open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Los Altos (Trung Mỹ)

**Los Altos** là một bang tổn tại ngắn ngủi ở Trung Mỹ và là một trong sáu xứ tạo nên Cộng hòa Liên bang Trung Mỹ. Sau khi liên bang này giải thể, Los Altos là một nước cộng hòa độc lập trước khi bị Guatemala thôn tính.

Los Altos nguyên thủy là một đơn vị hành chánh ở miền tây Guatemala. Ngày 2 tháng 2 năm 1838 giới trí thức địa phương nhóm họp ở Quetzaltenango và chính thức tuyên bố thành lập một tỉnh riêng. Xứ này được Quốc hội Liên bang công nhận ngày 5 tháng 6. Xứ Los Altos bao gồm các tỉnh Quetzaltenango, Totonicapán và Sololá của Guatemala ngày nay. Tháng Giêng năm 1840 quân đội Guatemala tái chiếm Los Altos và sáp nhập xứ này vào Guatemala.

## Lịch sử
Từ thời kỳ thuộc địa, khu vực miền tây Guatemala đã có khuynh hướng độc lập khỏi chính quyền trung ương. Đại biểu Quetzaltenango đã tâu với triều đình Tây Ban Nha nhân lần nhóm họp ở Cádiz (Cortes de Cádiz) muốn lập riêng đơn vị Los Altos. Sự việc này không thành vì phong trào độc lập ở Trung Mỹ lật đổ thể chế thuộc địa. Tuy nhiên ý hướng của dân Los Altos không mờ nhạt. Đế quốc Mexico (1821-23) lên thay thế Tây Ban Nha nhưng sau cũng đổ và dải Trung Mỹ sang tên cho Cộng hòa Liên bang Trung Mỹ; Los Altos tiếp tục đòi lập riêng một xứ, không phụ thuộc Guatemala. Tình hình trở nên có lợi cho Los Altos nhân khi các đại biểu lập hiến soạn bản hiến pháp mới, cho phép dân chúng lập lên những tỉnh mới, tách ra từ những quốc gia thành viên. Người khởi xướng vận động cho Los Altos là Francisco Morazán.

Ngày 2 tháng 2 Los Altos tuyên bố độc lập và được chính phủ liên bang công nhận ngày 5 tháng 6 năm 1838, tức là thành viên thứ sáu trong Liên bang Trung Mỹ. Lá cờ của Los Altos dựa trên cờ của Liên bang nhưng có khác biệt là thêm quốc huy vẽ hình núi lửa ở phía sau và chim *[[Pharomachrus mocinno]]* (biểu tượng tự do) ở phía trước.

Khi Liên bang tan vỡ và cả dải Trung Mỹ rơi vào cuộc nội chiến thì Los Altos tuyên bố độc lập với thể chế cộng hòa. Chính phủ Guatemala do Rafael Carrera chỉ huy liền kéo quân vào tái chiếm Los Altos năm 1840. Ngày 2 tháng 4 năm 1840 Carrera hạ lệnh xử bắn số lớn viên chức của Los Altos.

Những năm sau đó: 1844, 1848 và 1849 dân Los Altos nổi lên chống lại chính quyền độc tài của Carrera nhưng đều thất bại.

Ngày nay Los Altos được coi là đồng nghĩa với tỉnh Quetzaltenango.

## Tham khảo
Danh sách lâu đài Albania

Danh sách các lâu đài và các lâu đài bị phá hủy ở Albania, sắp xếp theo đơn vị hành chính Hạt Albania.

## [[Berat (hạt)]]
* Lâu đài Berat

## [[Dibër (hạt)]]
* Lâu đài Burgajet
* Lâu đài Grezhdani

## [[Durrës (hạt)]]
* Lâu đài Krujë
* Lâu đài Durrës
* Lâu đài Ishëm
* Lâu đài Rodoni

## [[Elbasan (hạt)]]
* Lâu đài Elbasan
* Lâu đài Peqin

## [[Fier (hạt)]]
* Lâu đài Margëlliç

## [[Gjirokastër (hạt)]]
* Lâu đài Gjirokastër
* Lâu đàiLibohovë
* Lâu đài Kardhiq

## [[Korçë (hạt)]]
* Lâu đài Mok
* Lâu đài Pogradec
* Lâu đài Shpellë
* Lâu đài Trajan, sau Traianus, đế chế Roma
* Lâu đài Ventrok

## [[Lezhë (hạt)]]
* Lâu đài Lezhë

## [[Shkodër (hạt)]]
* Lâu đài Drisht
* Lâu đài Rozafa
* Lâu đài Vau-Dejës
* Lâu đài Gajtan

## [[Tirana (hạt)]]
*Lâu đài Bashtovë
*Lâu đài Dajti
*Lâu đài Petrelë
*Lâu đài Prezë
*Lâu đài Tirana
*Lâu đài Lalm

## [[Vlorë (hạt)]]
* Lâu đài Ali Pasha
* Lâu đài Kaninë
* Lâu đài Lëkurësi
* Lâu đài Porto Palermo

## Xem thêm
* Danh sách các lâu đài

## Tham khảo
Thử vai

**Thử vai** () là một phương pháp xác định mức độ thích hợp của một diễn viên hay nữ diễn viên với việc diễn xuất trong một bộ phim hay với một vai diễn cụ thể. Thông thường, diễn viên sẽ được đưa cho một phân cảnh, hay một số đoạn đối thoại và hành động được lựa chọn trước, và được hướng dẫn diễn xuất trước một máy quay để xem họ có thích hợp hay không. Đoạn phim sau khi phát triển như vậy sau đó sẽ được thẩm định bởi các thành viên thích hợp trong đoàn làm phim như đạo diễn tuyển vai và đạo diễn chính. Diễn viên có thể được yêu cầu mang theo một đoạn độc thoại chuẩn bị trước hay nếu cần, diễn viên sẽ được nhận một đoạn kịch bản và đọc tại chỗ (thường gọi là "đọc nguội" - ). Trong một số trường hợp, diễn viên có thể được yêu cầu đọc một phân cảnh nào đó, và một diễn viên khác sẽ được gọi đến để đọc lời thoại của nhân vật còn lại - hai người đối thoại với nhau.

## Phân loại
Diễn thử cũng có thể được dùng để kiểm tra mức độ thích hợp của phục trang, trang điểm và một số chi tiết khác, nhưng nói chung những công việc này thường được gọi là các buổi thử nghiệm phục trang hoặc hoá trang. Diễn viên thuộc các thể loại khác nhau có thể được yêu cầu làm các việc khác nhau trong mỗi buổi thử riêng. Ví dụ, diễn viên chính trong một bộ phim nhạc kịch sẽ được yêu cầu hát một ca khúc phổ biến hoặc học một tiết mục nhảy. Phương pháp diễn thử thường được sử dụng trong phim ảnh và các đoạn quảng cáo trên đài phát thanh, truyền hình, v.v... Chúng cũng có thể được sử dụng cho các phim ngắn.

Các diễn viên quốc tế như Bruce Lee được giao cho các bài diễn thử để thể hiện họ có khả năng sử dụng lưu loát và hiệu quả ngôn ngữ thích hợp hay không. Trong trường hợp của Lee, để thử nghiệm cho vai diễn Kato trong phim *[[The Green Hornet]]*, anh được yêu cầu nói chuyện về văn hoá Trung Quốc bằng tiếng Anh để kiểm tra xem anh hiểu và nắm được ngôn ngữ này đến mức nào, và sau đó phải thực hiện một số động tác võ thuật để trình diễn các kĩ năng cơ thể của mình.

## Xem thêm
* Buổi diễn thử

## Tham khảo
Danh sách lâu đài Belarus

Đây là danh sách các lâu đài ở Belarus.

## B
*Babruysk fortress 
*Brest Fortress, được biết đến với tên Brest-Litovsk fortress

## H
*Hrodna Old Castle
*Hrodna New Castle 
*Hnezna Church
*Hajciunishki 
*Halshany Castle

## K
*Tower of Kamyanyets
*Kletsk Castle
*Kopys
*Kosava, Belarus
*Kreva Castle

## L
*Liahavichy 
*Lida Castle
*Lubcha Castle

## M
*Quần thể lâu đài Mir
*Muravanka Church

## N
*Navahrudak Castle 
*Lâu đài Nesvizh

## P
*Pischalauski

## R
*Ruzhany Palace

## S
*Smalyany Castle 
*Slutsk Castle
*Shklow Castle
*Synkavichy Castle
*Svislach Castle

## Z
*Zaslawye

## Tham khảo
Titanichthys

***Titanichthys*** là một chi cá da phiến khổng lồ, khác thường sống ở vùng biển nông cuối kỷ Devon của Maroc và Đông Bắc Mỹ. Người ta cho rằng Titanichthys có một bộ lọc thức ăn, sử dụng cái mồm rộng của nó để nuốt các loài như cá trổng, hoặc có thể loài nhuyễn thể giống như động vật phù du.

## Ghi chú

## Tham khảo
*  (2005): Mikko's Phylogeny Archive: †Dinichthyloidea . Version of 2005-NOV-15. Truy cập 2007-SEP-13.
*  (1998): *Early Vertebrates*. Oxford University Press, Oxford, New York.ISBN 0-19-854047-7
*  (1996): *The Rise of Fishes: 500 Million Years of Evolution*. Johns Hopkins University Press, Baltimore.ISBN 0-8018-5438-5
Đế quốc México

**Đế quốc México** là một trong hai thời kỳ quân chủ của México vào thế kỷ 19, lập ngôi hoàng đế.

*Đệ nhất Đế quốc México của Agustín de Iturbide, tại vị từ 1821 đến 1823
*Đệ nhị Đế quốc México của Maximiliano I của México từ 1864 đến 1867
Cú vọ lực sĩ

**Cú vọ lực sĩ**, tên khoa học ***Ninox strenua***, là một loài chim trong họ Cú mèo. Chúng có nguồn gốc ở Đông và Đông Nam Australia, và là loài cú lớn nhất trên lục địa này.

## Mô tả
Cú vọ lực sĩ có hình dạng khá giống chim diều hâu. Chúng có cặp mắt lớn màu vàng, mỏ lớn. Không có túm lông kiểu tai đặc trưng của các loài cú mèo. Chân cú vọ màu vàng xỉn với bộ móng vuốt lớn và khỏe. Đuôi tương đối dài, hơi nhọn, đầu tương đối nhỏ. Lưng màu nâu xám với các vệt màu trắng, bụng màu trắng xen lẫn các vạch nâu, dưới cổ họng có nhiều đốm màu sẫm.

Đây là loài cú lớn nhất trong nhóm "cú diều hâu" và cũng là loài cú lớn nhất ở Australia. Loài này có chiều dài 45–65&nbsp;cm và sải cánh 112–135&nbsp;cm. Chim trống nặng 1,15-1,7&nbsp;kg, nhỉnh hơn chim mái, khoảng 1,05-1,6&nbsp;kg. Chiều dài cánh: chim trống 398–427&nbsp;mm, chim mái 381–410&nbsp;mm, đuôi dài 28&nbsp;cm.

## Lối sống
Cú vọ lực sĩ thường sống theo cặp. Chúng thường săn mồi vào ban đêm, và dành hầu hết thời gian ban ngày để ngủ. Môi trường sống của chúng là các khu vực cây cối, ẩm ướt bao gồm vùng rừng núi, rừng thưa và rừng ven biển, bìa rừng, vùng cây bụi, đồn điền, các khu vườn và công viên.

Con mồi tự nhiên của loài cú này là các loài thú có túi sống trên cây như thú túi possum, sóc túi, gấu túi Koala, cũng như dơi quạ. Chúng cũng săn cả các loài chim như cú muỗi, vẹt, bồng chanh kookaburra, ác là và chim ăn ong. Ngoài ra trong chế độ ăn uống còn có cả côn trùng và thú túi wallabi (là một dạng kanguru nhỏ.

## Sinh sản
Mỗi cặp chim bố mẹ có một lãnh thổ rộng lớn, khoảng 600-800 ha. Chúng làm tổ từ tháng năm đến tháng chín ở trong thân cây rỗng với độ cao khoáng 8-30 mét so với mặt đất. Vật liệu làm tổ bao gồm các mảnh vụn phân hủy và lá rụng. Thường là đẻ hai trứng. Trứng hình bầu dục, màu trắng. Việc đẻ trứng diễn ra trong mùa đông.

Con mái ấp trứng một mình trong khoảng 35-38 ngày, và trong thời gian này nó được con trống ở bên ngoài tổ nuôi dưỡng. Trong thời gian ấp trứng, con trống thường có thái độ hung dữ đối với những kẻ xâm nhập trong khu vực làm tổ, và thậm chí có thể tấn công cả con người. Con non mọc lông sau 7-8 tuần, và được nuôi dưỡng bởi cả chim bố lẫn mẹ trong một vài tháng, đôi khi cho đến khi mùa sinh sản sau.
## Hình ảnh

Tập tin:PowerfulOwl.jpg
Tập tin:Powerful Owl.ogv
Tập tin:Powerful Owl - April 6 2009 Chatswood West edited..JPG
Tập tin:Powerful Owl aug08.ogg

## Chú thích

## Tham khảo
*
Arenipiscis

***Arenipiscis westolli*** là một chi cá da phiến tuyệt chủng. Hóa thạch của nó đã được tìm thấy tại New South Wales, Úc.

Tên chi, có nghĩa là "cá cát", đề cập đến bề mặt da của áo giáp có một kiểu của những vết nứt nhỏ, tạo ra một kết cấu dạng hạt.
## Chú thích

## Tham khảo
*
Vườn quốc gia Huascarán

**Vườn quốc gia Huascarán** () là một vườn quốc gia trong dãy núi Cordillera Blanca, bao gồm một loạt các đỉnh núi thuộc dãy Andes, trong vùng Ancash ở trung tâm Peru. Nó là di sản thiên nhiên của nhân loại đã được công nhận, đồng thời cũng là Khu dự trữ sinh quyển. Ngọn núi cao nhất ở Peru nằm trong vườn quốc gia (còn có tên Huascarán, cao 6.768 mét). Đây là nơi có nhiều loài động thực vật bao gồm Dứa khổng lồ, Báo sư tử, Báo đốm Mỹ, Hươu Bắc Andes, Lạc đà thảo nguyên, Lợn vòi Nam Mỹ cùng nhiều loài chim.
## Tự nhiên
Vườn quốc gia Huascaran là nơi có nhiều ngọn núi khác nhau có độ cao từ 2000 đến hơn 6000 m. Ngọn núi Huascaran được dùng để đặt tên cho vườn quốc gia là ngọn núi cao nhất ở Peru với 6.768 m. Ngoài ra một số đỉnh núi cao khác lân cận như Alpamayo hay Nevado Pisco.

Với diện tích 3.000&nbsp;km ², vườn quốc gia có sự đa dạng môi trường sống bao gồm 663 sông băng, 296 hồ và 41 phụ lưu của ba con sông quan trọng là sông Santa, Pativilca và Marañón.

Khí hậu của vườn quốc gia đặc trưng bởi hai giai đoạn trong năm. Đó là khoảng thời gian ấm áp, ẩm ướt với những cơn gió từ lưu vực sông Amazon đem đến lượng mưa nhiều từ tháng 12 tới tháng 3, và một khoảng thời gian khô rõ rệt giữa tháng 5 và tháng 10, với những ngày nắng đạt tới 25&nbsp;°C và đêm cực kỳ lạnh mà nhiệt độ có thể giảm xuống dưới 0&nbsp;°C. Nhiệt độ càng hạ hơn ở khu vực có độ cao cao hơn.
## Lịch sử
Vườn quốc gia này được thành lập vào năm 1975 để bảo vệ các loài động thực vật, hình thành địa chất, khảo cổ học còn lại trong vườn quốc gia (bao gồm cả di tích của nền văn hóa Chavin), toàn bộ cảnh quan của dãu núi Cordillera Blanca, và là biện pháp để khuyến khích nghiên cứu khoa học, tài nguyên thiên nhiên và văn hóa của khu vực. Du lịch được đẩy mạnh trong khu vực giúp cho cư dân ở đây giàu có hơn. Năm 1985 vườn quốc gia đã được công nhận là Di sản thế giới của UNESCO.

## Xem thêm
* Vùng Ancash
* Cordillera Blanca
* Du lịch Peru

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Vườn quốc gia Huascaran. Trang web chính thức (bằng tiếng Tây Ban Nha) 
* Vườn quốc gia Huascaran. Bản đồ. 
* Mục nhập trang web chính thức của UNESCO
*Tiểu sử tại protectedplanet.net
Phyllolepis

***Phyllolepis*** (từ tiếng Hy Lạp cổ đại φύλλον, *phúllon* ‘lá’ + λεπίς, *lepís* ‘vảy’) là chi điển hình của Phyllolepida, một nhóm cá da phiến sống từ thời kì giữa đến cuối kỷ Devon. Chi *Phyllolepis* được ghi nhận trong địa tầng thuộc tầng Famenne cuối kỷ Devon, chừng 360 triệu năm trước. Hóa thạch của chi này xuất hiện chủ yếu ở châu Âu và Bắc Mỹ. Sự kết thúc của Devonia đã thấy chúng biến mất trong một cuộc tuyệt chủng hàng loạt.

*Phyllolepis* sống trong môi trường nước ngọt, như sông và suối. Như mọi chi Phyllolepididae cùng họ, *Phyllolepis* được cho là cá săn mồi mù tầng đáy dò mồi bằng cơ quan cảm giác.

## Chú thích

* *Wildlife of Gondwana: Dinosaurs and Other Vertebrates from the Ancient Supercontinent* (Life of the Past) by Pat Vickers Rich, Thomas Hewitt Rich, Francesco Coffa, and Steven Morton
* *The Rise of Fishes: 500 Million Years of Evolution* by John A. Long

## Liên kết ngoài
* Phyllolepida at Palaeos.com
Lâu đài Forchtenstein

**Lâu đài Forchtenstein** (; ; ) là một lâu đài được xây dựng vào cuối thời Trung cổ gần khu đô thị của Forchtenstein ở miền bắc Burgenland, Áo. Lâu đài nằm ở phía nam của thị trấn Mattersburg trên thung lũng Wulka.

## Lich sử
Phần đầu tiên của lâu đài với độ cao 50 mét được xây dựng vào đầu thế kỷ 15 bởi các lãnh chúa Mattersburg. Lâu đài có tòa tháp, được gọi là "*tháp đen*" mặc dù đá đen đã được tước bỏ. Tháp chứa 40 chân hố sâu được sử dụng như là nhà tù cho những người bị kết án tử.

Khoảng năm 1450 các chúa của Forchtenstein chết dần chết mòn do thiếu người thừa kế nam và lâu đài đã được chuyển qua cho các nhà Habsburg, vốn sở hữu nó trong 170 năm.

Năm 1622, Nikolaus Esterhazy người sáng lập dòng họ Esterhazy đã nhận được lâu đài từ Hoàng đế Ferdinand II và Esterhazy đã trở thành một bá tước. Nikolaus bắt đầu củng cố tòa lâu đài đổ nát và tân trang lại nó với Simon Retacco 1630-1634 và với Domenico Carlone từ 1643. Họ bắt đầu xây dựng lâu đài với sự trợ giúp của Ambrosius Petruzzy, Pietro Maino Maderno, và Mathias Lorentisch.

Trong nửa cuối thế kỷ 17, Paul Esterhazy tiếp tục mở rộng và trang trí lâu đài với kiến trúc sư Domenico Carlone. Sau cái chết của Paul chức năng của lâu đài thay đổi. Nó đã trở thành một kho lưu trữ vũ khí. Vào nửa cuối của thế kỷ 18 lâu đài được mở rộng bởi nhà xây dựng bậc thầy Ferdinand Mödlhammer. Trong suốt quá trình này, mái nhà được nâng lên và nội thất được cải tạo lại.

Kho báu vẫn chưa được khám phá và còn nguyên vẹn trong suốt Thế chiến II. Ngày nay lâu đài vẫn thuộc sở hữu của dòng họ Esterhazy.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Burg Forchtenstein  - trang chủ chính thức
* Thư viện ảnh của lâu đài Forchtenstein 
* Air views of the castle
Samizdat

**Samizdat** (, nghĩa đen là "tự xuất bản") là một hình thức hoạt động bất đồng chính kiến trên khắp Khối xã hội chủ nghĩa phương Đông, trong đó các cá nhân sao chép các ấn phẩm tạm thời được kiểm duyệt và ngầm, thường bằng tay, và chuyển các tài liệu từ người đọc này sang người đọc khác. Việc sao chép thủ công trở nên phổ biến, do hầu hết các máy đánh chữ và thiết bị in đã được tích trữ và cần được phép truy cập mới có thể dùng. Phương thức cơ sở này nhằm trốn tránh sự kiểm duyệt chính thức của Liên Xô đầy nguy hiểm, vì những hình phạt khắc nghiệt đã được áp dụng đối với những người bị bắt quả tang sở hữu hoặc sao chép các tài liệu bị kiểm duyệt.

## Từ nguyên và các biến thể
Về mặt từ nguyên học*, samizdat* bắt nguồn từ *sam* (, "tự mình") và *izdat* (, viết tắt của , , "nhà xuất bản"), và do đó có nghĩa là "tự xuất bản". Tiếng Ukraina có một thuật ngữ tương tự: *samvydav* (самвидав), từ *sam*, "tự", và *vydavnytstvo*, "nhà xuất bản". 

Nhà thơ Nga Nikolay Glazkov đã đặt ra một phiên bản của thuật ngữ này như một cách chơi chữ vào những năm 1940 khi ông đánh máy các bản sao các bài thơ của mình và kèm theo chú thích *Samsebyaizdat* (Самсебяиздат, "Nhà xuất bản Tự thân") trên trang nhất. 

*Tamizdat* đề cập đến văn học xuất bản ở nước ngoài (там, *tam*, "ở đó"), thường là từ các bản thảo bị mang lậu ra nước ngoài. 

Thuật ngữ tiếng Ba Lan cho hiện tượng này được đặt ra vào khoảng năm 1980 là 'drugi obieg', hay 'mạch thứ hai' của xuất bản.

## Lịch sử
Vladimir Bukovsky từng tóm tắt rằng: "Tôi tự tay tạo ra nó, biên tập nó, kiểm duyệt nó, xuất bản nó, phân phát nó, vào tù vì nó".

## Các kỹ thuật
Về bản chất, các bản sao chép samizdat được truyền tay qua bạn bè, ví dụ như tiểu thuyết *[[Nghệ nhân và Margarita]]* của Mikhail Bulgakov hay tiểu luận *[[Quyền lực của không quyền lực]]* của Václav Havel. Có nhiều kỹ thuật khác nhau để sao chép những văn bản cấm này, từ việc dùng giấy than, sao chép bằng tay hoặc bằng máy đánh chữ, cho đến việc in ấn bằng những máy in cỡ lớn vào buổi đêm để in sách số lượng lớn. Trước thời kỳ công khai hóa, việc in ấn này rất nguy hiểm vì những máy copy, máy in và thậm chí cả máy đánh chữ trong văn phòng đều do Cục 1 (tiền đồn của KGB) kiểm soát.

## Tham khảo
Dương Viết Chiến

**Dương Viết Chiến** (sinh ngày 25 tháng 9 năm 1946) là một nhạc sĩ, nhà giáo Việt Nam. Ông là Chủ tịch Hội Văn học - Nghệ thuật Quảng Bình, Chi hội trưởng Chi hội Nhạc sĩ Việt Nam tỉnh Quảng Bình.

## Sự nghiệp
Sinh ngày 25 tháng 9 năm 1946 làng Quảng Xá, xã Tân Ninh, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình, Dương Viết Chiến tốt nghiệp Đại học Sư phạm Vinh ngành Toán – Lý (nay là Đại học Vinh) năm 1970, Đại học Tổng hợp (ngành Vật Lý) năm 1988, Đại học Chính trị - Cử nhân Chính trị năm 1999. Tuy là sinh viên khoa Toán nhưng con đường đến với âm nhạc của ông là chương trình âm nhạc ở Đại học sư phạm Vinh và tự học các giáo trình về sáng tác, lý luận của Trường Âm nhạc Việt Nam (nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam).

Tác phẩm đầu tay của ông là "Đi đi lên những người sư phạm" đã đoạt Giải nhất Hội diễn Văn nghệ trường Đại học Sư phạm Vinh vào năm 1968-1969, khi ông là sinh viên năm thứ hai.

Ông đi chiến trường B theo lệnh tổng động viên năm 1972. Trong những năm ở quân ngũ, thuộc Quân Giải phóng Trung Trung Bộ, ông đã đi sáng tác ở các đơn vị thuộc Quân khu V; làm cán bộ Chính trị Trung đoàn Pháo binh 68 - Pháo binh Trường Sơn, rồi Chủ nhiệm Câu lạc bộ Sư đoàn 3 - Đoàn Sao Vàng anh hùng. Năm 1976 xuất ngũ về làm Hiệu phó, Hiệu trưởng ở nhiều trường ở Đồng Hới đến năm 1994. Trong sáng tác ông đã chú ý khai thác dân ca Bình-Trị-Thiên nói riêng và cả nước nói chung.

## Tác phẩm tiêu biểu
# Đi đi lên những người sư phạm (1969)
# *Liên khúc về Cục Hậu cần Quân khu 5,* 
# *Vinh quang Đại đội 12 pháo binh anh hùng,* 
# *Hành khúc Đoàn Pháo binh Trường Sơn,* 
# "Tình sông nhật lệ" (1996, thơ Đặng Thị Kim Liên) đạt giải thưởng Âm nhạc Ủy ban Toàn quốc Liên hiệp các Hội Văn học – Nghệ thuật Việt Nam (1996).
# "Kết ngàn đài hoa kính dâng lên Người" đạt giải thưởng cuộc thi viết về học tập và làm theo tấm gương đạo đức Chủ tịch Hồ Chí Minh của tỉnh Quảng Bình năm 2009
# "Về với động Thiên Đường" (2011, thơ Văn Lợi) đạt giải khuyến khích Hội nhạc sĩ Việt Nam 2011.
# "Đồng Hới Hoa Hồng" (2012) đạt giải Xuất sắc tại liên hoan âm nhạc Hội Nhạc Sỹ Bắc miền Trung năm 2012.
# "Vị tướng của nhân dân" đạt giải A liên hoan âm nhạc Bắc miền Trung năm 2013.

Rất nhiều bài hát khác về Quảng Bình. Nhiều bài hát viết về sư phạm: Tuổi xuân sư phạm, Nay em là cô giáo, Khúc hát qua cầu, Hồ thu (thơ Diệp Minh Tuyền), Như lá (thơ Lâm Thị Mỹ Dạ)... Ngoài ra anh còn viết nhiều ca khúc cho thiếu nhi và nhạc múa, viết một số bài giới thiệu tác giả và tác phẩm.

## Xuất bản
# *Ca khúc trữ tình (Băng Cassette – 1995),* 
# *Tình sông Nhật Lệ (Tập ca khúc 1997),* 
# *Chào xuân (Tập ca khúc 2000),* 
# *Ngược chiều sơn cước (Tập ca khúc 2005),* 
# *Tình ca quê hương (CD 2005)*
 
## Giải thưởng
# Giải thưởng Văn học - Nghệ thuật Lưu Trọng Lư (1991-1995).

## Liên kết ngoài
*Bài ca đi cùng năm tháng - Do Hội NS Việt Nam bình chọn
*Giới thiệu nhạc sĩ Dương Viết Chiến trên trang của Hội Nhạc sĩ Việt Nam 
*Bài hát "Về với Động Thiên Đường - Giải khuyến khích của Hội Nhạc Sỹ Việt Nam - năm 2011 

## Tham khảo
Lực lượng Vũ trang Philippines

**Lực lượng Vũ trang Philippines** (,  - **AFP**) hay **Quân đội Philippines** là lực lượng vũ trang quốc gia của Nhà nước Cộng hòa Philippines, được cấu thành từ ba nhánh, quân chủng: Lục quân, Hải quân và Không quân. Đây là quân đội nhập ngũ theo chế độ tự nguyện. Năm 2012, theo báo cáo, Lực lượng vũ trang Philippines gồm 125.000 người; trong đó, 85.000 phục vụ trong Lục quân.

## Lịch sử hình thành
## Tổ chức
Theo Hiến pháp Philippines 1987, quân đội được đặt dưới quyền kiểm soát dân sự bởi Tổng thống Philippines, người phục vụ như là Tổng tư lệnh Quân đội. Theo đó, tất cả các nhánh của Quân đội đều là bộ phận của Bộ Quốc phòng  được lãnh đạo bởi Bộ trưởng Quốc phòng. Quân đội Philippines gồm ba nhánh:
*Lục quân Philippines
*Hải quân Philippines
*Không quân Philippines
Ba nhánh của Quân đội Philippines thống nhất dưới Tổng tham mưu trưởng, thường mang hàm Đại tướng/Đô đốc.Tổng tham mưu trưởng được trợ giúp bởi một Phó tham mưu trưởng, thường mang hàm Trung tướng/Phó Đô đốc. Mỗi nhánh Quân đội Philippines được chỉ huy bởi một Tư lệnh mang hàm Trung tướng/Đô đốc. Dưới mỗi nhánh là các sư đoàn, lữ đoàn, vùng hải quân... được chỉ huy bởi các thiếu tướng, chuẩn tướng.

Các bộ tư lệnh thống nhất phụ trách bảo vệ một phần lãnh thổ Philippines. Trong đó, mỗi Bộ tư lệnh chỉ huy vài sư đoàn, lữ đoàn thuộc ba quân chủng đóng trong khu vực. Đứng đầu một Bộ tư lệnh thống nhất là Tư lệnh mang hàm Trung tướng/Đô đốc. Hiện tại, Quân đội Philippines có 6 bộ tư lệnh thống nhất gồm:
*Bộ tư lệnh Bắc Luzon
*Bộ tư lệnh Nam Luzon
*Bộ tư lệnh Trung tâm
*Bộ tư lệnh Miền Tây
*Bộ tư lệnh Đông Mindanao
*Bộ tư lệnh Tây Mindanao
## Tham khảo
Cp (Unix)

**cp** là lệnh Unix dùng để sao chép tập tin và thư mục. Lệnh có 3 chế độ hoạt động tùy theo đối số truyền vào: sao chép tập tin sang tập tin khác, sao chép nhiều tập tin vào một thư mục, hoặc sao chép toàn bộ nội dung một thư mục vào một thư mục khác.

Tiện ích có vài tùy chọn khác nhau để chỉ rõ chi tiết hoạt động sao chép sẽ thực hiện. Hai dòng chính của tiện ích là POSIX cp và GNU cp. GNU cp có nhiều tùy chọn hơn POSIX.

## Cú pháp
Sao chép 1 tập tin sang một tập tin khác:
 cp [-fHip][--] tập_nguồn tập_đích

Sao chép nhiều tập tin vào một thư mục 
 cp [-fHip] [--] các_tập_nguồn... thư_mục_đích

Sao chéo một thư mục sang một thư mục khác (phải có tùy chọn -r hoặc -R)
 cp -r|-R [-fHip] [--]  thư_mục_nguồn... thư_mục_đích

## Các cờ
**f* (force) &ndash; xóa tập tin đích nếu không thể mở tập tin cho tác vụ ghi trước khi thực hiện sao chép.
* *H* (dereference) &ndash; nếu nguồn là một liên kết động (symlinks), không sao chép liên kết mà sao chép tập tin tương ứng
**i* (interactive) &ndash; nhắc nhở tên tập tin sẽ bị ghi đè. Điều này xảy ra khi đích (tập tin hay thư mục) trùng tên với nguồn. Nếu chon y, lệnh copy sẽ tiếp tục, nếu không dừng tác vụ sao chép
**p* (preserve) &ndash; cờ *p* giữ lại các thuộc tính sau: *thời điểm thay đổi gần nhất*, * thời điểm truy cập gần nhất*, chủ sở hữu, và các bit permission.

## Các lệnh Unix liên quan
* cpio &ndash; Sao chép một cấu trúc thư mục
* tar &ndash; Tạo một tệp nén
* link &ndash; Tạo một liên kết tới tập tin hay thư mục
* ln &ndash; Tạo một liên kết tới tập tin hay thư mục
* mv &ndash; di chuyển một tập tin hay thư mục
* rm &ndash; xóa một tập tin hay thư mục
* unlink &ndash; lời gọi hệ thống để xóa một tập tin hay thư mục
* chmod &ndash; thay đổi quyền trên một tập tin hay thư mục
* chown &ndash; thay đổi chủ sở hữu của một tập tin hay thư mục
* chgrp &ndash; thay đổi nhóm sơ hữu của một tập tin hay thư mục
* uucp &ndash; sao chép unix to unix
* scp &ndash; sao chép qua SSH

## Đọc thêm
*Các tiện ích GNU Core 
*Danh sách các tiện ích Unix

## Tham khảo
Vùng Ancash

**Ancash** (phát âm:  [aŋ.kaʃ]) là một vùng nằm ở phía bắc Peru. Vùng này giáp với La Libertad về phía bắc, Huánuco và Pasco ở phía đông, Lima về phía nam và Thái Bình Dương ở phía tây. Thủ phủ của cả vùng này là thành phố Huaraz (còn được gọi là Waras), còn thành phố lớn nhất là thành phố cảng Chimbote, nằm ven bờ Thái Bình Dương ở phía Bắc của vùng. Tên của vùng này bắt nguồn từ ngôn ngữ Quechua là *anqash* (ánh sáng) hay *anqas* (màu xanh).

## Bộ phận chính trị

## Tham khảo

* http://inversionenlainfancia.net/system/application/views/materiales/UPLOAD/ARCHIVOS_DOCUMENTO/documento_documento_file/79_ficha-tecnica-de-la-primera-infancia-ancash.pdf

## Liên kết ngoài
* Vùng Ancash, Du lịch
Ly dị cùng giới

Sự mở rộng quyền kết hôn dân sự, kết hợp dân sự và đăng ký cặp đôi đối với những cặp cùng giới ở nhiều nền luật pháp khác nhau có thể phát sinh những vấn đề pháp lý khi cặp đôi chia tay mà khi cặp đôi khác giới chia tay không phát sinh, đặc biệt nếu luật pháp của đất nước mà họ cư ngụ hoặc mang quốc tịch không cho phép hôn nhân cùng giới hoặc đăng ký cặp đôi.

## Tỉ lệ ly dị
Có nhiều nguồn thông tin cho rằng tỷ lệ ly hôn ở những cặp đôi đồng tính nữ cao hơn những cặp đôi dị giới và đồng tính nam. Tuy nhiên, những kết luận này vẫn còn thiếu những bằng chứng thực nghiệm.

### Bỉ
Năm 2009, ở Bỉ có 158 nam và 213 nữ đăng ký ly dị trong khi 1133 nam và 999 nữ đăng ký kết hôn.
### Đan Mạch
Năm 1997, tỉ lệ ly dị ở người đăng ký cặp đôi cùng giới (17%) thấp hơn đáng kể so với tỉ lệ ly dị ở cặp đôi khác giới (43%) ở Đan Mạch. Phần đông hôn nhân cùng giới ở Đan Mạch là cặp nam-nam và chỉ 14% trong số này ly dị so với 23% ở cặp đôi nữ-nữ. Tỉ lệ ly dị cao ở người đồng tính nữ phù hợp với dữ liệu cho thấy phụ nữ là bên chủ động ly dị trong hầu hết vụ ly dị của cặp đôi khác giới ở Đan Mạch.
### Hà Lan
Ở Hà Lan, phụ nữ đăng ký kết hôn nhiều hơn nam giới một ít: từ 2006 tới 2011 có trung bình 690 nữ và 610 nam đăng ký mỗi năm. Số ly dị cùng giới ở nữ cao hơn ở nam nhiều: trung bình có 100 nữ và 45 nam ly dị cùng giới mỗi năm.
### Na Uy và Thụy Điển
Một nghiên cứu về đăng ký cặp đôi cùng giới ngắn hạn ở Na Uy và Thụy Điển cho thấy tỉ lệ ly dị cùng giới cao hơn ly dị khác giới là 50-167% và những cặp đôi cùng giới nữ được coi là ít bền vững, hoặc dễ thay đổi, hơn những cặp đôi cùng giới nam.
### Vương quốc Anh
Tỉ lệ ly dị cùng giới trong 30 tháng đầu tiên của luật đăng ký cặp đôi dân sự thấp hơn 1% một ít ở Vương quốc Anh.
### Hoa Kỳ
Năm 2011, đối với những tiểu bang có số liệu, tỉ lệ chia tay ở cặp đôi cùng giới là bằng một nửa tỉ lệ chia tay ở cặp đôi khác giới. Tỉ lệ chia tay ở những cặp đôi cùng giới có đăng ký theo pháp luật là 1,1% trong khi 2% cặp đôi khác giới có kết hôn ly dị mỗi năm.

## Tham khảo
Danh sách di sản thế giới tại Đông Nam Á

**Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc** (tiếng Anh: **United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization**, gọi tắt là UNESCO) đã công nhận 37 địa danh là di sản thế giới tại 8 quốc gia ở Đông Nam Á bao gồm: Indonesia, Việt Nam, Thái Lan, Philippines, Malaysia, Singapore, Myanmar, Campuchia và Lào. Hai quốc gia trong khu vực cho đến nay chưa có di sản thế giới nào là Brunei và Đông Timor.

Indonesia là quốc gia có nhiều di sản được công nhận nhất với 9 địa danh, tiếp theo là Việt Nam có 8 di sản, Philippines có 6, Thái Lan có 5, Malaysia có 4, Campuchia và Lào đều có 2, Myanmar và Singapore có 1 di sản. Các địa danh đầu tiên trong khu vực được công nhận là Di sản thế giới tại phiên họp thứ 15 của Ủy ban Di sản Thế giới vào năm 1991. Di sản mới được công nhận nhất là Vườn bách thảo ở Singapore, được ghi trong phiên họp lần thứ 39 của Ủy ban ở Bonn, Đức vào tháng 7 năm 2015. Đông Nam Á hiện có 23 di sản văn hóa, 13 di sản tự nhiên, và 1 di sản hỗn hợp duy nhất là Quần thể danh thắng Tràng An.

Ủy ban Di sản thế giới cũng xác định các di sản có nguy cơ bị đe dọa hoặc bị phá hủy bị đặt trong danh sách Di sản thế giới bị đe dọa. Tại Đông Nam Á hiện nay có Di sản rừng mưa nhiệt đới ở Sumatra hiện đang bị liệt kê trong danh sách đó. Hai di sản trước đây cũng từng bị đặt trong danh sách là Angkor của Campuchia và Ruộng bậc thang của Philippine Cordilleras nhưng đã được gỡ bỏ khỏi trạng thái bị đe dọa lần lượt vào năm 2004 và 2012.
## Vị trí
Dưới đây là vị trí của các di sản thế giới tại Đông Nam Á.
Xanh lá - Thiên nhiên; Vàng - Văn hóa; Xanh lam - Hỗn hợp; Đỏ - Bị đe dọa

## Danh sách
Dưới đây là danh sách 36 di sản thế giới hiện hữu tại 9 quốc gia trong khu vực Đông Nam Á.

## Tham khảo

;General
*
*
Shayetet 13

**Shayetet 13** (, nghĩa là *Hải đội 13*) là đơn vị biệt kích hải quân ưu tú của Hải quân Israel, được xem là một trong những đơn vị Sayeret chủ chốt ưu tú nhất của Các lực lượng Phòng vệ Israel. Shayetet 13 chuyên xâm nhập biển-đối-đất, phá hoại, chống khủng bố, thu thập tin tình báo trên biển, giải cứu con tin trên biển và đổ bộ. Đơn vị đã tham gia hầu hết các cuộc chiến lớn của Israel. Họ hoạt động rất bí mật. Thông tin chi tiết về nhiều chiến dịch và mật vụ đang hoạt động đều được giữ tối mật.

Dù có người khen Shayetet 13 là một trong những lực lượng đặc công thủy giỏi nhất Trung Đông nhưng đơn vị cũng phải đối mặt chỉ trích cũng như thiếu hụt kinh nghiệm so với biệt kích hải quân Mỹ và châu Âu.

## Nguồn tham khảo
Thủ tướng và Tôi

***Thủ tướng và Tôi*** (Hàn văn: 총리와 나, phiên âm: Chong-ri wa Na) là bộ phim truyền hình Hàn Quốc sản xuất cuối năm 2013, đầu năm 2014 bởi đài truyền hình KBS với sự tham gia diễn xuất của Lee Bum Soo, Im Yoona, Yoon Shi Yoon và Chae Jung An. Bộ phim có thời lượng 16 tập, trình chiếu đầu tuần (thứ Hai và thứ Ba) từ tuần thứ 2 tháng 12 năm 2013 (ngày 9 tháng 12).

## Cốt truyện
Thủ tướng Kwon Yul, 43 tuổi, là người tài năng xuất chúng, làm việc hiệu quả, nhưng ông lại là người cha đơn thân phải vật lộn với việc chăm sóc cả ba đứa con. Nam Da Jung, 23 tuổi, một nữ phóng viên nhiệt huyết với công việc nhưng cô chưa từng có bất cứ thành công nào. Tình cờ, Da Jung đến với gia đình Kwon Yul như một món quà Giáng sinh định mệnh

## Diễn viên
### Diễn viên chính
* Lee Bum Soo vai Kwon Yul
* Im Yoona vai Nam Da Jung
* Yoon Shi Yoon vai Kang In Ho
* Chae Jung An vai Seo Hye Joo
* Ryu Jin vai Park Joon Ki

### Diễn viên phụ
* Choi Soo Han vai Kwon Woo Ri 
* Jeon Min Seo vai Kwon Na Ra 
* Lee Do Hyun vai Kwon Man Se
* Lee Min Ho vai Park Hee Chul (trợ lý của Da Jung)
* Lee Han Wi vai Nam Yoo Sik (ba của Da Jung, bị mắc bệnh Alzheimer)
* Yoon Hye Young vai Na Yoon Hee (vợ của Park Joon Ki)
* Lee Young Bum vai Shim Sung Il (tài xế của Kwon Yul)
* Choi Duk Moon vai Go Dal Pyo (tổng biên tập Scandal News)
* Go Joo Yeon vai Ruri

## Tỷ suất người xem
Trong bảng phía dưới, **số màu xanh** biểu thị tập có tỷ suất người xem thấp nhất và **số màu đỏ** biểu thị tập có tỷ suất người xem cao nhất.

## Giải thưởng và đề cử

## Chú thích

## Liên kết ngoài
*
Người Kogi

**Người Kogi** (/ˈkoʊɡi/ koh-gee) hay Cogui hoặc Kágaba, có nghĩa "báo đen" trong tiếng Kogi, là một nhóm dân tộc bản địa sinh sống Sierra Nevada de Santa Marta ở Colombia. Nền văn minh của họ đã liên tục từ thời tiền Columbia. 
Người Kogi sống hài hòa với thiên nhiên. Dân Kogi ăn chay, không ăn thịt, cá hay các loài động vật, côn trùng. Thức ăn của họ là các loại cây, lá, rau, củ, quả. Nhà ở của người Kogi là những túp lều nhỏ hình tròn, làm bằng thân cây gỗ xếp quanh, mái lợp bằng lá, có một cửa ra vào. Đàn ông sống trong một túp lều tách biệt với phụ nữ và trẻ em.

Phụ nữ và đàn ông có trang phục như nhau. Người Kogi tôn vinh một ngọn núi thánh mà họ gọi là "Gonawindua" hay còn gọi là "Pico Cristóbal Colón". Họ tin rằng ngọn núi này là "Trung tâm thế giới" và họ là những "người anh cả", người chăm sóc cho nó. Họ cũng tin rằng các dân tộc khác trên thế giới là em của họ.

## Ghi chú

## Liên kết ngoài
* Sewaluna Foundation
*Tairona Heritage Trust
*National Geographic article on the Indians of the Sierra Nevada Mountains 
*Sacred Land Film Project
*TEDtalks, Wade Davis on endangered cultures, the Kogis at 8 minutes 10 seconds
Cá chồn hồng

**Cá chồn hồng**, *Genypterus blacodes*, là một loài cá được tìm thấy trong các đại dương xung quanh phía Nam Úc, Chile, Brasil, và xung quanh New Zealand trừ bờ biển phía đông của Đảo Bắc, ở độ sâu từ 22 đến 1.000 mét (72 đến 3300&nbsp;ft). Chiều dài lên đến 200&nbsp;cm (79&nbsp;in), và sống đến 30 năm.
## Tham khảo

* 
* 
* Tony Ayling & Geoffrey Cox, *Collins Guide to the Sea Fishes of New Zealand*, (William Collins Publishers Ltd, Auckland, New Zealand 1982) ISBN 978-0-00-216987-5
Ophidion holbrookii

***Ophidion holbrookii*** là loài cá trong họ Ophidiidae, phổ biến rộng rãi ở Tây Đại Tây Dương từ Bắc Carolina (Hoa Kỳ) và miền bắc vịnh Mexico đến miền nam Brasil. Cá này không xuất hiện từ Bahamas trở đi. *Ophidion holbrookii* là loài cá đáy nhiệt đới sống tại rạn san hô; cơ thể có thể dài đến 30&nbsp;cm.

## Chú thích

## Tham khảo
* 
*
Pungitius tymensis

**Cá gai Sakhalin** (tên khoa học ***Pungitius tymensis***) là một loài cá của họ Gasterosteidae. Nó là cá nước ngọt, chiều dài lên đến 7,0&nbsp;cm. Đặc hữu của đảo Hokkaido і Sakhalin.
## Chú thích

## Tham khảo

* ''Pungitius tymensis'' at FishBase
Kaza

**Kaza** hay **qadaa** (, *qaḍāʾ*, , số nhiều: أقضية, *aqḍiyah*, ; ) là cấp hành chính được dùng trong lịch sử tại Đế quốc Ottoman và hiện vẫn được dùng ở các quốc gia từng là một phần của đế quốc này. Thuật ngữ "kaza" bắt nguồn từ tiếng Thổ Nhĩ Kỳ Ottoman, tạm dịch là "quyền tài phán"; kaza thường được dịch là "quận", "tiểu quận" (mặc dù cũng áp dụng cho nahiye) hoặc "quận tài phán". Kaza là cấp hành chính thứ hai của Iraq và Liban (xem quận (Iraq) và quận (Liban)) và là cấp hành chính thứ ba của Jordan.

Ở Đế quốc Ottoman, kaza vốn nghĩa là một "khu vực địa lý chịu quyền pháp lý và hành chính của một *[[kadı]]*. Tanzimat (Cải cách) lần thứ nhất (1839) đã chuyển trách nhiệm hành chính từ kadı sang thủ hiến (*[[kaymakam]]*); kadı khi này đóng vai trò là thẩm phán luật Hồi giáo. Về sau cũng trong giai đoạn Tanzimat, kaza trở thành quận hành chính căn cứ theo Luật cải cách tỉnh 1864 (được thi hành sau vài thập niên). Kaza thống nhất quyền tài phán của kaymakam (do Bộ Nội vụ chỉ định), của bộ trưởng ngân khố và của thẩm phán (kadı) trong một đơn vị hành chính duy nhất. Đây là một phần nỗ lực của chính quyền trung ương nhằm tạo lập nền hành chính mang tính thống nhất và hợp lý khắp đế quốc.

Kaza đại khái tương đương với một thành phố và các làng mạc xung quanh thành phố đó. Đây là cấp dưới của sanjak. Kaza được phân thành các nahiye (do *müdür* cai trị) và các làng mạc (*karye*, do *muhtar* cai trị). Luật hành chính sửa đổi 1871 thiết lập natiye (vẫn do *müdür* đứng đầu) là cấp trung gian giữa kaza và làng.

Trước đây kaza vốn dĩ là cấp hành chính thứ hai của Syria; tuy nhiên sau này đổi tên thành mintaqah. Ban đầu Thổ Nhĩ Kỳ cũng dùng thuật ngữ *kaza* song đã đổi tên chúng thành ilçe ngay trong thập niên 1920.

## Xem thêm
* Qadi

## Tham khảo
Menko

**Menko** (めんこ, 面子) là một trò chơi thẻ bài của Nhật Bản dành cho hai hoặc nhiều người chơi. Đây cũng là tên dành cho những thẻ bài trong trò chơi này. Thẻ bài Menko được làm từ miếng giấy dày hoặc bìa cứng, với một mặt hoặc cả hai mặt in hình manga, anime,... Bài của một người chơi được đặt trên bề mặt gỗ cứng hoặc bê tông và người còn lại vứt thẻ bài của mình xuống sao cho tấm bài của người kia bị lật lên do gió hoặc vì 2 tấm bài chạm vào nhau. Nếu người chơi làm được thế sẽ được lấy cả hai tấm bài. Người nào lấy được hết bài hoặc có nhiều bài nhất khi trò chơi kết thúc, sẽ giành chiến thắng.

Menko đã phổ biến từ thời kỳ Edo. Trẻ em ở mọi lứa tuổi đều ưa thích trò chơi này vì luật lệ đơn giản. Vì trong trò này sức mạnh và kỹ thuật quan trọng như nhau nên những đứa trẻ nhỏ có thể chơi công bằng với những trẻ lớn tuổi hơn.

## Tham khảo
Dermogenys pusilla

**Cá lìm kìm đấu**, tên khoa học ***Dermogenys pusilla***, còn được gọi là **Cá lìm kìm Mã Lai** là một loài cá lìm kìm nguồn gốc từ các vùng nước ngọt và nước lợ của các con sông và khu vực ven biển ở Đông Nam Á, trong Singapore, Thái Lan, Indonesia, Malaysia, Borneo và Sumatra. Đây là một loài cá nhỏ, thanh mảnh, với đặc tính hàm dưới kéo dài của họ của chúng. Màu sắc của loài này khác nhau, tùy thuộc vào nơi mẫu vật được tìm thấy.

Cá lìm kìm đấu vật là loài cá kiếm ăn bề mặt và ăn nhiều loại động vật không xương nhỏ bao gồm cả động vật giáp xác và ấu trùng côn trùng, nhưng ấu trùng đặc biệt là muỗi và côn trùng bay rơi vào bề mặt của nước. Như với tất cả cá lìm kìm, hàm trên được nâng lên khi cá mở miệng. Những con cái sinh khoảng hai mươi con sau thời gian mang thai khoảng một tháng.

Cá lìm kìm đấu vật có dị hình lưỡng tính. Con cái lớn hơn con đực và lớn đến 7&nbsp;cm (2,8 inch), con đực chỉ đạt khoảng 5,5&nbsp;cm (2,2 inch) và thường có các vá màu vàng hay đỏ trên vây lưng và mỏ. Con đực đánh nhau bằng cách khóa hàm, có khi đến đến ba mươi phút.

## Cá đánh nhau
Trong tự nhiên, và trong hồ lớn, con đực yếu hơn sẽ nhanh chóng buông tha và bơi đi, và chiến đấu do đó hiếm khi gây thương tích nghiêm trọng cho một trong hai bên. Tuy nhiên, trong phạm vi bản xứ của chúng, người dân địa phương đôi khi sử dụng cá lìm kìm đấu vật cho mục đích cá cược (như gà đá hoặc cá chọi Xiêm).
## Chú thích

## Tham khảo
*
Thành trì Burghausen

**Thành trì zu Burghausen** tại Burghausen, Oberbayern là thành trì dài nhất ở Âu châu (1.043 m).

## Lịch sử
### Cho tới thời Trung cổ
Trên đồi của thành trì đã có người ở từ thời thời đại đồ đồng. Thành trì (mà được thành lập trước 1025) được giao cho dòng họ Wittelsbach vào năm 1168, sau cái chết của công tước Burghausen cuối cùng Gebhard II. Từ năm 1180 dưới thời công tước Otto I., công tước đầu tiên của Bayern, thành trì được xây rộng lớn ra. 1235 Burghausen được công nhận là một thành phố. Sau khi Bayern được chia ra lần đầu tiên, thành trì trở thành chỗ cứ trú thứ hai của các công tước của Niederbayern bên cạnh thành Trausnitz ở Landshut.

### Thời Hậu trung cổ

Sau khi Bayern lại được chia ra một lần nữa giữa 2 người con của Stephans II. Vào năm 1392 thành trì Burghausen vẫn là nơi cư trú thứ hai của Bayern-Landshut. Người giữ quyền đầu tiên là công tước Friedrich der Weise († 1393). Dưới thời 3 công tước giàu có Wittelsbacher (Heinrich 1393-1450, Ludwig 1450-1479 und vor allem Georg 1479-1503) thành trì được mở rộng và có cấu trúc như ngày hôm nay. Lo sợ trước sự xâm lăng của người Thổ vào cuối thế kỷ 15 thành trì được xây rất kiên cố.
Là nơi cư trú thành trì ngoài nhiệm vụ là một đồn trú đống, còn phải có chỗ để có thể sinh sống bình thường. Thành với chiều dài hơn 1&nbsp;km, có chỗ cho vườn tược, Chuồng ngựa có chỗ cho cả mấy trăm con. Những cơ sở thủ công, chỗ ở và nơi hành chính cũng như nhà thờ đều có ở mỗi trại.

## Kiến trúc

Thành trì kiến trúc Gothic bao gồm một lâu đài chính với sân bên trong và 5 sân bên ngoài.

Tòa nhà ở phía ngồai cùng hết của lâu đài chính và cung điện với những phòng riêng của công tước. Ngày nay nó là bảo tàng viện của thành trì, gồm cả những bức tranh hậu Gothic thuộc tuyển tập tranh của nhà nước Bayern. Ở về phía thành phố của lâu đài chính cạnh bên tháp ở là nhà thờ nhỏ gothic *St. Elizabeth* (1255) là nhà hiệp sĩ (*Dürnitz*) với 2 phòng uốn vòm nối nhau. Đối diện với nhà *Dürnitz* là dãy nhà của nữ công tước.

Sân ngoài cùng là chỗ để bảo vệ thành trì, bao gồm những chuồng ngựa, nhà làm bia và nhà làm bánh mì. Sân thứ hai bao gồm một tòa nhà chứa vũ khí (1420) và tháp của người chế súng. Sân này được bảo vệ bởi cổng *Saint George* rất lớn (1494). Tháp ngũ cốc và tháp đo ngũ cốc được dùng để cho ngựa ăn và chứa thực phẩm cho gia súc, những nhà này thuộc về sân thứ ba. Cảnh chính của sân thứ tư là nhà thờ nhỏ hậu gothic * St. Hedwig* (1479–1489). Chỗ của nhân viên và thợ thuyền làm việc và ở là sân thứ 5 mà trước đây được bảo vệ bởi một bức tường vững chắc. Năm 1800 bức tường kiên kố này bị phá hủy bởi quân đội Pháp.

*Pulverturm* ("Powder Tower", được xây trước 1533) bảo vệ thành trì ở thung lũng phía tây bên cạnh hồ Wöhrsee.Một bức tường có lỗ châu mai nối tháp này với lâu đài chính.

### Hình ảnh của thành trì

## Xem thêm

* Burghausen Castle
* Burghausen Castle 

## Tham khảo
Thỏ Mỹ

**Thỏ Mĩ** (American Rabbit) là một giống thỏ nhà có nguồn gốc từ Hoa Kỳ và được biết đến lần đầu tiên vào năm 1917. 
## Đặc điểm
Giống thỏ này được đặc trưng bởi bộ lông trắng và mượt hoặc lông xám xanh. Đây là loài thỏ dễ nuôi, có khả năng kháng bệnh tốt, tận dụng được nhiều nguồn thức ăn, sinh sản cao, trung bình mỗi năm thỏ cái sinh sản 6 lứa, từ 7-8 con/lứa, một con thỏ cái mỗi năm sinh sản bình quân từ 7 đến 11 lần, được khoảng 35 con. Đối với thỏ thương phẩm, chỉ nuôi sau 2 tháng mỗi con cũng đạt được trên 2&nbsp;kg. Mặc dù có nguồn gốc ở Mỹ nhưng các con thú này lại rất phù hợp với điều kiện khí hậu miền trung Việt Nam.

## Chú thích

## Tham khảo
* American Rabbit Breeders Association (2011). Standard of Perfection. Bloomington, Illinois: American Rabbit Breeders Association. pp.&nbsp;58–59.
* Stahl, Edward (1926). Commercial Rabbit Farming and the Food Supply. Edward: Outdoor Enterprise Publishing Company. p.&nbsp;100.
* Meek, Marcellus (1947). Rabbit Raising for Profit. New York: Greenberg Publishing. p.&nbsp;100.
* Rodriguez, Robert (May–June 2012). "Posing & Handling Semi-Arch Breeds". Domestic Rabbits 40 (3): 18.
* Whitman, Bob D. (2004). Domestic Rabbits & Their Histories: Breeds of the World. Leawood, KS: Leathers Publishing. pp.&nbsp;260–261.
* "Petfinder search animal=rabbit; breed = American". Pet Search Results. Truy cập ngày 4 tháng 10 năm 2012.
* Ashbrook, Frank G. (1949). How to Raise Rabbits for Food and Fur. New York: Orange Judd Publishing Co., Inc. pp.&nbsp;99–100.
* "American Livestock Breeds Conservancy - Rabbit, American". albc-usa.org. Archived from the original on ngày 24 tháng 7 năm 2011. Truy cập ngày 20 tháng 8 năm 2011.
* "Changes to the Conservation Priority List for 2012". ALBC News 29 (2): 1. March–April 2012.
* "Spreading Genetic Diversity And Driving Like Crazy". americanrabbit.org. Truy cập ngày 4 tháng 10 năm 2012.
* "New American Herd Found In Canada". rabbitgeek.com. Truy cập ngày 4 tháng 10 năm 2012.
* "Ark of Taste - American Rabbit". slowfoodusa.org. Truy cập ngày 20 tháng 8 năm 2011.
* "American Blue & White Rabbit Club". Rabbitgeek.com. Truy cập ngày 21 tháng 7 năm 2010.
* Beranger, Jeanette (March–April 2012). "Heritage Rabbits are Hopping". ALBC News 29 (2): 10–11.
## Liên kết ngoài
*
*
*
*
*
*
Khiva

**Khiva** (; ; ; các tên lịch sử hoặc tên thay thế: *Khorasam*, *Khoresm*, *Khwarezm*, *Khwarizm*, *Khwarazm*, *Chorezm*, và ) là một thành phố xấp xỉ 50.000 dân thuộc tỉnh Xorazm, Uzbekistan. Đây từng là cố đô của Khwarezm và Hãn quốc Khiva. Itchan Kala tại Khiva là địa điểm đầu tiên của Uzbekistan được đưa vào danh sách Di sản Thế giới (1991).

## Lịch sử

Thuở ban đầu, cư dân của khu vực này là người gốc Ba Tư và nói một thứ tiếng phía đông Ba Tư gọi là Khwarezmian. Sau đó tầng lớp cai trị người Ba Tư bị thay thế bởi người Turk vào thế kỷ thứ 10, vùng này dần dần trở thành khu vực của đa số người nói tiếng Turk.

Thành phố Khiva lần đầu tiên được những lữ khách Hồi giáo ghi chép lại vào thế kỷ thứ 10, mặc dù những nhà khảo cổ học đánh giá rằng thành phố đã tồn tại từ thế kỷ thứ 6. Đến đầu thế kỷ 17, Khiva đã trở thành kinh đô của Hãn quốc Khiva được cai trị bởi một nhánh của Hãn quốc Astrakhan, một vương triều của Thành Cát Tư Hãn.

Năm 1873, viên tướng Nga Konstantin von Kaufman đã phát động tấn công vào thành phố. Ngày 28 tháng 5 năm 1873 thành phố thất thủ. Tuy rằng Đế quốc Nga lúc này đã kiểm soát được Hãn quốc, nhưng trên danh nghĩa vẫn cho phép Khiva là một xứ bảo hộ gần như độc lập.

Sau khi những người Bolshevik giành được chính quyền sau cách mạng tháng Mười, Cộng hòa Xô viết Nhân dân Khorezm được thành lập trên lãnh thổ Hãn quốc Khiva trước đây và tồn tại trong thời gian ngắn trước khi sáp nhập vào Liên bang Xô viết năm 1924, thành phố Khiva trở thành một phần của Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Uzbekistan.

## Địa lý
Khiva nằm trên bờ tây của sông Amu Darya, cách thủ đô Tashkent khoảng 997&nbsp;km về phía tây.

### Khí hậu
Khiva có khí hậu sa mạc (phân loại khí hậu Köppen *BWk*) với lượng mưa rất thấp.

## Thành phố kết nghĩa
* Nishapur, Iran
* Yazd, Iran (2020)
* San Lorenzo de El Escorial, Tây Ban Nha (2019)

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Slave trade in Khiva
* Beyond the Bazaars: Geographies of the slave trade in Central Asia
*
Họ Cá lìm kìm

**Họ Cá lìm kìm**, danh pháp khoa học ***Zenarchopteridae***, là một họ trong bộ Beloniformes. *Zenarchopteridae* phô bày dị hình lưỡng tính mạnh, thường thụ tinh trong, và trong một số trường hợp thì đẻ trứng thai hay đẻ con. Trong khi chúng có thể được tìm thấy trong nước ngọt, nước lợ và biển, bốn chi (Dermogenys, Hemirhamphodon, Nomorhamphus, và Tondanichthys) được chỉ sống nước ngọt và một số, chẳng hạn như cá lìm kìm đấu vật, đã trở thành phổ biến loài cá cảnh phổ biến.
## Hình ảnh

Tập tin:Dermogenys pusilla by OpenCage.jpg
Tập tin:Hemirhamphodon pogonognathus01.jpg


## Chú thích

## Tham khảo
Chuột cảnh

**Chuột cảnh** hay **chuột kiểng** (*Mus musculus domestica*) là một phân loài đã thuần hóa của loài chuột nhắt nhà (*[[Mus musculus]]*) được thuần hóa để làm cảnh hay vật cưng phục vụ cho thú chơi chuột. Loài chuột này đôi khi cũng được bán như một loại thức ăn tươi sống cho động vật ăn thịt là vật nuôi như rắn. Nhiều ý kiến cho rằng không nên nuôi nhiều chúng bởi những mối nguy hại tiềm tàng do loài gặm nhấm này gây ra.

## Tổng quan
Chuột cảnh cũng đã được lai tạo đặc biệt cho triển lãm, với chương trình được tổ chức quốc tế. Chuột thích sống chung với nhau trong nhóm và chúng cần làm tổ để sống chung. Nuôi chuột cảnh được cho là một thú vui của giới trẻ nó giúp giảm stress. Ở Việt Nam, đây là thú vui xuất hiện khá lâu tại Hà Nội và Sài Gòn, và mới đây, đã du nhập về Đà Nẵng khiến nhiều bạn trẻ cảm thấy thích thú, lạ lẫm.
Một trong những loại chuột cảnh nổi tiếng đó là chuột bạch Hamster nguồn gốc ở Hà Lan và châu Phi. Loại chuột Hamster nhỏ, màu trắng, hay ngủ ngày, có thể làm trò, đây là một chú chuột bạch nhỏ, hiền lành, trông như một nắm bông, phần lớn) có tuổi thọ 2-2,5 năm, đẻ 3 tháng một lứa, mỗi lứa 4-5 con, tốc độ sinh sản này thuộc diện nhanh và nhiều. Nếu lọt ra môi trường, chúng có thể phá hoại môi trường, cây cối, hoa màu.
## Nguy cơ
Bên cạnh việc sinh sôi, nảy nở nhanh và có thể phá hoại môi trường, hoa màu chúng cũng có thể lây truyền một số bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người như dịch hạch, xoắn khuẩn... các bệnh viêm màng não, mắc bệnh dại, uốn ván, dịch hạch đặc biệt là hantavirus có trong phân, nước tiểu, nước bọt của các loại chuột, kể cả chuột cảnh như Hamster, chuột lang. Khi chết, xác chuột vẫn phóng ra virus. Chúng lây sang người qua đường hô hấp.

Những căn bệnh luôn rình rập những người chơi chuột cảnh nhưng thị trường chuột cảnh vẫn tấp nập và chuột không được kiểm dịch bày bán tràn lan tại Thành phố Hồ Chí Minh, việc nuôi chuột cảnh nhập lậu không được kiểm dịch, có thể gây ra các bệnh mà trước đây Việt Nam chưa có.

## Chú thích

## Xem thêm
* Thú kiểng
* Chim cảnh
* Cá cảnh
* Chó cảnh
* Mèo cảnh
* Gà kiểng
Jean Dupuis

**Jean Dupuis** (7 tháng 12 năm 1828, Saint-Just-la-Pendue, Pháp – 28 tháng 11 năm 1912, Monaco) là một nhà thám hiểm và thương nhân người Pháp. Sử Nhà Nguyễn gọi là **Đồ Phổ Nghĩa** (涂普義).
## Tiểu sử
Dupuis được hưởng sự giáo dục tại Tarare (Rhône, Pháp). Năm 1858 ông đến Ai Cập với tư cách là một thương nhân, rồi từ đó đến Trung Quốc. Chuyến đi này là tiền đề cho nhiều cuộc thám hiếm khác đến những vùng chưa được phương tây biết đến ở miền nam Trung Quốc, và tới thời kỳ 1871–72, ông bắt đầu khám phá vùng sông Hồng cho mục đích thương mại.

Năm 1873 ông vướng vào một vụ tranh chấp với nhà đương cục Việt Nam trong thương vụ bán vũ khí để đổi lấy hàng hóa cho quân đội Trung Hoa. Được lệnh từ toàn quyền Nam Kỳ, Francis Garnier đến Bắc Kỳ để hòa giải cuộc tranh chấp, tuy nhiên Garnier đánh chiếm thành Hà Nội, dẫn đến cuộc xung đột với quân triều đình Huế và quân Cờ đen. Đây là nguyên nhân trực tiếp của biến cố Bắc kỳ, và Dupuis là người tích cực góp tay vào việc giúp Pháp chinh phục vùng đất này.

Năm 1879 Dupuis viết "Khai thông sông Hồng cho thương mại", trong đó có vẽ *bản đồ Bắc Kỳ*, bản đồ đầu tiên của vùng này.

Năm 1881 Dupuis được Viện Hàn lâm Khoa học Paris trao giải thưởng Delalande Guérineau cho công trạng thám hiểm và hỗ trợ chinh phục Bắc Kỳ.

## Các địa danh

Một số địa danh do Dupuis ghi trên bản đồ Bắc Kỳ 1879 theo tiếng dân tộc thiểu số, chủ yếu là người H'Mông, những người được thuê phụ việc và khuân vác. Sau này những tên do Dupuis ghi trở thành tên vùng thời Pháp thuộc và lưu truyền đến ngày nay.

Ví dụ như tên **"Lao Cai"** theo tiếng H'Mông là "chợ cũ", chợ ở vị trí phường Lào Cai ở đầu cầu Cốc Lếu ngày nay, được Dupuis ghi là "*Lao-kai, residence du Chef des Pavillone noirs*" (Lao-kai, dinh thủ lĩnh quân Cờ đen). Khi người Pháp thiết lập quyền cai trị thì theo đó "Lao-kai" dùng làm tên thủ phủ vùng, sau đổi thành "Lao Kay", rồi thành "Lào Cai" như ngày nay.

Tại Hà Nội những năm 1870 có đặt tên **phố Jean Dupuis**, nay là phố Hàng Chiếu, nơi đầu đường có cửa ô Quan Chưởng.

## Tác phẩm
Các chuyến thám hiểm của ông được kể lại trong các tác phẩm:

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*