Họ Cửu lý hương

**Họ Cửu lý hương** hay **họ Vân hương**, còn gọi là **họ Cam** hay **họ Cam chanh** hoặc **họ Cam quýt**  (danh pháp khoa học: ***Rutaceae***) là một họ thực vật trong bộ Bồ hòn (Sapindales).

Các loài của họ này nói chung có hoa được chia thành 4 hay 5 phần, thông thường có mùi thơm rất mạnh. Chúng xuất hiện dưới dạng và kích thước từ cây thân thảo tới cây bụi và cây thân gỗ nhỏ.

Quan trọng nhất về mặt kinh tế trong họ này là chi *[[Chi Cam chanh|Citrus]]* (chi Cam), trong đó bao gồm các loại cây ăn quả như cam, chanh, quất, quýt, bưởi và bưởi chùm.

## Từ đồng nghĩa
Họ này còn được gọi dưới các tên khoa học sau đây:
* Amyridaceae Kunth (1824)
* Aurantiaceae Durande
* Boroniaceae J. Agardh
* Cneoraceae Vest (1818)
* Correaceae J. Agardh, về danh nghĩa là không hợp lệ.
* Cuspariaceae (DC.) Tratt.
* Dictamnaceae Vest
* Diosmaceae R. Br.
* Diplolaenaceae J. Agardh
* Flindersiaceae (Engl.) C. T. White cũ là Airy Shaw (1964)
* Fraxinellaceae Nees & Mart.
* Pilocarpaceae J. Agardh
* Ptaeroxylaceae J.-F.Leroy (1960)
* Pteleaceae Kunth
* Zanthoxylaceae Bercht. & J. Presl

## Các chi
Họ này có khoảng 161 chi và 1600 loài

**[[Achuaria]]* Gereau
**[[Acmadenia]]* Bartl. & H.L.Wendl.
**[[Acradenia]]* Kippist (bao gồm cả *Luerssenidendron*)
**[[Acronychia]]* J.R.Forst. & G.Forst (bao gồm cả *Bauerella*, *Pleiococca*): Chi Bưởi bung hay Sơn du cam
**[[Adenandra]]* Willd.
**[[Adiscanthus]]* Ducke
**[[Aegle]]* Correa: Mộc quất
**[[Aeglopsis]]* Swingle
**[[Afraegle]]* (Swingle) Engl.
**[[Afraurantium]]* A.Chev.
**[[Agathosma]]* Willd. (bao gồm cả *Barosma*)
**[[Almeidea]]* A.St.-Hil.
**[[Amyris]]* P.Browne
**[[Angostura]]* Roem. & Schult. (bao gồm cả *Cusparia*)
**[[Apocaulon]]* R.S.Cowan

**[[Araliopsis]]* Engl.
**[[Asterolasia]]* F.Muell. (bao gồm cả *Pleurandropsis*)
**[[Atalantia]]* Correa: Tửu bính lặc
**[[Balfourodendron]]* Corr.Mello ex Oliv.
**[[Balsamocitrus]]* Stapf
**[[Boenninghausenia]]* Rchb. ex Meisn.: Thạch tiêu thảo
**[[Boninia]]* Planch.
**[[Boronella]]* Baill.
**[[Boronia (cây)|Boronia]]* Sm.
**[[Bosistoa]]* F.Muell (bao gồm cả *Pagetia*)
**[[Bottegoa]]*
**[[Bouchardatia]]* Baill.
**[[Bouzetia]]* Montrouz.
**[[Brombya]]* F.Muell.
**[[Burkillanthus]]* Swingle
**[[Calodendrum]]* Thunb.
**[[Casimiroa]]* La Llave (bao gồm cả *Sargentia*): Hương nhục quả
**[[Chloroxylon]]* DC: Sơn tiêu Ceylon
**[[Choisya]]* Kunth (bao gồm cả *Astrophyllum*)
**[[Chorilaena]]* Endl.
**[[Citropsis]]* (Engl.) Swingle & M.Kellerm

**[[Citrus]]* L. (bao gồm cả *Pleurocitrus*): Chi Cam chanh, gồm cam, chanh, quất, quýt
**[[Clausena]]* Burm.f.: Hoàng bì
**[[Clymenia]]* Swingle
**[[Cneoridium]]* Hook.f.
**[[Cneorum]]* L. (nguyên là họ Cneoraceae, bao gồm cả *Neochamaelea*)
**[[Coleonema]]* Bartl. & H.L.Wendl.
**[[Comptonella]]* Baker f.
**[[Coombea]]* P.Royen
**[[Correa]]* Andrews
**[[Crowea]]* Sm.
**[[Cyanothamnus]]* Lindl.
**[[Decagonocarpus]]* Engl.
**[[Decatropis]]* Hook.f.
**[[Decazyx]]* Pittier & S.F.Blake
**[[Dendrosma]]* Pancher & Sebert
**[[Dictamnus]]* L.: Bạch tiên
**[[Dictyoloma]]* A.Juss.
**[[Diosma]]* L.
**[[Diphasia]]* Pierre
**[[Diphasiopsis]]* Mendonca
**[[Diplolaena]]* R.Br.
**[[Drummondita]]* Harv.
**[[Dutaillopsis]]* T. Hartley
**[[Dutaillyea]]* Baill.
**[[Echinocitrus]]* Tanaka
**[[Empleuridium]]* Sond. & Harv.
**[[Empleurum]]* Aiton
**[[Eremocitrus]]* Swingle
**[[Eriostemon]]* Sm.
**[[Erythrochiton]]* Nees & Mart.
**[[Esenbeckia]]* Kunth
**[[Euchaetis]]* Bartl. & H.L.Wendl.
**[[Euodia]]* J.R.Forst. & G.Forst. (bao gồm cả *Evodia*, *Zieridium*): Ba chạc, chè đắng, chè cỏ, dầu dầu, ngô thù du
**[[Euxylophora]]* Huber
**[[Evodiella]]* Linden
**[[Fagaropsis]]* Mildbr. ex Siebenl. (bao gồm cả *Clausenopsis*)
**[[Feroniella]]* Swingle
**[[Flindersia]]* RBr.: Cự bàn mộc
**[[Fortunella]]* Swingle: Kim kết
**[[Galipea]]* Aubl.
**[[Geijera]]* Schott
**[[Geleznowia]]* Turcz.
**[[Glycosmis]]* Correa (bao gồm cả *Thoreldora*): Chi Cơm rượu hay Sơn tiểu quất
**[[Halfordia]]* F.Muell.
**[[Haplophyllum]]* A.Juss.: Vân hương thảo
**[[Harrisonia]]*
**[[Helietta]]* Tul.
**[[Hortia]]* Vand.
**[[Ivodea]]* Capuron
**[[Kodalyodendron]]* Borhidi & Acuna
**[[Leptothyrsa]]* Hook.f.
**[[Limnocitrus]]* Swingle
**[[Limonia]]* L. (bao gồm cả *Feronia*)
**[[Lubaria]]* Pittier
**[[Lunasia]]* Blanco (bao gồm cả *Rabelaisia*)
**[[Luvunga]]* Buch.-Ham. ex Wight & Arn.: Tam diệp đằng quất
**[[Maclurodendron]]* T.G.Hartley
**[[Macrostylis]]* Bartl. & H.L.Wendl.
**[[Medicosma]]* Hook.f.
**[[Megastigma]]* Hook.f.
**[[Melicope]]* J.R.Forst. & G.Forst (bao gồm cả *Pelea*): Mật thù du
**[[Merope]]* M.Roem.
**[[Merrillia]]* Swingle
**[[Metrodorea]]* A.St.-Hil.
**[[Microcitrus]]* Swingle
**[[Microcybe]]* Turcz.
**[[Micromelum]]* Blume: Tiểu vân mộc
**[[Monanthocitrus]]* Tanaka
**[[Monnieria]]* Loefl. (bao gồm cả *Ertela*, *Moniera*)
**[[Muiriantha]]* C.A.Gardner
**[[Murraya]]* L. (bao gồm cả *Chalcas*): Nguyệt quới, nguyệt quất, cửu lý hương, vương tùng (củ khỉ, nhâm hôi, cơm nguội)
**[[Myrtopsis]]* Engl.
**[[Naringi]]* Adans. (bao gồm cả *Hesperethusa*)
**[[Naudinia]]* Planch. & Linden
**[[Nematolepis]]* Turcz.
**[[Neobyrnesia]]* J.A.Armstr.
**[[Neoschmidia]]* T.G. Hartley
**[[Nycticalanthus]]* Ducke
**[[Oricia]]* Pierre
**[[Oriciopsis]]* Engl.
**[[Orixa]]* Thunb.: Xú thường sơn
**[[Oxanthera]]* Montrouz.
**[[Pamburus]]* Swingle
**[[Paramignya]]* Wight: Đơn diệp đằng quất
**[[Peltostigma]]* Walp.
**[[Pentaceras]]* Hook.f.
**[[Phebalium]]* Vent.
**[[Phellodendron]]* Rupr.: Hoàng bách (hoàng bá)
**[[Philotheca]]* Rudge
**[[Phyllosma]]* Bolus
**[[Pilocarpus]]* Vahl
**[[Pitavia]]* Molina
**[[Platydesma]]* H.Mann
**[[Pleiospermium]]* (Engl.) Swingle
**[[Plethadenia]]* Urb.
**[[Polyaster]]* Hook.f.
**[[Poncirus]]* Raf.: Cam ba lá, chỉ thực
**[[Pseudiosma]]* DC.
**[[Psilopeganum]]* Hemsl.: Sơn ma hoàng
**[[Ptaeroxylon]]*
**[[Ptelea]]* L.: Du quất
**[[Raputia]]* Aubl. (bao gồm cả *Myllanthus*, *Neoraputia*, *Raputiarana*, *Sigmatanthus*)
**[[Rauia]]* Nees & Mart.
**[[Raulinoa]]* R.S.Cowan
**[[Ravenia]]* Vell. (bao gồm cả *Pomphidea*)
**[[Raveniopsis]]* Gleason
**[[Rhadinothamnus]]* Paul G.Wilson
**[[Ruta]]* L.: Cửu lý hương, vân hương
**[[Rutaneblina]]* Steyerm. & Luteyn
**[[Sarcomelicope]]* Engl.
**[[Severinia]]* Ten.
**[[Sheilanthera]]* I.Williams
**[[Skimmia]]* Thunb.: Nhân vu
**[[Spathelia]]* L. (bao gồm cả *Diomma*)
**[[Spiranthera]]* A.St.-Hil.
**[[Stauranthus]]* Liebm.
**[[Swinglea]]* Merr.: Mộc quất Philippines
**[[Teclea]]* Delile (bao gồm cả *Comoroa*)
**[[Tetractomia]]* Hook.f. (bao gồm cả *Terminthodia*)
**[[Tetradium]]* Lour.: Dầu dấu, tứ

**[[Thamnosma]]* Torr. & Frem. (bao gồm cả *Rutosma*)
**[[Ticorea]]* Aubl.
**[[Toddalia]]* Juss.: Phi long chưởng huyết
**[[Toddaliopsis]]* Engl.
**[[Tractocopevodia]]* Raizada & V.Naray.
**[[Triphasia]]* Lour.
**[[Urocarpus]]* J.Drumm. ex Harv.
**[[Vepris]]* Comm. ex A.Juss. (bao gồm cả *Humblotiodendron*, *Tecleopsis*)
**[[Wenzelia]]* Merr.
**[[Zanthoxylum]]* L. (bao gồm cả *Fagara*): Chi Xuyên tiêu, gồm sẻn, hoa tiêu, xuyên tiêu
**[[Zieria]]* Sm

## Hình ảnh

Tập tin:Ruta chalepensis11.jpg
Tập tin:Citrus limon0.jpg
Tập tin:Lemon.jpg
Tập tin:Orange Garden in Sittong, Darjeeling.jpg


## Chú thích

## Liên kết ngoài

*
*