Chi Đậu tương

**Chi Đậu tương** (danh pháp khoa học ***Glycine***) là một chi thực vật có hoa trong họ Đậu.

## Lịch sử phân loại
Danh pháp *Glycine* được Carl Linnaeus định nghĩa lần đầu tiên trong *Genera Plantarum* năm 1737. Trong *Species Plantarum* năm 1753 ông mô tả 8 loài được coi là thuộc về chi này, bao gồm *G. apios*, *G. frutescens*, *G. abrus*, *G. tomentosa*, *G. comosa*, *G. javanica*, *G. bracteata*, *G. bituminosa*.

Năm 1798, Johann Christoph Wendland mô tả loài *[[Glycine clandestina|G. clandestina]]*. Năm 1802,  Carl Ludwig Willdenow liệt kê và mô tả 44 loài được ông cho là thuộc chi *Glycine*, trong đó có *G. clandestina* của Wendland và 6/8 loài của Linnaeus (trừ *G. bracteata* và *G. abrus*). Theo dòng thời gian, định nghĩa và phạm vi của *Glycine* được mở rộng, trong đó loài có tầm quan trọng kinh tế, được biết đến và được đề cập nhiều nhất trong nhiều tài liệu khoa học khác nhau là đậu nành (*Glycine max* (L.) Merr., 1917).

Năm 1966, Bernard Verdcourt đưa ra đề xuất liên quan tới *Glycine* theo định nghĩa của Linnaeus, theo đó loài điển hình *G. javanica* lại không phải là loài thuộc chi *Glycine* theo giới hạn định nghĩa của *Glycine* cũng như của phân tông Glycininae trong giai đoạn này, mà nó là một loài *[[Pueraria]]* (hiện nay là *[[Pueraria montana]]* var. *montana*) và cả 8 loài *Glycine* của Linnaeus tại thời điểm năm 1966 người ta đã xác định là thuộc về các chi khác nhau (*[[Abrus]]*, *[[Amphicarpaea]]*, *[[Apios]]*, *[[Bolusafra]]*, *[[Pueraria]]*, *[[Rhynchosia]]*, *[[Wisteria]]*).

Loài có thể chọn làm loài điển hình lịch sử của *Glycine* theo nghĩa Linnaeus (nếu duy trì nó) là *Glycine apios*, do Linnaeus định nghĩa *Glycine* của ông là *Apios* của Herman Boerhaave, mà Boerhaave khi viết về *Apios* chỉ có một loài là *[[Apios americana]]*. *A. americana* là loài điển hình của chi *[[Apios]]* (phân tông Erythrininae của tông Phaseoleae).

Để tránh sự lộn xộn, nhầm lẫn và bảo toàn tính toàn vẹn của *Glycine* gắn với loài cây quan trọng được nhắc tới trong nhiều tài liệu khoa học khác nhau là đậu nành (*Glycine max*), năm 1978 Lackey đã đề xuất giữ *Glycine* do Willdenow thiết lập năm 1802 (đồng nghĩa với từ bỏ *Glycine* của Linnaeus năm 1753) so với danh pháp thay thế khả dĩ là *Soja* do Moench thiết lập năm 1794. Đề xuất này đã được International Code of Botanical Nomenclature (ICBN) chấp thuận. Loài duy nhất trong số 44 loài mà Willdenow đề cập còn được giữ lại trong chi *Glycine* theo định nghĩa mới là *[[Glycine clandestina]]*, và như thế nó là loài điển hình của chi này.

## Phân bố
Bản địa Đông Á, Đông Nam Á, Australia, New Guinea và các đảo phía tây Thái Bình Dương. Dạng cây trồng của *[[Glycine max]]* du nhập sang nhiều nơi khác trên thế giới. Australia là nơi có sự đa dạng nhất về loài.

## Các loài
Tại thời điểm năm 2022, Plants of the World Online công nhận 28 loài.
* Phân chi *Glycine*: Cây lâu năm.
** *[[Glycine albicans]]* Tindale & Craven, 1989: Miền bắc Tây Úc.
** *[[Glycine aphyonota]]* B.E.Pfeil, 2002: Miền bắc Tây Úc.
** *[[Glycine arenaria]]* Tindale, 1987: Miền bắc Tây Úc và Lãnh thổ Bắc Úc.
** *[[Glycine argyrea]]* Tindale, 1984: Queensland.
** *[[Glycine canescens]]* F.J.Herm., 1962: Australia.
** *[[Glycine clandestina]]* J.C.Wendl., 1798: Đông và đông nam Australia.
** *[[Glycine curvata]]* Tindale, 1987: Queensland.
** *[[Glycine cyrtoloba]]* Tindale, 1984: Đông Australia.
** *[[Glycine dolichocarpa]]* Tateishi & H.Ohashi, 1991: Đài Loan.
** *[[Glycine falcata]]* Benth., 1864: Miền trung Australia.
** *[[Glycine gracei]]* B.E.Pfeil & Craven, 2006: Lãnh thổ Bắc Úc.
** *[[Glycine hirticaulis]]* Tindale & Craven, 1989: Miền bắc Lãnh thổ Bắc Úc.
** *[[Glycine koidzumii]]* Ohwi, 1943: Lưu Cầu.
** *[[Glycine lactovirens]]* Tindale & Craven, 1989: Miền bắc Tây Úc.
** *[[Glycine latifolia]]* (Benth.) Newell & T.Hymowitz, 1980: Miền đông Australia.
** *[[Glycine latrobeana]]* (Meisn.) Benth., 1864: Đông nam Australia, Tasmania.
** *[[Glycine microphylla]]* (Benth.) Tindale, 1987: Đông và đông nam Australia.
** *[[Glycine montis-douglas]]* B.E.Pfeil & Craven, 2006: Lãnh thổ Bắc Úc.
** *[[Glycine peratosa]]* B.E.Pfeil & Tindale, 2001: Tây Úc.
** *[[Glycine pindanica]]* Tindale & Craven, 1993: Miền bắc Tây Úc.
** *[[Glycine pullenii]]* B.E.Pfeil, Tindale & Craven, 2002: Miền bắc Tây Úc và miền bắc Lãnh thổ Bắc Úc.
** *[[Glycine remota]]* M.D.Barrett & R.L.Barrett, 2015: Miền bắc Tây Úc.
** *[[Glycine rubiginosa]]* Tindale & B.E.Pfeil, 2001: Miền nam và đông nam Australia.
** *[[Glycine stenophita]]* B.E.Pfeil & Tindale, 2000: Miền đông Australia.
** *[[Glycine syndetika]]* B.E.Pfeil & Craven, 2006: Queensland.
** *[[Glycine tabacina]]* (Labill.) Benth., 1864: Đông nam Trung Quốc, Lưu Cầu, Đài Loan, Australia, Fiji, Marianas, New Caledonia, Tonga, Vanuatu. Du nhập vào Kenya, Niue, Samoa, Tasmania. 
** *[[Glycine tomentella]]* Hayata, 1920: Đông nam Trung Quốc, Đài Loan, New Caledonia, New Guinea, Australia (New South Wales, Lãnh thổ Bắc Úc, Queensland, Tây Úc), Philippines. 
* Phân chi *Soja*: Cây một năm/lâu năm.
** *[[Glycine max]]* (L.) Merr., 1917
*** *Glycine max* subsp. *formosana* (Hosok.) Tateishi & H.Ohashi, 1992: Đài Loan.
*** *Glycine max* nothosubsp. *gracilis* (Skvortsov) H.Ohashi, 2014: Mãn Châu, Nhật Bản.
*** *Glycine max* subsp. *max*: Đậu nành (nguyên chủng). Bản địa Trung Quốc, Nhật Bản, Đài Loan, Lào, Thái Lan, Việt Nam. Du nhập sang nhiều khu vực khác.
*** *Glycine max* subsp. *soja* (Siebold & Zucc.) H.Ohashi, 1982: Đậu nành dại, đậu tương dại. Từ Viễn Đông Nga tới Nhật Bản, bán đảo Triều Tiên, Lưu Cầu, Đài Loan, Trung Quốc.

## Phát sinh chủng loài
Cây phát sinh chủng loài vẽ theo Pfeil *et al.* (2006) và Hwang *et al.* (2019); với vị trí của *G. remota* và *G. montis-douglas* lấy theo Barrett *et al.* (2015).

Các loài không có trong cây này là *G. dolichocarpa*, *G. koidzumii* và *G. pindanica*. *G. koidzumii* giống với *G. pescadrensi*, (= *G. clandestina* hoặc gần đây hơn là *G. tabacina*) *G. pindanica* gần với *G. microphylla* và *G. gracei* về một số đặc điểm hình thái, trong khi *G. dolichocarpa* gần với tổ hợp loài *G. tomentella*.

## Hình ảnh

Tập tin:Glycine canescens flowers and fruit.jpg|*[[Glycine canescens]]*
Tập tin:Glycine clandestina 1.jpg|*[[Glycine clandestina]]* - loài điển hình của chi.
Tập tin:Glycine cyrtoloba plant10 (10754129653).jpg|*[[Glycine cyrtoloba]]*
Tập tin:Glycine falcata.jpg|*[[Glycine falcata]]*
Tập tin:Glycine soja 5.JPG|*[[Glycine max]]* (đậu nành)
Tập tin:Glycine microphylla leaf2 (11059700745).jpg|*[[Glycine microphylla]]*
Tập tin:Glycine tabacina plant14 DC (15058875044).jpg|*[[Glycine tabacina]]*
Tập tin:Glycine tomentella.jpg|*[[Glycine tomentella]]*


## Chú thích

## Liên kết ngoài
*
*
*