Ensete

***Ensete*** là một chi thực vật có hoa trong họ Musaceae.

## Lịch sử phân loại
Năm 1790, James Bruce mô tả loài thực vật thân thảo dạng cây chuối ở Abyssinia, đông bắc châu Phi, mà ông gọi là Ensete theo tên gọi địa phương và cho rằng nó dường như chỉ là gần với các loài đã biết trong chi *[[Musa]]* nhưng không phải một loài *Musa*.

Năm 1791, Johann Friedrich Gmelin mô tả khoa học loài *Musa ensete*, dẫn chiếu tới mô tả Ensete của Bruce.

Trong bài viết năm 1858 (in năm 1859, tái bản năm 1867) Friedrich Martin Josef Welwitsch mô tả loài *Musa ventricosa* thu thập tại Pungo-Andongo (tây bắc Angola).

Năm 1862, Paul Fedorowitsch Horaninow thiết lập chi *Ensete* với loài *Ensete edule*, dẫn chiếu tới Ensete của Bruce và *Musa ensete* của Gmelin.

Trong bài báo năm 1947 (in năm 1948) Ernest Entwistle Cheesman coi *E. edule* và *E. ventricosum* do ông mới tổ hợp là các loài khác nhau. Trong bài báo năm 1953 (in năm 1954) Baker và Simmonds đồng nhất hóa *E. edule* với *E. ventricosum*, coi *E. edule* là danh pháp chính thức còn *E. ventricosum* là danh pháp đồng nghĩa. Tuy nhiên, theo quy tắc về danh pháp thực vật từ năm 1907 và có hiệu lực hồi tố thì *E. ventricosum* là danh pháp tổ hợp từ danh pháp hợp lệ *Musa ventricosa* có từ năm 1859 trong khi *E. edule* chỉ có từ năm 1862 nên *E. ventricosum* có độ ưu tiên cao hơn. Danh pháp tổ hợp từ *Musa ensete* (1791) sẽ là *E. ensete* - một tên tự lặp lại (tautonym) và bị cấm trong việc đặt tên thực vật, vì thế nó không thể sử dụng. Vì thế, ngay trong số tiếp theo của *Kew Bulletin* thì Simmonds đã chỉnh sửa lại để coi *E. ventricosum* là danh pháp chính thức còn *E. edule* là danh pháp đồng nghĩa. Theo Väre & Häkkinen (2011) thì hiện tại chúng được coi là cùng loài, nhưng rõ ràng là cần phải nghiên cứu thêm để làm rõ mối quan hệ của chúng.

## Các loài
Chi này hiện tại được công nhận chứa 8 loài. Có thể chia *Ensete* thành các loài châu Á và châu Phi như sau:
* Châu Phi:
** *[[Ensete homblei]]* (Bequaert ex De Wild.) Cheesman, 1947 in 1948: Từ đông nam Cộng hòa Dân chủ Congo tới miền bắc Zambia.
** *[[Ensete livingstonianum]]* (J.Kirk) Cheesman, 1947 in 1948: Từ miền tây châu Phi nhiệt đới tới Malawi.
** *[[Ensete perrieri]]* (Claverie) Cheesman, 1947 in 1948: Loài đặc hữu Madagascar, nhưng giống với loài châu Á *E. glaucum*
** *[[Ensete ventricosum]]* (Welw.) Cheesman, 1947 in 1948: Loài điển hình của chi. Từ Ethiopia ở phía bắc tới Angola, Mozambique, Zambia, Zimbabwe, các tỉnh Bắc (Nam Phi) ở phía nam. Trồng rộng rãi ở Ethiopia như một loài cây lương thực có tầm quan trọng kinh tế.
* Châu Á:
** *[[Ensete glaucum]]* (Roxb.) Cheesman, 1947 in 1948: Từ miền đông Himalaya, Ấn Độ qua Trung Quốc, Đài Loan, Đông Nam Á đến New Guinea và quần đảo  Bismarck. Tại Việt Nam gọi là chuối cô đơn.
*** *Ensete glaucum* var. *wilsonii* (Tutcher) Häkkinen, 2011 (đồng nghĩa: *[[Ensete wilsonii]]* (Tutcher) Cheesman, 1947 in 1948): Vân Nam, Trung Quốc.
** *[[Ensete lecongkietii]]* Luu, N.L.Vu & Q.D.Nguyen, 2012: Việt Nam. Chuối cô đơn [Lê] Công Kiệt.
** *[[Ensete nepalense]]* (Wall.) G.Parmar & Trias-Blasi, 2023: Miền đông Trung Nepal.
** *[[Ensete superbum]]* (Roxb.) Cheesman, 1947 in 1948: Khu vực Tây Ghats, miền nam Ấn Độ. Du nhập vào Myanmar, Thái Lan, Việt Nam.

### Chuyển đi
* *[[Ensete lasiocarpum]]* (Franch.) Cheesman, 1947 in 1948 = *[[Musella lasiocarpa]]* (Franch.) C.Y.Wu ex H.W.Li, 1978 - tây nam Trung Quốc, bắc Việt Nam.

## Hình ảnh

Tập tin:Ensete ventricosum 1.jpg


## Chú thích

## Liên kết ngoài
*
*