Họ Lục bình

**Họ Lục bình** hay **họ Bèo tây** (danh pháp khoa học: **Pontederiaceae**) là một họ thực vật hạt kín.

Hệ thống APG III năm 2009 (không thay đổi so với Hệ thống APG II năm 2003 và Hệ thống APG năm 1998) đặt họ này trong bộ Commelinales của nhánh commelinids thuộc nhánh lớn là monocots. Đây là một họ nhỏ chứa các loài thực vật thủy sinh sống trôi nổi hay cắm rễ xuống bùn, rễ chùm, có hoa lưỡng tính, đối xứng tỏa tia là chủ yếu, nhưng có loài đối xứng hai bên. Điểm đặc biệt là hoa dị kiểu (hay dị nhụy), sinh sống trong khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới. Charles Darwin đã từng có sự quan tâm tới dạng đặc biệt của hoa dị kiểu được tìm thấy trong họ này, được gọi là hoa ba kiểu. Tất nhiên không phải loài nào trong họ cũng là dạng hoa dị kiểu. Thân sinh dưỡng ngắn hay bò lan, mập. Lá mọc thành dạng giống như nơ hay phân bố dọc theo thân, xếp thành 2 dãy. Họ này theo APG chứa khoảng 33 loài.

Loài được biết đến nhiều nhất có lẽ là lục bình hay bèo tây (*Eichhornia crassipes*), một loài thực vật xâm hại tại nhiều vùng nước. Loài biến đổi cao *[[Hydrothrix gardneri]]* là thực vật thủy sinh với hoa giả (đầu hoa) gồm 2 hoa.

## Phân loại
Các hệ thống phân loại ghi nhận 2 tới 6 hoặc 9 chi và khoảng 33 loài trong họ như sau.
* *[[Heteranthera]]* Ruiz & Pav., 1794 (gồm cả *Buchosia*, *Heterandra*, *Leptanthus*, *Lunania*, *Phrynium*, *Schollera*, *Triexastima*): Dị nhị hoa. Khoảng 11 loài tại Tây bán cầu và châu Phi.
* *[[Eurystemon mexicanus|Eurystemon]]* Alexander, 1937. Có thể gộp trong chi *Heteranthera*.
* *[[Hydrothrix]]* J.D.Hooker, 1887 (gồm cả *Hookerina*): 1 loài lục thủy sam ở đông Brasil. Có thể gộp trong chi *Heteranthera*.
* *[[Scholleropsis]]* H.Perrier, 1936: 1 loài tại Madagascar. Có thể gộp trong chi *Heteranthera*.
* *[[Zosterella]]* Small, 1913: Nghĩ cam tảo. Có thể gộp trong chi *Heteranthera*.
* *[[Pontederia]]* L., 1753 (gồm cả *Umsema*, *Unisema*, *Narukila*, *Hirschtia*): Thoa ngư thảo. Khoảng 6 loài ở Tây bán cầu.
* *[[Eichhornia]]* Kunth, 1842 (bao gồm cả *Cabanisia*,  *Leptosomus*, *Piaropus*): Bèo tây, bèo lục bình, bèo Nhật Bản, phượng nhãn lam. Một số tài liệu ghi nhận tới 7 loài trong chi này. Có thể gộp vào chi *Pontederia*.
* *[[Monochoria]]* C.Presl, 1827 (gồm cả *Calcarunia*, *Carigola*, *Gomphima*, *Limnostachys*): Rau mác, vũ cửu hoa. Khoảng 8 loài ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới châu Phi, châu Á và Australia. Có thể gộp vào chi *Pontederia*.
* *[[Reussia]]* Endlicher, 1836. Có thể gộp trong chi *Pontederia*.

Ở Việt Nam có 2 chi (*Monochoria*, *Eichhornia*) và 5 - 6 loài.

## Phát sinh chủng loài
Cây phát sinh chủng loài dưới đây lấy theo APG III.

Trong phạm vi nội bộ họ Pontederiaceae thì *Eichhornia* là cận ngành hoặc đa ngành, với *Pontederia* và *Monochoria* lồng sâu trong nó.

*Heteranthera* luôn được phục hồi như là cận ngành với các chi đơn loài *Eurystemon*, *Hydrothrix*, *Scholleropsis* và *Zosterella*. Do *Zosterella* từng được coi như là một phần của *Heteranthera* (ví dụ trong MacMillan, 1892), còn loài duy nhất của *Eurystemon* (*Eurystemon mexicanus*) nguyên được mô tả trong *Heteranthera* như là *Heteranthera mexicana* Watson, 1883, nên việc gộp lại trong *Heteranthera* là tự nhiên và việc tái tổ hợp tên gọi là không cần thiết. Các phát sinh chủng loài sử dụng bộ dữ liệu hình thái cũng phục hồi *Hydrothrix* và *Scholleropsis* là lồng sâu trong *Heteranthera* (Eckenwalder & Barrett 1986); trong khi các bộ dữ liệu phân tử và tổ hợp lại phục hồi *Hydrothrix* hoặc là lồng trong *Heteranthera* (Graham & Barrett 1995, Graham *et al.* 1998, Ness *et al.* 2011), trong đa phân với *Heteranthera* (Barrett & Graham 1997, Graham *et al.* 1998, Ness *et al.* 2011), hoặc như là nhóm chị - em của nó (Kohn *et al.* 1996, Barret & Graham 1997, Graham *et al.* 1998, Ness *et al.* 2011). Tuy nhiên, mặc cho chứng cứ quan hệ phát sinh chủng loài mật thiết của 2 chi này với *Heteranthera*, các loài của *Hydrothrix* và *Scholleropsis* cho tới năm 2017 chưa bao giờ được chuyển chính thức sang *Heteranthera*. Năm 2017, Pellegrini đã chuyển chúng sang *Heteranthera*, với các danh pháp tương ứng là *Hydrothrix gardneri* = *Hydrothrix verticillaris*= *Hookerina gardneri* = *Heteranthera gardneri* và *Scholleropsis lutea* = *Heteranthera lutea*.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Pontederiaceae  trong L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi) *[http://delta-intkey.com/angio/ The families of flowering plants] : descriptions, illustrations, identification, information retrieval.* Phiên bản: 20-5-2010. http://delta-intkey.com . 
* Pontederiaceae trong ''Flora of North America''
* Pontederiaceae trong ''Flora of China''
*Phân loại tại NCBI
* Liên kết tại CSDL, Texas