Chiến tranh Köln

**Chiến tranh Köln** diễn ra từ 1583 đến 1588 tàn phá tuyển hầu quốc Köln, một lịch công quốc giáo hội lịch sử của Thánh chế La Mã, ngày nay Nordrhein-Westfalen, ở Đức. Cuộc chiến xảy ra trong bối cảnh của cuộc Cải cách Tin Lành ở Đức và sau đó là cuộc Phản Cải cách, và đồng thời với cuộc nổi dậy Hà Lan và các cuộc chiến tranh tôn giáo Pháp.

Cũng được gọi là Chiến tranh của Seneschal hoặc Biến động Seneschal, và đôi khi Chiến tranh Sewer, cuộc xung đột đã thử nghiệm nguyên tắc *[[Reservatum ecclesiasticum]]* (bảo lưu giáo hội), vốn đã được đưa vào trong Hòa ước tôn giáo Augsburg (1555). Nguyên tắc này loại trừ, hoặc "bảo lưu", các vùng lãnh thổ của Giáo hội của Đế chế La Mã thần thánh khỏi việc áp dụng của *cuius regio*, *eius religio*, hoặc "người nào cai trị thì theo tôn giáo người đó", như là phương tiện chính để xác định tôn giáo của một vùng lãnh thổ. Nó quy định thay vào đó, nếu một hoàng thân của Giáo hội chuyển đổi sang đạo Tin lành, ông sẽ từ chức khỏi vị trí của mình, không ép buộc chuyển đổi của các đối tượng của mình.

Trong tháng 12 năm 1582, Gebhard, Truchsess von Waldburg, tuyển đế hầu của Köln, cải đạo sang đạo Tin Lành. Nguyên tắc đặt giáo hội yêu cầu ông từ chức. Thay vào đó, ông tuyên bố bình đẳng tôn giáo cho các thần dân của mình, và năm 1583, kết hôn với Agnes von Mansfeld-Eisleben, với ý định chuyển đổi công quốc của Giáo hội thành một lãnh địa công tước triều đại thế tục. Một phe nhóm trong Cathedral Chapter bầu một tổng giám mục, Ernst xứ Bavaria.

Ban đầu, quân đội của tổng giám mục tranh đua của Köln đã chiến đấu giành quyền kiểm soát các khu vực của lãnh thổ. Một số các nam tước và bá tước tổ chức lãnh thổ với các nghĩa vụ phong kiến với tuyển đế hầu cũng được tổ chức lãnh thổ ở các tỉnh Hà Lan lân cận, Westphalia, Liege, và Phía Nam hay Hà Lan thuộc Tây Ban Nha. Sự phức tạp của việc cấp thái ấp và thái ấp triều đại đã mở rộng mối thù địa phương để bao gồm cả những người tuyển hầu quốc Palatinate và lính đánh thuê Hà Lan, Scotland và Anh ở phe Tin Lành, và Bavaria và lính đánh thuê của Đức Giáo hoàng về phía Công giáo. Năm 1586, nó mở rộng hơn nữa, với sự tham gia trực tiếp của quân đội Tây Ban Nha và lính đánh thuê Ý cho phía bên Công giáo, và hỗ trợ tài chính và ngoại giao từ Henry III của Pháp và Elizabeth I của Anh cho phe Tin Lành.
Cuộc xung đột xảy ra đồng thời với cuộc nổi dậy Hà Lan, 1568-1648, khuyến khích sự tham gia của các tỉnh Hà Lan nổi loạn và người Tây Ban Nha. Cuộc chiến Köln dẫn đến việc củng cố thẩm quyền Wittelsbach trong Tây Bắc vùng lãnh thổ Đức và một sự chấn hưng Công giáo ở hạ lưu sông Rhine. Quan trọng hơn, nó cũng thiết lập một tiền lệ cho sự can thiệp bên ngoài trong các cuộc xung đột tôn giáo và triều đại của Đức.

## Tham khảo

### Thư mục tham khảo
*Benians, Ernest Alfred, et al. *The Cambridge Modern History*. New York: MacMillan, 1905.
*Black, Jeremy. *European warfare, 1494–1660*. New York: Routledge, 2002 ISBN 9780415275323.
* Brady, Thomas, et al. *Handbook of European history, 1400–1600*. v. 2. Leiden: Brill, 1995 ISBN 9789004097612.
* Brodek, Theodor V. "Socio-Political Realities of the Holy Roman Empire", *Journal of Interdisciplinary History*, 1971, 1(3), pp.&nbsp;395–405.
* Davies, Charles Maurice. *The History of Holland and the Dutch Nation*. London: G. Willis, 1851.
* Dotzauer, Winifred. *Die Deutschen Reichskreise, 1377–1803*, Stuttgart: Steiner, 1998, ISBN 3515071466.
* *Encyclopedia Americana*. "Chapter", New York: Encyclopedia Americana, 1918.
* Ennen, Leonard. *Geschichte der Stadt Köln*. Düsseldorf: Schwann'schen, 1863–1880.
* Götz (Goetz), Walter. "Gebhard II and the Counter Reformation in the Lower Rhinelands", *Schaff Herzog Encyclopedia of Religious Knowledge*. Johann Jakob Herzog (ed.). v. 4, New York: Funk and Wagnalls, 1909, pp.&nbsp;439–441.
*Heal, Bridget. *The Cult of the Virgin Mary in Early Modern Germany: Protestant and Catholic Piety, 1500–1648*. Cambridge: Cambridge University Press, 2007, ISBN 9780521871037.
* Hennes, Johann Heinrich. *Der Kampf um das Erzstift Köln zur Zeit der Kurfürsten*. Köln: DuMont-Schauberg, 1878.
* Holborn, Hajo. *A History of Modern Germany, The Reformation*. Princeton: Princeton University Press, 1959 [1982], ISBN 9780691007953.
* Hsia, Po-chia. *Social Discipline in the Reformation*. New York: Routledge, 1989, ISBN 9780415011488.
* Israel, Jonathan I. *Conflict of empires: Spain, the Lowlands, and the struggle for world supremacy, 1585–1713*. London: Hamblin, 2003, ISBN 978-1852851613.
* Jackson, Samuel Macauley. "Communal Life", in *Schaff Herzog Encyclopedia of Religious Knowledge*. Johann Jakob Herzog (ed.). v. 3, New York: Funk and Wagnalls, 1909, pp.&nbsp;7–8.
* Jardine, Lisa. *The Awful End of William the Silent: The First Assassination of a Head of State with A Handgun*. London: Harper Collins, 2005, ISBN 0007192576.
* Jedin, Hubert. * Konciliengeschichte*. Freiburg: Herder, 1980, ISBN 9780816404490.
* MacCaffrey, Wallace T. *Elizabeth I: War and Politics, 1588–1603*. Princeton: Princeton University Press, 1994, ISBN 978-0-691-03651-9.
* MacCulloch, Dairmaid. *The Reformation*. New York: Viking, 2003, ISBN 978-0670032969.
* Meister, Aloys. *Der Strassburger Kapitelstreit, 1583–1592*. Strassburg: Heit, 1899.
* Parker, Geoffrey. *The Thirty Years Wars, 1618–1648*. New York: Routledge, 1997 (second edition), ISBN 978-0415128834.
* Parker, Geoffrey. *The Army of Flanders and the Spanish Road, 1567–1659*. Cambridge: Cambridge University Press, 2004, ISBN 978-0521543927.
* Schenck, A.D. (Alexander DuBois). *Rev. William Schenck, his Ancestry and his Descendants*. Washington: Darby, 1883.
*Schiller, Friedrich. *History of the Thirty Years War* in Morrison, Alexander James William, ed. *The Works of Frederick Schiller*. Bonn: np, 1843.
* Scribner, Robert W.. "Why Was There No Reformation in Cologne?", *Bulletin of the Institute of Historical Research*. (1976), 49: 217–241.
* Sutherland, N.M. "Origins of the Thirty Years' War and the Structure of European Politics." *The English Historical Review*, 1992, 107 (424): pp.&nbsp;587–625.
* Tappert, Theodore Gerhardt. *The Book of Concord: the confessions of the Evangelical Lutheran Church*. Minneapolis, Minnesota: Augsburg Fortress Press, 1959. ISBN 978-0800608255.
* Tenison, Eva Mabel. *Elizabethan England*. Glasgow: Glasgow University Press, 1932.
* Waldburg, Michaela. Waldburg und Waldburger – Ein Geschlecht steigt auf in den Hochadel des Alten Reiches. Switzerland: TLC Michaela Waldburger, 2009, Accessed 15&nbsp;October 2009.
*  Weyden, Ernst. *Godesberg, das Siebengebirge, und ihre Umgebung*. Bonn: T. Habicht Verlag, 1864.
* Wernham, Richard Bruce. *The New Cambridge Modern History: The Counter Reformation and Price Revolution 1559–1610*. Vol. 3. Cambridge: Cambridge University Press, 1971, pp.&nbsp;338–345.