Sân bay Istanbul

**Sân bay Istanbul** () () là sân bay quốc tế chính phục vụ thành phố Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ. Tọa lạc tại quận Arnavutköy ở phía châu Âu của thành phố, sân bay này được thiết kế để trở thành trung tâm vận chuyển hàng không lớn nhất thế giới sau khi hoàn tất toàn bộ các giai đoạn xây dựng.

Sân bay chính thức được khánh thành vào ngày 29 tháng 10 năm 2018 và bắt đầu tiếp nhận toàn bộ các chuyến bay thương mại từ Sân bay Atatürk Istanbul vào tháng 4 năm 2019. Với công suất thiết kế dự kiến lên tới 200 triệu hành khách mỗi năm khi hoàn thành cả 4 giai đoạn, đây là dự án cơ sở hạ tầng lớn nhất trong lịch sử Thổ Nhĩ Kỳ. Năm 2023, sân bay này đã phục vụ hơn 76 triệu lượt khách, giữ vững vị thế là một trong những sân bay bận rộn nhất châu Âu.

## Lịch sử

### Bối cảnh và Nhu cầu
Vào đầu những năm 2010, Sân bay Atatürk Istanbul – sân bay chính của thành phố lúc bấy giờ – đã rơi vào tình trạng quá tải nghiêm trọng. Với vị trí nằm lọt thỏm trong khu vực đô thị hóa cao của quận Bakırköy, sân bay Atatürk không còn không gian để xây dựng thêm đường băng nhằm đáp ứng sự phát triển nóng của Turkish Airlines. Chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ đã quyết định xây dựng một sân bay hoàn toàn mới tại phía Bắc Istanbul, gần Biển Đen, để giải quyết vấn đề tắc nghẽn không lưu và định vị Istanbul là trạm trung chuyển toàn cầu.

### Đấu thầu và Xây dựng
Dự án được đấu thầu vào ngày 3 tháng 5 năm 2013. Liên danh Cengiz-Kolin-Limak-Mapa-Kalyon (được gọi tắt là IGA) đã thắng thầu với mức giá 22,1 tỷ Euro cho quyền vận hành trong 25 năm, bắt đầu từ năm 2018.

Lễ khởi công diễn ra vào ngày 7 tháng 6 năm 2014. Quá trình xây dựng đối mặt với nhiều thách thức về địa hình, bao gồm việc san lấp các khu vực mỏ than cũ và rừng rậm. Dự án đã huy động hơn 30.000 công nhân và hàng nghìn thiết bị hạng nặng hoạt động liên tục.

### Khánh thành và Chuyển giao "Big Bang"
Sân bay được Tổng thống Recep Tayyip Erdoğan khánh thành tượng trưng vào ngày 29 tháng 10 năm 2018, nhân kỷ niệm 95 năm ngày thành lập nước Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ. Ban đầu, chỉ có một số chuyến bay nội địa và quốc tế hạn chế được khai thác.

Cuộc chuyển giao lịch sử mang tên "The Great Move" (Cuộc di chuyển vĩ đại) diễn ra vào ngày 5 và 6 tháng 4 năm 2019. Trong vòng 45 giờ, hàng nghìn tấn thiết bị mặt đất và hàng trăm máy bay đã được di dời từ Sân bay Atatürk sang Sân bay Istanbul mới. Mã sân bay IATA **IST** cũng được chuyển từ Atatürk sang sân bay mới, trong khi Atatürk nhận mã mới là **ISL**.

## Cơ sở vật chất

### Nhà ga hành khách
Sân bay Istanbul hiện có một nhà ga chính (Main Terminal) được coi là tòa nhà sân bay dưới một mái che lớn nhất thế giới, với diện tích sàn khoảng 1,4 triệu m².
* Kiến trúc: Thiết kế của nhà ga mang đậm nét văn hóa Thổ Nhĩ Kỳ và Hồi giáo, với mái vòm lấy cảm hứng từ các nhà thờ Hồi giáo và phòng tắm hơi (Hammam) truyền thống của Istanbul.
* Khu vực: Nhà ga được chia thành 5 nhánh (pier) A, B, D, F và G. Nhánh G và một phần nhánh F dành cho các chuyến bay nội địa, trong khi các khu vực còn lại phục vụ các chuyến bay quốc tế.
* Tiện ích: Sân bay sở hữu khu vực miễn thuế (Duty Free) khổng lồ rộng 53.000 m² do Unifree vận hành, cùng với khách sạn YOTEL (cả bên trong và bên ngoài khu vực quá cảnh).

### Đường băng
Tính đến năm 2024, sân bay vận hành 5 đường băng độc lập, cho phép các hoạt động cất/hạ cánh song song, giúp tối ưu hóa lưu lượng không lưu:
* Đường băng 16R/34L (3.750m)
* Đường băng 16L/34R (3.750m)
* Đường băng 17R/35L (4.100m)
* Đường băng 17L/35R (4.100m)
* Đường băng 18/36 (3.060m) - Dự phòng và hoạt động độc lập.

Theo quy hoạch tổng thể, sân bay sẽ có tổng cộng 6 đường băng khi hoàn thành tất cả các giai đoạn.

### Đài kiểm soát không lưu
Đài kiểm soát không lưu (ATC) của sân bay Istanbul là một điểm nhấn kiến trúc nổi bật. Được thiết kế bởi Pininfarina và AECOM, tháp có hình dáng của một bông hoa tulip – biểu tượng lịch sử của Thổ Nhĩ Kỳ và Hồi giáo. Thiết kế này đã giành giải thưởng Kiến trúc Quốc tế năm 2016.

## Các giai đoạn phát triển
Dự án Sân bay Istanbul được chia thành 4 giai đoạn xây dựng chính, dự kiến hoàn thành toàn bộ vào năm 2028-2030:
# Giai đoạn 1 (Hoàn thành 2018): Nhà ga chính với công suất 90 triệu khách/năm, 2 đường băng, nhà ga hàng hóa và các công trình phụ trợ.
# Giai đoạn 2 (Hoàn thành 2020): Bổ sung đường băng thứ 3 độc lập và đường lăn.
# Giai đoạn 3 (Đang triển khai): Xây dựng nhà ga vệ tinh thứ nhất, thêm đường băng thứ 4 và mở rộng khu vực bảo dưỡng.
# Giai đoạn 4 (Tương lai): Xây dựng thêm nhà ga vệ tinh, đường băng thứ 5 và 6, nâng tổng công suất lên 200 triệu khách/năm.

## Hãng hàng không và Tuyến bay
Sân bay Istanbul là trung tâm hoạt động chính (hub) của Turkish Airlines. Nhờ vị trí địa lý chiến lược nằm giữa châu Âu, châu Á và châu Phi, sân bay kết nối tới hơn 300 điểm đến trên toàn cầu.

### Hành khách
Một số hãng hàng không lớn đang hoạt động tại đây bao gồm:
* Turkish Airlines: Phục vụ mạng lưới bay rộng khắp thế giới tới Bắc Mỹ, Nam Mỹ, Châu Âu, Châu Á, Châu Phi và Châu Úc.
* Lufthansa, Air France, British Airways: Các hãng hàng không châu Âu lớn.
* Emirates, Qatar Airways, Etihad Airways: Các hãng hàng không Trung Đông.
* Aeroflot: Kết nối mạnh mẽ với Nga (tùy thuộc vào tình hình địa chính trị).
* Vietnam Airlines: Có các chuyến bay thẳng hoặc liên danh kết nối với Việt Nam.

### Hàng hóa
Sân bay cũng là một trung tâm logistics quan trọng với sự hiện diện của Turkish Cargo, FedEx Express, DHL Aviation và UPS Airlines. Khu vực Cargo City của sân bay được thiết kế để xử lý 5,5 triệu tấn hàng hóa mỗi năm.

## Giao thông kết nối
Sân bay Istanbul nằm cách trung tâm thành phố khoảng 35–40 km, được kết nối bằng nhiều phương thức vận tải:

* Tàu điện ngầm (Metro): Tuyến M11 (Gayrettepe – Sân bay Istanbul) đã chính thức đi vào hoạt động từ tháng 1 năm 2023. Tuyến này cho phép di chuyển từ sân bay về khu vực thương mại Levent/Gayrettepe chỉ trong khoảng 25-30 phút.
* Xe buýt: Dịch vụ xe buýt cao cấp Havaist vận hành nhiều tuyến kết nối sân bay với các điểm trọng yếu như Quảng trường Taksim, Sultanahmet, Kadıköy và Beşiktaş. Ngoài ra, hệ thống xe buýt công cộng IETT cũng phục vụ các tuyến giá rẻ hơn.
* Đường bộ: Sân bay được kết nối trực tiếp với đường cao tốc Bắc Marmara (O-7), giúp giảm thiểu tắc nghẽn giao thông khi di chuyển bằng xe hơi hoặc taxi.

## Tác động và Tranh cãi
Mặc dù là một thành tựu kỹ thuật, dự án Sân bay Istanbul cũng vấp phải nhiều ý kiến trái chiều:

* Môi trường: Việc xây dựng sân bay đã dẫn đến việc chặt phá hàng triệu cây xanh tại khu rừng phía Bắc Istanbul, gây lo ngại về tác động sinh thái và nguồn nước của thành phố.
* Điều kiện lao động: Trong quá trình xây dựng gấp rút để kịp tiến độ, đã có các cuộc biểu tình của công nhân vào tháng 9 năm 2018 phản đối điều kiện làm việc khắc nghiệt và tai nạn lao động. Chính quyền đã can thiệp và cam kết cải thiện tình hình.
* Vị trí địa lý: Một số chuyên gia khí tượng từng cảnh báo vị trí gần Biển Đen thường xuyên có sương mù dày đặc và gió mạnh vào mùa đông, có thể ảnh hưởng đến hoạt động bay. Tuy nhiên, hệ thống dẫn đường hiện đại (ILS Cat III) đã được lắp đặt để giảm thiểu vấn đề này.

## Thống kê
Sân bay Istanbul đã nhanh chóng phục hồi sau đại dịch COVID-19 và vượt qua nhiều đối thủ châu Âu.

## Xem thêm
* Sân bay Atatürk Istanbul
* Sân bay quốc tế Sabiha Gökçen
* Turkish Airlines
* Kênh đào Istanbul

## Tham khảo