Chất béo

**Chất béo** bao gồm một nhóm các hợp chất hòa tan trong các dung môi hữu cơ và thường không hòa tan trong nước và nhẹ hơn nước. Về mặt hóa học, chất béo là triglycerides, este của glyxerol và một vài loại axit béo. Chất béo có thể tồn tại ở dạng rắn hoặc lỏng ở trong điều kiện nhiệt độ phòng phụ thuộc vào cấu trúc và thành phần của chúng. Mặc dù các từ "dầu", "mỡ" và "lipid" đều dùng để chỉ chất béo, "dầu" thường được dùng để chỉ chất béo ở dạng lỏng trong điều kiện phòng bình thường, trong khi "mỡ" là chỉ chất béo ở thể rắn trong điều kiện phòng bình thường. "Lipid" được dùng để chỉ cả chất béo ở thể lỏng và rắn, cùng với những chất liên quan khác, thường dùng trong ngữ cảnh y học hoặc hóa sinh. "Dầu" thường được dùng để chỉ chất không hòa trộn với nước và có cảm giác nhờn, ví dụ như dầu mỏ hay tinh dầu, bất kể cấu trúc hóa học.

Chất béo là một dạng lipid, chúng được phân biệt với các dạng lipid khác bởi các cấu trúc hóa học và tính chất vật lý. Loại chất béo này có vai trò rất quan trọng đối với các dạng sự sống, hỗ trợ cho các chức năng cấu trúc và chức năng trao đổi chất. Chúng là một phần quan trọng trong chế độ ăn của các sinh vật dị dưỡng (bao gồm cả con người). Chất béo và lipid được chia nhỏ trong cơ thể bởi các enzyme được gọi là lipases sản sinh trong tuyến tụy.

Ví dụ về các loại chất béo động vật có thể ăn được là mỡ lợn, dầu cá, bơ, mỡ cá voi. Chúng được lấy từ chất béo trong sữa và thức ăn, và dưới da, của động vật. Các loại chất béo thực vật ăn được có thể kể đến đậu phộng, đậu nành, hướng dương, vừng, dừa, dầu ô liu và bơ ca cao.

Các ví dụ trên về chất béo có thể phân loại thành chất béo bão hoà và chất béo không bão hoà. Chất béo bão hòa lại có thể tiếp tục được chia thành chất béo dạng cis, một loại chất béo phổ biến trong tự nhiên và chất béo chuyển hóa, một loại chất béo có ít trong tự nhiên nhưng xuất hiện trong dầu thực vật được hydro hóa một phần.

## Chất béo và cholesterol trong máu
Dầu, mỡ hay bơ đều chứa chất béo bão hòa, chất béo không bão hòa đơn và chất béo không bão hòa đa (những axit béo này còn được gọi là axit béo n- 6 hoặc omega- 6). Chất béo bão hòa làm tăng lượng cholesterol trong máu trong khi đó hai loại kia thì không. Cơ thể có thể tạo ra tất cả cholesterol cần thiết ngay cả khi bạn không ăn chút nào trong khẩu phần ăn và thậm chí là cả khi ta giảm lượng chất béo bão hòa.

Trong thực tế, 3/4 cholesterol trong cơ thể do chính cơ thể tạo ra. Chính lượng cholesterol và chất béo bão hòa quá thừa trong bữa ăn là nguy cơ mắc bệnh mạch vành. Vì vậy, chúng ta nên hạn chế chất béo dù bất kỳ loại nào, chỉ nên ăn vừa đủ theo tiêu chuẩn cân nặng và lứa tuổi.

## Tính chất hóa học

### Phản ứng thủy phân

* Thủy phân trong môi trường axit: Khi đun nóng chất béo với nước, có axit xúc tác, chất béo tác dụng với nước tạo ra các axit béo và glixerol.
(RCOO)_{3}C_{3}H_{5} + 3H_{2}O \rightleftharpoons 3RCOOH + C_{3}H_{5}(OH)_{3}

* Thủy phân trong môi trường kiềm: Khi đun chất béo với dung dịch kiềm, chất béo cũng bị thủy phân sinh ra muối của các axit béo và glixerol.
(RCOO)_{3}C_{3}H_{5} + 3NaOH \xrightarrow[]{ \ t^0 \ }3RCOONa + C_{3}H_{5}(OH)_{3}

Hỗn hợp muối natri (hoặc kali) của axit béo là thành phần chính của xà phòng, vì vậy phản ứng thủy phân của chất béo trong môi trường kiềm còn gọi là phản ứng xà phòng hóa.

### Phản ứng cộng H2 của chất béo lỏng
(C_{17}H_{33}COO)_{3}C_{3}H_{5} + 3H_{2} \xrightarrow[175-190^{0}C]{Ni} (C_{17}H_{35}COO)_{3}C_{3}H_{5}

Triolein (lỏng)                                 (rắn)

## Xem thêm
* Lipid
* Axit béo omega-3
* Axit béo omega-4
* Chất béo chuyển hóa
* Béo phì

## Tham khảo