open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nhà thờ chính tòa Cần Thơ

**Nhà thờ chính tòa Cần Thơ** với tước hiệu **Thánh Tâm Chúa Giêsu** là nhà thờ chính tòa của Giáo phận Cần Thơ tọa lạc tại số 14 đường Nguyễn Thị Minh Khai, phường Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ. Nhà thờ chính tòa Cần Thơ cách Thành phố Hồ Chí Minh 167&nbsp;km.

Năm 1850, Toà Thánh Vatican chia giáo phận Tông tòa Tây Đàng Trong thành giáo phận Tông tòa Nam Vang và Giáo phận Tông tòa Tây (Sài Gòn). Giáo phận Nam Vang gồm cả phần đất thuộc giáo phận Cần Thơ, Long Xuyên và một phần giáo phận Vĩnh Long và Mỹ Tho hiện nay.

Năm 1899, dưới thời Giám mục Bouchut - Giám mục Địa phận Nam Vang, linh mục Duquet (Hội Thừa sai Paris) làm linh mục chánh sở họ Cầu Xéo đã khởi công xây cất nhà thờ với ước tích kinh phí khoảng 700.000 đồng. Đây cũng là năm thành lập họ đạo. 

Công việc xây cất chưa hoàn thành, thì Giám mục Bouchut thuyên chuyển ông về làm Giám đốc Đại Chủng viện Nam Vang. Sau đó công trình được linh mục Larrabure khánh thành năm vào năm 1916.

Ngày 24 tháng 11 năm 1960 với sắc lệnh Venerabilium Nostrorum, hàng giáo phẩm Việt Nam được thiết lập, nhà thờ họ Cầu Xéo khi đó trở thành nhà thờ Chính Toà Cần Thơ. Giám mục Philipphê Nguyễn Kim Điền được tấn phong làm Giám mục cai quản giáo phận Cần Thơ, thay thế Giám mục Phaolô Nguyễn Văn Bình về làm Tổng Giám mục giáo phận Sài Gòn.

Nhà thờ có diện tích khoảng 300m², cao 8m. Mặt bằng có dạng hình thánh giá và không có tháp chuông. Trong lòng nhà thờ còn có phần mộ của Giám mục Giacôbê Nguyễn Ngọc Quang và Giám mục Emmanuel Lê Phong Thuận.

Số giáo dân ngày càng đông do đó, cuối năm 1993, nhà thờ được sửa lại phần cung thánh và mở thêm 2 cánh nhằm đáp ứng nhu cầu dự lễ của giáo dân.

## Chú thích
Convair XB-53

**Convair XB-53** là một mẫu máy bay ném bom hạng trung phản lực do Convair đề xuất cho Không quân Lục quân Hoa Kỳ.

## Tính năng kỹ chiến thuật (XB-53)

## Xem thêm

## Tham khảo
### Ghi chú

### Tài liệu

* Andrade, John M. *U.S. Military Aircraft Designations and Serials since 1909*. Earl Shilton, Leicester: Midland Counties Publications, 1979. ISBN 0-904597-22-9.
* Jones, Lloyd S. *U.S. Bombers, B-1 1928 to B-1 1980s*. Fallbrook, California: Aero Publishers, 1962, second edition 1974. ISBN 0-8168-9126-5.
* Knaack, Marcelle Size. *Encyclopedia of U.S. Air Force Aircraft and Missile Systems, Volume II - Post-World War II Bombers 1945-1973*. Washington, D.C.: Office of Air Force History, USAF, 1988. ISBN 0-912799-59-5.
* Wagner, Ray. *American Combat Planes - Second Edition*. Garden City, New York: Doubleday and Company, 1968. ISBN 0-370-00094-3.

## Liên kết ngoài

* Convair XB-53, from USAF Museum
* Convair XB-53, from "Aviation Enthusiast Corner" (has drawing at bottom of page) 
* Fantastic Plastic model of the Convair XB-53
Boeing XB-55

**Boeing XB-55** (định danh công ty **Model 474**) là một mẫu máy bay ném bom chiến lược do Boeing đề xuất. XB-55 được kỳ vọng sẽ thay thế cho loại Boeing B-47 Stratojet trong biên chế của Không quân Hoa Kỳ (USAF).

## Tính năng kỹ chiến thuật (ước lượng)

## Xem thêm

## Tham khảo

;Chú thích

;Tài liệu

* Bowers, Peter M. *Boeing Aircraft Since 1916*. London: Putnam, 1989. ISBN 0-85177-804-6.
* Butler, Tony (2010). *American Secret Projects*. Hinckley, England: Midland Publishing. ISBN 978-1-85780-331-0.
* Jones, Lloyd S. *U.S. Bombers, B-1 1928 to B-1 1980s*. Fallbrook, CA: Aero Publishers, 1962, second edition 1974. ISBN 0-8168-9126-5.
Nhà thờ chính tòa Hải Phòng

**Nhà thờ chính tòa Hải Phòng** với tước hiệu Nữ Vương Rất Thánh Mân Côi là nhà thờ chính tòa của Giáo phận Hải Phòng nằm tại số 46 phố Hoàng Văn Thụ, phường Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng. Nhà thờ chính tòa Hải Phòng cách Hà Nội 102 km.

Mặc dù công giáo đã có mặt từ rất lâu và ảnh hưởng sâu rộng đến Hải Phòng. Tuy nhiên, phải đến mãi những năm 20 của thế kỷ XIX, một nhà thờ có quy mô lớn mới được xây dựng ở Hải Phòng. Nhà thờ được xây theo kiểu kiến trúc Gothique dài 47m, rộng 17m. Tháp chuông hình vuông nhà thờ cao 28m.

Sau khi được khánh thành, trải qua nhiều thời gian biến động, nhà thờ xuống cấp, hư hỏng. Năm 2000, linh mục chính xứ đã làm đơn xin cải tạo, sửa chữa, nâng cấp toàn bộ nội thất nhà thờ và giữ nguyên kiến trúc như xưa.

Đến nay, nhà thờ chính toà, tháp chuông, khuôn viên đã được chỉnh trang, sửa chữa đồng bộ, là một trong những nhà thờ lớn và đẹp của thành phố Hải Phòng.

## Chú thích
Comme toi

**Comme toi** có thể là một trong các bài hát sau:
* "Comme toi", bài hát của Peter Holm (1968)
* "Comme toi", bài hát của Dalida (1979)
* "Comme toi", bài hát của Jean-Jacques Goldman, là đĩa đơn thứ hai trích từ album *[[Minoritaire]]* của ông.
* "Comme toi", đĩa đơn của Frank Michael, ra mắt năm 1986
* "Comme toi", đĩa đơn thứ ba trích từ album *[[Entre deux mondes... En équilibre]]* của Najoua Belyzel (2006)
* "Comme toi", bài hát trong album *Calimera* của DiStefano (2008)
* "Comme toi", đĩa đơn của Lætitia Larusso, ra mắt năm 2009
Tỷ số tài chính

**Tỷ số tài chính** hay **tỷ số kế toán** là mức độ tương đối của hai giá trị số được chọn từ báo cáo tài chính của doanh nghiệp. Thuật ngữ thường được sử dụng trong kế toán, khi có nhiều tỷ lệ chuẩn được sử dụng để đánh giá tình trạng tài chính chung của một công ty hoặc tổ chức. Các tỷ lệ tài chính có thể được sử dụng bởi các nhà quản lý trong một công ty, bởi các cổ đông hiện tại và tiềm năng (chủ sở hữu) của một công ty và bởi các chủ nợ của công ty. Các nhà phân tích tài chính sử dụng các tỷ số tài chính để so sánh "sức khỏe" của các công ty. Nếu cổ phiếu của một công ty được giao dịch trên thị trường tài chính, giá thị trường của cổ phiếu được sử dụng trong các tỷ lệ tài chính nhất định.

Tỷ lệ có thể được biểu thị dưới dạng giá trị thập phân, chẳng hạn như 0,10 hoặc được cho dưới dạng giá trị phần trăm tương đương, chẳng hạn như 10%. Một số tỷ lệ thường được trích dẫn dưới dạng tỷ lệ phần trăm, đặc biệt là các tỷ lệ nhỏ hơn 1, chẳng hạn như lợi tức, trong khi các tỷ lệ khác thường được trích dẫn dưới dạng số thập phân, đặc biệt là các tỷ lệ thường lớn hơn 1, chẳng hạn như tỷ số P/E; còn gọi là bội số. Với bất kỳ tỷ lệ nào, người ta có thể lấy nghịch đảo của nó: Nếu tỷ lệ trên 1, số nghịch đảo sẽ dưới 1 và ngược lại. Số nghịch đảo thể hiện cùng một thông tin, nhưng dễ hiểu hơn. Ví dụ, lợi tức (5%) có thể được so sánh với tỉ suất trái phiếu, trong khi tỷ lệ P/E (20) thì không thể.
## Tham khảo
Cầu Eisbach

** Cầu Eisbach** là một cầu ở München,Đức

## Vị trí
Cầu Eisbach nằm ở quận Lehel phần cuối về phía Nam của Vườn Anh. Nó dẫn con đường Prinzregentenstraße qua hai con suối mà sau cái cầu nhập lại thành suối Eisbach.

## Lịch sử
Cầu Eisbach được xây vào năm 1890 khi con đường Prinzregentenstraße được hình thành, theo tuyến đường Tây Đông nên hay gặp các con suối ở thành phố thường chảy theo hướng Nam Bắc.
Dưới ba vòng cung chảy nước từ suối Papiererbach, Stadtmühlbach và Stadtsägmühlbach sau cây cầu thì nhập lại thành suối Eisbach, cái tên mà được đặt cho cầu này. Suối Papiererbach bây giờ không được dùng nữa, nên vòng cung nằm phía Tây bị xây bịt lại.

## Mô tả
Cầu Eisbach có 3 vòng cung, mỗi cái có chiều dài là 4,90 m.

Đằng sau cầu nước chảy tạo nên sóng mà rất được ưa chuộng bởi những người trượt nước.

## Sách báo
* 

## Xem thêm

## Tham khảo
Comme toi (bài hát của Jean-Jacques Goldman)

"**Comme toi**" (tạm dịch: "Cũng như con") là một bài hát/đĩa đơn của ca sĩ người Pháp Jean-Jacques Goldman, ra mắt vào năm 1983. Đây là đĩa đơn thứ hai được trích từ album *[[Minoritaire]]* của ông. "Comme toi" nhận được chứng nhận đĩa Vàng khi doanh số đạt mốc 500.000 bản trong năm đó. Ca khúc vượt lên đứng đầu các bảng xếp hạng và mang về cho Goldman giải "Diamant d’Or de la Chanson Francaise". "Comme toi" là một trong những bài hát của Goldman vẫn luôn vang vọng mãi trong tâm trí thính giả hâm mộ và vẫn được phát trên truyền thanh - truyền hình. Bài hát đã được đặt hai lời tiếng Việt khác nhau với tiêu đề "**Về chốn thiên đường**" và "**Hãy đến với em**".

## Hoàn cảnh sáng tác
"Comme toi" là bản nhạc trữ tình nhẹ nhàng hiếm hoi trong album *[[Minoritaire]]* đậm chất pop rock. Theo lời của Goldman - một người gốc Do Thái - thì ông viết ca khúc này dành cho cô con gái đầu lòng của mình tên Caroline, lấy cảm hứng từ nỗi niềm xúc cảm khi ông xem album ảnh của cha mẹ, thấy hiện hữu trong đó những gương mặt họ hàng đã thất lạc hoặc bỏ mạng tại những trại tập trung của Đức Quốc xã thời Thế chiến thứ hai.

## Nội dung
"Comme toi" có nội dung kể về cô bé 8 tuổi người Ba Lan tên Sarah. Chiến tranh phá tan tuổi thơ và mái ấm gia đình của Sarah, khiến giấc mơ về một cuộc sống bình thường của em không có lấy một tia hy vọng trở thành hiện thực. Ca khúc là lời nhắn nhủ của Goldman đến con gái Caroline: ""Cũng như con", Sarah có một tâm hồn non trẻ thuần khiết đầy khát vọng nhưng sóng gió cuộc đời nổi lên và Sarah không bao giờ chạm đến được tuổi xuân nồng đằm thắm."

## Phiên bản ngôn ngữ khác
Ca khúc "Comme toi" được dịch sang một số thứ tiếng khác như tiếng Anh ("As You Are"; "Calling You" do ca sĩ người Liban Grace Deeb thể hiện), tiếng Do Thái, tiếng Tây Ban Nha ("Como tu"), tiếng Trung Quốc ["散了吧", do ca sĩ Lâm Chí Huyền (林志炫) thể hiện] và tiếng Ý ("Come te"). Trong tiếng Việt, bài hát được dịch ra hai lời khác nhau dưới các nhan đề là "Về chốn thiên đường" (lời Lê Quang) và "Hãy đến với em". Ca sĩ Mỹ Tâm có thu âm bài "Về chốn thiên đường" trong album *Ngày ấy & Bây giờ* (2003) của cô.

## Tham khảo
Amaretto

**Amaretto** là một loại rượu có nguồn gốc từ Saronno của Ý, chúng được làm từ các nguyên liệu phổ biến là nhân của hạt mơ hoặc hạnh nhân, đôi khi cả hai. Mặc dù Amaretto được làm từ nguyên liệu chủ yêu là nhân của hạt mơ nhưng nó có vị ngọt giống như hương vị của quả anh đào.

Trong tiếng Ý, Amaretto có tên gõi tắt là amaro (nghĩa là "đắng"), chỉ dẫn về hương vị khác biệt của nó bằng từ mượn " mandorla amara" - vị đắng của hạnh nhân & nhân của quả hạnh.
## Chú thích
Gỏi sầu đâu

**Gỏi sầu đâu** là một món ăn ngon có xuất xứ từ Campuchia.
## Giới thiệu khái quát
:Sầu đâu hay còn được gọi là "sầu đông" hoặc "cây xoan", mọc rất nhiều ở các tỉnh như An Giang, Kiên Giang. Cần phân biệt cây sầu đâu mọc ở miền Tây và sầu đâu (sầu đông) mọc ở miền Trung. Cây mọc ở miền Trung lá màu xanh, hoa màu tím, đặc biệt lá độc không ăn được. Còn cây sầu đâu mọc ở miền Tây có hoa màu trắng xanh, lá màu xanh vị đắng nhưng chứa nhiều vị thuốc tốt.
:Gỏi sầu đâu là món ăn của người Campuchia, được dùng như một món rau trong bữa cơm hằng ngày. Tuy nhiên món này thường được dùng nhiều vào khoảng thời gian từ tháng 11 đến tháng 3 âm lịch vì đây là khoảng thời gian cây sầu đâu ra hoa và lá mới. Món ăn này du nhập vào Việt Nam thông qua những gia đình người Khmer sống ven biên giới Việt Nam ở các tỉnh như An Giang, Kiên Giang, Bạc Liêu. Gỏi sầu đâu có vị đắng đặc trưng của lá sầu đâu kết hợp với vị mặn của khô cá sặc cùng với một số loại khác như thơm, dưa leo, xoài sống tạo nên một món ăn tuy dân dã nhưng rất tinh tế. Vị đắng của rau sẽ bị thay thế bởi vị ngọt thanh khi bạn nhai thật kỹ và chậm.

## Thành phần nguyên liệu
:Gỏi sầu đâu bao gồm những nguyên liệu chính như:
*Lá và hoa cây sầu đâu.
*Khô cá sặc hoặc khô cá lóc.
*Thịt ba rọi.
Một số loại củ quả như thơm, dưa leo, xoài sống.
*Nước mắm, me vắt, tỏi, ớt.

## Cách chế biến
### Sơ chế
*Lá và hoa sầu đâu rửa sạch, trần sơ với nước sôi. Lưu ý khi trần nên cho một ít muối vào để lá xanh đẹp.
*Khô cá sặc nướng hoặc chiên, xé nhỏ, không lấy xương. Thịt ba rọi rửa sạch, luộc và thái mỏng vừa ăn.
*Dưa leo gọt vỏ thái mỏng, thơm cắt hình tam giác nhỏ vừa ăn, xoài sống gọt vỏ, thái miếng mỏng.
### Trộn Gỏi
*Pha nước mắm tỏi ớt chua ngọt.
*Trộn hỗn hợp gồm lá và hoa sầu đâu,dưa leo, thơm, xoài sống cùng nước mắm pha. Cuối cùng là cho khô cá sặc và thị ba rọi vào trộn đều. Lưu ý không nên cho vào quá nhiều nước mắm chua ngọt, vì như vậy sẽ làm rau dễ bị mềm nhanh không còn độ tươi ngon.
*Pha chế nước mắm me. Cho hỗn hợp tỏi ớt vã nhuyễn vào nước đun đến khi vừa ấm thì cho vắt me vào dầm sao cho me tan đều, cuối cùng là đường và nước mắm sao cho vừa có vị chua chua ngọt ngọt nhưng không mất vị mặn thơm đặc trưng của nước mắm. Đun sôi hỗn hợp cho đến khi nước chấm kẹo lại. Lưu ý phải luôn khuấy đều tay.
*Gỏi dùng kèm với nước mắm me và cơm nóng.
:Gấp một miếng gỏi gồm khô cá sặc,thịt ba rọi kẹp với dưa leo, thơm, xoài và đặc biệt là lá sầu đâu chấm với một ít nước mắm me chua ngọt. Cảm giác lúc đầu là vị đắng thanh kết hợp vị chua của nước chấm, càng nhai kĩ sẽ càng cảm nhận được vị ngọt của món gỏi sầu đâu. 
## Chú thích

## Tham khảo
* Sầu đâu mang lại tin vui. 
* Gỏi sầu đâu
* Về Châu Đốc thưởng thức gỏi lạ sầu đâu
Wikipedia tiếng Catalunya

**Wikipedia tiếng Catalunya** là phiên bản tiếng Catalunya của Wikipedia, một bách khoa toàn thư mở. Tính đến tháng 10 năm 2021, Wikipedia tiếng Catalunya có gần 700.000 bài viết.

## Xem thêm
*Wikipedia

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Wikipedia tiếng Phần Lan

**Wikipedia tiếng Phần Lan** là một phiên bản Wikipedia, một bách khoa toàn thư mở.

## Xem thêm
*Wikipedia
*Wikipedia tiếng Anh
*Wikipedia tiếng Việt
## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Wikipedia tiếng Esperanto

**Wikipedia tiếng Esperanto** là phiên bản tiếng Esperanto của Wikipedia. Website được kích hoạt lần đầu tiên vào ngày 11 tháng 5 năm 2001.

## Xem thêm
*Wikipedia
*Wikipedia tiếng Anh
*Wikipedia tiếng Việt

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Thayeria boehlkei

***Thayeria boehlkei*** là một loài cá nước ngọt thuộc ho Characidae đặc hữu của sông Amazon và lưu vực sông Araguaia, lần lượt trong Peru và Brazil.
## Vị trí và môi trường sống
Chúng sinh sống ở suối nhỏ và các con sông nhỏ trong các lưu vực sông Amazon của vùng đồng bằng Amazon, nơi mà chúng là một phần của hệ sinh thái cá rất đa dạng.
## Xác định sai
Loài này trước đây được xác định nhầm là Thayeria sanctaemariae và *[[Thayeria obliqua]]*. T. obliqua là một loài bề ngoài tương tự, nhưng khác nhau, trong khi T. sanctaemariae, là một từ đồng nghĩa của T. obliqua.
## Chế độ ăn uống
Loài này ăn sâu, côn trùng nhỏ, thực ăn động vật và động vật giáp xác.

## Chú thích

## Tham khảo
* 
* Penguin Tetra Fact Sheet 
* Badmans Tropical Fish
* Mongabay
Hãng Thông tấn Trung ương (Đài Loan)

**Hãng Thông tấn Trung ương** hay **Thông tấn xã Trung ương** (phồn thể: 中央通訊社; giản thể: 中央通讯社; bính âm: Zhōngyāng Tōngxùnshè; Hán-Việt: Trung ương Thông tấn xã; tiếng Anh: Central News Agency; viết tắt: **CNA**) là hãng thông tấn cấp Nhà nước của Trung Hoa Dân Quốc. Hãng tin được thành lập ở Quảng Châu, Trung Quốc ngày 1 tháng 4 năm 1924 và đã được chuyển đến Đài Bắc, Đài Loan trong cuộc Nội chiến Trung Quốc khi chính phủ Trung Hoa Dân Quốc di dời tới Đài Loan.

CNA có các bản tin bằng tiếng Hoa, tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Tây Ban Nha và tiếng Nhật. Hãng tin có các chi nhánh hải ngoại ở 35 quốc gia. Hãng làm việc với một số hãng thông tấn nổi tiếng trên thế giới, chẳng hạn như Associated Press của Hoa Kỳ, Reuters của Anh và Agence France-Presse của Pháp.

## Xem thêm
* Truyền thông Đài Loan

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*Hãng Thông tấn Trung ương
*Hãng Thông tấn Trung ương - Bản tin tiếng Pháp
*Hãng Thông tấn Trung ương - Bản tin tiếng Tây Ban Nha
Lạp sườn Cao Bằng

**Lạp xưởng Cao Bằng**  là một trong những đặc sản của Cao Bằng. Nó nhìn gần giống với lạp xưởng của miền xuôi nhưng hương vị khác đôi chút khi ăn có mùi khói ám vào do được treo trên gác bếp khoảng ba tháng thì mới ăn và có hương vị đặc trưng riêng chỉ có ở Cao Bằng.

## Nguyên liệu
Nguyên liệu chính để làm món này bao gồm: thịt vai, thịt mông lợn hoặc thịt thăn, lòng lợn và các gia vị.

## Cách chế biến
Lòng lợn được rửa sạch nhiều lần, cuối cùng rửa bằng rượu sau đó sẽ phơi khô, thổi bong bóng để làm lớp bao bọc bên ngoài lạp sườn. Nhân lạp sườn làm bằng thịt vai, thịt mông lợn hoặc thịt thăn băm nhỏ, ướp các loại gia vị và cho vào một ít rượu để lên men sau đó sẽ nhồi vào lòng lợn đã được thổi bong bóng. Để lạp sườn ngon khâu chọn thịt là quan trọng nhất. Thịt phải được chọn khi vừa mới mổ và chọn thịt heo màu đỏ thẫm, mỡ có màu trắng trong, bóng bì mỏng có một màu. Sau khi làm xong thịt được phơi khoảng ba nắng và mang vào treo ở gác bếp để khói và hơi nóng của lửa giúp thịt thơm ngon mang hương vị riêng. Lạp sườn thường rán lên hoặc hấp và cắt ra thanh từng lát để ăn có thể ăn cùng cơm, xôi hoặc ăn không.

## Chú thích

## Tham khảo
 *http://nhahangcp.com/modules.php?name=News&op=viewst&sid=2367
Archaeothyris

***Archaeothryis*** là một chi động vật một cung bên của họ Ophiacodontidae nó là một trong các chi Synapsida cổ nhất, sống cách nay 306 triệu năm, sinh sống ở Nova Scotia vào kỷ Than Đá.

## Chú thích

## Tham khảo
* 
* Transitional Vertebrate Fossils - includes description of important transitional genera from reptile to mammal (includes a little information about *Archaeothyris*)
Hút mật họng đen

**Hút mật họng đen** (tên khoa học ***Cinnyris asiaticus***) là một loài chim trong họ Nectariniidae. Loài chim này có mặt ở Việt Nam.

## Hình ảnh

Tập tin:Purple Sunbird (Female) I IMG 6029.jpg
Tập tin:Purple Sunbird- Male at Bhopal I IMG 0785.jpg
Tập tin:Purple Sunbird- Breeding Male- See the orange arm pit- I IMG 7808.jpg
Tập tin:Purple Sunbird (Male) I2 IMG 0052.jpg
Tập tin:Purple sunbird.jpg


## Chú thích

## Tham khảo
*
Fernando González

**Fernando Francisco González Ciuffardi** (sinh ngày 29 tháng 7 năm 1980 tại Santiago, Chile) là cựu vận động viên quần vợt chuyên nghiệp người Chile. Anh được biết đến như một trong những tay vợt có cú đánh thuận tay mạnh nhất.

González có thành tích là ít nhất vào đến tứ kết của tất cả các giải Grand Slam. Tại Úc mở rộng 2007, anh đã lọt tới trận chung kết nhưng đã thất bại trước tay vợt huyền thoại Roger Federer.

Trong sự nghiệp của mình, anh đã từng đánh bại rất nhiều tay vợt hàng đầu như: Lleyton Hewitt, Andre Agassi, Roger Federer, Novak Djokovic, Rafael Nadal, Andy Roddick, Juan Carlos Ferrero, Carlos Moyà, Gustavo Kuerten, Marat Safin, Juan Martín del Potro, Andy Murray và Pete Sampras.

## Các trận chung kết quan trọng

### Chung kết Grand Slam

#### Đơn: 1 ( 1 á quân)

### Chung kết Olympic

#### Đơn: 2 (1 huy chương bạc, 1 huy chương đồng)

#### Đôi: 1 (1 huy chương vàng)

### Chung kết Masters Series

#### Đơn: 2 (2 á quân)

## Chung kết ATP

### Singles: 22 (11 danh hiệu, 11 á quân)

### Trận tranh huy chương đồng Olympic

### Đôi: 4 (3 danh hiệu, 1 á quân)

### Giải đấu đồng đội

## Chú thích
Hylonomus

***Hylonomus*** (*hylo-* "rừng" + *nomos* "[người/vật] ở") là một chi động vật bò sát từng sống cách nay 312 triệu năm vào cuối kỷ Than đá.
Đây là chi bò sát cổ nhất (*[[Westlothiana]]* cổ hơn, nhưng nó có thể là động vật lưỡng cư). Loài duy nhất hiện được biết đến và cũng là loài điển hình là ***Hylonomous lyelli***.

## Chú thích

## Tham khảo
*
Rap

**Rap** hay **đọc rap** là một hình thức nghệ thuật trong văn hóa hip hop xuất phát từ Âu Mỹ và được đặc trưng bằng việc trình diễn thông qua việc nói hoặc hô vang lời bài hát, ca từ một cách có vần điệu, kết hợp với động tác nhảy nhót, tạo hình. Rap thường không có cao độ và trường độ mà người rap có thể nhanh hay chậm tùy ý. Có thể sáng tạo những flow cho riêng mình mà không cần theo quy tắc nào. Rap là thành phần chính của nhạc hip hop và được gắn liền với thể loại này đến nỗi nhạc hip hop đôi khi được gọi là "nhạc rap". Người biểu diễn rap được gọi là **rapper**.

## Nguồn gốc
Nhạc rap nói riêng là thể loại âm nhạc xuất thân và phát triển ở những khu ghetto ở Hoa Kỳ, là những nơi ở tập trung của những người nghèo, người da màu, nơi thường gắn liền với nhiều tệ nạn xã hội và băng đảng. Những người sống dưới đáy đã sử dụng nhạc Rap như một thứ thay lời muốn nói, tố cáo thực trạng bất công, phân biệt chủng tộc, v.v. của xã hội Mỹ thời bấy giờ, cũng là cách mà các băng đảng tôn vinh họ lên (những người trong băng đảng thường gọi nhau là homie).

## Đặc trưng
Đọc rap sẽ quan tâm và quan trọng nhất ở nhịp và phách, sao cho khớp với những gì truyền tải, đọc rap thì không cần lưu ý về âm chủ và cao độ, thường sẽ hợp với những bài mang âm hưởng buồn, đơn điệu, nhưng chứa đầy những ẩn ý.

Đọc rap cần phải quan tâm đến một chút nhạc lí, bên cạnh đó các chữ cái được gieo vần quan trọng hơn, và làm sao cho hòa thanh của bài không bị phá vỡ, như vậy sẽ không bị ngang.

Khác với những dòng nhạc khác, nhạc rap mang trong mình những đặc trưng rất riêng, ở đó những rappers thể hiện kỹ thuật sử dụng câu từ [skill and lyric] một cách nhuần nhuyễn (sử dụng compare [so sánh], wordplay [chơi chữ], metaphor [ẩn dụ], multi-rhymes/multi play [vần kép], internal rhymes [vần giữa câu], punchline [câu rap mang ý nghĩa và tính chất dứt điểm], scheme [trường từ vựng], rhyme scheme [gieo vần dày đặc vào bất kì vị trí nào trong các câu trong bài], angle [góc tiếp cận để tấn công đối phương trong battle/dissing], dark humor [chửi tục ác ý], fact [thông tin khai thác], rebuttal [bẻ lyric/phản đòn các fact của đối thủ trong battle/dissing],vv...) hay thể hiện những cách flow (hiểu nôm na là tiết tấu của 1 bài nhạc rap. Với việc kết hợp câu từ, cách gieo vần có những quãng ngắt nghỉ, điểm nhấn trên nền nhạc [beat] hợp lý và sáng tạo) rất riêng của họ. Ngoài ra còn những yếu tố quan trọng khác như concept [nội dung/chủ đề], delivery [sức truyền tải bằng chất giọng qua cách sử dụng flow], quality [chất lượng bài nhạc rap], freestyle [khả năng ứng biến tức thời qua cách rap với nền beat cho sẵn]. 

Ngôn từ trong nhạc rap vô cùng phóng khoáng và không bị gò bó trong một giới hạn nào nên những câu chửi thề xuất hiện trong nhạc rap là chuyện rất bình thường. Bởi những nét đặc trưng trong phong cách của từng rapper, nên đó cũng là cơ sở để họ so bì trình độ rap với nhau, cũng như họ dùng rap để giải quyết những mâu thuẫn với nhau. Từ đó battle rap/dissing (từ lóng tiếng Anh là beef) ra đời và trở thành một đặc điểm thú vị ở nhạc rap mà không có dòng nhạc nào có được.

## Chú thích

## Xem thêm
* Rap chiến
* Sáng tác nhạc rap

## Đọc thêm

*
*
*
Shinohara Chie

là 1 mangaka thiên và chuyên về Shoujo. Manga của bà phần lớn đều mang một gam màu tím đầy huyền ảo và lãng mạn, mặc dù trong đó xen vào một chút rùng rợn. Tác phẩm đầu tiên phải kể đến là Akai Densetsu – Red Legend, được xuất bản năm 1981. Nhưng mãi đến khi Purple Eyes in the Dark ra đời thì tên tuổi của bà mới thực sự được chú ý. Đây là 1 series manga mang nhiều tình tiết kinh dị, đã đạt giải tại Shogakukan Manga Award lần thứ 32.Sau đó, Anatolia Story ra đời, đánh dấu một bước ngoặt trong cuộc đời sáng tác của bà, bộ manga nói về số phận của một cô gái trẻ bị bàn tay lạ kéo về quá khứ này đã gây được tiếng vang lớn, Anatolia Story đã thắng lớn cũng tại giải Shogakukan Manga Award lần thứ 41.

Bên cạnh những tập truyện dài, những tuyển tập manga ngắm, đôi khi tác giả Shinohara còn viết cả một loạt các bộ sách dài. Có thể ví dụ như: Kaettekita Musume phần 1 và phần 2 là bộ sách nổi tiếng được đón đọc nhiều nhất của bà.

Chie Shinohara thường không trau chuốt nhân vật, mà bà thường quan tâm nhiều đến cốt truyện. Với một nét vẽ thoáng và thanh mảnh, Chie vẽ rất đạt những vật thể bay hoặc những gì nổi trên mặt nước. Cũng có thể do năng khiếu trên mà bà thường lấy nước làm nhân tố chủ đạo trong các bộ manga của mình, từ đó vẽ nên những câu chuyện làm say mê lòng người.

## Một số tác phẩm
* Akatsuki no Lion
* Aoi no Fuuin (Blue Seed)
* Houmonsha wa mayonaka ni (Midnight Visitor)
* Kioku no Ashiato
* Kootta Natsu no Hi (Frozen Summer Day)
* Mizu ni Sumu Hana (Romance of Darkness)
* Mokugekisha ni sayounara (Farewell to the Eyewitness)
* Nanika ga yami de mite ire (Something Watching in the Dark)
* Ryouko no Shinreijikenbo (A Record of Ryoko's Psychic Events)
* Sanninme ga kieta (A Third Person Disappeared)
* # Sora wa Akai Kawa no Hotori: Anatolia Story (Red River)
* So****e Gokai no Suzu ga naru (Then Five Bells Rang)
* Touboukyuukou (Runaway Express)
* Umi no yami, tsuki no Kage (Moon Shadow on a Dark Sea)
* Yami no Purple Eye (Purple Eye of Darkness)

## Chú thích
Lý Khả Nhiễm

**Lý Khả Nhiễm** (Tiếng Hoa: 李可染; 1907–1989) - là họa sĩ Giang Tô - Từ Châu, một họa sĩ đương đại nổi tiếng của Trung Quốc. Họa sĩ Lý Khả Nhiễm là một họa sĩ nổi tiếng vẽ tranh phong cảnh, các tác phẩm của ông ảnh hưởng phong cách của các họa sĩ nổi tiếng trước đó. Nổi tiếng nhất bức tranh của ông là bức tranh "Vạn Sơn Hồng Biến" đã lập kỷ lục tại phiên đấu giá mùa xuân tại Poly, tại Bắc Kinh, với giá 293,25 triệu nhân dân tệ (khoảng 961,24 tỷ đồng). Lấy cảm hứng từ một bài thơ do Mao Trạch Đông sáng tác năm 1925 - tạm diễn ý là:
::"*Ngàn đồi đỏ thẫm tôi nhìn
:Rừng kia xếp lớp, màu in nhuộm trời*" 
Họa sĩ đã vẽ nên bức tranh này vào năm 1964. 
## Tham khảo

* Lý Khả Nhiễm trên bảo tàng Trung Hoa.
Chùa Phật Bảo

**Chùa Phật Bảo** (tên gọi là Buddharatanaràma) là một trong 22 ngôi chùa hệ Phái Phật giáo Nguyên thủy trong Thành phố Hồ Chí Minh. Từ thập niên 1930 PGNT Việt Nam (Theraveda) được các bậc tổ sư truyền từ Campuchia về, đó là các Ngài cố Hòa thượng: Hộ Tông, Giới Nghiêm, Bửu Chơn, Thiện Luật, Tịnh Sự...

Đây là thời kỳ đầu tiên PGNT được truyền bá vào Việt Nam nên rất cần các tu sĩ trẻ có trình độ Phật Pháp và văn hóa cùng các Ngài truyền bá Phật Pháp vào buổi bình minh, thời kì sơ truyền của Phật giáo Nguyên Thủy. Sự quan hệ mật thiết gắn bó của Phật giáo Nguyên Thủy Việt Nam với các nước nam truyền Phật giáo như: Srilanka (Tích Lan); Thái Lan; Campuchia; Lào...

Sự tu học và hành trì của các nước nam truyền Phật giáo này hoàn toàn giông nhau từ hình thức đến nội dung.

## Vị trí địa lý
Chùa Phật Bảo tọa lạc tại 673/3 Đường Lạc Long Quân Phường 10 quận Tân Bình.

Tổng diện tích của Chùa là 4.600m2 do hai dòng họ hiến cúng cho Ngài cố Hòa thượng Giới Nghiêm, là họ Huỳnh và họ Lâm hiến cúng phần đất Thổ mộ.Sau khi ông Lâm Văn Linh và bà Hà Trung Bửu làm thủ tục giấy tờ đề hiến cúng phần đất thổ mộ, mang hồ sơ địa chỉ số 129, số bằng khoán 257 Ngài HT Giới Nghiêm nhận và xây dựng chùa Phật Bảo.

## Kiến trúc
Chùa xây dựng vào năm 1965. Tháp Phật Bảo được xây dựng ở sân chùa năm 1985, cao 11,55m, thờ Xá Lợi Phật tầng trên cao, tầng giữa thờ Xá Lợi các vị cao tăng của hệ phái và tầng dưới thờ linh cốt của Phật tử. Tháp ngày nay đã được dời ra phía sau ngôi chánh điện.

Từ năm 1966 đến 1975, chùa đặt Trường trung đẳng Phật học viện, dạy hệ kinh tạng Pàli được 4 khóa cho khoảng 100 Tăng sinh mỗi khóa ở nội trú. Điện Phật được bài trí trang nghiêm. Chính giữa tôn trí tượng đức Bổn sư Thích Ca. Hai bên có tượng Đức Phật trì bình khất thực và tượng đức Phật nhập niết bàn. Năm 1968, Phật giáo hoàng gia Thái xin cúng dường Đại lễ dâng y Kàthina vào chùa Phật Bảo một bộ bàn thờ có đầy đủ tượng Phật bằng đồng, bộ đèn đồng; một Pháp Tòa và một bộ Tam Tạng bằng tiếng Pàli Thái.

## Trụ trì
Vị trụ trì đầu tiên là Hòa thượng Giới Nghiêm. Hòa thượng quê quán Thừa Thiên – Huế, xuất gia tại chùa Bãng Lãng, Huế vào năm 1930. Năm 1944, ngài tu học ở Campuchia, học đạo với Hòa thượng Chuon Nath, đức Vua Sãi Kampuchea, và du học ở Thái Lan, Miến Điện. Hòa thượng đã được bầu làm Tăng Thống Giáo hội Tăng già Nguyên thủy Việt Nam từ năm 1964 đến 1971 và năm 1979. Từ năm 1981 đến lúc viên tịch (1984), ngài là thành viên Hội đồng Chứng minh và Phó chủ tịch Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam.

Sau đó thì tỳ kheo Thích Chánh Niệm lên trụ trì từ năm 1987 đã cho tổ chức trùng tu ngôi chùa nhiều lần, như xây dựng cổng tam quan vào năm 2001,xây dựng Tháp Phật Bảo năm 2003.

Hiện nay thì sư Quang Minh làm trụ trì chính thức của chùa.

## Hoạt động
Các ngày lễ lớn trong năm:

15 tháng 4 âm lịch: Lễ Phật Đản, chiêm bái Xá Lợi Phật, lễ tắm Phật.

13 tháng 7 âm lịch: Lễ húy nhật cố HT Giới Nghiêm rất trọng thể.

18 tháng 9 âm lịch: Lễ dâng y Kathina.

Chùa có nhiều hoạt động từ thiện như phát quà cho đồng bào nghèo vùng sâu vùng xa nhân dịp mùa Vu Lan báo hiếu.v.v...

## Tham khảo
*Trang nhà chùa Phật Bảo .

## Tham khảo
Gốm sứ Lò Điếu

**Lò Điếu** là lò tập trung chủ yếu ở huyện Vũ – tỉnh Hà Nam, các di chỉ lò Điếu có ở khắp nơi trong huyện, có tới hang tram di chỉ cho thấy đây là lò gốm chuyên phục vụ cho cung đình nhà Tống. Lò Điếu có từ thời Đường tuy nhiên đến thời Tống mới phát triển cực thịnh. Loại sứ này độc đáo ở men kết tủa, trong men có đồng oxit. Nếu sứ xanh và sứ đen dùng sắt oxit để làm chất xúc tác tạo màu thì sứ lò Điếu dùng đồng oxit làm sắc trạch rực rỡ kỳ diệu mà thần bí.
## Tham khảo

* Phương Ý Lợi (2013), *Gốm sứ Trung Hoa*, Nhà xuất bản. Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh.
Bao tiểu thể

**Bao Bowman** hay **bao tiểu thể** là một túi bao hình cái cốc nằm ở đoạn đầu thành phần ống của một đơn vị thận trong thận của động vật có vú, thực hiện bước đầu tiên trong quy trình lọc máu tạo nước tiểu. Trong mỗi bao là một quản cầu. Các dịch từ máu trong quản cầu được thu thập trong bao Bowman (nói một cách khác, lọc cầu thận) và sau đó sẽ được tiếp tục xử lý xuyên suốt đơn vị thận để tạo thành nước tiểu. Bao Bowman được đặt theo tên của Sir William Bowman, người đã xác định nó vào năm 1842.

## Giải phẫu

Trong bao có chùm mao mạch malpighi gần các tiểu động mạch đến và đi
Bao Bowman là một cái bọc có hai lớp, ôm lấy cuộn mạch.
Lá ngoài là một biểu mô lát đơn lót ngoài bởi màng đáy. Ở cực niệu biểu mô này nối tiếp với biểu  mô của ống gần.
Lá trong được cấu tạo bởi những tế bào hình sao gọi là tế bào có chân (podocytes). Từ thân tế bào tỏa ra những nhánh bào tương bậc 1 và bậc 2 đến tiếp xúc với màng đáy bởi những chân phình.
Giữa hai lớp là khoang Bowman, trong khoang chứa dịch siêu lọc (nước tiểu đầu). Bình thương mỗi phút có 120–130&nbsp;cm³ chất siêu lọc của huyết tương lọt qua bộ phận lọc của tiểu cầu thận ra khoang Bowman Khoang Bowman thông trực tiếp với ống lượn gần. Miệng bao rất hẹp là nơi đi vào và đi ra của động mạch. Động mạch đến (nhánh của động mạch thẳng) sau khi vào bao Bowman nó chia ra khoảng 50 mao mạch chạy song song và có những chỗ thông sang nhau, tạo nên một mạng lưới mao động mạch(cuộn mạch) nằm gọn trong bao Bowman. Sau đó các mao động mạch tập trung lại thành động mạch đi ra khỏi tiểu cầu.

## Chức năng chính

* Thu dịch lọc: Dịch lọc cầu thận (khoảng 120-125 mL/phút ở thận khỏe mạnh) được hình thành từ huyết tương, chứa nước, ion, urê nhưng loại bỏ protein lớn.
* Thông với ống thận: Khoang Bowman nối trực tiếp với ống lượn gần, đưa dịch lọc vào các phần tiếp theo của nephron để tái hấp thu và cô đặc thành nước tiểu.
* Hỗ trợ cân bằng: Giúp điều chỉnh huyết áp mao mạch và cân bằng nước-muối bằng cách kiểm soát lượng dịch lọc.

## Chú thích
Di chỉ Miếu Để Câu

**Di chỉ khảo khảo cổ Miếu Để Câu** đại diện cho gốm màu Cam Túc tạo hình đa dạng, đẹp mắt, với nhiều hoa văn, màu sắc tươi tắn, cũng như hình thức phong phú và nội hàm văn hóa sâu dày, đã chiếm một vị trí chói lọi trong nền văn minh gốm màu thế giới, đây là niềm kiêu hãnh của dân tộc Trung Hoa. Có thể nói đồ gốm màu là một hình ảnh thu nhỏ của nền văn minh thời tiền sử tỉnh Cam Túc.
## Tham khảo

* Allan, Sarah (ed), *The Formation of Chinese Civilization: An Archaeological Perspective*, ISBN 0-300-09382-9
* Chang, Kwang-chih. *The Archaeology of Ancient China*, ISBN 0-300-03784-8
* Liu, Li. *The Chinese Neolithic: Trajectories to Early States*, ISBN 0-521-81184-8
Tượng đất sét Thiên Tân

Tượng đất sét là một loại hình nghệ thuật dân gian nổi tiếng ở Thiên Tân, thành phố lớn thứ hai của Trung Quốc. Nó được khởi xướng bởi Zhang Mingshan (1826-1906), một nghệ sĩ dân gian của Thiên Tân, trong triều đại nhà Thanh (1821-1851). Cho đến nay, đất sét Zhang có bốn thế hệ và gần 180 năm lịch sử.
Những tác phẩm Zhang khác nhau từ cung nữ, nhân vật lịch sử, nhân vật tôn giáo, và các nhân vật hiện đại với phong tục địa phương. Nó thường được người dân trưng bày trong nhà, trên kệ, vì kích thước nhỏ của nó (cao thường là 20&nbsp;cm). Đất sét hình Zhang có đặc điểm thực tế sống động, và có thể miêu tả tính cách và tư thế của nhân vật.
## Tham khảo
* *Thủ công Mỹ nghệ truyền thống Trung Quốc* - Hàng Gian, Quách Thu Huệ, Nhà xuất bản. Tổng hợp Thành phố.
Trần gia từ

**Trần gia từ** ( là *từ đường* tại thành phố Quảng Châu - Trung Hoa. Nó là *thư viện*, vừa là *từ đường*. Trước khi trở thành *từ đường* 祠堂, *Trần Gia Từ* là một *thư viện* 书院 (*thư viện là nơi dùng cho việc học - ôn luyện*) và cũng là nơi ở của tầng lớp giàu - quyền thế trong xã hội phương Nam.
 

## Kiến trúc
Kiến trúc Tứ Hợp Viện cùng với kiến trúc văn hóa đa dạng phương Nam là nhà rường với kiểu truyền thống khép kín, toàn bộ kiến trúc đều được làm bằng gỗ, sử dụng tất cả hoạ tiết vốn có trong văn hoá đa dạng của phương Nam. Cách bài trí khá phức tạp kết hợp hình thể với màu sắc là 1 đặc điểm của văn hóa miền Nam Trung Hoa, thể hiện trên các kiến trúc tổng hợp, nhất là trên mái ngói - đỉnh nhà của các kiến trúc này.

Với nội dung là các câu chuyện dân gian với tích truyện thần tiên, thể hiện nét văn hóa đa dạng - kết hợp nhiều tinh hoa của các vùng văn hóa địa phương của văn hoá miền Nam Trung Quốc được trang trí tinh xảo, khéo léo trong hầu hết các kiến trúc của từ đường.

Hiện nay, Trần gia từ là địa điểm tham quan hấp dẫn của thành phố Quảng Châu.

## Tham khảo

* *Thành phố Quảng Châu* - *sổ tay du lịch Trung Quốc* - Minh Châu - Thế Anh - Nhà xuất bản văn hóa thông tin.
* *Thành phố Quảng Châu* - *Trung Hoa Ký sự* - Đài truyền hình T.p Hồ Chí Minh.
Chu quý nhân

**Tấn Thành Đế Chu Quý nhân** (chữ Hán: 晉成帝周貴人, ? - 363), là phi tần của Tấn Thành Đế - vị Hoàng đế thứ 7 của nhà Tấn trong lịch sử Trung Quốc. Bà là mẹ của 2 vị Hoàng đế liên tiếp Tấn Ai Đế và Tấn Phế Đế.

Trong lịch sử, bà được biết đến là người đầu tiên nhận danh vị Hoàng thái phi.

## Tiểu sử
### Sinh hai hoàng tử
Sử sách không nói rõ xuất thân, tên thật của Chu thị, cũng không biết bà nhập cung khi nào. Thời Tấn Thành Đế, Chu thị được Hoàng đế sủng ái, hạ sinh hai hoàng tử là Tư Mã Phi (tức Tấn Ai Đế) và Tư Mã Dịch (tức Tấn Phế Đế), do đó được bái lên làm Quý nhân.

Năm Hàm Khang thứ 8 (342), Chu thị sinh ra Tư Mã Dịch, thì liền tháng 6 (âm lịch) năm ấy Tấn Thành Đế băng thệ. Hai người con của Chu thị còn nhỏ, không được lập lên ngôi mà ngôi vị thuộc về em trai của Thành Đế là Lang Tà vương Tư Mã Nhạc, tức Tấn Khang Đế. Cùng năm ấy, Tư Mã Phi được tấn phong làm [**Lang Gia vương**; 琅琊王], bái *Tán kỵ Thường thị* (散骑常侍).

Năm Khang Nguyên thứ 2 (344), Tấn Khang Đế băng hà. Con trai duy nhất của ông là Tư Mã Đam kế vị, sử gọi Tấn Mục Đế. Theo lý, Tư Mã Phi là đường huynh của Mục Đế, lại là dòng trưởng, vẫn xứng đáng kế thừa Hoàng vị, nhưng dưới sự tác động của Hoàng thái hậu Chử Toán Tử cùng quyền thần Dữu Băng (庾冰) can thiệp, do đó Lang Gia vương Tư Mã Phi vô pháp kế vị. Năm Vĩnh Hòa thứ 12 (356), Tư Mã Phi thăng *Trung quân Tướng quân* (中军将军).

### Tấn tôn Hoàng thái phi
Năm Khai Bình thứ 5 (361), Tấn Mục Đế Tư Mã Đam băng. Hoàng thái hậu Chử Toán Tử hạ chiếu tôn Lang Gia vương Tư Mã Phi lên ngôi, sử gọi là Tấn Ai Đế.

Vào lúc nào, triều thần tranh nghị tôn phong danh hiệu cho Chu Quý nhân. Khi ấy, Chử Thái hậu vẫn đã là Hoàng thái hậu, không thể thay đổi, vị trí độc tôn. Bên cạnh đó, do Quý nhân Chu thị vốn không phải Hoàng hậu triều trước, nên triều thần đề nghị cũng không được tôn làm Hoàng thái hậu để tránh loạn đích thứ. Trong quá trình thương nghị, Thái úy Hoàn Ôn đề nghị tôn Chu thị làm [**Phu nhân**; 夫人], còn Thượng thư bộc xạ Giang Bân (江虨) nghị xin tôn làm [**Thái phu nhân**; 太夫人]. Tấn Ai Đế đều không nghe, xuống chiếu tôn mẫu thân Chu thị làm [**Hoàng thái phi**; 皇太妃], ban cho nghi phục giống với Chử Thái hậu.

Năm Hưng Ninh nguyên niên (363), Hoàng thái phi Chu thị mất, không rõ bao nhiêu tuổi, thụy hiệu là **Chương Hoàng thái phi** (章皇太妃).

## Xem thêm
* Tấn Thành Đế
* Tấn Ai Đế
* Chử Toán Tử
* Hoàng thái hậu
* Hoàng thái phi

## Tham khảo

*Tấn thư
*Tư trị thông giám
Bão Usagi

Tên **Usagi** được dùng để đặt tên cho 3 cơn bão nhiệt đới ở tây bắc Thái Bình Dương. Tên gọi này do Nhật Bản đề xuất, trong tiếng Nhật nó là tên gọi của chòm sao Thiên Thố hay con thỏ.

*Bão Usagi (2001) (T0110, 13W) - đổ bộ vào Việt Nam
*Bão Usagi (2007) (T0705, 05W) - quét qua Nhật Bản
*Bão Usagi (2013) (T1319, 17W)
*Bão Usagi (2018) (T1829, 33W, Samuel) - Quét qua miền Nam, Việt Nam
*Bão Usagi (2024) (T2425, 27W, Ofel)
Hà Pháp Nghê

**Hà Pháp Nghê** (chữ Hán: 何法倪, 339 - 404), là hoàng hậu của Tấn Mục Đế, vua thứ 9 của nhà Tấn trong lịch sử Trung Quốc.

## Tiểu sử
Hà hậu nguyên quán thuộc quận Lư Giang (廬江). Phụ thân của Hà Pháp Nghê là Hà Chuẩn (何准), vốn là một danh sĩ có tiếng; em trai của Phiêu kị tướng quân Hà Sung (何充), làm đến chức Tể tướng trong triều. Hà Chuẩn lấy Ngô thị và sinh ra Hà Pháp Nghê. Do xuất thân cao quý nên Hà Pháp Nghê được tuyển vào cung hầu hạ cho Tấn Mục Đế.

Tháng 8 năm 357, Mục Đế hạ chiếu phong bà làm Hoàng hậu. Phụ thân của bà cũng được Tấn triều truy phong Quang Lộc đại phu, tước *Tấn Hưng huyện hầu*. Hà Pháp Nghê làm hoàng hậu 4 năm và không sinh được con.

Năm 361, Mục Đế băng hà, anh họ là Tấn Ai Đế lên ngôi, phong bà làm **Mục hoàng hậu** (穆皇后), chuyển sang Vĩnh An cung (永安宮). Bà sống trong Vĩnh An cung từ các đời Ai Đế qua Phế Đế, Giản Văn Đế, Hiếu Vũ Đế và An Đế.

Năm 402, thời Tấn An Đế, tướng Hoàn Huyền ở Kinh Châu khởi binh tạo phản, chiếm được Kiến Khang và nuôi mộng cướp ngôi. Năm 403, Hoàn Huyền bắt bà dời khỏi cung, cùng Tư Mã Đức Văn (em trai An Đế) đến sống ở phủ Tư đồ, dời An Đế sang Vĩnh An cung. Khi xa giá của bà ra khỏi Thái miếu, có người xa phu quỳ xuống kêu khóc khiến Hoàn Huyền rất tức giận.

Tháng 12 cùng năm, Hoàn Huyền chính thức soán ngôi xưng đế, lập ra nhà nước Hoàn Sở, cho biếm bà làm **Linh Lăng Huyện quân** (零陵縣君), dời bà cùng An Đế và hoàng hậu đến Ba Lăng. Không bao lâu sau, Lưu Dụ kiến nghĩa, đánh dẹp Hoàn Huyền, tướng quân Ân Trọng Văn lại đón Hà Pháp Nghê trở về Kiến Khang.

Tháng 7 năm 404, bà qua đời ở Kiến Khang, thọ 66 tuổi, được truy tôn là **Mục Chương hoàng hậu** (穆章皇后), an táng ở Vĩnh Bình Lăng (永平陵).

## Tham khảo

*Tấn thư
*Tư trị thông giám
Vương Mục Chi

**Vương Mục Chi** (chữ Hán: 王穆之, ? - 364), nguyên quán ở huyện Tấn Dương, quận Thái Nguyên là hoàng hậu dưới thời Tấn Ai Đế, vua thứ 10 của nhà Tấn trong lịch sử Trung Quốc.
## Tiểu sử
Phụ thân của Vương Mục Chi là Tư đồ tả trưởng sử Vương Mông (thuộc Thái Nguyên Vương thị), làm quan trong triều đình Đông Tấn. Bà được đem gả cho Lang Nha vương Tư Mã Phi, con trai trưởng của Tấn Thành Đế và trở thành vương phi. Năm 361, Tư Mã Phi lên ngôi vua, tức Tấn Ai Đế, bèn cho lập bà làm hoàng hậu, đồng thời truy tặng mẹ bà là Viên thị làm An Quốc hương quân.

Năm 364, Vương Mục Chi qua đời, được truy tặng danh hiệu **Ai Tĩnh hoàng hậu** (哀靖皇后).

## Xem thêm
*Tấn Ai Đế
## Tham khảo
*Tấn thư
## Chú thích
Dữu Đạo Liên

**Dữu Đạo Liên** (chữ Hán: 庾道怜, ? - 366), là hoàng hậu dưới thời Tấn Phế Đế, vị hoàng đế thứ 11 của nhà Tấn trong lịch sử Trung Quốc.

## Tiểu sử
Dữu Đạo Liên xuất thân trong một gia đình vọng tộc, quê ở huyện Yên Lăng, quận Dĩnh Xuyên. Phụ thân của bà là Dữu Băng (庾冰), anh trai của Thái hậu Dữu Văn Quân, vợ Tấn Minh Đế và mẹ của hai vua Tấn Thành Đế và Tấn Khang Đế. Đến khi trưởng thành, Dữu Đạo Liên được gả cho Đông Hải vương Tư Mã Dịch, con trai của Tấn Thành Đế.

Năm 365, Tư Mã Dịch đăng quang, tức Tấn Phế Đế, đã xuống chiếu sắc phong bà làm Hoàng hậu. Sang năm sau (366), Dữu Đạo Liên qua đời, không rõ bao nhiêu tuổi. Bà được truy phong làm **Hiếu hoàng hậu** (孝皇后), an táng ở Kính Bình lăng (敬平陵).

Về sau, tướng Hoàn Ôn phế đế, biếm đế là Hải Tây công và đày đến Ngô huyện, lại cho biếm bà làm **Hải Tây công phu nhân** (海西公夫人). Năm 386, Phế Đế qua đời, Dữu Đạo Liên bị cải táng đến Ngô Lăng cùng Phế Đế.

## Tham khảo
*Tấn thư
*Tư trị thông giám

## Chú thích
Vương Giản Cơ

**Vương Giản Cơ** (chữ Hán: 王简姬, ? - ?), hay **Thuận hoàng hậu** (顺皇后) là nguyên phối thê tử của Tấn Giản Văn Đế Tư Mã Dục, vua thứ 12 của nhà Tấn trong lịch sử Trung Quốc. 

Tuy là nguyên phối nhưng bà chưa từng làm Hoàng hậu khi còn sống. Bà bị phế và qua đời khi Tư Mã Dục còn ở tước Cối Kê vương. Thụy hiệu Hoàng hậu của bà được truy phong bởi con riêng của phu quân bà là Tư Mã Hiệu kế ngôi, tức Tấn Hiếu Vũ đế.

## Tiểu sử
Vương Giản Cơ nguyên quán ở huyện Tấn Dương, quận Thái Nguyên. Bà là con gái của đại thần Vương Hà trong triều đình Đông Tấn. Thời trẻ, bà thành hôn với Thừa tướng nhà Tấn là Cối Kê vương Tư Mã Dục, sinh ra một người con trai là Tư Mã Đạo Sinh. Năm 348, mẹ con Vương Giản Cơ mắc tội nên bị phế truất, Tư Mã Đạo Sinh sau đó chết trong ngục. Không bao lâu sau, Vương Giản Cơ vì quá đau buồn nên cũng lâm bệnh mà mất.

Năm 371, Tư Mã Dục được lập làm hoàng đế, tức Tấn Giản Văn Đế. Tám tháng sau, Giản Văn đế mất, con trai của ông với người thiếp Lý Lăng Dung là Tư Mã Hiệu kế ngôi, tức Tấn Hiếu Vũ đế. Hiếu Vũ Đế truy tôn Vương Giản Cơ làm [**Thuận hoàng hậu**; 顺皇后], hợp táng cùng Giản Văn Đế ở Cao Bình lăng. Cha bà là Vương Hà được ban tặng chức Quang Lộc đại phu, Tán kị thường thị.

## Xem thêm
*Tấn Giản Văn Đế
*Tư Mã Đạo Sinh
## Tham khảo

*Tấn thư
*Tư trị thông giám
## Chú thích
Văn Nhất Đa

**Văn Nhất Đa** (; 24 tháng 11 năm 1899 – 15 tháng 7 năm 1946), tên khai sinh **Văn Gia Hoa** (聞家驊), tên tự **Hữu Tam** (友三), **Hữu Sơn** (友山) là một nhà thơ và học giả người Trung Quốc.

## Tiểu sử
Ông sinh tại Hy Thủy, Hồ Bắc. Sau khi được giáo dục theo truyền thống, ông vào học tại đại học Thanh Hoa.

Năm 1922 ông đến Hoa Kỳ học mỹ thuật và văn chương tại Viện Nghệ thuật Chicago. Trong thời gian này tập thơ đầu tay của ông *Hồng chúc* (紅燭, "nến đỏ") được xuất bản.

Năm 1925, ông về nước và đảm nhiệm công tác giảng dạy tại đại học. Năm 1928, ông xuất bản tập thơ thứ hai *Tử thủy* (死水, "nước tù đọng"). Thơ ông chịu ảnh hưởng của Tây phương. Cũng trong năm 1928, ông tham gia "Tân Nguyệt Xã" và viết tiểu luận về thơ ca, chủ yếu nhấn mạnh rằng thơ ca phải có "tính chất chính quy". Ông cũng bắt đầu công bố những kết quả nghiên cứu của mình về văn học Trung Quốc cổ điển.

Khi nổ ra chiến tranh Trung-Nhật, ông cũng như nhiều trí thức khác từ đông bắc Trung Quốc chạy xuống Côn Minh, Vân Nam. Tại đây ông vẫn có thể tiếp tục công việc giảng dạy, ở thời điểm đó là tại Đại học Liên hiệp Tây Nam (được mở ra trong thời chiến).

Ông bắt đầu hoạt động chính trị năm 1944 để ủng hộ Đồng minh dân chủ Trung Quốc.
Bản tính thẳng thắn của ông đã khiến cho ông bị mật thám Quốc Dân Đảng ám sát ngay sau khi ông tham dự đám tang một người bạn năm 1946.

Một đài tưởng niệm lớn về ông được dựng tại khuôn viên Đại học Sư phạm Vân Nam ở Côn Minh. Ông cùng vợ được chôn cất tại Nghĩa trang cách mạng Bát Bảo Sơn.

## Tham khảo
Bộ Cá mặt trăng

**Bộ Cá mặt trăng** (danh pháp khoa học: ***Lampriformes***) là một bộ cá vây tia. Chúng được gọi chung là lamprids (đúng hơn là được sử dụng cho Lampridae) hoặc lampriforms. Một từ đồng nghĩa với bộ này là ***Allotriognathi***, trong khi một biến thể chính tả thường được nhìn thấy nhưng dường như không chính xác là ***Lampridiformes***. Theo truyền thống, người ta xếp 7 họ còn sinh tồn trong bộ này, thường là cá nhỏ nhưng rất khác biệt, và tổng cộng chỉ có 12 chi với khoảng 24 loài được công nhận, nhưng một nghiên cứu phát sinh chủng loài gần đây cho thấy họ Stylephoridae với 1 loài duy nhất là *[[Stylephorus chordatus]]* bị xếp sai chỗ vào bộ này, và vị trí đúng của nó là gần với các loại cá tuyết của bộ Gadiformes, nhưng với hình thái học độc đáo và khác với Gadiformes nên được đề xuất tách ra thành bộ Stylephoriformes.

## Phân loại
Bộ này thỉnh thoảng được chia ra thành Bathysomi và Taeniosomi. Tên gọi trước là một tổ hợp cận ngành, và do đó là đồng nghĩa với toàn bộ bộ này, trong khi tên gọi sau có thể được coi là một phân bộ hợp lệ. Bao gồm cả các đơn vị phân loại hóa thạch, phân loại của bộ Lampriformes theo trình tự phát sinh chủng loài với số lượng các chi và loài còn sinh tồn có thể được đưa ra như sau:
* Cơ sở và *[[incertae sedis]]*
** Chi  † *[[Bathysoma]]*
** † Bajaichthyidae Bannikov & Sorbini, 2014: Có lẽ có vị trí không xác định trong Acanthomorphata.
*** Chi † *[[Bajaichthys]]* Sorbini, 1983
** Chi † *[[Nardovelifer]]*
** Họ † Palaeocentrotidae Bonde, 1966
*** Chi † *[[Palaeocentrotus]]* Kühne, 1941
** Họ † Turkmenidae Daniltshenko, 1968
*** † *[[Turkmene]]* Daniltshenko, 1968
** Họ Veliferidae — cá cờ mặt trăng (2 chi, 2 loài). Loài *[[Velifer hypselopterus]]* có ở vùng biển Việt Nam.
** Họ Lampridae — cá mặt trăng? (1 chi, 2 loài)
* Phân bộ Taeniosomi
** Họ Lophotidae — cá mào (crestfish), cá đai mũ: 2 chi, 4 loài.
** Họ Radiicephalidae — cá đai đuôi lạ, cá đuôi thon (tapertail): Đơn loài.
** Họ Trachipteridae — cá vây thô, cá đai, cá hố (ribbonfish): 3 chi, 10 loài.
** Họ Regalecidae — cá mái chèo, cá trích vua, cá đai vua (oarfish, king of herrings): 2 chi, 4 loài.

### Chuyển đi
Họ Stylephoridae trước đây xếp trong phân bộ Taeniosomi — cá đuôi roi, cá mắt ống (tube-eye), cá đuôi chỉ (thread-tail): Đơn loài.

## Phát sinh chủng loài
Biểu đồ phát sinh chủng loài dưới đây lấy theo Betancur-R. *et al.* (2017):

Biểu đồ phát sinh chủng loài dưới đây lấy theo Borden *et al.* (2019):

Biểu đồ phát sinh nội bộ Lampriformes theo Betancur-R. *et al.* (2017):

Biểu đồ phát sinh nội bộ Lampriformes theo Olney *et al.* (1993):

## Xem thêm
* Cá mặt trăng

## Chú thích
* 
*
Hồ Thích

**Hồ Thích** (, 17 tháng 12 năm 1891 – 24 tháng 2 năm 1962), tự **Hy Cương**, về sau đổi tên thành **Hồ Thích**, tự là **Thích Chi**, bút danh **Thiên Phong**, **Tạng Huy**... là một nhà ngoại giao, nhà văn tiểu luận và nhà triết học Trung Quốc. Ngày nay ông được công nhận rộng rãi là người có những góp to lớn cho chủ nghĩa tự do và cải cách ngôn ngữ ở Trung Quốc. Ông là người có ảnh hưởng trong phong trào Ngũ Tứ, là một trong những lãnh đạo của phong trào Tân Văn hóa và đồng thời cũng là chủ tịch đại học Bắc Kinh. Ông được đề cử giải Nobel Văn học năm 1939. Ông quan tâm đến rất nhiều lĩnh khác nhau như văn học, lịch sử, phê bình văn học và giáo dục học.

## Cuộc đời
Năm 1910, Hồ Thích sang Mỹ du học tại Đại học Cornell, đến năm 1917 thì về nước. Năm 1919, ông tham gia phong trào Ngũ Tứ (phong trào văn học diễn ra trong một cuộc cách mạng tư tưởng phản phong 1917-1924. Ngày 4/5/1919 (Ngũ Tứ) là ngày nổ ra cuộc đấu tranh của học sinh Bắc Kinh. Năm 1948, ông làm người phát ngôn của Trung Hoa dân quốc. Năm 1958, ông trở về Đài Loan, ra tranh cử Tổng thống nhưng không thành. Ông lại sang Mỹ sinh sống và mất tại đó.

Ông là nhà thơ, sử gia, triết gia, nhà giáo dục, luân lý học, nhà tư tưởng… một đại học giả của Trung Quốc, từng được tặng 36 bằng tiến sĩ danh dự (chủ yếu ở Mỹ), nổi tiếng có nhiều cống hiến trên nhiều lĩnh vực. Sau khi về nước đã đề xướng cách mạng văn học, trở thành một trong các lãnh tụ Phong trào Tân Văn hoá.

Từng là đại sứ Trung Hoa Dân quốc tại Mỹ (1938), hiệu trưởng ĐH Bắc Kinh (1946), Viện trưởng Viện Nghiên cứu Trung ương (Đài Loan, 1957, tức Viện Khoa học). Từ 1949 ở Mỹ và Đài Loan. Hồ Thích là nhà tiên phong chủ nghĩa tự do ở Trung Quốc, đề xuất thuyết điều hoà giai cấp, cho rằng chủ nghĩa Marx và thuyết đấu tranh giai cấp không thích hợp với Trung Quốc. Ông chịu ảnh hưởng sâu sắc triết học thực dụng của J. Dewey. Ông chủ trương điều hòa giai cấp, coi đó là động lực phát triển xã hội.

Hồ Thích có ảnh hưởng rất lớn đối với văn hoá Trung Quốc; một thời gian ông từng bị phê phán, phủ định, nhưng về sau được đánh giá cao. Ông là người đầu tiên đề xuất dùng văn Bạch thoại, lật đổ hình thức văn Văn ngôn từng thống trị nước này hơn 2.000 năm.

Ông cũng có những ý kiến cực đoan như chủ trương Trung Quốc nên phương Tây hoá toàn bộ, bỏ chữ Hán, dùng ký hiệu phiên âm Latin…

## Tác phẩm
Những tác phẩm chính của ông là: 
* *Lịch sử tiến hoá của phương pháp triết học cổ đại Trung Quốc* (luận án tiến sĩ, 1917)
* *[[Hồng lâu mộng khảo chứng]]* (1921)
* *[[Lịch sử đích văn học quan niệm luận]]* 
* *[[Kiến thiết văn học cách mạng luận]]*
* *[[Thường thí tập]]* (tập thơ)
* *[[Chung thân đại sự]]* (kịch)
* *[[Lịch sử văn học bạch thoại]]*
* *[[Đại cương lịch sử triết học Trung Quốc]]*
* *Hồ Thích thiền học án*

## Tham khảo