open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mèo nhà lông ngắn

**Mèo nhà lông ngắn** là những con mèo nhà có lông ngắn, thuộc dạng mèo lai tạp hoặc có nguồn gốc lai giống không rõ ràng - vì vậy chúng không được xếp vào một nòi mèo nào cả. Trong cộng đồng những người yêu mèo, danh mục "mèo nhà lông ngắn" (**Domestic Shorthair** - **DSH**, **House Cat, Shorthair** - **HCS**, **Shorthair Household Pet**) tượng trưng cho một "nòi" giả và được dùng với mục đích phân loại (tuy nhiên nhiều cá thể thuộc các nòi "xịn" cũng bị đưa nhầm vào nhóm này). Ở đây, cần phân biệt mèo nhà lông ngắn với mèo Mỹ lông ngắn, mèo Anh lông ngắn hay các nòi mèo khác mang hai chữ "lông ngắn"; lý do đơn giản là, "mèo nhà lông ngắn" là tên mô tả... một con mèo nhà có lông ngắn, còn các tên sau là tên gọi riêng của các nòi mèo thật sự.

Mèo nhà lông ngắn là loại mèo phổ biến nhất ở Hoa Kỳ, chiếm 90-95 phần trăm số mèo ở nước này.

Mèo nhà lông ngắn thường có nhiều màu lông khác nhau và thường có xu hướng trở lại màu lông cũ sau nhiều thế hệ - tức là chúng mang trở lại màu lông của mèo khoang hay mèo mướp. Diện mạo của chúng cũng khá đa dạng và vì vậy, mèo nhà lông ngắn ở các quốc gia khác nhau thường có hình dáng và kích cỡ cũng khác nhau - vì chúng có vốn gen khác nhau. Mèo lông ngắn châu Á thường có diện mạo gần giống như mèo Xiêm hay mèo Tonkin trong khi đồng loại châu Âu thường tròn và to nặng hơn. Mèo lông ngắn cũng có ưu thế lai vì chúng sở hữu vốn gien rất đa dạng, do đó chúng ít bị bệnh về di truyền hơn so với các nòi mèo thuần chủng.

## Xem thêm

* Mèo nhà lông dài

## Chú thích

## Liên kết ngoài
*
Côn Minh (xã)

**Côn Minh** là một xã ở phía bắc của tỉnh Thái Nguyên, Việt Nam.

## Địa lý
Xã Côn Minh có vị trí địa lý:
*Phía đông giáp xã Trần Phú và tỉnh Lạng Sơn 
*Phía tây giáp xã Tân Kỳ, xã Cẩm Giàng và xã Vĩnh Thông
*Phía nam giáp xã Xuân Dương
*Phía bắc giáp xã Vĩnh Thông và xã Văn Lang.

Xã Côn Minh có diện tích 146,26&nbsp;km², dân số năm 2025 là 6.635 người. Trên địa bàn xã có Quốc lộ 3B chạy qua.

## Lịch sử
Tháng 6 năm 2025, xã Côn Minh được thành lập trên cơ sở nhập toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của xã Côn Minh (diện tích tự nhiên là 63,72&nbsp;km², dân số là 2.890 người), xã Quang Phong (diện tích tự nhiên là 45,04&nbsp;km², dân số là 1.825 người) và xã Dương Sơn (diện tích tự nhiên là 37,50&nbsp;km², dân số là 1.920 người) của huyện Na Rì. Trụ sở làm việc của xã nằm tại xã Quang Phong cũ.

## Hành chính
Đến năm 2019, xã Côn Minh có 14 thôn là Chợ A, Bản Lài, Chợ B, Nà Cằm, Chè Cọ, Bản Cào, Lùng Vạng, Nà Thỏa, Nà Ngoàn, Lùng Pảng, Lùng Vai, Nà Làng, Bản Cuôn, Áng Hin.

Xã Quang Phong có chín thôn là Tham Không, Nà Vả, Quan Làng, Khuổi Phầy, Nà Tha, Nà Rầy, Khuổi Căng, Nà Buốc, Khuổi Can.

Xã Dương Sơn có 13 thôn là Nà Giàng, Khuổi Kheo, Nà Nen, Nà Khoa, Nà Phai, Nà Ngăm, Nà Mình, Rầy Ỏi, Khuổi Chang, Khuổi Sluôn, Nà Giàu, Khung Xa, Nà Cà.

## Chú thích

## Xem thêm
Dương Sơn

**Dương Sơn** từng là một xã thuộc huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn, Việt Nam. Từ năm 2025, địa bàn thuộc xã Côn Minh, tỉnh Thái Nguyên.

## Địa lý
Xã Dương Sơn có vị trí địa lý:
*Phía bắc giáp xã Quang Phong và xã Trần Phú
*Phía đông giáp xã Trần Phú và tỉnh Lạng Sơn
*Nam giáp xã Xuân Dương và xã Đổng Xá
*Phía tây giáp xã Quang Phong.

Xã Dương Sơn có diện tích 33&nbsp;km², dân số năm 2019 1.536 người, mật độ dân số đạt 47 người/km².

Dương Sơn có tuyến đường liên xã nối đến quốc lộ 3B ở xã Trần Phú. Các con suối trên địa bàn xã gồm khuổi Nen, khuổi Kheo và dòng thượng nguồn của sông Na Rì.

## Hành chính
Xã Dương Sơn được chia thành 13 thôn: Khuổi Chang, Nà Nen, Nà Khoang, Khuổi Kheo, Rầy Ỏi, Khung Phja, Nà Phai, Nà Giàu, Nà Ngăm, Nà Cà, Khuổi Sluôn, Nà Giàng, Nà Mính.

## Chú thích

## Tham khảo
Gevork Andreyevich Vartanian

**Gevork Andreyevich Vartanian** (tiếng Nga: Геворк Андреевич Вартанян; tiếng Armenia: Գեվորգ Անդրեվիչ Վարդանյան; 17 tháng 2 năm 1924 – 10 tháng 1 năm 2012) là một điệp viên tình báo Xô Viết.

Vartanian sinh ra ở Nor Nakhichevan (hiện nay là Rostov trên sông Đông), là con trai của một chủ nhà máy người Iran gốc Armenia. Cha ông cũng làm điệp viên cho Liên Xô và đó là lý do khiến ông đưa gia đình trở lại Iran vào những năm 1930. Ở tuổi chưa đến 16, Gevork đã vào nghề tình báo và săn lùng những điệp viên phe phát xít ở Iran. Cha ông là một điệp viên Liên Xô cũng đã được gửi đến Ba Tư (nay là Iran) vào năm 1930, nơi ông làm việc trong 23 năm qua dưới một lốt một thương gia giàu có. Gevork Vartanian thậm chí chưa được 16 tuổi khi gia nhập ngành gián điệp. Năm 1955, ông tốt nghiệp Học viện Ngoại ngữ, Yerevan. Với bí danh Amir, năm 1942 đã trà trộn được vào một khóa đào tạo tình báo của Ông cho những điệp viên nói tiếng Nga ở Tehran mà Ông định cử sang Liên Xô sau đó. Theo Cục tình báo đối ngoại Nga, tổ chức kế thừa của KGB, Vartanian đã giúp Liên Xô phát hiện ra mạng lưới tình báo Ông ở nước này dù lúc đó Ông là đồng minh với Liên Xô trên chiến trường.
Ông là chủ yếu chịu trách nhiệm phát hiện "Chiến dịch bước nhảy dài" ám sát cả ba nhà lãnh đạo đồng minh tại hội nghị năm 1943 tại hội nghị Tehran vẽ lại bản đồ châu Âu hậu chiến của nhóm bộ ba đồng minh, nhà lãnh đạo Xô Viết Joseph Stalin, thủ tướng Ông Winston Churchill và tổng thống Mỹ Roosevelt.

Vartanian đã nhận những huân, huy chương cao quý nhất của nhà nước Xô Viết cũng như Armenia vì những đóng góp của ông.
## Tham khảo
Huy chương Robert Schuman

**Huy chương Robert Schuman** là một giải thưởng hàng năm của Nhóm đảng Nhân dân châu Âu (Dân chủ Kitô giáo) (*Group of the European People's Party*) (Christian Democrats) trong Nghị viện châu Âu dành cho những người có đóng góp trong việc bảo vệ nhân quyền.

Huy chương này được lập ra năm 1986 và được đặt theo tên cựu thủ tướng Pháp Robert Schuman.

## Những người đoạt Huy chương Robert Schuman

## Những người được truy tặng Huy chương Robert Schuman

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*
Quang Phong, Na Rì

**Quang Phong** từng là một xã thuộc huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn, Việt Nam. Từ năm 2025, địa bàn thuộc xã Côn Minh, tỉnh Thái Nguyên.

## Địa lý
Xã Quang Phong có vị trí địa lý:
*Phía bắc giáp xã Côn Minh và xã Trần Phú
*Phía đông giáp xã Trần Phú và xã Dương Sơn
*Phía nam giáp xã Đổng Xá
*Phía tây giáp xã Côn Minh và huyện Chợ Mới.

Xã Quang Phong có diện tích 45,50&nbsp;km², dân số năm 2019 là 1.446 người, mật độ dân số đạt 32 người/km².

Xã có quốc lộ 3B chạy qua địa bàn phía bắc theo chiều đông-tây. Các khe suối trên địa bàn gồm Nà Tha, Khuổi Nen, Tham Không, Quang Phong, khuổi Cạn.

## Hành chính
Xã Quang Phong được chia thành 9 thôn: Nà Buốc, Khuổi Can, Quan Làng, Nà Vả, Tham Không, Nà Rầy, Nà Tha, Khuổi Căng, Khuổi Phầy.

## Kinh tế
Diện tích tự nhiên là: 4.550,38 ha, trong đó diện tích đất nông - lâm nghiệp là: 4.414,85 ha, đất phi nông nghiệp 114,52 ha, đất chưa sử dụng 21,01 ha. Dân số 1.687 nhân khẩu với tổng số hộ là 389, trong đó có 128 hộ nghèo chiếm tỷ lệ 32,9% và 76 hộ cận nghèo chiếm tỷ lệ 19,54% (số liệu tính đến ngày 31/12/2019). Bình quân lương thực đầu người 843,45&nbsp;kg/người/năm. Ngành nghề chủ yếu là sản xuất nông - lâm nghiệp.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Văn Vũ

**Văn Vũ** từng là một xã thuộc huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn, Việt Nam. Từ năm 2025, địa bàn thuộc xã Cường Lợi, tỉnh Thái Nguyên.

## Địa lý
Xã Văn Vũ nằm ở phía bắc huyện Na Rì, có vị trí địa lý:
*Phía đông giáp tỉnh Lạng Sơn
*Phía tây giáp huyện Ngân Sơn và xã Văn Lang
*Phía nam giáp thị trấn Yến Lạc và xã Cường Lợi
*Phía bắc giáp huyện Ngân Sơn.

Xã Văn Vũ có diện tích 90,19&nbsp;km², dân số năm 2019 là 2.680 người, mật độ dân số đạt 30 người/km².

Văn Vũ có tuyến đường liên xã nối đến quốc lộ 3B ở xã Cường Lợi. Trên địa bàn xã có khá nhiều khe suối lớn nhỏ như Bản Poi, Khuổi Rịa, khuổi Tàn, khuổi Hủ, khuổi Mụ.

## Lịch sử
Địa bàn xã Văn Vũ hiện nay trước đây vốn là xã Vũ Loan và phần lớn xã Văn Học cũ.

Xã Vũ Loan được đổi tên từ xã Văn Vũ và xã Văn Học được đổi tên từ xã Tân Thành vào ngày 12 tháng 5 năm 1964 theo Quyết định số 150-NV của Bộ Nội vụ.

Trước khi sáp nhập, xã Vũ Loan có diện tích 79,63&nbsp;km², dân số là 1.828 người, mật độ dân số đạt 23 người/km², có 15 thôn: Thôm Eng, Nặm Slặc, Khuổi Tàn, Khuổi Phầy, Pác Thôm, Thôm Khon, Chang Ngoà, Nà Chia, Nà Deng, Thôm Khinh, Khuổi Vạc, Đăng, Pò Duốc, Nà Quáng, Khuổi Mụ. Xã Văn Học có diện tích 14,50&nbsp;km², dân số là 1.011 người, mật độ dân số đạt 70 người/km², có 8 thôn: Nà Ca, Pò Phjeo, Thôm Bả, Pò Slản, Pò Lái, Pò Cạu, Nà Tát, Nà Cằm.

Ngày 10 tháng 1 năm 2020, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 855/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Bắc Kạn (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 2 năm 2020). Theo đó, sáp nhập toàn bộ 10,56&nbsp;km² diện tích tự nhiên và 852 người thuộc 7 thôn: Nà Ca, Pò Pheo, Thôm Bả, Pò Rản, Pò Lải, Pò Cạu, Nà Cằm của xã Văn Học vừa giải thể và xã Vũ Loan thành xã Văn Vũ.

## Chú thích

## Tham khảo
Qom

**Qom** (; ) là một thành phố ở Iran và là thủ phủ của tỉnh Qom, cách 156&nbsp;km (97 dặm) bằng đường bộ về phía tây nam Tehran. Theo điều tra dân số năm 2006, dân số của thành phố là 957.496 người, 241.827 gia đình. Thành phố nằm trên bờ sông Qom.Qom được coi là thánh bởi Hồi giáo Shia, vì nó là nơi có ngôi đền của Fatema Mæ'sume, em gái của Imam `Ali ibn Musa Rida (Imam Reza Ba Tư, năm 789-816). Thành phố là trung tâm lớn nhất cho Shi'a học bổng trong thế giới, và là một điểm đến quan trọng của cuộc hành hương. Qom được tính là một trong những trung tâm đầu mối của các Shi'a ở Iran và khắp nơi trên thế giới. Kể từ khi cuộc cách mạng, dân số tăng lữ đã tăng từ khoảng 25.000 đến hơn 45.000 và dân số không tăng lữ đã tăng hơn ba lần khoảng 700.000. Số lượng các trường học chủng viện ở Qom bây giờ là trên 50, và số lượng các viện nghiên cứu, thư viện một nơi nào đó gần 250.

Trung tâm thần học của nó và đền thờ Fatima al-Masumeh là công trình nổi bật của tỉnh lỵ của tỉnh Qom. Một tôn giáo rất phổ biến trang web của cuộc hành hương trước đây là bên ngoài thành phố Qom, nhưng bây giờ nhiều hơn một vùng ngoại ô được gọi là Jamkaran.

Qom của gần Tehran, thủ đô của Iran.
Đông Nam Qom là thành phố cổ xưa của Kashan. Trực tiếp phía nam của Qom nằm thị trấn của Delijan, Mahallat, Naraq, Kahak, và Jasb. Các khu vực xung quanh phía đông của Qom được phổ biến bởi Tafresh, Saveh, và Ashtian và Jafarieh.
Qom có cơ sở làm giàu urani. Tháng 1 năm 2012, chính phủ Iran tuyên bố tiền hành làm giàu urani ở đây.

## Tên gọi

## Lịch sử

## Địa lý

### Khí hậu

## Ghi chú

## Tham khảo

## Thư mục

* 
* 
* 
* 
* 
*  via Google Books
* 
* 
* 
*  (About city history written in 10th century)
* 
*  (Includes bibliography)
* 
* 

## Liên kết ngoài

* 
* Sādeq Sabā, ''Visiting Iran's ayatollahs at Qom'', Tuesday, 17 June 2008, BBC
Văn Minh

**Văn Minh** từng là một xã thuộc huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn, Việt Nam. Từ năm 2025, địa bàn thuộc xã Trần Phú, tỉnh Thái Nguyên.

## Địa lý
Xã Văn Minh có vị trí địa lý:
*Phía bắc giáp xã Sơn Thành
*Phía đông giáp xã Sơn Thành và xã Cư Lễ
*Phía nam giáp xã Trần Phú
*Phía tây giáp xã Côn Minh và xã Văn Lang.

Xã Văn Minh có diện tích 37&nbsp;km², dân số khoảng 1.144 người, mật độ dân số đạt 31 người/km².

Văn Minh có một đoạn quốc lộ 279 đi qua phần phía đông bắc. Sông Na Rì chảy từ phái nam lên phía bắc của xã và có một số phụ lưu như khuổi Lùng, khuổi Piệt, khuổi Tục, khuổi Pia, suối Cư Lễ.

## Hành chính
Xã Văn Minh được chia thành 12 thôn: Nà Piẹt, Khuổi Tục, Tổng Kạng, Nà Slo, Nà Mực, Nà Deng, Nà Ngoà, Pác Ban, Pác Liềng, Khuổi Piấu, Nà Dụ, Khuổi Liềng.

## Chú thích

## Tham khảo
Xuân Dương, Thái Nguyên

**Xuân Dương** là một xã ở phía đông của tỉnh Thái Nguyên, Việt Nam.

## Địa lý
Xã Xuân Dương có vị trí địa lý:
*Phía đông giáp tỉnh Lạng Sơn
*Phía tây giáp xã Tân Kỳ, xã Yên Bình
*Phía nam giáp xã Yên Bình, xã Sảng Mộc và xã Nghinh Tường
*Phía bắc giáp xã Côn Minh.

Xã Xuân Dương có diện tích 160,15&nbsp;km², dân số năm 2025 là 7.012 người.

Trên địa bàn xã Xuân Dương có tuyến đường DT256, quốc lộ 3B và sông Na Rì.

## Lịch sử
Tháng 6 năm 2025, xã Xuân Dương được thành lập trên cơ sở nhập toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của xã Xuân Dương (diện tích tự nhiên là 35,69&nbsp;km², dân số là 2.508 người), xã Đổng Xá (diện tích tự nhiên là 78,79&nbsp;km², dân số là 3.029 người) và xã Liêm Thủy (diện tích tự nhiên là 45,67&nbsp;km², dân số là 1.475 người) của huyện Na Rì. Trụ sở làm việc của xã nằm tại xã Xuân Dương cũ.

## Hành chính
Đến năm 2019, xã Xuân Dương có chín thôn là Nà Chang, Nà Tuồng, Bắc Sen, Cốc Càng, Nà Dăm, Thôm Chản, Nà Nhạc, Nà Cai, Khu Chợ.

Xã Đổng Xá có 13 thôn là Nà Thác, Chợ, Chợ Chùa, Khuổi Nà, Nà Quản, Nà Khanh, Nà Cà, Khuổi Cáy, Nặm Giàng, Nà Vạng, Kẹn Cò, Lũng Tao, Khuổi Nạc.

Xã Liêm Thủy có sáu thôn là Bản Cải, Nà Bó, Nà Pì, Lũng Danh, Khuổi Tấy A, Khuổi Tấy B.

## Chú thích

## Xem thêm
Trường Sa (nhạc sĩ)

**Trường Sa** (sinh 1940) là cựu Thiếu tá Hải quân Việt Nam Cộng hòa, đồng thời là một nhạc sĩ với nhiều bài tình ca nổi tiếng.

## Tiểu sử
Ông tên thật là **Nguyễn Thìn**, sinh năm 1940 tại Ninh Bình. Do cha là quân nhân, năm 1954 gia đình ông di cư vào Nha Trang, rồi đến năm 1957 thì định cư tại Thủ Đức.

Sau khi tốt nghiệp Sĩ quan khóa 12 Hải quân Việt Nam Cộng Hòa, ông giữ chức Hạm Phó tàu tuần duyên Trường Sa, bút hiệu **Trường Sa** được ông chọn trong thời điểm này. Đơn vị phục vụ cuối cùng của ông là Giang đoàn 63 Tuần Thám.

Trong khoảng thời gian từ năm 1965 đến 1966, ông viết các ca khúc đại chúng *Mây trên đỉnh núi* (Sáng tác đầu tay), *Hành trang giã từ*, *Chuyện người đan áo*, *Một lần xa bến*, *Trên đường về thăm em*... Từ năm 1966, ông chuyển hướng sang viết những tình ca buồn như *Xin còn gọi tên nhau*, *Rồi mai tôi đưa em*, *Mùa thu trong mưa*, *Một mai em đi*... Nữ ca sĩ Lệ Thu là người biểu diễn thành công nhất và đưa tên tuổi của Trường Sa đến với khán giả.

Trường Sa có một số bài viết về người lính biển như *Hành trang giã từ*, *Chờ em trên bến*, *Sầu biển*. Riêng bài *Sầu biển* được phổ biến rộng rãi trong hàng ngũ Hải Quân để gom tiền ủy lạo gia đình Trung tá Ngụy Văn Thà tử trận trong trận hải chiến Hoàng Sa 1974.

Khi sự kiện 30 tháng 4 năm 1975 xảy ra, ông theo một chiến hạm đến đảo Guam. Tại đây ông không tìm thấy gia đình nên xin Cao ủy Liên Hợp Quốc về người tị nạn can thiệp cho ông trở về Việt Nam bằng tàu Việt Nam Thương Tín. Dù vậy, khi về tới quê nhà, ông vẫn bị chính quyền mới đưa đi cải tạo lao động tại Phú Khánh và Nghệ Tĩnh trong 9 năm. Năm 1986, ông vượt biên và tiếp tục bị bắt giam 2 năm.

Đến năm 1989, ông vượt biển lần thứ hai thành công, tị nạn tại trại Pulau Bidong, Malaysia rồi định cư tại Tillsonburg, Ontario, Canada kể từ năm 1991 đến nay.

Năm 2003, trung tâm Thúy Nga vinh danh ông cùng với hai nhạc sĩ Lê Dinh và Phạm Mạnh Cương trong *[[Paris By Night 70|Paris By Night 70 - Thu Ca]]*.

## Nhận xét
Nhạc sĩ Ngô Thụy Miên viết:

## Sáng tác
 
*5 năm viễn xứ
*Bài ca tiếc nhớ
*Bài tình ca cho kỷ niệm
*Chuyện tình người đan áo (1967)
*Còn mãi xa người
*Cơn nắng hạ
*Đôi mắt em tôi
*Giấc mơ tiên
*Giọt sầu
*Hạnh phúc hôm nay 1 & 2
*Hành trang giã từ (1967)
*Khi chuyện tình đã cuối
*Khúc xa người
*Lệ hồng
*Mây trên đỉnh núi
*Một lần xa bến (1966)
*Một mai em đi
*Một thoáng mơ phai
*Mùa thu trong mưa (1968)
*Mùa xuân sao chưa về hỡi em
*Mùa xuân và tình yêu
*Ngày nào tình tôi
*Nghìn khuya
*Như hoa rồi tàn
*Những mùa thu qua trên cuộc tình tôi
*Nụ cười tím (1970)
*Paris em về
*Rồi mai tôi đưa em (1969)
*Ru em một đời
*Ru giấc tàn phai
*Vùng tuổi mây trời
*Sài Gòn ơi, tôi còn em đó
*Sầu biển 
*Sầu muộn
*Tàn tạ
*Tâm sự người yêu lính thủy
*Thu vẫn qua đây mình ta
*Tình người Tôn Nữ
*Trên đường về thăm em
*Trong giấc mơ em
*Từ một ước mơ
*Xin còn gọi tên nhau (1969)
*Xin yêu nhau dù mai nữa
*Yêu em giữa đời quên lãng

## Chú thích
Rùa Galápagos

**Rùa Galápagos** hoặc **Rùa khổng lồ Galápagos** (danh pháp hai phần: *Chelonoidis nigra*) là một loài rùa thuộc Họ Rùa cạn, là loài rùa cạn còn sống lớn nhất và là một trong 10 loài bò sát còn sống nặng nhất, đạt trọng lượng khoảng 400&nbsp;kg (880&nbsp;lb) và chiều dài mai khoảng 1,8&nbsp;m (5,9&nbsp;ft). Với tuổi thọ trong tự nhiên là hơn 100 năm, nó là một trong các loài động vật có xương sống sống lâu nhất. Một cá thể được nuôi nhốt sống ít nhất 170 năm.

Rùa có nguồn gốc bảy đảo của quần đảo Galápagos, một quần đảo núi lửa khoảng 1.000&nbsp;km (620 dặm) về phía tây của đại lục Ecuador. Nhà thám hiểm Tây Ban Nha đã phát hiện ra hòn đảo vào thế kỷ 16 đặt tên cho họ sau khi galápago Tây Ban Nha, có nghĩa là con rùa.
Kích thước và hình dạng vỏ khác nhau giữa các quần thể. Trên hòn đảo với vùng cao nguyên ẩm ướt, con rùa lớn hơn, vỏ mái vòm và các cổ ngắn. Trên hòn đảo với vùng đất thấp khô, con rùa nhỏ hơn, với "Saddleback" vỏ và cổ dài. Những khác biệt hòn đảo đảo này đóng một vai trò quan trọng trong sự khởi đầu của thuyết tiến hóa của Charles Darwin. Ngày 9 tháng 1 năm 2012, người ta đã công bố phát hiện lại loài rùa sau 150 năm được cho là đã tuyệt chủng.
Loài rùa này có quan hệ họ hàng gần gũi với rùa *[[Chelonoidis becki]]* cùng sống ở quần đảo trên, cách đảo Floreana khoảng 200 dặm (322&nbsp;km). Rùa Chelonoidis elephantopus lần cuối được nhìn thấy ở đảo Floreana vào khoảng 150 năm trước đây.
Qua phân tích gene, các nhà nghiên cứu ước tính, có ít nhất 38 con C. Elephantopus vẫn còn sống ở quần đảo Galápagos. Và cũng có thể còn nhiều hơn nữa. Hiện các nhà khoa học vẫn chưa biết chắc chắn loài rùa này đến quần đảo Galápagos bằng cách nào. Cũng có thể nó đã được đưa từ đảo Floreana tới đây làm thực phẩm.

File:Gigantic Turtle on the Island of Santa Cruz in the Galapagos.JPG|
File:Side angle shot of a gigantic galapagos turtle on the island of santa cruz.JPG|
File:A gigantic galapagos tortuga on the island of santa cruz.JPG|
File:Gigantic galapagos turtle on the island of santa cruz.JPG|
File:Galápagos tortoise - Chelonoidis nigra on the Santa Cruz Island - Galapagos.jpeg|
File:The Galápagos tortoise or Galápagos giant tortoise (Chelonoidis nigra) - Santa Cruz Island.jpeg|



## Tham khảo

## Thư mục

*
*
*
*
*
Việt Nam năm 2012

Dưới đây là những sự kiện chính đã diễn ra trong năm **2012 tại Việt Nam**.

## Đương nhiệm

## Sự kiện
* 3 tháng 1: Festival Hoa Đà Lạt 2012 bế mạc.
* 5 tháng 1: huyện Tiên Lãng tiến hành cưỡng chế đất đai của gia đình ông Đoàn Văn Vươn.
* 9 tháng 1: Báo *[[Thanh Niên (báo)|Thanh Niên]]* đưa tin về hiện tượng rút bớt xăng từ các bồn chở xăng và pha xăng.
* 23 tháng 1: Tết Nguyên Đán.
* 3 tháng 8: Sự kiện Pride của cộng đồng LGBT diễn ra lần đầu tiên ở Việt Nam.

## Thể thao
* Cúp bóng đá Việt Nam 2012: 18 tháng 12 năm 2011 – ngày 26 tháng 8 năm 2012
* Giải bóng đá vô địch quốc gia Việt Nam 2012: 31 tháng 12 năm 2011 – ngày 19 tháng 8 năm 2012
* Giải bóng đá hạng nhất quốc gia Việt Nam 2012: 30 tháng 12 năm 2011 – ngày 18 tháng 8 năm 2012
* Việt Nam tại Thế vận hội Mùa hè 2012: 27 tháng 7 – 12 tháng 8

## Mất
*Xem thêm [[:Thể loại:Mất năm 2012|Mất 2012]]*

## Chú thích
Yanomami

**Bộ tộc Yanomami** là một nhóm sắc tộc người da đỏ bản địa ở vùng rừng rậm Amazon nằm ở biên giới giữa Venezuela và Brasil với dân số chừng 20.000 người và tổ chức sống vào khoảng 200–250 ngôi làng và tạo thành nhóm bộ lạc lớn nhất trong rừng Amazon, họ sống tương đối biệt lập. Bộ tộc này có tập tục kỳ lạ là khi có người trong bộ tộc chết thì họ sẽ đem tro cốt người chết ra chế biến thành thức ăn. Tro cốt được chế biến hoặc làm gia vị cho nhiều món, trong đó có món chính là súp chuối.

## Tổng quan

Bộ lạc Yanomami được phát hiện vào năm 1929 trong rừng Amazon, thuộc đất nước Brasil. Bộ lạc này được nhìn thấy lần gần đây nhất tại bang Roraima năm 1985. Người Yanomami đã nhiều năm chịu sự áp bức của những người đào vàng. Bạo lực và bệnh dịch do người văn minh gây ra đã khiến dân số của họ giảm đi 20% chỉ trong 7 năm.

Kể từ khi phát hiện, cho đến lúc này, bộ tộc Yanomani vẫn sống hoang dã như hàng ngàn, hàng vạn năm trước. Bộ lạc này không muốn liên hệ với thế giới bên ngoài, không muốn thay đổi những phong tục văn hóa, thói quen sống từ thuở sơ khai. Họ sống trong những túp lều lợp lá, dựng theo hình tròn và nằm sâu trong rừng.

Người Yanomami không biết chăn nuôi, trồng trọt. Họ sống phụ thuộc hoàn toàn vào thiên nhiên theo kiểu săn bắt và hái lượm. Đàn ông săn bắn, đàn bà hái lượm để kiếm sống. Cuộc sống phụ thuộc vào thiên nhiên khiến dân số bộ lạc này ngày một ít đi, do môi trường sống của họ bị thu hẹp.

## Tập tục
Bộ lạc này có tục ăn, uống tro cốt của người chết. Bộ lạc này tin rằng có sự tồn tại của thế giới linh hồn. Khi người trong bộ lạc chết đi, họ tìm cách giữ linh hồn người đó ở lại. Không còn cách nào khác, là khiến thân xác người chết được hòa với thân xác người sống cho nên khi người trong bộ lạc chết đi, dân làng sẽ tiến hành đốt xác và ăn tro cốt.

Chỉ những người có uy tín trong bộ lạc và là đàn ông mới được thực hiện nghi thức này. Họ tắm rửa sạch sẽ, lau sạch mọi vật dụng, kể cả con dao và cung tên đeo bên hông cũng được mài rửa sạch tinh. Chế biến tro người chết thành nhiều món ăn. Tro cốt người chết được hòa lẫn với món súp chuối. Xác chết được đặt lên một giàn củi. Người có uy tín trong bộ lạc sẽ châm lửa.

Trong thời gian đốt xác, những người đàn ông sẽ ở bên đống lửa trông coi suốt ngày đêm. Họ liên tục mồi thêm củi khô để xác chết được tan rã nhanh chóng. Khi thịt xương người chết đã thành than, thì những người đàn ông này sẽ cho vào cối và giã nhuyễn thành bột. Thứ bột của xác chết này được đựng trong những quả bầu khô và được cất giữ ở một nơi trang trọng trong nhà.

Khoảng một năm sau, người Yanomami sẽ đem tro cốt người chết ra chế biến thành thức ăn. Tro cốt được chế biến hoặc làm gia vị cho nhiều món, trong đó có món súp chuối. Ngoài ra, những người đàn ông cũng nhét tro cốt vào ống tre, rồi một người thổi, một người hít thật sâu vào trong mũi. Trong ngày lễ tưởng nhớ này, cả bộ lạc cùng thưởng thức các món ăn từ xương cốt người chết. Từ trẻ đến già, từ đàn ông đến đàn bà đều ăn đến hết. Khi ăn những món này, họ tin rằng linh hồn người chết sẽ luôn ở bên cạnh họ.

## Chú thích
Shabono

**Shabono** (hay còn gọi là **xapono**, **shapono**, hoặc **Yano**) là một túp lều được sử dụng làm chỗ ở cho bộ tộc Yanomami một bộ lạc da đỏ ở miền nam Venezuela và biên giới miền Bắc Brasil. Bộ tộc này sống trong những túp lều lợp lá, dựng theo hình tròn và nằm sâu trong rừng một cách biệt lập. Được sử dụng như nhà ở tạm thời, các túp lều truyền thống xây dựng chủ yếu bằng nguyên liệu gồm lá cọ tranh và gỗ.

Những Shabono được xây dựng thành một vòng tròn ở trung tâm là sân rộng nhìn trông giống như một mái nhà tranh có một lỗ ở giữa. Trong các làng Yanomami truyền thống, Shabono có nhiều hình dạng, mỗi hình nón hoặc hình chữ nhật bao quanh một không gian trung tâm mở. Mỗi đơn vị gia đình có diện tích riêng của mình trong một shabono nhất định.

## Chú thích

## Tham khảo
* Yanomami: The Social Space 
* The Feast - Pre-view 
* Công bố ảnh mới về bộ lạc biệt lập
Katie Price

**Katie Price** hay còn có nghệ danh là **Jordan** (sinh năm 1978) là một người mẫu ảnh kiêm ca sĩ và thương gia người Anh.

## Tiểu sử
Cô đến với nghề người mẫu từ năm 16 tuổi và nhanh chóng gặt hái được thành công trong làng người mẫu cũng như giải trí tại Anh. Cô nổi tiếng trong vai trò một siêu mẫu ngực trần bốc lửa bậc nhất ở xứ sương mù. Là gương mặt được ưa thích trên Playboy tạp chí số một thế giới dành cho phái mạnh giai đoạn 1997 đến 2003. Jordan tham gia trong lĩnh vực truyền hình với việc tham gia diễn xuất trong show truyền hình thực tế nổi tiếng Baywatch và một số phim truyền hình.

Người mẫu tóc vàng còn thường xuyên chứng tỏ rằng mình vẫn rất nóng bỏng, thú vị bằng nhiều trang phục sexy. Sắc đẹp của cô theo báo chí là đã đi phẫu thuật thẩm mĩ để có vòng 1 hấp dẫn và hầu như nhiều bộ phận khác trên cơ thể như môi, mũi...

Cô rất thích cưỡi ngựa và tập luyện chăm chỉ để tham gia biểu diễn trong một show truyền hình. Tháng 6 năm 2001, Jordan còn ra tranh cử vào Nghị viện Anh với lời hứa tranh cử sẽ giúp các cử tri nữ bơm ngực miễn phí và tăng số lượng các bãi tắm nude. Nhưng cô chỉ giành được 713 phiếu và thất cử.

## Đời tư

Katie Price từng cặp kè với các cầu thủ bóng đá như Teddy Sheringham, Dwight Yorke, hẹn hò lén lút với Frank Lampard và Cristiano Ronaldo, người mẫu Jordan được xem như một trong những 'người đẹp sát cầu thủ' nổi tiếng nhất nước Anh. Theo tiết lộ của người mẫu Katie Price, cô và Frank Lampard từng bí mật hẹn hò vài năm trước khi gặp và cưới ca sĩ người Australia là Peter Andre. Cô cũng hẹn hò với Jake Nicholson một cầu thủ bóng đá, người kém mình tới 14 tuổi.

## Chú thích
Jordan (định hướng)

Trong tiếng Việt, **Jordan** có thể là:
* **[[Jordan]]** (phát âm như là: Gioóc-đan) một quốc gia ở vùng Trung Đông
* Tên của một con sông lớn ở khu vực Trung Đông: Sông Jordan
* Một **[[họ]]** người ở phương Tây (ví dụ: Michael Jordan)
* Nghệ danh của siêu mẫu **[[Katie Price]]**
Ốc tử

**Ốc tử** hay **mai hoa đăng** (danh pháp hai phần: ***Cochlospermum religiosum***) là một loài thực vật có hoa thuộc chi Ốc tử (*Cochlospermum*), họ Điều nhuộm (Bixaceae), phân bố chủ yếu ở khu vực nhiệt đới thuộc Đông Nam Á và Nam Á. Cây mai hoa đăng là một cây nhỏ, cao đến 7,5 m, thường mọc ở những khu rừng khô rụng lá.

Tên *religiosum* bắt nguồn từ thực tế, khi hoa của cây này được dùng như lễ vật dâng cho các đền thờ.

Tại Thái Lan, mai hoa đăng là loài cây biểu tượng của tỉnh Nakhon Nayok.

## Hình ảnh

Tập tin:Yellow Silk Cotton (Cochlospermum religiosum) flowers in Kolkata W IMG 4243.jpg
Tập tin:Yellow Silk Cotton (Cochlospermum religiosum) flowers in Kolkata W IMG 4246.jpg
Tập tin:Yellow Silk Cotton (Cochlospermum religiosum) flowers in Kolkata W IMG 4244.jpg
Tập tin:Cochlospermum religiosum (2).jpg


## Chú thích

 
## Liên kết ngoài

*[Cochlospermum religiosum (L.) Alston - - Drug Information System](http://www.druginfosys.com/herbal/Herb.aspx?Code=149&name=Cochlospermum%20religiosum%20(L.)%20Alston&type=1) 
* 
* 
*
Ferdinand von Schill

**Ferdinand Baptista von Schill** (6 tháng 1 năm 1776 &ndash; 31 tháng 5 năm 1809) là một thiếu tá quân đội Phổ, đã lãnh đạo cuộc khởi nghĩa chống lại sự đô hộ của người Pháp thời Napoléon vào năm 1809 nhưng bị quân đồng minh của Pháp dập tắt.

Trong chiến tranh Liên minh thứ tư, Schill chỉ huy một quân đoàn tình nguyện Phổ tiến hành các hoạt động đánh phá hậu cận của quân Pháp khi họ bao vây Kolberg năm 1806. Những thắng lợi của Schill trong chiến tranh du kích đã khiến ông được vua Phổ Friedrich Wilhelm III phong cấp hàm đại úy vào tháng 1 năm 1807, đồng thời được giao nhiệm vụ thành lập một quân đoàn tự do mang tên ông. Dưới sự chỉ huy của ông, Quân đoàn Tự do Schill đã giành được một số thắng lợi nhỏ, nhưng cuộc chiến vẫn kết thúc với thất bại của Phổ. Sau Hòa ước Tilsit vào cuối năm 1807, Quân đoàn Tự do Schill bị giải thể. Bản thân ông được phân công làm chỉ huy trưởngt trung đoàn tinh nhuệ gồm các đơn vị khinh kỵ binh vùng Brandenburg.

Trong bối cảnh nước Phổ thảm bại, ông lại được dân thành Berlin chào đón như một anh hùng dân tộc khi dẫn quân trở về kinh đô vào năm 1808. Kể từ đó, ông luôn luôn ao ước giải phóng toàn bộ dân tộc Đức thoát khỏi sự nô dịch của Pháp. Ông cũng từng gửi cho nbu7o27i dân xứ Westfalen lời thề dấy nghĩa đuổi quân Pháp đang chiếm đóng vùng này. Thật vậy, vào năm 1809 ông kéo trung đoàn của mình rời khỏi kinh thành Berlin và tiến hành khởi nghĩa. Ban đầu, quân khởi nghĩa giành được một số thắng lợi, gây cho quân chư hầu của Pháp phải nao núng. Những thất bại này của quân Pháp và chư hầuđã gây tâm lý phấn khởi trong giới cầm quyền Phổ.

Tuy nhiên, do sợ uy Pháp nên Friedrich Wilhelm III không ủng hộ cuộc khởi nghĩa và coi Schill là tên *phản nghịch*. Cuối cùng, Schill thất thế và trong một trận đánh với quân chư hầu Hà Lan và Đan Mạch của Pháp ở cảng Stralsund vào năm 1809, ông tử trận. Bất chấp lòng dũng cảm của Schill và các nghĩa quân dưới quyền ông, sự thất bại của cuộc khởi nghĩa cho thấy tính tự phát của phong trào yêu nước ở Đức thời đó,

## Thân thế

Schill chào đời tại Wilmsdorf (nay là một phần của Bannewitz, Sachsen) và gia nhập lực lượng Kỵ binh của Quân đội Phổ trong độ tuổi từ 12 cho tới 15, tùy theo từng nguồn.

## Tham khảo
### Chú giải

### Tham khảo
*Haken, *Ferdinand von Schill* (Leipzig, 1824)
*Barsch, *Ferdinand von Schills Zug und Tod* (Leipzig, 1860)
*Binder von Krieglstein, *Ferdinand von Schill: Ein Lebensbild* (Berlin, 1902)
*Sam Mustafa, *The Long Ride of Major von Schill* (Rowman & Littlefield, 2008)
* James R. Arnold, ''Napoleon conquers Austria: the 1809 campaign for Vienna'', Greenwood Publishing Group, 1995. ISBN 0275946940.
* Christopher M. Clark, ''Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947'', Harvard University Press, 2006. ISBN 0674023854.
*
Thượng Quan

**Thượng Quan** là một xã ở phía bắc của tỉnh Thái Nguyên, Việt Nam.

## Địa lý
Xã Thượng Quan có vị trí địa lý:
*Phía đông giáp xã Cường Lợi và tỉnh Cao Bằng
*Phía tây giáp xã Nà Phặc
*Phía nam giáp xã Văn Lang và xã Hiệp Lực
*Phía bắc giáp xã Ngân Sơn và tỉnh Cao Bằng.

Xã Thượng Quan có diện tích 154,86&nbsp;km², dân số năm 2025 là 3.753 người.

Thượng Quan từng là xã có diện tích lớn nhất tỉnh Bắc Kạn cũ, có khá nhiều khe suối lớn nhỏ, bao gồm: suối Nà Kéo, suối Ngân Sơn, khuổi Cho, suối Cốc Lùng, suối Na Pò, suối Pù Pót, nậm Chẳng, nậm Dạng.

## Lịch sử
Tháng 6 năm 2025, Xã Thượng Quan không thực hiện sắp xếp năm 2025 do có vị trí biệt lập và khó tổ chức giao thông kết nối thuận lợi với các đơn vị hành chính liền kề, là xã thuộc huyện nghèo theo Quyết định số 275/QĐ-TTg ngày 07/3/2018 của Thủ tướng Chính phủ..

## Hành chính
Đến năm 2019, xã Thượng Quan có 15 thôn là Thuận Hưng, Nà Ngần, Pù Áng, Khuổi Khương, Nà Pò, Slam Coóc, Sáo Sào, Tềnh Kiết, Nà Kéo, Ma Nòn, Bằng Lãng, Khau Liêu, Cốc Lùng, Pác Đa, Pù Pioót.

## Chú thích

## Xem thêm
Trung Hòa, Ngân Sơn

**Trung Hòa** từng là một xã thuộc huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn, Việt Nam. Từ năm 2025, địa bàn thuộc xã Nà Phặc, tỉnh Thái Nguyên.

## Địa lý
Xã Trung Hòa có vị trí địa lý:
*Phía bắc giáp xã Cốc Đán
*Đông giáp xã Cốc Đán và các thị trấn Vân Tùng, Nà Phặc
*Phía nam giáp thị trấn Nà Phặc
*Phía tây giáp huyện Ba Bể.

Xã Trung Hòa có diện tích 38,5&nbsp;km², dân số năm 2019 là 1.346 người, mật độ dân số đạt 35 người/km².

Suối Nà Chúa chảy từ bắc xuống phía nam của xã và nhận thêm nước từ suối Bản Phặc ở đoạn gần chảy sang thị trấn Nà Phặc.

## Hành chính
Xã Trung Hòa được chia thành 12 thôn: Nà Chúa, Nà Đi, Phặc, Phắng, Bó Nòn, Phiêng Xoỏng, Phiêng Sảng, Nà Pán, Khuổi Vuồng, Hoà, Khau Gian, Cảng Cào.

## Chú thích

## Tham khảo
Giải Grammy cho album soundtrack tuyển tập xuất sắc nhất cho phương tiện truyền hình ảnh

Giải Grammy cho **Tác phẩm âm nhạc biên soạn xuất sắc nhất cho phim ảnh** (tiếng Anh: Best Compilation Soundtrack for Visual Media) bắt đầu được trao từ năm 2000. Năm 2000, giải thưởng được trao với tên gọi **Album nhạc phim xuất sắc nhất** (tiếng Anh: Best Soundtrack Album), từ năm 2001-2011 đổi thành **Album nhạc phim xuất sắc nhất cho Hình động, Truyền hình và các tác phẩm giải trí về phần nhìn** (tiếng Anh: Best Compilation Soundtrack Album for Motion Pictures, Television or Other Visual Media).

Từ năm 2012, hạng mục đổi tên gọi thành tên được giới thiệu ở câu đầu tiên.

Năm được ghi kèm cho biết năm mà giải thưởng được trao, dành cho tác phẩm âm nhạc được phát hành vào năm trước đó. Giải thưởng được trao cho người sản xuất album, không trao cho người thể hiện, trừ phi người sản xuất cũng chính là nghệ sĩ thể hiện.

## Nội dung thắng giải

## Chú thích


## Tham khảo
Sông Năng

**Sông Năng** là một dòng sông tại miền bắc Việt Nam. Sông được hợp thành từ nhiều khe suối nhỏ thuộc các xã Sơn Lộ và Yên Thổ của tỉnh Cao Bằng và các xã Bằng Thành, Nà Phặc, Cao Minh, Thượng Minh, Chợ Rã, Ba Bể, Nam Cường, Đồng Phúc thuộc tỉnh Thái Nguyên.

Đoạn thượng nguồn của sông Năng gồm hai nhánh, nhánh phía bắc chảy từ tỉnh Cao Bằng xuống, nhánh phía tây hợp thành trên địa bàn xã Cao Minh. Hai nhánh sông nay hợp lưu tại địa phận xã Bằng Thành rồi trở thành ranh giới tự nhiên giữa hai tỉnh Cao Bằng và Thái Nguyên. Sông Năng sau khi nhận nước từ hồ Ba Bể chảy sang địa phận tỉnh Tuyên Quang rồi hợp lưu với sông Gâm tại địa bàn xã Nà Hang.

Sông Năng có chiều dài 117&nbsp;km, với diện tích lưu vực là 2293&nbsp;km². Mã của sông là 0202652919. Đôi bờ sông Năng có nhiều bãi soi rộng lớn do phù sa cổ bồi đắp qua nhiều thế kỷ. Người dân nơi đây đã canh tác trên các soi bãi bên sông từ đời này qua đời khác. Họ chủ yếu trồng lúa, ngô, khoai, lạc. Đoạn sông Năng chảy gần hồ Ba Bể có một số cảnh quan đẹp như động Puông, hay thác Đầu Đẳng.

Mấy năm gần đây tại lưu vực sông Năng có nạn khai thác cát sỏi và đặc biệt là khai thác vàng trái phép làm sạt lở các soi bãi là chủ yếu là đất nông nghiệp và làm cho dòng sông ô nhiễm một cách trầm trọng.

## Tham khảo

## Xem thêm

## Liên kết ngoài
Sông Nhiệm

**Sông Nhiệm** là một phụ lưu của sông Nho Quế, chảy trong các xã Yên Minh, Mậu Duệ, Ngọc Long, Tát Ngà, Niêm Sơn tỉnh Tuyên Quang, Việt Nam.

Sông có chiều dài 49&nbsp;km, với diện tích lưu vực là 102&nbsp;km². Mã của sông là 02 02 65 29 04 02.

## Dòng chảy
Sông bắt đầu từ hợp lưu nhiều con suối nhỏ ở thung lũng xã Yên Minh, trong đó dòng lớn nhất có tên "suối Bắc Nghè", chảy từ dãy núi phía tây đến và đi qua làng Bắc Nghè .

Từ xã sông chảy hướng đông nam, đến xã Mậu Duệ thì có đoạn chảy ngầm .

Sau đó chảy gấp khúc với hướng chính là đông, qua xã Mậu Duệ. Đến xã Niêm Sơn thì đổi hướng đông nam.

Đến xã Niêm Sơn thì sông Nhiệm hợp lưu với sông Nho Quế, nước được đổ vào sông Gâm và từ đó đến sông Lô.

## Thủy điện
* **[[Thủy điện Sông Nhiệm]] 3** công suất lắp máy 14,2 MW, sản lượng điện hàng năm 48,74 triệu KWh, xây dựng tại xã Niêm Sơn . Công trình đã từng khởi công năm 2008, tuy nhiên năm 2013 ở trạng thái đắp chiếu. Nó có thể trong nhóm công trình "xí phần và ăn xổi" như báo chí nêu ra.
:Tháng 2/2017 Công ty Licogi 13 thông báo nhận đầu tư Dự án Thủy điện Sông Nhiệm 3, nâng công suất lên 14 MW, được coi là khởi công xây dựng từ quý IV/2014 và dự kiến hoàn thành quý IV/2020. Tháng 1/2021 thủy điện chặn dòng sông.

* **[[Thủy điện Sông Nhiệm]] 4** công suất lắp máy 6 MW, sản lượng điện hàng năm trên 21,6 triệu KWh, xây dựng tại xã Niêm Sơn, khởi công tháng 9/2018, hoàn thành tháng 7/2020. .

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Mèo Vạc, Tuyên Quang

**Mèo Vạc** là xã thuộc tỉnh Tuyên Quang, Việt Nam.

## Địa lý
Thị trấn Mèo Vạc có vị trí địa lý:
*Phía đông giáp các xã Cán Chu Phìn, Giàng Chu Phìn và Tát Ngà
*Phía tây giáp xã Tả Lủng
*Phía nam giáp xã Tát Ngà
*Phía bắc giáp xã Pả Vi.

Thị trấn Mèo Vạc có diện tích 17&nbsp;km², dân số năm 2019 là 6.850 người, mật độ dân số đạt 403 người/km².

Thị trấn Mèo Vạc có quốc lộ 4C đi qua và là điểm đầu cuối của đường tỉnh 176 và 217.

## Hành chính
Thị trấn Mèo Vạc có 12 thôn, tổ dân phố được chia thành 7 thôn và 5 tổ dân phố.

## Lịch sử
Ngày 20 tháng 8 năm 1999, Chính phủ ban hành Nghị định 74/1999/NĐ-CP về việc thành lập thị trấn Mèo Vạc trên cơ sở một phần xã Mèo Vạc cũ và một phần của hai thôn Lùng Vái, Phố Mỳ thuộc xã Sủng Trà.

Thị trấn Mèo Vạc có 1.441 ha diện tích tự nhiên, 4.074 nhân khẩu.

## Chú thích

## Xem thêm
*Danh sách thị trấn tại Việt Nam
She Wolf

**She Wolf** có thể đề cập đến:

*''She Wolf'' (album)
**"She Wolf" (bài hát của Shakira)
*"She Wolf (Falling to Pieces)", bài hát của David Guetta hợp tác với Sia
Qom (tỉnh)

**Tỉnh Qom** (tiếng Ba Tư: استان قم, Ostān-e Qombol) là một trong 31 tỉnh của Iran. Tỉnh lỵ đóng ở Qom, nơi có cơ sở làm giàu urani. Tỉnh có diện tích 11.237&nbsp;km ², chiếm 0,89% tổng diện tích ở Iran. Tỉnh Qom nằm ở phía bắc của đất nước. Tỉnh được lập từ một phần của tỉnh Tehran vào năm 1995. Năm 2005, tỉnh có dân số khoảng 2.000.000 người, trong đó có 91,2% cư trú tại khu vực đô thị và 8,8% trong khu vực lân cận nông thôn. Tỉnh này có một thành phố, bốn quận, chín huyện, và 256 làng.
Khí hậu của Qom tỉnh thay đổi giữa khí hậu sa mạc và bán sa mạc, địa hình tỉnh bao gồm các khu vực miền núi, chân đồi và đồng bằng. Do nằm gần một khu vực khô cằn và xa đất liền, nó có khí hậu khô, có độ ẩm thấp và lượng mưa ít ỏi. Vì vậy, nông nghiệp là không thể trong hầu hết các khu vực của nó, đặc biệt là gần khu vực hồ muối. Tỉnh Qombol có hai hồ nước mặn lớn, cụ thể là: hồ Howz e Soltan, nằm 36&nbsp;km phía bắc do của Qombol, và hồ Namak, nằm 80&nbsp;km về phía đông do của Qombol. Gần một phần năm Namak Hồ nằm trong tỉnh Qom.

## Tham khảo
Tiếng Tuvalu

**Tiếng Tuvalu** là một ngôn ngữ Polynesia nằm trong nhóm ngôn ngữ Ellice, được nói tại Tuvalu. Nó ít nhiều có quan hệ với các ngôn ngữ Polynesia khác, như tiếng Hawaii, tiếng Maori, tiếng Tahiti, tiếng Samoa, và tiếng Tonga, và gần gũi nhất với những ngôn ngữ "Polynesia ngoại biên" nằm trong Micronesia và Melanesia. Tiếng Tuvalu đã vay mượn đáng kể từ tiếng Samoa, ngôn ngữ của những nhà truyền giáo Kitô tại đây vào thế kỷ 19 và 20.

Dân số Tuvalu là khoảng 10.837 người (2012). Ước tính có khoảng 13.000 người nói tiếng Tuvalu trên thế giới. Năm 2015, ước tính có 3.500 người Tuvalu sống ở New Zealand, một nửa số đó sinh ra tại đây và 65% người Tuvalu tại New Zealand biết nói tiếng Tuvalu.

## Cách phát âm

Hệ thống âm thanh của Tuvaluan bao gồm năm nguyên âm (/ i /, / e /, / a /, / o /, / u /) và 10 hoặc 11 phụ âm (/ p /, / t /, / k /, / m /, / h /, / l /), tùy thuộc vào phương ngữ. Tất cả các âm thanh, kể cả phụ âm, có dạng ngắn và dài, tương phản. / h / chỉ được sử dụng trong trường hợp hạn chế trong phương ngữ Nukulaelae. Phoneme / ŋ / được viết bằng ⟨g⟩. Tất cả các âm thanh khác được thể hiện bằng chữ cái tương ứng với các ký hiệu IPA của chúng. Giống như hầu hết các ngôn ngữ Polynesia, các âm tiết Tuvaluan có thể là V hoặc CV. Không có sự hạn chế về vị trí của phụ âm, mặc dù chúng không thể được sử dụng ở cuối các từ (theo các hạn chế syllabic). Các cụm phụ âm không có sẵn ở Tuvaluan. Không có âm tiết để mọi nguyên âm được nghe riêng. Ví dụ: taeao 'tomorrow' được phát âm là bốn âm tiết (ta-e-a-o).

## Một số cụm từ của Tiếng Tuvalu

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Niko Besnier. 2000. *Tuvaluan: A Polynesian Language of the Central Pacific*. London:Routledge
*Niko Besnier. 1995. *Literacy, Emotion, and Authority: Reading and Writing on a Polynesian Atoll*. Cambridge University Press
*Ethnologue
*Geoff and Jenny Jackson. 1999. *An introduction to Tuvaluan*. Suva: Oceania Printers.
*Donald Gilbert Kennedy. 1945. Handbook on the Language of the Tuvalu (Ellice) Islands 
*Formatted, easy-to-use '''web version''' of the Handbook on the Language of the Tuvalu Islands 
* http://www2.ling.su.se/pollinet/facts/tok.html 
* Caves of Nanumanga legend: http://www.tuvaluislands.com/history-caves.htm
Tiếng Niue

**Tiếng Niue** (*ko e vagahau Niuē*) là một ngôn ngữ Polynesia, thuộc phân nhóm Mã Lai-Đa Đảo của ngữ hệ Nam Đảo. Ngôn ngữ này có quan hệ gần gũi nhất với tiếng Tonga và liên hệ xa hơn với các ngôn ngữ Polynesia khác như tiếng Maori, tiếng Samoa, và tiếng Hawaii. Tiếng Tonga và tiếng Niue tạo thành phân nhóm Tonga của nhóm Polynesia. Tiếng Niue cũng có một số ảnh hưởng từ tiếng Samoa và các ngôn ngữ Đông Polynesia.

Tiếng Niue được khoảng 2.240 cư dân trên đảo Niue (97.4% số dân) năm 1991 sử dụng, cũng như những người nói ngôn ngữ này tại quần đảo Cook, New Zealand, và Tonga, vì vậy tổng số người nói lên tới 8.000 người. Vào đầu những năm 1990, 70% số người nói tiếng Niue sống tại New Zealand. Có nhiều người nói tiếng Niue bên ngoài chính hòn đảo nó mang tên. Hầu hết cư dân Niue nói song ngữ tiếng Anh và tiếng Niue.

## Phân loại

## Một số cụm từ cơ bản tiếng Niue

### Con số

### Tháng và thời gian

### Khác
## Chú thích

## Tham khảo

*Kaulima, Aiao & Beaumont, Clive H. (1994). *A First Book for Learning Niuean*. Auckland, New Zealand: Beaumont and Kaulima. ISBN 0-9583383-0-2.
*Kaulima, Aiao & Beaumont, Clive H. (2000). *Learning Niuean, Book 2. Tohi Ako Vagahau Niue*. Auckland, New Zealand: Beaumont and Kaulima. ISBN 0-9583383-9-6.
*McEwen, J. M. (1970). *Niue Dictionary*. Wellington, New Zealand: Department of Maori and Island Affairs. No ISBN.
*Seiter, William J. (1980). *Studies in Niuean Syntax*. New York & London: Garland Publishing, Inc. ISBN 0-8240-4560-2.
*Sperlich, Wolfgang B. (1997). *Tohi vagahai Niue - Niue language dictionary: Niuean–English, with English–Niuean finderlist*. Honolulu, Hawai'i: University of Hawai'i Press. ISBN 0-8248-1933-0.
*Tregear, Edward & Smith, S. Percy (1907). *A Vocabulary and Grammar of the Niue Dialect of the Polynesian Language*. Wellington: Government Printer.
*Anon. et al. (2003). *Ko e Tohi Tapu | The Holy Bible in Niue*. Suva, Fiji: The Bible Society in the South Pacific. ISBN 0-564-00077-9.

## Liên kết ngoài

*Learn to speak Niue - Vagahau Niue - the Niuean Language. www.learnniue.com is a teaching resource for everyone one wishes to learn the Niuean Language. www.learnniue.com incorporates graded units and online audio. www.learniue.com is a New Zealand Ministry of Pacific Island Affairs project.
*Ethnologue Entry for Niuean
*Niuean Basic Vocabulary List 
*Support Proposal for Wikipedia in Niuean Language
Tiếng Chuuk

**Tiếng Chuuk** (hay **tiếng Truk**) là ngôn ngữ chủ yếu được sử dụng tại đảo Chuuk thuộc quần đảo Caroline tại Liên bang Micronesia. Có một số người tại Pohnpei và Guam cũng sử dụng ngôn ngữ này. Có khoảng 45.000 người nói ngôn ngữ này với vai trò là ngôn ngữ thứ nhất hay thứ hai.

Tiếng Chuuk là thành viên trong nhóm ngôn ngữ Truk của nhóm ngôn ngữ Micronesia thuộc ngữ hệ Nam Đảo.

## Tham khảo

## Xem thêm
* Danh sách ngôn ngữ
* Danh sách các nước theo ngôn ngữ nói

## Liên kết ngoài
*
* Chuukese Wordlist at the Austronesian Basic Vocabulary Database
Tiếng Kapingamarangi

**Kapingamarangi** là một ngôn ngữ Polynesia được sử dụng tại Liên bang Micronesia. Có khoảng 3000 sử dụng thứ tiếng này như ngôn ngữ bản địa. Ngôn ngữ này có quan hệ gần gũi với tiếng Nukuoro.

## Tham khảo
Tiếng Kosrae

**Tiếng Kosrae**, là một ngôn ngữ được sử dụng trên đảo Kosrae (Kusaie), quần đảo Caroline, và Nauru. Năm 2001 có xấp xỉ 9.000 người sử dụng ngôn ngữ này.

## Đọc thêm
*Yi, K.-d. (1976). *Kusaiean-English dictionary*. PALI language texts. Honolulu: University Press of Hawaii. ISBN 0824804139
## Tham khảo
Tiếng Tonga

**Tongan**  (**) là một ngôn ngữ Nam Đảo được sử dụng tại Tonga. Đây là ngôn ngữ quốc gia tại Tonga. Tiếng Tonga là thành viên của Họ ngôn ngữ Polynesia thuộc ngữ tộc Malay-Polynesia trong ngữ hệ Nam Đảo.

Đây là một ngôn ngữ kết cấu động-chủ-tân (verb–subject–object). Tiếng Tonga là một trong nhiều ngôn ngữ thuộc nhánh Polynesia. Cùng với tiếng Niue, tiếng Tonga tạo thành nhóm ngôn ngữ Tonga.

## Tham khảo

* C.M. Churchward, *Tongan grammar*. ISBN 0-908717-05-9
* C.M. Churchward, *Tongan dictionary*

## Liên kết ngoài

*Planet Tonga 
*Omniglot on Tongan
*Basic online Tongan–English and English–Tongan dictionary
Quần đảo Caroline

**Quần đảo Caroline** (; ; ) là một quần đảo bao gồm các hòn đảo nhỏ thưa thớt trên một phạm vi rộng lớn ở tây Thái Bình Dương, phía bắc của New Guinea. Về mặt chính trị quần đảo được chia thành Liên bang Micronesia ở phía đông, Palau ở cực tây. Về mặt lịch sử, khu vực này cũng từng được gọi là **Nuevas Filipinas** hay **Tân Philippines** do chúng là một phần của Đông Ấn Tây Ban Nha và được quản lý từ Manila tại Philippines.

## Mô tả
Nhóm đảo bao gồm 500 đảo san hô nhỏ nằm ở phía đông của Philippines, trên Thái Bình Dương; khoảng cách từ Manila đến Yap, một trong những hòn đảo lớn trong nhóm là 1200&nbsp;mi (1935&nbsp;km).

Hầu hết các hòn đảo san hô thấp và bằng phẳng song một số đảo cũng khá cao so với mực nước biển.

## Dân cư, văn hóa
Các cư dân bản địa nói nhiều ngôn ngữ khác nhau thuộc nhóm ngôn ngữ Micronesia bao gồm tiếng Yap, tiếng Pohnpei, tiếng Chuuk, tiếng Caroline và tiếng Kosrae, riêng tiếng Palau thuộc nhóm ngôn ngữ Sunda–Sulawesi. Các nhóm cư dân đáng kể khác bao gồm người Philippines và người Nhật.

Người dân bản địa chủ yếu sinh sống bằng nghề làm vườn và đánh cá, bữa ăn của họ cũng được bổ sung với nhiều loại chuối và khoai môn khác nhau như giống "đầm lầy" hay giống "tía". Trên một số hòn đảo, nhà cửa vẫn được xây dựng bằng các vật liệu địa phương như lá dừa. Ngôn ngữ dùng trong thương mại là tiếng Anh song các ngôn ngữ bản địa vẫn được sử dụng. Các cư dân về mặt truyền thống tin vào Đấng tối cao (Yalafar) và vào một linh hồn xấu (Can), nhưng họ hầu như không có các nghi lễ tôn giáo cho các đức tin này. Do tiếp thu từ các nhà truyền giáo, Ki-tô giáo là tôn giáo chủ yếu tại quần đảo.

## Chú thích

## Tham khảo

## Thư mục
*
*
* Region Datasheet at World Statesmen.org
Paedocypris progenetica

***Paedocypris progenetica*** là loài cá chép đặc hữu của Indonesia, sinh sống ở các đầm và suối. Đây là loài cá nhỏ nhất thế giới, con cái đạt kích thước lớn nhất 10,3&nbsp;mm, con đực 9,8&nbsp;mm và cá thể trưởng thành nhỏ nhất là một con cái dài 7,9&nbsp;mm.

## Tham khảo
* 

*
Tiếng Chamorro

**Chamorro** ( hay đơn giản là *Chamoru*) là một ngôn ngữ Mã Lai-Đa Đảo được nói trên quần đảo Mariana (Guam, Rota, Tinian, và Saipan) với khoảng 47.000 người (khoảng 35.000 người tại Guam và khoảng 12.000 tại Bắc Mariana).

Số người sử dụng tiếng Chamorro đã suy giảm trong những năm gần đây, và thế hệ trẻ ít có khả năng biết ngôn ngữ này. Sự ảnh hưởng của tiếng Anh đã khiến cho ngôn ngữ này có nguy cơ tuyệt chủng. Trên đảo Guam, số người nói tiếng Chamorro đã thu hẹp lại trong các thập kỷ gần đây trong khi tại quần đảo Bắc Mariana, giới trẻ Chamorros vẫn nói ngôn ngữ này thành thạo. Việc này được cho là do chính phủ Hoa Kỳ thúc đẩy sử dụng tiếng Anh.

## Phân loại
Không giống như các ngôn ngữ láng giềng, tiếng Chamorro không thuộc nhóm Micronesia hay nhóm Polynesia mà giống như Tiếng Palau, nó có thể tạo thành một nhánh độc lập của ngữ tộc Mã Lai-Đa Đảo. Nguồn gốc của cư dân bản địa do vậy cũng không rõ ràng. Một phân tích của *Austronesian Basic Vocabulary Database* đưa ra giả thuyết với độ tin cậy 85% rằng tiếng Chamorro gần gũi nhất với Nhóm ngôn ngữ Trung-Đông Mã Lai-Đa Đảo.

Tiếng Chamorro chịu nhiều ảnh hưởng của tiếng Tây Ban Nha do kết quả của việc ba thế kỷ là thuộc địa của đế quốc Tây Ban Nha. Nhiều danh từ, tính từ, giới từ, số đếm và động từ có nguồn gốc Tây Ban Nha. Đứng dưới một góc nhìn lịch sử, có thể coi đây là một ngôn ngữ pha trộn, ngay cả khi tiếng Chamorro hiện là một ngôn ngữ độc lập và đơn nhất. Khi Guam trở thành thuộc địa của Hoa Kỳ, tiếng Chamorro trong giai đoạn đầu từng được coi là một ngôn ngữ creole trên cơ sở tiếng Tây Ban Nha.
## Một số cụm từ cơ bản tiếng Chamorro

### Số
Chamorro hiện thời chỉ sử dụng các từ số có nguồn gốc của Tiếng Tây Ban Nha: unu, dos, tres..., Chamorro cũ sử dụng các từ số khác nhau dựa trên các loại: "Số cơ bản" (ngày, giờ, vv), "vật", và "đồ vật dài ".

Số 10 và số nhân của nó lên đến 90 là các giá trị: dies (10), benti (20), trenta (30), kuårenta (40), sinkuenta (50), sisenta (60), sitenta (70), ochenta (80), nubenta (90).

Các thuật ngữ của tiếng Tây Ban Nha: diez (10), veinte (20), treinta (30), cuarenta (40), cincuenta (50), sesenta (60), setenta (70), ochenta (80), noventa (90).
### Tháng
Trước đó là 12 tháng của Tiếng Tây Ban Nha trở nên nổi bật, lịch âm 13 Tháng của Tiếng Chamoru thường được sử dụng. Tháng đầu tiên trong cột bên trái bên dưới tương ứng với tháng Giêng. Bên phải là những tháng ở Tiếng Tây Ban Nha.

## Chú thích

## Tham khảo chung
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Liên kết ngoài

*
*Chamorro-English Online Dictionary 
*http://ns.gov.gu/language.html
*http://www.offisland.com/thelanguage.html
*http://www.chamorro.com/fino/fino.html 
*Chamorro-English dictionary, partially available at Google Books.
*A Chamorro Reference Grammar, partially available at Google Books.
*http://www.websters-online-dictionary.org/definition/Chamorro-english/
* Chamorro Wordlist at the Austronesian Basic Vocabulary Database 
*http://www.sous-le-soleil-de-guam.com 
*http://www.fb10.uni-bremen.de/chin/  Chamorro Linguistics International Network (CHIN).