open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Danh sách khu bảo tồn tại Myanmar

Đây là danh sách các vườn quốc gia, khu bảo tồn động vật hoang dã và các khu vườn thực vật tại Miến Điện.
## Vườn quốc gia
* Vườn quốc gia Alaungdaw Kathapa (vườn quốc gia lớn nhất của Myanmar)
* Vườn quốc gia Hlawga
* Vườn quốc gia Khakaborazi
* Vườn quốc gia Lenya 
* Vườn quốc gia biển đảo Lampi 
* Vườn quốc gia Loimwe
* Vườn quốc gia Núi Victoria
* Vườn quốc gia núi Popa 
* Vườn quốc gia Tanintharyi
* Vườn quốc gia biển Đảo Lampi

## Khu bảo tồn động vật hoang dã và khu dự trữ sinh quyển
* Khu bảo tồn động vật hoang dã Bumhpa Bum 
* Khu bảo tồn động vật hoang dã Chatthin
* Khu bảo tồn hổ thung lũng Hukawng (khu bảo tồn hổ lớn nhất thế giới)
* Khu bảo tồn động vật hoang dã hồ Indawgyi
* Khu bảo tồn vùng đất ngập nước hồ Inlay
* Khu bảo tồn động vật Kahilu
* Khu bảo tồn động vật hoang dã Kelatha
* Khu bảo tồn động vật hoang dã Kyaikhtiyo 
* Khu bảo tồn động vật hoang dã Mein-ma-hla Kyun
* Khu bảo tồn động vật hoang dã Minwuntaung
*Khu bảo tồn động vật hoang dã Minsontaung 
* Khu bảo tồn vùng đất ngập nước Moneyingyi
* Khu bảo tồn động vật hoang dã quần đảo Moscos
* Khu bảo tồn động vật hoang dã Mulayit
* Công viên bảo tồn voi Myaing Hay Wun
* Khu bảo tồn động vật hoang dã Pasa
* Khu bảo tồn động vật hoang dã Pitaung
* Khu bảo tồn voi Rakhine Yoma
* Lâm viên Sein Ye
* Khu bảo tồn động vật hoang dã Shwesettaw
* Khu bảo tồn động vật hoang dã Tamanthi
* Khu bảo tồn thiên nhiên Tanintharyi
* Khu bảo tồn chim Taunggyi
* Khu bảo tồn động vật hoang dã Wethtigan (vùng đất ngập nước ngọt)
* Khu bảo tồn rừng Wunbaik

## Vườn thực vật
* Vườn Bách thảo quốc gia Kandawgyi

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Ecotourism Sites in Myanmar
*National parks, wetlands, botanical gardens, and wildlife sanctuaries in Myanmar (Burma)
Theodora Tocco

**Theodora Tocco** (nhũ danh **Maddalena Tocco**) (? - 1429) là người vợ đầu tiên của Konstantinos XI khi ông còn là Công tước xứ Morea. Về sau sẽ trở thành vị Hoàng đế cuối cùng của Đế quốc Byzantine.

## Tiểu sử
Theodora là con gái của Leonardo II Tocco, lãnh chúa xứ Zante. Cha bà là một người em trai của Carlo I Tocco, Bá tước xứ Cephalonia và Leukas. Carlo sau phụng sự dưới trướng vua xứ Epirus từ năm 1411 đến 1429. Leonardo dường như mất sớm. Năm 1424, Carlo I đã nhận nuôi Maddalena và người anh trai Carlo II Tocco. Ít lâu sau Carlo I bị đánh bại trong trận Echinades với Johannes VIII Palaiologos vào năm 1427. Ông đã phải rút khỏi các vùng đất tại Elis dưới sự kiểm soát của mình và từ bỏ tuyên bố kế thừa cha truyền con nối thành Corinth và Megara. Thỏa thuận này đã được bảo đảm bằng cuộc hôn nhân giữa Maddalena với Konstantinos Palaiologos, em trai của Johannes VIII.

Cuộc hôn nhân diễn ra vào tháng 7 năm 1428. Bà được cải đạo sang Chính Thống giáo Đông phương và lấy tên "Theodora". Trong suốt cuộc đời chung sống với nhau, Konstantinos chỉ còn giữ được một vài vùng lãnh thổ khác ở bán đảo Peloponnesus dưới sự kiểm soát của mình mặc dù vẫn còn phụ thuộc vào cả Johannes VIII và Theodore II Palaiologos, Lãnh chúa xứ Morea. Do đó Maddalena trở thành hoàng hậu của một ông vua nhỏ. Theodora qua đời khi sinh non vào tháng 11 năm 1429, tại Santomeri và thi hài được chôn cất ở Mystras.

## Tham khảo

*
*

## Liên kết ngoài
*Her listing, along with her husband, in "Medieval lands" by Charles Cawley.
Cniva

**Cniva** (**Kniwa**, có nghĩa là "con dao") (? - ?) là thủ lĩnh người Goth đã xâm lược Đế quốc La Mã vào khoảng giữa thế kỷ 3. Ông đã chinh phục thành công thành phố Philippopolis mà nay là thành phố Plovdiv của Bulgaria, và giết chết hai cha con hoàng đế Decius và Herennius Etruscus trong trận Abrittus khi đang cố gắng rút khỏi lãnh thổ Đế quốc La Mã. Ông được phép rút lui với chiến lợi phẩm của mình và phải trả tiền cống nạp ở ngoài Đế quốc. 
 
Cniva bắt đầu cuộc xâm lược Đế quốc La Mã khi ông cho quân vượt qua sông Danube. Thoạt đầu ông chia đại quân thành nhiều cánh tràn vào tỉnh Moesia của La Mã cùng với liên quân Goth, German và Sarmatia. Lực lượng quân sĩ đông đảo của ông đã gây sự chú ý tới Hoàng đế Decius. Trong khi Cniva đang vây hãm thành phố Nicopolis thì quân của Decius vừa đến kịp lúc buộc người Goth phải rút về phía Philippopolis. Decius hay tin lập tức dẫn binh truy đuổi Cniva qua những vùng đất có địa hình hiểm trở, nhưng rồi sau nhiều lần bị buộc phải di chuyển khiến Cniva quyết định quay trở lại tập kích Decius, lúc ấy nghĩ rằng viên chúa rợ đã bỏ xa toán quân Goth nên không kịp đề phòng. Bị tấn công bất ngờ nên toàn quân của Decius trở nên rối loạn và tan vỡ ngay lập tức, riêng bản thân ông thì tháo chạy khỏi quân doanh cùng vài toán vệ sĩ thân cận. Sau đó Cniva kéo quân tới vây hãm Philippopolis, thành phố sau một hồi kháng cự rốt cuộc cũng bị quân rợ đánh chiếm, hơn một trăm ngàn người bị giết và nhiều người bị bắt làm tù binh.

Việc cướp phá Philippopolis khiến Decius tức giận, ông tiếp tục tập hợp số quân còn lại ngăn chặn vài toán quân German tràn qua, đồng thời còn cho tu sửa và củng cố công sự của mình dọc theo sông Danube với ý định tiến công Cniva. Người La Mã vào lúc đó với số quân vượt trội của họ chẳng mấy chốc đã vây lấy người Goth, vốn đang định rút quân khỏi đế quốc. Nhưng Decius với ý định báo thù và tin chắc sẽ giành chiến thắng đã hạ lệnh tấn công quân Goth tại một thị trấn nhỏ có tên là Forum Terebronii. Thế nhưng quân đội La Mã đã bị mắc kẹt trong một cái đầm lầy khi đang cố tấn công quân Goth mà không dò xét địa hình kỹ. Kết quả là cả hai cha con hoàng đế Decius và Herennius Etruscus đều chết trong trận chiến mà sử gọi là trận Abrittus.

Sau trận đánh khốc liệt, vị hoàng đế mới là Trebonianus Gallus đã để cho Cniva rút quân cùng với chiến lợi phẩm của mình và còn hỗ trợ đầy đủ cho cuộc hành trình của người Goth. Ông thậm chí còn hứa sẽ trả tiền cống nạp để Cniva khỏi xâm lược Đế quốc một lần nữa.

## Tham khảo

*Edward Gibbon, *History of the Decline and Fall of the Roman Empire*, Chapter 10 .
Caterina Gattilusio

**Caterina Gattilusio** (? - 1442) là vợ thứ hai của Konstantinos XI, vị Hoàng đế cuối cùng của Đế quốc Byzantine khi ông còn là Công tước xứ Morea.

Bà là con gái của Dorino đảo Lesbos và Orietta Doria. Năm 1440, Caterina đã đính hôn với Konstantinos Palaiologos. Cuốn biên niên sử của George Sphrantzes ghi lại rằng chính tác giả đã đến đảo Lesbos vào ngày 6 tháng 12 năm 1440 để đón Caterina và đưa cô tới làm lễ đính hôn.

Cuộc hôn nhân diễn ra vào ngày 27 tháng 7 năm 1441. Tuy nhiên Caterina đột ngột mất vào năm sau, có giả thuyết cho rằng bà chết khi đang sinh con giống như trường hợp người vợ trước của ông là Maddalena Tocco. Do vậy mà Konstantinos không bao giờ tái hôn nữa.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*
*
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch

**Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch** là một bộ trực thuộc chính phủ ở một số quốc gia như:

* Việt Nam: Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (Việt Nam)
* Hàn Quốc: Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (Hàn Quốc)
Roi mây

**Roi mây** là một dụng cụ dùng để đánh đòn có dạng một thanh hình trụ dài, cứng nhưng dẻo. Về lý thuyết, roi mây được làm từ thân cây mây, tuy nhiên tên gọi này cũng được mở rộng cho các loại roi có hình dạng tương tự. Roi mây được sử dụng để phạt đánh đòn trong trường học chủ yếu tại Anh, Ấn Độ, Sri Lanka, Malaysia, Singapore, Australia và New Zealand, Tại Đông Nam Á, việc dùng roi mây để đánh đòn trẻ em và thiếu niên trước đây khá phổ biến. Hiện tại đã được nhiều nước cấm vì các ảnh hưởng xấu cho trẻ em. Đánh đòn bằng roi mây vào mông đang được Singapore, Malaysia và Brunei sử dụng như một hình phạt của pháp luật dành cho các phạm nhân nam. Các phần cơ thể thường dùng làm mục tiêu để đánh là mông và lòng bàn tay.

Trong khi roi tre rẻ hơn dễ tìm hơn, roi mây vẫn được lựa chọn do tính chất vật liệu độc đáo của nó. Mây không cứng và rỗng như tre mà xốp rắn và rất linh hoạt - trong thực tế, linh hoạt hơn bất kỳ vật liệu tự nhiên khác có cùng đường kính. Khi chịu đánh đòn bằng roi tre, người chịu đòn không chỉ thấy ít đau hơn mà roi tre có thể dễ dàng vỡ thành các mảnh vụn có thể gây tổn thương không mong muốn. Một cây roi mây, ngược lại, rất khó vỡ và đánh đau hơn. Đánh đòn bằng roi mây luôn luôn đi kèm với nguy cơ làm da và các mô bị thương. Thông thường sau khi đánh đòn bằng roi mây, trên da thịt của người bị đánh nổi rõ nhưng lằn roi sưng lên, có thể thâm tím thậm chí rách da chảy máu. Khi chịu phạt đánh đòn theo pháp luật tại Singapore, Malaysia và Brunei, phạm nhân thường phải cởi truồng và chịu đánh vào mông trần bằng một cây roi mây ngâm nước cho nặng và được tiệt trùng. Điều này khiến cho mông phạm nhân bị rách da, tét thịt và chảy nhiều máu cũng như để lại sẹo vĩnh viễn. Hình phạt đánh đòn tại các nước này có thể lên tới 24 roi liên tục.

Tập tin:Rattan cane.jpg|Roi mây tại châu Âu
Tập tin:Caning.jpg|Miêu tả cách một phạm nhân Malaysia chấp hành hình phạt đánh đòn bằng roi mây vào mông


## Tham khảo
Aframomum albiflorum

***Aframomum albiflorum*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Lock mô tả khoa học đầu tiên năm 1984.

## Chú thích

## Liên kết ngoài
*
*
*
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (Hàn Quốc)

**Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hàn Quốc** (tiếng Hàn: 문화체육관광부, dịch nghĩa: Bộ Văn hóa-Thể dục-Quan quang, tiếng Anh: *Ministry of Culture, Sports and Tourism*) là một bộ trong Chính phủ Hàn Quốc, có nhiệm vụ phụ trách văn hóa, thể thao, du lịch, nghệ thuật và tôn giáo. Bộ được thành lập vào ngày 29 tháng 2 năm 2008 trên cơ sở tích hợp chức năng của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Cơ quan tuyên truyền chính sách, Bộ Viễn thông Thông tin (nghiệp vụ nội dung kỹ thuật số).

Bộ có một bộ trưởng, hai thứ trưởng và trên 60 đơn vị dưới quyền. Tổng số nhân viên của Bộ xấp xỉ 2.200 người. Một số đơn vị dưới quyền của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch là Bảo tàng Quốc gia, Nhà hát Quốc gia và Thư viện Quốc gia.

## Tầm nhìn
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch có tầm nhìn hướng đến "Thời đại của hi vọng, hạnh phúc của nhân dân" thông qua "Thịnh vượng văn hóa". Để có "Thịnh vượng văn hóa", Bộ "gieo hạnh phúc cho nhân dân bằng văn hóa", "dẫn dắt kinh tế sáng tạo bằng văn hóa" và "xây dựng quốc gia văn hóa". Nền tảng cho "thịnh vượng văn hóa" được tạo lập thông qua việc dành 2% ngân sách dành cho các chương trình văn hóa và tạo nền tảng pháp lý cho các chương trình văn hóa căn bản.

## Sơ đồ tổ chức
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch có một bộ trưởng, dưới đó là hai thứ trưởng. Trực tiếp dưới quyền bộ trưởng còn có Tham mưu chính sách, Phát ngôn viên (Vụ trưởng Tuyên truyền) và Tổng Thanh tra (đứng đầu Vụ Thanh tra).

; Dưới quyền Thứ trưởng thứ 1
* Văn phòng Điều chỉnh Kế hoạch 
* Văn phòng Tôn giáo 
* Văn phòng Công nghiệp Nội dung văn hóa 
* Cục Chính sách văn hóa 
* Cục Nghệ thuật 
* Cục Du lịch 
* Tổ Kế hoạch Chính sách Bảo tàng Thư viện

; Dưới quyền Thứ trưởng thứ 2
* Phòng Thông tin đại chúng 
* Cục Thể thao 
* Cục Chính sách Truyền thông 
* Tổ Xúc tiến Đô thị Trọng điểm Văn hóa châu Á

## Lịch sử
Tiền thân của Bộ là Cơ quan Công bố thành lập ngày 4 tháng 11 năm 1948 theo Sắc lệnh Tổng thống số 15. Cơ cấu Cơ quan Công bố gồm một văn phòng (Văn phòng thư ký) và bốn cục (Cục Công bố, Cục Xuất bản, Cục Thống kê và Cục Truyền thông). Cơ quan này bị bãi bỏ vào năm 1956 và chuyển thành Văn phòng Công bố thuộc Tổng thống. Năm 1961, Bộ Công bố thành lập, gồm bốn cục là Cục Điều tra, Cục Công bố, Cục Tuyên truyền Văn hóa và Cục Quản lý Truyền thông.

Năm 1990, Bộ Văn hóa thành lập theo Sắc lệnh Tổng thống số 12895, gồm hai văn phòng, bốn cục và 18 phòng. Ngày 6 tháng 3 năm 1993, Bộ Văn hóa nhập với Bộ Thanh thiếu niên Thể thao thành Bộ Văn hóa Thể thao (Sắc lệnh Tổng thống số 13869). Năm 1994, bãi bỏ Cục Văn hóa Sinh hoạt và Cục Hỗ trợ Thể thao, đồng thời tiếp nhận nghiệp vụ Cục Du lịch thuộc Bộ Giao thông. Ngày 28 tháng 2 năm 1998, thành lập Bộ Văn hóa Du lịch (Sửa đổi Luật tổ chức chính phủ số 5529).

Ngày 29 tháng 2 năm 2008, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành lập trên cơ sở tích hợp chức năng của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Cơ quan tuyên truyền chính sách, Bộ Viễn thông Thông tin (nghiệp vụ nội dung kỹ thuật số).

## Chú thích

## Liên kết ngoài
*  Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch
* /MUL Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch
Vụ đánh bom Bodh Gaya

Ngày 7 tháng 2013, một chuỗi 10 bom phát nổ trong và quanh Chùa Mahabodhi, một di sản thế giới ở Bodh Gaya, Ấn Độ, nơi đánh dấu địa điểm Phật Thích-ca Mâu-ni đã giác ngộ dưới bóng cây bồ đề sau 49 ngày thiền định, là một thánh địa Phật giáo trên toàn cầu.

Theo báo chí Ấn Độ, từ lâu Đại tháp Giác Ngộ nằm trong danh sách mục tiêu tấn công của các nhóm khủng bố Hồi giáo. Tuần trước, nhà chức trách Ấn Độ cũng đã cảnh báo nguy cơ tấn công khủng bố tại đây.

Bộ trưởng Anil Goswami cho biết có bốn vụ nổ bên trong và bốn vụ nổ bên ngoài khuôn viên Đại tháp Giác Ngộ. Cục Điều tra Quốc gia và Lực lượng Bảo vệ An ninh Quốc gia bao gồm các chuyên gia về chất nổ đã được cử tới hiện trường để giúp cảnh sát thu thập chứng cứ và hỗ trợ điều tra sau vụ khủng bố này. Bộ trưởng Bộ Nội vụ cũng cho biết ít nhất có năm người bị thương, trong đó có hai nhà sư và hai du khách đến từ Tây Tạng, nhưng ngôi Đại tháp và cây bồ đề thiêng không bị hư hại.

Một vụ đánh bom khác ở Chùa Mahabodhi diễn ra vào ngày 19 tháng 1 năm 2018. Trong vụ đánh bom năm 2013 và năm 2018, bên khủng bố đều tuyên bố động cơ là nhắm vào các địa điểm Phật giáo để trả thù cho cuộc diệt chủng người Rohingya ở nước láng giềng Myanmar, một quốc gia có đa số dân theo đạo Phật.

## Chú thích
Sa nhân cựa

**Sa nhân cựa** (danh pháp khoa học: ***Meistera aculeata***) là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được William Roxburgh mô tả khoa học đầu tiên năm 1810 dưới danh pháp *Amomum aculeatum*. Năm 2018, Jana Leong-Škorničková và Mark Newman chuyển nó sang chi *[[Meistera]]* mới được phục hồi.

## Phân bố
Loài này có trong khu vực bao gồm quần đảo Andaman, Java, Tiểu Sunda, Malaysia bán đảo, Maluku, Myanmar, New Guinea, Sumatra, Thái Lan, Việt Nam.

## Mô tả
Bụi; thân cao đến 3–4 m, đường kính thân cây 1,5&nbsp;cm. Lá không cuống, có phiến tròn dài thon hình tim-hình mác, dài 15–60&nbsp;cm, rộng 2–9&nbsp;cm, không lông; mép cao 3&nbsp;mm, có 2 thùy. Lá bắc hình mác. Phát hoa dạng bông hình trứng ngược, ở đất, xoan tròn, dài 5–7&nbsp;cm; cọng ngắn; lá hoa xoan; hoa thò dài ra, đài 3–4&nbsp;cm; ống vành đến 3&nbsp;cm, cánh hoa 1,5&nbsp;cm; môi dài hơn rộng, 3 thùy đứng; bao phấn có mòng 3 thùy. Quả nang hình trứng to 3 x 2,5&nbsp;cm, đỏ đậm, không rãnh, có lông mịn và gai chẻ hai, nhọn. Ra hoa tháng 4-5, quả chín tháng 10. Rừng bình nguyên và trồng.

## Chú thích
*
*
*
Wurfbainia bicorniculata

***Wurfbainia bicorniculata*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Karl Moritz Schumann mô tả khoa học đầu tiên năm 1904 dưới danh pháp *Amomum bicorniculatum*. Năm 2018 Jana Leong-Škorničková và Axel Dalberg Poulsen chuyển nó sang chi *[[Wurfbainia]]*.

## Phân bố
Loài này có tại Borneo (Kalimantan).

## Tham khảo
*
*
*
Sa nhân voi

**Sa nhân voi** (danh pháp khoa học: ***Meistera elephantorum***) là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được François Gagnepain mô tả khoa học đầu tiên năm 1906 theo mẫu vật do Jean Baptiste Louis Pierre thu thập tháng 6 năm 1870 tại dãy núi Krâvanh (tây nam Campuchia) dưới danh pháp *Amomum elephantorum*. Năm 2018, Jana Leong-Škorničková và Mark Newman chuyển nó sang chi *[[Meistera]]* mới được phục hồi.

## Phân bố
Loài này có trong khu vực bao gồm Campuchia, Lào, Thái Lan, Việt Nam.

## Xem thêm
* Lectotype tại MNHN.
* Lectotype or Syntype tại MNHN.

## Chú thích
*
*
*
Riềng ấm

**Riềng ấm** hay **sa nhân hoa thưa** (danh pháp khoa học: ***Meistera gagnepainii***) là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng.

## Lịch sử phân loại
Loài này được François Gagnepain mô tả khoa học đầu tiên năm 1902 (in năm 1903) theo mẫu vật số 2687 do Bon H. F. thu thập ngày 11-6-1884 tại Lạng Sơn dưới danh pháp *Amomum thyrsoideum*, tuy nhiên danh pháp này là không hợp lệ (*nomen ilegitimum*) do nó đã được Hipólito Ruiz López và José Antonio Pavon sử dụng từ năm 1798 để chỉ một loài khác biệt (danh pháp chính thức hiện nay của nó là *[[Renealmia thyrsoidea]]* (Ruiz & Pav.) Poepp. & Endl., 1838) có ở châu Mỹ. Năm 2000, Te Ling Wu, Kai Larsen và Nicholas J. Turland đặt tên và hợp lệ hóa loài ở châu Á là *Amomum gagnepainii*.

Năm 2018, Jana Leong-Škorničková và Mark Newman chuyển nó sang chi *[[Meistera]]* mới được phục hồi.

## Phân bố và môi trường sống
Loài này có trong khu vực từ Trung Quốc (tây nam khu tự trị Quảng Tây) tới miền bắc Việt Nam. Môi trường sống là rừng rậm.

## Mô tả
Rễ củ. Bẹ lá có sọc, nhẵn nhụi; lưỡi bẹ hình tròn, 4–5&nbsp;mm; cuống lá khoảng 5&nbsp;mm; phiến lá thuôn dài-hình mũi mác, 20-25 × khoảng 6&nbsp;cm, nhẵn nhụi, gân giữa trở nên mờ dần về phía đỉnh, đáy thuôn tròn, đỉnh nhọn. Cụm hoa dạng bông hình trụ, 8–13&nbsp;cm; cuống khoảng 30&nbsp;cm, vỏ bao giống vảy hình trứng-hình mũi mác, khoảng 3&nbsp;cm; lá bắc xếp lợp, màu tía, hình mũi mác, 2-2,3&nbsp;cm; lá bắc con hình ống, 0,9-1,2&nbsp;cm, xẻ 1 bên, đỉnh có 2 khe. Đài hoa gần hình trụ, khoảng 1&nbsp;cm, phần xa trục có lông nhung, đỉnh 3 răng. Ống tràng hoa dài bằng đài hoa, có lông nhung; thùy màu vàng, khoảng 1,4&nbsp;cm × 6&nbsp;mm, thùy trung tâm rộng khoảng 9&nbsp;mm. Các nhị lép ở bên giống như răng, khoảng 1&nbsp;mm. Cánh giữa môi dưới màu vàng tại gân giữa với các gân màu tím, hình thìa-hình quạt, khoảng 1,5 × 1,2&nbsp;cm, đáy thu nhỏ dần, đỉnh 2 khe. Nhị khoảng 1,1&nbsp;cm; chỉ nhị khoảng 5&nbsp;mm; phần phụ liên kết hình bán nguyệt, khoảng 1,5&nbsp;mm. Bầu nhụy rậm lông. Quả nang gần hình cầu hoặc hình trứng, khoảng 2,5 × 1,2-1,8&nbsp;cm, với các gai dày và cong. Hạt đường kính 3–4&nbsp;mm, có góc cạnh. Ra hoa tháng 5, tạo quả tháng 7. *2n* = 48.

## Tên gọi khác
Tại Trung Quốc, nó được gọi là 长序砂仁 (chang xu sha ren, trường tự sa nhân).

## Xem thêm
* Holotype tại MNHN.

## Chú thích
*
*
*
Wurfbainia graminea

***Wurfbainia graminea*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Nathaniel Wallich đặt tên năm 1832 với danh pháp *Amomum gramineum* nhưng không có mô tả khoa học kèm theo. Năm 1891, Carl Ernst Otto Kuntze xếp nó trong chi *[[Cardamomum]]* nhưng cũng không có mô tả khoa học. Năm 1894, John Gilbert Baker xếp nó trong chi *[[Amomum]]* và bổ sung mô tả khoa học đầu tiên cho nó. Năm 2018, Jana Leong-Škorničková và Axel Dalberg Poulsen chuyển nó sang chi *[[Wurfbainia]]*.

## Phân bố
Loài này có ở Myanmar.

## Chú thích
* 
* 
*
Sa nhân tím

**Sa nhân tím** hay **mè tré bà**, **dương xuân sa**, **sa nhân Hải Nam**, **sa nhân lưỡi dài**, **mè trẻ bà** (danh pháp khoa học: ***Wurfbainia longiligularis***) là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Te Ling Wu mô tả khoa học đầu tiên năm 1977 dưới danh pháp *Amomum longiligulare*. Năm 2018, Jana Leong-Škorničková và Axel Dalberg Poulsen chuyển nó sang chi *[[Wurfbainia]]*.

## Tên gọi
Tại vùng phía Bắc Việt Nam, loại cây này còn được gọi là **mác nẻng** (Tày), **sa ngần** (Dao). Tại Trung Quốc gọi là 海南壳砂仁 (Hải Nam xác sa nhân, nghĩa đen là sa nhân vỏ Hải Nam).

## Phân bố
Sa nhân tím có vùng phân bố từ đảo Hải Nam và đông nam Trung Quốc đến vùng Trung Lào, Thái Lan và Việt Nam.

Ở Việt Nam, sa nhân tím tập trung nhất ở các tỉnh Tây Nguyên như các huyện M'Đrắc (Đắc Lắc), An Khê và K'Bang (Gia Lai), Vĩnh Thạnh (Bình Định), Sông Hinh (Phú Yên).

## Mô tả
Cây cao 1,0-1,5 m. Lưỡi bẹ hình mũi mác, 2-4,5&nbsp;cm, có màng, nhẵn nhụi; cuống lá khoảng 5&nbsp;mm; phiến lá thẳng-hình mũi mác hoặc thẳng, 20-30 × 2,5–3&nbsp;cm, nhẵn nhụi, phần đáy thon nhỏ dần, đỉnh hình đuôi- nhọn đột ngột. Cụm hoa dạng bông có cuống dài 1–3&nbsp;cm; lá bắc màu nâu, hình mũi mác, 2-2,5&nbsp;cm; lá bắc con hình ống, khoảng 2&nbsp;cm. Đài hoa màu trắng, 2-2,2&nbsp;cm, đỉnh 3 răng. Tràng hoa hơi dài hơn đài hoa; thùy thuôn dài, khoảng 1,5&nbsp;cm. Cánh giữa môi dưới màu trắng với gân giữa màu tía và đỉnh màu vàng, hình tròn-hình thìa, khoảng 2 × 2&nbsp;cm, gân giữa lồi, đỉnh nhọn có 2 thùy. Nhị khoảng 1&nbsp;cm; phần phụ kết nối 3 thùy, thùy trung tâm hình tròn, các thùy bên gần tròn. Quả nang hình trứng, 1,5-2,2 × 0,8-1,2&nbsp;cm, tù 3 góc, với các gai phân nhánh, mềm, dễ bong, dài đến 1&nbsp;mm. Hạt màu nâu tía, bao bọc trong một áo hạt dạng màng màu nâu. Ra hoa tháng 4-5, tạo quả tháng 6-9.

## Sử dụng
Bộ phận dùng chủ yếu là quả, thu hái vào tháng 6-9, phơi khô. Quả sa nhân tím có vị cay, tính ấm, mùi thơm, có tác dụng khai kinh tỳ, vị, tán hàn, tán thấp, hành khí, khai vị, tiêu thực, kích thích tiêu hóa. Trong thực phẩm, sa nhân tím thường được dùng làm gia vị và chế rượu mùi. Tinh dầu sa nhân tím có tác dụng kháng khuẩn.

Trong y học cổ truyền, sa nhân tím được dùng trong các bài thuốc chữa chứng lạnh bụng, đầy hơi, tiểu tiện tắc ở phụ nữ có thai, chữa tiêu chảy, đau nhức răng, tê thấp; chữa ăn không tiêu, nôn mửa đau bụng ở trẻ em.

## Chú thích
*
*
*
Amomum longipetiolatum

***Amomum longipetiolatum*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Elmer Drew Merrill mô tả khoa học đầu tiên năm 1932.

## Phân bố
Loài này có ở Trung Quốc (Quảng Tây, Hải Nam) và miền bắc Việt Nam. Tên gọi trong tiếng Trung là 长柄豆蔻 (trường bính đậu khấu), nghĩa là đậu khấu cuống dài. Môi trường sống là rừng ở cao độ 400-600 m.

## Mô tả
Cây cao 50-100 cm. Lưỡi bẹ hình tròn, ~2 cm; cuống lá 2,5-12 cm; phiến lá mặt gần trục màu xanh lục khi còn non rồi trở thành xanh lam xám, mặt xa trục màu xanh lục nhạt, thuôn dài-hình mũi mác, 35-75 × 7-11 cm, mặt gần trục nhẵn nhụi, mặt xa trục như lụa màu ánh vàng, đáy nhọn, đỉnh nhọn. Cụm hoa dạng bông hình elipxoit; cuống ngắn hoặc không có; lá bắc 2-3 cm, gần như màng. Hoa ~9 cm. Đài hoa ~3,5 cm, có lông tơ, đỉnh 3 răng; răng thuôn dài, ~3 mm. Ống tràng hoa ~5,5 cm; thùy thẳng, ~2,5 cm × 4 mm, có điểm mạch hỗ. Các nhị lép bên thẳng, 4-6 mm. Cánh môi màu trắng với phần giữa ánh vàng và phần gốc màu tía, hình trứng ngược, ~3,5 cm. Bao phấn thẳng, 1,2-1,5 cm; phần phụ liên kết 3 thùy, thùy 3-4 × ~1 mm, thùy trung tâm mọc thẳng đứng, các thùy bên cong hình lưỡi liềm, trải rộng. Bầu nhụy thuôn dài-hình elip, 3-4 mm, có lông tơ áp ép dày dặc. Quả nang gần hình cầu, đường kính ~2 cm, có lông tơ màu nâu; cuống 1,5-2 cm. Ra hoa tháng 4-5. *2n* = 48.

## Chú thích
*
*
*
Sundamomum longipedunculatum

***Sundamomum longipedunculatum*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Rosemary Margaret Smith mô tả khoa học đầu tiên năm 1985 dưới danh pháp *Amomum longipedunculatum*. Năm 2018, Axel Dalberg Poulsen và Mark Fleming Newman chuyển nó sang chi mới được mô tả là *[[Sundamomum]]*.

## Phân bố
Plants of the World Online cho rằng loài này có ở Borneo (Sabah).

## Chú thích
*
*
*
Hornstedtia lophophora

***Hornstedtia lophophora*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Henry Nicholas Ridley mô tả khoa học đầu tiên năm 1909. Năm 1919, Adolph Daniel Edward Elmer chuyển nó sang chi *[[Amomum]]* với danh pháp *Amomum lophophorum*. 1919. Nghiên cứu phát sinh chủng loại chi *Amomum* năm 2018 của de Boer *et al.* xác định nó thuộc về chi *[[Hornstedtia]]*.

## Phân bố
Loài này có trên dãy núi Cuernos, đảo Negros, Philippines. Sinh sống trong các thung lũng hẹp màu mỡ ở độ cao 1.200&nbsp;m (4.000&nbsp;ft).

## Chú thích
*
*
*
Amomum macrodons

***Amomum macrodons*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Benedetto Scortechini mô tả khoa học đầu tiên năm 1886, nhưng trong bản in bị lỗi (theo Schumann, 1904) thành *Amomum macrodous*. John Gilbert Baker khi viết về Scitamineae trong quyển 6 sách *Flora of British India* năm 1892 cho rằng nó là *Amomum macrodus*, và điều này dẫn tới danh pháp *Hornstedtia macrodus* của Karl Moritz Schumann năm 1904. Hiện tại, các cơ sở dữ liệu thực vật không thống nhất về các danh pháp này. Cụ thể: 
* World Checklist of Selected Plant Families và The Plant List sử dụng *Amomum macrodons* và *Hornstedtia macrodons*;
* IPNI sử dụng *Amomum macrodus* và *Hornstedtia macrodus*;
* Tropicos sử dụng *Amomum macrodous* và *Hornstedtia macrodons*.

## Phân bố
Loài này có tại Perak, Malaysia bán đảo.

## Mô tả
Lá thuôn dài- hình mũi mác, cụm hoa dạng bông, nhỏ, gần hình cầu, có cuống ngắn, lá bắc hình trứng-hình mũi mác nhỏ, [cánh] môi không dài hơn các đoạn tràng hoa, mép thuôn dài cuốn trong, mào bao phấn nhỏ cắt cụt. Thân lá thanh mảnh, dài 2&nbsp;ft. Lá hình đuôi, 6-8 × 2-3 inch. Cụm hoa dạng bông đường kính 1 inch; lá bắc màu đỏ, nhẵn nhụi, 0,5 inch. Đài hoa có mo, 0,5 inch. Ống tràng hoa dài bằng một nửa đài hoa; các đoạn thuôn dài, 0,25 inch. Môi chẻ đôi, đỉnh màu vàng, bên trong màu tía về phía đáy; các nhị lép nhỏ phát triển; mào bao phấn nguyên; các ngăn song song, nhẵn nhụi.

## Chú thích
*
*
*
Meistera masticatorium

***Meistera masticatorium*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được George Henry Kendrick Thwaites mô tả khoa học đầu tiên năm 1861 dưới danh pháp *Amomum masticatorium*. Năm 2018, Jana Leong-Škorničková và Mark Newman chuyển nó sang chi *[[Meistera]]* mới được phục hồi.

## Phân bố
Loài này có trong khu vực Kandy thuộc Sri Lanka. Môi trường sống là rừng, ở cao độ đến 1.200 m (4.000 ft).

## Sử dụng
Người Sinhala nhai thân rễ có hương thơm của loài này với trầu không (*Piper betle*).

## Chú thích
*
*
*
Amomum maximum

**Đậu khấu chín cánh** (danh pháp khoa học: ***Amomum maximum***) là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được William Roxburgh mô tả khoa học đầu tiên năm 1810.

## Phân bố
Loài này có tại Ấn Độ (quần đảo Andaman, Assam), Bangladesh, Indonesia (quần đảo Tiểu Sunda, Java, Papua), Myanmar, Nepal, Papua New Guinea, Thái Lan, Trung Quốc. Được ghi nhận ở cao độ 30-2.370 m (98-7.776&nbsp;ft).

Tên gọi trong tiếng Trung là 九翅豆蔻 (cửu sí đậu khấu), nghĩa là đậu khấu chín cánh.

## Nhánh ''A. maximum''
Nhánh *Amomum maximum* được phân biệt bằng mào bao phấn nguyên, cụm quả thuôn dài một phần và quả có cánh.

Nhóm *Amomum maximum* bao gồm các loại cây thân thảo mọc thành cụm (trừ *A. glabrum*, *A. longipetiolatum* và *A. prionocarpum*); lưỡi bẹ thường chẻ đôi một phần hoặc toàn bộ; lá bắc đối diện 1-5 hoa; lá bắc con không có, hoặc nếu có thì thường mở, hình mũi mác; chỉ nhị đôi khi hợp sinh với cánh môi tạo thành một ống ngắn phía trên điểm chèn của các thùy tràng hoa; mào bao phấn thường nguyên; quả thường có cánh, không bao giờ nhẵn.

Các thành viên của nhóm này là: *[[Amomum calcicolum|A. calcicolum]]*, *[[Amomum chevalieri|A. chevalieri]]*, *[[Amomum chryseum|A. chryseum]]*, *[[Amomum dealbatum|A. dealbatum]]*, *[[Amomum glabrum|A. glabrum]]*, *[[Amomum longipetiolatum|A. longipetiolatum]]*, *A. maximum*, *[[Amomum odontocarpum|A. odontocarpum]]*, *[[Amomum plicatum|A. plicatum]]*, *[[Amomum prionocarpum|A. prionocarpum]]*, *[[Amomum repoeense|A. repoeense]]* và *[[Amomum subcapitatum|A. subcapitatum]]*.

## Chú thích
*
*
*
Amomum menglaense

***Amomum menglaense*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Shao Quan Tong mô tả khoa học đầu tiên năm 1991.

## Phân bố
Loài này có tại miền nam tỉnh Vân Nam, Trung Quốc, ở cao độ 800-1.800 m (2.600-5.900&nbsp;ft).

Nó là một loài cây thân thảo thường xanh ở vùng đất thấp và rừng trên núi. Nó được tìm thấy ở cả rừng nguyên sinh và rừng thứ sinh cũng như ven đường. Có sự suy giảm về chất lượng và phạm vi của môi trường sống. Tên gọi trong tiếng Trung là 勐腊砂仁 (meng la sha ren, Mãnh Lạp sa nhân), nghĩa là sa nhân Mãnh Lạp, theo địa danh nơi người ta thu thập nó.

## Mô tả
Cây cao 1-1,5 m. Lá không cuống; lưỡi bẹ khoảng 5&nbsp;mm, có màng, nhẵn nhụi, đỉnh có khía; phiến lá hình elip hoặc hình mũi mác thuôn dài, 35-40 × 7,5-9,5&nbsp;cm, nhẵn nhụi, gốc hình nêm hoặc hẹp như vậy, đỉnh nhọn. Cụm hoa là bông gần giống hình đầu, khoảng 5 × 3,5&nbsp;cm; cuống 3–12&nbsp;cm; lá bắc màu nâu hoặc nâu ánh lục, hình trứng hoặc hẹp như vậy, 2–3&nbsp;cm × 1,2-1,5&nbsp;cm; lá bắc con ánh đỏ, hình ống khoảng 3,5&nbsp;cm. Đài hoa khoảng 3&nbsp;cm, đỉnh 3 răng, các răng ánh đỏ ở đỉnh. Ống tràng hoa màu trắng, khoảng 3,2&nbsp;cm; thùy trung tâm gần thuôn dài, khoảng 3 × 1,3&nbsp;mm, đỉnh có mấu nhọn; các thùy bên gần hình elip, khoảng 1,1&nbsp;cm. Các nhị lép ở bên màu đỏ, hình giùi, khoảng 4&nbsp;mm. Cánh giữa môi dưới màu đỏ ở trung tâm, với các đường tỏa tia và chóp màu vàng, gần thuôn dài, khoảng 3,5 × 1,8&nbsp;cm, mép nhăn, đỉnh nguyên. Nhị trắng; chỉ nhị khoảng 5&nbsp;mm; bao phấn thẳng, khoảng 1,5&nbsp;cm; phần phụ kết nối nguyên, khoảng 4 × 8&nbsp;mm. Bầu nhụy màu xanh lục ánh vàng, khoảng 6&nbsp;mm, nhẵn nhụi. Ra hoa tháng 5.

## Chú thích
*
*
*
Amomum mengtzense

***Amomum mengtzense*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Tsai Hse Tao (Thái Hi Đào) và Chen Pei Shan mô tả khoa học đầu tiên năm 1979.

## Phân bố
Loài này có tại đông nam tỉnh Vân Nam, Trung Quốc. Tên gọi trong tiếng Trung là 蒙自砂仁 (Mông Tự sa nhân), nghĩa là sa nhân Mông Tự; lấy theo địa danh Mông Tự.

## Chú thích
*
*
*
Wurfbainia micrantha

***Wurfbainia micrantha*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Henry Nicholas Ridley mô tả khoa học đầu tiên năm 1899 dưới danh pháp *Amomum micranthum*. Năm 2018, Jana Leong-Škorničková & Axel Dalberg Poulsen phục hồi chi *[[Wurfbainia]]* và xếp nó trong chi này.

## Phân bố
Plants of the World Online cho rằng loài này có trên bán đảo Mã Lai.

## Chú thích
*
*
*
Meistera muricarpa

**Sa nhân quả có mỏ** (danh pháp khoa học: ***Meistera muricarpa***) là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Adolph Daniel Edward Elmer mô tả khoa học đầu tiên năm 1915 dưới danh pháp *Amomum muricarpum*. Mẫu vật điển hình số 10947 do Elmer thu thập ở độ cao 533 m (1.750 ft) trên núi Apo ở Mindanao tháng 6 năm 1909.

Năm 2018, Jana Leong-Škorničková và Mark Newman chuyển nó sang chi *[[Meistera]]* mới được phục hồi.

## Phân bố
Loài này có trong khu vực bao gồm Lào, Philippines (Mindanao), đông nam Trung Quốc (Quảng Đông, Quảng Tây, Hải Nam), Việt Nam. Môi trường sống là rừng rậm, ở cao độ 300-1.000 m.

## Mô tả
Cây cao 2-3 m. Thân rễ mập. Lưỡi bẹ 7-9 mm; cuống lá 5-10 mm; phiến lá hình mũi mác hoặc thuôn dài-hình mũi mác, 25-35 × 6-8 cm, nhẵn nhụi, đáy hình nêm, đỉnh hình đuôi-nhọn. Cụm hoa dạng bông hình trứng, 6-8 cm; cuống 5-7 cm, các bẹ giống hình vảy xếp lợp, các bẹ gần nhỏ hơn các bẹ ở xa; trục cụm hoa có lông măng màu vàng; lá bắc con màu nâu, hình ống, dài 2-2,5 cm, xẻ gần như tới đáy ở một bên. Đài hoa màu đỏ, khoảng 2,5 cm, đỉnh 2 khe. Ống tràng hoa dài bằng đài hoa; các thùy màu vàng mơ, có gân màu đỏ rõ nét, dài 2-3 cm. Các nhị lép ở bên hình giùi. Cánh giữa môi dưới màu vàng mơ với các gân và đốm màu tía, hình trứng ngược, dài 2,5-3 cm, mép có lược mào, đỉnh 2 khe. Phần phụ liên kết hình bán nguyệt, tỏa rộng sang bên, khoảng 5 mm × 1 cm. Quả nang màu đỏ, hình cầu hoặc elipxoit, đường kính khoảng 2,5 cm, có lông măng màu vàng, có nhánh, gai mọng thịt 3-6 mm. Ra hoa tháng 5-9, tạo quả tháng 6-12. *2n* = 48.

## Tên gọi khác
Tại Trung Quốc gọi là 牛牯缩蔻 (ngưu cổ súc khấu).

## Chú thích
*
*
*
Amomum nemorale

***Amomum nemorale*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được George Henry Kendrick Thwaites mô tả khoa học đầu tiên năm 1861 dưới danh pháp *Elettaria nemoralis*. Năm 1883, George Bentham và Joseph Dalton Hooker chuyển nó sang chi *Amomum* nhưng không tạo ra tổ hợp tên gọi mới. Năm 1885, Henry Trimen chính thức đặt ra danh pháp *Amomum nemorale*.

## Phân bố
Loài này có tại Sri Lanka (Reigam corle = Raigamkorale và Pasdoon corle = Pasdumkorale).

## Chú thích
*
*
Meistera ochrea

***Meistera ochrea*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được  Henry Nicholas Ridley mô tả khoa học đầu tiên năm 1899 dưới danh pháp *Amomum ochreum*. Năm 2018, Jana Leong-Škorničková và Mark Newman chuyển nó sang chi *[[Meistera]]* mới được phục hồi.

## Phân bố
Loài này có trong khu vực bao gồm Malaysia bán đảo và Sumatra.

## Mô tả
Thân cao và mập. Lá thuôn dài, dài 0,9 m (3 ft) và rộng 18 cm (7 inch), đỉnh rộng có mấu nhọn nhẵn nhụi, cuống lá hầu như không phân biệt rất dày, rất dày, dài 1,3 cm (0,5 inch), lưỡi bẹ thuôn dài tù. Cụm hoa dạng bông hình cầu ngắn, thuôn dài khi thành quả, cuống dài 3,8 cm (1,5 inch). Lá bắc hình mũi mác dài 3,8 cm (1,5 inch), mỏng. Lá bắc con hình ống, dài 1,3 cm (0,5 inch), rìa có lông. Hoa lớn màu vàng. Đài hoa dài như tràng hoa, ống dài 2,5 cm (1 inch), các thùy hình mũi mác gần tù, 3 gân, đầu có lông. Ống tràng hoa với các thùy dày thuôn dài tù, rộng 1,9 cm (0,75 inch), mặt lưng có mui che rộng. Môi rất lớn, dài trên 2,5 cm (1 inch), xoắn, rìa có răng cưa màu vàng. Bao phấn thuôn dài 1,3 cm (0,5 inch). Quả hình cầu lớn mọng nước màu xanh lục được các bướu ngắn che phủ.

## Chú thích
*
*
*
Amomum odontocarpum

***Amomum odontocarpum*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Fang Ding (Phương Đỉnh) mô tả khoa học đầu tiên năm 1980.

Tên gọi trong tiếng Trung là 波翅豆蔻 (ba sí đậu khấu), nghĩa đen là đậu khấu cánh gợn sóng.

## Phân bố
Loài này có trong khu vực từ khu tự trị Quảng Tây ở đông nam Trung Quốc tới miền bắc Đông Dương, bao gồm Lào và Việt Nam. Môi trường sống là rừng thường xanh miền núi, đôi khi trên đá vôi; ở cao độ 1.200-1.530 m (4.000-5.000&nbsp;ft).

## Mô tả
Cây cao 50–120&nbsp;cm. Lá không cuống; lưỡi bẹ 2 khe, 1,5–3&nbsp;cm; phiến lá hình mác, 40-60 × 7–12&nbsp;cm, nhẵn nhụi trừ mép có lông cứng ngắn, gốc hình nêm, chóp nhọn. Cụm hoa dạng bông gần giống hình trứng, khoảng 4&nbsp;cm, 15-20 hoa; cuống 2-4,5&nbsp;cm; lá bắc màu tía, thuôn dài đến thẳng, 3,3–4&nbsp;cm × 5–7&nbsp;mm, mép và đỉnh có lông rung; không có lá bắc con. Đài hoa màu tía, 2,5–3&nbsp;cm, hơi chẻ ở một bên, có lông tơ ở mặt xa trục, đỉnh 3 răng. Tràng hoa trắng; ống tràng hơi ngắn hơn đài hoa, mặt xa có lông tơ thưa; các thùy thuôn dài, khoảng 2,4&nbsp;cm × 8&nbsp;mm. Nhị lép ở bên khoảng 1&nbsp;mm, nhiều thịt. Cánh giữa môi dưới màu trắng với gân giữa màu da cam, hình trứng ngược, khoảng 3 × 1,5–2&nbsp;cm, có lông tơ về phía họng, đáy hợp sinh với chỉ nhị tạo thành một ống 2–4&nbsp;mm. Nhị khoảng 1,4&nbsp;cm; bao phấn khoảng 1,2&nbsp;cm; phần phụ liên kết nguyên, khoảng 4&nbsp;mm. Bầu nhụy 9 góc, có lông tơ dày dặc. Quả nang màu ánh tía, hình cầu-hình trứng, khoảng 3 × 2,5-2,7&nbsp;cm, nhẵn nhụi, với 9 cánh có răng thưa, đỉnh với đài hoa bền; cuống 1-1,5&nbsp;cm. Ra hoa tháng 5, tạo quả tháng 8-9.

## Chú thích
*
*
*
Amomum padangense

***Amomum padangense*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Karl Moritz Schumann mô tả khoa học đầu tiên năm 1899. Tuy nhiên, Droop và Newman (2014) cho rằng loài này chưa được đặt đúng chỗ.

## Phân bố
Loài này có ở đảo Sumatra, Indonesia.

## Chú thích
*
*
*
Lanxangia paratsao-ko

***Lanxangia paratsao-ko*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Shao Quan Tong và Yong Mei Xia mô tả khoa học đầu tiên năm 1988 dưới danh pháp *Amomum paratsao-ko*. Năm 2018, Mark Fleming Newman và Jana Leong-Škorničková chuyển nó sang chi mới thiết lập là *[[Lanxangia]]*.

## Tên gọi
Tên gọi tiếng Trung 拟草果 (ni cao guo, nghĩ thảo quả, nghĩa đen là tựa như/phỏng theo thảo quả).

## Phân bố và môi trường sống
Loài này được tìm thấy tại các tỉnh và khu tự trị là Quảng Tây, Quý Châu, Vân Nam của Trung Quốc.

Môi trường sống là rừng, ở cao độ đến 1.600 m.

## Mô tả
Cây cao 1,5–3 m. Lá không cuống; bẹ lá màu xanh lục, có sọc dọc rõ nét; lưỡi bẹ màu ánh nâu, nguyên, dài 2,5–3&nbsp;cm, dạng màng, nhẵn nhụi; phiến lá màu xanh lục mặt gần trục, màu xanh lục nhạt mặt xa trục, hình thuôn dài hẹp-mũi mác hoặc hình elip-mũi mác hẹp, 40-85 × 13–18&nbsp;cm, nhẵn nhụi, đáy hình nêm hoặc thon nhỏ dần, đỉnh nhọn. Cành hoa 1 hoặc 2, hình đầu hoặc hình trứng-hình cầu, 4,5-6,5(-10) × 5–6&nbsp;cm; cuống 2–4&nbsp;cm, các bẹ hình vảy giống như da, nhẵn nhụi; lá bắc hình trứng hoặc hình elip, 4,5-6 × 5-5,5&nbsp;cm, đỉnh tròn; lá bắc con màu trắng, hình ống, 3-3,2&nbsp;cm, dạng màng, nhẵn nhụi, đỉnh 2 răng. Đài hoa màu trắng, hình chùy, 4-4,5&nbsp;cm, dạng màng, nhẵn nhụi, đỉnh 3 răng. Tràng hoa màu trắng, nhẵn nhụi; ống tràng 3-3,5&nbsp;cm; các thùy hình mác, gần đều, thùy trung tâm 2,5-3,3 × 0,9-1,1&nbsp;cm, đỉnh không có mấu nhọn. Không có nhị lép ở bên. Cánh giữa môi dưới màu trắng, có nhiều đốm đỏ ở trung tâm, với các gân màu đỏ tỏa tia ở mép, hình elip hẹp, 3,2-4 × 2-2,3&nbsp;cm, mép quăn. Nhị màu trắng; chỉ nhị khoảng 1&nbsp;cm; bao phấn thẳng, khoảng 1,4&nbsp;cm; phần phụ liên kết nguyên. Bầu nhụy màu trắng, nhẵn nhụi. Vòi nhụy trắng, thẳng, có lông tơ; đầu nhụy màu lục nhạt, có lông rung. Quả nang gần giống hình cầu. Ra hoa tháng 5.

## Chú thích
* 
* 
*
Amomum pauciflorum

***Amomum pauciflorum*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được John Gilbert Baker mô tả khoa học đầu tiên năm 1892.

## Phân bố
Loài này có tại Ấn Độ (Khasi Hills, Meghalaya, Assam) và miền bắc Myanmar.

## Chú thích
*
*
*
Sundamomum paucifolium

***Sundamomum paucifolium*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Rosemary Margaret Smith mô tả khoa học đầu tiên năm 1985 dưới danh pháp *Amomum paucifolium* (in lỗi thành 'paucifloium' không có nghĩa, trong khi tính từ đúng là 'paucifolium' nghĩa là ít lá). Năm 2018, Axel Dalberg Poulsen và Mark Fleming Newman chuyển nó sang chi mới được mô tả là *[[Sundamomum]]*.

## Phân bố
Plants of the World Online cho rằng loài này có ở Borneo (Sarawak).

## Chú thích
*
*
*
Etlingera pausodipsus

***Etlingera pausodipsus*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Karl Moritz Schumann đặt tên khoa học đầu tiên là *Amomum pausodipsus* năm 1899, nhưng không kèm theo mô tả khoa học. Năm 1930, Ludwig Eduard Theodor Loesener chuyển nó sang chi *Geanthus* với danh pháp *Geanthus pausodipsus*. Năm 2012, Axel Dalberg Poulsen chuyển nó sang chi *[[Etlingera]]*.

## Phân bố
Loài này có tại miền bắc và miền trung Sulawesi.

## Chú thích
*
*
*
Conamomum pierreanum

***Conamomum pierreanum*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được François Gagnepain mô tả khoa học đầu tiên năm 1906 dưới danh pháp *Amomum pierreanum*. Năm 2018, Jana Leong-Škorničková và Axel Dalberg Poulsen chuyển nó sang chi mới phục hồi là *[[Conamomum]]*.

## Phân bố
Loài này có tại Campuchia, Thái Lan. Nghiên cứu năm 2021 của nhóm tác giả từ Việt Nam ghi nhận loài này có mặt tại tỉnh Đắk Nông.

## Chú thích
*
*
*
Meistera propinqua

***Meistera propinqua*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Henry Nicholas Ridley mô tả khoa học đầu tiên năm 1905 dưới danh pháp *Amomum propinquum*. Năm 2018, Jana Leong-Škorničková và Mark Newman chuyển nó sang chi *[[Meistera]]* mới được phục hồi.

## Phân bố
Loài này có tại Philippines.

## Mô tả
Đầu hoa hình nón ngược. Cuống cụm hoa dài 7,6&nbsp;cm (3 inch), mập. Cuống hoa có lông tơ, ngắn. Lá bắc phía dưới hình trứng, có lông tơ, dài 0,5&nbsp;cm (0,2 inch). Lá bắc con hình ống, miệng không chẻ, dài 1,3&nbsp;cm (0,5 inch), có lông tơ, chẻ ba, hai thùy hợp sinh gần như tới đỉnh. Ống đài hoa dài 1,3&nbsp;cm (0,5 inch), nhẵn nhụi, 3 thùy, hai thùy hợp sinh gần như trên toàn bộ chiều dài của chúng, có mấu nhọn, có sống lưng ở đỉnh và có tơ cứng. Ống tràng hoa hình kèn, có lông tơ, các thùy thuôn dài, tù, thuôn tròn, dài 1,3&nbsp;cm (0,5 inch). Nhị lép rất ngắn, hình giùi. Môi hình trứng ngược, dài 2,5&nbsp;cm (1 inch), rộng, thanh trung tâm có các nhú nâng cao. Bao phấn thuôn dài, có tơ cứng ở rìa. Mô liên kết 3 thùy, thùy trên thuôn tròn, 2 thùy bên lớn, uốn ngược lại, rộng, thuôn dài, tù. Chỉ nhị thẳng, mỏng. Vòi nhụy rất thanh mảnh; đầu nhụy hình đầu.

## Chú thích
*
*
*
Amomum pterocarpum

***Amomum pterocarpum*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được George Henry Kendrick Thwaites mô tả khoa học đầu tiên năm 1861.

## Phân bố
Loài này có trong các khu vực sườn đồi núi của các rừng thường xanh ẩm ướt, ở cao độ đến 1.200&nbsp;m (4.000&nbsp;ft) tại miền nam Ấn Độ và Sri Lanka.

## Chú thích
*
*
*
Etlingera pilosa

***Etlingera pilosa*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Henry Nicholas Ridley mô tả khoa học đầu tiên năm 1909 dưới danh pháp *Amomum lepicarpum* var. *pubescens*. Năm 1919, Adolph Daniel Edward Elmer nâng cấp nó thành loài với danh pháp *Hornstedtia pubescens*. Năm 1923, Elmer Drew Merrill chuyển nó về chi *[[Amomum]]* với danh pháp là *Amomum pubescens*. Năm 2018, Axel Dalberg Poulsen và Docot R. V. A. chuyển nó sang chi *[[Etlingera]]* với tổ hợp tên gọi mới là *Etlingera pilosa*, do danh pháp *[[Etlingera pubescens]]* đã dành cho loài ở Borneo từ năm 1986.

## Phân bố
Loài này có tại đảo Negros, Philippines.

## Chú thích
*
*
*
Amomum purpureorubrum

***Amomum purpureorubrum*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Shao Quan Tong và Yong Mei Xia mô tả khoa học đầu tiên năm 1988.

## Phân bố
Loài này có ở tây nam Vân Nam, Trung Quốc. Tên gọi trong tiếng Trung là 紫红砂仁 (tử hồng sa nhân), nghĩa là sa nhân đỏ tía.

## Chú thích
*
*
*
Amomum putrescens

***Amomum putrescens*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Fang Ding (Phương Đỉnh) mô tả khoa học đầu tiên năm 1978.

## Phân bố
Loài này có ở miền nam khu tự trị Quảng Tây, Trung Quốc. Tên gọi trong tiếng Trung là 腐花豆蔻 (hủ hoa đậu khấu), nghĩa là đậu khấu hoa mục.

## Chú thích
*
*
*
Wurfbainia quadratolaminaris

***Wurfbainia quadratolaminaris*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Shao Quan Tong mô tả khoa học đầu tiên năm 1989 dưới danh pháp *Amomum quadratolaminare*. Năm 2018, Jana Leong-Škorničková & Axel Dalberg Poulsen phục hồi chi *[[Wurfbainia]]* và xếp nó trong chi này.

## Phân bố
Plants of the World Online cho rằng loài này có tại miền nam tỉnh Vân Nam, Trung Quốc. Môi trường sống là rừng, ở cao độ đến 800 m. Tại đây nó được gọi là 方片砂仁 (phương phiến sa nhân), nghĩa đen là sa nhân phiến vuông.

## Mô tả
Cây cao 0,8-1,5 m. Lá không cuống; bẹ lá màu xanh lục, có sọc dọc rõ rệt; lưỡi bẹ nguyên, 2–3&nbsp;mm, có lông tơ rậm; phiến lá hình mũi mác hẹp hoặc hình elip hẹp, 14-35 × 4-4,5&nbsp;cm, nhẵn nhụi, đáy hình mũi mác hẹp, đỉnh hình đuôi-nhọn. Cụm hoa dạng bông, 1-3, hình đầu hoặc thuôn dài, đường kính 1,2–3&nbsp;cm; cuống 0,8–4&nbsp;cm, bẹ giống vảy màu đỏ, gần giống như da, mép có lông rung; lá bắc màu đỏ, hình trứng hoặc thuôn dài, 1,5-3,1 × 0,8-1,5&nbsp;cm, gần giống như da, mép có lông rung; lá bắc con màu đỏ nhạt, khoảng 8&nbsp;mm. Đài hoa màu đỏ nhạt với đáy trắng, dài bằng lá bắc con, đỉnh 2 rãnh. Ống tràng hoa màu trắng, có đốm đỏ ở đỉnh, dài bằng đài hoa, có lông tơ màu trắng nhạt; các thùy hình elip hẹp, khoảng 1,4&nbsp;cm × 4&nbsp;mm. Các nhị lép ở bên hình phiến hay hình vuông, khoảng 2&nbsp;mm. Cánh giữa môi dưới màu trắng với dải màu vàng ở trung tâm và các đốm màu đỏ ở gốc, gần tròn, khoảng 1,5 × 1,8&nbsp;cm, nhẵn nhụi, mép quăn. Chỉ nhị màu trắng, khoảng 5&nbsp;mm; bao phấn hình elip, khoảng 6&nbsp;mm; phần phụ liên kết 3 thùy, khoảng 4 × 8&nbsp;mm, thùy trung tâm có khía tại đỉnh. Bầu nhụy rậm lông tơ màu nâu. Vòi nhụy màu trắng; đầu nhụy có lông rung. Ra hoa tháng 3.

## Chú thích
*
*
*
Amomum queenslandicum

***Amomum queenslandicum*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Rosemary Margaret Smith mô tả khoa học đầu tiên năm 1980.

## Phân bố
Loài này có New Guinea và bán đảo Cape York ở miền bắc Queensland, Australia. Môi trường sống ở cao độ từ gần mực nước biển đến 200&nbsp;m (656&nbsp;ft). Mọc ở những khu vực bị xáo trộn (đặc biệt là ven đường) ở vùng đất thấp hoặc rừng mưa hành lang. Người ta cho rằng loài này đang chịu suy giảm do tập tính kiếm ăn của lợn hoang (*[[Sus scrofa]]*).

## Chú thích
*
*
*
Amomum robertsonii

***Amomum robertsonii*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được William Grant Craib mô tả khoa học đầu tiên năm 1913.

## Phân bố
Loài này có ở các bang Nam Shan, Myanmar; trong rừng thông và rừng hỗn hợp, ở cao độ 1.350&nbsp;m (4.430&nbsp;ft).

## Chú thích
*
*
*
Epiamomum roseisquamosum

***Epiamomum roseisquamosum*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Hidetoshi Nagamasu và Shoko Sakai mô tả khoa học đầu tiên năm 1996 dưới danh pháp *Amomum roseisquamosum*. Năm 2018, Axel Dalberg Poulsen và Jana Leong-Škorničková chuyển nó sang chi mới được mô tả là *[[Epiamomum]]*.

## Phân bố
Plants of the World Online cho rằng loài này có ở Borneo (Sarawak).

## Chú thích
*
*
*
Etlingera sarasinorum

***Etlingera sarasinorum*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Karl Moritz Schumann mô tả khoa học đầu tiên năm 1899 dưới danh pháp *Amomum sarasinorum*. Năm 2012, Axel Dalberg Poulsen chuyển nó sang chi *[[Etlingera]]*.

## Phân bố
Loài này có tại miền bắc Sulawesi.

## Chú thích
*
*
*
Lanxangia scarlatina

***Lanxangia scarlatina*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Hse Tao Tsai (Thái Hi Đào) và Pei Shan Chen mô tả khoa học đầu tiên năm 1979 dưới danh pháp *Amomum scarlatinum*. Năm 2018, Mark Fleming Newman và Jana Leong-Škorničková chuyển nó sang chi mới thiết lập là *[[Lanxangia]]*.

## Tên gọi
Tên tiếng Trung: 红花砂仁 (hồng hoa sa nhân).

## Phân bố và môi trường sống
Myanmar (Kachin), Trung Quốc (Vân Nam).

Môi trường sống là những nơi ẩm ướt, vệ đường; ở cao độ 900 m.

## Mô tả
Thân rễ có mùi thơm nồng. Cây cao 1,5–3 m. Lá không cuống hoặc gần như không cuống; lưỡi bẹ chẻ 2, 5–8&nbsp;mm, có màng, nhẵn nhụi, các thùy tù ở đỉnh; phiến lá hình elip hẹp, 35-40 × 4–11&nbsp;cm, nhẵn nhụi, đáy hình nêm, đỉnh nhọn. Cành hoa hình elipxoit, đường kính khoảng 4&nbsp;cm; cuống khoảng 2,5&nbsp;cm, các bẹ hình vảy dày dặc, giống da; lá bắc màu tía, hình mũi mác, chủ yếu nhọn đầu, xé rách khi khô; lá bắc con màu hồng với đỉnh màu nâu nhạt, hình ống, khoảng 4&nbsp;cm × 8&nbsp;mm, xẻ gần tới đáy ở 1 bên. Đài hoa màu hồng với đỉnh màu nâu nhạt, 2,7-3,2&nbsp;cm × khoảng 5&nbsp;mm, có lông tơ, đỉnh cụt hoặc 3 thùy không rõ nét. Ống tràng hoa màu trắng, bằng hoặc hơi dài hơn đài hoa một chút; thùy màu hồng, hình elip hẹp, khoảng 3&nbsp;cm × 6–9&nbsp;mm. Cánh giữa môi dưới với gân giữa màu vàng và các sọc màu tía ở mỗi bên, nhạt màu ở đỉnh, hình elip, khoảng 3,2 × 1,6&nbsp;cm, đáy có lông nhung màu trắng, mép quăn, đỉnh có răng. Bao phấn 1-1,5&nbsp;cm; phần phụ liên kết màu nâu nhạt, 3 thùy, các thùy bên thẳng, 5–7&nbsp;mm. Bầu nhụy màu trắng có lông tơ. Tạo quả tháng 5.

## Chú thích
* 
* 
*
Meistera sceletescens

***Meistera sceletescens*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Rosemary Margaret Smith mô tả khoa học đầu tiên năm 1990 dưới danh pháp *Amomum sceletescens*. Năm 2018, Jana Leong-Škorničková và Mark Newman chuyển nó sang chi *[[Meistera]]* mới được phục hồi.

## Phân bố
Loài này có tại đảo Borneo, trong khu vực bao gồm Malaysia (Sabah), Brunei.

## Chú thích
*
*
*
Amomum schlechteri

***Amomum schlechteri*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Karl Moritz Schumann mô tả khoa học đầu tiên năm 1904.

## Phân bố
Loài này có thể được tìm thấy ở cao độ 700&nbsp;m (2.300&nbsp;ft) trên dãy núi Bismarck thuộc Kaiser-Wilhelmsland, nay là miền bắc Papua New Guinea.

## Chú thích
*
*
*
Amomum siamense

***Amomum siamense*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được William Grant Craib mô tả khoa học đầu tiên năm 1912.

## Phân bố
Loài này có thể được tìm thấy ở Doi Sootep, Chiang Mai, miền bắc Thái Lan. Môi trường sống là rừng rậm thường xanh, ở cao độ 1.200-1.650 m (3.940-5.410 ft).

## Chú thích
*
*
*
Amomum stenocarpum

***Amomum stenocarpum*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Theodoric Valeton mô tả khoa học đầu tiên năm 1920.

## Phân bố
Loài này có thể được tìm thấy ở Simeulue, miền tây đảo Sumatra, Indonesia. Tên gọi địa phương là "koal-koal".

## Chú thích
*
*
*
Amomum subcapitatum

***Amomum subcapitatum*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Yong Mei Xia mô tả khoa học đầu tiên năm 1997.

## Phân bố
Loài này có ở Trung Quốc, Myanmar. Plants of the World Online hay Lamxay và Newman (2012) cho rằng loài này cũng có ở Lào, Thái Lan, Việt Nam, nhưng có thể đây chỉ là sự nhầm lẫn với *[[Amomum velutinum]]*.

## Chú thích
*
*
*