Ngũ hình

**Ngũ hình** () là tên dùng để chỉ các hình thức trừng phạt thân thể được hệ thống pháp luật của các triều đại trong lịch sử Trung Quốc quy định. Trước thời Hán Văn đế (180–157 TCN), ngũ hình gồm xăm hình, cắt mũi, chặt một hoặc cả hai chân, thiến, và tử hình. Sau thời nhà Tùy và nhà Đường (581–907), ngũ hình được chuyển thành lao động khổ sai, lưu vong, tử hình, hoặc các hình thức trừng phạt thân thể như quất roi. 

## Lịch sử
Trong thời kỳ Trung Quốc cổ đại, bên cạnh hình phạt tử hình, các hình thức khác của ngũ hình ban đầu bao gồm các hình thức trừng phạt thân thể để lại dấu hiệu vĩnh viễn trên cơ thể họ. Các hình phạt được coi là một phần của ngũ hình thường bao gồm:
* *Mặc* () hay *kình* () là hình thức khắc chữ và bôi mực lên mặt.
* *Nhị* () là hình thức cắt mũi người bị xử phạt.
* *Ngoạt* () hay *tẫn* () trong thời nhà Hạ và *trảm chỉ* () thời nhà Tần là hình thức chặt một hoặc cả hai bàn chân. Một số nguồn cho rằng hình phạt này bao gồm cả việc tháo khớp gối, và được coi là nguồn gốc cho tên của Tôn Tẫn, một quân sư nổi tiếng thời Chiến Quốc. Một nghiên cứu năm 1999 cho thấy một phụ nữ thời cổ đại cũng đã phải chịu hình thức *ngoạt*.
* *Cung* () hay *dâm hình* (), *hủ hình* () hay *tằm thất hình* () là hình phạt thiến phạm nhân nam. 
* *Đại tích* () là hình phạt tử hình thông qua các hình thức như phanh thây (*phân vi lục*, ), nấu trong vạc (*phanh*, ), ngũ mã phanh thây (*xa liệt*, ), chém bêu đầu (*kiêu thủ*, ), tử hình vứt xác (*khí thị*, ); thắt cổ (*giảo*, ), hay lăng trì (). 

During the Western Han dynasty, tattooing and amputation were abolished as punishments and in subsequent dynasties, the five punishments underwent further modification. By the Sui dynasty, the five punishments had attained the basic form they would have until the end of the imperial era. This is a brief survey of the five punishments during the Qing dynasty:
* *Chī* (), beating on the buttocks with a light bamboo cane. During the Qing dynasty (1644–1911), bamboo clappers were used instead. There were five degrees of *chī*:
** 10 lashes (remitted on payment of 600 *wén* () in copper cash)
** 20 lashes (remitted on payment of 1 *guàn* () and 200 *wén* in copper cash. 1 guàn equals 1000 wén)
** 30 lashes (remitted on payment of 1 *guàn* and 800 *wén* in copper cash)
** 40 lashes (remitted on payment of 2 *guàn* and 400 *wén* in copper cash)
** 50 lashes (remitted on payment of 3 *guàn* in copper cash)
**Zhàng* (), beating with a large stick on either the back, buttocks or legs. The five degrees of *zhàng* were:
** 60 strokes (remitted on payment of 3 *guàn* and 600 *wén* in copper cash)
** 70 strokes (remitted on payment of 4 *guàn* and 200 *wén* in copper cash)
** 80 strokes (remitted on payment of 4 *guàn* and 800 *wén* in copper cash)
** 90 strokes (remitted on payment of 5 *guàn* and 400 *wén* in copper cash)
** 100 strokes (remitted on payment of 6 *guàn* of copper cash)
* *Tú* (), compulsory penal servitude with five degrees of severity:
** One year of penal servitude plus 60 strokes of the large stick (remitted on payment of 12 *guàn* in copper cash)
** One and a half years of penal servitude plus 70 strokes of the large stick (remitted on payment of 15 *guàn* in copper cash)
** Two years of penal servitude plus 80 strokes of the large stick (remitted on payment of 18 *guàn* in copper cash)
** Two and a half years of penal servitude plus 90 strokes of the large stick (remitted on payment of 21 *guàn* in copper cash)
** Three years of penal servitude plus 100 strokes of the large stick (remitted on payment of *24 guàn* in copper cash)
* *Liú* (), exile to a remote location (such as Hainan) with return to one's place of birth being forbidden. There were three degrees of severity:
** 2000 *[[Li (unit)|lĭ]]* () (1000km, 620 miles) plus 100 strokes of the large stick (remitted on payment of 30 *guàn* in copper cash)
** 2,500 *lǐ* (1250km, 775 miles) plus 100 strokes of the large stick (remitted on payment of 33 *guàn* in copper cash)
** 3,000 *lǐ* (1500km, 930 miles) plus 100 strokes of the large stick (remitted on payment of 36 *guàn* in copper cash)
* *Sĭ* (), death penalty. Following the Sui and Tang dynasties there were generally two options: hanging () or decapitation (). From the Song dynasty (970–1279 AD) onwards, slow slicing () along with beheading () were also used. The death penalty could be remitted on payment of 42 *guàn* in copper cash.

The scale of the remittance payments can be gauged from the fact that at the era of the Qianlong Emperor (1735–1796), the average wage of a construction laborer in Zhili (modern day Hebei) Province was 0.72 *wén* or 0.6 troy ounces of silver per day. It takes 160 years of wage from such a worker to pay for remittance of a death sentence.

The following punishments were applied to women for the same crimes as committed by men: 
* *Xíngchōng* (), where the offender was forced to grind grain
* *Zǎnxíng* (), also known as (), squeezing of the fingers between sticks
* *Zhàngxíng* (), beating with wooden staves
* *Cìsǐ* (), forced suicide
* *Gōngxíng* (), sequestration or confinement to a room. Punishment for licentiousness or adultery. *Gōngxing* for women was applied for the same crimes as the *gōng* punishment for men.

## Xem thêm
* Thuần Vu Đề Oanh, cô gái đã thuyết phục Hán Vũ đế loại bỏ ngũ hình.

## Tham khảo