open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mang Trường Sơn

**Mang Trường Sơn** (danh pháp hai phần: ***Muntiacus truongsonensis***) là một loài mang. Nó là một trong những loài mang nhỏ nhất, nặng khoảng 15&nbsp;kg với kích thước chỉ cỡ một nửa của mang Ấn Độ. Nó được phát hiện trong dãy núi Trường Sơn ở Việt Nam vào năm 1997.

Nó được xác định bằng cách kiểm tra hộp sọ và các miêu tả do những người dân bản địa cung cấp, tại đó người ta gọi nó là *samsoi cacoong*, tức "con hươu (nai) sống trong rừng sâu và rậm rạp". Nó sống ở cao độ khoảng 400 -1.000 mét, tại các khu vực mà kích thước nhỏ bé cho phép nó di chuyển dễ dàng dưới các bụi cây rậm rạp.

## Đặc điểm
Thân hình giống hoẵng nhưng nhỏ hơn, và có thể là nhỏ nhất trong họ Cervidae, nặng từ 14 – 20&nbsp;kg, toàn thân phủ lớp lông mịn màu vàng nâu hoặc vàng rỉ sắt. Con đực có sừng không phân nhánh, hộp sọ giống hoẵng nhưng nhỏ hơn. Cả con đực và con cái đều có răng nanh dài.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* 
* Mang Trường Sơn, WWF Đông Dương.
* Animal Info - Mang Trường Sơn
* 
* 
* 
* Thông tin trên trang SVRVN
Mang lá

**Mang lá** hay **mang Putao** (danh pháp hai phần: ***Muntiacus putaoensis***) là một loài mang nhỏ. Nó được phát hiện gần đây, vào năm 1997 bởi nhà sinh học Alan Rabinowitz trong chuyến nghiên cứu thực địa của ông tại Myanmar. Ông đã xoay xở để có được các mẫu, từ đó các phân tích DNA cho thấy đây là một loài mang mới.

## Phân bổ và sinh trưởng
Mang lá chỉ được tìm thấy trong các rừng rậm ở Myanmar, trong khu vực nằm ở đông bắc Putao, từ đây mà có tên gọi khoa học của nó, cũng như về phía nam Nam Tamai, nhánh của sông Mai Hka. Nó được tìm thấy ở độ cao khoảng 450 đến 600 m — khu vực chuyển tiếp giữa rừng nhiệt đới và rừng ôn đới. Năm 2002, nó cũng đã được phát hiện tại Khu bảo tồn hổ Namdapha ở miền đông Arunachal Pradesh, Ấn Độ (xem Current Science, số 84, trang 454) . Chúng có lẽ sinh sống trong khu vực sinh trưởng thích hợp trên toàn bộ các chỗ giao nhau của các dãy núi Pātkai Bum và Kumon Taungdan.

## Miêu tả
Loài này có chiều cao tối đa khoảng 60–80&nbsp;cm, làm cho nó trở thành loài hươu nai nhỏ nhất trên thế giới. Nó cân nặng khoảng 11&nbsp;kg. Các tên gọi địa phương là *lugi-che* (phía đông Arunachal Pradesh) và *phet-gyi* (Myanmar), cả hai đều có nghĩa là "con mang nhỏ đến mức có thể gói trong lá dong (chi *[[Phrynium]]* thuộc Họ Dong) để chuyên chở". Tên gọi mang lá là suy ra từ điều này.

Mang lá sống đơn độc và dường như hoạt động cả ban ngày lẫn ban đêm.

## Thức ăn
Mang lá chủ yếu ăn hoa quả.

## Đe dọa
Mặc dù kích thước nhỏ của loài vật cũng như của các gạc của nó, việc săn bắn đã làm giảm đáng kể số lượng quần thể này. Sự mất đi môi trường sinh sống cũng là một đe dọa đáng kể khác. Từ các chứng cứ chi tiết, dường như áp lực do săn bắn là thấp hơn ở Ấn Độ, tại đây mang lá thông thường không bị săn bắn một cách có chủ đích.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Animal Info.org - Mang lá
Ho (Ghana)

:*Xem các nghĩa khác tại [[ho (định hướng)]]*

**Ho** là thành phố tại đông nam Ghana và là thủ đô của vùng Volta. Thành phố nằm gần núi Mount Adaklu và là quê hương của nhà bảo tàng, nhà thờ lớn và nhà giam lớn. Ngôn ngữ được sử dụng nhiều nhất là Ewe.

Ho, rất khác so với thủ đô Accra, trông như một làng được vươn lên thành thành phố. Trong khi những con đường nằm trong trung tâm được lát, những con đường nằm ngoài không được.

Thành phố Ho có ba bệnh viện, bao gồm Bệnh viện vùng Volta, được khánh thành năm 2000 với tiền cho vay của Chính phủ Anh. Ở đây cũng có nhiều bệnh viện thực hành.

Người dân thành phố Ho rất ân cần, và rất cởi mở với du khách và người nước ngoài. Tỷ lệ phạm pháp thấp.

Ho cũng có hai quán cà fê internet. Việc nối mạng tỉnh thoảng bị yếu. Ngoài đó, ở đây cũng có nhiều nhà thờ, bao gồm Nhà thờ Thiên chúa giáo nằm tại trung tâm thành phố. Tại đây cũng có thể bắt gặp nhiều quán ăn và nhà hàng, bao gồm cơ sở kinh doanh đặc biệt có tên *Ngôi nhà trắng*.

## Tham khảo
Holmi

**Holmium** hay còn gọi là **honmi** là 1 nguyên tố hoá học có ký hiệu **Ho** và số nguyên tử 67 trong bảng tuần hoàn. Là một thành viên trong nhóm lanthan, holmi là một nguyên tố đất hiếm. Holmi được nhà hóa học Thụy Điển, Per Theodor Cleve, phát hiện. Oxit của nó được cô lập đầu tiên từ các quặng đất hiếm năm 1878 và lúc đó nguyên tố này được đặt theo tên của thành phố Stockholm.https://www.ebsco.com/research-starters/earth-and-atmospheric-sciences/holmium-ho

Nguyên tố holmi có màu trắng bạc, tương đối mềm và dễ uốn. Nó có tính phản ứng mạnh nên không thể tìm thấy nó ở dạng kim loại trong tự nhiên, nhưng khi bị cô lập, thì tương đối bền trong không khí khô ở nhiệt độ phòng. Tuy vậy, nó dễ dàng phản ứng với nước và tạo gỉ, và cũng sẽ cháy trong không khí khi nung.

Holmi được tìm thấy trong các khoáng monazit và gadolinit, và thường được chiết tách thương mại từ monazit dùng công nghệ trao đổi ion. Các hợp chất của nó trong tự nhiên, và hầu hết trong phòng thí nghiệm là các chất oxy hóa hóa trị 3, chứa các ion Ho(III). Các ion Ho hóa trị 3 có tính huỳnh quang giống như các ion đất hiếm khác, và các ion Ho này cũng được sử dụng giống như những ion đất hiếm khác trong các ứng dụng tạo màu thủy tinh và laser.

Holmium có độ từ tính cao nhất so với bất kỳ nguyên tố nào và do đó nó được sử dụng làm các miếng nam châm mạnh. Do holmi có khả năng hấp thụ neutron mạnh, nên nó cũng được sử dụng trong các cần điều khiển hạt nhân.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Cầu Thê Húc

**Cầu Thê Húc** là cây cầu ở hồ Hoàn Kiếm, Hà Nội, thủ đô của Việt Nam.

Nối từ Hồ Hoàn Kiếm ra hòn đảo nhỏ nơi có đền Ngọc Sơn, cây cầu này màu đỏ son, làm bằng gỗ, có nhiều trụ liên tiếp. Cầu được Thần Siêu Nguyễn Văn Siêu xây dựng vào năm 1865. Tên của cầu có nghĩa là "nơi đậu ánh sáng Mặt Trời buổi sáng sớm" hay "Ngưng tụ hào quang" (棲旭).

## Lịch sử
Năm 1865 dưới triều Tự Đức, Nguyễn Văn Siêu cho xây cầu nối bờ với đền Ngọc Sơn và đặt tên nó là Thê Húc (nghĩa là "giọt ánh sáng đậu lại" hay "Ngưng tụ hào quang"). Cầu gồm 15 nhịp, có 32 chân cột gỗ tròn xếp thành 16 đôi, mặt cầu lát ván, thành sơn màu đỏ sẫm, chữ Thê Húc được thếp vàng. Cầu đã trải qua hai lần tái thiết kể từ khi hoàn tất. Lần thứ nhất là vào năm 1865 triều Thành Thái. Lần thứ nhì là vào năm 1952 dưới thời thị trưởng Thẩm Hoàng Tín (nhiệm kỳ 2/1950-8/1952) sau khi một nhịp cầu gãy vào đêm Giao thừa năm Nhâm Thìn 1952 vì khách đi lễ đền Ngọc Sơn quá đông. Dưới sự giám sát của kiến trúc sư Nguyễn Bá Lăng cầu được xây lại thay vì bằng gỗ thì móng cầu được đúc lại bằng xi măng năm 1953 dưới thời thị trưởng Đỗ Quang Giai (nhiệm kỳ 8/1952-10/1954).

## Kết cấu
Cầu Thê Húc xưa kia được làm bằng gỗ rất thô sơ và sơn màu đỏ. Năm 1952 thị trưởng Hà Nội lúc đó là Thẩm Hoàng Tín đã cho phá bỏ cầu cũ, xây cầu mới sau vụ cầu sập, sử dụng thiết kế của kiến trúc sư Nguyễn Ngọc Diệm. Cầu được thiết kế vẫn với dáng cầu vòng nhưng độ cong lớn hơn cầu cũ, vẫn giữ nguyên 16 hàng cọc; các dầm ngang và dọc đúc bằng bê tông. Mặt cầu và thành cầu vẫn là gỗ.

Cầu Thê Húc hướng về phía đông, hướng về phía mặt trời mọc để đón được toàn vẹn nguồn dưỡng khí. Với ý nghĩa nên xưa nay cây cầu mang màu đỏ - màu của sự sống, của mọi nguồn hạnh phúc, của ước vọng truyền đời từ thời cổ đại đến nay - cây cầu Thê Húc - biểu tượng của thần mặt trời.

Cả một quần thể di tích nằm trong không gian đầy huyền thoại của Hồ Gươm đều mang dấu ấn về tín ngưỡng thờ thần mặt trời. Từ Đài nghiên, Tháp bút cho đến cây cầu Thê Húc... từ việc chọn hướng đến cấu trúc, màu sắc, biểu tượng cho đến sự liên hoàn giữa các di tích đều ẩn chứa yếu tố linh thiêng này.

Một góc nhìn khác - góc nhìn của thẩm mỹ dân gian thì cây cầu Thê Húc chỉ có thể có một cách chọn lựa duy nhất là sơn màu đỏ, không thể khác. Với điều này, xin được lược trích ý kiến của ông cháu nhà phê bình mỹ học Vũ Ngọc Anh: "... Đúng là cái cầu này đứng giữa thanh thiên bạch nhật thì lúc nào nó chẳng có ánh nắng rọi vào. Tứ thời bát tiết, trong những khung cảnh riêng nào đấy, hình bóng nó cũng mỗi lúc một khác..."

## Xem thêm

### Di tích xung quanh
*Bưu điện Hà Nội
*Tháp Rùa
*Hồ Gươm
*Phố Tràng Tiền
*Đền Ngọc Sơn

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
FOB (Incoterm)

**FOB** là một thuật ngữ viết tắt trong tiếng Anh của cụm từ *Free On Board*, nghĩa là **Miễn trách nhiệm Trên Boong tàu nơi đi** còn gọi là " Giao lên tàu". Nó là một thuật ngữ trong thương mại quốc tế, được thể hiện trong Incoterm. Nó là tương tự với FAS, nhưng bên bán hàng cần phải trả cước phí xếp hàng lên tàu. Việc chuyển giao diễn ra khi hàng hóa vượt qua lan can tàu tại cảng xếp hàng. Về mặt quốc tế, thuật ngữ này chỉ rõ cảng xếp hàng, ví dụ "FOB New York" hay "FOB Hải Phòng". Các khoản chi phí khác như cước vận tải, phí bảo hiểm thuộc về trách nhiệm của bên mua hàng.

## Hoa Kỳ-Canada
Về mặt quốc nội, trong phạm vi Hoa Kỳ và Canada, FOB thuần túy chỉ được hiểu là *miễn trách nhiệm trên boong tàu* và thuật ngữ này được sử dụng trong hai cụm từ phổ biến là "FOB điểm xếp hàng" và "FOB điểm đến", để phân biệt khi nào thì quyền đối với hàng hóa được chuyển từ bên bán sang bên mua. Theo các điều kiện của "FOB điểm xếp hàng", thì quyền đối với hàng hóa được chuyển tới bên mua tại điểm xếp hàng. Tương tự, theo điều kiện "FOB điểm đến", quyền đối với hàng hóa được chuyển sang bên mua khi hàng được đưa tới điểm đến. Sự phân biệt này là quan trọng do nó xác định ai là người trả cước phí vận chuyển hàng hóa: ai là người giữ quyền [sở hữu] đối với hàng hóa tại thời điểm vận chuyển nó sẽ là bên thanh toán chi phí vận tải hàng hóa đó. Ngoài ra, nó cũng là quan trọng nếu như chuyến hàng có tổn thất trong khi vận chuyển thì chủ sở hữu khi đó cần đưa ra các khiếu nại đối với việc vận chuyển. Lưu ý rằng, việc sử dụng các thuật ngữ theo kiểu Mỹ-Canada này là không tương thích với các định nghĩa chính thức của Incoterm, và nó không thể sử dụng trong vận tải quốc tế.

## Kế toán-tài chính
Với sự ra đời của thương mại điện tử (e-commerce), phần lớn các giao dịch thương mại điện tử diễn ra theo các điều kiện của "FOB điểm giao hàng" hay "FCA điểm giao hàng". Phần lớn các phân tích coi đây là sự bất lợi của mua bán hàng trực tuyến khi so sánh với việc mua bán truyền thống của con người, trong đó "FOB điểm đến" là chủ yếu. Khi kiểm kê hàng tồn kho, các hàng hóa đang trên đường vận chuyển đóng một vai trò quan trọng, phụ thuộc vào việc nó có được đưa vào bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp hay không. Các mặt hàng theo điều kiện "FOB điểm giao hàng/điểm đến" được đánh dấu kiểm soát để xem xét nếu như bên mua có quyền đối với hàng hóa. Nếu có quyền, thì hàng hóa được bổ sung thêm vào bảng kiểm kê hàng hóa, và thể hiện trên bảng cân đối kế toán dưới hình thức hàng mua đang đi đường. Nếu không có quyền, hàng hóa được coi như là các mặt hàng gửi bán, có nghĩa là chúng vẫn thuộc quyền sở hữu của nhà cung cấp (bên ủy thác bán).

## Tham khảo

*
Ám sát

**Ám sát** (暗殺) theo nghĩa chữ Hán là giết người một cách lén lút. Ám sát là hành động có mưu tính do một người hay một tổ chức tiến hành nhằm giết chết một hoặc nhiều nhân vật có tên tuổi và ảnh hưởng trong chính trường hay xã hội vì những động cơ có tính chất chính trị, lý tưởng, đức tin, quan điểm. Người hay tổ chức chủ mưu thực hiện giết người không ra mặt và hành động giết người cũng thường được thực hiện lén lút hoặc bất ngờ khiến người bị giết không kịp phòng bị hoặc không kịp được bảo vệ.

Vì "ám sát" là việc giết một cách bí mật nên trong thực tế thường có người chủ mưu giấu mặt và người đi giết thực hiện một cách lén lút, bất ngờ. Đôi khi, hai người này chỉ là một, nghĩa là người chủ mưu tự thực hiện ý định. Có những trường hợp, người chủ mưu có địa vị cao hơn người bị giết, nhưng vì người chủ mưu không muốn bị lộ mặt là mình giết người kia (vì sợ mang tiếng , chịu trách nhiệm hay một lý do nào khác) nên vẫn tiến hành ám sát người có địa vị thấp hơn và yếu hơn mình.

Hành động có mưu tính để giết một hoặc nhiều nhân vật nổi tiếng nhưng vì những động cơ khác như cướp của, trả thù cá nhân... không phải là ám sát. Việc giết các nhân vật quan trọng nhưng không có sự lén lút hoặc bất ngờ cũng không phải là ám sát.

## Những vụ ám sát trong lịch sử
Khó mà liệt kê được hết các vụ ám sát trong lịch sử. Sau đây là một số vụ có ảnh hưởng lớn hoặc được nhắc tới nhiều hơn trong lịch sử.

## Những cuộc mưu sát bất thành

## Những vụ bị nghi ngờ là ám sát

## Chú thích
Đông Quan (định hướng)

**Đông Quan** có thể là:

* Một tên khác của thành Thăng Long thời thuộc Minh
* Xã Đông Quan, huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn
* Xã Đông Quan, tỉnh Hưng Yên sau sáp nhập
* Huyện cũ Đông Quan thuộc tỉnh Thái Bình; nay tương ứng một phần huyện Đông Hưng.
Ba Đình (định hướng)

**Ba Đình** là một địa danh tại tỉnh Thanh Hóa. Nơi đây có di tích Chiến khu Ba Đình, căn cứ khởi nghĩa chống Pháp do Đinh Công Tráng, Phạm Bành, Hoàng Bật Đạt, Hà Văn Mao, Trần Xuân Soạn lãnh đạo. Nhiều đơn vị hành chính tại Việt Nam được đặt theo danh xưng này như:

* Phường Ba Đình, thành phố Hà Nội
* Xã Ba Đình, tỉnh Thanh Hóa – nơi có di tích Chiến khu Ba Đình
* Quảng trường Ba Đình trên đường Hùng Vương, trước Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh
* Hội trường Ba Đình, nơi đã từng sử dụng cho những hội nghị lớn của Việt Nam

; Địa danh cũ
* Quận Ba Đình, thành phố Hà Nội
* Phường Ba Đình, thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa

## Xem thêm

* Ba Dinh
John Seigenthaler, Sr.

**John Lawrence Seigenthaler** (27 tháng 7 năm 1927 – 11 tháng 7 năm 2014) là nhà báo, nhà văn và là một chính trị gia người Mỹ.

Ông Seigenthaler tham gia nhật báo *[[The Tennessean]]* vào năm 1949, nơi ông trở thành biên tập viên năm 1962, chủ báo năm 1973, chủ tịch năm 1982 trước khi ông về hưu và làm Chủ tịch Danh dự năm 1991. Ông Seigenthaler còn là người sáng lập ban biên tập của *[[USA Today]]* từ năm 1982 đến 1991, ông phục vụ trong ban giám đốc và làm chủ tịch vào thời 1988 – 1989 của Hội Chủ bút Báo chí Mỹ (tiếng Anh: *American Society of Newspaper Editors*).

Ông cưới Dolores Watson năm 1955. Hai vợ chồng có một con, John Seigenthaler, Jr., là phát thanh viên của NBC News. Em trai của ông, Thomas Seigenthaler, là người sáng lập công ty quan hệ quần chúng Seigenthaler Public Relations.

## Vụ Wikipedia
Vào tháng 5 năm 2005, một người vô danh (sau đó được nhận ra là Brian Chase) viết một bài trên Wikipedia tiếng Anh có năm câu nói xấu về Seigenthaler, liên hệ tới vụ ám sát Robert và John F. Kennedy. Bài này phần nhiều không được đụng đến trong thời gian bốn tháng, đến khi có một người bạn báo cho ông Seigenthaler về bài này.

Vào tháng 9, ông Seigenthaler liên lạc với Jimmy Wales của Quỹ Hỗ trợ Wikimedia, tổ chức bảo quản Wikipedia và nội dung nói xấu trên bị xóa. Sau đó, ông viết một bài xã luận về vụ này trong báo *USA Today* ngày 29 tháng 11, trong đó ông viết rằng „*... Wikipedia is a flawed and irresponsible research tool... For four months, Wikipedia depicted me as a suspected assassin*" ("... *Wikipedia là một công cụ nghiên cứu không hoàn thiện và vô trách nhiệm... Trong bốn tháng, Wikipedia mô tả tôi như một sát thủ bị nghi ngờ*"). Bài xã luận này đã làm dấy lên trong những tuần sau đó, việc báo chí viết nhiều về vấn đề này và về độ tin cậy của những mô hình soạn thảo mở.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Tiểu sử  tại Trung tâm Tu chính án thứ nhất (*First Amendment Center*)
*Thông tin vụ ám sát Kennedy trên Wikipedia chỉ là trò đùa&nbsp;– VnExpress (theo Associated Press)
* và danh sách bài báo về vụ nói xấu về ông Seigenthaler trong **, tuần báo của cộng đồng Wikipedia tiếng Anh
Quốc huy

**Quốc huy** là một huy chương/ huy hiệu  trong những biểu tượng của một nhà nước. Quốc huy là một biểu tượng thể hiện chế độ, hình ảnh đặc trưng của nhà nước đó. Quốc huy thường được sử dụng trên các ấn phẩm quốc gia như tiền tệ, hộ chiếu, giấy tờ,...

## Xem thêm
*Quốc huy Việt Nam

## Tham khảo
Cúp Nhà vua Tây Ban Nha

**Cúp Nhà vua Tây Ban Nha** (tiếng Tây Ban Nha: **La Copa del Rey**) là cúp bóng đá hàng năm của các đội bóng đá chuyên nghiệp của Tây Ban Nha. Tên đầy đủ của cúp là **Copa de S.M. El Rey Don Felipe VI**. Ban đầu, cúp có tên là *Copa del Ayuntamiento de Madrid*. Từ năm 1905 đến 1932, cúp được đổi tên thành **Copa de S.M. El Rey Alfonso XIII**. Trong Nền cộng hòa Tây Ban Nha thứ hai, cúp lại được đặt tên là *Copa del Presidente de la República* hay **Copa de España**. Và trong khoảng thời gian cầm quyền của Francisco Franco, cúp mang tên *Copa de S.E. El Generalísimo* hay **Copa del Generalísimo**.

## Lịch sử
Cúp nhà vua được hình thành vào năm 1902 với tên gọi **[[1902 Copa de la Coronación|Copa de la Coronación]]**. Tên của giải đấu được gọi là Copa del Rey vào năm 1903.

## Các trận chung kết
Được cập nhật theo dữ liệu chính thức do Liên đoàn bóng đá Hoàng gia Tây Ban Nha (RFEF) cung cấp, tính đến ngày 7 tháng 5 năm 2023.




## Thành tích các câu lạc bộ

**Hiện vẫn tranh cãi về số lần đoạt cúp của *Athletic Bilbao*. Athletic Bilbao cho rằng chiếc cúp năm 1902 của *Club Vizcaya* cần tính vào tổng số cúp của họ [http://www.athletic-club.net/acc/home.asp?a=7&b=2&idi=2] vì năm 1902 Club Vizcayaa sử dụng cầu thủ từ 2 đội *Athletic Club* và *Bilbao FC* - 2 đội này đã sáp nhập năm 1903 thành *Athletic Club Bilbao* [http://www.rsssf.com/tabless/spancup1902.html]. Tuy nhiên [[Giải vô địch bóng đá Tây Ban Nha|LFP]] và [[Liên đoàn bóng đá Hoàng gia Tây Ban Nha|RFEF]] không công nhận điều này.*

## Cầu thủ ghi bàn hàng đầu

## Danh sách các đài truyền hình
Từ mùa giải 2019–20, trận đấu chung kết đã được đưa vào gói quyền phát sóng La Copa. Trước đó, trận đấu chung kết bị loại trừ ở một số quốc gia được chọn (các đài truyền hình khác (bao gồm cả Tây Ban Nha) sẽ nhận được quyền phát sóng Siêu cúp bóng đá Tây Ban Nha sau khi phát sóng trận chung kết Copa) do luật pháp và quy định về quyền phát sóng giải đấu của CNMC tại Tây Ban Nha.

### 2025–2028
#### Tây Ban Nha và Andorra

#### Quốc tế

## Ghi chú

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Sam

**SAM** hay **Sam** và các biến thể có thể chỉ:
* Sam, tên ngắn gọn, thân mật của 'Samuel', 'Samantha', 'Samson', hay 'Samwise'.
* Chú Sam, trường hợp nhân cách hóa Hoa Kỳ.
* Sam the Eagle, một nhân vật trong *The Muppet Show*
* Sam (chương trình), một đề tài của Rob Pike.
* Sam (chó), một con chó được bình chọn là xấu xí nhất.
* Họ Sam *Limulidae*
** Chi Sam *Tachypleus* 
*** Con sam, một sinh vật thường sống thành cặp ở biển.
*SAM - BTV11: Kênh hoạt hình dành cho thiếu nhi của Đài Phát thanh - Truyền hình Bình Dương.
*Sam (diễn viên), nữ diễn viên và người dẫn chương trình người Việt Nam.
*Công ty cổ phần Tập đoàn SAM Holdings, tiền thân là Nhà máy Vật liệu Bưu điện II được thành lập năm 1986.
Những từ viết tắt: 
* SAM, mã quốc gia của IOC và FIFA dành cho đảo Samoa Mỹ.
* S-adenosyl methionine
* Bảo tàng nghệ thuật Seattle
* Secure Access Module
* Security Account Manager, the accounts database used by Microsoft Windows NT
* Self-assembled monolayer
* Sociedad Aeronáutica de Medellín, a Colombian airline
* Software Automatic Mouth
* Student Association of Missouri
* Tên lửa đất đối không (Surface to air missile)
* System Administration Manager HP-UX System Administration Manager
Vịnh Con Lợn

**Vịnh Con Lợn**, hay **vịnh Con Heo** (tiếng Tây Ban Nha: *Bahía de Cochinos*), là một vịnh nằm ở bờ biển phía Nam tỉnh Matanzas, Cuba. Đây là nơi đã diễn ra cuộc đổ bộ của những người Cuba lưu vong nhằm tấn công lật đổ chính quyền cộng sản của Fidel Castro vào ngày 17 tháng 4 năm 1961. Những người này được CIA huấn luyện và được chính quyền Mỹ ủng hộ. Tuy nhiên, cuộc lật đổ đã không thành.

## Từ nguyên

Trong tiếng Tây Ban Nha Cuba, *cochinos* còn có thể chỉ đến loài cá *[[Balistes vetula]]*, cư trú tại các rạn san hô ở Bahía de Cochinos, chứ không phải chỉ đến loài heo rừng (*[[Sus scrofa]]*).

## Xem thêm
*Sự kiện Vịnh Con Lợn
*John F. Kennedy
*Vụ ám sát Tổng thống Kennedy
*Watergate

## Tham khảo
Vịnh Bengal

**Vịnh Bengal** (, [bɔŋgopoʃagoɾ],  [bəŋgɑːl kɪː kʰɑːɽɪː]) là một trong những vịnh lớn nhất thế giới, nằm ở Nam Á, phía đông bắc Ấn Độ Dương. Vịnh Bengal có hình gần như tam giác, có ranh giới là Ấn Độ và Sri Lanka ở phía tây, Bangladesh và bang Tây Bengal của Ấn Độ ở phía bắc (từ đây mà có tên gọi vịnh Bengal), Myanmar cùng phần phía nam của Thái Lan và quần đảo Andaman và Nicobar ở phía đông. Ranh giới phía nam của nó được coi là đường tưởng tượng nối từ mũi Dondra ở điểm cực nam Sri Lanka với điểm cực bắc của đảo Sumatra. Với tổng diện tích 2,172 triệu km², độ sâu trung bình 2.586-2.600 m, nhiệt độ nước 25-27&nbsp;°C. Sông Hằng và sông Brahmaputra là hai con sông lớn đổ vào phía bắc vịnh tạo thành những cửa sông rộng. Trong vịnh có quần đảo Andaman và Nicobar. Hải cảng quan trọng là Chennai của Ấn Độ và Chittagong của Bangladesh.

Sứ thần Việt Nam Phạm Phú Thứ vào thế kỷ 19 khi đi ngang qua vùng biển Ấn Độ ghi lại địa danh Vịnh Bengal là **Vịnh Minh Ca Lê**, **Mênh Ca Lê** cũng rút gọn lại thành **Minh Hải**, **Mênh Hải**.

## Sông

Nhiều con sông lớn của Ấn Độ chảy theo hướng tây-đông đổ vào vịnh Bengal: ở phía bắc là các sông như Hằng, Meghna và Brahmaputra, còn ở phía nam là sông Mahanadi qua vùng châu thổ sông Mahanadi, sông Godavari, sông Krishna, Irrawaddy và sông Kaveri (hay Cauvery). Sông ngắn nhất đổ vào vịnh Bengal là sông Cooum dài 64&nbsp;km. Sông Brahmaputra là con sông dài thứ 28 trên thế giới (2.948&nbsp;km hay 1.832 dặm Anh), chảy qua Ấn Độ, Trung Quốc, Nepal, Bangladesh và Bhutan. Các rừng đước Sundarbans được hình thành tại cửa sông Hằng, Brahmaputra và Meghna trên bờ biển của vịnh Bengal. Sông Ayeyarwady của Myanmar cũng chảy vào vịnh này.

## Hải cảng

Các hải cảng chính của Bangladesh trên vịnh bao gồm Chittagong và Mongla. Các hải cảng chính của Ấn Độ trên vịnh này bao gồm Krishnapatnam, Chennai (tên gọi cũ Madras), Vishakhapatnam, Kolkata (tên gọi cũ Calcutta) và Pondicherry. Yangon, thành phố lớn nhất và cựu thủ đô của Myanmar cũng là một hải cảng quan trọng trong vịnh này.

## Đảo
Trên vịnh này có nhiều đảo, bao gồm các nhóm đảo Andaman, Nicobar và Mergui. Nhóm các đảo Cheduba cùng các đảo khác ở phía đông bắc, ngoài khơi Myanmar, là đáng chú ý vì một chuỗi các núi lửa bùn, đôi khi có các hoạt động phun trào diễn ra. Đại Andaman là quần đảo chính hay nhóm đảo của quần đảo Andaman, trong khi quần đảo Ritchie bao gồm các đảo nhỏ hơn. Chỉ 37 trên tổng số 572 đảo của quần đảo Andaman và Nicobar là có cư dân sinh sống, chiếm tỷ lệ 6,5%/

## Bãi biển

Cox's Bazar, vùng bờ biển phía đông bắc của vịnh, là một trong những bờ biển tự nhiên còn hoang sơ của thế giới. Các bãi biển khác dọc theo vịnh còn có Bakkhali, Digha, Chandipur, Puri, Waltair, bãi Marina tại Chennai và bãi Ngapali ở Myanmar.

## Xem thêm
* Quần đảo Andaman và Nicobar
* Cox's Bazar
## Tham khảo
Vịnh Ba Tư

**Vịnh Ba Tư**, hay **Vịnh Péc-xích** là một eo biển nông thuộc Ấn Độ Dương nằm giữa Bán đảo Ả Rập và vùng tây nam Iran. Vịnh Ba Tư giáp Kuwait và Iraq về phía tây bắc, Iran về phía bắc và đông bắc, Ả Rập Xê Út và Qatar về phía tây và tây nam, các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất và một phần Oman về phía nam và đông nam.

## Địa lý
Với tổng diện tích mặt nước vào khoảng 251.000&nbsp;km², nơi rộng nhất của vịnh này là 989&nbsp;km từ bờ biển phía Iran tới Ả Rập Xê Út, nơi hẹp nhất là 56&nbsp;km ở Eo biển Hormuz, cũng là cửa thông của vịnh ra đại dương.

Đầu phía tây bắc của vịnh là châu thổ Shatt al-Arab, nơi hai con sông Tigris và Euphrates hòa nước vào vịnh.

Chiều sâu trung bình 50 m, nơi sâu nhất khoảng 90 m.

## Tiềm năng khoáng chất
Vịnh Ba Tư và vùng duyên hải là nguồn cung cấp dầu thô lớn nhất thế giới. Cũng vì đó, kỹ nghệ dầu hỏa chiếm địa vị chính trong vùng. Al-Safaniya là vũng dầu ngầm dưới biển lớn nhất. Ngoài dầu thô, Vịnh Ba Tư còn có dự trữ khí đốt thiên nhiên rất lớn. Đây là nền móng cho kỹ nghệ khí đốt dạng lỏng (*liquified natural gas*) rất phát triển tại Qatar.

Vịnh Ba Tư thường được biết đến là nơi xảy ra cuộc chiến Vùng Vịnh lần thứ nhất.

## Chú thích

## Liên kết ngoài

* The Persian Gulf, Information, history and resources of the Persian Gulf
* The Portuguese in the Arabian peninsula and in the Persian Gulf 
* Persian Gulf Region 
* Persian Gulf Pavillion of Tehran Int'l Book Fair
* Publication of Historical Maps of the Persian Gulf in Tehran  http://www.persiangulfonline.org/maps.htm 
* Factsheet on the Legal and Historical Usage of the "Persian Gulf" - ISG MIT 
* The Persian Gulf: The Politics of Geographic Renaming
Cướp (định hướng)

**Cướp** là từ chỉ một hành động mang tính nhanh chóng, mạnh mẽ. 
*Trong Luật Hình sự: Cướp, là việc sử dụng vũ lực nhằm chiếm đoạt thứ gì đó của người khác, thông thường là tài sản.
*Nghĩa bóng: Chỉ việc nắm ngay lấy (thời cơ), không để mất đi; giành lấy. Cướp thời cơ.
Cướp

**Cướp** hay **cướp tài sản** trong luật hình sự là một tội danh chỉ người nào sử dụng vũ lực, hoặc đe dọa sử dụng ngay tức khắc vũ lực đối với người khác nhằm chiếm đoạt tài sản của người khác. Thủ phạm gây ra vụ cướp gọi là tên cướp. Bạo lực là dấu hiệu phổ biến nhất của bọn cướp, trong trường hợp xảy ra giết người thì tội danh biến thành cướp của giết người. Cướp thường xảy ra ở nơi có nhiều tài sản (dễ bị tấn công) như vùng đô thị thành phố. Nhiều nhất ở những nơi tối tăm, nhiều người ở lễ hội, công viên, siêu thị, bến xe buýt...

## Luật xử tội ở một số nước

### Việt Nam
Theo Luật Hình sự của Việt Nam (1999), Điều 133:
:*Tội cướp tài sản
:*1. Người nào dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc có hành vi khác làm cho người bị tấn công lâm vào tình trạng không thể chống cự được nhằm chiếm đoạt tài sản thì bị phạt tù từ 3 năm đến 10 năm.

Ngoài ra còn có tội cưỡng đoạt tài sản (điều 135), tội cướp giật tài sản (điều 136), tội công nhiên chiếm đoạt tài sản (điều 137)...

## Đề phòng

* Khóa cửa nhà ra vào cẩn thận, các cánh cửa sổ lại hết
* Trẻ nhỏ hay người già không được ở nhà một mình
* Trẻ nhỏ không mở cửa cho người lạ vào mà không có sự giám sát của người lớn
* Bóp ví, tiền bạc, túi xách phải giữ sát bên mình
* Không nên về nhà vào buổi tối quá khuya
* Nên chọn đường đi có nhiều ánh sáng đèn vào buổi tối
* Không mang nhiều tiền trang sức bên mình
* Nên đi chung với nhiều người thân và bạn bè

## Xem thêm
* Trộm cắp
* Phá_hoại_(sabotage)

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Vụ cướp lớn nhất nước Anh
Hồ Kẻ Gỗ

**Hồ Kẻ Gỗ** (Công trình Thủy lợi Kẻ Gỗ) là một hồ nước nhân tạo tại xã Cẩm Mỹ, huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh. Kẻ Gỗ là hồ lớn nhất ở Hà Tĩnh.

Hồ Kẻ Gỗ là một công trình nhân tạo mang tính chất phục vụ thủy lợi là chính, hồ được xây dựng trên lưu vực của sông Rào Cái. Hồ được khởi công xây dựng từ năm 1976 tới năm 1980 thì hoàn thành các hạng mục chính, đến năm 1983 thì toàn bộ hệ thống được đưa vào sử dụng. Hồ nằm giữa các sườn đồi, núi thuộc huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh, cách thành phố Vinh 70&nbsp;km về phía nam. Hồ dài gần 30&nbsp;km, gồm 1 đập chính và 3 đập phụ với sức chứa hơn 300 triệu m³ nước. Hồ Kẻ Gỗ đầu tiên do các nhà quy hoạch người Pháp thiết kế và bắt đầu thi công một số hạng mục thì chiến tranh thế giới thứ hai và sau đó là chiến tranh Đông Dương nổ ra nên bị bỏ dở. Cho mãi đến khi đất nước thống nhất các nhà thiết kế thủy lợi Việt nam mới hoàn chỉnh thiết kế và thi công.

Nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý đã sáng tác bài hát Người đi xây hồ Kẻ Gỗ để nói về quá trình xây dựng hồ.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Thông tin trên trang chính quyền Hà Tĩnh
*Người đi xây hồ Kẻ Gỗ || Bài ca đi cùng năm tháng
*3 năm 'phá đá, đào sỏi' xây hồ Kẻ Gỗ
Hồ Hòa Bình

**Hồ Hòa Bình** hay **hồ thủy điện Hòa Bình** là công trình chứa nước cung cấp cho nhà máy thủy điện Hòa Bình. Dự trữ nước vào mùa khô.

Đây là hồ chứa nước nhân tạo lớn nhất Việt Nam, nằm trên sông Đà, có chiều dài 230&nbsp;km từ Phú Thọ đi Sơn La. Đập chính của hồ nằm tại phường Hòa Bình, tỉnh Phú Thọ. Dung tích của hồ vào khoảng 9,45 tỷ mét khối. Hồ có tất cả 12 cửa xả đáy. Nếu mở tất cả 12 cửa xả đáy sẽ phải di dân toàn bộ phường Hòa Bình và vùng hạ du

## Tham khảo
Hồ Trị An

**Hồ Trị An** là một hồ nước nhân tạo nằm trên sông Đồng Nai, thuộc các huyện Vĩnh Cửu, Định Quán, Thống Nhất và Trảng Bom, tỉnh Đồng Nai, Việt Nam. Hồ là nơi trữ nước để cung cấp cho Nhà máy thủy điện Trị An. Hồ Trị An được khởi công vào năm 1984 và hoàn thành đầu năm 1987. Hồ Trị An có diện tích mặt hồ rộng 323&nbsp;km², với dung tích toàn phần 2,765&nbsp;tỷ m³, dung tích hữu ích 2,547&nbsp;tỷ m³. Hồ được thiết kế để cung cấp nước cho Nhà máy thủy điện Trị An với công suất 400 MW với sản lượng điện hàng năm 1,7 tỷ kWh. Phía thượng nguồn của hồ có Vườn quốc gia Cát Tiên - nơi có nhiều thảm thực vật xanh quý còn sót lại với nhiều loài động vật quý hiếm. Trên vùng hồ Trị An, tạm thống kê có 72 hòn đảo lớn nhỏ, rải rác có nhà dân sinh sống.

## Tham khảo
Đinh hương (định hướng)

**Đinh hương** có thể chỉ:

## Thực vật
*Đinh hương dùng làm gia vị và thuốc, có danh pháp khoa học: *[[Syzygium aromaticum]]* thuộc chi *[[chi Trâm|Syzygium]]*, họ Myrtaceae (đào kim nương). Xem bài Đinh hương (gia vị).
*Một số loài cây trong chi *[[chi Tử đinh hương|Syringa]]* thuộc họ Oleaceae. Các tên gọi chi tiết, xem bài chi Tử đinh hương.
*Một trong các tên gọi khác của cây pơ mu (*[[Fokienia hodginsii]]*) thuộc họ Hoàng đàn (Cupressaceae), bộ Thông (Pinales). Xem bài chi Pơ mu.

## Nhân vật
* Đinh Hương, ca sĩ sinh năm 1987, giành giải á quân chương trình *[[Giọng hát Việt (mùa 1)|Giọng hát Việt]]* mùa thứ nhất (2012).
Quận Columbia

**Quận Columbia** là tên của tám quận tại Hoa Kỳ. Tên này cũng được dùng trong tiếng Việt để chỉ ***[[Washington, D.C.|District of Columbia]]***, thủ đô của Hoa Kỳ.

* Quận Columbia, Arkansas
* Quận Columbia, Florida
* Quận Columbia, Georgia
* Quận Columbia, New York
* Quận Columbia, Oregon
* Quận Columbia, Pennsylvania
* Quận Columbia, Washington
* Quận Columbia, Wisconsin

## Xem thêm
* Quận Columbiana, Ohio
Đèo

**Đèo núi** (quan sơn) hay thường gọi là **đèo** là một đoạn tuyến đường vượt qua một dãy núi hoặc trên một sườn núi, thường là được bố trí để đi lại thuận tiện nhất qua một dãy núi.

Điểm có độ cao lớn nhất nhất của đường đèo gọi là *đỉnh đèo* hoặc điểm *yên ngựa*, nơi hai phía đều có độ cao thấp hơn.

*Đèo đồi* là khái niệm ít dùng, để chỉ các *đèo* vượt qua các đồi thấp.

Đèo tồn tại gắn liền với đường giao thông, nên tùy theo sự phát triển giao thông và du lịch mà đèo có được biết đến hay không.

## Một số hình ảnh

Hình:Xe qua đèo.jpg|Xe qua đèo ở khu vực Bảo Thắng, Lào Cai
Tập tin:Đèo Mã Pì Lèng.jpg|Đèo Mã Pí Lèng, Hà Giang
Tập tin:Khau Phạ.jpg|Đèo Khau Phạ trên quốc lộ 32 qua Mù Cang Chải, Yên Bái
Tập tin:NR12 Minh Hoa.jpg|Một đoạn đường trên đèo Mụ Giạ
Tập tin:Đèo Cả, đoạn Đại Lãnh, Khánh Hòa.JPG|Đèo Cả, đoạn Đại Lãnh, Khánh Hòa
Tập tin:Deo_Song_Pha_1.jpg|Đèo Sông Pha, Ninh Thuận, nhìn về hướng đông bắc.
Stelvio Pass Bolzano side 2.jpg|Đèo Stelvio ở khu vực Alps (Ý)
Agua negra argentina.JPG|Đèo Agua Negra giữa Argentina và Chile.
Bealach na Ba Pano.jpg|Bealach na Bà nối Applecross ở Cao nguyên Tây Bắc Scotland.
Dead Woman's Pass from above.jpg|Đèo Warmi Wañusqa trên Đường mòn Inca tới Machu Picchu ở Peru
Ornak a14.jpg|Pass in Đèo Tatras (Ornak, Ba Lan).
Zadielska tiesnava.jpg|Đèo Zádielska tiesňava ở Slovak Karst (Slovakia).
Way to Thorong La.JPG|Đường mòn từ Manang đến Mustang qua đèo Thorong La, Nepal.
Darcha Padum Road Below Shinku La Lahaul Oct22 A7C 03533.jpg|Con đường quanh co bên dưới Shingo La ở Himachal Pradesh, Ấn Độ
CrawfordNotchCenter.jpg|Crawford Notch ở New Hampshire, Hoa kỳ


## Đèo tại Việt Nam nổi tiếng

* Đèo An Khê
* Đèo Bảo Lộc
* Đèo Bắc Sum
* Đèo Bông Lau
* Đèo Cả
* Đèo Chuối
* Đèo Cù Mông
* Đèo Đại Ninh
* Đèo Hải Vân
* Đèo Keo Nưa
* Đèo Khánh Lê
* Đèo Khau Cọ
* Đèo Khau Liêu
* Đèo Khau Phạ
* Đèo Khế
* Đèo Lò Xo
* Đèo Lũng Lô
* Đèo Mã Phục
* Đèo Mã Pí Lèng
* Đèo Mang Yang
* Đèo Mẹ Bồng Con
* Đèo Mụ Giạ
* Đèo Ngang
* Đèo Ngoạn Mục
* Đèo Ô Quý Hồ
* Đèo Pha Đin
* Đèo Phượng Hoàng
* Đèo Prenn
* Đèo Tam Điệp
* Đèo Thung Khe
* Đèo Vi Ô Lắc

## Đèo nổi tiếng trên thế giới
Những đèo cao nhất:
* Đèo cao nhất thế giới mà mô tô có thể đi được là đèo Semo La ở Tây Tạng cao 5.565 m.
* Đèo thánh Bernard (Great St. Bernard Pass), cao 2.473 m trên dãy An pơ (Alps).
* Đèo Khardungla, cao 5.359 m, ở Jamu và Kashmir, Ấn Độ.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*
Đèo Cù Mông

**Đèo Cù Mông** nằm trên Quốc lộ 1 ở ranh giới giữa 2 tỉnh Gia Lai và Đắk Lắk 

Đèo là một trong những đèo núi hiểm trở nhất Việt Nam. Đèo dài 7&nbsp;km, từ km 1239 đến km 1247 + 470, độ cao của đỉnh đèo là 245 m, độ dốc 9%. Đường dốc, có nhiều cua gấp, 2 bên là núi cao, dễ gây ra tai nạn giao thông.
 
Về địa lý, đèo là tuyến đường bộ đi qua dãy núi Cù Mông, 1 trong những nhánh đâm ra biển của dãy Trường Sơn Nam. Trước đây khi chưa có tuyến đường quốc lộ 1D và hầm Cù Mông thì đèo là con đường chính để qua lại giữa Gia Lai và Đắk Lắk

## Lịch sử
Theo sử sách, năm 1471 sau trận chiến giữa Đại Việt và Chiêm Thành, người Chăm thua trận nên đã bị mất vùng đất phía Bắc từ đèo Hải Vân tới đèo Cù Mông, và từ năm 1471 đèo Cù Mông này chính là ranh giới mới giữa Đại Việt và Chiêm Thành cho đến năm 1611.

## Hầm đường bộ Cù Mông
Hầm đường bộ Cù Mông trên quốc lộ 1 và đường cao tốc Bắc – Nam phía Đông đoạn Quy Nhơn – Chí Thạnh đã được xây dựng để giảm đường đèo dốc quanh co. Hầm có chiều dài toàn tuyến hơn 6,6&nbsp;km, trong đó chiều dài hầm 2,6&nbsp;km. Trên tuyến còn có 2 cầu với tổng chiều dài 36 m. Hầm gồm 2 ống hầm, thiết kế cho vận tốc lưu hành 80&nbsp;km/h, quy mô 2 làn xe và 2 làn dừng khẩn cấp. Sau khi hoàn thành, hầm giúp nhằm giảm thiểu tai nạn giao thông, đặc biệt là khúc cua gấp, độ dốc lớn, gây nguy cơ mất an toàn giao thông nhất là với các xe tải nặng, xe siêu trường, siêu trọng trên đèo này.

Hầm khởi công tháng 9 năm 2015 và đã hoàn thành và thông xe ngày 21 tháng 1 năm 2019.

## Chú thích

## Xem thêm

## Liên kết ngoài
Quốc lộ 3

**Quốc lộ 3** là tuyến đường huyết mạch nối thủ đô Hà Nội với các tỉnh trung du và miền núi phía Bắc.

## Lộ trình
Quốc lộ 3 dài 366&nbsp;km, chạy theo hướng Nam – Bắc. Điểm đầu từ phía Bắc cầu Đuống tại Phù Đổng – Hà Nội qua Sóc Sơn và đi qua các tỉnh: Thái Nguyên, Cao Bằng. Điểm cuối tại cửa khẩu Tà Lùng biên giới Việt – Trung. Tổng chiều dài 350,44&nbsp;km.

Đoạn từ cầu Đuống đến xã Phủ Thông (tỉnh Thái Nguyên) dài khoảng 180&nbsp;km, đường bằng phẳng. Đoạn xã Phủ Thông đến xã Phục Hòa (tỉnh Cao Bằng), dài khoảng 170&nbsp;km, qua vùng núi cao, đường quanh co, vách ta luy cao, vực sâu. Riêng đoạn phường Thục Phán – Thủy Khẩu, Quốc lộ 3 qua các thung lũng, dân cư thưa thớt, dễ bị ngập nước vào mùa mưa.

Trên tuyến quốc lộ có tổng cộng 84 cầu; đi qua một số đèo dốc lớn như: đèo Giàng, đèo Gió, đèo Cao Bắc, đèo Tài Hồ Sìn, đèo Mã Phục, Kéo Pựt và đèo Khâu Chỉa.

## Lịch sử
Quốc lộ 3 là một trong 8 tuyến quốc lộ có điểm đầu từ Hà Nội, được hình thành từ thời phong kiến. Đến thế kỷ XIX, trục đường đã được người Pháp nâng cấp. Sau 1954 và đặc biệt là sau năm 1975, trục đường được nâng cấp và mở rộng hơn nữa, trở thành con đường huyết mạch nối Hà Nội với các tỉnh trung du và miền núi phía Bắc.

## Chú thích

## Tham khảo
Đèo Lũng Lô

**Đèo Lũng Lô** là đèo trên Quốc lộ 37 ở ranh giới huyện Phù Yên tỉnh Sơn La và huyện Văn Chấn tỉnh Yên Bái, Việt Nam.

Đèo còn có tên gọi khác là **Đèo Đao**. Đèo Lũng Lô được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng là di tích lịch sử quốc gia tại Quyết định số 1409/QĐ-BVHTTDL ngày 27/8/2012 

## Địa lý
Đèo Lũng Lô nằm trên Quốc lộ 37 (tức Đường 379 cũ, nối Quốc lộ 32 với Quốc lộ 32B) tại vùng đất giáp ranh giữa *bản Bau* xã Mường Cơi huyện Phù Yên tỉnh Sơn La và *bản Dạ* xã Thượng Bằng La huyện Văn Chấn tỉnh Yên Bái.

Đèo cách thị trấn Phù Yên huyện Phù Yên, tỉnh Sơn La 33&nbsp;km về phía đông bắc. Đèo dài 15&nbsp;km từ Km349 đến Km364, có độ dốc 10%.

## Lịch sử
Trong Chiến tranh Đông Dương, đèo Lũng Lô nằm trên một trong những con đường tiếp vận vũ khí đạn dược và lương thực cho Chiến dịch Điện Biên Phủ. Lực lượng của Pháp ném xuống đây gần 12.000 tấn bom.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Quốc lộ 7

**Quốc lộ 7** (còn được gọi là **Quốc lộ 7A**) là quốc lộ dài 220&nbsp;km, nằm hoàn toàn trong địa phận tỉnh Nghệ An.

## Lộ trình
Điểm đầu của quốc lộ 7 cắt với tuyến đường sắt Bắc - Nam tại thị trấn Diễn Châu, huyện Diễn Châu (giao với Quốc lộ 1); điểm cuối tại cửa khẩu Nậm Cắn (biên giới Việt - Lào thuộc xã Nậm Cắn, huyện Kỳ Sơn). Quốc lộ này chạy qua các huyện Diễn Châu, Yên Thành, Đô Lương, Anh Sơn, Con Cuông, Tương Dương, Kỳ Sơn. Hầu hết thị trấn huyện lỵ của các huyện nói trên (Diễn Châu, Đô Lương, Kim Nhan, Trà Lân, Thạch Giám, Mường Xén) đều nằm trên Quốc lộ 7.

Quốc lộ 7 còn giao với các con đường như: Quốc lộ 1, Quốc lộ 15, Quốc lộ 46, đường tỉnh 534, đường tỉnh 538, đường Hồ Chí Minh, đường cao tốc Bắc – Nam phía Đông, đường tỉnh lộ 27D (Anh Sơn), đường tỉnh lộ 496 (Đô Lương) đường Hồ Tông Thốc (Tương Dương) và đường Đặng Thúc Hứa (Yên Thành).

Quốc lộ 7 còn chạy sang Lào. Tuyến đường này bên Lào cũng được gọi là Quốc lộ 7. Tuyến đường này dài 65&nbsp;km và nó giao nhau với đường 1C ở Lào (hay còn gọi là đường Soxomphone)

## Thông số chung

*Đường được đổ nhựa hoàn toàn; mặt đường rộng từ 3,5 đến 10 m. 
*Đoạn Diễn Châu - Đô Lương đã được san bê tông bằng phẳng, qua khu vực đông dân cư.
*Đoạn Đô Lương - Nậm Cắn dài 192&nbsp;km, chạy dọc sông Cả, gần Nậm Cắn đường qua đèo Mường Xén dài 22&nbsp;km, độ dốc 10-12%, đường hẹp, xe tránh nhau khó khăn, nhiều đoạn có vách ta luy cao hay bị sạt lở vào mùa mưa. Tuy nhiên vào năm 2015 chính phủ đã mở rộng mặt đường nhiều đoạn và làm thêm nhiều cầu mới nên đoạn đường từ thị trấn Đô Lương lên đến đường Hồ Chí Minh tương đối rộng rãi và tốt.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Phép đổi biến tích phân

Trong giải tích, phép **đổi biến** là một công cụ để tính nguyên hàm và tích phân.

Nếu *f*(*x*) là một hàm số khả tích, và *φ(t)* là một hàm số liên tục khả vi có miền xác định là khoảng [*a*, *b*] và miền giá trị nằm trong miền xác định của *f*. Đồng thời *φ'(t)* là khả tích trên [*a*,*b*] và

:
\phi'(t) \ne 0 \quad cho mọi *t* trong [*a*,*b*]

Thì

:
\int_{\phi(a)}^{\phi(b)} f(x)\,dx = \int_{a}^{b} f(\phi(t)) \phi'(t)\,dt 


Công thức này có thể ghi nhớ thông qua công thức Leibniz: thế cùng lúc *x* = φ(*t*) và *dx* = φ'(*t*) *dt* (do *dx* / *dt* = φ'(*t*)) vào biểu thức tích phân.

Công thức trên có thể được dùng để biến đổi một tích phân thành một tích phân có thể dễ tính hơn. Có thể biến đổi từ vế phải sang vế trái, hoặc từ vế trái sang vế phải, tuỳ theo ứng dụng. Việc biến từ vế trái sang vế phải còn được gọi là **phép thế-u**.

## Tham khảo
Trận Minden

**Trận đánh Minden** là trận xảy ra ở miền Bắc Đức vào ngày 1 tháng 8 năm 1759 trong cuộc Chiến tranh Bảy năm. 42.500 quân Phổ – Hanover – Anh do Vương công Ferdinand xứ Brunswick thống lĩnh, với 170 khẩu đại pháo, đã đánh tan tác 54.000 quân Pháp (với 162 khẩu đại pháo) do Thống chế de Broglie chỉ huy. Vương công Ferdinand là một trong những cận tướng của vua Friedrich II Đại Đế nước Phổ. Quân Pháp tháo chạy, và họ chỉ có thể rút quân an toàn do viên chỉ huy Kỵ binh Anh là Huân tước Sackville thiếu kinh nghiệm và không biết nghe lệnh. Sau chiến thắng, Vương công Ferdinand truy kích quân Pháp gần đến sông Rhine. Trận Minden là một trận đánh được biết đến nhiều trong cuộc Chiến tranh Bảy Năm.

Khi hay tin về chiến thắng lừng lẫy này của đạo quân Phổ ở miền Tây, vua Friedrich II Đại Đế vui sướng và trở nên càng có chí khí hơn. Nhưng trong khi an toàn trên mặt trận phía Tây thì ông phải chịu nhiều khó khăn trên mặt trận chống liên quân Đế quốc Nga - Áo - Thụy Điển.

## Chú thích

## Tham khảo

* Gerhard Ritter, ''Frederick the Great: a historical profile'', University of California Press, 1968.
* Jay Luvaas, ''Frederick the Great on the Art of War'', Da Capo Press, 1999. ISBN 0306809087.
* Trevor Nevitt Dupuy, ''The military life of Frederick the Great of Prussia'', F. Watts, 1969.
* Christopher Duffy, ''Frederick the Great: A Military Life'', Routledge, 1988. ISBN 0415002761.
Cườm khô

**Cườm khô** của thủy tinh thể trong mắt là hiện trạng thủy tinh thể bị đục làm kém thị giác.

## Nguyên nhân
Cườm thường do nhiều yếu tố khác nhau gây ra, nhưng đa số là do lớn tuổi. 
* Lớn tuổi: Khoảng 50% người tuổi 65-74 và 70% người tuổi trên 75 bị cườm
* Tia sáng cực tím: Nếu mắt bị chói lâu có thể tạo cườm
* Do bệnh khác tạo nên: Điển hình là bệnh Đái tháo đường
* Bệnh bẩm sinh
* Tai nạn vào mắt
* Phơi nhiễm phóng xạ

## Triệu chứng
* Thị giác bị mờ hay tối lại
* Ban đêm mắt không thấy rõ
* Bị chói khi quá sáng
* Nhìn thấy hào quang chung quang đèn
* Phải thay kính mắt nhiều lần
* Có cảm tưởng màu sắc đồ vật bị ố hay vàng đi
* Đôi khi nhìn một vật thành hai (bằng một mắt)

## Phân loại
Cườm có nhiều dạng: nặng hay nhẹ, cứng hay mềm, thay đổi nhanh hay chậm, toàn bộ thủy tinh thể hay chỉ một phần.
Có ba dạng cườm chính - phân định theo phần nào của thủy tinh thể bị ảnh hưởng:

* **Lõi (Nuclear):** Chất đặc trong lõi thủy tinh thể bị đục và từ từ cứng lại, thay đổi độ hội tụ của mắt. Đôi khi trong một thời gian ngắn có thể làm nhãn quan khá ra và nhiều người khỏi đeo kính khi đọc sách. Nhưng sau đó lõi tiếp tục bị đục mờ nhiều hơn, ố thành màu vàng, xanh rồi nâu. Bệnh nhân khó phân biệt hình vật khi gần tối.
* **Vỏ (Cortical):** Bắt đầu như một vệt trắng, cườm ăn lan theo lớp màng bọc thủy tinh thể từ ngoài rìa vào trung tâm và gây rối loạn cho ánh sáng đi qua thủy tinh thể. Thị giác xa và gần đều bị giảm, đôi khi hình ảnh bị bóp méo. Bệnh nhân hay bị chói mắt và khó phân biệt sáng tối.
* **Dưới vỏ (Subcapsular):** Loại cườm này mọc khu phía sau thủy tinh thể, dưới lớp màng bọc, và thường nằm trên trục thị giác chắn hoặc làm rối loạn tia sáng đi vào võng mạc. Bệnh nhân đọc sách không rõ chữ, hay bị chói và khi tối thường thấy hào quang chung quanh những điểm sáng.

## Phòng ngừa

## Những chứng bệnh liên hệ

* Rối loạn Chromosom

:*Hội chứng Alport
:* hội chứng Cri-du-chat
:* hội chứng Conradi
:* Myotonia dystrophica
:* hội chứng Patau
:* hội chứng Schmid-Fraccaro
:* hội chứng Edward's (Trisomy 18)
:* hội chứng Turner's
* Bệnh Da liễu
:* Atopic dermatitis
:* Basal-cell nevus syndrome
:* Ichthyosis
:* Pemphigus
* Chuyển hóa và Dinh dưỡng
:* Aminoaciduria (Lowe's syndrome)
:* Đái tháo đường
:* Fabry's disease
:* Galactosemia
:* Homocystinuria
:* Tăng ứ Vitamin D
:* Hyperparathryroidism
:* Suy giáp trạng
:* Mucopolysaccharidoses
:* Wilson's disease
* Bệnh truyền nhiễm
:* Bẩm sinh
::* Congential herpes simplex
::* Congenital syphilis
::* Cytomegalic inclusion disease
::* Rubella
:* Nhiễm trùng
::* Cysticercosis
::* Leprosy
::* Onchocerciasis
::* Toxoplasmosis
* Thuốc hay độc tố
:* Corticosteroids
:* Haloperidol
:* Miotics
:* Triparanol

## Xem thêm
* Fred Hollows

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Hồ Đại Lải

**Hồ Đại Lải** là một hồ nước nhân tạo nằm trên địa bàn xã Ngọc Thanh và xã Cao Minh thuộc tỉnh Phú Thọ, cách thủ đô Hà Nội 40&nbsp;km về phía Bắc.

Thoạt tiên, hồ được khởi công đào từ năm 1959 với mục đích lấy nước tưới tiêu phục vụ nông nghiệp, đến năm 1963 cơ bản hoàn thành.

Hồ Đại Lải rộng tới 5,25&nbsp;km² và các vùng phụ cận đồi núi, rừng cây có tổng diện tích khoảng 30&nbsp;km². Giữa hồ có đảo chim rộng 3 ha.

Với tổng dung tích 34,5 triệu m³ ở mức cốt tràn của đập là 23m, hồ cung cấp nước phục vụ sản xuất nông nghiệp cho hơn 2.000 ha đất canh tác của xã Bình Xuyên, phường Phúc Yên (tỉnh Phú Thọ) và xã Mê Linh, Sóc Sơn (Hà Nội); hồ có chức năng ngăn và xả lũ cho toàn bộ khu vực này.

Năm 1964, rừng được trồng ở khu vực Đại Lải nhưng sau đó đã bị phá sạch. Mãi đến năm 1984, rừng mới được trồng lại và đến năm 1987, khu vực hồ được đưa vào khai thác du lịch. Hiện nay khu vực hồ là khu nghỉ dưỡng và du lịch xanh với hàng loạt khách sạn, nhà hàng, khu vui chơi giải trí bao quanh vùng hồ.

## Ảnh

Tập tin:Hồ Đại Lải 2.jpg|Khu vui chơi bên hồ Đại Lải. 
Tập tin:Hồ Đại Lải 3.jpg|Phong cảnh hồ Đại Lải. 
Tập tin:Bãi tắm hồ Đại Lải.jpg|Một bãi tắm tại hồ Đại Lải. 
Tập tin:Nhà sáng tác Đại Lải.jpg|Nhà sáng tác Đại Lải.


## Chú thích

## Liên kết ngoài
* Khu du lịch Đại Lải- điểm du lịch sinh thái hấp dẫn  Lan Phương, UBND thị xã Phúc Yên tỉnh Vĩnh Phúc đăng 19/04/2016
* Hồ Đại Lải - Điểm đến - Tổng cục Du lịch  2014
* BAN QUẢN LÝ KHU DU LỊCH ĐẠI LẢI 
* Khu du Lịch Đại Lải  UBND thị xã Phúc Yên đăng 08/10/2014
Hồ Ayun Hạ

**Hồ Ayun Hạ** là hồ nước nhân tạo thuộc tỉnh Gia Lai.

Hồ hình thành khi dòng sông Ayun được chặn lại vào đầu năm 1994, để khởi công xây dựng công trình thủy lợi Ayun Hạ, đập chính và cửa cấp nước của hồ nằm trên địa bàn xã Chư A Thai huyện Phú Thiện, cách thành phố Pleiku 70&nbsp;km về phía Đông Nam. Vùng ngập chính của hồ thuộc địa phận xã HBông huyện Chư Sê.

Mặt nước hồ có diện tích 37 km2, chiều dài 25&nbsp;km nơi rộng nhất 5&nbsp;km.

## Thủy điện
Năm 1999, **nhà máy thủy điện Ayun Hạ** 3 MW được xây dựng.

## Tham khảo

## Xem thêm
* Thủy điện Ayun Thượng 1A 
* Thủy điện Ayun Trung 

## Liên kết ngoài
Đèo An Khê

**Đèo An Khê** là đèo trên Quốc lộ 19 ở vùng giáp ranh giữa xã Cửu An và xã Bình Khê, tỉnh Gia Lai, Việt Nam.

Đèo An Khê dài 8&nbsp;km. Quốc lộ 19 từ Quy Nhơn đi Pleiku tỉnh Gia Lai. Đèo An Khê là đèo dài và nguy hiểm nhất trên tuyến.
Độ cao đèo An Khê là 740m

## Lịch sử
Đèo An Khê liên quan đến cuộc khởi nghĩa Tây Sơn ở thế kỷ 18.

Trong chiến tranh Đông Dương, từ 13 đến 28 tháng 1 năm 1953, tại đây đã diễn ra chiến dịch An Khê của quân đội Nhân dân Việt Nam. Đây là chiến thắng lớn nhất của Việt Minh trên chiến trường Nam Trung Bộ tính đến thời điểm đó.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Chiến dịch An Khê 
* Đèo Mang Yang
Hiệu ứng domino

**Hiệu ứng domino** là một phản ứng chuỗi xảy ra khi một thay đổi nhỏ tại điểm gốc của hệ có thể gây ra những thay đổi tương tự tại các điểm lân cận, từ đó lan tỏa ra các điểm xa hơn và tạo ra một chuỗi thay đổi tuyến tính. Hiệu ứng này thường được sử dụng trong trò chơi xếp quân domino, nó cũng được biết tới thông qua thuyết domino, học thuyết chính trị hay được đề cập trong giai đoạn chiến tranh Việt Nam.

## Mô tả

Khi xếp các quân cờ domino đứng cạnh nhau với khoảng cách giữa hai quân cờ không quá xa, ta có thể đẩy đổ một quân cờ domino đầu tiên, quân cờ đó sẽ đổ vào quân cờ đứng cạnh khiến nó đổ theo, quá trình này tiếp diễn đến khi toàn bộ loạt quân cờ domino đều đổ. Các thay đổi đối với những quân cờ là giống nhau, vì vậy chúng tạo ra một chuỗi thay đổi tuyến tính, điều này có được khi ta coi hệ quân cờ domino là độc lập và sự thay đổi của hệ chỉ gây ra bởi tác động tới quân cờ đầu tiên, điều này khác với hiệu ứng cánh bướm khi thay đổi của hệ còn phụ thuộc nhiều điều kiện khác và vì thế chúng là phi tuyến tính.

## Hình ảnh

Hình:Toppledominos.jpg|Các quân cờ domino xếp hàng.
Hình:Domino effect.jpg|Một minh họa khác cho hiệu ứng domino.
Hình:Domino 01.jpg|Trò chơi xếp quân domino.
Hình:Domino 02.JPG|Cận cảnh hệ quân domino.


## Xem thêm
* Hiệu ứng cánh bướm
* Quan hệ nhân quả
* Thuyết domino

## Tham khảo

*
Nhiệt nóng chảy

**Nhiệt lượng nóng chảy** hay **nhiệt nóng chảy** của một chất được định nghĩa là nhiệt lượng cần thiết để cung cấp cho một đơn vị đo về lượng chất đó (như đơn vị đo khối lượng hay số phân tử như mol) để nó chuyển từ trạng thái rắn sang trạng thái lỏng, tại nhiệt độ nóng chảy.

Nhiệt lượng nóng chảy cũng đúng bằng nhiệt lượng tỏa ra bởi một đơn vị đo lượng vật chất khi nó chuyển từ trạng thái lỏng sang rắn, tại nhiệt độ đóng băng.

Trong hệ thống đo lường quốc tế, đơn vị đo của nhiệt lượng nóng chảy là ***[[Joule]] trên [[kilôgam]]***, J·kg−1 hay J/kg, hoặc ***[[Joule]] trên [[mol]]***.
## Xem thêm
*Nhiệt bay hơi
*Nhiệt dung riêng
*Nhiệt độ nóng chảy

## Tham khảo

Kí hiệu:lambda
Nhiệt độ sôi

[nhỏ|253x253px|Nhiệt độ sôi (đường màu hồng) và nhiệt độ nóng chảy (đường màu xanh lam) của tám [Acid carboxylic|axit cacboxylic đầu tiên (°C)]]
**Nhiệt độ sôi** hay **điểm sôi** của một chất lỏng là nhiệt độ mà áp suất hơi của chất lỏng bằng với áp suất chung quanh chất lỏng. Khi đạt tới ngưỡng đó thì chất chuyển trạng thái từ lỏng sang khí.

Khi nói tới như nhiệt độ của thay đổi ngược lại (tức là từ trạng thái khí sang trạng thái lỏng), nó được coi là **nhiệt độ ngưng tụ** hay **điểm ngưng tụ**.

Không giống như điểm nóng chảy, điểm sôi tương đối nhạy cảm với áp suất.

## Xem thêm
* Danh sách nguyên tố hóa học theo điểm bay hơi
* Các pha của vật chất
*Nhiệt hoá hơi
*Điểm nóng chảy 
*Điểm ba trạng thái 
*Sự suy giảm điểm đóng băng 
*Nóng chảy
*Ngưng tụ
*Thăng hoa

## Tham khảo
Quốc lộ 9 (định hướng)

**Quốc lộ 9** có thể là:
*Quốc lộ 9: tuyến đường đi hoàn toàn trên địa phận tỉnh Quảng Trị, bắt đầu từ thành phố Đông Hà và kết thúc tại cửa khẩu Lao Bảo
*Quốc lộ 9 (Ba Lan): tuyến đường kết nối hai thành phố Radom và Rzeszów
*Quốc lộ 9 (Lào): tuyến đường nằm trọn trong tỉnh Savannakhet, kết nối với Quốc lộ 9 của Việt Nam.