Biển Đông

**Biển Đông** là tên riêng mà Việt Nam dùng để gọi vùng biển có tên quốc tế là **South China Sea** (tiếng Anh, có thể hiểu là "Biển Hoa Nam", tương tự "East China Sea" cho Biển Hoa Đông) hay **Mer de Chine méridionale** (tiếng Pháp), là một biển rìa lục địa và là một phần của Thái Bình Dương, trải rộng từ Singapore tới eo biển Đài Loan và bao phủ một diện tích khoảng 3.447.000 km². Vịnh Bắc Bộ và vịnh Thái Lan thuộc Biển Đông. Đây là biển lớn thứ tư thế giới sau biển Philippines, biển San Hô và biển Ả Rập. Vùng biển này và các quần đảo của nó là đối tượng tranh chấp và xung đột giữa một vài quốc gia trong vùng.

## Tên gọi
### Cách gọi theo Việt Nam
Tại Việt Nam, tên gọi **Biển Đông** là tên gọi truyền thống, trước kia còn gọi là **bể Đông** hay **Đông Hải** theo từ Hán Việt, có nghĩa là vùng biển nằm ở phía đông Việt Nam. *[[Lịch triều hiến chương loại chí]]* của Phan Huy Chú, mục *Dư địa chí* chép: *Xét trong sách vở đã ghi chép, đất nước ta phía đông đến biển, phía tây giáp Vân Nam,...* Trong *[[Hoàng Việt địa dư chí]]*, Phan Huy Chú viết: 其地西接哀牢,東臨大海,南夾廣南,北連乂安。/ Kỳ địa tây tiếp Ai Lao, đông lâm đại hải, nam giáp Quảng Nam, bắc liên Nghệ An. / *Đất [[Đàng Trong]] phía tây tiếp giáp Ai Lao, phía đông [là] biển lớn, đoạn phía nam là [[Quảng Nam]], phía bắc nối liền với [[Nghệ An]].* Trong *[[Bình Ngô đại cáo]]*, Biển Đông được nhắc đến với tên gọi là **Đông Hải** (東 海). Nguyễn Trãi viết: 
Sử gia Trần Trọng Kim (1919) từng chép lại lời Bà Triệu rằng: 

Thời Nhà Nguyễn, người Việt cũng vẫn gọi Biển Đông là **bể Nam** nhưng bằng chữ Nôm, với nghĩa là *bể (biển) nước Nam*, khác biệt với Nam Hải bằng chữ Hán theo cách viết văn tự chữ Hán (gọi theo người Trung Hoa). Trong cuốn Đại Nam Quốc sử Diễn ca (1870), viết bằng chữ Nôm với thể thơ lục bát, đoạn An Dương Vương mất nước Âu Lạc vào tay Triệu Đà có viết như sau (ở đây *Bể Nam* và *Nam Hải* tương đương về vần luật và dấu thanh, nhưng Bể Nam được dùng mà không phải là Nam Hải): 

Ngoài ra thì tên theo âm Hán Việt tương ứng là **Đông Dương** cũng được sử dụng. Theo một số tài liệu hàng hải, bản đồ cũ vùng biển này còn được gọi là **Đông Dương Đại Hải** (東洋大海). Nó cũng dẫn đến tên tiếng Việt cho Bán đảo Đông Dương, trong khi quốc tế gọi bán đảo này là "Bán đảo Trung-Ấn".

### Cách gọi theo Tây phương

Tên gọi phổ biến nhất của biển này trong hầu hết các ngôn ngữ thường là *biển Nam Trung Hoa* (South China Sea), hay *biển Hoa Nam*, mang ý nghĩa là vùng biển nằm ở phía nam của đại lục địa Trung Quốc. Do tại Trung Quốc "Biển Đông" (Đông hải) được dùng để chỉ biển Hoa Đông nên cần chú ý phân biệt để tránh lẫn lộn hai khái niệm "Biển Đông" khác nhau này.

Tên gọi quốc tế của Biển Đông ra đời từ nhiều thế kỷ trước, là **biển Nam Trung Hoa ''(South China Sea)*** hay gọi tắt là *'biển Hoa Nam** vì thời bấy giờ [[Trung Quốc]] là nước rộng lớn nhất, phát triển nhất trong khu vực và có giao thương với [[phương Tây]] qua [[con đường tơ lụa]]. Tên gọi nhiều biển, đại dương vốn căn cứ vào vị trí của chúng so với các vùng đất gần đó cho dễ tra cứu, ''không có ý nói về chủ quyền'', cần tránh nhầm lẫn. Có thể kể ra các thí dụ là [[Ấn Độ Dương]], là [[đại dương]] ở phía nam [[Ấn Độ]], giáp nhiều nước ở [[châu Á]] và [[châu Phi]], không phải là của riêng nước [[Ấn Độ]]; hay [[biển Nhật Bản]], được bao quanh bởi [[Nga]], [[Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên|Bắc Triều Tiên]], [[Hàn Quốc]] và [[Nhật Bản]].

===Cách gọi theo Trung Quốc===
Trải dài hàng nghìn năm [[Bắc thuộc]] - Việt Nam bị Trung Quốc xâm chiếm, hầu hết bản đồ Trung Hoa vẽ về [[Việt Nam]] từ [[Thế kỷ 15|thế kỷ XV]] hoặc trước nữa cho tới đầu [[Thế kỷ 20|thế kỷ XX]] đều ghi biển cả phía đông Việt Nam là **Giao Chỉ dương**, nghĩa là ''biển Giao Chỉ''.

Thời [[Nhà Hán|Hán]] và [[Nam-Bắc triều|Nam Bắc triều]], [[người Hoa|người Trung Quốc]] gọi biển này là "**Trướng Hải**" ([[Chữ Hán phồn thể|Hán văn phồn thể]]: 漲海, [[Chữ Hán giản thể|Hán văn giản thể]]: 涨海), "**Phí Hải**" (Hán văn: 沸海), từ thời [[Nhà Đường|Đường]] dần dần đổi sang gọi là "**Nam Hải**" (南海). Hiện tại "Nam Hải" là tên gọi quan phương của biển này ở [[Trung Quốc]]. Từ thời cận đại, do tên gọi của biển này trong nhiều ngôn ngữ mang ý nghĩa là biển nằm ở phía nam Trung Quốc nên khi dịch sang [[Chữ Hán|Trung văn]] đã làm phát sinh thêm tên gọi "**Nam Trung Quốc Hải**" (giản thể: 南中国海, phồn thể: 南中國海) và "**Trung Quốc Nam Hải**" (phồn thể: 中國南海, giản thể: 中国南海).

''Thất Châu Dương'' là vùng Biển Đông nằm giữa đảo Hải Nam và [[quần đảo Hoàng Sa]] ngày nay, ở phía đông nam [[đảo Hải Nam]]. **Nam Dương** là tên người Trung Quốc thế kỷ 19 gọi phần lớn Biển Đông, trừ vịnh Giao Chỉ (tức vịnh Tonkin hay [[vịnh Bắc Bộ]]).


===Cách gọi theo Philippines===
[[Philippines]] gọi là **biển Luzon** (theo tên hòn đảo lớn [[Luzon]] của Philippines) hoặc **biển Tây Philippines** (West Philippines Sea).

===Cách gọi theo khu vực [[Đông Nam Á]]===
Trong bối cảnh tranh chấp căng thẳng về phân chia chủ quyền vùng biển, đã có quan điểm của một số học giả – sử gia đề xuất đổi tên biển thành "**biển Đông Nam Á**" ("Southeast Asia Sea") hay **biển Đông Nam châu Á** (South East Asia Sea) - là một tên gọi trung lập. Tên gọi này bắt nguồn từ việc khu vực kinh tế [[Đông Nam Á]] đang là thị trường năng động đang đà phát triển; các nước khu vực Đông Nam Á bao bọc hầu như toàn bộ chu vi của "Biển Đông" với tổng [[chiều dài]] bờ biển vào khoảng 130.000&nbsp;km trong khi đường bờ biển của các tỉnh duyên hải phía nam [[Trung Quốc]] chỉ vào khoảng 2.800&nbsp;km.

==Địa lý==

===Giới hạn===
[[Tổ chức Thủy văn học Quốc tế]] đề ra giới hạn của Biển Đông như sau:
<blockquote>
''Ở phía nam'': giới hạn phía đông và phía nam của [[eo biển Singapore]] và [[eo biển Malacca]], phía tây đến Tanjong Kedabu (), trải xuống bờ biển phía đông [[đảo Sumatra]] tới mũi Lucipara () rồi đến Tanjong Nanka - cực tây của đảo [[Bangka|Banka]] - băng qua đảo này đến Tanjong Berikat () rồi đến Tanjong Djemang () trên đảo [[Belitung|Billiton]], sau đó men theo bờ biển phía bắc đảo này đến Tanjong Boeroeng Mandi () rồi từ đó đến Tanjong Sambar () - cực tây nam của đảo [[Borneo]].<br />

''Ở phía đông'': xuất phát từ Tanjong Sambar, đi qua bờ phía tây [[đảo Borneo]] đến điểm phía bắc Tanjong Sampanmangio, rồi theo một đường thẳng đến các điểm phía tây của đảo [[Balabac, Palawan|Balabac]] và cụm rạn đá Secam, hướng đến điểm phía tây của đảo Bancalan và đến mũi Buliluyan (điểm tây nam của đảo [[Palawan]]), băng qua đảo này đến điểm phía bắc mũi Cabuli, rồi từ đây đến điểm tây bắc của đảo [[Lubang]] và đến mũi Fuego (14°08'B) thuộc đảo [[Luzon]], băng qua đảo này đến mũi [[mũi Engaño (Luzon)|Engaño]] (tức điểm đông bắc của đảo Luzon), rồi sau đó đi dọc theo một đường thẳng nối mũi này với điểm phía đông của đảo Balintang (20°B) và điểm phía đông của đảo [[Mavudis|Y'Ami]] (21°05'B), rồi từ đây hướng đến Garan Bi (mũi phía nam của [[địa lý Đài Loan|đảo Đài Loan]] (Formosa), băng qua đảo này đến điểm đông bắc của Santyo (25°B).<br />

''Ở phía bắc'': từ Fuki Kaku - điểm phía bắc của đảo Đài Loan - đến đảo [[Ngưu Sơn]], rồi sau đó đến điểm phía nam của đảo [[Bình Đàm (đảo)|Bình Đàm]] (25°25'B) rồi hướng về phía tây dọc theo vĩ tuyến 25°24'B tới bờ biển [[Phúc Kiến]].<br />

''Ở phía tây'': đất liền [[châu Á]], giới hạn phía nam của [[vịnh Thái Lan]] và bờ biển phía đông bán đảo [[Mã Lai]].
</blockquote>

Biển nằm trên một [[thềm lục địa]] ngầm; trong những [[kỷ băng hà]] gần đây nước biển đã hạ thấp xuống hàng trăm mét, và [[Borneo]] từng là một phần của lục địa [[châu Á]].

Các nước và lãnh thổ có biên giới với vùng biển này (theo chiều kim đồng hồ từ phía bắc) gồm: [[trung Quốc đại lục|đại lục Trung Quốc]], [[Ma Cao]], [[Hồng Kông]], [[Đài Loan]], [[Philippines]], [[Malaysia]], [[Brunei]], [[Indonesia]], [[Singapore]], [[Thái Lan]], [[Campuchia]] và [[Việt Nam]].

Nhiều con sông lớn chảy vào Biển Đông gồm các sông [[Châu Giang (định hướng)|Châu Giang]], [[Mân Giang]], [[sông Cửu Long (Phúc Kiến)]], [[sông Hồng]], [[mê Kông|sông Mê Kông]], [[sông Rajang]], [[sông Pahang]] và [[sông Pasig]].

===Địa danh trong Biển Đông===

[[Vịnh Bắc Bộ]] là phần Biển Đông giữa miền Bắc [[Việt Nam]] với [[Đảo Hải Nam]] miền Nam [[Trung Quốc]]. Bờ phía tây là bờ biển Việt Nam từ [[Thanh Hóa]] đến [[Móng Cái]]. Phía bắc từ Móng Cái trở sang phía đông là 2 tỉnh [[Quảng Tây]], [[Quảng Đông]] của Trung Quốc với [[bán đảo Lôi Châu]]. Bờ đông là [[đảo Hải Nam]] của Trung Quốc. Trong vịnh có hàng nghìn [[đảo]] nhỏ, với các đảo trong [[vịnh Hạ Long]] được UNESCO xếp loại là [[di sản thế giới#Di sản thiên nhiên|di sản thiên nhiên thế giới]]. [[Bạch Long Vĩ|Đảo Bạch Long Vĩ]] thuộc Việt Nam ở giữa vịnh, có diện tích khoảng 2,5&nbsp;km².

Hai quần đảo [[quần đảo Hoàng Sa|Hoàng Sa]] và [[Quần đảo Trường Sa|Trường Sa]] ở giữa Biển Đông đã được nhiều chính quyền Việt Nam liên tục thực hiện chủ quyền từ nhiều thế kỷ qua. [[Quần đảo Hoàng Sa]] do Trung Quốc dùng vũ lực chiếm giữ một phần từ năm [[1956]] và chiếm giữ hoàn toàn từ năm [[1974]]. Tranh chấp chủ quyền, một phần hay toàn bộ, cũng đã diễn ra tại [[quần đảo Trường Sa]] giữa [[Việt Nam]], [[Trung Quốc]], [[Philippines]], [[Malaysia]], [[Brunei]] và [[Đài Loan]].

Những lý do chính để các nước tranh chấp chủ quyền hai quần đảo trên là:
* [[Diện tích]] lãnh hải với đặc quyền kinh tế và việc triển khai [[quốc phòng]].
* Biển Đông nằm trên một trong những đường giao thông hàng hải lớn trên thế giới, có nguồn thủy sản và tiềm năng dầu khí.

Hiện nay sự tranh chấp đang được các bên thương lượng đàm phán vì sự hòa bình và ổn định trong khu vực để phát triển kinh tế.

===Các đảo và đá ngầm===

Phía đông bắc Biển Đông có [[quần đảo Đông Sa]] (''Pratas Islands'') hiện do [[Đài Loan]] quản lý nhưng [[Trung Quốc]] cũng tuyên bố chủ quyền.

Phía tây bắc Biển Đông cách đảo [[Lý Sơn]], [[Quảng Ngãi]], [[Việt Nam]] khoảng 200&nbsp;km, cách đảo [[Hải Nam]], [[Trung Quốc]] 235&nbsp;km có [[quần đảo Hoàng Sa]] với 18 đảo, cồn cát và 22 đá, bãi (theo giáo sư Sơn Hồng Đức, thì có đến 230 đảo, cồn, đá, bãi). [[Phú Lâm (đảo)|Phú Lâm]] là đảo lớn nhất. Độ cao tuyệt đối lớn nhất là 14 m, đo được tại một điểm trên [[đảo Đá]]. Quần đảo này hiện đang nằm dưới sự kiểm soát của [[Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa]] ([[Trung Quốc]]) nhưng [[Việt Nam]] và [[Đài Loan]] cũng tuyên bố chủ quyền.

Phía đông quần đảo Hoàng Sa có các bãi và núi ngầm như [[bãi Macclesfield|bãi ngầm Macclesfield]], [[núi ngầm Stewart]], [[bãi cạn Truro|bãi ngầm/cạn Truro]] và [[bãi cạn Scarborough]].
* Bãi cạn Scarborough: nằm về phía đông của bãi Macclesfield, gần bờ biển [[Philippines]]. Đây là một bãi san hô sâu khoảng 15 m.
* Bãi ngầm Truro: nằm về phía đông bãi cạn Scarborough, sâu 18,2 m.
* Núi ngầm Stewart: sâu tối thiểu 447 m, nằm rất gần đảo [[Luzon]] của [[Philippines]].

Bên trong vùng biển, có hơn 200 đảo và bãi đá ngầm đã được đặt tên, đa số chúng thuộc [[quần đảo Trường Sa]]. Quần đảo Trường Sa trải dài trên một vùng rộng 810&nbsp;km, dài 900&nbsp;km với khoảng 175 thực thể địa lý đã được xác định; hòn đảo lớn nhất là [[Ba Bình|đảo Ba Bình]] với chỉ hơn 1,36&nbsp;km [[chiều dài]] và điểm cao nhất là 3,8 mét.

Có một [[núi ngầm]] rộng 100&nbsp;km được gọi là bãi Cỏ Rong (tên [[tiếng Anh]]: ''Reed Bank''), nằm ở đông bắc quần đảo Trường Sa, cách biệt khỏi đảo [[Palawan]] của [[Philippines]] bởi máng biển Palawan. Hiện bãi Cỏ Rong nằm sâu 20 m dưới mực nước biển, song trước kia nó từng là một vùng đất nổi trước khi bị nước biển nhấn chìm vào cuối [[kỷ băng hà|thời băng hà]].
==Địa chất==
Biển Đông được hình thành từ [[thế Oligocen]] muộn đến [[thế Miocen]] sớm (32-17 triệu năm trước) bằng cơ chế [[tách giãn đáy đại dương]], tiếp tục phát triển như một biển rìa trong suốt [[đại Kainozoi]] ([[đại Tân Sinh]]) muộn. Hiện có nhiều quan điểm khác nhau về cơ chế thành tạo Biển Đông.

==Tài nguyên thiên nhiên==
Đây là một vùng biển có ý nghĩa ''địa lý chính trị'' vô cùng quan trọng. Nó là đường hàng hải đông đúc thứ hai trên thế giới, trong khi nếu tính theo tổng lượng hàng hóa thương mại chuyển qua hàng năm, hơn 50% đi qua [[eo biển Malacca]], [[eo biển Sunda]] và [[eo biển Lombok]]. Hơn 1,6 triệu m³ (10 triệu [[barrel|thùng]]) [[dầu mỏ|dầu thô]] được chuyển qua eo biển [[Melaka|Malacca]] hàng ngày, nơi thường xảy ra các vụ [[cướp biển|hải tặc]], nhưng hiện đã giảm nhiều so với giữa [[thế kỷ XX]].

Vùng này đã được xác định có trữ lượng [[dầu mỏ]] khoảng 1,2&nbsp;km³ (7,7 tỷ thùng), với ước tính tổng khối lượng là 4.5&nbsp;km³ (28 tỷ thùng). Trữ lượng [[khí thiên nhiên|khí tự nhiên]] được ước tính khoảng 7.500&nbsp;km³.

Theo những nghiên cứu do Sở môi trường và các nguồn lợi tự nhiên [[Philippines]], vùng biển này chiếm một phần ba toàn bộ đa dạng sinh học biển thế giới, vì vậy nó là vùng rất quan trọng đối với [[hệ sinh thái]].

==Tranh chấp biển==


Có rất nhiều tranh cãi về [[lãnh hải]] trên vùng Biển Đông và các nguồn tài nguyên của nó. Bởi [[Công ước Liên Hợp Quốc về Luật biển|Luật biển]] năm [[1982]] của [[Liên Hợp Quốc]] cho phép các nước có [[vùng đặc quyền kinh tế]] (EEZ) mở rộng 200 hải lý (370,6&nbsp;km) từ lãnh hải của họ, tất cả các nước quanh vùng biển có thể đưa ra tuyên bố chủ quyền với những phần rộng lớn của nó. [[Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa]] đã tuyên bố chủ quyền hầu như toàn bộ vùng biển. Những báo cáo gần đây cho thấy [[Trung Quốc]] đang phát triển một nhóm [[tàu sân bay]] để bảo vệ những đường vận chuyển nhiên liệu ở Biển Đông. Những vùng có nguy cơ tranh chấp gồm:
* [[Indonesia]] và [[Trung Quốc]] về vùng biển phía đông bắc [[quần đảo Natuna]].
* [[Philippines]] và [[Trung Quốc]] về những khu khai thác khí gas [[Malampaya]] và [[Camago]]; về bãi cát ngầm [[bãi cạn Scarborough|Scarborough]].
* [[Việt Nam]] và [[Trung Quốc]] về vùng biển phía tây [[Quần đảo Trường Sa]]. Một số hay toàn bộ quần đảo Trường Sa đang bị tranh chấp bởi [[Việt Nam]], [[Trung Quốc]], [[Đài Loan]], [[Philippines]] và một số nước khác.
* [[Quần đảo Hoàng Sa]] đang bị tranh chấp bởi [[Việt Nam]] và [[Trung Quốc]]; [[Trung Quốc]] quản lý một phần quần đảo từ năm [[1956]] và toàn bộ quần đảo từ năm [[1974]] đến nay.
* [[Malaysia]], [[Campuchia]], [[Thái Lan]] và [[Việt Nam]] về những vùng ở [[Vịnh Thái Lan]].
* [[Singapore]] và [[Malaysia]] dọc theo [[Eo biển Johor]] và [[Eo biển Singapore]].

Cả [[Trung Quốc]] và [[Việt Nam]] đều theo đuổi các tuyên bố chủ quyền một cách mạnh mẽ. Các nước tranh chấp thường xuyên thông báo về các vụ va chạm giữa các tàu hải quân.

[[Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á]] (ASEAN) nói chung và [[Trung Quốc]] nói riêng luôn muốn đảm bảo rằng những tranh chấp bên trong Biển Đông sẽ không leo thang trở thành xung đột quân sự. Vì vậy, các cơ cấu phát triển chung (''Joint Development Authorities'') đã được lập ra tại các vùng tranh chấp chồng lấn để cùng phát triển vùng và phân chia quyền lợi công bằng tuy nhiên không giải quyết vấn đề chủ quyền của vùng đó. Điều này đã trở thành sự thực, đặc biệt là ở [[Vịnh Thái Lan]]. Tuy nhiên, gần đây [[Trung Quốc]] đã tuyên bố sẽ không ngại **dùng vũ lực''' để chiếm đoạt quần đảo Trường Sa.

Trung Quốc tăng cường cải tạo các đảo và bãi đá tự nhiên, xây dựng các khu quân sự. Đặc biệt là việc xây dựng các đường băng, càng tăng cường thêm mưu đồ chiếm trọn Biển Đông, thực hiện yêu sách "đường 10 đoạn" (vốn không được quốc gia hay tổ chức nào công nhận). Những tuyên bố lãnh thổ chồng lấn ở Pulau Pedra Branca hay Pulau Batu Putih của cả Singapore và Malaysia đã được đưa ra Tòa án Công lý Quốc tế. Tòa án phán quyết theo chiều hướng có lợi cho Singapore.

## Xem thêm
* Vịnh Bắc Bộ
* Vịnh Thái Lan

### Chú thích

## Đọc thêm
* 

## Liên kết ngoài

* South China Sea Virtual Library
* Weekly Piracy Report