Somaliland

**Somaliland**, quốc hiệu là **Cộng hòa Somaliland**, là một quốc gia được công nhận hạn chế ở Sừng châu Phi, nguyên là một khu vực tự trị của Somalia. Chính phủ Somaliland tự xác định mình là quốc gia kế thừa của lãnh thổ bảo hộ Somaliland thuộc Anh, vốn độc lập vào ngày 26 tháng 6 năm 1960 với tên gọi Quốc gia Somaliland, trước khi hợp nhất với Lãnh thổ ủy trị Somalia vào ngày 1 tháng 7 năm 1960 để hình thành nước Cộng hòa Somalia.

Somaliland giáp với Ethiopia ở phía nam và tây, với Djibouti ở phía tây bắc, với vịnh Aden ở phía bắc, và với vùng tự trị Puntland của Somalia ở phía đông.

Sau khi chính phủ trung ương sụp đổ vào năm 1991, chính phủ địa phương tuyên bố độc lập khỏi Somalia vào ngày 18 tháng 5 năm 1991. Kể từ đó, lãnh thổ này nằm dưới quyền quản lý của chính phủ Somaliland. Somaliland có các quan hệ phi chính thức với một số nước ngoài, những nước này cử phái đoàn ngoại giao đến Hargeisa. Ethiopia cũng có một văn phòng thương mại tại Somaliland. Tuy nhiên, Somaliland vẫn không được các quốc gia hay tổ chức quốc tế nào công nhận. 

Vào ngày 26 tháng 12 năm 2025, Israel trở thành quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc đầu tiên và duy nhất chính thức công nhận Somaliland là một quốc gia độc lập và có chủ quyền.
## Lịch sử
Các văn vật sớm nhất của loài người trong khu vực là các bích họa hang động Laas Geel, có niên đại trước 3000 TCN. Hồi giáo được đưa đến vùng duyên hải phía bắc Somalia từ bán đảo Ả Rập, một thời gian ngắn sau hành trình hijra của Muhammad. Nhiều vương quốc Somalia Hồi giáo được thành lập trong khu vực vào giai đoạn này. Nhiều thế kỷ sau, đến thập niên 1500, Đế quốc Ottoman chiếm đóng Berbera và vùng xung quanh. Pasha của Ai Cập là Muhammad Ali sau đó thiết lập chỗ đứng tại khu vực từ năm 1821 đến năm 1841.

Năm 1888, sau khi ký kết các hiệp định liên tiếp với các Sultan người Somalia đương nhiệm như Mohamoud Ali Shire của Vương quốc Warsangali, Anh Quốc thiết lập một vùng đất bảo hộ trong khu vực, được gọi là Somaliland thuộc Anh. Người Anh tiến hành đóng quân, và xếp vùng đất bảo hộ này vào thành phần của Ấn Độ thuộc Anh cho đến năm 1898. Somaliland thuộc Anh sau đó nằm dưới quyền quản lý của Bộ Ngoại giao cho đến năm 1905, và sau đó là Bộ Thuộc địa.

Nhìn chung, người Anh không quan tâm nhiều đến khu vực nghèo tài nguyên này. Theo tuyên bố thì mục đích của việc thiết lập vùng đất bảo hộ là để "đảm bảo một thị trường cung ứng, kiểm soát buôn bán nô lệ, và loại trừ việc các cường quốc khác can thiệp." Người Anh chủ yếu nhìn nhận vùng đất bảo hộ này là một nguồn cung cấp thịt cho các tiền đồn Ấn Độ thuộc Anh của họ tại Aden. Do vậy, khu vực có biệt danh là "cửa hàng thịt của Aden". Chính phủ thuộc địa trong giai đoạn này không mở rộng cơ sở hạ tầng hành chính vượt quá vùng duyên hải, trong khi Somalia thuộc Ý trải qua can thiệp thuộc địa nhiều hơn.

Somaliland thuộc Anh độc lập vào ngày 26 tháng 6 năm 1960, còn Lãnh thổ ủy thác Somalia (tức Somalia thuộc Ý cũ) cũng độc lập năm ngày sau đó. Ngày 1 tháng 7 năm 1960, đúng như kế hoạch, hai lãnh thổ hợp nhất để hình thành nước Cộng hòa Somalia. Ngày 20 tháng 7 năm 1961, thông qua trưng cầu dân ý đại chúng, người dân Somalia thông qua một hiến pháp mới. Đến thập niên 1990, chính phủ của Mohamed Siad Barre sụp đổ. Nhiều người Somalia vỡ mộng với sinh hoạt dưới chế độ độc tài quân sự, chính phủ trở nên ngày càng chuyên chế, các phong trào kháng chiến xuất hiện trên toàn quốc và được Ethiopia khuyến khích, cuối cùng dẫn đến Nội chiến Somalia. Trong số các nhóm vũ trang có Mặt trận Dân tộc Somalia (SNM) có cơ sở tại Hargeisa.

Mặt trận Dân tộc Somalia ban đầu chủ trương hợp nhất, song cuối cùng chuyển sang theo đuổi độc lập, muốn tách khỏi phần còn lại của Somalia. Dưới quyền lãnh đạo của Abdirahman Ahmed Ali Tuur, chính phủ địa phương tuyên bố các lãnh thổ ở tây bắc bộ Somalia độc lập trong một hội nghị được tổ chức tại Burao từ ngày 27 tháng 4 năm 1991 đến ngày 15 tháng 5 năm 1991. Abdirahman Ahmed Ali Tuur sau đó trở thành Tổng thống đầu tiên của chính thể Somaliland, song từ chức vào năm 1994 và bắt đầu công khai mưu cầu và chủ trương hòa giải với phần còn lại của Somalia theo thể chế liên bang phân quyền. Đại hội Hòa giải dân tộc tại Borama bổ nhiệm Muhammad Haji Ibrahim Egal làm tổng thống thứ nhì. Đại hội này họp trong bốn tháng, khiến an ninh dần được cải thiện, cũng như hợp nhất lãnh thổ mới. Muhammad Haji Ibrahim Egal được tái bổ nhiệm vào năm 1997, và tại nhiệm cho đến khi mất vào năm 2002. Phó tổng thống Dahir Riyale Kahin tuyên thệ nhậm chức tổng thống một thời gian ngắn sau đó.

Cuộc chiến tại nam bộ Somalia giữa một bên là quân Hồi giáo nổi dậy và bên còn lại là chính phủ trung ương Somalia cùng Liên minh châu Phi hầu như không có ảnh hưởng trực tiếp đến Somaliland, lãnh thổ này cùng với Puntland láng giếng vẫn tương đối ổn định.

## Địa lý
nhỏ|Bản đồ địa lý của Somaliland
Somaliland nằm tại tây bắc bộ Somalia, giữa 08°00' – 11°30' vĩ Bắc và giữa 42°30' – 49°00' kinh Đông. Lãnh thổ này giáp với Djibouti ở phía tây, với Ethiopia ở phía nam, và với Puntland ở phía đông. Somaliland có  đường bờ biển, phần lớn là dọc theo vịnh Aden. Lãnh thổ có diện tích .

Khí hậu Somaliland pha trộn giữa các điều kiện ẩm và khô. Phần phía bắc của lãnh thổ có nhiều đồi, và nhiều nơi có cao độ  trên mực nước biển. Những nơi như Awdal, Sahil và Maroodi Jeex (Woqooyi Galbeed) có đất đai phì nhiêu và nhiều núi, còn Togdheer thì phần lớn là bán hoang mạc. Awdal có một số đảo, ám tiêu san hô, rừng ngập mặn.

Một bình nguyên cây bụi bao phủ, bán hoang mạc được gọi là *[[Guban]]* nằm song song với vùng duyên hải vịnh Aden. Với chiều rộng 12&nbsp;km ở phía tây đến 2&nbsp;km ở phía đông, bình nguyên bị các sông suối chia cắt, song lòng các sông suối này về cơ bản là cát khô ngoại trừ trong mùa mưa. Khi có mưa, các bụi cây thấp và bụi cỏ của Guban biến thành thảm thực vật tươi tốt.

Cal Madow là một dãy núi ở phần phía bắc của lãnh thổ, kéo dài từ tây bắc của Erigavo đến cách vài km phía tây của Bosaso. Dãy núi này có đỉnh cao nhất của Somalia là Shimbiris với cao độ . Các rặng núi gồ ghề theo chiều đông-tây thuộc dãy Karkaar cũng nằm trong vùng nội địa của vùng duyên hải vịnh Aden. Tại các khu vực trung bộ, các dãy núi phía bắc nhường chỗ cho các cao nguyên thấp và sông suối thường khô hạn, được người địa phương gọi là *Ogo*. Cao nguyên phía tây của Ogo dẫn kết hợp vào Haud, một khu vực quan trọng đối với chăn thả gia súc.

### Khí hậu

## Chính trị
### Chế độ chính trị
Hiến pháp Somaliland quy định Somaliland là một nước cộng hòa tổng thống chế đơn nhất theo hệ thống đa đảng.

Tổng thống là nguyên thủ quốc gia và người đứng đầu chính phủ. Chính phủ gồm tổng thống, phó tổng thống và Hội đồng Bộ trưởng. Thành viên Hội đồng Bộ trưởng do tổng thống bổ nhiệm với sự phê chuẩn của Hạ viện. Tổng thống ban hành luật được Quốc hội thông qua. Ủy ban bầu cử quốc gia xác nhận kết quả bầu cử tổng thống. Nhiệm kỳ của tổng thống là năm năm, tổng thống không được giữ chức vụ quá hai nhiệm kỳ. Nơi ở và làm việc chính thức của tổng thống là Dinh Tổng thống tại Hargeisa.[trái|nhỏ|[House of Representatives of Somaliland|Hạ viện Somaliland]]
Quốc hội là cơ quan lập pháp lưỡng viện, gồm Thượng viện và Hạ viện. Mỗi viện Quốc hội gồm 82 nghị sĩ. Thượng nghị sĩ do các cộng đồng địa phương bầu gián tiếp với nhiệm kỳ sáu năm. Hạ nghị sĩ được bầu trực tiếp với nhiệm kỳ năm năm. Thượng viện chia sẻ quyền lập pháp với Hạ viện và có quyền giải quyết xung đột nội bộ, gia hạn nhiệm kỳ của Hạ viện và tổng thống trong trường hợp không thể tổ chức bầu cử. Hạ viện có quyền thông qua dự luật bị Thượng viện bác bỏ với đa số hai phần ba và có quyền quyết định các vấn đề tài chính, phê chuẩn đề nghị bổ nhiệm của tổng thống (ngoại trừ chánh án Tòa án Tối cao).

### Pháp luật

[phải|nhỏ|[Supreme Court of Somaliland|Tòa án Tối cao]]
Hệ thống tòa án gồm bốn cấp xét xử: tòa án quận, tòa án khu vực, tòa án phúc thẩm khu vực và Tòa án Tối cao. Tòa án Tối cao là cơ quan xét xử cao nhất và thực hiện quyền giám sát hiến pháp.

### Quan hệ đối ngoại
[trái|nhỏ|Tổng thống Somaliland [Muse Bihi Abdi trong chuyến thăm Guinée vào năm 2019.]]
Tính đến năm 2025, Israel là quốc gia duy nhất công nhận Somaliland. Somaliland cũng có liên lạc chính trị với Ethiopia, Djibouti, Đài Loan, Cộng hòa Nam Phi, Thụy Điển và Vương quốc Anh.

### Phân cấp hành chính
Somaliland được chia thành sáu vùng: Awdal, Sahil, Maroodi Jeeh, Togdheer, Sanaag và Sool. Các vùng được chia thành 18 quận.

### Nhân quyền
Hành vi đồng tính luyến ái bị cấm tai Somaliland theo Bộ luật hình sự năm 1962 của Cộng hòa Somalia được chính phủ Somaliland tiếp tục áp dụng.

## Kinh tế
Shilling Somaliland là một tiền tệ ổn định song không được quốc tế công nhận và hiện nay không có tỷ giá hối đoái chính thức. Đơn vị tiền tệ này do Ngân hàng Somaliland điều chỉnh, ngân hàng được thành lập vào năm 1994 theo quy định trong hiến pháp.

Do Somaliland không được quốc tế công nhận, các nhà tài trợ quốc tế gặp khó khăn trong việc cung cấp viện trợ. Do vậy, chính phủ dựa chủ yếu vào tiền thuế thu được, và kiều hối từ cộng đồng người Somalia tha hương đóng góp rất nhiều cho kinh tế của Somaliland. Ngân hàng Thế giới ước tính rằng 1 tỷ USD kiều hối đến Somalia hàng năm từ những người tha hương tại Hoa Kỳ, châu Âu, và các quốc gia vùng Vịnh. Các nhà phân tích cho rằng công ty Dahabshiil có thể giải quyết hai phần ba trong số đó, và rằng có đến một nửa trong đó là đến Somaliland.

Nông nghiệp thường được coi là một ngành kinh tế có tiềm năng, đặc biệt là sản xuất ngũ cốc và trồng hoa. Khai mỏ cũng có tiềm năng, dẫu cho việc khai thác đá giản đơn đã dẫn đến việc chúng có chứa hỗn tạp nhiều loại khoáng sản khác nhau.

Nghiên cứu gần đây tại Somaliland cho thấy rằng khu vực có dự trữ lớn về dầu mỏ và khí thiên nhiên ở ngoài khơi và ven bờ. Cũng có một vài giếng đã được khoan trong những năm gần đây, song do tình trạng không được công nhận của khu vực, các công ty dầu mỏ nước ngoài không thể kinh doanh tại đây.

Từ sau chiến tranh Eritrea-Ethiopia, Somaliland trở thành nơi quá cảnh xuất khẩu chính của Ethiopia. Ethiopia đã ký một hợp đồng với chính phủ Somaliland, ghi rõ rằng thành phố cảng Berbera sẽ xuất khẩu và nhập khẩu hàng hóa đi và đến từ Ethiopia.

## Nhân khẩu
Somaliland chưa tiến hành điều tra dân số chính thức kể từ cuộc điều tra dân số của Somalia vào năm 1975. Kết quả điều tra dân số vào năm 1986 chưa được công bố. Năm 2014, Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc ước tính dân số của Somaliland là 3,5 triệu người. Chính phủ Somaliland ước tính dân số là 6.200.000 người vào năm 2024, tăng từ 5.700.000 người vào năm 2021.

### Ngôn ngữ
Hầu hết người dân tại Somaliland nói hai ngôn ngữ chính thức của khu vực: tiếng Somali và tiếng Ả Rập. Điều 6 trong Hiến pháp năm 2001 quy định rằng ngôn ngữ chính thức của Somaliland là tiếng Somali, mặc dù tiếng Ả Rập là một môn học bắt buộc trong trường học và được sử dụng tại các nhà thờ Hồi giáo quanh khu vực. Tiếng Anh cũng được sử dụng và được dạy trong trường học.

Tiếng Somali là một tập hợp các ngôn ngữ gọi là Các ngôn ngữ Đất thấp Đông Cushitic bởi người Somali sống tại Somalia, Djibouti và các lãnh thổ lân cận. Đông Cushitic là một nhánh của Nhóm ngôn ngữ Cushitic, một phần của Ngữ hệ Á-Phi rộng lớn.

Phơng ngữ Somali được sử dụng rộng rãi nhất là tiếng Somali tiêu chuẩn, một thuật ngữ được dùng để chỉ một vài phương ngữ nhỏ, những người sử dụng có thể hiểu lẫn nhau một cách dễ dàng. Tiếng Somali tiêu chuẩn được nói tại hầu hết Somali và các lãnh thổ lân cận (Djibouti, Ogaden, đông bắc Kenya) và được các đài truyền thông tại Somaliland sử dụng.

Khả năng ngôn ngữ có ý nghĩa lớn trong xã hội Somali, khả năng có thể cầu hôn, được chiến đấu, tở thành một chính trị gia hay lãnh đạo tôn giáo một phần dựa trên sự khéo léo về mặt ngôn ngữ của người đó. Thời kỳ trước cách mạng, tiếng Anh là ngôn ngữ chiếm ưu thế tại hệ thống trường học và trong chính quyền.

### Tôn giáo
Hiến pháp Somaliland quy định Hồi giáo là quốc giáo và pháp luật không được trái với các nguyên tắc của Sharia. Việc truyền bá tôn giáo khác bị cấm và nhà nước thúc đẩy các giá trị Hồi giáo, ngăn cản hành vi trái với "đạo đức Hồi giáo".

Với một vài ngoại lệ, toàn bộ người dân Somaliland là người Hồi giáo, phần lớn thuộc hệ phái Hồi giáo Sunni và phái Shài'i của luật học Hồi giáo. Hồi giáo cũng đóng vai trò là tôn giáo quốc gia. Có những dầu tích về tôn giáo truyền thống tiền Hồi giáo từng tồn tại ở Somaliland, song hiện Hồi giáo đóng vai trò vô cùng quan trọng trong ý thức dân tộc của người Somali. Nhiều quy tắc xã hội của người Somali xuất phát từ tôn giáo của họ. Nhiều phụ nữ Somali mang hijab khi họ ở nơi công cộng. Thêm vào đó, người Somali không dùng thịt lợn, cờ bạc và đồ uống có cồn. Người Hồi giáo thường tụ tập vào chiều thứ sáu để nghe thuyết pháp và cầu nguyện tập thể.

### Hệ thống thị tộc
Có khoảng 3,5 triệu cư dân tại Somaliland. Xã hội Somaliland được tổ chức thành các thị tộc. Thị tộc lớn nhất tại Somaliland là Isaaq và thị tộc lớn thứ hai là Gadabuursi Dir, một số thị tộc lớn khác hiện diện tại Somaliland là Issa, Gabooye, và Harti Darod (như Warsangali và Dhulbahante). Người Warsangali và Dhulbahante chủ yếu cư trú tại Sool, một số phần ở Đông Sanaag và một phần nhỏ ở đông nam Togdheer, trong khi người Isaaq tập trung chủ yếu tại các vùng Maroodi Jeex, Sanaag, Gabiley, Togdheer và Saaxil. Các thị tộc được chia tiếp thành các dòng tộc.

## Xem thêm

* Somalia

## Ghi chú

## Tham khảo

### Nguồn

* Wales Strikes Out On Its Own In Its Recognition of Somaliland 
* Hoehne, Markus V. 2009: Mimesis and mimicry in dynamics of state and identity formation in northern Somalia, *Africa* 79/2, pp.&nbsp;252–281.
* Hoehne, Markus V. 2007: Puntland and Somaliland clashing in northern Somalia: Who cuts the Gordian knot?, published online on ngày 7 tháng 11 năm 2007. https://web.archive.org/web/20090703051338/http://hornofafrica.ssrc.org/Hoehne/
* "As Somalia Struggles, Can Neighboring Somaliland Become East Africa's Next Big Commercial Hub?". *International Business Times*. ngày 18 tháng 9 năm 2013. Truy cập ngày 23 tháng 4 năm 2019.
* 

## Thư mục
* Bradbury, Mark, *Becoming Somaliland* (James Currey, 2008)
* Michael Schoiswohl: *Status and (Human Rights) Obligations of Non-Recognized* De Facto *Regimes in International Law: The Case of 'Somaliland*' (Martinus Nijhoff, Leiden 2004), 
* 

## Liên kết ngoài
* 
** 
** 
**