open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pithovirus sibericum

***Pithovirus sibericum*** là một loài virus khổng lồ thuộc chi đơn loài *Pithovirus*. Chúng được biết đến như một chủng virus lây nhiễm amip. Đây là một loại virus DNA xoắn kép, và là thành viên của nhánh các virus DNA lớn nhân tế bào chất.
 
## Phát hiện và đặt tên

*Pithovirus sibericum* được mô tả lần đầu vào năm 2014 sau khi một mẫu vật đã được hồi sinh từ một lõi băng 30.000 năm tuổi thu thập từ tầng đất đóng băng vĩnh cửu, nằm dưới mặt băng 30 m của Siberia, nơi có nhiệt độ -13,5°C. Hai vợ chồng Jean-Michel Claverie & Chantal Abergel thuộc Đại học Aix-Marseille đứng đầu nhóm các nhà nghiên cứu thuộc Trung tâm nghiên cứu khoa học quốc gia Pháp làm tan băng sự đông cứng của virus và chứng kiến quá trình tái tạo của nó trên một chiếc đĩa nham thạch, nơi virus này xâm nhiễm một sinh vật đơn bào đơn giản.

Tên chi *Pithovirus* lấy từ gốc tiếng Hy Lạp *Pithos* chỉ những vật dụng có kích thước khá lớn dùng để đựng rượu và thức ăn của người Hy Lạp cổ đại, do hình dạng của nó giống cái lọ. Tên loài *sibericum* lấy theo tên vùng khám phá ra chúng.

## Miêu tả
Một mẫu vật *Pithovirus* dài khoảng 1,5 micrômét và đường kính 0,5 micrômet, làm cho nó là loài virus lớn nhất được tìm thấy cho tới nay. Nó lớn hơn 50% so với *[[Pandoravirus]]*, virus lớn nhất được biết đến trước đó, lớn hơn *[[Ostreococcus]]*, tế bào nhân chuẩn nhỏ nhất, mặc dù *Pandoravirus* có bộ gen virus lớn nhất, chứa 1,9 tới 2,5 megabase DNA. Loài virus này có một thành dày, hình bầu dục với một lỗ ở một đầu. Bên trong, cấu trúc của nó tương tự như tổ ong.

Bộ gen của *P.sibericum* có 467 gen khác biệt, so với virus cúm chỉ có 9 gen và có thể được nhìn thấy qua kính hiển vi quang học, không cần những kính hiển vi điện tử hiện đại khác.

Jean-Michel Claverie và Chantal Abergel, những người phát hiện ra virus này, cho rằng *Pithovirus*có thể là một dấu tích của một nhóm lớn các ký sinh trùng săn đuổi những dạng sống thông thường trong lịch sử Trái Đất.

## Chú thích

## Tham khảo

* 
* '''Viralzone''': Pithovirus
* 
* 

* ''Đánh thức'' virus từng tồn tại từ 30.000 năm trước Vietnamplus cập nhật 04/03/14 14:18
* Virus khổng lồ niên đại hơn 30.000 năm sống lại  Thùy Vân (Tổng hợp), báo Đất Việt cập nhật 05/03/2014 07:14
Amoeba

***Amoeba*** là một chi động vật nguyên sinh bao gồm các sinh vật đơn bào không có hình dạng nhất định.
## Lịch sử
Các amoeba nhỏ bé lần đầu tiên được phát hiện vào tháng 8 năm 1757 bởi Johann Rosel von Rosenhof. Nhà tự nhiên học sớm gọi Amoeba là vi sinh vật Proteus sau khi vị thần Hy Lạp Proteus, vị thần có thể thay đổi hình dạng của mình. Tên "amibe" đã được đặt bởi Bory de Saint-Vincent, từ amoibè tiếng Hy Lạp (αμοιβή), có nghĩa là thay đổi. Dientamoeba fragili được mô tả đầu tiên vào năm 1918, và có liên quan đến tác hại đối với con người

## Chú thích

## Tham khảo
* 
## Liên kết ngoài
* Video trên YouTube thể hiện Amoeba ăn các vi khuẩn khác
Tầng đất đóng băng vĩnh cửu

Trong địa chất học, **tầng đất đóng băng vĩnh cửu** hay **tầng băng vĩnh cửu** là tầng đất ở hoặc dưới điểm đóng băng của nước  trong hai năm trở lên. Hầu hết các lớp băng vĩnh cửu nằm ở vĩ độ cao (tức đất gần Bắc Cực và Nam Cực) có thể xảy ra trên các núi ở vĩ độ thấp hơn nhiều. 

## Tham khảo
Lupita Nyong'o

**Lupita Amondi Nyong'o** (; sinh ngày 1 tháng 3 năm 1983) là một nữ diễn viên điện ảnh người Mỹ gốc México. Cô đã được trao giải Oscar cho nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất cho vai diễn của cô trong phim 12 năm nô lệ năm 2014.

## Tiểu sử
Lupita Nyong'o sinh ra ở Thành phố Mexico, Mexico, cô là một người Kenya khi cả cha và mẹ cô đều là người con của đất nước châu Phi này. Bố mẹ Lupita là người gốc Luo, một dân tộc cư ngụ ở miền Tây Kenya. Cha của cô là một cựu chính trị gia đã giữ từng giữ chức bộ trưởng dịch vụ y tế trong chính phủ Kenya và là giảng viên thỉnh giảng khoa học chính trị tại trường đại học El Colegio de Mexico tại thời điểm cô ra đời. Gia đình họ đã sinh sống ở Mexico trong 3 năm.
Lúc cô chưa đầy một tuổi, cô đã theo gia đình về Kenya do cha cô được Đại học Nairobi mời làm giáo sư của trường 
Vai diễn đầu tiên của cô là một nhân vật nhỏ trong vở Oliver Twist trước khi có vai diễn chuyên nghiệp đầu tiên khi cô 14 tuổi với vai Juliet trong vở Romeo and Juliet do công ty Phoenix Players dàn dựng.
Năm 16 tuổi, Lupita Nyong'o được gia đình gửi trở lại Mexico để học tiếng Tây Ban Nha) Trong 7 tháng, Nyong'o đã sinh sống ở Taxco, Guerrero. Sau đó cô đã sang Hoa Kỳ để theo đuổi giấc mơ điện ảnh của mình. Cô tốt nghiệp trường Hamsphire với bằng điện ảnh và sân khấu trước khi tiếp tục theo diễn xuất tại Đại học Yale.

## Tham khảo
USS Barry

Bốn tàu chiến của Hải quân Hoa Kỳ từng được đặt cái tên **USS ''Barry***, được đặt theo tên [[Thiếu tướng Hải quân]] [[John Barry (sĩ quan hải quân)|John Barry]].

*  là một [[tàu khu trục]] [[Bainbridge (lớp tàu khu trục)|lớp *Bainbridge*]] hoạt động từ năm [[1902]] đến năm [[1919]]
*  là một tàu khu trục [[Clemson (lớp tàu khu trục)|lớp *Clemson*]] nhập biên chế năm [[1920]] và bị đánh chìm năm [[1945]]
*  là một tàu khu trục [[Forrest Sherman (lớp tàu khu trục)|lớp *Forrest Sherman*]] hoạt động từ năm [[1956]] đến năm [[1982]], hiện là một [[tàu bảo tàng]]
*  là một tàu khu trục tên lửa điều khiển [[Arleigh Burke (lớp tàu khu trục)|lớp *Arleigh Burke'']] nhập biên chế năm 1992 và hiện vẫn đang hoạt động
Steve McQueen (đạo diễn)

**Steven Rodney "Steve" McQueen** CBE (sinh ngày 09 tháng 10 năm 1969) là đạo diễn, nhà sản xuất, biên kịch, và nghệ sĩ video người Anh. Bộ phim do ông làm đạo diễn và làm nhà sản xuất năm 2013 *[[12 năm nô lệ]]* đã giành Giải Oscar cho phim hay nhất và Giải Quả cầu vàng cho phim chính kịch hay nhất. Ông cũng nhận giải thưởng cho đạo diễn xuất sắc nhất của Hội các nhà phê bình phim New York. McQueen là nhà làm phim da đen đầu tiên có phim đoạt giải Oscar.

Ông nổi tiếng về sự cộng tác ăn ý với nam diễn viên Michael Fassbender, người đóng những vai quan trọng trong cả ba bộ phim màn ảnh rộng của ông là *Hunger*, *Shame* và *[[12 năm nô lệ]]*.

Tháng 4/2014, Steve McQueen có tên trong danh sách *100 nhân vật ảnh hưởng nhất thế giới* của tạp chí *[[Time]]*.

## Tham khảo
McDonnell XH-20 Little Henry

**McDonnell XH-20 Little Henry** là một loại trực thăng hạng nhẹ thử nghiệm của Hoa Kỳ trong thập niên 1940, do McDonnell Aircraft thiết kế chế tạo.

## Biến thể
;XH-20
;XH-29

## Operator
;
*Không quân Hoa Kỳ

## Tính năng kỹ chiến thuật

## Xem thêm

## Tham khảo
;Ghi chú

;Tài liệu

* 

## Liên kết ngoài
Piasecki H-21

**Piasecki H-21 Workhorse/Shawnee** là một loại trực thăng Hoa Kỳ, do Piasecki Helicopter thiết kế chế tạo.

## Biến thể

;XH-21
;YH-21 Work Horse
;H-21A Work Horse (Model 42)
;H-21B Work Horse (Model 42)
;SH-21B Work Horse
;H-21C Shawnee (Model 43)
;XH-21D Shawnee (Model 71).
;CH-21A
;CH-21B
;CH-21C
;HH-21B
;Model 42A
;Model 44A
;Model 44B
;Model 44C
;CH-127

## Quốc gia sử dụng

### Quân sự
;
*Không quân Hoàng gia Canada 
;
*Không quân Pháp 
*Lục quân Pháp 
*Hải quân Pháp 
;
*Lục quân Đức 
;
*Lực lượng phòng vệ trên không Nhật Bản 
*Lực lượng phòng vệ mặt đất Nhật Bản
;
*Không quân Thụy Điển 
*Hải quân Thụy Điển 
;
*Không quân Hoa Kỳ 
*Lục quân Hoa Kỳ

### Dân sự
;
*New York Airways

## Tính năng kỹ chiến thuật (CH-21C)

## Xem thêm

## Tham khảo

## Thư mục
* Duke, R.A., *Helicopter Operations in Algeria* [Trans. French], Dept. of the Army (1959).
* Harding, Stephen. *U.S. Army Aircraft Since 1947*. Shrewsbury, UK:Airlife Publishing, 1990. ISBN 1-85310-102-8.
* United States Air Force Museum (1975 edition)

## Liên kết ngoài

* H-21 US Army Aviation history fact sheet 
* Owners of an H-21 that still flies.
Kaman K-225

**Kaman K-225** là một loại trực thăng thử nghiệm do Kaman Aircraft phát triển.

## Biến thể

;K-125 
;K-190 
;K-225 
;H-22

## Tính năng kỹ chiến thuật (K-225)

## Xem thêm

## Tham khảo
;Ghi chú

;Tài liệu
* 

## Liên kết ngoài

*
Sikorsky H-19 Chickasaw

**[[Sikorsky Aircraft|Sikorsky]] H-19 Chickasaw**, (mã của hãng Sikorsky **S-55**) là một loại trực thăng đa năng được Lục quân Hoa Kỳ và Không quân Hoa Kỳ sử dụng. Nó được Westland Aircraft chế tạo theo giấy phép nhượng quyền với tên gọi Westland Whirlwind ở Vương quốc Anh. Và Hải quân Hoa Kỳ và Bảo vệ Bờ biển Hoa Kỳ định danh là **HO4S**, trong khi Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ định danh là **HRS**. Năm 1962, hải quân, bảo vệ bờ biển và thủy quân lục chiến Hoa Kỳ thống nhất định danh là H-19 giống như các phiên bản của lục quân và không quân Hoa Kỳ.

## Biến thể
;YH-19:
;H-19A: 
;SH-19A: 
;H-19B: 
;SH-19B: 
;H-19C: 
;H-19D: 
;HO4S-1: 
;HO4S-2: 
;HO4S-3: 
;HO4S-3G: 
;HRS-1:
;HRS-2:
;HRS-3: 
;HRS-4: 
;UH-19A: 
;HH-19A: 
;UH-19B: 
;HH-19B: 
;CH-19E: 
;UH-19F: 
;HH-19G: 
;S-55: 
;S-55A: 
;S-55C: 
;S-55T: 
;S-55QT: 
;OHA-S-55 Heli-Camper: 
;OHA-S-55 Nite-Writer: 
;OHA-S-55 Bearcat: 
;OHA-S-55 Heavy Lift: 
;QS-55 Aggressors: 
;OHA-AT-55 Defender: 
;Whirlwind HAR21: 
;Whirlwind HAS22:

## Quốc gia sử dụng

{| border="0" cellpadding="10" cellspacing="0"
|- valign="top"
|
*
*
*
*
*
*
*
*
*
|
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
|
## Tính năng kỹ chiến thuật (H-19)

## Xem thêm

## Tham khảo
*Duke, R.A., Helicopter Operations in Algeria [Trans. French], Dept. of the Army (1959)
*France, Operations Research Group, *Report of the Operations Research Mission on H-21 Helicopter* Dept. of the Army (1957)
*Riley, David, *French Helicopter Operations in Algeria*, Marine Corps Gazette, February 1958, pp.&nbsp;21–26.
*Shrader, Charles R., *The First Helicopter War: Logistics and Mobility in Algeria, 1954–1962*, Westport, CT: Praeger Publishers (1999)
*Spenser, Jay P., *Whirlybirds: A History of the U.S. Helicopter Pioneers*, Seattle, WA: University of Washington Press (1998)

## Liên kết ngoài

*H-19 US Army Aviation history fact sheet 
*H-19 Chickasaw on GlobalSecuity.org
*USMC Sikorsky HRS (H-19) Database
*HELIS.com Sikorsky S-55 (H-19/HRS/HO4S) Database
Seibel S-4

**Seibel S-4** là một loại trực thăng do hãng Seibel Helicopter chế tạo. Lục quân Hoa Kỳ định danh là *YH-24 Sky Hawk*.

## Biến thể
;S-4:Thiết kế ban đầu, được CAA chứng nhận năm 1950.
;S-4A:Được trang bị động cơ Lycoming O-290B nâng cấp, công suất 125 mã lực.
;S-4B:Khung máy bay được sửa đổi dựa trên khuyến nghị của Quân đội trong quá trình đánh giá YH-24. Buồng lái hai chỗ ngồi và càng hạ cánh.

## Tính năng kỹ chiến thuật (YH-24)

## Tham khảo

*Global Security
*Collect Air
Piasecki HUP Retriever

**Piasecki H-25 Army Mule/HUP Retriever** là một loại trực thăng thông dụng, do hãng Piasecki Helicopter Corporation phát triển cuối thập niên 1940, sản xuất đầu thập niên 1950.

## Biến thể
;XHUP-1
;HUP-1
;HUP-2
;HUP-2S
;HUP-3
;H-25A Army Mule

## Quốc gia sử dụng

; 
* Hải quân Hoàng gia Canada 
; 
* Hải quân Pháp 
; :
* Lục quân Hoa Kỳ 
* Hải quân Hoa Kỳ 

## Tính năng kỹ chiến thuật (HUP-3)

## Xem thêm

## Tham khảo
;Chú thích

;Tài liệu
* Harding, Stephen. *U.S. Army Aircraft Since 1947*. Shrewsbury, UK:Airlife, 1990. ISBN 1-85310-102-8.

## Liên kết ngoài

* H-25 US Army Aviation history fact sheet
Hiller OH-23 Raven

**Hiller OH-23 Raven** là một loại trực thăng thám sát hạng nhẹ, thiết kế dựa trên mẫu Hiller Model 360. Model 360 được công ty định danh là **UH-12**, bay lần đầu năm 1948.

## Biến thể

### Quân sự
;YH-23
;H-23A
;H-23B 
;H-23C
;H-23D
;H-23E
;H-23F
;H-23G
;HTE-1
;HTE-2
;Hiller HT Mk 1
;Hiller HT Mk 2
;CH-112 Nomad

### Dân sự
;UH-12A

;UH-12B
;UH-12C
;UH-12D
;UH-12E
;UH-12ET
;UH-12E3
;UH-12E3T
;UH-12E4
;UH-12E4T
;UH-12L-4

## Quốc gia sử dụng
; 
*Lục quân Argentina
*Cản sát Buenos Aires
; 
* Lục quân Canada 
; 
*Không quân Chile
; 
*Không quân Colombia
; 
*Không quân Dominica 
; 
*Không quân Guatemala 
; 
*Không quân Indonesia
; 
 
* Không quân Israel 
; 
*Không quân Mexicol 
; 
* Không quân Hà Lan
; 
* Không quân Paraguay 
; 
*Không quân Peru 
;
*Lục quân Hàn Quốc 
; 
* Cảnh sát hoàng gia Thái Lan
; 
*Bristow Helicopters
* Hải quân Hoàng gia 
; 
*Columbia Helicopters
* Lục quân Hoa Kỳ
* Hải quân Hoa Kỳ
; 
*Không quân Uruguay

## Tính năng kỹ chiến thuật (H-23D)

## Xem thêm

## Tham khảo

* Bridgman, Leonard. *Jane's All The World's Aircraft 1953–54*. London: Sampson Low, Marston & Co. Ltd, 1953.
* Harding, Stephen. *U.S. Army Aircraft Since 1947*. Shrewsbury, UK:Airlife, 1990. ISBN 1-85310-102-8.
* Swanborough, F.G. and Bowers, Peter M. *United States Military Aircraft since 1909*. London:Putnam, 1963.
* Swanborough, Gordon and Bowers, Peter M. *United States Navy Aircraft since 1911*. London:Putnam, Second edition, 1976. ISBN 0-370-10054-9.
* Thetford, Owen. *British Naval Aircraft since 1912*. London:Putnam, Fourth edition, 1978. ISBN 0-370-30021-1.
* OH-23 Factsheet 

## Liên kết ngoài

* Hiller 360
* Hiller Helicopters on Helicopter History Site
Epitheria

**Epitheria** bao gồm tất cả các loài thú có nhau thai ngoại trừ Xenarthra. Đặc trưng chung của các loài thú Epitheria là có xương bàn đạp hình bàn đạp ngựa ở tai giữa để cho phép tạo ra lối đi của một mạch máu. Điều này tương phản với xương bàn đạp hình cột ở Marsupialia, Monotremata và Xenarthra. Chúng cũng có xương mác ngắn hơn xương chày.

Epitheria — cũng như Xenarthra và Afrotheria — xuất phát từ sau sự kiện tuyệt chủng kỷ Creta-Paleogen cách nay 66 triệu năm, với sự đa dạng hóa động vật có thai nhau xuất hiện trong vòng vài trăm ngàn năm đầu tiên sau sự kiện K-Pg và các bộ thú có nhau thai hiện đại đầu tiên bắt đầu xuất hiện khoảng 2-3 triệu năm sau đó.

Tính đơn ngành của Epitheria từng bị thách thức bởi các nghiên cứu phát sinh chủng loài phân tử. Trong khi phân tích sơ bộ một tập hợp các retroposon chia sẻ chung giữa Afrotheria và Boreoeutheria hỗ trợ nhánh Epitheria thì phân tích bao quát hơn của các đoạn chèn transposon vào khoảng thời gian phân chia của Xenarthra, Afrotheria và Boreoeutheria lại hỗ trợ mạnh cho giả thuyết về nguồn gốc gần như đồng thời của 3 liên bộ thú này

## Phát sinh chủng loài

## Các giả thiết thay thế
Các giả thiết thay thế xếp hoặc Atlantogenata và Boreoeutheria, hoặc Afrotheria và Exafroplacentalia (Notolegia) vào gốc của cây phát sinh chủng loài:
### Atlantogenata
Một phân tích năm 2012 gợi ý rằng gốc của Eutheria nằm giữa Atlantogenata và Boreoeutheria. Một phân tích Bayes năm 2013 cũng cho rằng giả thuyết Atlantogenata có ưu thế hơn so với 2 giả thuyết kia.

### Exafroplacentalia
Giả thiết Exafroplacentalia hay Notolegia được đề xuất năm 2001 trên cơ sở nghiên cứu phân tử.

Exafroplacentalia đặt Xenarthra làm nhóm chị em với Boreoeutheria (gồm Laurasiatheria và Euarchontoglires).

## Chú thích
HMS Ithuriel (H05)

**HMS ''Ithuriel'' (H05)** là một tàu khu trục lớp I của Hải quân Hoàng gia Anh Quốc. Nguyên được Hải quân Thổ Nhĩ Kỳ đặt hàng cho hãng Vickers Armstrong như là chiếc **TCG ''Gayret***, nó bị Hải quân Hoàng gia mua lại sau khi [[Chiến tranh Thế giới thứ hai]] nổ ra, và đưa vào hoạt động năm [[1942]]. *Ithuriel* chỉ phục vụ một thời gian ngắn, cho đến khi bị máy bay [[Đức Quốc xã]] đánh hỏng tại [[Bắc Phi]] vào [[tháng 11]] năm [[1942]].

== Thiết kế và chế tạo ==
*Ithuriel* được [[Hải quân Thổ Nhĩ Kỳ]] đặt hàng như là chiếc TCG *Gayret* cho hãng [[Vickers Armstrong]] tại [[Barrow-in-Furness]]. Nó được đặt lườn vào ngày [[24 tháng 5]] năm [[1939]], nhưng được Hải quân Hoàng gia mua lại vào [[tháng 9]] năm [[1939]] và đổi tên thành HMS *Ithuriel*. Nó được hạ thủy vào ngày [[15 tháng 12]] năm [[1940]] và nhập biên chế cùng Hải quân Hoàng gia vào ngày [[3 tháng 3]] năm [[1942]].

*Ithuriel* có [[trọng lượng choán nước]] tiêu chuẩn , và lên đến  khi đầy tải. Con tàu có chiều dài chung , [[mạn thuyền]] rộng  và chiều sâu của [[mớn nước]] là . Nó được cung cấp động lực bởi hai [[turbine hơi nước]] hộp số [[Parsons Marine Steam Turbine Company|Parsons]], dẫn động hai trục chân vịt, cung cấp một công suất tổng cộng  và cho phép có được tốc độ tối đa . Hơi nước được cung cấp cho các turbine bởi ba [[nồi hơi ống nước]] Admiralty 3 nồi. Nó mang theo tổng cộng  [[dầu đốt]], cho phép một tầm xa hoạt động  khi di chuyển ở tốc độ đường trường . Thủy thủ đoàn của con tàu gồm 145 sĩ quan và thủy thủ.

Con tàu được trang bị bốn khẩu pháo [[Hải pháo QF 4,7 inch Mark XII|QF  Mk. IX 45-calibre]] trên các bệ nòng đơn. Cho mục đích [[chiến tranh phòng không|phòng không]], *Ithuriel* có hai khẩu đội [[súng máy]] [[súng máy Vickers.50|Vickers 0,5 inch (12,7 mm) Mk.I]] bốn nòng. Nó còn có hai dàn 5 ống phóng [[ngư lôi]] trên mặt nước dành cho [[ngư lôi Anh 21 inch|ngư lôi ]]. Một đường ray thả [[mìn sâu]] cùng hai máy phóng được trang bị, và mang theo 20 quả mìn sâu.

== Lịch sử hoạt động == 
*Ithuriel'' đã tham gia Chiến dịch Harpoon và Chiến dịch Pedestal, các đoàn tàu vận tải tăng viện cho Malta đang bị bao vây vào tháng 6 và tháng 8 năm 1942, trong vai trò hộ tống.

Nó bị máy bay Đức Quốc xã tấn công tại Bone, Algérie, vào ngày 28 tháng 11 năm 1942, và bị đánh hỏng đến mức không thể sửa chữa.

## Tham khảo
### Chú thích

### Thư mục
* 
*
TCG Gayret

Ba tàu chiến của Hải quân Thổ Nhĩ Kỳ từng được đặt cái tên **TCG ''Gayret***:

* [[TCG Gayret (1940)|TCG *Gayret* (1940)]] là một [[tàu khu trục]] lớp *Demirhisar* đặt hàng tại Anh ngay trước [[Thế Chiến II]], bị Anh trưng dụng và đổi tên thành , bị hư hại do không kích tại [[Algérie]] vào năm [[1942]] đến mức không thể sửa chữa
* [[TCG Gayret (1941)|TCG *Gayret* (1941)]] nguyên là tàu khu trục  thuộc [[Lớp tàu khu trục O và P|lớp O]] của [[Hải quân Hoàng gia Anh]]; được Hải quân Thổ Nhĩ Kỳ sở hữu năm [[1946]] và tháo dỡ năm [[1965]]
* [[TCG Gayret (D352)|TCG *Gayret* (D352)]] nguyên là tàu khu trục  thuộc [[Gearing (lớp tàu khu trục)|lớp *Gearing'']] của Hải quân Hoa Kỳ, được Hải quân Thổ Nhĩ Kỳ sở hữu năm 1973 và ngừng hoạt động năm 1995; hiện là một tàu bảo tàng tại İzmit
TCG Muavenet

Bốn tàu chiến của Hải quân Thổ Nhĩ Kỳ từng được đặt cái tên **TCG ''Muavenet***:

* [[Muâvenet-i Millîye (tàu khu trục Ottoman)|*Muâvenet-i Millîye*]] là một [[tàu khu trục]] được [[Hải quân Ottoman]] đưa vào hoạt động năm [[1910]]; được chuyển giao cho Hải quân Thổ Nhĩ Kỳ; ngừng hoạt động năm [[1923]] và tháo dỡ năm [[1953]]
* [[TCG Muavenet (1941)|TCG *Muavenet* (1941)]] là một tàu khu trục lớp *Demirhisar* đặt hàng tại Anh ngay trước [[Thế Chiến II]], bị Anh trưng dụng và đổi tên thành , được chuyển cho Hải quân Thổ Nhĩ Kỳ năm [[1946]] và lấy lại cái tên *Muavenet*
* [[TCG Muavenet (DM 357)|TCG *Muavenet* (DM 357)]] nguyên là chiếc tàu khu trục rải mìn  thuộc [[Robert H. Smith (lớp tàu khu trục)|lớp *Robert H. Smith*]] được [[Hải quân Hoa Kỳ]] chuyển cho Thổ Nhĩ Kỳ năm [[1971]]; trúng hai tên lửa phóng từ [[tàu sân bay]]  trong một cuộc tập trận tại vịnh Saros năm [[1992]] và bị tháo dỡ năm [[1993]]
* [[TCG Muavenet (F-250)|TCG *Muavenet* (F-250)]] nguyên là chiếc [[tàu frigate]]  thuộc [[Knox (lớp tàu frigate)|lớp *Knox*]] được Hải quân Hoa Kỳ chuyển cho Thổ Nhĩ Kỳ để thay thế cho chiếc TCG *Muavenet'' bị đắm trước đó
HMS Inconstant

Sáu tàu chiến của Hải quân Hoàng gia Anh từng được đặt, cùng một chiếc khác dự định đặt, cái tên **HMS ''Inconstant***:

*  là một tàu chiến hạng năm 36 khẩu pháo, nguyên là chiếc [[Pallas (tàu chiến Pháp)|*Pallas*]] của [[Pháp]] chiếm được năm [[1778]], đổi tên thành HMS *Convert* năm [[1783]] trước khi tháo dỡ năm [[1791]]
*  là một tàu chiến hạng năm 36 khẩu pháo hạ thủy năm [[1783]] và tháo dỡ năm [[1817]]
* HMS *Inconstant* dự định là một tàu chiến hạng năm 46 khẩu pháo được đặt hàng năm [[1825]] nhưng bị hủy bỏ năm [[1832]]
*  là một tàu chiến hạng năm 36 khẩu pháo hạ thủy năm [[1836]] và bị bán năm [[1862]]
*  là một [[tàu frigate]] bọc sắt chân vịt hạ thủy năm [[1868]], sử dụng cho dịch vụ cảng từ năm [[1898]], đổi tên thành HMS *Impregnable II* năm [[1906]], thành HMS *Defiance IV* năm [[1922]], HMS *Defiance II* năm [[1930]] và cuối cùng bị bán năm [[1956]]
*  là một [[tàu tuần dương hạng nhẹ]] [[Arethusa (lớp tàu tuần dương) (1913)|lớp *Arethusa*]] hạ thủy năm [[1914]] và bị bán năm [[1922]]
*  nguyên là [[tàu khu trục]] *'TCG *Muavenet*''' được Hải quân Thổ Nhĩ Kỳ đặt hàng năm 1939, nhưng bị Hải quân Hoàng gia mua lại đang khi chế tạo trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, hạ thủy năm 1941 và trả cho Thổ Nhĩ Kỳ năm 1946 trước khi bị bán năm 1960
HMS Ithuriel

Hai tàu chiến của Hải quân Hoàng gia Anh từng được đặt cái tên **HMS ''Ithuriel***, theo tên một thiên thần trong bài thơ [[Paradise Lost]] của [[John Milton]]:

*  là một [[soái hạm khu trục]] [[Marksman (lớp soái hạm khu trục)|lớp *Marksman*]] nguyên mang tên *Gabriel* nhưng đổi tên khi hạ thủy năm [[1916]] và bị tháo dỡ năm [[1921]]
*  nguyên là [[tàu khu trục]] *'TCG *Gayret*''' được chế tạo cho Hải quân Thổ Nhĩ Kỳ, nhưng bị Hải quân Hoàng gia mua lại đang khi chế tạo trong Chiến tranh Thế giới thứ hai. Nó bị đánh chìm năm 1942 và được trục vớt để tháo dỡ sau chiến tranh
Physalia utriculus

***Physalia utriculus*** là một loài sứa lông châm của bộ Siphonophora tìm thấy tại Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương. Một bàng quang chứa đầy khí cho phép nó nổi trên bề mặt, chúng trôi nhờ dòng chảy, thủy triều, và một cánh buồm ở trên cùng của bàng quang, có thể quay sang trái hay phải. Một tua dài duy nhất có tế bào gai độc, cho con vật một phương tiện bắt con mồi.

*P. utriculus* được phân biệt với *[[Physalia physalis]]* bởi kích thước nhỏ hơn của bàng quang (sáu inch so với mười hai inch) và có một xúc tu dài duy nhất.
## Xuất hiện
P. utriculus phân bố ít rộng rãi hơn *P. physalis*, nhưng nó là loài phổ biến nhất trên bờ biển nước Úc. Nó cũng được tìm thấy tại vùng biển Hawaii, nơi nó được chính thức đặt tên là *ili mane‘o hay *palalia''.
## Chú thích

## Tham khảo
Lưu Việt

**Lưu Việt** (chữ Hán: 劉越, ? - 136 TCN), tức **Quảng Xuyên Huệ vương** (廣川惠王), là vương chư hầu thứ hai của nước Quảng Xuyên dưới thời nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc.

## Tiểu sử
Lưu Việt là con trai thứ mười của Hán Cảnh Đế, vua thứ sáu của nhà Hán, mẫu thân ông là Vương phu nhân. Hán thư không cho biết Lưu Việt chào đời năm nào.

Hè năm Hán Cảnh Đế trung nhị niên (148 TCN), Lưu Việt được Hán Cảnh Đế phong làm Quảng Xuyên vương, nhập tự ở nước Quảng Xuyên. Hán thư không cho biết những việc làm của Lưu Việt lúc sinh thời cũng như lúc làm vương ở Quảng Xuyên.

Tháng 8 năm Kiến Nguyên thứ 5 (136 TCN), Lưu Việt qua đời ở Quảng Xuyên, giữ tước vương 13 năm, không rõ bao nhiêu tuổi, được triều đình ban thụy hiệu là Huệ vương. Thái tử Lưu Tề nối tước vương, tức Quảng Xuyên Mục vương.

## Con cái
*Quảng Xuyên Mục vương Lưu Tề
*Bồ Lĩnh hầu Lưu Gia
*Tây Hùng hầu Lưu Minh
*Tảo Cương hầu Lưu Yên
*Tất Lương hầu Lưu Anh
*Tham Tông hầu Lưu Tắc
*Nghi Lăng hầu Lưu Hỉ

## Xem thêm
*Hán Cảnh Đế
*Lưu Tề

## Tham khảo
*Sử ký
*Hán thư

## Chú thích
Lưu Tề (Quảng Xuyên vương)

**Lưu Tề** (chữ Hán: 劉齊, ? - 92 TCN), tức **Quảng Xuyên Mục vương** (廣川繆王), là vương chư hầu thứ ba của nước Quảng Xuyên dưới thời nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc.

## Tố cáo quan lại triều đình

Lưu Tề là con trai của Quảng Xuyên Huệ vương Lưu Việt, vương chư hầu thứ hai của nước Quảng Xuyên. Năm 136 TCN, Lưu Việt qua đời, Lưu Tề lên nối tước vương ở Quảng Xuyên, tức là Mục vương.

Lưu Tề ban đầu sủng ái đại quan là Thừa Cự, sau đó Thừa Cự phạm tội, bị Lưu Tề ghét và định giết đi. Thừa Cự sợ, bèn bỏ trốn khỏi Quảng Xuyên, Lưu Tề mới ra lệnh bắt hết gia quyến của Cự. Cự do đó giận Lưu Tề, dâng thư tố cáo Lưu Tề lên triều đình nhà Hán, do đó nhà Hán nghi ngờ ông.

Về sau, Lưu Tề nhiều lần dâng thư lên Hán triều, tố cáo nhiều đại thần và sủng thần thân tín của Hán Vũ Đế phạm pháp. Năm 92 TCN, Hán Vũ Đế ra lệnh điều tra, phát hiện ra mọi chuyện đều là vu cáo. Các đại thần tố cáo Lưu Tề phạm tội đại bất kính, xin xử phạt. Lưu Tề hoảng sợ, xin Vũ Đế cho mình cùng dũng sĩ Quảng Xuyên đánh Hung Nô, Vũ Đế đồng ý. Tuy nhiên khi chưa xuất quân thì Lưu Tề đã bị bệnh mất. Hữu ti dâng thư xin phế trừ nước Quảng Xuyên, Hán Đế đồng ý.

Lưu Tề làm Quảng Xuyên vương 44 năm, không rõ bao nhiêu tuổi. Mấy tháng sau, Hán Đế lại phong cho con trai ông là Lưu Khứ làm Quảng Xuyên vương để kế tục Huệ vương, tôn Lưu Tề làm Quảng Xuyên Mục vương.

## Xem thêm
*Lưu Việt
*Lưu Khứ
## Tham khảo

*Sử ký
*Hán thư
## Chú thích
Bộ Cánh da

**Bộ Cánh da** là một tên thông dụng tiếng Việt để 2 bộ sinh học khác nhau gồm:

* Bộ Cánh da (*[[Dermoptera]]*), còn gọi là **bộ Chồn bay** (*cogulo*), thuộc lớp Thú (*[[Mammalia]]*).
* Bộ Cánh da (*[[Dermaptera]]*), còn gọi là **bộ Sâu tai** (*earwig*), thuộc lớp Côn trùng (*[[Côn trùng|Insecta]]*).
Lớp đệm niêm mạc

**Lớp đệm niêm mạc** là một thành phần của lớp lót ẩm được biết tới như màng nhầy hoặc niêm mạc, lót ở nhiều cấu trúc ống trong cơ thể (như ống hô hấp, ống tiêu hóa, ống niệu-dục).

Lớp đệm niêm mạc là lớp mỏng mô liên kết lỏng lẻo, nằm dưới biểu mô,cùng với biểu mô tạo thành niêm mạc. Tên Latinh của lớp đệm niêm mạc cho biết nó là thành phần cấu trúc của niêm mạc, "lớp đặc biệt của riêng niêm mạc". Do đó thuật ngữ niêm mạc hoặc màng nhầy thường để chỉ sự kết hợp giữa biểu mô cùng với lớp đệm niêm mạc.

Lớp đệm niêm mạc chứa các mao mạch và ống trung tâm (mạch bạch huyết) trong ruột non, tương tự ở mô bạch huyết. Nó còn chứa nhiều tuyến có ống mở vào biểu mô niêm mạc, tiết chất nhầy và chất tiết huyết thanh. Lớp đệm niêm mạc cũng chứa nhiều tế bào miễn dịch được biết như tế bào lympho. Đa số các tế bào này là tế bào B tiết IgA.
## Chú thích

## Liên kết ngoài
* 
* 
*  - "Digestive System: Alimentary Canal - esophagus "
*  - "Connective Tissue: lamina propria; loose connective tissue "
* 
*  - "Mammal, whole system (LM, Low)"
* Slide at ucla.edu
Lưu Tề

**Lưu Tề** có thể là:
*Lưu Tề (? - 92 TCN), chư hầu vương của Quảng Xương quốc thời Hán.
*Tây Hán Sài Nguyên Khang hầu Lưu Tề
*Lưu Tề, chính quyền bù nhìn do Lưu Dự làm hoàng đế, tồn tại trong giai đoạn 1130-1137, do triều Kim thiết lập tại Hoa Bắc sau khi họ tiêu diệt Bắc Tống.
Bán đảo Heracles

**Bán đảo Heracles** (, ) là mũi đất hình tam giác ở đông nam bán đảo Krym, nhô ra biển Đen. Bờ bắc của bán đảo giáp vịnh Sevastopol còn bờ đông giáp vịnh Balaklava. Bán đảo này còn có tên là Trachea hoặc Irakli.

Cái tên *Heracles* nhắc nhớ đến người anh hùng Heracles trong thần thoại Hy Lạp, tuy thế thực ra tên của bán đảo có nguồn gốc từ tên thành phố Heraclea Pontica của Hy Lạp cổ đại - nay là thành phố Karadeniz Ereğli của Thổ Nhĩ Kỳ. Ngày nay vẫn còn tìm thấy ở Sevastopol những phế tích của thành phố huyền thoại Chersonesus do các cư dân Hy Lạp cổ đại xây nên. Bán đảo Heracles khi ấy là vùng nông nghiệp của Chersonesus.

Địa hình bán đảo Heracles là một cao nguyên đá bị chia cắt bởi các khe sâu và dốc thoải tử núi Sapun về phía biển Đen. Hiện nay, hầu hết diện tích bán đảo đều đã bị đô thị hóa và thuộc phạm vi thành phố Sevastopol.

## Tham khảo
Bán đảo Kerch

**Bán đảo Kerch** (tiếng Ukraina: Керченський півострів, chuyển tự: *Kerchenskyi pivostriv*; tiếng Nga: Керченский полуостров, chuyển tự: *Kyerchyenskii polu'ostrov*; tiếng Tatar Krym: *Keriç yarımadası*) là một bán đảo nổi bật nằm ở phần phía đông của bán đảo Krym, Ukraina. Xưa kia đây là một eo đất nằm chắn ngang giữa biển Azov và biển Đen. Phần lớn diện tích bán đảo Kerch là thuộc huyện Lenine của Krym. Nằm đối diện với bán đảo Kerch là bán đảo Taman của Liên bang Nga.

Hầu hết bán đảo bị biển bao bọc và chỉ nối vào đất liền ở phía tây nhờ eo đất Aqmanai rộng 17&nbsp;km. Bờ nam của bán đảo giáp biển Đen và vịnh Feodosia; bờ đông giáp eo biển Kerch và bờ bắc giáp biển Azov, vịnh Kazantip và vịnh Arabat. Xa về hướng tây bắc của bán đảo là một eo đất tên là mũi đất Arabat (ngăn cách biển Azov với Sivash, hay còn gọi là biển Thối). Phía đông bán đảo có núi Mithridat nằm tại bờ eo biển Kerch. Phía đông nam bán đảo có núi Sosman và Kharuchu-Oba. Núi cao nhất bán đảo là núi Pikhbopai, cao 189 m.

Nơi rộng nhất của bán đảo được đo từ mũi đất Kazan-Tip (phía bắc) đến mũi đất Chauda (phía nam), rộng 52&nbsp;km. Bán đảo dài trên 90&nbsp;km nếu đo từ phần phía tây của eo đất Aqmanai đến mũi đất Fonar. Diện tích bán đảo chỉ khoảng 2830&nbsp;km², chiếm hơn 10% diện tích bán đảo Krym.

## Các đối tượng địa lý khác
;Các mũi đất
*Biển Đen: Chauda, Opuk và Takhil
*Biển Azov: Malyi, Fonar, Khroni, Zyuk, Chahany, Kazan-Tip, Kiten và Krasny Kut.

;Hồ, sông và vịnh
Xung quanh mũi đất Kazan-Tip còn có vịnh Mysova và vịnh Tatarska. Hai vịnh này khiến mũi đất Kazan-Tip trông giống một bán đảo nhỏ.

## Khu bảo tồn thiên nhiên
Trên bán đảo Kerch có một số khu bảo tồn thiên nhiên là: 
* Khu bảo tồn thiên nhiên Opuk
* Khu bảo tồn thiên nhiên Kazan-Tip
* Đồng bằng ngập nước Ostanine

## Tham khảo
Uchan-su (thác nước)

**Uchan-su** (, , ) là một thác nước trên con sông cùng tên ở sườn dốc phía nam dãy núi Krym. Trong tiếng Tatar Krym, tên gọi của thác nước có nghĩa là "nước xiết".

Không chỉ là thác cao nhất Ukraina, Uchan-su còn là điểm du lịch nổi tiếng. Thác nằm cách thành phố Yalta 7&nbsp;km, cao 98 m và nằm tại độ cao 390 m. Thác đổ mạnh nhất khi mùa xuân về do nhận được nguồn nước dồi dào từ tuyết tan.

## Tham khảo
Uchan-su (sông)

**Uchan-su** (, , ) là một dòng sông chảy trên bán đảo Krym, Ukraina và đổ ra biển Đen. Tên sông trong tiếng Tatar Krym có nghĩa là "nước xiết".

Sông khởi nguồn từ chân núi Ai-Petri, chảy ngược lên hẻm núi và khi cách nguồn 2&nbsp;km thì tạo thành thác nước cùng tên Uchan-su tại độ cao 390 m. Sông đổ ra biển Đen tại thành phố Yalta.

Con người dùng nhiều nước sông cho sinh hoạt và tưới tiêu.

## Tham khảo
Dãy núi Krym

**Dãy núi Krym** (, chuyển tự: *Krymski Hory*; , chuyển tự: *Krymskie Gory*; ) là một dãy núi chạy song song với bờ biển đông nam của bán đảo Krym, Nga, nằm cách biển từ 8 đến 13&nbsp;km. Về phía tây, dãy núi dốc đứng xuống biển Đen trong khi về phía đông thì lại dốc thoải thành cảnh quan thảo nguyên.

Dãy núi Krym gồm có ba dãy núi nhỏ. Cao nhất trong số này là dãy Chính. Dãy Chính lại được chia thành một số yayla, nghĩa là các cao nguyên núi (*yayla* trong tiếng Tatar Krym có nghĩa là "thảo nguyên núi cao"). Các yayla đó gồm: Baydar, Ay-Petri, Yalta, Nikita, Hurzuf, Babugan, Chatyr-Dag, Dologorukovskaya (Subatkan), Demirji và Karabi.

Ngọn cao nhất trong dãy là Roman-Kosh (; , ), cao 1545 m và thuộc yayla Babugan. Các ngọn núi cao trên 1200 m là:
* Demir-Kapu (, , ): 1540 m, thuộc yala Babugan
* Zeytin-Kosh (; , ): 1537 m, thuộc yala Babugan
* Kemal-Egerek (, , ): 1529 m, thuộc yala Babugan
* Eklizi-Burun (, , ): 1527 m, thuộc yayla Chatyrdag
* Lapata (; , ): 1406 m, thuộc yayla Yalta
* Bắc Demirji (, , ): 1356 m, thuộc yayla Demirji
* Ai-Petri (, , ): 1234 m, thuộc yayla Ay-Petri.

Những con đèo quan trọng nhất của dãy Krym là:
* Đèo Angarskyi nằm gần làng Perevalne, trên đường từ Alushta đến Simferopol
* Đèo Baydar gần Foros, nối thung lũng Baydar với bờ biển
* Đèo Laspi gần mũi Aya, trên đường từ Yalta đến Sevastopol.

Sông thuộc dãy núi Krym có: sông Alma, sông Chernaya và sông Salhir ở sườn bắc và sông Uchan-su ở sườn nam.

Các nhà khảo cổ học đã tìm thấy xương cốt người hiện đại (về mặt giải phẫu) có niên đại cổ nhất châu Âu tại các hang động Buran-Kaya trên dãy Krym. Các hóa thạch này có niên đại 32.000 năm; các đồ tạo tác có mối liên hệ với văn hóa Gravett. Trên xương của những người này có vết cắt, ngụ ý xác họ đã bị róc thịt trong một nghi lễ.

## Chú thích
Tiếng Tatar Krym

**Tiếng Tatar Krym** ( ,  ), cũng gọi đơn giản là **tiếng Krym**, là một ngôn ngữ đã được sử dụng trong hàng thế kỷ tại Krym. Đây là một ngôn ngữ Turk hiện diện ở Krym và các cộng đồng người Tatar Krym ở Uzbekistan, Thổ Nhĩ Kỳ, Romania và Bulgaria, cũng như Hoa Kỳ và Canada. Nó không nên bị nhầm lẫn với tiếng Tatar (ở Tatarstan và những vùng lân cận thuộc Nga), một ngôn ngữ mà tiếng Tatar Krym có liên hệ nhưng không thông hiểu lẫn nhau. Nó đã được ảnh hưởng bởi các ngôn ngữ Oghuz lân cận như tiếng Thổ Nhĩ Kỳ.

## Lịch sử
Các phương ngữ nói Tatar Krym hình thành từ thời gian diễn ra các cuộc xâm lược Krym của người Turk và chấm dứt vào giai đoạn Hãn quốc Krym. Tuy nhiên, ngôn ngữ viết chính thức của hãn quốc này là tiếng Chagatai và tiếng Thổ Nhĩ Kỳ Ottoman. Sau khi bị Hồi giáo hóa, người Tatar Krym dùng chữ Ả Rập để viết.

Năm 1876, các phương ngữ Krym Thổ Nhĩ Kỳ khác nhau được Ismail Gasprinski hợp lại thành một ngôn ngữ viết thống nhất, trong đó ưu tiên phương ngữ Oghuz của người Tatar Yalıboylus nhằm tránh phá vỡ mối liên kết giữa người Krym và người Thổ Nhĩ Kỳ trong Đế quốc Ottoman.

Năm 1928, bộ mẫu tự được thay bằng bảng chữ cái Turk thống nhất dựa trên bảng chữ cái Latinh. Bảng chữ cái Turk thống nhất bị thay thế vào năm 1938 bằng bảng chữ cái Kirin. Từ thập kỉ 1990, chữ viết lại dần được thay bằng chữ Latinh, tuy nhiên chữ Kirin vẫn rất phổ biến (chủ yếu là trong các tài liệu xuất bản và báo chí). Hiện bảng chữ cái tiếng Tatar Krym giống với bảng chữ cái tiếng Thổ Nhĩ Kỳ nhưng bổ sung thêm hai mẫu tự là Ñ ñ và Q q.

Tiếng Tatar Krym là tiếng mẹ đẻ của nhà thơ Bekir Çoban-zade.

## Tình trạng hiện nay
Theo Hiến pháp nước Cộng hòa Tự trị Krym (được viết bằng tiếng Nga) thì tiếng Nga và tiếng Tatar Krym được "*bảo vệ*" (); mọi công dân đều có quyền - nếu yêu cầu () - nhận các giấy tờ do chính phủ cấp như "*[[hộ chiếu]], [[giấy khai sinh]] và các giấy tờ khác*" được viết bằng tiếng Tatar Krym. Theo Hiến pháp Ukraina, chỉ duy nhất tiếng Ukraina là ngôn ngữ chính thức trên toàn quốc nên vấn đề có nên công nhận tiếng Tatar Krym (và cả tiếng Nga) hay không vẫn còn nằm trong vòng tranh cãi về mặt chính trị và pháp luật. Thời kỳ trước khi người Tatar Krym bị Liên Xô trục xuất sang Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Uzbek (18 tháng 5 năm 1944) thì tiếng Tatar Krym từng có địa vị chính thức tại Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Tự trị Krym.

## Hệ chữ viết
Tiếng Tatar Krym có thể được viết bằng chữ Kirin hoặc chữ Latinh đều được. Việc dùng bảng chữ cái nào là tùy thuộc vào địa điểm sử dụng ngôn ngữ.

### Bảng chữ cái Latinh
Chữ **Â â** không được xem là mẫu tự riêng biệt.

### Bảng chữ cái Kirin

**гъ**, **къ**, **нъ** và **дж** là các mẫu tự riêng biệt.

## Chú thích

## Thư mục

* 
* 
*
Đèo Angarskyi

**Đèo Angarskyi** (; ; ) là một con đèo trên dãy núi Krym thuộc bán đảo Krym, miền nam Ukraina. Đèo nằm tại điểm cao nhất của tuyến đường Simferopol–Alushta, cao 752 m so với mặt biển. Đèo được đặt tên theo tên của dòng sông Angara, một phụ lưu của sông Salhir.

Vào thời Trung Cổ, chỉ có một con đường nhỏ bé đi qua đèo này. Từ năm 1824 đến 1826, những người mở đường của Đế quốc Nga đã xây một tuyến đường đi qua đèo. Con đường ấy được mở rộng hai lần, lần lượt vào những năm 1935 và 1959. Ngày nay, trên tuyến đường qua đèo có một trạm kiểm tra ô tô của chính phủ, một trạm kiểm soát và một trạm dừng xe điện bánh hơi.

Đèo Angarskyi là địa điểm nghỉ dưỡng mùa đông nổi tiếng của Krym. Trượt tuyết là môn thể thao được ưa chuộng trong mùa đông. Môn chạy định hướng cũng phổ biến ở vùng lân cận đèo.

## Chú thích
Đèo Baydar

**Đèo Baydar** (; ; ) là một con đèo trên dãy núi Krym thuộc bán đảo Krym, miền nam Ukraina. Đèo nối thung lũng Baydar với bờ biển Đen. Đèo được bao xung quanh bởi núi Chelebi (cao 657 m) và núi Ckhu-Bair (cao 705 m). Xuyên qua đèo là tuyến đường Yalta-Sevastopol cũ kĩ có từ thập niên 1830, ngày nay ít người qua lại. Khi tuyến đường này được hoàn thành vào năm 1848, một cánh cổng (propylaea) được xây nên bằng đá vôi để kỉ niệm sự kiện này. Ngày nay cánh cổng mang phong cách kiến trúc tân cổ điển này vẫn còn. Từ đây du khách có thể phóng tầm mắt để ngắm phong cảnh đẹp ấn tượng.
## Tham khảo
Đèo Laspi

**Đèo Laspi** (; ; ) là một con đèo trên dãy núi Krym thuộc bán đảo Krym, miền nam Ukraina. Đèo là điểm cao nhất trên tuyến đường Sevastopol-Yalta. Từ đèo, du khách có thể phóng tầm mắt quan sát mũi Aya và vịnh Laspi của biển Đen, cách đèo chỉ khoảng 700 m về hướng nam. Tại đèo có một vách đá tên là Garin-Mikhailovsky, được đặt tên theo Nikolai Garin-Mikhailovsky - một nhà văn người Nga đã có công giúp đỡ xây dựng tuyến đường này. Ngoài ra, tại đây còn có một nhà thờ Chính thống giáo Đông phương nhỏ có tên là Nhà thờ Chúa Giáng Sinh, được xây để kỉ niệm hai ngàn năm tính từ ngày Chúa ra đời. Có người nhầm lẫn giữa đèo Laspi với đèo Baydar, một con đèo mà ngày nay vắng người qua lại.

## Tham khảo
Nam Ukraina

**Nam Ukraina** (tiếng Ukraina: Південна Україна, Pivdenna Ukrayina) là tên gọi chung cho vùng lãnh thổ phía Nam của Ukraina. Vùng này tương ứng với một khu kinh tế thời Liên Xô, đó là Khu kinh tế Nam Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Ukraina. Hoạt động kinh tế khu vực này chủ yếu là kinh tế biển và đóng tàu. Tiếng Nga là ngôn ngữ phổ biến nhất trong khu vực (trong các trường học của Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Ukraina học tiếng Ukraina là bắt buộc). Vào tháng 8 năm 2012, có một luật mới về ngôn ngữ địa phương, quy định ngôn ngữ nào có từ 10% dân số sử dụng trở lên thì được xem là ngôn ngữ khu vực.

Nam Ukraina bao gồm các đơn vị hành chính sau đây.

## Tham khảo
Đa Minh Nguyễn Văn Xuyên

**Đa Minh Nguyễn Văn Xuyên**, OP (1786-1839), là một linh mục Công giáo Việt Nam dưới thời Minh Mạng và là một vị thánh tử đạo của Giáo hội Công giáo Việt Nam.

## Tiểu sử
Ông còn có tên khác là **Doãn**, sinh năm 1786 tại Phương Cáp, Nam Định (nay là xã Thư Trì, tỉnh Hưng Yên, thuộc Giáo phận Thái Bình). Mồ côi cha từ nhỏ, ông được mẹ đưa về sống tại quê ngoại là xứ đạo Sa Cát (nay thuộc phường Trà Lý, tỉnh Hưng Yên). Ông gia nhập Dòng Đaminh, phụ trách các xứ đạo Phạm Giáo, Kẻ Mèn và Đông Xuyên, và được thụ phong linh mục vào năm 1819.

Năm 1826, ông được cử là phụ tá cho linh mục Fermander Hiền, Bề trên chủng viện Ninh Cường. Một thời gian sau đó ông lại được đặt làm quản lý Giáo phận Đông Đàng Ngoài, giúp việc cho Giám mục Delgado Y.

Bấy giờ, triều đình ra chỉ dụ cấm đạo rất ngặt. Theo các tài liệu Công giáo Việt Nam, các quan viên ở Kiến Xương, Thiên Trường nhiều lần yêu cầu ông thi hành lệnh vua, bỏ đạo trở về nhà làm ăn nhưng ông vẫn một lòng vì đạo. Ngày 18 tháng 8 năm 1839, khi ông đang dâng thánh lễ tại họ đạo Phú Đòng (Phú Đường) thì bị quan quân bắt giữ. Ông cùng với linh mục Tôma Đinh Viết Dụ bị xử trảm ngày 26 tháng 11 năm 1839 tại Bẩy Mẫu.

Sau khi ông tử đạo, ngày 27 tháng 5 năm 1900, Giáo hoàng Lêô XIII đã tuyên phong ông lên bậc Chân phước. Đến ngày 19 tháng 6 năm 1988, Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã tuyên phong ông lên bậc Hiển thánh.

## Chú thích

## Liên kết ngoài
* LỄ CÔNG BỐ THÀNH LẬP LIÊN HUYNH - ĐA MINH NGUYỄN VĂN XUYÊN HĐGP BAN MÊ THUỘT , Huynh Doan Da Minh Viet Nam.
* THÁNH LỄ TẠ ƠN, CÔNG BỐ THÀNH LẬP LIÊN HUYNH & MỪNG LỄ THÁNH ĐAMINH NGUYỄN VĂN XUYÊN BỔN MẠNG CỦA LIÊN HUYNH , Giáo phận Ban Mê Thuật
Thung lũng Bajdarska

**Thung lũng Bajdarska** hay **thung lũng Baydar** (, chuyển tự: *Bajdarska dolyna*; , chuyển tự: *Bajdarska dolyna*; ) là một thung lũng trải rộng 16&nbsp;km lên hướng đông bắc của huyện Balaklava, Sevastopol, Krym, miền nam Ukraina. Thung lũng là điểm khởi nguồn của sông Chorna và là nơi đặt hồ chứa nước sông này; hồ được coi là vùng nước ngọt lớn nhất Sevastopol. Rải rác ở thung lũng là các cột đá thẳng đứng (menhir) có từ thời tiền sử. Ngang qua thung lũng có tuyến đường nối Yalta và Sevastopol. Đèo Baydar nối thung lũng Baydar với bờ biển Đen. Phần lớn diện tích thung lũng nằm trong phạm vi khu bảo tồn thiên nhiên.

## Tham khảo

*
Mũi Aya

**Mũi Aya**, tức **mũi đất Aya** (; ; ; trong tiếng Hy Lạp Άγια có nghĩa là "vật thiêng"), là một mũi đất nhô ra biển Đen từ phía đông nam Balaklava (nay nằm trong địa phận Sevastopol). Nó là một nhánh núi ngang dài 13&nbsp;km của dãy núi Krym, chia tách vịnh Laspi (về phía đông) với vịnh Balaklava (về phía tây). Điểm cao nhất trên mũi đất là vách đá Xanh, còn gọi là Kokiya-Kiya (cao 559 m).

Mũi Aya có rất nhiều hang động và nằm trong khu bảo tồn thiên nhiên. Trước đây Liên Xô từng đặt hệ thống tên lửa dẫn đường trên mũi đất này. Mũi đất Aya cũng là đề tài trong các bức tranh của Aivazovsky.

## Tham khảo
Sông Alma (bán đảo Krym)

**Alma** (; ; ) là con sông nhỏ chảy trên bán đảo Krym, miền nam Ukraina và đổ ra biển Đen. Cửa sông nằm ở khoảng giữa Yevpatoria và Sevastopol. Trong tiếng Tatar Krym, *alma* có nghĩa là "quả táo". Sông Alma là dòng sông lịch sử gắn với trận chiến giữa liên quân Anh, Pháp, Ottoman với Nga vào ngày 20 tháng 9 năm 1854.

## Tham khảo
Sông Chorna

**Chorna**, **Chornaya**, **Chorhun** (, chuyển tự: *Chorna*, , chuyển tự: *Chjornaja*, ) hoặc **Chernaya** là một con sông nhỏ chảy trên bán đảo Krym, Ukraina. Trong tiếng Ukraina và tiếng Nga, tên sông có nghĩa là "Đen". Sông dài 34,5&nbsp;km.

Sông Chorna bắt nguồn từ thung lũng Baydar ở phía đông bắc thị trấn nhỏ Rodnikivs'ke (44° 28' N 33° 51' EG), chảy đến phía tây thị trấn thì đổ vào một hồ chứa nước. Từ đó dòng sông tiếp tục hành trình về phương tây hướng về thị trấn Inkerman (Belokamensk) rồi đổ vào vịnh Sevastopol.

Sông Chorna là dòng sông lịch sử gắn liền với trận chiến sông Chernaya. Thị trấn Inkerman là địa danh quan trọng trong chiến tranh Krym.

## Tham khảo
Phân chia Ba Lan

**Phân chia Ba Lan-Litva** là một loạt ba đợt phân chia diễn ra trong nửa cuối của thế kỷ 18 và cuối cùng kết thúc sự tồn tại của Thịnh vượng chung Ba Lan-Litva. Thời kỳ phân chia này đã loại bỏ chủ quyền Ba Lan và Litva trong 123 năm. Các đợt phân chia đã được tiến hành bởi Đế quốc Nga, Vương quốc Phổ và Habsburg Áo, chia nhau Khối thịnh vượng chung này dần dần trong quá trình thâu tóm lãnh thổ.
Đợt phân chia Ba Lan lần thứ nhất đã quyết định ngày 5 tháng 8 năm 1772. Hai thập kỷ sau đó, quân đội Nga và Phổ tiến vào Khối thịnh vượng chung lần nữa và đợt phân chia thứ hai được ký kết ngày 23 tháng 1 năm 1793. Áo đã không tham dự vào cuộc phân chia này. Đợt phân chia thứ ba xảy ra vào ngày 24 tháng 10 năm 1795 để phản ứng cuộc khởi nghĩa Kosciuszko không thành công năm trước đó. Với đợt phân chia lần này, Khối thịnh vượng chung không còn tồn tại nữa
## Đọc thêm
* Phân vùng Phổ
* Phân vùng Nga
* Phân vùng Áo

## Tham khảo
Sông Salhyr

**Salhyr** (, chuyển tự: *Salhyr*; , chuyển tự: *Salgir*; ) là con sông dài nhất nước Cộng hòa Tự trị Krym, Ukraina. Sông dài 204&nbsp;km với diện tích lưu vực là 3750&nbsp;km². Lưu lượng nước bình quân là 2 m³/s.

Sông Salhyr bắt nguồn từ dãy núi Chatyrdag rồi đổ ra Sivash (còn gọi là biển Thối) của biển Azov. Dọc đường đi, sông băng kênh đào Bắc Krym. Sông chủ yếu được con người dùng để sản xuất thủy điện và nông nghiệp.

## Chú thích
Bảo tàng nghệ thuật Daejeon

**Bảo tàng nghệ thuật Daejeon** (hay còn gọi là **Bảo tàng nghệ thuật đô thị Daejeon**) nằm gần ở 396 Mannyeon-dong, Seo-gu, công viên Expo ở Daejeon, Hàn Quốc. Nó mở cửa vào 15 tháng 4 năm 1998.

## Xem thêm
*Danh sách bảo tàng ở Hàn Quốc
*Danh sách bảo tàng ở Seoul
*Danh sách bảo tàng ở tỉnh Gyeonggi
*Danh sách tòa nhà cao nhất Seoul

## Tham khảo

## Liên kết
*Trang chủ chính thức
Torvosaurus

***Torvosaurus*** là một chi khủng long Theropoda sống cách nay khoảng từ 153 tới 148 triệu năm trước vào cuối kỷ Trias tại ngày nay là Colorado và Bồ Đào Nha. Có hai loài được công nhận, *[[Torvosaurus tanneri]]* và *[[Torvosaurus gurneyi]]*.

Năm 1979, loài điển hình *Torvosaurus tanneri* là một loài khủng long ăn thịt hai chân lớn có thể phát triển đến chiều dài . *T. tanneri* là một trong những loài ăn thịt lớn nhất đương thời, cùng với *[[Epanterias]]* (có thể là một cá thể *[[Allosaurus]]* lớn) và *[[Saurophaganax]]*. *Torvosaurus gurneyi* ban đầu cho là dài 11 mét, nhưng sau đó được chứng mình rằng nhỏ hơn. Dựa trên hình thái hình thái xương *Torvosaurus*, nó được cho rằng có tay ngắn nhưng khỏe.
## Từ nguyên
Tên chi *Torvosaurus* nghĩa là "thằn lằn dã man", và xuất phát từ tiếng Latin *torvus* nghĩa là "dã man" và tiếng Hy Lạp *sauros* (σαυρος) nghĩa là "thằn lằn". Tên loài *tanneri* được đặt theo tên Nathan Eldon Tanner. *Torvosaurus gurneyi* được đặt tên để vinh danh James Gurney.
*Torvosaurus* được mô tả và đặt tên bởi Peter M. Galton và James A. Jensen năm 1979 với loài điển hình *Torvosaurus tanneri*.
## Chú thích

## Tham khảo
* 
* ''Torvosaurus'' at DinoData 
* ''Largest Predatory Dinosaur in Europe Found'' at nationalgeographic
Bảo tàng Hengso

**Bảo tàng Hengso** là bảo tàng thuộc sở hữu của Đại học Keimyung nằm ở Daegu, Hàn Quốc.
Bảo tàng được mở vào tháng 5 năm 1978. Và tháng 5 năm 2004, nó được xây dựng lại như điểm khởi đầu mới. Bảo tàng không mở cửa chủ nhật hằng tuần.

## Tham khảo

## Xem thêm
*Danh sách bảo tàng ở Hàn Quốc
*Danh sách bảo tàng ở Seoul
*Danh sách bảo tàng ở tỉnh Gyeonggi
*Danh sách tòa nhà cao nhất Seoul
Bảo tàng Ulsan

**Bảo tàng Ulsan** là bảo tàng lịch sử nằm ở Nam-gu, Ulsan, Hàn Quốc. Bảo tàng có triển lãm chi tiết cuộc sống của Ulsan và Hàn Quốc từ thời tiền sử đến hiện đại. Công trình xây dựng bảo tàng bắt đầu vào 2 tháng 1 năm 2009 và hoàn thành vào 31 tháng 1 năm 2011. Nó mở cửa vào 22 tháng 6 năm 2011.

## Xem thêm
*Danh sách bảo tàng ở Hàn Quốc
*Danh sách bảo tàng ở Seoul
*Danh sách bảo tàng ở tỉnh Gyeonggi
*Danh sách tòa nhà cao nhất Seoul

## Tham khảo

## Liên kết
*Trang chủ chính thức
Samsung Corby

**Samsung S3650** (còn được gọi là **Genio Touch** và chính thức là **Samsung Corby**) là điện thoại di động đã được phát hành vào tháng 10 năm 2009 bởi Samsung. Nó có máy ảnh 2&nbsp;MP và màn hình cảm ứng điện dung 2,8-inch.

Ngoài ra điện thoại còn có phiên bản QWERTY và bàn phím QWERTY trượt, Samsung B3210 và Samsung B5310, tương ứng.

Điện thoại có sẵn bốn"màu sắc"khác nhau (hạn chế vỏ phía sau và hai bên phím cứng) - Trắng, Hồng, Cam hoặc Vàng.

## Tính năng
* Quad-band GSM/EDGE
* Màn hình cảm ứng điện dung 2.8-inch độ phân giải QVGA
* 50 MB bộ nhớ trong, thẻ microSD (lên đến 8&nbsp;GB)
* Máy ảnh chính 2-megapixel với nhận diện nụ cười, quay video QVGA@15fps
* FM radio với RDS
* Dịch vụ nhận dạng âm nhạc
* TouchWiz và Cartoon UI
* Tích hợp mạng xã hội có thể tập tin tải lên trực tiếp
* Bluetooth 2.1 với A2DP, USB v.2.0
* Xem tài liệu văn phòng
* Mở khóa thông minh
* Vỏ có thể thay đổi
* Hỗ trợ game Java
* Ảnh danh bạ

## Corby ở Hàn Quốc
Khi Samsung Corby được phát hành ở Hàn Quốc, Samsung Electronics đã thay đổi thông số kỹ thuật:
*Phiên bản chính Bluetooth là 2.1+EDR, bản Hàn Quốc phiên bản Bluetooth bị hạ xuống 2.0+EDR.
*Trong khi phiên bản Corby chính có thể phát định dạng non-DRM MP3, phiên bản Hàn Quốc được giới hạn chỉ chơi với DRM.
*Corby Hàn Quốc không có xem tài liệu văn phòng.
*Corby Hàn Quốc không hỗ trợ nhạc chuông MP3/WAV, chỉ nhạc chuông MA5 hoặc MMF.
*Màn hình Corby Hàn Quốc được nâng cấp từ 2.8"QVGA lên 3.0"WQVGA.
*Corby Hàn Quốc hỗ trợ truyền hình T-DMB.

Giá ở Hàn Quốc khá đắt, tương đương với 394.42 GBP. Đối thủ chính của nó là LG Pep và Nokia XpressMusic.

Ở Hàn Quốc, nhóm nhạc 2PM quảng cáo điện thoại này, bao gồm ca khúc chủ đề"My Color".

## Tham khảo

## Liên kết
* Info about Samsung S3650 Corby, Samsung Italy 
* Stress test of a cell phone Samsung S3650 Corby
Tố (hiện tượng khí quyển)

**Tố** là hiện tượng gió tăng tốc đột ngột, hướng cũng thay đổi bất chợt, nhiệt độ không khí giảm mạnh, độ ẩm tăng nhanh thường kèm theo dông, mưa rào hoặc mưa đá.  
## Hình thành và miêu tả
Những đám mây có chân mây tối, tơi tả, thấp và thay đổi hình dạng liên tục báo trước tố sắp xảy ra. Tố hình thành khi không khí lạnh tràn vào vùng nóng và không khí nóng lên đột ngột. Tố thường xảy ra chừng vài phút.

## Nguồn tham khảo

## Xem thêm
*Lốc xoáy
*Vòi rồng nước
*Gió
*Bão
Samsung S8000

**Samsung Jet** (còn được gọi là **Samsung S8000**), là điện thoại cảm ứng phát hành vào tháng 6 năm 2009 bởi Samsung. Nó có vi xử lý 800&nbsp;MHz và trình duyệt Web mới gọi là Dolfin, nó sẽ có sẵn trên điện thoại Samsung vào tương lai.

## Thông số kỹ thuật
*Màn hình: PenTile AMOLED
*Độ phân giải:  16M-màu cảm ứng với độ phân giải 800 × 480 pixel
*Weight: 110&nbsp;g
*Kích thước: 108,9 × 53,5 × 11,9
*Thời lượng pin trò chuyện: lên đến 8,2 giờ
*Thời gian chờ: lên đến 442 giờ
*Kết nối: HSDPA, Wi-Fi và Bluetooth (A2DP)

Điện thoại có CPU 800&nbsp;MHz, máy ảnh 5&nbsp;MP, màn hình cảm ứng 3.1-inch AMOLED, A-GPS, FM radio, 2 hoặc 8&nbsp;GB bộ nhớ trong với khe thẻ nhớ microSD lên đến 16&nbsp;GB và trình duyệt web do Samsung phát triển mang trên Dolfin.

Nó chạy TouchWiz 2.0 do Samsung phát triển. Thiết bị này chạy hệ điều hành độc quyền của Samsung cho phân khúc điện thoại di động này. Video quay bởi điện thoại này là D1 độ phân giải 30&nbsp;fps sử dụng định dạng thấp 3gp.

## Android
Một nhóm phát triển đã boot thành công Android, mặc dù gọi và tin nhắn không hoạt động. Dự án đó dưới tên là 'JetDroid'.
Liên kết Jetdroid 

## Liên kết
*Samsung S8000 Jet Trang chủ chính thức 
*Samsung S8000 Jet - Thông số kỹ thuật đầy đủ
*Nhóm người dùng Samsung S8000 Jet 
*Thông số Samsung Jet và trang tải xuống miễn phí 
*JetDroid Development Forums 

## Tham khảo
Bắc phương xuy lai thập nguyệt đích phong

**"Bắc phương xuy lai thập nguyệt đích phong"** (Trung văn: 北方吹来十月的风; Gió tháng mười thổi từ phương bắc) là bài hát cách mạng của Trung Quốc do Lý Hoán sáng tác. Nội dung bài hát nói về cách mạng tháng mười Nga và sự gia đời của Đảng cộng sản Trung Quốc.

## Lời bài hát

## Tham khảo