open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zingiber incomptum

***Zingiber incomptum*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Brian Laurence Burtt và Rosemary Margaret Smith miêu tả khoa học đầu tiên năm 1969. Tên bản ngữ (tiếng Iban): Ligun.

## Mẫu định danh
Mẫu định danh: *C4328*; thu thập tháng 9 năm 1964 ở cao độ 1.066 m, tọa độ , tại Gunung Berumput, dãy núi Poi, tỉnh Kuching, bang Sarawak, Malaysia. Mẫu holotype lưu giữ tại Vườn Thực vật Hoàng gia tại Edinburgh (E), isotype lưu giữ tại Naturalis ở Leiden, Hà Lan (L).

## Phân bố
Loài này có trên đảo Borneo, được tìm thấy tại bang Sarawak, Malaysia. Môi trường sống là rừng, ở cao độ 130-1.180 m.

## Mô tả
Địa thực vật thân thảo, cao tới 3,5 m, mọc thành cụm gồm 2 chồi lá, 46 lá mỗi chồi. Gốc màu ánh đỏ. Đôi khi tạo ra chồi dạng roi dài 4 m với các cây con mới. Phiến lá hẹp, hình mác. Cuống cụm hoa nằm ngang, dài 60–70&nbsp;cm, các vảy màu ánh đỏ đến đỏ. Cụm hoa hình trụ hay hình đầu, mọc ngang ngay trên mặt đất, tới 10 × 8&nbsp;cm. Lá bắc cứng, uốn ngược ở đỉnh, màu xanh lục nhạt ánh đỏ về phía đỉnh, lông tơ thưa và nhỏ trên cả hai mặt ở phần đỉnh. Lá bắc con màu hồng trong mờ. Hoa màu kem. Đài hoa tương tự lá bắc con, nguyên. Cánh hoa màu vàng da cam nhạt, cánh lưng rộng nhất với mép cuộn trong và đỉnh nhọn thon; các cánh hoa bên hợp nhất ở 1/3 phần dưới & hợp sinh (ở trung tâm) với cánh môi tại điểm nơi bản thân chúng hợp nhất. Các nhị lép màu vàng cam, mép nhăn, nhị lép trung tâm nguyên. Bao phấn màu trắng, đường rạch màu nâu sôcôla. Phấn hoa màu kem, vòi nhụy và đầu nhụy màu trắng, mô liên kết màu vàng; các tuyến dày gần 1&nbsp;mm, bầu nhụy 3 ngăn.

## Chú thích
*
*
*
Zingiber inflexum

***Zingiber inflexum*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Carl Ludwig Blume miêu tả khoa học đầu tiên năm 1827.

Tên gọi thông thường trong tiếng Sunda là *tongtak*, trong tiếng Java là *peseot idju* hay *penseot*.
 
## Mẫu định danh
Mẫu định danh: Không số, thu thập tại Java. Một mẫu khác là *Nagata K.M. 2311*; thu thập ngày 13 tháng 5 năm 1981 tại Vườn Thực vật miền núi tại Cibodas, tỉnh Tây Java, ở tọa độ khoảng . Mẫu này lưu giữ tại Vườn Thực vật Hoàng gia tại Edinburgh (E).

## Từ nguyên
Tính từ định danh *inflexum* (giống đực: *inflexus*, giống cái: *inflexa*) là tiếng Latinh; nghĩa là cong, uốn cong vào, cụp trong. Ở đây để nói tới các lá bắc với mép uốn cong vào trong, cụp trong của loài này.

## Phân bố
Loài này là bản địa/đặc hữu đảo Java; có tại tỉnh Tây Java (núi Pangrango và núi Gede ở Cibodas, huyện Cianjur) và tỉnh Trung Java (đảo Nusa Kambangan, Madjenang, núi Sindoro), Indonesia. Môi trường sống là rừng, ở cao độ 150–700 m.

## Phân loại
Schumann (1904) xếp *Z. inflexum* trong tổ *Lampugium* (= *Zingiber*).

## Mô tả
Cây thảo lâu năm, cao trung bình. Thân rễ ngắn, có củ treo. Thân lá phẳng; bẹ có sọc, dạng màng, nhẵn nhụi; lưỡi bẹ chẻ tới đáy, các thùy lớn, hình trứng-thuôn dài thuôn tròn, thanh mảnh, dạng màng, có lông tơ, dài tới 13&nbsp;mm. Lá từ không cuống tới có cuống ngắn, dài 8–12&nbsp;mm, rộng, có rãnh, men xuống, thanh mảnh; phiến lá màu xanh lục nhạt, không mùi, thẳng-hình mác thon nhỏ dần, đỉnh nhọn thon, đáy nhọn hẹp, mặt trên nhẵn nhụi, mặt dưới (khi non) và dọc gân giữa có lông tơ nhỏ nhưng dài áp ép rải rác, dài 14-25(-32) cm, rộng 2-4,5-(8) cm, khi khô mặt trên màu nâu hạt dẻ mặt dưới màu nâu đỏ. Cán hoa mọc thẳng đứng, thuôn dài, dài 15–40&nbsp;cm, có vảy. Cành hoa bông thóc hình trứng ngược tới hình cầu ép dẹp hoặc hình elipxoit, dài 10&nbsp;cm, rộng 8&nbsp;cm. Lá bắc thuôn dài-hình trứng ngược tới hình trứng, hình elip rộng, tới 4,5&nbsp;cm × 3,5&nbsp;cm, mép rộng, dạng màng, như thủy tinh, gần như có gờ, cụp trong, đỉnh thuôn tròn, uốn ngược, mập, màu xanh lục nhạt chuyển thành đỏ tươi khi tạo quả, khi khô màu vàng, hai mặt nhẵn nhụi, có sọc, dài 3-3,5&nbsp;cm. Lá bắc con dài 4&nbsp;cm, hình mác-hình trứng, mép xoắn, đỉnh nhọn có răng cưa nhỏ. Đài hoa hình ống, màu trắng thạch cao tuyết hoa, dài 2-2,7&nbsp;cm, phần lưng nửa cố định, đỉnh gần rộng đầu tới tù 3 răng, các răng trung bình, ngắn. Ống tràng ngắn hơn lá bắc con, dài tới 3,2&nbsp;cm, màu vàng. Cánh hoa dài ~2,2&nbsp;cm, màu vàng, như thủy tinh, nhọn, khoảng 1/4 phía dưới hợp sinh. Cánh môi hình trứng, màu tím sẫm có đốm trắng, ngắn hơn cánh hoa, các thùy bên nhỏ hơn nhiều, hình trứng, bao quanh và gần như quấn xung quanh nhị hoa. Nhị hoa màu vàng. Bao phấn màu vàng nhạt. Phần phụ kết nối trên đỉnh cong, màu vàng nhạt, dài bằng bao phấn. Bầu nhụy nhẵn nhụi. Nở hoa tháng 2. Quả màu trắng.

## Chú thích
*
*
*
Zingiber integrilabrum

***Zingiber integrilabrum*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Henry Fletcher Hance miêu tả khoa học đầu tiên năm 1882. Tên gọi trong tiếng Trung là 全唇姜 (toàn thần khương); nghĩa đen là gừng cánh môi nguyên.

## Mẫu định danh
Mẫu định danh: Ford C. 21812; thu thập tháng 4 năm 1881 tại núi Gough, đảo Hồng Kông, Hồng Kông.

## Từ nguyên
Tính từ định danh *integrilabrum* là tiếng Latinh, bắt nguồn từ tính từ *integri* (sở hữu cách giống đực/giống trung của tính từ *integer*) nghĩa là nguyên, toàn vẹn; và danh từ *labrum* nghĩa là môi. Ở đây để nói tới các cánh môi gần như nguyên ở hoa của loài này.

## Phân bố
Loài này là đặc hữu đảo Hồng Kông, Hồng Kông, Trung Quốc. Môi trường sống là rừng, ở cao độ tới 480 m.

## Phân loại
Schumann (1904) xếp *Z. integrilabrum* trong tổ *Cryptanthium*.

## Mô tả
Cây thảo lâu năm, thanh mảnh, nhỏ. Thân rễ thanh mảnh, phân nhánh, vảy dạng bẹ chìa bao bọc, nhạt màu, không mùi, không vị. Thân giả 40-100 cm. Bẹ 3, dạng vảy, nhẵn nhụi,hình trứng hoặc thuôn dài, dạng màng màu trắng. Cuống lá từ không có đến dài 5 mm. Phiến lá hình mác nhọn thon, 13-18 × 2,7-3 cm, mặt gần trục nhẵn nhụi, mặt xa trục có lông tơ đến nhiều lông áp ép dọc gân giữa; bẹ nhẵn nhụi dạng màng; lưỡi bẹ thuôn tròn, 2 thùy, tới 1 mm. Cụm hoa là cành hoa bông thóc, dài 4-5 cm, đường kính 1-1,3 cm, mọc từ thân rễ, khoảng 1/2 chìm trong lòng đất, 4 hoặc 5 hoa. Cuống cụm hoa dài 1-2 × chiều dài cụm hoa, các bẹ giống vảy dài 2-3 cm, nhọn thon, nhẵn nhụi, dạng màng. Các lá bắc trở thành màu ánh nâu khi già, hình mác, nhọn, dài 2-3 cm, nhẵn nhụi. Lá bắc con ~2 cm, dạng màng. Đài hoa dài ~2 cm, chẻ 1 bên, nhẵn nhụi. Tràng hoa màu trắng ngà; ống tràng ~2,7 cm. Các thùy hình mác, dài ~1,8 cm; các thùy bên hình mác, nhọn thon, hẹp, uốn ngược; thùy lưng rộng hơn, nhọn, thẳng đứng. Cánh môi hình elip; các thùy bên tiêu giảm thành răng tròn nhăn hoặc không có. Nhị không cuống, dài 8 mm, hình mác. Bao phấn không cuống, dài ~8 mm; phần phụ kết nối dài ~7 mm, cong. Bầu nhụy dài 3 mm, nhiều lông màu vàng kim áp ép. Ra hoa tháng 4.

## Chú thích
*
*
*
Zingiber integrum

***Zingiber integrum*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Shao Quan Tong (童绍全, Đồng Thiệu Toàn) miêu tả khoa học đầu tiên năm 1987. Tên gọi thông thường trong tiếng Trung là 全舌姜 (toàn thiệt khương), nghĩa là gừng lưỡi bẹ nguyên.

## Mẫu định danh
Mẫu định danh: *Tong S.Q. & Liu S. 24918*; thu thập ngày 29 tháng 7 năm 1981 ở cao độ 900 m, tọa độ , huyện Cảnh Hồng (nay là thành phố cấp huyện Cảnh Hồng), châu tự trị Tây Song Bản Nạp, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc. Mẫu holotype lưu giữ Vườn Thực vật Nhiệt đới Tây Song Bản Nạp, Vân Nam (HITBC). Trong bài báo gốc các tác giả ghi là lưu giữ tại Viện Thực vật Nhiệt đới Vân Nam (YNTBI).

## Từ nguyên
Tính từ định danh *integrum* (giống đực: *integer*, giống cái: *integra*) là tiếng La tinh, nghĩa là nguyên, toàn bộ, trọn vẹn; ở đây để nói lưỡi bẹ nguyên của loài này.

## Phân bố
Loài này có tại tây nam tỉnh Vân Nam (thành phố cấp huyện Cảnh Hồng), Trung Quốc và miền bắc Thái Lan (các tỉnh Chiang Mai, Mae Hong Son). Môi trường sống là các hào rãnh trong rừng, ở cao độ 200-1.250 m.

## Mô tả
Thân giả 1,5–2 m. Lá không cuống; lưỡi bẹ màu tía nhạt, nguyên, 5–7&nbsp;cm; phiến lá hình mác hoặc thuôn dài-hình mác, 40-70 × 8-9,5&nbsp;cm, mặt gần trục thưa lông dọc theo hai bên gân giữa, mặt xa trục thưa lông, ngoại trừ rậm lông tơ dọc theo hai bên gân giữa, phần gốc gân giữa nở rộng và đậm các chấm màu đỏ ở hai bên, đáy gần thuôn tròn hoặc hình nêm, đỉnh nhọn thon. Cụm hoa mọc từ thân rễ, hình trứng hoặc hình đầu 5-7 × 4-4,5&nbsp;cm; cuống cụm hoa 2–4&nbsp;cm; lá bắc hình trứng hoặc thuôn dài rộng, 4-4,5 × 2-2,3&nbsp;cm, các lá bắc trong thon nhỏ dần-hình tam giác, 3,4-4 × 0,4-0,5&nbsp;cm, đỉnh nhọn; lá bắc con màu đỏ, dài 3,4–4&nbsp;cm. Đài hoa màu trắng, 2,5–3&nbsp;cm, 3 góc, đỉnh 3 răng. Tràng hoa màu trắng với đỉnh màu đỏ, 4-4,3&nbsp;cm; các thùy màu đỏ, hình mác, thùy giữa 2,5-3 × 1,5–3&nbsp;cm, các thùy bên hẹp hơn. Cánh môi màu nâu nhạt với các đốm đen; thùy giữa giống lưỡi bẹ, 2,8-3,2 × 0,9-1,1&nbsp;cm; các thùy bên 1,6-1,9 × 1,1-1,3&nbsp;cm. Bao phấn không cuống, màu trắng, dài ~1,3&nbsp;cm; phần phụ kết nối dài ~1,4&nbsp;cm. Bầu nhụy có lông tơ màu nâu nhạt. Ra hoa tháng 7.

## Chú thích
*
*
*
Zingiber gulinense

***Zingiber gulinense*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Yong Mei Xia (夏永梅, Hạ Vĩnh Mai) miêu tả khoa học đầu tiên năm 1996. Tên gọi thông thường trong tiếng Trung là 古林姜 (cổ lâm khương), nghĩa đen là gừng Cổ Lâm.

## Từ nguyên
Tính từ định danh *gulinense* lấy theo tên địa danh hương Cổ Lâm Tinh (huyện Mã Quan, châu tự trị Văn Sơn, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc).

## Phân bố
Loài này có tại huyện Mã Quan, châu tự trị Văn Sơn, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc. Môi trường sống là rừng, ở cao độ khoảng 600 m.

## Mô tả
Thân giả 50–90&nbsp;cm, gốc có các bẹ tía. Bẹ lá màu xanh lục, nhẵn nhụi; lưỡi bẹ 2 thùy, nhẵn nhụi; cuống lá 1-1,7&nbsp;cm; phiến lá hình elip, 10-18 × 5,6–7&nbsp;cm, mặt gần trục nhẵn nhụi, mặt xa trục thưa  lông nhung, đáy hình nêm, đỉnh nhọn thon. Cụm hoa mọc từ thân rễ, hình đầu, 1,8-3 × 1,8-2,5&nbsp;cm; cuống cụm hoa chìm trong lòng đất, 2–7&nbsp;cm; lá bắc hình mác, 3-3,2 × ~1,1&nbsp;cm; lá bắc con rậm đốm đỏ, hình ống, ~2,8&nbsp;cm. Đài hoa màu trắng, ~1,4&nbsp;cm, nhẵn nhụi, đỉnh khía răng cưa. Tràng hoa màu vàng, nhẵn nhụi; ống tràng ~2,6&nbsp;cm; các thùy hình trứng, thùy giữa ~2,1 × 0,8&nbsp;cm, đỉnh nhọn thon; các thùy bên ~1,7&nbsp;cm × 0,6&nbsp;cm, đỉnh nhọn. Cánh môi màu tía với các đốm trắng, đáy màu trắng; thùy giữa thuôn dài, ~1 × 0,2&nbsp;cm; các thùy bên thẳng, ~1 × 0,2&nbsp;cm. Nhị màu tía; chỉ nhị ~2&nbsp;mm; bao phấn ~9&nbsp;mm; phần phụ kết nối ~4&nbsp;mm. Bầu nhụy màu xanh lục nhạt, nhẵn nhụi. Quả nang màu tía, hình trứng, ~2,3 × 1,2&nbsp;cm, 3 góc. Ra hoa tháng 9.

## Chú thích
*
*
*
Zingiber kawagoii

***Zingiber kawagoii*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Bunzô Hayata miêu tả khoa học đầu tiên năm 1921.

Các tên gọi thông thường có: 三奈 (sam nāi, tam nại), 冬粉草 (đông phấn thảo), 台灣山薑 (Đài Loan sơn khương), 台灣蘘荷 (Đài Loan nhương hà), 恆春薑 (hằng xuân khương), たいわんみようが, 毛姜 (mao khương).

## Mẫu định danh
Mẫu định danh như sau:
* *Zingiber kawagoii*: *Kawagoi S. s. n.*; thu thập tại Funkiko (Fenchihu / Fenqihu / 奮起湖 / Phấn Khởi Hồ), ở hương Trúc Khi (Zhuqi, 竹崎鄉), huyện Gia Nghĩa.
* *Zingiber koshunense*: *T. Kawakami & S. Sasaki s.n. [6461?]*; thu thập ngày 2 tháng 1 năm 1911 (1910?) ở Abei [Apei], huyện Đài Đông. Mẫu holotype lưu giữ tại Viện Nghiên cứu Lâm nghiệp Đài Loan ở Đài Bắc (TAIF).

## Phân bố
Loài đặc hữu đảo Đài Loan. Phổ biến rộng ở các cao độ từ thấp tới trung bình trên khắp đảo, thường mọc trong bụi rậm trong rừng lá rộng. Ghi nhận tại các huyện thị Đài Bắc, Nam Đầu, Đài Nam, Cao Hùng, Bình Đông, Đài Đông.

## Phân loại
*Z. kawagoii* được xếp trong tổ *Cryptanthium*.

## Mô tả
Thân rễ bò lan, thanh mảnh, gần thon búp măng, đường kính 1 cm. Thân giả cao 30-60 cm. Phiến lá thuôn dài hoặc thuôn dài-hình mác, 15-30 × 4-8 cm, đáy tù, đỉnh nhọn thon, từ có lông tơ mỏng tới gần như nhẵn nhụi trên cả hai mặt, cuống lá ngắn; lưỡi bẹ 2 thùy, hình tai, dạng màng. Cụm hoa 1-3, nhiều hoa, mọc từ thân rễ, dài 4-5 cm; cuống cụm hoa dài 2-10 cm; lá bắc hình mác, dài 2 cm, đáy giống như bẹ; đài hoa hình ống, 1 cm, đỉnh 3 răng, đáy rậm lông; ống tràng thanh mảnh, 2-3 cm; các thùy màu đỏ hay tía, 2 cm, thùy tràng lưng rộng tới 1 cm, lõm, hơi rộng hơn các thùy tràng bên; cánh môi hay thay đổi, hình trứng ngược, gần hình thoi, 2,2 × 2 cm, 3 thùy, thùy giữa hình trứng ngược-thuôn dài, dài 1-1,5 cm, rộng 1,2 cm, đỉnh thuôn tròn tới có khía răng cưa, mép nguyên, màu đỏ hay tím sẫm, các thùy bên nhỏ hơn, thuôn dài, lệch, đỉnh cắt cụt, đỉnh và mép màu tím, đáy màu ánh vàng; nhị 1, không cuống; bao phấn thẳng, từ gần thon búp măng tới gần hình trụ, dài 1 cm, 2 ngăn; phần phụ liên kết thẳng, dài 1 cm, cong; vòi nhụy hình chỉ, màu trắng; bầu nhụy rậm lông. Quả nang thuôn dài, hình tam giác với lá bắc và lá bắc con bền, nứt theo ngăn, vỏ quả ngoài mọng, bên trong màu đỏ da cam hoặc đỏ tía. Hạt màu đen hoặc nâu sẫm; áo hạt màu trắng, giống như túi.

Moo (1978) đã không chỉ định mẫu holotype từ 2 mẫu mà ông trích dẫn khi mô tả *Z. koshunense*. Wu *et al.* (2000) đã chỉ định mẫu holotype cho loài này là *T. Kawakami & S. Sasaki s.n. [6461?]* thu thập ngày 2 tháng 1 năm 1911 (hay 1910?) tại Abei (Apei) huyện Đài Đông và coi *Z. koshunense* là loài độc lập, với các khác biệt được liệt kê là thường có 2 hoặc 3 cụm hoa (so với 1); quả nang màu đỏ-cam, thuôn dài (so với màu nâu sẫm, hình tam giác); hạt màu nâu (so với đen) với áo hạt giống như túi (so với giống như tấm đệm). Tuy nhiên, 3 đặc trưng này là dễ thay đổi và hiện tại người ta coi chúng chỉ là cùng một loài.

## Chú thích
*
*
*
Zingiber kunstleri

***Zingiber kunstleri*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Henry Nicholas Ridley miêu tả khoa học đầu tiên năm 1899 dựa theo hình vẽ số *Kunstler 2219* của Hermann H. Künstler (1837-1887) trong bộ sưu tập mẫu cây của George King (1840-1909).

## Mẫu định danh
Mẫu định danh: Mẫu holotype là hình minh họa số 00828 lưu giữ tại Vườn Thực vật Singapore (SING).

Mẫu *Ridley 11449* do Ridley thu thập tháng 12 năm 1902 tại Taiping Hills, Perak với isotype lưu giữ tại Vườn Thực vật Hoàng gia tại Kew (K), nhưng Ida Theilade cho rằng mẫu này có lectotype lưu giữ tại SING.

## Phân bố
Loài bản địa Malaysia bán đảo, được tìm thấy tại các bang Perak và Terengganu. Môi trường sống là rừng ở cao độ 600–790 m.

## Phân loại
Schumann (1904) xếp loài này trong tổ *Lampugium* = tổ *Zingiber*).

## Mô tả
Cây thảo giống như cây bụi, cao 1-1,5(-2) m. Màu của thân rễ và gốc thân khi cắt ra là tím hoa cà ánh tía. Gốc thân hơi phồng, màu tím hoa cà nhạt. Lá nhiều, mọc sát nhau, mỏng, hình mác, nhọn thon, dài 30–45&nbsp;cm, rộng 6-7,5&nbsp;cm, đỉnh thon dần và thu hẹp thành điểm nhọn dài, đáy cũng dần thu hẹp, hình nêm, nhẵn nhụi; gần như không cuống lá khác biệt tới có cuống ngắn, cuống lá dài dưới 5&nbsp;mm; lưỡi bẹ 2 thùy, các thùy thuôn tròn rộng, mỏng, nhẵn nhụi, dài ~4&nbsp;mm. Cán hoa cao trên 30&nbsp;cm, khá mập, màu nâu sáng và hồng, được che phủ bởi các lá có bẹ, các bẹ phía trên lớn hơn và trên cùng nhất với phiến hình trứng, dài 5–8&nbsp;cm, rộng 2,5&nbsp;cm, nhẵn nhụi trừ phần gần đỉnh. Cành hoa bông thóc ngắn và rộng (hình đầu) tới hình trứng, dài 7,5–14&nbsp;cm, rộng 7,5–9&nbsp;cm, trục cành hoa dài ~9&nbsp;cm. Lá bắc hình mác tới hình elip, màu hồng, dài ~6&nbsp;cm, các lá bắc thấp nhất rộng tới 3&nbsp;cm, các lá bắc còn lại rộng ~2&nbsp;cm, có lông gần đáy và đỉnh, đỉnh hẹp, điểm nhọn tù, đỉnh cong ra ngoài hoặc uốn xuống. Lá bắc con dài gần 5&nbsp;cm. Hoa thò ra ngắn, màu trắng nhạt ánh đỏ và nâu bên trong. Đài hoa ngắn hơn lá bắc con. Ống tràng thanh mảnh, thon búp măng, các thùy hình mác hẹp, dài ~3,5&nbsp;cm, nhọn, nhạt màu. Cánh môi hẹp, ngắn và không rộng hơn các thùy, hình mác, nhọn, các thùy bên không khác biệt, hầu như không nâng cao, màu ánh đỏ và nâu. Bao phấn dài hơn cánh môi, các ngăn thuôn dài hẹp, mỏ dài tương đương bao phấn, hẹp. Ra hoa từ cuối tháng 7 đến tháng 8, tạo quả tháng 11.

## Chú thích
*
*
*
Zingiber lambii

***Zingiber lambii*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được John Donald Mood và Ida Theilade miêu tả khoa học đầu tiên năm 1997.

## Mẫu định danh
Mẫu định danh *Mood J.D. 848*; thu thập ngày 18 tháng 2 năm 1994 tại tọa độ , Guning Rara, khoảng 1h chạy xe về phía tây từ nhà nghỉ trung tâm thuộc Trung tâm Nghiên cứu thực địa thung lũng Danum, bang Sabah, Malaysia. Mẫu holotype lưu giữ tại Trung tâm Nghiên cứu Rừng Malaysia ở Sandakan, Sabah, Malaysia (SAN). Nó cũng được trồng tại trung tâm Lan thuộc Vườn Nông nghiệp tại Tenom (huyện Tenom, tỉnh Pedalaman (Nội địa, Interior), bang Sabah).

## Từ nguyên
Tính từ định danh *lambii* là để vinh danh Anthony Lamb, quản lý của Vườn Nông nghiệp tại Tenom vì những đóng góp của ông trong bảo tồn các loài gừng ở Sabah.

## Phân bố
Loài bản địa đảo Borneo, đặc hữu Gunong Rara, huyện Lahad Datu, tỉnh Tawau, bang Sabah, Malaysia. Môi trường sống là vùng đồi trên đất ultramafic trong rừng nguyên sinh vùng đất thấp.

## Mô tả
Thân có lá cao tới 60 cm. Các bẹ lá hơi có lông tơ. Lưỡi bẹ 2 thùy, 2 mm, rậm lông tơ. Cuống có lông tơ. Các lá không cuống, hình elip tới hình trứng, 15-18 × 5,5-7,5 cm, nhẵn nhụi trừ gân giữa và mép về phía đáy ở mặt dưới, mặt trên màu xanh lục ánh bạc, nổi gân dọc theo các gân bên, mặt dưới màu xanh lục, đáy thon nhỏ dần, đỉnh nhọn. Cán hoa mọc từ rễ, bò sát mặt đất, dài 2 cm, màu ánh hồng. Cành hoa bông thóc hình thoi, 10-12 × 2 cm, đỉnh nhọn. Lá bắc hình mác ngược, 2,5-3 × 2-2,5 cm, màu da cam tới ánh lục về phía đỉnh, chuyển thành hồng khi già, hơi có lông tơ. Lá bắc con 2 × 1 cm, hơi có lông tơ. Đài hoa dài 2,5 cm, hơi có lông tơ. Tràng hoa dài 5 cm, màu vàng; thùy tràng lưng 2,4 × 1,4 cm. Cánh môi dài 4,5 cm, màu vàng nhạt; thùy giữa hình elip, 1,5 × 0,7 cm, nguyên; các thùy bên 0,4 cm, hình elip, tỏa rộng tới 1,2 cm khi ép dẹt. Quả không rõ.

*Z. lambii* giống *[[Zingiber argenteum|Z. argenteum]]* ở chỗ có các lá mặt trên màu xanh lục ánh bạc nhưng khác ở chỗ kích thước nhỏ hơn, các bẹ lá có lông, bề mặt lá nổi gân, đài hoa dài hơn và thùy giữa của cánh môi tù. Rất có thể là kích thước nhỏ và màu ánh bạc của lá gắn với loại đất của môi trường sống.

Cả hai loài này giống với *[[Zingiber coloratum|Z. coloratum]]* ở cành hoa bông thóc hình thoi tới hình trứng nằm ngay trên mặt đất. Tuy nhiên, cả hai loài này khác *Z. coloratum* ở chỗ kích thước nhỏ hơn, mặt trên phiến lá màu xanh lục ánh bạc và cụm hoa màu da cam của chúng. Cùng với *[[Zingiber flammeum|Z. flammeum]]* chúng tạo thành nhóm các loài với lá bắc màu da cam cho đến thời điểm đó chưa được thông báo là có trên đảo Borneo. Loài với lá bắc màu da cam tương tự là *[[Zingiber gracile|Z. gracile]]* ở  miền tây Malaysia.

## Chú thích
*
*
*
Zingiber laoticum

***Zingiber laoticum*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được François Gagnepain miêu tả khoa học đầu tiên năm 1907.

Tên gọi tại Trung Quốc là 梭穗姜 (thoa tuệ khương), nghĩa là gừng cành hoa hình thoi.

## Mẫu định danh
Mẫu định danh: *Thorel C. s.n.*; thu thập trong chuyến thám hiểm sông Mê Kông giai đoạn 1866-1868, tọa độ khoảng , huyện Paklay (Parklai), tỉnh Xayabury. Mẫu isotype (MNHN-P-P00289156) lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Quốc gia Pháp ở Paris (P).

## Phân bố
Loài này được tìm thấy ở Lào (các tỉnh Xayabury, Xiengkhuang), Thái Lan (các tỉnh Chiang Mai, Chaiyaphum) và Trung Quốc (tỉnh Vân Nam). Môi trường sống là rừng thông và rừng lá sớm rụng, ở cao độ 400-1.200 m.

## Phân loại
*Z. laoticum* thuộc tổ *Zingiber*.

## Mô tả
Cây thảo thân rễ, cao 0,8-1,4 m? Lá 10-25, lá non hình mác-thẳng, hai mặt nhẵn nhụi, đốm nhỏ thưa thớt màu nâu vàng ánh đỏ, có sọc, lá trưởng thành thẳng-hình mác, 10-25 × 3–6&nbsp;cm, nhẵn nhụi, đáy thon nhỏ dần, đỉnh hình đuôi; lưỡi bẹ dài 7–12&nbsp;mm, nguyên, khô xác, nhẵn nhụi; bẹ lá dài 2–9&nbsp;cm, nhẵn nhụi. Cụm hoa mọc từ thân rễ. Cán hoa dài 15-25(-35) cm, mập, có vảy dài 2-4,5&nbsp;cm, đỉnh nhiều lông, vảy ở đáy xếp lợp, nhẵn nhụi, hình ống, dạng bẹ bao, có sọc, hơi nhọn, cứng tại đỉnh, vảy phần trên không xếp chồng, dần dần có hình dạng của lá bắc; cành hoa bông thóc hình thoi, dài 8-12(-15) cm, rộng 2–5&nbsp;cm, nhẵn nhụi, nhiều màu sắc; lá bắc màu xanh lục-tía tới đỏ khi tạo quả, 3-4 × 1,5-2,5&nbsp;cm, hình thoi tới hình trứng, đỉnh nhọn thon-tù, mép dạng màng, gần đỉnh màu xanh lục tới đỏ; lá bắc con thẳng-hình mác, nhẵn nhụi, dài 3&nbsp;cm. Đài hoa hình ống, 3 răng, răng rất nhỏ, thuôn tròn gần như cắt cụt, phần dưới nhiều lông. Ống tràng thanh mảnh, không dài hơn lá bắc, dài 3-3,5&nbsp;cm; các thùy tràng hoa dài 2&nbsp;cm, hình mác-nhọn, có 3-5 sọc màu nâu, thùy lưng hầu như không rộng hơn. Cánh môi hình gần tròn, 1,9-2 × 2-2,1&nbsp;cm, 3 thùy, thùy giữa 2 lần dài hơn và rộng hơn, tổng thể tù, màu ánh vàng với sọc nâu, khi khô có sọc nâu; nhị lép 0 hoặc tạo thành các thùy bên của cánh môi. Bao phấn không cuống, dài ~1&nbsp;cm, dài hơn phần phụ liên kết một chút. Phần phụ liên kết cong vào, dài ~1&nbsp;cm. Bầu nhụy rậm lông; nhụy lép hình dùi, dài 4&nbsp;mm. Hạt hình elip, màu nâu-đen. Ra hoa tháng 4.

*Z. laoticum* thoạt nhìn dường như là một thứ của *[[Zingiber parishii|Z. parishii]]*; nhưng nó rất dễ phân biệt với loài kia ở một số đặc điểm đáng chú ý sau: lưỡi bẹ không màu xanh lục mà khô xác, không 2 thùy mà rất nguyên; lá non thẳng rất hẹp, gợi ý rằng lá trưởng thành sẽ không có dạng hình trứng-hình mác như ở lá trưởng thành của *Z. parishii*; lá bắc luôn luôn tù nhọn thon; bầu nhụy rậm lông và đài hoa có lông ở nửa dưới; các thùy tràng hoa không đồng nhất màu trắng ánh vàng mà có các sọc màu nâu khác biệt; các thùy tràng hoa hầu như dài bằng cánh môi mà không dài hơn so với nó, như ở *Z. parishii*. Cuối cùng, cánh môi có lẽ không phải kẻ ô vuông màu nâu mà dường như là sọc dọc theo hướng của các gân.

## Chú thích
*
*
*
Zingiber intermedium

***Zingiber intermedium*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được John Gilbert Baker mô tả khoa học đầu tiên năm 1892.

## Mẫu định danh
Một mẫu định danh là *Clarke C.B. 44443*; thu thập ngày 6 tháng 8 năm 1886 tại Bhorlasa, lưu giữ tại Vườn Thực vật Hoàng gia tại Kew (K).

## Từ nguyên
Tính từ định danh *intermedium* (giống đực: *intermedius*, giống cái: *intermedia*) là tiếng La tinh, nghĩa là trung gian, giữa.

## Phân bố
Loài này có tại đông bắc Ấn Độ (phía bắc khu vực Khasi Hills, tại các bang Meghalaya, Assam, Nagaland, Arunachal Pradesh). Môi trường sống là rừng, ở cao độ khoảng 1.100 m.

## Phân loại
Baker (1892) và Schumann (1904) xếp *Z. intermedium* trong tổ *Lampuzium* / *Lampugium* (= tổ *Zingiber*).

## Mô tả
Thân lá cao tới 1m. Lá không cuống, hình mác hoặc mác ngược nhọn thon, đáy hẹp, mặt trên nhẵn nhụi, mặt dưới gần đường giữa thưa thớt các hột nhỏ dạng viên tròn. Lưỡi bẹ dài tới 4&nbsp;cm, dạng màng, nhẵn nhụi, nhọn thon. Cuống cụm hoa thanh mảnh, dài 5-15-(24) cm, có vảy hình mác bao bọc. Cụm hoa hình cầu kết đặc, đường kính 5&nbsp;cm. Lá bắc hình mác, dạng màng, xoắn, dài 3,7&nbsp;cm. Ống tràng dài như lá bắc; các thùy tràng hoa gần đều, hình mác, màu đỏ nhạt, dài 2,3-2,5&nbsp;cm. Cánh môi hình gần tròn, dài 2,3-2,5&nbsp;cm, màu đen ánh đỏ với các đốm nhỏ màu vàng nghệ, các tai ở đáy (thùy bên) thuôn dài. Bao phấn màu trắng, với mỏ màu đỏ sẫm. Phần phụ liên kết màu đen.

## Chú thích
*
*
*
Zingiber larsenii

***Zingiber larsenii*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Ida Theilade miêu tả khoa học đầu tiên năm 1999.

## Mẫu định danh
Mẫu định danh: *Larsen K. et al. 46280*; thu thập ngày 10 tháng 9 năm 1995 ở cao độ 1.400-1.700 m, rừng thường xanh sườn núi Doi Wao, tỉnh Nan, Thái Lan. Mẫu holotype lưu giữ tại Đại học Aarhus, Đan Mạch (AAU), mẫu isotype lưu giữ tại Vườn Thực vật Singapore (SING).

## Phân bố
Loài này được tìm thấy ở miền bắc Thái Lan (các tỉnh Chiang Mai, Chiang Rai, Loei, Nan, Phayao, Phitsanulok, Tak). Môi trường sống là rừng, ở cao độ 600-1.800 m.

## Mô tả
Thân rễ nằm ngang. Chồi lá cao tới 1m. Các bẹ lá hơi có lông về phía cuống lá. Lưỡi bẹ dài 1&nbsp;cm, 2 thùy, có lông. Cuống lá dài 5&nbsp;mm, có lông. Lá hình elip tới trứng ngược-thuôn dài, 25-30 × 7–10&nbsp;cm, mặt trên nhẵn nhụi, mặt dưới màu đỏ burgundy với lông lụa áp ép về phía gân giữa, đỉnh nhọn. Cuống cụm hoa mọc từ thân rễ, phủ phục, dài 5–15&nbsp;cm. Cụm hoa hình trứng, 6-7 × 3–4&nbsp;cm, đỉnh cắt cụt. Lá bắc sắp xếp lỏng lẻo, hình mác, 3,2 × 0,7&nbsp;cm, thưa lông về phía đỉnh, màu đỏ. Lá bắc con hình mác, 2,7 × 1&nbsp;cm, thưa lông. Đài hoa dài 1, 8&nbsp;cm. Tràng hoa dài 7,5&nbsp;cm, màu hồng nhạt; thùy tràng lưng 3,3 × 1&nbsp;cm; các thùy tràng bên 2 × 0,7&nbsp;cm. Cánh môi dài 7&nbsp;cm, màu đỏ sẫm với sọc sáng màu; thùy giữa thuôn dài, 2 × 1,4&nbsp;cm, đỉnh cắt cụt; các thùy bên thuôn tròn rộng, 0,8 × 0,5&nbsp;cm.

*Z. larsenii* tương tự như *[[Zingiber recurvatum|Z. recurvatum]]* ở chỗ có mặt dưới phiến lá màu đỏ sẫm có lông tơ, bẹ lá có lông tơ, lưỡi bẹ 2 thùy có lông và hình dạng cũng như màu sắc của cánh môi; nhưng *Z. recurvatum* cao tới 2–3 m, thân mập, lá, lá bắc và lá bắc con to hơn cũng như cụm hoa rộng hơn.

## Chú thích
*
*
*
Zingiber latifolium

***Zingiber latifolium*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Ida Theilade và John Donald Mood miêu tả khoa học đầu tiên năm 1997.

## Mẫu định danh
Mẫu định danh *Mood J.D. 163A*; thu thập ngày 10 tháng 2 năm 1991 tại tọa độ , cao độ 1.680 m, dãy núi Crocker, đường Sinsuran trên Tambunan, huyện Tambunan, tỉnh Pedalaman (Nội địa, Interior), bang Sabah, Malaysia. Mẫu holotype lưu giữ tại Trung tâm Nghiên cứu Rừng Malaysia ở Sandakan, Sabah, Malaysia (SAN). Nó cũng được trồng tại trung tâm Lan thuộc Vườn Nông nghiệp tại Tenom (huyện Tenom, tỉnh Pedalaman, bang Sabah).

## Phân bố
Loài bản địa đảo Borneo, đặc hữu dãy núi Crocker, bang Sabah, Malaysia. Môi trường sống là các sườn dốc trong rừng thứ sinh dày dặc và thoát nước tốt, ở cao độ tới 1.680 m.

## Mô tả
Thân có lá cao tới 100&nbsp;cm, dày, tạo ra bề ngoài mập mạp. Các bẹ lá rậm lông mềm màu nâu ánh vàng. Lưỡi bẹ 9&nbsp;mm, rậm lông, các thùy thuôn tròn rộng. Cuống 1&nbsp;mm, rậm lông. Các lá hình elip, 22-25 × 10-11&nbsp;cm, mặt trên nhẵn nhụi trừ về phía đáy, mặt dưới với lông lụa màu trắng, mép rậm lông tơ màu nâu ánh vàng. Cán hoa mọc từ rễ, bò sát mặt đất, dài tới 7&nbsp;cm. Cành hoa bông thóc hình elipxoit-hình trứng, màu đỏ, từ hơi phủ phục tới thẳng đứng, 8-13 × 4,5-5&nbsp;cm. Lá bắc hình trứng ngược, lõm, 3-4 × 2-3&nbsp;cm, màu hồng chuyển thành đỏ tươi, đỉnh thuôn tròn rộng, khép kín. Lá bắc con 3 × 0,8&nbsp;cm, màu trắng trong mờ. Đài hoa dài 2,5&nbsp;cm, chẻ gần như tới đáy, màu trắng. Tràng hoa dài 6&nbsp;cm, màu trắng; các cánh hoa với ánh vàng; thùy tràng lưng (cánh lưng) 2,7 × 0,8&nbsp;cm; các cánh bên 2,7 × 0,4&nbsp;cm, hợp sinh nửa dưới với cánh môi. Cánh môi dài 5,7&nbsp;cm, màu trắng; thùy giữa và các thùy bên với chóp đỉnh màu vàng; thùy giữa 1,5 × 0,6&nbsp;cm, hình elip hẹp, chẻ đôi; các thùy bên 0,4 × 0,4&nbsp;cm, thuôn tròn. Bao phấn màu trắng. Phần phụ bao phấn màu trắng với đỉnh màu vàng. Quả không rõ.

*Z. latifolium* giống *[[Zingiber coloratum|Z. coloratum]]* ở chỗ có lông lụa màu trắng ở mặt dưới phiến lá, cán hoa bò sát mặt đất và cụm hoa có lá bắc màu đỏ; nhưng khác ở chỗ có bẹ lá có lông khắp phần thân, lưỡi bẹ dài hơn, phiến lá hình elip rộng với mép có lông, cụm hoa hình trứng với các lá bắc lõm và đài hoa chẻ gần như tới đáy.

*Z. latifolium* về mặt sinh dưỡng là khác biệt với các loài khác ở chỗ có phiến lá rất rộng với mép rậm lông tơ và tầm vóc mập mạp của cây. Các lá mới hơi có ánh màu đỏ burgundy ở mặt dưới nhưng nhanh chóng chuyển thành xanh lục hoàn toàn khi trưởng thành. Phần lớn các mẫu vật đã quan sát chỉ có 2 thân giả cùng một thời điểm và phát triển rất chậm. Các lá bắc lõm với đỉnh khép kín tạo cho cụm hoa bề ngoài giống như quả mâm xôi. Các hoa hẹp định vị theo chiều thẳng đứng bên trong các lá bắc dạng túi giống như ở *Z. coloratum*. Người ta vẫn chưa quan sát thấy cụm hoa ở các cá thể mọc hoang dã còn các cây gieo trồng cũng ra ít hoa.

## Chú thích
*
*
*
Zingiber leptorrhizum

***Zingiber leptorrhizum*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Fang Ding (方鼎, Phương Đỉnh) miêu tả khoa học đầu tiên năm 1982.

Tên gọi trong tiếng Trung là 细根姜 (tế căn khương), nghĩa là gừng rễ nhỏ.

## Mẫu định danh
Mẫu định danh: *Liu D.Y. 65724*; thu thập ngày 13 tháng 8 năm 1978, tọa độ khoảng , trấn Vọng Cao (望高, Wanggao), huyện Chung Sơn (nay thuộc quận Bình Quế), địa cấp thị Hạ Châu, khu tự trị Quảng Tây, Trung Quốc. Mẫu holotype  lưu giữ tại Viện Nghiên cứu Trung y dược Quảng Tây (广西中医药研究院) ở địa chỉ số 20-1 đường Đông Cát (东葛路), quận Thanh Tú, Nam Ninh (GXMI).

## Từ nguyên
Tính từ định danh *leptorrhizum* bắt nguồn từ *lepto-* từ tiếng Hy Lạp *λεπτός* (leptós) nghĩa là mỏng, hẹp, nhỏ, thanh mảnh và tiếng Hy Lạp cổ *ῥίζα* (rhíza) nghĩa là rễ; ở đây để nói tới thân rễ nhỏ và thanh mảnh của loài này.

## Phân bố
Loài này được tìm thấy ở Hạ Châu, phía đông khu tự trị Quảng Tây, Trung Quốc. Cũng ghi nhận tại tây bắc tỉnh Quảng Đông và cực nam tỉnh Hồ Nam. Môi trường sống là nền rừng.

## Mô tả
Thân rễ thuôn dài và bò lan, đường kính 1,5-3(-6) mm, thanh mảnh. Thân giả 30-150 cm. Bẹ lá màu xanh lục nhạt. Lưỡi bẹ chẻ đôi sâu tới 2 thùy, 3-13 mm, có lông nhung; cuống lá rất ngắn; phiến lá hình mác, 20-30 × 4,7-6 cm, mặt gần trục nhẵn nhụi, mặt xa trục thưa lông nhung áp ép, đáy hình nêm, đỉnh nhọn thon. Cụm hoa mọc từ thân rễ, hình trứng hẹp, 4,5-7 × 1,5-2 cm, có 7-12 hoa; cuống cụm hoa 5-14 cm, được bẹ giống vảy hình mác, dài 3-5 cm bao bọc; lá bắc màu tía sẫm, hình mác, 4-4,5 × 1-1,2 cm, mặt xa trục có lông nhung; lá bắc con hình mác, 3,2-3,5 × ~1,2 cm, đỉnh 2 thùy. Hoa màu trắng, mặt xa trục có lông nhung. Đài hoa dài ~2,5 cm, đỉnh gần cắt cụt. Ống tràng dài 3-3,7 cm; các thùy hình mác, giống như nắp, 2,6-3 × ~0,7 cm. Cánh môi màu trắng, sọc khó thấy với màu vàng, dài ~3 cm; thùy trung tâm hình trứng rộng, dài ~2 cm, đỉnh có khía răng cưa hoặc thuôn tròn; các thùy bên hình tam giác, 4-8 mm, đỉnh nhọn. Chỉ nhị rất ngắn; bao phấn dài ~1,5 cm; phần phụ kết nối dài ~1,5 cm. Bầu nhụy rậm lông nhung. Quả nang màu đỏ. Ra hoa tháng 8-9, tạo quả tháng 10-11.

## Chú thích
*
*
*
Zingiber leptostachyum

***Zingiber leptostachyum*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Theodoric Valeton miêu tả khoa học đầu tiên năm 1908.

## Mẫu định danh
* *Zingiber leptostachyum*: *Nieuwenhuis A.W. s. n.*; cây trồng số XI B, VI 143 trong Vườn Thực vật Bogor. Mẫu holotype lưu giữ tại Trung tâm Nghiên cứu Sinh học Indonesia ở Cibinong (BO).
* *Zingiber flavidum*: *Hewitt J. s. n.*; thu thập tháng 10 năm 1907 ở tọa độ khoảng , Quop (Kampung Kuap), bang Sarawak, Malaysia. Mẫu holotype lưu giữ tại Vườn Thực vật Hoàng gia tại Kew (K).

## Phân bố
Loài bản địa đảo Borneo, có tại bang Sarawak, Malaysia và ở Kalimantan, Indonesia. Môi trường sống là rừng vùng đất thấp, ở cao độ 15–150 m.

## Mô tả
Thân lá cao 1,5–2 m. Lá cách nhau ~5&nbsp;cm, có cuống rất ngắn, hình elip, dài, đỉnh nhọn tới nhọn thon, đáy lệch tù, 20 × 7,5&nbsp;cm, nhẵn nhụi, không mùi. Cuống lá dài 2–3&nbsp;mm, mập, nhạt màu. Lưỡi bẹ rất ngắn, cắt cụt, hầu như không tù, góc thuôn tròn, trải phẳng rộng 8&nbsp;mm, cao 0,75&nbsp;mm, màu xanh lục, có đốm đen, không gân. Cuống cụm hoa dài 40&nbsp;cm, dày 1&nbsp;cm, màu đỏ, nhẹ; vảy nhẵn nhụi ~6, đỉnh thuôn tròn có mấu nhọn màu xanh lục mềm dài 1–6&nbsp;mm, kết thúc gần như lá. Cành hoa bông thóc màu nâu ánh đỏ, dài 15&nbsp;cm, trung bình rộng 1,8&nbsp;cm. Lá bắc dưới thấp nhất bằng phần còn lại. Lá bắc giữa thuôn dài-hình elip, dài 4-4,5&nbsp;cm, rộng 1,4–2&nbsp;cm, đỉnh màu đỏ, đáy [được che phủ] màu trắng [phần không che phủ hình phỏng thoi ở cành hoa trung bình dài 2&nbsp;cm, rộng 1,5&nbsp;cm], mép rất thưa lông rung, đỉnh hầu như không tù, có mấu nhọn mập, hai mặt của mấu nhọn có lông tơ, những phần khác nhẵn nhụi. Lá bắc con như thủy tinh, đỉnh màu ánh đỏ, dài 1,8&nbsp;cm. Hoa dài ~7&nbsp;cm, đồng màu vàng nhạt. Đài hoa như thủy tinh, cộng bầu nhụy dài 2,4&nbsp;cm, nhẵn nhụi. Ống tràng dài 4&nbsp;cm. Cánh hoa lưng có gờ, nhọn, dài 2,5&nbsp;cm; các cánh trước dài 2&nbsp;cm, hợp sinh ~5&nbsp;mm tại đáy, nhọn thon, nhô lên phía trước cánh môi. Cánh môi hình trứng rộng, 3 thùy, dài 2,4&nbsp;cm và rộng ở đáy 2&nbsp;cm [khi trải phẳng]; thùy giữa thuôn tròn; các thùy bên nửa thuôn tròn, dài 1,2&nbsp;cm, rộng 0,2&nbsp;cm, tách rời khỏi thùy giữa, đỉnh hơi tù, thẳng đứng, chụm lại sau khi nở hoa. Phần phụ bao phấn dài 1,2&nbsp;cm.

## Chú thích
*
*
*
Zingiber ligulatum

***Zingiber ligulatum*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được William Roxburgh miêu tả khoa học đầu tiên năm 1810.

## Mẫu định danh
Mẫu định danh: *Hardwicke T. s. n.*; do Thomas Hardwicke (1756-1835) thu thập tại Ấn Độ.

## Phân bố
Loài bản địa miền đông Ấn Độ, Myanmar nhưng đã du nhập vào Lào và Thái Lan dưới dạng cây trồng.

## Phân loại
Baker (1892) và Schumann (1904) xếp *Z. ligulatum* trong tổ *Cryptanthium*.

## Mô tả
Thân rễ có đốt, chạy ngang dưới mặt đất; các rễ mập, dài mọc từ các đốt. Thân lá cao 60&nbsp;cm, mọc từ các đốt thân rễ, uốn cong đáng kể sang một bên. Bẹ nhẵn nhụi; lưỡi bẹ lớn, thuôn dài, 2 thùy, khô xác khi già. Lá gần nhau, mọc so le, xếp thành 2 dãy, không cuống, trên các bẹ của chúng, từ hình tim phía dưới tới thuôn dài-hình mác phía trên, (7,5-)25-30 × 5-7,5(-10) cm, hai mặt nhẵn nhụi, mặt trên xanh lục, mặt dưới xanh lục nhạt hơn, các gân song song thấy rõ. Cuống cụm hoa dài 5-7,5&nbsp;cm, nửa chìm trong đất, có vảy. Cành hoa bông thóc xếp lợp từ lỏng lẻo tới kết đặc, hình trứng ngược tới gần hình cầu, đường kính 3&nbsp;cm, đỉnh nằm ngang bằng trên đất. Lá bắc ngoài hình trứng, bên trong hình mác, dài 2-2,5&nbsp;cm, màu hồng tới đỏ, mép hồng, đỡ 1 hoa. Đài hoa thượng, 1 lá, hình thìa, dài khoảng một nửa ống tràng, 3 răng không đều. Ống tràng thanh mảnh, dài như lá bắc, cuộn trong, các thùy gần đều, thẳng, nhọn, nhẵn bóng, dài 1,8-1,9&nbsp;cm, màu hồng tới ánh đỏ. Cánh môi thuôn dài, tù, gần hình kích tới hình trứng ngược-hình nêm, màu trắng ánh vàng tới vàng nhạt, không đốm, dài 1,9&nbsp;cm, mép nhăn, có khía răng cưa không khác biệt; các tai ở đáy nhỏ, hình trứng, nhọn. Nhị màu vàng, ngắn hơn cánh môi. Chỉ nhị ngắn. Bao phấn 2 thùy, thẳng. Mỏ [mào bao phấn] cong, có rãnh, dài, thon. Bầu nhụy hình xoan, có lông nhung, 3 ngăn, mỗi ngăn nhiều noãn đính tâm. Vòi nhụy rất thanh mảnh, kéo dài tới đầu nhụy hình phễu có lông rung nằm ngang đỉnh của chỉ nhị. Các tuyến mật dài, thanh mảnh, bao quanh đáy vòi nhụy ở đáy của ống tràng. Quả nang hình trứng-thuôn dài tới hình elip, dài 2-2,5&nbsp;cm hoặc hơn, 3 ngăn, 3 mảnh vỏ, 3 mặt, mở từ đỉnh xuống các góc, bên trong màu đỏ tươi tới đỏ thắm, vỏ như da, có sọc, màu ánh vàng rơm xỉn. Hạt nhiều, hình xoan (elipxoit), màu từ nâu ánh đen tới đen-nâu hạt dẻ, hơi nhăn nheo, áo hạt màu trắng, đỉnh xé rách, dài 5&nbsp;mm, thuần thục tháng 11-12. Ngoại nhũ phù hợp với hạt, màu xám tro. Phôi hình trụ, ở tâm, dài gần như ngoại nhũ. Ra hoa trong mùa mưa.

## Tên gọi và sử dụng
* Tiếng Thái: *Khing Klang*, *Khing Haeng*. Là một trong bốn loài gừng (*Z. ligulatum*, *[[Zingiber montanum|Z. montanum]]*, *[[Zingiber officinale|Z. officinale]]*, *[[Zingiber ottensii|Z. ottensii]]*) được sử dụng làm gia vị trong ẩm thực Thái Lan. Từng được sử dụng làm thuốc gây trung tiện.
* Tiếng Khơ Mú (tại Louangphabang): ີຂງຄາງຄາວ (*khing khang khao*) nghĩa là gừng mùi hăng. Thân rễ được sử dụng làm thuốc nhuận tràng và điều trị bệnh dạ dày. Các chùm hoa non được ăn như một loại rau.

## Chú thích
*
*
*
Zingiber loerzingii

***Zingiber loerzingii*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Theodoric Valeton miêu tả khoa học đầu tiên năm 1918.

## Mẫu định danh
Mẫu định danh: *Lörzing J.A. s.n.*; do Julius August Lörzing (1872-1945) thu thập ở cao độ 350 m, tọa độ khoảng , khe núi Lan Klewang, phó huyện Sibolangit, huyện Deli Serdang, tỉnh Bắc Sumatra, Indonesia. Mẫu holotype lưu giữ tại Trung tâm Nghiên cứu Sinh học Indoneasia ở Cibinong (BO).

## Phân bố
Loài đặc hữu đảo Sumatra; có ở chân núi Sinabung, Sibolangit, miền bắc Sumatra, Indonesia. Loài cây thảo thân rễ này mọc trong rừng, ở cao độ 600-1.000 m.

## Mô tả
Cây thảo mập, cao 1,5-2,5 m. Thân rễ ruột màu trắng ánh xám. Lá có cuống, hình mác- thuôn dài, tới 63 × 15&nbsp;cm, đỉnh tù thon nhỏ dần nhọn thon, đáy nhọn lệch, gân giữa mặt dưới rải rác có lông áp ép. Cuống lá dài 4&nbsp;cm, có rãnh sâu, phần đáy phình to. Lưỡi bẹ khô xác, ngắn?, sớm tàn lụi. Bẹ hầu như không lông. Cụm hoa trông tương tự như bông hoa cúc thúy (*[[Callistephus chinensis]]*) lớn do các lá bắc tỏa ra và cong xuống, 15 × 12&nbsp;cm, các phần non của cụm hoa màu trắng, các phần già hơn màu đỏ thắm tươi. Cành hoa bông thóc có cuống dài, lớn, gần hình cầu, có vảy, có lông nhỏ áp ép. Cuống cụm hoa mọc thẳng, cao 10&nbsp;cm. Lá bắc hình thuyền, đỉnh nhọn, móc cong xuống, khi khô hình mác.  Lá bắc con hình trứng, nhọn, quấn ngang bằng ống tràng, 4 × 1,6&nbsp;cm. Hoa lớn (7&nbsp;cm) màu vàng nhạt, cánh môi màu da cam. Đài hoa dài 2&nbsp;cm, gần cắt cụt, 3 răng ngắn, gần đều. Thùy tràng lưng hình mác, nhọn hoắt, dạng nắp; các thùy tràng bên thuôn dài tù. Ống tràng dài 3,3&nbsp;cm. Cánh môi màu từ da cam sẫm tới đỏ san hô với lốm đốm vàng, cùng các nhị lép hợp sinh ở đáy, thuôn tròn, vết chẻ ngắn và răng ngắn, thuôn tròn. Bao phấn dài 1,5&nbsp;cm, màu như màu cánh môi; mỏ dài bằng bao phấn. Bầu nhụy có lông. Nhụy lép hình dùi-hình trụ, dài 7&nbsp;mm. Quả nang lớn, 4 × 1,5&nbsp;cm, phần trên thon nhỏ và phẳng, có lông nhỏ.

*Z. loerzingii* gần giống với *[[Zingiber kunstleri|Z. kunstleri]]* và *[[Zingiber inflexum|Z. inflexum]]*.

Một phân tích phát sinh chủng loài phân tử năm 2012 cho rằng *Z. loerzingii* gần với *[[Zingiber rubens|Z. rubens]]*, *[[Zingiber orbiculatum|Z. orbiculatum]]* và *[[Zingiber fragile|Z. fragile]]*.

## Chú thích
*
*
*
Zingiber lingyunense

***Zingiber lingyunense*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Fang Ding (方鼎, Phương Đỉnh) miêu tả khoa học đầu tiên năm 1980. Tên gọi thông thường trong tiếng Trung là 乌姜 (ô khương), nghĩa đen là gừng đen.

## Mẫu định danh
Mẫu định danh: *D.H. Qin et al. 19803*; thu thập tại huyện Lăng Vân, địa cấp thị Bách Sắc, tây bắc khu tự trị Quảng Tây. Mẫu holotype  lưu giữ tại Viện Nghiên cứu Trung y dược Quảng Tây (广西中医药研究院) ở địa chỉ số 20-1 đường Đông Cát (东葛路), quận Thanh Tú, Nam Ninh (GXMI). Lưu ý là tại trang 224 trong bài báo gốc Phương Đỉnh ghi cụm từ viết tắt HGM là *Herb. Guangxi. Inst. Med. Pharm. Sci.* (Viện Khoa học Y Dược Quảng Tây), không phải mã quốc tế của Phòng mẫu cây thuộc Institut Menorquí d'Estudis ở Mahón, Tây Ban Nha.

## Từ nguyên
Tính từ định danh *lingyunense* hay *linyunense* lấy theo tên địa danh Lăng Vân (凌云, Língyún).

## Phân bố
Loài này có tại huyện Lăng Vân, địa cấp thị Bách Sắc, tây bắc khu tự trị Quảng Tây. Môi trường sống là giữa các khối đá trồi lên trong rừng.

## Phân loại
*Z. lingyunense* được xếp trong tổ *Cryptanthium*.

## Mô tả
Cây thảo. Thân rễ mập, đường kính 2,5&nbsp;cm, vỏ màu trắng, ruột màu từ tía-lam sẫm tới tím, mọng, có củ, vị hơi ngọt, đỉnh rễ có củ mập hình thoi. Thân giả 0,5-1,7 m, đường kính 4–6&nbsp;mm. Lưỡi bẹ 2 thùy hoặc chẻ đôi, dài 1–5&nbsp;mm, dạng màng, thường nhẵn nhụi; cuống lá 1–5&nbsp;mm, đôi khi có lông; phiến lá ở phần dưới hình trứng, phần còn lại hình mác hẹp, 15-27 × 1,8-3,5&nbsp;cm, mặt gần trục nhẵn nhụi, dày các tuyến màu tía tối màu, mặt xa trục thưa lông áp ép, đáy thuôn tròn-hình nêm rộng, đỉnh nhọn thon. Cụm hoa mọc từ thân rễ, dài 5,5–27&nbsp;cm; cành hoa bông thóc hình trứng đến hình trứng-hình elipxoit hay thuôn dài, 3-5,5 × 1–3&nbsp;cm, chứa 5-20 hoa; cuống cụm hoa 2–24&nbsp;cm, thanh mảnh, được bao bọc trong các bẹ giống như vảy màu tía, thuôn dài hoặc hình mác mác, 1-4,5&nbsp;cm, ngầm dưới đất, cùng trục cành hoa nhiều lông; lá bắc màu tía, thuôn dài-hình elip hay thuôn dài-hình mác ngược, 2,5-4 × 0,6-1,4&nbsp;cm, mặt xa trục có lông, đỡ 1 hoa. Lá bắc con hình elip, 2,4-3 × 1-1,3&nbsp;cm, mặt ngoài có lông. Hoa màu trắng, dài 5&nbsp;cm, không cuống. Đài hoa dài 1,1-1,4&nbsp;cm, đường kính 5&nbsp;mm, mặt ngoài phần đáy có lông, đỉnh 2 hoặc 3 răng. Ống tràng hoa dài ~2,5&nbsp;cm, thưa lông; các thùy hình mác, 1,5-2 × ~0,5&nbsp;cm, nhẵn nhụi; thùy tràng lưng hơi rộng hơn. Cánh môi màu trắng, dài ~2&nbsp;cm; thùy giữa hình trứng ngược, ~1 × 1,2&nbsp;cm, đỉnh có khía răng cưa hoặc thuôn tròn; các thùy bên nhỏ, đường kính ~3&nbsp;mm. Bao phấn dài ~1&nbsp;cm; mào dài ~1&nbsp;cm, tuyến trên bầu dài 5&nbsp;mm. Bầu nhụy rậm lông nhung, 3 ngăn. Ra hoa tháng 8-9, tạo quả tháng 10-11.

Tương tự như *[[Zingiber integrilabrum|Z. integrilabrum]]* ở chỗ phiến lá hẹp và hoa ngắn, nhưng khác ở chỗ thân rễ mập có củ, ruột màu tía-lam sẫm, cuống cụm hoa thanh mảnh, mặt ngoài lá bắc có lông, cánh môi 3 thùy với thùy giữa hình trứng ngược.

## Chú thích
*
*
*
Zingiber longiglande

***Zingiber longiglande*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Fang Ding (方鼎, Phương Đỉnh) và Qin De Hai (覃德海, Đàm Đức Hải) miêu tả khoa học đầu tiên năm 1996. Tên gọi thông thường trong tiếng Trung là 长腺姜 (trường tuyến khương), nghĩa đen là gừng tuyến dài.

## Phân bố
Loài này có tại khu tự trị Quảng Tây. Môi trường sống là sườn dốc đồi núi, ở cao độ khoảng 700 m.

## Mô tả
Thân rễ ruột màu vàng, dạng củ; rễ với củ hình thoi ở chóp. Thân giả ~1,3 m. Bẹ lá với mép dạng màng; lưỡi bẹ 2 thùy, 1-6 mm, dạng màng; cuống lá từ không có đến dài tới 5 mm với lông tơ áp ép; phiến lá hình elip hẹp, hiếm khi hình mác, 8-30 × 1,5-5 cm, mặt gần trục nhẵn nhụi, mặt xa trục thưa lông tơ áp ép, đáy thon nhỏ dần, đỉnh nhọn thon. Cụm hoa mọc từ thân rễ, hình trứng hoặc hình elipxoit hẹp, 5-6,6 × 2-3,5 cm; lá bắc màu tía, hình trứng hẹp, ~4,5 × 1,3(-2) cm, mặt xa trục thưa lông tơ áp ép, đỉnh nhọn thon ngắn; lá bắc con hình trứng hẹp, 3,4-4 × ~1 cm, đỉnh tù. Đài hoa nhẵn nhụi, dài 2,3-2,5 cm, chẻ một bên, đỉnh gần cắt cụt, 3 răng tròn. Ống tràng hoa 3-4 cm; các thùy màu vàng, thùy giữa hình trứng, ~3 × 1,4 cm, các thùy bên hình mác, ~2,5 × 0,8 cm. Cánh môi màu vàng với các đốm màu hồng, hình trứng rộng, ~3,5 × 3 cm, mép hơi gợn sóng, đỉnh rộng đầu; không có thùy bên. Bao phấn không cuống, ~1,4 cm; phần phụ kết nối ~1,8 cm. Bầu nhụy rậm lông tơ áp ép. Vòi nhụy 6-6,7 cm; đầu nhụy có lông rung. Nhụy lép hình kim, ~8 mm. Ra hoa tháng 7.

## Chú thích
*
*
*
Zingiber longiligulatum

***Zingiber longiligulatum*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Shao Quan Tong (童绍全, Đồng Thiệu Toàn) miêu tả khoa học đầu tiên năm 1987. Tên gọi thông thường trong tiếng Trung là 长舌姜 (trường thiệt khương), nghĩa là gừng lưỡi bẹ dài.

## Mẫu định danh
Mẫu định danh: *S.Q.Tong & C.J.Liao 24873*; thu thập ngày 10 tháng 8 năm 1983 ở cao độ 850 m, tọa độ khoảng  tại huyện Doanh Giang, tỉnh Vân Nam. Mẫu holotype lưu giữ tại Viện Thực vật Nhiệt đới Vân Nam (YNTBI), tức Vườn Thực vật Nhiệt đới Tây Song Bản Nạp, Vân Nam (HITBC).

## Từ nguyên
Tính từ định danh *longiligulatum* có nguồn gốc từ tiếng Latinh, bao gồm phó từ *longe* nghĩa là dài và tính từ *ligulatum* (giống đực: *ligulatus*, giống cái: *ligulata*) nghĩa là lưỡi, hình lưỡi; ở đây để nói tới lưỡi bẹ dài của loài này.
 
## Phân bố
Loài này có trong khu vực từ miền tây tỉnh Vân Nam (huyện Doanh Giang, châu tự trị Đức Hoành), Trung Quốc tới miền bắc Thái Lan (tỉnh Mae Hong Son) và Myanmar (vùng Sagaing). Môi trường sống là nền rừng ở những nơi ẩm ướt nhiều lá, ở cao độ khoảng 200–900 m.

## Phân loại
*Z. longiligulatum* được xếp trong tổ *Cryptanthium*.

## Mô tả
Cây thảo thẳng đứng. Thân giả cao 80–100&nbsp;cm, đường kính 0,8–1&nbsp;cm, gốc có bẹ không phiến lá màu tía-đỏ. Lưỡi bẹ nguyên, 4–5&nbsp;cm, màu ánh xanh lục tới đỏ, có lông tơ màu trắng, dạng màng, khô xác; bẹ lá màu ánh xanh lục tới đỏ có sọc dọc; cuống lá 5–10&nbsp;mm; phiến lá hình mác hoặc hình mác hẹp-hình elip, 40-50 × 10–11&nbsp;cm, mặt gần trục nhẵn nhụi màu xanh lục, mặt xa trục màu ánh xanh lục, có lông tơ màu trắng, đáy hẹp thon nhỏ dần, đỉnh nhọn thon. Cụm hoa mọc từ thân rễ, thuôn dài; cành hoa bông thóc 4-4,5 × 2-2,4&nbsp;cm; cuống cụm hoa 2–6&nbsp;cm, vảy màu ánh xanh lục, có lông tơ; lá bắc xếp lợp lỏng lẻo, hình mác hẹp, 4-4,5 × 0,8-0,9&nbsp;cm, màu từ ánh xanh lục tới vàng, hồng hay đỏ sẫm, có lông tơ màu trắng, đỉnh nhọn thon; lá bắc con hình ống, 3,8-4,2&nbsp;cm. Đài hoa hình ống, 2-2,3&nbsp;cm, dạng màng màu trắng, có lông măng, đỉnh 3 răng. Ống tràng hoa 3,8-4,2&nbsp;cm, phần trên đỉnh màu ánh vàng rậm lông tơ, phần dưới có lông măng màu gần trắng; các thùy dài bằng nhau, màu ánh vàng, nhẵn nhụi; thùy tràng lưng thẳng-hình mác, 2,8-3,2 × ~0,3&nbsp;cm, các thùy tràng bên rộng 2&nbsp;mm. Cánh môi màu ánh vàng, giống lưỡi bẹ, ~3 × 1&nbsp;cm, đỉnh nguyên; không có thùy bên (nhị lép bên). Nhị dài ~2,4&nbsp;cm, không chỉ nhị. Bao phấn không cuống, màu trắng tới vàng, mô vỏ bao phấn dài ~1,7&nbsp;cm; phần phụ liên kết màu da cam, nhẵn nhụi, dài ~8&nbsp;mm. Bầu nhụy rậm lông tơ màu nâu; vòi nhụy thẳng màu trắng; đầu nhụy màu gần trắng, có lông rung. Tuyến trên bầu thẳng, dài ~4&nbsp;mm. Quả màu đỏ. Ra hoa tháng 8.

Tương tự như *[[Zingiber atrorubens|Z. atrorubens]]*, nhưng khác ở chỗ lưỡi bẹ dài (4–5&nbsp;cm so với 0,6&nbsp;cm) với đỉnh nguyên (so với 2 thùy), lá bắc hình mác hẹp (so với hình trứng thuôn dài hoặc hình mác) và cánh môi giống như lưỡi bẹ (so với cánh môi hình mác-hình xoan).

## Chú thích
*
*
*
Zingiber longyanjiang

***Zingiber longyanjiang*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Zhu Zheng Yin (祝正银, Chúc Chính Ngân) miêu tả khoa học đầu tiên năm 1992. Tên gọi thông thường trong tiếng Trung là 龙眼姜 (long nhãn khương), nghĩa là gừng mắt rồng.

## Từ nguyên
Tính từ định danh *longyanjiang* là bính âm của các từ trong tên gọi tiếng Trung 龙 (lóng) 眼 (yǎn) 姜 (jiāng).

## Phân bố
Có ở núi Nga Mi, miền trung tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc. Môi trường sống là rừng, ở cao độ 600-3.200 m.

## Mô tả
Thân rễ ruột màu trắng ánh vàng, dạng củ. Thân giả 1-1,8 m, gốc màu nâu ánh tía. Lưỡi bẹ 2 thùy, 4–11&nbsp;mm; cuống lá màu tía hoặc xanh lục ánh vàng, 4–10&nbsp;mm, có lông nhung màu trắng; phiến lá thuôn dài hoặc thuôn dài-hình mác, 25-40 × 5–11&nbsp;cm, mặt gần trục gần như nhẵn nhụi, mặt xa trục có lông nhung áp ép và đốm tuyến, đáy hình nêm rộng, đỉnh nhọn thon. Cụm hoa mọc từ thân rễ, hình trứng ngược hoặc hình trứng hẹp, 3-5 × 2–4&nbsp;cm; cuống cụm hoa 1–3&nbsp;cm; lá bắc màu trắng ánh lục hoặc trắng ánh vàng, hình trứng hoặc thuôn dài, 2,5-3 × 2–3&nbsp;cm, đỉnh thuôn tròn, các lá bắc trong hình mác ngược hoặc hình mác, 2,5-3,8 × 0,8-1,5&nbsp;cm, mặt xa trục hơi có lông nhung, đỉnh có khía răng cưa hoặc nhọn. Đài hoa màu trắng, dài 8–10&nbsp;mm, có lông nhung màu trắng, đỉnh cắt cụt hoặc gợn sóng. Ống tràng hoa màu trắng ánh vàng, dài 3-4,2&nbsp;cm, có lông nhung màu trắng; thùy tràng giữa hình mác, 2,5-2,9 × 0,6-0,9&nbsp;cm; các thuỳ tràng bên hẹp hơn thuỳ tràng giữa, đỉnh 2 khe. Cánh môi màu tía nhạt với đáy màu trắng ánh vàng, ~2,5&nbsp;cm, họng nhẵn nhụi; thùy giữa hình lưỡi bẹ hoặc thuôn dài hẹp, 1,3-1,6&nbsp;cm; các thùy bên thuôn dài, 6-8 × 3–5&nbsp;mm, đỉnh 2 khe. Bao phấn màu trắng ánh vàng, ~1,1&nbsp;cm; phần phụ liên kết màu tía ở đỉnh, ~1,5&nbsp;cm. Bầu nhụy rậm lông nhung. Quả nang màu tía, thuôn dài, 3-4 × 1,5–2&nbsp;cm, 3 góc tù, hơi có lông nhung. Hạt màu nâu ánh tía, hình elipxoit hoặc hình trứng. Ra hoa tháng 8-9, tạo quả tháng 10-11.

## Sử dụng
Được sử dụng làm thuốc trong y học cổ truyền Trung Hoa.

## Chú thích
*
*
*