open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Đông chí

Tiết **Đông chí**(tiếng Hán: 冬至; bính âm: *dōngzhì*), theo lịch Trung Quốc cổ đại, là tiết khí khởi đầu bằng điểm giữa của mùa đông, nó là một trong hai mươi tư tiết khí trong nông lịch. Theo định nghĩa này, điểm bắt đầu của nó trùng với điểm đông chí (tiếng Anh: *Winter solstice*) tại Bắc Bán cầu theo quan điểm của khoa học phương Tây. Tuy nhiên, theo khoa học phương Tây thì nó là điểm bắt đầu của mùa đông tại Bắc Bán cầu và tương ứng là bắt đầu mùa hè ở Nam bán cầu, thời điểm mà Mặt Trời xuống tới điểm thấp nhất về phía nam trên bầu trời để sau đó bắt đầu quay trở lại phía bắc.

Theo quy ước, tiết đông chí là khoảng thời gian bắt đầu từ khoảng ngày 21 hay 22 tháng 12 khi kết thúc tiết đại tuyết và kết thúc vào khoảng ngày 5 hay 6 tháng một trong lịch Gregory theo các múi giờ Đông Á khi tiết tiểu hàn bắt đầu.

Theo thuật ngữ thiên văn học phương Tây, đó là thời điểm có liên quan đến vị trí của hành tinh trên quỹ đạo quanh Mặt Trời. Nó là lúc kinh độ Mặt Trời bằng 270 độ ở Bắc Bán cầu, và cũng là ngày bắt đầu mùa đông tại Bắc Bán cầu và ngày bắt đầu mùa hè tại Nam bán cầu.

## Trên Trái Đất
Định nghĩa một: Tại Bắc Bán cầu, ngày đông chí là ngày mà khoảng thời gian ban ngày ngắn nhất và thời gian ban đêm dài nhất. Thời gian này thông thường rơi vào ngày 21 tháng 12 hoặc 22 tháng 12. Khi đó tại Nam bán cầu thì khoảng thời gian ban ngày lại là dài nhất. Tuy nhiên cách định nghĩa này có phần không rõ ràng do độ nghiêng lớn nhất của trục quay Trái Đất là xấp xỉ 23,45° nên đối với những người quan sát ở các vĩ độ cao hơn 66,55° vĩ bắc sẽ thấy thời gian ban đêm trong những ngày cận kề trước và sau ngày đông chí ở nửa bán cầu này có thể kéo dài đến 24 h (Xem thêm ban đêm vùng cực để biết thêm chi tiết). Ngược lại, ở Nam bán cầu, đối với những người quan sát ở các vĩ độ cao hơn 66,55° vĩ nam sẽ thấy thời gian ban ngày trong những ngày cận kề với ngày đông chí ở Bắc Bán cầu có thể kéo dài đến 24 h (Xem thêm ban ngày vùng cực để biết thêm chi tiết). Do vậy không thể biết chính xác ngày nào là ngày hạ chí theo kiểu định nghĩa này.

Định nghĩa hai: Ngày đông chí là ngày chứa điểm đông chí tính theo múi giờ địa phương. Theo quan điểm của người Trung Hoa và các dân tộc chịu ảnh hưởng của nền văn hóa Trung Quốc cổ đại thì ngày Đông chí là phù hợp với các tính toán của thiên văn học đối với Bắc Bán cầu. Xem thêm tiết khí

Giữa mùa đông là khoảng thời gian quanh ngày Đông chí đối với nhiều nước, tuy có ngoại lệ như Mỹ thì Đông chí lại là ngày bắt đầu mùa đông. Có nhiều lễ hội truyền thống được tổ chức vào ngày Đông chí như Lễ hội Yule của đạo Wicca, một trong tám lễ hội Sabbat của những người theo đạo đa thần giáo kiểu mới (*neopagan*) này. Rất nhiều nền văn hóa khác cũng tổ chức lễ hội vào ngày này hoặc xung quanh ngày này như lễ hội lễ hội Yalda, lễ hội Saturnalia, lễ Giáng Sinh, Hanukkah, lễ hội Festivus, lễ hội Kwanzaa và lễ hội HumanLight.

## Xem thêm
*Điểm chí (bao gồm điểm đông chí và điểm hạ chí)
*Điểm phân (bao gồm điểm xuân phân và điểm thu phân)
*Các mùa trong năm
*Lịch Trung Quốc
*Tiết khí
*Mặt Trời
*Thần thoại về Mặt Trời
## Ghi chú

## Liên kết ngoài
* 
*
Thu phân

Tiết **Thu phân**  (tiếng Hán: 秋分; bính âm: ‘‘qiūfēn’’),  theo lịch Trung Quốc cổ đại, là tiết khí có khởi đầu bằng điểm giữa của mùa thu, nó là một trong hai mươi tư tiết khí trong nông lịch. Theo định nghĩa này, thời điểm bắt đầu của nó trùng với điểm thu phân (tiếng Anh: *Autumnal equinox*) tại Bắc bán cầu của khoa học phương Tây. Tuy nhiên, theo quan điểm của khoa học phương Tây thì nó là điểm bắt đầu của mùa thu tại Bắc bán cầu, thời điểm mà Mặt Trời xuất hiện trên xích đạo thiên cầu (Mặt Trời ở gần xích đạo nhất) và bắt đầu đi xuống hướng nam. Về mặt thời gian, thu phân bắt đầu vào khoảng 22 tháng 9 đến 24 tháng 9.

Theo quy ước, tiết thu phân là khoảng thời gian bắt đầu từ khoảng ngày 23 hay 24 tháng 9 khi kết thúc tiết bạch lộ và kết thúc vào khoảng ngày 8 hay 9 tháng 10 trong lịch Gregory theo các múi giờ Đông Á khi tiết hàn lộ bắt đầu.

Theo thuật ngữ thiên văn học phương Tây, đó là thời điểm có liên quan đến vị trí của hành tinh trên quỹ đạo quanh Mặt Trời. Nó là lúc kinh độ Mặt Trời bằng 180 độ.

Ở Nam bán cầu thì thời điểm đó lại là điểm diễn ra điểm xuân phân (*Vernal equinox*) tại bán cầu này.

## Chuyển động của Mặt Trời

Tại điểm Thu phân, người quan sát sẽ thấy Mặt Trời khi đó mọc "chính xác" ở phía Đông và lặn "chính xác" ở phía Tây.

Có thể nói nôm na là thu phân là thời điểm mà trước và sau đó khoảng **ba tháng** Mặt Trời có xu hướng mỗi ngày mọc và lặn nhích dần về phía nam.

## Lễ hội
Lễ hội Mabon của đạo Wicca được tổ chức vào ngày này, đây là một trong tám lễ hội Sabbat của những người theo tân pagan giáo (*neopagan*) này.

Tại Nhật Bản ngày Thu phân (秋分の日) là ngày lễ chính thức của quốc gia này để mọi người đi tảo mộ và đoàn tụ gia đình.

Tại các quốc gia Âu Mỹ, mùa thu cũng là mùa thu hoạch chính và có các lễ hội mừng được mùa. Lễ hội thu hoạch truyền thống tại Anh được tổ chức vào ngày chủ nhật gần "Ngày trăng thu hoạch" (Harvest Moon), đó là ngày trăng tròn xảy ra gần điểm thu phân (22 hoặc 23 tháng 9) nhất. Tại Hoa Kỳ và Canada vào tháng 10 hay tháng 11 vào ngày lễ tạ ơn.

Cũng vào độ thời gian này, tại các quốc gia trong Vòng văn hóa Đông Á có lễ hội Trung Thu mà tại Triều Tiên thường gọi là Chuseok (Thu Tịch), ngày mà người nông dân làm lễ tạ ơn tổ tiên vì đã cho một mùa màng bội thu.

## Xem thêm

*Điểm chí (bao gồm điểm đông chí và điểm hạ chí)
*Điểm phân (bao gồm điểm xuân phân và điểm thu phân)
*Các mùa trong năm
*Lịch Trung Quốc
*Tiết khí

## Tham khảo
Vốn điều lệ

**Vốn điều lệ** (Charter capital)  là một thuật ngữ chuyên môn kinh tế chỉ số vốn do các thành viên, cổ đông góp hoặc cam kết đóng góp trong một thời hạn nhất định và được ghi vào Điều lệ công ty để công bố cho các cổ đông. Vốn điều lệ có thể thay đổi với sự đồng ý của các cổ đông.

## Khái niệm
Vốn Điều lệ là hình thức góp vốn của các thành viên cổ đông đã cam kết góp vốn trong một thời gian nhất định để duy trì hoạt động của doanh nghiệp, số vốn đóng góp ấy sẽ được lưu lại trong 1 hợp đồng gọi là điều lệ công ty.

Tất cả các thành viên cổ đông (bên góp vốn) và bộ phận điều hành doanh nghiệp (bên sử dụng nguồn vốn) có trách nhiệm tôn trọng và nghiêm túc thực hiện theo những điều đã nêu trong điều lệ.

Góp vốn điều lệ có nghĩa là đầu tư vào công ty để trở thành chủ sở hữu công ty (trường hợp đóng góp 100% vốn điều lệ) hoặc đồng sở hữu (trường hợp không đóng góp hoàn toàn vốn điều lệ).
## Hình thức góp vốn
**Hình thức góp vốn hợp lệ**

Các tổ chức, cá nhân được quyền góp vốn điều lệ bằng các hình thức sau:

* Mua và sở hữu Cổ phần hay Cổ phiếu của Công ty cổ phần
* Góp vốn trực tiếp vào Công ty trách nhiệm hữu hạn, Công ty hợp danh

**Hình thức này không được áp dụng với các trường hợp sau:**

* Các Cơ quan nhà nước, đơn vị lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam, sử dụng ngân sách, tài sản nhà nước góp vốn vào doanh nghiệp để thu lợi cho cơ quan, đơn vị mình.
* Đối tượng tham gia góp vốn là cán bộ, công chức, chuyên viên không nắm các chức vụ lãnh đạo trong các cơ quan, đơn vị nhà nước.
* Và một số trường hợp cụ thể quy định trong luật doanh nghiệp năm 2014.
## Nguồn đóng góp hình thành vốn điều lệ
Tài sản tham gia góp vốn điều lệ là tiền mặt hoặc các vật chất tương tự có thể quy đổi ra tiền mặt như nội tệ, ngoại tệ, vàng, giá trị quyền sử dụng đất, quyền sở hữu trí tuệ, công nghệ, bí quyết hoặc các tài sản giá trị tương đương.

## Vai trò vốn điều lệ đối với doanh nghiệp

Đối với các doanh nghiệp vốn điều lệ là:
* Sự cam kết thể hiện trách nhiệm bằng vật chất của các thành viên cổ đông đối với doanh nghiệp, khách hàng và đối tác.
* Cơ sở điều kiện cần có để duy trì hoạt động của doanh nghiệp.
* Cơ sở để phân chia lợi ích lợi nhuận, rủi ro, thua lỗ của doanh nghiệp đối với các thành viên tham gia góp vốn.
* Cơ sở giúp doanh nghiệp có đủ hoặc dồi dào nguồn vốn,tạo điều kiện cho doanh nghiệp củng cố tiềm lực và phát triển, mở rộng quy mô sản xuất, thị trường tiêu thụ.
* Cơ sở quan trọng đảm bảo sự tồn tại tư cách pháp nhân của một doanh nghiệp trước pháp luật.
* Căn cứ để xác lập địa vị pháp lí của doanh nghiệp, đảm bảo hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp đạt mục tiêu đã định.

## Tham khảo
Vốn pháp định

**Vốn pháp định** là mức vốn tối thiểu phải có để có thể thành lập một doanh nghiệp. Vốn pháp định do Cơ quan có thẩm quyền ấn định, mà nó được xem là có thể thực hiện được dự án khi thành lập doanh nghiệp. Vốn pháp định sẽ khác nhau tùy theo lĩnh vực, ngành nghề kinh doanh.

## Việt Nam
Vốn pháp định ở Việt Nam chỉ quy định cho một số ngành nghề có liên quan đến tài chính như Chứng khoán, Bảo hiểm, Kinh doanh vàng và Kinh doanh tiền tệ và kinh doanh bất động sản.

### Chứng khoán

* Môi giới chứng khoán: 25 tỷ đồng
* Tự doanh: 100 tỷ đồng
* Quản lý danh mục đầu tư: 3 tỷ đồng
* Bảo lãnh phát hành: 165 tỷ đồng
* Tư vấn đầu tư chứng khoán: 10 tỷ đồng
* Môi giới lao động, việc làm: 50 triệu đồng

### Kinh doanh vàng
*Sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ
Đối với các doanh nghiệp hoạt động tại thành phố Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh, có vốn pháp định tối thiểu là 5 tỷ đồng Việt Nam. 
Đối với các doanh nghiệp hoạt động tại các tỉnh và thành phố khác, có vốn pháp định tối thiểu là 1 tỷ đồng Việt Nam.

### Kinh doanh bảo hiểm
*Bảo hiểm phi nhân thọ: 300 tỷ đồng.
*Bảo hiểm nhân thọ: 600 tỷ đồng.
*Môi giới: 4 tỷ đồng.

### Kinh doanh tiền tệ

Theo quy định của Luật Ngân hàng và Luật các Tổ chức tín dụng vốn pháp định là 3.000 tỷ.

### Kinh doanh Bất động sản
* Kinh doanh Bất động sản: 20 tỷ đồng

Vốn pháp định là số vốn tối thiểu ban đầu khi doanh nghiệp được pháp luật công nhận, việc quy định VPĐ nhằm đảm bảo khả năng thực tiễn và mục đích kinh doanh chân chính của doanh nghiệp cũng như bảo hộ quyền lợi của những tổ chức và cá nhân có mối quan hệ với doanh nghiệp, VPĐ khác nhau đối với các loại hình tổ chức kinh doanh khác nhau về tổ chức và quy mô kinh doanh, việc quy định VPĐ phải thể hiện bằng số tiền tuyệt đối.

## Áo
*Công ty cổ phần: 70.000 Euro
*Công ty trách nhiệm hữu hạn: 35.000 Euro.

## Đức
*Công ty cổ phần: 50.000 Euro
*Công ty trách nhiệm hữu hạn: 25.000 Euro

## Thụy Sĩ
*Công ty cổ phần: 100.000 CHF
*Công ty trách nhiệm hữu hạn: ít nhất 20.000 CHF nhiều nhất là 2 triệu CHF

## Tham khảo
Ngân Xuyên

Thành phố **Ngân Xuyên** (giản thể: 银川市, phồn thể: 銀川市, bính âm: *Yínchuān Shì*, tiếng Anh: *Yinchuan City*) là thủ phủ của khu tự trị Ninh Hạ, Trung Quốc, trước đây từng là kinh đô của nhà Tây Hạ. Thành phố Ngân Xuyên có diện tích 6.945,9 km², dân số năm 2020 là 2.859.074 người, trong đó 2.564.918 người sống trong vùng nội thành.

## Vị trí địa lý
* Kinh độ: Đông 105°49’ ～ 106°35’
* Vĩ độ: Bắc 38°08’ ～ 38°51’

## Khí hậu
Nằm trong khu vực ôn đới và miền núi cao nên không quá nóng về mùa hè và cũng không quá lạnh về mùa đông. Nhiệt độ trung bình cả năm là 8,5&nbsp;°C.
* Lượng mưa trung bình: 200&nbsp;mm
* Thời gian băng giá trung bình: 158 ngày

## Phân chia hành chính
Địa cấp thị Ngân Xuyên hiện tại chia ra thành 3 quận, 1 huyện cấp thị và 2 huyện:
* Quận:
** Hưng Khánh
** Kim Phượng
** Tây Hạ
* Huyện cấp thị:
** Linh Vũ
* Huyện:
** Hạ Lan
** Vĩnh Ninh

## Kinh tế
Thu nhập trên đầu người là ¥ 11.975 (1 nhân dân tệ xấp xỉ 3.500 VNĐ) hay xấp xỉ US$ 1.450 năm 2003, đứng thứ 197 trong 659 thành phố của Trung Quốc.
* Công nghiệp: sản xuất các loại vòng bi (cuxinê).
* Nông nghiệp: câu kỷ tử, lúa mì, táo, lúa gạo,…

## Các vấn đề khác
* Du lịch: hồ muối, lăng mộ các vua Tây Hạ.
* Kiến trúc: nhà thờ Hồi giáo.
* Văn hóa: Những người dân thiểu số không ăn thịt lợn (heo), không uống rượu và không hút thuốc.
* Giáo dục: Trường đại học tổng hợp Ninh Hạ.

## Tham khảo
Trường Giang (định hướng)

**Trường Giang** có thể là:

## Địa danh
### Việt Nam
* Xã Trường Giang, huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang
* Xã Trường Giang, huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa
* Sông Trường Giang ở tỉnh Quảng Nam

### Trung Quốc
* Sông Trường Giang (sông Dương Tử), một con sông lớn tại Trung Quốc

## Tên người
* Nguyễn Trường Giang
* Trần Trường Giang: cầu thủ bóng đá Việt Nam
* Vũ Trường Giang, huấn luyện viên bóng đá Việt Nam
* Trường Giang, nghệ sĩ hài Việt Nam
* Trường Giang, nghệ sĩ ưu tú, danh cầm cải lương và đàn ca tài tử
Tam Quốc (định hướng)

**Tam Quốc** trong tiếng Việt có thể hiểu như sau:
* Cục diện *Ba quốc gia* có quan hệ đan xen, phức tạp, phân tranh, ảnh hưởng qua lại với nhau nếu không nói cụ thể về một trong ba quốc gia nào, đôi khi còn ám chỉ cục diện *ba bên* hoặc *ba thế lực*.
* Tam Quốc (Trung Quốc) - thời kỳ phân tranh ba quốc gia ở Trung Hoa hay từ năm 220 đến năm 280, tức giai đoạn giữa nhà Đông Hán và nhà Tây Tấn là nhà Ngụy, nhà Thục, nhà Ngô đánh lẫn nhau để tranh giành thiên hạ. Đã được viết trong sử Trung Quốc trong bộ Tam Quốc Chí của sử gia Trần Thọ (mất năm 297), sau này thời nhà Minh nhà văn La Quán Trung đã hư cấu để viết bộ tiểu thuyết lịch sử Tam Quốc diễn nghĩa được dịch sang tiếng Việt và xuất bản nhiều lần.
*Trong lịch sử Trung Quốc cũng có giai đoạn 3 nước phân tranh là: Đông Ngụy - Bắc Tề, Tây Ngụy - Bắc Chu và nhà Lương - nhà Trần nhưng người ta không tách thành thời kỳ riêng mà vẫn thuộc giai đoạn Nam Bắc triều, sách Tam Quốc điển lược của Khâu Duyệt đời nhà Đường có nêu rõ vấn đề này.
*Tam Quốc (Triều Tiên) - ba quốc gia trên bán đảo Triều Tiên gồm Cao Cấu Ly, Bách Tế, và Tân La.
*Hậu Tam Quốc Triều Tiên: cũng là giai đoạn 3 nước tranh hùng giữa Hậu Cao Câu Ly, Hậu Bách Tế và Tân La
*Thời đại Tam Sơn trong lịch sử vương quốc Lưu Cầu gồm 3 thế lực: vương quốc Nam Sơn, vương quốc Bắc Sơn và vương quốc Trung Sơn.
*Tam Quốc (phim truyền hình 2010), phim truyền hình do Trung Quốc sản xuất, công chiếu 2010

Tuy nhiên do ở Việt Nam, ảnh hưởng của văn hóa Trung Hoa mạnh hơn nên đôi khi người ta chỉ hiểu đó là Tam Quốc (Trung Quốc)

## Xem thêm
* Tam quốc diễn nghĩa (định hướng)
* Tam quốc chí (định hướng)
Cân

**Cân** là đơn vị đo khối lượng trong hệ đo lường cổ Việt Nam, hiện nay tương đương với 1 kilôgram, hay nôm na là 10 lạng, được sử dụng trong giao dịch đời thường ở Việt Nam. Nó cũng là đơn vị đo khối lượng cổ tại Trung Quốc, Hồng Kông...

## Việt Nam
Trong quá khứ, một cân bằng 16 lạng (**cân thập lục**), nên mới có câu nói dân gian "kẻ tám lạng người nửa cân" (ý nói hai bên bằng nhau). Lúc đó, giá trị của cân trong hệ đo lường cổ của Việt Nam, theo, là 604,5 gam. Có thể một số địa phương ở Việt Nam vẫn còn dùng quy ước khác nhau về cân và lạng. Có nguồn cho biết trước đây 1 cân bằng khoảng 400 gam.

Cân thập lục cũng được gọi là **cân ta** (loại cân này người xưa sử dụng để đo các vị thuốc Bắc hoặc kim loại quý) để phân biệt với **cân tây** là giá trị hiện đại của cân (bằng 1 Kilôgam).

Hiện nay, 1 cân (một số vùng gọi 1 ký) bằng 1 Kilôgam bằng 10 lạng (1 lạng bằng 100 gam).

## Trung Quốc
Ở Trung Quốc, cân cũng là đơn vị đo khối lượng cổ, ngày nay bằng 500 gam. Trong lịch sử, một cân ở Trung Hoa có thể có giá trị khác, ví dụ như 596.8 g (16 lạng) ở thời nhà Thanh.

## Hồng Kông
Ở Hồng Kông, theo, một cân bằng 604,79 gam.

## Xem thêm

*Đơn vị đo khối lượng
*Hệ đo lường cổ Việt Nam
*Hệ đo lường cổ Trung Quốc
*Lạng

## Tham khảo
Lạng

**Lạng** (còn gọi là **lượng**, tiếng Hán: 兩; pinyin: liǎng) là đơn vị đo khối lượng, trong hệ đo lường cổ Việt Nam, được sử dụng trong giao dịch đời thường ở Việt Nam. Nó cũng là đơn vị đo khối lượng cổ ở Trung Quốc, Hồng Kông...

## Việt Nam
Theo cả ngày xưa lẫn ngày nay, 1 lạng bằng 100 gram, và ngày xưa 16 lạng mới được 1 cân, nên mới có câu nói dân gian "kẻ tám lạng người nửa cân" (ý nói hai bên bằng nhau). Theo Tự Điển Hán-Việt Thiều Chửu: "Lạng, cân ta, mười đồng cân gọi là một lạng, mười sáu lạng là một cân". Có thể một số địa phương ở Việt Nam vẫn còn dùng quy ước khác nhau về cân và lạng. Có nguồn ghi một lạng bằng 25 gam.

Theo  một lạng bằng 10 đồng (còn gọi là tiền 錢), 100 phân (分), 1000 ly (厘), 10.000 hào (毫), 100.000 ty (絲), 1000.000 hốt (忽).

Sau khi người Pháp vào Việt Nam thì việc áp dụng hệ đo lường quốc tế mới được triển khai. Lạng đã bị thay đổi ý nghĩa và giá trị. Hiện nay một lạng bằng 1/10 cân, tức là 0,1 kilôgam (đơn vị đo khối lượng tiêu chuẩn trong hệ đo lường quốc tế) hay là 100 gam. 
### Kim loại quý

Khi nói về đo lường khối lượng của kim loại quý, ví dụ như vàng, bạc, bạch kim v.v, người Việt cũng dùng chữ **lạng** với ý nghĩa như chữ lượng hay cây. Một *lạng* hay *lượng* hay *cây* trong trường hợp này bằng 37,50 gam. Giá trị này hiện vẫn còn được sử dụng trong ngành kim khí quý.

## Trung Quốc
Ở Trung Quốc, lạng cũng là một đơn vị đo khối lượng cổ, ngày nay được chuẩn hóa với giá trị 50 gam.

## Hồng Kông
Lượng (兩) ở Hồng Kông, theo, bằng 1/16 cân Hồng Kông, bằng  37,79936375 g, tương đương với 1+1⁄3 Ounce (1 Ounce avoirdupois quốc tế là 28,3495231 g).

## Tham khảo

## Xem thêm

* Đơn vị đo khối lượng
* Hệ đo lường cổ Việt Nam
* Cân
* Lượng (kim hoàn)
Trực khuẩn

Từ **bacillus** nhằm miêu tả hình dáng của một nhóm vi khuẩn khi được quan sát dưới kính hiển vi. Nó xuất phát từ tiếng Latin có nghĩa là hình que. Do đó, một số nơi gọi là **khuẩn que** hoặc **trực khuẩn**.

Tuy nhiên, *Bacillus* là tên của một chi gồm các vi khuẩn hình que, Gam dương, hiếu khí thuộc về họ Bacillaceae trong Firmicutes.

Trực khuẩn có ở mọi nơi trong tự nhiên và khi điều kiện sống gay go, chúng có khả năng tạo ra bào tử gần như hình cầu, để tồn tại trong trạng thái "ngủ đông" trong thời gian dài. Loại sinh vật này có cực kỳ nhiều loài khác nhau, trong đó đa số là vô hại.

Hai loài được xem là quan trọng về mặt y học là *[[Bacillus anthracis]]* (gây ra anthrax) và *[[Bacillus cereus]]* (có thể gây ra một dạng bệnh từ thực phẩm tương tự Staphylococcus). Hai loài nổi tiếng làm hỏng thức ăn là *[[Bacillus subtilis]]* và *[[Bacillus coagulans]]*. *B. subtilis* là một sinh vật hiếu khí sống ký sinh có bào tử có thể sống sót trong độ nóng cao thường thấy khi nấu ăn. Nó chính là tác nhân làm cho bánh mì hư. *B. coagulans* có thể phát triến đến tận mức pH 4.2 và gây ra vị chua nặng ở thức ăn đóng hộp bị ôi (bao gồm cả các thức ăn có tính acid mà bình thường có thể khống chế sự phát triển của đa số vi khuẩn ở mức thấp nhất). *[[Ấu trùng Paenibacillus]]* gây ra các chứng bệnh của ong mật ở ong mật.

*Bacillus* là vi khuẩn gam dương và catalase dương tính, sử dụng khí oxy làm chất nhận electron khi trao đổi khí trong quá trình trao đổi chất. Qua kính hiển vi *Bacillus* đơn lẻ có hình dạng giống những chiếc que, phần lớn những chiếc que này có bào tử trong hình oval có khuynh hướng phình ra ở một đầu. Thường thì người ta quan sát thấy tập đoàn của giống sinh vật này rất rộng lớn, có hình dạng bất định và đang phát triển lan rộng.

Có một cách dễ dàng để cô lập một loại trực khuẩn nào đó là cho đất tốt vào trong ống nghiệm cùng với nước, lắc đều, cho vào *mannitol salts agar* đã tan, và giữ ở nhiệt độ trong phòng ít nhất một ngày.

## Tham khảo
Pháp (định hướng)

Trong tiếng Việt **Pháp** có thể có nghĩa là:

*Nước Pháp: một quốc gia tại Tây Âu
*Pháp gia: một trường phái hệ tư tưởng do Hàn Phi Tử thời Chiến Quốc sáng lập
*Pháp luật: quy định hành vi trong quan hệ người với người
*Pháp thuật: phép chú của phù thủy
*Pháp (tôn giáo), có thể mang nhiều nghĩa trong nhiều tôn giáo
Ma trận (định hướng)

Từ **ma trận** có vài nghĩa hơi khác nhau trong khoa học, công nghệ và các lĩnh vực khác. Nói chung, **ma trận** là một thứ có cấu trúc. Cụ thể trong các ngành:

## Khoa học

* Trong toán học, một **[[ma trận (toán học)|ma trận]]** là bảng chữ nhật chứa dữ liệu theo hàng và cột.
* Trong sinh học, từ **ma trận** chỉ vật liệu ngăn cách các tế bào. 

## Công nghệ
* Trong vật liệu composit, một **ma trận** là lưới gắn kết giữa các vật liệu. Nó có khả năng chống lực xé ngang.
* Một kiểu máy in.
* Một kiểu màn hình tinh thể lỏng.
Hình chữ nhật

**Hình chữ nhật** trong hình học Euclid là một hình tứ giác có bốn góc vuông. Từ định nghĩa này, ta thấy hình chữ nhật là một tứ giác lồi có bốn góc vuông hay hình bình hành có một góc vuông.

## Tên gọi
Hình này được gọi là "hình chữ nhật" vì có hình dáng giống chữ 日 (Nhật) trong chữ Hán.

## Tính chất
* Có tất cả các tính chất của hình thang cân và hình bình hành.
* Hai đường chéo bằng nhau và cắt nhau tại trung điểm mỗi đường, đồng thời tạo thành 4 tam giác cân.
* Nội tiếp đường tròn có tâm là tâm của hình.

## Trong tích phân
Trong toán học tích phân, tích phân Riemann có thể được xem là một giới hạn của tổng số các diện tích của nhiều hình chữ nhật với một chiều ngang cực nhỏ.

## Diện tích hình chữ nhật

Diện tích hình chữ nhật bằng tích của chiều dài và chiều rộng:

: S= a \times b

(trong đó, hai cạnh đối và song song với nhau, chiều dài là a và chiều rộng là b)

## Chu vi
Chu vi hình chữ nhật bằng hai lần tổng chiều dài và chiều rộng của nó:
: P = \left (a + b \right) \times 2

## Dấu hiệu nhận biết hình chữ nhật
* Tứ giác có ba góc vuông là hình chữ nhật.
*Hình thang cân có một góc vuông là hình chữ nhật.
* Hình bình hành có một góc vuông là hình chữ nhật.
*Hình bình hành có hai đường chéo bằng nhau là hình chữ nhật.

## Hệ quả

* Trong một tam giác, nếu đường trung tuyến ứng với một cạnh bằng nửa cạnh ấy thì tam giác đó là tam giác vuông.
* Trong tam giác vuông,đường trung tuyến ứng với cạnh huyền thì bằng nửa cạnh huyền.

## Chú thích

## Liên kết ngoài
Lượng (kim hoàn)

Trong ngành kim hoàn của một số nước Á Đông, **lượng** hay **cây** (dân dã) là đơn vị đo khối lượng của kim loại quý, tiêu biểu nhất là vàng và bạc.

Đơn vị này vốn xuất hiện từ rất lâu và tương đối gần gũi với đơn vị lạng, vốn thông dụng trong các hoạt động khác ngoài kim hoàn.

## Quy đổi

### Việt Nam
Tại Việt Nam, 1 lượng tương ứng với 37,5 g. 1 chỉ bằng ⅒ lượng và 1 phân bằng ⅒ chỉ.

### Trung Quốc
Tại Trung Quốc, 1 lượng tương ứng với 50 g. Trước năm 1959, 1 lượng Tàu bằng 31,25 g.

### Hồng Kông & Singapore
Tại Hồng Kông và Singapore, 1 lượng là 37,79936375 g, tương đương với 1 + ⅓ ounce avoirdupois. Theo đó, 1&nbsp;kg bằng 26,455 lượng Hồng Kông.

### Đài Loan
Tại Đài Loan, 1 lượng (*金衡兩* tức *kim hành lượng*) là 37,429 g, tương đương khoảng 1,2 troy ounce.

## Chú thích

## Xem thêm
* Lạng
Vi trùng

**Vi trùng** là thuật ngữ tương đối phổ biến trong tiếng Việt với một số nghĩa hiểu khác nhau được liệt kê dưới đây:

Di chuyển đến Wiktionary

* Đa số trường hợp là tương đương với **[[vi khuẩn]]** (*bacterium/bacteria*), một nhóm sinh vật nhân sơ (prokaryote). Chữ **trùng** tương đương với chữ **khuẩn** trong các cụm từ chỉ phân loại hình thái, vd. "tụ cầu trùng" ~ tụ cầu khuẩn, "trực trùng" ~ trực khuẩn, v.v.
* Tương đương với vi sinh vật trong cụm từ **vi trùng học** để ám chỉ các lĩnh vực nghiên cứu, bộ môn, khoa nghiên cứu trong các trường Đại học và bệnh viện, vd. "Khoa Vi trùng", "Bộ môn Vi trùng học".v.v.
* Ám chỉ những tác nhân gây bệnh, với nghĩa rộng.
ASCII

**ASCII** (tên đầy đủ: **''A**merican **S**tandard **C**ode for **I**nformation **I**nterchange* - Chuẩn mã trao đổi thông tin Hoa Kỳ), thường được phát âm là *át-xơ-ki'', là bộ ký tự và bộ mã ký tự dựa trên bảng chữ cái La Tinh được dùng trong tiếng Anh hiện đại và các ngôn ngữ Tây Âu khác. Nó thường được dùng để hiển thị văn bản trong máy tính và các thiết bị thông tin khác. Nó cũng được dùng bởi các thiết bị điều khiển làm việc với văn bản.

## Tổng quát
Cũng như các mã máy tính biểu diễn ký tự khác, ASCII quy định mối tương quan giữa kiểu bit số với ký hiệu/biểu tượng trong ngôn ngữ viết, vì vậy cho phép các thiết bị số liên lạc với nhau và xử lý, lưu trữ, trao đổi thông tin hướng ký tự. Bảng mã ký tự ASCII, hoặc các mở rộng tương thích, được dùng trong hầu hết các máy tính thông thường, đặc biệt là máy tính cá nhân và máy trạm làm việc. Tên MIME thường dùng cho bảng mã này là "US-ASCII".

ASCII chính xác là mã 7-bit, tức là nó dùng kiểu bit biểu diễn với 7 số nhị phân (thập phân từ 0 đến 127) để biểu diễn thông tin về ký tự. Vào lúc ASCII được giới thiệu, nhiều máy tính dùng nhóm 8-bit (byte hoặc, chuyên biệt hơn, bộ tám) làm đơn vị thông tin nhỏ nhất; bit thứ tám thường được dùng bit chẵn-lẻ (parity) để kiểm tra lỗi trên các đường thông tin hoặc kiểm tra chức năng đặc hiệu theo thiết bị. Các máy không dùng chẵn-lẻ thường thiết lập bit thứ tám là zero, nhưng một số thiết bị như máy PRIME chạy PRIMOS thiết lập bit thứ tám là một.

ASCII được công bố làm tiêu chuẩn lần đầu vào năm 1963 bởi Hiệp hội tiêu chuẩn Hoa Kỳ (American Standards Association, ASA), sau này đổi thành ANSI. Có nhiều biến thể của ASCII, hiện tại phổ biến nhất là ANSI X3.4-1986, cũng được tiêu chuẩn hoá bởi Hiệp hội nhà sản xuất máy tính châu Âu (European Computer Manufacturers Association) ECMA-6, ISO/IEC 646:1991 Phiên bản tham khảo quốc tế, ITU-T Khuyến cáo T.50 (09/92), và RFC 20 (Request for Comments). Nó được dùng trong Unicode, một thay thế có thể xảy ra của nó, như là 128 ký tự 'thấp nhất'. ASCII được xem là tiêu chuẩn phần mềm thành công nhất từng được công bố từ trước tới nay.

### Ký tự điều khiển ASCII
### Ký tự ASCII in được

* Các ký tự từ 0 đến 32 theo hệ thập phân không thể in ra màn hình. Các ký tự đó chỉ có thể in được trong môi trường dos gồm một số hình như trái tim, mặt cười, hình tam giác,... Một số ký tự đặc biệt khi in ra màn hình sẽ thực hiện lệnh như: kêu tiếng bip với ký tự BEL, xuống hàng với ký tự LF,...
* Trong bảng mã ASCII chuẩn có 128 ký tự. Trong bảng mã ASCII mở rộng có 256 ký tự bao gồm cả 128 ký tự trong mã ASCII chuẩn. Các ký tự sau là các phép toán, các chữ có dấu và các ký tự để trang trí.

## Xem thêm
Các chủ đề liên quan:
* Nghệ thuật ASCII
* Tập tin nhị phân và văn bản
* EBCDIC
* ASCII mở rộng
* ISCII
* ISO 646
* ISO 8859
* Unicode
* UTF-8
* VISCII

Các biến thể của ASCII dùng trong máy tính:
* ATASCII
* PETSCII
* Bảng ký tự ZX Spectrum

## Tham khảo
Phương trình tuyến tính

**Phương trình tuyến tính** (hay còn gọi là **phương trình bậc một** hay **phương trình bậc nhất**) là một phương trình đại số có dạng:
, trong đó:

* **' là một hằng số (hay hệ số bậc 0). 
* **' là hệ số bậc một.

Phương trình bậc một được gọi là phương trình tuyến tính vì đồ thị của phương trình này (xem hình bên) là đường thẳng (theo Hán-Việt, *tuyến* nghĩa là *thẳng*).

## Nghiệm số
Nghiệm số của phương trình trên là:
: x = -\frac {b}{a} (a\neq0)

## Trường hợp đặc biệt (trường hợp suy biến)
Khi a = 0 \Leftrightarrow b = 0

Phương trình này không có nghiệm khi *b* khác không, và có vô số nghiệm (mọi số *x*) khi *b* bằng 0. Trên thực tế, khi *a* bằng 0, phương trình trên đã không còn là phương trình bậc nhất nữa; nó đã trở thành phương trình bậc 0. Khi *a* khác 0, phương trình luôn có một nghiệm duy nhất.

Mở rộng cho hệ phương trình tuyến tính kiệt
Phương trình tuyến tính có thể mở rộng ra trường hợp nhiều *n* biến:
:f(x_1,x_2,...,x_n) = a_1x_1 + a_2x_2 +... + a_nx_n + b = 0\,
:Các dạng ví dụ của nó như phương trình bậc nhất 2 ẩn: ax +by = 0; 
ax+by+cz=0:... các pt này có vô số nghiệm và chỉ giải được khi có một giới hạn của các nghiệm hoặc có số phương trình bằng số nghiệm. Khi đó ta gọi đó là các hệ phương trình.
:Về lịch sử của phương trình bậc nhất này và các dạng phương trình tương tự, xin xem thêm Lịch sử của phương trình đại số.

## Xem thêm
* Hệ phương trình tuyến tính
* Đại số tuyến tính
* Các phương trình đại số
* Phương trình bậc hai

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Biến số

Trong toán học, **biến số** hay **biến** () là một đại lượng có giá trị bất kỳ, không bắt buộc phải duy nhất có một giá trị (không có giá trị nhất định). Biến số là số có thể thay đổi giá trị trong một tình huống có thể thay đổi. Ngược lại với biến số là một **[[hằng số]]**. Hằng số là một số không thay đổi trong mọi tình huống.

Thuật ngữ *biến* dùng để chỉ các đại lượng (chẳng hạn các đại lượng vật lý như khối lượng, thời gian, các đại lượng hình học như độ dài, diện tích, thể tích,...) có thể nhận các giá trị khác nhau trong một tập hợp nào đấy (được gọi là miền biến thiên của nó). Theo quan điểm động, người ta gọi chúng là các đại lượng biến thiên, hay đơn giản là các biến. Nếu tập hợp các giá trị của biến X là tập hợp số thì nó được gọi là biến số. Cũng có những biến không phải là biến số như *biến lôgic*, *biến Boolean*, *biến ký tự*,... Giá trị của các biến thường liên quan đến nhau. Khi xét quan hệ giữa chúng với nhau, một số biến được xem là độc lập được gọi là các biến độc lập, một số biến sẽ nhận giá trị phụ thuộc vào các biến khác, được gọi là biến phụ thuộc. Xem thêm định nghĩa hàm số.

Khi xét quan hệ phụ thuộc giữa các biến, nếu đã biết giá trị của một số biến, nếu cần có thể xác định giá trị của một hoặc một số biến chưa biết, khi đó các biến cần tìm giá trị được gọi là các *ẩn* (*ẩn số*), các biến đã biết giá trị được gọi là các tham biến (tham số), còn hệ thức biểu diễn mối liên hệ giữa các biến (thường là một đẳng thức/bất đẳng thức) được gọi là các phương trình/bất phương trình, việc tìm giá trị của các ẩn được gọi là giải phương trình/bất phương trình. Các giá trị tìm được của các ẩn được gọi là nghiệm của phương trình/bất phương trình.

## Xem thêm
*Hàm số
*Tham số (khoa học máy tính) hay đối số
*Hằng số

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Bộ Sếu

**Bộ Sếu** (**Gruiformes**) là một bộ chim gồm một số lượng đáng kể các họ chim còn sinh tồn và tuyệt chủng, với sự đa dạng về địa lý rộng khắp. Gruiform có nghĩa là "giống như sếu".

Theo truyền thống, một số họ chim lội nước và trên cạn dường như không thuộc về bất kỳ bộ nào khác được phân loại vào bộ Sếu. Chúng bao gồm 14 loài sếu lớn, khoảng 145 loài gà nước nhỏ hơn, cũng như một loạt các họ bao gồm một đến ba loài, chẳng hạn như Heliornithidae, chim limpkin hoặc Psophiidae. Những loài chim khác đã được đặt vào bộ này do chúng cần được đặt vào *đâu đó*; điều này đã khiến cho bộ Sếu mở rộng thiếu các dị hình đặc trưng. Các nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng các "loài sếu kỳ lạ" này chỉ có quan hệ (nếu có) một cách lỏng lẻo với sếu, gà nước và các họ hàng khác (các "loài sếu cốt lõi").

## Phân loại
**Bộ GRUIFORMES** 
* Phân bộ ***Ralli*** (Gà nước)
** Họ Rallidae: Gà nước
** Họ Sarothruridae (tách ra từ họ Rallidae)
** Họ Heliornithidae: Chân bơi
** Họ †Aptornithidae: (chim tiền sử)
* Phân bộ ***Grui*** (Sếu)
** Họ †Eogruidae (hóa thạch)
** Họ †Ergilornithidae (hóa thạch)
** Họ Gruidae: Sếu
** Họ Aramidae
** Họ Psophiidae
* Các họ không chắc chắn và nghi vấn là thuộc bộ Sếu
** Họ †Parvigruidae (hóa thạch)
** Họ †Songziidae (hóa thạch)
** Họ †Gastornithidae (hóa thạch)
** Họ †Messelornithidae (hóa thạch)
** Họ †Salmilidae (hóa thạch)
** Họ †Geranoididae (hóa thạch)

## Tách khỏi bộ Sếu
* Họ †Phorusrhacidae: Chim khủng bố (hóa thạch). Chuyển sang bộ Cariamiformes.
* Họ †Bathornithidae (hóa thạch). Chuyển sang bộ Cariamiformes.
* Họ †Idiornithidae (hóa thạch). Chuyển sang bộ Cariamiformes.
* Họ Cariamidae: Chim mào bắt rắn. Hiện tại chuyển sang bộ Cariamiformes do có quan hệ họ hàng gần với các loài cắt, vẹt và sẻ.
* Họ Otididae: Ô tác. Chuyển sang bộ Otidiformes. Việc xếp chung trong bộ sếu làm cho bộ này trở thành đa ngành khi xét trong mối quan hệ với bộ Cuculiformes.
* Họ Eurypygidae - thuộc nhóm "Metaves", bộ mới Eurypygiformes cùng họ Rhynochetidae
* Họ Rhynochetidae - thuộc nhóm "Metaves", bộ mới Eurypygiformes cùng họ Eurypygidae.
* Họ Mesitornithidae - thuộc nhóm "Metaves", bộ mới Mesitornithiformes.

## Hình ảnh

Tập tin:Grúa 004eue.jpg
Tập tin:Grus japonesis zoo.JPG
Tập tin:Fulica atra (Marek Szczepanek).jpg


## Chú thích

## Tham khảo

* Alvarenga Herculano M. F. và Höfling Elizabeth (2003). Systematic revision of the Phorusrhacidae (Aves: Ralliformes). *Papéis Avulsos de Zoologia* vol.43(4) p.&nbsp;55-91
* Sibley C. G. và J. Ahlquist. 1990. *Phylogeny and classification of birds*. Yale University Press, New Haven, Conn.
* Taxonomic recommendations for British birds. Ibis (2002), 144, 707–710. Alan g. Knox, Martin Collinson, Andreas J. Helbig, David T. Parkin & George Sangster
* 
* 
*
Planctomycetes

**Plancomycetes** là nhóm vi khuẩn thủy sinh hiếu khí bắt buộc (cần oxy để phát triển). Nhóm vi khuẩn này sinh sản bằng hình thức nảy chồi. Về mặt cấu trúc, các vi khuẩn trong nhóm này có hình ovan (hình trứng) và có phần chân ống (stalk) nằm ở cực dinh dưỡng (ngược với cực sinh sản) để bám vào giá thể trong quá trình nảy chồi.

Các vi khuẩn thuộc nhóm này không có chất murein trong thành tế bào. Thay vào đó thành tế bào của Plancomycetes được tạo thành bới các phân tử glycoprotein giàu glutamate. Các phân tích RNA ribosome cho thấy Plancomycetes thuộc nhóm vi khuẩn thực (eubacteria) chứ không phải là nấm như phân loại trước kia. Mặc dù vậy tên của nhóm vi khuẩn này vẫn được giữ như trước và có vẻ như làm một nhóm nấm

Nhóm vi khuẩn *Planctomycetes* lại là vi khuẩn kỵ khí bắt buộc, chúng không thể sống trong môi trường có nhiều oxy tự do. Vi khuẩn anammox được cung cấp bởi công ty Công ty Meidensa, Nagoya, Nhật Bản. Vi khuẩn *Planctomycetes* dạng hạt màu nâu đỏ, bổ sung từ 20–50&nbsp;mg hạt, làm nhuyễn thành dung dịch lỏng rồi cho vào bể phản ứng. Bơm lưu lượng sẽ bơm nước thải từ dưới lên đưa vi khuẩn Anammox bám vào vật liệu mang. Sau khi bổ sung vi khuẩn Anammox trên lớp vật liệu mang sẽ hình thành lớp màng sinh học có chứa vi khuẩn Anammox.

## Chú thích

## Liên kết ngoài
*
Murein

**Murein** là thành phần sinh hóa cấu thành nên thành tế bào của các loài sinh vật nhân sơ. Lớp murein nằm bên ngoài màng sinh chất thường dày từ 20 - 80&nbsp;nm (vi khuẩn gram dương) hoặc 7 - 8&nbsp;nm (vi khuẩn gram âm). Lớp này chiếm tương ứng từ 90% hoặc 10% trọng lượng khô của hai loại vi khuẩn trên.

Chức năng của murein là làm thành tế bào trở nên rắn chắc để tế bào không bị áp suất thẩm thấu phá vỡ. Đồng thời cũng hình thành nên hình dạng đặc trưng của vi khuẩn. Một số thuốc kháng sinh như penicillin tiêu diệt vi khuẩn bằng cách làm gián đoạn quá trình hình thành cấu trúc thành tế bào.

Thành phần hóa học của murein là **peptidoglycan**, một loại polisaccarit có chứa nitơ. Peptidoglycan là các chuỗi lặp lại của hai loại đường là N-acetyl glucosamin (GlcNAc) và axít N-acetyl muramic (MurNAc). Mỗi phân tử MurNAc được gắp với một chuỗi khoảng 4 đến 5 amino acid. Các amino acid của những sợi peptidoglycan khác nhau được liên kết với nhau tạo thành một tấm lưới dày và rắn chắc. Trình tự của các amino acid và cấu trúc chính xác của thành tế bào là đặc trưng cho mỗi loài vi khuẩn.
 

## Tham khảo
PPP

**PPP** có thể là từ viết tắt của những từ sau:

* Trong lĩnh vực mạng máy tính, PPP là viết tắt của *Point-to-point Protocol* - giao thức Điểm-Điểm (mạng ngang hàng).
* Trong kinh tế học, PPP có nghĩa là Sức mua tương đương (*Purchasing Power Parity*).
* Trong sinh học, PPP là con đường chuyển hóa pentose
* Trong chi tiêu công cộng, PPP là Quan hệ đối tác công - tư (*Public - Private Partner*).
Trường Sa

**Trường Sa** có thể là:
## Địa danh
### Việt Nam
* Đặc khu Trường Sa, tỉnh Khánh Hòa, Việt Nam
* Quần đảo Trường Sa: một quần đảo ở biển Đông và có nhiều quốc gia tranh chấp chủ quyền như: Việt Nam, Trung Quốc, Philippines,...
* Đảo Trường Sa: một đảo san hô thuộc quần đảo Trường Sa, thường được gọi là Trường Sa Lớn trong tiếng Việt
; Địa danh cũ
* Huyện Trường Sa, tỉnh Khánh Hòa; nay là đặc khu Trường Sa
* Thị trấn Trường Sa (huyện Trường Sa, tỉnh Khánh Hòa); nay là một phần đặc khu Trường Sa

### Trung Quốc
* Thành phố Trường Sa, thủ phủ tỉnh Hồ Nam. Nơi đây thời xưa từng có nước Trường Sa – chư hầu nhà Hán, đứng đầu là một Trường Sa vương
* Huyện Trường Sa trực thuộc thành phố Trường Sa, tỉnh Hồ Nam.

## Danh nhân
* Nhạc sĩ Việt Nam Trường Sa.
Phát thanh quốc tế

**Truyền thông quốc tế** là truyền thông được phát bằng tín hiệu radio sóng dài hoặc được truyền qua vệ tinh nhân tạo hay Internet trong những năm gần đây đến thính giả nước ngoài.

## Tham khảo
Chỉ (đơn vị đo)

:*Bài này viết về một đơn vị đo trọng lượng. Các nghĩa khác xin xem thêm* *[[Chỉ|Chỉ (định hướng)]]*
**Chỉ** là đơn vị đo khối lượng trong ngành kim hoàn Việt Nam, đặc biệt dành cho vàng, bạc, bạch kim (tên khác: *platin*), vàng trắng...

Năm 2007, nghị định của Chính phủ Việt Nam  thống nhất quy định về đơn vị đo lường chính thức, đã quy định một *chỉ* bằng 3,75 gam theo hệ đo lường quốc tế hoặc bằng 1/10 lượng (lượng vàng hay lạng vàng, cây vàng).

Cách đơn vị tính này dựa trên hệ thống đo lường cổ của Việt Nam cũng như của Trung Hoa, trong đó 1 cân bằng 16 lạng (hay lượng), 1 lạng bằng 10 chỉ, 1 chỉ bằng 10 phân. **Chỉ** còn được gọi là **tiền** hoặc **đồng** (hay đồng cân).

## Từ nguyên
Ngày xưa, ngón tay đeo nhẫn ở Trung Quốc được gọi là *vô danh chỉ*. Từ *chỉ hoàn* cũng có nghĩa là nhẫn. Đây có thể là một trong những nguyên nhân dẫn đến cách dùng chỉ để làm đơn vị cho vàng như ngày nay, do vàng được dùng làm nhẫn và đồ trang sức.

## Các khác biệt
Một số tài liệu  cho biết 1 *chỉ* trong truyền thống được ước chừng bằng 3,78 gam. Nhưng ngày nay, theo quy định chính thức thì 1 *chỉ* bằng 3,75 gam.

Đơn vị đo khối lượng *chỉ* ở Việt Nam hiện nay không hoàn toàn giống với đơn vị *tiền* (錢: mace, tsin hay chee) ở Hồng Kông nơi mà 1 *tiền* bằng 3,779936375 gam.

## Tham khảo

## Xem thêm
* Lượng vàng
Tạ

Trong khoa đo lường, **tạ** là đơn vị đo khối lượng thuộc hệ đo lường cổ Việt Nam, hiện nay tương đương với 100 kilôgam, được sử dụng trong giao dịch đời thường ở Việt Nam.

Thời Pháp thuộc thì một tạ có trọng lượng thay đổi tùy theo mặt hàng. Một tạ gạo được ấn định là 100 ký trong khi một tạ thóc là 68 ký và một tạ than là 60 ký.

Một tạ cũng bằng 1/10 tấn, 10 yến và bằng 100 cân.

Theo, trước kia, giá trị của tạ trong hệ đo lường cổ của Việt Nam là 60,45 kg.

Đến đầu thế kỉ 21, một số vùng ở Việt Nam vẫn dùng đơn vị tạ với giá trị bằng 60&nbsp;kg.

## Xem thêm
*Đơn vị đo khối lượng
*Hệ đo lường cổ Việt Nam
*Tấn
*Yến
*Cân

## Tham khảo
Tấn

Trong đo lường, **tấn** (đôi khi kí hiệu là "t") là đơn vị đo khối lượng thuộc hệ đo lường cổ Việt Nam, hiện nay tương đương với 1000 kilôgam, tức là một **megagram**, được sử dụng trong giao dịch thương mại ở Việt Nam.

Một tấn bằng 10 tạ, 100 yến, 1000 cân, 10000 lạng.

Trước kia, giá trị của tấn trong hệ đo lường cổ của Việt Nam là 604,5 kg.

Khi nói về trọng tải của tàu bè, tấn còn có thể mang ý nghĩa chỉ dung tích, 2,8317 mét khối hoặc 1,1327 mét khối.

Cần phân biệt và tránh nhầm lẫn với đơn vị tấn của hệ đo lường Anh và Mỹ, không theo hệ thống SI, theo đó, ở Hoa Kỳ, *ton* (tấn) hay là *short ton* là tấn thiếu có khối lượng bằng 2.000 pound, tức 907,18474 kg, và *long ton* (tấn dư) ở Anh với khối lượng 2.240&nbsp;pound tức 1.016,0469088&nbsp;kg bởi các từ này cũng thỉnh thoảng gọi là *ton*, khác hẳn với *tonne*.

## Quy đổi
Một tấn tương ứng với:
* Theo ki-lô-gram: 1.000 ki-lô-gram
* Theo gam: 1.000.000 gam

## Xem thêm
*Đơn vị đo khối lượng
*Hệ đo lường cổ Việt Nam
*Tạ
*Yến
*Cân

## Tham khảo
Vật lý thực nghiệm

**Vật lý thực nghiệm** là một phần của vật lý học chuyên sâu về các phương pháp thí nghiệm và quan sát, để tạo tiền đề phát triển cũng như để kiểm chứng vật lý lý thuyết.

Phương pháp thực nghiệm ra đời đã giải quyết những vấn đề thực tiến mà Aristotle không giải quyết được. Kể từ khi phương pháp thực nghiệm ra đời, các nhà vật lý đi tìm chân lý khoa học không phải bằng những cuộc tranh luận triền miên mà bằng cách tiến hành các thí nghiệm. Từ đó, thúc đẩy quá trình phát triển của Vật lý học và các cuộc cách mạng công nghiệp

## Liên kết ngoài

*Các bài học trực tuyến về thí nghiệm Vật lý  tại Lớp học vật lý
Vàng (định hướng)

**[[Vàng]]** thường chỉ nguyên tố hóa học có số nguyên tử là 79.

Vàng cũng có thể chỉ:
*Màu vàng, một màu sắc.
*Màu vàng kim, màu của kim loại vàng.
*Huy chương vàng, một giải thưởng trong các cuộc thi đấu, nhất là thể thao.
Thủy Lôi Truân

Quẻ **Thủy Lôi Truân**còn gọi là quẻ Truân (屯 chún) là quẻ số 03 trong Kinh Dịch.

*Nội quái là ☳ (|:: 震 zhẽn) Chấn = (雷) Sấm
*Ngoại quái là ☵ (:|: 坎 kản) Khảm = (水) Nước

**Phục Hy ghi**: Tự quái, hữu thiên địa, nhiên hậu vạn vật sinh yên, doanh thiên địa chi gian giả, duy vạn vật cổ thụ chi dã truân. Truân giả doanh dã, truân dã vật chi thỉ sanh dã.

**Văn Vương viết thoán từ**: Truân: Nguyên, hanh, lợi, trinh, vật dụng hữu du vãng, lợi kiến hầu (屯: 元, 亨, 利, 貞, 勿用有攸往, 利建侯).

**Chu Công viết hào từ**:
Sơ cửu: Bàn hoàn, lợi cự trinh, lợi kiến hầu.
Lục nhị: Truân như, chuyên như, thừa mã ban như, phỉ khấu hôn cấu, nữ tử trinh bất tự, thập niên nãi tự.
Lục tam: Tức lộc, vô ngu, duy nhập vu lâm trung, quân tử cơ, bất như xả, vãng lận.
Lục tứ: Thừa mã ban như, cầu hôn cấu, vãng cát, vô bất lợi.
Cửu ngũ: Truân kỳ cao, tiểu trinh cát, đại trinh hung.
Thượng lục: Thừa mã ban như, khấp huyết liên như.

Giải nghĩa: Nạn dã. **Gian lao**. Yếu đuối, chưa đủ sức, ngần ngại, do dự, vất vả, phải nhờ sự giúp đỡ. Tiền hung hậu kiết chi tượng: trước dữ sau lành.

## Chú thích
Thủy Thiên Nhu

Quẻ **Thủy Thiên Nhu**còn gọi là quẻ **Nhu** (需 xú).

*Nội quái là ☰ (||| 乾 qiàn) Càn hay Trời (天).
*Ngoại quái là ☵ (:|: 坎 kản) Khảm hay Nước (水).

**Phục Hy ghi**: Mông giả mông dã vật chi trĩ dả, vật trĩ bất khả bất dưỡng dã, cố thụ chi dĩ Nhu, Nhu giả ẩm thực chi đạo dã.

**Văn Vương ghi thoán từ **: Nhu: hữu phu, quang hanh, trinh, cát, lợi thiệp đại xuyên (需: 有孚, 光亨, 貞, 吉. 利涉大川).

**Chu Công viết hào từ**:
Sơ cửu: Nhu vu giao, lợi dụng hằng, vô cữu.
Cửu nhị: Nhu vu sa, tiểu hữu ngôn, chung cát.
Cửu tam: Nhu vu nê, trí khấu chí.
Lục tứ: Nhu vu huyết, xuất tự huyệt.
Cửu ngũ: Nhu vu tửu thực, trinh cát.
Thượng lục: Nhập vu huyệt, hữu bất tốc chi khách, tam nhân lai, kính chi, chung cát.

Giải nghĩa: Thuận dã. **Tương hội**. Chờ đợi vì hiểm đằng trước, thuận theo, quây quần, tụ hội, vui hội, cứu xét, chầu về. Quân tử hoan hội chi tượng: quân tử vui vẻ hội họp, ăn uống chờ thời.

## Tham khảo
Thiên Thủy Tụng

Quẻ **Thiên Thủy Tụng**còn gọi là quẻ **Tụng** 訟 (sõng), là quẻ thứ 06 trong Kinh Dịch.

*Nội quái là ☵ (:|: 坎 kản) Khảm hay Nước (水).
*Ngoại quái là ☰ (||| 乾 qiàn) Càn hay Trời (天).

**Phục Hy ghi**: Nhu giả ẩm thực chi đạo dã, ẩm thực tất hữu tụng, cố thụ chi dĩ tụng.

**Văn Vương ghi thoán từ**: Tụng, hữu phu, trất, dịch. Trung cát, chung hung. Lợi kiến đại nhân, bất lợi thiệp đại xuyên (訟: 有孚, 窒, 惕. 中吉, 終凶. 利見大人. 不利涉大川).

**Chu Công viết hào từ**:
Sơ lục: Bất vinh sở sự, tiểu hữu ngôn, chung cát.
Cửu nhị: Bất khắc tụng, quy nhi bô, kỳ ấp nhân tam bách hộ, vô sảnh.
Lục tam: Thực cựu đức, trinh lệ, chung cát. Hoặc tòng vương sự, vô thành.
Cửu tứ: Bất khắc tụng, phục tức mệnh, du, an trinh cát.
Cửu ngũ: Tụng, nguyên cát.
Thượng cửu: Hoặc tích chi bàn đái, chung triêu, tam sỉ chi.

Giải nghĩa: Luận dã. **Bất hòa**. Bàn cãi, kiện tụng, bàn tính, cãi vã, tranh luận, bàn luận. Đại tiểu bất hòa chi tượng: tượng lớn nhỏ không hòa.

## Tham khảo
Địa Thủy Sư

Quẻ **Địa Thủy Sư** còn gọi là quẻ **Sư** 師 (shí), là quẻ số 07 trong Kinh Dịch.

*Nội quái là ☵ (:|: 坎 kản) Khảm hay Nước (水).
*Ngoại quái là ☷ (::: 坤 kún) Khôn hay Đất (地).

**[[Phục Hy]] ghi**: Tạng tất hữu chúng khởi, cố thụ chi dĩ sư, sư giả chủng dã.

**[[Chu Văn Vương|Văn Vương]] ghi thoán từ**: Sư: trinh, trượng nhân cát, vô cữu (師: 貞, 丈人吉, 无 咎).

**[[Chu Công]] viết hào từ **: 
Sơ lục: Sư, xuất dĩ luật, phủ tàng, hung.
Cửu nhị: Tại sư, trung, cát, vô cữu, vương tam tích mệnh.
Lục tam: Sư, hoặc dư thi, hung.
Lục tứ: Sư, tả thứ, vô cữu.
Lục ngũ: Điền hữu cầm, lợi chấp ngôn, vô cữu. Trưởng tử xuất sư, đệ tử dư thi, trinh hung.
Thượng lục: Đại quân hữu mệnh. Khai quốc thừa gia, tiểu nhân vật dụng.

Giải nghĩa: Chúng dã. **Chúng trợ**. Đông chúng, vừa làm thầy, vừa làm bạn, học hỏi lẫn nhau, nắm tay nhau qua truông, nâng đỡ. Sĩ chúng ủng tòng chi tượng: tượng quần chúng ủng hộ nhau.

## Tham khảo
Tán xạ

Trong vật lý hạt, **tán xạ** là hiện tượng các hạt bị bay lệch hướng khi va chạm vào các hạt khác.

Trong quang học (và thiên văn học) **tán xạ** là hiện tượng photon bị đổi hướng khi gặp các vật, có thể vĩ mô như các tiểu hành tinh, các viên đá trong vành đai Sao Thổ, hay các vật chất vi mô như các hạt bụi. Trong quá trình tán xạ thuần túy, năng lượng photon không thay đổi, chỉ có hướng thay đổi ngẫu nhiên theo một hàm mật độ xác suất gọi là hàm tán xạ.

Thực tế, khi photon gặp các vật chất, không những hướng đi của nó thay đổi mà có thể cả năng lượng thay đổi (giảm bởi hiện tượng hấp thụ hay tăng bởi hiện tượng bức xạ). Lúc đó cùng xảy ra tán xạ thuần túy và hấp thụ/bức xạ thuần túy.

Bầu trời trên Trái Đất có màu xanh da trời, vì khí quyển Trái Đất tán xạ mạnh thành phần màu xanh da trời (bước sóng ngắn) trong ánh sáng trắng đến từ Mặt Trời. Đây là một ví dụ của tán xạ Rayleigh.

Trong âm học và chụp siêu âm, **tán xạ** là sự đổi hướng của sóng âm bởi các khu vực không đồng nhất trong môi trường truyền âm.

## Một số loại tán xạ

### Trong vật lý hạt
* Tán xạ Compton
* Tán xạ Rutherford
* Tán xạ Raman
* Tán xạ Thomson

### Trong quang học
* Tán xạ Brillouin
* Tán xạ Mie
* Tán xạ Rayleigh

## Tán xạ trong quang học

Sự phân bố lại hướng bay của photon sau khi va chạm với một vật thể phụ thuộc vào tỷ lệ *x* giữa kích thước vật thể và bước sóng của bức xạ điện từ (còn gọi là hệ số kích thước). 
#*x*10, có thể sử dụng quang hình để mô tả quá trình tán xạ. Xem ví dụ về áp dụng quang hình để giải thích cầu vồng.

Mọi tán xạ trong quang học đều có thể được đặc trưng bởi hai thông số: hệ số tán xạ và hàm tán xạ (cho tán xạ không phân cực) hay ma trận tán xạ (cho tán xạ phân cực). Hệ số tán xạ cho biết tỷ lệ số photon bị lệch hướng bay trong tổng số photon ban đầu, khi đi tia sáng qua một đơn vị đo chiều dài. Hàm tán xạ hay ma trận tán xạ cho biết các photon bị lệch theo những hướng nào.

## Tán xạ trong vật lý hạt

Trong các thí nghiệm tán xạ của vật lý hạt, người ta bắn các chùm hạt (thường là electron, proton hay neutron) vào một mẫu vật liệu và đếm số lượng hạt bay ra tại các hướng khác nhau. Sự phân bố các hạt bay ra theo hướng sẽ cho biết thông tin về tương tác giữa mẫu vật liệu và các hạt bắn vào.

Một thí nghiệm nổi tiếng là của Ernest Rutherford, bắn các hạt alpha vào một miếng vàng mỏng để tìm ra lần đầu cấu trúc nguyên tử (bao gồm một hạt nhân bé xíu ở giữa đám mây electron).

Lý thuyết tán xạ đã được phát triển để nghiên cứu hiện tượng này. Lý thuyết dùng các dữ kiện quỹ đạo bay của các hạt (trong hệ quy chiếu gắn với mẫu bị bắn) để tiên đoán phân bố của hạt bay ra theo mật độ (số hạt trên diện tích mặt cắt) của các hạt bay vào.

## Xem thêm
*Cầu vồng
*Ma trận tán xạ

## Tham khảo
Phong Thiên Tiểu Súc

Quẻ **Phong Thiên Tiểu Súc**đồ hình |||:|| còn gọi là quẻ **Tiểu Súc** (小畜 xiảo chũ), là quẻ thứ 09 trong Kinh Dịch.

*Nội quái là ☰ (||| 乾 qiàn) Càn hay Trời (天).
*Ngoại quái là ☴ (:|| 巽 xũn) Tốn hay Gió (風).

**[[Chu Văn Vương|Văn Vương]]** viết thoán từ:
Tiểu Súc: Hanh. Mật vân bất vũ, tự ngã tây giao (小畜: 亨. 密雲不雨. 自我西郊).

**[[Chu Công Đán|Chu Công]]** viết hào từ:
Sơ cửu: Phục tự đạo, hà kỳ cữu? Cát.
Cửu nhị: khiên phục, cát.
Cửu tam: Dư thoát bức, phu thê phản mục.
Lục tứ: hữu phu, huyết khứ, dịch xuất, vô cữu.
Cửu ngũ: Hữu phu, luyên như, phú dĩ kỳ lân.
Thượng cửu: Ký vũ, ký xử, thượng đức tái. Phụ trinh lệ. Nguyệt cơ vọng, quân tử chinh hung.

Giải nghĩa: Tắc dã. **Dị đồng**. Lúc bế tắc, không đồng ý nhau, cô quả, súc oán, chứa mọi oán giận, có ý trái lại, không hòa hợp, nhỏ nhen. Cầm sắt bất điệu chi tượng: tiếng đàn không hòa điệu.

## Tham khảo
Thiên Trạch Lý

Quẻ **Lý Thiên Trạch**đồ hình ||:||| còn gọi là quẻ **Lý** (履 lủ), là quẻ thứ 10 trong Kinh Dịch.

*Nội quái là ☱ (||: 兌 dũi) Đoài hay Đầm (澤).
*Ngoại quái là ☰ (||| 乾 qiàn) Càn hay Trời (天).

**[[Cơ Xương|Văn Vương]]** viết thoán từ:
Lý hổ vĩ, bất điệt nhân, hanh (履虎尾, 不咥人, 亨).

**[[Chu Công Đán|Chu Công]]** viết hào từ:
Sơ cửu: Tố lý, vãng, vô cữu.
Cửu nhị: Lý đạo thản thản, u nhân trinh cát.
Lục tam: Miễu, năng thị; bả, năng lý. Lý hổ vĩ, diệt nhân, hung. Võ nhân vi vu đại quân.
Cửu tứ: Lý hổ vĩ, sách sách (hoặc sóc sóc) chung cát.
Cửu ngũ: Quyết lý, trinh lệ.
Thượng cửu: Thị lý, khảo tường, kỳ toàn, nguyên cát.

Giải nghĩa: Lễ dã. **Lộ hành**. Nghi lễ, có chừng mực, khuôn phép, dẫm lên, không cho đi sai, có ý chặn đường thái quá, hệ thống, pháp lý. Hổ lang đang đạo chi tượng: tượng hổ lang đón đường.

## Tham khảo
Địa Thiên Thái

Quẻ **Địa Thiên Thái**đồ hình |||::: còn gọi là quẻ **Thái** (泰 tãi), là quẻ số 11 trong Kinh Dịch.

*Nội quái là ☰ (||| 乾 qiàn) Càn hay Trời (天).
*Ngoại quái là ☷ (::: 坤 kún) Khôn hay Đất (地).

**[[Chu Văn Vương|Văn Vương]]** viết thoán từ:
Thái: Tiểu vãn đại lai, cát, hanh (泰: 小往大來, 吉, 亨).

Giải nghĩa: Thông dã. **Điều hòa**. Thông hiểu, am tường, hiểu biết, thông suốt, quen biết, quen thuộc. Thiên địa hòa xướng chi tượng: tượng trời đất giao hòa.

## Tham khảo
Thiên Địa Bĩ

Quẻ **Thiên Địa Bĩ**, đồ hình:::||| còn gọi là quẻ **Bĩ** (否 pỉ), là quẻ số 12 trong Kinh Dịch.
*Nội quái là ☷ (::: 坤 kún) Khôn hay Đất (地).
*Ngoại quái là ☰ (||| 乾 qiàn) Càn hay Trời (天).

Giải nghĩa: Tắc dã. **Gián cách**. Bế tắc, không thông, không tương cảm nhau, xui xẻo, dèm pha, chê bai lẫn nhau, mạnh ai nấy theo ý riêng. Thượng hạ tiếm loạn chi tượng: trên dưới lôi thôi.

## Tham khảo