Erich Ludendorff

**Erich Friedrich Wilhelm Ludendorff** (9 tháng 4 năm 1865 – 20 tháng 12 năm 1937) là một tướng lĩnh và chính trị gia người Đức gốc Phổ. Ông nổi tiếng trong Thế chiến I (1914–1918) nhờ vai trò trung tâm trong các chiến thắng của Đức tại Liège và Tannenberg năm 1914. Sau khi được bổ nhiệm làm Tổng quản lý hậu cần đầu tiên của Bộ Tổng tham mưu năm 1916, Ludendorff giám sát hầu hết mọi quyết định liên quan đến chiến lược và nỗ lực chiến tranh của Đức cho đến khi nước này thất bại năm 1918. Sau đó, trong những năm của Cộng hòa Weimar, ông tham gia vào cuộc đảo chính Kapp năm 1920 thất bại và cuộc đảo chính quán bia năm 1923 của Adolf Hitler, do đó góp phần đáng kể vào sự lên nắm quyền của Đức Quốc xã.

Erich Ludendorff xuất thân từ một gia đình không thuộc tầng lớp quý tộc ở Kruszewnia, tỉnh Posen, Phổ. Sau khi hoàn thành chương trình học sĩ quan, ông được phong hàm sĩ quan cấp dưới vào năm 1885. Năm 1893, ông được nhận vào Học viện Chiến tranh danh tiếng của Đức, và chỉ một năm sau đó đã được chỉ huy trưởng tiến cử vào Bộ Tổng Tham mưu. Đến năm 1904, ông đã nhanh chóng thăng tiến và trở thành thành viên của Bộ Tổng Tham mưu Quân đội, nơi ông giúp giám sát việc phát triển Kế hoạch Schlieffen.

Mặc dù bị cách chức khỏi Bộ Tổng Tham mưu vì can thiệp vào chính trị, Ludendorff đã khôi phục lại vị thế của mình trong quân đội nhờ thành công với tư cách là một chỉ huy trong Thế chiến I. Tháng 8 năm 1914, ông lãnh đạo cuộc tấn công thành công của quân Đức vào Liège, giúp ông được trao tặng Huân chương Pour le Mérite. Trên Mặt trận phía Đông dưới sự chỉ huy của Tướng Paul von Hindenburg, Ludendorff đóng vai trò quan trọng trong việc giáng cho quân Nga một loạt thất bại nặng nề, đặc biệt là tại Tannenberg và vùng hồ Masurian.

Đến cuối tháng 8 năm 1916, Tướng Ludendorff đã vận động thành công để Hindenburg được bổ nhiệm làm người đứng đầu ''Bộ Tư lệnh Quân đội Tối cao'' và bản thân ông được thăng cấp lên hàm Tổng quản lý hậu cần. Sau khi ông và Hindenburg thiết lập một chế độ độc tài quân sự trên thực tế, Ludendorff đã chỉ đạo toàn bộ chiến lược quân sự và nỗ lực chiến tranh của Đức trong suốt thời gian còn lại của cuộc xung đột. Với cương vị này, ông đã đảm bảo sự thất bại của Nga trên Mặt trận phía Đông và phát động một làn sóng tấn công mới trên Mặt trận phía Tây, dẫn đến những bước tiến chưa từng thấy kể từ khi chiến tranh bùng nổ. Tuy nhiên, đến cuối năm 1918, mọi sự cải thiện về vận mệnh của Đức đã bị đảo ngược sau một loạt thất bại, đỉnh điểm là Chiến dịch Trăm ngày của quân Đồng minh. Đối mặt với sự sụp đổ của nỗ lực chiến tranh và một cuộc cách mạng quần chúng ngày càng lớn mạnh, Hoàng đế Wilhelm II đã buộc Ludendorff phải từ chức.

Sau chiến tranh, Ludendorff trở thành một nhà lãnh đạo theo chủ nghĩa dân tộc nổi bật và là người cổ vũ cho huyền thoại "đâm sau lưng", cho rằng thất bại của Đức và thỏa thuận đạt được tại Versailles là kết quả của một âm mưu phản quốc do những người theo chủ nghĩa Mác, Hội Tam điểm và người Do Thái dàn dựng. Ông cũng tham gia vào cuộc đảo chính Kapp năm 1920 và cuộc đảo chính quán bia năm 1923 thất bại trước khi tranh cử tổng thống năm 1925 không thành công. Sau đó, ông rút lui khỏi chính trị và dành những năm cuối đời để nghiên cứu lý thuyết quân sự. Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông trong lĩnh vực này là "*Chiến tranh toàn diện*", trong đó ông lập luận rằng toàn bộ nguồn lực vật chất và tinh thần của một quốc gia nên luôn sẵn sàng huy động vì hòa bình chỉ là một khoảng thời gian trong chuỗi chiến tranh không bao giờ kết thúc. Sau khi qua đời vì ung thư gan ở Munich năm 1937, Ludendorff được tổ chức tang lễ cấp nhà nước - trái với nguyện vọng rõ ràng của ông - do Hitler tổ chức và tham dự.

## Tiểu sử
Erich Friedrich Wilhelm Ludendorff sinh ngày 9 tháng 4 năm 1865 tại Kruszewnia gần Posen, thuộc tỉnh Posen và Vương quốc Phổ (nay là tỉnh Đại Ba Lan, Ba Lan), là con thứ ba trong sáu người con của August Wilhelm Ludendorff (1833–1905). Cha ông là hậu duệ của các thương gia Pomerania được nâng lên địa vị Junker.

Mẹ của Erich, Klara Jeanette Henriette von Tempelhoff (1840–1914), là con gái của Friedrich August Napoleon von Tempelhoff (1804–1868), một quý tộc nhưng nghèo khó, và vợ ông, Jeannette Wilhelmine von Dziembowska (1816–1854), người xuất thân từ một gia đình địa chủ Ba Lan chịu ảnh hưởng văn hóa Đức bên phía cha bà, Stephan von Dziembowski (1779–1859). Thông qua vợ của Dziembowski là Johanna Wilhelmine von Unruh (1793–1862), Erich là hậu duệ xa của các Bá tước Dönhoff, các Công tước Liegnitz và Brieg cùng các Hầu tước và Tuyển hầu tước Brandenburg.

Ludendorff có một tuổi thơ ổn định và thoải mái, lớn lên trong một trang trại nhỏ của gia đình. Ông được một người dì bên mẹ dạy dỗ từ nhỏ và có năng khiếu về toán học, giống như em trai Hans của ông, người sau này trở thành một nhà thiên văn học lỗi lạc. Sau khi vượt qua kỳ thi tuyển sinh vào Trường Sĩ quan tại Plön với thành tích xuất sắc, ông được xếp vào lớp trước nhóm tuổi của mình hai năm, và sau đó ông luôn đứng đầu lớp. Tướng Heinz Guderian nổi tiếng trong Thế chiến II cũng theo học tại Trường Sĩ quan này, nơi đã đào tạo ra nhiều sĩ quan Đức giỏi. Ludendorff tiếp tục học tại Trường Sĩ quan cấp cao tại Groß-Lichterfelde gần Berlin cho đến năm 1882.

## Sự nghiệp quân sự trước chiến tranh

Năm 1885, Ludendorff được phong hàm thiếu úy trong Trung đoàn Bộ binh số 57, đóng tại Wesel. Trong tám năm tiếp theo, ông được thăng cấp lên trung úy và tiếp tục phục vụ trong Tiểu đoàn Thủy quân lục chiến số 2, đóng tại Kiel và Wilhelmshaven, và trong Trung đoàn Cận vệ Grenadier số 8 tại Frankfurt trên sông Oder. Báo cáo về thành tích của ông cho thấy sự khen ngợi cao nhất, với nhiều lời tuyên dương. Năm 1893, ông vào Học viện Chiến tranh, nơi chỉ huy trưởng, Tướng Meckel, tiến cử ông vào Bộ Tổng tham mưu, và ông được bổ nhiệm vào năm 1894. Ông thăng tiến nhanh chóng và là sĩ quan tham mưu cấp cao tại trụ sở Quân đoàn V từ năm 1902 đến năm 1904.

Tiếp theo, ông gia nhập Bộ Tổng tham mưu ở Berlin, do Alfred von Schlieffen chỉ huy, Ludendorff phụ trách Phân đội Huy động thứ hai từ năm 1904 đến năm 1913. Không lâu sau, ông được Max Bauer, một sĩ quan pháo binh xuất sắc, gia nhập và trở thành bạn thân của ông.

Năm 1910, ở tuổi 45, "ông già tội lỗi", như ông thích tự gọi mình, kết hôn với con gái của một chủ nhà máy giàu có, Margarethe Schmidt (1875–1936). Họ gặp nhau trong một cơn mưa bão khi ông đưa ô cho bà. Bà ly dị để cưới ông, mang theo ba con trai và một con gái riêng của chồng. Cuộc hôn nhân của họ làm hài lòng cả hai gia đình và ông rất yêu thương các con riêng của chồng.

Đến năm 1911, Ludendorff đã là một đại tá. Phân đội của ông chịu trách nhiệm soạn thảo hàng loạt mệnh lệnh chi tiết cần thiết để đưa quân đội được huy động vào vị trí thực hiện Kế hoạch Schlieffen. Để làm được điều này, họ đã bí mật khảo sát các công sự biên giới ở Nga, Pháp và Bỉ. Ví dụ, năm 1911, Ludendorff đã đến thăm thành phố pháo đài quan trọng Liège của Bỉ. Trước chiến tranh, ông là một Đại tá trong Bộ Tổng tham mưu, người nghiên cứu tuyến đường hành quân của quân đội trong trường hợp chiến tranh.

Các đại biểu của Đảng Dân chủ Xã hội Đức, đảng trở thành đảng lớn nhất trong Quốc hội sau cuộc bầu cử liên bang Đức năm 1912, hiếm khi ưu tiên chi tiêu cho quân đội, dù là để xây dựng lực lượng dự bị hay để tài trợ cho các loại vũ khí tiên tiến như pháo công thành của Krupp. Thay vào đó, họ thích tập trung chi tiêu quân sự vào Hải quân Đế quốc Đức. Tính toán của Ludendorff cho thấy để thực hiện đúng Kế hoạch Schlieffen, Quân đội thiếu sáu quân đoàn.

Các thành viên của Bộ Tổng tham mưu được chỉ thị tránh xa chính trị và sự chú ý của công chúng, nhưng Ludendorff đã phớt lờ những hạn chế đó. Cùng với một vị tướng đã nghỉ hưu, August Keim, và người đứng đầu Liên minh Toàn Đức, Heinrich Class, ông đã tích cực vận động Quốc hội để có thêm quân số. Năm 1913, kinh phí đã được phê duyệt cho bốn quân đoàn bổ sung nhưng Ludendorff được chuyển sang nhiệm vụ trung đoàn với tư cách là chỉ huy của Trung đoàn Bộ binh số 39 (Hạ Rhine), đóng tại Düsseldorf. "Tôi cho rằng sự thay đổi một phần là do tôi đã thúc đẩy việc bổ sung ba quân đoàn nữa."

Barbara Tuchman mô tả Ludendorff trong cuốn sách *[[The Guns of August]]* của bà là một đệ tử tận tụy của Schlieffen, một người ham làm việc và có tính cách cứng rắn như đá nhưng lại cố tình không có bạn bè và khó gần, do đó ít được biết đến hoặc yêu mến. Đúng như lời vợ ông đã làm chứng, "Bất cứ ai biết Ludendorff đều biết rằng ông ấy không có chút hài hước nào...". Tuy nhiên, ông ấy nói nhiều, mặc dù ông ấy tránh những cuộc trò chuyện xã giao. John Lee nói rằng khi Ludendorff ở cùng với Trung đoàn Fusiliers của mình, "ông ấy đã trở thành một chỉ huy trung đoàn hoàn hảo... các sĩ quan trẻ hơn đã yêu mến ông ấy." Phụ tá của ông, Wilhelm Breucker, đã trở thành một người bạn thân thiết suốt đời.

## Chiến tranh Thế giới thứ nhất

### Trận Liège
*Bài viết chính: [[Trận Liège]]*

Khi chiến tranh bùng nổ vào mùa hè năm 1914, Ludendorff được bổ nhiệm làm Phó Tham mưu trưởng Quân đoàn 2 Đức dưới quyền Tướng Karl von Bülow. Nhiệm vụ này phần lớn là do công việc trước đây của ông trong việc nghiên cứu hệ thống phòng thủ của Liège, Bỉ. Vào đầu Trận Liège, Ludendorff là một quan sát viên thuộc Lữ đoàn 14, có nhiệm vụ xâm nhập thành phố vào ban đêm và bảo vệ các cây cầu trước khi chúng bị phá hủy. Chỉ huy lữ đoàn đã tử trận vào ngày 5 tháng 8, vì vậy Ludendorff đã dẫn đầu cuộc tấn công thành công để chiếm đóng thành phố và thành trì của nó. Trong những ngày tiếp theo, hai trong số các pháo đài bảo vệ thành phố đã bị chiếm bởi các cuộc tấn công trực diện liều lĩnh của bộ binh, trong khi các pháo đài còn lại bị phá hủy bởi các khẩu pháo Krupp 42 cm và pháo Škoda 30,5 cm của Áo-Hungary. Đến ngày 16 tháng 8, tất cả các pháo đài xung quanh Liège đã thất thủ, cho phép Quân đoàn 1 Đức tiến lên. Là người chiến thắng tại Liège, Ludendorff được trao tặng huân chương quân sự cao nhất của Đức về lòng dũng cảm, Pour le Mérite, do chính Hoàng đế Wilhelm II trao tặng vào ngày 22 tháng 8.

### Chỉ huy ở phía Đông
*Bài viết chính: [[Mặt trận phía Đông (Thế chiến thứ nhất)|Mặt trận phía Đông (Chiến tranh thế giới thứ nhất)]]*

Việc huy động của Đức đã chỉ định một đạo quân duy nhất, Quân đoàn 8, để bảo vệ biên giới phía đông của họ. Khi hai đạo quân Nga xâm lược Đông Phổ sớm hơn dự kiến, bộ chỉ huy của Quân đoàn 8, Maximilian von Prittwitz với Georg von Waldersee làm Tham mưu trưởng, đã hoạt động kém hiệu quả và được cho là đã hoảng loạn. Do đó, họ đã bị *Oberste Heeresleitung* (OHL), Bộ Tư lệnh Quân đội Tối cao Đức, cách chức. Nội các Chiến tranh đã chọn một vị tướng đã nghỉ hưu, Paul von Hindenburg, làm chỉ huy, trong khi OHL bổ nhiệm Ludendorff làm tham mưu trưởng mới của ông. Hindenburg và Ludendorff lần đầu gặp nhau trên chuyến tàu riêng của họ đi về phía đông. Họ đồng ý rằng họ phải tiêu diệt đạo quân Nga gần nhất trước khi đối phó với đạo quân thứ hai. Khi đến nơi, họ phát hiện ra rằng Max Hoffmann đã di chuyển phần lớn Tập đoàn quân số 8 bằng đường sắt về phía nam để thực hiện điều đó, một kỳ tích đáng kinh ngạc về kế hoạch hậu cần. Chín ngày sau, Tập đoàn quân số 8 bao vây phần lớn quân đội Nga tại Tannenberg, bắt giữ 92.000 tù binh trong một trong những chiến thắng vĩ đại nhất trong lịch sử Đức. Hai lần trong trận chiến, Ludendorff muốn rút lui vì lo sợ rằng quân đội Nga thứ hai sắp tấn công vào hậu phương của họ, nhưng Hindenburg đã giữ vững trận địa.

Quân Đức đã phản công quân đội xâm lược thứ hai trong Trận chiến Hồ Masurian; quân địch đã tháo chạy với tổn thất nặng nề để thoát khỏi vòng vây. Trong suốt thời gian còn lại của năm 1914, chỉ huy một Cụm tập đoàn quân, Hindenburg và Ludendorff đã ngăn chặn cuộc xâm lược dự kiến ​​vào Silesia thuộc Đức bằng cách khéo léo di chuyển lực lượng ít ỏi của họ vào Ba Lan thuộc Nga, chiến đấu trong trận sông Vistula, kết thúc bằng một cuộc rút lui được thực hiện xuất sắc, trong đó họ đã phá hủy các tuyến đường sắt và cầu của Ba Lan cần thiết cho một cuộc xâm lược. Khi quân Nga đã sửa chữa phần lớn thiệt hại, quân Đức lại tấn công vào sườn của họ trong trận Łódź, nơi họ gần như bao vây một đạo quân Nga khác. Là những bậc thầy về chiến thuật bất ngờ và thao tác khéo léo, hai người lập luận rằng nếu được tăng viện đúng mức, họ có thể bẫy toàn bộ quân đội Nga ở Ba Lan. Trong suốt mùa đông năm 1914–1915, họ đã nhiệt tình vận động cho chiến lược này, nhưng đã bị Bộ Tổng tham mưu (OHL) bác bỏ.

Đầu năm 1915, Hindenburg và Ludendorff bất ngờ tấn công quân đội Nga vẫn còn giữ được một vị trí ở Đông Phổ bằng cách tấn công trong một trận bão tuyết và bao vây họ trong Trận chiến Hồ Masurian lần thứ hai. Sau đó, OHL đã điều chuyển Ludendorff, nhưng lời thỉnh cầu cá nhân của Hindenburg với Hoàng đế đã giúp họ tái hợp. Erich von Falkenhayn, tổng tư lệnh của OHL, đã tiến về phía đông để tấn công vào sườn của quân đội Nga đang tiến qua các đèo Carpathian về phía Hungary. Sử dụng pháo binh áp đảo, quân Đức và Áo-Hung đã chọc thủng phòng tuyến giữa Gorlice và Tarnów và tiếp tục tiến công cho đến khi quân Nga bị đánh bật khỏi hầu hết Galicia, thuộc Ba Lan của Áo-Hung. Trong cuộc tiến công này, Falkenhayn đã bác bỏ các kế hoạch nhằm cắt đứt đường rút lui của quân Nga ở Ba Lan, thay vào đó ông chọn các cuộc tấn công trực diện như Chiến dịch Bug–Narew. Bị áp đảo về hỏa lực, trong mùa hè năm 1915, chỉ huy quân Nga, Đại công tước Nicholas, đã rút ngắn phòng tuyến bằng cách rút khỏi hầu hết Ba Lan, phá hủy đường sắt, cầu và nhiều tòa nhà, đồng thời đẩy 743.000 người Ba Lan, 350.000 người Do Thái, 300.000 người Litva và 250.000 người Latvia vào Nga.

Trong mùa đông năm 1915–1916, trụ sở của Ludendorff đặt tại Kaunas. Quân Đức chiếm đóng Litva ngày nay, phía tây Latvia và đông bắc Ba Lan, một khu vực gần bằng diện tích nước Pháp. Ludendorff yêu cầu Đức hóa các vùng lãnh thổ bị chinh phục và sáp nhập sâu rộng, cung cấp đất đai cho những người định cư Đức; xem *[[Drang nach Osten]]*. Các kế hoạch sâu rộng hình dung Courland và Litva sẽ trở thành các quốc gia biên giới do các thống đốc quân sự Đức cai trị, chỉ chịu trách nhiệm trước Hoàng đế. Ông đề xuất sáp nhập và thuộc địa hóa quy mô lớn ở Đông Âu trong trường hợp Đế chế Đức chiến thắng, và là một trong những người ủng hộ chính của Dải biên giới Ba Lan. Ludendorff lên kế hoạch kết hợp việc định cư và Đức hóa của người Đức ở các khu vực bị chinh phục với việc trục xuất dân bản địa; và hình dung một đế chế Đông Đức mà nguồn lực của nó sẽ được sử dụng trong các cuộc chiến tranh trong tương lai với Anh và Hoa Kỳ. Kế hoạch của Ludendorff thậm chí còn đi xa đến mức biến Crimea thành thuộc địa của Đức. Đối với các quốc gia và nhóm dân tộc khác nhau ở các vùng lãnh thổ bị chinh phục, Ludendorff tin rằng họ "không có khả năng tạo ra nền văn hóa thực sự"

Vào ngày 16 tháng 3 năm 1916, quân Nga, lúc này đã có đủ pháo và đạn pháo, tấn công một phần hệ thống phòng thủ mới của Đức, với ý định xuyên thủng ở hai điểm và sau đó bao vây quân phòng thủ. Họ tấn công gần như hàng ngày cho đến cuối tháng, nhưng Chiến dịch Hồ Naroch đã thất bại, "bị bóp nghẹt trong đầm lầy và máu".

Quân Nga đã làm tốt hơn khi tấn công quân Áo-Hung ở phía nam; Chiến dịch Brusilov đã phá vỡ phòng tuyến của họ bằng một cuộc tấn công bất ngờ quy mô lớn được chuẩn bị kỹ lưỡng do các binh lính xung kích được huấn luyện bài bản dẫn đầu. Cuộc đột phá cuối cùng đã bị chặn đứng bởi quân đội Áo-Hung được triệu hồi từ Ý, được tăng cường bởi các cố vấn và lực lượng dự bị của Đức. Vào tháng 7, các cuộc tấn công của Nga vào quân Đức ở phía bắc đã bị đẩy lùi. Vào ngày 27 tháng 7 năm 1916, Hindenburg được giao quyền chỉ huy tất cả các binh lính trên Mặt trận phía Đông từ Baltic đến Brody ở Ukraina. Ludendorff và Hindenburg đã đến thăm đơn vị chỉ huy mới của họ trên một chuyến tàu đặc biệt, sau đó thiết lập trụ sở chính tại Brest-Litovsk. Đến tháng 8 năm 1916, mặt trận của họ đã giữ vững khắp nơi.

### Thăng chức lên Tổng quản lý hậu cần thứ nhất
Ở phía Tây vào năm 1916, quân Đức tấn công bất thành tại Verdun và chẳng mấy chốc đã bị choáng ngợp trước những đòn tấn công của Anh và Pháp dọc theo sông Somme. Những người bạn của Ludendorff tại OHL, do Max Bauer dẫn đầu, đã vận động hành lang không ngừng nghỉ cho ông. Tình thế nghiêng về phía Romania khi nước này tham gia chiến tranh về phe Entente, tiến vào Hungary. Falkenhayn bị Hindenburg thay thế làm Tổng Tham mưu trưởng vào ngày 29 tháng 8 năm 1916. Ludendorff lại trở thành tham mưu trưởng của ông với tư cách là Tổng quản lý hậu cần đầu tiên, với điều kiện là ông sẽ chịu trách nhiệm chung. Ông được thăng cấp lên Đại tướng Bộ binh. Thủ tướng Bethmann Hollweg cảnh báo Nội các Chiến tranh: "Các ông không biết Ludendorff, người chỉ vĩ đại khi thành công. Nếu mọi việc diễn ra tồi tệ, ông ta sẽ mất bình tĩnh." Mối quan tâm đầu tiên của họ là Quân đội Romania đông đảo, vì vậy quân đội được gửi từ Mặt trận phía Tây đã ngăn chặn các cuộc xâm nhập của Romania và Nga vào Hungary. Sau đó, Romania bị quân Đức, Áo-Hung, Bulgaria và Ottoman xâm lược từ phía nam dưới sự chỉ huy của August von Mackensen và từ phía bắc bởi quân đội Đức và Áo-Hung dưới sự chỉ huy của Falkenhayn. Bucharest thất thủ vào tháng 12 năm 1916. Theo Mackensen, việc quản lý từ xa của Ludendorff bao gồm "hàng loạt điện tín, vừa thừa thãi vừa gây khó chịu."

Khi chắc chắn rằng người Romania sẽ bị đánh bại, OHL di chuyển về phía tây, giữ nguyên đội ngũ nhân viên cũ ngoại trừ sĩ quan tác chiến, người bị đổ lỗi cho trận Verdun. Họ đi khắp Mặt trận phía Tây, gặp gỡ và đánh giá các chỉ huy, tìm hiểu về các vấn đề của họ và thu thập ý kiến ​​của họ. Tại mỗi cuộc họp, Ludendorff là người phát biểu thay mặt Hindenburg. Sẽ không có thêm cuộc tấn công nào ở Verdun và Somme sẽ được bảo vệ bằng các chiến thuật được sửa đổi nhằm giảm thiểu số lượng binh lính phải đối mặt với đạn pháo của Anh. Một tuyến phòng thủ dự phòng mới sẽ được xây dựng, giống như tuyến mà họ đã xây dựng ở phía đông. Đồng minh sẽ gọi các công sự mới này là Phòng tuyến Hindenburg. Mục tiêu của Đức là chiến thắng, mà họ định nghĩa là một nước Đức với biên giới mở rộng, dễ phòng thủ hơn trong cuộc chiến tiếp theo.

Hindenburg được trao quyền chỉ huy trên danh nghĩa đối với tất cả các lực lượng của Liên minh Trung tâm. Bàn tay của Ludendorff hiện diện khắp mọi nơi. Mỗi ngày ông đều gọi điện thoại cho các bộ tham mưu của quân đội họ và Quân đội bị ngập trong "cơn mưa giấy tờ của Ludendorff" gồm các mệnh lệnh, chỉ thị và yêu cầu thông tin. Ngón tay ông vươn tới mọi khía cạnh của nỗ lực chiến tranh của Đức. Ông ban hành hai thông cáo hàng ngày, và thường xuyên gặp gỡ các phóng viên báo chí và phim thời sự. Chẳng bao lâu sau, công chúng tôn sùng ông như bộ não của Quân đội Đức. Nhà sử học và phóng viên William L. Shirer sau này gọi ông là "gần như là nhà độc tài của Đức từ năm 1916 cho đến khi thất bại."

### Mặt trận hậu phương
Ludendorff có một mục tiêu: "Một điều chắc chắn là quyền lực phải nằm trong tay tôi." Theo quy định của Hiến pháp Đế quốc Đức, chính phủ được điều hành bởi các công chức do Hoàng đế bổ nhiệm. Tự tin rằng các sĩ quan quân đội vượt trội hơn thường dân, OHL tình nguyện giám sát nền kinh tế: mua sắm, nguyên vật liệu, lao động và lương thực. Max Bauer, cùng với những người bạn công nghiệp của mình, bắt đầu bằng việc đặt ra các mục tiêu quá tham vọng cho sản xuất quân sự trong cái mà họ gọi là Chương trình Hindenburg. Ludendorff nhiệt tình tham gia các cuộc họp về chính sách kinh tế—nói to, đôi khi đấm vào bàn. Việc thực hiện Chương trình được giao cho Tướng Groener, một sĩ quan tham mưu đã điều hành Dịch vụ Đường sắt Dã chiến một cách hiệu quả. Văn phòng của ông nằm trong Bộ Chiến tranh (dân sự), chứ không phải trong OHL như Ludendorff mong muốn. Do đó, ông đã bổ nhiệm các sĩ quan tham mưu vào hầu hết các bộ của chính phủ, để ông biết chuyện gì đang xảy ra và có thể thúc đẩy các yêu cầu của mình.

Vấn đề chính của ngành công nghiệp chiến tranh là sự khan hiếm công nhân lành nghề, do đó 125.000 người đã được giải ngũ khỏi lực lượng vũ trang và công nhân được đào tạo không còn bị gọi nhập ngũ nữa. OHL muốn tuyển hầu hết nam giới và phụ nữ Đức vào nghĩa vụ quốc gia, nhưng Quốc hội Đức đã ban hành luật quy định chỉ nam giới từ 17 đến 60 tuổi mới phải thực hiện "nghĩa vụ yêu nước" và từ chối ràng buộc công nhân chiến tranh với công việc của họ. Groener nhận ra rằng họ cần sự ủng hộ của công nhân, vì vậy ông khăng khăng đòi các đại diện công đoàn phải được đưa vào các hội đồng giải quyết tranh chấp công nghiệp. Ông cũng ủng hộ việc đánh thuế lợi nhuận vượt mức. Các nhà công nghiệp đã rất tức giận. Vào ngày 16 tháng 8 năm 1917, Ludendorff đã điện báo một mệnh lệnh điều chuyển Groener sang chỉ huy Sư đoàn Bộ binh số 33. Nhìn chung, "không thể kiểm soát lao động và không muốn kiểm soát công nghiệp, quân đội đã thất bại thảm hại". Đối với công chúng, dường như Ludendorff đang điều hành cả quốc gia lẫn chiến tranh. Theo Ludendorff, "chính quyền ... coi tôi như một nhà độc tài". Ông sẽ không trở thành Thủ tướng vì yêu cầu điều hành chiến tranh quá lớn. Nhà sử học Frank Tipton lập luận rằng mặc dù về mặt kỹ thuật không phải là một nhà độc tài, Ludendorff "chắc chắn là người quyền lực nhất ở Đức" vào năm 1917–18.

OHL không làm gì để giảm bớt cuộc khủng hoảng thiếu lương thực ngày càng trầm trọng ở Đức. Bất chấp lệnh phong tỏa của Đồng minh, mọi người lẽ ra có thể được cung cấp đủ lương thực, nhưng nguồn cung không được quản lý hiệu quả hoặc công bằng. Vào mùa xuân năm 1918, một nửa số thịt, trứng và trái cây được tiêu thụ ở Berlin đã được bán trên thị trường chợ đen.

### Trong chính phủ
Hải quân ủng hộ chiến tranh tàu ngầm không giới hạn, điều chắc chắn sẽ kéo Hoa Kỳ vào cuộc chiến. Theo yêu cầu của Hoàng đế, các chỉ huy của ông đã gặp gỡ người bạn của ông, nhà hóa học lỗi lạc Walther Nernst, người hiểu rõ nước Mỹ và đã cảnh báo chống lại ý tưởng này. Ludendorff ngay lập tức kết thúc cuộc họp; đó là "những điều vô nghĩa thiếu năng lực mà một thường dân đang lãng phí thời gian của mình." Chiến tranh tàu ngầm không giới hạn bắt đầu vào tháng 2 năm 1917, với sự ủng hộ mạnh mẽ của OHL. Sai lầm chết người này phản ánh sự phán đoán quân sự kém cỏi khi chấp nhận một cách thiếu suy xét lập luận của Hải quân rằng không có biện pháp đối phó tiềm năng hiệu quả nào, như hộ tống, và sự tự tin rằng lực lượng vũ trang Mỹ quá yếu để chiến đấu hiệu quả. Đến cuối chiến tranh, Đức sẽ tham chiến với 27 quốc gia.

Ludendorff, với sự chấp thuận của Hoàng đế, đã giúp Lenin và khoảng 30 nhà cách mạng khác đang sống lưu vong trở về Nga. Ludendorff đồng ý đưa những người Bolshevik ở Thụy Sĩ bằng tàu hỏa qua Đức, từ đó họ sẽ đi đến Nga qua Thụy Điển. Tuy nhiên, Lenin vẫn cần được thuyết phục, khăng khăng đòi được đưa đi trên một chuyến tàu kín. Cuối cùng, Lenin đã đồng ý vào ngày 31 tháng 3 và sẽ rời Thụy Sĩ vào ngày 8 tháng 4.

Vào mùa xuân năm 1917, Quốc hội Đức đã thông qua một nghị quyết về hòa bình không có sự sáp nhập hoặc bồi thường. Họ sẽ hài lòng với cuộc chiến phòng thủ thành công được tiến hành vào năm 1914. OHL không thể đánh bại nghị quyết hoặc làm giảm nhẹ đáng kể nội dung của nó. Các chỉ huy coi thường Thủ tướng Bethmann Hollweg vì sự yếu đuối, vì vậy họ đã buộc ông phải từ chức bằng cách liên tục đe dọa tự mình từ chức, bất chấp lời cảnh báo của Hoàng đế rằng đây không phải là việc của họ. Bethmann Hollweg được thay thế bởi một quan chức nhỏ, Georg Michaelis, bộ trưởng lương thực, người tuyên bố rằng ông sẽ xử lý nghị quyết theo "cách riêng của mình". Bất chấp sự đàn áp này, Quốc hội Đức vẫn bỏ phiếu thông qua các khoản tín dụng tài chính cần thiết để tiếp tục chiến tranh.

Sau khi lật đổ Sa hoàng Nicholas II của Nga, chính phủ Nga mới đã phát động Chiến dịch Kerensky vào tháng 7 năm 1917, tấn công các tuyến phòng thủ của Áo-Hung ở Galicia. Sau những thành công nhỏ, quân Nga bị đẩy lùi và nhiều binh lính của họ từ chối chiến đấu. Cuộc phản công chỉ bị chặn đứng sau khi tuyến phòng thủ bị đẩy lùi 240&nbsp;km về phía đông. Quân Đức kết thúc năm ở phía Đông bằng việc chiếm được pháo đài Riga kiên cố của Nga vào tháng 9 năm 1917, bắt đầu bằng một trận pháo kích dữ dội ngắn ngủi sử dụng nhiều đạn hơi độc, sau đó là bộ binh xâm nhập. Những người Bolshevik nắm quyền vào tháng 11 và nhanh chóng ngồi vào bàn đàm phán hòa bình.

Ludendorff khăng khăng đòi Nga phải chịu những tổn thất lãnh thổ khổng lồ trong Hiệp ước Brest-Litovsk, mặc dù điều này đòi hỏi một triệu binh lính Đức phải ở lại phía đông. Trong các cuộc đàm phán hòa bình với Nga, đại diện của ông liên tục yêu cầu những nhượng bộ kinh tế mà các nhà công nghiệp Đức thèm muốn. Các chỉ huy liên tục ngăn chặn các nỗ lực đưa ra một đề nghị hòa bình khả thi cho các cường quốc phương Tây bằng cách khăng khăng đòi mở rộng biên giới để phòng thủ trong tương lai. Ludendorff coi người Đức là "chủng tộc thượng đẳng" và sau chiến thắng, ông lên kế hoạch định cư các cựu binh ở các nước Baltic và Alsace-Lorraine, nơi họ sẽ tiếp quản tài sản bị tịch thu từ người Baltic và người Pháp. Hết người này đến người khác, OHL lật đổ các bộ trưởng chính phủ mà họ cho là yếu kém.

### Sự sụp đổ
Vào ngày 29 tháng 9 năm 1918, Ludendorff và Hindenburg đột nhiên nói với Hoàng đế đang hoài nghi rằng họ không thể đảm bảo tính toàn vẹn của mặt trận phía Tây "trong hai giờ" và họ phải có một hiệp định đình chiến ngay lập tức. Một Thủ tướng mới, Hoàng tử Maximilian của Baden, đã tiếp cận Tổng thống Woodrow Wilson, nhưng các điều khoản của Wilson không thể chấp nhận được đối với giới lãnh đạo Đức, và vì vậy quân đội Đức tiếp tục chiến đấu. Thủ tướng nói với Hoàng đế rằng ông và nội các của mình sẽ từ chức trừ khi Ludendorff bị cách chức, nhưng Hindenburg phải ở lại để giữ cho quân đội đoàn kết. Hoàng đế triệu tập các chỉ huy của mình, chấp nhận đơn từ chức của Ludendorff một cách cộc lốc và sau đó bác bỏ đơn từ chức của Hindenburg. Tức giận, Ludendorff đã không đi cùng thống soái trở lại trụ sở: "Tôi từ chối đi cùng ngài vì ngài đã đối xử với tôi quá tệ bạc".

Ludendorff đã siêng năng tìm kiếm tất cả công lao; giờ đây ông lại nhận lấy tất cả sự chỉ trích. Bị nhiều người khinh ghét, và khi cuộc cách mạng nổ ra, ông được anh trai và một mạng lưới bạn bè che giấu cho đến khi ông lẻn ra khỏi Đức với cặp kính xanh và bộ râu giả cùng hộ chiếu Phần Lan giả, định cư tại nhà riêng của một người hâm mộ Thụy Điển cho đến khi chính phủ Thụy Điển yêu cầu ông rời đi vào tháng 2 năm 1919. Trong vòng bảy tháng, ông đã viết hai tập hồi ký chi tiết. Bạn bè, đứng đầu là Breucker, đã cung cấp cho ông các tài liệu và đàm phán với các nhà xuất bản. Groener (người không được đề cập trong cuốn sách) mô tả nó như một sự phô trương "sự cuồng Caesar" của ông. Theo John Wheeler-Bennett, ông là một vị tướng tài ba, nói rằng ông "chắc chắn là một trong những nhà tổ chức quân sự thường trực vĩ ​​đại nhất mà thế giới từng thấy", nhưng ông cũng nói rằng ông là một kẻ can thiệp chính trị tai hại.[cần dẫn chứng] Nhà phân tích quân sự có ảnh hưởng Hans Delbrück kết luận rằng "Đế chế được xây dựng bởi Moltke và Bismarck, bị phá hủy bởi Tirpitz và Ludendorff."

## Sau Đại chiến
Trong thời gian lưu vong, Ludendorff đã viết nhiều sách và bài báo về cách thức quân đội Đức tiến hành chiến tranh, đồng thời đặt nền móng cho *Dolchstosslegende*, "lý thuyết đâm sau lưng", mà ông được coi là người chịu trách nhiệm chính, khẳng định rằng một cuộc khủng hoảng trong nước đã châm ngòi cho sự đầu hàng của Đức trong khi tình hình quân sự vẫn vững chắc, bỏ qua việc chính ông đã thúc ép các chính trị gia ký hiệp định đình chiến vì lý do quân sự. Ludendorff tin chắc rằng Đức đã tiến hành một cuộc chiến phòng thủ và, theo ý kiến ​​của ông, Hoàng đế Wilhelm II đã thất bại trong việc tổ chức một chiến dịch phản tuyên truyền thích hợp hoặc cung cấp sự lãnh đạo hiệu quả.

Ludendorff cực kỳ nghi ngờ Đảng Dân chủ Xã hội và những người cánh tả, những người mà ông đổ lỗi cho sự sỉ nhục của Đức thông qua Hiệp ước Versailles. Ludendorff tuyên bố rằng ông đã chú ý kỹ đến yếu tố kinh doanh (đặc biệt là người Do Thái), và thấy họ quay lưng lại với nỗ lực chiến tranh bằng cách—theo cách nhìn của ông—để lợi nhuận, chứ không phải lòng yêu nước, chi phối sản xuất và tài chính.

Một lần nữa tập trung vào phe tả, Ludendorff kinh hoàng trước các cuộc đình công diễn ra vào cuối chiến tranh và cách mà hậu phương sụp đổ trước cả mặt trận, với việc hậu phương làm suy yếu tinh thần của những người lính đang được nghỉ phép tạm thời. Quan trọng hơn, Ludendorff cảm thấy rằng toàn thể người dân Đức đã đánh giá thấp những gì đang bị đe dọa trong chiến tranh; ông tin chắc rằng phe Entente đã khơi mào chiến tranh và quyết tâm phá hủy hoàn toàn nước Đức.

Ludendorff viết:Bằng cuộc Cách mạng, người Đức đã tự biến mình thành những kẻ bị ruồng bỏ giữa các quốc gia, không có khả năng giành được đồng minh, những nô lệ phục vụ người nước ngoài và tư bản nước ngoài, và bị tước đoạt mọi lòng tự trọng. Hai mươi năm nữa, người dân Đức sẽ nguyền rủa những đảng phái hiện đang khoe khoang đã làm nên cuộc Cách mạng.

— Erich Ludendorff, Hồi ức chiến tranh của tôi, 1914–1918

## Sự nghiệp chính trị trong nền Cộng hòa

Ludendorff trở lại Berlin vào tháng 2 năm 1919. Ở tại khách sạn Adlon, ông đã nói chuyện với một cư dân khác, Ngài Neill Malcolm, người đứng đầu Phái đoàn Quân sự Anh. Sau khi Ludendorff đưa ra lời bào chữa cho thất bại của Đức, Malcolm nói, "Ý ông là ông bị đâm sau lưng à?" — tạo ra một câu khẩu hiệu quan trọng cho cánh hữu Đức.

Vào ngày 12 tháng 3 năm 1920, 5.000 quân Freikorps dưới sự chỉ huy của Walther von Lüttwitz đã hành quân đến Phủ Thủ tướng, buộc chính phủ do Friedrich Ebert và Gustav Bauer lãnh đạo phải bỏ chạy khỏi thành phố. Những kẻ đảo chính tuyên bố thành lập một chính phủ mới với một chính trị gia cánh hữu, Wolfgang Kapp, làm "thủ tướng" mới. Ludendorff và Max Bauer là một phần của cuộc đảo chính. Cuộc đảo chính Kapp nhanh chóng bị đánh bại bởi một cuộc tổng đình công khiến Berlin tê liệt. Các nhà lãnh đạo bỏ trốn, Ludendorff đến Bavaria, nơi một cuộc đảo chính cánh hữu đã thành công. Ông đã xuất bản hai tập tài liệu và bình luận có chú thích—và trong một vài trường hợp đã được cắt xén—ghi lại quá trình phục vụ trong chiến tranh của mình. Ông đã hòa giải với Hindenburg, người bắt đầu đến thăm hàng năm.

Vào tháng 5 năm 1923, Ludendorff đã có cuộc gặp gỡ đầu tiên dễ chịu với Adolf Hitler, và chẳng bao lâu sau ông đã có những liên hệ thường xuyên với Đức Quốc xã. Vào ngày 8 tháng 11 năm 1923, Ủy viên Quốc gia Bavaria Gustav von Kahr đang phát biểu tại một cuộc họp đông nghịt trong một quán bia lớn, *[[Bürgerbräukeller]]*. Hitler, vẫy một khẩu súng lục, nhảy lên sân khấu, tuyên bố rằng cuộc cách mạng quốc gia đang diễn ra. Hội trường bị chiếm đóng bởi những người đàn ông có vũ trang, họ chĩa súng máy vào khán giả, động thái đầu tiên trong Cuộc đảo chính Quán bia. Hitler tuyên bố rằng ông sẽ lãnh đạo Chính phủ Đế chế và Ludendorff sẽ chỉ huy quân đội. Ông đã phát biểu trước đám đông ủng hộ nhiệt tình và sau đó dành cả đêm tại Bộ Chiến tranh, cố gắng nhưng không thành công trong việc giành được sự ủng hộ của quân đội.

Sáng hôm sau, 3.000 lính Quốc xã có vũ trang tập trung bên ngoài quán rượu Bürgerbräukeller và hành quân vào trung tâm Munich, các thủ lĩnh đi ngay phía sau những người cầm cờ. Họ bị chặn lại bởi một hàng rào cảnh sát, và tiếng súng nổ ra trong chưa đầy một phút. Một số lính Quốc xã đi trước bị trúng đạn hoặc ngã xuống đất. Ludendorff và phụ tá của ông, Thiếu tá Streck, tiến đến hàng cảnh sát và đẩy các nòng súng sang một bên. Ông bị bắt giữ một cách lịch sự. Ông tỏ ra phẫn nộ khi được cho về nhà trong khi các thủ lĩnh khác vẫn bị giam giữ. Bốn sĩ quan cảnh sát và 15 lính Quốc xã đã thiệt mạng, trong đó có người hầu của Ludendorff, Kurt Neubauer.

Họ bị đưa ra xét xử vào đầu năm 1924. Ludendorff được tuyên bố trắng án, nhưng Heinz Pernet, con riêng của Ludendorff, bị kết tội "đồng phạm phản quốc" và bị kết án 15 tháng tù. Hitler bị bỏ tù nhưng được thả sau 9 tháng. Sinh nhật lần thứ 60 của Ludendorff được tổ chức với sự tham gia của nhiều ban nhạc và một cuộc diễu hành rước đuốc lớn. Năm 1924, ông được bầu vào Quốc hội Đức (Reichstag) với tư cách là đại diện của NSFB (một liên minh giữa Đảng Tự do Dân tộc Đức (DVFP) và các thành viên của Đảng Quốc xã), phục vụ cho đến năm 1928. Năm 1925, ông thành lập Tannenbergbund, một tổ chức dân tộc chủ nghĩa Đức vừa bài Do Thái vừa bài Công giáo, và xuất bản các tài liệu ủng hộ các thuyết âm mưu liên quan đến người Do Thái, người Công giáo—đặc biệt là Dòng Tên—và Hội Tam điểm.

Khi quan điểm của ông trở nên cực đoan hơn dưới ảnh hưởng của vợ mình, Mathilde von Kemnitz, Ludendorff dần dần bắt đầu xa rời Hitler, người đang âm thầm tìm cách làm suy yếu danh tiếng của đối thủ nghiêm túc duy nhất của ông trong cuộc tranh giành vị trí lãnh đạo cánh hữu cực đoan ở Đức. Mối quan hệ căng thẳng giữa NSDAP và các phong trào cực hữu hoặc dân tộc chủ nghĩa khác chỉ làm gia tăng khoảng cách giữa tư tưởng của Hitler và Ludendorff; sự trỗi dậy của SA với tư cách là cánh vũ trang của chủ nghĩa Quốc xã cũng khiến sự hiện diện bên trong đảng của một nhà lãnh đạo "quân sự" (Ludendorff) tương tác với nhà lãnh đạo "chính trị" (Hitler) trở nên thừa thãi. Đến tháng 2 năm 1926, phong trào của Hitler đang trong quá trình cắt đứt quan hệ với *[[Tannenbergbund]]* do Ludendorff tài trợ. Trước đó, Ludendorff đã được thuyết phục tranh cử Tổng thống Cộng hòa trong cuộc bầu cử tháng 3 năm 1925 với tư cách là ứng cử viên của DVFP, liên minh với Đức Quốc xã, nhưng chỉ nhận được 1,1% số phiếu; có một số bằng chứng cho thấy chính Hitler đã thuyết phục Ludendorff tranh cử, biết rằng kết quả sẽ rất nhục nhã.

Không ai giành được đa số trong vòng bầu cử đầu tiên, vì vậy cần phải có vòng thứ hai; Hindenburg tham gia cuộc đua và được bầu chọn sít sao. Ludendorff cảm thấy bị sỉ nhục đến mức ông coi đó là sự phản bội của người bạn cũ nên đã cắt đứt quan hệ với Hindenburg, và vào năm 1927, ông thậm chí còn từ chối đứng cạnh thống chế tại lễ khánh thành đài tưởng niệm Tannenberg. Ông đã công kích Hindenburg một cách thậm tệ vì đã không hành động theo "phong cách người lính yêu nước". Tờ báo tự do *[[Vossische Zeitung]]* có trụ sở tại Berlin tuyên bố trong bài báo "Những lời lẽ căm thù của Ludendorff chống lại Hindenburg - Khí độc từ trại của Hitler" rằng Ludendorff, vào ngày 29 tháng 3 năm 1930, đã hoàn toàn thấm nhuần hệ tư tưởng Quốc xã.

Tipton lưu ý rằng Ludendorff là một người theo chủ nghĩa Darwin xã hội, người tin rằng chiến tranh là "nền tảng của xã hội loài người" và chế độ độc tài quân sự là hình thức chính phủ bình thường trong một xã hội mà mọi nguồn lực phải được huy động. Nhà sử học Margaret L. Anderson lưu ý rằng sau chiến tranh, Ludendorff muốn Đức gây chiến với toàn bộ châu Âu và ông trở thành một người thờ cúng thần Wotan (Odin) của người Bắc Âu; ông không chỉ căm ghét Do Thái giáo mà còn cả Cơ đốc giáo, mà ông coi là một thế lực làm suy yếu.

## Nghỉ hưu và qua đời

Năm 1926, Ludendorff ly dị Margarethe Schmidt và kết hôn với người vợ thứ hai, Mathilde von Kemnitz (1877–1966). Họ xuất bản sách và tiểu luận khẳng định rằng các vấn đề của thế giới là kết quả của Kitô giáo, đặc biệt là Dòng Tên và Công giáo, nhưng cũng là do các âm mưu của người Do Thái và Hội Tam điểm. Họ thành lập *[[Bund für Gotteserkenntnis]]* (tiếng Đức) (Hội Kiến thức về Chúa), một hội kín nhỏ và khá mờ nhạt của những người theo thuyết thần học.

Đến khi Hitler lên nắm quyền, Ludendorff không còn đồng cảm với ông ta nữa. Phát xít Đức xa lánh Ludendorff vì những thuyết âm mưu lập dị của ông.

Vào ngày 30 tháng 1 năm 1933, nhân dịp Hitler được Tổng thống Hindenburg bổ nh[55]iệm làm Thủ tướng, Ludendorff được cho là đã gửi bức điện tín sau đây cho Hindenburg:Tôi long trọng tiên đoán rằng người đàn ông đáng nguyền rủa này sẽ đẩy Đế chế của chúng ta xuống vực thẳm và mang lại cho quốc gia chúng ta sự khốn khổ không thể tưởng tượng nổi. Các thế hệ tương lai sẽ nguyền rủa ông trong mộ vì những gì ông đã làm.Một số nhà sử học cho rằng văn bản này là giả mạo. Trong nỗ lực lấy lại thiện cảm của Ludendorff, Hitler đã đến nhà Ludendorff mà không báo trước vào ngày sinh nhật thứ 70 của ông vào năm 1935 để thăng chức cho ông lên cấp thống soái. Tức giận, Ludendorff được cho là đã từ chối Hitler bằng cách nói với ông ta: "Một sĩ quan được phong làm Thống soái trên chiến trường! Chứ không phải tại một bữa tiệc trà sinh nhật giữa thời bình." Ông đã viết thêm hai cuốn sách về chủ đề quân sự.

Ludendorff qua đời vì ung thư gan tại phòng khám tư nhân *Josephinum* ở Munich, vào ngày 20 tháng 12 năm 1937 ở tuổi 72. Ông được tổ chức tang lễ cấp nhà nước - trái với nguyện vọng rõ ràng của ông - do Hitler tổ chức và tham dự, người đã từ chối phát biểu điếu văn. Ông được chôn cất tại *Neuer Friedhof* ở Tutzing, Bayern.

## Huân chương và giải thưởng
Ông đã nhận được những danh hiệu sau:

* Hiệp sĩ Huân chương Quân sự Max Joseph (Bavaria)
* Huân chương Đại Tư lệnh Huân chương Hoàng gia Hohenzollern, kèm Ngôi sao (Phổ)
* Huân chương Pour le Mérite (quân sự), ngày 8 tháng 8 năm 1914; với Lá Sồi, 23 tháng 2 năm 1915 (Phổ)
* Đại Thập tự Sắt, 24 tháng 3 năm 1918 (Phổ)
* Thập tự Sắt (1914) Hạng 1 và 2
* Chỉ huy Huân chương Sư tử Zähringer, Hạng 2 (Baden)
* Hiệp sĩ Huân chương Quân sự Thánh Henry (Saxony)
* Hiệp sĩ Huân chương Công trạng Quân sự (Württemberg)
* Đại Thập tự Hiệp sĩ Huân chương Gia tộc và Công trạng Peter Frederick Louis, với Kiếm và Lá nguyệt quế (Oldenburg)
* Thập tự Công trạng Quân sự, Hạng 2 (Mecklenburg-Schwerin)
* Thập tự Công trạng Quân sự, Hạng 1, với Huân chương Chiến tranh (Áo-Hungary)
* Chỉ huy Huân chương Hoàng gia Áo Franz Joseph, với Ngôi sao, 1913 (Áo-Hungary)
* Đại Thập tự Huân chương Hoàng gia Áo Leopold, 1917 (Áo-Hungary)
* Huân chương Vàng về Công trạng Quân sự (Signum Laudis, Áo-Hungary)
* Huân chương Thập tự vì Công trạng trong Chiến tranh (Saxe-Meiningen)
* Huân chương Đại Thập tự của Huân chương Thập tự Tự do, kèm Kiếm (Phần Lan)

## Chú thích

## Tham khảo
* Joseph A. Biesinger, ''Germany: a reference guide from the Renaissance to the present'', Infobase Publishing, 2006. ISBN 0816045216.
* Cyprian Blamires, ''World fascism: a historical encyclopedia'', Tập 1, ABC-CLIO, 2006. ISBN 1576079406.
* Spencer Tucker, Priscilla Mary Roberts, ''World War I: A Student Encyclopedia'', ABC-CLIO, 2005. ISBN 1851098798.
* Robert Cowley, Geoffrey Parker, ''The Reader's Companion to Military History'', Houghton Mifflin Harcourt, 12-06-2001. ISBN 0618127429.