Họ Thủy nữ

**Họ Thủy nữ** hay **họ Trang** (danh pháp khoa học: **Menyanthaceae**) là một họ thực vật thủy sinh và đầm lầy thuộc bộ Cúc (Asterales). Họ này chứa khoảng 40-70 loài cây thân thảo trong 6 chi, phân bố rộng khắp thế giới. Các lá đơn hay kép, hình tròn hay chân vịt, mọc so le từ thân rễ bò trườn. Ở chi sống thủy sinh là *[[Nymphoides]]*, các lá nổi trên mặt nước và đỡ một cụm hoa mỏng manh, dạng tán hay chùm. Ở các chi khác thì cụm hoa mọc thẳng và bao gồm 1 (như ở chi *[[Liparophyllum]]*) tới nhiều hoa. Hoa có cánh hoa hợp sinh, thụ phấn nhờ côn trùng, chia thành 5 phần và có màu vàng hay trắng. Các cánh hoa có tua lông tơ hoặc được tô điểm bằng các cánh ở bên. Bầu nhụy thượng. Quả là dạng quả nang.

Các loài trong họ Menyanthaceae phân bố khắp thế giới. Các chi *[[Menyanthes]]* và *[[Nephrophyllidium]]* chỉ có ở Bắc bán cầu, trong khi các chi *[[Liparophyllum]]*, *[[Ornduffia]]* và *[[Villarsia]]* lại chỉ có ở Nam bán cầu. Chi *[[Nymphoides]]* có sự phân bố rộng khắp.

Các loài trong họ Menyanthaceae có giá trị làm cây cảnh trong vườn, với *[[Nymphoides]]* được trao đổi nhiều nhất.

Hoa dị kiểu lưỡng hình có ở mọi chi, ngoại trừ chi *[[Liparophyllum]]*. Ngoài ra, 4 loài *[[Nymphoides]]* là dạng đơn tính khác gốc.

## Các chi
* *[[Liparophyllum]]* nghĩa rộng: 8 loài, bao gồm *Liparophyllum gunnii* cộng 6 loài từ nhánh hỗn tạp của chi *Villarsia* và loài *Nymphoides exigua* chuyển sang.
* *[[Menyanthes]]*: 1 loài thụy thái (*[[Menyanthes trifoliata]]*)
* *[[Nephrophyllidium]]* (bao gồm cả *Fauria*): 1 loài (*[[Nephrophyllidium crista-galli]]*)
* *[[Nymphoides]]* (bao gồm cả *Limnanthemum*, cộng *Villarsia cambodiana* = *[[Nymphoides cambodiana]]*, trừ đi *Nymphoides exigua* --> *[[Liparophyllum exiguum]]*): Khoảng gần 40-52 loài thủy nữ, trang, cang, ráng, rau hạnh, thủy kim liên, súng ma.
* *[[Ornduffia]]*: Tách ra năm 2009 từ nhánh Australia (hay nhánh lồng ghép nông) của chi *Villarsia*. 7 loài.
* *[[Villarsia]]* nghĩa hẹp: Khoảng 3 loài của nhánh Nam Phi.

## Phát sinh chủng loài
Các mối quan hệ trong phạm vi họ Menyanthaceae được Tippery và ctv (2008), Tippery và Les (2008) làm sáng tỏ. Theo họ thì [*Menyanthes* + *Nephrophyllidium*] là nhóm có quan hệ chị em với phần còn lại của họ trong khi *Villarsia* nghĩa rộng là rất cận ngành, bao gồm ba nhánh. Chi này đã được Tippery và Les (2009) tách ra thành *Villarsia* nghĩa hẹp chỉ bao gồm nhánh Nam Phi và hai nhánh còn lại được chuyển sang các chi *Liparophyllum* (nhánh hỗn tạp) và *Ornduffia* (nhánh Australia).

Cây phát sinh chủng loài dưới đây lấy theo Tippery và Les (2009)

## Phân loại cũ
Các iridoit của họ Menyanthaceae khác biệt về mặt hóa học với các iridoit của họ Long đởm (*Gentianaceae*), mà các thành phần của họ Menyanthaceae từng có thời được đưa vào trong đó, mặc dù kiểu đính noãn là tương tự. Hiện tại Quần thực vật Trung Hoa vẫn đặt hai chi có loài sinh sống tại Trung Quốc là *Menyanthes* và *Nymphoides* trong họ Gentianaceae.

Họ Menyanthaceae từng được đặt trong bộ Cà (*Solanales*) theo như hệ thống Cronquist (1981), nhưng sự lưu trữ inulin là không phù hợp với vị trí này. Các thạch bào phân nhánh và các ống không khí là sự tương tự giữa Menyanthaceae và họ Súng (*Nymphaeaceae*), nhưng cả hai đều là thực vật thủy sinh nên khó có thể cho rằng chúng có quan hệ gần.

## Hình ảnh

Tập tin:Nymphoides ezannoi (aka).jpg|*Nymphoides ezannoi*
Tập tin:Nymphoides ezannoi - blossom (aka).jpg|*Nymphoides ezannoi*
Tập tin:Nymphoidies ezannoi0.jpg|*Nymphoides ezannoi*
Tập tin:Nymphoides indica1.jpg|*Nymphoides indica*
Tập tin:Nymphoides indica0.jpg|*Nymphoides indica*
Tập tin:Nymphoides indica3.jpg|*Nymphoides indica*


## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* 
* 
* 

* Họ Trang, Thủy nữ ''Menyanthaceae'' trên trang Trung tâm Dữ liệu Thực vật Việt Nam