open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Đậu khấu thơm

***Amomum subulatum***, là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. William Roxburgh (1751-1815) đặt tên khoa học cho loài này năm 1814, nhưng mô tả khoa học đầu tiên cho nó chỉ được công bố năm 1820; (in lại năm 1832). Tên khoa học kèm hình minh họa cho loài được in tại trang 277 phần 3 Quyển III Sách *Plants of the Coast of Coromandel* của William Roxburgh năm 1819.

## Phân bố
Loài này có tại Ấn Độ (Arunachal Pradesh, Assam, Bihar, Meghalaya, Mizoram, Nagaland, Sikkim, Tây Bengal), Bangladesh, Bhutan, Myanmar, Nepal, Trung Quốc (Quảng Tây, Tây Tạng, Vân Nam). Môi trường sống là rừng rậm, ở cao độ 300-1.300 m.

## Mô tả
Cây cao 1–2 m. Lưỡi bẹ 3–4&nbsp;mm, dạng màng, đỉnh thuôn tròn, có khía; cuống lá không có hoặc gần như vậy trên các lá gần, 1–3&nbsp;cm trên các lá xa; phiến lá thuôn dài-hình mũi mác, 25-60 × 3,5–11&nbsp;cm, nhẵn nhụi, đáy tròn hoặc hình nêm, đỉnh có chóp nhọn dài. Cụm hoa dạng bông gần giống hình con quay, đường kính khoảng 5&nbsp;cm; cuống 0,5-4,5&nbsp;cm, bẹ giống vảy màu nâu; lá bắc màu đỏ nhạt, hình trứng, khoảng 3&nbsp;cm, đỉnh tù với mũi nhọn dạng sừng; lá bắc con hình ống, khoảng 3&nbsp;cm, đỉnh nhọn, có khía. Đài hoa nhẵn nhụi, 3 khe đến giữa; các thùy hình giùi. Ống tràng hoa dài bằng đài hoa; các thùy màu vàng, thùy trung tâm hình giùi ở đỉnh. Các nhị lép ở bên màu đỏ, hình giùi, khoảng 2&nbsp;mm. Cánh giữa môi dưới có gân giữa màu vàng, thuôn dài, khoảng 3&nbsp;cm, có lông tơ màu trắng, các gân nổi rõ, đỉnh cuốn trong. Chỉ nhị khoảng 5&nbsp;mm; bao phấn khoảng 1&nbsp;cm; phần phụ liên kết hình elip, nguyên, khoảng 4&nbsp;mm. Quả nang màu tía hoặc nâu đỏ, hình cầu, đường kính 2-2,5&nbsp;cm, với 10 cánh lượn sóng, đỉnh với đài hoa bền. Ra hoa tháng 5-6, tạo quả tháng 6-9. *2n* = 48.

## Tên gọi
Tại Trung Quốc nó được gọi là 香豆蔻  (hương đậu khấu), nghĩa đen là đậu khấu thơm.

## Hình ảnh

Tập tin:Black and green cardamom.jpg
Tập tin:Hell e Makke 001.jpg
Tập tin:Tehrathum cash crop cardamom.JPG
Tập tin:CN Alaichi.jpg


## Chú thích
*
*
*
Wurfbainia staminidiva

***Wurfbainia staminidiva*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được J. Gobilik, Anthony L. Lamb và Axel Dalberg Poulsen mô tả khoa học đầu tiên năm 2004 dưới danh pháp *Amomum staminidivum*. Năm 2018, Jana Leong-Škorničková & Axel Dalberg Poulsen phục hồi chi *[[Wurfbainia]]* và xếp nó trong chi này.

## Phân bố
Plants of the World Online cho rằng loài này có tại đảo Borneo.

## Chú thích
*
*
*
Wurfbainia testacea

***Wurfbainia testacea*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Henry Nicholas Ridley mô tả khoa học đầu tiên năm 1899 dưới danh pháp *Amomum testaceum*. Năm 2018 Jana Leong-Škorničková và Axel Dalberg Poulsen chuyển nó sang chi *[[Wurfbainia]]*.

## Phân bố
Loài này có tại Borneo, Malaysia bán đảo, Thái Lan, Trung Quốc (trung nam, đông nam), Việt Nam.

## Tên gọi
Tại Việt Nam nó được gọi là bạch đậu khấu.

## Mô tả
Thân cao khoảng 3,66 m (12 ft), hình dùi cui ở gốc, mập. Lá hình mũi mác nhọn đầu thu hẹp dần về phía đáy, dài hơn 61 cm (2 ft) và rộng 10 cm (4 inch), nhẵn nhụi; lưỡi bẹ rất ngắn. Cụm hoa hình bông, một vài bông, hình trụ hoặc hình thoi dài 7,6-10 cm (3-4 inch) trên các cuống dài 15 cm (6 inch) được bao phủ trong các bẹ màu xanh lục. Lá bắc có sọc, dạng giấy, màu nâu nhạt, thuôn dài, gần nhọn, dài 4 cm (1,5 inch), rộng 1,3 cm (0,5 inch) có lông tơ mịn như luạ. Lá bắc con hình ống màu nâu vàng, 2 thùy, dài 1,3 cm (0,5 inch). Đài hoa màu nâu vàng, 3 thùy, các thùy thuôn tròn, mịn như luạ. Ống tràng hoa dài hơn một chút, các thùy thuôn dài thẳng, màu trắng, tù, dài 1,3 cm (0,5 inch). Môi hình thìa, nguyên, dài hơn cánh hoa một chút, màu trắng, đỉnh màu vàng, có một vạch carm ngắn ở đáy ở mỗi bên, thanh trung tâm dày lên. Nhị lép thuôn dài, cắt cụt, màu vàng da bò. Chỉ nhị rộng, rộng hơn bao phấn, bao phấn ngắn, dày và các góc trên vuông tạo hình tù thuôn dài, mào nguyên, thuôn dài, tù, uốn ngược. Vòi nhụy dày lên phía trên bao phấn. Đầu nhụy rất lớn, thuôn dài, to hơn nhiều so với mào, bầu nhụy mịn như lụa. Selangor, hang động Kwala Lumpur (8173) Pulau Tioman. Một loại cây xỉn màu với các lá bắc màu nâu vàng nhạt và hoa màu trắng không rõ nét. Ra hoa tháng 12.

## Chú thích
*
*
*
Lanxangia thysanochilila

***Lanxangia thysanochilila*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Shao Quan Tong và Yong Mei Xia mô tả khoa học đầu tiên năm 1988 dưới danh pháp *Amomum thysanochililum*. Năm 2018, Mark Fleming Newman và Jana Leong-Škorničková chuyển nó sang chi mới thiết lập là *[[Lanxangia]]*.

## Tên gọi
Tên gọi tiếng Trung là 梳唇砂仁 (shu chun sha ren, sơ thần sa nhân, nghĩa đen là sa nhân môi lược).

## Phân bố và môi trường sống
Loài này được tìm thấy tại miền nam tỉnh Vân Nam, Trung Quốc.

Môi trường sống là rừng, ở cao độ đến 800 m.

## Mô tả
Cây cao 1,5-3 m. Lá không cuống; bẹ lá có sọc rõ nét, màu đỏ ở lá sát gốc; lưỡi bẹ màu ánh nâu, nguyên, 1-1,5 cm, màng, nhẵn nhụi; phiến lá thuôn dài-hình mác, 50-60 × 7-10 cm, nhẵn nhụi, đáy hình nêm, đỉnh hình đuôi dài. Cành hoa gần giống hình đầu, 4,5-5 × 5-6 cm; cuống 2-7 cm, các bẹ giống như vảy màu đỏ nhạt; lá bắc hình trứng-hình tròn hoặc hình trứng, 4,5-5 × 3,5-4 cm; lá bắc con màu đỏ ánh tía với đỉnh màu ánh nâu, hình ống, khoảng 3 cm. Đài hoa màu đỏ ánh tía nhạt, khoảng 3,2 cm, hơi có lông, đỉnh 3 răng. Ống tràng hoa màu hơi vàng, khoảng 2,5 cm, nhẵn nhụi; các thùy màu đỏ ánh tía nhạt, thẳng, dài 2,5-3 cm. Không có nhị lép ở bên. Cánh giữa môi dưới màu vàng với 2 sọc đỏ từ tâm đến gốc, hình trứng ngược, 3,8-4,2 × 2-2,1 cm, đáy thon nhỏ dần, rìa phía xa có lông. Chỉ nhị khoảng 8 mm; bao phấn màu trắng, thẳng, khoảng 1,4 cm; phần phụ liên kết màu trắng, nguyên. Bầu nhụy hơi có lông. Ra hoa tháng 4.

## Chú thích
* 
* 
*
Meistera tomrey

**Sa nhân tomre** (danh pháp khoa học: ***Meistera tomrey***) là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được François Gagnepain mô tả khoa học đầu tiên năm 1906 dưới danh pháp *Amomum tomrey*. Năm 2018, Jana Leong-Škorničková và Mark Newman chuyển nó sang chi *[[Meistera]]* mới được phục hồi.

## Phân bố
Loài này có trong khu vực bao gồm Campuchia, Lào, Thái Lan, Việt Nam.

## Các thứ
* *Meistera tomrey* var. *tomrey*: Nguyên chủng. Phân bố rộng khắp tại Đông Dương.
* *Meistera tomrey* var. *stenophylla* (Gagnep.) Škorničk. & M.F.Newman, 2018 (đồng nghĩa: *Amomum tomrey* var. *stenophyllum* Gagnep., 1906): Có tại Campuchia và Việt Nam.

## Chú thích
*
*
*
Amomum trianthemum

***Amomum trianthemum*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Karl Moritz Schumann công bố danh pháp hai phần (nhưng không kèm mô tả khoa học) lần đầu tiên năm 1899.

## Phân bố
Loài này có thể được tìm thấy ở miền bắc đảo Sulawesi, Indonesia.

## Chú thích
*
*
*
Meistera trichostachya

***Meistera trichostachya*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được George Henry Kendrick Thwaites đề cập năm 1861 như là var. β (C. P. 3704) của *[[Meistera fulviceps|Amomum fulviceps]]*. Năm 1892, Arthur Hugh Garfit Alston nâng cấp nó thành loài khác biệt và đưa ra mô tả khoa học đầu tiên dưới danh pháp *Amomum ciliatum*. Tuy nhiên, danh pháp này là không hợp lệ (*nomen ilegitimum*), do nó đã được Carl Ludwig Blume sử dụng từ năm 1827 để chỉ một loài khác trên thực tế không có ở Sri Lanka (danh pháp chính thức hiện tại là *[[Meistera aculeata]]*).  

Năm 1931, Arthur Hugh Garfit Alston đặt tên và hợp lệ hóa cho loài ở Sri Lanka này là *Amomum trichostachyum*. Năm 2018, Jana Leong-Škorničková và Mark Newman chuyển nó sang chi *[[Meistera]]* mới được phục hồi.

## Phân bố
Loài này có tại Sri Lanka.

## Chú thích
*
*
*
Lanxangia tuberculata

***Lanxangia tuberculata*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Ding Fang mô tả khoa học đầu tiên năm 1978 dưới danh pháp *Amomum tuberculatum*. Năm 2018, Mark Fleming Newman và Jana Leong-Škorničková chuyển nó sang chi mới thiết lập là *[[Lanxangia]]*.

## Tên gọi
Tên gọi tiếng Trung là 德保豆蔻  (Đức Bảo đậu khấu), lấy theo tên huyện Đức Bảo, địa cấp thị Bách Sắc, khu tự trị Quảng Tây.

## Phân bố và môi trường sống
Loài này được tìm thấy tại khu tự trị Quảng Tây, Trung Quốc.

Môi trường sống là rừng, ở cao độ đến 1.500-1.600 m.

## Mô tả
Cây cao 70–80&nbsp;cm. Lưỡi bẹ nguyên, 2–5&nbsp;mm; cuống lá đến 3&nbsp;cm; phiến lá hình trứng hoặc hình mũi mác, 5-45 × 2,5–8&nbsp;cm, nhẵn nhụi, đáy thuôn tròn hoặc hình nêm, đỉnh hình đuôi. Cành hoa hình trứng ngược, khoảng 30 hoa; cuống ôm sát mặt đất, 1,5-7,5&nbsp;cm; lá bắc màu đỏ, hình mũi mác, 3,3-3,9 × 0,8-1,2&nbsp;cm; lá bắc con màu đỏ với đỉnh ánh vàng, hình ống, khoảng 2&nbsp;cm. Đài hoa màu đỏ, đỉnh hơi vàng, dài 2,7–3&nbsp;cm, xẻ 1 bên, đỉnh 2-3 răng. Ống tràng hoa 2,3-2,5&nbsp;cm; các thùy thuôn dài, khoảng 3&nbsp;cm × 6–7&nbsp;mm, thùy trung tâm màu vàng với các đốm màu tía, rộng 1-1,2&nbsp;cm. Không có nhị lép ở bên. Cánh giữa môi dưới có gân màu đỏ ở mỗi bên của gân giữa, hình trứng ngược, 2,8-3,2 × 1,5-1,7&nbsp;cm, rậm mấu về phía họng, phần gốc hợp sinh với chỉ nhị tạo thành ống khoảng 3&nbsp;mm, mép phía xa quăn, đỉnh nguyên. Chỉ nhị khoảng 1,1&nbsp;cm; phần phụ liên kết màu hơi vàng, 3 thùy, thùy trung tâm 6-7 × 5–7&nbsp;mm. Quả nang gần hình cầu, đường kính 1,2-1,7&nbsp;cm, 3 góc không rõ nét. Ra hoa tháng 5, tạo quả tháng 9.

## Chú thích
* 
* 
*
Sa nhân trứng

**Sa nhân trứng** hay **sa nhân dương xuân** (danh pháp khoa học: ***Wurfbainia uliginosa***) là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Johann Gerhard Koenig mô tả khoa học đầu tiên năm 1783 dưới danh pháp *Amomum uliginosum*. Năm 1792, Paul Dietrich Giseke thiết lập chi *[[Wurfbainia]]* và chuyển *Amomum uliginosum* sang chi này. Tuy nhiên, cho tới năm 2018 thì *[[Wurfbainia]]* chỉ được coi là một phần của *[[Amomum]]*. Năm 2018, Jana Leong-Škorničková & Axel Dalberg Poulsen lại xếp nó vào trong chi *[[Wurfbainia]]* mới phục hồi này.

## Phân bố
Plants of the World Online cho rằng loài này có tại Campuchia, Indonesia (Sumatra), Lào, Malaysia bán đảo, Myanmar, Thái Lan và Việt Nam. Cao độ sinh sống 30-1.550 m (100-5.085&nbsp;ft).

## Mô tả
Địa thực vật cao 2–3 m, có chồi đài. Lá có phiến xoan thon, dài 30–35&nbsp;cm; mép nguyên, cao 3–4&nbsp;mm; bẹ có sọc. Phát hoa ở đất 2, có lông, cao 6–15&nbsp;cm; lá hoa cao 18&nbsp;mm; đài có 3 răng; vành có ống cao hơn đài, tai trắng hẹp; môi 11 x 9&nbsp;mm; noãn sào đầy lông. Nang hình cầu, to 1,5&nbsp;cm, có vảy cao, đơn và chẻ hai. Định Quán, Phú Quốc; III, 8.

## Chú thích
*
*
*
Conamomum utriculosum

***Conamomum utriculosum*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng.  Loài này được Henry Nicholas Ridley mô tả khoa học đầu tiên năm 1899. 

Năm 1950, Richard Eric Holttum chuyển nó sang chi *[[Amomum]]*. Năm 2018, de Boer *et al.* phục hồi chi *[[Conamomum]]* và chuyển nó về lại chi này.

## Phân bố
Loài này có trong khu vực từ Malaysia bán đảo đến Sumatra (quần đảo Riau).

## Chú thích
*
*
*
Meistera vermana

***Meistera vermana*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Sunil Tripathi và Ved Prakash mô tả khoa học đầu tiên năm 2000 dưới danh pháp *Amomum vermanum*. Năm 2018, Jana Leong-Škorničková và Mark Newman chuyển nó sang chi *[[Meistera]]* mới được phục hồi.

## Phân bố
Loài này có trong khu vực Meghalaya, bang Assan, đông bắc Ấn Độ.

## Chú thích

## Liên kết ngoài
*
*
*
Amomum vestitum

***Amomum vestitum*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Karl Moritz Schumann mô tả khoa học đầu tiên năm 1899. Tuy nhiên, Droop và Newman (2014) cho rằng loài này chưa được đặt đúng chỗ.

## Phân bố
Loài này có ở đảo Sumatra, Indonesia.

## Chú thích
*
*
*
Amomum warburgianum

***Amomum warburgianum*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Karl Moritz Schumann và Carl Adolf Georg Lauterbach mô tả khoa học đầu tiên năm 1900.

## Phân bố
Loài này có thể được tìm thấy ở Kaiser-Wilhelmsland, nay là miền bắc Papua New Guinea.

## Chú thích
*
*
*
Amomum yingjiangense

***Amomum yingjiangense*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Shao Quan Tong và Yong Mei Xia mô tả khoa học đầu tiên năm 1988.

## Phân bố
Loài này có thể được tìm thấy ở miền tây tỉnh Vân Nam, Trung Quốc và tại bang Kachin, Myanmar.

Tên gọi trong tiếng Trung là 盈江砂仁 (Doanh Giang sa nhân), nghĩa đen là sa nhân Doanh Giang, theo địa danh nơi nó được tìm thấy đầu tiên.

## Mô tả
Cây thân thảo mọc thành cụm, cao 1–1,5 m, 3–7 thân giả mỗi cụm. Thân giả 2-7 lá trên mỗi thân giả, phình to và có màu vàng ánh nâu ở gốc, màu vàng ánh lục về phía đỉnh; lưỡi bẹ hình trứng, nguyên, đỉnh thuôn tròn, đôi khi cắt cụt hoặc có đầu cụt do dễ gãy, dài 5–13&nbsp;mm, rậm lông tơ màu ánh nâu; cuống lá từ không có đến dài tới 4&nbsp;cm, rậm lông tơ màu ánh nâu; phiến lá mặt gần trục màu lục sẫm, mặt gần trục màu lục, hình elip đến hình elip hẹp, 35-65 × 5–11&nbsp;cm, mặt gần trục có lông tơ, mặt xa trục rậm lông tơ màu ánh nâu, đáy hình nêm hoặc thu nhỏ dần, đỉnh hình đuôi. Cụm hoa ở gốc, dài 10–17&nbsp;cm, sinh ra từ thân rễ, 1 cụm hoa trên mỗi thân giả, cuống ngắn, 2–4&nbsp;cm, màu nâu ánh đỏ, phần mang hoa hình trứng ngược, ~11 × 10&nbsp;cm, lá bắc vô sinh hình trứng, 2,5-5,5 × 2,0 - 4,5, màu nâu ánh đỏ, dày thịt, dễ vỡ; lá bắc con, không hình ống, hình mũi mác, 3,0-3,5 × 0,5-0,8&nbsp;cm, màu nâu ánh đỏ, dày thịt, dễ vỡ, đối diện 1–2 hoa. Hoa 5–6&nbsp;cm, màu trắng hoặc cam ánh hồng. Đài hoa hình ống, 2,3-3,0 × 0,5-0,9&nbsp;cm, đỉnh 3 răng, dạng màng, màu trắng hoặc cam ánh hồng, có lông tơ. Ống hoa dài 2,3–2,7&nbsp;cm, rộng khoảng 0,5&nbsp;cm tại miệng, màu trắng hoặc cam ánh hồng, có lông tơ; thùy tràng hoa ở lưng thuôn dài, 2,2–2,5 × 0,8–1,0&nbsp;cm, màu trắng hoặc cam ánh hồng, có nắp ở đỉnh, tù, có lông rung; các thùy tràng bên thuôn dài, 2,0–2,5 × 0,5–0,8&nbsp;cm, màu trắng hoặc cam ánh hồng, đỉnh thuôn tròn, có lông rung. Cánh môi tỏa rộng, hình trứng ngược, màu trắng hoặc cam ánh hồng với sọc ánh đỏ (bởi các chấm màu ánh đỏ) tỏa tia về phía đỉnh, 2,5–3,0 × 1,5–2,0&nbsp;cm, đỉnh ba thùy hoặc ba thùy khó thấy, mép quăn hoặc có khía, gân nổi rõ, mặt gần trục nhiều lông ở đáy. Nhị lép bên hình trứng, đôi khi có khía, mặt gần trục màu ánh đỏ, mặt xa trục màu trắng hoặc cam ánh hồng, 5–7&nbsp;mm. Nhị dài 2,0–2,3&nbsp;cm, chỉ nhị ~8 × 3&nbsp;mm, màu trắng hoặc cam ánh hồng, có lông tơ, phần phụ liên kết có lông tơ, màu trắng hoặc cam ánh hồng, mô vỏ bao phấn thuôn dài, dài ~1,0&nbsp;cm, màu vàng ánh nâu, nứt dọc theo toàn bộ chiều dài của nó, mào bao phấn hình thận hoặc ba thùy khó thấy, ~7 × 3&nbsp;mm, đỉnh có khía tai bèo hoặc nguyên, màu trắng hoặc cam ánh hồng, có màng. Tuyến trên bầu 2, hình trụ, ~4 x 1&nbsp;mm, màu kem, nhẵn nhụi. Bầu nhụy hình elipxoit, ~5 x 3&nbsp;mm, màu nâu ánh đỏ, nhẵn nhụi; vòi nhụy dài ~5,0&nbsp;cm, màu trắng, nhẵn nhụi; đầu nhụy hình chén, màu nâu ánh đỏ, miệng có lông rung. Không thấy quả nang.

## Chú thích
*
*
*
Conamomum xanthophlebium

***Conamomum xanthophlebium*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được John Gilbert Baker mô tả khoa học đầu tiên năm 1892 dưới danh pháp *Amomum xanthophlebium*. Năm 2018, Jana Leong-Škorničková và Axel Dalberg Poulsen chuyển nó sang chi mới phục hồi là *[[Conamomum]]*.

## Phân bố
Loài này có trong khu vực Malaysia bán đảo, đông bắc và tây miền trung Sumatra, Borneo (Sarawak).

## Chú thích
*
*
*
Boesenbergia albolutea

***Boesenbergia albolutea*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được John Gilbert Baker mô tả khoa học đầu tiên năm 1894 dưới danh pháp *Gastrochilus albo-luteus* (in là *Gastrochilus albo-lutens*, nhưng điều này có thể chỉ là lỗi chính tả do *alboluteus* / *albo-luteus* trong tiếng Latinh nghĩa là màu vàng nghệ ánh trắng, trong khi *albolutens* / *albo-lutens* là vô nghĩa). Năm 1913, Friedrich Richard Rudolf Schlechter chuyển nó sang chi *[[Boesenbergia]]* với danh pháp tổ hợp là *Boesenbergia albo-lutea* (= *Boesenbergia albolutea*). Tuy nhiên, hiện tại cả IPNI và ZRC đều sử dụng danh pháp *Boesenbergia albolutens*.

## Mẫu định danh
Mẫu định danh: *Man E.H. s. n.*; là cây trồng tại Kew thu thập ngày 26 tháng 6 năm 1894, barcode: K000640518; nguyên là cây thu thập năm 1889 từ quần đảo Andaman và gửi về Vườn Thực vật Hoàng gia tại Kew.

## Phân bố
Loài bản địa quần đảo Andaman, Ấn Độ. Môi trường sống không rõ (khoảng 6-7 lần cố gắng kiếm lại loài này trong giai đoạn 1998-2018 đều không thành công), nhưng cao độ không quá 730 m. Schlechter cho rằng loài này có ở Selangor, nhưng điều này có lẽ là không chính xác.

## Mô tả
Năm 1890 Baker ghi nhận *Gastrochilus* là danh từ giống cái, giống như Wallich (1829) và Kuntze (1891); nhưng trong bài viết năm 1894 thì ông cho rằng nó là danh từ giống đực, khi viết *G. pulcherrimus* và *G. longiflorus*.

Tương tự về kiểu phát triển như *[[Boesenbergia pulcherrima|G. pulcherrimus]]* và *[[Boesenbergia longiflora|G. longiflorus]]*, nhưng hoa nhỏ hơn, với cánh môi phẳng màu trắng, gờ màu vàng tươi. Lá 2 tới thành chùm, cuống lá thẳng đứng, xẻ rãnh sâu, dài 7,5–10&nbsp;cm; phiến lá tỏa ngang, thuôn dài, nhẵn nhụi, dài 10–13&nbsp;cm, mặt màu xanh lục sẫm, gờ màu ánh trắng, lưng màu xanh lục nhạt. Hoa 2 tới 3 tới thành chùm, mọc từ thân rễ, giữa các cuống lá. Ống tràng màu trắng, hình trụ, dài 3,8&nbsp;cm; 3 thùy, đứng ở phía trước, hình mác, màu trắng. Các nhị lép phía trên ngắn hơn thùy tràng hoa;  cánh môi phía dưới phẳng, rộng, thuôn dài, dài 1,9&nbsp;cm, rộng 1,3&nbsp;cm, màu trắng, với gờ trung tâm màu vàng tươi và các gân màu tía mờ nhạt. Nhị và vòi nhụy ngắn hơn thùy tràng hoa.

## Chú thích
*
*
*
Boesenbergia albomaculata

***Boesenbergia albomaculata*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Tong Shao Quan (童绍全, Đồng Thiệu Toàn) mô tả khoa học đầu tiên năm 1986. Tên gọi thông thường trong tiếng Trung là 白斑凹唇姜 (bạch ban ao thần khương), nghĩa là gừng cánh môi lõm đốm trắng.

## Mẫu định danh
Mẫu định danh: *S.Q.Tong & W.D.Liao 24852*; thu thập ngày 4 tháng 8 năm 1983 ở cao độ 800 m, trong rừng ẩm ướt, hương Đồng Bích Quan (铜壁关), huyện Doanh Giang, châu tự trị Đức Hoành, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc. Mẫu holotype lưu giữ Vườn Thực vật Nhiệt đới Tây Song Bản Nạp, Vân Nam (YNTBI / HITBC).

## Từ nguyên
Tính từ định danh *albomaculata* là tiếng La tinh, bao gồm *albo* (bắt nguồn từ *albus*) nghĩa là màu trắng và *maculatus* (giống cái: *maculata*, giống trung: *maculatum*) nghĩa là lốm đốm, đốm, vết; ở đây để nói tới các đốm màu trắng của cánh môi màu đỏ của loài này.

## Phân bố
Loài này có tại miền bắc Myanmar (bang Kachin) và tây nam Trung Quốc (miền tây tỉnh Vân Nam). Môi trường sống là rừng ẩm ướt, đặc biệt gần các con suối, ở cao độ khoảng 800 m.

## Mô tả
Cây thảo mọc thẳng đứng. Thân rễ màu trắng, hầu như không thơm. Lá 1-3, thường 1; cuống lá màu ánh xanh lục hoặc đỏ ánh tía nhạt, dài 24-30 cm; bẹ lá nhẵn nhụi, có sọc dọc; phiến lá hình trứng, 23-40 × 12-16 cm, đáy hình nêm, đỉnh nhọn thon, mặt gần trục màu xanh lục sẫm, mặt xa trục màu đỏ ánh tía. Cụm hoa đầu cành trên thân giả, xuất hiện từ giữa các bẹ lá ở đỉnh, 6-8 hoa, dài 7-8 cm, rộng 1,2-1,4 cm; cuống cụm hoa màu đỏ nhạt, với các bẹ không phiến lá bao quanh; lá bắc màu đỏ, hình trứng, 2-2,5 × 1,2-1,4 cm, thưa lông tơ, đỉnh nhọn thon, đỡ 1 hoa; lá bắc con màu đỏ, hình ống, dài 1,2-1,5 cm, đường kính ~0,5 cm, chẻ một bên tới đáy. Hoa màu trắng, nhẵn nhụi. Đài hoa màu đỏ nhạt, dài 6-7 mm, đường kính ~2 mm, đỉnh 2 răng. Ống tràng màu trắng, dài 2,8-3 cm, họng màu đỏ rậm lông tơ trắng; 3 thùy dài bằng nhau; thùy tràng giữa hình elip, rộng 0,8-0,85 cm; các thùy tràng bên rộng 0,7-0,75 cm. Các nhị lép bên gần thuôn tròn, dài ~1 cm, rộng ~1,05 cm. Cánh môi với đáy màu trắng và các sọc màu ánh trắng từ giữa tới đỉnh màu đỏ, hình túi, ~2,5 × 1,6-1,7 cm, mép khía tai bèo không đều. Nhị nhẵn nhụi, dài ~1 cm; chỉ nhị màu trắng, dài ~5 mm; mô vỏ bao phấn ~5 mm, các ngăn nứt theo chiều dọc; mô liên kết ở mào hầu như không thuôn dài. Bầu nhụy hình elip, 3 ngăn, ít noãn; vòi nhụy màu trắng, thẳng; đầu nhụy nhẵn nhụi; các tuyến thẳng, dài ~4 mm. Quả non màu xanh lục.

Tương tự như *[[Boesenbergia flavorubra|B. flavorubra]]*, nhưng khác ở chỗ lá hình trứng, cánh môi nguyên, mô liên kết ở mào hầu như không thuôn dài. 

## Chú thích
*
*
*
Boesenbergia longiflora

***Boesenbergia longiflora*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Nathaniel Wallich mô tả khoa học đầu tiên năm 1829 dưới danh pháp *Gastrochilus longiflora* (danh pháp chính xác là *Gastrochilus longiflorus* do *Gastrochilus* là danh từ giống đực). Năm 1891, Carl Ernst Otto Kuntze thiết lập chi *[[Boesenbergia]]* và chuyển nó sang chi này.

## Phân bố
Loài này có tại nam và tây nam Myanmar cũng như du nhập vào Bangladesh.

## Lưu ý
Mô tả loài tại Flora of China không giống với mô tả của Nathaniel Wallich cho *Gastrochilus longiflora*, mà giống với mô tả của Alexander von Lingelsheim và Alexandru Borza cho *[[Zingiber fallax|Kaempferia fallax]]*.

## Chú thích
*
*
*
Bồng nga truật

**Bồng nga truật**, **cam địa la**, **lưỡi cọp**, **ngải bún** hay **củ ngải** (danh pháp khoa học: ***Boesenbergia rotunda***) là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Carl Linnaeus mô tả khoa học đầu tiên năm 1753 dưới danh pháp *Curcuma rotunda*. Năm 1958, Rudolf Mansfeld chuyển nó sang chi *[[Boesenbergia]]*.

## Phân bố
Loài này phân bố rộng trong khu vực như miền nam tỉnh Vân Nam (Tây Song Bản Nạp), Đông Dương, Java, Malaysia, Sumatra, quần đảo Andaman; du nhập vào Ấn Độ lục địa và Sri Lanka. Môi trường sống là rừng rậm, ở cao độ 300-1.000 m. Được gieo trồng rộng khắp trong khu vực Đông Dương.

## Mô tả
Địa thực vật cao tới 50&nbsp;cm. Thân rễ màu vàng tươi, hình trứng-hình cầu, mùi thơm nồng; rễ mập. Lá 3 hoặc 4; bẹ lá màu đỏ; lưỡi bẹ 2 khe, khoảng 5&nbsp;mm; cuống lá 7–16&nbsp;cm, có rãnh; phiến lá màu xanh lục ở cả hai mặt, hình trứng-thuôn dài hoặc hình elip-hình mác, 25-50 × 7–12&nbsp;cm, nhẵn nhụi ngoại trừ phần gân giữa có ít lông ở mặt xa trục, gốc lá thuôn tròn đến hình nêm, đỉnh nhọn đột ngột. Cụm hoa tận cùng trên các thân giả, xuất hiện từ trong các bẹ lá ở đỉnh, gần như không cuống, 3–7&nbsp;cm; lá bắc hình mác, 4–5&nbsp;cm. Hoa thơm. Đài hoa 1,5–2&nbsp;cm, đỉnh có 2 khe. Tràng hoa màu hồng; ống tràng 4,5-5,5&nbsp;cm; các thùy thuôn dài, 1,5–2&nbsp;cm. Các nhị lép ở bên màu hồng nhạt, hình trứng ngược, khoảng 1,5&nbsp;cm. Môi dưới màu trắng hoặc hồng với sọc tía, dài 2,5-3,5&nbsp;cm, lõm, mép hơi nhăn, đỉnh nguyên. Chỉ nhị ngắn; phần phụ liên kết đảo ngược, 2 khe, 1–3&nbsp;mm. Ra hoa tháng 7-8. Nhiễm sắc thể 2n = 36.

## Sử dụng
Loài này được sử dụng phổ biến ở Đông Nam Á như một nguyên liệu thực phẩm, một vị thuốc dân gian để điều trị một số bệnh như loét áp-tơ, khô miệng, đau bụng, khí hư và bệnh lỵ.

Theo Phạm Hoàng Hộ, tại Việt Nam nó được sử dụng làm thuốc chữa đau bụng, đau mắt và mắt cườm.

## Lưu ý
Trong tiếng Trung thì *Boesenbergia rotunda* được gọi là "ao thần khương" (凹唇姜). Tên gọi "nga truật" (莪朮) hay "bồng nga truật" (蓬莪朮) là để chỉ *[[Curcuma phaeocaulis]]*, loài mà trước đây (và ngay cả cho tới gần đây) trong các tài liệu Trung văn thường bị định danh nhầm thành *[[Curcuma zedoaria]]*, nhưng *C. zedoaria* dường như không có ở Trung Quốc.

## Hình ảnh

Tập tin:Boesenbergia rotunda.jpg
Tập tin:Temu kunci.png
Tập tin:Boesenbergia rotunda Flower 2.jpg
Tập tin:Boesenbergia rotunda 1.jpg
Tập tin:YosriTemuKunci.jpg


## Chú thích

## Liên kết ngoài
*
*
*
Boesenbergia tiliifolia

***Boesenbergia tiliifolia*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được (Baker) Kuntze mô tả khoa học đầu tiên năm 1891.

## Hình ảnh

Tập tin:Boesenbergia tiliifolia 02.JPG
Tập tin:Boesenbergia tiliifolia 03.JPG
Tập tin:Boesenbergia tiliifolia 04.JPG
Tập tin:Boesenbergia tiliifolia 05.JPG


## Chú thích

## Liên kết ngoài
*
*
*
Boesenbergia xiphostachya

***Boesenbergia xiphostachya*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được François Gagnepain mô tả khoa học đầu tiên năm 1906 dưới danh pháp *Gastrochilus xiphostachyum*. Năm 1930, Ludwig Eduard Theodor Loesener chuyển nó sang chi *[[Boesenbergia]]*.

## Chú thích

## Liên kết ngoài
*
*
*
Burbidgea longiflora

***Burbidgea longiflora*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Henry Nicholas Ridley mô tả khoa học đầu tiên năm 1913 dưới danh pháp *Alpinia longilora*. Năm 1972, Rosemary Margaret Smith chuyển nó sang chi *[[Burbidgea]]*.

## Phân bố
Loài này có ở Sarawak, Malaysia, trên đảo Borneo.

## Chú thích
*
*
*
Burbidgea pauciflora

***Burbidgea pauciflora*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Theodoric Valeton mô tả khoa học đầu tiên năm 1906.

## Phân bố
Loài này có ở đảo Borneo, do giáo sư người Hà Lan là Anton Willem Nieuwenhuis (1864-1953) thu thập trong chuyến đi tới đó, nhưng không có chỉ dẫn chính xác về vị trí thu thập. Tuy nhiên, do Nieuwenhuis đã tham gia vào 3 chuyến thám hiểm lớn từ 1893 đến 1900 ở miền trung đảo Borneo và là người châu Âu đầu tiên vượt qua Borneo dưới sự bảo hộ của người Hà Lan (từ 1891) theo chiều từ tây sang đông (hoặc ngược lại), từ Pontianak (nay là thủ phủ tỉnh Tây Kalimantan, Indonesia) đến Samarinda (nay là thủ phủ tỉnh Đông Kalimantan, Indonesia) trong giai đoạn 1896–1897, nên rất có thể loài này phân bố tại Indonesia.

## Chú thích
*
*
*
Burbidgea schizocheila

***Burbidgea schizocheila*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Walter Hackett mô tả khoa học đầu tiên năm 1904.

## Phân bố
Loài này có ở Sabah (núi Kinabalu) và Sarawak trên đảo Borneo thuộc Malaysia.

## Tác giả
Phần *Kew Notes* tại trang 301 trong số 931, series 3, volume 36 ra ngày 29 tháng 10 năm 1904 của *Gardeners' Chronicle* có mô tả của loài này, nhưng không đề tên tác giả. Tuy nhiên, vào thời điểm năm 1903-1905 thì Walter Hackett (~1874 - 21/5/1957) là người phụ trách Phòng Nhiệt đới tại Vườn Thực vật Hoàng gia tại Kew, nên ông được cho là tác giả của phần *Kew Notes* này.

## Hình ảnh

Tập tin: Burbidgea schizocheila Blüte.jpg
Tập tin: Burbidgea schizocheila blühend.jpg
Tập tin:Starr 080103-1389 Burbidgea schizocheila.jpg
Tập tin:Starr 080103-1390 Burbidgea schizocheila.jpg


## Chú thích
*
*
*
Camptandra gracillima

***Camptandra gracillima*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Karl Moritz Schumann mô tả khoa học đầu tiên năm 1904 dưới danh pháp *Kaempferia gracillima*. Năm 1918, Theodoric Valeton chuyển nó sang chi *[[Camptandra]]*. Trong Checklist of the Zingiberaceae of Malesia 2004, Newman *et al.* coi nó là đồng nghĩa của *[[Camptandra parvula]]* var. *angustifolia* Ridl., 1899.

## Phân bố
Loài này được tìm thấy ở cao độ khoảng 100 m trên đá gần Selebut, Sarawak, Malaysia. Mẫu vật điển hình: *G.D. Haviland 448* do George Darby Haviland (1857-1901) thu thập năm 1892.

## Chú thích
*
*
*
Camptandra latifolia

***Camptandra latifolia*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Henry Nicholas Ridley mô tả khoa học đầu tiên năm 1899.

## Phân bố
Loài này được tìm thấy ở cao độ khoảng 910-1.200 m (3.000-4.000&nbsp;ft) trên đất hay đá ở núi (Gunung) Bujong Malacca / Bujung Melaka (núi Bujang Melaka) , bang Perak, Malaysia. Tuy nhiên, Ruth Kiew (2013) dẫn theo danh sách không hoàn chỉnh của Narayanaswami cho rằng Hermann H. Kunstler đã thu thập mẫu này ở đồi Mesah (Gunung Mesah) gần Gopeng, trên đường từ thành phố Perak tới núi Bujong Malacca ở phía đông nam và Ridley đã diễn giải sai ký hiệu "G.M." mà Kunstler ghi lại trên các mẫu vật được ông thu thập thành Gunung Malacca (một địa danh không tồn tại) để suy ra rằng nó là Gunung Bujong Malacca.

Mẫu vật điển hình: *Dr. King 7219* = *H.H. Kunstler 7219*, do Hermann H. Kunstler (1837-1887) thu thập tháng 1 năm 1885.

## Chú thích
*
*
*
Camptandra ovata

***Camptandra ovata*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Henry Nicholas Ridley mô tả khoa học đầu tiên năm 1907.

## Phân bố
Loài này được tìm thấy ở cao độ khoảng 1.200&nbsp;m (4.000&nbsp;ft) ở Hulu Semangkok, Selangor, Malaysia.

Mẫu vật điển hình: *A.M. Burn-Murdoch s.n.* do Alfred M. Burn-Murdoch (1868-1914) thu thập tháng 2 năm 1904.

## Chú thích
*
*
*
Burbidgea nitida

***Burbidgea nitida*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Joseph Dalton Hooker mô tả khoa học đầu tiên năm 1879.

## Phân bố
Loài này có ở Sarawak, Malaysia, trên đảo Borneo. Loài điển hình của chi. Mẫu vật do Frederick William Burbidge (1847-1905) thu thập năm 1879. Môi trường sống là rừng nhiều bóng râm trong huyện Murut, giữa các sông Lawas và Trusan, ở cao độ 300–450 m, trên các loại đất đá ẩm ướt (theo Burbidge).

## Hình ảnh

Tập tin:Burbidgea nitida from Curtis's Botanical Magazine 1879.tif


## Chú thích
*
*
*
Camptandra parvula

***Camptandra parvula*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được John Gilbert Baker mô tả khoa học đầu tiên năm 1890 dưới danh pháp *Kaempferia parvula* theo mô tả trước đó của George King. 1899, Henry Nicholas Ridley chuyển nó sang chi *[[Camptandra]]*.

Trong Checklist of the Zingiberaceae of Malesia 2004, Newman *et al.* coi *[[Camptandra gracillima]]* như là một thứ của *C. parvula*, với danh pháp *Camptandra parvula* var. *angustifolia* Ridl., 1899.

## Phân bố
Loài này được tìm thấy ở cao độ khoảng 600-1.200 m (2.000-4.000&nbsp;ft) trên đất đá hay bờ sông ở các bang Selangor (Bukit Kutu), Pahang (sông Tahan), Penang (Government Hill), Perak (Thaiping Hills, Bujong Malacca, Goping = Gopeng), Malaysia.

Mẫu vật điển hình: *Dr. King s.n.* = *H.H. Kunstler s.n.*, do Hermann H. Kunstler (1837-1887) thu thập.

## Chú thích
*
*
*
Boesenbergia alba

***Boesenbergia alba*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Kai Larsen và Rosemary Margaret Smith mô tả khoa học đầu tiên năm 1972 dưới danh pháp *Caulokaempferia alba*. Năm 2014, John Donald Mood và Linda M. Prince chuyển nó sang chi *[[Boesenbergia]]*.

## Mẫu định danh
Mẫu định danh: *Larsen K., Smitinand T. & Warncke E. 949*; thu thập tại tọa độ , núi Phu Miang, tỉnh Phitsanulok, Thái Lan. Mẫu holotype lưu giữ tại Đại học Aarhus, Đan Mạch (AAU), mẫu isotype lưu giữ tại Cục Vường quốc gia, Bảo tồn Động vật hoang dã và Thực vật ở Chatuchak, Băng Cốc (BKF).

## Quan hệ
*B. alba* có quan hệ họ hàng gần nhất với *[[Boesenbergia thailandica|B. thailandica]]* và *[[Boesenbergia violacea|B. violacea]]*. Hiện nay Zingiberaceae Resource Centre vẫn coi *B. thailandica* và *B. violacea* là đồng nghĩa của *B. alba*.

## Từ nguyên
Tính từ định danh *alba* (giống đực: *albus*, giống trung: *album*) là tiếng Latinh nghĩa là trắng; ở đây là để nói tới đặc điểm hoa màu trắng của loài này.

## Phân bố
Loài này là bản địa Thái Lan (tỉnh Phitsanulok) và Lào (tỉnh Bolikhamsai.

## Chú thích
*
*
*
Caulokaempferia appendiculata

***Caulokaempferia appendiculata*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được K.Larsen & Triboun mô tả khoa học đầu tiên năm 2002.

## Chú thích

## Liên kết ngoài
*
*
*
Pyrgophyllum yunnanense

***Pyrgophyllum yunnanense*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được François Gagnepain mô tả khoa học đầu tiên năm 1902 dưới danh pháp *Kaempferia yunnanensis* và coi nó thuộc về phân chi *Pyrgophyllum*. Năm 1972, Rosemary Margaret Smith chuyển nó sang tổ *Pyrgophyllum* của chi *[[Caulokaempferia]]*. Năm 1989, Te Ling Wu và Zhong Yi Chen tách tổ *Pyrgophyllum* ra khỏi chi *Caulokaempferia* để lập chi riêng ***Pyrgophyllum*** và chuyển loài duy nhất của tổ này sang chi mới thiết lập.

Tuy nhiên, phần lớn các tài liệu vẫn duy trì nó trong chi *Caulokaempferia*. Năm 2014, Mood *et al.* cho rằng tốt nhất nên duy trì loài này trong chi riêng của chính nó là  *Pyrgophyllum*.

## Mẫu định danh
Mẫu định danh: *Delavay, J.M. 2721*; (xem các tiêu bản lưu giữ tại MNHN) do nhà truyền giáo người Pháp Père Jean Marie Delavay (1834-1895) thu thập ngày 23 tháng 8 năm 1887 tại hẽm núi Tsong So (Ten Tchouan), khoảng 50&nbsp;km về phía bắc Đại Lý, tây bắc tỉnh Vân Nam, Trung Quốc.

## Từ nguyên
*Pyrgophyllum* bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp cổ *πύργος* (pyrgos, kèn cornet/coocnê) và *φύλλον* (phyllon, lá, lá bắc).

## Phân bố
Loài này có trong rừng rậm ở cao độ 1.500-2.800 m tại Tứ Xuyên, Vân Nam. Tên gọi trong tiếng Trung của nó là 苞叶姜 (bao ye jiang, bao diệp khương).

## Mô tả
Cây thảo lâu năm, cao ~55&nbsp;cm. Thân rễ hình cầu; rễ mập, hình chỉ. Lưỡi bẹ chẻ 2, có màng; cuống lá có rãnh, dài 2–5&nbsp;cm; phiến lá hình trứng hoặc thuôn dài-hình mác, 20 × 5&nbsp;cm. Cụm hoa tận cùng trên các thân giả; lá bắc 1-3, lớn, 10 × 3&nbsp;cm, lõm, mép hợp sinh tại gốc vào trục chính của cụm hoa, đỉnh có phần mở rộng giống như lá, chứa 1-2 hoa. Hoa không cuống, màu vàng, sớm héo, trải phẳng cao 5&nbsp;cm. Đài hoa hình ống, xẻ sâu một bên, đỉnh 2 răng. Ống tràng hoa dài hơn đài hoa; thùy trung tâm rộng hơn các thùy bên. Các nhị lép bên gần thẳng, các thùy tràng hoa bằng nhau. Môi dưới 2 thùy ở đỉnh; thùy hình trứng. Chỉ nhị ngắn; bao phấn đính đáy; phần phụ liên kết dễ thấy, hình tam giác, nguyên. Bầu nhụy hình trứng ngược, 3 ngăn. Đầu nhụy 3 thùy, có lông rung khó thấy. Nhụy lép 2, thẳng. Quả nang gần hình cầu. Hạt hình trứng, có áo hạt ngắn. Đĩa mật 2, nhọn ngắn.

Thân giả 25–55&nbsp;cm, mọc thẳng, gốc hình cầu, với 1 hoặc 2 lá không phiến lá. Lá 4 hoặc 5; cuống lá 0,5–7&nbsp;cm; phiến lá 8-20 × 4–5&nbsp;cm, mặt gần trục nhẵn nhụi, mặt xa trục có lông tơ, gốc lá gần thuôn tròn, nhọn hoặc thon dần, đỉnh nhọn. Lá bắc 7–13&nbsp;cm, có 1 hoặc 2 hoa. Ống tràng hoa dài khoảng gấp đôi đài hoa; thùy trung tâm rộng gần gấp đôi thùy bên hình mác hẹp. Quả nang đường kính khoảng 1&nbsp;cm. Ra hoa tháng 9-11. Nhiễm sắc thể *2n* = 42.

## Chú thích
*
*
*
Cautleya spicata

***Cautleya spicata*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng.

## Phân loại
*C. gracilis* được James Edward Smith mô tả lần đầu tiên năm 1822 dưới danh pháp *Roscoea spicata*. Năm 1890, John Gilbert Baker chuyển nó sang chi *Cautleya*. Trong cùng tác phẩm này, Baker cũng mô tả hai loài khác là *C. robusta* và *C. petiolata*. Hiện nay cả 2 danh pháp này đều được coi là đồng nghĩa của *C. spicata*.

## Tên gọi thông thường
Tên gọi trong tiếng Trung: 红苞距药姜 (hồng bao cự dược khương, nghĩa là cự dược khương lá bắc đỏ).

## Phân bố
Nền rừng hoặc biểu sinh trên cây; ở cao độ 1.100-3.600 m tại miền bắc Ấn Độ (Assam, Sikkim, Uttarakhand), Bhutan, Myanmar, Nepal, Trung Quốc (Quý Châu, Tứ Xuyên, Tây Tạng, Vân Nam). Theo Phạm Hoàng Hộ (1999) thì loài này cũng có ở Việt Nam, nhưng không chỉ ra địa điểm phát hiện.

## Mô tả
Thân giả 30–60&nbsp;cm. Lá 4-7, có cuống lá; lưỡi bẹ 5–10&nbsp;mm, dạng màng, đỉnh tù hoặc nhọn; cuống lá 1,5–2&nbsp;cm; phiến lá hình mũi mác-thuôn dài đến thẳng, 12-30 × 1,6–4&nbsp;cm, gốc thuôn tròn hoặc tù, đỉnh hình đuôi-nhọn. Cành hoa 7–12&nbsp;cm, nhiều hoa dày dặc; lá bắc màu đỏ (từ đây mà có tên gọi hồng bao cự dược khương), thuôn dài 2,5–3&nbsp;cm, dài hơn đài hoa. Hoa màu vàng. Đài hoa 1,5-2,5&nbsp;cm, chẻ 1 bên, đỉnh 2 răng. Tràng hoa 2-2,5&nbsp;cm; thùy hình mũi mác, 2-2,5&nbsp;cm. Các nhị lép bên hình trứng ngược-thuôn dài, dài gần bằng thuỳ trung tâm của tràng hoa. Cánh môi ~2,5&nbsp;cm, đỉnh 2 khe. Bao phấn thẳng, ~1,5&nbsp;cm. Quả nang màu đỏ, hình cầu, đường kính ~1&nbsp;cm. Hạt màu đen, hình trứng, được bao bọc trong áo hạt màu trắng, khô xác. Ra hoa tháng 7, tạo quả tháng 9-10. *2n* = 34.

## Gieo trồng
*Cautleya spicata* được trồng làm cây cảnh sân vườn. Nó là loài cây chịu lạnh ngoài trời trong điều kiện khí hậu vùng trung du nước Anh, nhưng người ta khuyến cáo nen có lớp bổi che phủ trong mùa đông. Nó cũng có thể được trồng trong chậu, khi cần thiết phải bảo vệ nó khỏi sương giá. Nó cần loại đất giữ ẩm, giàu mùn, tránh nhiều ánh nắng mặt trời.

Một số giống cây trồng được biết đến. 'Crug Canary' cho cây cao tới 1&nbsp;m (3&nbsp;ft), với thân màu đỏ, lá bắc màu đỏ sẫm và hoa màu vàng cam. 'Arun Flame' cho cây có chiều cao tương tự, với các cành hoa nhiều hoa dày dặc hơn; mặt dưới của lá có ánh màu đỏ tía. Một dạng được biết đến với tên gọi "lutea" không có màu đỏ. Các cây trồng thuộc bộ sưu tập số CC 3676 có thân ngắn hơn và hoa màu da cam sẫm.

## Chú thích
*
*
*
Cornukaempferia aurantiflora

***Cornukaempferia aurantiflora*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được John Donald Mood và Kai Larsen mô tả khoa học đầu tiên năm 1997.

## Phân bố
Quần thể hoang dã của loài này được tìm thấy ở cao độ khoảng 765 m trong rừng thứ sinh nhiều bóng râm ở tỉnh Phetchabun, đông bắc Thái Lan. Được trồng tại Thái Lan, Hoa Kỳ và Australia. Mẫu mô tả loài: *Mood 96P24*, thu thập tại chợ ở Băng Cốc.

## Mô tả
Cây thảo thân rễ thấp. Thân rễ đường kính ~15–20&nbsp;mm, màu trắng với lõi màu vàng; củ ~1 × 8&nbsp;cm, màu vàng với lõi màu nâu nhạt, mùi thơm nhẹ và vị đắng. Lá 2-3, ban đầu mọc thẳng đứng, sau mọc ngang so với đất nhưng cao dần lên. Bẹ lá ~3–10&nbsp;cm; lưỡi bẹ ngắn, 2–4&nbsp;mm, có khía răng cưa; cuống lá 5–11&nbsp;cm, màu xanh lục với một dải màu tím vừa; phiến lá hình trứng rộng tới hình gần tròn, 20-25 × 14–15&nbsp;cm; mặt trên màu xanh lục với các vệt màu trắng bạc giữa các gân, nhẵn nhụi với các gân nổi lên, mặt dưới màu tía sẫm với lông dài màu trắng; mép gợn sóng. Cụm hoa ít hoa (10-15 hoa); lá bắc hình mác, đầu nhọn, màu ánh lục với đỉnh màu hồng, lá phía dưới ~5&nbsp;cm nhỏ dần lên phía trên; ống đài hoa ~13&nbsp;mm, răng 7–9&nbsp;mm; ống tràng hoa 25–30&nbsp;mm; các thùy màu da cam ánh đỏ sẫm; các thùy bên 40 × 7&nbsp;mm, thùy lưng dài ~50&nbsp;mm, tại gốc 10&nbsp;mm thon dần về đỉnh có nắp, mép cuốn trong; nhị lép bên màu da cam, hình mác ngược với mép gợn sóng, 30 × 13&nbsp;mm; cánh môi màu da cam với các vạch đỏ ở gốc, hình tam giác rộng, hình túi, vớp mép gợn sóng; nhị với chỉ nhị rất ngắn, bao phấn dài ~15&nbsp;mm, mở theo chiều dọc, phần phụ liên kết tạo thành một mào dài, hẹp, cong về phía trước, dài 10–13&nbsp;mm tương tự như mào ở Zingiber. Bầu nhụy hình elipxoit, với lông ngắn, dài ~10&nbsp;mm. Không thấy quả chín.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma aeruginosa

**Nghệ xanh**, **nghệ đen**, **ngải tím**, **nghệ ten đồng** (danh pháp khoa học: ***Curcuma aeruginosa***) là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được William Roxburgh mô tả khoa học đầu tiên năm 1810 theo giống cây do Carey đưa về từ Pegu (nay là Bago, Myanmar).

## Từ nguyên
Tính từ định danh *aeruginosa* là tính từ tiếng Latinh (giống đực: *aeruginosus*, giống trung: *aeruginosum*), bắt nguồn từ *aerūgō* nghĩa là gỉ đồng, ten đồng. Trong tiếng Việt thì chữ *ten* (Hán-Nôm: 銑) nghĩa là màu xanh đồng, do đồng bị oxi hóa. Ở đây là nói tới màu xanh đồng của ruột thân rễ.

## Phân bố
Loài này có tại Ấn Độ, Bangladesh, Campuchia, Indonesia (Java, Sumatra), Malaysia bán đảo, Myanmar, Thái Lan, Việt Nam. Môi trường sống là rừng, ở cao độ 100–259 m.

## Mô tả
Thân hành (tác giả muốn nói tới phần thân rễ của loài này) hình trứng, và với nhiều củ chân vịt ruột màu xanh đồng. Lá có cuống, hình mũi mác rộng, phía trên điểm giữa thoảng màu tía nhạt mờ ở mặt trên; mọi phần khác đều màu xanh lục. Hoa nở trong tháng 5, ngay sau khi lá xuất hiện. Nó khác với tất cả các loài *[[Curcuma]]* khác ở chỗ màu sắc bên trong của thân hành màu xanh đồng; trong khi củ nhiều, hình bầu dục, rủ xuống, bên trong có màu ngọc trai nhạt. Cành hoa bên có mào ở loài này cũng giống như ở các loài *Curcuma* khác. Viền bên ngoài của tràng hoa màu hồng; bên trong màu vàng sẫm. Các lá nhẵn dài 2–3&nbsp;ft (60–90&nbsp;cm), các cuống và bẹ lá cũng dài khoảng chừng đó, làm cho chiều cao tổng thể khoảng 4–6&nbsp;ft (1,2-1,8 m).

## Hình ảnh

Tập tin:Curcuma aeruginosa1.jpg


## Chú thích
*
*
*
Curcuma albiflora

***Curcuma albiflora*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được George Henry Kendrick Thwaites mô tả khoa học đầu tiên năm 1861. Được tìm thấy tại Maskellia, huyện Ambagamowa, Sri Lanka.

## Từ nguyên
Tính từ định danh *albiflora* là tiếng Latinh, có nghĩa là hoa trắng.
 
## Phân bố
Loài này là đặc hữu Sri Lanka.

## Mô tả
Thân rễ nhỏ, củ không cuống. Lá nhỏ, 6-8 inch × 2,5-3,5 inch (15–20&nbsp;cm × 6–9&nbsp;cm), nhẵn, màu xanh lục tươi, thuôn dài hoặc hình elip, đỉnh nhọn hoặc thuôn tròn, đáy thuôn tròn hoặc hình tim, có cuống dài xấp xỉ hoặc dài hơn, cùng màu, có rãnh sâu; Cuống cụm hoa ngắn; cụm hoa là cành hoa dạng bông thóc, dài 3-4 inch (8–10&nbsp;cm). Lá bắc màu xanh lục nhạt hình trứng-hình mũi mác, hơi uốn ngược, nhỏ dần về phía trên, tất cả dều mang hoa; các lá bắc dưới dài ~ 2 inch (5&nbsp;cm), thuôn dài-hình mũi mác, nhọn đầu; các lá bắc trên ngắn hơn, hình trứng; nắp bao hoa tù; cánh môi tròn, rộng đầu. Hoa dài 1 inch (2,5&nbsp;cm), màu trắng, thùy tràng hoa thuôn dài. Nhị lép rộng. Cánh môi 0,75 inch (2&nbsp;cm), rộng, nông, mép có khía răng cưa, màu trắn với đốm vàng trên họng môi. Bao phấn có cựa cong vào trong.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma amada

***Curcuma amada*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Roxb. mô tả khoa học đầu tiên năm 1810.

## Từ nguyên
Tính từ định danh *amada* lấy theo tên gọi trong tiếng Bengal của loài này, có nghĩa là gừng xoài.

## Phân bố
Loài này có tại đông và nam Ấn Độ, Bangladesh, Myanmar, Thái Lan.

## Mô tả
Thân hành (thân rễ) hình nón, với các củ chân vịt ruột màu vàng nhạt. Cụm hoa dạng bông thóc ít hoa, ở giữa. Lá có cuống dài, hình mũi mác rộng. Toàn thân cây có màu xanh lục. Rễ tươi có mùi giống như mùi xoài tươi, vì thế mà tại khu vực Bengal người ta gọi nó là *amada* (nghĩa đen là gừng xoài). Nó cũng được gọi là *kajula-gauree*. Ra hoa vào mùa mưa.

## Sử dụng
Được người dân bản địa sử dụng để kích thích thèm ăn sau khi khỏi ốm, tạo màu cho cà ri cũng như sử dụng trong y học dân gian.

## Lưu ý
Không nhầm loài này với *[[Curcuma mangga]]* có ở đảo Java, Indonesia cũng có mùi xoài, với tên gọi tại đó là "temu mangga" hay "temu poh" - cũng có nghĩa là gừng xoài. Khác biệt giữa hai loài này ở chỗ *C. amada* có cụm hoa mọc chính giữa, trong khi *C. mangga* có cụm hoa mọc ở bên.

## Hình ảnh

Tập tin:Curcuma amada 1.JPG


## Chú thích
*
*
*
Nghệ lá hẹp

**Nghệ lá hẹp** (danh pháp khoa học: ***Curcuma angustifolia***) là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được William Roxburgh mô tả khoa học đầu tiên năm 1810. Tên gọi tại Ấn Độ là *tikhur*.

## Phân bố
Loài này có ở Ấn Độ (từ Uttarakhand, Maharashtra tới Assam), Bangladesh, Bhutan, Myanmar, Nepal, Thái Lan, Việt Nam. Du nhập vào đông nam Trung Quốc.

## Mô tả
Địa thực vật; thân rễ thuôn dài, củ hình bông vụ to 1&nbsp;cm, nạc trắng, bìa vàng, mùi nghệ; rễ to, rộng 1,5&nbsp;mm, mang nhiều củ thuôn dài ở chót, nhạt màu. Lá có phiến hẹp hình mũi mác, to 15 × 5–7&nbsp;cm, cuống dài đến 15&nbsp;cm. Phát hoa xuất hiện trước lá, cao 15&nbsp;cm, trên cọng 5–15&nbsp;mm; lá hoa tròn dài, đến 2,5&nbsp;cm; lá hoa dưới màu xanh lục, chóp đỏ hay tim tím; đài hoa 1&nbsp;cm, có lông, vành có ống có lông, cánh hoa 1,5&nbsp;cm; bao phấn có 2 móng nhỏ; nhị lép dài 2&nbsp;mm; cánh môi bầu dục, dài 11&nbsp;mm, chẻ 1/4. Hoa dài hơn lá bắc. Ra hoa tháng 5-7.

## Sử dụng
Củ trị lạnh, gãy xương, ỉa, vàng da, sưng thận, sạn. Tại Ấn Độ, người ta nghiền củ của loài này để làm bột, tương tự như bột thu được từ *[[Maranta arundinacea]]* hay *[[Tacca leontopetaloides|Tacca pinnatifida]]*, gọi là *Tikhur* hay *Ticor*. Một số loại bánh ngọt được làm từ bột tikhur.

## Lưu ý
*C. angustifolia* Dalzell & A.Gibson, 1861 là đồng nghĩa của *[[Curcuma neilgherrensis|C. neilgherrensis]]* Wight, 1853.

## Hình ảnh

Tập tin:Arrowroot - കൂവ-2.JPG
Tập tin:Marant arund 090103-5154 rwg.JPG
Tập tin:Arrowroot.JPG


## Chú thích
*
*
*
Curcuma antinaia

***Curcuma antinaia*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Chaveer. & Tanee mô tả khoa học đầu tiên năm 2007. Mẫu định danh loài *A. Chaveerach 509* thu thập ở cao độ 300 m tại huyện Sangkhom, tỉnh Nong Khai.

## Từ nguyên
Thân rễ của *C. antinaia* được sử dụng trong y học cổ truyền Thái Lan làm chất chống nọc do rắn độc cắn. Tên thông thường bản ngữ "waan nak kharat". “Nak kharat” trong tiếng Thái kết hợp hai từ tiếng Bali “naka” + “raja” có nghĩa là “vua Naka”. Các Phật tử tin rằng Naka là vị thần của các loài rắn. Tính từ định danh loài dựa trên tính chất chống nọc rắn độc.

## Phân bố, môi trường sống
*C. antinaia* được trồng trong vườn nhà ở một số bản làng tại huyện Sangkhom, tỉnh Nong Khai ở đông bắc Thái Lan. Nó phát triển tốt tại các khu vực lộ thiên trong vườn nhà với đất sét ẩm; ở cao độ 300-400 m. 

## Mô tả
Cây thân thảo trên mặt đất, sống lâu năm. Rễ chùm, một số mập. Thân giả mọc thẳng đứng, cao tới 1 m. Thân rễ phân nhánh, 5-10 × 1,5-2 cm, hình trụ, phía ngoài có màu trắng ánh xanh lục đến nâu ánh vàng, bên trong màu vàng nhạt hoặc màu da cam (phần trung tâm đường kính ~5 mmm), chứa chất giải độc rắn cắn. Lá hàng năm 6-8; bẹ lá xanh lục, nhẵn nhụi, dài 30-50 cm; phiến lá hình elip-thuôn dài, 40-70 × 12-16 cm, cả hai mặt đều nhẵn nhụi, gốc hình nêm, đỉnh nhọn đến nhọn hoắt, mép nguyên hoặc hơi gợn sóng. Cụm hoa phát triển trên thân giả, 12-15 × 6-8 cm; cuống nhẵn nhụi, được bao trong các bẹ của hai lá thấp nhất, dài 20-30 cm; lá bắc xếp lợp; lá bắc sinh sản hình trứng rộng đến hình elip rộng, 5-5,3 × 3-3,2 cm, màu lục sáng, nhẵn nhụi, hình túi, mép rời, đỉnh tù; mào lá bắc dẹt, gốc hình túi, hình elip-thuôn dài, dài 6-7 × 2,5-2,7 cm, màu trắng với đỉnh màu tím, nhẵn nhụi; lá bắc con hình trứng ngược-thuôn dài, 2,7-3 × 1,3-1,5 cm, dạng màng, nhẵn nhụi, đỉnh xẻ 2 thùy nông, đỉnh các thùy thuôn tròn. Đài hoa hình ống, dạng màng, 1,6-1,8 × 0,2-0,3 cm, đỉnh 3 thùy, nhẵn nhụi, xẻ một bên, dài ~0,5 cm. Ống tràng hoa dài 2,3-2,5 cm, nhẵn nhụi, màu trắng, thuỳ 3; thùy lưng hình trứng rộng, 1,5-1,7 × 1,8-2cm, hình túi, đỉnh có nắp, với các mũi nhọn giống như gai dài 2-3 mm, nhẵn nhụi; thùy bên hình trứng, 1,5-1,7 × 1-1,2 cm, đỉnh thuôn tròn; cánh môi hình trứng ngược, màu vàng hoặc màu da cam nhạt với một dải màu da cam dọc theo giữa cánh môi từ đáy đến đỉnh, 3-3,2 × 1,5-1,7 cm, đỉnh xẻ 2 thùy nông hoặc hình có khía răng cưa; nhị lép bên thuôn dài, 1,3-1,5 × 0,7-0,8cm, màu vàng, đỉnh thuôn tròn; nhị 1, chỉ nhị dài ~0,7 cm, hợp sinh với nhị, mào bao phấn lắc lư, ~5 × 2mm, có lông ở mặt lưng, gốc với 2 cựa dài; bầu nhụy hạ, nhẵn nhụi, 3 ngăn, kiểu đính noãn là đính trụ; vòi nhụy 1, hình chỉ, dài ~1 cm; đầu nhụy hình chén, đường kính ~1 mm.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma attenuata

***Curcuma attenuata*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Nathaniel Wallich đưa vào danh sách của ông năm 1832 nhưng không có mô tả khoa học kèm theo. Năm 1890, John Gilbert Baker cung cấp mô tả khoa học đầu tiên cho nó. Mẫu vật do Wallich thu thập tại bờ sông Irrawaddy.

## Phân bố
Loài này có tại Myanmar và Thái Lan.

## Mô tả
Thân rễ nhỏ, hình cầu; củ không cuống thuôn dài. Búi lá dài 2,5–3&nbsp;ft (76–90&nbsp;cm), cuống lá dài, thanh mảnh, dài bằng phiến lá; phiến lá có kết cấu rắn chắc hơn so với thường thấy trong chi này, rất nhẵn nhụi, dài 1-1, 5&nbsp;ft (30–46&nbsp;cm), lá hình mũi mác, thu nhỏ dần về phía đáy và đỉnh nhọn. Lá bắc hoa nhỏ, dài dưới 1 inch (2,5&nbsp;cm), dạng màng, rất tù; lá bắc mào ít, thuôn dài, sáng màu với ánh đỏ. Cuống cụm hoa dài 1&nbsp;ft (30&nbsp;cm), thanh mảnh, mọc thẳng. Cụm hoa bông thóc rậm, 3-4 × 1 inch (7,5-10 × 2,5&nbsp;cm). Hoa? (do tác giả chỉ thấy mẫu hoa héo).

## Chú thích
*
*
*
Curcuma amarissima

***Curcuma amarissima*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được William Roscoe mô tả khoa học đầu tiên năm 1826. Tên tiếng Trung: 极苦姜黄 (cực khổ khương hoàng), nghĩa đen là giềng cực đắng.

## Phân bố
Loài này có tại đông bắc Ấn Độ, Bangladesh, Trung Quốc (huyện Mãnh Lạp, tây nam tỉnh Vân Nam). Môi trường sống là nền rừng, ở cao độ khoảng 800 m.

## Mô tả
Thân rễ bao gồm một loạt các củ lớn nối với nhau, với các rễ bên, củ chân vịt dài, thẳng, dày bằng ngón tay cái của người, ruột màu  vàng với phần rìa màu xanh gỉ đồng, vỏ màu xanh lục ánh lam, vị rất đắng; củ treo lủng lẳng ít và nhỏ, ruột màu ngọc trai hay trắng; thân màu ánh đỏ; lá hình trứng rộng, màu xanh lục và nhẵn cả hai mặt, ~ 45 × 14 cm, với cuống lá có bẹ màu nâu ánh đỏ, dài; cụm hoa bông thóc mọc ở bên, trên các chồi tách biệt mọc ra từ thân rễ, hình trụ, cao từ 4-6 inch × 3,5 inch (10-15 cm × 9 cm), với các bẹ màu nâu ánh tía; lá bắc hữu sinh lớn ~5 cm, hình trứng, xếp lợp, màu xanh lục sẫm; mào nhỏ, màu trắng, chóp ở đỉnh các lá bắc có màu từ hồng nhạt đến đỏ; lá bắc bên trong hình trứng, màu trắng; đài hoa ~1cm, 3 thùy, chóp đỉnh màu hồng; phiến ngoài của tràng hoa 3 thùy, màu đỏ thắm, ống tràng ~2cm, các thùy ~1cm, thuôn dài, phần trên có mấu nhọn, có nắp; chỉ nhị, hay môi trên của phiến trong chia 3 phần, màu vàng rơm nhạt, các phần bên mọc thẳng, tụ lại, phần giữa mang bao phấn có rãnh, 2 cựa; môi dưới 3 thùy tù, màu vàng, thùy giữa (cánh môi) lớn nhất, 3 thùy, thùy trung tâm với dải màu vàng sẫm ở giữa, có khía tai bèo hoặc gợn sóng ở mép; hình chỉ đến bán bầu dục, với hai nhú hình dùi ở gốc; đầu nhụy hình chén có lông rung; nguyên bào mầm có lông nhung; quả nang ba ngăn, hạt nhiều. Ra hoa tháng 4-5.

## Chú thích
*
*
*