Thái miếu nhà Trần

**Thái miếu nhà Trần** hay ***Đền Thái*** là di tích quốc gia đặc biệt trong Khu di tích nhà Trần tại tỉnh  Quảng Ninh. Đền nằm trên một ngọn đồi thấp có tên là đồi Đình thuộc thôn Trại Lốc, phường An Sinh, tỉnh Quảng Ninh. Đền Thái Miếu được xây dựng từ thời Trần và là nơi thờ Tổ tiên nhà Trần và các vị vua của triều Trần. Thái miếu nhà Trần cũng là 1 trong 12 cụm di tích thuộc Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc đã được UNESCO công nhận là di sản văn hoá thế giới.

## Lịch sử
Tổ tiên nhà Trần vốn làm nghề chài lưới, có gốc là người Mân Việt (nay thuộc tỉnh Phúc Kiến) di cư đến đất Đại Việt đầu tiên ở xã Yên Sinh, tỉnh Quảng Ninh sau di dời đến các vùng ven biển như Tức Mặc (phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình) và Thái Đường (phường Long Hưng, tỉnh Hưng Yên).

Đại Việt sử ký toàn thư chép rằng: Người họ Trần đầu tiên đến Tức Mặc là Trần Kinh (陳京), đến định cư tại làng Tức Mặc sống bằng nghề đánh cá vào đầu thế kỷ XII. Cụ Trần Kinh sinh ra cụ Trần Hấp. Trần Hấp chuyển gia đình về sinh sống ở làng Thái Đường, Long Hưng.. Cụ Trần Hấp sau sinh ra cụ Trần Lý. Cụ Trần Lý  sinh được bốn người con: Trần Thừa, Trần Tự Khánh, Trần Thị Dung, Trần Thị Tam Nương. Trần Thừa sinh ra 3 con trai là Trần Liễu, Trần Cảnh, Trần Nhật Hiệu và 2 con gái. Trần Cảnh là con thứ của Trần Thừa, sinh ngày 16 tháng 6 năm Mậu Dần, tức Kiến Gia năm thứ 8 triều Lý (9/7/1218). Như vậy Trần Cảnh (vua đầu tiên của nhà Trần) là cháu 4 đời của Trần Kinh (tổ họ Trần).

Từ đời Trần Thái Tông, vua đã cấp An Sinh (Đông Triều) cho anh mình là Trần Liễu làm đất thang mộc để trông coi phần mộ, thờ cúng tổ tiên và phong cho Trần Liễu là An Sinh Vương. Trong hệ thống đền, miếu, lăng mộ, chùa tháp ở đây thì Thái Miếu (gọi tắt là Đền Thái), nơi thờ tổ tiên và 14 vị vua Trần là một trong 14 di tích quan trọng bậc nhất trong quần thể Khu di tích.

Thái Miếu tọa lạc trên đồi Đình, thôn Trại Lốc. Đây được xem là kinh đô thứ hai của triều Trần, bởi vùng đất An Sinh chính là quê gốc, nơi các bậc tiền nhân của nhà Trần sinh sống và lập nghiệp trước khi dời xuống Long Hưng và Thiên Trường. Thái Miếu có vị trí đắc địa lưng tựa núi, mặt hướng ra hồ, tạo nên khung cảnh thanh tịnh, hài hòa, gắn kết giữa trời, đất và con người, được các vua nhà Trần xây dựng để thờ tổ tiên.

Đền Thái ít nhất được xây dựng vào khoảng nửa đầu thế kỷ 13, vào giai đoạn đầu của nhà Trần. Bất kỳ một triều đại nào đều có 2 vấn đề rất quan trọng, đấy là vấn đề Dương trạch lựa chọn nơi để định đô thì nhà Trần lựa chọn Thăng Long; Âm trạch chính là mồ mả đặt ở đâu. Do vậy, đền Thái là một trong những di tích quan trọng bậc nhất trong quần thể di tích nhà Trần.

## Kiến trúc
Năm 2008, Ban Quản lý các di tích trọng điểm Quảng Ninh phối hợp với Viện Khảo cổ học khai quật thám sát khảo cổ học di tích đền Thái lần thứ nhất với diện tích thăm dò là 150m2.
Kết quả khai quật khảo cổ tại khu vực đến Thái đã làm xuất lộ một tổ hợp 33 công trình kiến trúc thuộc nhiều giai đoạn xây dựng khác nhau, như: Hệ thống nền móng nhà, sân vườn, bồn hoa và đường đi, các dấu vết kiến trúc của thời Trần và thời Nguyễn. Các di vật thu được chủ yếu khi khai quật khu di tích đền Thái là vật liệu kiến trúc: Gạch, ngói và các loại đồ gốm men, đồ sành và đồ đất nung. Vật liệu kiến trúc gồm có các loại ngói cánh sen, ngói mũi lá, các loại gạch hình chữ nhật, đầu đao cùng hệ thống tảng kê chân cột. Riêng đồ gốm men được tìm thấy không nhiều, chủ yếu là đồ gốm men thời Trần, đặc biệt trong số đó đã tìm thấy 1 chậu gốm hoa nâu kích thước rất lớn có trang trí 8 con rồng có hình dáng chắc khỏe và nhiều hoa văn đẹp khác, cho thấy tính chất quan trọng của di tích đền Thái trong hệ thống các di tích đền miếu lăng mộ nhà Trần ở Đông Triều.

## Lễ hội
Lễ hội Thái Miếu nhà Trần được tổ chức thường niên từ ngày 18-20 tháng Giêng hàng năm. Khai hội vào ngày 18 tháng Giêng, ngày giỗ Thái Tổ Trần Thừa. Lễ hội Thái Miếu là sự kiện văn hóa quan trọng được tỉnh Quảng Ninh tổ chức vào dịp đầu năm sau Lễ hội xuân Ngọa Vân, Lễ hội Xuân Yên Tử; là dịp để người dân và du khách bày tỏ lòng thành kính, tri ân công đức các bậc tiền nhân và các Vua Trần đã dựng nên một triều đại rực rỡ trong lịch sử Việt Nam. Đồng thời, lễ hội góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, lịch sử Khu di tích nhà Trần tại Đông Triều, tạo thêm điểm nhấn trong tuyến du lịch văn hóa tâm linh của Đông Triều nói riêng, Quảng Ninh nói chung.

## Chú thích