Giáo hội Tông truyền Armenia

**Giáo hội Tông truyền Armenia** () là giáo hội quốc gia tự trị của Armenia. Giáo hội này thuộc hệ phái Chính thống giáo Cổ Đông phương và là một trong những giáo hội Kitô giáo cổ xưa nhất thế giới. Vào năm 301 CN, Armenia là quốc gia đầu tiên nhận Kitô giáo làm tôn giáo chính thức khi định chế giáo hội này.

Giáo hội Tông truyền Armenia tự nhìn nhận nguồn gốc của mình đi theo sự truyền giảng của hai thánh tông đồ Batôlômêô và Tađêô trong thế kỷ thứ nhất và là một trong những trung tâm đầu tiên của Kitô giáo.

Các tên khác của Giáo hội là **Giáo hội Chính thống giáo Armenia** và **Giáo hội Grêgôriô**, tên gọi sau ít khi được Giáo hội tự gọi vì cho rằng các thánh Batôlômêô và Tađêô mới là những người thành lập giáo hội trong khi thánh Grêgôriô Người khai sáng chỉ đơn thuần là nhà lãnh đạo chính thức đầu tiên của giáo hội.

## Cấu trúc và quyền lãnh đạo
Theo sách *The Armenian Church* ( 1910) của Tổng phó tế Syria Theodore Dowling, Giáo hội Tông truyền Armenia được phân thành 4 địa hạt thuộc quyền thượng phụ (2 địa hạt giáo chủ và 2 địa hạt thượng phụ), với 72 giáo phận tại Đế quốc Osman, 6 giáo phận tại Nga và 2 giáo phận tại Iran.

### Hai địa hạt giáo chủ
Giáo hội Tông truyền Armenia hiện nay gồm hai địa hạt thuộc quyền thượng phụ với tước hiệu giáo chủ. Một là Tòa Thánh Echmiadzin, đứng đầu bởi Giáo chủ Toàn Armenia và đặt trụ sở tại Echmiadzin, Armenia. Địa hạt còn lại là Tòa Thánh Cilicia, đứng đầu bởi Giáo chủ Cilicia, có trụ sở đặt tại thành phố Antelias, Liban.

Giáo hội Công giáo Armenia độc lập với Giáo hội Tông truyền Armenia, được đứng đầu bởi một Thượng phụ Giáo chủ riêng và hiệp thông trọn vẹn với Tòa Thánh Roma.

### Hai địa hạt thượng phụ
Giáo hội Tông truyền Armenia hiện nay cũng gồm hai địa hạt thượng phụ với quyền bính cao cấp. Cả hai địa hạt đều thuộc quyền tài phán của Giáo chủ Toàn Armenia. Đó là:

* Tòa thượng phụ Armenia Jerusalem, còn gọi là Tông Tòa Thánh Giacôbê Jerusalem, có trụ sở tại Khu Armenia, Thành phố cổ Jerusalem.
* Tòa thượng phụ Armenia Constantinopolis và Toàn Thổ Nhĩ Kỳ, với quyền bính bao phủ toàn bộ lãnh thổ nước Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay. Tòa thượng phụ có trụ sở đặt tại thành phố İstanbul, Thổ Nhĩ Kỳ.

### Các giáo phận thuộc quyền Giáo chủ Toàn Armenia
Các giáo phận lệ thuộc Tòa Thánh Echmiadzin gồm có:

#### Armenia

* Giáo phận Aragatsotn
* Giáo phận Armavir
* Giáo phận Giáo chủ Ararat
* Giáo phận Artik
* Giáo phận Gegharkunik
* Giáo phận Gougark
* Giáo phận Kotayk
* Giáo phận Shirak
* Giáo phận Syunik
* Giáo phận Tavush
* Giáo phận Vayots Dzor
* Giáo phận Artsakh

#### Các địa phận hải ngoại:

##### Châu Âu

* Giáo phận Nga và Tân Nakhichevan
* Giáo phận Nam Nga
* Giáo phận Ukraina
* Địa phận Đông Âu châu
* Địa phận Tây Âu châu
* Giáo phận Gruzia
* Giáo phận România
* Giáo phận Bulgaria
* Giáo phận Hy Lạp
* Giáo phận Thụy Sĩ
* Giáo phận Pháp
* Giáo phận Đại Anh và Ireland

##### Châu Phi

* Giáo phận Ai Cập

#### Châu Mỹ

* Giáo phận Canada
* Giáo phận Tây (Hoa Kỳ)
* Giáo phận Đông (Hoa Kỳ)
* Giáo phận Argentina
* Giáo phận Uruguay

#### Châu Đại Dương

* Giáo phận Úc và New Zealand

## Xem thêm

* Tôn giáo tại Armenia
* Giáo hội Công giáo Armenia
* Kiến trúc nhà thờ Armenia
* Tòa thượng phụ Armenia Constantinopolis
* Tòa thượng phụ Armenia Jerusalem
* Tòa Thánh Cilicia
* Nhà nguyện Thánh Narek

## Chú thích

## Tham khảo

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Seppälä, Serafim (2021). The Struggle for Memory: The Khachkar Field of Julfa and Other Armenian Sacred Spaces in Azerbaijan, in *Review of Ecumenical Studies.*
* 

**Quan hệ tôn giáo giữa Giáo hội Tông truyền Armenia với Giáo hội Công giáo**

* Pope Benedict XIV, ''Allatae Sunt'' (''On the observance of Oriental Rites''), Encyclical, 1755
* Common Declaration of Pope John Paul II and Catholicos Karekin I, 1996
* Common Declaration of John Paul II and Aram I Keshishian, 1997
* John Paul II to Karekin I, 1999
* Joint Declaration signed by John Paul II and Karekin II, 2000
* Greeting by Pope Benedict XVI to Catholicos Aram I, 2008
* Dialogue and Joint Declarations with the Roman Catholic Church

## Liên kết ngoài

* Armenian Church Mother See of Holy Etchmiadzin website
* Official site of the Armenian Catholicosate of Cilicia
*