open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Quốc kỳ Tajikistan

**Quốc kỳ Tajikistan** () được thông qua vào tháng 11 năm 1992, thay thế quốc kỳ của Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Tajikistan năm 1953. Quốc kỳ có ba màu nằm ngang không bằng nhau gồm đỏ, trắng và xanh lá cây, với vương miện màu vàng được bao phủ bởi một vòng cung gồm bảy ngôi sao ở giữa. Quốc kỳ có tỷ lệ chiều rộng giữa các ô màu là 2:3:2. Quốc kỳ hiện tại duy trì ba màu đỏ-trắng-xanh trong quốc kỳ của Tajikítan Xô viết trước đây, cũng như tỷ lệ 1:2.

Ngày Quốc kỳ Tajikistan được tổ chức vào ngày 24 tháng 11, là ngày quốc kỳ được chính thức thông qua.
## Mô tả
Do ba hình chữ nhật màu đỏ, trắng và lục hợp thành. Chiều rộng hình chữ nhật màu trắng chiếm 50% nền cờ, đỏ và lục mỗi màu chiếm 25%. Chính giữa nền cờ màu trắng có một chiếc vương miện, phía trên vương miện có 7 ngôi sao vàng năm cánh tạo thành nữa hình tròn. Tỷ lệ chiều dài và chiều rộng lá cờ là 2:1.

## Tham khảo

# Quốc kỳ Tajikistan - Ý nghĩa tên các quốc gia trên thế giới - Tr79.

## Liên kết ngoài
#http://www.geocities.com/rooyintan/Flags_Persia.html
Quốc kỳ Turkmenistan

**Quốc kỳ Turkmenistan** (tiếng Nga: *Флаг Туркмении*, Turkmen: *Türkmenistanyň baýdagy*) là hiệu kỳ quốc gia của Turkmenistan. Quốc kỳ hiện tại của Turkmenistan được chấp nhận chính thức vào qua ngày 24 tháng 1 năm 2001.

## Mô tả
Hình chữ nhật màu lục sậm. Phía bên cán cờ có một dải sọc đỏ, trên dải sọc từ trên xuống dưới là đồ án thiết kế của 5 ngôi sao năm cánh màu trắng.

## Ý nghĩa
Trăng non lưỡi liềm và 5 ngôi sao năm cánh màu trắng tượng trưng cho tiền đồ xán lạn của nhân dân Turkmenistan, vừa biểu thị niềm tin đối với đạo Hồi. Năm ngôi sao năm cánh biểu thị chức năng của năm khí quan của con người: thị giác, thính giác, khứu giác, vị giác và xúc giác. Đồ án thảm trải nền tượng trưng cho chính trị, xã hội và quan niệm văn hóa cũng như tín ngưỡng tôn giáo truyền thống của nhân dân Turkmenistan, đồng thời biểu thị nghề dệt thảm là nghề thủ công truyền thống của quốc gia. Màu lục là màu truyền thống mà nhân dân Turkmenistan yêu thích, tượng trưng cho hạnh phúc. Quốc kỳ này được sử dụng sau khi Turkmenistan thông qua luật độc lập nước cộng hòa tháng 10 năm 1991.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* 
* Turkmenistan - vexillographia
*Quốc kỳ Turkmenistan - Ý nghĩa tên nước các quốc gia trên thế giới - Tr 89.
Quốc kỳ Síp

**Quốc kỳ Síp** (tiếng Hy Lạp: *Σημαία της Κύπρου simea tis Kipru*, Thổ Nhĩ Kỳ: *Kıbrıs Cumhuriyeti bayrağı*) là hiệu kỳ quốc gia của Cộng hòa Síp. Nó đưa vào sử dụng chính thức ngày 16 tháng 8 năm 1960, theo Hiệp định Zurich và London, theo đó một hiến pháp được soạn thảo và nước Síp đã được công bố là một nhà nước độc lập. Lá cờ được thiết kế bởi một giáo viên nghệ thuật người Thổ Nhĩ Kỳ - Síp İsmet Güney.

## Mô tả và Ý nghĩa
Lá cờ có hình chữ nhật, chính giữa nền cờ trắng có bản đồ Síp màu vàng, phía dưới bản đồ là hai cành ôliu màu lục bắt chéo nhau. Síp trong tiếng Latinh có nghĩa là "đồng", màu vàng trên lá cờ tượng trưng Síp là một nước sản xuất đồng. Cành ôliu màu lục tượng trưng cho hòa bình và phồn vinh, đồng thời cũng biểu thị hướng về hòa bình của dân tộc Hy Lạp và dân tộc Thổ Nhĩ Kỳ của quốc gia này và sự đoàn kết hợp tác của hai dân tộc. Ngày 16 tháng 8 năm 1960, Síp giành được độc lập từ sự thống trị của thực dân Anh và đã chế định lá quốc kỳ này.

Quốc kỳ của quốc đảo này mang hai điểm đặc biệt:

- Trên thế giới không có quốc kỳ nào có nền cờ trắng.

- Trên nền cờ quốc kỳ có hình bản đồ của quốc gia (đảo Síp).


Flag of Cyprus (1881–1922).svg| (1881-1922)
Flag of Cyprus (1922-1960).svg| (1922-1960)
Flag of Cyprus (1960).svg| (1960)
Flag of Cyprus (1960-2006).svg| (1960-2006)
Flag of Cyprus.svg| (2006-nay)


## Đọc thêm
* Quốc huy Síp

## Tham khảo
# Quốc kỳ Cộng hòa Síp - Ý nghĩa các quốc gia trên thế giới - Tr 25.
# Nguyễn Hồng Trang - Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin - Nguồn gốc tên gọi các nước trên thế giới.
# Ý nghĩa quốc huy, quốc kỳ các nước trên thế giới - Nhà xuất bản Thông tấn xã Việt Nam.

## Liên kết ngoài
* 
* Flags in Cyprus
* Cyprus Flag and Emblem - Cyprus Government Web Portal
Blackburn Buccaneer

**Blackburn Buccaneer** là một loại máy bay đột kích cận âm của Anh, nó có khả năng mang vũ khí hạt nhân, được Hải quân Hoàng gia và Không quân Hoàng gia từ năm 1962 tới 1994. Sau này nó có tên gọi mới là **Hawker Siddeley Buccaneer** khi Blackburn sáp nhập vào tập đoàn Hawker Siddeley.

## Biến thể

;Blackburn NA.39
;Buccaneer S.1
;Buccaneer S.2
;Buccaneer S.2A
;Buccaneer S.2B
;Buccaneer S.2C
;Buccaneer S.2D
;Buccaneer S.50

## Quốc gia sử dụng

;
*Không quân Nam Phi

;
*Không quân Hoàng gia
*Không quân Hải quân Hoàng gia

### Dân sự
3 chiếc Buccaneers thuộc sở hữu tư nhân tại Thunder City ở Cape Town vẫn bay được.

## Tính năng kỹ chiến thuật (Buccaneer S.2)

## Xem thêm

## Tham khảo

### Ghi chú

### Tài liệu

* Boot, Roy. *From Spitfire to Eurofighter: 45 Years of Combat Aircraft Design*. Shrewsbury, Shropshire, UK: Airlife Publishing Ltd., 1990. ISBN 1-85310-093-5.
* Gething, Michael J."The Buccaneer Bows Out: Valediction for the Sky Pirate". *[[Air International]]*, March 1994, Vol. 46, No 3, pp.&nbsp;137–144. Stamford, UK: Key Publishing. ISSN 0306-5634.
* Green, William. *Aircraft Handbook*. London: Macdonald & Co. (Publishers) Ltd., 1964.
* Green, William. *The Observer's Book of Aircraft*. London: Frederick Warne & Co. Ltd., 1968.
* Jackson, A.J. *Blackburn Aircraft since 1909*. London: Putnam, 1968. ISBN 0-370-00053-6.
* Jefford, Wing Commander C.G., MBE, BA, RAF (Retd). *RAF Squadrons, a Comprehensive Record of the Movement and Equipment of all RAF Squadrons and their Antecedents since 1912*. Shrewsbury, Shropshire, UK: Airlife Publishing, 2001. ISBN 1-84037-141-2.
* Winchester, Jim, ed."Blackburn Buccaneer."*Military Aircraft of the Cold War* (The Aviation Factfile). London: Grange Books plc, 2006. ISBN 1-84013-929-3.

## Liên kết ngoài

*Blackburn Buccaneer from Thunder and Lightnings
*The Blackburn Buccaneer at Air Vectors
*Blackburn Buccaneer: The awesome "Banana" Jet 
*The FAA Buccaneer Association
*"Buccaneer - An Outstanding Strike Aeroplane" a 1963 *Flight* article by Bill Gunston
Canadair CT-114 Tutor

**Canadair CT-114 Tutor** (mã công ty **CL-41**) là một loại máy bay huấn luyện/cường kích phản lực tiêu chuẩn của Không quân Hoàng gia Canada (RCAF), và sau này là Canadian Forces. Nó được sử dụng từ đầu thập niên 1960 tới năm 2000. Do hãng Canadair thiết kế chế tạo.

## Biến thể
;CL-41
;CL-41A
;CL-41G
;CL-41R

## Quốc gia sử dụng
;
*Không quân Hoàng gia Canada (CT-114 Tutor)
**Đội biểu diễn Golden Centennaires 
*Lực lượng Vũ trang Canada
**Trường huấn luyện phi công lực lượng vũ trang Canada 2
**Phi đội trình diễn hàng không 431 (đội biểu diễn "Snowbirds")
;
*Không quân Hoàng gia Malaysia

## Tính năng kỹ chiến thuật (CL-41A - CT-114)

## Xem thêm

## Tham khảo
### Ghi chú

### Tài liệu

* Dishlevoy, Roy W. "Hatching the Snowbirds: The Canadair CL-41/CT-114 Tutor, Its Early History Remembered." *CAHS Journal,* Vol, 45, No. 1, Spring 2007.
* Green, William. *Macdonald Aircraft Handbook*. London: Macdonald & Co. (Publishers) Ltd., 1964.
* Molson, Ken M. and Harold A. Taylor. *Canadian Aircraft Since 1909*. Stittsville, Ontario: Canada's Wings, Inc., 1982. ISBN 0-920002-11-0.
* Pickler, Ron and Larry Milberry. *Canadair: The First 50 Years*. Toronto: Canav Books, 1995. ISBN 0-921022-07-7.

## Liên kết ngoài
*Canadian Forces Page on the CT-114 Tutor 
*Snowbirds page on the CT-114 
*Extensive description of the Tutor 
*Audio coverage of the Snowbirds' CT-114s and an Interview with 2006 Season No. 3 Pilot Maj. Cory Blakely 
*Photo of CF-LTX-X the sole CL-41R built
Canadair CP-107 Argus

**[[Canadair]] CP-107 Argus** (**CL-28**) là một loại máy bay trinh sát biển, do hãng Canadair thiết kế chế tạo cho Không quân Hoàng gia Canada (RCAF) và Canadian Forces (CF).

## Biến thể

* **Argus Mk 1**: 
* **Argus Mk 2**:

## Quốc gia sử dụng
;
* Không quân Hoàng gia Canada
* Lực lượng Vũ trang Canada

## Tính năng kỹ chiến thuật

## Xem thêm

## Tham khảo
### Ghi chú

### Tài liệu

* Donald, David. *The Encyclopedia of World Aircraft*. Etobicoke, Ontario: Prospero Books, 1997. ISBN 1-85605-375-X. 
* Pickler, Ron and Milberry, Larry. *Canadair: The First 50 Years*. Toronto: CANAV Books, 1995. ISBN 0-ngày 97 tháng 7 năm 1022.

## Liên kết ngoài
* DND - Canada's Air Force - Canadair CP-107 Argus 
* RCAF.com - Canadair CP-107 Argus 
* ''Birth of a Giant'', a 1957 National Film Board of Canada documentary about the development of the Canadair CP-107 Argus
Convair XB-46

**Convair XB-46** là một mẫu thử máy bay ném bom phản lực tầm trung của Hoa Kỳ, được thiết kế phát triển vào giữa thập niên 1940 nhưng không được đưa vào chế tạo.

## Tính năng kỹ chiến thuật (XB-46)

## Xem thêm

## Tham khảo

* 
* 
* 
* 

## Liên kết ngoài
* "Second Jet Bomber", July 1947, Popular Mechanics
Diên An (định hướng)

**Diên An** có thể chỉ:

## Địa danh
* Địa cấp thị Diên An: một thành phố thuộc tỉnh Thiểm Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
* Xã Diên An: một xã thuộc huyện Diên Khánh, tỉnh Khánh Hoà, Việt Nam.

## Tên người
* Nhạc sĩ Diên An: một nhạc sĩ nhạc vàng người Việt Nam
* Ca sĩ Diên An: một ca sĩ trẻ người Việt Nam, cựu thành viên của nhóm Mặt Trời Đỏ.
Ngũ Chỉ Sơn (núi Việt Nam)

**Ngũ Chỉ Sơn** là tên của một dãy núi tọa lạc ở xã Ngũ Chỉ Sơn, thị xã Sa Pa, tỉnh Lào Cai. Được cho là dãy núi đẹp nhất vùng Tây Bắc, Ngũ Chỉ Sơn bao gồm 5 ngọn núi chính, chạy theo hướng Tây Bắc - Đông Nam.
Tên dãy núi Ngũ Chỉ Sơn còn được đặt tên cho một xã và một tuyến phố chính ở trung tâm thị xã Sa Pa.

## Chú thích

## Liên kết ngoài
* Lên Tả Giàng Phình ngắm Ngũ Chỉ Sơn
* Ngắm đào cổ thụ khoe sắc dưới chân Ngũ Chỉ Sơn
* Náo nức hội Gầu Tào dưới núi Ngũ Chỉ Sơn 
* Chinh phục Ngũ Chỉ Sơn
Yu Kil-chun

**Yu Kil-chun** (Hangul: 유길준, Hanja: 兪吉濬; sinh ngày 24 tháng 10 năm 1856 - 30 tháng 9 năm 1914) là một nhà cách mạng và nhà tư tưởng khai sáng Triều Tiên. Ông còn có biệt danh là **Kudang** (구당, 矩堂), **Chonmin** (천민, 天民), **Kuyil** (구일, 矩一).

## Sách
* Seoyukyonmun (서유견문, 西遊見聞)
* Kudangsicho (구당시초, 矩堂詩抄)
* Kudangjip (구당집, 矩堂集)
* Kudangsuganjip (구당서간집, 矩堂書簡集)

## Chú thích

## Liên kết ngoài
* 구당 유길준(矩堂 兪吉濬):2003년 12월의 문화 인물  
* Yu Gil-jun 
* Yu Gil-jun  
* Yu Gil-jun  
* Yu Gil-jun 
* Yu Gil-jun
Thác Bạt Cật Phần

**Thác Bạt Cật Phần** () là một lãnh tụ Sách Đầu bộ Tiên Ti, ông được triều đình Bắc Ngụy truy tôn là thủy tổ thứ 14.

Thác Bạt Cật Phần là con của Thác Bạt Lân (拓跋鄰). Ngụy thư - *Tự kỷ* viết rằng vào thời Thác Bạt Lân tại vị, có thần dân khuyến nghị di dời bộ lạc, Thác Bạt Lân khi đó đã có tuổi, truyền vị cho Cật Phần, Cật Phần nhận ngôi.

Ngụy thư ghi chép quá trình thiên di với màu sắc thần thoại, đầu tiên họ phải đối mặt với "sơn cốc cao thâm, cửu nan bát trở", bộ chúng ban đầu định dừng lại. Tuy nhiên "xuất hiện thú thần, hình giống con ngựa, tiếng kêu giống như trâu, đi trước dẫn đường, qua một năm mới thoát ra được". Cuối cùng, Sách Đầu bộ thiên di đến đất cũ của tộc Hung Nô.

Sau đó, có một lần khi Cật Phần dẫn theo vài vạn người đi săn, thấy một mĩ nữ từ trên trời xuống, nói với Cật Phần: "Ta là thiên nữ, thụ mệnh thành đôi với người", rồi họ ngủ với nhau. Về sau, thiên nữ cáo biệt, một năm sau thiên nữ sinh một bé nam và trao cho Cật Phần. Bé nam này chính là Thác Bạt Lực Vi. Sau khi Cật Phần qua đời, Lực Vi kế tập lãnh đạo bộ chúng. Sau khi Thác Bạt Khuê xưng đế, đã truy tôn thụy hiệu cho Cật Phần là "Thánh Vũ hoàng đế"

Ngoài Thác Bạt Lực Vi ra, Cật Phần còn có con cả Thốc Phát Thất Cô (禿髮匹孤). Thốc Phát (Tūfǎ) và Thác Bạt (Tuòbá) vốn cùng âm song được dịch theo lối khác nhau. Thất Cô là tổ tiên của Thốc Phát Lợi Lộc Cô - vị vua khai quốc của nước Nam Lương thời Ngũ Hồ thập lục quốc.

## Tham khảo

* Ngụy thư, quyển 1-Tự kỷ
Thốc Phát Thất Cô

**Thốc Phát Thất Cô** (), còn có tên là **Sơ Cô** (疋孤), là một thủ lĩnh bộ lạc Hà Tây Tiên Ti. Ông là thế tổ đời thứ 8 của Thốc Phát Lợi Lộc Cô- vị vua khai quốc của nước Nam Lương thời Ngũ Hồ thập lục quốc.

Thốc Phát Thất Cô sinh vào những năm cuối thời Đông Hán. Theo Tân Đường thư, Thốc Phát Thất Cô là trưởng tử của Thác Bạt Cật Phần- tổ tiên của các hoàng đế Bắc Ngụy, song Cật Phần lại trao quyền kế thừa cho một nhi tử khác là Thác Bạt Lực Vi. Về sau, Thất Cô suất lĩnh bộ lạc của mình di cư về phía bắc đến đất Hà Tây, đất đai của ông đông đến Mạch Điền (麥田, nay là Tĩnh Viễn, Cam Túc), Khiên Đồn (牽屯, nay thuộc Cố Nguyên, Ninh Hạ), tây đến Thấp La (濕羅), nam đến Kiêu Hà (澆河, nay thuộc Quý Đức, Thanh Hải), phía bắc tiếp giáp Đại Mạc. Sau khi Thất Cô qua đời, nhi tử là Thốc Phát Thọ Điền kế vị.

"Thốc Phát" (Tūfǎ) và "Thác Bạt" (Tuòbá) vốn là cùng một họ, Tấn thư viết rằng mẫu thân chủa Thọ Điền sinh Thọ Điền trong chăn, theo tiếng Tiên Ti thì chăn là "thốc phát", do đó mà thành họ. Lại có thuyết nói "Thốc Phát" và "Thác Bạt" là đồng âm dị dịch.

## Tham khảo

* Tấn thư, quyển 126 
* Tân Đường thư, quyển 75 thượng
Thác Bạt Lực Vi

**Thác Bạt Lực Vi** (, 174－277, tại vị 220-277) là một lãnh tụ Thác Bạt bộ Tiên Ti, là tổ tiên của các hoàng đế Bắc Ngụy thời Nam-Bắc triều trong lịch sử Trung Quốc.

Phụ thân của Thác Bạt Lực Vi là Thác Bạt Cật Phần (拓跋詰汾), phụ thân đồng thời cũng là thủ lĩnh tiền nhiệm của ông. Huynh trưởng của ông là Thốc Phát Thất Cô (禿髮匹孤)- tổ tiên các quân chủ nước Nam Lương thời Ngũ Hồ thập lục quốc. "Ngụy thư -tự kỷ " viết rằng Lực Vi là do Cật Phần và thiên nữ sinh ra, mang sắc thái thần thoại.

Sau khi Cật Phần qua đời, Lực Vi kế thừa chức lãnh tụ vào năm 220. Lúc bắt đầu tại vị, Tây bộ Tiên Ti (Thác Bạt bộ là một bộ phận) có nội loạn, đánh lẫn nhau, bộ chúng li tán, do vậy Lực Vi phải chạy trốn đến "Một Lộc Hồi bộ" của tù trưởng Đậu Tân (竇賓). Đậu Tân đánh giá cao Lực Vi, muốn cắt một nửa quốc thổ chia cho Lực Vi, song Lực Vi không nhận, Đậu Tân do đó đem nữ nhi của mình gả cho Lực Vi. Lực Vi lại thỉnh cầu suất lĩnh sở bộ đi về phía bắc sống, sau hơn 10 năm, do cai quản tốt, bộ chúng khi xưa đều đến quy phụ.

Năm 248, sau khi Đậu Tân qua đời, nhi tử âm mưu làm loạn nên bị Lực Vi giết chết, Lực Vi thôn tính bộ chúng của nhạc phụ. Các thủ lĩnh, tù trưởng đều phục tùng Lực Vi, sách sử viết thế lực đương thời của Lực Vi "khống huyền thượng mã nhị thập dư vạn" (có hơn 20 vạn người cưỡi ngựa giương cung).

Năm 258, Lực Vi đem bộ chúng di cư về phía nam đến Thịnh Lạc (盛樂, nay là phía bắc Hòa Lâm Cách Nhĩ, Nội Mông), triệu tập tù trưởng các bộ, xa gần không ai không uy phục. Năm 261, Lực Vi phái nhi tử Thác Bạt Sa Mạc Hãn đến Tào Ngụy làm chất tử (con tin).

Năm 277, theo kế sách của U châu thứ sử Vệ Quán của Tây Tấn, Lực Vi nghe được sàm ngôn của tù trưởng các bộ, vì thế đã ngầm chấp thuận để tù trưởng các bộ sát hại Sa Mạc Hãn. Vệ Quán lại sắp đặt tù trưởng các bộ ly tán, Lực Vi do vậy ưu sầu mà qua đời. Sách sử chép ông thọ 104 tuổi, nhi tử Thác Bạt Tất Lộc kế tập.

Đến khi Thác Bạt Khuê xưng đế, đã truy thụy cho Lực Vi là "Thuần Nguyên hoàng đế", miếu hiệu là Thủy Tổ. Tây Ngụy Văn Đế cải miếu hiệu của ông là "Thái Tổ".

;Nhi tử
* Thác Bạt Sa Mạc Hãn
* Thác Bạt Tất Lộc
* Thác Bạt Xước
* Thác Bạt Lộc Quan

## Tham khảo

* Ngụy thư, quyển 1-Tự kỷ
Thác Bạt Sa Mạc Hãn

**Thác Bạt Sa Mạc Hãn** (, ?- 277) một người Tiên Ti thuộc Sách Đầu bộ sống vào cuối thời Tam Quốc và những năm đầu thời Tây Tấn.

Cha của ông là Thác Bạt Lực Vi- lãnh tụ của Sách Đầu bộ, các lãnh tụ Thác Bạt Tất Lộc, Thác Bạt Xước, Thác Bạt Lộc Quan đều là huynh đệ của ông; các thủ lĩnh Thác Bạt Y Đà, Thác Bạt Y Lô, Thác Bạt Phất đều là nhi tử của ông. Ông được triều đại Bắc Ngụy thời Nam-Bắc triều truy tôn là tiên tổ. "Ngụy thư- tự kỷ" viết rằng Sa Mạc Hãn "thân dài tám thước, anh tư khôi vĩ".

Năm 261, Sa Mạc Hãn bị cha phái đến Tào Ngụy làm con tin. Đến khi Tây Tấn thay thế Tào Ngụy, Sa Mạc Hãn vẫn mang thân phận con tin, đến năm 267 mới được về nước.

Năm 275, Sa Mạc Hãn lại sang Tây Tấn, "Tư trị thông giám" viết rằng chuyến đi này là để nhập cống. Tuy nhiên, đến khi Sa Mạc Hãn trên đường về nước, U châu thứ sử Vệ Quán của Tây Tấn lại thỉnh tấu bắt giữ Sa Mạc Hãn, lại dùng một số tiền lớn hối lộ tù trưởng các bộ Tiên Ti để kích động ly gián.

Năm 277, Sa Mạc Hãn bị đưa về bộ lạc Tiên Ti, tuy nhiên trong bữa tiệc có các tù trưởng, Sa Mạc Hãn lại lấy viên đá ném chim, vì thế bị đánh giá là bị Trung Nguyên hóa. Tù trưởng các bộ sàm ngôn với Lực Vi, lại thêm việc trong thời gian Sa Mạc Hãn làm con tin ở Trung Nguyên, các nhi tử khác đã nhận được sự sủng ái của Lực Vi, cuối cùng Lực Vi ngầm chấp thuận cho tù trưởng các bộ giết Sa Mạc Hãn. Sau khi Sa Mạc Hãn bị giết, Lực Vi đã rất hối hận.

Mặc dù Sa Mạc Hãn chưa từng là thủ lĩnh của Sách Đầu bộ, song sau khi Thác Bạt Khuê xưng đế, đã truy thụy hiệu cho ông là "Văn hoàng đế".

## Tham khảo

* Ngụy thư, quyển 1-Tự kỷ
Thác Bạt Tất Lộc

**Thác Bạt Tất Lộc** ( hay , ?-286) là một lãnh tụ Sách Đầu bộ Tiên Ti. Ông tại vị trong khoảng thời gian 277-286, tướng ứng vào những năm đầu thời Tây Tấn.

Phụ thân của Tất Lộc là Thác Bạt Lực Vi, phụ thân ông cũng là thủ lĩnh tiền nhiệm của bộ lạc. Các thủ lĩnh sau này gồm Thác Bạt Sa Mạc Hãn, Thác Bạt Xước, Thác Bạt Lộc Quan đều là huynh đệ của ông.

Năm 277, Lực Vi thấy các bộ lưu tán nên ưu sầu mà qua đời, sau khi Tất Lộc kế vị thì các bộ vẫn li tán và làm phản, trong nước nhiễu loạn, thế nước suy thoái. Năm 286, Tất Lộc qua đời, đệ là Thác Bạt Xước kế vị.

Ông được triều đình Bắc Ngụy thời Nam-Bắc triều tôn làm tiên tổ. Sau khi xưng đế, Thác Bạt Khuê đã truy thụy hiệu cho Tất Lộc là "Chương hoàng đế".

## Tham khảo

* Ngụy thư, quyển 1-Tự kỷ
Thác Bạt Xước

**Thác Bạt Xước** , ?-293) là một lãnh tụ Sách Đầu bộ Tiên Ti. Ông tại vị trong khoảng thời gian 286-293, tương ứng với thời kỳ Tây Tấn tại Trung Nguyên.

Phụ thân của Thác Bạt Xước là Thác Bạt Lực Vi. Các thủ lĩnh khác gồm Thác Bạt Sa Mạc Hãn, Thác Bạt Tất Lộc, Thác Bạt Lộc Quan đều là huynh đệ của ông. "Ngụy thư- tự ký" ghi rằng Thác Bạt Xước "hùng vũ hữu trí lược"

Năm 266, do huynh Tất Lộc qua đời, ông đăng cơ kế vị. Năm 293, thủ lĩnh Vũ Văn bộ (cũng thuộc tộc Tiên Ti) là Vũ Văn Mạc Hòe (宇文莫槐) bị thuộc hạ sát hại, đệ của Mạc Hòe là Vũ Văn Phổ Bát (宇文普撥) kế thừa chức thủ lĩnh. Thác Bạt Xước đem nhi nữ của mình gả cho nhi tử của Vũ Văn Phổ Bát là Vũ Văn Khâu Bất Cần (宇文丘不勤). Cũng vào năm 293, Thác Bạt Xước qua đời, chất tôn là Thác Bạt Phất kế lập.

Sau khi xưng đế, Thác Bạt Khuê đã truy thụy hiệu cho Thác Bạt Xước là "Bình hoàng đế".

## Tham khảo

* Ngụy thư, quyển 1-Tự kỷ
Charles Hermite

**Charles Hermite** () (24 tháng 12 năm 1822 – 14 tháng 1 năm 1901) là nhà toán học người Pháp nghiên cứu về lý thuyết số, dạng toàn phương, lý thuyết bất biến, đa thức trực giao, hàm elliptic, và đại số.

Đa thức Hermite, nội suy Hermite, dạng chuẩn Hermite, toán tử Hermite, và hàm spline Hermite bậc ba được đặt theo tên ông. Một trong các học trò của ông là Henri Poincaré.

Ông là người đầu tiên chứng minh rằng *[[số e|e]]*, cơ số của lôgarit tự nhiên, là một số siêu việt. Phương pháp của ông sau đó được Ferdinand von Lindemann sử dụng để chứng minh π cũng là số siêu việt.

## Tiểu sử
Hermite sinh ra ở Dieuze, Moselle ngày 24 tháng 12 năm 1822,  với một dị tật ở chân phải gây ảnh hưởng đến dáng đi của ông trong suốt cuộc đời. Ông là con thứ 6 trong số 7 người con của Ferdinand Hermite, và vợ ông Madeleine Lallemand. Cha ông làm trong doanh nghiệp bán vải của gia đình mẹ ông, và đồng thời cũng là một nghệ sĩ. Doanh nghiệp bán vải chuyển đi Nancy năm 1828 và gia đình ông cũng đi theo.

Ông học tại Collège de Nancy và sau đó, ở Paris, tại Collège Henri IV và Lycée Louis-le-Grand. Hermite muốn học ở École Polytechnique và ông giành 1 năm chuẩn bị cho kì thi và được dạy kèm bởi Catalan từ 1841 đến 1842.

Năm 1842 Hermite nhập học École Polytechnique, và học ở đây 1 năm. Hermite bị cho thôi học ở École Polytechnique vì dị tật của mình (École Polytechnique cho tới nay vẫn là một học viện quân sự). Ông đấu tranh để được tiếp tục học và đã được chấp nhận nhưng với nhiều điều kiện ràng buộc khắt khe. Hermite cảm thấy những điều kiện này không thể chấp nhận được và quyết định rời École Polytechnique khi chưa tốt nghiệp.

Khi còn nhỏ, ông đọc sách của Joseph Louis Lagrange về lời giải cho các phương trình số, và của Carl Friedrich Gauss về lý thuyết số. Năm 1842, trong công trình toán học đầu tiên, ông đưa ra một chứng minh đơn giản cho kết quả của Niels Abel về việc không tồn tại lời giải tổng quát bằng căn thức cho phương trình bậc năm. Công trình này được xuất bản trong "Nouvelles Annales de Mathématiques".

## Cống hiến toán học
Các đóng góp toán học của ông chủ yếu là về hàm elliptic, hàm Abel và lý thuyết số. Năm 1858 ông giải phương trình bậc năm bằng hàm elliptic; và năm 1873 ông chứng minh ''e'', cơ số lôgarit tự nhiên, là số siêu việt. Phương pháp của ông được Ferdinand von Lindemann dùng năm 1882 để chứng minh π cũng là số siêu việt.

## Các bài báo
* "Sur quelques applications des fonctions elliptiques", Paris, 1855; Ảnh chụp từ Cornell.
* "Cours d'Analyse de l'École Polytechnique. Première Partie", Paris: Gauthier–Villars, 1873.
* "Cours professé à la Faculté des Sciences", edited by Andoyer, 4th ed., Paris, 1891; Ảnh chụp từ Cornell.
* "Correspondance", biên tập bởi Baillaud và Bourget, Paris, 1905, 2 vols.; bản sao PDF từ UMDL.
* "Œuvres de Charles Hermite", biên tập bởi Picard for the Academy of Sciences, 4 vols., Paris: Gauthier–Villars, 1905, 1908, 1912 and 1917; bản sao PDF từ UMDL.
* "Œuvres de Charles Hermite", tái bản bởi Cambridge University Press, 2009; ISBN 978-1-108-00328-5.

## Chú thích

## Tham khảo
* 
*
Thác Bạt Phất

**Thác Bạt Phất** (, ? - 294) là một lãnh tụ Sách Đầu bộ Tiên Ti. Ông tại vị trong khoảng thời gian 293-294, tương ứng với thời kỳ Tây Tấn tại Trung Nguyên.

"Ngụy thư- tự kỷ" viết rằng: "thông triết rất độ lượng, được phụ huynh xem trọng. Cai trị chuộng khoan thai đơn giản, bá tính nhớ phục"

Thác Bạt Phất là nhi tử của Thác Bạt Sa Mạc Hãn. Năm 293, thúc phụ Thác Bạt Xước qua đời, Thác Bạt Phất kế lập. Năm 294. Thác Bạt Phất qua đời, một thúc phụ khác là Thác Bạt Lộc Quan kế lập.

Thác Bạt Phất có một nhi tử là Thác Bạt Úc Luật, về sau cũng trở thành thủ lĩnh.

Sau khi xưng đế, Thác Bạt Khuê đã truy thụy hiệu cho Thác Bạt Phất là "Tư hoàng đế".

## Tham khảo

* Ngụy thư, quyển 1-Tự kỷ
Thác Bạt Lộc Quan

**Thác Bạt Lộc Quan** (, ?-307) là một lãnh tụ Sách Đầu bộ Tiên Ti. Ông tại vị trong khoảng thời gian 294-307, tương ứng vào những năm thời Tây Tấn.

Phụ thân của Lộc Quan là Thác Bạt Lực Vi. Các thủ lĩnh khác gồm Thác Bạt Sa Mạc Hãn, Thác Bạt Tất Lộc, Thác Bạt Xước, đều là huynh đệ của ông.

Năm 294, chất tôn Thác Bạt Phất qua đời, Thác Bạt Lộc Quan kế vị chức thủ lĩnh. Năm 295, Thác Bạt Lộc Quan đem quốc thổ phân làm ba bộ: ông cai quản Đông bộ, Thác Bạt Y Đà thống trị Trung bộ, Thác Bạt Y Lô thống trị Tây bộ. "Ngụy thư- tự kỷ" viết rằng từ thời Thác Bạt Lực Vi đến lúc đó, Sách Đồ bộ hòa hảo với Tây Tấn, vì thế "bách tính an định, tái súc sung túc, có hơn 40 vạn kị sĩ giương cung".

Năm 307, Thác Bạt Lộc Cung qua đời, năm sau Y Đà cũng qua đời, Y Lô tiến hành thống nhất ba bộ một cách thuận lợi.

Sau khi xưng đế, Thác Bạt Khuê đã truy thụy hiệu cho Thác Bạt Lộc Cung là "Chiêu hoàng đế".

## Tham khảo

* Ngụy thư, quyển 1-Tự kỷ
Thác Bạt Y Đà

**Thác Bạt Y Đà** (, ? - 305) là một lãnh tụ Sách Đầu bộ Tiên Ti. Ông tại vị trong khoảng thời gian 295-305, tương ứng với thời kỳ Tây Tấn tại Trung Nguyên.

Phụ thân của Thác Bạt Y Đà là Thác Bạt Sa Mạc Hãn, các thủ lĩnh khác gồm Thác Bạt Y Lô và Thác Bạt Phất là huynh đệ của ông.

Năm 295, thủ lĩnh Sách Đầu bộ là Thác Bạt Lộc Quan đem quốc thổ phân làm ba bộ, Thác Bạt Y Lô thống trị Tây bộ. Y Đà đem công việc của bộ lạc ủy thác cho người Hán, vì thế có nhiều người Hán quy phụ ông. Trong vài năm từ 297, Thác Bạt Y Đà xuyên qua Mạc Bắc, hướng về phía tây xâm lược các nước, trong vòng 5 năm đã chinh phục được hơn 30 nước.

Năm 304, Y Đà cùng Y Lô cùng quân Tấn hội sư đánh bại quân Lưu Uyên. Năm 305, Y Đà lại đánh bại quân Lưu Uyên, vì thế được hoàng đế Tấn phong là 'Đại lý đại thiền vu'. Không lâu sau, Y Đà qua đời, Thác Bạt Phổ Căn kế thừa chức thủ lĩnh Trung bộ Sách Đầu bộ.

Sau khi xưng đế, Thác Bạt Khuê đã truy thụy hiệu cho Thác Bạt Lộc Cung là "Hoàn hoàng đế".

## Tham khảo

* Ngụy thư, quyển 1-Tự kỷ
Thất đại hận

**Thất đại hận** (, *nadan koro*; ) là một bài hịch được bố cáo bởi vua Nỗ Nhĩ Cáp Xích, đánh dấu sự tuyên chiến lớn của Hậu Kim với nhà Minh.

## Bối cảnh
Sau khi thống nhất các bộ tộc Nữ Chân Kiến Châu, Nỗ Nhĩ Cáp Xích đã cử người đến Bắc Kinh triều cống nhà Minh. Nhờ đó, ông nhận ra được tình hình rối ren của Minh triều, thúc đẩy quyết tâm thống nhất Nữ Chân, từ đó chinh phạt nhà Minh để báo thù giết cha và ông nội. Khi hầu hết các bộ tộc Nữ Chân đã được thống nhất và thế lực của mình lan sang cả các bộ tộc Mông Cổ, Nỗ Nhĩ Cáp Xích lên ngôi Đại Hãn ở thành Hách Đồ A Lạp (nay là Tân Tân, Liêu Ninh), tuyên bố dựng nước, lấy quốc hiệu Đại Kim, đặt niên hiệu là Thiên Mệnh (chữ Hán: *天命*, chữ Mông Cổ: *Тэнгэрийн Сүлдэт*, chữ Mãn: ᠠᠪᡴᠠᡳ ᡶᡠᠯᡳᠩᡤᠠ, âm Mãn: *Abkai Fulingga*).

Nhận thấy thế lực của mình đã đủ mạnh, Nỗ Nhĩ Cáp Xích cho rằng điều kiện phục thù đã chín muồi. Đầu năm 1618, Nỗ Nhĩ Cáp Xích tuyên bố với các bối lặc Nữ Chân: *"Ý ta đã quyết, năm nay nhất định chinh phạt Đại Minh"*. Ngày 13 tháng 4 năm Thiên Mệnh () thứ Ba (ngày 7 tháng 5 năm 1618), ông tế cáo trời đất, công bố "Thất đại hận" làm lý do khởi binh phản Minh.

Sau khi tuyên bố *Thất đại hận*, quân Mãn Châu tấn công Phủ Thuận và tiếp nhận sự đầu hàng của tướng nhà Minh giữ thành là Lý Vĩnh Phương (chết năm 1634). Năm sau, nhà Minh đem 10 vạn quân dưới sự hậu thuẫn của Triều Tiên và Diệp Hách chia thành bốn đường tấn công Nỗ Nhĩ Cáp Xích. Kết quả là quân Mãn Châu giành được thắng lợi to lớn trước liên quân Minh-Triều-Diệp Hách tại thị trấn Tát Nhĩ Hử. Nhà Minh đã quá mệt mỏi với một loạt những xung đột với người Mãn ở biên giới, thêm vào đó bạo loạn xảy ra, kinh tế suy sụp nên thế nước ngày một đi xuống. Cuối cùng, ngày 26 tháng 5 năm 1644, quân khởi nghĩa nông dân do Lý Tự Thành lãnh đạo chiếm được Bắc Kinh, hoàng đế Sùng Trinh nhà Minh treo cổ tự sát trên một cây hòe trên Môi Sơn ngoài Tử Cấm Thành. Quân Mãn Châu nhờ Ngô Tam Quế dẫn đường tiến vào Bắc Kinh, tiêu diệt chính quyền Đại Thuận của Lý Tự Thành. Nhà Thanh chính thức cai trị Trung Quốc cho đến năm 1911.

## Nội dung hịch văn
Nội dung bài hịch được chép trong "Thanh Thái tổ Cao Hoàng đế thực lục" gồm 7 điều. Trong đó, điều đầu tiên khẳng định thủ phạm giết cha và ông nội chính là triều đình nhà Minh. Những điều còn lại xoáy vào sự bất bình đẳng, thiên vị của nhà Minh với các bộ tộc Diệp Hách mà chế áp các bộ tộc Kiến Châu ông.

.

## Tham khảo
Dornier Do 28

**Dornier Do 28 Skyservant** là một loại máy bay thông dụng STOL hai động cơ, do hãng Dornier Flugzeugbau GmbH chế tạo.

## Biến thể
;Do 28
;Do 28A-1
;Do 28A-1-S
;Do 28B-1
;Do 28B-1-S
;Do 28B-2
;Do 28C
;Do 28D
;Do 28D-1

;Do 28D-2
;Do 28D-2/OU
;Do 28D-2T
;Do 28D-5X Turbo Skyservant
;Do 28D-6X Turbo Skyservant

;Do 28E-TNT
;Do 28 G.92
;Do 128-2 
;Do 128-6

## Quốc gia sử dụng
### Quân sự
;
*Không quân Angola
;:
*Không quân Benin
;
*Không quân Hoàng gia Campuchia 
;:
*Không quân Cameroon 
;
*Không quân Croatia 
;
*Không quân Đức
*Lục quân Đức 
*Hải quân Đức
;
*Không quân Hy Lạp
;
*Không quân Israel
;
*Không quân Kenya
;
*Không quân Quốc gia Khmer
;
*Đơn vị Cảnh sát Cơ động
;
*Liên đoàn Không quân Lục quân Malawi
;
*Không quân Hoàng gia Maroc
;
*Quân đội Mozambique 
;
*Không quân Niger
;
*Không quân Nigeria
;
*Không quân Tây Ban Nha
;
*Không quân Serbia
;
*Không quân Lục quân Thổ Nhĩ Kỳ
;
*Không quân SFR Nam Tư 
;
*Không quân Zambia

### Dân sự
;

;
*Directorate-General of Customs and Indirect Taxes
;
*Interisland Airlines
;
*Lực lượng Cảnh sát Somali
;
*Cảnh sát Hoàng gia Thái Lan

## Tính năng kỹ chiến thuật (Do 28B-1)
 

## Tính năng kỹ chiến thuật (Do 28D-2)

## Xem thêm

## Tham khảo
### Ghi chú

### Tài liệu

* "Dornier's Way With Commuters". *Air International*, October 1987, Vol. 33, No. 4, các trang&nbsp;163–169, 201–202.
* "Fashionably Old Fashioned: Dornier's Versatile Skyservant". *Air International*, January 1979, Vol. 16 No. 1. các trang&nbsp;13–17, 43–44.
* Green, William. *The Observer's Book Of Aircraft*. London. Frederick Warne & Co, Ltd, 1968.
* *The Illustrated Encyclopedia of Aircraft (Part Work 1982-1985)*. London: Orbis Publishing, 1985.
* Jackson, Paul A. *German Military Aviation 1956-1976*. Hinckley, Leicestershire, UK: Midland Counties Publications, 1976. ISBN 0-904597-03-2.
* "On Test...Dornier's New Technology Wing". *[[Air International]]*, October 1979, Vol. 17 No. 4. các trang&nbsp;188–191.
* Taylor, John W. R. *Jane's All The World's Aircraft 1965-66*. London: Sampson Low, Marston & Company, 1965.
* Taylor, John W. R. *Jane's All The World's Aircraft 1982-83*. London: Jane's Yearbooks, 1982. ISBN 0-7106-0748-2.

## Liên kết ngoài

*German Navy Do 28 page
*Sound recording of a Skyservant
Legio II Italica

**Legio secunda Italica** (**quân đoàn Ý thứ hai**), là một quân đoàn La Mã được hoàng đế Marcus Aurelius thành lập vào năm 165 cùng với *[[Legio I Italica|I Italica]]* vào thời điểm khi mà đế quốc La Mã đang phải chiến đấu tại Germania và cả ở Parthia. Hiện nay vẫn còn có những ghi chép về *II Italica* đóng quân ở Noricum vào đầu thế kỷ thứ 5. Biểu tượng quân đoàn là con sói mẹ và cặp sinh đôi Romulus và Remus, điều này ám chỉ đến sự đồng cai trị của Marcus Aurelius và Lucius Verus tại thời điểm đó.

Nơi diễn ra các hoạt động chính của quân đoàn là ở tỉnh Noricum của La Mã vốn nằm ở lề phía nam của sông Donau, tại đây người Đức thường xuyên tiến hành các cuộc xâm nhập. Vào năm 180, *II Italica* đã đóng quân ở Lauriacum, Lorch ngày nay.

Vào năm 193, *II Italica* đã hành quân về thành Roma cùng với Septimius Severus và tham gia vào cuộc chiến tranh giành quyền lực của ông. Vị hoàng đế mới sau đó đã ban thưởng cho họ danh hiệu **Fidelis** (trung thành). Sau này Septimius Severus còn sử dụng *II Italica* để chống lại các cuộc nổi loạn của Pescennius Niger và Clodius Albinus, ngoài ra quân đoàn còn tham gia vào chiến dịch Parthia của ông.

Vào thế kỷ thứ 3, sự ủng hộ của các quân đoàn đóng một vai trò rất quan trọng trong việc tranh giành ngai vàng ở đế quốc La Mã. Cũng nhận thức được thực tế này, Gallienus đã ban cho *II Italica* danh hiệu *VII Pia VII Fidelis* (bảy lần trung thành, bảy lần trung nghĩa) để đảm bảo sự ủng hộ liên tục của họ.
## Xem thêm
*Danh sách các quân đoàn La Mã
*Lê dương La Mã
## Chú thích

## Liên kết ngoài
*livius.org account of Legio II Italica
Douglas A2D Skyshark

**Douglas A2D Skyshark** là một loại máy bay cường kích trang bị động cơ turboprop, do hãng Douglas Aircraft Company chế tạo cho Hải quân Hoa Kỳ.

## Tính năng kỹ chiến thuật (XA2D-1)

## Xem thêm

## Tham khảo
### Ghi chú

### Tài liệu

* Francillon, René J. *McDonnell Douglas Aircraft since 1920*. London:Putnam, 1979. ISBN 0-370-00050-1.
* Heinemann, Edward, H. and Rausa, Rosario. *Combat Aircraft Designer*. London: Jane's Publishing Co., 1980. ISBN 0-7106-0040-2.
* Markgraf, Gerry. *Douglas Skyshark, A2D Turbo-Prop Attack (Naval Fighters Number Forty-Three). Simi Valley, CA: Ginter Books, 1997. ISBN 0-942612-43-4.*

## Liên kết ngoài
Legio III Italica

**Legio tertia Italica** (**quân đoàn Ý thứ ba**) là một quân đoàn La Mã được hoàng đế Marcus Aurelius thành lập vào khoảng năm 165, và được sử dụng cho chiến dịch chống lại các bộ lạc Marcomanni của ông. Tên riêng *Italica* của nó có thể đưa ra giả thuyết rằng những tân binh ban đầu đến từ Ý. Quân đoàn vẫn còn hoạt động ở Raetia và các tỉnh khác trong những năm đầu thế kỷ thứ 5 (Notitia Dignitatum, với ngày tháng vào khoảng năm 420 SCN cho các mục của đế quốc Tây La Mã).

Cùng với các quân đoàn II Italica và I Adiutrix, *III Italica* đã có mặt ở các tỉnh khu vực sông Danube vào thời điểm bắt đầu chống lại các cuộc xâm lược của người Marcomanni vào các tỉnh Raetia và Noricum. Trong năm 171, họ đã xây dựng doanh trại *Castra Regina*, ngày nay là Regensburg.

Trong cuộc nội chiến năm 193, quân đoàn này đã ủng hộ Septimius Severus và giúp ông đánh bại các đối thủ của mình, đầu tiên là Didius Julianus, sau đó là Pescennius Niger và Clodius Albinus. Họ còn trung thành với người kế vị của Severus, hoàng đế Caracalla, và họ đã chiến đấu trong chiến dịch chống lại người Alamanni của ông ta vào năm 213.

Các vexellatio (tiểu đơn vị) của quân đoàn đã tham gia vào chiến dịch chống lại Đế chế Sassanid của hoàng đế Gordianus III trong năm 243-244, và kể từ đó tên riêng *III Italica Gordiana* đã được ghi chép lại

Vì là một phần của đạo quân Danube hùng mạnh, *III Italica* đã thường xuyên tham gia vào các cuộc tranh giành quyền lực nội bộ trong suốt thế kỷ thứ 3. Quân đoàn đã chiến đấu cho Gallienus trong cuộc chiến tranh chống lại địch thủ Postumus của ông ta, vì vậy nó đã được ban cho tên riêng *VI Pia VI và VII Fidelis Pia VII Fidelis* (bảy lần trung thành và trung nghĩa). Doanh trại chính của *III Italica* vẫn ở Regensburg, nhưng họ đã tham gia vào chiến dịch chống lại nữ hoàng Zenobia dưới sự chỉ huy của hoàng đế Aurelianus trong năm 273.
## Xem thêm
*Danh sách các quân đoàn La Mã
## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* livius.org account of Legio III Italica 
* <small>LEGIO  TERTIA  ITALICA  ANTONINIANA</small>, German re-enactment group.
* Legio III Italica , US re-enactment group.  [Dead Link]
Phùng Diễm Quý

**Nhu Huy Hoàng thái hậu** (chữ Hán: 柔徽皇太后; 1444 - 1489), hay **Thánh Tông Phùng hoàng hậu** (聖宗馮皇后), là phi tần của Lê Thánh Tông, hoàng đế thứ năm của vương triều Hậu Lê nước Đại Việt.

Bà là mẹ của Kiến vương Lê Tân, người về sau được biết đến là **Đức Tông Kiến hoàng đế** (德宗建皇帝), cha ruột vua Lê Tương Dực, ông nội vua Lê Chiêu Tông và Lê Cung Hoàng. Vì lẽ đó, bà được các đời Tương Dực và Chiêu Tông truy tôn thụy hiệu là Hoàng hậu, dù thực tế bà chưa sinh ra vị Hoàng đế kế nhiệm nào hay được lập làm Hoàng hậu khi còn sống.

## Tiểu sử
Nhu Huy hoàng hậu tên thật là **Phùng Diễm Quý** (馮琰貴), lúc trước có tên là **Thục Giang** (淑江), người xã Mỹ Xá, huyện Ngự Thiên, trấn Sơn Nam (nay là Hưng Hà, Thái Bình ). Cha là Gián nghị đại phu thuộc Tả ty môn hạ sảnh tri Tây đạo quân dân ba tịch Phùng Văn Đạt (馮文達). Mẹ là Trần phu nhân, người xã Bất Quả, huyện La Giang, nay là huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh, con gái Trần Công Diễn, một tôn thất nhà Trần. Khi Thánh Tông còn là **Bình Nguyên vương** (平原王), Phùng thị đã theo hầu nơi tiềm để, rất được yêu quý.

Năm Quang Thuận thứ 2 (1461), tháng 7, ngày Mậu Dần, Phùng thị được phong làm *Tu viên* (修媛), bậc thứ 6 trong Cửu tần của triều đình. Năm 1467, bà sinh ra Kiến vương Lê Tân, rồi cùng năm, được phong làm *[[Chiêu nghi]]*, đứng đầu chức Tần.

Tháng 10, năm Hồng Đức thứ 20 (1489), Phùng Chiêu nghi có bệnh. Thánh Tông ân chuẩn cho ra phủ Kiến vương nghỉ dưỡng. Ngày 24 tháng 12 (tức ngày 14 tháng 1 dương lịch) cùng năm, bà qua đời, hưởng thọ 45 tuổi.

Khi Lê Tương Dực lên ngôi (1510), ông đã truy tôn bà là **Nhu Huy Tích Quang hoàng thái hậu** (柔徽積光皇太后). Sau đó, ông lại dâng hiệu là **Nhu Huy Tích Quang Thuần Thánh Khâm Thận Ôn Mục Gia Hòa Lương Tín Đôn Thục Trinh Hiến Chương Phúc Hoàng thái hậu** (柔徽積光純聖欽慎溫穆嘉和良信敦淑貞憲彰福皇太后), thờ phụng tại Thái miếu.

## Tham khảo

* Đại Việt thông sử - Lê Quý Đôn.
Nguyệt Ánh (định hướng)

**Nguyệt Ánh** có thể là một trong những người dưới đây:
:*Sương Nguyệt Anh (1864 &ndash; 1921), nữ thi sĩ Việt Nam, hay bị viết lầm thành Sương Nguyệt Ánh.
:*Dương Nguyệt Ánh (1960 &ndash;) là một phụ nữ người Mỹ gốc Việt với vai trò lớn trong Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ. 
:*Vũ Thị Nguyệt Ánh (sinh năm 1984 tại Hải Phòng) là nữ vận động viên karatedo hàng đầu Việt Nam trong nhiều năm qua.
:*Nguyệt Ánh (diễn viên kịch nói), Nghệ sĩ Ưu tú Vũ Nguyệt Ánh (1943-2004)
:*Nguyệt Ánh (diễn viên điện ảnh) (sinh ngày 12 tháng 8 năm 1984) là diễn viên điện ảnh Việt Nam.
Hà Tây Tiên Ti

**Hà Tây Tiên Ti** (河西鮮卑) là một bộ lạc người Tiên Ti.

Ông tổ của bộ lạc là Thất Cô đã suất bộ lạc di cư về phía bắc đến vùng Hà Tây. Lãnh thổ của Hà Tây Tiên Ti đông đến Mạch Điền và Khiên Đồn, tây đến Thấp La, nam đến Kiêu Hà, phía bắc tiếp giáp Đại Mạc.

Thọ Điền, con của Thất Cô bắt đầu sử dụng họ Thốc Phát. Cháu của Thốc Phát Thọ Điền là Thốc Phát Thụ Cơ Năng, vào những năm 265-274 đã xâm nhập cướp bóc Tần châu của Tây Tấn, giết chết lần lượt các thứ sử Hồ Liệt, Khiên Hoằng, Tô Du, Dương Hân, còn đánh bại cả quân đội của Lương châu. Tấn Vũ Đế đã phái Mã Long đi đánh Thốc Phát Thụ Cơ Năng, kết quả giành được chiến thắng, bản thân Thụ Cơ Năng bị bộ hạ sát hại.

Sau thời Thụ Cơ Năng, ngôi vị thủ lĩnh lần lượt được truyền cho Vụ Hoàn, Thôi Cân, Tư Phục Kiện. Con của Tư Phục Kiện là Ô Cô đã lập ra nước Nam Lương.

## Thủ lĩnh

## Tham khảo
Ủy ban Khuyến khích Đạo đức và Ngăn ngừa Đồi bại

**Ủy ban Khuyến khích Đạo đức và Ngăn ngừa Đồi bại** (tiếng Ả Rập: هيئة الأمر بالمعروف والنهي عن المنكر; tên tiếng Anh: **Committee for the Promotion of Virtue and the Prevention of Vice**, viết tắt **CPVPV** hay còn gọi tên tiếng Anh khác là **Committee for the Propagation of Virtue and the Elimination of Sin**, viết tắt: **CAVES** hay **HAIA** ) hay còn gọi tên tiếng Việt ngắn gọn là **Ủy ban Ngăn ngừa Đồi bại** là một Ủy ban thuộc Chính phủ Ả Rập Xê Út được biết đến như là một lực lượng Cảnh sát tôn giáo hay mutaween (tiếng Ả Rập: مطوعين) có chức năng thực thi Luật Hồi giáo Sharia tại Quốc gia Hồi giáo này. Ủy ban này có khoảng 3.500 thành viên và nhiều tình nguyện viên, tuần tra viên trên các đường phố để thực thi quy định nghiêm ngặt của quốc gia về trang phục và phân biệt giữa nam và nữ, kiểm tra việc cầu nguyện của người Hồi giáo và những hành vi khác mà họ tin rằng được điều chỉnh bởi Hồi giáo.

## Những tổ chức tương tự
Ngoài nước Ả Rập Xê Út, chính phủ Taliban ở Afghanistan, cũng đã có một bộ "Khuyến khích Đạo đức và Ngăn ngừa Đồi bại" với nhiệm vụ bảo vệ đạo đức tôn giáo tương tự. Taliban được cho là đã áp dụng chính sách của chính phủ Ả Rập Xê Út không chỉ vì họ có một luật Hồi giáo nghiêm khắc, mà bị cho là được tài trợ về tài chánh cũng như về ngoại giao bởi chính quyền Ả Rập Xê Út.

## Chú thích
Reginald Aldworth Daly

**Reginald Aldworth Daly** (18 tháng 3 năm 1871 – 19 tháng 9 năm 1957) là một nhà địa chất học người Canada. Ông là giáo sư Đại học Harvard từ năm 1912 cho đến năm 1942 sau thời gian làm việc với tư cách nhà địa chất thực địa cho Uỷ ban Biên giới Quốc tế Canada (tiếng Anh: *Canadian International Boundary Commission*).

Công việc nghiên cứu đất đá dọc theo chiều dài 400 dặm tại vĩ tuyến 49 Bắc dẫn dắt Daly hình thành nên một lý thuyết trình bày về nguồn gốc đá mácma. Năm 1914, công trình khoa học có ảnh hưởng sâu xa của ông được công bố dưới nhan đề *Igneous Rocks and Their Origin* ("Đá hoả thành và nguồn gốc của chúng"). Theo cuốn *[[A Short History of Nearly Everything]]* của Bill Bryson thì Daly là người sớm đề xuất ý tưởng về thuyết trôi dạt lục địa và thuyết vụ va chạm lớn. Giả thuyết trôi dạt lục địa được hỗ trợ bởi các chứng cứ từ cuốn sách *Our Mobile Earth* xuất bản năm 1926 của Daly. Trong tác phẩm *Strength and Structure of the Earth* (1940), Daly đã tiên liệu được các vấn đề của kiến tạo mảng và đặt ra thuật ngữ "lớp phủ giữa".

Daly được trao tặng Huy chương Penrose vào năm 1935, Huy chương Wollaston vào năm 1942 và Huy chương William Bowie vào năm 1946. Người ta lấy họ của Daly để đặt tên cho khoáng chất dalyite (công thức hóa học: ) cũng như cho những hố va chạm trên Sao Hỏa và Mặt Trăng. Tư gia của ông ở Cambridge hiện là Danh lam Lịch sử Quốc gia Hoa Kỳ.

## Tham khảo

## Công trình
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Đọc thêm
* 
* James H. Natland (2006) *Reginald Aldworth Daly (1871–1957): Eclectic Theoretician of the Earth.*, GSA Today, 16(2). Xem nội dung
Horacio Cartes

**Horacio Manuel Cartes Jara** (sinh ngày 5 tháng 7 năm 1956) là một thương gia người Paraguay và là tổng thống Paraguay được bầu trong cuộc Bầu cử tháng 4 năm 2013. Ông là thành viên của Đảng Colorado và được dự kiến nhậm chức vào ngày 15 tháng 8 năm 2013.

Cartes sở hữu khoảng hai chục doanh nghiệp trong tập đoàn Grupo Cartes bao gồm thuốc lá, nước giải khát, sản xuất thịt, và ngân hàng. Ông là chủ tịch của câu lạc bộ bóng đá Club Libertad từ năm 2001 đến năm 2012, và là chủ tịch của đội tuyển quốc gia của Hiệp hội bóng đá Paraguay trong thời gian FIFA World Cup 2010. 
## Tham khảo
Mộ Dung Tường

**Mộ Dung Tường** (, ? - 397) là một thành viên tông thất Hậu Yên.

Năm Vĩnh Khang thứ 2 (397), Hậu Yên không địch nổi cuộc tấn công của nước Bắc Ngụy, hoàng đế Mộ Dung Bảo chạy khỏi đô thành Trung Sơn (中山, nay thuộc Định Châu, Hà Bắc), trong thành đại loạn. Trong khi đó, Khai Phong công Mộ Dung Tường không theo hoàng đế rút chạy, do đó được mọi người bầu làm minh chủ để kháng cự lại cuộc tấn công của Bắc Ngụy.

Tuy nhiên, Mộ Dung Tường đã củng cố địa vị của mình, liên tục diệt trừ các thế lực khác trong thành. Không lâu sau đó, Mộ Dung Tường lên ngôi hoàng đế, cải nguyên niên hiệu là Kiến Thủy.

Mộ Dung Tường là người ham uống rượu và thích giết chóc, không quan tâm đến quân sĩ và nhân dân. Đến khi quân Bắc Ngụy không còn bao vây Trung Sơn và chỉ kiểm soát các vùng lân cận, ông vẫn từ chối cho cư dân ra ngoài thành để tìm lương thực và việc này đã dẫn đến nạn đói nghiêm trọng.

Cuối cùng, nhân dân Trung Sơn thành đã nghênh đón Mộ Dung Lân vào thành, sau đó, Mộ Dung Tường bị bắt giữ rồi bị xử tử.

## Tham khảo

* Tấn thư, quyển 124
Thốc Phát Thụ Cơ Năng

**Thốc-Phát Thụ-Cơ-Năng** ( ? - 280) là một người Hà Tây Tiên Ti, là thủ lĩnh Thốc Phát Tiên Ti vào thời kỳ Tây Tấn.

Sau khi tổ phụ Thốc Phát Thọ Điền qua đời, Thốc Phát Thụ Cơ Năng tiếp nhiệm chức thủ lĩnh. Thốc Phát Thụ Cơ Năng được đánh giá là người nhiều mưu lược, hơn nữa còn cường tráng và quả cảm.

Năm 270 thời Tấn Vũ Đế, Thốc Phát Thụ Cơ Năng khởi binh phản lại triều đình Tấn. Đến tháng 6, khi giao chiến với quân Tấn tại gò Vạn Hộc (nay thuộc Cao Lan, Cam Túc), quân của Thốc Phát Thụ Cơ Năng đã giết được Thứ sử Tần châu Hồ Liệt. Đến năm 271, Thốc Phát Thụ Cơ Năng liên hợp với các bộ lạc người Hồ khác vây khốn Thứ sử Lương Châu Khiên Hoằng (牽弘) tại Thanh Sơn (nay thuộc phía tây Hoàn, Cam Túc), quân Khiên Hoằng thua trận, bản thân Khiên Hoằng tử trận. Sau đó, Thốc Phát Thụ Cơ Năng lại đánh bại Thứ sử Lương Châu Tô Du (蘇愉) tại Kim Sơn (nay thuộc Sơn Đan, Cam Túc).

Năm 275, Thốc Phát Thụ Cơ Năng chiến bại trước quân thảo phạt do Trấn Tây đại tướng quân Tư Mã Tuấn phái đi, hơn 3000 lính chết trận, Thốc Phát Thụ Cơ Năng phải cho đưa con tin đến triều Tấn thỉnh hàng.

Năm 277, do Thốc Phát Thụ Cơ Năng có ý đồ cướp đoạt điền binh, triều đình Tấn phái Văn Ương suất quân thảo phạt. Thốc Phát Thụ Cơ Năng chiến bại, tổng cộng có 20 vạn người Hồ quy hàng quân Tấn.

Tháng 1 năm 279, Thốc Phát Thụ Cơ Năng công hãm Lương Châu. Tháng 11, Thốc Phát Thụ Cơ Năng giao chiến với tướng Tấn Mã Long (馬隆). Tuy nhiên, Mã Long đã dựa vào "thiên tương xa" để đánh bại Thốc Phát Thụ Cơ Năng, thu phục trị sở Vũ Uy của Lương Châu. Các tù trưởng Tiên Ti Thốt Bạt Hàn (猝跋韓), Thư Vạn Năng (且萬能) dẫn vạn người đến quy hàng quân Tấn. Đến tháng 12, Thụ Cơ Năng lại chiến bại trước Mã Long và bị giết., cuộc nổi dậy cũng chấm dứt. Sau đó, em họ của ông là Thốc Phát Vụ Hoàn kế tiếp làm thủ lĩnh Thốc Phát Tiên Ti.

## Tham khảo
Thốc Phát Tư Phục Kiện

**Thốc Phát Tư Phục Kiện** () là một thủ lĩnh Thốc Phát Tiên Ti vào thời Ngũ Hồ thập lục quốc.

Tư Phục Kiện là nhi tử của Thôi Cân, phụ thân cũng là thủ lĩnh tiền nhiệm của ông. Năm 365, Thôi Cân qua đời, Tư Phục Kiện kế thừa chức vị của Thôi Cân.

Trong thời gian Tư Phục Kiện tại vị, bộ chúng của Thốc Phát Tiên Ti trở nên hưng vượng, chiếm khu vực Lương châu (ước đoán tương được với nam bộ Cam Túc ngày nay).

Sau khi Tư Phục Kiện qua đời, nhi tử là Ô Cô kế vị làm thủ lĩnh, về sau lập ra nước Nam Lương.

## Nhi tử
* Thốc Phát Ô Cô (禿髮烏孤), Nam Lương Vũ Vương, 
* Thốc Phát Lợi Lộc Cô (禿髮利鹿孤), Nam Lương Khang Vương.
* Thốc Phát Nục Đàn (禿髮傉檀), Nam Lương Cảnh Vương.
* Thốc Phát Thổ Lôi (禿髮吐雷)
* Thốc Phát Câu Diên (禿髮俱延), Trương Tùng hầu
* Thốc Phát Văn Chi (禿髮文支), Hưng Thành hầu, sau làm quan Bắc Lương
* Thốc Phát Văn Chân (禿髮文真)

## Tham khảo

*Tấn thư
*Tư trị thông giám
*Thập lục quốc Xuân Thu
Mộ Dung bộ

**Mộ Dung bộ** () là một bộ lạc lớn của tộc Tiên Ti thời kỳ Ngụy-Tấn. Những năm đầu Tào Ngụy, thủ lĩnh Mạc Hộ Bạt đã suất bộ chúng thiên cư đến Liêu Tây, có công theo Tư Mã Ý đánh Công Tôn Uyên, được triều đình phong tước "Suất Nghĩa vương", bắt đầu xây thành ở phía bắc Cức Thành (棘城, nay thuộc Triều Dương, Liêu Ninh). Mạc Hộ Bật sau đổi tên thành Mộ Dung Yên.

Tôn tử của Mộ Dung Yên là Mộ Dung Thiệp Quy được triều đình Trung Nguyên phong là Tiên Ti thiền vu, thiên cư đến Liêu Đông, bắt đầu Hán hóa. Mộ Dung Thiệp Quy có trưởng tử là Mộ Dung Thổ Dục Hồn dẫn bộ chúng thiên di về phía tây đến Hà Hoàng.

Năm Thái Khang thứ 10 (289) thời Tây Tấn, Mộ Dung bộ thiên cư đến Thanh Sơn thuộc Đồ Hà. Năm Nguyên Khang thứ 4 (294), Mộ Dung bộ di cư đến Đại Cức Thành, học cách làm nghề nông, đặt pháp chế như của người Hán. Những năm đầu Vĩnh Gia, Mộ Dung Hối tự xưng là Tiên Ti đại thiền vu.

Sau Bát vương chi loạn, Mộ Dung bộ cát cứ Liêu Đông, sau lại đánh bại Đoàn bộ Tiên Ti và Vũ Văn bộ Tiên Ti, trở thành thế lực hùng mạnh nhất vùng Đông Bắc Trung Quốc. Mộ Dung bộ tuy vậy vẫn triều cống cho triều Tấn, đến thời Mộ Dung Hoảng thì tự xưng là Yên vương, lập ra nước Tiền Yên. Sau đó, Mộ Dung Tuấn tiêu diệt Nhiễm Ngụy, chiếm lĩnh Trung Nguyên. Trong số các nước thời thập lục quốc, các nước Tiền Yên, Hậu Yên, Tây Yên và Nam Yên đều do các thành viên Mộ Dung bộ kiến lập.

## Tham khảo
Mạc Hộ Bạt

**Mạc Hộ Bạt** () là một tù trưởng Mộ Dung bộ Tiên Ti.

Sau khi trở thành tù trưởng, Mạc Hộ Bạt đã đưa bộ chúng từ tái ngoại tiến vào khu vực Liêu Tây (nay là tây bộ tỉnh Liêu Ninh), sinh sống tại vùng Cức Thành.

Năm 238, thời Tào Ngụy, Mạc Hộ Bạt có công theo Tư Mã Ý đánh Công Tôn Uyên, được triều đình phong tước Suất Nghĩa vương (率義王), bắt đầu xây thành ở phía bắc Cức Thành.

Mạc Hộ Bạt do thấy "diêu quan" (một loại mũ có gắn trang sức) đẹp, bèn thu tóc mà đội, chư bộ vì thế gọi là "bộ diêu", sau diễn biến thành "Mộ Dung Yên" (慕容部落).

Chức vụ thủ lĩnh của Mạc Hộ Bạt do con trai là Mộ Dung Mộc Diên kế vị.

## Tham khảo
Mộ Dung Thiệp Quy

**Mộ Dung Thiệp Quy** (, ?- 12/283) là một tù trưởng Mộ Dung bộ Tiên Ti. Ông là cháu nội của tù trưởng Mạc Hộ Bạt, và là con trai của tù trưởng Mộ Dung Mộc Diên.

Không lâu sau khi kế nhiệm chức tù trưởng, Mộ Dung Thiệp Quy đã chuyển căn cứ từ Cức Thành (棘城, nay thuộc Nghĩa, Liêu Ninh) đến phía bắc Liêu Đông quận (nay là Liêu Dương, Liêu Ninh). Các thế hệ tù trưởng Mộ Dung bộ quy phụ triều đình Trung Nguyên, nhiều lần có công hiệp trợ triều đình Trung Nguyên xuất chinh, được thụ phong là "đại thiền vu". Trong thời gian ông tại vị, Mộ Dung bộ và Vũ Văn bộ có quan hệ thù địch.

Mộ Dung Thiệp Quy có trưởng tử là Mộ Dung Thổ Dục Hồn được phân 1700 hộ làm bộ chúng thiên di về phía tây đến Hà Hoàng; thứ tử là Mộ Dung Hối, cùng một nhi tử nữa là Mộ Dung Vận (慕容運).

Tháng thứ 10 năm Thái Khang thứ 2 (281), Mộ Dung Thiệp Quy bắt đầu suất quân tiến đánh Xương Lê quận (nay thuộc Nghĩa, Liêu Ninh) của triều Tấn.

Tháng thứ 2 năm Thái Khang thứ 3 (282), quân Mộ Dung bộ bị quân của An Bắc tướng quân Nghiêm Tuân (嚴詢) đánh bại, có gần vạn lính tử trận, bị xử trảm hay bị bắt.

Tháng thứ 12 năm Tháng Khang thứ 4 (283), Mộ Dung Thiệp Quy qua đời, Mộ Dung Nại kế vị làm tù trưởng.

## Tham khảo
Mộ Dung Nại

**Mộ Dung Nại** (慕容耐) hay **Mộ Dung San** (慕容删) (? - 12/285) là một tù trưởng của Mộ Dung bộ Tiên Ti.

Ông là em trai của tù trưởng Mộ Dung Thiệp Quy. Tháng 12 năm Thái Khang thứ 4 (298), huynh trưởng Thiệp Quy qua đời, ông đã thành công trong việc đoạt lấy chính quyền, song không thành công khi truy sát Mộ Dung Hối- con trai của huynh trưởng.

Tháng thứ 12 năm Thái Khang thứ 5 (285), Mộ Dung Nại bị thuộc hạ diệt trừ.

## Tham khảo