open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Julius Richard Petri

**Julius Richard Petri** (31 tháng 5 năm 1852 - 20 tháng 12 năm 1921) là một nhà vi khuẩn học người Đức, thường được coi là người phát minh ra đĩa Petri trong khi làm việc với tư cách trợ lý cho bác sĩ người Đức Robert Koch.

Petri đầu tiên nghiên cứu y khoa tại Học viện y khoa quân sự **Kaiser-Wilhelm** (1871-1875) và nhận bằng y khoa vào năm 1876. Ông tiếp tục nghiên cứu tại Bệnh viện **Charité** ở Berlin và đảm nhận vai trò là một bác sĩ quân y cho đến năm 1882. Ông là người đã phát kiến ra đĩa Petri, dụng cụ để nghiên cứu vi sinh vật mà ngày nay tên của ông được dùng để đặt cho dụng cụ này.

## Cuộc đời và sự nghiệp
Đầu tiên, Petri học và nghiên cứu y khoa tại Kaiser – Wilhelm – Học viện Quân y (Academy for Military Physicians) (1871–1875), và tại đây ông tốt nghiệp và nhận được bằng y khoa vào năm 1876. Ông tiếp tục việc nghiên cứu của mình tại Charité Hospital ở Berlin và tiếp tục công việc của mình như là một Dược sĩ quân y tới năm 1882.

Từ năm 1877 tới năm 1879, ông được bổ nhiệm về Phòng sức khỏe Hoàng gia (Imperial Health Office) () ở Berlin, tại đây ông trở thành trợ lý cho Robert Koch. Từ lời đề nghị của Angelina Hesse và Walther Hesse, phòng thí nghiệm của Koch bắt đầu nuôi cấy vi khuẩn trên đĩa thạch. Petri từ đó phát minh ra phương pháp nuôi cấy trên đĩa tiêu chuẩn hay còn gọi là đĩa Petri, và ông đã nghiên cứu sâu hơn và phát triển các kỹ thuật nuôi cấy trên thạch với mục đích phân lập hay dòng hóa các khuẩn lạc vi khuẩn từ một tế bào ban đầu. Bước tiến mới này đã làm cho việc phân lập và định danh chính xác các chủng vi sinh vật gây bệnh cho người trở nên khả thi.

## Thông tin khác
Vào ngày 31 tháng 5 năm 2013, Google đã tạo ra một logo phim hoạt hình để kỷ niệm sinh nhật lần thứ 161 của Petri. Doodle này bao gồm hình vẽ sáu đĩa Petri. Sự liên hệ giữa Google và hình trong đĩa Petri chưa rõ ràng dẫn đến nhiều sự giải thích khác nhau trên các trang web - một số cho rằng đó là các chữ cái của từ "Google", những người khác thì lại thấy nó đã mô tả những nơi chứa nhiều vi khuẩn nhất mà ta thường chạm vào.

Khi đưa con trỏ vào các **đĩa Petri**, nó sẽ xuất hình các hình ảnh một chiếc tất bốc mùi, một nắm vặn khóa cửa, bàn phím máy tính, một con chó đang chảy nước dãi, một cái cây dưới mưa, và một cái đĩa đang được chùi rửa.

## Chú thích

## Liên kết ngoài
*Whonamedit
*Petri dish
*Walther and Fanny Hesse
Adolph von Asch

**Adolph Freiherr**** von Asch zu Asch auf Oberndorff** (30 tháng 10 năm 1839 &ndash; 18 tháng 2 năm 1906) là một Trung tướng của Bayern, giữ chức vụ Bộ trưởng Chiến tranh kể từ ngày 5 tháng 6 năm 1893 cho đến ngày 5 tháng 4 năm 1905. Ông sinh ra và mất tại München.

## Tiểu sử
Asch đã gia nhập đội thiếu sinh quân của quân đội Bayern. Vào năm 1859, ông được phong quân hàm thiếu úy và với cấp bậc trung úy, ông đã tham gia Chiến dịch Main trong Chiến tranh Áo-Phổ năm 1866. Vào năm 1870, ông được bổ nhiệm làm Phụ tá thứ hai trong Bộ Tổng chỉ huy (*Generalkommando*) của Quân đoàn I dưới quyền tướng Ludwig von der Tann và tham chiến trong cuộc Chiến tranh Pháp-Đức (1870 &ndash; 1871). Vào năm 1879, ông được thuyên chuyển vào Bộ Chiến tranh Bayern. Vào năm 1893, ông nhậm chức Bộ trưởng Chiến tranh Bayern, rồi đến năm 1905 ông nghỉ hưu.

## Tặng thưởng
* Thập tự Hiệp sĩ của Huân chương Thánh Hubertus

## Ghi chú và chú thích
Đại học Maastricht

**Đại học Maastricht** (viết tắt **UM**) là trường đại học công lập ở Maastricht, Hà Lan. Thành lập năm 1976, đây là trường mới thành lập nhất thứ hai ở Hà Lan. Tên gọi khi thành lập là **Rijksuniversiteit Limburg** sau đó được đổi thành **Universiteit Maastricht** vào năm 1996. Từ năm 2008 nó mang tên "Maastricht University", mà theo hội đồng quản lý nhà trường muốn nhấn mạnh vào giáo dục trên toàn cầu.

Maastricht University có trên 21.000 sinh viên, 55% là sinh viên ngoại quốc, và trên 4.000 nhân viên. Khoảng một nửa chương trình đại học giảng dạy bằng tiếng Anh, trong khi phần còn lại giảng bằng tiếng Hà Lan. Các chương trình cao học và sau đại học đều bằng tiếng Anh.

## Học sau đại học
Trong bảng xếp hạng gần đây của Trung tâm giáo Hà Lan đại học và phát triển. chương trình đào tạo thạc sĩ khoa học chính trị, thạc sĩ quản lý công và thạc sĩ quản lý hành chính của Đại học Maastricht được xếp hạng trong top cao nhất tại Hà Lan và tại châu Âu. Theo thứ hạng bình chọn trên Tuần báo nổi tiếng DIEZEIT của Hà Lan, Potsdam cũng được đánh giá là điểm đến thú vị nhất để bạn tới học thạc sĩ và tiến sĩ.

## Lịch sử

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Home page
Đĩa Petri

**[[Đĩa]] Petri** là một loại đĩa được làm bằng thủy tinh hoặc chất dẻo có dạng hình trụ mà các nhà sinh vật học sử dụng để nuôi cấy tế bào hay những cây rêu nhỏ. Ngoài phần thân đĩa ra thì các đĩa petri còn có nắp đậy để tránh làm mẫu vật thí nghiệm bên trong bị hỏng do các tác động từ môi trường bên ngoài. Nó được đặt theo tên của nhà vi khuẩn học người Đức Julius Richard Petri do ông là người đã phát minh ra đĩa này khi còn làm trợ lý cho Robert Koch. Đĩa Petri bằng thủy tinh có thể được tái sử dụng bằng cách khử trùng (như hấp cách thủy trong nồi hấp chuyên dụng hoặc sấy khô trong lò sấy chuyên dụng ở nhiệt độ từ 120&nbsp;°C-160&nbsp;°C trong vòng từ 30 phút đến 1 tiếng đồng hồ). Để tránh hẳn những vấn đề phát sinh do sự lây nhiễm chéo giữa các lần thí nghiệm gây ra, hiện nay thì người ta sử dụng đĩa Petri bằng chất dẻo dùng một lần. Các đĩa Petri bằng chất dẻo rẻ tiền và có khả năng chống va đập tốt hơn (không làm phát sinh thêm vấn đề vỡ đĩa do bị va đập trong quá trình làm thí nghiệm) so với đĩa làm bằng thủy tinh. Ngoài ra các đĩa này cũng dễ bảo quản hơn so với đĩa thủy tinh khi chỉ cần để nó vào một cái bình hoặc tủ được hút chân không để vô trùng, tránh ánh nắng mặt trời chiếu trực tiếp vào là được.

Đĩa Petri hiện nay thường có khía vòng trên nắp và đáy để chúng không bị trượt khi chồng lên nhau. Đĩa petri thường được sử dụng để nuôi cấy vi khuẩn hoặc tế bào.

## Vi sinh học

Đĩa Petri thường được sử dụng để làm đĩa thạch dùng trong nuôi cấy vi sinh vật. Người ta đổ vào đĩa một chất lỏng hơi ấm có chứa thạch và một hỗn hợp các thành phần cụ thể có thể bao gồm các chất dinh dưỡng, máu, muối, cacbohydrat, thuốc nhuộm, chất chỉ thị, các amino acid và kháng sinh. Sau khi thạch nguội và đông cứng, các đĩa đã sẵn sàng để nhận được một mẫu chứa đầy vi khuẩn thông qua các kỹ thuật cấy khác nhau. 
## Chú thích
Ngày Thế giới Không Thuốc lá

**Ngày Thế giới Không thuốc lá** (*World No Tobacco Day* - WNTD) được chọn vào ngày 31 tháng 5 hàng năm, theo Nghị quyết Resolution 42.19 của WHO. Mục đích của Tổ chức Y tế Thế giới WHO muốn tạo ra và khuyến khích khoảng thời gian 24 tiếng không có khói thuốc lá trên toàn cầu.

Mục đích xa hơn của ngày này là gây sự chú ý của cộng đồng đến tác hại của thuốc lá đối với người hút chủ động cũng như bị động, mà hàng năm cướp đi sinh mạng của 5,4 triệu người trên toàn cầu.

Các quốc gia thành viên của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) thành lập *Ngày Thế giới Không Thuốc lá* vào năm 1987. Trong thời gian từ đó đến nay, ngày này đã được sự ủng hộ của những người không hút thuốc lá, các chính phủ, tổ chức y tế, chăm sóc sức khỏe trên toàn cầu...

## WHO và Ngày Thế giới Không Thuốc lá

*Ngày Thế giới Không Thuốc lá* là một trong số những ngày lễ hàng năm khởi xướng bởi Tổ chức Y tế Thế giới WHO nhằm nâng cao sức khỏe cộng đồng cư dân toàn cầu, bao gồm:
* Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới, 
* Ngày Thế giới Phòng chống bệnh AIDS, 
* Ngày Hiến máu Thế giới
cũng như các ngày sự kiện khác của Liên Hợp Quốc.

## Tham khảo

## Xem thêm
* Ngày lễ quốc tế

## Liên kết ngoài
* Celebrate World Tobacco Day Quit Smoking
* http://vikramkarve.sulekha.com/blog/post/2011/05/world-no-tobacco-day.htm
*World Health Organization World No Tobacco Days
*World No Tobacco Days - Gayatri Pariwar
Bóng đèn

**Bóng đèn** có thể là:
*Đèn huỳnh quang
*Đèn sợi đốt
*Đèn điện tử chân không
*Phần chụp đèn bằng thủy tinh của đèn dầu.
Kim Hoa (định hướng)

**Kim Hoa** có thể là:

### [[Việt Nam]]
* Xã Kim Hoa, tỉnh Hà Tĩnh

; Địa danh cũ
* Huyện cũ Kim Hoa thuộc vùng Kinh Bắc xưa.
* Xã Kim Hoa (huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội); nay là một phần các xã Quang Minh và Tiến Thắng
* Xã Kim Hoa, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh

### [[Trung Quốc]]
* Địa cấp thị Kim Hoa (金华市) thuộc tỉnh Chiết Giang.

## Xem thêm
* Kim Hòa
* Kim Hóa
Kinh Bắc (định hướng)

**Kinh Bắc** có thể là:

* Phường Kinh Bắc, tỉnh Bắc Ninh, Việt Nam
* Trường Đại học Kinh Bắc, một trường đạn học nằm trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh, Việt Nam.

; Địa danh cũ
* Phường Kinh Bắc (thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh); nay là một phần phường Kinh Bắc.
* Trấn Kinh Bắc, địa danh một xứ cũ ở Bắc Bộ.
Pavel Sergeevich Aleksandrov

**Pavel Sergeyevich Aleksandrov** (Tiếng Nga: Павел Сергеевич Александров), còn được gọi là Aleksandroff hoặc Aleksandrov (7 tháng 5 năm 1896 - 16 tháng 11 năm 1982), là một nhà toán học Liên Xô - Nga. Ông đã viết khoảng ba trăm tài liệu, có đóng góp quan trọng để xây dựng lý thuyết tập hợp và tôpô.

Trong lý thuyết tôpô, compact hóa Alexandroff và tôpô Aleksandrov được đặt theo tên của ông.

Aleksandrov từng sinh viên tại trường Đại học Quốc gia Moskva, ông là học trò của Dmitri Egorov và Nikolai Luzin. Vào năm 1923 và 1924, ông cùng với Pavel Urysohn, đến thăm Đại học Göttingen. Sau khi nhận được bằng tiến sĩ vào năm 1927, ông tiếp tục làm việc tại trường Đại học Moskva và cũng tham gia vào Viện Toán học Steklov. Từ năm 1953, ông là thành viên của Viện khoa học Nga.

Ông và Andrey Kolmogorov là đôi bạn tri kỷ suốt đời. Ông nói rằng giữa 2 người không bao giờ có tranh cãi xích mích, không có sự hiểu lầm, và cả hai đều rất hiểu nhau, cùng chung suy nghĩ, triết lý và đồng cảm về quan điểm của nhau. Theo một số nhà nghiên cứu, giữa hai người đã có một mối quan hệ tình dục đồng giới trong những năm 1930, nhưng một số người khác phủ nhận điều này và cho rằng tin đồn này được lan truyền trong những năm 1950 nhằm có cớ đem họ đi cải tạo như những người tham gia vào vụ Luzin.

Aleksandrov cũng tham gia tích cực trong các hoạt động chính trị phản đối vụ Luzin (1936).

Các nhà toán học Nga như Aleksandr Kurosh, Lev Pontryagin và Andrey Tychonoff từng là học trò của Aleksandrov.

Pavel Aleksandrov không nên nhầm lẫn với Aleksandr Danilovich Aleksandrov, một nhà toán học tại Viện Steklov.

## Chú thích
Hoa hậu Toàn quốc Báo Tiền Phong 1992

**Hoa hậu Toàn quốc báo Tiền Phong 1992** là cuộc thi hoa hậu toàn quốc lần thứ 3 do Báo Tiền Phong đứng ra tổ chức. Đêm chung kết được tổ chức ở Nhà thi đấu Phan Đình Phùng, Thành phố Hồ Chí Minh. Người chiến thắng là Hà Kiều Anh, đến từ Thành phố Hồ Chí Minh.

## Kết quả

## Top 16 thí sinh tham dự vòng chung kết

## Thông tin khác của thí sinh

* Hà Kiều Anh khi đăng quang vừa tròn 16 tuổi, sau khi đăng quang Hoa hậu Toàn Quốc 1992 cô được cử sang Hàn Quốc tham dự cuộc thi Hoa hậu Sinh viên Thế giới năm 1993 và được chọn vào Top 5 thí sinh xuất sắc nhất. Năm 1994 cô tiếp tục tham dự cuộc thi Tìm kiếm Người mẫu thời trang châu Á do tạp chí Thời trang trẻ phối hợp với công ty Cát Tiên Sa tổ chức (nay được gọi là Siêu mẫu Việt Nam) và cô đã giành giải 1 chung cuộc. Năm 1998 cô cùng Người đẹp Noel 1992 Trương Ngọc Ánh và Á khôi miền Đông Nam Bộ 1996 Đỗ Bích Ngọc đại diện Việt Nam sang Ai Cập tham dự cuộc thi Miss New Model International, tại đây cô đăng quang danh hiệu Á hậu 1 và một số giải phụ khác như: Gương mặt ăn ảnh nhất, Trang phục đẹp nhất...
* Vi Thị Đông là Hoa khôi các tỉnh phía Bắc 1992.
* Nguyễn Minh Phương là Á khôi 1 các tỉnh phía Bắc 1992
* Lê Thu Hiền là Á khôi 2 các tỉnh phía Bắc 1992
* Đặng Thị Bình Minh sau đó đoạt giải 1 Diễn viên triển vọng 1993 (Hoa hậu Điện ảnh)

## Dự thi quốc tế

## Tham khảo
Tắc kè Adler

**Tắc kè Adler** (đọc là *ad-lơ*), tên khoa học ***Gekko adleri***, là một loài tắc kè được phát hiện tại tỉnh Cao Bằng, miền bắc Việt Nam và tỉnh Quảng Tây, miền nam Trung Quốc, được công bố trên tạp chí khoa học Zootaxa tháng 5 năm 2013. Chúng được đặt tên theo giáo sư Kraig Adler, một nhà nghiên cứu bò sát và ếch nhái nổi tiếng của Hoa Kỳ.

## Đặc điểm sinh học
Kích thước: dài đầu-thân 75&nbsp;mm, đuôi dài 83&nbsp;mm

Mắt trên chân trước không có nốt sần; mắt trên chân sau có không quá 8 nốt sần. Con đực có 17-21 lỗ trước hậu môn. Trên lưng có 4-5 sọc sáng màu nằm ngang.

Thức ăn: dế, ong, mối.

Môi trường sồng: bám trên vách đá, kẽ nhỏ vùng núi đá vôi.

## Phân bố
Hiện thu thập được 25 mẫu tại Cao Bằng và Quảng Tây.

## Chú thích

 
## Liên kết ngoài
* Phát hiện một loài tắc kè mới ở Việt Nam  (và Trung Quốc), Nguyễn Quảng Trường - Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật, tháng 5/2013
*
Nature

***Nature***, xuất bản lần đầu tiên ngày 4 tháng 11 năm 1869, được xếp hạng làm một trong những tập san khoa học đa ngành có trích dẫn nhiều nhất bởi Tổ chức Báo cáo dẫn chứng trên các tạp chí *[[Journal Citation Reports]]* tại đánh giá Science Edition năm 2010. Ngày nay đa số các tập san khoa học chỉ đăng những bài báo trong một chuyên ngành hẹp, và tập san *Nature* cùng một số ít tập san khoa học khác (những tuần san khoa học như *[[Science]]* và *[[Proceedings of the National Academy of Sciences]]*) vẫn đăng các công trình nghiên cứu gốc trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Nhiều kết quả nghiên cứu khoa học trong các lĩnh vực khác nhau mang lại bước tiến mới hay những nghiên cứu gốc quan trọng được công bố trong mục bài viết khoa học hoặc bài viết tổng quan trong *Nature.* Những bài viết hay công trình đăng trong tạp chí này được cộng đồng các nhà khoa học đánh giá rất cao và một trong những tiêu chí đánh giá chất lượng học thuật của công trình khoa học là nó được chấp nhận đăng ở những tạp chí lớn như Nature hay không.

Các nhà khoa học là những độc giả chính đối với các tập san khoa học, nhưng các bài viết tổng quan hay đánh giá cũng nhận được sự chú ý không chỉ đối với những nhà khoa học làm việc ở lĩnh vực khác mà còn đối với cả công chúng không chuyên. Các trang đầu ở mỗi số là những bài viết tổng quan, chọn lọc, bình luận, tin tức mới từ các biên tập viên của tạp chí nhằm khái quát những sự kiện khoa học diễn ra gần đây và nội dung các bài chuyên ngành đăng ở số ra lần này. Những sự kiện khoa học có thể là các hội nghị chuyên đề, quỹ khoa học, các công ty hoạt động trong lĩnh vực liên quan đến khoa học, chính sách dành cho khoa học ở một quốc gia nào đó hay những tin tức mang tính đột phá trong một lĩnh vực. Cũng có chuyên mục đánh giá sách mới xuất bản và nghệ thuật hay nghề nghiệp. Phần còn lại của tạp chí dành cho các bài viết với hàm lượng khoa học cao, mang tính chất hàn lâm và học thuật lớn. Do giới hạn độ dài của mỗi bài viết, các bài báo khoa học trong ấn bản in thường chỉ nêu kết quả tổng quát, các phương pháp mà những nhà nghiên cứu áp dụng, các bài báo trích dẫn; còn chi tiết chứng minh, bố trí thí nghiệm, bảng dữ liệu... thường được nêu trong *Phụ lục* tại trang web của Nature.

Các công trình gửi đến sẽ được ban biên tập xem xét sau đó gửi đến những nhà khoa học nhằm đánh giá chất lượng công trình gửi đến. Trong quá trình này, nhà khoa học đánh giá sẽ làm việc và trao đổi với các tác giả nhằm làm rõ nội dung trong bài báo. Các tác giả trả lời câu hỏi của người đánh giá, và cuối cùng nếu được chấp nhận thì ban biên tập sẽ hiệu chỉnh nội dung, hình ảnh để đăng lên chính thức. Thường quá trình đánh giá mất từ 3 đến 6 tháng.

Năm 2007, *Nature* (cùng với *[[Science]]*) nhận Giải thưởng Hoàng tử xứ Asturias cho sự truyền bá tiến bộ Khoa học và Nhân văn.

## Chú thích

## Tham khảo
Compact hóa Stone–Čech

Trong lý thuyết tôpô, **compact hóa Stone-Čech** (tiếng Anh: *Stone-Čech compactification*) là kỹ thuật để xây dựng một ánh xạ từ một không gian tôpô X đến một không gian compact Hausdorff \beta X. Compact hóa Stone–Čech của một không gian tôpô X là không gian compact Hausdorff lớn nhất sinh bởi X.

Compact hóa Stone–Čech xuất hiện đầu tiên trong một bài báo của Tychonoff (năm 1930) và đã được đưa ra một cách rõ ràng bởi Marshall Stone (năm 1937) và Eduard Čech (năm 1937).

## Chú thích

## Tham khảo
*
*
*
*
*
*
* 
* Dror Bar-Natan, *[http://www.math.toronto.edu/~drorbn/classes/9293/131/ultra.pdf Ultrafilters, Compactness, and the Stone–Čech compactification]*
Không gian compact địa phương

**Không gian compact địa phương** X là một không gian tôpô mà mọi phần tử x của X có một lân cận V_x của x chứa trong một tập compact A\subset X.

## Ví dụ
### Không gian Hausdroff compact
Mỗi không gian Hausdroff compact cũng là không gian compact địa phương.

Ví dụ
* Khoảng đóng [0,1].
* Các đa tạp tôpô đóng.
*Tập Cantor.
* Không gian \displaystyle{\prod_{i\in\mathbb{Z}^{+}}[0,1]} (Khối lập phương Hilbert).

### Không gian Hausdroff compact địa phương nhưng không compact
* Các không gian Euclid \mathbb{R}^n là compact địa phương như là một hệ quả của định lý Heine-Borel.
* Không gian tôpô rời rạc là không gian compact địa phương và Hausdroff. Nếu lực lượng của nó là vô hạn thì nó là một không gian không compact.
* Tất cả các tập con mở hoặc đóng của một không gian Hausdorff compact địa phương thì compact địa phương trong không gian tôpô con. Điều này đưa đến một số ví dụ về tập con compact địa phương của không gian Euclid, chẳng hạn như các đĩa đơn vị mở.
* Tập hợp các số hữu tỉ không phải là compact địa phương vì nó Hausdorff nhưng mở rộng Alexandroff của nó thì không phải là Hausdroff.
* Không gian \mathbb{Q}_p của các số p-adic là compact địa phương bởi vì nó đồng phôi với tập Cantor trừ một điểm. Vì vậy không gian compact địa phương được sử dụng trong giải tích p-adic giải tích cổ điển.

## Phản ví dụ
* \mathbb{Q} là không compact địa phương, vì (a,b)\cap\mathbb{Q} trong \mathbb{Q} không compact theo dãy, dẫn đến mọi tập con compact của \mathbb{Q} là không đâu trù mật.

## Tính chất liên quan
*Không gian Hausdroff compact địa phương là chính tắc.
*Không gian Hausdroff X là compact địa phương khi và chỉ khi với mỗi phần tử của X thì tồn tại không gian con compact C trong X sao cho nó thuộc phần trong của C.
*Cho toàn ánh f:X\rightarrow Y liên tục và mở. Nếu X compact địa phương và Y Hausdroff thì Y compact địa phương.
*Nếu không gian tích là Hausdroff compact địa phương thì các không gian thành phần cũng Hausdroff compact địa phương.

## Tham khảo

*
*
*
*
Bibi

**Bibi** là tên riêng, biệt danh và họ.

## Người
### Biệt danh hoặc nghệ danh
* Bibi (ca sĩ) (sinh 1998), ca sĩ Hàn Quốc
* Châu Bút Sướng (sinh 1985), ca sĩ Trung Quốc
* Benjamin Netanyahu (sinh 1949), thủ tướng Israel
* Bianca Andreescu (sinh 2000), vận động viên quần vợt Canada

### Họ
* Mukhtaran Bibi (sinh , tên hiện nay là Mukhtār Mā'ī), người bị hiếp dâm ở Pakistan

## Khác
* Kênh hoạt hình của VTVCab
Amphisbaena maranhensis

***Amphisbaena maranhensis*** là một loài thằn lằn trong họ Amphisbaenidae. Loài này được Gomes & Maciel mô tả khoa học đầu tiên năm 2012.

## Chú thích

## Tham khảo
*
Brookesia

***Brookesia*** là một chi thằn lằn trong họ Tắc kè hoa. Chúng là những loài đặc hữu của Madagascar.
có kích thước từ nhỏ đến rất nhỏ. *Brookesia* bao gồm các loài được coi là tắc kè hoa nhỏ nhất thế giới, và cũng là một trong những loài bò sát nhỏ nhất. Các thành viên của chi *Brookesia* phần lớn có màu nâu và hầu hết về cơ bản là sống trên cạn.

Một tỷ lệ phần trăm đáng kể các loài trong chi chỉ được xác định danh pháp khoa học trong vòng ba thập kỷ qua, và một số loài vẫn chưa nhận được tên khoa học được biết là vẫn tồn tại. Hầu hết sống trong phạm vi rất nhỏ ở những khu vực khó tiếp cận, và do kích thước nhỏ và tính rụt rè, chúng ít được nghiên cứu so với các họ hàng lớn hơn của chúng.
## Các loài

Có khoảng 30 loài được ghi nhận thuộc chi này:

**[[Brookesia ambreensis]]* Raxworthy & Nussbaum, 1995 
**[[Brookesia antakarana]]* Raxworthy & Nussbaum, 1995
**[[Brookesia bekolosy]]* Raxworthy & Nussbaum, 1995
**[[Brookesia betschi]]* Brygoo, Blanc & Domergue, 1974 
**[[Brookesia bonsi]]* Ramanantsoa, 1980
**[[Brookesia brunoi]]* Crottini et al., 2012
**[[Brookesia brygooi]]* Raxworthy & Nussbaum, 1995 
**[[Brookesia confidens]]* Glaw et al., 2012
**[[Brookesia decaryi]]*, Angel, 1939 
**[[Brookesia dentata]]* Mocquard, 1900
**[[Brookesia desperata]]* Glaw et al., 2012
**[[Brookesia ebenaui]]* (Boettger, 1880)
**[[Brookesia exarmata]]* Schimmenti & Jesu, 1996
**[[Brookesia griveaudi]]* Brygoo, Blanc & Domergue, 1974
**[[Brookesia karchei]]* Brygoo, Blanc & Domergue, 1970 
**[[Brookesia lambertoni]]* Brygoo & Domergue, 1970 
**[[Brookesia lineata]]* Raxworthy & Nussbaum, 1995
**[[Brookesia micra]]* Glaw et al., 2012
**[[Brookesia minima]]* Boettger, 1893 
**[[Brookesia nana]] <small>Glaw et al., 2021</small> 
**Brookesia perarmata* <small>(Angel, 1933)</small>
**Brookesia peyrierasi* <small>Brygoo & Domergue, 1974</small> 
**Brookesia ramanantsoai* <small>Brygoo & Domergue, 1975</small>
**Brookesia stumpffi* <small>Boettger, 1894</small> 
**Brookesia superciliaris* <small>([[Heinrich Kuhl|Kuhl]], 1820)</small>
**Brookesia therezieni* <small>Brygoo & Domergue, 1970</small> 
**Brookesia thieli* <small>Brygoo & Domergue, 1969</small> 
**Brookesia tristis* <small>Glaw et al., 2012</small>
**Brookesia tuberculata* <small>Mocquard, 1894</small>
**Brookesia vadoni* <small>Brygoo & Domergue, 1968</small> 
**Brookesia valerieae* <small>Raxworthy, 1991</small>

==Chú thích==


==Tham khảo==


*[[John Edward Gray|Gray JE]]. 1864. Revision of the Genera and Species of Chamæleonidæ, with the Description of some New Species. *Proc. Zool. Soc. London* *'1864*': 465-477 + Plates XXXI & XXXII. (*Brookesia*, new genus, pp.&nbsp;476–477).
*.
*CITES: [https://web.archive.org/web/20081116124133/http://www.cites.org/eng/app/appendices.shtml Appendices I, II and III.] Accessed 23-01-2009.
*[[Frank Glaw|Glaw, F.]], & [[:de:Miguel Vences|Vences, M.]] (2007). *A Field Guide to the Amphibians and Reptiles of Madagascar, 3d edition.'' Cologne, Germany: Vences & Glaw Verlag. 496 pp. ISBN 978-3-929449-03-7.
Rhineura floridana

***Rhineura floridana***, thường được gọi là **thằn lằn giun Bắc Mỹ** hay **thằn lằn giun Florida**, là một loài thằn lằn duy nhất còn sinh tồn trong họ Rhineuridae. Loài này được Spencer Fullerton Baird mô tả khoa học đầu tiên năm 1858.

## Phân bố
Loài này được tìm thấy tại bang Florida của Hoa Kỳ. Xem xét năm 2007 của Hebree về Amphisbaenia Bắc Mỹ cũng bao gồm một phân tích phát sinh chủng loài của họ Rhineuridae và các loài thằn lằn rắn/thằn lằn giun khác. Phân tích này cho thấy *Rhineura floridana* là loài cơ sở nhất trong họ, nghĩa là dòng dõi của nó đã rẽ nhánh ra đầu tiên trong phạm vi họ này. Tuy nhiên, bản thân loài này lại là khá trẻ, với các hóa thạch sớm nhất đã biết chỉ có từ thế Pleistocen ở Florida. Tổ tiên của *R. floridana* có lẽ đã di cư từ phần nội lục tới khu vực ngày nay là Florida, trong khi phần còn lại của họ Rhineuridae vẫn ở lại vùng nội lục đó để phân tỏa và đa dạng.

## Miêu tả
*Rhineura floridana* có chiều dài trong khoảng 18–30&nbsp;cm (7–12&nbsp;inch). Đầu có mõm giống như cái xẻng nhô về phía trước và dài hơn hàm dưới, được sử dụng để đào bới đất. Mắt tiêu giảm nhiều và hầu như không rõ khi nhìn từ phía ngoài. Loài thằn lằn này không có chân, cơ thể được che phủ bằng các lớp vảy sắp xếp thành vòng, làm cho loài này trông giống như một con giun.

## Môi trường sống
*Rhineura floridana* là động vật đào bới sống trong hang hốc, ưa thích đất cát hay chất nền là lá rụng ẩm mốc, phần lớn thời gian sống ngầm dưới mặt đất, nơi chúng có được sự an toàn từ những kẻ săn mồi. Chúng chỉ nhô lên mặt đất khi người ta cày xới đất hay mưa to buộc chúng phải rời khỏi hang. Do điều này, nên đôi khi tại Mỹ người ta gọi nó là *thunderworms* (giun mưa dông). Khi bị quấy rầy, nó thụt lùi vào trong hang, với đuôi chui vào trước. Thức ăn của nó là côn trùng và giun đất, nhưng nó cũng là kẻ kiếm ăn cơ hội và sẽ ăn gần như bất kỳ động vật không xương sống nào đủ nhỏ để nó có thể bắt được. Cơ chế sinh sản là đẻ trứng.
## Chú thích

## Tham khảo
*
Thằn lằn giun Iberia

**Thằn lằn giun Iberia**, tên khoa học ***Blanus cinereus***, là một loài thằn lằn trong họ Blanidae. Loài này được Vandelli mô tả khoa học đầu tiên năm 1797.

## Hình ảnh

Tập tin:Blanus cinereus 2.jpg
Tập tin:Blanus cinereus.jpg
Tập tin:Culebra ciega.jpg


## Chú thích

## Tham khảo

* Vandelli, 1797: *Flora et faunae Lusitanicae Specimen*. Memorias da academia das Ciencias de Lisboa, , .
*Arnold, E.N., and J.A. Burton. 1978. *A Field Guide to the Reptiles and Amphibians of Britain and Europe*. Collins. London. 272 pp. ISBN 0 00 219318 3. (*Blanus cinereus*, pp.&nbsp;182, 192 + Plate 33 + Map 100.)
* 
* 
* 
*
* 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Downloaded on ngày 28 tháng 7 năm 2007.
* 
* http://www.jstor.org/discover/10.2307/3892735?uid=3739832&uid=2129&uid=2&uid=70&uid=4&uid=3739256&sid=21101731141531
* http://www.wesapiens.org/file/1648093/media/0/Iberian%2BWorm%2BLizard%2B(Blanus%2Bcinereus)?store_lang=1
Thằn lằn giun Maroc

**Thằn lằn giun Maroc**, tên khoa học ***Blanus mettetali***, là một loài thằn lằn trong họ Blanidae. Loài này được Bons mô tả khoa học đầu tiên năm 1963.

## Chú thích

## Tham khảo
*
* Bons, J. 1963. *Notes sur* Blanus cinereus *(Vandelli), description d'une sous-espèce Marocaine:* Blanus cinereus mettetali *ssp. nov.* Bulletin de la Société des Sciences naturelles et physiques du Maroc (1-2): 95-107.
*
*
* 
* 
*
Basiliscus plumifrons

***Basiliscus plumifrons*** hay **giông basilisk**, **thằn lằn húng quế**, **thằn lằn basilisk xanh**, **thằn lằn Chúa Giêsu (Jesus)**, **thằn lằn basilisk**, **xà xanh**, **thằn lằn mào**  là một loài thằn lằn trong họ Corytophanidae. Loài này được Cope mô tả khoa học đầu tiên năm 1876.
Phân bố tự nhiên của loài này từ Honduras đông, thông qua Nicaragua và Costa Rica đến tây Panama.
Chúng là loài ăn tạp và ăn côn trùng, động vật có vú nhỏ (ví dụ như loài gặm nhấm), loài thằn lằn nhỏ hơn, trái cây và hoa. Động vật ăn thịt săn bắt loài này bao gồm các loài chim săn mồi, thú có túi opossum và rắn.

Thằn lằn basilisk có nguồn gốc từ Trung Mỹ và được tìm thấy ở Trung Mỹ và Nam Mỹ.

Thằn lằn basilisk có tên gọi là *thằn Chúa Giêsu (Jesus)* vì có khả năng chạy trên giống Chúa Giêsu. Khi bị đe dọa, chúng thường dang chân sau, thu gọn chân trước và phóng nhanh trên mặt nước. Những con nhỏ hơn và có trọng lượng nhẹ hơn có thể chạy xa hơ. Để giữ cân bằng và duy trì trạng thái thẳng đứng khi chạy trên mặt nước, chúng tự sinh ra một lực ngang đủ lớn để nâng đỡ trọng lượng cơ thể và giữ thân mình thẳng.

Trong phim  có nhân vật Jesús là loài thằn lằn này.

## Hình ảnh

Tập tin:Female plumed basilisk, Boston.jpg
Tập tin:Basiliscus plumifrons Dvur zoo 2.jpg
Tập tin:Basiliscus plumifrons (Caño Negra) mirror.jpg
Tập tin:Basiliscus plumifrons -Costa Rica-8.jpg
Tập tin:CAS-BioD-Canopy-Green Basilisk.JPG
Tập tin:Basiliscus plumifrons (Caño Negro).jpg


## Chú thích

## Tham khảo
* 
*
Laemanctus longipes

***Laemanctus longipes*** là một loài thằn lằn trong họ Corytophanidae. Loài này được Wiegmann mô tả khoa học đầu tiên năm 1834.

## Hình ảnh

Tập tin:Laemanctus longipes.jpg
Tập tin:Laemanctus longipes (El Mirador).jpg


## Tham khảo

*
Brachylophus fasciatus

***Brachylophus fasciatus*** là một loài thằn lằn trong họ Họ Cự đà (Iguanidae). Loài này được Brongniart mô tả khoa học đầu tiên năm 1800. Nó là loài đặc hữu của một số đảo đông nam Fiji, nó cũng được tìm thấy tại Tonga, có thể được con người du nhập đến đây.it was probably introduced by humans. Quần thể cự đà đã giảm trong thế kỷ qua do phá hủy môi trường sống, và quan trọng hơn, sự xuất hiện của cầy và mèo đến các đảo. Đây có thể là một trong số ít loài cự đà được tìm thấy ngoài Tân Thế giới và là một trong những loài phân bố biệt lập về mặt địa lý trong họ *Iguanidae*.

## Phân loại học
Loài này được nhà động vật học người Pháp Alexandre Brongniart mô tả năm 1800. Tên chi *Brachylophus* có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp: brachys (βραχύς) nghĩa là "ngắn" và lophos (λόφος) nghĩa là "mào" để chỉ các mào ngắng chạy dài trên sóng lưng của loài này. Tên khoa học *fasciatus* nghĩa là "có sọc".

Loài này có quan hệ gần với loài Fiji crested iguana và *[[Brachylophus bulabula|B. bulabula]]*. Chi *Brachylophus* được đề xuất có nguồn gốc từ nhánh phổ biến hơn (hiện đã tuyệt chủng) của các loài kỳ nhông Cựu Thế giới phân nhánh từ các họ hàng trong Tân Thế giới của chúng trong Paleogene. Tuy nhiên, không có thành viên nào khác của dòng giả định, còn sống hay hóa thạch, được tìm thấy bên ngoài Fiji và Tonga. Một giả thuyết khác là tổ tiên của loài Kỳ nhông này đã trôi dạt 9000&nbsp;km về phía tây qua Thái Bình Dương từ châu Mỹ, nơi phát hiệt họ hàng gần nhất của chúng.

## Phân bố và môi trường sống
Cự đà dải Fiji là loài đặc hữu của Fiji và được tìm thấy trên các đảo Wakaya, Moturiki, Beqa, Vatulele, Ono, Dravuni, Taveuni, Nggamea, Vanua, Balavu, Avea, Vatu Vara, Lakeba, Aiwa, Oneata, Vanua Levu, Totoya, Kabara, và Fulaga. Nó đã được du nhập từ quần đảo Tonga, New Hebrides, và Wallis và Futuna 300 trước đây. Nó được du nhập đến Vanuatu là động vật hoang dã trong thập niên 1960. Quần thể hoang dã hiện nay có ít hơn 10.000 các thể trong 29 tiểu quần thể riêng biệt. Loài này sống trong hầu hết các khu vực chưa có người sinh sống trên các đảo nói trên, từ các rừng mây đến các đầm lầy đất thấp ven biển.

## Thức ăn
Chúng là các loài ăn cỏ, chúng ăn lá, trái cây, và hoa của các cây thân gỗ và cây bụi, đặc biệt là hoa của cây *[[Hibiscus tiliaceus]]* và quả như chuối và đu đủ. Các con nuôi nhốt được quan sát thấy chúng ăn công trùng; tuy nhiên, con trưởng thành thì không.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*Fiji Banded Iguana at Cyclura.info
*Fiji Banded Iguana at the Houston Zoo 
*Fiji Banded Iguana at junglewalk
Brachylophus vitiensis

***Brachylophus vitiensis*** là một loài thằn lằn trong họ Cự đà (Iguanidae). Loài này được Gibbons mô tả khoa học đầu tiên năm 1981.

## Hình ảnh

Tập tin:Fiji Crested Iguana444.jpg
Tập tin:Fijian Crested Iguana Perth Zoo SMC Sept 2005.jpg
Tập tin:Fiji Iguana.jpg
Tập tin:Brachylophus vitiensis 3.jpg


## Tham khảo

*
Cự đà đất Galapagos

**Cự đà đất Galapagos** (***Conolophus subcristatus***) là một loài thằn lằn trong họ Iguanidae. Loài này được Gray mô tả khoa học đầu tiên năm 1831.

Đây là loài đặc hữu của quần đảo Galapagos, chủ yếu là các đảo Fernandina, Isabela, Santa Cruz, Bắc Seymour, Baltra, và Nam Plaza.
## Hình ảnh

Tập tin:Land Iguana.jpg
Tập tin:A Galapagos Land Iguana on the North Seymour Island in the Galapagos photo by Alvaro Sevilla Design.JPG
Tập tin:Conolophus subcristatus (North Seymour 5).jpg
Tập tin:Galapagos land iguana feeding.JPG
Tập tin:Conolophus subcristatus 01.jpg
Tập tin:Conolophus subcristatus (North Seymour 1).jpg
Tập tin:Conolophus subcristatus (North Seymour 4).jpg


## Tham khảo
Ctenosaura acanthura

***Ctenosaura acanthura*** là một loài thằn lằn trong họ Iguanidae. Loài này được Shaw mô tả khoa học đầu tiên năm 1802.

## Phân bố
Loài này có thể chỉ được tìm thấy phổ biến quanh các vùng con người sinh sống. Chúng phân bố từ trung tâm Tamaulipas đến Isthmus of Tehuantepec giữa các bang Veracruz và Oaxaca của Mexico.

## Sinh sản
Chúng giao phối vào mùa xuân. Con đực thể vị trí tấn bông và thu hút con cái bằng cách đưa đầu lên xuống, cuối cùng rượt đuổi con cái cho đến khi bắt được. Trong 8 đến 10 tuần, con cái sẽ đào tổ và đẻ lên đến 24 trứng. Trứng nở trong 90 ngày, con con bới cát chui ra. Những con non thường có màu lục với các mảng màu nâu, cũng có con toàn màu nâu.

## Tham khảo

*
Nhông đuôi gai Utila

**Nhông đuôi gai Utila** (danh pháp hai phần: *Ctenosaura bakeri*) là một loài cự đà trong chi *[[Ctenosaura]]*, là đặc hữu đảo Utila, thuộc tỉnh Islas de la Bahía ngoài khơi Honduras.

Đây là loài cự đà và một trong hai loài thằn lằn duy nhất chỉ sống ở đầm lầy ngập mặn, do phải chịu sự cạnh tranh với các loài lớn hơn. Nó là loài nhỏ nhất trong ba loài cự đà trên đảo Utila, và khác với những loài khác cùng chi, khi nở ra, con non có màu tối chứ không phải lục hay vàng. Loài này sống trên cây và chủ yếu ăn thực vật nước lợ, dù nó ăn thịt lúc có cơ hội. Con đực phát triển đến chiều dài , con cái nhỏ hơn, đạt . Trứng được đẻ trên bãi biển cát và nở khoảng 60-76 ngày sau, sau đó con non trở lại đầm lầy ngập mặn.

Dù bị đưa đến sát bờ vực tuyệt chủng vào thập niên 1990, nó được phục hồi bởi sự chú ý quốc tế nhờ vào nhà bò sát học người Đức Gunther Köhler và quyển sách *Reptiles of Central America*. Dù nhiều vườn thú và bảo tồn thiên nhiên đã tiến hành nhiều chương trình cho nhông đuôi gai Utila, *C. bakeri* vẫn bị đe dọa do săn bắt quá mức cũng như mất môi trường sống. Cố gắng bảo tồn tại nơi này đang cố giúp loài này tránh bị tuyệt chủng.
## Phân loại và tên
*Ctenosaura bakeri* được mô tả lần đầu tiên bởi nhà động vật học gốc Na Uy Leonhard Hess Stejneger năm 1901, khi đang làm việc cho Viện Smithsonian. Tên chi, *[[Ctenosaura]]*, xuất phát từ hai từ tiếng Hy Lạp: *ctenos* (Κτενός), nghĩa là "lược" (do những gai giống lược trên lưng và đuôi), và *saura* (σαύρα), nghĩa là "thằn lằn". Tên loài, *bakeri*, là để vinh danh Frank Baker, bạn và đồng nghiệp Stejneger, người từng là giám đốc Vườn thú Quốc gia tại Washington, D.C..

Loài này được tin rằng là đã tiến hóa từ một tổ tiên trong đất liền, có lẽ có cùng tổ tiên với *[[Ctenosaura melanosterna|C. melanosterna]]* và *[[Ctenosaura palearis|C. palearis]]*, do phát sinh loài cho thấy nó gần gũi với hai loài kia hơn *[[Ctenosaura similis|C. similis]]*.
## Phân bố và môi trường sống

*C. bakeri* đặc hữu Utila, một đảo nằm ngoài khơi miền bắc Honduras, và sinh sống trong vùng đầm lầy ngập mặn nước lợ rộng . Người ta tin rằng *C. bakeri* bị đẩy tới đầm lầy ngập mặn do không cạnh tranh được với loài *[[Ctenosaura similis|C. similis]]* to lớn, mạnh mẽ hơn thường sống ở vùng khô ráo hơn của Utila. Hai loài này có thể lai và con lai sinh ra có thể sống. Từ quan điểm tiến hóa và sinh thái học, sống ở rừng ngập mặn nước lợ cần sự thích nghi đặc biệt về chế độ ăn và hành vi. Nó là một trong hai loài thằn lằn chỉ sống ở rừng ngập mặn, loài còn lại là *[[Anolis utilensis]]*.
## Tham khảo
Ctenosaura melanosterna

***Ctenosaura melanosterna*** là một loài thằn lằn trong họ Iguanidae. Loài này được Buckley miêu tả khoa học đầu tiên năm 1997.

## Hình ảnh

Tập tin:Kemba - Ctenosaura melanosterna - Tiergarten Schönbrunn 2.jpg
Tập tin:Kemba - Ctenosaura melanosterna - Tiergarten Schönbrunn 4.jpg
Tập tin:Kemba - Ctenosaura melanosterna - Tiergarten Schönbrunn.jpg


## Chú thích

## Tham khảo
* 
*
Nhông đuôi gai Roatan

**Nhông đuôi gai Roatan** (danh pháp hai phần: *Ctenosaura oedirhina*) là một loài thằn lằn trong họ Iguanidae. Loài này được De Queiroz mô tả khoa học đầu tiên năm 1987.

## Tham khảo
Ctenosaura similis

***Ctenosaura similis*** là một loài thằn lằn trong họ Iguanidae. Loài này được Gray mô tả khoa học đầu tiên năm 1831. Nó là loài thằn lằn chạy nhanh nhất thế giới
Đây là loài bản địa Mexico và Trung Mỹ đã được du nhập vào Hoa Kỳ ở bang Florida. Đây là loài lớn nhất trong chi Ctenosaura.

## Hình ảnh

Tập tin:Black Spiny-tailed Iguana-27527.jpg
Tập tin:Iguanamexico.jpg
Tập tin:Iguana Manual Antonio.jpg
Tập tin:Black Ctenosaur, in tree, Costa Rica.jpg
Tập tin:Ctenosaura similis Uxmal.jpg
Tập tin:Ctenosaura similis (juvenile).jpg


## Chú thích

## Tham khảo

* Manfred Rogner: *Echsen 1*, Ulmer Verlag, ISBN 3-8001-7248-8
* Gunther Köhler, Bruno Streit: Notes on the systematic status of the taxa *acanthura*, *pectinata*, and *similis* of the genus *Ctenosaura*. Senckenbergiana biologica 75: 33-43 (1996)
* 
* 
* 
* West Coast Iguana Research 
* Black Spinytail Iguana , Florida Fish & Wildlife Conservation Commission
Cyclura collei

***Cyclura collei*** là một loài thằn lằn trong họ Họ Cự đà (Iguanidae). Loài này được Gray mô tả khoa học đầu tiên năm 1845.

## Hình ảnh

Tập tin:Cyclura collei female.jpg
Tập tin:Cyclura collei head.jpeg
Tập tin:Jamaican iguana.jpg


## Chú thích

## Tham khảo
* 
*
Cyclura cornuta

***Cyclura cornuta***
,C. c. onchiopsis, ***Navassa Island iguana***
,C. c. stejnegeri, ***Mona Island iguana*** là một loài kỳ nhông trong họ Iguanidae. Loài này được Bonnaterre mô tả khoa học đầu tiên năm 1789.

Loài này chủ yếu được tìm thấy trên đảo Hispaniola trong khu vực Caribe, chia sẻ giữa Cộng hòa Haiti và Cộng hòa Dominica. Chúng dao động về chiều dài từ 60&nbsp;cm (24&nbsp;in) tới 136&nbsp;cm (54&nbsp;in) và màu sắc từ xám thép tới lục sẫm hay nâu.

Ngoài phân loài nguyên chủng (*Cyclura cornuta cornuta*) ở Hispaniola, còn có 2 phân loài nữa là kỳ nhông đất Mona (*Cyclura cornuta stejnegeri*) và kỳ nhông đảo Navassa (*Cyclura cornuta onchiopsis*), mặc dù phân loài cuối này được cho là đã tuyệt chủng trong tự nhiên.

## Hình ảnh

Tập tin:Nashornleguan6 (fcm).jpg
Tập tin:Karibik 27.png
Tập tin:Iguana pauses in the grass..jpg
Tập tin:Cycluracornuta.jpg
Tập tin:Rhino.iguana.claw.arp.jpg
Tập tin:Nashornleguan1 (fcm).jpg
Tập tin:Cyclura cornuta - Phoenix Zoo.jpg


## Chú thích

## Tham khảo
*
Cyclura cychlura

***Cyclura cychlura*** là một loài thằn lằn trong họ Iguanidae. Loài này được Cuvier mô tả khoa học đầu tiên năm 1829.

## Hình ảnh

Tập tin:Cyclura cychlura inornata.jpg
Tập tin:Cyclura cychlura inornata in the bahamas 2.jpg
Tập tin:Cyclura cychlura inornata in the bahamas.jpg


## Chú thích

## Tham khảo
* 
*
Cyclura nubila

***Cyclura nubila*** là một loài thằn lằn trong họ Iguanidae. Loài này được Gray mô tả khoa học đầu tiên năm 1831. Trong tiếng Anh, *C. nubila* còn được gọi là **Cuban ground iguana** (cự đà đất Cuba) hoặc **Cuban iguana** (cự đà Cuba). Nó là loài lớn nhất trong nhóm cự đà đá Tây Indies (chi *[[Cyclura]]*), một trong những nhóm thằn lằn nguy cấp nhất. Loài động vật ăn cỏ có đôi mắt màu đỏ, một đuôi dày, và hàm dưới nhọn này là một trong những loài thằn lằn lớn nhất vùng Caribe.

Cự đà Cuba phân bố trên khắp các khu vực ven biển phía nam nhiều đá của đảo chính Cuba và đảo nhỏ xung quanh nó với quần thể hoang dã phát triển trên Isla Magueyes, Puerto Rico. Loài này cũng được tìm thấy ở Tiểu Cayman và Cayman Brac của Quần đảo Cayman, nơi một phân loài riêng biệt hiện diện. Con cái bảo vệ nơi làm tổ của chúng và thường làm tổ tại nơi được đào bởi cá sấu Cuba. Chúng thường chọn nơi ở bên trong hoặc gần xương rồng lê gai như một biện pháp phòng thủ.

Mặc dù quần tự nhiên đang suy giảm vì bị động vật khác săn ăn thịt trong hoang dã và nạn mất môi trường sống do con người phát triển nông nghiệp, số lượng cự đà đã được bảo tồn nhờ kết quả của nuôi nhốt và các chương trình bảo vệ.
## Hình ảnh

Tập tin:Blue Iguana at QEII Botanic Park.jpg
Tập tin:Cayman Blue Iguana 2005.jpg
Tập tin:Cayman I. Blue Iguana 2005.jpg


## Chú thích

## Tham khảo
* 
*
Cyclura pinguis

***Cyclura pinguis*** là một loài thằn lằn trong họ Iguanidae. Loài này được Barbour mô tả khoa học đầu tiên năm 1917.

## Hình ảnh

Tập tin:Stout Iguana.jpg
Tập tin:Cyclura pinguis1.jpg
Tập tin:Anegada Ground Iguana.jpg


## Chú thích

## Tham khảo
* 
*
Cự đà sa mạc

**Cự đà sa mạc** (tên khoa học ***Dipsosaurus dorsalis***) là một loài thằn lằn trong họ Cự đà (Iguanidae). Loài này được Baird & Girard mô tả khoa học đầu tiên năm 1852.

## Hình ảnh

D Iguana.jpg
Desert iguana (Dipsosaurus dorsalis) Zzyzx Insects and Other Arthropods Class (8773671439).jpg
Desert Iguana (Dipsosaurus dorsalis); Cholla Cactus Garden - 12489017453.jpg
Desert Iguana (Dipsosaurus dorsalis); Cholla Cactus Garden.jpg


## Chú thích

## Tham khảo

* Frost, D.E. and R.E. Etheridge (1989) *A Phylogenetic Analysis and Taxonomy of Iguanian Lizards (Reptilia: Squamata)*. Univ. Kansas Mus. Nat. Hist. Misc. Publ. 81
* Frost, D.R., R. Etheridge, D. Janies and T.A. Titus (2001) *Total evidence, sequence alignment, evolution of Polychrotid lizards, and a reclassification of the Iguania (Squamata: Iguania).* American Museum Novitates 3343: 38 pp.
* Desert Iguana Pictures 
* Arizona-Sonora Desert Museum: Desert Iguana (''Dipsosaurus dorsalis'')
* San Diego Natural History Museum: ''Dipsosaurus dorsalis'' (Desert Iguana)
Iguana delicatissima

***Iguana delicatissima*** là một loài cự đà trong họ Iguanidae. Loài này được Laurenti mô tả khoa học đầu tiên năm 1768.

## Hình ảnh

Iguana delicatissima au sol.JPG
Iguana delicatissima dans des branches.JPG
Lesser Antillean Iguana Dominica.jpg


## Chú thích

## Tham khảo
* 
* 
*http://www.sbhnature.com/reptiles/fr/Sauria1.html
Cự đà xanh

**[[Cự đà nuôi|Cự]] đà xanh**, **rồng Nam Mỹ xanh** hay đơn giản là **cự đà** (*Iguana iguana*) là một loài thằn lằn trong họ Cự đà. Loài này được Linnaeus mô tả khoa học đầu tiên năm 1758. Đây là loài bản địa của Trung, Nam Mỹ và vùng Caribbea. Chúng được nhập khẩu và nuôi làm thú nuôi độc lạ.

## Đặc điểm
Phạm vi phân bố cự đà xanh dao động trên một khu vực địa lý rộng lớn, từ miền nam Brazil và Paraguay xa về phía bắc tận Mexico và quần đảo Caribbean. Loài này rất phổ biến trên khắp Puerto Rico, nơi chúng được gọi là "Gallina de palo" và được coi là một loài xâm lấn được du nhập từ Nam Mỹ; ở Hoa Kỳ quần thể hoang dã tồn tại ở nam Florida (bao gồm Florida Keys), Hawaii, quần đảo Virgin thuộc Mỹ và thung lũng Rio Grande của Texas.

Là một loài động vật ăn thực vật, nó đã thích nghi đáng kể với các việc liên quan đến vận động và điều hòa áp suất thẩm thấu do kết quả của chế độ ăn uống của nó. Nó phát triển đến 1,5 m chiều dài từ đầu đến đuôi, mặc dù một vài mẫu vật có thể dài đến 2 m và cân nặng đến 9,1&nbsp;kg.

## Hình ảnh

File:Kỳ đà núi ở Việt Nam ngày 12 tháng 9 năm 2020.jpg
Tập tin:Iguana verde (Iguana iguana), Zoo de Ciudad Ho Chi Minh, Vietnam, 2013-08-14, DD 01.JPG
Tập tin:Iguana verde (Iguana iguana), Zoo de Ciudad Ho Chi Minh, Vietnam, 2013-08-14, DD 02.JPG
Tập tin:Iguana iguana Fern Forest small.JPG
Tập tin:Iguana iguana Fern Forest.JPG
Tập tin:Iguana iguana en Venezuela.jpg
Tập tin:Iguana iguana Portoviejo 04.jpg
Tập tin:Iguana iguana 9 11 09.jpg
Tập tin:Iguana Iguana iguana (2446949771).jpg
Tập tin:Iguana iguana Puerto Rico zoo.jpg
File:Green iguana on branch.jpg


## Chú thích

## Tham khảo
* 
*
Sauromalus ater

***Sauromalus ater*** là một loài thằn lằn trong họ Iguanidae. Loài này được Duméril mô tả khoa học đầu tiên năm 1856.

## Hình ảnh

Tập tin:Western.chuckwalla.arp.jpg
Tập tin:Sauromalus ater (3).jpg
Tập tin:Common Chuckwalla Male.jpg
Tập tin:Common chuckwalla.jpg


## Chú thích

## Tham khảo
* 
*
Sauromalus hispidus

***Sauromalus hispidus*** là một loài thằn lằn thuộc chi Iguanidae bản địa Isla Ángel de la Guarda trong vịnh California. Loài này đã được người Seri du nhập đến những đảo khác như một nguồn thức ăn tiềm năng.

## Tên gọi
Tên chi, *Sauromalus*, là sự kết hợp của hai từ tiếng Hy Lạp cổ: σαῦρος (*sauros*), nghĩa là "thằn lằn", và ομαλυς (*omalus*) nghĩa là "dẹp". Tên loài, *hispidus* là một từ tiếng Latinh nghĩa là "sần sùi" hay "gai góc".
## Mô tả
*S. hispidus* là loài lớn thứ nhì trong chi *[[Sauromalus]]*, với tổng chiều dài cơ thể đạt  gồm cả đuôi, và nặng đến . Đây được coi là một loài khổng lồ, vì chúng lớn hơn các họ hàng trên đất liền từ hai đến ba lần. Cơ thể nó có màu nâu đậm với những mảng màu đen.

## Phân bố
*S. hispidus* đặc hữu Isla Ángel de la Guarda và 10 đảo nhỏ hơn trong vịnh California.

## Hành vi và sinh sản
Chúng vô hại đối với con người, và thường chạy trốn mọi kẻ thù tiềm năng. Khi hoảng sợ, chúng phình to phổi ra, mở rộng cơ thể, và rút vào một kẽ đá nào đó.

Các con đực có thể tạo lập một hệ thống cấp bậc, trong đó con đực lớn thống trị những con đực nhỏ hơn trong lãnh thổ của nó. Loài này biết bảo vệ lãnh thổ và giao tiếp với nhau bằng cả màu sắc và cử chỉ, như gật đầu và đóng mở miệng.

Chúng là động vật sống ban ngày, và dành hầu hết thời gian buổi sáng và các ngày mùa đông để tắm nắng. Chúng thích nghi tốt với điều kiện sa mạc; vẫn hoạt động ở nhiệt độ 102&nbsp;°F (39&nbsp;°C).

Mùa giao phối kéo dài từ tháng 3 đến tháng 7, con cái đẻ từ 5 đến 16 trứng vào khoảng tháng 6 đến tháng 8. Trứng nở vào cuối tháng 11. *S. hispidus* có thể sống đến 25 năm.

## Chế độ ăn
Chúng ưa thích những nơi nhiều đá với nhiều hang hốc để có thể dễ dàng lẫn trốn khi bị đe dọa. Nơi chúng sống thường mọc các loài cây như *[[Cylindropuntia]]* và *[[Cylindropuntia]]*. Đây cũng là nguồn thức ăn chính cho loài ăn thực vật này. Chúng ăn lá, trái cây, và hoa; côn trùng cũng là một nguồn thức ăn phụ.

## Tác động với con người
Người Seri xem *S. hispidus* là một nguồn thức ăn quan trọng. Một số loài được lai giống với *[[Sauromalus varius]]* và đưa đến đa số các đảo ở Bahia de los Angeles: Isla San Lorenzo Norte, Isla San Lorenzo Sur, và Tiburón như thức ăn dự trữ khi cần thiết. Điều này xảy ra trước khi người châu Âu đặt chân lên châu Mỹ và quần thể trên các đảo kia đã biến mất. Nhưng những năm gần đây, chúng lại được đưa đến các đảo như một cách hợp pháp để tạo nên những quần thể động vật cảnh.

## Chú thích
Cyclura rileyi

***Cyclura rileyi*** là một loài thằn lằn trong họ Iguanidae. Loài này được Stejneger mô tả khoa học đầu tiên năm 1903.

## Hình ảnh

Tập tin:Cyclura rileyi rileyi Low Cay 2004 c W K Hayes.JPG
Tập tin:2012-02-Cayo Saetia Wirtelschwanzleguan 01 anagoria.JPG
Tập tin:2012-02-Cayo Saetia Wirtelschwanzleguan 02 anagoria.JPG
Tập tin:Cyclura rileyi cristata White Cay 1997 c W K Hayes.jpg


## Chú thích

## Tham khảo
* 
*
Sauromalus varius

***Sauromalus varius*** là một loài thằn lằn trong họ Iguanidae. Loài này được Dickerson mô tả khoa học đầu tiên năm 1919.

## Hình ảnh

Tập tin:Sauromalus varius (4).jpg
Tập tin:Sauromalus varius.jpg
Tập tin:Sauromalus varius at the Columbus Zoo-2011 07 11 IMG 0677.JPG
Tập tin:MP-Sauromalus varius 4.jpg
Tập tin:San Esteban Island Chuckwalla.jpg


## Chú thích

## Tham khảo
* 
*
Callisaurus draconoides

***Callisaurus draconoides*** là một loài thằn lằn trong họ Phrynosomatidae. Loài này được Blainville mô tả khoa học đầu tiên năm 1835.

## Hình ảnh

Zebraschwanzleguan (Callisaurus draconoides)93.jpg
Callisaurus draconoides.png
Lizards sandy reptiles.jpg
Western zebra tailed lizard.jpg

## Chú thích

## Tham khảo
* 
* 
* 
* *National Audubon Society Field Guide to North American Reptiles and Amphibians*. Knopf, Chanticleer Press Ed edition, (1979). ISBN 0-394-50824-6
* Halliday, Tim and O'Shea, Mark; *Smithsonian Handbooks: Reptiles and Amphibians*. Dorling Kindersley Publishing (2002). ISBN 0-7894-9393-4
Cophosaurus texanus

***Cophosaurus texanus*** là một loài thằn lằn trong họ Phrynosomatidae. Loài này được Troschel mô tả khoa học đầu tiên năm 1852.

## Hình ảnh

Cophosaurus texanus.jpg


## Chú thích

## Tham khảo
* 
* 
* 
* Yahooligans! Animals: Greater Earless Lizard 
* Saguaro-Juniper Corp. webpage
Petrosaurus thalassinus

***Petrosaurus thalassinus*** là một loài thằn lằn trong họ Phrynosomatidae. Loài này được Cope mô tả khoa học đầu tiên năm 1863.

## Hình ảnh

Tập tin:Blauer Felsenleguan.jpg
Tập tin:Petrosaurus thalassinus -Zurich Zoo-6a.jpg
Tập tin:Petrosaurus thalassinus -Zurich Zoo-8a.jpg
Tập tin:Petrosaurus thalassinus rock lizard los angeles zoo.jpg


## Tham khảo

*
Kỳ nhông sừng bãi biển

**Kỳ nhông sừng bãi biển** (danh pháp hai phần: *Phrynosoma blainvillii*) là một loài thằn lằn trong họ Phrynosomatidae. Loài này được Gray mô tả khoa học đầu tiên năm 1839.

## Tham khảo
Phrynosoma cornutum

***Phrynosoma cornutum*** là một loài thằn lằn trong họ Phrynosomatidae. Loài này được Harlan mô tả khoa học đầu tiên năm 1824.

## Hình ảnh

Tập tin:Federal horned toad pic.jpg
Tập tin:Haeckel Lacertilia.jpg
Tập tin:Pet Texas Horned Lizard.jpg
Tập tin:PSM V02 D697 Horned frog.jpg


## Tham khảo

*
Phrynosoma douglassii

***Phrynosoma douglasii*** là một loài thằn lằn trong họ Phrynosomatidae. Loài này được Bell mô tả khoa học đầu tiên năm 1828.

## Hình ảnh

Tập tin:Flickr - brewbooks - Short-Horned Lizard - Umtanum Ridge hike (1).jpg
Tập tin:Flickr - brewbooks - Short-Horned Lizard - Umtanum Ridge hike.jpg
Tập tin:Phrynosoma hernandesi short horned lizard.jpg


## Tham khảo

*
Phrynosoma hernandesi

***Phrynosoma hernandesi*** là một loài thằn lằn trong họ Phrynosomatidae. Loài này được Girard mô tả khoa học đầu tiên năm 1858.

## Hình ảnh

Tập tin:Kurzhorn-Krötenechse 2.jpg
Tập tin:Phrynosoma hernandesi short horned lizard.jpg
Tập tin:Short-horned lizard Phrynosoma hernandesi (7914871288).jpg


## Tham khảo

*
Phrynosoma orbiculare

***Phrynosoma orbiculare*** là một loài thằn lằn trong họ Phrynosomatidae. Loài này được Linnaeus mô tả khoa học đầu tiên năm 1758.

## Hình ảnh

Tập tin:Phrynosoma hernandesi (Calibas).jpg
Tập tin:Short-horned lizard - Charles M Russell National Wildlife Refuge - Montana - 2011-04-12.jpg
Tập tin:Short-horned lizard Phrynosoma hernandesi (7914871288).jpg


## Tham khảo

*
Sceloporus acanthinus

***Sceloporus acanthinus*** là một loài thằn lằn trong họ Phrynosomatidae. Loài này được Bocourt mô tả khoa học đầu tiên năm 1873.

## Chú thích

## Tham khảo
* Bocourt, 1873: *Caractères d'une espèce nouvelle d'iguaniens, le Sceloporus Acanthinus*. Annales des sciences naturelles, Zoologie et biologie animale, ser. 5, , ,  (texte intégral).
* 
*