Họ Ti dực

**Họ Ti dực** hay **họ Tâm dực** (danh pháp khoa học: **Cardiopteridaceae**) là một họ thực vật có hoa hai lá mầm, bao gồm khoảng 5 chi và 43 loài. Họ này phân bố rộng khắp trong vùng nhiệt đới, bao gồm miền tây Thái Bình Dương, châu Phi và Nam Mỹ.

Hệ thống APG II năm 2003 đặt họ này trong bộ Aquifoliales, cùng các họ như Aquifoliaceae (nhựa ruồi, trà đắng, đông thanh) và Phyllonomaceae. Chi *Cardiopteris* có nhiều đặc trưng giống như chi *[[Chi Củ nâu|Dioscorea]]* của họ Dioscoreaceae nhưng chi *Dioscorea* có hoa với đặc trưng là bội số của 2 và bầu nhụy hạ. Chi *Leptaulus* có flavonoit màu tím; ở *L. daphnoides* thì đỉnh chồi cây bị thui. Mối quan hệ của chi *Cardiopteris* trước đây là một điều bí ẩn. Như trong hệ thống Cronquist 1981 thì nó được đặt trong bộ Celastrales hay Takhtadjan (1997) đặt nó gần bộ nói trên, hoặc là nhóm chị-em (với hỗ trợ yếu) của họ Pentaphylacaceae trong bộ Ericales trong phân loại theo Savolainen và ctv. (2000). Các chi như *Gonocaryum* hay *Peripterygium* (nay coi là một phần của chi *Cardiopteris*) trước đây coi là thuộc họ Icacinaceae.

## Tên gọi của họ
Tên gọi họ Cardiopteridaceae do Carl Ludwig Blume đặt ra năm 1847 khi ông miêu tả loài *Cardiopteris moluccana*. Blume đặt tên họ thực vật này theo *Cardiopteris*, một tên gọi thực vật trước đó đã được John Royle (1839) và Nathaniel Wallich (1828-[1849]) sử dụng, nhưng không được công bố hợp lệ. Năm 1843, Justus Hasskarl đã công bố tên gọi *Peripterygium quinqueloba* cho loài ngày nay gọi là *Cardiopteris quinqueloba*. Blume chỉ ra sự nhận thức của ông về loài cây của Hasskarl và đưa nó vào như một loài khác của chi *Cardiopteris* khi công bố loài *Cardiopteris moluccana* của mình.

Sự tranh chấp danh pháp phức tạp xảy ra và kéo dài tới tận thế kỷ 20. Do từ đồng nghĩa gốc (basionym) *Cardiopteris* bị đặt nghi vấn nên tên gọi họ tương ứng Cardiopteridaceae cũng bị nghi vấn. ICBN cuối cùng đã bảo lưu tên gọi *Cardiopteris* thay vì dùng *Peripterygium*.

## Định nghĩa
Trước công trình nghiên cứu của Kårehed năm 2001 thì họ Cardiopteridaceae đã từng là họ đơn chi, chỉ chứa chi *Cardiopteris*. Chẳng hạn, Hermann Sleumer coi nó là đơn chi trong xử lý của ông về họ này cho Die Natürlichen Pflanzenfamilien năm 1942. John Hutchinson cũng công nhận tương tự như vậy vào năm 1973.

Cho tới năm 2001, họ Icacinaceae được coi là đa ngành. Kể từ đó, nó đã được chia ra thành 5 họ tách biệt là: Cardiopteridaceae, Stemonuraceae, Pennantiaceae, Metteniusaceae và Icacinaceae *[[sensu|sensu stricto]]*. Họ Icacinaceae *sensu stricto* cuối cùng có lẽ cũng sẽ bị phân chia tiếp.

Trong nghiên cứu năm 2001 về họ Icacinaceae, Kårehed chuyển các chi *Citronella*, *Gonocaryum* và *Leptaulus* từ Icacinaceae sang Cardiopteridaceae. Ông cũng tạm thời đặt các chi *Metteniusa*, *Dendrobangia* và *Pseudobotrys* tại đây cho tới khi các nghiên cứu tiếp theo có thể đưa ra một vài dấu hiệu vững chắc cho các mối quan hệ thật sự của chúng. Như thế họ này có 7 chi. Tuy nhiên, năm 2007, một nghiên cứu phát sinh chủng loài phân tử chỉ ra rằng *Metteniusa* thuộc về nhóm euasterids I (lamiids), trong khi đó thì bộ Aquifoliales (chứa họ Cardiopteridaceae) lại thuộc về nhánh euasterid II (campanulids), do đó *Metteniusa* cũng được tách ra để lập họ Metteniusaceae.

Cardiopteridaceae theo nghĩa Kårehed là khá đa dạng mặc dù sau đó chỉ còn lại 6 chi. Do hình thái học khác biệt của chi *[[Cardiopteris]]* nên một số tác giả hiện nay vẫn tiếp tục đặt *Cardiopteris* trong họ riêng của chính nó. Năm chi khác còn lại khi đó được đặt trong **Leptaulaceae**, một họ do Philippe van Tieghem đặt ra năm 1897. Tính đơn ngành của họ Leptaulaceae chưa bao giờ được thử nghiệm bằng phân tích phát sinh chủng loài của các trình tự DNA.

Sự gộp vào của chi *[[Pseudobotrys]]* trong họ Cardiopteridaceae vẫn là đáng ngờ. Các trình tự DNA cung cấp cho GenBank năm 2009 chỉ ra rằng *[[Dendrobangia]]* không thuộc về họ Cardiopteridaceae và nó có quan hệ họ hàng gần với các chi như *[[Chi Sài long|Apodytes]]*.

## Các chi
Các chi dưới đây lấy theo GRIN
* *[[Cardiopteris]]* (bao gồm cả *Peripterygium*): Tâm dực, ti dực, mai rùa, rau phấn.
* *[[Citronella (chi)|Citronella]]* (bao gồm cả *Briquetina*, *Chariessa*, *Sarcanthidion*, *Villaresia*, *Villaresiopsis*): Khoảng 21 loài.
* *[[Gonocaryum]]* (bao gồm cả *Phlebocalymna*): Cuống vàng, quỳnh lâm, thụ đào.
* *[[Leptaulus]]* (bao gồm cả *Acrocoelium*)
* *[[Pseudobotrys]]*?: Danh sách của GRIN cho họ này không có chi này, mà vẫn xếp nó trong họ Icacinaceae.

### Các chi có lẽ bị loại ra
**[[Dendrobangia]]* (bao gồm cả *Asterolepidion*, *Clavapetalum*). Có lẽ gần với chi *[[Chi Sài long|Apodytes]]*. Danh sách của GRIN vẫn có chi này.

## Phát sinh chủng loài
Biểu đồ phát sinh chủng loài của họ Ti dực trong bộ Nhựa ruồi như sau:

Cây phát sinh chủng loài trong nội bộ họ Ti dực lấy theo Kårehed (2001).

## Ghi chú