Chi Cỏ roi ngựa thơm

**Chi Cỏ roi ngựa thơm** (danh pháp khoa học: ***Aloysia***) là một chi thực vật có hoa thuộc họ Cỏ roi ngựa, Verbenaceae. Chi này có khoảng 41 loài cây bụi có hương thơm thường được gọi chung là **beebrushes** trong tiếng Anh, với loài nổi tiếng nhất là cỏ roi ngựa hương chanh (*[[Aloysia citrodora|A. citrodora]]*). Danh pháp của chi vinh danh Maria Luisa xứ Parma (1751-1819), vợ vua Carlos IV của Tây Ban Nha.

## Phân bố
Các loài trong chi này là bản địa khu vực cận nhiệt đới, ôn đới và sa mạc châu Mỹ, nhưng một số loài đã du nhập vào châu Âu.

## Mô tả
Các loài trong chi này là cây bụi, cây bụi nhỏ hoặc cây gỗ cao từ 0,5 m đến 15 m. Nhiều loài có hương rất thơm. Thân cây có thể có dạng bốn cạnh và nhẵn khi còn non, trở nên góc cạnh hơn hoặc thuôn tròn hơn và thường có rãnh hoặc khía khi già. Lá thường xanh hoặc sớm rụng vào mùa khô. Chúng thường mọc đối hoặc mọc vòng, nhưng có thể so le hoặc mọc thành cụm. Các phiến lá có hình dạng thay đổi, có răng cưa hoặc có rìa nhẵn, từ không lông đến có lông thô nhám ở mặt trên. Mặt dưới có thể có lông tuyến. Cụm hoa thường là chùm bao gồm các cụm với khoảng cách rộng từ 3 đến 6 hoa mỗi cụm. Các lá bắc giống như lá ở dưới các hoa có thể sặc sỡ ở một số loài. Đài hoa có 2 hoặc 4 thùy và bền, bao quanh quả khi nó phát triển. Tràng hoa hình ống với miệng rộng hơn được chia thành 4 thùy, một trong số đó có thể có khe chẻ. Tràng hoa có thể có màu trắng, ánh tía, xanh lam hoặc hồng. Vòi nhụy hẹp với đầu nhụy chia 2 thùy và có 4 nhị. Quả là quả nứt.

## Các loài
Các loài hiện tại được công nhận bao gồm:
* *[[Aloysia arequipensis]]* Siedo, 2012
* *[[Aloysia barbata]]* (Brandegee) Moldenke, 1940
* *[[Aloysia brasiliensis]]* Moldenke, 1949
* *[[Aloysia castellanosii]]* Moldenke, 1940
* *[[Aloysia catamarcensis]]* Moldenke, 1942
* *[[Aloysia chamaedryfolia]]* Cham., 1832
* *[[Aloysia chiapensis]]* Moldenke, 1947
* *[[Aloysia citrodora]]* Paláu, 1874&ndash; cỏ roi ngựa hương chanh (Argentina, Paraguay, Brasil, Uruguay, Chile, và Peru)
* *[[Aloysia coalcomana]]* Siedo, 2012
* *[[Aloysia cordata]]* Siedo, 2012
* *[[Aloysia crenata]]* Moldenke, 1963
* *[[Aloysia decipiens]]* Ravenna, 2007
* *[[Aloysia densispicata]]* (K.Koch & C.D.Bouché) Moldenke, 1965
* *[[Aloysia deserticola]]* (Phil.) Lu-Irving & N.O'Leary, 2014
* *[[Aloysia dusenii]]* Moldenke, 1940
* *[[Aloysia fiebrigii]]* (Hayek) Moldenke, 1937
* *[[Aloysia gentryi]]* Moldenke, 1980
* *[[Aloysia gratissima]]* (Gillies & Hook.) Tronc., 1962
* *[[Aloysia hatschbachii]]* Moldenke, 1967
* *[[Aloysia herrerae]]* Moldenke, 1941
* *[[Aloysia macrostachya]]* (Torr.) Moldenke, 1934&ndash; cỏ roi ngựa thơm Rio Grande
* *[[Aloysia nahuire]]* Gentry & Moldenke, 1941
* *[[Aloysia oblanceolata]]* Moldenke, 1949
* *[[Aloysia ovatifolia]]* Moldenke, 1940
* *[[Aloysia peruviana]]* (Turcz.) Moldenke, 1937
* *[[Aloysia polygalifolia]]* Cham., 1832
* *[[Aloysia polystachya]]* (Griseb.) Moldenke, 1940
* *[[Aloysia pulchra]]* (Briq.) Moldenke, 1934
* *[[Aloysia riojana]]* (Hieron. ex Moldenke) Lu-Irving & N.O'Leary, 2014
* *[[Aloysia salsoloides]]* (Griseb.) Lu-Irving & N.O'Leary, 2014
* *[[Aloysia salviifolia]]* (Hook. & Arn.) Moldenke, 1940
* *[[Aloysia schulziana]]* Moldenke, 1940
* *[[Aloysia scorodonioides]]* (Kunth) Cham., 1832
* *[[Aloysia sonorensis]]* Moldenke, 1965
* *[[Aloysia spathulata]]* (Hayek) Moldenke, 1934
* *[[Aloysia tarapacana]]* (Botta) Lu-Irving & N.O'Leary, 2014
* *[[Aloysia trifida]]* (Gay) Lu-Irving & N.O'Leary, 2014
* *[[Aloysia unifacialis]]* Ravenna, 2006
* *[[Aloysia velutina]]* Siedo, 2012
* *[[Aloysia virgata]]* (Ruiz & Pav.) Pers., 1806&ndash;cỏ roi ngựa hương hạnh nhân. 
* *[[Aloysia wrightii]]* A.Heller, 1906 &ndash; oreganillo, cỏ roi ngựa thơm Wright (Tây Nam Hoa Kỳ, miền Bắc México)

### Chưa xác định
* *[[Aloysia dodsoniorum]]* Moldenke, 1982 (Ecuador)

### Loài từng được xếp vào đây
* *[[Mulguraea ligustrina]]* (Lag.) N.O'Leary & P.Peralta, 2009 (tên cũ *A. ligustrina* (Lag.) Small)

## Hình ảnh

Tập tin:Aloysia citriodora 002.jpg
Tập tin:Aloysia wrightii 4.jpg
Tập tin:Aloysia macrostachya 1.JPG
Tập tin:Aloysia triphylla1.jpg


## Liên kết ngoài
*Jepson Manual Treatment
*USDA Plants Profile

## Tham khảo
* 
*