Họ Cá bống biển

**Họ Cá bống biển** là một họ cá với danh pháp khoa học ***Cottidae*** theo truyền thống được xếp trong liên họ Cottoidea của phân bộ Cottoidei trong bộ Cá mù làn (Scorpaeniformes). Tuy nhiên, gần đây người ta coi nó thuộc cận bộ Cottales trong phân bộ Cottoidei của bộ Perciformes.

## Phân loại
Theo định nghĩa cũ thì họ này chứa khoảng 257-275 loài trong 62-70 chi, chủ yếu là cá biển và được tìm thấy trong các vùng nước nông duyên hải tại các khu vực phương bắc và cận Bắc cực.

Các đại diện nước ngọt của họ này khá ít ỏi và bao gồm cá bống đầu thìa (*Cottus ricei*) ở Bắc Mỹ, cá bống đầu bò núi cao (*Cottus poecilopus*), cá bống đầu bò (*Cottus gobio*) và cá bống bốn sừng (*Myoxocephalus quadricornis*). Loài cuối cùng này cũng được tìm thấy trong vùng nước lợ như Baltic.

Phần lớn các loài trong họ Cá bống biển là cá nhỏ, dài dưới 10&nbsp;cm (4 inch), mặc dù một số loài, như cabezon, to lớn hơn, dài tới 72&nbsp;cm (28 inch).

Một số nghiên cứu phát sinh chủng loài gần đây cho thấy theo định nghĩa truyền thống thì họ này là đa ngành trong tương quan với các họ Agonidae, Psychrolutidae, Abyssocottidae, Comephoridae và Cottocomephoridae. Để làm cho các họ trở thành đơn ngành người ta đã sáp nhập Abyssocottidae, Comephoridae và Cottocomephoridae vào Cottidae, tách các chi *[[Jordania]]* và *[[Paricelinus]]* thành họ độc lập là Jordaniidae, chuyển gần như toàn bộ các chi/loài cá biển của Cottidae sang Psychrolutidae (trừ *[[Hemilepidotus]]*, *Jordania*, *[[Leptocottus]]*, *Paricelinus*, *[[Scorpaenichthys]]* và *[[Trachidermus]]*). Theo định nghĩa mới này thì Cottidae chứa 16-19 chi với 106-107 loài đã biết.

## Các chi
* *[[Cottus]]* Linnaeus, 1758: 68 loài cá bống nước ngọt, cá bống Miller. Có thể sẽ chia ra thành các chi *Cephalocottus*, *Cottopsis*, *Cottus* *sensu stricto* và *Uranidea*.
* *[[Leptocottus armatus|Leptocottus]]* Girard, 1854: 1 loài cá bống sừng hươu Thái Bình Dương (*[[Leptocottus armatus]]*).
* *[[Mesocottus haitej|Mesocottus]]* Gratzianov, 1907: 1 loài (*[[Mesocottus haitej]]*).
* *[[Trachidermus fasciatus|Trachidermus]]* Heckel, 1837: 1 loài cá bống da nhám (*[[Trachidermus fasciatus]]*).
### Chuyển từ các họ khác sang
* Từ Abyssocottidae: 7 chi, 24 loài. 
** *[[Abyssocottus]]* Berg, 1906: 3 loài.
** *[[Asprocottus]]* Berg, 1906: 8 loài.
** *[[Cottinella]]* Berg, 1907: 1 loài (*[[Cottinella boulengeri]]*).
** *[[Cyphocottus]]* Sideleva, 2003: 2 loài.
** *[[Limnocottus]]* Berg, 1906: 4 loài.
** *[[Neocottus]]* Sideleva, 1982: 2 loài.
** *[[Procottus]]* Gratzianov, 1902: 4 loài.
* Từ Comephoridae: 1 chi, 2 loài.
** *[[Comephorus]]* Lacepède, 1800: 2 loài.
* Từ Cottocomephoridae: 4 chi, 9 loài.
** *[[Batrachocottus]]* Berg, 1903: 4 loài.
** *[[Cottocomephorus]]* Pellegrin, 1900: 3 loài.
** *[[Leocottus]]* Taliev, 1955: 1 loài (*[[Leocottus kesslerii]]*).
** *[[Paracottus]]* Taliev trong Berg, 1949: 1 loài (*[[Paracottus knerii]]*).
## Chuyển đi
### Sang [[Psychrolutidae]]

* *[[Alcichthys elongatus|Alcichthys]]* Jordan và Starks, 1904: 1 loài (*[[Alcichthys elongatus]]*).
* *[[Andriashevicottus megacephalus|Andriashevicottus]]* Fedorov, 1990: 1 loài (*[[Andriashevicottus megacephalus]]*).
* *[[Antipodocottus]]* Bolin, 1952: 4 loài.
* *[[Archistes]]* Jordan và Gilbert trong Jordan và Evermann, 1898: 2 loài.
* *[[Argyrocottus zanderi|Argyrocottus]]* Herzenstein, 1892: 1 loài (*[[Argyrocottus zanderi]]*).
* *[[Artediellichthys nigripinnis|Artediellichthys]]* Taranetz, 1941: 1 loài (*[[Artediellichthys nigripinnis]]*).
* *[[Artediellina antilope|Artediellina]]* Taranetz, 1937: 1 loài (*[[Artediellina antilope]]*).
* *[[Artedielloides auriculatus|Artedielloides]]* Soldatov, 1922: 1 loài (*[[Artedielloides auriculatus]]*).
* *[[Artediellus]]* Jordan, 1885: 15 loài cá bống tai móc.
* *[[Artedius]]* Girard, 1856: 5 loài. 
* *[[Ascelichthys rhodorus|Ascelichthys]]* Jordan và Gilbert, 1880: 1 loài (*[[Ascelichthys rhodorus]]*).
* *[[Asemichthys taylori|Asemichthys]]* Gilbert, 1912: 1 loài (*[[Asemichthys taylori]]*). 
* *[[Astrocottus]]* Bolin, 1936: 4 loài.
* *[[Atopocottus tribranchius|Atopocottus]]* Bolin, 1936: 1 loài (*[[Atopocottus tribranchius]]*).
* *[[Bero elegans|Bero]]* Jordan và Starks, 1904: 1 loài (*[[Bero elegans]]*).
* *[[Bolinia euryptera|Bolinia]]* Yabe, 1991: 1 loài (*[[Bolinia euryptera]]*).
* *[[Chitonotus pugetensis|Chitonotus]]* Lockington, 1879: 1 loài (*[[Chitonotus pugetensis]]*).
* *[[Clinocottus]]* Gill, 1861: 5 loài cá bống mũi nhọn.
* *[[Cottiusculus]]* Schmidt trong Jordan và Starks, 1904: 3 loài.
* *[[Daruma sagamia|Daruma]]* Jordan và Starks, 1904: 1 loài (*[[Daruma sagamia]]*).
* *[[Enophrys]]* Swainson, 1839: 4 loài cá bống đá.
* *[[Furcina]]* Jordan và Starks, 1904: 2 loài.
* *[[Gymnocanthus]]* Swainson, 1839: 7 loài.
* *[[Icelinus]]* Jordan, 1885: 11 loài.
* *[[Icelus]]* Krøyer, 1845: 17 loài.
* *[[Leiocottus hirundo|Leiocottus]]* Girard, 1856: 1 loài (*[[Leiocottus hirundo]]*).
* *[[Lepidobero sinensis|Lepidobero]]* Qin và Jin, 1992: 1 loài (*[[Lepidobero sinensis]]*).
* *[[Megalocottus]]* Gill, 1861: 2 loài.
* *[[Micrenophrys lilljeborgii|Micrenophrys]]* Andriashev, 1954: 1 loài (*[[Micrenophrys lilljeborgii]]*).
* *[[Microcottus]]* Schmidt, 1940: 2 loài.
* *[[Myoxocephalus]]* Tilesius, 1811: 16 loài cá bống lớn, cá bống bốn sừng, cá bống sừng ngắn.
* *[[Ocynectes]]* Jordan và Starks, 1904: 2 loài.
* *[[Oligocottus]]* Girard, 1856: 4 loài cá bống vũng thủy triều, cá bống yên ngựa, cá bống hồng, cá bống mượt.
* *[[Orthonopias triacis|Orthonopias]]* Starks và Mann, 1911: 1 loài cá bống mũi tù (*[[Orthonopias triacis]]*).
* *[[Phallocottus obtusus|Phallocottus]]* Schultz, 1938: 1 loài cá bống không gai (*[[Phallocottus obtusus]]*).
* *[[Phasmatocottus ctenopterygius|Phasmatocottus]]* Bolin, 1936: 1 loài (*[[Phasmatocottus ctenopterygius]]*).
* *[[Porocottus]]* Gill, 1859: 9 loài cá bống tua.
* *[[Pseudoblennius]]* Temminck và Schlegel, 1850: 6 loài.
* *[[Radulinopsis]]* Soldatov và Lindberg, 1930: 2 loài.
* *[[Radulinus]]* Gilbert, 1890: 3 loài.
* *[[Rastrinus scutiger|Rastrinus]]* Jordan và Evermann, 1896 (đồng nghĩa: *Stlegicottus* Bolin, 1936): 1 loài (*[[Rastrinus scutiger]]*).
* *[[Ricuzenius]]* Jordan và Starks, 1904: 2 loài.
* *[[Ruscarius]]* Jordan và Starks, 1895: 2 loài.
* *[[Sigmistes]]* Rutter trong Jordan và Evermann, 1898: 2 loài.
* *[[Stelgistrum]]* Jordan và Gilbert trong Jordan và Evermann, 1898: 3 loài.
* *[[Stlengis]]* Jordan và Starks, 1904: 3 loài.
* *[[Synchirus gilli|Synchirus]]* Bean, 1890: 1 loài (*[[Synchirus gilli]]*).
* *[[Taurocottus bergii|Taurocottus]]* Soldatov và Pavlenko, 1915: 1 loài (*[[Taurocottus bergii]]*).
* *[[Taurulus bubalis|Taurulus]]* Gratzianov, 1907: 1 loài cá bống đầu bò gai dài (*[[Taurulus bubalis]]*).
* *[[Thyriscus anoplus|Thyriscus]]* Gilbert và Burke, 1912: 1 loài (*[[Thyriscus anoplus]]*).
* *[[Trichocottus brashnikovi|Trichocottus]]* Soldatov và Pavlenko, 1915: 1 loài cá bống đầu lông (*[[Trichocottus brashnikovi]]*). 
* *[[Triglops]]* Reinhardt, 1830: 10 loài.
* *[[Vellitor]]* Jordan và Starks, 1904: 2 loài.
* *[[Zesticelus]]* Jordan và Evermann, 1896: 3 loài.
### Sang [[Scorpaenichthyidae]]
* *[[Scorpaenichthys marmoratus|Scorpaenichthys]]* Girard, 1854: 1 loài cá bống Cabezon (*[[Scorpaenichthys marmoratus]]*).
### Sang [[Jordaniidae]]
* *[[Jordania zonope|Jordania]]* Starks, 1895: 1 loài (*[[Jordania zonope]]*).
* *[[Paricelinus hopliticus|Paricelinus]]* Eigenmann và Eigenmann, 1889: 1 loài cá bống lưng gai (*[[Paricelinus hopliticus]]*).
### Sang [[Agonidae]]
* *[[Hemilepidotus]]* Cuvier, 1829 (đồng nghĩa: *Melletes* Bean, 1880): 6 loài.

## Tham khảo
*
*
*