open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
RP (độ phức tạp)

Trong lý thuyết độ phức tạp tính toán, **RP** (viết tắt của "randomized polynomial time") là lớp độ phức tạp bao gồm các bài toán sao cho tồn tại máy Turing ngẫu nhiên với các tính chất sau:

* Luôn chạy trong thời gian đa thức của độ dài dữ liệu vào
* Nếu lời giải đúng là Không thì máy luôn trả về Không
* Nếu lời giải đúng là Có, thì máy trả về Có với xác suất ít nhất 1/2.

Nói cách khác, thuật toán cho các bài toán trong **RP** được phép dùng bit ngẫu nhiên trong quá trình thực thi. Trường hợp duy nhất thuật toán trả về Có là khi lời giải đúng là Có. Tuy nhiên khi thuật toán trả về Không, lời giải đúng có thể là Có hoặc Không.

Nếu lời giải đúng là Có thì nếu thực hiện thuật toán *n* lần độc lập nhau, thì nó trả về Có ít nhất một lần với xác suất ít nhất .

Trong định nghĩa, số 1/2 được chọn tùy ý. Tập hợp **RP** không thay đổi nếu 1/2 được thay bằng bất kì hằng số nào nhỏ hơn 1 (hằng số ở đây nghĩa là không phụ thuộc kích thước dữ liệu vào).

## Liên hệ với các lớp độ phức tạp khác
Theo định nghĩa, với mọi bài toán trong **RP**, tồn tại thuật toán sao cho nếu lời giải trả về là Có thì thuật toán luôn đúng và nếu lời giải trả về là Không thì thuật toán thường đúng. Lớp **co-RP** được định nghĩa tương tự như vậy, nhưng với các thuật toán *co-RP*, lời giải Không luôn đúng và lời giải Có thường đúng. Nói cách khác, thuật toán chấp nhận mọi trường hợp Có nhưng có thể chấp nhận hoặc từ chối các trường hợp Không. Lớp **[[BPP (độ phức tạp)|BPP]]** gồm các bài toán có thuật toán thường đúng nhưng được phép trả lời sai với xác suất thấp trong cả hai trường hợp, và do đó là tập hợp cha của cả **RP** và **co-RP**. Giao của **RP** và **co-RP** là lớp **[[ZPP (độ phức tạp)|ZPP]]**.
## Liên hệ với P và NP

**[[P (độ phức tạp)|P]]** là tập hợp con của **RP**, và **RP** là tập hợp con của **[[NP (độ phức tạp)|NP]]**. Tương tự như vậy, **P** là tập hợp con của **co-RP** và **co-RP** là tập hợp con của **[[co-NP]]**. Hiện chưa biết các mối quan hệ tập hợp cha-con đó có chặt hay không. Tuy nhiên nếu giả thuyết phổ biến **P** = **BPP** là đúng thì **RP**, **co-RP**, và **P** đều bằng nhau.

Một ví dụ quan trọng của **co-RP** hiện vẫn chưa biết có nằm trong **P** không là kiểm tra đa thức không yêu cầu xác định xem một đa thức cho trước có đồng nhất bằng đa thức không hay không. Ví dụ,  là đa thức không trong khi  không phải.

Một định nghĩa khác của **RP** là lớp các bài toán giải được bằng máy Turing không đơn định trong đó máy chấp nhận khi và chỉ khi tỉ lệ số đường tính toán chấp nhận là ít nhất một hằng số. Trong khi đó, với lớp **NP**, máy chấp nhận khi có ít nhất một đường tính toán chấp nhận. Vì vậy **RP** rõ ràng là tập hợp con của **NP**.

## Xem thêm
*Thuật toán ngẫu nhiên

## Tham khảo

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*[ RP ở [Complexity Zoo]]
Triết đuôi dài

**Triết dài đuôi** (danh pháp hai phần: *Mustela frenata*) là một loài động vật thuộc Họ Chồn phân bố từ miền nam Canada đến khắp cả Hoa Kỳ và Mexico, phía nam thông qua tất cả các Trung Mỹ và vào miền bắc Nam Mỹ.
Triết đuôi dài là sản phẩm của một quá trình bắt đầu 5-7 triệu năm trước đây, khi các cánh rừng phía bắc đã được thay thế bằng cách mở đồng cỏ, do đó thúc đẩy sự phát triển bùng nổ của động vật gặm nhấm nhỏ ở hang. Tổ tiên triết đuôi dài lớn hơn kích thước loài chồn này hiện tại, và trải qua một giảm kích thước để khai thác nguồn thức ăn mới. Triết đuôi dài xuất hiện ở Bắc Mỹ 2 triệu năm trước, ngay trước khi chồn ecmin phát triển như là hình ảnh phản chiếu của nó ở lục Á-Âu. Loài chồn này phát triển mạnh trong thời kỳ băng hà, như kích thước nhỏ bé của mình và cơ thể lâu dài cho phép nó dễ dàng hoạt động bên dưới tuyết, cũng như đi săn trong hang hốc. Triết đuôi dài và chồn ecmin vẫn tách ra cho đến khi nửa triệu năm trước đây, khi mực nước biển hạ thấp xuóng tiếp xúc với cầu đất liền Bering, do đó cho phép chồn ecmin qua vào Bắc Mỹ.
## Tham khảo

### Thư mục

*
*
*
*
*
*
*
Trung Xuyên Vương

**Trung Xuyên Vương** (224–270, trị vì 248–270) là vị quốc vương thứ 12 của Cao Câu Ly, vương quốc cực bắc trong Tam Quốc Triều Tiên.

## Bối cảnh lên ngôi
Ông là vương tử của Đông Xuyên Vương và đã được chỉ định là người thừa kế ngai vàng vào năm trị vì thứ 17 của phụ thân. Sau khi Đông Xuyên Vương mất năm 248, Trung Xuyên Vương kế vị.

## Trị vì
Tháng 11 cùng năm, các đệ của Trung Xuyên Vương là Cao Dự Vật (Go Ye-mul), Cao Xa Câu (Go Sa-gu) cùng với đồ đảng âm mưu tạo phản, nhưng thất bại và bị giết.

Vua lập Vương hậu là người họ Chuyên (Yeon), đến từ Chuyên Na bộ (Yeonna-bu). Năm 251, vương hậu do đố kị với một người vợ khác của vua là Quán Na (Gwanna) phu nhân đã dìm chết phu nhân ở Hoàng Hải.

Năm 255, Trung Xuyên Vương phong cho vương tử Dược Lô làm thế tử.

Năm 259, tướng Tào Ngụy Uất Trì Giai đem quân xâm lược Cao Câu Ly. Quốc vương cử 5.000 kị binh ra nghênh chiến; quân Tào Ngụy bị đánh bại và bị giết mất 8.000 quân.

Năm 270, quốc vương băng hà ở tuổi 46.

## Xem thêm
*Danh sách vua Triều Tiên
*Lịch sử Triều Tiên

## Tham khảo
Tây Xuyên Vương

**Tây Xuyên Vương** (mất 292, trị vì 270–292) là vị quốc vương thứ 13 của Cao Câu Ly, vương quốc cực bắc trong Tam Quốc Triều Tiên. Ông là vương tử thứ hai của Trung Xuyên Vương, và được phong làm Thế tử năm 255. Ông lên ngôi sau cái chết của phụ thân vào năm 270. Vào tháng giếng âm lịch năm 271, ông lấy Vu Thấu (Usu), con gái đại sứ giả (daesaja) của Tây bộ (Seo-bu), và phong làm vương hậu.

Năm 280, người Túc Thận xâm lược Cao Câu Ly, quốc vương cử đệ là Cao Đạt Giả (Go Dal-ga) đẩy lùi giặc. Đạt Cổ chiếm Đàn Lô thành (Dallo-seong) và giết chết lãnh chúa, giải khoảng 600 hộ Túc Thận xuống miền nam Phù Dư. Tây Xuyên Vương phong cho Đạt Giả làm An Quốc quân (*Anguk-gun*) và giao chô ông kiểm soát quân đội cùng các bộ lạc Túc Thận và Uế Mạch.

Năm 286, hai đệ của Tây Xuyên Vương là Cao Dật Hữu (Go Il-u) và Cao Tố Bột (Go So-bal) lãnh đạo một cuộc nổi dậy, song đã thất bại và bị xử tội chết.

Tây Xuyên Vương mất năm 292, tại vị được 23 năm. Năm 296, quân Mộ Dung Hối tấn công Cao Câu Ly, đào bới mộ Tây Xuyên Vương.

## Xem thêm
*Danh sách vua Triều Tiên
*Lịch sử Triều Tiên

## Tham khảo
Phong Thượng Vương

**Phong Thượng Vương** (mất 300, trị vì 292–300) là vị quốc vương thứ 14 của Cao Câu Ly, vương quốc cực bắc trong Tam Quốc Triều Tiên. Ông là con trai cả của Tây Xuyên Vương.

Từ khi còn trẻ, ông được kể là ngạo mạn và phóng đãng, đầy ngờ vực và ghen tị. Sớm sau khi kế vị, Phong Thượng Vương đã buộc tội thúc phụ thân thiết là Cap Đạt Giả (Go Dal-ga, tức An Quốc Quân) vào tội phản nghịch và xử tử.

Vào tháng 8 âm lịch năm 293, tù trưởng Tiên Ti là Mộ Dung Hối xâm lược Cao Câu Ly. Phong Thượng Vương chạy đến núi Tân Thành (Sinseong). Tiểu huynh *(sohyeong)* ở phía bắc tức Cao Nô Tử (Go No-ja), dẫn theo 500 kị binh đến chỗ quốc vương, và đã đánh bại quân Tiên Ti. Phong Thượng Vương thăng Cao Nô Tử làm đại huynh *(daehyeong)*, mộ ví trí đứng hàng thứ 5, cho ông đất Hộc Lâm (Gongnim) làm lãnh địa.

Tháng sau, quốc vương lọ sợ rằng người đệ là Cao Đốt Cố (Go Dol-go) có mưu đồ tranh quyền, và buộc ông phải tự tử. Con trai của Đốt Cố, về sau là Mỹ Xuyên Vương đã chạy trốn và bảo toàn được mạng sống. Vào tháng 9 năm 296, Mộ Dung Hối xâm lược một lần nữa song lại bị đẩy lui.

Tháng sau, một ctraanj sương giá và mưa đá đã phá hủy các cây trồng, nhưng nhà vua vẫn xúc tiến việc tái thiết cung điện, người dân do vậy vô cùng oán thán. Phong Thượng Vương không nghe lời khuyên bảo của cận thần, và cũng không chăm lo đến người dân.

Cuối cùng, các cận thần của ông tiến hành chính biến vào tháng 8 âm lịch năm 300. Phong Thựng Vương cùng hai vương tử tự sát. Các cận thần tìm thấy công tử đã đào thoát và tôn ông làm Mỹ Xuyên Vương.

## Xem thêm
*Danh sách vua Triều Tiên
*Lịch sử Triều Tiên

## Tham khảo
Mỹ Xuyên Vương

**Mỹ Xuyên Vương** (mất 331, trị vì 300–331) là quốc vương thứ 15 của Cao Câu Ly, vương quốc cực bắc trong Tam Quốc Triều Tiên.

## Bối cảnh lên ngôi
Ông là cháu của vị quốc vương thứ 13 tức Tây Xuyên Vương, và là con của Cao Đốt Cố (Go Dol-go), người đã bị anh trai mình, quốc vương thứ 14 tức Phong Thượng Vương bức hại.

Mỹ Xuyên Vương chạy trốn và bảo toàn được tính mạng. Ông sống ẩn dật trong thân phận một lao động hợp đồng và một người buôn muối, và được tôn làm quốc vương sau khi các cận thần lật đổ Phong Thượng Vương. Các câu truyện về cuộc sống ẩn dật của ông trước khi trở thành vua được ghi trong Tam quốc sử ký. Ông được cho là đã làm gia nhân cho một lãnh chúa địa phương, và phải ném đá vào ao suốt đêm, để khiến lũ ếch yên tĩnh. Ông đã trốn thoát và gặp một người buôn muối, và phải đối mặt với nhiều khó khăn trong quá trình đi bán muối.

Trong khi đó, Phong Thượng Vương ngày càng không được lòng dân, triều thần do Tể tướng Thương Trợ Lợi (Chang Jo-Ri) lãnh đạo đã tiến hành chính biến lật đổ Phong Thượng Vương và đưa Mỹ Xuyên Vương lên ngai vàng.

## Trị vì
Mỹ Xuyên Vương đã liên tục phát triển quân đội Cao Câu Ly trở thành một đội quân rất hùng mạnh. Nhân sự tan rã của nhà Tấn, ông đã mở mang lãnh thổ Cao Câu Ly đến bán đảo Liêu Đông và các quận khác của Trung Quốc. Chiến dịch quân sự đầu tiên của ông là vào năm 302, chống lại Huyền Thổ quận. Ông sáp nhập Lạc Lãng quận vào năm 313 và Đái Phương quận vào năm 314 sau khi tấn công Tây An Bình (西安平; Seoanpyeong, gần Đan Đông ngày nay) tại Liêu Đông.

Dưới thời Mỹ Xuyên Vương trị vì, Cao Câu Ly phải đối mặt với ảnh hưởng ngày càng tăng của Tiên Ti ở phía tây, đặc biệt là việc Mộ Dung Bộ (慕容部) xâm nhập Liêu Đông. Mỹ Xuyên Vương đã liên minh với các bộ tộc Tiên Ti khác nhằm chống lại Mộ Dung Bộ song đã không thành công. Năm 319, tướng Cao Câu Ly là Như Nô Tử (여노자, 如奴子, Yeo Noja) đã bị Mộ Dung Bộ bắt giữ. Trong suốt khoảng thời gian này, Cao Câu Ly và quân Mộ Dung Bộ đã tấn công các vị trí của đối phương tại Liêu Đông, song cả hai đều không thể giành được một chiến thắng lâu dài.

## Qua đời và kế vị
Mỹ Xuyên Vương qua đời năm 331. Năm thứ 12 dưới thời trị vì của Cố Quốc Nguyên Vương, hài cốt của ông bị quân xâm lược Hậu Yên đào bới và đòi chuộc.

## Xem thêm
*Danh sách vua Triều Tiên
*Lịch sử Triều Tiên

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Empas KoreanDB entry
Cố Quốc Nguyên Vương

**Cố Quốc Nguyên Vương** (?-371, trị vì 331-371) là vị quốc vương thứ 16 của Cao Câu Ly, vương quốc cực bắc trong Tam Quốc Triều Tiên. Ông là con trai của Mỹ Xuyên Vương và Vương hậu họ Chu. Tên húy của ông là Tư Do. Ông được phong làm thế tử năm 314 và trở thành vua sau cái chết của phụ thân. Ông được gọi là Chiêu Liệt đế (Soyeol-je, 소열제, 昭烈帝) trong Tùy thư, song đây là sai lầm khi sao chép cuốn Ngụy thư trước đó. Bởi vì cũng vào thời kỳ đó cũng có Thác Bạt Ế Hòe là Liệt đế (烈帝) của nước Đại.

Cao Câu Ly phải đối mặt với sự phá phách vủa những người Tiên Ti Mộ Dung. Thành Hoàn Đô từng bị họ phá hủy vào năm 341, và người Tiên Ti dùng người Cao Câu Ly như những lao động nô lệ. Phù Dư cũng bị Tiên Ti tàn phá vào năm 346, bán đảo Triều Tiên cũng trở thành đích đến của người Tiên Ti di cư.

Ông trị vì vào khoảng thời gian vương quốc khá suy yếu, và có một triều đại bất hạnh. Ông đã gửi cống nạp đến nước Tiền Yên của người Tiên Ti sau khi họ xâm chiếm kinh đô Cao Câu Ly năm 342 và giam cầm vương hậu cùng các phu nhân của quốc vương.

Kinh đô tạm thời được chuyển đến Bình Nhưỡng. Đáp lại sự bành trướng của Bách Tế, Cố Quốc Nguyên Vương đã lãnh đạo một cuộc tấn công vào năm 369 song không thành công. Vua Bách Tố là Cận Tiếu Cổ Vương đã xâm lược Cao Câu Ly năm 371 và con trai là Tu đã giết chết Cố Quốc Nguyên Vương trong trận chiến ở thành Bình Nhưỡng. Người con trai là Cao Khâu Phu kế vị.

## Xem thêm
*Danh sách vua Triều Tiên
*Lịch sử Triều Tiên

## Tham khảo
Tiểu Thú Lâm Vương

**Tiểu Thú Lâm Vương** (mất 384, trị vì 371–384) là vị quốc vương thứ 17 của Cao Câu Ly, vương quốc cực bắc trong Tam Quốc Triều Tiên. Ông là vương tử của Cố Quốc Nguyên Vương.

## Bối cảnh lên ngôi
Có tên húy là Cao Khâu Phu, Tiểu Thú Lâm Vương là con trai cả và là người kế vị Cố Quốc Nguyên Vương. Ông đã từng giúp đỡ cha trong việc trị vì vương quốc và tăng cường quyền lực vương tộc, vốn đã bị suy yếu nghiêm trọng sau khi bị Hậu Yên sỉ nhục, (đào mộ của Mỹ Xuyên Vương. Cao Khâu Phu trở thành thế tử vào năm 355.

## Trị vì
Ông lên ngôi vùa năm 371 sau khi cha là Cố Quốc Nguyên Vương bị giết trong cuộc tấn công thành Bình Nhưỡng của quốc vương Bách Tế là Cận Tiếu Cổ Vương.

Ông được coi là đã tăng cường sự tập trung quyền lực tại Cao Câu Ly, bằng cách lập nên thể chế tôn giáo quốc gia để đánh bại các tư tưởng bè phái bộ tộc cũ. Năm 372, ông tiếp nhận Phật giáo thông qua các sư tăng đến từ Tiền Tần và xây chùa làm nơi ở cho họ.

Cũng vào năm 372, ông cho thành lập Thái Học (태학, 太學, Taehak), một thể chế Nho giáo để giáo dục cho trẻ em quý tộc. Năm 373, ông cho ban hành một bộ luật gọi là Luật Lệnh (율령, 律令), hệ thống hóa ở cấp trung ương với các tục lệ địa phương và đóng vai trò như hiến pháp quốc gia.

Năm 374, 375, và 376, ông cho quân tiến công Bách Tế ở phía nam, và 378 bị người Khiết Đan tấn công từ phía bắc. Ông mất năm 384 và được táng tại Tiếu Thú Lâm (Sosurim), một khu rừng tại Câo Câu Ly, người em là Cao Y Liên kế vị.

## Di sản
Hầu hết thời gian trị vì và cuộc đời của Tiểu Thú Lâm Vương là dành cho việc giữ cho Cao Câu Ly nằm dưới quyền kiểm soát và cũng là để giúp tăng cường quyền lực vương tộc. Mặc dù ông đã không thể trả thù cho cái chết của cha và cũng là quốc vương tiền vị tức Cố Quốc Nguyên Vương, song ông đã đóng một vai trò chính trong việc thiết lập nên cơ sở cho các cuộc chinh phục vĩ đại của cháu trai và là người trị vì Cao Câu Ly sau này là Quảng Khai Thổ Thái Vương.

## Xem thêm
*Danh sách vua Triều Tiên
*Lịch sử Triều Tiên

## Tham khảo
Cố Quốc Nhưỡng Vương

**Cố Quốc Nhưỡng Vương** (mất 391, trị vì 384–391) là vị quốc vương thứ 18 của Cao Câu Ly. Dưới thời trị vì của ông, sự cân bằng quyền lực trong Tam Quốc Triều Tiên bắt đầu thay đổi với việc Cao Câu Ly tấn công Bách Tế và liên minh với Tân La.

Ông là vương tử của vị quốc vương Cao Câu Ly tứ 16, tức Cố Quốc Nguyên Vương, người đã bị giết trong cuộc tấn công thành Bình Nhưỡng của quốc vương Bách Tế là Cận Tiếu Cổ Vương. Cố Quốc Nhưỡng Vương cũng là đệ của vị quốc vương Cao Câu Ly thứ 17 là Tiểu Thú Lâm Vương và là phụ thân của Quảng Khai Thổ Thái Vương. Cố Quốc Nhưỡng Vương bước lên ngai vàng sau khi Tiểu Thú Lâm Vương qua đời mà không có con trai nối ngôi.

Vào năm trị vì thứ hai của mình, Cố Quốc Nhưỡng Vương đã lệnh cho 40.000 lính tấn công nước Yên tại bán đảo Liêu Đông. Quân Cao Câu Ly chiếm được Liêu Đông và Huyền Thổ, bắt giữ được 10.000 tù binh.

Năm 386, vương tử Cao Đàm Đức, người về sau trở thành Quảng Khai Thổ Thái Vương, được phong làm thế tử kế vị.

Cao Câu Ly tấn công Bách Tế vào năm 386, và tiếp tục tấn công vào các năm 389 và 390. Vào mùa xuân năm 391, Cao Câu Ly ký một thỏa ước hữu nghị với Nại Vật ni sư kim của Tân La, cũng là một trong Tam Quốc Triều Tiên, và nhận cháu trai của Nại Vật, tức Kim Thực Thánh (Kim Sil-seong) làm con tim.

Ông dã đẩy mạnh việc tiếp nhận Nho giáo và Phật giáo, cho xây một ngôi chùa quốc gia và tu sửa các đền thờ tổ tiên. Ông mất vào năm trị vì thứ 8, tức tháng 1 âm lịch năm 391.

## Xem thêm
*Danh sách vua Triều Tiên
*Lịch sử Triều Tiên

## Tham khảo
Beringia

Cầu đất liền Bering là một cầu đất khoảng rộng khoảng 1600&nbsp;km (phía bắc đến phía nam) ở đoạn lớn nhất của nó, mà ngày nay là Alaska và phía đông Xibia tại các thời điểm khác nhau trong các kỳ băng hà thuộc thế Pleistocene. Giống như hầu hết khu vực của Siberia và Mãn Châu, Beringia không đóng băng vì tuyết rơi là vô cùng ít. Thảo nguyên đồng cỏ, bao gồm cả những cầu bằng đất, trải dài vài trăm dặm vào các châu lục trên hai bên đã được gọi là Beringia. Người ta tin rằng một dân số nhỏ loài người nhiều nhất là vài ngàn người sống sót tối đa trong Beringia cuối thời kỳ băng hà, cô lập họ khỏi tổ tiên của họ ở châu Á ít nhất là 5.000 năm, trước khi mở rộng để cư châu Mỹ sau đó cách đây vào khoảng 16.500 năm trước, trong giai đoạn cực đại băng cuối cùng khi sông băng Mỹ chặn đường về phía nam, tan chảy.
## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Shared Beringian Heritage Program
* Bering Land Bridge National Preserve
* D.K. Jordan, "Prehistoric Beringia" 
*  Paleoenvironmental atlas of Beringia: includes animation showing the gradual disappearance of the Bering land bridge
* Yukon Beringia Interpretive Centre
* Paleoenvironments and Glaciation in Beringia 
*Study suggests 20000 year hiatus in Beringia
*
Tào Côn

**Tào Côn** (; 1862 – 1938), tự **Trọng San** (仲珊), là một chính khách quân phiệt, lãnh tụ phe Trực Lệ (Trực hệ quân phiệt, phe Hà Bắc) trong quân Bắc Dương và ủy viên quản trị của Đại học Cơ Đốc giáo Bắc Kinh.

## Thời trẻ và vươn lên quyền lực

Tào sinh ra trong một gia đình nghèo tại Thiên Tân. Trong Chiến tranh Thanh-Nhật năm 1894, ông gia nhập quân đội, tham chiến tại Triều Tiên. Sau chiến tranh, ông gia nhập phe Viên Thế Khải, tham gia huấn luyện Tân quân (về sau trở thành quân Bắc Dương). Được Viên chú ý, Tào thăng tiến rất nhanh.

Ông lên cấp tướng trong quân Bắc Dương và lãnh đạo phe Trực Lệ sau khi Phùng Quốc Chương chết. Trong cuộc bầu cử năm 1918, ông được Đoàn Kỳ Thụy hứa cho chức Phó tổng thống nhưng sau khi Quốc hội bị giải tán, chức này vẫn bị bỏ trống. Ông tức giận vì bị Đoàn phản bội, nên tiến đánh cho ông ta đại bại vào năm 1920. Sau đó ông ép cả Từ Thế Xương và Lê Nguyên Hồng từ chức để bản thân lên làm Tổng thống Trung Hoa Dân Quốc (tại Bắc Kinh) từ ngày 10 tháng 10 năm 1923 – 2 tháng 11 năm 1924.

Tào có quan hệ thân thích với viên tướng Hồi giáo Mã Phúc Tường tại Tân Cương.

## "Tổng thống hối lộ"
Tào Côn giành được ngôi Tổng thống bằng cách trắng trợn hối lộ 5000 đồng bạc cho mỗi một nghị viên Quốc hội bỏ phiếu cho ông. Việc này dẫn đến tranh cãi trong Chính phủ Bắc Dương và quốc hội, lúc này chỉ còn trên danh nghĩa chứ thậm chí không có quyền lực tổ chức bầu cử. Tất cả các phe phái đều quay sang chống lại ông, ngay cả trong phe Trực Lệ cũng có người phản đối ông. Quan hệ của ông với Ngô Bội Phu xấu đi, và có tin đồn về sự phân liệt trong phe Trực Lệ, dù họ vẫn thống nhất lại trong cuộc chiến tranh với phe Phụng Thiên (Phụng hệ quân phiệt, phe Liêu Ninh).

Một trong những động thái đầu tiên của ông trên cương vị tổng thống là ban hành Hiến pháp 1923. Dù được soạn thảo vội vã bởi một quốc hội bù nhìn, nó được xem là bản hiến pháp dân chủ và tiến bộ nhất, nhưng cũng như những văn bản trước, bị bỏ qua hoàn toàn.

Trong lúc cuộc chiến với Trương Tác Lâm đang diễn ra, vào tháng 10 năm 1924, Tào bị Phùng Ngọc Tường phản bội và giam cầm trong Chính biến Bắc Kinh. Phùng chiếm Bắc Kinh và buộc Tào từ chức. Em trai ông, Tào Duệ, tự sát trong khi bị giam lỏng tại nhà. Hai năm sau, ông được phóng thích như một động thái hòa giải của Phùng với Ngô Bội Phu.

Tào mất tại nhà ở Thiên Tân vào tháng 5 năm 1938. Ông được chính phủ Trung Hoa Dân quốc truy phong quân hàm Đại tướng.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*

|-
Sở thú Melbourne

**Vườn Bách thú Hoàng gia Melbourne**, thường được gọi là **Sở thú Melbourne** là một sở thú ở Melbourne, Úc, có hơn 320 loài động vật từ Úc và khắp nơi trên thế giới. Vườn thú có cự ly 4&nbsp;km (2,5 dặm) về phía bắc của trung tâm Melbourne. Có thể đi từ thành phố đến đây cập qua trạm Royal Park trên tuyến đường sắt Upfield, và cũng có thể đến thông qua các tuyến đường xe điện 55 và 19, cũng như bằng xe đạp. Xe đạp không được phép chạy bên trong vườn thú.

Các vườn động vật Hoàng gia Melbourne là một thành viên đầy đủ thể chế của Hiệp hội Vườn thú và Bể lớn nuôi cá (ZAA) và Hiệp hội Vườn thú và Bể lớn nuôi cá Thế giới (WAZA).
## Lịch sử

Các vườn động vật Hoàng gia Melbourne là vườn thú lâu đời nhất của Úc và được lập theo mô hình của vườn thú London. Vườn thú được mở vào ngày 06 tháng 10 năm 1862 tại khu vực công viên hoàng gia rộng 55 mẫu Anh (22 ha) trên khu đất hiến tặng của thành phố Melbourne. Trước đây, động vật được đặt tại khu vườn thực vật tại Melbourne.

Ban đầu, vườn thú là rất quan trọng cho các loài động vật từ nơi khác đến Úc có nơi phục hồi từ chuyến đi dài của chúng và làm quen với sự chuyển đổi khí hậu. Chỉ đến khi Albert Alexander Cochrane Le Souef được bổ nhiệm làm giám đốc vào năm 1870 thì nhiều động vật lạ hơn đã được mua về vườn thú, và những khu vườn và khu vực dã ngoại được phát triển.

## Tham khảo
Sở thú Luân Đôn

**Sở thú London** là sở thú khoa học lâu đời nhất của thế giới. Sở thú đã được mở ở London vào ngày 27 tháng 4 năm 1828, và ban đầu dự định được sử dụng như một bộ sưu tập phục vụ cho công tác nghiên cứu khoa học. Cuối cùng nó đã được mở cửa cho công chúng vào năm 1847. Sở thú này có chứa một bộ sưu tập của 755 loài động vật, với 16.802 cá thể, làm cho nó trở thành một trong những bộ sưu tập lớn nhất ở Vương quốc Anh.

Nó được quản lý dưới sự bảo trợ của các Hiệp hội động vật học London (được thành lập vào năm 1826), và được nằm ở các rìa phía bắc của Regent's Park trên các đường ranh giới giữa Thành phố Westminster và Camden (kênh đào Regent chảy qua nó). Hội cũng có một địa điểm rộng rãi tại Vườn thú sở thú ZSL Whipsnade ở Bedfordshire nơi mà các loài động vật lớn như voi và tê giác đã được di chuyển đến. Là vườn thú khoa học vườn thú đầu tiên, sở thú ZSL London cũng đã mở nhà bò sát đầu tiên nhà (1849), bể cá công cộng đầu tiên (1853), nhà côn trùng đầu tiên (1881) và vườn thú trẻ em đầu tiên (1938).

ZSL không nhận được kinh phí nhà nước và dựa vào lệ phí vào cửa 'Fellows', 'Friends', 'Members' và tài trợ để tạo ra thu nhập. Vườn thú mở cửa hàng ngày từ 9:00 sáng đến 6:00 chiều.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*
*Zoological Society of London website
*ZSL Annual Review 
*ZSL Bushmeat and Forest Conservation 
*London Zoo in the 19th Century
*London Zoo at British Zoos
Davy Jones (nghệ sĩ)

**David Thomas** "**Davy**" **Jones** (30 tháng 12 năm 1945 - 29 tháng 2 năm 2012) là ca sĩ - nhạc sĩ và diễn viên ca sĩ chính của ban nhạc *[[The Monkees]]*, ban nhạc nổi tiếng vào thập niên 1960, có bốn thành viên gồm: Micky Dolenz, Davy Jones, Michael Nesmith và Peter Tork. Ban nhạc được thành lập năm 1966 tại Los Angeles, nổi tiếng với những bài hát như: *I'm a Believer*, *Last Train to Clarksville*.

Davy Jones tên thật là David Bowie, nhưng đã được đổi thành David Robert Jones vào giữa thập niên 1960.
Davy Jones sinh ra ở 20 Leamington Street, Openshaw, Manchester, Lancashire, Anh, vào ngày 30 tháng 12 năm 1945. Ở tuổi 11, ông bắt đầu sự nghiệp diễn xuất của mình, xuất hiện trên chương trình truyền hình Anh Coronation Street opera, được sản xuất tại Granada Studios bởi Granada Television ở Manchester. Năm 1961, Jones đóng cháu trai của ENA Sharples, Colin Lomax, năm thứ hai Coronation Street được phát sóng. Ông cũng xuất hiện trong loạt BBC cảnh sát Z-Ô tô. Tuy nhiên, sau cái chết của mẹ mình từ khí phế thủng khi ông được 14 tuổi, Jones đã bác bỏ diễn để theo đuổi sự nghiệp như jockey, huấn luyện với Foster Basil.

David Thomas có tên ở Đại lộ Danh vọng Hollywood, nơi gắn ngôi sao mang tên David Robert Jones.
David Thomas qua đời ngày 29 tháng 2 năm 2012 ở tuổi 66 vì lên cơn đau tim. Ông đã đột quỵ và qua đời sau khi được đưa đến Trung tâm Memorial Medical ở Martin, nam Florida, Hoa Kỳ.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*  - Davy Jones
*  - The Monkees
* 
* 
*
Cựu sự kỷ

***Kujiki*** (tiếng Nhật: 舊事紀- *Cựu Sự Kỷ*), hay còn gọi là ***Sendai Kuji Hongi*** (先代舊事本紀- *Tiên Đại Cựu Sự Bổn Kỷ*), là một tác phẩm sử học của Nhật Bản. Đây được xem là một trong những cuốn sử xưa nhất của Nhật Bản cho đến giữa thời kỳ Edo khi các học giả như Tokugawa Mitsukuni đã giành được sự đồng ý rằng đây là cuốn sử viết dựa trên thông tin có trong *[[Nihon Shoki]]* (Nhật Bản Thư Kỷ), *[[Kojiki]]* (Cổ Sự Ký) và *[[Kogo Shūi]]* (Cổ Ngữ Thập Di). Năm 2006, quan điểm này bị phản bác, dựa trên những nghiên cứu các bản thảo còn lưu giữ được, John R. Bentley, đã tranh luận rằng "Cựu Sử Kỷ" đã được viết vào đầu thế kỷ 8. Còn quá sớm để nhận định xem quan điểm của Bentley có được sự chấp thuận của các nhà khoa học không.

Tác phẩm gồm 10 chương, bao quát toàn bộ lịch sử cổ Nhật Bản đến thời Thiên hoàng Suiko, con gái thứ ba của Thiên hoàng Kimmei. Phầ mở đầu được cho là viết bởi Soga no Umako. Trong khi nhiều phần của tác phẩm được trích lại từ *[[Kojiki]]* (712) và *[[Nihon Shoki]]* (720), chương 5 và 10 chứa đựng nhiều thông tin riêng. Toàn bộ các phần được cho là được biên soạn vào giữa những năm 807 và 936.

Có 3 phiên bản của "Cựu Sự Kỷ": phiên bản Shirakawa 30 chương *Shirakawahon Kujiki* (白河本旧事紀-Bạch Hà Bổn Cựu Sử Kỷ) (được lưu giữ bởi gia đình Shirakawa Hakuou), phiên bản Enpō 72 chương *Enpōhon Sendai Kuji Hongi Taiseikyou* (延宝本先代旧事本紀大成経- Diên Bảo Bổn Tiên Đại Cựu Sự Bổn Kỉ Đại Thành Kinh) (khám phá năm 1679), và phiên bản tiếp nối Sazaki 31 chương *Sazaki Denhon Sendai Kuji Hongi Taiseikyou* (鷦鷯伝本先代旧事本紀大成経- Tiêu Liêu Truyền(Truyện) Bổn Tiên Đại Cựu Sự Bổn Kỉ Đại Thành Kinh). Ngoài ra còn có phiên bản "Cựu Sự Kỷ" giả gồm 10 chương.

## Ghi chú

### Đọc thêm
* John R. Bentley. *The Authenticity of Sendai Kuji Hongi: A New Examination of Texts, With a Translation and Commentary*. ISBN 90-04-15225-3
* 三重貞亮.『舊事紀訓解』上・下.　明世堂　1944
* 飯田季治.『標註　舊事紀校本』.　瑞穂出版　1947
* 鎌田純一.『先代舊事本紀の研究』　・.　吉川弘文館　1960
* 大野七三.『先代舊事本紀　訓註』. 意富之舎、新人物往来社.　1989. ISBN 4404016115
* 大野七三.『先代旧事本紀　訓註』.　批評社.　2001. ISBN 4826503253
* 三重貞亮.「旧事紀訓解」
* 東宮孝行.『先代旧事紀大成経（一）鷦鷯本』. 新日本研究所. 昭和51年(1977)
* 宮東斎臣.『鷦鷯伝先代旧事本紀大成経』、先代旧事本紀刊行会、昭和56年(1981)）
* 松下松平.「旧事紀白河家三十巻本・解題」
* 望月古亶. 「異伝聖徳太子 -日本書紀の稿本か-」. 日本図書刊行会.
* 望月古亶. 「記紀漏文I」. 近代文芸社.
* 望月古亶. 「記紀漏文II」. 近代文芸社.
* 須藤太幹. 『先代舊事本紀大成経』全９巻.　先代舊事本紀研究会.　平成13年(2001)

## Liên kết ngoài
*私本 先代舊事本紀  (Big5 Chinese) Online text of Kujiki.
*『先代旧事本紀』の現代語訳（ＨＩＳＡＳＨＩ）  Online text of Kujiki in modern Japanese.
*古代史最前線・白河本旧事紀研究会公式ホームページ Website support Shirakawahon Kujiki to be a true document
Shinchōgumi

là một lực lượng vũ trang với trọng trách bảo vệ Mạc phủ Tokugawa ở Nhật Bản cuối thời Mạc mạt, được thành lập vào năm 1862 (Bunkyū thứ 2) vào cuối thời kỳ Edo, do chí sĩ Kiyokawa Hachirō thuộc Phiên Shōnai sáng lập nên.

Nguồn gốc hình thành của tổ chức bắt đầu từ kiến nghị của Kiyokawa dâng lên Mạc phủ Tokugawa, đề nghị tuyển mộ các rōnin với nhiệm vụ hộ tống Tướng quân đến Kyoto nhân dịp tướng quân Tokugawa Iemochi lên kinh tiếp kiến Thiên hoàng để bàn việc chính sự. Được sự đồng ý của Mạc phủ, Kiyokawa đã tiến hành tuyển mộ lực lượng và thành lập nhóm Roshigumi tại Edo vào tháng 2 cùng năm. Ít lâu sau thì ông bị ám sát chết, Mạc phủ tiếp quản cả nhóm và hạ lệnh tái tổ chức với tên gọi mới là Shinchōgumi. Nhóm chủ yếu đảm trách việc phòng thủ ven biển và cảnh giới trong thành phố Edo. Phần lớn nguồn kinh phí hoạt động của Shinchōgumi đều do Phiên Shōnai cùng Mạc phủ tài trợ.

Trụ sở chính của Shinchōgumi được thiết lập ở khu Honjo (nay là khu Sumida, Tokyo). Tới năm 1864 (Genji nguyên niên) cả nhóm chuyển sang nhiệm vụ bảo vệ lãnh chúa Phiên Shōnai. Không lâu sau đó thì các sự kiện Đại Chính Phụng Hoàn và Vương Chính Phục Cổ bùng nổ, do khó khăn về tài chính cùng những biến động chính trị của thời cuộc đã buộc Mạc phủ Tokugawa phải giải tán Shinchōgumi vào năm 1868 (Keiō thứ 4).

Người anh kết nghĩa của Okita Sōji, Tổ trưởng đội số 1 Shinsengumi, Okita Rintarō, từng giữ chức tổ đầu của Shinchōgumi và thường xuyên giao lưu mật thiết với Shinsengumi.   
 
## Xem thêm
*Sakai Tadazumi
*Kashio Umanosuke 
*Tamaki Orie

## Tham khảo
 
*Kenichi Satō 佐藤 賢一, *Shinchōgumi* 新徴組, Shinchōsha 新潮社, 2010, 480 trang.
Brounia thoracica

***Brounia thoracica*** là một loài bọ cánh cứng trong họ Chelonariidae. Loài này được Sharp miêu tả khoa học đầu tiên năm 1878.
## Chú thích

 
## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Calyptomerus dubius

***Calyptomerus dubius*** là một loài bọ cánh cứng trong họ Clambidae. Loài này được Marsham miêu tả khoa học đầu tiên năm 1802.
## Hình ảnh

Tập tin:Reitter-1908 table63.jpg


## Chú thích

## Tham khảo
* 
*
Holopsis flavoocellus

***Corylophodes flavoocellus*** là một loài bọ cánh cứng trong họ Corylophidae. Loài này được Blatchley miêu tả khoa học đầu tiên năm 1927.
## Chú thích

 
## Tham khảo
Cratoscelis canicapilla

***Cratoscelis canicapilla*** là một loài bọ cánh cứng trong họ Glaphyridae. Loài này được Philippi & Philippi miêu tả khoa học năm 1864.
## Chú thích

## Tham khảo
*
Neohelota babai

***Neohelota babai*** là một loài bọ cánh cứng trong họ Helotidae. Loài này được Lee & Sato miêu tả khoa học năm 2006.

## Chú thích

 
## Tham khảo
Allelidea ctenostomoides

***Allelidea ctenostomoides*** is een keversoort thuộc họ mierkevers (Cleridae). Loài này is voor het eerst wetenschappelijk beschreven in 1839 door G.R. Waterhouse.

## Chú thích

## Tham khảo
*
Allochotes bicolor

***Allochotes bicolor*** là một loài bọ cánh cứng thuộc họ mierkevers (Cleridae). Loài này được mô tả lần đầu năm 1875 bởi Westwood.
## Chú thích

## Tham khảo
*
Anthicoclerus anthicoides

***Anthicoclerus anthicoides*** là một loài côn trùng thuộc họ Cleridae. Loài này được mô tả lần đầu năm 1849 bời Westwood in White.
## Chú thích

## Tham khảo
*
Anthriboclerus scotti

***Anthriboclerus scotti*** là một loài bọ cánh cứng trong họ Cleridae. Loài này được ghi nhận đầu tiên năm 1922 bởi Schenkling.
## Chú thích

## Tham khảo
*
Blackburniella intricata

***Blackburniella intricata*** là một loài bọ cánh cứng thuộc họ Cleridae. Loài này được miêu tả về mặt khoa học đầu tiên năm 1891 bởi Blackburn.

## Tham khảo
Chariessa ramicornis

***Chariessa ramicornis*** là một loài bọ cánh cứng thuộc họ Cleridae. Loài này được Perty năm Spix & Martius miêu tả khoa học đầu tiên năm 1830.
## Chú thích

 
## Tham khảo
Evenoclerus filiformis

***Evenoclerus filiformis*** là một loài bọ cánh cứng trong họ Cleridae. Loài này được Laporte de Castelnau miêu tả khoa học năm 1836.
## Chú thích

 
## Tham khảo
Aspathines aeneus

***Aspathines aeneus*** là một loài bọ cánh cứng thuộc họ Zopheridae. Loài này được Thomson miêu tả khoa học năm 1860.
## Chú thích

## Tham khảo
*
Monomma nigritum

***[[Monomma quadrimaculatum|Monomma]] nigritum*** là một loài bọ cánh cứng trong họ Zopheridae. Loài này được Freude miêu tả khoa học năm 1957.
## Chú thích

## Tham khảo
*
Batobius bicolor

***Batobius bicolor*** là một loài bọ cánh cứng trong họ Mycteridae. Loài này được Fairmaire & Germain miêu tả khoa học năm 1863.
## Chú thích

## Tham khảo
*
Noteridae

**Noteridae** là một họ bọ cánh cứng. Họ này được Thomson miêu tả khoa học đầu tiên năm 1860.

## Phân loại
Họ này gồm các phân họ và tông sau:
* Onderfamilie Noterinae Thomson, 1860
** Tribus Neohydrocoptini Zalat, Saleh, Angus and Kaschef, 2000
** Tribus Noterini Thomson, 1860
** Tribus Pronoterini Nilsson, 2005
** Tribus Tonerini Miller, 2009
* Onderfamilie Notomicrinae Zimmermann, 1919
* Onderfamilie Phreatodytinae Uéno, 1957

## Chú thích

 
## Tham khảo
Canthydrus alluaudi

***Canthydrus alluaudi*** là một loài bọ cánh cứng trong họ Noteridae. Loài này được Régimbart miêu tả khoa học đầu tiên năm 1906.
## Chú thích

## Tham khảo
*
Sternocanthus acrobeles

***Sternocanthus acrobeles*** là một loài bọ cánh cứng thuộc họ Noteridae. Loài này được Guignot mô tả khoa học đầu tiên năm 1953.

## Tham khảo

## Tham khảo
*
Suphisellus transversus

***Suphisellus transversus*** is a species of burrowing water beetle in the subfamily Noterinae. It was described by Régimbart in 1903 and is found in Argentina, Bolivia, Brazil and Uruguay.

## Tham khảo
Ancistria assamensis

***Ancistria assamensis*** là một loài bọ cánh cứng trong họ Passandridae. Loài này được Burckhardt & Slipinski miêu tả khoa học năm 1995.
## Chú thích

 
## Tham khảo
Grynocharis oblonga

***Grynocharis oblonga*** là một loài bọ cánh cứng trong họ Trogossitidae. Loài này được Linnaeus miêu tả khoa học năm 1758.
## Chú thích

 
## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Neocrowsonia viatoricus

***Neocrowsonia viatoricus*** là một loài bọ cánh cứng thuộc họ Throscidae. Loài này được Kistner & Abdel-Galil miêu tả khoa học năm 1986.
## Chú thích

## Tham khảo
*
Blaps mortisaga

***Blaps mortisaga*** là một loài bọ cánh cứng trong họ Tenebrionidae. Loài này sinh sống ở châu Âu.

Loài này toàn thân màu đen, sáng bóng và khá chắc nịch hình bầu dục. Chiều dài khoảng 20 đến 30&nbsp;mm. Tên gọi có nghĩa là bọ cánh cứng chết xuất phát từ niềm tin mê tín dị đoan.

## Tham khảo
Họ Chân bò

**Tenebrionidae** là một họ bọ cánh cứng được tìm thấy trên toàn thế giới, ước tính khoảng hơn 20.000 loài. Nhiều con bọ cánh cứng có cánh màu đen, dẫn đến tên gọi chung của họ là **Bọ cánh cứng bóng tối**. Ngoài 9 phân họ liệt kê ở đây, tông Opatrini của Tenebrioninae đôi khi được coi là một họ riêng biệt, và/hoặc Pimeliinae được bao gồm trong Tenebrioninae như một tông Pimeliini.

Loài bọ này ăn cả thực vật tươi và mục nát. Các động vật ăn thịt chính bao gồm chim, động vật gặm nhấm, sunspiders, và thằn lằn. Một số loài sống ở sa mạc Namib khô và đã phát triển các biến đổi giúp chúng thu nước từ sương ngưng tụ trên cánh cứng của chúng.
## Phân họ
* Phân họ Alleculinae
* Phân họ Coelometopinae
* Phân họ Diaperinae
* Phân họ Hypophloeinae
* Phân họ Lagriinae
* Phân họ Myrmechixeninae
* Phân họ Opatrinae
* Phân họ Phrenapatinae
* Phân họ Pimeliinae
* Phân họ Tenebrioninae

## Một số loài tiêu biểu

**[[Gnatocerus cornutus]]*
**[[Tribolium confusum]]*
**[[Tenebrio molitor]]*
**[[Diaperis boleti]]*
**[[Blaps mortisaga]]*

## Hình ảnh

File:Alogenius cavifrons.jpg|*[[Alogenius cavifrons]]*
File:Pimelia modesta 3.jpg|*[[Pimelia modesta]]*
File:Somaticus aeneus.jpg|*[[Somaticus aeneus]]*
File:Stenocara gracilipes.jpg|*[[Stenocara gracilipes]]*


## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*www.tenebrionidae.net
Lagria hirta

***Lagria hirta*** là một loài bọ cánh cứng thuộc phân họ Lagriidae trong họ Tenebrionidae.
Loài này có chiều dài khoảng 7 đến 10&nbsp;mm, cánh cứng có màu nâu, phần còn lại của cơ thể là hoàn toàn đen. Loài này ăn các nguyên liệu thực vật như mật hoa và phấn hoa và có thể bay, làm cho các loại thường được tìm thấy trên hoa. Loài này chậm chạp và không thể chạy nhanh. Ấu trùng sống trên mặt đất giữa mùn thực vật mục nát.

## Chú thích

## Tham khảo
* 
*Biolib
*Fauna Europaea 
*''L. hirta'' on Zin.ru
*Aliquò, M., Rastelli, M., Rastelli, S., Soldati, F. "Coleotteri Tenebrionidi d'Italia - Darkling Beetles of Italy"
Alphitobius laevigatus

***Alphitobius laevigatus*** là một loài bọ cánh cứng trong họ Tenebrionidae. Ấu trùng là nổi tiếng hơn bọ cánh cứng và được gọi là *sâu trâu*.

Bọ cánh cứng trâu tương tự như *[[Tenebrio molitor]]* về hình thức và hành vi, nhưng vẫn còn nhỏ hơn. Phía trên màu đen bóng, nâu và đỏ theo râu và chân nâu.

## Tham khảo
Sâu bột

**Sâu bột** hay còn gọi là ***Tenebrio molitor*** là một loài bọ cánh cứng của họ Tenebrionidae. Giống như tất cả các loài côn trùng biến thái hoàn toàn, chúng trải qua bốn giai đoạn biến thái: trứng, ấu trùng, nhộng và trưởng thành. Ấu trùng thường có chiều dài khoảng 2,5&nbsp;cm trở lên, trong khi con trưởng thành thường có chiều dài khoảng giữa 1,25 và 1,8&nbsp;cm.

Ấu trùng loài này thường được sử dụng làm thức ăn cho bò sát, cá và gia cầm và cả con người. Chúng cũng là thức ăn cho các loài chim hoang dã, đặc biệt là trong mùa chim làm tổ thì ấu trùng này được dùng để nuôi chim non. Ấu trùng có nhiều protein, khiến chúng trở thành một nguồn thực phẩm rất hữu ích. Chúng cũng thường được sử dụng làm mồi câu cá.
## Đặc điểm
Sâu bột do có lớp vỏ mỏng nên là thức ăn rất phù hợp cho các loại chim, thú cảnh. Tuy nhiên do lớp vỏ mỏng nên nó có rất nhiều thiên địch như kiến, thạch sùng, thằn lằn, tắc kè, gà. Nhiệt độ thích hợp cho sâu bột phát triển là từ 15-25 độ, dưới 10 độ sâu bột sẽ bước vào trạng thái ngủ đông, khi trở về nhiệt độ thích hợp sâu bột lại hoạt động bình thường, tuy nhiên khả năng sinh sản giảm mạnh. Do đó sâu bột được vận chuyển bằng cách cho ngủ đông thường yếu và không phù hợp với nhân nuôi sinh sản. Các hồ sơ khảo cổ học lâu đời nhất của sâu bột có thể được tìm thấy từ thời đại đồ đồng Thổ Nhĩ Kỳ. Hiện nay, sâu bột có mặt ở nhiều nơi trên thế giới và cung cấp nguồn protein dồi dào cho các loại vật nuôi khác. 
## Việt Nam
Ở Việt Nam, sâu bột được coi là có nguồn gốc từ Địa Trung Hải nhưng chủ yếu nhập nhập khẩu từ Trung Quốc theo đường tiểu ngạch. Một số người nhầm lẫn loài sâu này với sâu super worm (còn gọi là sâu quy, sâu gạo hay sâu rồng). Do sự nhầm lẫn này mà sâu bột bị coi là loài xâm lấn mặc dù nó không có khả năng phát triển ngoài tự nhiên ở Việt Nam. Một số báo địa phương do nhầm lẫn (không phân biệt được sâu bột với sâu quy) đã có những bài viết cảnh báo cộng đồng về nguy cơ tương tự như ốc bươu vàng. Có ý kiến cho rằng dù không gây hại nhưng cần phải cấm nuôi vì không có trong danh mục được cho phép nuôi của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn.

## Hình ảnh

Tập tin:Tenebrio molitor - pupa.jpg
Tập tin:Tenebrio Molitor.jpg
Tập tin:Mealworms in plastic container of bran.jpg
Tập tin:Die Gartenlaube (1884) b 035.jpg


## Chú thích

## Liên kết ngoài
Adelostomoides grandis

***Adelostomoides grandis*** là một loài bọ cánh cứng trong họ Tenebrionidae. Loài này được Haag-Rutenberg miêu tả khoa học đầu tiên năm 1879.
## Chú thích

 
## Tham khảo
Aleyrodidae

**Aleyrodidae** (**họ Bọ phấn** hoặc **họ Bọ phấn trắng, họ Rầy phấn trắng, họ Rệp muội trắng**) là một họ côn trùng gồm hơn 1.550 loài đã được mô tả.

Aleyrodidae thuộc phân bộ Sternorrhyncha và hiện nằm trong siêu họ Aleyrodoidea, có quan hệ với siêu họ Psylloidea. Trong các tài liệu cũ, họ này còn được gọi là "Aleurodidae", song ngay nay "Aleurodidae" chỉ là một đồng nghĩa thứ và không còn được dùng trong văn bản khoa học.

## Hình ảnh

Tập tin:Orius insidiosus from USDA 2.jpg
Tập tin:Bemisia argentifolii 1316008.jpg
Tập tin:Aleurocanthus spiniferus from CSIRO.jpg
Tập tin:Aleyrodes-larva-imago-dors&ventr.jpg


## Chú thích

## Tham khảo

*
Trialeurodes vaporariorum

**Ruồi trắng nhà kính**, tên khoa học ***Trialeurodes vaporariorum***, là loài côn trùng sinh sống ở khu vực ôn đới. Nó là một tác nhân chính gây bệnh ở cây ăn qua, rau và các loại cây cảnh, thường xuyên được tìm thấy trong nhà kính và bảo vệ môi trường khác làm vườn. Con trưởng thành có chiều dài 1–2&nbsp;mm chiều dài với cơ thể hơi vàng.

## Chú thích

## Tham khảo
*
* USDA Whitefly Knowledgebase
Aleurochiton aceris

***Aleurochiton aceris*** là một loài côn trùng cánh nửa trong họ Aleyrodidae, phân họ Aleyrodinae. Chúng được Adolph Modeér miêu tả khoa học đầu tiên năm 1778.

## Chú thích

## Tham khảo
*
Rầy phấn trắng

**Bọ phấn trắng lớn** hay **rầy phấn trắng**, tên khoa học ***Aleurodicus dispersus***, là một loài côn trùng cánh nửa trong họ Aleyrodidae, phân họ Aleurodicinae. Chúng được Dale Alan Russell miêu tả khoa học đầu tiên năm 1965.

## Chú thích

## Tham khảo
Văn Tư Minh Vương

**Văn Tư Minh Vương** (mất 519, trị vì 491–519) là vị quốc vương thứ 21 của Cao Câu Ly. Ông là cháu trai của Trường Thọ Vương (413–490). Mặc dù phụ thân của ông là Cổ Trâu Đại Gia Trợ Đa (고추대가 조다, 古鄒大加 助多, Gochudaega Joda) đã được Trường Thọ Vương phong làm thế tử song Trợ Đa đã mất trước khi có thể kế vị.

## Tiểu sử
Văn Tư Minh Vương lên ngôi vào năm 491, Cao Câu Ly đã dời kinh đô của mình từ vùng đất Tập An hiện nay nằm bên thượng lưu sông Áp Lục đến Bình Nhưỡng. Việc di dời này diễn ra trong bối cảnh có sự kình định căng thẳng với hai vương quốc còn lại của Tam Quốc Triều Tiên là Tân La và Bách Tế.

Văn Tư Minh Vương duy trì mối quan hệ gần gũi với nhiều triều đại khác nhau tại Trung Quốc, nổi lên sau sự sụp đổ của nhà Hán, đáng chú ý trong số này là Bắc Ngụy, Nam Tề, và Lương, nhận sắc phong từ các chính thể này, trong khi tiếp tục chính sách đối đầu hung hãn với Bách Tế và Tân La ở phía nam.

Sách sử Triều Tiên thế kỷ 12 là Tam quốc sử ký (*Samguk Sagi*) đã thuật lại rằng những tàn dư của Phù Dư Quốc đã quy phục Cao Câu Ly vào năm 494 sau khi họ thất bại trước người Mạt Hạt. Đầu thế kỷ thứ 6, Cao Câu Ly dưới thời trị vì của Văn Tư Minh Vương cũng đã cảm nhận được áp lực từ các cuộc xâm lược của Mạt Hạt, Tân La và Bách Tế.

Năm 498, ông cho xây dựng ngôi chùa Kim Cương tự (Geumgangsa). Kế vị Văn Tư Minh Vương là người con cả Hưng An.

## Xem thêm
*Danh sách vua Triều Tiên
*Lịch sử Triều Tiên

## Tham khảo
An Tạng Vương

**An Tạng Vương** (mất 531, trị vì 519–531) là quốc vương thứ 22 của Cao Câu Ly. Hưng An vốn là con trai cả của Văn Tư Minh Vương. Ông được phong làm thái tử vào năm trị vì thứ 7 của Văn Tư Minh Vương (tức 498), và kế vị sau khi phụ thân qua đời năm 519.

Dưới thời trị vì của An Tạng Vương, Cao Câu Ly tiếp tục duy trì mối quan hệ gần gúi với các triều đại Trung Quốc, đáng chú ý là Bắc Ngụy và Lương với các đoàn triều cống thường kỳ, ngược lại là quan hệ dễ biến đổi với hai vương quốc ở phía nam là Bách Tế và Tân La. Ông tấn công Bách Tế vào các năm 523 và 529.

An Tạng Vương mất năm 531 trong khi không có người nối dõi, kế vị ông là người đệ Bảo Diên.

Trong số nhiều truyện lịch sử Triều Tiên, có một chuyện tình giữa một cô gái Bách Tế và vị Đại vương thứ 22 của Cao Câu Ly.

## Xem thêm
*Danh sách vua Triều Tiên
*Lịch sử Triều Tiên

## Tham khảo
An Nguyên Vương

**An Nguyên Vương** (mất 545, trị vì 531–545) là quốc vương thứ 23 của Cao Câu Ly. Ông là đệ của An Tạng Vương, và được cho là cao lớn và sáng suốt.

Khi An Tạng Vương qua đời mà không có người nỗi dõi vào năm 531, Lương Vũ Đế đã phong cho ông làm quốc vương. Vào tháng trị vì thứ ba của ông, hoàng đế Ngụy đã gửi chiếu trỉ phong ông làm sứ trì tiết, tán kị thường thị, lĩnh hộ Đông Di giáo úy, Liêu Đông quận khai quốc công và Cao Câu Ly Vương, cho ông lễ phục, đồ trang sức, xe ngựa và bản vị liên quan.

Hai vương quốc khác trong Tam Quốc Triều Tiên là Bách Tế và Tân La, đã hình thành liên minh đối đáp lại mối đe dọa của Cao Câu Ly, dẫn đến một nền hòa bình tương đối cân bằng. Trong cuộc xung đột duy nhất dưới thời trị vì của An Nguyên Vương, tháng 9 âm lịch năm 540, Bách Tế đã bao vây thành Ngưu Sơn (Usan), song An Nguyên Vương đã cử 5.000 kị binh đến và đẩy lui những kẻ tấn công.

Cao Câu Ly phải hứng chịu nhiều thảm họa thiên nhiên trong suốt thời gian trị vì của An Nguyên Vương như lũ lụt, động đất, giông bão, mộ bênh dịch nghiêm trọng, hạn hán gay gắt và nạn châu chấu.

Đệ nhát phu nhân của An Nguyên Vương không sinh được con trai. Vào năm trị vì thứ ba, ông phong người con cả giữa ông và phu nhân thứ hai làm thế tử, tức Dương Nguyên Vương sau này. Tuy nhiên, vào năm cuối An Nguyên Vương trị vì, có một cuộc đấu tranh quyền lực giữa hai vị phu nhân thứ 2 và thứ ba của ông do cả hai đều muốn con trai mình làm thái tử.

Tầng lớp quý tộc chia làm hai phe, dẫn đến các cuộc chiến bạo lực và nhà vuia dường như đã bị giết chết trong cuộc xung đột này. Sự chia rẽ nội bộ này đã kéo theo sự suy giảm đáng kể vương quyền cả cả Cao Câu Ly trong những năm tiếp theo. Nhà vua mất vào tháng 3 âm lịch năm 545, sau 15 năm trị vì.

## Xem thêm
*Danh sách vua Triều Tiên
*Lịch sử Triều Tiên

## Tham khảo
Dương Nguyên Vương

**Dương Nguyên Vương** (mất 559, trị vì 545–559) là quốc vương thứ 24 của Cao Câu Ly. Ông là con trai cả của An Nguyên Vương. Dưới thời trị vì của Dương Nguyên Vương, Cao Câu Ly dần dần suy yếu và cuối mất khu vực bồn địa sông Hán về tay liên quân Tân La-Bách Tế.

Ông được xác nhận là người kế vị vào năm 533, tức năm thứ ba dưới thời trị vì của An Nguyên Vương. Mặc dù là thái tử, lịch sử ghi rằng ông đã không thể dễ dàng lên ngôi sau cái chết của phụ thân. An Nguyên Vương có ba người vợ, và do đệ nhất phu nhân không sinh được con trai, đệ nhị và đệ tam phu nhân đã cố gắng để đưa nhi tử của mình lên ngai vàng. Những người trợ giúp cho thái tử cuối cùng đã chiến thắng trong một cuộc đấu tranh quân sự và ông có thể kế vị.

Để chuẩn bị cho cuộc chiến năm 547, nhà vua đã cho tái xây dựng thành Bạch Nham (Baegam) và tu sửa Tân (Shin) thành. Năm 548, ông cử 6.000 lính tấn công thành Ngốc Sơn (Doksan) của Bách Tế song Tân La đã cho một đội quân chi viện cho Bách Tế và cuộc tấn công của Cao Câu Ly đã thất bại. Năm 550, Bách Tế xâm lược và cướp phá thành Ngốc Sơn. Cao Câu Ly đã phản công và tấn công thành Kim Hiện (Geumhyeon) của Bách Tế, song Tân La đã tận dụng cơ hội này để chiếm được thêm hai thành của Cao Câu Ly.

Năm 551, đế quốc Đột Quyết từ Trung Á kéo đến xâm lược và vây hãm Tân thành; không thể chiếm được, quân Đột Quyết đã tấn công thành Bạch Nham. Vào lúc này, Dương Nguyên Vương đã cử tướng quân Go Heul cùng 10.000 lính chống lại Đột Quyết. Trong cùng năm, Tân La lại tấn công một lần nữa và chiếm được 10 vùng thuộc khu vực Seoul ngày nay. Năm 552, thành Trường An (Jangan) được xây dựng. Năm 554, quân của Dương Nguyên Vương đã tấn công thành Hùng Xuyên (Ungcheon) tại Bách Tế song thất bại trong việc đoạt thành.

Năm 557, Dương Nguyên Vương phong vương tử Cao Dương Thành làm thái tử kế vị. Tháng 10 âm lịch cùng năm, đại tướng thành Hoàn Đô Sơn là Can Chu Lý (Gan Juri) mưu phản, song cuộc nổi dậy bị dập tắt và thủ lĩng bị hành quyết. Dương Nguyên Vương mất năm 559, sau 15 năm tại vị.

## Xem thêm
*Danh sách vua Triều Tiên
*Lịch sử Triều Tiên

## Tham khảo
Vinh Lưu Vương

**Vinh Lưu Vương** (Yeongnyu-wang, phát âm như *Ieng-nhiu-oan*, trị vì 618 — 642) là quốc vương 27 của Cao Câu Ly. Ông là người đệ khác mẹ của Anh Dương Vương, và là con của vị quốc vương thứ 25 là Bình Nguyên Vương. Ông lên ngôi sau cái chết của Anh Dương Vương năm 618.

Tại Trung Quốc, nhà Đường đã kế tục nhà Tùy vào năm 618, tức năm lên ngôi của Vinh Lưu Vương. Cao Câu Ly đã phục hồi sau chiến tranh Cao Câu Ly-Tùy, và hoàng đế mới của nhà Đường là Đường Cao Tổ vẫn đang phải hoàn tất công việc thống nhất nội bộ. Không cần thiết phải tạo ra tình thế thù địch mới, Cao Câu Ly và nhà Đường đã trao đổi sứ thần và theo yêu cầu của nhà Đường, hai bên đã tiến hành trao đổi tù nhân vào năm 622.

Năm 624, nhà Đường (đời vua Đường Cao Tổ) chính thức giới thiệu Đạo giáo đến triều đình Cao Câu Ly, và năm sau (năm 625) Cao Câu Ly đã cử các học giả sang nhà Đường (đời vua Đường Cao Tổ) để tiếp thu Đạo giáo và Phật giáo.

Vào lúc này, từ năm 628 đến năm 629, Cao Câu Ly tiếp tục các trận chiến nhằm thu phục lại các phần lãnh thổ đã bị mất vào tay Tân La (đời vua Tân La Chân Bình Vương). Tuy nhiên quân Cao Câu Ly đã bị quân Tân La đánh bại. Trong năm 629, vua Tân La Chân Bình Vương phái quân Tân La bắc tiến và đánh chiếm nhiều thành trì của Cao Câu Ly. Tướng quân Tân La là Kim Dữu Tín (Kim Yu-shin, hậu duệ của liên minh Già Da) dẫn quân Tân La đánh chiếm thành Nương Tí (Nangbi) của Cao Câu Ly vào năm 629. Cuộc chiến giữa Cao Câu Ly và Tân La tiếp diễn đến năm 631.

Tuy nhiên, đến khi nhà Đường giành được sức mạnh, năm 631, nhà Đường (đời vua Đường Thái Tông) đã cử một đội quân đến phá hủy một tượng đài chiến thắng của Cao Câu Ly trước quân Tùy. Đáp lại, Cao Câu Ly cho xây Thiên Lý Trường Thành (Cheolli Jangseong), một bức tường phòng thủ dọc theo biên giới phía tây, kế hoạch 16 năm này bắt đầu vào năm 631 dưới sự giám sát của Uyên Cái Tô Văn (Yeon Gaesomun).

Trong giai đoạn này, vương quốc Cao Câu Ly dưới quyền kiểm soát của tướng Uyên Cái Tô Văn (Yeon Gaesomun) có thái độ hung hăng chống Tân La (đời vua Tân La Thiện Đức Nữ Vương) và nhà Đường (đời vua Đường Thái Tông). Tân La phản ứng bằng cách liên minh chặt chẽ với nhà Đường, đe dọa Bách Tế (đời vua Bách Tế Vũ vương) đứng giữa.

Năm 642, Vinh Lưu Vương cùng một số cận thần khác có kế hoạch thủ tiêu một số tướng lĩnh quân đội nhiều quyền lực hơn. Họ có kết hoạch giết Uyên Cái Tô Văn đầu tiên, người có quyền lực và ảnh hưởng nhanh chóng vượt lên trên vương quyền. Vị tướng trẻ phát hiện ra âm mưu, và ngay lật tức đến Bình Nhưỡng để giết những kẻ chủ mưu, bao gồm cả nhà vua. Vinh Lưu Vương bị giết trong năm 642. Uyên Cái Tô Văn đưa người cháu trai của Vinh Lưu Vương là Bảo Tạng lên ngôi, tức là vua Cao Câu Ly Bảo Tạng Vương.

## Xem thêm
*Danh sách vua Triều Tiên
*Lịch sử Triều Tiên

## Tham khảo