open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Curcuma aurantiaca

***Curcuma aurantiaca*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Coenraad van Zijp mô tả khoa học đầu tiên năm 1915. Tên gọi địa phương tại khu vực Malang (tỉnh Đông Java) là *kuntji kerbo* hay *temu blobo*.

## Từ nguyên
Tính từ định danh *aurantiaca* là từ tiếng Latinh (giống đực: *aurantiacus*, giống trung: *aurantiacum*), có nghĩa là màu da cam. Ở đây là nói tới màu của hoa loài này.

## Phân bố
Loài này có tại Ấn Độ, Indonesia (đảo Java, Maluku, Sulawesi), Malaysia bán đảo, Myanmar?, Sri Lanka?, Thái Lan. Tại Java, nó mọc trong các rừng tếch (*[[Tectona grandis]]*), đây là một hệ sinh thái rất khô trong mùa khô, giống với môi trường sống của nó ở Ấn Độ và Thái Lan.

## Mô tả
Cây thân thảo lâu năm cao 20–70&nbsp;cm. Thân rễ nhỏ, đơn, hiếm khi chia nhánh, rễ màu vàng nhạt, có mùi long não, củ không cuống. Lá 4-5, với cuống dài 3,5–28&nbsp;cm; phiến lá 28-51 × 14–21&nbsp;cm, mép trên và gân lá nhiều lông nhỏ, mặt dưới nhẵn nhụi hơi gợn sóng, đỉnh nhọn, đáy thuôn tròn hoặc hình nêm-hình trứng hoặc đôi khi thuôn dài; cuống lá có rãnh; mặt ngoài bẹ lá nhiều lông nhỏ, mép có lông rung; lưỡi bẹ nhỏ 2 răng, dài 5&nbsp;mm, mặt ngoài nhiều lông nhỏ. Cụm hoa bông thóc ở đầu cành, 9-23 × 5–9&nbsp;cm, hình trụ; cán hoa bị che lấp sâu trong bẹ, nhiều lông nhỏ; các lá bắc dưới dài 3.5&nbsp;cm, gần hình trứng, đỉnh hơi uốn cong, lá bắc giữa hợp sinh bên màu vàng ánh lục, đỉnh đôi khi màu lục sẫm hay tím, lá bắc trên dài 5&nbsp;cm, thuôn dài-hình mũi mác, nhọn, hơi uốn cong, màu tím, đáy nhạt dần trở thành ánh xanh; hoa dài 4,8&nbsp;cm; đài hoa dài 11&nbsp;mm, nhiều lông trắng dài, chẻ một bên, 3 răng phình lên bất thường, đỉnh thuôn tròn; ống tràng 3 lần dài hơn, nhẵn nhụi; các thùy màu da cam nhạt, mặt trong nhẵn nhụi; thùy saunhiều long cực nhỏ, đỉnh thuôn tròn; các thùy bên nhẵn nhụi, đỉnh thuôn tròn; môi lõm, 1,6&nbsp;cm × 2&nbsp;cm, có vết rạch, màu da cam tới đỉnh, đoạn giữa sẫm màu; nhị lép màu da cam; mô vỏ bao phấn dài 6&nbsp;mm, màu da cam nhạt, đỉnh sẫm màu, đáy xiên-cắt cụt; mô liên kết không có phần phụ; bầu nhụy dài 3&nbsp;mm, hình cầu, màu nâu nhạt.

## Sử dụng
Cụm hoa của *C. aurantiaca* từng được dùng làm rau ăn tại Sulawesi, nhưng việc sử dụng như vậy hiện nay không còn phổ biến.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma bakeriana

***Curcuma bakeriana*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được William Botting Hemsley mô tả khoa học đầu tiên năm 1892.

## Từ nguyên
Tính từ định danh *bakeriana* là để vinh danh John Gilbert Baker (1834-1920), nhà thực vật học người Anh.

## Phân bố
Loài này có tại Papua New Guinea.

## Mô tả
Tương tự như *[[Curcuma australasica|C. australasica]]*, nhưng khác ở chỗ các củ có cuống hình chùy hay hay hình trứng, không có chỗ thắt lại như ở *C. australasica*. Ngoài ra, cụm hoa bông thóc cũng ngắn hơn, nhưng với các hoa màu da cam lớn hơn.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma bicolor

***Curcuma bicolor*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Mood & K.Larsen mô tả khoa học đầu tiên năm 2001. Mẫu vật thu thập ở cao độ 750 m, ven đường 1095, gần thị trấn Pang Mapha, huyện Pang Mapha, tỉnh Mae Hong Son.

## Phân bố
Loài này có tại tỉnh Mae Hong Son, miền bắc Thái Lan.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma caesia

***Curcuma caesia*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được William Roxburgh mô tả khoa học đầu tiên năm 1810. Người Bengal gọi nó là *nílkunth'ha* hay *kálá-haldí*. Tên tiếng Anh của nó là *black turmeric* (nghĩa đen là nghệ đen, tuy nhiên không nhầm nó với nghệ đen ở Việt Nam là *[[Curcuma zedoaria]]*) hay *black zedoary* (nghĩa đen là nga truật đen).

## Từ nguyên
Tính từ định danh *caesia* là tiếng Latinh (giống đực: *caesius*, giống trung: *caesium*), nghĩa là xám xanh. Ở đây là nói tới ruột các củ chân vịt màu xám xanh của loài này.

## Phân bố
Loài này có tại Ấn Độ, Bangladesh.

## Mô tả
Thân rễ hình trứng, với các củ chân vịt ruột màu xám xanh (*caesius*). Lá hình mũi mác, có cuống, sọc màu tía ánh gỉ sắt sẫm xuống tới đoạn giữa, xuyên qua mặt dưới; mọi phần khác màu xanh lục. Cuống lá và bẹ lá màu xanh lục. Lá bắc sinh sản màu xanh lục ánh gỉ sắt, mào màu tía sẫm. Cán hoa ở bên. Mặt ngoài tràng hoa màu tía, bên trong màu vàng. Nở hoa tháng 5, ngay sau khi lá xuất hiện.

## Sử dụng
Theo Carey thì người Hindu giã nát rễ nó để đắp vào chỗ đau (khớp, vết thương).

## Tinh dầu
Một nghiên cứu về tinh dầu thân rễ của *C. caesia* từ miền trung Ấn Độ năm 2003 đã nhận dạng 30 hợp chất, chiếm 97% trọng lượng tinh dầu, với camphor (28%), ar-turmeron (12%), (*Z*)-ocimen (8%), ar-curcumen (7%), 1,8-cineol (5%), elemen (5%), borneol (4%), bornyl acetat (3%) và curcumen (3%) là các thành phần chính.

Nghiên cứu khác năm 2014 về tinh dầu thân rễ của *C. caesia* từ miền nam Ấn Độ nhận dạng 35 hợp chất, bao gồm tropolon (15,86 %) là thành phần chính, ledol (3,27 %), β-elemenon (3,03 %), α-bulnesen (3,02 %), spathulenol (2,42 %) là các thành phần phụ còn borneol (0,85 %), α-terpineol (0,77 %), eucalyptol (0,62 %), caryophyllen (0,45 %) là các thành phần dấu vết.

Nghiên cứu công bố năm 2020 về tinh dầu thân rễ của *C. caesia* từ miền bắc Ấn Độ đã nhận dạng 48 hợp chất, chiếm 99,28% trọng lượng tinh dầu, với các thành phần chính là cycloisolongifolen, 8,9-dehydro-9-formyl (11,67%), camphor (6,05%), eucalyptol (5,96), β-germacren (5,23%), 2,4,6-cycloheptatrien-1-on, 2-hydroxy-5-(3-methyl-2-butenyl)-4-(1-methylethenyl) (5,18%) và isoborneol (5.05%).

## Thư viện ảnh

Tập tin:HarvestedRhyzome2.jpg|Thân rễ mới thu hoạch.
Tập tin:BlackTurmericPowder.jpg|Bột nghệ thu từ thân rễ.


## Chú thích
*
*
*
Curcuma ceratotheca

***Curcuma ceratotheca*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Karl Moritz Schumann mô tả khoa học đầu tiên năm 1899. Mẫu dịnh danh *Sarasin n. 786* thu thập ngày 4 tháng 11 năm 1894 tại Tomohon, tỉnh Bắc Sulawesi.

## Phân bố
Loài này có tại miền bắc đảo Sulawesi, Indonesia. 

## Chú thích
*
*
*
Curcuma coerulea

***Curcuma coerulea*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Karl Moritz Schumann mô tả khoa học đầu tiên năm 1904.

## Từ nguyên
Tính từ định danh *coerulea* (cách viết khác: *caerulea*, giống đực: *coeruleus*/*caeruleus*, giống trung: *coeruleum*/*caeruleum*) là tiếng Latinh, nghĩa là màu xanh lam hay xanh da trời (thiên thanh), ở đây là nói tới hoa màu xanh lam của nó (*floribus coeruleis*).

## Phân bố
Loài này được tìm thấy ở Thượng Myanmar, tại Fort Stedman (nay là Maing Thauk, phía đông bắc hồ Inle, khoảng 20&nbsp;km về phía tây nam Taunggyi, thủ phủ bang Shan, đông bắc Myanmar.

## Mô tả
Lá thẳng-hình mác, thu nhỏ dần, đỉnh nhọn, đáy hẹp, cả hai mặt có lông gần như lông măng, màu xanh lục, dài 15&nbsp;cm, rộng 2,5&nbsp;cm. Cụm hoa bông thóc hình trụ hẹp, rậm, dài 15&nbsp;cm, đường kính 2,5&nbsp;cm; lá bắc hoa được bao quanh ở dưới, dài 4&nbsp;cm, hơi tù, nhẵn nhụi; lá bắc vô sinh ít màu; bầu nhụy nhẵn nhụi; đài hoa dài 7&nbsp;mm, nhọn, 3 răng; ống tràng hoa khoảng 3 lần dài hơn, các thùy thuôn dài, nhọn, nhẵn nhụi; cánh môi màu xanh lam.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma comosa

***Curcuma comosa*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được William Roxburgh mô tả khoa học đầu tiên năm 1810 theo cây mà Felix Carey (1782-1822) tìm thấy ở Pegu (nay là Bago, Myanmar).

## Phân bố
Loài này có tại Ấn Độ (Assam), Myanmar, Thái Lan. Du nhập vào Malaysia bán đảo.

## Mô tả
Thân hành (thân rễ) lớn, hình trái xoan, ruột màu đất son nhạt. Không củ chân chim, nhiều củ có cuống rễ ruột trắng, mọc sâu trong lòng đất. Lá to, có cuống, hình mác, cuống lá và bẹ không thò ra, cao 5–6&nbsp;ft (1,5-1,8 m), mọi phần màu xanh lục, ngoại trừ những lá đầu tiên có vết mờ màu rỉ sắt nhạt từ giữa cho tới phần trung tâm của mặt trên. Cành hoa bông thóc hình chùy, lớn; lá bắc sinh sản màu hồng nhạt: mào dồi dào, màu hồng. Hoa nhiều, mặt ngoài tràng hoa màu hồng, mặt trong màu vàng, nở tháng 5, cùng lúc lá xuất hiện.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma coriacea

***Curcuma coriacea*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Jose K. Mangaly và Mamiyil Sabu mô tả khoa học đầu tiên năm 1988 (in năm 1989).

## Phân bố
Loài này có tại các bang Kerala (các quận Idukki, Palakkad và Pathanamthitta), Tamil Nadu (?) ở miền nam Ấn Độ. Loài này mọc ở các đồng cỏ lộ thiên, nhiều đá, với các loài như *[[Cymbopogon]]*, và cả ở các cao độ lớn hơn dọc theo rìa rừng thứ sinh. Cao độ sinh sống 800-1.100 m. Nó ra hoa vào tháng 4-6, và tạo quả tháng 5-8.

## Mô tả
Thân rễ rất nhỏ, phân nhánh, ruột màu trắng ánh vàng. Thân lá cao 30–40&nbsp;cm. Lá 25 × 10&nbsp;cm, hình elip, nhọn ở hai đầu, rậm lông măng ở hai mặt; cuống lá dài đến 3&nbsp;cm. Cành hoa bông thóc đầu cành, hình trụ 12-13 × 34&nbsp;cm; lá bắc 2,5 × 1,6&nbsp;cm, hình trứng, tù, màu nâu ánh vàng, có lông tơ. Hoa vàng; đài hoa hình ống, có lông, xẻ sâu một bên; tràng hoa màu vàng tươi, các thùy không bằng nhau; cánh môi 2 × 2&nbsp;cm, 3 thùy thuôn tròn, màu vàng sẫm, bầu nhụy có lông tơ.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma decipiens

***Curcuma decipiens*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Nicol Alexander Dalzell mô tả khoa học đầu tiên năm 1850.

## Phân bố
Loài này có tại Malwan, bang Maharashtra, tây nam Ấn Độ.

## Mô tả
Cây thân thảo lâu năm, rễ chùm treo nhiều củ hình quả hạnh, ruột màu trắng. Cán hoa ban đầu mọc ở bên, sau đó 6-8 tuần từ nách lá xuất hiện một cán hoa trung tâm hình chùy dài. Lá hình xoan rộng, nhẵn nhụi, hiếm khi với lông nhung mặt dưới, cuống lá dài, chân phiến cuống ngang gốc bẹ. Lá bắc hoa hình túi, màu tia; lá bắc dưới thuôn tròn, lá bắc trên thuôn dài, tù, với 2 hoa màu tía. Đài hoa hình phễu, 2 lần ngắn hơn ống tràng, 3 răng, răng thuôn tròn. Ống tràng màu tía, bên trong đoạn giữa có râu, viền ngoài thuôn dài, đỉnh có mấu nhọn dạng nắp, ben trong tương tự. Cánh môi 2 thùy, mép nhăn. Chỉ nhị dẹt; bao phấn dài, đầu nhụy hình phễu , 3 ngăn, có lông rung. Tuyến trên bầu thuôn dài-thẳng.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma ecomata

***Curcuma ecomata*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Craib mô tả khoa học đầu tiên năm 1912. Mẫu định danh: *Kerr 1655*, thu thập ở cao độ 660 m tại vùng Doi Suthep, Chiang Mai.

## Phân bố
Loài này có tại các tỉnh Chiang Mai, Chiang Rai và Mae Hong Son, tây bắc Thái Lan. Môi trường sống là rừng thường xanh khô và rừng lá sớm rụng, ở cao độ 400-1.300 m.

## Mô tả
Lá thuôn dài-hình elip, đỉnh nhọn thon ngắn, nhọn, đáy thon nhỏ thành cuống, dài 39&nbsp;cm, rộng 13&nbsp;cm, mặt trên nhẵn nhụi, trừ gân có lông cứng; mặt dưới hơi rậm lông; cuống dài tới 20&nbsp;cm; bẹ không lá ít nhất 4, bẹ trên dài tới 20&nbsp;cm. Cuống cụm hoa dài 7&nbsp;cm, đáy có vảy; lá bắc hợp sinh nhiều hay ít, màu từ vàng rơm tới nâu, đôi khi phần đỉnh màu đỏ, đỉnh thuôn tròn, dài 3&nbsp;cm và rộng 2–7&nbsp;cm, mép không khía, nhẵn nhụi. Đài hoa trong như thủy tinh, dài khoảng 1&nbsp;cm. Ống tràng ~3&nbsp;cm, phần trên mở rộng; các thùy hình mác hoặc thuôn dài-hình mác, nhọn thon, gần đều, dài 15&nbsp;mm và rộng 4–5&nbsp;mm. Nhị lép màu tía, gần giống hình thoi, nhọn thon, dài 15&nbsp;mm, rộng 7&nbsp;mm; cánh môi gần tròn, đáy hẹp, đường kính 1–2&nbsp;cm, màu tia trừ phần giữa màu vàng; chỉ nhị rộng, dài ~5&nbsp;mm; bao phấn dài 8&nbsp;mm, cựa dài ~2&nbsp;mm.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma elata

**Mì tinh rừng** (danh pháp hai phần: ***Curcuma elata***) là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được William Roxburgh (1751-1815) đặt tên khoa học lần đầu tiên năm 1814. Mô tả khoa học đầu tiên trong sách *Flora Indica* của Roxburgh do William Carey (1761-1834) biên tập và in năm 1820. Mẫu định danh loài do William Carey lấy từ Myanmar về trồng tại vườn thực vật Calcutta.

## Phân bố
Loài này có tại Myanmar, Thái Lan và Việt Nam.

## Mô tả
Địa thực vật cao 1-1,8 m. Thân rễ thuôn dài, hình trứng ngược, với nhiều củ chân vịt lớn, cong vào trong. Củ chân vịt từ vàng nhạt đến vàng, ruột vàng đậm. Các củ mọc ra từ rễ thì ruột màu trắng ngọc trai. Lá không cuống, màu xanh lục, có phiến bầu dục thon, có thể rất to, đến 60-120 x 30 cm, mặt dưới hơi có lông nhung. Cụm hoa bông thóc mọc sát đất, ở bên, xuất hiện trước lá, lớn, cao 20 cm, mào màu từ hồng sẫm đến đỏ thắm; lá bắc xanh, bầu dục rộng, dài 5-6 cm, chóp răng chót lá bắc màu ánh tím. Đài hoa trắng, 3 răng, vành có ống tràng dài bằng 2 lần đài, cánh hoa trắng hay hồng, dài 2,5 cm. Bao phấn đáy có cựa dài. Nhị lép dài 2 cm, đính vào chỉ nhị. Cánh môi dài 2 cm, màu vàng, đầu lõm sâu. Ra hoa tháng 3-4. Bề ngoài tương tự như *[[Curcuma zedoaria|C. zedoaria]]*, nhưng rễ thì khác nhiều, phụ thuộc vào kích thước của chúng.

## Tên gọi khác
The Flora of China gọi nó là 大莪术 (đại nga thuật), nghĩa đen là nga truật lớn, nhưng không kèm theo mô tả.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma exigua

***Curcuma exigua*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được N.Liu mô tả khoa học đầu tiên năm 1987.

## Phân bố
Loài này có tại huyện Mễ Dịch, địa cấp thị Phàn Chi Hoa, tây nam tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc. Tên gọi trong tiếng Trung là 细莪术 (tế nga thuật), nghĩa đen là nga truật nhỏ.

## Mô tả
Cây cao 40–80&nbsp;cm. Thân rễ nhiều nhánh, ruột màu vàng; các rễ mập có củ ở tận cùng. Bẹ lá màu lục nhạt; cuống lá 5–8&nbsp;cm; phiến lá màu xanh lục pha tía, dải hẹp dọc gân giữa màu đỏ, hình mũi mác đến rộng như vậy, ~20 × 5–7&nbsp;cm, nhẵn nhụi, gốc hình nêm, đỉnh hình đuôi. Cụm hoa đầu cành trên thân giả; cuống ~3,6&nbsp;cm; cành hoa bông thóc hình trụ, ~9 x 2,5&nbsp;cm; lá bắc sinh sản hình trứng-hình elip; lá bắc mào màu trắng với đỉnh màu tía, thuôn dài, ~4,2 × 1&nbsp;cm, nhẵn nhụi. Đài hoa ~1,3&nbsp;cm, đỉnh 2 răng. Tràng hoa màu tía nhạt; ống tràng ~1,4&nbsp;cm, có lông nhung ở họng; các thùy màu vàng, hình elip, ~1,5&nbsp;cm. Các nhị lép bên màu vàng, hình trứng ngược, ~1 x 0,5&nbsp;cm. Cánh môi gần tròn, ~1,2 × 1,1&nbsp;cm, đỉnh màu vàng với tâm màu sẫm hơn, có khía răng cưa. Bầu nhụy rậm lông. Quả nang gần hình cầu. Ra hoa tháng 8-10.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma ferruginea

***Curcuma ferruginea*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được William Roxburgh mô tả khoa học đầu tiên năm 1810.

## Từ nguyên
Tính từ định danh *ferruginea* là từ tiếng Latinh (giống đực: *ferrugineus*, giống cái: *ferruginea*, giống trung: *ferrugineum*), nghĩa là màu gỉ sắt hay vị sắt. Ở đây là nói tới màu nâu đỏ gỉ sắt của bẹ cán hoa và lá.

## Phân bố
Loài này có tại khu vực Bengal, tại đông bắc Ấn Độ, Bangladesh và Myanmar.

## Mô tả
Cây cao khoảng 4&nbsp;ft (1,2 m). Thân hành và củ chân vịt nhiều, ruột màu vàng nhạt, rất thơm. Bẹ của cán hoa và lá màu nâu đỏ rỉ sắt, với ánh đỏ nhạt xuôi xuống đoạn giữa của mặt trên lá, rõ nét khi lá non, đặc biệt rõ ở những lá đầu mùa. Lá hình mác rộng, nhẵn nhụi. Ra hoa tháng 4-5. Hoa to, ít, viền ngoài màu ánh đỏ, bên trong vàng sẫm. Lá bắc của phần sinh sản của cành hoa bông thóc có màu nâu đỏ rỉ sắt; lá bắc mào ít, màu đỏ thắm.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma flaviflora

***Curcuma flaviflora*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Shao Quan Tong (童绍全, Đồng Thiệu Toàn) mô tả khoa học đầu tiên năm 1986.

## Từ nguyên
Tính từ định danh *flaviflora* bắt nguồn từ tiếng Latinh *flavus* nghĩa là màu vàng kim và *flora* nghĩa là hoa; ở đây là nói tới hoa màu vàng của nó.

## Phân bố
Loài này có tại huyện Mãnh Hải, châu tự trị Tây Song Bản Nạp, tây nam tỉnh Vân Nam, Trung Quốc, cho tới miền bắc Thái Lan. Tên gọi trong tiếng Trung là 黄花姜黄 (hoàng hoa khương hoàng), nghĩa đen là nghệ hoa vàng. Môi trường sống là rừng, ở cao độ khoảng 1.400 m.

## Mô tả
Cây cao 30–40&nbsp;cm. Thân rễ nhỏ, có mùi thơm; rễ có củ hình thoi ở tận cùng. Cuống lá 4–7&nbsp;cm; phiến lá 20-24 × 7–8&nbsp;cm, mặt gần trục nhẵn nhụi, mặt xa trục rậm lông tơ, gốc hình nêm, đỉnh nhọn thon. Cụm hoa trên các chồi riêng biệt sinh ra từ thân rễ; cuống 5–9&nbsp;cm, bẹ giống vảy màu đỏ tía; cành hoa bông thóc 4,5-6 × 2,5–3&nbsp;cm; lá bắc sinh sản màu đỏ ánh tía nhạt, hình trứng-hình tròn đến hình trứng, 4-4,5 × 2,6–3&nbsp;cm, rậm lông tơ, đỉnh nhọn thon; không có lá bắc mào. Đài hoa ~2&nbsp;cm, đỉnh 3 răng, có lông rung. Ống tràng hoa màu trắng, ~4&nbsp;cm, rậm lông tơ màu trắng, họng nhẵn nhụi; các thùy màu vàng nhạt, hình mác hẹp, 1,8-2,4&nbsp;cm × 7–9&nbsp;mm. Các nhị lép bên màu vàng nhạt với tâm màu vàng sẫm, hình elip, ~2,2 × 1,2&nbsp;cm. Cánh môi màu vàng nhạt với tâm màu vàng sẫm, hình trứng ngược, ~2,5–2&nbsp;cm, nhẵn nhụi, gốc có 2 sọc dọc màu đỏ, đỉnh 2 khe. Bầu nhụy có lông tơ màu trắng. Ra hoa tháng 6.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma glans

***Curcuma glans*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Kai Larsen và John Donald Mood mô tả khoa học đầu tiên năm 2001. Mẫu vật định danh thu thập ở cao độ 810 m ven đường 1035 từ Huai Kuan đi Phayao.

## Phân bố
Loài này có tại tỉnh Lampang, miền bắc Thái Lan.

## Chú thích
*
*
*
Nghệ mảnh

**Nghệ mảnh** (danh pháp khoa học: ***Curcuma gracillima***) là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được François Gagnepain mô tả khoa học đầu tiên năm 1903. Mẫu vật định danh thu thập khoảng năm 1875-1877 tại tả ngạn sông Mê Kông (miền trung Lào, núi La Khou).

## Từ nguyên
Tính từ định danh *gracillima* (giống đực: *gracillimus*, giống cái: *gracillima*, giống trung: *gracillimum*) trong tiếng Latinh nghĩa là thanh mảnh nhất, mỏng nhất. Nó là dạng so sánh cao nhất của tính từ *gracilis* nghĩa là thanh mảnh, mỏng.

## Phân bố
Là một loại cây nhiệt đới bản địa miền đông Thái Lan, Campuchia (?), miền nam Lào kéo dài đến đông nam Việt Nam. Tại Việt Nam, cây này phân bố từ Tây Nguyên đến Tây Ninh, (bao gồm Khu bảo tồn thiên nhiên Tà Cú, Khu bảo tồn thiên nhiên Bình Châu – Phước Bửu, Rừng phòng hộ Tân Phú).

Môi trường sống là rừng, ở cao độ 100 đến 200 m. Nó là loại cây thảo có thân rễ, ngủ trong mùa khô, mọc ở rừng thưa lá nửa sớm rụng vùng đất thấp trên đất cát ẩm, thường ở những vùng đồng cỏ ngập nước theo mùa. Phần sinh dưỡng chết hoàn toàn trong mùa khô. Khi những cơn mưa bắt đầu, chồi bắt đầu mọc trở lại và nó ra hoa 1-2 tháng sau khi bắt đầu mùa mưa.

## Mô tả
Cây thảo thanh mảnh, cao 20–25&nbsp;cm. Bẹ dài 3–6&nbsp;cm. Rễ không rõ. Củ thơm, nhỏ. Lá 4-5; 1-2 lá dưới cùng không phiến, các lá trên có cuống dài, phiến lá hình mác, thẳng, 17-22 × 0,8-1,2(-3) cm, đáy và đỉnh thon nhỏ rất mạnh, hơi vượt quá cụm hoa. Cuống lá dài 5–10&nbsp;cm. Cán hoa dài, thanh mảnh, 5–12&nbsp;cm. Cụm hoa nhỏ, 2,5-3,2(-5) × 1,5-1,8&nbsp;cm, ở giữa lá. Lá bắc 5-8, hình xoan, màu xanh lục tới đỏ chói, tới 1,2 × 1,2&nbsp;cm, đỉnh cong nhiều hay ít, hơi xếp lợp. Hoa màu trắng, thơm, dài 1,3&nbsp;cm, hơi vượt lá bắc. Đài hoa hình chuông, 0,4 × 0,3&nbsp;cm, 3 răng, răng hình tam giác, hơi tù. Ống tràng dài 0,5-0,6&nbsp;cm, ~2 lần dài hơn đài hoa; thùy hình xoan, dài 0,5-0,7&nbsp;cm; thùy lưng dạng nắp, các thùy bên hình mác, đỉnh thon nhỏ. Chỉ nhị ngắn, phẳng, đáy rậm lông, các ngăn song song, dài xấp xỉ, rậm lông dễ thấy, đáy không cựa, mô liên kết hiếm thấy. Nhị lép rộng, 0,5-0,6 × 0,3&nbsp;cm, hình nêm cắt cụt, hiếm khi vượt quá bao phấn, đáy rậm lông. Cánh môi hình trứng ngược tới tròn, 0,6-0,7 × 0,6-0,7&nbsp;cm, xẻ 2 thùy sâu đến giữa, đáy rậm lông, các thùy cắt cụt lệch. Đầu nhụy hình ống không lông rung, không có đĩa. Bầu nhụy nhẵn nhụi, 3 ngăn, các ngăn nhiều noãn. Về hình thái, *C. gracillima* tương tự như *[[Curcuma sparganiifolia|C. sparganifolia]]*.

*Curcuma gracillima* var. *elatior*: Lá ở giữa có đốm nâu nhạt, 40 × 1,5-1,8&nbsp;cm. Hoa màu trắng ánh lục, có sọc, với điểm nhọn nhỏ. Lá bắc xanh lục. Đài hoa 2 lần nhỏ hơn. Các thùy tràng hoa 2 lần nhỏ hơn. Nhị lép rộng bằng một nửa. Cánh môi hẹp. Bao phấn không rậm lông. Mẫu định danh *Godefroy n. 386*, thu thập tại núi Pursat (Campuchia) ngày 5 tháng 6 năm 1875.

## Sử dụng
Loài này không được dùng làm thực phẩm hoặc làm thuốc, nhưng những cây gieo trồng ở Thái Lan được sử dụng để tạo ra những cây cảnh lai ghép.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma grandiflora

***Curcuma grandiflora*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Joachim Otto Voigt (1798-1843) liệt kê trong sách *Hortus Suburbanus Calcuttensis* in năm 1845 với ghi chép là theo tên do Nathaniel Wallich đặt, nhưng không kèm theo mô tả do tác giả không nhìn thấy loài này. Năm 1890, John Gilbert Baker cung cấp mô tả khoa học đầu tiên cho nó.

## Phân bố
Loài này có tại Malaysia bán đảo.

## Mô tả
Thân rễ nhỏ, thuôn dài, các rễ không có củ. Lá 6-8, nhỏ thuôn dài nhọn, mọc thành búi; cuống có rãnh sâu, dài 6-8 inch (15-20 cm); phiến lá 6-8 × 3-4 inch (15-20 × 7,5-10 cm), nhọn đầu, đáy thuôn tròn, màu lục sẫm dọc theo gân. Cuống cụm hoa ngắn hơn rất nhiều so với cuống lá. Cụm hoa bông thóc thuôn dài, 3-4 inch (7,5-10 cm). Lá bắc màu lục nhạt, rất tù, tỏa rộng ở đỉnh. Hoa màu vàng nhạt, hơi dài hơn lá bắc. Các đoạn của tràng hoa hình trứng hoặc thuôn dài. Nhị lép ngắn và rộng. Cánh môi 0,75 inch (2 cm), rộng, có khía răng cưa không rõ nét. Cả nhị lép và cánh môi đều màu vàng anh thảo.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma haritha

***Curcuma haritha*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Jose K. Mangaly và Mamiyil Sabu mô tả khoa học đầu tiên năm 1993.

Mẫu định danh thu thập tại Kolathara, quận Calicut, Kerala, Ấn Độ ngày 30 tháng 5 năm 1988. Holotype: *Sabu 39113 A* ('39113'); Isotype: *Sabu 39113 B*, *Sabu 39113 C*. Tên địa phương của nó là *vella kua*.

## Phân bố
Loài này có tại bang Kerala, tây nam Ấn Độ. Loài này là một loại địa thực vật mọc ở các khu rừng đất thấp, ở cao độ 25–100 m, cùng với các loài *Curcuma* khác, ví dụ: *[[Curcuma aeruginosa|C. aeruginosa]]*, *[[Curcuma zedoaria|C. zedoaria]]*.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma harmandii

***Curcuma harmandii*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được François Gagnepain mô tả khoa học đầu tiên năm 1907.

Các mẫu định danh gồm 1 mẫu do L. Pierre thu thập tại Nam Kỳ ngày 24 tháng 4 năm 1867 (mẫu MNHN-P-P00292625) và 3 mẫu do François-Jules Harmand và Alexandre Godefroy-Lebeuf thu thập tại núi Pursat, Campuchia ngày 20 tháng 6 năm 1875, (Gagnepain viết nhầm, tương ứng thành tháng 4 năm 1870 và ngày 20 tháng 6 năm 1856).

## Phân bố
Là một loại cây nhiệt đới bản địa miền đông, đông nam và miền trung Thái Lan, Campuchia (các tỉnh Kampong Speu và Pursat), và miền nam Việt Nam. Môi trường sinh sống là rừng lá sớm rụng và rừng thường xanh khô ở cao độ 100–500 m.

## Mô tả
Cây cao khoảng 0,5 m. Thân rễ không mập. Lá 3, hình trứng-hình mác, 25-35 x 8–10&nbsp;cm, đáy thu nhỏ, đỉnh nhọn đột ngột và phần nhọn ngắn, cả hai mặt nhẵn nhụi; cuống lá (với bẹ) dài 20–30&nbsp;cm; bẹ khoảng 3, không bằng nhau, không phiến; các bẹ trên đi ngang qua cuống lá; lưỡi bẹ teo đi. Cụm hoa thò ra từ giữa các lá, có cuống dài 20–30&nbsp;cm; cành hoa bông thóc lỏng lẻo, dài 12–15&nbsp;cm; lá bắc 8-10, xếp thành 2 hàng, dài 5–6&nbsp;cm, rộng tới 3&nbsp;cm, màu xanh lục, nửa phía dưới có rãnh, tự chúng bao quanh lẫn nhau, nửa trên hơi lõm, tỏa rộng, dần thu nhỏ, đỉnh gần như nhọn. Hoa 4-6, dài 3-3,3&nbsp;cm, xanh lục hoặc vàng, ẩn trong lá bắc; lá bắc con hình mác, nhỏ, dài 1-1,5&nbsp;cm. Đài hoa hình ống, thanh mảnh, nhẵn nhụi, đỉnh 3 răng, răng nhỏ, tù. Tràng hoa dài gấp đôi đài hoa; các thùy hình mác. Đáy bao phấn có 2 cựa. Bầu nhụy nhẵn nhụi, vỏ ngoài mỏng. Hạt nhiều, dài 405&nbsp;mm, rộng 2,5–3&nbsp;mm, hình trứng-đa diện, màu vàng ánh đỏ, bóng.

*C. harmandii* hơi giống *[[Curcuma albiflora|C. albiflora]]* có ở Ceylon về cách sắp xếp các lá bắc tỏa rộng và xếp lợp lỏng lẻo; nhưng loài ở Đông Dương khác biệt ở chỗ:
* Lá của nó bao quanh cụm hoa và không ở bên với nó và dài hơn cuống lá;
* Cuống cụm hoa không bao giờ có vảy kèm theo ở dưới lá bắc;
* Các lá bắc lớn hơn bao bọc nhau ở gốc, rời, phân đôi và nhọn ở nửa trên của chúng;
* Hoa được bao hoàn toàn trong lá bắc nên chúng chiếm nách lá bắc và không lồi ra ngoài.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma inodora

***Curcuma inodora*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Ethelbert Blatter mô tả khoa học đầu tiên năm 1930 trong số 26 tạp chí *Journal and Proceedings of the Asiatic Society of Bengal* (in năm 1931). Tên gọi trong tiếng Anh là *scentless turmeric* (nghệ không mùi) hay *hidden lily* (loa kèn ẩn).

## Từ nguyên
Tính từ định danh *inodora* (giống đực: *inodorus*, giống trung: *inodorum*) trong tiếng Latinh có nghĩa là không mùi, ở đây là nói tới các thân rễ không mùi của nó.

## Phân bố
Loài này tìm thấy tại các bang ở miền nam và tây nam Ấn Độ; bao gồm Maharashtra, miền bắc Karnataka, Gujarat, Andhra Pradesh. Môi trường sinh sống là các khu vực đá ong cằn cỗi, đồng bằng, và các vệ đường xẻ qua đồi núi cũng như trong các khu rừng lá sớm rụng ẩm nhiệt đới.

## Mô tả
*C. inodora* là cây thân thảo lâu năm, thân rễ không mùi, ra hoa vào các tháng 4, 5, 8, 10 và tạo quả vào các tháng 5, 6, 9, 12. Nó có quan hệ họ hàng gần với *[[Curcuma decipiens|C. decipiens]]* nhưng có thể phân biệt được nhờ các hoa của nó cao bằng các lá bắc, xim hoa bọ cạp xoắn ốc với 3-4 hoa, tràng hoa màu tía, nhị lép cùng cánh môi với một dải màu vàng sẫm ở trung tâm.

## Sử dụng
Nó được sử dụng trong y học cổ truyền để điều trị đau cơ không vết thương (củ được mài với nước để tạo thành hỗn hợp sền sệt và bôi đắp tại chỗ), rối loạn thần kinh và táo bón. *C. inodora* có giá trị làm cảnh cao và được bán làm cây cảnh.

## Hình ảnh

Tập tin:Curcuma inodora W IMG 1286.jpg
Tập tin:Curcuma inodora W IMG 1288.jpg
Tập tin:Curcuma inodora W IMG 1289.jpg
Tập tin:Curcuma inodora W IMG 1290.jpg


## Chú thích
*
*
*
Curcuma karnatakensis

***Curcuma karnatakensis*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được V. A. Amalraj, K. C.  Velayudhan và V. K. Muralidharan mô tả khoa học đầu tiên năm 1991. Mẫu định danh *Amalraj 807* thu thập gần Hirahalli, quận Uttar Kanad, bang Karnataka ngày 11 tháng 9 năm 1990.

## Phân bố
Loài này có tại bang Karnataka, tây nam Ấn Độ.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma kudagensis

***Curcuma kudagensis*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được K. C. Velayudhan, V. S.Pillai & V. A. Amalraj mô tả khoa học đầu tiên năm 1990.

Mẫu định danh cho *C. kudagensis* ký hiệu *V 3561* (holotype chỉ có chữ V, 2 mẫu khác (isotype) chỉ có số 3561) thu thập ngày 9 tháng 5 năm 1988 ở cao độ 1.300 m tại Thalakkaveri, quận Coorg, bang Karnataka, Ấn Độ. Mẫu định danh cho *C. thalakaveriensis* *V 3561*  thu thập ngày 9 tháng 5 năm 1987 ở cao độ 1.220 m (4.000 ft) tại Thalakkavery, quận Coorg, bang Karnataka, Ấn Độ.

## Phân bố
Loài này có tại bang Karnataka, tây nam Ấn Độ.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma kwangsiensis

***Curcuma kwangsiensis*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được S. G. Lee và Chou Feng Liang mô tả khoa học đầu tiên năm 1977. Tên gọi trong tiếng Trung là 广西莪术 (Quảng Tây nga thuật), nghĩa đen là nga truật Quảng Tây.

## Phân bố
Loài này có tại các tỉnh Quảng Đông, Quảng Tây, Tứ Xuyên, Vân Nam, ở miền nam Trung Quốc. Môi trường sống là các khu vực cây bụi và cỏ.

## Mô tả
Cây cao 0,3-0,5 m. Thân rễ không phân nhánh, với ruột màu trắng hoặc kem nhạt, hình trứng-hình cầu, 4-5 × 2,5-3,5 cm; rễ mang các củ. Lưỡi bẹ ~1,5 mm; cuống lá 2-11 cm; cụm lá rậm, phiến lá hình elip-mũi mác hẹp, 14-40 × 4,5-9,5 cm, có lông tơ, gốc thon nhỏ dần, đỉnh nhọn, màu xanh lục hoặc xanh lục với màu tía vĩnh cửu. Cụm hoa đầu cành trên thân giả hoặc trên các chồi riêng biệt sinh ra từ thân rễ; cuống 7-14 cm; cành hoa bông thóc ~15 × 7 cm; lá bắc sinh sản màu ánh xanh, hình trứng rộng, ~4 cm; lá bắc mào màu đỏ nhạt hay đỏ tía, thuôn dài, 3,5-4 × 2-2,5 cm. Đài hoa màu trắng, ~1 cm. Ống tràng hoa ~2 cm, có lông nhung ở họng; thùy đỏ, hình trứng, ~1 cm. Các nhị lép bên thuôn dài. Cánh môi màu ánh vàng, gần tròn; thùy trung tâm 2 khe ở đỉnh. Chỉ nhị rộng; bao phấn ~4 mm, đáy có cựa. Bầu nhụy có lông nhung. Ra hoa tháng 5-7. *2n* = 84.

*C. kwangsiensis* là tương tự như *[[Curcuma nankunshanensis|C. nankunshanensis]]*, nhưng khác ở chỗ cây thấp hơn (0,3-0,5 m), thân rễ chính không phân nhánh và nhỏ hơn, phiến lá hình mác hẹp rậm lông tơ cả hai mặt, lá bắc mào nhỏ hơn màu đỏ tía và lá bắc sinh sản màu ánh xanh lục so với cây cao hơn (0,8-1,2 m), thân rễ chính phân nhiều nhánh và to hơn, phiến lá hình mác rộng với mặt gần trục nhẵn nhụi và mặt xa trục có lông tơ, lá bắc mào to hơn màu trắng ngoại trừ phần tía về phía đỉnh và lá bắc sinh sản màu xanh lục ở *C. nankunshanensis*.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma latifolia

***Curcuma latifolia*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được William Roscoe mô tả khoa học đầu tiên năm 1825.

## Phân bố
Loài này có tại đông bắc Ấn Độ, Bangladesh.

## Mô tả
Thân rễ lớn, hình trứng. Củ chân vịt ít, ruột vàng nhạt. Củ rễ gần giống hình quả lê, nối với thân rễ bằng rễ mập. Thân giả và cuống lá xanh lục. Lá hình mác rộng, gân nổi rõ, dài 3–4&nbsp;ft (90–120&nbsp;cm), rộng 12-15 inch (30–40&nbsp;cm), mặt trên nhẵn nhụi, mặt dưới có lông tơ hay lông lụa, với vết mờ màu tía kéo dài toàn bộ chiều dài lá. Cuống lá dài có rãnh, thân giả có bẹ ở gốc. Toàn cây cao 8–12&nbsp;ft (245–365&nbsp;cm). Cành hoa bông thóc mọc lên từ rễ trước khi có lá, cụm hoa dài 6-8 inch (15–20&nbsp;cm); các lá bắc ngoài rộng, hình trứng, nhọn, có sọc, xanh lục, gắn vào cán hoa tạo thành hình chén; các lá bắc vòng trong hình trứng, nhẵn, như màng, mỗi lá đối diện 1 hoa; 3-4 hoa trong mỗi chùm; mào lớn, màu hồng tươi hay đỏ thắm; tràng hoa hé mở; đài hoa hình ống, phồng, 3 răng, bao lấy khoảng một nửa ống tràng, thưa lông mịn; phiến ngoài 3 phần, 2 phần bên bằng nhau, hình trứng, hình mác, phần trên hay phần giữa hơi dài hơn, có mấu nhọn, che phủ lên các cơ quan tạo quả, một túm lông nhỏ màu trắng ở đỉnh; phiến trong hay môi rộng, hình trứng, hơi xẻ thùy, uốn ngược, màu vàng với vài vạch màu nâu xuống tới trung tâm; chỉ [nhị, nhị lép] tạo thành môi trên, chia 3 phần, phần trung tâm có bao phấn, các phần bên hay cánh giống như cánh hoa, thẳng, chụm lại; bao phấn ngắn, ép dẹp, 2 thùy, 2 cựa, bao lấy vòi nhụy; mầm hình trứng, có lông, 3 ngăn; vòi nhụy thanh mảnh, hình ống, được các bướu mầm; đầu nhụy hình chén, hơi vượt hơn bao phấn.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma leucorrhiza

***Curcuma leucorrhiza*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được William Roxburgh mô tả khoa học đầu tiên năm 1810.

## Phân bố
Roxburgh viết rằng loàii này là bản địa khu vực Bahar (nay là bang Bihar). Bác sĩ phẫu thuật tên là Glass tại Bhaglepúr (nay là Bhagalpur, bang Bihar) đã gửi mẫu thân rễ cho Vườn Thực vật Calcutta - nơi Roxburgh làm người giám quản của vườn thực vật này - với tên gọi phổ thông là *tecour* và thông báo rằng nó mọc trong các khu rừng ở phía nam trạm này.

Loài này có tại khu vực gồm các bang Tây Bengal, Orissa, Jharkhand, Chhatishgarh, Manipur ở đông bắc Ấn Độ. Tuy nhiên, POWO cho rằng nó có ở tây nam Ấn Độ.

## Mô tả
Chiều cao tổng thể 3–5&nbsp;ft (90–150&nbsp;cm). Thân rễ hình trứng. Củ chân vịt thẳng và dài, tỏa xa và sâu trong đất, ruột cả hai đều màu vàng rơm nhạt, màu vàng đất son nhạt hay gần như trắng. Củ rễ nhiều, thuôn dài, ruột màu trắng ngọc trai. Lá có cuống, hình mác rộng, nhẵn, màu xanh lục, dài khoảng 2&nbsp;ft (60&nbsp;cm). Cành hoa bông thóc ở bên, ít hoa, với mào màu hồng dài như phần sinh sản. Hoa dài ngang lá bắc, bên ngoài hơi có ánh hồng, bên trong màu vàng. Ra hoa tháng 5.

## Sử dụng
Từ củ của loài này (cùng với *[[Curcuma angustifolia|C. angusifolia]]*) người dân địa phương làm ra loại bột giống như bột dong, gọi là *tikhur*.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma loerzingii

***Curcuma loerzingii*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Theodoric Valeton mô tả khoa học đầu tiên năm 1918. Mẫu định danh: *Lörzing 1248*, thu thập ngày 20 tháng 2 năm 1916.

## Phân bố
Loài này có tại huyện Sibolangit, tỉnh Tây Sumatra trên đảo Sumatra, Indonesia. Loài này sinh sống trong rừng, trong vùng đất bỏ hoang nhiều cỏ hay cây bụi trên đất màu mỡ.

## Mô tả
Cây thảo to mập, cao đến 1,5 m. Thân rễ mập, thuôn dài, ruột màu vàng chanh. Cuống lá trung bình. Lá rất lớn và mọc thẳng, có cấu trúc dày và cứng như của *[[Curcuma zanthorrhiza|Curcuma xanthorhiza]]*, mặt trên màu lục sẫm, mặt dưới màu lục xám nhạt, kích thước 70 × 20–35&nbsp;cm. Cành hoa bông thóc, ở bên, dài ~0,5 m, cuống cụm hoa nhẵn nhụi, vảy thưa. Hoa dài 3,8&nbsp;cm, đài 0,7&nbsp;cm, ống tràng 0,9&nbsp;cm, họng 0,9-1 × 2,1&nbsp;cm. Cánh hoa hình trứng, thuôn dài, tù, 1,2-1,3 × 0,9–1&nbsp;cm, màu hồng. Nhị lép 1,2 × 0,7&nbsp;cm. Môi hình trứng ngược với vuốt hẹp và thùy giữa rộng hơi thò ra, màu vàng tươi, các thùy bên rất rộng và cong lên; 1,6 × 1,5&nbsp;cm (với vuốt), chiều dài của cánh môi với họng 2,4&nbsp;cm. Chỉ nhị 0,4 × 0,2&nbsp;cm, bao phấn dài 4&nbsp;mm với các cựa thẳng dài 2&nbsp;mm xoi rãnh khác biệt trên mặt do sự thuôn dài của mô vỏ bao phấn như ở [phân chi] *Paracurcuma*. Lá bắc hoa màu lục tươi, lá bắc mào màu tía.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma longispica

***Curcuma longispica*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Theodoric Valeton mô tả khoa học đầu tiên năm 1918. Mẫu định danh: *B. Branderhorst 234*.

## Từ nguyên
Tính từ định danh *longispica* hay *longi-spica* bao gồm tính từ Latinh *longus* (giống cái: *longa*, giống trung: *longum*, sở hữu cách: *longi*) nghĩa là "dài" + danh từ Latinh *spica* nghĩa là "tai, bông [thóc, lúa], đầu" khi nói về bông thóc/lúa hoặc ngũ cốc họ Hòa thảo. Ở đây nó có nghĩa là cành hoa dạng bông thóc dài.

## Phân bố
Loài này có tại Daedalin, tỉnh Papua, tây nam đảo New Guinea, Indonesia. Loài này sinh sống trong rừng.

## Mô tả
Tương tự như *[[Curcuma zedoaria]]*, nhưng nhiều lá bắc hơn (40 trở lên). Cuống lá 15&nbsp;cm, có lông tơ nhỏ mịn. Đáy 4 vảy dần lớn lên thành tổng bao. Bẹ lá dài 20&nbsp;cm có lông tơ nhỏ mịn, không cuống. Phiến lá hình mác, dài 15–20&nbsp;cm. Cành hoa bông thóc 22 × 6&nbsp;cm. Lá bắc hoa nhiều, thuôn tròn, tù. Lá bắc mào hình elip, tù, không mấu nhọn.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma mangga

***Curcuma mangga*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Theodoric Valeton & Coenraad van Zijp mô tả khoa học đầu tiên năm 1917. Tên gọi địa phương tại Tây Java là *temu mangga*, tại Trung và Đông Java là *temu poh*, đều có nghĩa là gừng xoài.

## Phân bố
Loài này là bản địa đảo Java, Indonesia nhưng hiện nay đã du nhập vào Malaysia bán đảo, Thái Lan, quần đảo Andaman (?) và Nicobar (Ấn Độ). Được tìm thấy ở cao độ tới 259 m. Loài này được gieo trồng nên phân bố tự nhiên tại Java của quần thể tự nhiên là không chắc chắn.

## Mô tả

## Lưu ý
Không nhầm loài này với *[[Curcuma amada|C. amada]]* sinh sống ở đông và nam Ấn Độ, Bangladesh, Myanmar, Thái Lan và cũng có mùi xoài, với tên gọi trong tiếng Bengal tại Ấn Độ là *amada*. Khác biệt giữa hai loài này ở chỗ *C. mangga* có cụm hoa mọc ở bên, trong khi *C. amada* có cụm hoa mọc chính giữa.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma meraukensis

***Curcuma meraukensis*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Theodoric Valeton mô tả khoa học đầu tiên năm 1913. Mẫu định danh: *Versteeg n. 1953*.

## Từ nguyên
Tính từ định danh *meraukensis* lấy theo tên huyện Merauke, nơi thu thập mẫu vật.

## Phân bố
Loài này tìm thấy ở miền nam đảo New Guinea, trong huyện Merauke, đông nam tỉnh Papua, Indonesia.

## Mô tả
Cây cao tới 40&nbsp;cm. Thân rễ hình cầu nhỏ, không phân nhánh. Rễ ngắn với các củ hình thoi ép dẹp ở tận cùng. Lá hình elip hoặc thuôn dài, cuống trung bình, nhẵn nhụi, dài 20–30&nbsp;cm, cuống dài 8–12&nbsp;cm. Cụm hoa ở giữa, mào màu tía dài 15&nbsp;cm, rộng 5&nbsp;cm. Lá bắc hoa dài 3,2&nbsp;cm, rộng 2&nbsp;cm, hình trứng ngược, đỉnh thuôn tròn, có mấu nhọn, hợp sinh đến giữa. Lá bắc mào hình mác, dài 5,5&nbsp;cm rộng 1,8&nbsp;cm, đỉnh tù, có mấu nhọn, hợp sinh ở đáy tới 0,8&nbsp;cm, cả hai mặt có lông tơ mịn, non màu tía, già xanh lục. Lá bắc con ngắn. Hoa dài 4,5&nbsp;cm, màu vàng nhạt. Bầu nhụy rậm lông. Đài hoa 3 răng, răng lưng có gờ, rậm lông; các răng bên hình trứng ngắn tù, nhẵn nhụi, dài 1,2&nbsp;cm. Ống tràng dài 1,5&nbsp;cm, vòng rậm lông và dày. Thùy lưng môi dài, có nắp dài 3&nbsp;mm, nhiều lông. Cánh môi hình trứng, dài rộng 1,2&nbsp;cm. Nhị lép thuôn rất dài, xấp xỉ dài bằng cánh hoa lưng, 2 lần dài hơn nhị hoa, thuôn dài-thuôn tròn, dài 1,4-1,6&nbsp;cm rộng 0,6&nbsp;cm. Nhị ngắn, cựa thẳng, 2 lần ngắn hơn mô vỏ bao phấn. Phần phụ liên kết thuôn tròn, tách biệt (0,5&nbsp;mm).

## Chú thích
*
*
*
Curcuma latiflora

***Curcuma latiflora*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Theodoric Valeton mô tả khoa học đầu tiên năm 1913. Mẫu định danh loài: *G.M. Versteeg 1740* và *L.S.A.M. von Römer*, thu thập ở cao độ 60-70 m gần Alkmaar (tọa độ khoảng ).

## Phân bố
Loài này có tại khu vực ven sông Noord (sông Lorentz), tỉnh Papua (Tây New Guinea), Indonesia.

## Mô tả
Lá thuôn dài và hình trứng nhọn, đầu nhọn hiếm khi dài, cuống lá nhẵn nhụi. Cụm hoa ở giữa. Lá bắc hoa ở dưới màu lục nhạt, hình trứng ngược tù hoặc mép khía răng cưa, dài 3,5 cm, ở trên dài hơn và nhọn, lá bắc mào hình mác nhọn dài 5 cm, rộng 1,5 cm, màu tía nhạt-hồng, phần lưng tại đỉnh có lông tơ. Cụm hoa dài 14 cm, rộng 6 cm, cuống cụm dài 14 cm. Hoa hơi nhỏ. Toàn bộ hoa dài 4 cm. Đỉnh bầu nhụy có lông nhỏ. Đài hoa 2 thùy thuôn tròn gờ ngắn rậm lông, thùy bên hình mác thuôn dài, trên 1,2 cm. Ống tràng ngắn, 1 cm, họng to. Thùy lưng hình trứng rộng, dài và rộng 1,3 cm, nắp nhỏ nhẵn nhụi, các thùy bên thuôn dài, nhỏ. Cánh môi rộng hơn dài, dài 1 cm, rộng 1,8 cm, thùy giữa rộng 1 cm, giữa có khía răng cưa, các thùy bên thuôn tròn rộng. Nhị lép hình trứng ngược rộng, dài rộng 1 cm, đôi khi có khía răng cưa. Chỉ nhị ngắn, rộng 0,5 cm và dài 0,4 cm. Bao phấn có cựa hẹp, mô vỏ bao phấn 2 lần ngắn hơn. Phần phụ liên kết khó thấy.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma montana

***Curcuma montana*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được William Roxburgh mô tả khoa học đầu tiên năm 1800.

## Phân bố
Loài này là bản địa đảo Đông Himalaya đến Assam, nhưng đã du nhập vào nhiều nơi khác tại Ấn Độ.

## Mô tả
Rễ lâu năm, gồm các củ nhỏ hình trứng hay hình nón, bao bọc trong các bẹ còn lại của lá, với các sợi rễ mập lớn từ gốc của chúng. Lá mọc từ rễ, 3-4, có cuống; cuống lá dài 8-12 inch (20-30&nbsp;cm), được bao bọc trong vài bẹ lá, tạo thành thân giả, xẻ rãnh sâu, màu xanh lục; lá hình xoan, nhọn, nhẵn, có gân, dài 8-18 inch (20-45&nbsp;cm), rộng 5-8 inch (13-20&nbsp;cm). Ra hoa mùa thu. Cành hoa bông thóc mọc từ trung tâm các cuống lá; cuống cụm hoa dài tương đương hoặc ngắn hơn cuống lá, với các bẹ của chính nó bao quanh. Cụm hoa dài 0,5&nbsp;ft (15&nbsp;cm), đường kính 2 inch (5&nbsp;cm). Lá bắc nhiều, hình trứng, dưới thuôn tròn, trên thuôn dài, dài 1,5 inch (3,8&nbsp;cm); nửa dưới phần lưng của 2 lá bắc bên trong hợp nhất với mép của lá bắc bên ngoài kế tiếp, tạo thành túi, chứa 2-4 hoa, mỗi hoa với lá bắc [con] nhỏ hơn của riêng nó, dạng màng, hình nêm; các lá bắc ở trên thì to, gợn sóng, màu hồng và nói chung không có hoa. Hoa dài như lá bắc. Ống tràng hoa nở rộng, hơi giống hình chuông; viền kép: bên ngoài 3 phần, phân chia đều, nguyên; bên trong 2 môi, môi trên thẳng, 3 khe, môi dưới nguyên hoặc 3 thùy khó thấy, thuôn tròn, viền gợn sóng, hơi có khía chữ V. Chỉ nhị không dài hơn đoạn giữa của môi trên của viền trong của tràng hoa. Bao phấn 2, thẳng, có cựa nhọn dài. Bầu nhụy hạ. Đáy vòi nhụy ôm lấy 2 tuyến mật. Đầu nhụy lớn, hình cầu, 2 môi. Nó mọc ở những nơi ẩm ướt trong núi. Ra hoa trong mùa mưa.

*C. montana* gần giống với *[[Curcuma pseudomontana|C. pseudomontana]]*. *C. montana* và *C. pseudomontana* có nhiều đặc điểm chung về hoa và sinh dưỡng và xuất hiện trong các môi trường sống tương tự. Tuy nhiên, các cụm hoa của *C. pseudomontana* là ở bên vào đầu mùa mưa và ở trung tâm vào cuối mùa mưa, với các lá bắc vô sinh (mào) của nó có màu sắc thay đổi; trong khi các cụm hoa của *C. montana* là ở trung tâm. Sự tương tự này làm cho Baker gộp *C. pseudomontana* vào *C. montana* trong *The Flora of British India* (1890).

## Ghi chú

## Chú thích

## Liên kết ngoài
*
*
*
Curcuma nankunshanensis

***Curcuma nankunshanensis*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Liu Nian, Ye Xiang bin và Chen Juan mô tả khoa học đầu tiên năm 2008. Tên gọi trong tiếng Trung là 南昆山莪术 (Nam Côn sơn nga thuật), nghĩa đen là nga truật núi Nam Côn. Mẫu định danh: *Liu Nian et Ye Xiang-bin 20060905002*; thu thập ngày 5 tháng 9 năm 2006 ở cao độ 500 m tại núi Nam Côn, huyện Long Môn, Quảng Đông. Mẫu khác là *Chen Juan 0815* đưa về từ núi Nam Côn ngày 27 tháng 5 năm 2008.

## Từ nguyên
Tính từ định danh lấy theo tên địa phương thu thập mẫu định danh là núi Nam Côn (tiếng Trung: 南昆山, bính âm: Nánkūn shān, Hán-Việt: Nam Côn sơn). 

## Phân bố
Loài này được tìm thấy tại Vườn rừng quốc gia núi Nam Côn tại huyện Long Môn, địa cấp thị Huệ Châu, tỉnh Quảng Đông, miền nam Trung Quốc.

## Mô tả
Cây thân thảo lâu năm, cao 8-120 cm. Thân rễ hình nón ngược, 6-10 × 4-6 cm, phân nhiều nhánh, ruột màu trắng hay kem nhạt; các thân rễ bên khá phát triển, đường kính ~1-2 cm, mọng thịt, ruột màu trắng ánh xám; các rễ mang củ thanh mảnh, ruột trắng. Lá mọc thành búi thưa. Lá 3-7; bẹ màu nâu; cuống lá 10-28 cm; lưỡi bẹ rõ, rộng ~2 mm, có lông tơ; phiến lá hình mác rộng đến hình mác, ~55-79 × 7,5-15 cm, đáy hình nêm, đỉnh hình đuôi ngắn, mặt gần trục màu xanh lục với các màu tía nhạt khi mới ra, sau biến mất, nhẵn nhụi, mặt xa trục rậm lông tơ. Cành hoa bông thóc 14-18 × ~8 cm, đầu cành trên thân giả hoặc ở bên trên các chồi riêng biệt mọc ra từ thân rễ, 4-6 hoa; cuống cụm hoa dài ~15 cm. Lá bắc mào màu trắng trừ phần màu tía về phía đỉnh, hình elip đến thuôn dài-elip, ~5-6 × 3-4 cm, rậm lông, đỉnh có mấu nhọn; lá bắc sinh sản màu xanh lục, hình trứng-elip, ~4,5 × 3,5 cm, hợp sinh đến 1/3 phía trên gốc lá bắc, rậm lông. Lá bắc con màu trắng, hình elip, ~2,6 × 0,8 cm. Đài hoa hình ống, màu trắng, ~1,5 cm, đỉnh 3 răng, rậm lông. Ống tràng hoa ~2cm, màu vàng, rậm lông nhung ở họng; thùy 3, màu tía, nhẵn nhụi; các thùy bên hình elip, ~1,9 × 0,5 cm, thùy sau lớn hơn, có nắp, đỉnh có mấu nhọn, giống như cái mỏ. Nhị lép bên màu vàng, hình trứng ngược, ~1,5 × 0,5 cm, nhẵn nhụi. Cánh môi màu vàng, gần tròn, dài ~1,7 cm, 2 khe ở đỉnh, nhẵn nhụi. Chỉ nhị rộng, phẳng; bao phấn thẳng, màu trắng, dài ~ 4 mm, có lông tơ, đáy có cựa. Bầu nhụy rậm lông. Quả nang hình gần cầu; hạt nhỏ, áo hạt xé rách. *2n* = 84. Ra hoa tháng 4-6 và 8-9. Tạo quả tháng 6 và 10.

*C. nankunshanensis* là tương tự như *[[Curcuma kwangsiensis|C. kwangsiensis]]*, nhưng khác ở chỗ cây cao hơn (0,8-1,2 m), thân rễ chính phân nhiều nhánh và to hơn, phiến lá hình mác rộng với mặt gần trục nhẵn nhụi và mặt xa trục có lông tơ, lá bắc mào to hơn màu trắng ngoại trừ phần tía về phía đỉnh và lá bắc sinh sản màu xanh lục so với cây thấp hơn (0,3-0,5 m), thân rễ chính không phân nhánh và nhỏ hơn, phiến lá hình mác hẹp rậm lông tơ cả hai mặt, lá bắc mào nhỏ hơn màu đỏ tía và lá bắc sinh sản màu ánh xanh lục ở *C. kwangsiensis*.

Cũng dễ dàng phân biệt nó với *[[Curcuma aromatica|C. aromatica]]* ở chỗ ruột thân rễ màu trắng, lá bắc mào màu trắng trừ màu tía về phía đỉnh và có hạt so với ruột thân rễ màu vàng, lá bắc mào màu đỏ tía và không mang hạt ở *C. aromatica*.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma neilgherrensis

***Curcuma neilgherrensis*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Robert Wight vẽ hình minh họa năm 1853 nhưng không kèm theo bất kỳ mô tả nào.

Năm 1861, Nicol Alexander Dalzell và Alexander Gibson mô tả loài có ở Ram Ghaut (vùng Konkan/Concan, miền tây Ấn Độ) dưới danh pháp *Curcuma angustifolia*, với dẫn chiếu tới mô tả của William Roxburgh tại trang 31 quyển 1 sách *Flora Indica*. Mô tả cho *C. angustifolia* trong *Flora Indica* năm 1820 là sao chép lại mô tả loài này được Roxburgh công bố năm 1810, nhưng có thêm bổ sung của Nathaniel Wallich.

Năm 1890, John Gilbert Baker đưa ra mô tả cho *C. neilgherrensis* và xác định nó chính là *C. angustifolia* mà Dalzell và Gibson mô tả năm 1861, nhưng không phải là *[[Curcuma angustifolia|C. angustifolia]]* của Roxburgh.

## Phân bố
Loài này có ở tây nam Ấn Độ. Theo Baker (1890) thì nó được tìm thấy tại Concan; tại Ram Ghaut (bang Maharashtra) và vùng duyên hải Malabar; phổ biến trên sườn tây nam của Nilghiris (dãy núi Nilgiri), ở cao độ 4.500-6.000&nbsp;ft (1.370-1.830 m).

POWO cũng cho rằng nó có ở Myanmar và Lào, nhưng điều này có thể phát sinh từ nhầm lẫn khi cho rằng *C. neilgherrensis* là đồng nghĩa với *[[Curcuma angustifolia|C. angustifolia]]* hoặc *[[Curcuma trichosantha|C. trichosantha]]*.

## Mô tả
Lùn, thân rễ nhỏ, ruột trắng, lá hình mác màu lục nhạt có cuống ngắn, lá bắc mào màu hồng, các thùy tràng hoa hình trứng. Rất giống với *[[Curcuma angustifolia|C. angustifolia]]*. Lá và cuống lá cùng nhau dài 12 inch (30&nbsp;cm) hoặc hơn; phiến lá nhẵn nhụi mặt dưới, hẹp dần từ giữa tới cả hai đầu. Cành hoa bông thóc vào mùa xuân, dài 2-4 inch (5-10&nbsp;cm), đường kính 1,5-2 inch (3,8-5&nbsp;cm); lá bắc hoa màu xanh lục ánh vàng nhạt, dài 1-1,5 inch (2,5-3,8&nbsp;cm). Hoa 1 inch (2,5&nbsp;cm), màu vàng tươi; môi tròn, uốn xuống, có khía răng cưa.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma oligantha

***Curcuma oligantha*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Henry Trimen mô tả khoa học đầu tiên năm 1885.

## Phân bố
Loài này có tại Sri Lanka, miền nam Ấn Độ, Myanmar.

## Mô tả
Mô tả theo mẫu vật tìm thấy tại Uma-oya, gần sông Mahaweli, tây bắc Badulla, tỉnh Central (nay thuộc tỉnh Uva), Sri Lanka vào tháng 10 năm 1884.
 
Nhỏ, củ thuôn dài-hình trứng hay hình thoi, dài khoảng 1-1,5 inch (2,5-3,8&nbsp;cm); lá có cuống, cuống lá nở ra thành bẹ dài ở phía dưới; phiến  lá hình trái xoan, nhọn hai đầu, dài 5-7 inch (13-18&nbsp;cm), gợn sóng nhiều, nhẵn nhụi, mỏng, màu xanh lục nhạt tươi trong suốt, với các gân khác biệt và gân con chạy dọc; cán hoa xuất hiện với chồi lá mới, mọc ra từ nách của một trong các vảy sát gốc của nó, ngắn và thanh mảnh, với 2-3 vảy tù màu nâu, kết thúc bằng một cành hoa bông thóc rất tiêu giảm gồm 4-6 lá bắc nhọn thon mọc thẳng, dài ~ 1 inch (2,5&nbsp;cm), màu xanh lục nhạt, tất cả đều mang hoa; hoa rất ít, lớn, mọc thẳng, dài như cành hoa, màu trắng, mỗi lần chỉ nở một bông mỗi cụm hoa, nằm cao hơn lá bắc nên cán hoa thoạt nhìn như chỉ có 1 hoa; ống tràng dài 1 inch (2,5&nbsp;cm), thanh mảnh, màu trắng; các đoạn dài, nhọn thon-tù, ánh hồng, đoạn sau hơi dài hơn và nhọn hơn, hình cánh hoa; nhị lép gần nhọn, nhăn, màu trắng; cánh môi lớn và rộng, xẻ 2 thùy khá sâu, màu trắng, với vết màu vàng chanh ở họng; bao phấn ngắn; cựa ở gốc khá dài, cong; hạt không áo hạt, thuôn dài, màu xám, bóng.

Có quan hệ họ hàng gần với *[[Curcuma albiflora|C. albiflora]]*, và tương tự loài này ở chỗ không có túm lá bắc không hoa ở trên cùng.

## Chú thích
*
*
*
Curcuma ornata

***Curcuma ornata*** là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Joachim Otto Voigt liệt kê năm 1845 trong *Hortus Suburbanus Calcuttensis* và dẫn chiếu là lấy theo Nathaniel Wallich, nhưng mô tả khoa học đầu tiên chỉ được John Gilbert Baker đưa ra năm 1890.

## Phân bố
Theo Voigt và Baker thì loài này có tại vùng Bago (tên cũ Pegu), Myanmar. Vị trí thu thập là không rõ, nhưng có lẽ là trong các rừng lá sớm rụng ẩm ướt.

## Mô tả
Thân rễ lớn, củ không cuống 0, củ có cuống nhiều. Thân lá tạo ra sau hoa. Lá hình trứng có vết mờ ở tâm khi non, có lẽ thuôn dài khi đã phát triển. Cành hoa bông thóc dài dưới 1&nbsp;ft (30&nbsp;cm), đường kính 3-4 inch (7,5-10&nbsp;cm). Lá bắc có chóp đỉnh màu ánh trắng với màu tía cẩm quỳ, các lá bắc trên phần như vậy nhiều hơn, dài 2 inch (5&nbsp;cm). Hoa dài ngang lá bắc; phiến trải rộng đường kính 0,5 inch (1,3&nbsp;cm), màu trắng ánh vàng. Các thùy tràng hoa ánh đỏ. Có quan hệ gần với *[[Curcuma comosa|C. comosa]]*.

*C. ornata* chỉ được biết đến từ một mẫu vật được trồng tại Vườn thực vật Calcutta. Nó cũng được liệt kê trong các sách của Francis Mason (1799-1874) như *Flora Burmanica or A catalogue of plants, indigenous and cultivated in the valleys of the Irrawaddy, Salwen and Tenasserim* (Thực vật chí Burma hay Danh lục các loài thực vật, bản địa và gieo trồng trong các thung lũng Irrawaddy, Salwen và Tenasserim) năm 1851 và *Burmah, Notes on the nations, fauna, flora and minerals of Tenasserim, Pegu and Burmah* (Burmah, Ghi chép về các dân tộc, động vật chí, thực vật chí và khoáng sản của Tenasserim, Pegu và Burmah) năm 1860. Tính hợp lệ của *C. ornata* như một loài là đáng ngờ, do nó đã không được thu thập kể từ Wallich trong thế kỷ 19. Theo Branney H. M. E. (2005) trong *Hardy Gingers* thì tên gọi này là không hợp lệ và được áp dụng sai cho các mẫu vật của một số loài, bao gồm cả *[[Curcuma zedoaria|C. zedoaria]]* và *[[Curcuma elata|C. elata]]*.

## Chú thích
*
*
*