open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Họ Thiến thảo

**Họ Thiến thảo**, (lấy từ chữ Hán: 茜草; danh pháp khoa học: **Rubiaceae**) - có tài liệu phiên là **thiên thảo**, là một họ của thực vật có hoa, còn có thể gọi là họ cà phê, cỏ ngỗng. Trong một số sách giáo khoa tiếng Việt gọi là **họ Cà phê**, nhưng có thể gọi là họ Thiến thảo, lý do là tên gọi Rubiceae là dẫn xuất từ chi *[[Rubia]]* (thiến/thiên thảo) mà không là dẫn xuất từ chi *[[Chi Cà phê|Coffea]]* (cà phê). Các loại cây phổ biến trong họ này bao gồm canh ki na, cây cà phê, câu đằng và nhàu. Một số họ trước đây được chấp nhận (như Dialypetalanthaceae, Henriqueziaceae, Naucleaceae và Theligonaceae) hiện nay được đưa vào họ Rubiaceae theo các nghiên cứu di truyền học gần đây do **Angiosperm Phylogeny Group** tiến hành. Theo các định nghĩa hiện nay, có khoảng 611 chi và khoảng 13.150 loài thuộc về họ Rubiaceae.

## Đặc điểm
Các loài thuộc họ này là loại cây gỗ, cây bụi hoặc nửa bụi, đôi khi là cây thân thảo hay dây leo. Lá mọc đối, luôn có lá kèm với nhiều hình dạng khác nhau. Hoa thường tập hợp thành cụm hình xim, đôi khi hình đầu, mẫu 5 hoặc 4. Đài và tràng đều hợp, tràng có tiền khai hoa thường vặn, đôi khi van hay lợp. Trong một vài trường hợp số thùy của tràng có thể lên tới 8-10. Số nhị thường bằng với số thùy tràng và nằm xen kẽ giữa các thùy, dính vào ống tràng hoặc họng tràng. Bộ nhụy gồm hai lá noãn dính nhau thành bầu dưới, hai buồng. Một vòi nhụy mảnh, đầu nhụy hình đầu hay chia hai. Mỗi buồng của bầu chứa một đến nhiều noãn đảo hay thẳng. Quả mọng, hạch hay quả khô (quả mở hoặc quả phân thành những hạch nhỏ). Hạt thường có phôi thẳng có nội nhũ hoặc đôi khi không có.

## Phân bổ
Họ Thiến thảo (họ Cà phê) là một họ lớn (chỉ sau họ Cúc), phân bổ ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới, ít khi gặp ở vùng ôn đới. Tại Việt Nam hiện biết 90 chi với khoảng trên 400 loài, thường gặp nhiều trong rừng, tạo nên thành phần chủ yếu của tầng cây thấp.

## Phân loại học

Theo *The Plant List*, họ Thiến thảo hay còn gọi là họ Cà-fê, gồm 617 chi và 13548 loài

Các chi được phân bổ trong các tông, và các tông này được đặt vào một trong ba phân họ đã được thừa nhận:

* Phân họ Rubioideae
** Anthospermeae
** Argostemmateae
** Coussareeae
** Craterispermeae
** Danaideae
** Gaertnereae
** Lasiantheae
** Morindeae
** Ophiorrhizeae
** Paederieae
** Perameae
** Psychotrieae
** Rubieae
** Sabiceeae
** Schradereae
** Spermacoceae
** Theligoneae
** Urophylleae
** Virectarieae

* Phân họ Cinchonoideae
** Calycophylleae
** Catesbaeeae
** Naucleeae
** Chiococceae
** Cinchoneae
** Condamineeae
** Coptosapelteae
** Guettardeae
** Hamelieae
** Hillieae
** Isertieae
** Mussaendeae
** Rondeletieae
** Simireae
** Exostema group

* Phân họ Ixoroideae
** Alberteae
** Coffeeae
** Cremisporeae
** Gardenieae
** Hippotideae
** Ixoreae
** Octotropideae
** Pavetteae
** Retiniphylleae
** Sipaneeae
** Vanguerieae

## Tham khảo và liên kết ngoài

* Rubiaceae , Henriquezaceae  và Naucleacea  trong L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi). Các họ của thực vật có hoa: miêu tả, minh họa, xác định, thông tin.  trong http://delta-intkey.com 
* 22 loài cà phê Việt Nam
Họ Giấp cá

**Họ Giấp cá** (danh pháp khoa học: ***Saururaceae***) là một họ thực vật thuộc bộ Hồ tiêu có 4 chi là *[[Anemopsis]]*, *[[Gymnotheca]]*, *[[Giấp cá|Houttuynia]]* và *[[Saururus]]* (đồng nghĩa: *Neobiondia*), bao gồm 6 loài, có nguồn gốc ở khu vực Đông Á, Nam Á và Bắc Mỹ.

## Phân bố
* Bắc Mỹ:
** *[[Anemopsis californica]]* (Nutt.) Hook. & Arn.
** *[[Saururus cernuus]]* L.
* châu Á:
** *[[Saururus chinensis]]* (Loureiro) Baillon
** *[[Giấp cá|Houttuynia cordata]]* Thunberg
** *[[Gymnotheca chinensis]]* Decaisne
** *[[Gymnotheca involucrata]]* S. J. Pei

## Hình ảnh

Tập tin:Saururus cernuus.jpg

Tập tin:Hangesyo 06c1213cv.jpg
Tập tin:Houttuynia cordata Chameleon.jpg


## Tham khảo

## Liên kết ngoài
R.C.D. Mallorca

**Real Club Deportivo Mallorca, S.A.D.** (, , ), thường được gọi là **Real Mallorca** hay chỉ là **Mallorca**, là một câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp Tây Ban Nha, có trụ sở ở thành phố Palma, đảo Mallorca. Được thành lập vào năm 1916, RCD Mallorca đang tham dự giải bóng đá vô địch quốc gia Tây Ban Nha (La Liga). Sân nhà của RCD Mallorca là ONO với sức chứa 23.142 người.

## Lịch sử
## Đội hình
### Đội hình hiện tại

### Đội dự bị

### Cho mượn

## Thành tích
* **[[Giải vô địch bóng đá Tây Ban Nha|Vô địch Tây Ban Nha]]** (*La Liga*): **0**
** Thành tích tốt nhất: hạng 3 - mùa bóng 1998-1999
* **[[Cúp Nhà vua Tây Ban Nha|Cúp Nhà vua]]** (*Copa del Rey*): **1**
** 2003
* **[[Siêu cúp bóng đá Tây Ban Nha]]: 1**
** 1998
* **[[Cúp các câu lạc bộ đoạt cúp bóng đá quốc gia châu Âu|Cúp C2]]: **
** Chung kết mùa bóng 1998-1999
**Champion League
**2003–04 UEFA Champions League

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Trang web chính thức
Real Zaragoza

**Real Zaragoza** là một câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp Tây Ban Nha, có trụ sở ở thành phố Zaragoza, xứ Aragón. Được thành lập vào năm 1919, Real Zaragoza đang tham dự giải vô địch bóng đá Tây Ban Nha (La Liga). Sân nhà của Real Zaragoza là La Romareda với 34.596 chỗ ngồi.

## Thành tích
* **[[Giải vô địch bóng đá Tây Ban Nha|Vô địch Tây Ban Nha]]** (*La Liga*): **0**
** Thành tích tốt nhất: thứ 2 ở mùa bóng 1974-1975
* **[[Cúp Nhà vua Tây Ban Nha|Cúp Nhà vua]]** (*Copa del Rey*): **6**
** 1964, 1966, 1986, 1994, 2001 & 2004
* **[[Siêu cúp bóng đá Tây Ban Nha]]: 1**
** 2004
* ** [[Cúp các câu lạc bộ đoạt cúp bóng đá quốc gia châu Âu|UEFA Cup Winners' Cup/Cúp C2]]**: 1**
** 1995
* ** Cúp Inter-Cities Fairs/Cúp C3: 1'''
** 1964

## Cầu thủ
### Đội hình hiện tại

### Cho mượn

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Trang web chính thức
* Pasión Zaragocista
Bài toán đồ thị con đẳng cấu

Trong lý thuyết độ phức tạp tính toán (*Computational complexity theory*), **Đồ thị con đẳng cấu** là một bài toán quyết định (*decision problem*) thuộc loại NP-đầy đủ (*NP-complete*). 
Phát biểu của bài toán quyết định như sau:

Đẳng cấu đồ thị con(G1, G2)
**Đầu vào:** hai đồ thị G1 và G2.
**Câu hỏi:** G1 có đẳng cấu với một đồ thị con của G2 hay không?

Đôi khi bài toán này còn nhấn mạnh vào việc tìm đồ thị con đẳng cấu, thay vì chỉ xác định xem có tồn tại đồ thị con đó hay không (như trường hợp bài toán quyết định cơ bản).

Đồ thị con đẳng cấu là suy rộng của một bài toán có thể dễ hơn: bài toán đồ thị đẳng cấu; nếu bài toán này thuộc loại NP-đầy đủ thì polynomial hierarchy (*cây phả hệ đa thức*???) sẽ sụp đổ. Vậy có lẽ không phải như vậy.

## Tham khảo

* Jeffrey D. Ullman: "An Algorithm for Subgraph Isomorphism". Journal of the ACM, 23(1):31&ndash;42, 1976.
*  A1.4: GT48, p.&nbsp;202.
Đồ thị hai phía đầy đủ

Trong lý thuyết đồ thị, một **đồ thị hai phía đầy đủ** (tiếng Anh: Complete bipartite graph hoặc biclique) là một dạng đồ thị hai phía đặc biệt, trong đó mỗi đỉnh của tập thứ nhất nối với mọi đỉnh thuộc tập thứ hai và ngược lại.

## Định nghĩa
Cho G =(X, E) là một đồ thị vô hướng lưỡng phân với hai tập X_1 và X_2 phân hoạch X (X_1  \ne  Ø  \ne  X_2 và X_1  \bigcap  X_2 = Ø). Khi đó G được gọi là lưỡng phân đầy đủ nếu:
    
      * Với mọi cặp đỉnh(i,j) mà i  \in  X_1 và j  \in  X_2 thì có đúng một cạnh của G nối i và j.

* Mối tương quan giữa đồ thị đầy đủ và đồ thị hai phía đầy đủ:

      * Đồ thị đầy đủ K_{n} có: n đỉnh,  \cfrac{n.(n-1)}{2}  cạnh
      * Đồ thị hai phía đầy đủ K_{m,n} có: m + n đỉnh, m.n cạnh

## Ví dụ
* Với mọi k, K_{1,k} ta có đồ thị hình sao.

* Hay với đồ thị K_{1,k} ta có đồ thị hình vuốt, hoặc một cây

* K_{m,n} với m khác n.

* K_{m,n} với m = n.

## Tính chất
*Định lý Kuratowski  liên quan giữa tính phẳng của đồ thị và K_{3,3}: Điều kiện cần và đủ một đồ thị liên thông G có tính phẳng là G không chứa bất kỳ đồ thị con nào đồng phôi với <math>K_5</math> hay K_{3,3}. Đồ thị K_{3,3} là đồ thị không phẳng có ít cạnh nhất.

*Một đồ thị hai phía đầy đủ K_{m,n} có số phủ đỉnh (Vertex covering number) bằng \min \lbrace m,n \rbrace và số phủ cạnh (Edge covering number) bằng \max\lbrace m,n\rbrace
*Đồ thị hai phía đầy đủ K_{4,4} là một Cayley Graph.
* Một đồ thị đủ K_{n} có thể được tách thành 4 đồ thị con, mỗi đồ thị con là một đồ thị hai phía đầy đủ, H_{1}, H_{2}, H_{3},... H_{m}, sao cho m \ge \; n - 1 

*Đồ thị hai phía đầy đủ K_{m,n} là k-choosable khi và chỉ khi  n  

*Một đồ thị hai phía đầy đủ K_{m,n} có cặp ghép hoàn hảo (Perfect matching) kích thước \min\lbrace m,n\rbrace
*Một đồ thị hai phía đầy đủ K_{n,n} hay K_{n,n+1} là một đồ thị Turán.
*Một đồ thị hai phía đầy đủ K_{m,n} có *m**n*&minus;1 *n**m*&minus;1 cây bao trùm
*Ma trận Laplace của đồ thị hai phía đầy đủ K_{m,n} có các vectơ n+m, n, m, 0; với các vectơ tương thích 1, m-1, n-1, 1.
*Một đồ thị hai phía đầy đủ K_{n,n} có một cách tô màu cạnh (Edge coloring) đúng đắn, n_Edge = n_color.

*Sắc số của đồ thị K_{m,n} là 2.
*Số màu cần thiết để tô màu các cạnh của K_{m,n} là max{m.n} để không có 2 cạnh nào cùng màu mà lại có chung đỉnh.
*Đường kính của đồ thị hai phía đầy đủ: K_{1,1} là 1, còn tất cả các K_{m,n} khác đều có đường kính là 2.

## Xem thêm
* Đồ thị hai phía
* Đồ thị chu trình
* Đồ thị đầy đủ
* Ma trận kề
## Tham khảo
Mary-Kate và Ashley Olsen

**[[Mary-Kate Olsen]]** và **[[Ashley Olsen]]** (sinh ngày 13 tháng 6 năm 1986, biệt danh: *Cặp song sinh Olsen*) là hai diễn viên và nhà thiết kế thời trang người Mỹ. Năm 1987, khi được 1 tuổi, hai chị em nhà Olsen bắt đầu nghiệp diễn với vai Michelle Tanner trong sê-ri phim truyền hình *[[Full House]]*. Từ lúc sáu tuổi cho đến hết quãng thời gian niên thiếu, hai người được công chúng trên toàn thế giới biết tới qua các phim truyền hình, điện ảnh. Không những thế, ở vào tuổi đời còn rất trẻ, hai cái tên Mary-Kate Olsen và Ashley Olsen đã nhanh chóng được liệt kê vào danh sách những người phụ nữ giàu có nhất khi sở hữu cho mình một công ty riêng hoạt động trong ngành công nghiệp giải trí (công ty Dualstar).

## Tham khảo
Full House

**Full House** có thể là:
**[[Ngôi nhà hạnh phúc]]*: bộ phim Hàn Quốc
**[[Full House (Mỹ)|Full House]]*: chương trình truyền hình hài Hoa Kỳ
Tiếng Ho

**Tiếng Ho** (IPA: /hoː ʤʌgʌr/) là một ngôn ngữ Munda của ngữ hệ Nam Á và được sử dụng chủ yếu ở Ấn Độ. Hiện nay tiếng Ho đang được nói bởi khoảng 1.421.000 người, đa số tại Bengal và Bangladesh.

'Kherwar' (Khanwar, Kharar, Kharoal, Kharwar) là tên cho nhóm ngôn ngữ bao gồm tiếng Ho, tiếng Munda, và tiếng Santal (ba ngôn ngữ có liên quan chặt chẽ với nhau), cùng một số ngôn ngữ hoặc phương ngữ khác ít người nói hơn. Hầu hết phương ngữ có 85% số từ vựng tương đồng nhau, ngoại trừ ba phương ngữ ở phía Nam và phía Đông. Tiếng Oriya, tiếng Santal và tiếng Hindi được sử dụng trong khu vực nói tiếng Ho. Tiếng Ho là ngôn ngữ dùng cả ở nhà và ở công cộng trên hầu khắp vùng. Tỷ lệ biết chữ ở người bản ngữ là 1% đến 5%, còn ở nhóm người nói như ngôn ngữ thứ hai là 25% đến 50%. Tiếng Ho là một ngôn ngữ bộ lạc. Nó được nói trong cộng đồng các bộ lạc Ho, Munda, Kolha và Kol ở Odisha, Jharkhand, Bihar, Chhattisgarh, West Bengal, Assam và được viết bằng chữ Warang Citi. Đôi khi chữ Devanagari, Latinh, Odia, Telugu và Bengal cũng được sử dụng, dù người bản ngữ ưa dùng chữ Ho (Warang Citi) hơn. Ott Guru Kol Lako Bodra là người có công sáng tạo nên chữ Warang Citi.
Tên "Ho" có nguồn gốc từ từ "𑣙𑣉𑣉" (IPA: /hoː/) có nghĩa là "Con người"

Tiếng Ho gần với phương ngữ Mayurbhanj của tiếng Mundar hơn là phương ngữ được nói ở Jharkhand. Tiếng Ho và tiếng Munda gần gũi về mặt dân tộc và ngôn ngữ nhưng bản sắc khu vực của họ là khác biệt. Một số nhà nghiên cứu và học giả cho rằng tiếng Ho và tiếng Munda là hai ngôn ngữ chị em.

## Phân bố địa lý

Khoảng một nửa số người nói tiếng Ho sinh sống tại huyện Pashchim Singhbhum thuộc bang Jharkhand, nơi họ chiếm đa số. Họ cũng sinh sống tại các huyện Đông Singhbhum phía nam bang Jharkhand, Mayurbhanj và thành phố Kendujhar phía bắc bang Odisha.

## Ngữ âm

### Phụ âm

* Âm /b, ɖ/ có thể được phát âm thành âm tiền thanh hầu hoá [ˀb̥̚, ˀɖ̥̚] khi đứng tại vị trí cuối của từ.
* Âm /b/ có thể được phát âm thành âm xát [β] khi giữa hai nguyên âm.
* Âm /ɳ/ có phạm vi phân bố âm vị hạn chế và thường là cách thể hiện âm /n/ khi đứng trước tiền tố.
* Âm /w/ và /j/ chỉ xuất hiện ở vị trí giữa hoặc cuối từ.

### Nguyên âm
Tiếng Ho có 5 nguyên âm cơ bản có thể ở các dạng ngắn, dài, mũi hóa, hoặc mũi hóa dài.  Nguyên âm dài có thể hình thành do sự kéo dài của nguyên âm ngắn, kết quả từ việc mất phụ âm giữa hai nguyên âm hoặc do ràng buộc hai âm tiết được kế thừa từ tiếng Munda nguyên thủy (Proto-Munda).

## Tham khảo

## Xem thêm
* Danh sách ngôn ngữ
* Danh sách các nước theo ngôn ngữ nói

## Liên kết ngoài
*Tiếng Ho
Ma trận bậc

Trong lý thuyết đồ thị, **ma trận bậc** (tiếng Anh: **degree matrix**) là một ma trận đường chéo (*diagonal matrix*) chứa thông tin về bậc của mỗi đỉnh.

## Định nghĩa

Cho một đồ thị G=(V,E) với \|V\|=n, **ma trận bậc** D của đồ thị G mà một ma trận vuông n \times n được định nghĩa như sau
:d_{i,j}:=\left\{
\begin{matrix} 
\deg(v_i) & \mbox{nếu}\ i = j \\
0 & \mbox{ngược lại}
\end{matrix}
\right.


với giá trị bậc \deg(v_i) của một đỉnh là số các cạnh kết thúc ở đỉnh đó. Trong một đồ thị vô hướng, điều này có nghĩa là mỗi vòng lặp (cạnh xuất phát và kết thúc cùng một đỉnh) sẽ có giá trị bậc là 2. Trong một đồ thị có hướng, thuật ngữ **bậc** có thể là bậc vào (indegree, số cạnh đến ở mỗi đỉnh) hoặc bậc ra (outdegree, số cạnh đi ra từ mỗi đỉnh).

## Ví dụ

Trong đó, đỉnh số 1 có giá trị bậc là 4 (do có một vòng lặp nên tính là 2), đỉnh số 2 có giá trị bậc là 3 (kết nối với 3 cạnh) và các giá trị khác trên đường chéo ma trận tương ứng với số cạnh được kết nối ở mỗi đỉnh.

## Tính chất
* Ma trận bậc của đồ thị chính quy bậc k có một đường chéo chứa toàn các hằng số k.

## Tham khảo
Bậc (lý thuyết đồ thị)

:*Bài này viết về thuật ngữ "bậc" dùng trong [[lý thuyết đồ thị]]. Mời xem các bài [[bậc (toán học)]] hoặc [[bậc]] để đọc về các nghĩa khác.*

Trong Lý thuyết đồ thị, **bậc** của một đỉnh *v* là số cạnh liên thuộc với *v* (trong đó, khuyên được tính hai lần). Bậc của *v* được ký hiệu là \deg(v).

Trong một đồ thị có hướng, **bậc trong** của đỉnh *v* là số cung kết thúc tại *v*, còn **bậc ngoài** là số cung xuất phát từ *v*. Bậc trong và bậc ngoài của *v* được ký hiệu là \deg^-(v) và \deg^+(v). 
Do đó, \deg(v) = \deg^+(v) + \deg^-(v).

Đỉnh với \deg(v)=0 được gọi là đỉnh **cô lập**. Đỉnh có \deg(v)=1 được gọi là **lá**. Nếu mỗi đỉnh của đồ thị đều có bậc bằng nhau và bằng *k* thì đồ thị được gọi là đồ thị chính quy bậc ''k'' và đồ thị được coi là có bậc bằng *k*.

Đỉnh có \deg^+(v)=0 được gọi là **đỉnh phát**, đỉnh có \deg^-(v)=0 là **đỉnh thu**.

## Một số định lý

Cho đồ thị *G*=(*V*,*E*),
:\sum_{v \in V} \deg(v) = 2|E|,
Do mỗi cạnh liên thuộc với hai đỉnh nên số đỉnh bậc lẻ trong đồ thị là số chẵn.

## Tham khảo
Đồ thị chính quy

Trong lý thuyết đồ thị, một **đồ thị chính quy**, còn gọi là **đồ thị đều** (tiếng Anh: *regular graph*) là một đồ thị trong đó mỗi đỉnh có số láng giềng bằng nhau, nghĩa là các đỉnh có bậc bằng nhau. Một đồ thị chính quy với các đỉnh có bậc bằng *k* được gọi là **đồ thị chính quy bậc ''k***.

Các đồ thị chính quy có bậc không lớn hơn 2 rất dễ nhận: đồ thị chính quy bậc 0 bao gồm các đỉnh cô lập, đồ thị chính quy bậc 1 bao gồm các cạnh không nối với nhau, và đồ thị chính quy bậc 2 bao gồm các [[chu trình (lý thuyết đồ thị)|chu trình]] không nối với nhau.

Đồ thị chính quy bậc 3 còn được gọi là [[đồ thị bậc ba]] (*cubic graph*).

*'Đồ thị chính quy mạnh*' là đồ thị chính quy mà mọi cặp đỉnh kề nhau đều có số láng giềng chung bằng nhau và mọi cặp đỉnh không kề đều có số láng giềng chung bằng nhau. Các đồ thị nhỏ nhất là đồ thị chính quy nhưng không chính quy mạnh là các [[đồ thị vòng]] (*cycle graph*) và [[đồ thị tròn]] (*circulant graph*) 6 đỉnh.

[[Đồ thị đầy đủ]] <math>K_m</math> là đồ thị chính quy mạnh với mọi <math>m</math>.

==Các tính chất đại số==

Cho *A* là [[ma trận kề]] của đồ thị. Đồ thị là đồ thị chính quy khi và chỉ khi <math>\begin{bmatrix}1\\ \vdots \\1 \end{bmatrix}</math> là [[vectơ riêng]] của *A''. Khi nó là một vectơ riêng, giá trị riêng sẽ là hằng bậc của đồ thị.

## Tham khảo

* Eric W. Weisstein, Regular Graph tại MathWorld
* Eric W. Weisstein, Strongly Regular Graph tại MathWorld
Thế vận hội Mùa đông 1994

**Thế vận hội Mùa đông 1994**, hay **Thế vận hội Mùa đông XVII**, được tổ chức từ 12 tháng 2 đến 27 tháng 2 năm 1994 tại Lillehammer, Na Uy. Tất cả có 67 quốc gia tham dự. Đây là lần đầu tiên một Thế vận hội được tổ chức 2 năm sau kỳ trước, thay vì mỗi 4 năm, và từ đó Thế vận hội Mùa đông và Thế vận hội Mùa hè không được tổ chức cùng một năm.

## Các quốc gia tham dự

|}

## Môn thi đấu

## Bảng tổng sắp huy chương

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Thế vận hội Mùa đông 1994 tại trang của IOC
Thế vận hội Mùa đông 1992

**Thế vận hội Mùa đông 1992**, hay **Thế vận hội Mùa đông XVI**, được tổ chức từ 8 tháng 2 đến 23 tháng 2 năm 1992 tại Albertville, Pháp. Tất cả có 64 quốc gia tham dự.

## Các quốc gia tham dự

## Môn thi đấu

² Bộ môn biểu diễn tại Thế vận hội này.

## Bảng tổng sắp huy chương

¹ Đại diện cho Cộng đồng các Quốc gia Độc lập và chỉ tham dự độc nhất lần này.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Thế vận hội Mùa đông 1992 tại trang của IOC
Bảng cửu chương

**Bảng cửu chương**, là một bản ghi lại nội dung phép nhân của các số từ 1 đến n, với n thường là 9, 12 hoặc 20. Nó là một phần bắt buộc học thuộc của học sinh tại nhiều nơi trên thế giới để có thể tính nhẩm nhanh các bài toán nhân đơn giản, cũng như có thể tính toán (không cần máy tính trợ giúp) các phép nhân phức tạp.

Ở một số nước, "bảng cửu chương" không dừng lại ở 9 mà nó gồm 12 hàng và cột.

Do thế giới dùng hệ đếm cơ số 10, nhiều nhà giáo dục cho rằng học sinh cần học thuộc bảng cửu chương đến mức 9 × 9.

## Nội dung
Sau đây là bảng nhân các số từ 1 đến 12 được trình bày dưới dạng bảng Pythagoras. Để biết kết quả phép tính nhân hai số, cần tìm số ở giao điểm của hàng mang thừa số thứ nhất và cột mang thừa số thứ hai (hoặc cột của thừa số thứ nhất và hàng của thừa số thứ hai).

**Ví dụ:** Phép tính 4 × 5: Tìm số ở giao điểm hàng 4, cột 5 (hoặc cột 4, hàng 5). Ta thấy số 20, vậy 4 × 5 = 20.

## Xem thêm
* Nine Chapters on the Mathematical Art 

## Tham khảo
Thế vận hội Mùa đông 1988

**Thế vận hội Mùa đông 1988**, hay **Thế vận hội Mùa đông XV**, được tổ chức từ 13 tháng 2 đến 28 tháng 2 năm 1988 tại Calgary, Alberta, Canada. Tất cả có 57 quốc gia tham dự.

## Các quốc gia tham dự



|}


## Môn thi đấu

¹ Bộ môn biểu diễn tại Thế vận hội này.

## Thành tích
### Bảng huy chương

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Thế vận hội Mùa đông 1988 tại trang của IOC
Thế vận hội Mùa đông 1980

**Thế vận hội Mùa đông 1980**, hay **Thế vận hội Mùa đông XIII**, được tổ chức từ 13 tháng 2 đến 24 tháng 2 năm 1980 tại Lake Placid, New York (Hoa Kỳ). Tất cả có 37 quốc gia tham dự.

## Các quốc gia tham dự

## Môn thi đấu

## Bảng tổng sắp huy chương

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Thế vận hội Mùa đông 1980 tại trang của IOC
KSEG

**KSEG** là một phần mềm tương tác hình học miễn phí cho việc tìm hiểu hình học Ơclit. Được viết bởi Ilya Baran. KSEG chạy trên nền tảng Unix, KSEG có thể biên dịch trên Mac OS X và bất kỳ nền tảng nào hỗ trợ Qt, KSEG cũng có thể đem sang Microsoft Windows để sử dụng.

KSEG là công cụ thiết kế để dễ dàng cho người dùng hình dung các đặc tính động của phép dựng hình bằng thước-và-compa và cho phép tìm hiểu hình học nhanh nhất và đơn giản nhất có thể. KSEG lấy cảm hứng từ chương trình Geometer's Sketchpad, nhưng lại vượt xa những chức năng mà Sketchpad cung cấp. KSEG có thể sử dụng trong lớp học, cho cá nhân tìm hiểu về hình học, hoặc để tạo các hình chất lượng cao cho LaTeX.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Trang chủ KSEG  chứa mã nguồn và bộ chạy trên Windows (tiếng Anh)
*KSEG cho Mac OS X (Anh)
Alzatea verticillata

***Alzatea verticillata*** là một loài thực vật có hoa thân gỗ nhỏ, có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới Trung và Nam Mỹ. Nó sinh trưởng trong các cánh rừng ẩm ướt dưới chân núi, từ Costa Rica và Panama ở Trung Mỹ đến phía nam tới tận Peru và Bolivia trong vùng nhiệt đới của Nam Mỹ. Nó là loài duy nhất của chi **Alzatea** cũng như của họ **Alzateacae**.

Có quan hệ họ hàng gần nhất với *Alzatea verticillata* là các họ Penaeaceae, Oliniaceae, Rhynchocalycaceae ở miền nam châu Phi.

## Chú thích

## Tham khảo
* 
* Schönenberger, Jürg và Conti, Elena. *Molecular phylogeny and floral evolution of Penaeaceae, Oliniaceae, Rhynchocalycaceae, and Alzateaceae (Myrtales)*. Tạp chí "Botany" (thực vật học) Hoa Kỳ. 2003;90:293-309.
* ''Alzatea mexicana'' F. Dietr.
Giấy in phun

**Giấy in phun** là loại giấy có tráng phủ lên mặt một lớp hợp chất vô cơ, chủ yếu để ngăn mực in phun loang ra trong giấy, giúp bản in có được màu sắc chính xác, trong trẻo, sắc sảo, nét và tuổi thọ lâu.

Giấy in phun được thiết kế đặc biệt cho các máy in phun, thường có thể nhận biết thông qua định lượng, độ sáng, độ mịn và độ đục của tờ giấy.

In phun chuẩn đòi hỏi giấy in phải có độ hút nước vừa đủ để bắt mực nhưng lại phải tránh độ loang của dung môi mực (và do đó, mực in phun) trên bề mặt và trong lòng tờ giấy.

Các loại giấy văn phòng thông dụng (định lượng 80-100gsm) đều có thể dùng để in phun được, tuy nhiên, đạt kết quả in tốt nếu chỉ in chữ hoặc hình vẽ đồ họa không đòi hỏi độ chính xác về màu sắc cao. Những bản in có vùng in (phần tử in) lớn, ví dụ trong các bản in hình ảnh hoặc hình vẽ đồ họa có mảng màu rộng có thể làm co giãn dẫn tới cong giấy, đặc biệt là khi in phun lên hai mặt giấy; khi đó, giấy không chuyên dụng sẽ bị hút, ngấm mực từ cả hai phía vào dẫn tới màu in có thể nhìn xuyên qua tờ giấy từ mặt này qua mặt kia. Các loại giấy văn phòng thông thường này không được khuyến khích sử dụng để in phun hình ảnh còn vì tông màu nghèo nàn, tạo nên bản in xám xịt, không sống động.

Dù dùng giấy nào thì trong khi in, nên điều chỉnh lựa chọn loại giấy trong cửa sổ in của chương trình để đạt kết quả in tốt nhất.

## Phân loại
Theo mục đích, theo kích cỡ, theo thương hiệu, xuất xứ

### Dùng cho văn phòng
Thường có khổ A4, A3, letter, A4+, A3+
*Giấy in phun màu thông dụng
*Giấy in phun màu chất lượng như in ảnh
*Giấy in phun màu có mặt mờ
*Giấy in phun màu có mặt bóng
*Giấy in phun màu cả hai mặt
*Giấy in phun màu để in lên vải (khi in, thường là phải in lật ngược). Xem hướng dẫn in tại đây

### Dùng cho công nghiệp
Thường có khổ cuộn với chiều rộng 61&nbsp;cm, 65&nbsp;cm, 85&nbsp;cm, 125&nbsp;cm và 153&nbsp;cm.
*Loại treo trong nhà
*Loại treo ngoài trời

## Khổ giấy
:*Xem thêm bài về [[giấy#Tiêu chuẩn kích thước giấy|khổ giấy]]*

## Xem thêm

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*Giấy in phun Mitsubishi - đặc tính kỹ thuật nói chung 
*Phân biệt mặt in và mặt không in của một tờ giấy in phun
Phép đồng cấu đồ thị

Trong Lý thuyết đồ thị, **phép đồng cấu đồ thị** (tiếng Anh: *graph homomorphism*) là ánh xạ giữa hai đồ thị trong khi tôn trọng cấu trúc của chúng. Cụ thể hơn, nó ánh xạ các đỉnh kề nhau với các đỉnh kề nhau.

## Định nghĩa
Một **phép đồng cấu đồ thị** f từ đồ thị G:=(V,E) đến đồ thị G':=(V',E'), ký hiệu f:G \rightarrow G', là một ánh xạ
f:V \rightarrow V' từ tập các đỉnh của G đến tập các đỉnh của G' sao cho \{f(u),f(v)\}\in E' nếu \{u,v\}\in E.

Định nghĩa trên mở rộng được cho đồ thị có hướng. Khi đó, với phép đồng cấu f:G \rightarrow G', (f(u),f(v)) là một cung của G' nếu (u,v) là một cung của G.

Nếu tồn tại một phép đồng cấu f:G\rightarrow H, ta sẽ viết rằng G\rightarrow H. Nếu không có, ta viết G\not\rightarrow H. Nếu G\rightarrow H, G được coi là **đồng cấu** với H hay **<math>H</math>-colourable** (*tô màu được thành H*).

Hợp của các phép đồng cấu cũng là phép đồng cấu. Nếu phép đồng cấu f:G\rightarrow G là một song ánh (*bijection*), thì hàm nghịch đảo của nó cũng là một phép đồng cấu, và f là phép đẳng cấu đồ thị. Việc xác định xem có tồn tại hay không một phép đồng cấu từ đồ thị này đến đồ thị khác là một bài toán quan trọng trong lý thuyết độ phức tạp tính toán; xem thêm bài toán đồ thị đẳng cấu.

Hai đồ thị G và G' là **tương đương đồng cấu** (*homomorphically equivalent*) nếu
G\rightarrow G' và G'\rightarrow G.

Đồ thị con H của đồ thị G được gọi là một **rút gọn** của G nếu tồn tại một phép đồng cấu r:G\rightarrow H, gọi là **sự co rút** với r(x)=x cho mỗi đỉnh x của H.

**Đồ thị nhân** là một đồ thị không co rút về một đồ thị con nhỏ hơn. Mỗi đồ thị bất kỳ đều tương đương đồng cấu với một nhân duy nhất.

## Ghi chú

* Trong thuật ngữ của tô màu đồ thị (*graph coloring*), các *k*-colouring của đồ thị G chính là các phép đồng cấu f:G\rightarrow K_k. Do đó, nếu G\rightarrow H, sắc số (*chromatic number*) của G không lớn hơn sắc số của H: \chi(G)\leq\chi(H).
*Phép đồng cấu đồ thị bảo toàn tính liên thông của đồ thị.

## Chú thích

 
## Tham khảo
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (AMSI Vacation Research Scholarships , student research report supervised by Brian Davey and Jane Pitkethly, La Trobe University).

## Liên kết ngoài
Middlesbrough F.C.

**Câu lạc bộ bóng đá Middlesbrough** (tên thường gọi là **Boro**) là một câu lạc bộ bóng đá Anh đặt trụ sở tại thành phố Middlesbrough hiện đang chơi ở Giải bóng đá Hạng nhất Anh (xuống hạng mùa bóng 2016-17). Thành lập vào năm 1876, sân nhà của họ là Riverside với sức chứa khoảng 35.100 khán giả. Họ là một trong những thành viên sáng lập của Premier League vào năm 1992. Đối thủ chính của câu lạc bộ là Sunderland và Newcastle United.

## Lịch sử
Middlesbrough được thành lập năm 1876 bởi các thành viên của câu lạc bộ cricket ở địa phương. Đến năm 1899, câu lạc bộ chính thức chuyển sang thi đấu chuyên nghiệp.

Middlesbrough lên hạng nhất bóng đá Anh (nay là giải ngoại hạng) năm 1974 sau khi vô địch giải hạng 2 (nay là giải hạng nhất). Các năm 1982 và 1986, câu lạc bộ lần lượt xuống hạng 2 rồi 3 và đến năm 1992 mới trở lại giải bóng đá cao nhất của nước Anh.

Năm 1997 là năm buồn bã với Middlesbrough. Đầu tiên, câu lạc bộ thua Leicester City trong trận chung kết cúp Liên đoàn. Tiếp theo, câu lạc bộ phải xuống hạng nhất (xếp thứ 19/20) do bị trừ 3 điểm vì đã hủy bỏ một trận đấu với Blackburn Rovers. Và cuối cùng là thua Chelsea trong trận chung kết cúp FA.

Một năm sau đó, câu lạc bộ quay trở lại giải Ngoại hạng. Mùa bóng 2004-05 trở thành mùa bóng thành công nhất trong lịch sử câu lạc bộ sau khi thắng Bolton Wanderers ở chung kết cúp Liên đoàn và giành quyền tham dự cúp UEFA mùa bóng sau.

Năm 2006, Middlesbrough đã vào tới trận chung kết cúp UEFA và bán kết cúp FA. Nhưng câu lạc bộ chỉ xếp ở nửa dưới bảng xếp hạng giải Ngoại hạng.

Năm 2007, Middlesbrough nhận vé xuống hạng ở giải Ngoại hạng và từ đó chưa bao giờ quay trở lại giải đấu này. Năm 2015, Middlesbrough thất bại trước Norwich City trong trận Play-off quyết định suất thứ 3 lên chơi tại giải Ngoại hạng.

Năm 2016, Middlesbrough trở lại Premier League sau trận hòa Brighton & Hove Albion 1 -1 và bằng điểm số với chính đội bóng đó nhưng hơn về hiệu số.

## Thành tích
* **[[Giải bóng đá Ngoại hạng Anh|Giải vô địch quốc gia]]:**
** chưa vô địch lần nào
* **[[Cúp FA]]:**
** vào chung kết năm 1997
* **[[Cúp Liên đoàn bóng đá Anh]]: 1**
** 2004 (chung kết các năm 1997 và 1998)
* **[[Cúp UEFA Europa League|Cúp UEFA]]:**
** vào chung kết năm 2006

## Cầu thủ
### Current squad

## Chú thích

## Liên kết ngoài

* Trang chủ của Middlesbrough F.C. 
* Diễn đàn cổ động viên của Middlesbrough F.C. và các câu lạc bộ khác
Hội chứng hô hấp cấp tính nặng

**Hội chứng hô hấp cấp tính nặng** (; viết tắt: **SARS**) là một chứng bệnh hô hấp ở con người gây ra bởi một loại virus mang tên virus SARS (SARS-CoV), một chủng của coronavirus. Trong thời gian từ tháng 11 năm 2002 đến tháng 7 năm 2003, dịch SARS bùng phát ở Hồng Kông, lan tỏa toàn cầu và gần như trở thành một đại dịch, với 8422 trường hợp và 774 trường hợp tử vong trên toàn thế giới (10,9% tử vong) theo Tổ chức Y tế Thế giới. Chỉ trong vòng vài tuần lễ, SARS lan từ Hồng Kông sang lây nhiễm nhiều người khác tại 37 quốc gia trên thế giới (trong đó có Việt Nam) vào đầu năm 2003.

Trường hợp tử vong của SARS tùy thuộc vào giới tuổi bệnh nhân. Đối với người dưới 25 tuổi, tỷ lệ tử vong ít hơn 1%; dưới 25-44 tuổi thì tỷ lệ tăng lên thành 6%; dưới 45-64 là 15%; và hơn 65 tuổi là 50% hoặc hơn nữa.

Không như bệnh đậu mùa đã bị dứt hẳn, SARS vẫn tồn tại, tiềm ẩn trong khối trữ thiên nhiên (quần thể động vật) và có khả năng tái phát.

Không có trường hợp SARS-CoV đầu tiên nào được báo cáo trên toàn thế giới kể từ năm 2004. Tuy nhiên, virus SARS-CoV-2 có liên quan là nguyên nhân gây ra đại dịch COVID-19 đang diễn ra trên toàn cầu.

## Nguồn phát bệnh
Theo một số nhà khoa học, vi rút gây bệnh SARS bắt nguồn từ loài cầy hương bán ở các chợ động vật hoang dã ở Trung Quốc.
## Dấu hiệu và triệu chứng
Các triệu chứng ban đầu giống như bệnh cúm và có thể bao gồm: sốt, đau cơ, triệu chứng hôn mê, ho, đau họng và một số triệu chứng không đặc hiệu. Các triệu chứng chỉ chung cho tất cả các bệnh nhân xuất hiện sốt trên 38 °C (100,4 °F), khó thở có thể xảy ra sau đó. Bệnh nhân có các triệu chứng như với cảm lạnh trong giai đoạn đầu tiên, nhưng sau đó giống như cúm. Bệnh nhân có thể bị sốt nóng và sốt lạnh xen kẽ nhau.

## Chẩn đoán

Dấu hiệu:

# Bất kỳ các triệu chứng, bao gồm sốt 38&nbsp;°C hoặc cao hơn;
# Hắt hơi, ho, sau đó chạm vào các đồ vật (sau khi phát bệnh 5 ngày).
# Đi du lịch đến bất kỳ khu vực được xác định bởi WHO là khu vực có SARS (khu vực bị ảnh hưởng như của ngày 10 tháng 5 năm 2003, các khu vực của Trung Quốc, Hồng Kông, Singapore và tỉnh Ontario, Canada).

Một kết quả xét nghiệm âm tính không có nghĩa là bệnh nhân không có SARS.

## Tiên lượng

Một số báo cáo kết quả từ Trung Quốc trên một số bệnh nhân SARS phục hồi cho thấy thời gian nặng nề và di chứng lâu có tồn tại. Các bệnh tiêu biểu nhất bao gồm chứng xơ hoá phổi, loãng xương, và xương đùi hoại tử, mà đã dẫn đến mất hoàn toàn khả năng lao động hoặc ngay cả khả năng tự chăm sóc các trường hợp này. Kết quả là, một số bệnh nhân sau SARS bị rối loạn tâm thần chủ yếu.

## Dịch tễ học

SARS vẫn được coi là một căn bệnh tương đối hiếm, với 8.422 trường hợp năm 2003.

## Nạn nhân
Dịch bệnh SARS từ năm 2002 đến năm 2003 đã khiến 650 người Trung Quốc bị chết ở đại lục và Hồng Kông.

## Tham khảo
Ayman al-Zawahiri

**Ayman al-Zawahiri** (tiếng Ả Rập: ايمن الظواهري; sinh ngày 19 tháng 6 năm 1951 - mất ngày 31 tháng 7 năm 2022) là một thành viên xuất chúng của tổ chức al-Qaeda, trước đấy là thủ lĩnh Phong trào Chiến tranh Hồi giáo Ai Cập và là một nhà thần học. Ông có thể nói tiếng Ả Rập, tiếng Pháp.

Năm 1998, ông đã hợp nhất Phong trào Chiến tranh Hồi giáo Ai Cập với al-Qaeda. Ông làm việc cho tổ chức al-Qaeda từ khi nó mới bắt đầu và là thành viên chủ chốt trong hội đồng *[[shura]]*(tư vấn). Ông cũng thường được cho là một "tay sai" đắc lực của trùm khủng bố Osama bin Laden. Cũng có ý kiến cho rằng al-Zawahiri phục vụ với tư cách là bác sĩ cho bin Laden.

Ayman al-Zawahiri được FBI treo giá đầu ông 25 triệu USD cỡ 575.363.750.000 vnđ.

Vào ngày 31 tháng 7 năm 2022, ông bị máy bay không người lái của Hoa Kỳ tấn công giết chết ở Kabul.

## Tiểu sử
Ngày 16 tháng 6 năm 2011, Ban lãnh đạo al-Qaeda hôm nay tuyên bố đã chọn Aymal al-Zawahiri lên làm thủ lĩnh mạng khủng bố này, thay cho Osama bin Laden bị đặc nhiệm Mỹ tiêu diệt tại Pakistan hôm 2/5.

Vào cuối tuần từ ngày 29 tháng 7 đến ngày 31 tháng 7 năm 2022, Hoa Kỳ đã thực hiện một cuộc tấn công máy bay không người lái tại Afghanistan nơi mà cả các quan chức chính phủ hiện tại và trước đây đều xác minh rằng anh ta đã chết. Cuộc tấn công không phải do quân đội Hoa Kỳ thực hiện mà bởi một cơ quan chính phủ khác được gọi là Cơ quan Tình báo Trung ương (CIA). Vì đây là một cuộc tấn công , không có thương vong nào khác ngoại trừ al-Zawahiri.

## Xem thêm

* Osama bin Laden

## Tham khảo

## Thư mục

* Kepel, Gilles; & Jean-Pierre Milelli (2010), *Al Qaeda in its own words*, Harvard University Press, Cambridge & London, .
* Mansfield, Laura (2006), *His Own Words: A Translation of the Writings of Dr. Ayman Al Zawahiri*, Lulu Pub.
* al-Zawahiri, Ayman, *L'absolution*, Milelli, Villepreux,  (French translation of Al-Zawahiri's latest book).
* Ibrahim, Raymond (2007), *The Al Qaeda Reader*, Broadway Books, .

## Liên kết ngoài

* 
* 
* Counter Extremism Project profile
* http://www.longwarjournal.org/tags/ayman-al-zawahiri
* http://www.longwarjournal.org/tags/ayman-al-zawahiri/page/2
* http://www.longwarjournal.org/tags/ayman-al-zawahiri/page/3

### Bài viết

* The Man Behind Bin Laden, Lawrence Wright, *[[The New Yorker]]*, ngày 16 tháng 9 năm 2002
* report on the al-Zarqawi video tape, *[[CNN]]*, January 2006
Thế vận hội Mùa đông 1964

**Thế vận hội Mùa đông 1964**, hay **Thế vận hội Mùa đông IX**, được tổ chức từ 29 tháng 1 đến 9 tháng 2 năm 1964 tại Innsbruck (Áo). Tất cả có 36 quốc gia tham dự.

## Các quốc gia tham dự

## Theo bộ môn

## Thành tích
### Bảng huy chương

¹ Tây Đức và Đông Đức tham dự như một đội tại Thế vận hội này.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Thế vận hội Mùa đông 1964 tại trang của IOC
Quẳng gánh lo đi và vui sống

***Quẳng gánh lo đi và vui sống*** (*How to Stop Worrying and Start Living*) là một sách tự lực của tác giả người Mỹ Dale Carnegie, được viết vào năm 1948. Bản Việt Ngữ do Nguyễn Hiến Lê dịch năm 1955 tại Sài Gòn và đưa vào tủ sách Học làm người. Quyển sách này là một cẩm nang về cách làm việc và vui sống không bị lo âu.

## Cấu trúc
Cuốn sách gồm 27 chương.

## Nội dung
Cuốn sách bao gồm các nội dung xoay quanh các chủ đề chính sau:
### Phương cách để trị ưu phiền
*Khóa chặt dĩ vãng và tương lai lại để sống trong cái phòng kín mít của ngày hôm nay.

Tại sao bạn không tự hỏi những câu này và chép lại những lời bạn tự đáp:

#.Tôi có cái thói quen quên hiện tại để lo về tương lai hay mơ mộng "một khu vườn diễm ảo ở chân trời xa xăm" không?
#.Tôi có thường nghĩ tới quá khứ mà làm cho hiện tại hóa ra chua xót không? Quá khứ đó đã qua rồi và thiệt chết rồi.
#.Sáng dậy tôi có quyết "nắm lấy ngày hôm nay" để tận hưởng 24 giờ không?
#.Sống trong "cái phòng kín mít của ngày hôm nay" có lợi cho đời tôi không?
#.Và bao giờ tôi bắt đầu sống như vậy ?

Tuần sau?...Ngày mai?...Hay ngay hôm nay?!
### Cách phân tích những vấn đề rắc rối
Khi gặp một vấn đề nào đó làm Bạn hãy tự hỏi và trả lời các câu hỏi sau:

#.Tôi lo lắng điều gì?
#.Làm sao để giải quyết bây giờ?
#.Đây,tôi sẽ hành động như thế này.
#.Khi nào tôi bắt đầu hành động như vậy?

### Diệt tất ưu phiền đi,đừng để nó diệt ta
*Đừng ngồi không. Hễ lo lắng thì hãy cặm cụi làm việc đi để khỏi bị chết vì thất vọng.
*Phải khinh hẳn những chuyện lặt vặt, đừng để nó làm cho ta điên đảo.Nên nhớ rằng:"Đời người như bóng câu,hơi đâu mà nghĩ tới những chuyện nhỏ nhen,không đáng kể".
*Hợp tác với những tình thế không tránh được.
Nếu ở nhà một mình. Hãy chọn công việc dọn dẹp vệ sinh nhà cửa và cố kéo dài thời gian làm việc đó.

## Xem thêm
**[[Đắc Nhân Tâm]]*

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Summary 
* How to Stop Worrying and Start Living on Open Library at the Internet Archive
Trầu không

**Trầu không** (danh pháp hai phần: ***Piper betle***), đơn thuần gọi là **trầu** hay **giầu**, là một loài cây gia vị hoặc cây thuốc. Lá của nó có các tính chất dược học. Đây là loài cây thường xanh, loại dây leo và sống lâu năm, với các lá hình trái tim có mặt bóng và các hoa đuôi sóc màu trắng, có thể cao tới 1 mét. Loài này có nguồn gốc ở vùng Đông Nam Á và được trồng ở Ấn Độ, Indonesia, Sri Lanka, Việt Nam, Malaysia. Lá trầu không loại tốt nhất thuộc về giống "Magahi" (từ vùng Magadha), sinh trưởng ở gần Patna tại Bihar, Ấn Độ.

## Thành phần
Thành phần hoạt hóa của tinh dầu trong lá trầu không là betel-phenol (hay chavibetol hoặc 3-hyđrôxy-4-mêtôxyankylbenzen, nó tạo ra hương vị như mùi khói), chavicol và cađinen.

## Tục ăn trầu

Tại một số quốc gia như Ấn Độ, Đài Loan, Việt Nam v.v thì lá trầu được nhai cùng với vôi tôi (Calci hydroxide) hay vôi sống (calci ocide) và quả của cây cau). Vôi có tác dụng giữ cho thành phần hoạt hóa của trầu không nằm ở dạng base tự do hay chất kiềm, điều này cho phép nó đi vào trong máu thông qua hấp thụ dưới lưỡi. Trong quả cau có chứa các ancaloit như arecolin, arecain, guraxin. Chúng tăng cường tiết nước bọt (nước bọt bị nhuộm đỏ). Tổ hợp của cau, trầu và vôi để nhai, còn được gọi là "miếng trầu", đã được người dân trong khu vực sử dụng vài nghìn năm. Sợi thuốc lá hoặc thuốc lào đôi khi cũng được thêm vào.

Các lá trầu không cũng được sử dụng như là chất kích thích, chất khử trùng và chất làm sạch hơi thở. Trong y học Ayurveda, chúng còn được sử dụng như là thuốc kích dục. Tại Malaysia chúng được sử dụng để điều trị chứng đau đầu, viêm khớp và các thương tổn khớp. Tại Thái Lan và Trung Quốc chúng được dùng để làm dịu bệnh đau răng.Tại Indonesia chúng được uống như một loại trà và sử dụng như là thuốc kháng sinh. Chúng cũng được sử dụng trong trà để điều trị chứng khó tiêu, cũng như trong thuốc mỡ hay thuốc hít để điều trị đau đầu, cũng như trong điều trị chứng táo bón, cũng như có tác dụng thông mũi và hỗ trợ tiết sữa.

Loài thực vật có quan hệ họ hàng là *[[Piper sarmentosum|P. sarmentosum]]*, được sử dụng trong nấu ăn, đôi khi cũng được gọi là "lá trầu hoang".

## Xem thêm
* Lá lốt (*Piper lolot*)
* Cau
* Sự tích trầu cau

## Tham khảo

*
Cửu chương toán thuật

***Cửu chương toán thuật*** (chữ Hán: 九章算術) là một quyển sách về toán học của người Trung Quốc được biên soạn vào thời Đông Hán. Có tài liệu cho rằng, nó được viết khoảng năm 152 TCN bởi một người tên là Quốc Huy. Sách này sau đó được nhiều nhà toán học Trung Quốc mà trong đó có Lưu Huy và Tổ Xung Chi viết bổ sung.

Trong thế kỷ 7–10, *Cửu chương toán thuật* được dùng làm sách giáo khoa và trở thành một tác phẩm kinh điển đối với các nhà toán học cổ Trung Quốc. *Cửu chương toán thuật* là một cuốn tự điển toán học độc đáo phục vụ cho những người đạc điền, nhà thiên văn, hay những người thu thuế... của Trung Quốc. Tác phẩm này gồm có 246 bài toán trình bày giả thiết rồi đến lời giải. Tác phẩm này có 9 chương.

# "Phương điền" (方田): Gồm cách tính diện tích của hình vuông, hình chữ nhật. Dùng số pi xấp xỉ 3 để tính diện tích hình tròn, hình vành khăn... Sau đó Tổ Xung Chi tìm ra pi gần bằng 3,14159265...
# "Túc mễ" (粟米): Bao gồm những bài toán, mỗi bài tuân theo một thuật toán riêng nêu cách thu thuế thời cổ. Chương còn có các kiến thức về quy tắc tam suất và chia tỉ lệ trên số nguyên hay phân số.
# "Suy phân" (衰分): Gồm những bài toán chia tỉ lệ, quy tắc tam suất đơn và kép.
# "Thiếu quảng" (少廣): Có các quy tắc khai căn bậc hai và bậc ba.
# "Thương công" (商功): Ước tính các công trình, tập trung những bài toán liên quan đến những kích thước khi xây dựng tường thành, đào hào hố, đắp pháo đài, xây đê điều... Trong đó có các công thức tính thể tích những khối khác nhau.
# "Quân thâu" (均輸): Bao gồm một loạt bài toán về tính tổng của các cấp số cộng riêng biệt, về tính công chung của nhiều người có năng suất lao động khác nhau.
# "Doanh bất túc" (盈不足): Gồm những bài toán từ dễ đến khó dẫn đến các phương pháp giải những phương trình tuyến tính và hệ phương trình tuyến tính.
# "Phương trận" (方程): Gồm giải hệ năm phương trình tuyến tính. Do nhu cầu hoàn thiện việc giải hệ phương trình tuyến tính mà các nhà toán học Trung Hoa đã phát minh đầu tiên trên thế giới về cách giải ma trận. Ở châu Âu, ý niệm tương tự như thế về định thức được Leibniz tìm ra vào thế kỷ 17.
# "Câu cổ" (勾股): Gồm những bài toán xác định khoảng cách và chiều cao không tới được nhờ định lý Thương Cao (商高定理) và các tính chất của tam giác đồng dạng.

Trong *Cửu chương toán thuật*, người Trung Quốc đã giải phương trình bậc hai mà sau này gọi là phương pháp "thiên tố". Thế kỷ 7, Vương Hiếu Thông đã dùng phương pháp ấy để giải phương trình bậc ba. Thế kỷ 13, Chu Thế Kiệt đã dùng phương pháp này để tìm nghiệm phương trình hữu tỉ bậc 4. Thế kỷ 13, đã trình bày chi tiết phương pháp thiên tố, thực chất phương pháp này tương đương với phương pháp Horner được phát minh ở châu Âu vào năm 1819.

## Các dịch phẩm
* Tiếng Anh: SHEN Kangshen – *The Nine Chapters on the Mathematical Art*, Oxford 1999. ISBN 0-19-853936-3
* Tiếng Pháp: Chemla, Karine, và Shuchun Guo – *Les neuf chapitres: le classique mathématique de la Chine ancienne et ses commentaires*, Paris: Dunod 2004.

## Xem thêm

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*
Chi Hồ tiêu

**Chi Hồ tiêu** (danh pháp khoa học: ***Piper***) là một chi quan trọng về kinh tế và sinh thái học trong họ Hồ tiêu (Piperaceae) bao gồm khoảng 1.000 – 2.000 loài cây thân bụi, thân thảo và cây dây leo, nhiều loài trong số đó là những loài cơ bản trong nơi sinh trưởng nguyên thủy của chúng, trong khi các loài khác là các loài xâm lấn chính trong các khu vực mà chúng được đưa vào. Chi này chứa các loài thích hợp cho việc nghiên cứu lịch sử tự nhiên, hóa học các sản phẩm tự nhiên, sinh thái cộng đồng và sinh học tiến hóa. Sự đa dạng của chi này giành được sự quan tâm trong nghiên cứu và tìm hiểu sự tiến hóa của thực vật.

Các loài thuộc chi Hồ tiêu có sự phân bổ rộng khắp vùng nhiệt đới, và là loại thực vật phổ biến nhất trong các tầng thấp của các từng mưa nhiệt đới vùng đất thấp, nhưng cũng có thể có mặt tại các khoảng rừng trống và ở các cao độ lớn, chẳng hạn các rừng mây; một loài (*P. kadsura* ở miền nam Nhật Bản và phần xa nhất về phía nam của Hàn Quốc) là loài thuộc vùng cận nhiệt đới và có thể chịu được sương giá nhẹ trong mùa đông. Các loài cây thuộc chi này là thực vật chủ yếu tại các khu vực mà người ta tìm thấy chúng.

*Piper* là chi mẫu cho các nghiên cứu trong sinh thái học và sinh học tiến hóa. Sự đa dạng và tầm quan trọng sinh thái của chi này làm cho nó là ứng cử viên sáng giá trong các nghiên cứu thuộc các lĩnh vực trên, mặc dù một điều không gây ngạc nhiên là phần lớn các nghiên cứu đều tập trung vào tầm quan trọng kinh tế của loài *P. nigrum* (hồ tiêu), *P. methysticum* (ca va) và *P. betle* (trầu không).

Một số loài kiến (bắt buộc hoặc không bắt buộc phải có) được tìm thấy sinh sống trên một số loài *Piper* có ảnh hưởng mạnh đối với sự phát triển của chúng, làm cho chúng trở thành một hệ thống lý tưởng cho các nghiên cứu về tiến hóa của sự cộng sinh và các ảnh hưởng của sự hỗ sinh đối với các cộng đồng sinh vật.

;Một số loài
* *[[Piper arboreum]]*
* *[[Piper auritum]]* hay *[[Piper sanctum]]* hồ tiêu Mexico
* *[[Trầu không|Piper betle]]* Trầu không
* *[[Piper bonii]]*
* *[[Piper consanguineum]]*
* *[[Piper cenocladum]]* Hồ tiêu kiến
* *[[Tiêu thất|Piper cubeba]]* Hồ tiêu thuốc
* *[[Piper decurrens]]*
* *[[Piper grande]]*
* *[[Piper guineense]]* Hồ tiêu Benin
* *[[Piper imperiale]]* Hồ tiêu Mali
* *[[Lá lốt|Piper sarmentosum]]* Lá lốt = *[[Piper lolot]]*
* *[[Tiêu lốt|Piper longum]]* Hồ tiêu dài
* *[[Piper magnificum]]* Hồ tiêu sơn
* *[[Piper metanum]]*
* *[[Piper methysticum]]* Ca va
* *[[Hồ tiêu|Piper nigrum]]* Hồ tiêu đen (còn có thể gọi là hồ tiêu trắng, hồ tiêu lục, tùy theo màu sắc của hạt thương phẩm)
* *[[Piper orizabanum]]* 
* *[[Piper positum]]*
* *[[Tiêu dôi|Piper retrofractum]]*
* *[[Piper rubribaccum]]*
* *[[Piper rubrum]]*
* *[[Piper sylvaticum]]* Hồ tiêu dài miền núi
* *[[Piper unguiculatum]]*

## Tham khảo

* Dyer, L.A. và A.N. Palmer. 2004. *Piper: A model genus for studies of evolution, chemical ecology, and trophic interactions*. Kluwer Academic Publishers, Boston. ISBN 0-306-48498-6
Chu Văn An

**Chu Văn An** (tên thật là: **Chu An**, 6 tháng 10 năm 1292 – 14 tháng 12 năm 1370) hiệu là **Tiều Ẩn**, tên chữ là **Linh Triệt**, là một nhà giáo, thầy thuốc, quan viên Đại Việt cuối thời Trần, **"danh nhân văn hóa thế giới"**. Sau khi mất, ông được vua Trần truy phong tước **[[Văn Trinh công|''Văn Trinh công'']]** nên đời sau quen gọi là Chu Văn An hay **Chu Văn Trinh**. Ông được *[[Đại Việt sử ký toàn thư]]* đánh giá là *ông tổ của các nhà nho nước Việt.*

Ông được gọi là người thầy của mọi thời đại, nhà giáo lỗi lạc của Việt Nam, đã dành cả cuộc đời cho sự nghiệp dạy học, với triết lý giáo dục nhân văn, không phân biệt giàu nghèo, học đi đôi với thực hành, học suốt đời để biết, để làm việc và cống hiến cho xã hội. Tư tưởng đó của ông không những có ảnh hưởng tới nhiều thế hệ người Việt Nam mà còn góp phần phát triển các giá trị nhân văn trong khu vực. Quan điểm giáo dục của ông có những giá trị tiến bộ vượt thời đại, gần gũi với mục đích giáo dục của thế giới hiện nay.

## Tiểu sử
Ông sinh ngày 6 tháng 10 năm 1292 tại thôn Văn, xã Thanh Liệt, huyện Thanh Trì (nay là phường Thanh Liệt), thành phố Hà Nội.

Ông là người chính trực, đã từng đỗ Thái học sinh nhưng không ra làm quan mà mở trường dạy học ở làng Huỳnh Cung, bên kia sông Tô Lịch. Ông có công lớn trong việc truyền bá, giáo dục tư tưởng đạo đức Khổng giáo vào Việt Nam. Vua Trần Minh Tông (1300–1357) mời ông ra làm tư nghiệp Quốc tử giám, dạy cho Thái tử Trần Vượng, tức là vua Trần Hiến Tông tương lai. Đến đời Dụ Tông, thấy quyền thần làm nhiều điều vô đạo, ông dâng Thất trảm sớ xin chém bảy tên gian nịnh, nhưng vua không nghe. Ông chán nản từ quan về ở núi Phượng Hoàng (Chí Linh, Hải Dương), lấy hiệu là *Tiều ẩn* (người hái củi ở ẩn) dạy học, viết sách cho tới khi mất.

Ông mất ngày 26 tháng 11 năm Canh Tuất (tức là ngày 14 tháng 12 năm 1370), hưởng thọ 78 tuổi.

## Được tôn kính
Cuộc đời thanh bạch và tiết tháo của ông là tấm gương sáng của thời phong kiến Việt Nam. Ông là một trong số rất ít bậc hiền nho được thờ ở Văn Miếu. Sự nghiệp của ông được ghi lại trong văn bia ở Văn Miếu-Quốc Tử Giám.

Hiện nay còn lăng mộ và đền thờ của ông nằm trên núi Phượng Hoàng, thuộc phường Văn An; cách khu di tích Côn Sơn khoảng 4&nbsp;km. Đây là một điểm di tích văn hóa và danh thắng, với cảnh rừng thông đẹp trùng điệp, có đền thờ cũ và mới xây xong năm 2007. Lăng mộ Chu Văn An nằm trong khu di tích này. Lễ hội vào tháng tám và tháng một, trọng hội vào ngày 25-8 và 26-11. Khu di tích được xếp hạng năm 1998.

Tên ông còn được đặt tên cho các công trình công cộng, như đường phố, trường học.

## Tác phẩm
* Thất trảm sớ
* Tiều ẩn thi tập
* Tiều ẩn quốc ngữ thi tập
* Tứ thư thuyết ước
* Giang đình tác
* Linh sơn tạp hứng
* Miết trì
* Nguyệt tịch bộ Tiên Du sơn tùng kính
* Thứ vận tặng Thủy Vân đạo nhân
* Xuân đán

## Xem thêm
* Thất trảm sớ
* Trường Chu Văn An

## Hình ảnh

Tập tin:Chu Văn An statue.jpg|Tượng thờ Chu Văn An tại Văn Miếu-Quốc Tử Giám
Tập tin:Chu Văn An (1292 - 1370).jpg|Tranh thờ Chu Văn An trong Văn Miếu - Quốc Tử Giám tại Hà Nội
Hình: Chu Van An.JPG|Tượng Chu Văn An tại Văn Miếu Trấn Biên - Đồng Nai


## Chú thích
 

## Liên kết khác