Sechium

***Sechium*** là danh pháp khoa học của một chi thực vật có hoa trong họ Cucurbitaceae.

## Lịch sử phân loại
Năm 1756, Patrick Browne mô tả chi ***Sechium*** với loài ghi nhận tại Jamaica có tên gọi tiếng Anh *the chocho vine*, nhưng không đặt tên gọi khoa học cho loài này.

Năm 1760, Nikolaus Joseph von Jacquin mô tả loài *[[Sicyos edulis]]*. Năm 1780, ông đổi tên khoa học cho loài này thành *Chayota edulis*.

Năm 1800, Olof Swartz mô tả loài *[[Sechium edule]]*, trên cơ sở mô tả *Sechium* trong tập 2 sách *Genera Plantarum* do Johann Christian Daniel von Schreber biên tập và dẫn chiếu tới mô tả *Sechium* của Browne, in năm 1791, và loài *Sicyos edulis* / *Chayota edulis* của Jacquin.

Năm 1978, Charles Jeffrey đề xuất mở rộng chi *Sechium* để gộp các loài của các chi *[[Frantzia]]* / *Polakowskia* (= *Frantzia* sect. *Polakowskia*), và chia *Sechium* nghĩa rộng thành 2 tổ *Sechium* và *Frantzia* với 7 loài (trong ngoặc là danh pháp gốc) đã biết khi đó như sau:
* Tổ *Sechium*:
** *Sechium compositum* (= *[[Microsechium compositum]]*)
** *Sechium edule* (= *[[Sicyos edulis]]*)
** *Sechium hintonii* (= *[[Microsechium hintonii]]*)
** *Sechium tacaco* (= *Polakowskia tacaco*)
** *Sechium talamancense* (= *[[Frantzia talamancensis]]*)
* Tổ *Frantzia*:
** *Sechium pittieri* (= *[[Frantzia pittieri]]*)
** *Sechium villosum* (= *[[Frantzia villosa]]*)

Năm 1986, Newstrom L. E. đề xuất chia *Sechium* nghĩa rộng với 9 loài đã biết khi đó như sau:
* Không chia tổ:
** *Sechium compositum* (= *Microsechium compositum*)
** *Sechium edule* (= *Sicyos edulis*)
** *Sechium hintonii* (= *Microsechium hintonii*)
* Tổ *Polakowskia*:
** *Polakowskia tacaco*
** *Polakowskia talamancense* (= *Frantzia talamancensis*)
* Tổ *Frantzia*:
** *Frantzia pittieri*
** *Frantzia villosa*
** *[[Frantzia venosa]]*
** *[[Frantzia panamensis]]*

Cho tới cuối thế kỷ 20 nói chung người ta ghi nhận *Sechium* nghĩa rộng với 2 tổ và 10-11 loài như sau:
* Tổ *Sechium*:
** *Sechium compositum* (= *Microsechium compositum*)
** *Sechium chinantlense* (= *Sechium chinantlense*)
** *Sechium edule* (= *Sicyos edulis*)
** *Sechium hintonii* (= *Microsechium hintonii*)
** *Sechium tacaco* (= *Polakowskia tacaco* = *[[Frantzia tacaco]]*)
** *Sechium talamancense* (= *Frantzia talamancensis*)
* Tổ *Frantzia*:
** *Sechium panamense* (= *Frantzia panamensis*)
** *Sechium pittieri* (= *Frantzia pittieri*)
** *Sechium venosum* (= *Frantzia venosa*)
** *Sechium villosum* (= *Frantzia villosa*)
** *Sechium* sp.

Năm 1999, Rafael Lira Saade và Michael Nee bổ sung thêm *[[Sechium mexicanum]]*.
 
Các nghiên cứu di truyền phân tử đầu thế kỷ 21, như Sebastian *et al.* (2012) cho thấy *Sechium* nghĩa rộng là đa ngành, với các loài ban đầu được xếp trong các chi *Frantzia* và *Polakowskia* dường như không có quan hệ họ hàng gần với phần còn lại của *Sechium* nghĩa rộng cũng như với *[[Sicyos]]* nghĩa rộng; cụ thể thì 6 loài từng được liệt kê trong *Frantzia* tạo thành một nhánh có quan hệ họ hàng gần với *[[Echinopepon]]* spp., trong khi *S. compositum*, *S. chinantlense*, *S. edule* và *S. hintonii* dường như tạo thành một nhánh có quan hệ họ hàng gần với *[[Sicyos chiriquensis]]* (độ hỗ trợ quan hệ họ hàng gần giữa *S. chinantlense* và *S. edule* ở mức 77%), trong khi *S. mexicanum* lồng sâu trong *Sicyos* nhưng không có quan hệ họ hàng gần với nhóm chứa 4 loài *Sechium* nghĩa hẹp nói trên.

Để giải quyết tình trạng đa ngành của *Sicyos* nghĩa hẹp thì một giải pháp phù hợp là mở rộng nó để chứa các chi nhỏ lồng sâu trong nó (như *Anomalosicyos*, *Cladocarpa*, *Costarica*, *[[Microsechium]]*, *[[Parasicyos]]*, *[[Pterosicyos]]*, *Sarx*, *[[Sechiopsis]]*, *Sechium*, *Sicyocarya*, *[[Sicyocaulis]]*, *[[Sicyosperma]]* và *Skottsbergiliana*). Do loài điển hình của *Sechium* là *Sechium edule* lồng trong *Sicyos* nên việc hợp nhất này sẽ làm cho *Sechium* chỉ được coi là đồng nghĩa muộn của *[[Sicyos]]*, nhưng cũng làm cho việc phục hồi chi *[[Frantzia]]* trở thành có ý nghĩa.

## Tình trạng hiện tại
Hiện tại, ghi nhận của The Plants of the World Online về các danh pháp loài trong *Sechium* như sau:
* Được coi là đồng nghĩa:
** *[[Sechium compositum]]* = *[[Microsechium compositum]]*. Có thể sẽ gộp trong *[[Sicyos]]* nghĩa rộng.
** *[[Sechium edule]]* = *[[Sicyos edulis]]*.
** *[[Sechium hintonii]]* = *[[Microsechium hintonii]]*. Có thể sẽ gộp trong *[[Sicyos]]* nghĩa rộng.
* Không đặt vào đâu, với 6 loài cuối có thể đặt trong chi *[[Frantzia]]* được phục hồi:
** *[[Sechium chinantlense]]*. Có thể sẽ gộp trong *[[Sicyos]]* nghĩa rộng.
** *[[Sechium mexicanum]]*. Có thể sẽ gộp trong *[[Sicyos]]* nghĩa rộng.
** *[[Sechium tacaco]]*. Có thể sẽ đưa lại vào *[[Frantzia]]* được phục hồi.
** *[[Sechium talamancense]]*. Có thể sẽ đưa lại vào *[[Frantzia]]* được phục hồi.
** *[[Sechium panamense]]*. Có thể sẽ đưa lại vào *[[Frantzia]]* được phục hồi.
** *[[Sechium pittieri]]*. Có thể sẽ đưa lại vào *[[Frantzia]]* được phục hồi.
** *[[Sechium venosum]]*. Có thể sẽ đưa lại vào *[[Frantzia]]* được phục hồi.
** *[[Sechium villosum]]*. Có thể sẽ đưa lại vào *[[Frantzia]]* được phục hồi.

### Từng xếp trong chi
* *Sechium amazonicum* = *[[Cayaponia amazonica]]*
* *Sechium palmatum* = *[[Microsechium palmatum]]*
* *Sechium peruvianum* = *[[Cayaponia peruviana]]*

## Hình ảnh

Tập tin:Sechium edule dsc07767.jpg
Tập tin:Sechium edule dsc03481.jpg
Tập tin:Sechium edule flower and fruit 2.JPG
Tập tin:Sechium edule 143-8738.jpg


## Chú thích

## Liên kết ngoài
*
*