open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vườn quốc gia Iguaçu

**Vườn quốc gia Iguaçu** () là một vườn quốc gia thuộc bang Paraná, Brasil. Nó có tổng diện tích là  với chiều dài khoảng , trong đó có  là biên giới tự nhiên giữa Brasil và Argentina bao gồm khoảng . Vườn quốc gia được thành lập theo nghị định liên bang số 1035 ngày 10 tháng 1 năm 1939 và được UNESCO công nhận là Di sản thế giới từ năm 1986. Nó được quản lý bởi Viện Bảo tồn Đa dạng sinh học Chico Mendes (ICMBio).

Cùng với Vườn quốc gia Iguazú của Argentina, nó bảo vệ một trong những thác nước lớn nhất thế giới trải dài trên . Đó cũng là quê hương của nhiều loài động thực vật quý hiếm bị đe dọa trong đó có thú ăn kiến khổng lồ và rái cá lớn. Những đám sương hơi nước do thác nước tạo ra có lợi cho sự phát triển của thảm thực vật xung quanh.
## Lịch sử
Vườn quốc gia Iguaçu bao gồm một khu vực quan trọng của sông Iguaçu với khoảng  chiều dài của dòng sông tạo ra thác Iguazu nổi tiếng.
Đây là vườn quốc gia quan trọng nhất ở lưu vực sông Prata, bởi cảnh quan tuyệt đẹp và cũng bởi vì nó là một nơi trú ẩn của các loài động thực vật quan trọng. Đây cũng là vườn quốc gia đầu tiên ở Brasil nhận được một kế hoạch quản lý cụ thể. Như dự kiến bởi Rebouças, mục tiêu cơ bản của vườn quốc gia này là việc bảo tồn các hệ sinh thái tự nhiên và danh lam thắng cảnh, vì thế cho phép nghiên cứu khoa học, thúc đẩy hoạt động giáo dục môi trường, giải trí trong khung cảnh thiên nhiên và du lịch sinh thái.

Vườn quốc gia Iguaçu có phong cảnh ngoạn mục và là một trong những khu bảo tồn rừng lớn nhất ở Nam Mỹ, vì thế nó là vườn quốc gia đầu tiên của Brasil được đề xuất thành lập nhằm giữ gìn môi trường và cảnh quan tự nhiên cho "thế hệ tương lai". Andre Rebouças, một kỹ sư đã viết trong cuốn sách "tỉnh Paraná, đường sắt Mato Grosso và Bolivia", cuốn sách được viết nhằm bắt đầu chiến dịch bảo tồn thác nước Iguazu vào năm 1876 đã mô tả: "nó đã được tạo ra bởi Đức Chúa Trời" và "đẹp tuyệt vời, đẹp như tranh vẽ", " một hệ thực vật chưa từng có tại khu vực thác nước Iguaçu tuyệt vời"...
## Địa lý
Vườn quốc gia gần với các thành phố của Brasil là Foz do Iguaçu, Medianeira, Matelândia, CEU Azul, São Miguel do Iguaçu, Santa Terezinha de Itaipu, Santa Tereza Oeste, Capitão Leonidas Marque, Capanema và Serranópolis.

Nó nằm ở khu vực phía tây của tiểu bang Paraná, ở lưu vực sông Iguaçu, cách trung tâm thành phố Foz do Iguacu khoảng 17&nbsp;km. Bên kia biên giới, vườn quốc gia này giáp với vườn quốc gia Iguazu, được hành lập vào năm 1934. Biên giới giữa hai nước và hai vườn quốc gia được chia tách bởi sông Iguacu, bắt nguồn từ dãy núi Serra do Mar gần Curitiba, đoạn chảy qua bang Paraná có chiều dài 18&nbsp;km. Cửa sông của nó chảy vào sông Paraná, nằm cách thác Iguazu 18&nbsp;km. Tại vị trí tụ họp của các con sông tạo thành ngã ba, biên giới tự nhiên giữa Brasil, Argentina và Paraguay.

## Xem thêm
* Danh sách các vườn quốc gia tại Brasil
* Vườn quốc gia Iguazú
* Thác Iguazu

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Official web site
* Official UNESCO website
* UNEP-WCMC
* [www.ibama.gov.br/parna_iguacu Ibama]
*
Công nghệ pico

Khái niêm **công nghệ pico** là một thuật ngữ mới được đặt ra cùng với công nghệ nano. Nó là một mức kỹ thuật giả định

Trong tương lai, khi công nghệ có thể thao tác vật chất ở kích thước phần ngàn tỉ mét, kích thước pico (10&minus;12). Mức này nhỏ ba bậc (ngàn lần) so với nano, và hai bậc so với các biến đổi và thước đo hóa học. Công nghệ pico sẽ liên quan tới các thao tác vật chất mức nguyên tử. Ở một mức phát triển xa hơn, công nghệ femto thao tác vật chất ở mức hạ nguyên tử.

Khoa học pico là khái niệm được các nhà tương lai học dùng để chỉ việc cấu trúc vật chất mức picômét. Đầu tiên, các xu hướng của công nghệ pico được suy đoán tương tự như liệu pháp vi lượng đồng căn, sử dụng thước đo mức pico và giá trị của việc cấu trúc các phân tử sinh học. Theo đó, công nghệ pico được mô tả như việc thay đổi cấu trúc và tính chất hóa học của các phân tử đơn lẻ, thường là thông qua thao tác trạng thái năng lượng của nguyên tử để tạo ra trạng thái siêu bền (hoặc không ổn định) với các tính chất đặc biệt, tạo ra một số dạng nguyên tử nạ dòng. Biến đổi tương tự đã được biết đến là quá trình oxy hóa-khử, quá trình oxy hóa có thể thao tác bằng cách chiếu tia laser, kích thích các electron chuyển từ trạng thái bền sang trạng thái kích thích; thao tác trạng thái của các electron kích thích trong nguyên tử Rydberg để mã hóa thông tin. However, none of these processes produces the types of exotic atoms described by futurists.

Ray Kurzweil, một nhà tương lai học nổi tiếng, đã tiên đoán loài người có thể đạt tới mức công nghệ này trong thế kỷ 22.

Ngoài ra, khái niệm công nghệ pico cũng được một số nhà nghiên cứu công nghệ nano dùng để chỉ các cấu trúc nguyên tử và thiết bị có độ chính xác dưới nano. Điều này thực sự quan trọng khi tương tác với một nguyên tử hay phân tử đơn lẻ, do lực hút giữa hai nguyên tử ở khoảng cách cực ngắn tăng lên rất nhanh. Ví dụ, lực hút giữa một nguyên tử trong đầu dò của kính hiển vi lực nguyên tử và một nguyên tử trong mẫu nghiên cứu thay đổi theo hàm mũ của khoảng cách, đặc biệt nhạy cảm với khoảng cách từ 50 tới 100 picômét (do ảnh hưởng của nguyên lý loại trừ Pauli trong khoảng cách ngắn và Lực Van der Waals ở khoảng cách dài)

## Đọc thêm

*Kỳ dị công nghệ

## Chú thích

## Liên kết ngoài
* Picotechnology  at the Nanosciences group  at CEMES , Pháp.
* Emerging Trends of Nanotechnology towards Picotechnology: Energy and molecules 
* Weinacht, T.C., Ahn, J., and Bucksbaum, P.H. (ngày 22 tháng 6 năm 1998) Measurement of the Amplitude and Phase of a Sculpted Rydberg Wave Packet. *Physical Review Letters* pp.&nbsp;5508–5511 v. 80 no. 25
Vườn quốc gia Iguazú

**Vườn quốc gia Iguazú** là một vườn quốc gia của Argentina, nằm trong bộ Iguazú, ở phía bắc của tỉnh Misiones, vùng Argentina Mesopotamia. Nó có diện tích là 550 km2 (212 sq mi).

## Lịch sử
Vườn quốc gia được thành lập vào năm 1934 và nơi đây chứa đựng một trong những vẻ đẹp tự nhiên lớn nhất của Argentina, thác Iguazu, bao quanh bởi các khu rừng cận nhiệt đới. Qua sông Iguazu là phần lãnh thổ của Brazil (thuộc vườn quốc gia Iguaçu). Cả hai vườn quốc gia đã được tuyên bố là di sản thế giới của UNESCO vào năm 1984 và 1986.

Khu vực vườn quốc gia là nơi sinh sống 10.000 năm trước của những người thu lượm săn bắn thuộc nền văn hóa *Eldoradense*. Tiếp theo đó là những người Guarani, người đã đưa công nghệ nông nghiệp mới, và đã bị di dời bởi những người Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha vào thế kỷ 16, mặc dù di sản của họ vẫn còn sống trong khu vực này (tên của công viên và sông là Guarani y guasu, "nước lớn"). Người đầu tiên khám phá ra khu vực này là Alvar Núñez Cabeza de Vaca, vào năm 1542, sau đó là những người dòng Tên vào năm 1609.
## Động thực vật
Vườn quốc gia nằm trong vùng sinh thái rừng Đại Tây Dương Alto Paraná [1].
Hệ động vật của nơi đây bao gồm một số loài có nguy cơ tuyệt chủng như: báo đốm, mèo cây châu Mỹ, heo vòi Nam Mỹ, mèo gấm Ocelot, vẹt xanh, thú ăn kiến, Cracidae, đại bàng Harpy và cá sấu Caiman. Một số loài cũng có thể tìm thấy ở đây như các loài chim: yến và chim Toucan, động vật có vú như *[[Nasua nasua]]*, và sự đa dạng của các loài bướm.

Sông Iguazú kết thúc đổ vào sông Paraná, cách thác Iguazu 23&nbsp;km, sau một quá trình chảy dài 1320&nbsp;km. Bên trong vườn quốc gia, thác nước tạo thành một hình chữ U lớn. Các đảo nhỏ trên thác có mật độ cao của các loài thực vật bao gồm cả Vông mồng gà, là quốc hoa của Argentina. Hệ thực vật cũng bao gồm cả *[[tabebuia heptaphylla]]* và *[[tabebuia pulcherrima]]* (họ **Bignoniaceae**), cũng như cọ và *[[Aspidosperma polyneuron]]* cao tới 40 mét (họ **Apocynaceae**).

## Xem thêm
* Danh sách các vườn quốc gia tại Argentina
* Vườn quốc gia Iguaçu
* Thác Iguazu

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*Official web site
*Administración de Parques Nacionales  - National Parks Administration of Argentina (in Spanish and English)
*World Heritage Site 
*Parks location and Information
Huy chương Sylvester

**Huy chương Sylvester** là một huy chương đồng do Hội Hoàng gia Luân Đôn trao tặng để khuyến khích nghiên cứu khoa học, đi kèm với giải thưởng 1000 bảng Anh. Nó được đặt theo tên James Joseph Sylvester, Giáo sư Savilian về Hình học ở Đại học Oxford những năm 1880. Giải thưởng được đề xuất bởi Raphael Meldola và những người bạn khác của Sylvester tại Hội Hoàng gia sau cái chết của ông này vào năm 1897. Nó được trao 3 năm một lần, bắt đầu từ năm 1897 Hội Hoàng gia thông báo từ năm 2009 giải sẽ được trao hai năm một lần và dành cho những nhà khoa học ở chặng đầu hoặc giữa sự nghiệp thay vì những nhà toán học nổi tiếng. Cho tới năm 2008, có 36 huy chương đã được trao, trong đó có 27 người nhận giải là công dân Anh, và có một phụ nữ duy nhất (Mary Cartwright).

## Danh sách người được giải

Dưới đây là danh sách đầy đủ những người được Huy chương Sylvester:

}||Austrian

|-

|1910|| ||British

|-

|1913|| ||British

|-

|1916|| ||French

|-

|1919|| ||British

|-

|1922|| ||Italian

|-

|1925|| ||British

|-

|1928|| ||British

|-

|1931|| ||British

|-

|1934|| ||British

|-

|1937|| ||British

|-

|1940|| ||British

|-

|1943|| ||British

|-

|1946|| ||British

|-

|1949|| ||British

|-

|1952|| ||Russian

|-

|1955|| ||British

|-

|1958|| ||British

|-

|1961|| ||British

|-

|1964|| ||British

|-

|1967|| ||British

|-

|1970|| ||British

|-

|1973|| ||British

|-

|1976|| ||British

|-

|1979|| ||British

|-

|1982|| ||British

|-

|1985|| ||American

|-

|1988|| ||British

|-

|1991|| ||British

|-

|1994|| ||New Zealand

|-

|1997|| ||British

|-

|2000|| ||British

|-

|2003|| ||Swedish

|-

|2006|| ||British

|-

|2009|| ||British

|-

|2010|| ||British

|-

|2012|| ||British/Irish

|}

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Royal Society: Sylvester Medal
Chim Toucan

**Toucan** là thành viên của họ **Ramphastidae** bao gồm các loài chim gần gũi với sẻ từ Neotropics. Ramphastidae liên quan chặt chẽ nhất với họ Capitonidae. Chúng bao gồm các loài chim có màu sáng, đốm lớn, đầy màu sắc. Họ này bao gồm 5 chi với khoảng 40 loài khác nhau. Tên của nhóm chim này có nguồn gốc từ tiếng Tupi là *tukana*, thông qua tiếng Bồ Đào Nha. Họ này bao gồm chim Toucan và chim Aracari, họ hàng xa hơn bao gồm các họ khác nhau của chim gõ kiến.

## Hình ảnh

Tập tin:Keel billed toucan.jpg
Tập tin:Tucan2.jpg
Tập tin:Toucan-2007-mosobl.jpg
Tập tin:Toco toucan closeup.jpg
Tập tin:Keel-billed toucan, costa rica.jpg
Tập tin:Ramphastos toco.jpg
Tập tin:Ramphastos swainsonii -Jacksonville Zoo-8a.jpg


## Văn hóa
*Eva (Phim **Rio**) (Keel-billed toucan)
*Fernando (Video game **Hugo**)
*Hal (Phim **The Angry Birds Movie** và loạt video game **Angry Birds**) (Emerald toucanet)
*Rafael (Phim **Rio** và **Rio 2**) (Toco toucan)

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*Toucan videos on the Internet Bird Collection
Joseph Liouville

**Joseph Liouville** (24 tháng 3 năm 1809 – 8 tháng 9 năm 1882) là một nhà toán học người Pháp, tốt nghiệp trường École Polytechnique, là giảng viên trường này và sau nhận ghế Giáo sư Cơ học tại Collège de France. Ông có những đóng góp quan trọng cho lý thuyết số, giải tích phức, tôpô, hình học đạo hàm riêng, và cả vật lý toán và thiên văn học. Ông được nhớ đến nhiều nhất với Định lý Liouville trong giải tích số phức. Tên ông được đặt cho một hố thiên thạch trên Mặt Trăng.

## Tham khảo

* 
* 
* Lutzen J., "Liouville's differential calculus of arbitrary order and its electrodynamical origin",in {\it Proc. 19th Nordic Congress Mathematicians}. 1985. Icelandic Mathematical Society, Reykjavik, pp.&nbsp;149–160.
Carl Orff

**Carl Orff** ( – ) là nhà soạn nhạc, nhà sư phạm, nhạc trưởng, nhà lý luận âm nhạc người Đức. Ông là nhà soạn nhạc nổi tiếng với opera *Carmina Burana* năm 1937.

## Cuộc đời và sự nghiệp
Carl Orff sinh vào năm 1895 tại München, Đức. Orff theo học âm nhạc tại Viện Hàn lâm âm nhạc Munich và có làm việc tại các nhà hát opera. Những năm 1921-1922, ông theo học Kaminsky. Năm 1924, Orff thành lập trường âm nhạc tại quê mình, xây dựng hệ thống giáo dục âm nhạc cho trẻ em bằng cách tổng hợp chuyển động gồm thể dục, múa với âm nhạc. Cũng trong khoảng thời gian này, ông đứng ra xuất bản nhiều bản opera của Monteverdi, sáng tác cantata, vào năm 1937, vở opera *Carmina Burana* được trình diễn. Thế là các tác phẩm trước đều bị từ bỏ bởi chính Orff. Tuy nhiên, một số trong đó được phục hồi lại. Từ thời gian này trở đi, ông tập trung sáng tác sân khấu. Ông qua đời vào năm 1982 tại Munich.

## Phong cách sáng tác
Carl Orff là nhà soạn nhạc đậm chất nhân văn. Lĩnh vực sáng tác của ông chủ yếu là sân khấu thuộc nhiều thể loại khác nhau, trong các tác phẩm sân khấu của ông luôn có những hình thức kết hợp độc đáo giữa lối ngâm ngợi, hát, kịch câm, múa và âm nhạc, cả trong những cảnh sân khấu và trong buổi hòa nhạc.

### Danh sách các tác phẩm

* Lamenti
** *Orpheus* (1924, chỉnh sửa thêm năm 1939)
** *Klage der Ariadne* (1925, chỉnh sửa thêm năm 1940)
** *Tanz der Spröden* (1925, chỉnh sửa thêm năm 1940)
* Entrata *cho vở kịch, sau "The Bells" sau [[William Byrd]]* (1539–1623) (1928, chỉnh sửa thêm năm 1941)
*Orff Schulwerk
** *Musik für Kinder* (with Gunild Keetmann) (1930–35, chỉnh sửa thêm năm 1950–54)
** *Tanzstück* (1933)
* Trionfi
** *[[Carmina Burana (Orff)|Carmina Burana]]* (1937)
** *[[Catulli Carmina]]* (1943)
** *[[Trionfo di Afrodite]]* (1953)
* Märchenstücke (Fairy tales)
** *[[Der Mond]]* (1939)
** *[[Die Kluge]]* (1943)
** *Ein Sommernachtstraum* (1952, chỉnh sửa thêm năm 1962)
* Bairisches Welttheater (Nhà hát thế giới Bavaria)
** *Die Bernauerin* (1947)
** *Astutuli* (1953)
** *Comoedia de Christi Resurrectione* (1956) – Easter Play
** *Ludus de Nato Infante Mirificus* (1961) – Nativity play
* Theatrum Mundi
** *[[Antigonae]]* (1949)
** *Oedipus der Tyrann* (1959)
** *Prometheus* (1968)
** *[[De Temporum Fine Comoedia]]* (1973, chỉnh sửa thêm năm 1977)

## Chú thích

## Liên kết ngoài

* Tác phẩm Carmina Burana của Carl Orff
* Carl Orff Foundation 
* Orff Center, Munich 
* Discography
*Profile, works, discography , Schott Music
* 
* Interview with conductor Ferdinand Leitner by Bruce Duffie. Leitner was a close friend of Orff and conducted many of his works, including several premieres.
Charles Sanders Peirce

**Charles Sanders Peirce** (; sinh ngày 10 tháng 9 năm 1839 – mất ngày 19 tháng 4 năm 1914) là một nhà triết học, nhà toán học, nhà logic học người Mỹ, thường được coi là "cha đẻ của chủ nghĩa thực dụng".

Peirce vốn theo học chuyên ngành hóa và gắn bó với công tác khoa học suốt 30 năm. Trong thời gian đó, Peirce đã có những đóng góp lớn lao cho ngành lôgic học, lĩnh vực mà đối với ông, bao gồm phần lớn các vấn đề nghiên cứu ngày nay được quy cho hai ngành nhận thức luận và triết học khoa học. Ông coi lôgic học như là chi nhánh chính thức của lý thuyết ký hiệu học do ông một phần sáng lập, chủ đề mà về sau sẽ mở ra cuộc tranh luận gay gắt giữa phái thực chứng luận lôgic và phái ủng hộ triết học ngôn ngữ thống trị trong cộng đồng triết học phương Tây thế kỷ 20. Ngoài ra, ông còn có công đề xướng khái niệm suy luận giả định (*abductive reasoning*), cũng như là người đầu tiên xây dựng công thức chặt chẽ cho quy nạp toán học và suy diễn logic. Sớm từ khoảng năm 1886, ông đã phát hiện rằng mạch điện chuyển có khả năng thực hiện các phép toán logic, song phải nhiều thập kỷ sau ý tưởng này mới được áp dụng vào thực tiễn để sản xuất máy tính kỹ thuật số.

Năm 1934, triết gia Paul Weiss khen ngợi Peirce là "[người] sáng tạo và đa tài nhất trong số các triết gia Mỹ và là nhà lôgic học vĩ đại nhất của nước Mỹ".

## Tiểu sử

Peirce chào đời vào ngày 10 tháng 12 năm 1839 tại căn nhà số 3 Phillips Place, Cambridge, Massachusetts. Mẹ ông là Sarah Hunt Mills và cha ông là Benjamin Peirce, một giáo sư thiên văn học kiêm toán học tại Đại học Harvard. Năm 12 tuổi, Peirce đọc tác phẩm lôgic học thời thượng nhất lúc bấy giờ ở các nước nói tiếng Anh, cuốn *Elements of Logic (Các nguyên lý của Logic)* của Richard Whately, ông mượn được từ người anh trai. Kể từ đó trở đi, Peirce đã ấp ủ niềm đam mê chảy bỏng với logic học và lý luận. Ông nhận được bằng Cử nhân Văn chương và Thạc sĩ Văn học (1862) sau khi hoàn thiện khóa học tập tại Đại học Harvard. Năm 1863, Trường Khoa học Lawrence trao tặng Peirce bằng Cử nhân Khoa học, và đồng thời ông cũng trở thành sinh viên ngành hóa đầu tiên của Harvard nhận tấm bằng *summa cum laude*. Ngoài  ra thì thành tích học tập của ông cũng không có gì quá nổi bật. Tại Harvard, ông làm quen được ba người bạn tri kỉ Francis Ellingwood, Chauncey Wright và William James. Một trong những giảng viên Harvard của ông, Charles William Eliot, rất không ưa Peirce. Điều này khiến cho Peirce suốt sự nghiệp bị lâm vào thế bất lợi, bởi lẽ Eliot hồi ấy giữ chức Chủ tịch Harvard (giai đoạn 1869–1909 - gần như toàn bộ sự nghiệp làm khoa học của Peirce), và ông ta đã rất nhiều lần phủ quyết việc làm của Peirce tại ngôi trường.

Peirce thời niên thiếu từng mắc chứng "đau dây thần kinh mặt", thứ bệnh mà nay được gọi là đau dây thần kinh sinh ba. Nhà nghiên cứu tiểu sử Joseph Brent miêu tả cảm giác của Peirce khi cơn đau bộc phát như sau: "ban đầu, ông như ngẩn người ra, và rồi xa cách, lạnh cóng, chán nản, cực kỳ ngờ vực, thậm chí thiếu kiên nhẫn với một hành động nhỏ nhất, và có khi nổi nóng bất thình lình." Điều này có lẽ là nguyên nhân khiến ông cách ly khỏi xã hội về sau.

## Tham khảo
2010 Summer Tour EP

***Summer Tour EP*** là một EP của ban nhạc rock người Mỹ Paramore được phát hành trong chuyến lưu diễn năm 2010 Honda Civic Tour và chuyến lưu diễn quảng bá cho album trước đó của ban nhạc, *[[Brand New Eyes]]*.

## Danh sách bài hát

## Tham gia thực hiện
* Hayley Williams – hát chính
* Josh Farro – guitar trưởng
* Jeremy Davis – guitar bass
* Zac Farro – trống
* Taylor York – guitar nhạc điệu

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Cửa hàng trực tuyến của Paramore
Văn Tuyên Đế

**Văn Tuyên Đế** (chữ Hán: 文宣帝) là thụy hiệu của một số nhân vật lịch sử rất quan trọng ở phương Đông.
## Danh sách
*Văn Tuyên Đế là thụy hiệu của đức Khổng Tử do Tây Hạ Nhân Tông truy tôn, trước có từng được Đường Huyền Tông truy tôn là Văn Tuyên Vương)
*Bắc Ngụy Văn Tuyên Đế Nguyên Duyệt (vốn là Nhữ Nam Văn Tuyên Vương, xưng đế được ít bữa rồi lại thôi)
*Bắc Tề Văn Tuyên Đế Cao Dương (có thụy hiệu khác là Bắc Tề Cảnh Liệt Đế, trước khi đăng cơ thì gọi Tề Văn Tuyên Vương hay Tề Cảnh Liệt Vương)

## Xem thêm
*Văn Đế
*Tuyên Đế
*Văn Tuyên Vương
*Văn Tuyên công
*Văn Tuyên hầu
*Hiếu Tuyên Đế
Hiếu Chiêu Đế

**Hiếu Chiêu Đế** (chữ Hán: 孝昭帝) là thụy hiệu của một số vị quân chủ trong lịch sử khu vực Á Đông.

## Danh sách
* Nhật Bản Hiếu Chiêu Thiên Hoàng
* Tây Hán Hiếu Chiêu Đế (thường gọi tắt là Chiêu Đế)
* Bắc Tề Hiếu Chiêu Đế Cao Diễn (trước kia từng làm Thường Sơn Hiếu Chiêu Vương)
* Minh Hiếu Chiêu Đế
* Việt Nam Quảng Nam quốc Nguyễn Hiếu Chiêu Đế (truy tôn, có các thụy hiệu khác như: Chiêu Công, Chiêu Vương và Hiếu Chiêu Vương)

## Xem thêm
* Chiêu Hiếu Đế
* Hiếu Đế
* Chiêu Đế
* Chiêu Hầu
* Chiêu Vũ Đế
* Chiêu Vương
* Hiếu Chiêu hoàng hậu
* Hiếu Chiêu vương
* Chiêu Công
* Văn công
* Vũ Công
Team Silent

**Team Silent** là một nhóm phát triển trực thuộc Konami Computer Entertainment Tokyo (KCET), chịu trách nhiệm phát triển bốn phiên bản *[[Silent Hill]]* đầu tiên do Konami hát hành từ năm 1999 đến 2004, riêng các phiên bản sau này của dòng game được phát triển bởi các công ty phương Tây bên ngoài như Climax Studios và Double Helix Games. Theo nhà soạn nhạc Akira Yamaoka, Team Silent bao gồm các nhân viên đã không thành công ở các dự án khác và ban đầu dự định rời khỏi công ty trước khi bản *Silent Hill* đầu tiên được thực hiện thì lại thành công ngoài mong đợi. Cũng theo họa sĩ bản *[[Silent Hill Homecoming]]* thì Team Silent cuối cùng đã bị chính Konami giải tán, bởi vì Konami muốn các nhà phát triển phương Tây tham gia vào việc phát triển các phiên bản tiếp theo của dòng game. KCET đã được sáp nhập vào công ty mẹ Konami vào tháng 4 năm 2005.

Những thành viên chủ chốt của Team Silent bao gồm:
*Keiichiro Toyama: Giám đốc của *[[Silent Hill (trò chơi điện tử)|Silent Hill]]*. Đã rời khỏi nhóm để gia nhập hãng SCE Japan Studio và tạo ra dòng game *[[Siren (trò chơi điện tử)|Siren]]*.
*Masashi Tsuboyama: Giám đốc của *[[Silent Hill 2]]*, giám đốc nghệ thuật của *[[Silent Hill 4: The Room|Silent Hill 4]]*.
*Kazuhide Nakazawa: Giám đốc của *[[Silent Hill 3]]*. Về sau thì gia nhập hãng Kojima Productions.
*Suguru Murakoshi: Giám đốc kịch nghệ của *Silent Hill 2*, đạo diễn kiêm viết kịch bản của *Silent Hill 4*. Về sau thì gia nhập hãng Kojima Productions.
*Hiroyuki Owaku: Tác giả kịch bản của *Silent Hill 2*, *Silent Hill 3* và đồng tác giả của *Silent Hill*.
*Masahiro Ito: Thiết kế bối cảnh và quái vật của *Silent Hill*, giám đốc nghệ thuật và thiết kế quái vật của *Silent Hill 2* và *Silent Hill 3*.
*Akira Yamaoka: Giám đốc âm thanh của dòng game, nhà sản xuất *Silent Hill 3* và *Silent Hill 4*. Đã rời khỏi Konami để gia nhập hãng Grasshopper Manufacture.
*Gozo Kitao: Giám đốc sản xuất của *Silent Hill*, *Silent Hill 2* và *Silent Hill 3*.
*Akihiro Imamura: Nhà sản xuất của *Silent Hill 2* và là nhà sản xuất phụ của *Silent Hill 4*.
*Takayoshi Sato: Người dàn dựng CGI cho *Silent Hill* và *Silent Hill 2*. Đã rời khỏi nhóm để gia nhập hãng Virtual Heroes, Inc..

## Tham khảo
Quả cầu Bloch

Trong cơ học lượng tử, **quả cầu Bloch** là một biểu diễn hình học của các trạng thái lượng tử trong không gian Qubit.

Cơ học lượng tử được công thức hóa bằng toán học trong không gian Hilbert. Không gian của các trạng thái lượng tử trong một hệ lượng tử được cho bởi các không gian con một chiều của không gian Hilbert. Với một không gian Hilbert hai chiều, không gian của các trạng thái lượng tử được biểu diễn qua quả cầu Bloch.

Quả cầu Bloch là một quả cầu đơn vị, sao cho với mỗi cặp điểm đối cực tương ứng với cặp vector trực giao. Cực Bắc và cực Nam của quả cầu Bloch thường được chọn tương ứng với các vector cơ sở tiêu chuẩn. Các điểm trên bề mặt của quả cầu tương ứng với các trạng thái thuần, trong khi các điểm trong của quả cầu tương ứng với các trạng thái hỗn hợp.

## Biểu diễn qubit bằng quả cầu Bloch

Điều kiện chuẩn hóa cho phép qubit được biểu diễn ở dạng tổng quát và tường minh hơn:

:| \Psi \rangle = \left\{ \cos\left(\frac{\theta}{2}\right) |0 \rangle + e^{i \varphi}  \sin\left(\frac{\theta}{2}\right) |1 \rangle \right\} e^{i \gamma}

vớ các tham số \theta, \gamma và \varphi là các số thực. Giá trị pha toàn cục \gamma không quan sát được nên có thể bỏ. Khi đó, biểu thức cho qubit có dạng:

:| \Psi \rangle = \cos\left(\frac{\theta}{2}\right) |0 \rangle + e^{i \varphi}  \sin\left(\frac{\theta}{2}\right) |1 \rangle

Các tham số \theta và \varphi xác định một điểm trên một quả cầu đơn vị 3 chiều, được gọi là quả cầu Bloch. Dễ dàng nhận thấy rằng có vô số tổ hợp giữa theta và phi nghĩa là sẽ có vô số điểm trên quả cầu.

Một điểm cần lưu ý là khi biểu diễn bằng quả cầu Bloch, những qubit nào trực giao với nhau thì vector bán kính của chúng đối song song với nhau. Đơn cử, các qubit |0 \rangle và |1 \rangle lần lượt được xác định tại điểm cực bắc và nam của quả cầu và chúng trực giao với nhau.

## Tham khảo
Tempeh

**Tempeh** (; , ) hay **tempê** là một món ăn truyền thống bằng đậu nành xuất xứ từ Indonesia. Qua công thức lên men để đóng thành bánh, tempeh là thực phẩm đậu nành khá đặc biệt vì không thuộc nền văn hóa Tàu.

Tempeh phổ biến nhất trên đảo Java và là món ăn cung cấp chất đạm thay thế thịt, cá. Tương tự như đậu phụ nhưng tempeh dùng đậu nành nguyên hột nên giá trị dinh dưỡng cũng như khẩu vị khác món đậu phụ. So với đậu phụ, quá trình lên men dùng đậu nguyên hột của tempeh làm tăng lượng đạm, xơ cùng các sinh tố. Càng để lâu, tempeh càng chắc thịt và khẩu vị thêm đậm đà mùi men. Ngày nay tempeh được dùng nhiều nơi trên thế giới làm các món ăn chay.

## Tham khảo
Gaspar do Amaral

**Gaspar do Amaral** (cũng viết **d'Amaral**, sinh 1592 – mất 1645 hoặc 1646) là một giáo sĩ Dòng Tên người Bồ Đào Nha sang Việt Nam vào thời Trịnh–Nguyễn phân tranh. Ông được biết đến qua cuốn tự vị mà ông soạn, sau được giáo sĩ Đắc Lộ dùng tham khảo để hoàn chỉnh cách viết chữ Quốc ngữ.

## Thân thế
Sanh ra tại Corvaceira, giáo phận Viseu, Bồ Đào Nha, ông nhập dòng Tên năm 1608 rồi được bổ dạy tiếng Latin ở Braga, Coimbra và Évora.

Năm 1623, ông xuất dương sang Ấn Độ rồi qua Macao. Từ đó ông đáp thuyền sang Việt Nam.

## Hoạt động tại Việt Nam
Giáo sĩ Amaral sang đến Việt Nam vào Tháng 11 năm 1629, cập bến ở Đàng Ngoài và lên Thăng Long.

Trong bảy năm truyền giáo, ông rửa tội hơn 40.000 dân theo đạo. Ông thông thạo tiếng Việt và tiếng Nhật.

Cuốn tự vị của Amaral mang tên *Diccionario da Lingua Annamitica* là một bản viết tay nay đã thất truyền nhưng theo đó giáo sĩ Đắc Lộ đã dùng để dịch những danh từ mới trong những tư tưởng, giáo lý Công giáo sang tiếng Việt để truyền giáo. Cùng đóng góp với Amaral là giáo sĩ Antonio Barbosa. Amaral cũng soạn cuốn từ điển Việt–Bồ–La (*Diccionário anamita-português-latim*) mà cùng với từ điển Bồ–Việt của Barbosa đã được Đắc Lộ ghi nhận và dựa vào để soạn từ điển Việt–Bồ-La 1651 (*Dictionarium Annamiticum Lusitanum et Latinum*).

## Chú thích

## Tham khảo
* 
*Bài viết tương tự trực tuyến: Linh mục Gaspar d’Amaral viết chữ quốc ngữ mới 

## Liên kết ngoài
Thiên tài Quảng cáo Lee Tae-baek

***Thiên tài Quảng cáo Lee Tae-baek*** () là bộ phim truyền hình Hàn Quốc sản xuất năm 2013 với sự tham gia diễn xuất của Jin Goo, Park Ha-seon, Jo Hyeon-jae và Han Chae-young. Bộ phim lên sóng trên kênh KBS2 từ ngày 4/2 đến ngày 26/3/2013.

Nhân vật chính được thiết kế dựa trên hình mẫu chính trong tác phẩm "Thiên tài Quảng cáo Lee Jae-seok" của tác giả, nhả hoạt động xã hội Jeski (tên thật là Jaeseok Lee).

## Cốt truyện
Bộ phim xoay quanh thế giới của nền công nghiệp quảng cáo, miêu tả chân thực về cuộc sống, niềm đam mê công việc và tình yêu của những người theo đuổi lĩnh vực này.

Nội dung câu chuyện xuyên suốt quá trình thành danh của Lee Tae-baek, một chàng thanh niên đã nỗ lực vượt bậc để vượt qua trở ngại từ những năm tháng trung học, và sau này trở thành nhà quảng cáo hàng đầu.

## Diễn viên
### Diễn viên chính
* Jin Gu vai Lee Tae-baek: Thiên tài tạo hình có tinh thần thép
* Park Ha-seon vai Baek Ji-yoon: Người viết bài quảng cáo có cảm thụ tuyệt vời
* Jo Hyeon-jae vai Addie Kang : Chiến lược gia kiệt xuất
* Han Chae-young vai Go A-ri  / Go Bok-hui: Khả năng giao tiếp, đàm phán đầy thu hút
**Lee Sae-rom vai Go Bok-hui  lúc nhỏ

### Diễn viên phụ
* Go Chang-seok vai Ma Jin-ga
* Kwak Hui-seong vai Ma I-chan
* Ah Young vai Gong Seon-hye
* Bang Dae-han vai Hat-san
* Choi Jeong-woo vai Kang Han-cheol
* Lee Hae-young vai Hwang Jeon-mu
* Hong Ji-min vai Lee Eun-hui
* Sin Seung-hwan vai Sin Dong-hun
* Lee Jeong-gil vai Kim Jong-wook
* Yang Hui-yun vai Jang Min-a
* Han Seon-hwa vai Lee So-ran
* Jeong Young-sook vai Ji Kwan-sun

## Thông số người xem

## Nhạc phim
; Part.1
* Just A Man In Love (TOXIC)
; Part.2
* Love Afternoon (Urban Zakapa)
; Part.3
* Never Cry (E.D.E.N)
; Part.4
* Cold Coffee (Voice Man)

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Trang chủ trên KBS Website 
* Trang chủ trên KBS World Website 
* 
* Trailer của phim
Ravindra Prabhat

**Ravindra Prabhat** (sinh ngày 5 tháng 4 năm 1969) là một nhà thơ, học giả, nhà báo, nhà văn và nhà văn truyện tiếng Hindi Ấn Độ. Ông đã làm quản trị viên, biên tập viên, và nhà nghiên cứu, và biên kịch. Ông viết cho tờ báo hàng ngày lớn với vai trò một sử gia. Ông cũng đã nhận được nhiều giải thưởng.
Prabhat sinh ra vào ngày 5 tháng 4 năm 1969 trong làng Mahindwara, Sitamarhi, Ấn Độ. Ông lớn lên và học tiểu học ở đó. Ông học đại học ngành địa lý từ Đại học BR Ambedkar Bihar ở Muzaffarpur, sau này ông học thạc sĩ Báo chí và Truyền thông Đại chúng (MJMC) từ Đại học Mở Uttar Pradesh Rajarshi Tandon, Allahabad.

## Tham khảo
Fujiwara Cocoa

, phương tiện tiếng Anh thường viết thành **Cocoa Fujiwara**, là một nữ tác giả manga và họa sĩ minh họa người Nhật, nguyên quán tại Fukuoka, Nhật Bản. Những tác phẩm nổi tiếng của cô bao gồm *[[Dear (manga)|dear]]* và *[[Inu x Boku SS]]*.

## Tiểu sử
Fujiwara Kokoa sinh ngày 28 tháng 4 năm 1983 ở thành phố Kitakyūshū, tỉnh Fukuoka, Nhật Bản. Cô sáng tác truyện tranh từ khá sớm. Năm 1998, lúc mới 14 tuổi, Fujiwara nhận được giải thưởng trong một cuộc thi sáng tác manga do Tập đoàn Enix (nay là Square Enix) tổ chức; cô tham dự bằng bút danh "Fujiwara Milk". Tác phẩm đầu tay của cô, *CALLING*, được đăng trên nguyệt san *[[Monthly Gangan Wing]]* số tháng 3 năm 1999. Fujiwara quyết định không tiếp tục học lên cấp 3 để dành nhiều thời gian chuyên tâm hơn vào sự nghiệp vẽ manga mà cô theo đuổi cả đời. Cô tiếp tục sáng tác các tác phẩm *[[Watashi no Ookami-san]]* và *Watashi no Ookami-san - THE OTHER SIDE OF LYCANTHROPE*, chúng được đăng trong một tuyển tập truyện ngắn. Sau đó, Fujiwara Kokoa cho ra lò loạt manga dài tập *[[dear (manga)|dear]]*, đăng trên *Monthly Gangan Wing* từ tháng 8 năm 2002 đến tháng 1 năm 2008, về sau được tập hợp thành 12 tập truyện đơn hành bản (*[[tankōbon]]*); bối cảnh của *dear* cũng chính là trong thế giới của *Watashi no Ookami-san*. *dear* đã được chuyển thể thành hai đĩa drama CD cùng tên.

Tác phẩm nổi tiếng nhất của Fujiwara Kokoa là *[[Inu x Boku SS]]*, đăng trên tạp chí "Monthly Gangan JOKER" từ tháng 5 năm 2009 đến tháng 3 năm 2014, dài 11 tập. Manga được chuyển thể thành anime truyền hình bởi David Production và phát sóng tại Nhật Bản từ tháng 1 đến 3 năm 2012. Fujiwara có niềm yêu thích đặc biệt đối với loạt game nhập vai *[[Final Fantasy]]*, và các tác phẩm của cô đã chịu nhiều ảnh hưởng bởi trò chơi này. Cô cũng là bạn thân của hai nữ mangaka nổi tiếng khác là Mochizuki Jun và Toboso Yana.

Fujiwara Kokoa qua đời vì bệnh tại nhà riêng vào ngày 31 tháng 3 năm 2015, khi cô mới 32 tuổi. Cái chết của cô được trang web chính thức của tạp chí *[[Gangan Joker]]* thông báo rộng rãi và chia buồn vào ngày 8 tháng 4, đồng nghĩa với việc tác phẩm còn đang viết dở của cô là *Katsute Mahō Shōjo to Aku wa Tekitai Shiteita* vĩnh viễn không thể hoàn thành.

## Tác phẩm

### Manga
* 
* 
* *[[dear (manga)|dear]]* (2001 – 2008, 12 tập)
* 
* Tuyển tập truyện ngắn Fujiwara Kokoa nhan đề , bao gồm:
** *Ojōsama to Yōkai Shitsuji* (*Gangan Custom* số tháng 1 năm 2006)
** *Yamada* (*Monthly Gangan Wing* số tháng 10 năm 2008)
** *Stray Doll* (*Monthly Gangan Wing* số tháng 10 năm 2003)
** *I* (*Monthly Gangan Wing* số tháng 2 năm 2009)
* 
* 

### Drama CD
* *dear* (2004)
* *dear: A story of the next day* (2006)
* *Katsute Mahō Shōjo to Aku wa Tekitai Shiteita.* (2015)

## Chú thích

## Liên kết ngoài
* Blog chính thức của Fujiwara Kokoa 
*  
*
Bất đẳng thức Karamata

Trong toán học, **bất đẳng thức Karamata** *([[tiếng Anh]]: Karamata's inequality**)*, được đặt tên của nhà toán học Jovan Karamata, còn được biết tới là bất đẳng thức bộ trội là một định lý trong đại số sơ cấp về hàm số lồi và lõm xét trên tập số thực. Bất đẳng thức Karamata là trường hợp tổng quát hơn của bất đẳng thức Jensen và được khái quát thành hàm số lồi Schur.
## Phát biểu
Cho tập  là một khoảng trên trục số thực và  là lồi trên tập . Nếu  và  là các số trong tập  nhưng  trội hơn , thì

Ở đây, trội hơn có nghĩa rằng

và, sau khi gắn nhãn lại các con số trong tập  và , lần lượt theo thứ tự giảm dần,

chúng ta có

Nếu &thinsp; là một hàm lồi thực sự thì bất đẳng thức () sẽ nhận dấu bằng khi và chỉ khi việc gắn nhãn lại theo (), chúng ta có  cho tất cả }.
## Xem thêm
*Bất đẳng thức Jensen
*Bất đẳng thức Popoviciu

## Tham khảo
Hạng Thanh

**Hạng Thanh** là tướng lĩnh nhà Tây Sở trong lịch sử Trung Quốc.

## Cuộc đời và sự nghiệp
Năm 205 TCN, Cửu Giang vương Anh Bố ở Hoài Nam bỏ Sở theo Hán vương Lưu Bang. Hạng Thanh theo Long Thư tiến đánh Anh Bố. Sau mấy tháng giao chiến, họ đại phá Anh Bố, giết hết gia quyến của ông ta. Anh Bố bỏ chạy sang Thành Cao với Lưu Bang.

Năm 203 TCN, Hàn Tín tiến đánh Tề vương Điền Quảng, ông lại theo Long Thư đưa 20 vạn quân đi cứu Tề. Vì Long Thư khinh địch nên quân Sở thảm bại ở Tuy Thủy.

Về sau Hạng Thanh trấn thủ Hạ Bi, tướng Hán là Bành Việt vượt Tuy Thủy tấn công ông và Tiết Công, thua trận bị bắt. Không còn ghi chép nào về Hạng Thanh nữa.

## Xem thêm
* Sử ký
* Hán thư
* Tư trị thông giám

## Chú thích
Hạng Trang

**Hạng Trang** (, ? - ?), quý tộc nước Sở, tướng lãnh nhà Tây Sở.

## Thân thế
Theo dã sử, ông là em họ của Tây Sở bá vương Hạng Vũ, cháu nội của Hạng Yên.

Căn cứ vào **Lư Lăng** **Hạng thị gia phả** (廬陵項氏宗譜): An Bình hầu Hạng Thừa (項承) của nước Sở có con trưởng là Sở Dương hầu Hạng Yên. Yên có bảy con trai:

# Hạng Vinh (項榮; *Đào Khê Hạng thị gia phả* chép là Hạng Siêu 項超) sinh hai con trai: Hạng Tịch (tự Vũ), **Hạng Cơ (tự Trang)**.
# Hạng Lương (項梁), lấy Hàn thị, sinh hai con trai Hạng Giản (項簡).
# Hạng Nhạc (項樂), lấy Bào thị, sinh Hạng Tha.
# Hạng Quyền (項權), lấy Trần thị, sinh hai con trai.
# Hạng Trụ (項柱), lấy Khang thị, sinh hai con trai: Hạng Lai (項萊) và Hạng Anh (項英).
# Hạng Tiếp (項楫), lấy Chung thị, sinh hai con trai: Hạng Nguyên (項元) và Hạng Đoái (項兌).
# Hạng Bách hay Hạng Bá (項柏; có chỗ chép là Hạng Triền 項纏), lấy Hứa thị, sanh hai con trai: Hạng Đông (項東) và Hạng Bản (項本).

Theo tài liệu này, *ông có tên húy Cơ (箕), tự Trang (莊), là em ruột của Hạng Vũ, lấy Hồ thị, sanh hai con trai: Hạng Minh và Hạng Hân. Sau khi tiến vào Quan Trung, Hạng Trang được phong *'Đông Giao vương**''.

==Múa kiếm Hồng Môn==
Ghi chép về Hạng Trang chỉ có vài dòng ngắn ngủi trong **Sử ký - Hạng Vũ bản kỷ*', liên quan đến [[sự kiện Hồng Môn yến]]: năm 206 TCN, Lỗ công Hạng Vũ bày tiệc ở Hồng Môn (ở phía ngoài đàn Giao của Hàm Dương ), mời Bái công [[Hán Cao Tổ|Lưu Bang]] đến dự, mục đích là giết chết Lưu Bang. Nhưng sau khi nghe Lưu Bang giãi bày, Hạng Vũ muốn từ bỏ ý định. Mưu thần của họ Hạng là [[Phạm Tăng]] không cam tâm, sai Hạng Trang vờ múa kiếm giúp vui, tìm cơ hội giết chết Lưu Bang. Nhưng vì Hạng Bá ngăn trở, nên không thành công.

Đây là sự tích "*Hạng Trang vũ kiếm, ý tại Bái công''".

## Tham khảo
* Sử ký
* Hán thư
* Tư trị thông giám

## Chú thích
Đinh Cố

**Đinh Công** (chữ Hán: 丁公, bính âm: Dīng Gōng, ? - ?) là tướng lĩnh nhà Tây Sở trong lịch sử Trung Quốc.

## Cuộc đời
Ông có tên là **Cố** (固), người huyện Tiết của nhà Tần. Hán thư chép ông là Mẫu đệ của Quý Bố. Từ "mẫu đệ" được đời sau giải nghĩa là em cùng mẹ khác cha hoặc là cậu của Quý Bố.

Năm 205 TCN, quân Hán đại bại trong trận Bành Thành, Đinh Cố cầm quân đuổi theo Lưu Bang ở phía tây Bành Thành. Quân Sở sắp bắt kịp, Lưu Bang thấy nguy, quay đầu lại nói với ông: 
:"*Hai người hiền sao lại làm hại nhau!?*"

Đinh Cố bèn đưa quân trở về, Lưu Bang nhờ vậy mà thoát nạn. Sau khi Hạng Vũ thất bại, ông đến yết kiến Lưu Bang, Lưu Bang trói Đinh Công giải đi khắp quân doanh, nói: 
:"*Đinh Công là bề tối bất trung của Hạng vương, khiến Hạng vương mất thiên hạ là Đinh Công vậy!*"

Sau đó Lưu Bang hạ lệnh chém Đinh Cố, và tuyên bố: 
:"*Để đời sau làm bề tôi không bắt chước Đinh Công.*"

## Tham khảo
* Sử ký
* Hán thư
* Tư trị thông giám
* Bùi Nhân (Lưu Tống), Sử ký tập giải, Quyển 100 - Liệt truyện 40 Quý Bố Loan Bố liệt truyện
* Nhan Sư Cổ (Đường), Hán thư chú, Quyển 37 - Liệt truyện 7 Quý Bố Loan Bố Điền Thúc truyện
* Tư Mã Trinh (Đường), Sử ký tác ẩn, Quyển 100 - Liệt truyện 40 Quý Bố Loan Bố liệt truyện

## Chú thích
Aquilegia formosa

***Aquilegia formosa*** là một loài cây bản địa tây Bắc Mỹ, từ Alaska đến Baja California, về phía đông đến Montana và Wyoming.
## Hình ảnh

Tập tin:Red Columbine Castle Lake.JPG
Tập tin:Aquilegia formosa 14962.JPG
Tập tin:Aquilegia formosa (2) 1.jpg


## Chú thích

## Tham khảo
* 
*
Hòn Trống Mái

**Hòn Trống Mái** có thể chỉ:

*Hòn Trống Mái (Sầm Sơn): tên gọi chỉ 3 khối đá lớn trông giống con gà trống và con gà mái trên núi Trường Lệ
*Hòn Trống Mái (Hạ Long): tên gọi chỉ 2 hòn đá trông giống con gà trống và con gà mái tại vịnh Hạ Long
Tiến Thành (ca sĩ)

**Tiến Thành** (27 tháng 9, 1952 – 24 tháng 11, 1984) là một trong những ca sĩ nhạc đỏ, nhạc tiền chiến được nhiều người ưa thích của miền Bắc Việt Nam, được Nhà nước Việt Nam truy tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú năm 2012.

## Tiểu sử sơ lược

Tiến Thành tên đầy đủ là **Trần Tiến Thành**, sinh ngày 27 tháng 9 năm 1952 (nhiều thông tin ghi là sinh năm 1950) tại Nam Định.

Trong những năm từ khoảng 1976 đến 1978, Tiến Thành đứng trong dàn đồng ca, hợp xướng của Đoàn ca nhạc Đài Tiếng nói Việt Nam. Từ năm 1979–80, Tiến Thành hát lĩnh xướng và song ca, rồi đến đơn ca. Đặc biệt, những năm đầu 80, Tiến Thành tham gia trong các chương trình dạy nhạc, dạy hát trên đài phát thanh Tiếng nói Việt Nam.

Tiến Thành có làn hơi khỏe, chắc, đầy đặn, âm vực rộng. Anh có kỹ thuật vững vàng nhưng lại không bị gò bó bởi kỹ thuật. Anh có thể hát hết sức kinh viện trong Người Hà Nội (Nguyễn Đình Thi), Hồ Chí Minh giai điệu bốn mùa (Trần Chung), Lá xanh (Hoàng Việt), nhưng cũng có thể thiết tha, nồng nàn, trải rộng cảm xúc như trong bài Nơi đảo xa (Thế Song), Hát cùng trời nước Hạ Long (Tân Huyền)... Tiến Thành còn thể hiện nhiều làn điệu dân ca của các vùng miền khác nhau, trong đó có quan họ đặc biệt hay.

## Sự cố biểu diễn và qua đời
Sáng ngày 21/11/1984, Tiến Thành cùng Đoàn Ca nhạc Đài Tiếng nói Việt Nam lên đường lưu diễn phục vụ đồng bào ở Bắc Giang. Đêm hôm đó biểu diễn xong, xe về đến Yên Viên thì gặp tai nạn. Nghệ sĩ hát chèo Như Hoa đã qua đời ngay khi chiếc xe nạn, nghệ sĩ Thúy Lan bất tỉnh. Tiến Thành tuy bị thương nhưng vẫn cố gắng đỡ đồng nghiệp bị thương lên băng-ca đi cấp cứu. Sáng hôm sau, đến bệnh viện Việt Đức, Tiến Thành còn dẫn đoàn đi thăm từng bạn diễn. Đến buổi chiều, Tiến Thành bất tỉnh và qua đời.

## Chú thích

## Tham khảo
Hạng Tha

**Hạng Tha** (?-190 TCN) hay **Hạng Đà** là quý tộc, tướng lĩnh nhà Tây Sở thời Hán Sở, khai quốc công thần nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc.

## Cuộc đời
Căn cứ *Lư Lăng Hạng thị gia phả*, Hạng Tha là con trai của Hạng Nhạc, con trai thứ ba của tướng Sở Hạng Yên với phu nhân họ Bào. Hạng Nhạc theo nghĩa quân nổi dậy chống Tần, được phong Tây Hàm Dương quân, Vũ công vương. Cũng theo nguồn này, Hạng Tha được phong Tây Bình vương, Lỗ Tín quân. Hán thư chép rằng Hạng Tha là con trai của anh họ Hạng Vũ (cháu đích tôn của Hạng Yên), tức Hạng Tha kém Hạng Vũ một thế hệ.

Năm 209 TCN, Hạng Tha theo Hạng Lương cất quân phản Tần. Năm 208 TCN, tướng Tần Chương Hàm tiêu diệt Trương Sở vương Trần Thắng, xuất quân đánh Ngụy. Ngụy vương Cữu cầu viện Sở, Tề. Vũ Tín quân nước Sở là Hạng Lương phái Hạng Tha cứu viện. Tề vương Điền Đam tự mình cầm quân, phái Điền Ba làm tiên phong cứu Ngụy. Chương Hàm tập kích thừa tướng nước Ngụy là Chu Thị, buộc quân Ngụy phải co cụm trong thành Lâm Tế. Sau đó, Chương Hàm cho vây thành, đánh tan viện quân Sở, Tề, giết chết Tề vương Điền Đam, khiến nước Tề nội loạn. Hạng Tha may mắn trốn thoát.

Năm 206 TCN, nhà Tần diệt vong, Hạng Vũ phân phong chư hầu. Hạng Tha lấy thân phận khách làm tướng nước Ngụy. Năm 204 TCN, Lưu Bang lấy Hàn Tín làm Tả thừa tướng, cùng Tào Tham, Quán Anh đánh Ngụy. Hạng Tha giữ chức bộ tốt tướng, cùng đại tướng Bách Trực, kỵ tướng Phùng Kính (con của Phùng Vô Trạch) không chống cự nổi quân Hán, khiến Ngụy vương Báo bị bắt. Hạng Tha chạy về Sở.

Năm 203 TCN, Bành Việt giữ đất Lương phản Sở, phối hợp với Hàn Tín diệt Tề. Hạng Vũ phái Hạng Tha làm đại tướng, Long Thư làm tì tướng, dẫn quân đi cứu Tề. Hạng Tha, Long Thư khinh địch, trúng kế của quân Hán, bại trận ở sông Tuy. Long Thư bị Đinh Lễ chém đầu. Tề vương Điền Quảng bị bắt. Hạng Tha may mắn chạy thoát.

Cùng năm, tướng Hán là Quán Anh dẫn quân tiến công Hoài Bắc, đánh hạ Hạ Bi, chém Tiết Công, tù binh Hạng Thanh, Đàm Công, lại đánh tan kỵ tướng Hạng Quán ở Bình Dương. Bành Thành đầu hàng, trụ quốc Hạng Đà bị bắt, các đất Lưu, Tiết, Bái, Tán, Tiêu, Tương cũng quy hàng.

Năm 202 TCN, Hạng Vũ tử trận ở sông Ô. Hạng Tha dẫn quân Sở rút về quận Đãng, lấy danh nghĩa quận trưởng đầu hàng quân Hán, bán đứng Tây Sở.

Năm 200 TCN, Lưu Bang xét công Hạng Tha ngang với Bí Bành Tổ, ban quốc tính, phong tước Bình Cao hầu (平臯侯), thực ấp 580 hộ.

Năm 190 TCN, **Lưu Tha** (劉它) chết, thụy Dương hầu. Con trai Lưu Viễn (劉遠) tập tước.

## Tranh cãi
Có giả thuyết cho rằng trụ quốc Hạng Đà bị bắt năm 203 TCN với tướng quân, quận trưởng Hạng Tha hàng Hán năm 202 TCN là hai người khác nhau. Do chữ Đà với chữ Tha viết gần giống nhau, nên người thời sau thường cho rằng hai người là một: Sau khi bị bắt ở Bành Thành, Hạng Tha được thả về Sở và bị giáng xuống làm quận trưởng.

## Tham khảo
* Tư Mã Thiên, *[[Sử ký Tư Mã Thiên|Sử ký]]*.
* Ban Cố, *[[Hán thư]]*.
* Tư Mã Quang, *[[Tư trị thông giám]]*.

## Chú thích
Tiết (nước)

**Tiết** (chữ Hán: 薛) là một nước chư hầu phía đông của ba triều đại Hạ-Thương-Chu trong lịch sử Trung Quốc, tồn tại lâu dài ở vùng hạ du Hoàng Hà. Cương vực nước Tiết nam giáp Sở,Việt, tây giáp  Tống, bắc giáp Đằng Lỗ, đông sát Tề, là thủ phủ trung tâm của Từ Châu thời cổ.

## Lịch sử
Căn cứ theo "Thông chí- thị tộc" thì "thiếu tử của Chuyên Đế là Dương được phong ở đất ấy [Nhâm, nay là Nhâm Khâu], cho nên lấy làm họ, sang thời nhà Hạ, cháu đời thứ 12 của Dương là Hề Trọng lại được phong ở đất Tiết". Tả truyện ghi rằng "hoàng tổ nước Tiết là Hề Trọng sống ở Tiết và làm xa chính cho triều Hạ", người Trung Quốc sau này xem Hề Trọng là ông thủy tổ chế tạo xe. Sau đó, do phát minh ra các loại xe dùng để chuyên chở, có công trợ giúp Hạ Vũ trị thủy, Hề Trọng được phong ở đất Tiết. Từ đó, nước Tiết truyền được 64 đời, tồn tại trong 1900 năm.

Những năm đầu thời Tây Chu, Chu Vũ vương phong cho hậu duệ họ Nhâm là Chẩn, Phục cai quản nước Tiết, có tước hầu. Đến trung hậu kỳ thời Xuân Thu, nước Tiết kết minh với Tấn Văn công. Năm 568 TCN, nước Tiết tham gia hội chư hầu do Tấn Điệu công lãnh đạo ở đất Vệ. Năm 559 TCN, nước Tiết tham gia liên quân đánh Tần của Tấn Điệu công. Năm 556 TCN, nước Tiết tham gia liên quân đánh Tề của Tấn Bình công. Năm 529 TCN, nước Tiết tham gia hội chư hầu do Tấn Bình công tổ chức ở đất Bình Khưu thuộc nước Vệ. Năm 506 TCN, nước Tiết tham gia hội chư hầu dưới sự lãnh đạo của Tấn Định công để bàn đánh nước Sở giúp Sái

Năm 418 TCN, nước Tề nhân có cơ hội đã chiếm nước Tiết. Họ Nhâm nước Tiết diễn biến thành họ Quy nước Tiết. Nước Tiết từ thời Tiết Chẩn tương truyền 31 đời quân chủ. Năm 321 TCN, Tề Mẫn vương phong Điền Anh làm Tĩnh Quách quân ở ấp Tiết, gọi là Tiết công. Sau khi Điền Anh mất, con trai là Điền Văn (hiệu Mạnh Thường quân) tập phong, hiếu khách hỉ sĩ.

## Cố thành nước Tiết
Cố thành nước Tiết nằm ở trấn Quan Kiều thuộc phía nam Đằng Châu của tỉnh Sơn Đông, cách trung tâm đô thị của thành phố 17&nbsp;km, vào thời Chiến Quốc, đây là một đại đô thị với hơn 6 vạn nhà. Cố thành nước Tiết là một trong các thành thời cổ đại được bảo tồn hoàn hảo tại Trung Quốc. Cố thành nước Tiết bao gồm hai bộ phận là ngoại thành và nội thành. Ngoại thành không theo quy tắc hình vuông thông thường, có chu vi 10.615 mét, tường thành quanh co cao thấp, đoạn tường thành còn lại hiện cao 4-7 mét so với mặt đất, chiều rộng phần đế thành là từ 20-30 mét. Nội thành nằm ở góc đông nam của thành lớn, không theo quy tắc hình chữ nhật thông thường, chu vi 2.750 mét. Tường của Cố thành nước Tiết rộng trên dưới 10 mét, hào thành rộng 8 mét.

## Ghi chú

## Tham khảo
Toán tử Hamilton

Trong cơ học lượng tử, **toán tử Hamilton** hay **Hamiltonian** là một toán tử tương ứng với năng lượng toàn phần của hệ gây nên sự biến đổi theo thời gian, được ký hiệu là H, Ȟ hoặc Ĥ.
Như ta đã biết thì năng lượng toàn phần của hệ bằng tổng thế năng và động năng của hệ;
: \hat{H} = \hat{T} + \hat{V} 

trong đó

: \hat{V} = V = V(\mathbf{r},t) 
: \hat{V} là toán tử tự liên hợp trên không gian Hilbert với đại lượng quan sát là thế năng.
:\hat{T} = \frac{\mathbf{\hat{p}}\cdot\mathbf{\hat{p}}}{2m} = \frac{\hat{p}^2}{2m} = -\frac{\hbar^2}{2m}\nabla^2

: \hat{p} là toán tử tự liên hợp trên không gian Hilbert với đại lượng quan sát là động lượng.
 \mathbf{\hat{p}} = -i \hbar \nabla \,\!

: \hat{T} là toán tử tự liên hợp trên không gian Hilbert với đại lượng quan sát là động năng.
Kết hợp 2 toán tử trên, ta có toán tử Hamilton được sử dụng trong phương trình Schrödinger
:\begin{align} \hat{H} & = \hat{T} + \hat{V} \\
 & = \frac{\mathbf\hat{p}\cdot\mathbf\hat{p}}{2m}+ V(\mathbf{r},t) \\
 & = -\frac{\hbar^2}{2m}\nabla^2+ V(\mathbf{r},t)
\end{align} 

## Phương trình Schrödinger và toán tử Hamilton
''Xem bài viết chính phương trình Schrödinger

Cho hàm sóng \Psi(\mathbf{r},t).Ta có phương trình Schrödinger phụ thuộc vào thời gian của hàm sóng đó là
::i\hbar\frac{\partial}{\partial t} \Psi(\mathbf{r},\,t) = \hat H \Psi(\mathbf{r},t).

Trong đó \hat H là toán tử Hamilton.

Giả sử \Psi(\mathbf{r},t) có thể viết dưới dạng tích hàm theo thời gian với hàm tọa độ;

\Psi(\mathbf{r},t) =\Psi(\mathbf{r})  {f(t)} 
Đạo hàm theo t.Ta có:

 \frac{\partial}{\partial t} \Psi(\mathbf{r},\,t) =\Psi(\mathbf{r}) {df(t)/}  {dt}

Và đạo hàm bậc 2 theo r.Ta có:

\frac{\partial}{\partial t} \Psi^2(\mathbf{r},\,t) / \partial r^2 =f(t)d^2\Psi(\mathbf{r})/dr^2 

Thay vào phương trình Schrödinger Ta có

i\hbar \Psi(\mathbf{r})  {df(t)/} {dt}=\hat H\Psi(\mathbf{r})  {f(t)}

Chia 2 vế cho \Psi(\mathbf{r}). Ta được phương trinh vi phân.

i\hbar {df(t)/} {dt}=\hat H  {f(t)}

Giải phương trình vi phân này ta được  {f(t)} = e^{-iHt/\hbar} 
Vậy hàm sóng được viết dưới dạng

\Psi(\mathbf{r},t)=\Psi(\mathbf{r})  e^{-iHt/\hbar} 

Thay vào phương trình Schrödinger ban đầu, ta được phương trình Schrödinger không phụ thuộc vào thời gian

-\frac{\hbar^2}{2m}\nabla^2+ V(\mathbf{r})\Psi(\mathbf{r})=E\Psi(\mathbf{r})

Khi giải phương trình này, ta tìm được hàm riêng và giá trị riêng của toán tử Hamilton.Khi tìm được giá trị riêng, ta có thể xác định các mức năng lượng và xem nó co bị gián đoạn hay không. Khi tìm được hàm riêng, ta có thể tính xác suất những nơi tìm thấy hạt.

## Xem thêm

phương trình Schrödinger

Cơ học lượng tử

## Tham khảo
Trần Tuyên

**Trần Tuyên** (hay **Trần Trung Tiên**, 1801 - 1841 ), là quan nhà Nguyễn trong lịch sử Việt Nam. Ông đã tử trận khi cầm quân đi đánh dẹp cuộc nổi dậy của Lâm Sâm ở Lạc Hóa.

## Tiểu sử
**Trần Tuyên** là người Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị. Không có thông tin về quãng đời thơ trẻ của ông, chỉ biết vào năm đầu Thiệu Trị (1841), ông được cử làm Bố chính sứ Vĩnh Long.

Theo sử liệu thì đầu tháng 3 nhuận (âm lịch) năm ấy, Lâm Sâm (phiên âm từ tiếng Khmer) đã đứng lên vận động người Khmer ở phủ Lạc Hóa (Trà Vinh khi ấy là một huyện của phủ này) nổi dậy chống lại sự cai trị của nhà Nguyễn.

Đầu tiên, Lâm Sâm cầm quân tiến đánh phủ lỵ Lạc Hóa, binh lính chống đỡ không nổi, viên Tri phủ bỏ chạy, cấp báo về tỉnh Vĩnh Long. Từ tỉnh ấy, Bố chính Trần Tuyên liền trực tiếp cầm quân kéo đến đồn Nguyệt Lãng vừa tiến vừa thăm dò, ngót 20 ngày mới tới sóc Lò Ngò, liền bị hơn ngàn quân nổi dậy kéo ra ngăn lại.

Bố Chính Trần Tuyên bí mật thu quân về sóc Ô Đùng, thì bị nổi dậy phục kích ở vùng Trà Tử (nay gọi là Hiếu Tử), giết chết ông cùng viên Tri huyện Trà Vinh là Huỳnh Hữu Quang.

Sách *Đại Nam chính biên liệt truyện* kể:
:...*"Được tin lính Long nhuệ thông đồng với giặc (chỉ Lâm Sâm và lực lượng của ông), Tuyên liền lưu Án sát Nguyễn Đăng Sỹ giữ thành, tự mang hơn nghìn lính đến Lạc Hóa đánh giặc. Giặc họp đồng đảng lại chống cự. Tuyên chia quân làm năm toán, đánh, đốt các thôn lạc của giặc. Đến chiều đem quân về Nô Động (Ô Đùng), quan quân nối gót nhau đi hàng một. Bỗng trời mưa gió tối sầm lại, quân mai phục của giặc bốn mặt vùng dậy. Quân sĩ hoảng vỡ, bọn Vệ úy Lê Kỳ ở Hữu lộ lưỡng lự không tiến. Giặc xông đến đánh loạn bậy. Tri huyện Trà Vinh Huỳnh Hữu Quang thấy Tuyên bị giặc đánh bức bách, rút gươm xông đến cứu, cùng Tuyên đều bị hại"*....

## Thông tin liên quan
### Con
 
Về sau, con Bố chính Tuyên là Trần Xuân Hòa (? - 1862) cũng là một người chết vì nước. Cũng theo *Đại Nam chính biên liệt truyện*, thì ông Hòa *"từng thi đỗ Cử nhân dưới triều Tự Đức. Được tin dùng, ông thăng dần lên chức Tri phủ [[Định Tường]], sung Định Tường đạo Binh bị. Vì đã mộ quân dõng mai phục giết lính ma tà (chỉ quân Pháp và cộng sự) 6 lần, được thưởng thự Thị độc học sĩ. Gặp khi quân Pháp vào Định Tường, (vì) Xuân Hòa cai quản đạo Bịnh bị (đem quân kháng lại), bị Pháp bắt, cắn lưỡi mà chết, được truy tặng Quang lộc tự khanh. Sau, vua (Tự Đức) từng bảo quan [[bộ Lễ]] rằng: 'Cha con Trần Tuyên tiết nghĩa tiếng thơm, vẻ vang sử sách, rất là hiếm có, rốt đều chuẩn cho liệt thờ vào Trung Nghĩa từ' (ở [[Huế]])"*.

### Đền thờ
 
Hiện nay trong đình Vĩnh Yên ở thành phố Trà Vinh có bàn thờ Bố chính Trần Tuyên. Việc thờ phụng ấy từng được kể đến trong một câu ca dao:
:*Trà Vinh có bún nước lèo,*
:*Có [[chùa Ông Mẹt]], [[Ao Bà Om|ao đào Bà Om]].
:*Có đình thờ vía Quan Công,
:*Đền thần Hiếu Tử, thờ Trần Trung Tiên*.

Thật đáng tiếc, sau năm 1975 người ta đã cho xây một trường tiểu học làm che khuất ngôi đình. Từ ngoài đường nhìn vào chỉ còn thấy cổng đình, một bình phong và hai ngôi miếu nhỏ của đình mà thôi (ảnh)

Hiện nay, trên QL60 đi ngang xã Hiếu Tử có một ngôi đền thờ Bố chánh Trần Trung Tiên rất đẹp.

## Xem thêm
*Cuộc nổi dậy Lâm Sâm
## Chú thích