open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hòn Sơn

**Hòn Sơn** (hay còn gọi là *Hòn Sơn Rái*) là một hòn đảo thuộc đặc khu Kiên Hải, An Giang, Việt Nam (trước ngày 01/7/2025, Hòn Sơn thuộc xã Lại Sơn, huyện Kiên Hải, tỉnh Kiên Giang). Đảo cách thành phố Rạch Giá khoảng 65km về phía Tây theo đường chim bay, với diện tích 11,5 km2.

## Nhân khẩu
Dân cư trên đảo tập trung chủ yếu ở ba xóm chài và nông nghiệp chủ yếu là những vườn cây ăn trái, còn lại diện tích chiếm 80% là rừng nguyên sinh với ít cây cổ thụ, nhiều cây nhỏ và dây leo. Động vật chủ yếu có khỉ, sóc, chim, một ít kỳ đà và trăn. Hòn Sơn có hơn 2.012 hộ gia đình với 8.120 khẩu.

## Kinh tế
Người dân trên đảo từ trước đến nay sống chủ yếu bằng nghề đánh bắt hải sản, ngoài ra còn có những nghề thủ công như đóng tàu, chế biến tôm, cá, mực khô và các cơ sở sản xuất nước mắm. Tuy nhiên, vài năm trở lại đây, do nguồn cá cơm quanh đảo trước kia rất dồi dào nay đã cạn kiệt, một số cơ sở sản xuất nước mắm đã ngưng hoạt động.

## Địa danh
Hòn Sơn, có các địa danh tâm linh là những nơi thờ tự như Đình Thần Lại Sơn, Miếu Bà Cố Chủ, Thánh thất Cao Đài, chùa Hải Sơn.

Hòn Sơn có 7 đỉnh núi dính liền vào nhau, Ma Thiên Lãnh là đỉnh núi cao nhất với độ cao khoảng 450 m so với mặt nước biển, trên đỉnh Ma Thiên Lãnh có một tảng đá bằng phẳng, với phong cảnh xung quanh rất đẹp nên gọi là Sân Tiên.

Hòn Sơn còn có 5 bãi biển và 1 ghềnh đá hoang sơ, trong đó Bãi Bàng có phong cảnh đẹp nhất, nhiều cây dừa nghiêng phủ bóng mát xuống bãi cát trắng, bãi biển hoang vắng và êm đềm.

Suối Tiên là dòng suối duy nhất nước trong vắt chảy từ đỉnh Ma Thiên Lãnh xuống ngay Bãi Bàng là nguốn nước ngọt quý báu cho người dân trên đảo.

## Tham khảo
Dầu cá

**Dầu cá** là loại dầu có nguồn gốc từ các mô của những con cá chứa dầu (cá béo) như cá hồi, cá thu, cá mòi, cá ngừ, cá trích, cá tuyết. Dầu cá có chứa các axit béo omega-3 axit eicosapentaenoic (EPA) và axit docosahexaenoic (DHA) mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe.

Ở góc độ dược phẩm, dầu cá là tên gọi chung cho thuốc và thực phẩm chức năng dạng viên nang mềm chứa vitamin tan trong dầu (hoặc dầu gan cá), được dùng bồi dưỡng sức khoẻ, dầu cá chứa omega-3, omega-6 được lưu hành dưới dạng thực phẩm chức năng. Dầu cá thông dụng hiện nay chia làm hai loại: loại chứa vitaminA, D tan trong dầu và loại chứa axít béo omega-3, omega-6 Dầu cá là dạng vitamin, tan trong dầu, chúng chỉ được hấp thu tốt nhất khi có dung môi phù hợp

Những con cá không thực sự sản sinh ra axit béo omega- 3, nhưng thay vì tích trữ bằng cách tiêu thụ vi tảo hoặc cá mồi thì nó đã tích lũy axit béo omega- 3, cùng với một lượng cao chất chống oxy hóa như iod và selen từ vi tảo. Những loài cá săn mồi như cá mập, cá kiếm, cá kình và cá ngừ chứa rất nhiều axit béo omega-3, nhưng do vị trí của chúng lại nằm trên cùng của chuỗi thức ăn thế cho nên các loài này cũng có thể tích lũy các chất độc hại.

## So với dầu nhuyễn thể
Dầu nhuyễn thể thường được so sánh với dầu cá. Mặc dù cùng là nguồn cung cấp các axit béo omega-3 thiết yếu đối với cơ thể nhưng về bản chất thì hai loại dầu này rất khác nhau. Không giống như omega-3 từ dầu cá có gốc triglyceride, các axit béo omega-3 từ dầu nhuyễn thể hầu hết đều có gốc phospholipid. Cấu trúc khác nhau giữa hai loại axit béo tạo nên những đặc tính khác nhau giữa chúng. Trong khi triglyceride kị nước và không thể hòa tan thì phospholipid với 1 đầu kị nước và 1 đầu ưa nước giúp nó có khả năng hòa tan tốt hơn. Trong dầu nhuyễn thể chứa hàm lượng chất chống oxy hóa tự nhiên cao hơn dầu cá đến 47 lần dầu nhuyễn thể là sản phẩm "xanh, sạch và an toàn" hơn dầu cá.

## Công dụng

Dầu cá là một loại thực phẩm rất có tác dụng tốt đối với sức khỏe, cụ thể là
* Dầu cá luôn được coi là thần dược trong việc phát triển trí não cũng như giảm thiểu bệnh tật, Omega 3 trong dầu cá được chứng minh có khả năng mang lại nhiều lợi ích cho tim mạch, giảm lượng Cholesterol và Triglycerid trong máu, giảm nguy cơ tăng huyết áp do tăng Cholesterol gây xơ cứng động mạch 
* Dầu cá rất có hiệu quả trong việc giảm sưng và giảm đau với những người bị viêm khớp, đau lưng, giúp giảm nguy cơ máu vón cục, ngăn ngừa các nếp nhăn... 
* Dầu cá còn thúc đẩy lành vết lở loét do tì đè ở những bệnh nhân bị bệnh nặng làm tăng nồng độ oxy trong các mô của cơ thể 
* Phụ nữ ăn hai phần dầu cá một tuần có thể giảm nguy cơ ung thư vú. 
* Dầu cá không chỉ cung cấp nhiều axit béo thiết yếu giúp trái tim khỏe mạnh mà còn cải thiện các rối loạn tâm thần như trầm cảm, rối loạn lưỡng cực và tâm thần phân liệt.
Tuy nhiên có thông tin cho rằng những viên nang dầu cá không có nhiều tác dụng ngăn chặn nguy cơ mắc bệnh tim mạch ở góc độ nào đó, công dụng của các viên nang dầu cá là có nhưng rất ít nếu như người bệnh từng sử dụng các loại thuốc khác chữa bệnh tim mạch hoặc một số căn bệnh có liên quan đến tim mạch.

## Chú thích
Himnusz

"**Himnusz**" là quốc ca của Hungary. Nó được sáng tác bởi Ferenc Kölcsey, và nhạc được sáng tác bởi Ferenc Erkel.

## Lời

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Hungarian anthem (video subtitled in 33 languages)
* Hungary: ''Himnusz'' - Audio of the national anthem of Hungary, with information and lyrics
* National and historical symbols of Hungary  has a page about the anthem, featuring a vocal sound file. 
* Sheet Music is available at the Hungarian Electronic Library website.
* Hungarian Anthem on Music Keyboard 2.4
John Pople

**John Anthony Pople** (1925 – 2004) là nhà hóa học người Anh. Ông cùng với Walter Kohn giành Giải Nobel Hóa học năm 1998. Công trình đã giúp ông có vinh dự đó là nghiên cứu và phát triển các phương pháp tính toán trong hóa học lượng tử. Đây là điều rất thú vị và không phải ai cũng làm được, bởi John Pople đã sử dụng công cụ của toán học để giải quyết vấn đề của hóa học. Về bản chất, hóa học là môn khoa học thực nghiệm, còn toán học là môn khoa học lý thuyết. Thế nên ta tìm được rất mối quan hệ giữa chúng (có lẽ chính vì thế mà Alfred Nobel, người có ý tưởng về Giải Nobel và lập ra giải, thấy ít tác dụng của toán học, nên không cho toán học vào danh sách các lĩnh vực trao giải(đây là thuyết được nhiều người ủng hộ để giải thích tại sao không có giải Nobel cho toán học vì nó mang tính khách quan)). Vậy mà Pople đã sử dụng toán học để phát triển các sơ đồ nghiên cứu các phân tử mà không cần thí nghiệm thì quả là khó ai làm được.
## Chú thích
Walter Kohn

**Walter Samuel Gerst Kohn** (9 tháng 3 năm 1923 – 19 tháng 4 năm 2016) là nhà hóa học người Mỹ gốc Áo. Ông cùng với John Pople giành Giải Nobel Hóa học năm 1998. Công trình giúp ông đoạt giải nhờ nghiên cứu và phát triển lý thuyết phiếm hàm mật độ. Ông đã cùng với Pierre Hohenberg phát triển Định lý Hohenberg-Kohn có liên quan đến lý thuyết trên. Ngoài ra, Kohn còn đơn giản hóa các mô hình toán học thể hiện sự liên kết giữa các nguyên tử. Lý thuyết phiếm hàm mật độ dựa trên khuôn khổ của các hiệu ứng cơ học lượng tử đối với mật độ điện tử (hơn là thông qua hàm sóng đa đối tượng). Phương pháp tính đơn giản hóa này đem lại nhiều hệ quả bất ngờ và trở thành công cụ chính cho các lãnh vực cấu trúc điện tử trong vật liệu, nguyên tử và phân tử.

## Chú thích
Paul D. Boyer

**Paul Delos Boyer** (31 tháng 7 năm 1918 – 2 tháng 6 năm 2018) là nhà hóa học người Mỹ. Ông đoạt Giải Nobel Hóa học năm 1997 cùng với John E. Walker nhờ công trình "nghiên cứu cơ chế enzyme đằng sau quá trình tổng hợp ATP" giúp lý giải cách thức mà các tế bào lưu trữ và truyền năng lượng. Cùng nhận giải này năm đó còn có Jens Christian Skou nhờ phát hiện của ông về enzyme vận chuyển ion Na+/K+-ATPase.

## Chú thích
Ahmed Zewail

**Ahmed Hassan Zewail** (tiếng Ả Rập: أحمد حسن زويل) (26 tháng 2 năm 1946 – 2 tháng 8 năm 2016) là nhà hóa học người Mỹ gốc Ai Cập. Ông đoạt Giải Nobel Hóa học năm 1999 vì là người tiên phong trong việc điều tra, nghiên cứu các phản ứng hóa học cơ bản, sử dụng tia laser cực ngắn trên thang thời gian mà các phản ứng xảy ra. Ông là một trong số ít những nhà khoa học của vùng đất Bắc Phi giành giải thưởng Nobel danh giá. Ông là viện sĩ của Viện hàn lâm giáo hoàng về Khoa học.

## Chú thích
An Tông

**An Tông** (chữ Hán: 安宗) là miếu hiệu của một số vị quân chủ ở Trung Quốc và Triều Tiên.

## Danh sách
*Nam Minh An Tông Chu Do Tung (1644-1645) có miếu hiệu khác là Chất Tông.
*Cao Ly An Tông Vương Uất (truy tôn)
**An Tông là tên của Hiếu Mục hoàng hậu họ Triệu nhà Lưu Tống

## Xem thêm
*Chương Tông
*Đạo Tông
*Duệ Tông
*Đại Tông
*Huyền Tông
Karl Barry Sharpless

**Karl Barry Sharpless** (sinh 1941) là nhà hóa học người Mỹ. Ông giành Giải Nobel Hóa học năm 2001 cùng với Noyori Ryōji và William Standish Knowles khi đã tìm ra cách kiểm soát phản ứng hóa học hiệu quả, từ đó dọn đường cho các loại dược phẩm trị bệnh tim và bệnh Parkinson.
Năm 2022, ông nhận giải Nobel hóa học cùng với Carolyn R. Bertozzi và Morten P. Meldal, "cho sự phát triển của hóa học click và hóa học sinh học".
## Tiểu sử

### Những năm tháng đầu tiên
Sharpless sinh ngày 28 tháng 4 năm 1941 tại Philadelphia, PA. Ông tốt nghiệp trường trung học Friends 'Central School năm 1959. Ông tiếp tục học tại trường cao đẳng Dartmouth và kiếm được bằng B.A năm 1963 và lấy được bằng tiến sĩ hóa học từ Đại học Stanford năm 1968.. Ông tiếp tục công việc sau khi trở thành tiến sĩ tại Đại học Stanford (1968-1969) và Đại học Harvard (1969-1970). Ông được nhận bằng danh dự từ Viện Công nghệ Hoàng gia, Stockholm (1995) Đại học Kỹ thuật Munich (1995), Đại học Catholic Louvain, Bỉ (1996) và Đại học Weselyan (1999). Ông bị mù một mắt trong một tai nạn phòng thí nghiệm vào năm 1970, ngay sau khi ông đến MIT làm trợ lý giáo sư.

### Sự nghiệp học vấn
Sharpless là giáo sư tại Học viện công nghệ Massachusetts (1970-1977, 1980-1990) và Đại học Stanford (1977-1980).
Ông hiện đang giữ chức giáo sư W. M. Keck về hóa học tại Viện Nghiên cứu Scripps (1990).

### Sự nghiệp nghiên cứu
Sharpless đã phát triển các phản ứng oxy hóa stereoselective và cho thấy sự hình thành một chất ức chế có hiệu lực femtomolar có thể được xúc tác bởi enzyme acetylcholinesterase, bắt đầu bằng azymide và alkyne. Ông đã phát hiện ra một số phản ứng hóa học đã biến đổi tổng hợp bất đối xứng từ khoa học viễn tưởng sang tương đối thường, bao gồm aminohydroxylation, dihydroxylation, và epoxydation không đối xứng Sharpless. Năm 2001, ông giành được một nửa số giải Nobel về Hóa học cho công trình của ông về phản ứng oxy hóa xúc tác (Sharpless epoxidation, Sharpless asymmetric dihydroxylation, Sharpless oxyamination). Phần còn lại của giải được chia sẻ giữa William S. Knowles và Ryōji Noyori (cho công việc của họ về hydro hóa stereoselective). Ông cũng thành công trong việc epoxy hóa (sử dụng axit tartaric racemic) một quả bóng C-86 Buckminster Fullerene, sử dụng p-Cresol làm dung môi. Gần đây, ông đã là một nhân vật quan trọng trong lĩnh vực hóa học click mới. Điều này liên quan đến một tập các phản ứng chọn lọc cao, phản ứng nhiệt lượng xuất hiện trong điều kiện nhẹ; ví dụ thành công nhất là chu kỳ cycloxyxidea azide alkyne Huisgen tạo thành 1,2,3-triazoles.

, Sharpless có h-index 180 theo Google Scholar và 124 theo Scopus.
### Cuộc sống cá nhân
Sharpless kết hôn với Jan Dueser vào ngày 28 tháng 4 năm 1965. Họ có ba người con; Hannah (sinh năm 1976), William (sinh năm 1978), và Isaac (sinh năm 1980).

## Chú thích
Hughton Hector Kerin

**Hughton Hector Kerin** (sinh ngày 16 tháng 10 năm 1985 tại Trinidad & Tobago) là một cầu thủ bóng đá Trinidad & Tobago hiện đang thi đấu cho câu lạc bộ Hà Nội T&T và đội tuyển bóng đá quốc gia Trinidad và Tobago ở vị trí tiền vệ.

## Sự nghiệp câu lạc bộ
### W Connection FC
Năm 2008, Hector bắt đầu thi đấu cho đội 1 W Connection FC. Phong độ tuyệt vời đã giúp cho Hector được rất nhiều CLB trên thế giới săn đón. 
### Sông Lam Nghệ An
Năm 2011, Hector đến Việt Nam gia nhập Sông Lam Nghệ An theo một bản hợp đồng có thời hạn 1 năm. Tại đây, Hector chính là công thần thực sự của đội bóng xứ Nghệ. Tuy đội bóng của anh không thể vô địch như năm trước, nhưng anh được đánh giá là cầu thủ ngoại tốt nhất của Sông Lam Nghệ An mùa đó.
Tưởng chừng như Hector đã rời Sông Lam Nghệ An sau khi mùa giải 2012 kết thúc, nhưng anh đã khẳng định tương lai của mình tại đội bóng xứ Nghệ, chấp nhận giảm lương và ký thêm 1 năm với Sông Lam Nghệ An. Giảm lương cũng không phải là vấn đề khiến cho Hector phải nản chí. Năm 2013, anh trở thành nhạc trưởng ở tuyến giữa hàng phòng ngự của đội. 7 bàn thắng là minh chứng của điều đó.
Trước khi V-League 2013 kết thúc, tiền vệ Hector chính thức chia tay Sông Lam Nghệ An do không tìm được tiếng nói chung với đội bóng chủ quản về bản hợp đồng gia hạn. 
### Hà Nội T&T
Sau khi dọn đồ rời khỏi đại bản doanh của Sông Lam Nghệ An và về lại Trinidad và Tobago,sau đó đương kim vô địch V-League 2013 Hà Nội T&T đã chính thức có được anh chỉ sau 2 giờ làm việc cùng đội. 
## Đội tuyển bóng đá quốc gia Trinidad & Tobago
Sau khi thấy được phong độ ấn tượng của anh tại Sông Lam Nghệ An, huấn luyện viên của Trinidad & Tobago đã quyết định triệu tập anh cho các trận giao hữu và Vòng loại World Cup 2014. Tuy nhiên, phong độ anh đang có ở Việt Nam là chưa đủ để giúp anh thành công tại tuyển quốc gia nước này và khiến anh phải chia tay tuyển quốc gia ngay sau đó.

## Tham khảo
Giám đốc công nghệ

**Giám đốc công nghệ** (tiếng Anh: **chief technology officer** hay viết tắt **CTO**) là vị trí quản lý cao cấp trong một công ty hay tổ chức với công việc điều hành tập trung vào các vấn đề liên quan đến khoa học và công nghệ.

## Công việc của một CTO
CTO có trách nhiệm:

- Lập kế hoạch và triển khai chiến lược công nghệ; xây dựng tầm nhìn công nghệ dài hạn, đảm bảo sự phù hợp với mục tiêu kinh doanh tổng thể của công ty.

- Quản lý và phát triển sản phẩm; lãnh đạo các nhóm kỹ thuật trong việc phát triển, nâng cấp và bảo trì các sản phẩm công nghệ, đồng thời đảm bảo chất lượng và hiệu suất của sản phẩm.

- Quản lý cơ sở hạ tầng; giám sát và bảo mật hệ thống công nghệ thông tin, cơ sở dữ liệu, đảm bảo hoạt động ổn định và liên tục.

- Xây dựng và phát triển đội ngũ; tuyển dụng, đào tạo và quản lý đội ngũ kỹ thuật, tạo môi trường làm việc chuyên nghiệp và khuyến khích đổi mới sáng tạo.

- Theo dõi xu hướng công nghệ; nghiên cứu và áp dụng các công nghệ mới, như trí tuệ nhân tạo, phân tích dữ liệu lớn, vào hoạt động kinh doanh của công ty; chỉ đạo việc thực hiện chiến lược công nghệ trên các nền tảng công nghệ.

## Tham khảo
### Ghi chú

### Đọc thêm
* Pratt, Mary K. "The CTO: IT's Chameleon" , Computerworld.com, ngày 22 tháng 1 năm 2007
* Berray, Tom & Sampath, Raj (2002) "The Role of the CTO, four models for success"
* Medcof, John W. and Yousofpourfard, Haniyeh (2006) "The CTO and Organizational Power and Influence", International Association for Management of Technology
Xô

**Xô** (phiên âm tiếng Pháp: *seau*) là vật dụng không thấm nước, thường có hình nón cụt hoặc hình trụ với miệng mở và đáy phẳng thường gắn với tay cầm nửa đường tròn gọi là quai. Dung tích thông thường là .

## Chú thích

## Liên kết ngoài

* "Five-gallon farm collectibles" by Jennifer M. Latzke
* "Uses for Five Gallon Buckets
Ngày lễ

nhỏ|Biểu đồ thể hiện các biểu tượng và loại (tôn giáo/phi tôn giáo) của các ngày lễ khác nhau.
**Ngày lễ** () là một ngày hoặc khoảng thời gian được dành riêng cho các hoạt động vui chơi, giải trí, kỷ niệm hoặc tôn vinh một sự kiện, nhân vật nào đó. Ngày lễ có thể được quy định bởi chính phủ, các tổ chức tôn giáo hoặc các nhóm, tổ chức khác.

Trong tiếng Anh Anh, từ "holiday" có nghĩa rộng hơn, bao hàm cả ngày nghỉ từ công việc và các ngày lễ theo chủ đề. Ngược lại, trong tiếng Anh Mỹ, từ "holidays" thường dùng để chỉ khoảng thời gian cụ thể từ Lễ Tạ ơn đến Năm mới.

## Chủ nghĩa thương mại
Từ cuối thế kỷ 19, các ngày lễ ở Hoa Kỳ đã bị cuốn vào một nền văn hóa tiêu dùng. Nhiều lễ hội dân sự, tôn giáo và dân gian đã được thương mại hóa, khiến các truyền thống bị định hình lại để phục vụ nhu cầu của ngành công nghiệp. Theo Leigh Eric Schmidt, sự phát triển của văn hóa tiêu dùng đã cho phép các ngày lễ phát triển thành cơ hội để tăng cường tiêu dùng công cộng. Các cửa hàng bách hóa, xuất hiện sau Nội chiến, đã trở thành biểu hiện không gian của chủ nghĩa thương mại, và các ngày lễ đã trở thành biểu hiện thời gian của nó. Thương mại hóa ngày lễ có những tác động tích cực và tiêu cực. Về mặt tích cực, nó đã góp phần thúc đẩy nền kinh tế và tạo ra nhiều việc làm. Tuy nhiên, về mặt tiêu cực, nó đã khiến các ngày lễ mất đi ý nghĩa văn hóa và tinh thần vốn có.

## Xem thêm
*Ngày lễ quốc gia
* Quốc khánh và Danh sách các ngày quốc khánh trên thế giới
* Ngày lễ quốc tế
* Ngày Hành động
* Ngày lễ theo quốc gia
## Chú thích

## Liên kết ngoài
*
Mũi tên

Một **mũi tên** (hay còn gọi là **tiễn**) là một vật thường có mũi nhọn được phóng ra từ cây cung hoặc nỏ. Nó xuất hiện từ trong lịch sử ghi chép lại và phổ biến trong hầu hết các nền văn hóa. Bằng chứng cổ nhất về múi tên có thể hoặc có thể không có liên hệ với cung là vào 64.000 năm trước, được tìm thấy ở Hang Sibudu, Nam Phi. Bằng chúng cổ nhất về cung bắn tên là vào 10.000 năm trước.

## Chú thích
Guitar bass

**Guitar bass** là một nhạc cụ dây chủ yếu chơi bằng các ngón tay. Guitar bass có hình dáng và cấu trúc giống guitar điện, có bốn dây. Guitar bass là âm trầm, cùng với trống làm nền tảng của ban nhạc. Đàn guitar bass vừa là cái nền, vừa nối kết giữa trống và guitar lại với nhau tạo nên một hoà âm hoàn chỉnh. Nó vốn dùng nhiều trong hát acoustic khi hoà âm cùng guitar thường.

Đàn contrabass chính là cội nguồn của guitar bass, loại guitar này được đưa vào sử dụng từ những năm 1970. Qua nhiều năm sử dụng, guitar bass vẫn được nhiều yêu thích và sử dụng. Là một nhạc cụ dây, đàn guitar bass có một lịch sử phát triển dài với nhiều sự thay đổi.
 
Ban đầu, đàn guitar bass được thiết kế 4 dây, sau đó qua thời gian đàn được cải tiến lên 5 dây 6 dây và đến bây giờ là 7 dây, 8 dây, 12 dây, 9 dây, 15 dây, 18 dây,… Kim loại là chất liệu được sử dụng để tạo ra các dây đàn guitar bass, các bộ phận của đàn được sử dụng bằng chất liệu gỗ. Cần đàn của guitar bass được chia làm các ngăn khác nhau, thường sẽ từ 22 – 24 ngăn. Thùng đàn là loại thùng đặc, nơi cài đặt bộ phận khuếch tán âm thanh. 
 
Đàn guitar bass thường có độ dài khoảng 1.1 m, âm vực là 3 quãng tám. So với guitar điện thì âm vực của guitar bass thấp hơn nhưng đây lại là một loại đàn có vai trò quan trọng trong ban nhạc. Guitar bass sẽ cùng với trống tạo nền, giữ nhịp cho các nhạc cụ trong ban nhạc chơi đúng nhịp từ đó giúp các nhạc cụ liên kết được với nhau và các bản nhạc cũng trở nên sinh động hơn. Loại guitar này có thể sử dụng cho các dòng nhạc blues, rock, nhạc bán cổ điển và nhạc jazz là chủ yếu.

## Đọc thêm
* 
* 
* 
## Tham khảo
Noyori Ryōji

**Noyori Ryōji** (tiếng Nhật: 野依 良治) là nhà hóa học người Nhật Bản. Ông là một trong ba người được nhận Giải Nobel Hóa học năm 2001 vì đã tìm ra cách hiệu quả để kiểm soát các phản ứng hóa học, mở đường cho các dược phẩm chữa bệnh tim và bệnh Parkinson. Hai người còn lại là K. Barry Sharpless và William Standish Knowles.
## Chú thích
Sinh nhật

**Sinh nhật** hay **sinh thần**, **sanh nhật**, **sanh thần** () là ngày kỷ niệm ngày sinh của một người hay theo nghĩa bóng là của một tổ chức. Sinh nhật của mọi người được tổ chức ở nhiều nền văn hóa, thường là quà sinh nhật, thiệp sinh nhật, tiệc sinh nhật hoặc nghi thức chuyển giao.

Nhiều tôn giáo kỷ niệm ngày sinh của những người sáng lập hoặc nhân vật tôn giáo của họ bằng những ngày lễ đặc biệt (ví dụ: Giáng sinh, Mawlid, Ngày sinh của Đức Phật và Krishna Janmashtami). Lễ hội Janmashtami kỷ niệm sinh nhật của vị thần Krishna, hóa thân thứ tám của thần Vishnu. Còn đại lễ Maulid là một ngày lễ trọng đại của tôn giáo Islam (Hồi giáo) và cộng đồng theo đạo Islam trên thế giới, kỷ niệm ngày sinh Thiên sứ Nabi Muhammad (S.A.W), Thiên sứ cuối cùng có nhiều công lao khai sáng tôn giáo Islam (Hồi giáo).

Có sự khác biệt giữa ngày sinh nhật và ngày sinh: ngày sinh nhật, ngoại trừ ngày 29 tháng 2, diễn ra hàng năm (ví dụ: ngày 15 tháng 1), trong khi ngày sinh là ngày hoàn chỉnh khi một người được sinh ra (ví dụ: ngày 15 tháng 1 năm 2001). Sự khác biệt là ngày sinh gồm năm, tháng và ngày sinh của ai đó; trong khi sinh nhật là ngày kỷ niệm ngày ai đó được sinh ra.

## Công ước pháp lý
Trong hầu hết các hệ thống pháp luật, một người trở thành người trưởng thành hợp pháp vào một ngày sinh nhật cụ thể khi họ đến tuổi trưởng thành (thường là từ 12 đến 21) và đạt được các mốc cụ thể theo độ tuổi sẽ trao các quyền và trách nhiệm cụ thể.

Ở những độ tuổi nhất định, một người có thể đủ điều kiện để rời bỏ giáo dục toàn thời gian, trở thành đối tượng của nghĩa vụ quân sự hoặc nhập ngũ, đồng ý quan hệ tình dục, kết hôn với sự đồng ý của cha mẹ, kết hôn mà không có sự đồng ý của cha mẹ, bầu cử, tranh cử cho chức vụ được bầu, mua (hoặc tiêu thụ) hợp pháp các sản phẩm rượu và thuốc lá, mua vé số hoặc lấy bằng lái xe. Tuổi thành niên là độ tuổi mà trẻ vị thành niên không còn được coi là trẻ em về mặt pháp lý và nắm quyền kiểm soát con người, hành động và quyết định của chúng, do đó chấm dứt sự kiểm soát pháp lý và trách nhiệm pháp lý của cha mẹ hoặc người giám hộ đối với chúng. Hầu hết các quốc gia quy định tuổi thành niên là 18, mặc dù nó thay đổi theo thẩm quyền.

## Từ nguyên
Chữ Hán: 生日.

## Xem thêm

* Nhiều ngày sinh được nhắc đến trên các trang viết về ngày trong năm, từ 1 tháng 1 đến 12 tháng 12
* Giấy khai sinh
* Tổ chức sinh nhật
* Bài toán ngày sinh
* Thôi nôi
* Giỗ

## Tham khảo
Hal Holbrook

**Hal Holbrook** (17 tháng 2 năm 1925–23 tháng 1 năm 2021) là diễn viên người Mỹ.

## Danh sách phim

## Tham khảo
Mũ

**Mũ** hay còn gọi là **Nón,** là vật dụng để che đầu. Nó có thể dùng để bảo vệ đầu hoặc vì các lý do nghi lễ hoặc tôn giáo, vì lý do an toàn hoặc được dùng như một phụ kiện thời trang. Trong quá khứ, mũ là biểu hiện của địa vị xã hội. Trong quân đội, mũ có thể cho biết về quốc tịch, ngành, cấp bậc hoặc đơn vị.

## Từ nguyên
Từ *mũ* trong tiếng Việt bắt nguồn từ từ tiếng Hán thượng cổ 帽. William H. Baxter và Laurent Sagart phục nguyên âm tiếng Hán thượng cổ của từ 帽 là /*mˤuk-s/. Chữ Hán 帽 có âm Hán Việt là *mạo*.

## Chú thích

## Liên kết ngoài
* 
** 
** 
** 
** 
*
Mực (in viết)

**Mực** là dung dịch lỏng hoặc nhão chứa chất màu hoặc phẩm nhuộm được dùng để viết lên một bề mặt để vẽ hình, viết chữ hoặc thiết kế. Mực được dùng để viết hoặc vẽ với bút mực, chổi quét. Nhiều loại mực được sử dụng trong in ấn.

## Tham khảo

*
*
*
*
*
Uri (bang)

**Uri** (tiếng Đức: ) là một trong 26 bang của Thụy Sĩ.

## Tên gọi

## Lịch sử

## Địa lý

## Nhân khẩu
Dân số của Uri ) là  người.

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.8)
ImageSize = width:960 height:500
PlotArea = top:10 left: 100 bottom:90 right:100
Legend = columns:3 left:220 top:70 columnwidth:160
AlignBars = justify
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:35000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:7000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1400 start:0
Colors=
 id:TO value:yellowgreen legend:Total
 id:GE value:teal legend:German_Speaking
 id:IT value:green legend:Italian_Speaking
 id:CA value:lightpurple legend:Catholic
 id:PR value:oceanblue legend:Protestant
 id:SW value:red legend:Swiss
PlotData=
 color:yellowgreen width:40 mark:(line,white) align:center
 bar:1850 from:start till:14505 text:"14,505" color:TO
 bar:1880 from:start till:23744 text:"23,744" color:TO
 bar:1900 from:start till:19700 text:"19,700" color:TO
 bar:1950 from:start till:28556 text:"28,556" color:TO
 bar:1970 from:start till:34091 text:"34,091" color:TO
 bar:2000 from:start till:34777 text:"34,777" color:TO
LineData =
 points:(264,296)(411,304) color:GE
 points:(411,304)(549,406) color:GE
 points:(549,406)(686,451) color:GE
 points:(686,451)(843,462) color:GE
 points:(264,151)(411,101) color:IT
 points:(411,101)(549,98) color:IT
 points:(549,98)(686,112) color:IT
 points:(686,112)(843,95) color:IT
 points:(117,250)(264,355) color:CA
 points:(264,355)(411,306) color:CA
 points:(411,306)(549,392) color:CA
 points:(549,392)(686,453) color:CA
 points:(686,453)(843,431) color:CA
 points:(117,90)(264,96) color:PR
 points:(264,96)(411,99) color:PR
 points:(411,99)(549,114) color:PR
 points:(549,114)(686,116) color:PR
 points:(686,116)(843,114) color:PR


## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Zug (bang)

**Bang Zug** (tiếng Đức *Kanton *) là một trong 26 bang của Thụy Sĩ. Mười một thành phố tự trị là Zug, Oberägeri, Unterägeri, Menzingen, Baar, Cham, Hünenberg, Steinhausen, Risch, Walchwil, Neuheim.
## Tham khảo

## Liên kết ngoài
William Standish Knowles

**William Standish Knowles** (1917–2012) là nhà hóa học người Mỹ. Ông cùng với K. Barry Sharpless và Noyori Ryōji trở thành những chủ nhân của Giải Nobel Hóa học năm 2001 nhờ những nghiên cứu về cách thức hiệu quả để kiểm soát tốt các phản ứng hóa học, từ đó mở ra cơ hội cho các loại dược phẩm chữa bệnh tim và bệnh Parkinson xuất hiện.

## Chú thích
Neuchâtel (bang)

**Neuchâtel** (, ) là một bang nói tiếng Pháp của Thụy Sĩ, tiếp giáp vùng Bourgogne-Franche-Comté của Pháp. Năm 2007, dân số là 169,782 trong đó 39,654 (23.4%) là người ngoại quốc. Thủ phủ là Neuchâtel.

## Chú thích
St. Gallen (bang)

**Bang St. Gallen** (tiếng Đức: *Kanton* , ) là một bang của Thụy Sĩ nói tiếng Đức. St. Gallen nằm ở phía Đông Bắc của Thụy Sĩ, có diện tích 2,026&nbsp;km². Thủ phủ là thành phố St. Gallen.

## Địa lý
Bang St.&nbsp;Gallen có biên giới với những Kanton khác như Graubünden, Glarus, Schwyz, Zürich, Thurgau, ở miền Bắc có biên giới với Bodensee cũng như về phía Đông với bang Vorarlberg của Áo và công quốc Liechtenstein. Qua Bodensee, Kanton gián tiếp có biên giới với Lindau vùng Schwaben thuộc Bayern. Hơn nó bao bọc cả nửa kanton Appenzell Innerrhoden và Appenzell Ausserrhoden.

Ngọn núi cao nhất ở kanton này là ngọn Ringelspitz với độ cao 3.247m, nổi tiếng hơn là ngọn Säntis (2.502m). Điểm thấp nhất là Bodensee&nbsp;395 m trên mặt nước biển. Những hồ lớn nhất của St.&nbsp;Gallen là Bodensee, Zürichsee và Walensee, tuy nhiên các hồ này không chỉ nằm trong lãnh thổ của kanton. Hồ lớn nhất chỉ nằm trong kanton St.&nbsp;Gallen là hồ đọng nước Gigerwaldsee.

Những con sông chạy ngang có vai trò quan trọng là Rhein, Thur, Linth, Sitter và Seez.

## Tham khảo

## Tham khảo
Biobío (vùng)

**Vùng Biobío** hay **Vùng VIII Bío Bío** (), là một trong mười lăm đơn vị hành chính bậc nhất của Chile, gồm bốn tỉnh:  Arauco, Bío Bío, Concepción, và Ñuble. Vùng giáp biên giới với các tỉnh Neuquén, Río Negro của Argentina và Thái Bình Dương.

Thủ phủ của vùng là Concepción.  Các thành phố quan trọng khác gồm có Chillán, Coronel, Hualpén, Los Ángeles, và Talcahuano.

## Chú thích
Gavrilo Princip

**Gavrilo Princip** (Гаврило Принцип, ; ngày 28 tháng 4 năm 1918) là người Séc-bi gốc Bosnia người ám sát thái tử Franz Ferdinand của Áo-Hung và người vợ mang thai của ông, Sophie, Công nương Hohenberg, ở Sarajevo vào ngày 28 tháng 6 năm 1914.

Sau vụ ám sát thái tử Áo-Hung Franz Ferdinand, giới quân phiệt Đức, Áo-Hung chớp lấy cơ hội gây chiến tranh bằng cách đổ tội cho Vương quốc Serbia đứng đằng sau vụ ám sát và cuối cùng ngày 28 tháng 7 năm 1914 Đế quốc Áo-Hung tuyên chiến với Serbia, Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ.

## Chú thích

## Đọc thêm
*
* Vladimir Dedijer, *Road to Sarajevo*, Simon and Schuster, New York 1966.
*Drago Ljubibratić, *Gavrilo Princip*, Nolit, Belgrade 1969.
*Michèle Savary, *La vie et mort de Gavrilo Princip*, L'Age d'Homme 2004.
*Dušan T. Bataković (dir.), *Histoire du peuple serbe*, Lausanne, L'Age d'Homme 2005.
*Pappenheim, Martin. *Gavrilo Princips Bekenntnisse: ein geschichtlicher Beitrag zur Vorgeschichte des Attentates von Sarajevo.* Wien: Lechner & Son, 1926.
Gagra

**Gagra** (Гагра; , tiếng Abkhaz và tiếng Nga: Гагра) là thành phố ở Abkhazia, nằm dài trên 5&nbsp;km phía đông bắc bờ biển Đen, dưới chân dãy núi Kavkaz. Khí hậu cận nhiệt đới giúp Gagra trở thành khu nghỉ dưỡng dưới thời Đế quốc Nga và Liên Xô.

## Chú thích
Ngón cái

**Ngón cái** là ngón tay thứ nhất của bàn tay. Khi một người đứng ở vị trí giải phẫu (lòng bàn tay đưa về phía trước), ngón cái là ngón xa cơ thể nhất. Ngón cái đưa lên thể hiện sự đồng ý, tán thành.

## Chú thích
Hội văn học Goncourt

**Hội văn học Goncourt** (tiếng Pháp: **Académie Goncourt**) là một hội văn học được thành lập năm 1900, theo ý nguyện của Edmond de Goncourt (1822-1896) ghi trong Di chúc tự tay viết được nộp cho công chứng viên Maître Duplan ngày 7.5.1892. Ý nguyện trong đó ông kết hợp với người em đã qua đời trước đây - Jules de Goncourt (1830-1870) - hai anh em đã quyết định từ năm 1862 sẽ để lại những kỷ niệm và một Hội văn học mang tên của họ nhằm mục đích là tuyển chọn và trao một giải thưởng hàng năm cho «một tác phẩm văn xuôi xuất sắc xuất hiện trong năm». Chúc thư cũng ghi các khoản phụ cấp hậu hĩ cho mỗi hội viên của hội.

Tuy nhiên hiện nay Giải Goncourt không phải là giải duy nhất của hội, mà còn có thêm các Giải Goncourt cho thơ, Giải Goncourt cho truyện ngắn, Giải Goncourt cho tiểu sử, Giải Goncourt cho tiểu thuyết đầu tay và Giải Goncourt cho tuổi trẻ.

## Lịch sử
Hai anh em Goncourt lãnh khoản niên kim là  francs bằng vàng (tương đương  euro) sau khi bà mẹ qua đời năm 1848; họ có thể sống thoải mái bằng ngòi bút của mình, trái với đa số nhà văn Pháp ở thế kỷ 19 phải xoay sang viết loại văn tiêu thụ mới có thể nuôi được gia đình (như viết kịch đường phố, kịch vui hoặc viết tiểu thuyết đăng báo hàng ngày), nếu không thì phải sống nghèo khổ như Baudelaire, Gérard de Nerval.

Năm 1862, họ quyết định rằng sau khi họ qua đời, tài sản của họ sẽ được bán lấy vốn gửi ngân hàng, và tiền lãi của khoản vốn gửi sẽ được dùng cho *"hội văn học Goncourt"* của họ để trả thù lao cho 10 nhà văn  francs bằng vàng mỗi năm, và lập ra Giải Goncourt hàng năm với khoản tiền thưởng 5.000 francs bằng vàng.

Việc thi hành ý nguyện của người chết - được chính ông ta phó thác cho Alphonse Daudet và Léon Hennique - đã gặp sự chống đối của gia đình ông và cuộc tranh chấp pháp lý diễn ra kéo dài tới ngày 1.3.1900, khiến cho việc lập hội văn học Goncourt bị chậm trễ, mãi tới năm 1900 mới đủ số hội viên và phải tới năm 1903 mới trao giải Goncourt lần đầu.

Alphonse Daudet đã qua đời trước khi được trao một ghế trong hội, ghế này đã được trao cho con ông là Léon Daudet, còn Léon Hennique được trao một ghế.

Hội văn học Goncourt họp trong một bữa ăn trưa hàng tháng (ngày thứ Ba đầu tiên trong tháng, ngoại trừ tháng 8), từ năm 1903 tới năm 1919 trong các tiệm ăn khác nhau ở Paris, sau đó kể từ năm 1920, chỉ họp và ăn ở tiệm ăn Drouant tại phố Gaillon (Quận 2).

## Các hội viên hiện nay
*Edmonde Charles-Roux, được bầu ngày 13.9.1983, chủ tịch từ tháng 2/2002 
*Didier Decoin, được bầu năm 1995, hiện là tổng thư ký
*Françoise Chandernagor, được bầu tháng 6/1995 
*Bernard Pivot, được bầu ngày 5.10.2004 
*Tahar Ben Jelloun, được bầu ngày 6.5.2008 
*Patrick Rambaud, được bầu ngày 6.5.2008 
*Régis Debray, được bầu ngày 11.1.2011 thay Michel Tournier giữ chức hội viên danh dự 
*Philippe Claudel, được bầu ngày 11.1.2012 
*Pierre Assouline, được bầu ngày 11.1.2012 thay Françoise Mallet-Joris giữ chức hội viên danh dự 
*Paule Constant, được bầu ngày 8.1.2013

## Danh sách hội viên theo ghế

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Site officiel de l'académie Goncourt
Cabernet Sauvignon

**Cabernet Sauvignon** () là một trong những loại nho đỏ để làm rượu nổi tiếng nhất thế giới. Nó phát xuất từ Bordelais thuộc vùng làm rượu nho Bordeaux, và từ đó được trồng lan tràn khắp mọi nơi trên thế giới.Với khoảng 200.000 mẫu trồng nho nó đứng hàng thứ bảy, một hạng sau loại nho đỏ Merlot mà được trồng nhiều nhất trên thế giới.

Được sử dụng thường xuyên trong hỗn hợp rượu vang pha trộn, Cabernet Sauvignon có số lượng lớn đối tác pha trộn thích hợp để tạo nên những hương vị rượu vang đặc biệt. Một phần rõ ràng là từ là Merlot và Cabernet Franc, còn lại phần lớn đang thịnh hành pha trộn với Malbec, Petit Verdot và Carmenere (thành phần của loại vang Blend Bordeaux cổ điển), Shiraz (hương vị pha trộn ưa chuộng ở Australia) và ở Tây Ban Nha và Nam Mỹ, loại rượu vang pha trộn giữa Cabernet - Temparanillo hiện đang phổ biến. Ngay cả những loại rượu vang đậm đà từ giống nho Tannat ở Madiran giờ đây cũng đã hòa hợp với Cabernet Sauvignon

Có hai nguyên nhân chính để giống nho Cabernet Sauvignon trở thành một trong những giống nho thịnh hành và được ưa chuộng nhất trên thế giới. Nguyên nhân đầu tiên cũng là điều đơn giản nhất, vì giống nho này có thể dễ dàng thích nghi với các loại đất và khí hậu khác nhạu. Nó được trồng trải rộng từ Bắc bán cầu (như Canada, Mỹ...) cho tới những vùng xa xôi phía Nam bán cầu (như Australia, Chi lê...). Nguyên nhân thứ hai nhưng rát quan trọng, đó là mặc dù được trồng tại nhiều vùng có thổ nhưỡng và khí hậu khác nhau nhưng Cabernet Sauvignon vẫn giữ lại được một hương vị đặc trưng "Cab" không thể thay đổi. Một giống nho lâu đời, bền bỉ đã quen thuộc với hầu hết những tín đồ rượu vang trong nước và trên toàn thế giới.

## Hình ảnh

Tập tin:Cabernet Sauvignon Gaillac.jpg
Tập tin:Alexander Valley California Cabernet Sauvignon.jpg


## Chú thích
Giải Goncourt cho truyện ngắn

**Giải Goncourt cho truyện ngắn** (tiếng Pháp: **Prix Goncourt de la nouvelle**) là một giải thưởng văn học của Pháp do Hội văn học Goncourt thành lập từ năm 1974 bên cạnh Giải Goncourt. Từ năm 2001, Hội văn học Goncourt hợp tác với thành phố Strasbourg cùng trao giải này.

## Danh sách người đoạt giải
* 1974: Daniel Boulanger: *Fouette, cocher !*
* 1975: S. Corinna Bille: *La Demoiselle sauvage*
* 1976: Antoine Blondin: *Quat'saisons*
* 1977: Henri Gougaud: *Départements et territoires d'outre-mort*
* 1978: Christiane Baroche: *Chambres, avec vue sur le passé*
* 1979: Andrée Chedid: *Le Corps et le Temps*
* 1980: Guy Lagorce: *Les Héroïques*
* 1981: Annie Saumont: *Quelquefois dans les cérémonies*
* 1982: René Depestre: *Alléluia pour une femme-jardin*
* 1983: Raymond Jean: *Un fantasme de Bella B.*
* 1984: Alain Gerber: *Les Jours de vin et de roses*
* 1985: Pierrette Fleutiaux: *Métamorphoses de la reine*
* 1986: Jean Vautrin: *Baby-boom*
* 1987: Noëlle Châtelet: *Histoires de bouches*
* 1988: Jean-Louis Hue: *Dernières Nouvelles du Père Noël*
* 1989: Paul Fournel: *Les Athlètes dans leur tête*
* 1990: Jacques Bens: *Nouvelles désenchantées*
* 1991: Rafaël Pividal: *Le Goût de la catastrophe*
* 1992: Catherine Lépront: *Trois gardiennes*
* 1993: Mariette Condroyer: *Un après-midi plutôt gai*
* 1994: Jean-Christophe Duchon-Doris: *Les Lettres du baron*
* 1995: Cyrille Cahen: *Le Frôleur*
* 1996: Ludovic Janvier: *En mémoire du lit*
* 1997: François Sureau: *Le Sphinx de Darwin*
* 1998: 
* 1999: Elvire de Brissac: *Les Anges d'en bas*
* 2000: Catherine Paysan: *Les Désarmés*
* 2001: Stéphane Denis: *Elle a maigri pour le festival*
* 2002: Sébastien Lapaque: *Mythologie française*
* 2003: Philippe Claudel: *Les Petites Mécaniques*
* 2004: Olivier Adam: *Passer l'hiver*
* 2005: Georges-Olivier Chateaureynaud: *Singe savant tabassé par deux clowns*
* 2006: Franz Bartelt: *Le Bar des habitudes*
* 2007: Brigitte Giraud: *L'amour est très surestimé*
* 2008: Jean-Yves Masson: *Ultimes vérités sur la mort du nageur*
* 2009: Sylvain Tesson: *Une vie à coucher dehors*
* 2010: Éric-Emmanuel Schmitt: *Concerto à la mémoire d'un ange*
* 2011: Bernard Comment: *Tout passe*
* 2012: Didier Daeninckx: *L'Espoir en contrebande*
* 2013: Fouad Laroui: *L'Étrange Affaire du pantalon de Dassoukine*
* 2014: Nicolas Cavaillès: *Vie de monsieur Leguat*
* 2015: Patrice Franceschi: *Première Personne du singulier*

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Site officiel  của Hội văn học Goncourt.
Khớp xương

**Khớp xương** là nơi tiếp giáp giữa các đầu xương cấp sự nâng đỡ cơ học, được phân loại theo cấu trúc và chức năng.

## Phân loại
Dựa vào mức độ vận động khớp xương được chia làm ba loại :
* Khớp bất động: là loại khớp không cử động được; các xương nối với nhau qua tổ chức liên kết, không có khoảng khớp, giữa 2 xương có hình răng cưa khít với nhau VD: khớp giữa xương đỉnh và xương trán, khớp giữa xương đỉnh và xương thái dương, khớp giữa xương liên hàm với xương hàm trên...
* Khớp bán động: Là loại khớp trung gian, không có bao khớp và khoang khớp, là những khớp mà cử động của khớp hạn chế, diện khớp phẳng và hẹp, ít linh hoạt.VD: khớp bán động háng và khớp bán động ngồi chỉ hoạt động khi gia súc đẻ, khớp mu, khớp giữa các thân đốt sống...
* Khớp động hay còn gọi là bao hoạt dịch: Là khớp cử động thường xuyên, có ổ khớp chứa chất hoạt dịch làm trơn khớp cho phép khớp hoạt động tự do, khớp này phổ biến ở các chi

## Cấu tạo của khớp động
Một khớp động thường được cấu tạo các thành phần sau:

1. Mặt khớp: Gồm hai hay nhiều đầu xương tiếp giáp với nhau, mỗi đầu xương được bao bọc bởi một lớp sụn mặt khớp mỏng, các đầu xương thường có hình thể đối chiếu nhau

2. Sụn khớp: Để hai xương khớp khít vào nhau, đôi khi giữa chúng còn có các sụn bổ trợ, gồm sụn thêm (sụn chêm chặt giữa hai đầu xương,dày mỏng tùy theo khớp và di chuyển theo động tác của khớp như ở khớp thái dương hàm, khớp đầu gối) và sụn viền (tổ chức sụn của một đầu khớp có tác dụng khơi sâu mặt khớp để cho hai mặt khớp ôm chặt nhau)
 
3. Bao khớp: Hình túi, bao quanh khớp gồm cả hai đầu xương và các sụn bổ khuyết. Tùy theo chiều cử động mà độ dày mỏng ở các vị trí khác nhau. Bao khớp gồm hai lớp gồm: lớp ngoài là màng sợi dày có nhiệm vụ bảo vệ do có chứa các sợi collagen từ mang bọc xương kéo đến, các dây thần kinh cảm giác, xúc giác; lớp trong là bao hoạt dịch là mô liên kết sợi xốp, giàu mạch máu và sợi đàn hồi, có các tế bào tiết dịch 
 
4. Xoang khớp: Là khoảng trống bao quanh hai đầu xương và các sụn khớp được giới hạn bởi bao hoạt dịch và chứa đầy hoạt dịch hay dịch khớp. Dịch khớp trong suốt màu vàng nhạt, nhờn, không dính, từ mạch máu chuyển ra. Tác dụng bôi trơn, giảm ma sát mặt khớp và dinh dưỡng cho sụn khớp

5. Dây chằng: Là những bó sợi sinh keo đàn hồi nối hai đầu xương với nhau. Dây chằng cùng với bao khớp giữ chiều hoạt động của khớp. Dây chằng có hai loại gồm dây chằng ngoại biên (là dây chằng nằm trong hoặc ngoài vách bao sợi) và dây chằng gian khớp (nằm trong xoang khớp, bám nối giữa hai mặt khớp, nằm bên trong màng hoạt dịch)

* Ổ khớp: giới hạn bởi các mặt khớp và bao khớp, có bao hoạt dịch lót mặt trong bao khớp. Trong ổ khớp có chất hoạt dịch. Vì vậy nên khớp động còn được gọi là khớp hoạt dịch.

6.khớp cầu: giúp quay cánh tay một vòng hoàn chỉnh vì cánh tay được liên kết bởi một khớp cầu.Khớp này gồm một đầu của xương thứ nhất tròn như quả bóng(hình cầu)khớp với một hốc tròn của đầu xương thứ hai.

## Tham khảo
Kurt Wüthrich

**Kurt Wüthrich** (sinh 1938) là nhà hóa học, nhà vật lý, nhà toán họcngười Thụy Sĩ. Ông đoạt Giải Nobel Hóa học năm 2002 cùng với Tanaka Kōichi và John B. Fenn. Cả ba đều nhận giải thưởng này là vì họ đã phát triển các cách thức nhận diện và phân tích các phân tử sinh học lớn.

## Chú thích
Khởi nghĩa Quảng Châu (1927)

**Khởi nghĩa Quảng Châu** () năm 1927 là một cuộc khởi nghĩa thất bại của những người cộng sản tại thành phố Quảng Châu, miền nam Trung Quốc.

Ngày 11 tháng 12, năm 1927, Hồng vệ binh dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản đã kiểm soát Quảng Châu. Cuộc nổi dậy đã diễn ra bất chấp sự phản đối từ các chỉ huy quân sự của cộng sản như Diệp Đình, Diệp Kiếm Anh và Từ Hướng Tiền. Dựa vào yếu tố bất ngờ, quân khởi nghĩa đã chiếm được phần lớn thành phố trong vòng vài giờ dù rằng quân đội chính phủ có lợi thế vượt trội về số lượng và trang bị. Các nhà lãnh đạo cộng sản đã chính thức đổi tên thành phố thành "Xô viết Quảng Châu". Tuy nhiên, cuộc khởi nghĩa nhanh chóng bị quân đội chính phủ đàn áp. Trương Thái Lôi bị phục kích khi trở về từ một cuộc họp và bị giết chết. Cuộc nổi dậy chấm dứt trước sáng sớm ngày 13 tháng 12 năm 1927.

Trong những cuộc thanh trừng sau đó nhiều thanh niên cộng sản bị giết hại và Xô viết Quảng Châu được gọi là "*công xã Quảng Châu*" hoặc "*[[công xã Paris]] phương Đông*", nó chỉ tồn tại trong thời gian ngắn và đánh đổi bằng cái chết của trên 5.000 người cộng sản và bằng đấy số người mất tích. Diệp Đình, một chỉ huy quân sự, trở thành kẻ giơ đầu chịu báng, bị thanh trừng và bị đổ lỗi cho sự thất bại, mặc dù thực tế nguyên nhân chính dẫn đến thất bại là sự yếu thế rõ ràng của lực lượng cộng sản, cái mà Diệp Đình và các chỉ huy quân sự khác đã chỉ ra một cách chính xác. Tức giận vì bị đối xử bất công, Diệp Đình rời khỏi Trung Quốc và sống lưu vong tại châu Âu, và trong vòng gần một thập kỷ sau đó không hồi hương.

Dù là cuộc khởi nghĩa thất bại thứ 3 tại Trung Quốc trong năm 1927, nó vẫn cổ vũ những cuộc khởi nghĩa tiếp theo trên khắp Trung Quốc.

## Tham khảo

*Dirlik, Arif, "Narrativizing revolution: the Guangzhou Uprising (11-ngày 13 tháng 12 năm 1927) in workers' perspective.", *Modern China*, ngày 1 tháng 10 năm 1997

## Văn học
* Setting the East Ablaze: on Secret Service in Bolshevik Asia By Peter Hopkirk
* Кантонская коммуна. Сб. статей и материалов, М. — Л., 1929; (in Russian)
* Кантонская коммуна (К 40-летию восстания в Гуанчжоу), М., 1967. (in Russian)
Tanaka Kōichi

**Tanaka Kōichi** (tiếng Nhật: 田中 耕一) là nhà hóa học người Nhật Bản. Ông là một trong ba chủ nhân của Giải Nobel Hóa học năm 2002. Công trình đã giúp nhà khoa học Nhật Bản đoạt giải là phát triển cách thức nhận diện và phân tích các phân tử sinh học lớn. Cùng nhận giải có Kurt Wüthrich và John B. Fenn.
## Chú thích
Cam (nước)

**Cam** là một nước chư hầu thời Tây Chu, nay thuộc địa phận huyện Hộ tỉnh Thiểm Tây và cũng là một nước chư hầu thời Xuân Thu, nay thuộc địa phận huyện Nguyên Dương, tỉnh Hà Nam. Đô thành của nước Cam là ấp Cam thời cổ đại, nguyên là đất của tộc Hữu Hỗ thị thời Hạ.

## Nguồn gốc
Thời Chu Vũ vương đã phân phong cho người trong họ ở đất Cam, lập thành nước chư hầu trong lãnh thổ nhà Chu, vua nước đó gọi là Cam Bá truyền tới đời sau là Cam Bá Hoàn công. Hậu thế không rõ. Thời Xuân Thu, Chu Tương vương đã phong cho con của mẹ kế Chu Huệ hậu là thứ đệ Cam Chiêu công ở ấp Cam (nay thuộc Nguyên Dương, Hà Nam), sau này gia tộc quốc quân mất nước đã tản cư ra các nơi khác, bèn lấy tên đất phong làm họ, đó là nguồn gốc của tộc Cam.

## Quốc quân

## Tham khảo

Tả Khâu Minh, *[[Tả truyện|Xuân Thu Tả truyện]]*

## Xem thêm
*Cam thị
*Thời kỳ Xuân Thu
*Nhà Chu
*Danh sách các nước chư hầu thời Xuân Thu Chiến Quốc
Ngụy (Tây Chu)

**Ngụy** () là một nước chư hầu họ Cơ đầu thời Chu, lãnh thổ tương ứng với địa phận nay thuộc huyện Nhuế Thành tỉnh Sơn Tây và huyện Đại Lệ tỉnh Thiểm Tây. Căn cứ thuyết "Ngụy" có nghĩa là "Đại" (to lớn), *[[Sử ký]]* viết: "Ngụy, tên lớn vậy", còn Phục Kiền nói rằng: "Ngụy, nghe như cao lớn sừng sững vậy." Trong *[[Kinh Thi]]* phần *Ngụy phong* thì chữ "Ngụy" còn đề cập đến nước Ngụy. Năm 661 TCN đời Chu Huệ vương, nước Ngụy bị nước Tấn thôn tính.

Tấn Hiến công sau khi diệt Ngụy, đã lấy đất này ban cho Tất Mặc làm thái ấp, đó là nguồn gốc của họ Ngụy nước Tấn. Cháu của Tất Mặc là Ngụy Thù vì có công phò tá công tử Trùng Nhĩ lúc lưu vong, nên được phong làm đại phu, gọi là Ngụy Vũ tử. Trong sự kiện ba nhà chia Tấn vào năm 445 TCN, họ Ngụy tự lập làm chư hầu, lập ra nước Ngụy thời Chiến Quốc.

## Tham khảo

*Tư Mã Thiên, *[[Sử ký]]* - *Ngụy thế gia* 
*Tả Khâu Minh, *[[Tả truyện]]* - *Mẫn công*
Hình vị

**Hình vị** (tiếng Anh: *morpheme*), còn gọi là **ngữ tố**, **từ tố**, là đơn vị ngữ pháp nhỏ nhất có nghĩa của một ngôn ngữ. Lĩnh vực nghiên cứu hình vị là *[[hình thái học]]* (còn gọi là *[[từ pháp học]]*). Hình vị khác từ ở chỗ: có hình vị có thể đứng riêng một mình, và cũng có hình vị bị lệ thuộc. Trong khi đó một từ, theo định nghĩa, luôn có khả năng đứng độc lập một mình.

Ví dụ như trong tiếng Anh: *chair* là "cái ghế", vừa là một từ, vừa là một hình vị.

Khi viết *chairs*, tức là số nhiều "hơn một cái ghế" thì tuy là một từ nhưng có hai hình vị: *chair* (hình vị độc lập chỉ cái ghế) và *-s* (hình vị lệ thuộc chỉ số nhiều). Hình vị *-s* không thể đứng riêng nên không là một từ. Dù vậy nó có ngữ nghĩa nhất định.

Tương quan hình vị và từ là một yếu tố quan trọng trong phân loại các ngôn ngữ thế giới. Ngôn ngữ cách thể như tiếng Việt thì một hình vị là một tiếng hay một chữ. Ngôn ngữ chắp dính như tiếng Nhật thì trong một từ có nhiều hình vị.

## Tham khảo
Christadelphians

**Cơ Đốc Huynh Đệ Hội** là một giáo phái Kitô giáo theo Nhất vị luận (*Unitarianism*) phát triển ở Anh Quốc và Bắc Mỹ vào thế kỷ 19. Thống kê số giáo dân: Vương quốc Anh (18,000), Australia (10,653), Mozambique (7,500), Malawi (7,000), Hoa Kỳ (6,500), Canada (3,375),  New Zealand (1,785), Ấn Độ (1,750), Kenya (1,700), Uganda (1,000) and Tanzania (1,000). Tổng số giáo dân là 60.000 người.

## Chú thích
Nhóm ngôn ngữ Finn-Ugria

**Nhóm ngôn ngữ Finn-Ugria** (thuật ngữ tiếng Anh: *Finno-Ugric languages*, *Finno-Ugrian languages* hoặc *Fenno-Ugric languages*) là nhóm ngôn ngữ truyền thống bao gồm tất cả các ngôn ngữ thuộc hệ Ural, ngoại trừ nhóm ngôn ngữ Samoyed. Ba ngôn ngữ được nói nhiều nhất trong ngữ hệ Ural - gồm tiếng Hungary, tiếng Phần Lan và tiếng Estonia - đều nằm trong nhóm ngôn ngữ Phần Lan-Ugria.

## Tham khảo
Hầu

**Hầu**  có thể đề cập đến:
*Hầu tước
*Hầu (họ)
*Hầu (động vật)
**Hầu người
**Tiếng hán có nghĩa là Khỉ
Cổ họng

**Cổ họng** hay còn gọi là **yết hầu** là một phần của cổ ngay dưới khoang mũi, phía sau miệng và nằm trên thực quản và thanh quản. Họng chia làm ba phần: hầu mũi, hầu miệng và hầu thanh quản. Họng là một phần của hệ tiêu hóa và hệ hô hấp, nó cũng quan trọng trong việc phát âm.

## Tham khảo
Nhóm ngôn ngữ Iran

__NOTOC__

**Nhóm ngôn ngữ Iran** là một nhánh của ngữ tộc Ấn-Iran thuộc ngữ hệ Ấn-Âu. Người nói các ngôn ngữ trong Nhóm ngôn ngữ Iran chủ yếu là các dân tộc Iran.

Lịch sử Nhóm ngôn ngữ Iran thường được chia thành ba giai đoạn: giai đoạn tiếng Iran cổ (đến năm 400 TCN), giai đoạn tiếng Iran trung đại (400 TCN - 900) và giai đoạn tiếng Iran mới (từ năm 900). Những thứ tiếng có ở giai đoạn tiếng Iran cổ mà nay vẫn còn được hiểu biết và ghi chép tốt là tiếng Ba Tư cổ (ngôn ngữ thời Đế quốc Achaemenid) và tiếng Avesta (ngôn ngữ của Zarathushtra). Tiếng Iran trung đại có tiếng Ba Tư trung đại (ngôn ngữ thời Đế quốc Sassanid) và tiếng Parthia (ngôn ngữ thời nhà Arsacid). Nhóm ngôn ngữ Iran bao gồm rất nhiều ngôn ngữ hợp thành, lớn nhất trong số chúng là tiếng Ba Tư, tiếng Pashtun, tiếng Kurd và tiếng Baloch.

Tính đến năm 2008, người ta ước tính có 150 đến 200 triệu người dùng các ngôn ngữ trong Nhóm ngôn ngữ Iran như tiếng mẹ đẻ. *[[Ethnologue]]* liệt kê 87 ngôn ngữ trong Nhóm ngôn ngữ này. Có khoảng 75 triệu người nói tiếng Ba Tư, khoảng 50 triệu người nói tiếng Pashtun, khoảng 32 triệu người nói tiếng Kurd, khoảng 15 triệu người nói tiếng Baloch và 2,3 triệu người nói tiếng Luri.

## Phân loại

Năm 1826, các công trình của nhà ngôn ngữ học Rasmus Rask đã công nhận các ngôn ngữ Iran (tiếng Avesta, tiếng Ba Tư cổ, tiếng Pahlav) cùng với tiếng Sanskrit và tiếng Prakrit là thuộc nhánh đông của ngữ hệ Ấn-Âu. Ban đầu, tiếng Armenia cũng được xếp vào chung nhánh với Nhóm ngôn ngữ Iran do đặc điểm vay mượng vay mượn rất nhiều từ vựng từ tiếng Iran [trung đại]. Tuy nhiên, [vào năm 1875] Hübschmann đã tách tiếng này thành một nhánh riêng trong ngữ hệ Ấn-Âu.

Nhóm ngôn ngữ Iran được phân thành hai phân họ là Iran Đông và Iran Tây, tổng cộng bao gồm 84 ngôn ngữ (theo ước tính của SIL). Trong số các thứ tiếng được nói nhiều nhất Nhóm ngôn ngữ này thì đa số thuộc nhánh Tây (tiếng Ba Tư, tiếng Baloch va tiếng Kurd), trong khi tiếng Pashtun thì thuộc nhánh Đông.

## Tham khảo

### Sách
*

## Xem thêm
* Danh sách ngôn ngữ
* Danh sách các nước theo ngôn ngữ nói
* Danh sách ngôn ngữ theo tổng số người sử dụng

## Liên kết ngoài

;Tiếng Anh
*Kümmel, Martin Joachim. "Areal developments in the history of Iranic: West vs. East." BOOK OF ABSTRACTS.
*Hội ngôn ngữ học ngôn ngữ Iran
*Iranian EFL Journal 
*Âm thanh và video ghi lại trên 50 ngôn ngữ được nói ở Iran