Galerius

**Galerius** (tiếng Latin: *Gaius Galerius Valerius Maximianus Augustus*, khoảng năm 260 - tháng 4 hoặc tháng 5 năm 311), là Hoàng đế La Mã trong giai đoạn từ năm 305 đến năm 311  Trong triều đại của mình, ông đã tiến hành chiến dịch chống lại Đế chế Sassanid, với sự trợ giúp của Diocletianus, và cướp phá kinh đô Ctesiphon của họ vào năm 299. Ông cũng tiến hành chiến dịch chống lại người Carpi ở phía bên kia bờ sông Danube, đánh bại họ vào năm 297 và trong năm 300. Mặc dù là một người đối nghịch mạnh mẽ với Kitô giáo, nhưng chính Galerius đã kết thúc cuộc bức hại do Diocletianus khởi xướng qua việc ban hành một sắc lệnh khoan dung vào năm 311.
## Đầu đời
Galerius đã được sinh ra ở Serdica, mặc dù một số học giả hiện đại xem xét địa điểm chiến lược nơi sau này ông cho xây dựng một cung điện mang tên người mẹ của ông - Felix Romuliana (Gamzigrad) - nơi sinh và nơi chôn cất ông  Cha ông là một người Thracia và mẹ ông, Romula là một phụ nữ Dacia, bà đã rời bỏ Dacia vì các cuộc tấn công của người Carpi  Ban đầu ông nối nghiệp cha mình, đó là một người chăn bò, mà nhờ đó ông đã nhận được tên họ của mình, Armentarius (tiếng Latin: armentum).

Ông đã phục vụ trong quân đội dưới triều đại của hoàng đế Aurelianus và Probus. Trong năm 293, khi chế độ Tứ Đầu chế được thiết lập, ông đã được chỉ định là *Caesar* cùng với Constantius Chlorus,và cưới con gái của Diocletianus, Valeria (sau này được biết là Galeria Valeria), và cùng thời điểm đó, ông được trao quyền cai quản các tỉnh Illyria. Sau một vài năm tiến hành các chiến dịch chống lại người Sarmatia và người Goth trên khu vực sông Danube, ông đã được giao quyền chỉ huy các quân đoàn trên biên giới phía đông của đế quốc. Ngay sau khi được bổ nhiệm, Galerius được phái tới Ai Cập để dập tắt cuộc khởi nghĩa ở các thành phố Busiris và Coptos.

## Cuộc chiến tranh với Ba Tư
### Xâm lược và phản công
Năm 294, Narseh, người con trai vốn không được kế vị ngai vàng nhà Sassanid của vua Shapur I, đã cướp ngôi vua Ba Tư. Narseh có thể đã sát hại vua Bahram III, vốn còn quá trẻ khi được một quý tộc tên là Vahunam đưa lên ngai vàng ngay sau khi vua Bahram II qua đời vào năm 293 Vào đầu năm 294, trong khi Narser gửi cho Diocletianus các gói quà tặng theo phong tục, thì ở Ba Tư, ông ta đã phá hủy mọi dấu vết của những vị vua tiền nhiệm ngay lập tức, tẩy xoá tên của họ khỏi những đài tưởng niệm công cộng. Ông ta đã cố gắng để đồng nhất bản thân mình với những triều đại hiếu chiến của vua Ardahir I (r. 226-41) và Shapur (r. 241-72), vị vua đã cướp phá thành Antioch của người La Mã và bắt hoàng đế Valerianuslàm tù binh.

Trong năm 295 hoặc năm 296, Narseh tuyên bố chiến tranh với Rome. Trước tiên, Ông ta dường như đã xâm lược phía Tây Armenia, lấy lại các vùng đất vốn được giao cho Tiridates theo hiệp ước òa bình năm 287. Ông ta sẽ chiếm các vùng đất đó cho đến tận năm sau  Nhà sử học cổ đại Ammianus Marcellinus là tác giả duy nhất duy nhất đề cập một cách chi tiết về cuộc xâm lược Armenia lúc ban đầu này Southern(1999, 149) đặt thời điểm cho cuộc xâm lược là vào năm 295; Barnes (1982, 17, 293) đề cập đến một cuộc xâm lược khác sớm hơn, một cuộc xâm lược không thành công của Narseh dựa trên thực tế rằng tiêu đề *Persici Maximi* đã được trao cho tất cả bốn vị hoàng đế; Odahl (2004, 59) đồng tình với Barnes và cho rằng các vị hoàng tử Saracen trong sa mạc Syria đã hợp tác với cuộc xâm lược của Narseh. Narseh sau đó di chuyển về phía nam tiến vào vùng Lưỡng Hà của La Mã, tại nơi đó ông ta đã đánh cho Galerius thua hết lần này tới lần khác, mà vào lúc đó Galerius lại đang chỉ huy của các đạo quân phía Đông, ở khu vực giữa Carrhae (Harran, Thổ Nhĩ Kỳ) và Callinicum (Ar-Raqqah, Syria). Diocletianus lúc đó có thể có hoặc không có mặt tại mặt trận,

## Tham khảo
### Nguồn cổ đại

**Codex Theodosianus*.
:*Mommsen, T. and Paul M. Meyer, eds. *Theodosiani libri XVI cum Constitutionibus Sirmondianis et Leges novellae ad Theodosianum pertinentes*2 (in Latin). Berlin: Weidmann, [1905] 1954. Complied by Nicholas Palmer, revised by Tony Honoré for Oxford Text Archive, 1984. Prepared for online use by R.W.B. Salway, 1999. Preface, books 1–8. Online at University College London  and the University of Grenoble . Truy cập ngày 25 tháng 8 năm 2009.
:*Unknown edition (in Latin). Online at AncientRome.ru. Truy cập ngày 15 tháng 8 năm 2009.
**Epitome de Caesaribus*.
:*Banchich, Thomas M., trans. *A Booklet About the Style of Life and the Manners of the Imperatores*. *Canisius College Translated Texts* 1. Buffalo, NY: Canisius College, 2009. Online at De Imperatoribus Romanis. Truy cập ngày 15 tháng 8 năm 2009.
*Eusebius of Caesarea.
:**Historia Ecclesiastica* (*Church History*).
::*McGiffert, Arthur Cushman, trans. *Church History*. From *Nicene and Post-Nicene Fathers*, Second Series, Vol. 1. Edited by Philip Schaff and Henry Wace. Buffalo, NY: Christian Literature Publishing Co., 1890. Revised and edited for New Advent by Kevin Knight. Online at New Advent. Truy cập ngày 25 tháng 8 năm 2009.
:**Vita Constantini* (*Life of Constantine*).
::*Richardson, Ernest Cushing, trans. *Life of Constantine*. From *Nicene and Post-Nicene Fathers*, Second Series, Vol. 1. Edited by Philip Schaff and Henry Wace. Buffalo, NY: Christian Literature Publishing Co., 1890. Revised and edited for New Advent by Kevin Knight. Online at New Advent. Truy cập ngày 25 tháng 8 năm 2009.
*Festus. *Breviarium*.
:*Banchich, Thomas M., and Jennifer A. Meka, trans. *Breviarium of the Accomplishments of the Roman People*. *Canisius College Translated Texts* 2. Buffalo, NY: Canisius College, 2001. Online at De Imperatoribus Romanis. Truy cập ngày 15 tháng 8 năm 2009.
*Lactantius. *De Mortibus Persecutorum* (*On the Deaths of the Persecutors*).
:*Fletcher, William, trans. *Of the Manner in Which the Persecutors Died*. From *Nicene and Post-Nicene Fathers*, Second Series, Vol. 7. Edited by Alexander Roberts, James Donaldson, and A. Cleveland Coxe. Buffalo, NY: Christian Literature Publishing Co., 1886. Revised and edited for New Advent by Kevin Knight. Online at New Advent. Truy cập ngày 25 tháng 8 năm 2009.
**XII Panegyrici Latini* (*Twelve Latin Panegyrics*).
:*Nixon, C.E.V., and Barbara Saylor Rodgers, ed. and trans. *In Praise of Later Roman Emperors: The Panegyrici Latini*. Berkeley: University of California Press, 1994.
*Zosimus. *Historia Nova* (*New History*).
:*Unknown, trans. *The History of Count Zosimus*. London: Green and Champlin, 1814. Online at Tertullian. Truy cập ngày 15 tháng 8 năm 2009.

### Nguồn hiện đại

* Banchich, Thomas M. "Iulianus (c. 286–293 AD)." *De Imperatoribus Romanis* (1997). Truy cập ngày 8 tháng 3 năm 2008.
* Barnes, Timothy D. "Lactantius and Constantine." *The Journal of Roman Studies* 63 (1973): 29–46.
* Barnes, Timothy D. *Constantine and Eusebius*. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1981. ISBN 978-0-674-16531-1
* Barnes, Timothy D. *The New Empire of Diocletian and Constantine*. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1982. ISBN 0-7837-2221-4
* Bleckmann, Bruno. "Diocletianus." In *Brill's New Pauly, Volume 4*, edited by Hubert Cancik and Helmut Schneider, 429–38. Leiden: Brill, 2002. ISBN 90-04-12259-1
* Bowman, Alan K., Peter Garnsey, and Averil Cameron. *The Cambridge Ancient History, Volume XII: The Crisis of Empire*. Cambridge University Press, 2005. ISBN 0-521-30199-8
* Brown, Peter. *The Rise of Western Christendom*. Oxford: Blackwell Publishing, 2003. ISBN 0-631-22138-7
* Burgess, R.W. "The Date of the Persecution of Christians in the Army". *Journal of Theological Studies* 47:1 (1996): 157–158.
* Canduci, Alexander. *Triumph and Tragedy: The Rise and Fall of Rome's Immortal Emperors*. Pier 9, 2010. ISBN 978-1-74196-598-8
* Corcoran, Simon. *The Empire of the Tetrarchs: Imperial Pronouncements and Government, AD 284–324*. Oxford: Clarendon Press, 1996. ISBN 0-19-815304-X
* Corcoran, "Before Constantine", Simon. "Before Constantine." In *The Cambridge Companion to the Age of Constantine*, edited by Noel Lenski, 35–58. New York: Cambridge University Press, 2006. Hardcover ISBN 0-521-81838-9 Paperback ISBN 0-521-52157-2
* DiMaio, Jr., Michael. "Constantius I Chlorus (305–306 AD) ." *De Imperatoribus Romanis* (1996a). Truy cập ngày 8 tháng 3 năm 2008.
* DiMaio, Jr., Michael. "Galerius (305–311 AD)." *De Imperatoribus Romanis* (1996b). Truy cập ngày 8 tháng 3 năm 2008.
* DiMaio, Jr., Michael. "Maximianus Herculius (286–305 AD)." *De Imperatoribus Romanis* (1997). Truy cập ngày 8 tháng 3 năm 2008.
* Elliott, T. G. *The Christianity of Constantine the Great*. Scranton, PA: University of Scranton Press, 1996. ISBN 0-940866-59-5
* Gibbon, Edward, 'Decline and Fall of the Roman Empire', Chapter 14
* Harries, Jill. *Law and Empire in Late Antiquity*. Cambridge: Cambridge University Press, 1999. Hardcover ISBN 0-521-41087-8 Paperback ISBN 0-521-42273-6
* Helgeland, John. "Christians and the Roman Army A.D. 173–337." *Church History* 43:2 (1974): 149–163, 200.
* Jones, A.H.M. *The Later Roman Empire, 284–602: A Social, Economic and Administrative Survey*. Baltimore: Johns Hopkins University, 1986.
* Lenski, Noel. "The Reign of Constantine." In *The Cambridge Companion to the Age of Constantine*, edited by Noel Lenski, 59–90. New York: Cambridge University Press, 2006b. Hardcover ISBN 0-521-81838-9 Paperback ISBN 0-521-52157-2
* Mackay, Christopher S. "Lactantius and the Succession to Diocletian." *Classical Philology* 94:2 (1999): 198–209.
* Mathisen, Ralph W. "Diocletian (284–305 AD.)." *De Imperatoribus Romanis* (1997). Truy cập ngày 16 tháng 2 năm 2008.
* Odahl, Charles Matson. *Constantine and the Christian Empire*. New York: Routledge, 2004. Hardcover ISBN 0-415-17485-6 Paperback ISBN 0-415-38655-1
* Pohlsander, Hans. *The Emperor Constantine*. London & New York: Routledge, 2004a. Hardcover ISBN 0-415-31937-4 Paperback ISBN 0-415-31938-2
* Pohlsander, Hans. "Constantine I (306 – 337 AD)." *De Imperatoribus Romanis* (2004b). Truy cập ngày 16 tháng 12 năm 2007.
* Potter, David S. *The Roman Empire at Bay: AD 180–395*. New York: Routledge, 2005. Hardcover ISBN 0-415-10057-7 Paperback ISBN 0-415-10058-5
* Rees, Roger. *Diocletian and the Tetrarchy*. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2004. ISBN 0-7486-1661-6
* Southern, Pat. *The Roman Empire from Severus to Constantine*. New York: Routledge, 2001. ISBN 0-415-23944-3
* Rostovtzeff, Michael. *The Social and Economic History of the Roman Empire*. Oxford: Oxford University Press, 1966. ISBN 978-0-19-814231-7
* Treadgold, Warren. *A History of the Byzantine State and Society*. Stanford: Stanford University Press, 1997. ISBN 0-8047-2630-2
* Williams, Stephen. *Diocletian and the Roman Recovery*. New York: Routledge, 1997. ISBN 0-415-91827-8

## Chú thích

## Trích dẫn

## Liên kết ngoài

* Medieval Sourcebook : Edict of Toleration by Galerius, 311.
* Gaius Galerius Valerius Maximianus
* Lactantius about Galerius in his "''De Mortibus Persecutorum''" chapter XXIII & XXVII
* Catholic Encyclopedia