Nghệ thuật thời kỳ Phục Hưng

**Nghệ thuật thời kỳ Phục Hưng** (1350 – 1620) là hội họa, điêu khắc và nghệ thuật trang trí của thời kỳ lịch sử châu Âu được gọi là thời kỳ Phục Hưng, nổi lên như một phong cách riêng biệt ở Ý vào khoảng năm 1400 sau Công nguyên, song song với những phát triển diễn ra trong triết học, văn học, âm nhạc, khoa học và công nghệ. Nghệ thuật Phục Hưng lấy nền tảng là nghệ thuật thời cổ đại Hy Lạp-La Mã, được coi là truyền thống cao quý nhất trong các truyền thống cổ đại, nhưng đã biến đổi truyền thống đó bằng cách tiếp thu những phát triển gần đây trong nghệ thuật Bắc Âu và áp dụng kiến ​​thức khoa học đương đại. Cùng với chủ nghĩa nhân văn thời Phục Hưng, nó lan rộng khắp châu Âu, ảnh hưởng đến cả các nghệ sĩ và người bảo trợ của họ với sự phát triển của các kỹ thuật mới và cảm thụ nghệ thuật mới. Đối với các nhà lịch sử học nghệ thuật, nghệ thuật Phục Hưng đánh dấu sự chuyển đổi của châu Âu từ thời trung cổ sang thời kỳ Cận đại.

Toàn bộ các tác phẩm nghệ thuật, bao gồm hội họa, điêu khắc, kiến ​​trúc, âm nhạc và văn học, được xác định là "nghệ thuật Phục Hưng" chủ yếu được tạo ra trong thế kỷ 14, 15 và 16 ở châu Âu dưới sự kết hợp của nhận thức ngày càng cao về thiên nhiên, sự phục hưng của học thuật cổ điển và một quan điểm cá nhân chủ nghĩa hơn về con người. Các học giả ngày nay không còn tin rằng thời kỳ Phục Hưng đánh dấu một sự đoạn tuyệt đột ngột với các giá trị thời Trung cổ, như gợi ý từ "phục hưng" trong tiếng Pháp, nghĩa đen là "tái sinh". Ở nhiều nơi tại châu Âu, nghệ thuật thời Phục Hưng sơ kỳ được tạo ra song song với nghệ thuật Gothic thời Trung cổ muộn.

## Lịch sử
### Thời kỳ Tiền Phục Hưng ở Ý, 1280–1400

Tại Ý vào cuối thế kỷ 13 và đầu thế kỷ 14, các tác phẩm điêu khắc của Nicola Pisano và con trai ông, Giovanni Pisano, làm việc tại Pisa, Siena và Pistoia, thể hiện rõ nét xu hướng cổ điển hóa, có lẽ chịu ảnh hưởng bởi sự quen thuộc của các nghệ sĩ này với các quan tài La Mã cổ đại. Kiệt tác của họ là bục giảng trong nhà rửa tội Pisa và nhà thờ chính tòa Pisa.

Cùng thời với Giovanni Pisano, họa sĩ người Florence Giotto đã phát triển một phong cách hội họa hình tượng chưa từng có, mang tính hiện thực, ba chiều, sống động và cổ điển, so với các họa sĩ cùng thời và người thầy Cimabue. Giotto, người có tác phẩm vĩ đại nhất là chu kỳ "Cuộc đời Chúa Kitô" tại Nhà nguyện Arena ở Padua, được nhà viết tiểu sử thế kỷ 16 Giorgio Vasari coi là người "cứu vãn và khôi phục nghệ thuật" khỏi "phong cách Byzantine thô sơ, truyền thống" thịnh hành ở Ý vào thế kỷ 13.

### Thời kỳ Phục hưng sớm ở Ý, 1400–1495

Mặc dù cả anh em nhà Pisano và Giotto đều có học trò và người theo dõi, nhưng những nghệ sĩ Phục Hưng thực sự đầu tiên phải đến năm 1401 mới xuất hiện ở Florence với cuộc thi điêu khắc bộ cửa bằng đồng cho nhà rửa tội của Nhà thờ Florence, thu hút bảy nhà điêu khắc trẻ tham gia, trong đó có Brunelleschi, Donatello và người chiến thắng, Lorenzo Ghiberti. Brunelleschi, nổi tiếng nhất với vai trò kiến ​​trúc sư của mái vòm Nhà thờ Florence và Nhà thờ San Lorenzo, đã tạo ra một số tác phẩm điêu khắc, bao gồm cả cây thánh giá kích thước thật trong nhà thờ Santa Maria Novella, nổi tiếng về tính hiện thực. Các nghiên cứu về phối cảnh của ông được cho là đã ảnh hưởng đến họa sĩ Masaccio. Donatello trở nên nổi tiếng là nhà điêu khắc vĩ đại nhất của thời kỳ Phục Hưng sớm, những kiệt tác của ông là bức tượng David mang tính nhân văn và gợi cảm khác thường, một trong những biểu tượng của nền cộng hòa Florence, và tượng đài vĩ đại dành cho Gattamelata, bức tượng cưỡi ngựa bằng đồng lớn đầu tiên được tạo ra kể từ thời La Mã.

Masaccio, người cùng thời với Donatello, là người kế thừa tài năng hội họa của Giotto và đã khởi xướng thời kỳ Phục Hưng Sớm trong hội họa Ý vào năm 1425, tiếp tục xu hướng hướng tới sự vững chắc về hình thức và chủ nghĩa hiện thực trong nét mặt và cử chỉ mà Giotto đã bắt đầu một thế kỷ trước đó. Từ năm 1425 đến 1428, Masaccio đã hoàn thành một số bức tranh trên ván gỗ nhưng nổi tiếng nhất với chu kỳ bích họa mà ông bắt đầu trong Nhà nguyện Brancacci cùng với họa sĩ Masolino, và chu kỳ này đã có ảnh hưởng sâu sắc đến các họa sĩ sau này, bao gồm cả Michelangelo. Những phát triển trong phong cách của Masaccio đã được tiếp nối trong các bức tranh của Fra Angelico, đặc biệt là trong các bức bích họa của ông tại Tu viện San Marco ở Florence.

Việc xử lý các yếu tố phối cảnh và ánh sáng trong hội họa là mối quan tâm đặc biệt của các họa sĩ Florence thế kỷ 15. Uccello bị ám ảnh bởi việc cố gắng đạt được hiệu ứng phối cảnh đến nỗi, theo Giorgio Vasari, nó đã làm ông mất ngủ. Giải pháp của ông có thể được thấy trong bộ ba bức tranh kiệt tác, Trận chiến San Romano, được cho là đã hoàn thành vào năm 1460. Piero della Francesca đã thực hiện các nghiên cứu có hệ thống và khoa học về cả ánh sáng và phối cảnh tuyến tính, kết quả của những nghiên cứu này có thể được thấy trong chu kỳ bích họa Lịch sử Thánh giá thật ở nhà thờ San Francesco, Arezzo.

Tại Naples, họa sĩ Antonello da Messina bắt đầu sử dụng sơn dầu cho tranh chân dung và tranh tôn giáo vào thời điểm sớm hơn các họa sĩ Ý khác, có thể vào khoảng năm 1450. Ông đã mang kỹ thuật này lên phía bắc và ảnh hưởng đến các họa sĩ của Venice. Một trong những họa sĩ quan trọng nhất của miền Bắc nước Ý là Andrea Mantegna, người đã trang trí nội thất của một căn phòng, Camera degli Sposi, cho người bảo trợ của ông là Ludovico Gonzaga, đặt các bức chân dung gia đình và triều đình vào một không gian kiến ​​trúc ảo ảnh.

Giai đoạn cuối của thời kỳ Phục hưng sớm trong nghệ thuật Ý, cũng như giai đoạn đầu, được đánh dấu bằng một nhiệm vụ đặc biệt quy tụ các nghệ sĩ lại với nhau, lần này là hợp tác chứ không phải cạnh tranh. Giáo hoàng Sixtus IV đã xây dựng lại Nhà nguyện Giáo hoàng, đặt tên là Nhà nguyện Sistine để vinh danh ông, và ủy nhiệm một nhóm nghệ sĩ, Sandro Botticelli, Pietro Perugino, Domenico Ghirlandaio và Cosimo Rosselli, trang trí các bức tường của nhà nguyện bằng các chu kỳ bích họa mô tả Cuộc đời của Chúa Kitô và Cuộc đời của Moses. Trong mười sáu bức tranh lớn, các nghệ sĩ, mặc dù mỗi người làm việc theo phong cách riêng, đã thống nhất các nguyên tắc về bố cục, và sử dụng các kỹ thuật về ánh sáng, phối cảnh tuyến tính và khí quyển, giải phẫu học, thu ngắn và khắc họa nhân vật đã được phát triển đến đỉnh cao trong các xưởng vẽ lớn ở Florence của Ghiberti, Verrocchio, Ghirlandaio và Perugino.

## Các nghệ sĩ nổi tiếng trong thời kỳ Phục Hưng
### Ý

* Giotto di Bondone (1267–1337)
* Filippo Brunelleschi (1377–1446)
* Masolino (c. 1383 – c. 1447)
* Donatello (c. 1386 – 1466)
* Pisanello (c. 1395 – c. 1455)
* Fra Angelico (c. 1395 – 1455)
* Paolo Uccello (1397–1475)
* Masaccio (1401–1428)
* Leone Battista Alberti (1404–1472)
* Filippo Lippi (c. 1406 – 1469)
* Domenico Veneziano (c. 1410 – 1461)
* Piero della Francesca (c. 1415 – 1492)
* Andrea del Castagno (c. 1421 – 1457)
* Benozzo Gozzoli (c. 1421 – 1497)
* Alessio Baldovinetti (1425–1499)
* Antonio del Pollaiuolo (1429–1498)
* Antonello da Messina (c. 1430 – 1479)
* Giovanni Bellini (c.1430–1516)
* Andrea Mantegna (c. 1431 – 1506)
* Andrea del Verrocchio (c. 1435 – 1488)
* Giovanni Santi (1435–1494)
* Carlo Crivelli (c. 1435 – c. 1495)
* Donato Bramante (1444–1514)
* Sandro Botticelli (c. 1445 – 1510)
* Luca Signorelli (c. 1445 – 1523)
* Biagio d'Antonio (1446–1516)
* Pietro Perugino (1446–1523)
* Domenico Ghirlandaio (1449–1494)
* Leonardo da Vinci (1452–1519)
* Pinturicchio (1454–1513)
* Filippino Lippi (1457–1504)
* Andrea Solari (1460–1524)
* Piero di Cosimo (1462–1522)
* Vittore Carpaccio (1465–1526)
* Bernardino de' Conti (1465–1525)
* Giorgione (c. 1473–1510)
* Michelangelo (1475–1564)
* Lorenzo Lotto (1480–1557)
* Raphael (1483–1520)
* Marco Cardisco (c. 1486 – c. 1542)
* Titian (c. 1488/1490 – 1576)
* Correggio (c. 1489 – 1534)
* Pietro Negroni (c. 1505 – c. 1565)
* Sofonisba Anguissola (c. 1532 – 1625)

### Các nước khác

* Hubert van Eyck (1366?–1426)
* Robert Campin (c. 1380 – 1444)
* Limbourg brothers ( 1385–1416)
* Jan van Eyck (1385?–1440?)
* Rogier van der Weyden (1399/1400–1464)
* Jacques Daret (c. 1404 – c. 1470)
* Petrus Christus (1410/1420–1472)
* Dirk Bouts (1415–1475)
* Hugo van der Goes (c. 1430/1440 – 1482)
* Hans Memling (c. 1430 – 1494)
* Hieronymus Bosch (c. 1450 – 1516)
* Gerard David (c. 1455 – 1523)
* Geertgen tot Sint Jans (c. 1465 – c. 1495)
* Quentin Matsys (1466–1530)
* Jean Bellegambe (c. 1470 – 1535)
* Joachim Patinir (c. 1480 – 1524)
* Adriaen Isenbrant (c. 1490 – 1551)

### Đức
* Hans Holbein the Elder (c. 1460 – 1524)
* Matthias Grünewald (c. 1470 – 1528)
* Albrecht Dürer (1471–1528)
* Lucas Cranach the Elder (1472–1553)
* Hans Burgkmair (1473–1531)
* Jerg Ratgeb (c. 1480 – 1526)
* Albrecht Altdorfer (c. 1480 – 1538)
* Leonhard Beck (c. 1480 – 1542)
* Hans Baldung (c. 1480 – 1545)
* Wilhelm Stetter (1487–1552)
* Barthel Bruyn the Elder (1493–1555)
* Ambrosius Holbein (1494–1519)
* Hans Holbein the Younger (c. 1497 – 1543)
* Conrad Faber von Kreuznach (c. 1500 – c. 1553)
* Lucas Cranach the Younger (1515–1586)

### Pháp
* Jean de Beaumetz (c. 1335 – 1396)
* Colart de Laon (c. 1355 – 1417)
* Enguerrand Quarton (c. 1410 – c. 1466)
* Henri Bellechose (fl. before 1415 – before 1445)
* Barthélemy d'Eyck (c. 1420 – after 1470)
* Jean Fouquet (1420 – 1481)
*  (before 1425 – 1450)
* Simon Marmion (c. 1425 – 1489)
* Nicolas Froment (c. 1435 – c. 1486)
* Jean Changenet (? – 1494)
* Jean Poyer (c. 1445 – c. 1503)
*  (c. 1450 – c. 1500)
* Jean Perréal (c. 1455 – c. 1530) 
* Jean Bourdichon (c. 1456 – c. 1521)
*  (fl. 1468 – after 1530) có thể là Master of Saint Giles (c. 1500)
* Jehan Bellegambe (c. 1470 – c. 1536) 
* Jean Hey (fl. c. 1475 – c. 1505)
* Jean Clouet (1480 – 1541)
* Josse Lieferinxe (fl. c. 1493 – c. 1508) 
* Nicolas Dipre (c. 1495 – 1532)
*  (c. 1500 – 1568)
* Jean Cousin the Elder (1500 – before 1593)
* François Clouet (c. 1510 – 1572)
*  (? – after 1549)
* Antoine Caron (1521 – 1599) 
* Jean Cousin the Younger (c. 1522 – 1595)
* Master of Flora (before 1540 – 1560)
* François Quesnel (c. 1543 – 1619)
*  (c. 1550 – 1608)
* Jacob Bunel (1558 – 1614)
* Toussaint Dubreuil (c. 1561 – 1602)
* Martin Fréminet (1567 – 1619)
* Philippe Millereau (c. 1570 – 1610) 
* Ambroise Dubois (fl. c. 1570 – 1619) 
* Quentin Varin (c. 1575 – 1626)
* Georges Lallemand (c. 1575 – 1636)

#### Hoạt động ở Pháp
* Jean Malouel (net. c. 1365 – 1415)
* Corneille de Lyon (net. c. 1500 – 1575)
* Francesco Primaticcio (năm 1503 – 1570)
* Grégoire Guérard (trước 1512 – sau 1538)
* Bartholomeus Pons (trước 1518 – sau 1541)

### Bồ Đào Nha
* Grão Vasco (1475–1542)
* Gregório Lopes (1490–1550)
* Francisco de Holanda (1517–1585)
* Cristóvão Lopes (1516–1594)
* Cristóvão de Figueiredo (?-c.1543)
* Jorge Afonso (1470–1540)
* António de Holanda (1480–1571)
* Cristóvão de Morais
* Nuno Gonçalves (c. 1425 – c. 1491)
* Francisco Henriques (?–1518)
* Frei Carlos (?–1540)

### Tây Ban Nha

* Jaume Huguet (1412–1492)
* Bartolomé Bermejo (c. 1440 – c. 1501)
* Paolo da San Leocadio (1447 – c. 1520)
* Pedro Berruguete (c. 1450 – 1504)
* Ayne Bru
* Juan de Flandes (c. 1460 – c. 1519)
* Luis de Morales (1512–1586)
* Alonso Sánchez Coello (1531–1588)
* El Greco (1541–1614)
* Juan Pantoja de la Cruz (1553–1608)

### Dalmatia thuộc Venice (Croatia ngày nay)
* Giorgio da Sebenico (c. 1410 – 1475)
* Niccolò di Giovanni Fiorentino (1418–1506)
* Andrea Alessi (1425–1505)
* Francesco Laurana (c. 1430 – 1502)
* Giovanni Dalmata (c. 1440 – c. 1514)
* Nicholas of Ragusa (1460? – 1517)
* Andrea Schiavone (c. 1510/1515 – 1563)

## Âm nhạc

Đầu tiên, trường phái âm nhạc Hà Lan chiếm lĩnh ưu thế trong âm nhạc Phục Hưng, bắt đầu từ giữa thế kỷ 16 nhiều thúc đẩy cơ bản đến từ Ý, đặc biệt là các trường phái soạn nhạc như Florentine Camerata, trường phái soạn nhạc Roma và trường phái soạn nhạc Venezia.

Một số nhà soạn nhạc thời kỳ Phục Hưng:
* Guillaume Dufay (1400–1474)
* Johannes Ockeghem (1425–1497)
* Josquin Desprez (1440–1505)
* Heinrich Isaac (1450–1517)
* Jacob Obrecht (1450–1505)
* Paul Hofhaimer (1459–1537)
* Mateu Fletxa el Vell (1481-1553)
* Ludwig Senfl (1486–1543)
* Thomas Tallis (1505–1585)
* Hans Neusiedler (1508–1563)
* Giovanni da Palestrina (khoảng 1525–1594)
* Orlando di Lasso (1532–1594)

## Kiến trúc
:*Xem bài chính [[Kiến trúc Phục Hưng]].*

Về nguyên tắc có thể phân biệt hai xu hướng khác nhau trong kiến trúc Phục Hưng. Một xu hướng hồi sinh các đường nét thời kỳ Cổ đại một cách nghiêm khắc. Tại Ý, Donato Bramante đã đạt đến mục tiêu này trong đỉnh cao của thời kỳ Phục Hưng vào khoảng năm 1500 và từ đó chiếm lĩnh ưu thế trong kiến trúc trên toàn nước Ý. Các công trình xây dựng Phục Hưng ở Ý được phác thảo trong sáng và hài hòa cân đối. Trong sơ đồ mặt bằng các kiến trúc sư hướng về các hình dáng đơn giản lý tưởng trong hình học như hình vuông hay hình tròn. Các chi tiết kiến trúc như cột, trụ bổ tường, đầu cột, đầu hồi tam giác,... đều trực tiếp dựa vào kiểu mẫu thời Cổ đại. Bên cạnh đó là các phát triển mới dẫn xuất từ khuôn mẫu của thời kỳ Cổ đại. Tất cả các phần xây dựng riêng lẻ đều phải được hòa hợp với nhau và với toàn bộ tòa nhà. Các luận thuyết kiến trúc của nhà xây dựng nổi tiếng người La Mã Vitruvius được tham khảo để tìm ra những tỷ lệ tương quan lý tưởng.

Xu hướng thứ hai tuy cũng dựa vào thời kỳ Cổ đại nhưng biến đổi hình dáng các yếu tố xây dựng tương tự như nghệ thuật xây dựng thời Trung cổ, không vươn đến một nghệ thuật xây dựng theo các định luật một cách nghiêm ngặt. 
 
Nói chung khi nền văn hóa càng bám rễ sâu trong thời Trung cổ mang dấu ấn của miền Bắc châu Âu thì phong cách kiến trúc tương tự của Phục Hưng càng mạnh, tức là trước tiên là ở vùng Trung Âu và Bắc Âu. Trên bán đảo Iberia hai xu hướng này tồn tại bên cạnh nhau cho đến thời kỳ Baroque. Tại vùng châu Âu của Đức và Ba Lan hai xu hướng này được trộn lẫn một phần (Ví dụ như lâu đài Heidelberg (Đức) hay lâu đài tại Wawel, Kraków (Ba Lan), thế nhưng xu hướng tương tự vẫn chiếm ưu thế cho đến thời gian cuối.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* ''The Inquiring Eye: European Renaissance Art'', a teaching packet from the National Gallery of Art in Washington, D.C.
* "Limited Freedom" , Marica Hall, *[http://www.berfrois.com/ Berfrois]*, ngày 2 tháng 3 năm 2011.