Leontodon

***Leontodon*** là một chi thực vật có hoa trong họ Cúc (Asteraceae).

## Phân loại
### Trước năm 1753
Năm 1671, Gaspar Bauhin đề cập tới *Dens Leonis* với 8 loài được mô tả, trong đó loài số 1 là *Dens Leonis latiore folio* với dẫn chiếu tới *Taraxacon minus*.

Năm 1700 (in 1719 sau khi tác giả mất), Joseph Pitton de Tournefort công bố hình minh họa cho *Dens Leonis*.

Năm 1721, Sébastien Vaillant công bố *Dens-Leonis* và *Taraxaconoïdes*., trong đó loài số 1 của *Dens Leonis* mô tả như sau: *Dens-Leonis* qui *Taraxacon officinarum*. Dens-Leonis latiore folio. B. Pinn. 126. I. R. H. 468.

Năm 1737, Carl Linnaeus công bố *Leontodon* trong cả *[[Flora Lapponica]]* và *[[Hortus Cliffortianus]]*. Mô tả của *Leontodon* trong *Flora Lapponica* như sau: "Leontodon calice inferne reflexo. Dens leonis, latiore folio. Bauh. Pin. 126." còn trong *[[Hortus Cliffortianus]]* thì gồm 2 loài như sau: 1. Leontodon calyce inferne reflexo... Dens leonis, qui Taraxacon officinarum... 2. Leontodon calyce toto erecto hispido, foliis hispidis dentatis, dentibus integerrimis. Taraxaconoides perennis & vulgaris." Như thế, trong *Hortus Cliffortianus* thì Linnaeus coi *Leontodon* bao gồm cả *Dens Leonis* và *Taraxaconoides*. Trong ấn bản 2 năm 1742 của *[[Genera Plantarum]]*, Linnaeus một lần nữa ghi nhận *Leontodon*, và nó cũng bao gồm cả *Dens Leonis* lẫn *Taraxaconoides*.

Cũng trong năm 1742, Albrecht von Haller công bố *Taraxacum* hợp nhất cả *Dens Leonis* của Tournerfort và Vaillant lẫn *Taraxaconoides* của Vaillant cũng như *Leontodon* của Linnaeus (1737), trong đó *Dens Leonis* có mô tả "Pappo simplici, in stipite calycis squamis imis reflexis" với 3 loài còn *Taraxaconoides* có mô tả là "Pappo plumoso, (Malpigh. ic. 294.) sessili, calycis squamis erectis" với 5 loài.
 
Năm 1751, một lần nữa Carl Linnaeus ghi nhận *Leontodon* như là *Dens Leonis*.

Cần lưu ý rằng chỉ các danh pháp công bố kể từ *[[Species Plantarum]]* năm 1753 của Carl Linnaeus mới ghi nhận việc áp dụng danh pháp hai phần một cách kiên định và nó được coi là điểm khởi đầu trong việc đặt tên thực vật.
  
### Từ năm 1753 trở đi
Năm 1753, Carl Linnaeus công bố 6 loài *Leotodon*, theo trật tự bao gồm *L. taraxacum* (dẫn chiếu tới *Leontodon* mà ông mô tả năm 1737 trong *Flora Lapponica*, nay là *[[Taraxacum officinale]]* hoặc gần đây ghi nhận như là phức hợp loài tạo thành tổ *[[Taraxacum]]* sect. *Taraxacum*), *L. bulbosum* (= *[[Aetheorhiza bulbosa]]*), *L. dandelion* (= *[[Krigia dandelion]]*), *L. autumnale* (= *[[Scorzoneroides autumnalis]]*), *L. tuberosum* (= *[[Leontodon tuberosus]]*) và *L. hispidum* (dẫn chiếu tới loài số 2 trong *Hortus Cliffortianus*, = *[[Leontodon hispidus]]*).

Năm 1754, Carl Linnaeus cung cấp mô tả chung cho *Leotodon*, dẫn chiếu cả *Dens Leonis* của Tournerfort và Vaillant lẫn *Taraxaconoides* của Vaillant, theo đó *Dens Leonis* có mô tả "Pappo simplici seu capillari gaudet et calycis squamis exterioribus reflexis" còn *Taraxaconoides* có mô tả "Pappo plumoso seu radiato et calycis squamis omnibus erectis distinguitur".
 
Năm 1757, Johann Gottfried Zinn công bố danh pháp *Taraxacum*. Tuy nhiên, danh pháp này là tên gọi bị loại bỏ (*nomen rejiciendum*) do nó đơn giản chỉ là tên gọi thay thế cho *Leontodon* của Linnaeus (1753) mà không có bất kỳ thay đổi nào. Điều tương tự diễn ra với *Taraxacum* của Christian Gottlieb Ludwig năm 1760.

Năm 1763, Michel Adanson chia *Leontodon* của Linnaeus (1753) thành 2 chi là *Leontodon* và *Virea*, trong đó ông giữ *Leontodon* cho *Dens Leonis* còn *Virea* cho *Taraxaconoides*. Năm 1772, Giovanni Antonio Scopoli chia *Leontodon* của Linnaeus (1753) thành *Hedypnois* (cho *Dens Leonis*) với 1 loài là *Hedypnois taraxacum* (= *[[Taraxacum officinale]]*) và *Leontodon* cho *Taraxaconoides* gồm 5 loài là *L. hispidum*, *L. hirtum*, *L. chondrillaefolium*, *L. ciliatum* và *L. autumnale*. Tuy nhiên, *Hedypnois* của Scopoli là danh pháp không hợp lệ (*nomen illegitimum*) do Philip Miller đã sử dụng danh pháp này từ năm 1754 để chỉ nhóm các loài khác cùng phân tông Hypochaeridinae trong họ Asteraceae.

Năm 1780, Friedrich Heinrich Wiggers thiết lập chi *[[Taraxacum]]* với loài *[[Taraxacum officinale]]* (là *Leontodon taraxacum* của Linnaeus). Các danh pháp *Taraxacum* và *Taraxacum officinale* của Wiggers đều là danh pháp được bảo toàn (nom. cons.) so với *Taraxacum* Zinn, 1757 nom. rej. Do vậy, *Leontodon* nghĩa rộng ngày nay được hiểu như là *Taraxaconoïdes* của Sébastien Vaillant.

Khi hiểu theo nghĩa rộng (*[[sensu lato]]*) thì chi này là đa ngành và bao gồm cả các loài thuộc phân chi *Oporinia* mà kể từ năm 2006 trở đi đã được xếp lại trong chi được phục hồi là *[[Scorzoneroides]]*.

Một số tác giả chia *Leotodon* nghĩa hẹp (*[[sensu stricto]]*) thành 3 tổ là *Leotodon* sect. *Asterothrix*, *Leotodon* sect. *Leontodon* và *Leotodon* sect. *Thrincia*.

## Phân bố
Các loài *Leotodon* là bản địa châu Âu, Bắc Phi, miền tây châu Á từ Thổ Nhĩ Kỳ, Syria ở phía tây tới Iran, Turkmenistan ở phía đông. Một số loài đã du nhập vào Australia, Canada, Hoa Kỳ, Nhật Bản, New Zealand, Zimbabwe.

## Các loài
Chi *Leontodon* nghĩa hẹp (*[[sensu stricto]]*) gồm khoảng 41 loài:
* *[[Leontodon albanicus]]* (F.K.Mey.) F.Conti, 2018
* *[[Leontodon anomalus]]* Ball, 1850
* *[[Leontodon apulus]]* (Fiori) Brullo, 1988
* *[[Leontodon asperrimus]]* (Willd.) Endl., 1842
* *[[Leontodon balansae]]* Boiss., 1856
* *[[Leontodon berinii]]* (Bartl.) Roth, 1830
* *[[Leontodon biscutellifolius]]* DC., 1838
* *[[Leontodon boryi]]* Boiss. ex DC., 1838
* *[[Leontodon bourgaeanus]]* Willk., 1865
* *[[Leontodon caroliaedoi]]* Talavera & M.Talavera, 2015
* *[[Leontodon caucasicus]]* (M.Bieb.) Fisch., 1812
* *[[Leontodon crispus]]* Vill., 1779
* *[[Leontodon djurdjurae]]* Coss. & Durieu ex Batt. & Trab., 1889
* *[[Leontodon dubius]]* (Hoppe) Poir., 1814
* *[[Leontodon eriopodus]]* Emb. & Maire, 1927
* *[[Leontodon farinosus]]* Merino & Pau, 1906
* *[[Leontodon filii]]* (Hochst. ex Seub.) Paiva & Ormonde, 1973
* *[[Leontodon graecus]]* Boiss. & Heldr., 1849
* *[[Leontodon hellenicus]]* Phitos, 1966
* *[[Leontodon hirtus]]* L., 1759
* *[[Leontodon hispidus]]* L., 1753
* *[[Leontodon hochstetteri]]* M.Moura & Silva, 2015
* *[[Leontodon hyoseroides]]* Welw. ex Rchb., 1832
* *[[Leontodon incanus]]* (L.) Schrank, 1786
* *[[Leontodon intermedius]]* Huter, Porta & Rigo, 1907
* *[[Leontodon kotschyi]]* Boiss., 1849
* *[[Leontodon kulczynskii]]* Popov & Chrshan., 1949
* *[[Leontodon libanoticus]]* Boiss., 1849
* *[[Leontodon longirostris]]* (Finch & P.D.Sell) Talavera, 1982
* *[[Leontodon maroccanus]]* (Pers.) Ball, 1878
* *[[Leontodon oxylepis]]* Boiss. & Heldr., 1849
* *[[Leontodon pinetorum]]* Pau, 1925
* *[[Leontodon pitardii]]* Maire, 1924
* *[[Leontodon rigens]]* (Aiton) Paiva & Ormonde, 1973
* *[[Leontodon rosanoi]]* (Ten.) DC., 1838
* *[[Leontodon saxatilis]]* Lam., 1779
* *[[Leontodon siculus]]* (Guss.) Nyman, 1855
* *[[Leontodon stenocalathius]]* Rech.f., 1950
* *[[Leontodon tenuiflorus]]* (Gaudin) Rchb., 1832
* *[[Leontodon tingitanus]]* (Boiss. & Reut.) Ball, 1878
* *[[Leontodon tuberosus]]* L., 1753

### Lai ghép
* *[[Leontodon × carreiroi]]* (Gand.) M.Moura & L.Silva, 2015 = *L. rigens* × *L. saxatilis*
* *[[Leontodon × friasi]]* M.Moura & Silva, 2015 = *L. hochstetteri* × *L. saxatilis*
* *[[Leontodon × grassiorum]]* Zidorn, 2017 = *L. hochstetteri* × *L. hispidus*
* *[[Leontodon × vegetus]]* Finch & P.D.Sell, 2006 = *L. hispidus* × *L. saxatilis*

## Sinh thái học và sử dụng
Hạt của các loài *Leontodon* là nguồn thức ăn quan trọng cho một số loài chim.

Tại Crete, loài *[[Leontodon tuberosus]]* được gọi là γλυκοβύζια (*glykovyzia*), γλυκοράδικα (*glykoradika*) hay βυζάκια (*vyzakia*) và người ta lấy rễ của nó để ăn tươi còn lá thì ăn ở dạng luộc.

## Chất chuyển hóa thứ cấp
Chi *Leontodon* nghĩa hẹp là nguồn phong phú các hypocretenolide, dạng guaiene độc đáo của các lactone sesquiterpen với vòng 12,5-lactone thay thế cho vòng 12,6 lactone thông thường.

Các phenolic tìm thấy trong *Leontodon* bao gồm luteolin, một loại flavonoid và các dẫn xuất của acid caffeoylquinic như acid chlorogenic và acid 3,5-dicaffeoylquinic. Ngoài ra, các loài *Leontodon* cũng chứa các dẫn xuất của acid caffeoyl tartaric và acid chichoric.

## Chú thích

## Liên kết ngoài
*
*