Sân vận động Tự Do

**Sân vận động Tự Do** là một sân vận động nằm ở trung tâm thành phố Huế, Việt Nam với sức chứa khoảng 28.000 chỗ ngồi. Đây là sân nhà của câu lạc bộ bóng đá Huế (trước là câu lạc bộ bóng đá Thừa Thiên Huế), một câu lạc bộ đang thi đấu tại V.League 2.

## Lịch sử
Sân Tự Do được người Pháp xây dựng vào năm 1934 và ban đầu có tên là *Sân vận động Olympic Huế* (*Stade Olympique de Hué*). Sau đó, Triều đình Nhà Nguyễn đổi tên thành **Sân vận động Bảo Long** (Bảo Long là hoàng thái tử của Vua Bảo Đại và Hoàng hậu Nam Phương) khi sân vận động này được khánh thành trùng với ngày sinh của hoàng thái tử cuối cùng trong lịch sử Việt Nam. Sau Cách mạng Tháng Tám, sân Bảo Long được đổi tên thành sân vận động Tự Do.

Sân Tự Do còn từng được biết đến là sân vận động đầu tiên và duy nhất của Việt Nam cũng như của khu vực Đông Dương có hệ thống lòng chảo dành cho đua xe đạp và mô tô bằng bê tông, với chiều dài 500 mét. Nhiều giải đua xe đạp lòng chảo trước năm 1975, và về sau là các cuộc đua xe mô tô, thường xuyên được tổ chức tại đây, nhưng chỉ được tiến hành khôi phục lại từ những năm 2010.

SVĐ Tự Do có tổng diện tích 70.000 m2 với sức chứa tối đa cỡ 28.000 khán giả. Ngày nay, SVĐ nằm trên địa bàn Thuận Hóa, Huế và được bao quanh bởi bốn con đường Nguyễn Thái Học, Bà Triệu, Lê Quý Đôn, Trần Quang Khải. Ba con đường đầu tiếp giáp tường rào SVĐ.

Trước khi SVĐ Tự Do xuất hiện thì Huế từng có sân bóng đá mang tên Xép. Từ "Xép" đây chẳng phải là bé nhỏ – kiểu như chợ Xép, ga Xép, quán Xép – mà lại là phiên âm cách đọc mấy chữ Pháp viết tắt: SEPH (Sociation d'Éducation Physique de Hué = Hội Thể dục Huế) do Công sứ De Loi làm Hội trưởng. Sân Xép bấy giờ nằm tại vạt đất giữa cầu Trường Tiền và chợ Đông Ba, bên tả ngạn sông Hương, được SEPH tạo dựng khoảng đầu thập niên 1920, khi môn "thể thao vua" bắt đầu du nhập về miền Hương Ngự.

Thực tế, ngay từ đầu, thực dân Pháp đặt tên công trình kiến trúc đặc thù dành cho thể thao này là Stade Olympyque de Hué. Tuy nhiên, không đồng thuận cái tên "hơi bị" Tây, nhà Nguyễn đề nghị phải dùng tên Việt. Tên Việt gọi như thế nào? Triều đình Huế quyết định chọn tên của hoàng thái tử, con vua Bảo Đại, để đặt tên cho SVĐ mới: SVĐ Bảo Long.

Từ năm 1935, cuộc đua xe đạp tranh giải quán quân Đông Dương lần đầu tiên được tổ chức. Từ đó, phong trào đua xe đạp rộ lên ở nhiều địa phương trong nước ta và sang thập niên 1940 thì phát triển mạnh. Hầu hết cuarơ (coureur) của cả ba miền đất nước cũng như của hai nước bạn Lào và Campuchia đều rất hào hứng khi được đến Huế so tài và so... gan dạ trên đường lòng chảo ở SVĐ Bảo Long.

SVĐ Bảo Long đủ điều kiện để tổ chức nhiều cuộc tranh tài võ thuật hoặc các môn điền kinh như ném tạ, phóng lao, nhảy xa, nhảy cao, nhảy sào, chạy tiếp sức, chạy vượt rào, chạy các cự ly khác nhau, v.v. Mặt bằng rộng rãi nơi đây cũng tỏ ra thích hợp đối với các buổi văn nghệ mang tính quảng diễn và các đợt mít tinh (meeting) đại quy mô.

Mùa thu năm 1945 đã có hai đợt mít tinh lớn ở SVĐ Bảo Long mà nhiều sách báo còn nhắc. Đợt thứ nhất vào chiều 23-8, hàng vạn dân chúng nội ngoại thành tập trung chào đón Ủy ban khởi nghĩa do Tố Hữu làm chủ tịch, tuyên bố xóa bỏ chế độ thực dân lẫn phong kiến, thành lập Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời tỉnh Thừa Thiên mà đứng đầu là Tôn Quang Phiệt. Chi tiết đợt mít tinh chính trị ấy đã được đích thân Tố Hữu tái hiện qua hồi ký Nhớ lại một thời (NXB Văn Hóa Thông Tin, Hà Nội, 2002). Đợt mít tinh tiếp theo diễn ra chỉ 5 ngày sau, nhằm đón phái đoàn của Chính phủ Việt Minh – gồm Trần Huy Liệu, Nguyễn Lương Bằng, Cù Huy Cận – vào Huế tiếp nhận sự thoái vị của vua Bảo Đại.

Kể từ đấy, SVĐ Bảo Long được đổi tên mới thể hiện khát vọng của từng cá nhân, của cả dân tộc và cộng đồng nhân loại: SVĐ Tự Do.

Năm 1957, khán đài A có mái che mưa nắng được xây dựng. Năm 1960, xây tiếp dãy lầu phía sau khán đài này. Suốt thời gian dài, dãy lầu được hai võ đường Lam Sơn (nhu đạo) và Bạch Hổ (võ cổ truyền Việt Nam) sử dụng. Hiện nay, hạng mục công trình này đã được nâng cấp và trở thành nơi làm việc của Sở Thể dục thể thao Thừa Thiên – Huế.
SVĐ Tự Do còn được đầu tư trùng tu nhiều đợt nữa. Năm 1972, nâng cấp mặt sân. Năm 1975, sửa chữa lòng chảo và gia cố tường thành. Hai năm 1976 – 1977, sửa chữa khán đài B, tái thiết khán đài A. Ngày 2-6-1983, sau một năm thi công, hệ thống đèn chiếu sáng sân cỏ được khánh thành để tổ chức các trận đá bóng ban đêm. Từ năm 1994, xây dựng thêm một số hạng mục mới cần thiết: làm hệ thống thoát nước cho lòng chảo, xây thêm các khán đài C và D. Đáng tiếc là do công tác bảo trì, bảo dưỡng suốt nhiều năm qua tồn tại lắm yếu kém, nên bao hạng mục công trình ở SVĐ Tự Do dần bị hỏng hóc, hư hao. Chẳng hạn 4 trụ đèn, mỗi trụ cao 36m có gắn 28 bóng điện đạt cường độ chiếu sáng 400 – 480 lux, lâu nay chẳng thể sử dụng!

Hội khỏe Phù Đổng toàn quốc lần thứ VI diễn ra ở Huế từ 25-7 đến 15-8-2004. Chuẩn bị cho sự kiện trên, SVĐ Tự Do lại được đầu tư chỉnh trang quy mô. Gia công tu bổ khán đài A. Sửa chữa mấy dãy khán đài B, C, D. Thêm một số hạng mục mới được thiết kế và thi công: bể bơi nhỏ, đường chạy điền kinh bằng nhựa tổng hợp. Tháo dỡ 4 trụ đèn cũ bị hỏng, thay bằng trụ và dàn đèn mới. Sân vân động đã trở nên khang trang hơn. Mỗi trận thi đấu trên sân nhà cđv Huế lại tới sân cổ vũ làm khuyên náo cả 1 sân vận động nhiều thăng trầm và kĩ niệm của người dân Cố Đô. Sân vận động đã trở thành 1 cái gì đó không thể không nhắc tới đội bóng Huda Huế, nó cũng mang cho mình 1 cái tên thứ 2 khi người ta gọi đến, đó là " chão lữa Tự  do " nơi mà các cầu thủ Huế thi đấu hết mình, cđv luôn cháy theo đội nhà. Sân vận động Tự  do nơi mà nhiệt huyết lên cao.

## Tham khảo