open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Curcuma parvula

***Curcuma parvula*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Andrew Thomas Gage mô tả khoa học đầu tiên năm 1904.

## Phân bố
Loài này có ở huyện Minbu, vùng Magway, Thượng Myanmar.

## Mô tả
Thân rễ nhỏ, hình trứng; với vài nhánh dày, màu trắng chui xuống dưới kết thúc bằng các củ hình trái xoan, kích thước 2 x 1,2&nbsp;cm. Cây lùn, không cao quá 20&nbsp;cm. Lá 5-8, mọc thành búi lá, bẹ lá dài 2,5-4,5&nbsp;cm, gối lên nhau ở gốc (cưỡi), cuống lá dài 1,2-1,8&nbsp;cm, phiến lá hình mác hẹp, nhọn thon, thu nhỏ dần thành cuống, nhẵn nhụi cả hai mặt, mặt trên màu lục sẫm, mặt dưới nhạt màu hơn, dài 6,5-16,5&nbsp;cm, rộng 1,2-1,8&nbsp;cm. Cành hoa bông thóc xuất hiện giữa lá, có cuống rất ngắn, ít hoa, lá bắc màu xanh lục, dài ~1,8&nbsp;cm, lá bắc mào có ánh hồng. Hoa dài 2,8&nbsp;cm, ống tràng dài 1,8&nbsp;cm. Đài hoa màu trắng, có lông tơ, cao tới nửa ống tràng, 3 răng nhỏ thuôn tròn. Các thùy tràng bên gần đều, màu trắng, trong mờ, hình trứng rộng. Thùy tràng lưng (thùy sau) lớn hơn và có nắp. Các nhị lép bên thuôn dài, màu vàng. Cánh môi màu vàng, thuôn dài rộng, 3 thùy khó thấy, các thùy bên kém phát triển còn thùy giữa thò ra, rộng đầu. Bao phấn thuôn dài với các sừng cong vào phía dưới. Đầu nhụy hình thìa. Ra hoa khoảng tháng 7.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma parviflora

***Curcuma parviflora*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Nathaniel Wallich mô tả khoa học đầu tiên năm 1830 theo mẫu vật thu thập từ rừng ven sông Irrawaddy, từ Prome tới Ava.

## Phân bố
Loài này có từ Myanmar qua Thái Lan tới miền bắc Malaysia bán đảo. Phạm Hoàng Hộ (1999, 2003) cho rằng loài này có ở Việt Nam - nhưng không đề cập điểm sinh sống hay thu thập mẫu, với tên gọi thông thường là **nghệ hoa nhỏ**, (tên gọi hoa nhỏ có lẽ là phiên dịch tính từ định danh *parviflora*). Ông mô tả nó như sau:

Tuy nhiên, theo Jana Leong‐Škorničková, Otakar Šída và Trần Hữu Đăng (2014) thì loài này không gặp trên thực địa cũng như trong các phòng mẫu cây tại Campuchia, Lào, Việt Nam.

## Mô tả
Thân rễ mọng, nằm ngang, ruột màu nâu nhạt, các sợi rễ mập hơn, mọng, với các bướu nhỏ hình chùy hay thay đổi, không thấy củ. Lá thẳng, tỏa rộng, hình trứng-thuôn dài, nhọn thon, đáy gần thuôn tròn lệch, gợn sóng, dài 6-8 đốt ngón cái (15–20&nbsp;cm, 1 đốt ngón cái (pollicaris) = 2,46&nbsp;cm), nhẵn nhụi, mặt dưới xanh xám, cuống lá thanh mảnh, có rãnh, dài bằng hoặc ngắn hơn một nửa, đáy giãn nở thành cuống ngắn, ép hai bên xếp lợp. Cành hoa bông thóc ở giữa bẹ với cuống mọc thẳng, cuống hình trụ ngắn, thuôn dài, 3 đốt ngón cái (7,5&nbsp;cm), ngay phía trên điểm giữa cuống bên trong nổi cao. Lá bắc mào màu trắng, đỉnh nhọn, có khi với mảng màu xanh lục ở đỉnh. Lá bắc sinh sản hình trứng, đỉnh nhọn-tù, màu xanh lục, xếp lợp bốn hàng, xim hoa bọ cạp xoắn ốc 2-3 hoa, đáy hợp sinh bên trong lõm. Hoa rất nhỏ, thò dài ra từ các lá bắc, màu trắng, cánh môi màu tím. Đài hoa hình ống, ngắn, họng 3 răng tù, răng phía dưới xẻ sâu, tách biệt và lớn. Phiến thùy hình mác-hình trứng ngược, tù, ~8 × 3,5&nbsp;mm, tụ lại phía trên bao phấn, gần đều, đỉnh nhọn-tù hơi cong, màu trắng hoặc trắng vởi đỉnh xanh lam; cánh môi thuôn dài-hình trứng ngược, ~9 × 6&nbsp;mm, tù, rộng đầu, uốn cong, 2 thùy, phần dưới màu trắng, phần trên màu lam tím, với các vạch màu trắng tỏa ra rìa, phía dưới hơi thu nhỏ, ~2 lần lớn hơn các thùy ngoài. Bao phấn ngắn, xiên, bán trong suốt, có lông tơ mịn, đáy gần như có khớp, tù và trần trụi, phần trước 2 thùy; mào ngắn, hình mác, nhọn, uốn cong. Đầu nhụy phía dưới rãnh mào bao phấn, hình phễu, cửa vào nằm ngang.

Các họ hàng gần của *C. parviflora* là *[[Curcuma pygmaea|C. pygmaea]]* và *[[Curcuma thorelii|C. thorelii]]*. Có ít nhất là 5 thù hình của loài này. Số nhiễm sắc thể *2n* = 28, 30, 32, 34, 36 và 42, cho thấy nó có thể là một phức hợp loài.

Ghi nhận về 5 thù hình của *C. parviflora* như sau:
* Thù hình 1 (nguyên chủng): Myanmar, dọc miền tây Thái Lan. 
* Thù hình 2-5: Miền trung Thái Lan.

## Thư viện ảnh

Tập tin:Curcuma parviflora (7737490906).jpg
Tập tin:กระเจียวขาว.jpg
Tập tin:Pahin03.jpg


## Chú thích
*
*
*
Curcuma plicata

***Curcuma plicata*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Nathaniel Wallich đưa vào danh sách của ông năm 1832 nhưng không có mô tả khoa học kèm theo. Năm 1890, John Gilbert Baker cung cấp mô tả khoa học đầu tiên cho nó. Mẫu vật do Wallich và J. Anderson thu thập tại Burma (Myanmar) và Pegu.

## Phân bố
Loài này có tại Myanmar và Thái Lan.

## Mô tả
Cây cao khoảng 40&nbsp;cm. Thân rễ nhỏ, hình cầu; củ nhỏ có cuống. Búi lá dài 9-18 inch (23-46&nbsp;cm), cuống lá dài như phiến lá hoặc ngắn hơn, thanh mảnh, 6-8 × 1,5-3 inch (15-20 × 4-8&nbsp;cm), thon dần cả hai đầu, lá thuôn dài-hình mũi mác, màu lục tươi, với vết mờ màu nâu ở lưng dọc theo phần giữa. Lá bắc hoa màu xanh lục nhạt, rất tù, dài 1 inch (2,5&nbsp;cm); lá bắc mào ít, với ánh đỏ, hơi dài và thuôn dài hơn. Cuống cụm hoa dài 2-4 inch (5-10&nbsp;cm), thanh mảnh. Cụm hoa bông thóc, 3-4 × 1,5 inch (7,5-10 × 4&nbsp;cm). Hoa nhỏ màu vàng nhạt, dài hơn lá bắc một chút. Tràng hoa màu ánh trắng, đường kính 0,5 inch (1,3&nbsp;cm); thùy trên hình trứng; môi 3 thùy khó thấy, thùy giữa có khía răng cưa.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma porphyrotaenia

***Curcuma porphyrotaenia*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Johan Baptist Spanoghe đặt tên khoa học đầu tiên năm 1841 (in năm 1842) dưới danh pháp *Curcuma porphyrotanica* theo tên viết tay trên bản thảo của Alexander Zippelius, nhưng không có mô tả khoa học kèm theo. Năm 1899, Karl Moritz Schumann đổi danh pháp thành *Curcuma porphyrotaenia*, do các danh pháp *porphyrotanica* và trong bản chép tay *porphyrotenia* đều không có nghĩa gì, trong khi đó *porphyrotaenia* có nghĩa là dải màu đỏ (như màu đá pofia/porphyry), hàm ý chỉ dải màu đỏ trên lá của loài này. Schumann công bố mô tả khoa học cho loài này năm 1904.

## Phân bố
Loài này có tại đảo Timor.

## Mô tả
Thân rễ vừa phải, sẫm màu. Thân cao 75–80&nbsp;cm, gốc 3 bẹ tù, nhẵn nhụi. Lá có cuống dài 3–10&nbsp;cm hình mác ngược thu nhỏ dần, nhọn thon. Phiến lá dài 20–35&nbsp;cm, rộng 6-8,5&nbsp;cm, hai mặt có sọc màu đỏ. Cuống cụm hoa 25–30&nbsp;cm, gốc 3 bẹ. Cành hoa bông thóc dài 10–12&nbsp;cm; lá bắc hoa hình gần tròn hoặc elip nhọn hoặc tù, như màng, nhẵn nhụi, có sọc, dài 4-4,5&nbsp;cm, rộng 3-3,5&nbsp;cm; lá bắc vô sinh 2 lần ngắn hơn và hẹp hơn, nhẵn nhụi; bầu nhụy màu vàng kim-vàng lụa, dài 4&nbsp;mm; đài hoa hình ống-hình con quay, dài 8&nbsp;mm, như màng, đáy rậm lông, phần còn lại nhăn, đỉnh có lông rung; thùy tràng lưng dạng nắp nhọn đột ngột, phần nhọn rậm lông.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma prakasha

***Curcuma prakasha*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Sunil Tripathi mô tả khoa học đầu tiên năm 2002.

## Từ nguyên
Để vinh danh tiến sĩ Ved Prakash, một nhà phân loại học, thực vật học dân tộc và thực vật học kinh tế người Ấn Độ.

## Phân bố
Loài này có tại đông bắc Ấn Độ (bang Meghalaya). Môi trường sống là đồng cỏ, ở cao độ đến 400 m.

## Mô tả
Thân rễ 3-7 × 2,5-3,5&nbsp;cm, hình trứng-hình nón, ruột màu ánh kem; củ không cuống nhiều, các nhánh ~3,5 × 2,5&nbsp;cm, thơm, được các bẹ hình trứng có lông tơ bao phủ; rễ mọng, không củ rễ. Thân cao đến 30&nbsp;cm. Lá 1-2, xếp 2 hàng, có cuống; cuống dài ~8&nbsp;cm; lưỡi bẹ ~2&nbsp;mm, thuôn tròn; phiến lá ~30 × 11&nbsp;cm, thuôn dài-hình mác, đáy lệch, đỉnh nhọn thon, mép nguyên, nhẵn nhụi. Cụm hoa ở bên, cuống dài ~6&nbsp;cm, cành hoa bông thóc ~8 × 4&nbsp;cm, mào ánh hồng. Lá bắc mào lớn, hợp nhất tại gốc, ~4,5 × 1,5&nbsp;cm, đỉnh nhọn. Lá bắc sinh sản 10-15, hình trứng rộng, ~4 × 3,5&nbsp;cm, đỉnh nhọn, xanh lục với đỉnh hồng. Lá bắc con ~3 × 1,5&nbsp;cm, trong cùng nhỏ nhất, màu trắng với đốm hồng nhạt sắp xếp thành các đường. Hoa dài hơn lá bắc, dài ~4,5&nbsp;cm, 4-5 hoa mỗi lá bắc. Đài hoa dài ~6&nbsp;mm, màu trắng, 3 thùy chẻ sâu một bên, có lông tơ nhỏ. Ống tràng ~2,5&nbsp;cm, ánh hồng, thùy lưng hình trứng-thuôn dài, có nắp, ~1,5 × 1,3&nbsp;cm, có lông tơ; nắp dài ~3&nbsp;mm, hồng; các thùy bên ~1,3 × 1&nbsp;cm, đỉnh thuôn tròn, ánh hồng, nhẵn nhụi. Cánh môi ~2 × 2&nbsp;cm, 3 thùy, thùy giữa khía răng cưa, gợn sóng, màu vàng nhạt với dải giữa màu vàng sẫm, rậm lông nhung ở đáy. Nhị lép bên hình gần trứng ngược, ~1,7 × 1,1&nbsp;cm, đỉnh thuôn tròn, màu vàng. Nhị màu trắng, bao phấn có cựa ở đáy, cựa dài ~3&nbsp;mm, mô vỏ bao phấn song song. Mô liên kết có lông tơ trên lưng, tạo thành mào tròn. Tuyến trên bầu 2, dài ~4&nbsp;mm, màu da cam. Bầu nhụy dài ~4&nbsp;mm, có lông nhung, 3 ngăn với đính noãn trụ; noãn nhiều; vòi nhụy dài ~4&nbsp;cm, hình chỉ; đầu nhụy thò ra trên bao phấn, 3 thùy, hình phễu. Quả không rõ. Ra hoa tháng 5, thụ phấn nhờ kiến.

Gần giống với *[[Curcuma neilgherrensis]]* ở chỗ cánh môi và nhị tương tự, nhưng khác ở chỗ không có củ rễ, lá bắc con dài, đài hoa ngắn và ống tràng nhẵn nhụi.

## Sử dụng
Thân rễ dùng chữa sưng và thâm tím họng.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma pseudomontana

***Curcuma pseudomontana*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được John Graham mô tả khoa học đầu tiên năm 1839. Tên bản địa là *sinderbur*, *sinderwanee* hay *shindelwan*, *hellownda*, tên tiếng Anh là *Hill turmeric*, nghĩa là nghệ đồi. Neotype: *Škorničková 73402* thu thập ngày 19 tháng 6 năm 2003 trên sườn dốc gần làng St. Xavier, Khandala, ở cao độ 559 m, tại tọa độ , huyện Pune, bang Maharashtra, Ấn Độ.

## Phân bố
Loài này có tại Đông và Tây Ghats, Ấn Độ (các bang Kerala, Karnataka, Andhra Pradesh, không chắc chắn có tại các bang Maharashtra, Madhya Pradesh). Nó được tìm thấy ở những nơi râm mát thường ẩm ướt ở rìa các khu rừng ẩm ướt hoặc đồng cỏ, ở các khu vực ven sông, ở độ cao 50-1.000 m dọc theo sườn phía tây của Western Ghats. Nó cũng xuất hiện ở cả rừng lá sớm rụng ẩm ướt và rừng bán thường xanh. Sự gắn kết với nấm rễ đã được tìm thấy.

## Mô tả
Loài cây thân thảo có thân rễ sống lâu năm, cao tới 75&nbsp;cm, mọc thẳng. Lá ở cây sum sê dài 2–3&nbsp;ft (30–60&nbsp;cm) gồm cả cuống lá; thon về phía 2 đầu, rộng 6-9 inch (15–23&nbsp;cm), màu xanh lục. Cán hoa trung tâm (Graham mô tả theo mẫu cây thu thập cuối mùa, trên thực tế *C. pseudomontana* là loài cây có quả và ra hạt, có cụm hoa ở bên vào đầu mùa và cụm hoa trung tâm vào cuối mùa), lá bắc thuôn tròn rộng, xanh lục, với rìa thường sẫm, nâu hay ánh đỏ. Mào mặt dưới màu tía, mặt trên màu hồng sẫm hay tía ánh hồng rất đẹp, gợn sóng. Hoa màu vàng tươi, dài 3&nbsp;cm, rộng 4&nbsp;cm, với 2-3 hoa mỗi lá bắc sinh sản. Thân hành hay rễ thuôn dài. Từ nó tỏa ra các sợi rễ khá mập, với các củ thuôn tròn, nhỏ, cỡ củ khoai tây, ở tận cùng. Các củ ruột trắng.

*C. pseudomontana* gần giống với *[[Curcuma montana|C. montana]]*. *C. pseudomontana* và *C. montana* có nhiều đặc điểm chung về hoa và sinh dưỡng và xuất hiện trong các môi trường sống tương tự. Các cụm hoa của *C. pseudomontana* là ở bên vào đầu mùa mưa và ở trung tâm vào cuối mùa mưa, với các lá bắc vô sinh (mào) của nó có màu sắc thay đổi; trong khi các cụm hoa của *C. montana* là ở trung tâm. Sự tương tự này làm cho Baker gộp *C. pseudomontana* vào *C. montana* trong *The Flora of British India* (1890).

## Sử dụng
Trong quá khứ củ của *C. pseudomontana* được người bản địa luộc ăn khi lương thực khan hiếm và đắt đỏ. Hiện nay, *C. pseudomontana* được sử dụng để sản xuất bột dong, cũng như luộc để ăn như một nguồn cung cấp tinh bột trong thời kỳ đói kém và sử dụng trong y học địa phương và bộ tộc. Lá được dùng làm đồ đựng thức ăn. Nó cũng được mua bán thương mại như một cây thuốc.

Rễ được luộc kỹ để ăn và được cho là có ích trong việc chống lại phong cùi, kiết lỵ, bệnh tim mạch và suy nhược nói chung. Các bộ tộc Savara ở Đông Ghats tại bang Andhra Pradesh sử dụng các chất chiết xuất từ củ để điều trị bệnh vàng da. Các bộ tộc Jatapu và Kaya đắp bột củ nóng ấm để điều trị các bộ phận cơ thể bị sưng tấy. Phụ nữ các bộ tộc Jatapu và Savara ăn củ luộc để tăng tiết sữa. Các bộ tộc Khand đắp bột củ lên đầu để làm mát. Người Kukus-Mukus ăn củ tươi và cho rằng có tác dụng thanh lọc máu.

## Chú thích
*
*
*
Nghệ Pierre

**Nghệ Pierre** (danh pháp khoa học: ***Curcuma pierreana***) là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được François Gagnepain mô tả khoa học đầu tiên năm 1907. Mẫu định danh do R. P. Cadière thu thập gần Huế tháng 8 năm 1904 từ cây trồng để làm bột dong. Hình ảnh tiêu bản ký hiệu MNHN-P-P00950544 lưu giữ tại MNHN có tại đây. Các mẫu vật khác lưu giữ tại MNHN là MNHN-P-P02184084, MNHN-P-P02184085, MNHN-P-P02184086, MNHN-P-P02184087 do E. Poilane thu thập tương ứng vào ngày 21-9-1940, 21-9-1940, 29-5-1933 và 30-5-1933 ở cao độ 1.000-1.200 m tại Lahouan, Djiring, province du Haut Donaï (Di Linh, tỉnh Đồng Nai Thượng).

## Phân bố
Là một loại cây nhiệt đới bản địa từ đông bắc Thái Lan, Campuchia (Khu bảo tồn thiên nhiên Kulen Prum Tep), miền nam Lào và đông nam Việt Nam (Vườn quốc gia Lò Gò – Xa Mát, Khu bảo tồn thiên nhiên Bình Châu – Phước Bửu). Môi trường sinh sống là các trảng cỏ với cây họ Dầu (Dipterocarpaceae), ở cao độ 20–900 m.

## Mô tả
Cây nhỏ, cao 20&nbsp;cm. Thân rễ nằm ngang, tỏa ra dưới nơ lá, kích thước cỡ ngón tay (đường kính ~1&nbsp;cm), màu trắng, có vảy áp ép, rễ chùm, không mập. Lá 4-5, xếp thành 2 dãy, hình trứng-hình mác, đáy thuôn tròn-nhọn, đỉnh nhọn thon ngắn, uốn ngược, hai mặt nhẵn nhụi, dài 15–20&nbsp;cm, rộng 6–8&nbsp;cm, có bớt màu đỏ tía ở gân tại mặt trên phiến lá. Bẹ lá nhẵn nhụi, có rãnh (với cuống) dài 9–11&nbsp;cm; lưỡi bẹ teo đi. Cành hoa bông thóc trung tâm, hình trứng, dài 8&nbsp;cm, đường kính 4–5&nbsp;cm, trong bẹ không cuống cụm hoa. Lá bắc màu hồng nâu hung, lõm, dài 3&nbsp;cm, xếp lợp, đỉnh có đốm đỏ. Lá bắc mào 0. Đài hoa hình ống, 3 răng, nhẵn nhụi, răng gần đều, tù. Ống tràng thò ra, 2 lần dài hơn đài hoa, các thùy màu trắng, hình trứng-tù, thùy lưng hơi nhọn, rộng. Nhị lép thuôn dài 1,5&nbsp;cm, đáy trắng, đỉnh tía hay hồng. Bao phấn mập, đáy rộng; các ngăn thẳng. Mô liên kết đỉnh có mào, đáy có 2 cựa hình chỉ, ngoằn ngoèo, cong vào trong. Cánh môi gần tròn hay bầu dục, đường kính 1,1-1,3&nbsp;cm, đáy hơi thu hẹp, đỉnh khía răng cưa, màu trắng, gân dọc đường giữa màu đốm vàng. Bầu nhụy rậm lông mịn. Vòi nhụy nhẵn nhụi; đầu nhụy thưa lông rung.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma rhabdota

***Curcuma rhabdota*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Sirirugsa Phuangpen và Mark Fleming Newman mô tả khoa học đầu tiên năm 2000. Tên gọi bằng tiếng Anh của nó là *candy cane*.

## Phân bố
Loài này có tại Campuchia, miền nam Lào (Khu bảo tồn Quốc gia Phou Xiang Thong), miền đông Thái Lan. Môi trường sống là ven suối trong các khu rừng lá sớm rụng và bán sớm rụng, ở cao độ đến 500 m. Nó có thể lai tạp trong tự nhiên với các loài khác từ phân chi *Hitcheniopsis* của chi *[[Curcuma]]* khi phát triển cùng khu vực hoặc trong vùng chồng lấn.

## Mô tả
Ruột thân rễ màu nâu nhạt. Lá bắc hình trứng, đỉnh thuôn tròn, đường theo chiều dọc màu đỏ sẫm hoặc nâu ánh đỏ, xem kẽ với sọc màu lục nhạt. Lá bắc mào màu trắng với sọc theo chiều dọc màu đỏ sẫm hoặc nâu ánh đỏ. Nhị lép hình trứng ngược, đỉnh thuôn tròn, màu tía với đường màu đỏ ở rìa đáy. Cánh môi hình elip, rìa gập nếp xuống, màu tía với đường màu đỏ ở rìa đáy.

## Sử dụng
Được bán làm cây cảnh cũng như xuất khẩu ra thị trường quốc tế.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma reclinata

***Curcuma reclinata*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được William Roxburgh mô tả khoa học đầu tiên năm 1810.

## Từ nguyên
Tính từ định danh *reclinata* trong tiếng Latinh (giống đực: *reclinatus*, giống trung: *reclinatum*) nghĩa là chúi xuống, cong xuống; ở đây là nói tới lá của loài này chúi xuống.

## Phân bố
Loài này có tại Ấn Độ, Myanmar.

## Mô tả
Thân hành (thân rễ) nhỏ, thuôn dài, hình con thoi, không hoặc thưa củ hình chân vịt, nhiều củ rễ hình xoan đến hình gần cầu, ruột màu vàng rơm. Bẹ lá có ánh đỏ. Cuống lá ngắn; phiến lá mỏng, thuôn dài, tù, thuôn tròn ở đáy, chúi xuống, 6-8 × 3-4 inch (15-20 × 7,5-10 cm). Ra hoa trong mùa mưa/mùa thu. Cuống cụm hoa rất ngắn. Lá bắc hoa màu xanh lục ánh đỏ, dài 1 inch (2,5 cm); lá bắc mào thuôn dài, màu lục ánh đỏ. Cành hoa bông thóc màu tía, thuôn dài, kích thước 3-4 × 2 inch (7,5-10 × 5 cm). Hoa nhỏ, màu từ tía (ngoại trừ vết nhỏ ánh vàng ở tâm của cánh môi) tới đỏ xỉn (ngoại trừ môi có khía răng cưa hình tròn có vết màu vàng ở tâm).

## Chú thích
*
*
*
Curcuma rhomba

**Nghệ hoa cựa cong** (danh pháp khoa học: ***Curcuma rhomba***) là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được John Donald Mood và Kai Larsen mô tả khoa học đầu tiên năm 2001.

## Phân bố
Loài này có tại Campuchia, Thái Lan, Việt Nam (Đắk Lắk). Mọc dưới tán rừng hỗn hợp thường xanh và rụng lá, hay rừng cây lá rộng.

## Mô tả
Cây thảo thân rễ cao 1-1,1 m hoặc hơn. Ruột thân rễ màu trắng. Lưỡi bẹ dài 1,5-1,7&nbsp;cm, xẻ 2 thùy dài 7&nbsp;mm, màu ánh đỏ. Phiến lá hình trái xoan rộng hay trái xoan, hình elip rộng, đáy cắt cụt, 29-46 × 9–18&nbsp;cm, hai mặt nhẵn nhụi. Cuống lá dài 6–28&nbsp;cm. Cụm hoa từ gốc (giữa lá), gần như hình thoi, ~9,5 × 5,5–6&nbsp;cm. Cuống cụm hoa dài đến 2&nbsp;cm. Lá bắc hình trứng, màu đỏ, kích thước 3,8-4,5 × 2–3&nbsp;cm, chứa 4 hoa mỗi lá bắc. Không có lá bắc con. Ống đài cỡ 2 × 0,4&nbsp;cm, màu hồng. Ống tràng hoa dài 3,8-4,5&nbsp;cm, màu từ vàng nhạt đến trắng về phía đáy, nhẵn nhụi, dài hơn đài hoa. Thùy tràng hoa thẳng-hình mác, ~1,7-1,9 × 0,4-0,5&nbsp;cm, mặt ngoài màu đỏ sẫm, mặt trong màu vàng; thùy lưng có lông thưa. Nhị lép bên hình phỏng thoi, 1,7 × 1,1&nbsp;cm, màu vàng-da cam, đáy có các đốm đỏ. Cánh môi hình thận, màu vàng-cam, ~1,5-1,7 × 0,7-0,9&nbsp;cm, đầu xẻ sâu xuống 9&nbsp;mm chia cánh môi thành 2 thùy. Chỉ nhị cỡ 6 × 3&nbsp;mm; cựa dài 1–2&nbsp;mm; mào cao 1&nbsp;mm. Bao phấn hình trứng ngược, hình xúc xích ngắn khi nhìn từ mặt bên, màu da cam. Bầu nhụy cỡ 2 × 2&nbsp;mm, có lông tơ. Tuyến trên bầu dài ~9&nbsp;mm.

Về hình thái, loài này tương tự như *[[Curcuma kayahensis|C. kayahensis]]*, nhưng khác ở chỗ ruột thân rễ màu trắng (màu vàng ở *C. kayahensis*), mặt dưới của phiến lá nhẵn nhụi (rậm vảy màu trắng bạc ở *C. kayahensis*), cụm hoa từ gốc (trung tâm ở *C. kayahensis*), các lá bắc màu đỏ (màu lục nhạt với gân  đỏ ở *C. kayahensis*), và các hoa có bao phấn hình trứng ngược, hình xúc xích ngắn khi nhìn từ bên (hơi cong dài hơn ở *C. kayahensis*).

## Chú thích
*
*
*
Curcuma rubescens

***Curcuma rubescens*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được William Roxburgh mô tả khoa học đầu tiên năm 1810.

## Từ nguyên
Tính từ định danh *rubescens* là động tính từ thời hiện tại trong tiếng Latinh của động từ *rubesco*; có nghĩa là ửng đỏ, ánh đỏ. Ở đây là nói tới màu đỏ sẫm của bẹ của cán hoa và của lá cũng như cuống lá và gân lá hay bề mặt phiến lá cũng có ánh nâu đỏ rỉ sắt.

## Phân bố
Loài này có tại Ấn Độ, Bangladesh, Myanmar.

## Mô tả
Thân rễ lớn, hình trứng-hình trụ đến hình mác, với các củ chân vịt ruột màu trắng ngọc trai mùi thơm nồng; củ rễ nhiều. Búi lá dài 4–5&nbsp;ft (120–150&nbsp;cm). Cuống lá dài, màu nâu đỏ. Lá to, thuôn dài, hình mác rộng, màu xanh lục tới lục sẫm, 1–2&nbsp;ft x 5-6 inch (15-30 x 13–15&nbsp;cm), với gân giữa màu nâu đỏ sẫm. Cụm hoa là cành hoa bông thóc, đầu mùa (tháng 5) ở bên, cuối mùa (tháng 9) ở trung tâm búi lá, dài 5-6 inch (13–15&nbsp;cm), đường kính 2 inch (5&nbsp;cm). Lá bắc hoa màu lục nhạt, dài 1,5 inch (3,8&nbsp;cm). Lá bắc mào ít, hình trứng, màu đỏ nhạt. Hoa dài hơn và thò ra khỏi lá bắc, màu vàng nhạt, phiến của tràng hoa có màu ánh đỏ; môi đường kính 0,5 inch (1,3&nbsp;cm), có khía răng cưa. Bẹ của cán hoa và của lá cũng như cuống lá và gân lá màu đỏ sẫm; khắp bề mặt lá cũng có ánh nâu đỏ rỉ sắt.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma rubrobracteata

***Curcuma rubrobracteata*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Jana Škorničková, Mamiyil Sabu và Prasanthkumar M. G. mô tả khoa học đầu tiên năm 2003. Mẫu định danh: *Skornickova & Prasanthkumar 86241*; thu thập ngày 10 tháng 9 năm 2002 tại tọa độ , huyện Lawngtlai, bang Mizoram, Ấn Độ, trên đường tới Khu bảo tồn thiên nhiên Ngengpui.

## Từ nguyên
Tính từ định danh *rubrobracteata* là để chỉ các lá bắc màu đỏ tươi trong cụm hoa của loài có hoa lộng lẫy này.

## Phân bố
Loài này có tại đông bắc Ấn Độ, Myanmar, Thái Lan và tây nam Trung Quốc (Vân Nam). Mọc dưới tán trong các đồn điền trồng tếch (*Tectona grandis*) và ven đường.

## Mô tả
Cây thảo thân rễ, cao tới 1,5 m. Thân rễ bò lan, thanh mảnh, dài 10-30 cm, đường kính ~1 cm, vỏ màu nâu vàng nhạt, vảy hình tam giác, như giấy, màu nâu nhạt, phần ngầm dưới đất nhanh mủn, ruột màu vàng ánh trắng, thơm, mùi tương tự như địa liền (*[[Kaempferia galanga]]*), vị rất đắng, không có củ không cuống, củ rễ 2 × 1,5 cm, ruột trắng, cách thân rễ chính ~5 cm trên các rễ dày 2 mm. Chồi lá dài tới 1,5 m, lá 4-6, thân giả màu xanh lục, dài ~40 cm. Lá có cuống, lưỡi bẹ dài 1 mm, màu lục nhạt, trong mờ, cuống xanh lục, nhẵn nhụi, dài 10-45 cm (các lá phía dưới ngắn hơn). Phiến lá hình elip-hình mác, 35-60 × 10-16 cm, mặt gần trục xanh lục, có lông tơ dọc theo các gân nổi lên, mặt xa trục lục nhạt, nhẵn nhụi, đáy thon nhỏ dần, đỉnh nhọn thon dài 2 cm, gân giữa xanh lục, nhẵn nhụi. Cụm hoa đầu cành, nhưng thò qua đáy của thân giả qua các khe hở bên khoảng 3-10 cm trên mặt đất. Cuống cụm hoa dài 5-10 cm, đường kính 7 mm, màu ánh trắng, không có lá bắc sinh dưỡng. Cành hoa bông thóc 10 × 7-9 cm. Không mào. Lá bắc 20-26 mỗi cành hoa, tất cả là sinh sản, màu đỏ tươi hay đỏ nhạt, ánh vàng hay lục ánh vàng về phía gốc, lá bắc 3,5 × 3,5 cm, nhẵn nhụi, mép 0,3 mm, có lông dài 0,1 mm, đối diện xim hoa bọ cạp xoắn ốc gồm 5-6 hoa, thường 1-3 hoa mỗi cành hoa nở cùng một lúc. Lá bắc con 1 mỗi hoa, 2-3,5 × 1-3 cm, như thủy tinh, nhẵn nhụi, màu trắng, trong mờ với các đốm ánh đỏ trên phần đỉnh của các lá bắc con lớn nhất. Hoa dài 6 cm, màu vàng cam, thò ra, 1,5-2 cm dài hơn lá bắc. Đài hoa 1,2 cm, màu trắng, trong mờ, như thủy tinh, nhẵn nhụi, 3 răng. Ống tràng 3,7-4 cm, màu cam nhạt, nhẵn nhụi. Các thùy tràng màu vàng cam nhạt, thùy lưng 14 × 8 mm, viền đỏ trên phần mấu nhọn phía trên; các thùy bên 12 × 7 mm. Cánh môi 15 × 17 mm, viền ngoài màu vàng cam, phần tâm màu vàng cam sẫm, 3 thùy khó thấy, thùy giữa chẻ khoảng 2 mm. Nhị lép bên 1 × 1,1 cm, màu vàng cam, tạo thành nắp trên bao phấn. Nhị dài ~9 mm, bao phấn lắc lư. Bao phấn 6 × 2,5 mm, màu cam. Cựa bao phấn dài 3 mm, cong vào, màu cam. Mô vỏ bao phấn màu trắng, dài 5 mm. Chỉ nhị màu vàng cam, dài 5 mm, thắt lại, 4 mm ở đáy, 2 mm ở phần trên. Đầu nhụy màu trắng, áp ép chặt bên trong các thùy bao phấn. Tuyến trên bầu 2, màu cam nhạt, dài 4 mm, đường kính 0,9 mm. Không thấy quả. Ra hoa tháng 8-9.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma sichuanensis

***Curcuma sichuanensis*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Xiu Xiang Chen mô tả khoa học đầu tiên năm 1984. Tên gọi trong tiếng Trung là 川郁金 (xuyên uất kim), nghĩa đen là uất kim Tứ Xuyên.

## Từ nguyên
Tính từ định danh *sichuanensis* lấy theo tên tỉnh Tứ Xuyên (chữ Hán: 四川, bính âm: sìchuān).

## Phân bố
Loài này có tại tỉnh Tứ Xuyên và tây nam tỉnh Vân Nam (huyện cấp thị Cảnh Hồng), Trung Quốc. Môi trường sống là ven sông, ở cao độ khoảng 900 m.

## Mô tả
Cây cao 0,7-1,5 m. Thân rễ ruột màu trắng hoặc hơi vàng, có mùi thơm; rễ có củ ở tận cùng. Cuống lá 12–30&nbsp;cm; phiến lá hình elip hoặc hình elip thuôn dài, 35-85 × 13–21&nbsp;cm, nhẵn nhụi, gốc thon nhỏ dần, lệch, đỉnh hình đuôi. Cụm hoa đầu cành trên các thân giả; cuống cụm hoa 15 – 22&nbsp;cm; cành hoa bông thóc hình trụ, 14–20&nbsp;cm × 5-8; lá bắc sinh sản hình trứng, 3,5-4,5 × 2-3,2&nbsp;cm, đỉnh tù; lá bắc mào màu trắng, đôi khi hơi đỏ-tía ở đỉnh, hình trứng hoặc hình elip  thuôn dài, đỉnh nhọn. Đài hoa hình chùy, ~1&nbsp;cm, đỉnh 3 răng không đều. Ống tràng hoa màu vàng nhạt, hình phễu, 2,5-3,2&nbsp;cm; các thùy màu ánh vàng, thuôn dài, thùy trung tâm ~2 × 1,3&nbsp;cm, có mấu nhọn ở đỉnh. Các nhị lép bên màu vàng nhạt, hình trứng ngược, ~2 × 1,1&nbsp;cm, đỉnh 2 khe hở. Cánh môi màu trắng với dải màu vàng ở giữa, hình trứng, ~2 × 1,6&nbsp;cm, đỉnh lồi, có khía răng cưa. Bầu nhụy có lông nhung. Quả nang hình cầu. Hạt nhỏ. Ra hoa tháng 7.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma strobilifera

***Curcuma strobilifera*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Nathaniel Wallich liệt kê năm 1832. Mô tả khoa học đầu tiên cho loài do John Gilbert Baker cung cấp năm 1890.

## Phân bố
Loài này có tại vùng Bago (tên cũ Pegu), Myanmar.

## Mô tả
Thân rễ nhỏ, mang vài củ hình cầu không cuống. Lá khoảng 6, mọc thành búi lá. Cuống lá xanh lục, xẻ rãnh sâu, 6-8 inch (15-20&nbsp;cm). Lá nhỏ, thuôn dài, 6-8 × 2,5-3 inch (15-20 × 6,5-7,5&nbsp;cm), màu xanh lục tươi, đỉnh nhọn, đáy hơi thuôn tròn, màu lục sẫm dọc theo gân. Cuống cụm hoa ngắn hơn nhiều so với cuống lá. Cành hoa bông thóc thuôn dài, 3-4 × 2 inch (7,5-10 × 5&nbsp;cm). Các lá bắc giống nhau, xanh lục, rất tù, tỏa rộng ở đỉnh. Hoa dài như lá bắc. Các phần của tràng hoa nhỏ, màu ánh trắng tới vàng nhạt. Cánh môi ngắn, uốn cong xuống, tròn, có khía răng cưa khác biệt.

## Chú thích
*
*
Curcuma stenochila

***Curcuma stenochila*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được François Gagnepain mô tả khoa học đầu tiên năm 1905. Mẫu định danh: *C. Geoffray 409* - Holotype: MNHN-P-P032710, - Isotype: MNHN-P-P032712, do C. Geoffray thu thập trong cùng ngày 12-7-1904 ở cao độ 400-500 m tại núi Kamchay, tỉnh Kampot, Campuchia.

## Phân bố
Là một loại cây nhiệt đới bản địa Thái Lan, Campuchia, Việt Nam.

## Mô tả
Cây thảo trung bình, gần như không thân, ít lá, tổng thể nhẵn nhụi. Thân rễ thẳng, mỏng, có vảy, dạng rễ chùm. Rễ hình chỉ, đầu có củ, củ hình thoi. Lá 2-4, tất cả mọc từ thân rễ; cuống lá có rãnh không rõ nét, nhẵn nhụi, có sọc, gốc có bẹ bao; mép bẹ khô xác, đỉnh hơi có lưỡi bẹ, phiến lá hình trứng-hình mác, đáy hình tim hay thuôn tròn, không thon nhỏ, đỉnh nhọn thon lệch, bất đối xứng rõ nét, mặt dưới nhạt màu, mặt trên loang lổ không khác biệt. Cụm hoa có cuống ngắn xuất hiện giữa búi lá; cuống cụm hoa mỏng, thanh mảnh, nhẵn nhụi; cành hoa bông thóc hình trứng, hơi lỏng lẻo; mào 0; lá bắc ở đoạn dưới màu xanh lục, đoạn trên màu hồng, tất cả là sinh sản, hình mũi mác, chứa 2 hoa. Hoa thò ra; đài hoa hình ống, đoạn giữa phồng, 3 răng, răng nhỏ, tù, gần đều. Ống tràng dài gấp đôi đài hoa, đỉnh nở rộng, nhẵn nhụi; các thùy hình mũi mác, gần đều, màu tía, thùy lưng có mấu nhọn. Các nhị lép hình mác, hơi nhọn, điểm các tuyến, màu vàng, không hợp sinh với chỉ nhị ở đáy. Cánh môi hình elip, xẻ 2 thùy sâu, đáy có vuốt hẹp, màu vàng kim, điểm các tuyến, các thùy hơi tù. Chỉ nhị tự do, lõm; các ngăn tiếp giáp, đỉnh nở rộng, nhẵn nhụi, đáy có phần phụ; các phần phụ hình chỉ, lượn sóng, uốn ngược từ nửa chiều dài của ngăn, các phần bằng nhau; đỉnh mô liên kết tạo thành phiến hình tam giác. Vòi nhụy hình chỉ, nhẵn nhụi; đầu nhụy hình phễu, mép có lông rung. Nhụy lép 2, bao lấy đáy vòi nhụy, thẳng, đỉnh dần tỏa rộng-cắt cụt. Bầu nhụy hình elip, trụ nhăn, 3 ngăn, vỏ ngoài mỏng; nhiều noãn. Cán hoa dài 2-5 cm; cành hoa bông thóc 5 × 3 cm. Cuống lá dài 17-18 cm (với bẹ lá dài 7 cm); phiến lá dài 18-23 cm, rộng 7-10 cm. Lá bắc 3 × 1 cm. Hoa dài 6 cm. Đài hoa 15 mm; thùy tràng hoa 15 × 3 mm. Nhị lép 16 × 5 mm; cánh môi với vuốt (10 mm) dài 23 mm, rộng 7-8 mm. Nhị hoa dài 12 mm; chỉ nhị dài 3-4 mm.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma thorelii

**Nghệ Thorel** (danh pháp khoa học: ***Curcuma thorelii***) là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được François Gagnepain mô tả khoa học đầu tiên năm 1907. Mẫu định danh: *C. Thorel 2132* (các isotype: MNHN-P-P032707 và MNHN-P-P032708), do Clovis Thorel thu thập tại Stung Treng, Lào (nay là Stung Treng, Campuchia) trong chuyến thám hiểm sông Mekong giai đoạn 1866-1868. Mẫu MNHN-P-P032707 được đề xuất làm lectotype.

Theo Škorničková *et al.* (2013, 2014) thì mẫu holotype (MNHN-P-P032706) không phải của *C. thorelii*  mà là của *Curcuma* aff. *plicata* thuộc phân chi *Curcuma*, do có 2 cựa bao phấn và 2 tuyến trên bầu, một đặc điểm không có ở phân chi *Hitcheniopsis*.

## Từ nguyên
Tính từ định danh *thorelii* là để vinh danh nhà thực vật học kiêm bác sĩ người Pháp Clovis Thorel (1833-1911), người đã thu thập mẫu vật định danh.

## Phân bố
Đây là loài bản địa của Campuchia, Lào, miền đông Thái Lan và từ miền trung đến miền nam Việt Nam.

## Mô tả
Địa thực vật thân thảo, cao 0,5 m. Thân rễ mập, màu vàng nghệ, đỉnh phân nhánh. Lá 3, 20-30 × 10–15&nbsp;cm, gần như xếp thành 2 dãy, hình trứng-hình mác, đỉnh nhọn thon, mặt trên nhẵn nhụi, mặt dưới hơi có lông nhung, mép ánh tía. Cuống lá dài 10–15&nbsp;cm, xuất hiện sau khi nở hoa, rắn chắc. Bẹ có sọc, nhẵn nhụi. Lưỡi bẹ khó thấy, các phiến bẹ thấp nhất không có, thẳng. Cụm hoa trung tâm, mọc từ giữa búi lá, có cuống. Cuống cụm hoa dài 25&nbsp;cm. Cành hoa bông thóc hình trụ, dài 10–12&nbsp;cm, đường kính 3&nbsp;cm. Lá bắc sinh sản 15-40, màu xanh lục, chóp trắng, lõm, dính nhau tạo thành túi, chứa 4-5 hoa. Lá bắc mào 3-4, ở trên cùng, vô sinh, màu trắng. Đài hoa thanh mảnh, dài 10&nbsp;mm, hình ống, nhẵn nhụi, 3 răng thuôn tròn không đều. Ống tràng dài 15–18&nbsp;mm, hẹp, từ đoạn giữa đột ngột nở rộng, bên trong nhiều lông. Các thùy tràng dài 15&nbsp;mm, hình trái xoan, lõm, nhẵn nhụi, màu tía phai đến màu cánh sen, thùy lưng 2 lần rộng hơn, có mấu nhọn. Bao phấn thẳng, dài 8&nbsp;mm, các ngăn song song, đáy dần nở rộng, cắt cụt. Đỉnh mô liên kết dạng phiến, ngắn, tù, đáy 2 cựa, hình tam giác nhọn, phát triển dạng màng. Chỉ nhị ngắn, rộng. Nhị lép 10 × 5&nbsp;mm, thuôn dài-hình nêm, màu tía, đáy khoảng 1/3 chiều dài phía dưới hợp sinh với chỉ nhị. Cánh môi hình elip hoặc trái xoan, 12-15 × 9–10&nbsp;mm, màu tía, lõm mạnh, có khía răng cưa. Bầu nhụy hình trứng, nhiều lông. Nhụy lép 2, gần hình trụ, cắt cụt, có khía răng cưa.

Các loài có quan hệ họ hàng gần là *[[Curcuma parviflora|C. parviflora]]* và *[[Curcuma pygmaea|C. pygmaea]]* trong phân chi *Hitcheniopsis*.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma trichosantha

***Curcuma trichosantha*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được François Gagnepain mô tả khoa học đầu tiên năm 1907. Mẫu định danh: *F.J. Harmand s. n.* (holotype: MNHN-P-P032681), do François-Jules Harmand (1845-1921) thu thập tháng 9 năm 1877 tại bờ trái sông Mê Kông, ở miền trung Lào trong chuyến thám hiểm sông Mekong giai đoạn 1875-1877. Mẫu vật này ban đầu được Harmand xác định là *[[Curcuma neilgherrensis|C. neilgherrensis]]*, và Gagnepain cũng xác định như vậy, do mẫu vật ban đầu để mô tả là thiếu lá, nhưng sau đó từ bộ sưu tập mẫu cây của Pierre thì người ta tìm thấy lá của nó và vì thế nó được xác định không phải là *C. neilgherrensis* mà là một loài mới khác biệt. 

## Phân bố
Nó là loài bản địa của Lào, Thái Lan, Việt Nam.

## Mô tả
Thực vật thân thảo cao 40-50 cm. Lá trưởng thành 25 × 5 cm, hình mác hoặc thuôn dài, nhọn thon ngắn, hai mặt nhẵn nhụi, xám xanh, rắn chắc, xuất hiện sau khi nở hoa; cuống lá 0; lưỡi bẹ teo đi hoặc không rõ nét; bẹ nhẵn nhụi, mép có lông. Cán hoa từ thân rễ, dài 6-8 cm, bẹ không lá bao quanh, nhẵn nhụi. Cành hoa bông thóc hình trụ, dài 5-10 cm, đường kính 3-4 cm; lá bắc sinh sản dài 2,5-3 cm, nhạt màu, hình mác-thuôn dài, nhọn thon đến tù rộng, đỉnh có rãnh, uốn ngược; lá bắc vô sinh màu trắng hoặc vàng, lớn hơn nhưng hẹp hơn lá bắc sinh sản. Đài hoa dài 8 mm, hình ống, tỏa rộng dần về phía đỉnh, 3 răng hình tam giác tù, đỉnh có lông rung. Ống tràng thò ra; các thùy dài 8 mm, thuôn dài, tù, lõm, thùy lưng 2 lần lớn hơn. Bao phấn thẳng; mô liên kết uốn nếp, đỉnh khía răng cưa, tại đáy các ngăn tạo thành phiến nhọn hình tam giác. Chỉ nhị thu nhỏ dần về phía đỉnh, phần đáy bên trong nhiều lông. Nhị lép bên thuôn dài-tù, dài bằng cánh môi, bên trong phần đáy nhiều lông. Cánh môi hình elip rộng hoặc gần tròn, đường kính 6-8 mm, nhiều lông như nhị lép và chỉ nhị. Bầu nhụy rậm lông; vòi nhụy nhẵn nhụi; đầu nhụy có lông rung; nhụy lép có vuốt, đỉnh có lông nhỏ mịn.

Nó khác với *C. neilgherrensis* ở chỗ lá không cuống; lá bắc ngắn hơn khoảng 33%; lá bắc vô sinh màu ánh trắng hay ánh vàng, không có màu giống màu thịt và sẫm màu. Nó là tương tự như *[[Curcuma angustifolia|C. angustifolia]]* ở chỗ bên trong ống tràng có lông, nhưng khác ở chỗ các lá không cuống của nó ngắn hơn, khi so sánh tỷ lệ dài rộng; lá bắc khoảng 33% dài hơn, lá bắc vô sinh không có màu tía; đài hoa nhẵn nhụi; cánh môi chỉ hơi có khía răng cưa hoặc không.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma viridiflora

***Curcuma viridiflora*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được William Roxburgh mô tả khoa học đầu tiên năm 1810. Tên gọi địa phương tại Java là *tinggang* (chia sẻ cùng *[[Curcuma colorata|C. colorata]]*, *[[Curcuma purpurascens|C. purpurascens]]*), *giri*, *giring*.

## Phân bố
Loài này có ở Indonesia (Sumatra, Sulawesi, quần đảo Sunda Nhỏ, Java, Bali, Kalimantan), Thái Lan và Trung Quốc (Sách đỏ Trung Quốc 2013). Môi trường sống là rừng, ở cao độ 138–750 m. Do được gieo trồng rộng rãi nên phân bố tự nhiên là không chắc chắn.

## Mô tả
Cây thảo thân rễ, cao tới 1,5 m hoặc hơn. Thân hành hình nón, thân rễ mập, lớn theo chiều ngang và chiều dọc, bò lan, hơi uốn cong hình lưỡi liềm. Các nhánh mập và dày dặc, phần lớn thuôn dài và cong lưỡi liềm. Tất cả với vỏ màu vàng, ruột màu da cam xỉn, các phần non màu vàng hay vàng nhạt. Các củ rễ hình trứng-hình thoi, đỉnh tù, tới 5 × 2,5&nbsp;cm, vỏ trong màu vàng kim, phần còn lại máu xám tro nhạt, trên các sợi rễ rất dài, tới 16&nbsp;cm. 
Ở cây non với 5 lá hình elip, đáy tù gần như thuôn tròn và cuống lá ngắn 3,5–6&nbsp;cm. Các rìa rộng của bẹ với các thùy bẹ thò ra ở mỗi bên tới 5&nbsp;mm của gốc cuống lá, mặt trong của cuống lá tụ lại tạo thành chữ V. Rìa bẹ lá và lưỡi bẹ có lông rất mịn hoặc cứng. Lá ~40-60 x 14–18&nbsp;cm. Ở cây già với 7 lá thì lá hình elip rộng tới hình elip-hình mác, đáy nhọn hơn, cuống lá dài 10–32&nbsp;cm. Lưỡi bẹ ít thò ra ở bên của gốc cuống lá. Đỉnh lưỡi bẹ có lông rung thô. Lá ~26-39 x 12–16&nbsp;cm. Lá màu xanh lục sẫm, gân không màu, bề mặt có lông ngắn và thưa khi non. 
Cuống cụm hoa dài tới 17&nbsp;cm, có lông rất mịn. Có 2 lá bắc vô sinh nhưng không có lá có cuống ở gốc cành hoa. Cành hoa bông thóc 17 × 8–10&nbsp;cm. Lá bắc sinh sản ~40, màu lục nhạt, hình trứng hẹp, 4-6 × 3&nbsp;cm, túi rộng 1,7–2&nbsp;cm. Sáu lá bắc phía dưới dài hơn rộng, đỉnh nhọn và cong xuống nhiều hơn. Lá bắc mào ~9-15, dài và nhọn hơn lá bắc hoa, dài 6-7,5 × 2&nbsp;cm, có mấu nhọn, màu trắng tuyết có hoặc không có đốm nâu rời rạc ở đỉnh, một phần có sọc xanh lục. Hoa dài tới 4,5&nbsp;cm, không thò ra ngoài lá bắc. Lá bắc con tới 2,6 × 1,6&nbsp;cm.
Đài hoa dài 0,9–1&nbsp;cm. Ống tràng hoa dài 1,7&nbsp;cm, họng 1,4 × 3&nbsp;cm, cánh hoa 1,1 × 1,1&nbsp;cm, cánh lưng 1,4&nbsp;cm. Cánh môi với thùy giữa hình bán nguyệt rộng 8&nbsp;mm, thò ra 3&nbsp;mm, chẻ vói các thùy con thuôn tròn. Cánh môi thuôn dài theo chiều ngang, hẹp tại đáy, kích thước 1,6 × 1,8&nbsp;cm, tại gốc rộng 1,3&nbsp;cm, thùy giữa rộng không thò ra nhưng chia tách với các thùy bên ngắn và rộng bằng vết nhăn; vuốt dài 2&nbsp;mm. Nhị lép hình elip, thuôn tròn rộng, 1,4 × 0,9&nbsp;cm, hơi cuốn trong, với vết nhăn sâu. Chỉ nhị 0,4 × 0,4&nbsp;cm. Bao phấn lớn với các cựa dài rộng, cong và tỏa rộng, hơi ngắn hơn ngăn bao phấn. Lưỡi mô liên kết ngắn. Nhụy lép dài 5&nbsp;mm. Màu hoa là kem nhạt, dải giữa và thùy cánh môi màu vàng kim với sọc nhỏ màu nâu trên cả hai mặt của dải giữa. Cánh hoa màu hồng nhạt, đặc biệt tại đỉnh, khi trong nụ hơi sẫm hơn.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma yunnanensis

***Curcuma yunnanensis*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được N. Liu & Sen Jen Chen mô tả khoa học đầu tiên năm 1987. Tên gọi trong tiếng Trung là 顶花莪术 (đính hoa nga thuật), nghĩa đen là nga truật hoa đỉnh.

## Từ nguyên
Tính từ định danh *yunnanensis* lấy theo tên tỉnh Vân Nam (tiếng Trung: 云南, bính âm: Yúnnán), nơi mẫu vật được thu thập.

## Phân bố
Loài này là bản địa miền tây tỉnh Vân Nam, Trung Quốc. Môi trường sống là khu vực cây bụi hoặc cỏ.

## Mô tả
Thân rễ  ruột màu xanh lục; rễ có củ ở đầu ngọn. Bẹ lá màu gỉ sắt; cuống lá 4,5–15&nbsp;cm; phiến lá với vết mờ màu tía 2&nbsp;cm ở giữa, thuôn dài đến hình mũi mác rộng, 45-50 × 13–15&nbsp;cm, nhẵn nhụi, gân giữa màu xanh lục, đáy thon nhỏ dần, đỉnh hình đuôi. Cụm hoa đầu cành trên thân giả; cuống cụm hoa ~3,2&nbsp;cm; cành hoa bông thóc hình trụ, 13-16 × 7-8,5&nbsp;cm; lá bắc sinh sản màu xanh lục, màu tía nhạt ở mép và đỉnh, hình trứng-hình elip, ~5 × 2,3&nbsp;cm; lá bắc mào màu tía sẫm trừ phần gốc màu trắng, thuôn dài, ~6 × 1,8&nbsp;cm. Đài hoa màu trắng với đỉnh màu hồng, ~1,9&nbsp;cm. Ống tràng hoa màu hồng, ~3,8&nbsp;cm, có lông nhung ở họng; các thùy màu tía, gần tròn, ~1,1 × 1&nbsp;cm. Các nhị lép bên màu vàng, gần hình trứng. Cánh môi màu vàng, hình trứng ngược, ~1,5 × 1,7&nbsp;cm, đỉnh khía răng cưa. Chỉ nhị dẹt; bao phấn màu trắng, ~5&nbsp;mm. Bầu nhụy có lông nhung. Ra hoa tháng 7. *2n* = 63.

## Chú thích
*
*
*
Distichochlamys citrea

***Distichochlamys citrea*** là một loài thực vật có hoa thuộc chi Gừng đen trong họ Gừng. Loài này được M.F.Newman phát hiện ở Vườn quốc gia Bạch Mã (Thừa Thiên Huế) và mô tả khoa học đầu tiên năm 1995.

## Chú thích

## Liên kết ngoài
*
*
*
Cyphostigma pulchellum

***Cyphostigma pulchellum*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được George Henry Kendrick Thwaites mô tả khoa học đầu tiên năm 1861 dưới danh pháp *Amomum pulchellum*. Năm 1882, George Bentham chuyển nó sang chi ***Cyphostigma***. Nó cũng là loài duy nhất được công nhận tại thời điểm năm 2020 trong chi ***Cyphostigma***.

## Phân bố
Loài này là đặc hữu Sri Lanka.

## Chú thích
*
*
*
Elettaria cardamomum

***Elettaria cardamomum***, đồng nghĩa: ***Amomum cardamomum***, là loài thực vật của vùng Đông Nam Á, thuộc họ Gừng (Zingiberaceae), thường được dùng làm dược liệu. Loài này được (L.) Maton mô tả khoa học đầu tiên năm 1811.

## Hình ảnh

Tập tin:Elettaria cardamomum Capsules and seeds.jpg
Tập tin:Black and green cardamom.jpg
Tập tin:Cardamom 2.jpg
Tập tin:Cardamom pods on plant.jpg


## Chú thích

## Liên kết ngoài
*
*
*
Amomum billburttii

***Amomum billburttii*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Yee Kiew Kam mô tả khoa học đầu tiên năm 1982 dưới danh pháp *Elettariopsis burttiana*. Phân tích phát sinh chủng loại phân tử chi *[[Amomum]]* nghĩa rộng năm 2018 của de Boer *et al.* cho thấy nó thuộc về chi *[[Amomum]]* nghĩa hẹp, vì thế nó được Jana Leong-Škorničková và Kristýna Hlavatá chuyển sang chi *Amomum*, nhưng do danh pháp *[[Amomum burttii]]* đã được Rosemary Margaret Smith đặt từ năm 1985 cho loài ở Sarawak trên đảo Borneo, (danh pháp chính thức hiện nay là *[[Sulettaria burttii]]*) nên các tác giả đã đổi danh pháp của loài này thành *Amomum billburttii*.

## Phân bố
Loài này có ở Perak và Penang, Malaysia bán đảo.

## Chú thích
*
*
*
Amomum curtisii

***Amomum curtisii*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được John Gilbert Baker mô tả khoa học đầu tiên năm 1892 theo mẫu vật *Curtis 1578* thu thập tại Penang ở cao độ 760&nbsp;m (2.500&nbsp;ft) dưới danh pháp *Elettariopsis curtisii*. Ông cũng mô tả loài *Elettariopsis serpentina* theo mẫu vật trong *King's Collector* thu thập tại Penang ở cao độ 300–450 m (1.000-1.500&nbsp;ft) trong cùng năm này, nhưng sau đó nó được xác định là đồng nghĩa của *Elettariopsis curtisii*.

Phân tích phát sinh chủng loại phân tử chi *[[Amomum]]* nghĩa rộng năm 2018 của de Boer *et al.* cho thấy nó thuộc về chi *[[Amomum]]* nghĩa hẹp, vì thế nó được Jana Leong-Škorničková và Kristýna Hlavatá chuyển sang chi *Amomum*.

## Phân bố
Loài này có ở Thái Lan và Malaysia bán đảo.

## Chú thích
*
*
*
Sulettaria kandariensis

***Sulettaria kandariensis*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Karl Moritz Schumann mô tả khoa học đầu tiên năm 1899 dưới danh pháp *Amomum kandariense*. Năm 1930, Ludwig Eduard Loesener chuyển nó sang chi *Elettariopsis* với danh pháp *Elettariopsis kandariensis*. Năm 2018, Axel Dalberg Poulsen và ctv thiết lập chi *[[Sulettaria]]*. Ông và Marlina Ardiyani chuyển *Elettariopsis kandariensis* sang chi mới thiết lập này với danh pháp *Sulettaria kandariensis*.

## Phân bố
Loài này có ở Sulawesi, Indonesia.

## Chú thích
*
*
*
Amomum monophyllum

***Amomum monophyllum*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được François Gagnepain mô tả khoa học đầu tiên năm 1907. Năm 1930, Ludwig Eduard Loesener chuyển nó sang chi *Elettariopsis* với danh pháp tương ứng là *Elettariopsis monophylla*. Phân tích phát sinh chủng loại phân tử chi *[[Amomum]]* nghĩa rộng năm 2018 của de Boer *et al.* cho thấy nó thuộc về chi *[[Amomum]]* nghĩa hẹp, vì thế nó được các tác giả chuyển lại về chi *Amomum*.

## Phân bố
Loài này có ở Lào, Thái Lan và đảo Hải Nam, Trung Quốc. Tại Hải Nam, môi trường sống là nền rừng; gần mực nước biển đến 100 m.

Tên gọi trong tiếng Trung là 单叶拟豆蔻 (dan ye ni dou kou, đơn diệp nghĩ đậu khấu, nghĩa đen là tựa/phỏng đậu khấu lá đơn).

## Mô tả
Lá không phiến 2. Lá thường 1 hoặc 2; lưỡi bẹ khoảng 2&nbsp;mm; cuống lá khoảng 14&nbsp;cm, có kênh; phiến lá hình trứng hoặc thuôn dài, 12-16 × 3–7&nbsp;cm, như da, nhẵn nhụi, đáy nhọn xiên, đỉnh nhọn. Cụm hoa với các hoa ở đầu; cuống 1–3&nbsp;cm; lá bắc hình mác, khoảng 2&nbsp;cm; lá bắc con hình trứng, khoảng 4&nbsp;mm. Hoa không cuống. Đài hoa khoảng 2,5&nbsp;cm, đỉnh 3 răng. Ống tràng hoa khoảng 3&nbsp;cm; các thùy hình trứng-thuôn dài, 1,2-1,5&nbsp;cm, thùy giữa rộng hơn các thùy bên, đỉnh dạng nắp đậy. Không có nhị lép ở bên. Cánh giữa môi dưới màu trắng với đáy ánh đỏ và đoạn giữa màu vàng, hình tròn, đường kính khoảng 1,7&nbsp;cm, lõm, đáy có vuốt ngắn, đỉnh nguyên. Chỉ nhị rậm lông ở mặt đáy và mặt xa trục; phần phụ kết nối gần giống hình vuông, nguyên, khoảng 4&nbsp;mm, lõm. Bầu nhụy hơi rậm lông, 6 góc không rõ nét. Ra hoa tháng 5.

## Chú thích
*
*
*
Amomum rugosum

***Amomum rugosum*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Yee Kiew Kam mô tả khoa học đầu tiên tại trang 150 số 1 quyển 40 năm 1982 của *Notes from the Royal Botanic Garden, Edinburgh* dưới danh pháp *Elettariopsis smithiae* var. *rugosa* khi tác giả này mô tả loài *[[Elettariopsis smithiae]]*. Năm 2003, Chong Keat Lim nâng cấp nó thành loài tách biệt gọi là *Elettariopsis rugosa*. Phân tích phát sinh chủng loại phân tử chi *[[Amomum]]* nghĩa rộng năm 2018 của de Boer *et al.* cho thấy nó thuộc về chi *[[Amomum]]* nghĩa hẹp, vì thế nó được các tác giả Jana Leong-Škorničková và Kristýna Hlavatá chuyển sang chi *Amomum*.

## Phân bố
Loài này có ở Selangor, Malaysia bán đảo.

## Chú thích
*
*
*
Tiểu đậu khấu ba thùy

**Tiểu đậu khấu ba thùy** (danh pháp khoa học: ***Amomum trilobum***) là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được François Gagnepain mô tả khoa học đầu tiên năm 1904 (séance du 9 Décembre 1904). Năm 1930, Ludwig Eduard Theodor Loesener chuyển nó sang chi *Elettariopsis* với danh pháp *Elettariopsis triloba*. Tuy nhiên, các nghiên cứu phát sinh chủng loài của Kress *et al.* (2002, 2007), Xia *et al.* (2004), Mathisen (2014) chỉ ra rằng *Elettariopsis* lồng trong một nhánh của *Amomum* (cụ thể là nhánh *A. maximum*). Vì thế, hiện tại *Elettariopsis* được gộp lại trong *Amomum*. 

## Phân bố
Loài này có ở miền nam Việt Nam.

## Lưu ý
Danh pháp *Amomum trilobum* Ridl., 1905 là không hợp lệ (*nomen illegitimum*). Loài ở Philippines này hiện tại có danh pháp chính thức là *[[Wurfbainia hedyosma]]*.

## Chú thích
*
*
*
Etlingera albolutea

***Etlingera albolutea*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được A.D.Poulsen & Mood mô tả khoa học đầu tiên năm 2006.

## Chú thích

## Liên kết ngoài
*
*
*
Etlingera coccinea

***Etlingera coccinea*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Carl Ludwig Blume đặt tên ban đầu là *Geanthus coccineus* năm 1823, nhưng danh pháp này không hợp lệ do thiếu mô tả khoa học. Năm 1827, Blume bổ sung mô tả khoa học đầu tiên cho loài này và dưới danh pháp *Elettaria coccinea* (trong tổ *Geanthus*). Năm 2003, Shoko Sakai & Hidetoshi Nagamasu chuyển nó sang chi *[[Etlingera]]*.

## Chú thích
*
*
*
Etlingera pubescens

***Etlingera pubescens*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Brian Laurence Burtt và Rosemary Margaret Smith mô tả khoa học đầu tiên năm 1972 dưới danh pháp *Geanthus pubescens*. Năm 1986, Rosemary Margaret Smith chuyển nó sang chi *[[Etlingera]]*.

## Phân bố
Loài này có tại bắc và tây bắc đảo Borneo (Sarawak).

## Chú thích
*
*
*
Gagnepainia godefroyi

***Gagnepainia godefroyi*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Henri Ernest Baillon mô tả khoa học đầu tiên năm 1895 dưới danh pháp *Hemiorchis thoreliana*. Năm 1904, Karl Moritz Schumann chuyển nó sang chi *[[Gagnepainia]]*.

## Phân bố
*G. godefroyi* là loài bản địa Campuchia, Myanmar, Thái Lan.

## Chú thích
*
*
*
Địa sa Pierre

**Địa sa Pierre** (danh pháp khoa học: ***Geostachys pierreana***) là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được François Gagnepain mô tả khoa học đầu tiên năm 1906.

## Mô tả
Địa thực vật cao đến 1 m; căn hành có vảy. Lá có phiến thon hẹp, to 30 x 4–5&nbsp;cm, không lông; mép cao 3&nbsp;mm. Phát hoa ở đất, đứng rồi nằm; tiền diệp to, hình thoi; môi có 3 thùy; noãn sào không lông, có 2 vòi nhụy lép. [Quả] nang dài 1&nbsp;cm, đỏ.

## Phân bố
Đông Dương (Campuchia, Việt Nam).

## Tham khảo
*
*
*
Geostachys sumatrana

***Geostachys sumatrana*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Theodoric Valeton mô tả khoa học đầu tiên năm 1921.

## Phân bố
Loài này tìm thấy ở phía bắc (núi Sibayak) miền trung đảo Sumatra, Indonesia. Môi trường sống là rừng nguyên sinh, ở cao độ 1.500-1.700 m.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma glauca

***Curcuma glauca*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Nathaniel Wallich mô tả khoa học đầu tiên ngày 5 tháng 4 năm 1834 và in trong số 7 tạp chí *Transactions of the Medical and Physical Society of Calcutta* năm 1835 dưới danh pháp *Hitchenia glauca*. Năm 2015, Jana Leong-Škorničková chuyển nó sang chi *[[Curcuma]]*.

Mẫu định danh *Wallich 6594* thu thập tại ngọn đồi ven sông Irrawaddy gần Prome (nay là Pyay, vùng Bago, nam trung bộ Myanmar.

## Phân bố
Loài này có tại Myanmar.

## Chú thích
*
*
*
Etlingera penicillata

***Etlingera penicillata*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Karl Moritz Schumann mô tả khoa học đầu tiên năm 1899 dưới danh pháp *Amomum penicillatum*. Năm 1904, tác giả này lại chuyển nó sang chi *[[Hornstedtia]]*. Năm 2012, Axel Dalberg Poulsen chuyển nó sang chi *[[Etlingera]]*.

## Phân bố
Loài này có ở Sulawesi.

## Chú thích
*
*
*
Amomum tibeticum

***Amomum tibeticum*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Te Ling Wu & Sen Jen Chen mô tả khoa học đầu tiên năm 1978 dưới danh pháp *Hornstedtia tibetica*. Năm 2018, Xing-Er Ye, Lin Bai và Nian-He Xia chuyển nó sang chi *[[Amomum]]*.

## Tên gọi
Tại Trung Quốc người ta gọi nó là 西藏大豆蔻 (xi zang da dou kou, Tây Tạng đại đậu khấu). 

## Phân bố
Loài này phân bố tại Ấn Độ, Myanmar, Trung Quốc.

## Chú thích
*
*
*
Địa liền lá hẹp

**Địa liền lá hẹp** (danh pháp: ***Kaempferia angustifolia***) là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được William Roscoe miêu tả khoa học đầu tiên năm 1807.

## Phân bố
Loài này có trong khu vực từ miền đông Ấn Độ, Đông Himalaya, Bangladesh, Indonesia (Sumatra, có thể là du nhập), Malaysia, Thái Lan, Việt Nam.

## Chú thích
*
*
*