Bộ Tai hùm

**Bộ Tai hùm** (danh pháp khoa học: **Saxifragales**) là một bộ thực vật hai lá mầm. Các họ hàng gần nhất của chúng là một nhóm thực vật hai lá mầm thật sự lớn, được biết đến dưới tên gọi rosids (nhánh Hoa hồng) theo như định nghĩa về rosids do hệ thống APG II đưa ra. Một vài tác giả định nghĩa nhánh rosids rộng hơn, bao gồm cả Saxifragales như là nhóm cơ sở nhất của nhánh này. Saxifragales là một trong tám nhóm hợp thành core eudicots (thực vật hai lá mầm thật sự phần lõi). Các nhóm khác là Gunnerales, Dilleniaceae, rosids, Santalales, Berberidopsidales, Caryophyllales và asterids.

Saxifragales có một hồ sơ hóa thạch rộng khắp. Các thành viên còn sinh tồn dường như là những gì sót lại của một bộ trước đây từng rất đa dạng và phân bố rộng khắp.

Saxifragales, như hiện nay người ta hiểu, là dựa trên các kết quả của các nghiên cứu phát sinh chủng loài phân tử về các trình tự DNA. Nó không phải là một phần của bất kỳ hệ thống phân loại nào dựa trên hình thái học thực vật. Nhóm này quả thực cần có thêm nghiên cứu giải phẫu so sánh, đặc biệt là dưới ánh sáng của sự mở rộng gần đây của họ Peridiscaceae để bao gồm cả chi *[[Medusandra]]*, một chi mà trước năm 2009 thường đã từng không được đặt trong bộ Saxifragales.

Bộ này được chia thành các nhóm trên cấp họ như chỉ ra trong cây phát sinh chủng loài dưới đây. Các nhóm này là không chính thức và vì thế không có bậc phân loại cụ thể.
 
## Các họ
Bộ Saxifragales chứa khoảng 2.470 loài. Các loài này được phân chia trong 15 họ hay 12 họ, nếu như họ Haloragaceae sensu lato được công nhận như là một họ bao gồm Haloragaceae sensu stricto và các chi *[[Penthorum]]*, *[[Tetracarpaea]]*, *[[Aphanopetalaceae|Aphanopetalum]]*. Khoảng 95% các loài nằm trong 5 họ: Crassulaceae (1.400), Saxifragaceae (500), Grossulariaceae (150-200), Haloragaceae (150), Hamamelidaceae (100). Phần lớn các họ là đơn chi. Số lượng các chi trong mỗi họ như sau: Crassulaceae (34), Saxifragaceae (33), Hamamelidaceae (27), Haloragaceae (8), Peridiscaceae (4), Altingiaceae (3), Iteaceae (2), Paeoniaceae (1), Cercidiphyllaceae (1), Daphniphyllaceae (1), Aphanopetalaceae (1), Tetracarpaeaceae (1), Penthoraceae (1), Pterostemonaceae (1), Grossulariaceae (1). Một vài tác giả không công nhận *Choristylis* như là một chi tách biệt với *[[Itea]]*. Tương tự, một vài tác giả gộp *[[Liquidambar]]* và *[[Semiliquidambar]]* vào chi *[[Chi Tô hạp|Altingia]]*. Như thế, Altingiaceae và Iteaceae là đơn chi trong một số phân loại.

### Danh sách các họ
APG xếp bộ này trong nhánh thực vật hai lá mầm thật sự phần lõi (*core eudicots*). Cũng theo APG III năm 2009 thì bộ này bao gồm 15 họ, 112 chi và 2.470 loài, xếp theo trật tự phát sinh chủng loài (trừ họ Cynomoriaceae chưa rõ vị trí) như sau:
* Họ Peridiscaceae
* Họ Paeoniaceae - Họ Mẫu đơn
* Họ Altingiaceae - Họ Tô hạp, bao gồm tô hạp, sau sau, phong, tẩm)
* Họ Hamamelidaceae - Họ Kim lũ mai hay họ Kim mai, quen gọi là họ sau sau)
* Họ Cercidiphyllaceae
* Họ Daphniphyllaceae - Họ Vai
* Họ Crassulaceae - Họ Cảnh thiên, gồm các loài cảnh thiên, lá bỏng, thủy bồn thảo v.v)
* Họ Aphanopetalaceae
* Họ Tetracarpaeaceae
* Họ Penthoraceae - Họ Xả căn
* Họ Haloragaceae - Họ Rong xương cá
* Họ Iteaceae - Họ Lưỡi nai (bao gồm cả họ Pterostemonaceae theo tùy chọn của APG II).
* Họ Grossulariaceae - Họ Lý chua
* Họ Saxifragaceae - Họ Tai hùm
* Họ Cynomoriaceae - Họ Toả dương

Trong hệ thống Cronquist cũ thì các họ này được chia ra trong các bộ như Rosales, Hamamelidales và Haloragales. Tuy nhiên, chúng dường như tạo thành một nhóm đơn ngành, có quan hệ với nhánh hoa Hồng (rosids) và nhánh Cúc (asterids).

## Lịch sử
Trong phạm vi bộ Saxifragales có một nhóm trên cấp họ gọi là liên minh Saxifragaceae. Nó bao gồm 4 họ: Pterostemonaceae, Iteaceae, Grossulariaceae, Saxifragaceae. Từ lâu người ta đã biết chúng có quan hệ họ hàng gần với nhau, nhưng định nghĩa của họ Saxifragaceae lại từng thay đổi rất nhiều. Hiện tại, nó là họ nhỏ hơn rất nhiều so với trước đây. Các họ Crassulaceae và Tetracarpaeaceae đã từng gắn liền với Saxifragaceae trong một thời gian dài. Chi *Penthorum* đã từng gắn với họ Crassulaceae, nhưng đôi khi là với họ Saxifragaceae.

Hai thành viên của Saxifragales phần lõi đôi khi đã từng đặt gần Saxifragaceae, nhưng thường ở một nơi nào khác. Chi *[[Aphanopetalaceae|Aphanopetalum]]* thường đã từng đặt trong họ Cunoniaceae, một họ hiện nay thuộc bộ Oxalidales, mặc dù đã từng có các lý do hợp lý để đặt nó trong bộ Saxifragales. *Aphanopetalum* hiện nay đã được loại ra khỏi họ Cunoniaceae. Họ Haloragaceae thường đã từng được coi là họ trong bộ Myrtales, nhưng hiện nay không còn được đặt trong bộ đó nữa.

Họ Cercidiphyllaceae trong một thời gian dài từng gắn với các họ Hamamelidaceae và Trochodendraceae và thường được cho là gần với họ thứ hai hơn. Họ Cercidiphyllaceae hiện nay đã biết là thành viên của nhánh thân gỗ trong bộ Saxifragales, cùng với các họ Hamamelidaceae, Altingiaceae, Daphniphyllaceae, nhưng Trochodendraceae thì hiện tại nằm trong bộ thực vật hai lá mầm thật sự cơ sở là bộ Trochodendrales. Họ Altingiaceae thường đã không tách biệt khỏi họ Hamamelidaceae cho tới khi các nghiên cứu phát sinh chủng loài chỉ ra rằng việc gộp vào như vậy có thể làm cho Hamamelidaceae trở thành cận ngành. Sự công nhận Altingiaceae như một họ tách biệt đã nhận được sự hỗ trợ thống kê mạnh trong năm 2008.

Chi *Daphniphyllum* đã từng luôn được coi là có sự kết hợp dị thường của các đặc trưng và đã từng được đặt trong vài bộ khác nhau trước khi phân tích phát sinh chủng loài phân tử chỉ ra rằng nó thuộc về bộ Saxifragales.

Họ Paeoniaceae sở hữu nhiều đặc trưng độc nhất vô nhị và vị trí phân loại của nó trong một thời gian dài là vấn đề gây tranh cãi. Một ý tưởng tồn tại từ lâu cho rằng chi *[[Chi Mẫu đơn|Paeonia]]* thuộc về bộ Ranunculales, gần với chi *[[Glaucidium]]*. Tuy nhiên, cuối cùng thì họ Paeoniaceae đã được chỉ ra rõ ràng là thuộc bộ Saxifragales trong khi chi *Glaucidium* là thuộc họ Ranunculaceae.

Họ Peridiscaceae đã trải qua sự dịch chuyển và định nghĩa lại đáng kể kể từ năm 2003 tới năm 2009. Ban đầu, nó bao gồm 2 chi có quan hệ họ hàng gần là *[[Peridiscus]]* và *[[Whittonia]]*. Hệ thống APG II năm 2003 đặt họ này trong bộ Malpighiales, dựa trên một trình tự DNA đối với gen *[[RuBisCO|rbcL]]* từ chi *Whittonia*. Trình tự này hóa ra là không phải từ chi *Whittonia*, mà là từ một loài thực vật khác với DNA của nó đã ô nhiễm mẫu vật. Sau khi Peridiscaceae đã được đặt trong bộ Saxifragales, thì nó được mở rộng để gộp cả *[[Soyauxia]]* vào năm 2007 và mở rộng lần nữa để gộp cả *[[Medusandra]]* vào năm 2009.

## Phát sinh chủng loài
Cây phát sinh chủng loài trong phạm vi bộ Tai hùm dưới đây lấy theo APG III, dựa trên cây do Shuguang Jian và ctv công bố năm 2008, trừ họ Cynomoriaceae hiện tại chưa rõ nằm tại vị trí nào nên không xếp trong cây phát sinh chủng loài này.

Tất cả các nhánh có 100% hỗ trợ tự trợ hợp lý tối đa, ngoại trừ những nơi nào có nhãn với phần trăm tự trợ.

## Ghi chú