Tiếng Mã Lai

**Tiếng Malay** hay **tiếng Mã Lai** (*"Ma-lây"*; chữ Latinh: **'; [[chữ cái Jawi]]: **بهاس ملايو*') là một ngôn ngữ chính của [[ngữ hệ Nam Đảo]] (Austronesian). Tiếng Mã Lai là ngôn ngữ quốc gia của [[Malaysia]] (với tên *tiếng Malaysia*), và là một trong bốn ngôn ngữ chính thức của [[Singapore]], và [[Brunei]], và [[Indonesia]] (với tên *tiếng Indonesia*). Tiếng Malay là tiếng mẹ đẻ của 40 triệu người hai bên [[eo biển Malacca]], bao gồm các vùng ven biển của [[bán đảo Mã Lai|bán đảo Malaysia]] của Malaysia và vùng ven biển phía đông đảo [[Sumatra]] của Indonesia, và cũng trở thành ngôn ngữ bản địa tại một phần vùng bờ biển phía tây của [[Sarawak]] và [[Tây Kalimantan]] trên đảo [[Borneo]]. Tổng số người nói tiếng Mã Lai là trên 215 triệu người.

Do là ngôn ngữ quốc gia của một vài nước, tiếng Malay tiêu chuẩn cũng có vài tên chính thức. Tại Singapore và Brunei, nó được gọi là *Bahasa Melayu* (tiếng Mã Lai); tại Malaysia là *Bahasa Malaysia* (tiếng Malaysia); và tại Indonesia là *Bahasa Indonesia* (tiếng Indonesia). Tuy nhiên, ở các khu vực trung bộ và nam bộ của đảo [[Sumatra]], tức những nơi mà tiếng Mã Lai là ngôn ngữ bản địa, người dân Indonesia tại đó gọi ngôn ngữ của họ là *Bahasa Melayu* và xem nó là một ngôn ngữ khu vực.

Tiếng Mã Lai tiêu chuẩn dựa theo tiêu chuẩn văn chương của các vương quốc Hồi giáo [[Vương quốc Malacca|Malacca]] và [[vương quốc Johor|Johor]] và thời kỳ tiền thuộc địa, và ngôn ngữ này đôi khi cũng được gọi là tiếng Malay Malacca, Johor, hay Riau (hay kết hợp các tên này) để phân biệt với các biến thể khác của [[nhóm ngôn ngữ Mã Lai|nhóm ngôn ngữ Malay]]. Theo *Ethnologue* 16, một vài biến thể của tiếng Malay nay được liệt vào danh sách các ngôn ngữ riêng biệt, bao gồm các biến thể *Orang Asli* của tiếng Malay Bán đảo. Cũng có một vài ngôn ngữ bồi hay ngôn ngữ pha trộn dựa trên cơ sở tiếng Malay.

== Nguồn gốc ==
Các nhà ngôn ngữ học lịch sử Malaysia cho rằng khả năng quê hương tiếng Malay nằm ở phía tây [[Borneo]] kéo dài đến bờ biển [[Brunei]]. Một dạng được gọi là ngôn ngữ Malay nguyên thủy đã được nói ở Borneo ít nhất năm 1.000 TCN và nó được cho là ngôn ngữ tổ tiên của tất cả các [[Nhóm ngôn ngữ Malay|ngôn ngữ Malay]] tiếp theo. Tổ tiên của nó, ngôn ngữ [[Mã Lai-Đa Đảo nguyên thủy|Malay-Polynesia nguyên thủy]], hậu duệ của [[ngôn ngữ Nam Đảo nguyên thủy]], bắt đầu phân tách ít nhất năm 2.000 TCN, có thể là kết quả của sự mở rộng về phía nam của các [[Người Nam Đảo|dân tộc Austronesia]] vào [[Đông Nam Á hải đảo]] từ [[đảo Đài Loan]].

== Lịch sử ==

Lịch sử của ngôn ngữ Malay có thể được chia thành năm thời kỳ: Malaysia cổ, thời kỳ chuyển tiếp, thời kỳ Malacca (Malaysia cổ điển), Malaysia cận hiện đại và Malaysia hiện đại. Không rõ rằng tiếng Malay cổ có thực sự là tiền thân của tiếng Malay cổ điển hay không, nhưng điều này được cho là hoàn toàn có thể.

Tiếng Malay cổ chịu ảnh hưởng của ngôn ngữ văn học [[tiếng Phạn]] của Ấn Độ cổ điển và ngôn ngữ kinh sách của [[Ấn Độ giáo]] và [[Phật giáo]]. Từ mượn tiếng Phạn có thể được tìm thấy trong từ vựng tiếng Malay cổ. Bản khắc có niên đại cổ nhất của tiếng Malay cổ được tìm thấy ở Sumatra, được viết bằng [[Chữ Pallava|biến thể Pallava]] của chữ Grantha và có từ thế kỷ thứ 7. Được biết đến với tên là bản khắc Kedukan Bukit, nó được M. Batenburg, một [[người Hà Lan]], phát hiện vào ngày 29 tháng 11 năm 1920 tại Kedukan Bukit, Nam Sumatra, trên bờ sông Tatang, một nhánh của [[Sông Musi (Indonesia)|sông Musi]]. Bản khắc nằm trên một hòn đá nhỏ cỡ  .

Bản thảo sớm nhất còn tồn tại bằng tiếng Malay là Luật Tanjung Tanah viết bằng chữ hậu Pallava. Văn bản giáo lý tiền Hồi giáo thế kỷ 14 này được tạo ra trong thời kỳ [[Adityawarman]] (1345-1377) của Dharmasraya, một vương quốc Phật giáo-Ấn Độ giáo hình thành sau khi sự thống trị của [[Srivijaya]] ở Sumatra kết thúc. Luật pháp dành cho [[Minangkabau|người Minangkabau]], ngày nay vẫn sống ở vùng cao [[Sumatra]].

Tiếng Malay được sử dụng rộng rãi như [[Lingua franca|ngôn ngữ chung]] của [[Vương quốc Malacca]] (1402-1511). Trong thời kỳ này, tiếng Malay phát triển nhanh chóng dưới ảnh hưởng của văn học Hồi giáo. Sự phát triển đã thay đổi bản chất của ngôn ngữ với sự thu nhận từ vựng [[tiếng Ả Rập]], [[Tiếng Ả Rập|tiếng]] [[Tiếng Tamil|Tamil]] và [[tiếng Phạn]], biến nó thành *tiếng Malay cổ điển*. Dưới thời Vương quốc Malacca, ngôn ngữ phát triển thành một dạng mà người nói tiếng Malay hiện đại có thể phần nào hiểu được. Khi triều đình chuyển sang thành lập Vương quốc Johor, tiếng Malay cổ điển vẫn tiếp tục được sử dụng.

Một trong những lá thư cổ nhất còn sót lại được viết bằng tiếng Malay là một lá thư của Quốc vương Abu Hayat của Ternate, [[quần đảo Maluku]] ở Indonesia ngày nay, vào khoảng năm 1521-1522. Bức thư được gửi đến nhà vua [[Bồ Đào Nha]], sau cuộc tiếp xúc với nhà thám hiểm người Bồ Đào Nha Francisco Serrão. Lá thư này cho thấy dấu hiệu rằng người viết không phải người bổn ngữ tiếng Malay; [[người Ternate]] đã (và vẫn sử dụng) [[tiếng Ternate]], một [[ngôn ngữ Tây Papua]] không liên quan, làm [[tiếng mẹ đẻ]]. Tiếng Malay chỉ được sử dụng như một ngôn ngữ chung khi giao tiếp liên sắc tộc.

== Phân loại ==
Tiếng Malay là thành viên của [[ngữ hệ Nam Đảo|ngữ hệ Austronesia]], bao gồm các ngôn ngữ từ [[Đông Nam Á]] và [[Thái Bình Dương]], với số lượng nhỏ hơn ở lục địa [[châu Á]]. Tiếng [[Tiếng Malagasy|Malagasy]], nằm cách biệt về mặt địa lý được nói ở [[Madagascar]] ở [[Ấn Độ Dương]], cũng là một thành viên của hệ ngôn ngữ này. Mặc dù các ngôn ngữ này không nhất thiết thông hiểu lẫn nhau ở bất kỳ mức độ nào, điểm tương đồng giữa chúng khá nổi bật. Nhiều gốc từ hầu như không thay đổi so với tổ tiên chung của chúng, [[ngôn ngữ Nam Đảo nguyên thủy|ngôn ngữ Austronesia nguyên thủy]]. Có rất nhiều từ cùng gốc trong những từ quan hệ họ hàng, sức khoẻ, bộ phận cơ thể và động vật thông thường. Đặc biệt, số đếm cho thấy sự tương đồng đáng chú ý.

Trong ngữ hệ Austronesia, tiếng Malay là một phần của một nhóm các ngôn ngữ/phương ngữ/tiếng nói có liên quan chặt chẽ được gọi là [[nhóm ngôn ngữ Malay]], được thương nhân Malay từ Sumatra mang đi khắp Malaya và quần đảo Indonesia. Có sự bất đồng về việc trong các thổ ngữ hay gọi là "Malay" này, tiếng nào nên được coi là phương ngữ tiếng Malay, tiếng nào nên được coi là một ngôn ngữ riêng biệt. Ví dụ, [[Tiếng bản xứ|tiếng địa phương]] của Brunei—tiếng Brunei Malay, không thông hiểu hoàn toàn với tiếng Malay chuẩn, và điều tương tự cũng xảy ra với một số khẩu ngữ trên bán đảo Malaysia, chẳng hạn tiếng Kedah Malay. Tuy nhiên, cả tiếng Brunei Malay và tiếng Kedah Malay đều khá gần nhau.

Họ hàng gần nhất của tiếng Malay là những ngôn ngữ còn lại trên Sumatra, như [[tiếng Minangkabau]], với 5,5 triệu người nói ở miền duyên hải phía tây.

==Chữ viết==



Tiếng Malay hiện tại được viết chủ yếu bằng [[chữ Latinh]], hay gọi là *Tulisan Rumi* ("chữ Rumi", có nghĩa là "chữ Roma") trong tiếng Mã Lai, sau sự đô hộ của [[Đế quốc Anh]] giúp cho bảng chữ cái Latinh từ [[tiếng Anh]] trở nên phổ biến. Trước đây Tiếng Malay được viết phổ biến bằng một phiên bản [[chữ Ả Rập]] có tên *Arab Melayu* hoặc [[Bảng chữ cái Jawi|*Jawi*]], nhờ sự lan tỏa của [[Hồi giáo]]. *Rumi* là chính thức tại Malaysia, Singapore và Indonesia. Tiếng Malay sử dụng [[chữ số Hindu-Ả Rập]].

*Rumi* và *Jawi* chỉ cùng chính thức ở [[Brunei]]. Tên của các tổ chức và tổ chức phải sử dụng các tập lệnh Jawi và Rumi (Latin). Jawi được sử dụng đầy đủ trong các trường học, đặc biệt là Trường tôn giáo, *Sekolah Agama'', đây là điều bắt buộc trong buổi chiều đối với học sinh Hồi giáo từ khoảng 6-7 đến 12-14.

Những nỗ lực hiện đang được thực hiện để bảo tồn Jawi ở các vùng nông thôn của Malaysia và học sinh tham gia kỳ thi tiếng Malay ở Malaysia có tùy chọn trả lời các câu hỏi bằng cách sử dụng Jawi.

Chữ viết Latinh, tuy nhiên, được sử dụng phổ biến nhất ở Brunei và Malaysia, cho cả mục đích chính thức và không chính thức.

Trong lịch sử, tiếng Malay đã được viết bằng nhiều kịch bản khác nhau. Trước khi giới thiệu tập lệnh tiếng Ả Rập ở khu vực Malay, tiếng Malay đã được viết bằng cách sử dụng các tập lệnh Pallava, Kawi và chữ cái Rencong; những thứ này vẫn còn được sử dụng cho đến ngày nay, chẳng hạn như Bảng chữ cái tiếng Chăm được sử dụng bởi người Chăm ở Việt Nam và Campuchia. Tiếng Malay cổ được viết bằng kịch bản Pallava và Kawi, hiển nhiên từ một số viên đá khắc ở vùng Malay. Bắt đầu từ kỷ nguyên của vương quốc Pasai và trong suốt thời kỳ hoàng kim của Vương quốc Malacca, Jawi dần thay thế các kịch bản này như là kịch bản được sử dụng phổ biến nhất ở khu vực Malay. Bắt đầu từ thế kỷ 17, dưới tiếng Hà Lan và ảnh hưởng của Anh, Jawi dần được thay thế bằng chữ viết Rumi.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài