Thời đại đồ đá cũ

**Thời đại đồ đá cũ** là giai đoạn đầu của thời đại đồ đá trong thời tiền sử, được phân biệt bằng sự phát triển của các công cụ đá. Về cơ bản, nó chiếm gần như toàn bộ lịch sử loài người trên Trái Đất, bắt đầu từ khoảng 2,5 Ma BP (Ma/Ka BP: *Mega/Kilo annum before present*; triệu/ngàn năm trước), với sự xuất hiện của các công cụ bằng đá do các dạng người nguyên thủy như người khéo tay (*Homo habilis*) đưa ra, cho đến khi có sự xuất hiện của nông nghiệp vào khoảng 12 Ka BP. Thuật ngữ "Paleolithic", nghĩa văn chương là "Thời đại cổ của đá", đã được nhà khảo cổ học John Lubbock tạo ra vào năm 1865 và có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp "παλαιός", "paleos" (cổ, cũ) và "λίθος", "lithos", (đá).

Thời đại đồ đá cũ nói chung kết thúc khi thời đại đồ đá giữa (*Mesolithic*) bắt đầu, hoặc ở các khu vực với quá trình đồ đá mới hóa là sự bắt đầu của thời đại đồ đá cũ trên (*Epipaleolithic*).

Thời đại đồ đá cũ được đặc trưng bằng việc sử dụng các công cụ bằng đá được ghè đẽo, mặc dù người nguyên thủy vào thời gian đó cũng sử dụng các công cụ bằng gỗ và xương. Các sản phẩm nguồn gốc hữu cơ cũng được sử dụng làm công cụ, bao gồm da và các sợi thực vật; tuy nhiên các loại công cụ này đã không được bảo quản ở mức độ đáng kể. Theo truyền thống, thời đại đồ đá cũ được chia ra thành ba thời kỳ, là thời đại đồ đá cũ sớm, thời đại đồ đá cũ giữa và thời đại đồ đá cũ muộn. Các thời kỳ này đánh dấu các tiến bộ trong công nghệ và văn hóa ở các xã hội loài người nguyên thủy khác biệt.

## Niên đại học

## Sự tiến hóa của loài người

### Phả hệ loài người đơn giản hóa

Niên biểu chỉ ra dưới đây là phả hệ đơn giản hóa của nhân loại thời kỳ đồ đá:

DateFormat = yyyy
ImageSize = width:800 height:auto barincrement:18
PlotArea = left:20 right:20 bottom:20 top:10
Colors =
  id:white             value:rgb(1,1,1) 
  id:black             value:black
  id:canvas            value:gray(0.98)
  id:holocene          value:rgb(1,0.984,0.941)
  id:pleisto           value:rgb(1,0.968,0.690)  
  id:pliocene          value:rgb(1,1,0.6)
  id:miocene           value:rgb(1,1,0)
  id:paleo             value:rgb(0.651,0.875,0.616)
  id:gray             value:gray(0.80)
  id:darkblue            value:rgb(0.3,0.3,0.7)
  id:blue              value:rgb(0.45,0.45,0.80)
  id:lightblue        value:rgb(0.65,0.65,0.90)
  id:red             value:rgb(0.8,0.30,0.30)
  id:rougemoy          value:rgb(0.88,0.45,0.45)
  id:lightred       value:rgb(0.92,0.64,0.64)
  id:lightred2       value:rgb(0.95,0.84,0.84)
  id:orange            value:rgb(1,0.7,0.3)
  id:orangesom         value:rgb(0.9,0.45,0.25)
  id:or                value:rgb(1,0.9,0)  
  id:grilleMajor       value:gray(0.7)  
  id:grilleMinor       value:gray(0.9)

Period = from:-3000 till:1
TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy
AlignBars = justify
ScaleMinor = unit:year increment:100 start:-3000 gridcolor:grilleMinor
ScaleMajor = unit:year increment:500 start:-3000 gridcolor:grilleMajor
BackgroundColors = canvas:canvas bars:canvas
BarData=
  bar:evenement1
  bar:espace1 
  bar:evenement2
  bar:espace2
  bar:evenement3
  bar:espace3
  bar:evenement4
  bar:espace4 
  bar:evenement5
  bar:espace5 
  bar:evenement6
  bar:espace6 
# barset:evenement
  bar:ages0
  bar:ages

Define $center = anchor:from align:center
Define $left = anchor:from align:left shift:(4,-4)
Define $right = anchor:till align:right shift:(-4,-4)
Define $left2 = anchor:from align:left shift:(4, 3)
Define $right2 = anchor:till align:right shift:(-4, 3)

PlotData=

  bar:evenement1 color:black width:20 $left
  from:-3000  till:-1950 color:gray
                at:-2650 textcolor:black text:" Australopithecus"

  bar:espace1 width:12 at:-2556 mark:(line, blue)

  bar:evenement2   color:black width:20 $left
  from:-2556  till:-1700 color:or
                at:-2300 textcolor:black text:" Homo habilis"

  bar:espace2 width:12 at:-2043 mark:(line, blue)

  bar:evenement3   color:black width:20 $left
  from:-2043  till:-1000 color:darkblue
                at:-1650 textcolor:black text:" Homo ergaster"
  from:-700   till:-300 color:blue textcolor:black text:"Homo rhodesiensis"
  from:-200  till:0 color:lightblue
                at:-300 textcolor:black text:" Homo sapiens"
                at:-880  textcolor:black text:"?"

  bar:espace3 width:12 at:-1121 mark:(line, blue)
  bar:espace3 width:36 at:-1750 mark:(line, blue)

  bar:evenement4   color:black width:20 $left
  from:-1121  till:-800 color:lightred
                at:-1125 textcolor:black text:"Homo antecessor"
  from:-700   till:-201 color:rougemoy
                at:-675 textcolor:black text:"Homo heidelbergensis"
  from:-199   till:-35 color:red
              at:-225 textcolor:black text:"Neanderthal"
              at:-1750  mark:(line, darkblue)
              at:-770  textcolor:black text:"?"
  bar:espace4 width:12 at:-1750 mark:(line, darkblue)

  bar:evenement5   color:black width:20 
  bar:evenement5   color:black width:20 $left
  from:-1750  till:-100 color:orange
                at:-1000 textcolor:black text:" Homo erectus"

  bar:espace5 width:12 at:-100 mark:(line, blue)

  bar:evenement6   color:black width:20 $left
  from:-100   till:-27 color:orangesom
                at:-315 textcolor:black text:" Homo soloensis"

  bar:ages0
  from:-2600 till:-10 width:10 color:paleo textcolor:white
               at:-1600 text:"Paleolithic"

  bar:ages fontsize:9
    from:-3000 till:-1806   color:pliocene    
               at:-2400 text:Pliocene                
  from:-1806 till:-11     color:pleisto 
               at:-1000 text:Pleistocene           
  from:-11   till:0    color:holocene
               at:-100  text:Holocene ->
               at:-3000 mark:(line, black) 
               at:-1806 mark:(line, black)
               at:-11 mark:(line, black) 
               at:0 mark:(line, black)

## Khí hậu
### Các sự kiện địa khí hậu chính

## Cách sinh sống

Nền kinh tế của một xã hội thời đại đồ đá cũ điển hình là rất đơn giản, với việc săn bắt và hái lượm là chủ yếu. Con người khi đó thu lượm thức ăn, củi và các vật liệu làm công cụ, quần áo hay dựng lều để tránh mưa gió.
### Công cụ
Nói chung, các phương pháp chế tạo công cụ không thay đổi nhiều ở mức đáng kể trong thời đại đồ đá cũ, mặc dù đã có một loạt các nền văn hóa đã tồn tại trong thời đại này.
### Xã hội
Không có chứng cứ khảo cổ học cho thấy có sự bất bình đẳng trong xã hội hay các trận đánh đầy bạo lực giữa các nhóm (nghĩa là chiến tranh). Người nguyên thủy thời đại đồ đá cũ đã nhóm lại thành các thị tộc có khoảng 25-50 thành viên; các thị tộc này được tạo ra từ một vài gia đình.

## Tham khảo

## Xem thêm

 
* Thời tiền sử
* Tiến hóa của loài người
* Tiến trình tiến hóa loài người
* Danh sách các hóa thạch tiến hóa của con người
* Lịch trình tiến hóa của sự sống
* Lịch sử Trái Đất
* Niên đại địa chất
* Thời kỳ băng hà
* Danh sách các khu vực khảo cổ
* Thế Pleistocen

## Liên kết ngoài

* Human Timeline (Interactive) – Smithsonian, National Museum of Natural History (August 2016).
* Donsmaps: a vast repository of Paleolithic resources
* Interactive Timeline Simile/Timemap index of Eurasian sites