open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Onigiri

**O-nigiri** (お握り hay là 御握り; おにぎり), còn gọi là **o-musubi** (お結び; おむすび), **nigirimeshi** (握り飯; にぎりめし) là cơm nắm của người Nhật. Nó thường có hình tam giác hoặc bầu dục và được phủ (hoặc gói) bằng rong biển (nori). Theo truyền thống, onigiri có chứa umeboshi (mơ muối), shake (cá hồi muối), katsuobushi hay các thành phần được muối hay chua khác. Onigiri vừa có tính cơ động, vừa tiện lợi trong việc bảo quản cơm.

## Lịch sử

Các tài liệu viết vào khoảng những năm 1600 cho thấy nhiều samurai giữ cơm nắm bọc trong lá tre để dùng cho bữa trưa ăn nhanh vào lúc chiến tranh, nhưng nguồn gốc của onigiri có từ lâu trước đó. Trước khi việc dùng đũa phổ biến vào thời kì Nara, cơm được nắm thành nắm nhỏ để dễ cầm. Vào thời kì Heian, cơm cũng được nắn thành hình tứ giác nhỏ để dễ xếp chồng lên nhau trên đĩa và dễ ăn.

Từ thời kì Kamakura đến đầu thời kì Edo, onigiri được dùng trong bữa ăn nhanh. Điều này có ý nghĩa vì đầu bếp chỉ cần nghĩ làm thế nào để làm đủ onigiri mà không cần lưu tâm đến việc phục vụ. Onigiri lúc bấy giờ chỉ là nắm cơm có rắc muối. Việc thêm nori vào onigiri chỉ trở nên rộng rãi kể từ thời kì Meiji khi nori được trồng và làm thành tấm mỏng phổ biến.

Trước đây người ta cho rằng onigiri không thể được sản xuất với máy móc vì kĩ thuật nắn thành nắm quá khó để máy móc có thể thực hiện được. Vào những năm 1980, máy làm onigiri hình tam giác được chế tạo. Lúc đầu nó đã phải đương đầu với những người hoài nghi nhờ vào việc thay vì cuộn phủ thứ được thêm vào, thứ thêm vào này chỉ cần được đặt vào lỗ trong onigiri và lỗ này được nori che phủ. Thêm vào đó, onigiri làm bằng máy này luôn được bọc sẵn nori, và sau một thời gian nori trở nên ẩm và dính. Lối bao bọc đã được cách tân bằng cách cho phép nori được bọc riêng biệt với cơm. Vào lúc dùng, người ăn có thể mở gói nori và bọc lên onigiri. Việc thành phần thêm vào onigiri được lắp vào thay vì được cuộn bọc, vốn là một hạn chế, nhưng lại làm cho việc thay đổi thành phần được dễ dàng.

## Tính sẵn có
Ở Nhật Bản hầu hết các cửa hàng tiện dụng (*convenience store*) đều có bán onigiri với nhiều loại thành phần. Các cửa hàng chuyên biệt, gọi là Onigiri-ya, cung cấp cơm nắm làm bằng tay.
Ngày nay, do ẩm thực phương Tây du nhập vào Nhật Bản nên người Nhật có món cơm nắm kiểu sandwich có tên Onigirirazu (おにぎらず). Ở Hàn Quốc, onigiri được gọi là **samgak kimbap** (삼각김밥).

## Hình ảnh

Onigiri_by_yomi955.jpg
小料理バルさくら_特製おにぎり.jpg
Onigiri_at_an_onigiri_restaurant_by_zezebono_in_Tokyo.jpg|Phục vụ tại nhà hàng
Onigiri lunch by k14 in Niigata.jpg|Cơm trưa Onigiri
Yaki-Onigiri_001.jpg|Yaki-onigiri (Onigiri chiên rán) 
Onigiri_at_a_convenience_store_by_typester_in_Kamakura.jpg|Đóng gói và bán tại cửa hàng


## Tham khảo
NNP

**NNP** là từ viết tắt trong tiếng Anh của *Net National Product* tức **Tổng sản phẩm ròng quốc gia**, là tổng giá trị thị trường của tất cả sản phẩm cuối cùng và các dịch vụ được sản xuất hay cung ứng bởi công dân của một quốc gia (GNP) trong một khoảng thời gian nào đó trừ đi khấu hao. Khấu hao được đo bằng giá trị của một phần GNP mà cần phải chi tiêu vào các sản phẩm vốn nhằm duy trì luồng vốn hiện tại.

NNP là giá trị ròng của sản phẩm trong một năm cụ thể nào đó mà có thể tiêu dùng không có khấu trừ đi phần giá trị mà có thể tiêu dùng trong tương lai. Việc để ra một phần của NNP vào đầu tư sẽ giúp cho việc tăng trưởng của luồng vốn và việc tiêu dùng được nhiều sản phẩm hơn trong tương lai.

## Công thức tính
:NNP = GNP - Khấu hao

## Xem thêm
*NNI
*GDP
*Tăng trưởng kinh tế

## Tham khảo
Voọc Cát Bà

**Voọc Cát Bà** (còn gọi là **voọc đầu vàng**, **voọc thân đen đầu vàng Cát Bà**) (tên khoa học: ***Trachypithecus poliocephalus*** và 1 phân loài *poliocephalus*) là động vật có vú thuộc bộ linh trưởng, phân bộ Haplorrhini, siêu họ Cercopithecoidea, họ Cercopithecidae, phân họ Colobinae, chi Trachypithecus, nhóm francoisi, là họ hàng gần với voọc đầu trắng ở Trung Quốc.

## Phân biệt
Có hai phân loài của voọc đầu trắng là *poliocephalus* và *leucocephalus*. Phân loài đầu tiên có lông trên đầu màu trắng vàng, là voọc Cát Bà, phân loài sau là voọc có lông đầu màu trắng thuần túy, sinh sống ở Trung Quốc. Voọc Cát Bà là loài linh trưởng rất quý hiếm chỉ có trong các cánh rừng nhiệt đới ẩm ướt của đảo Cát Bà, Hải Phòng với diện tích sinh sống nhỏ hơn 100 km² và có tên trong danh sách 25 loài động vật có nguy cơ tuyệt chủng cao nhất thế giới và có lẽ là dạng linh trưởng hiếm nhất ở châu Á.
### Lý do
Một số tài liệu vẫn gọi là *voọc đầu trắng* vì trước đây người ta chỉ biết loài voọc đầu trắng nói chung là *Trachypithecus poliocephalus*, sau này khi phát hiện ra voọc Cát Bà là phân loài của loài này, có đặc điểm và đặc tính không hoàn toàn giống với voọc đầu trắng Trung Quốc thì mới tách ra làm hai phân loài là *poliocephalus* và *leucocephalus*. Voọc đầu trắng cũng là loài đang gặp nguy hiểm, nhưng mức độ thấp hơn của voọc Cát Bà. Giống như mọi thành viên của nhóm loài *[[Voọc đen má trắng|Trachypithecus francoisi]]*, phân loài này có tập tính sinh sống tập thể, kiếm ăn ban ngày trong các khu rừng đá vôi.

## Sinh sản trong bảo tồn
Ngày 2 tháng 6 năm 2003, tại Trung tâm cứu hộ linh trưởng thuộc Vườn Quốc gia Cúc Phương, lần đầu tiên trên thế giới một con voọc Cát Bà đã sinh được một voọc con khỏe mạnh. Cặp voọc bố mẹ được lực lượng kiểm lâm Cát Bà cứu thoát từ tay thợ săn năm 1998 và 2000 sau đó đưa về nuôi dưỡng tại Trung tâm cứu hộ linh trưởng. Hiện nay, số lượng loài này trong tự nhiên chỉ còn từ 50 đến 60 cá thể (nguồn IUCN) http://www.redlist.org/search/details.php?species=39871 và chúng đang phải đối mặt với việc mất môi trường sinh sống từ các mối đe doạ lớn nhất là: nạn săn bắt trộm, việc phá rừng làm đất trồng trọt và sự phát triển du lịch ồ ạt tại đảo Cát Bà.

## Sinh sản trong tự nhiên
Ngày 6/5/2024 https://vietnamnet.vn/hinh-anh-vooc-cat-ba-moi-sinh-long-mau-cam-la-mat-gay-sot-mxh-2277762.html, những bức hình về một 'gia đình' voọc đầu trắng tại Cát Bà (Hải Phòng) gây chú ý trên mạng xã hội. Những con voọc con có bộ lông màu vàng cam độc đáo, lạ mắt. 

Voọc con lông màu vàng cam và dần chuyển đen sau khoảng 2 tháng. 

## Chú thích

## Tham khảo
* 
*Voọc Cát Bà Kêu Cứu
*The Cat Ba Langur.  Dự án bảo tồn voọc Cát Bà. Truy cập ngày 23 tháng 9 năm 2008.
*Voọc Cát Bà tại ippl.org  Tra cứu ngày ngày 23 tháng 9 năm 2008
*Voọc Cát Bà tại www.stiftung-artenschutz.org
Đa đa

**Đa đa** trong tiếng Việt có thể là:
*Chim đa đa (tên gọi khác: chim bắt tép kho cà, gà gô), thuộc bộ Gà (*Galliformes*), họ Trĩ (*Phasianidae*) chi: *[[Francolinus]]* tên khoa học: *[[Francolinus pintadeanus]]*. Loài này có ở Việt Nam.
** Lưu ý là từ **gà gô** là danh từ chung chỉ nhiều chi hoặc loài chim khác nhau có hình dáng bề ngoài giống gà, sống định cư, kiếm ăn riêng lẻ hoặc từng đôi, thích sống trong các bụi cây và đồi cỏ tranh, làm ổ đẻ trứng dưới đất. Riêng chi *Francolinus* nghĩa rộng (*sensu lato*) hiện biết 41 loài khác nhau. Ngoài ra, các chi khác như chi *[[Tetrao]]*: gà gô lia (*Tetrao tetrix*), gà gô đen (*Tetrao urogallus*), chi *[[Lagopus]]*: gà gô trắng Alpes (*Lagopus mutus*), chi *[[Alectoris]]*: gà gô đá (*Alectoris graeca*) v.v. Thức ăn chủ yếu của chúng là thực vật và hạt. Trừ *Francolinus pintadeanus* thì toàn bộ các chi, loài này không có ở Việt Nam.
*Tên gọi khác của cây cần thăng (*Feroniella lucida*).
*Đa-đa: cách gọi cho thầy dạy môn Yoga (còn cô giáo thì được gọi là Đi-đi)
*Trào lưu Đa đa
*Tên gọi khác của một loại thực vật là cây đa, tên khoa học: *Ficus bengalensis*.
Gà rừng

*Về phân loài *Gallus gallus jabouillei* cũng được gọi đơn giản là Gà rừng, xem [[Gà rừng Việt Nam]].*

**Gà rừng** (tên khoa học ***Gallus***) là một chi gồm 4 loài chim thuộc họ Trĩ (*Phasianidae*) tồn tại ở Ấn Độ, Sri Lanka và khu vực Đông Nam Á.

Chúng là các loài chim lớn, với con trống có bộ lông sáng và tươi màu, nhưng nói chung khó phát hiện trong các khu vực rừng rậm rạp, nơi chúng sinh sống.

Giống như nhiều loài chim khác trong họ Trĩ, con trống không tham gia vào việc ấp trứng hay nuôi nấng các con non có thể sống độc lập ngay từ khi mới sinh ra. Các công việc này do con mái có bộ lông nâu xám và dễ ngụy trang đảm nhận.

Gà rừng là chim ăn hạt, nhưng chúng cũng ăn cả sâu bọ khi có thể, đặc biệt là ở các con non.

Một loài trong chi này, gà rừng lông đỏ, có tầm quan trọng lịch sử đối với con người, như là tổ tiên có thể nhất của gà nhà, mặc dù một số tác giả cho rằng gà rừng lông xám cũng có thể là tổ tiên của gà nhà.

## Các loài
* Gà rừng lông đỏ, *Gallus gallus*
* Gà rừng Sri Lanka, *Gallus lafayetii*
* Gà rừng lông xám, *Gallus sonneratii*
* Gà rừng lông xanh, *Gallus varius*

Trong quá khứ, chi *Gallus* được tìm thấy trên khắp đại lục Á-Âu; trên thực tế chúng dường như cũng có mặt tại đông nam châu Âu. Một vài loài hóa thạch đã được miêu tả, nhưng các khác biệt của chúng không phải là chắc chắn trong mọi trường hợp:
* *Gallus aesculapii* † (Hậu Miocen/Tiền Pliocen ở Hy Lạp) - có thể thuộc chi *[[chi Công|Pavo]]*
* *Gallus moldovicus* † (Hậu Pliocen ở Moldavia) - đôi khi viết thành *moldavicus*, có thể là đồng nghĩa của *Pavo bravardi*
* *Gallus beremendensis* † (Hậu Pliocen/Tiền Pleistocen ở châu Âu)
* Gà rừng lớn *Gallus karabachensis* † (Tiền Pleistocen ở Nagorno-Karabakh)
* *Gallus tamanensis* † (Tiền Pleistocen? ở bán đảo Taman)
* *Gallus kudarensis* † (Tiền/Trung Pleistocen ở Kudaro, Nam Ossetia)
* *Gallus europaeus* † (Trung Pleistocen ở Italia)
* *Gallus* sp. † (Trung/Hậu Pleistocen ở hang Trinka, Moldavia)
* *Gallus imereticus* † (Hậu Pleistocen ở Gvardjilas-Klde, Imeretia)
* *Gallus meschtscheriensis* † (Hậu Pleistocen ở Soungir, Nga)
* *Gallus georgicus* † (Hậu Pleistocen - Tiền Holocen ở Gruzia)
* *Gallus* sp. † (Hậu Pleistocen ở hang Krivtcha, Ukraina)
* *Gallus* sp. † (Tiền Holocen ở khu vực Dnepr, Ukraina)

## Chú thích

 
## Liên kết ngoài

* Madge và McGowan, *Pheasants, Partridges and Grouse* ISBN 0-7136-3966-0
* 
* 
*
Ngụy Bảo La

**Ngụy Bảo La** hay **Paul Wei** (魏保羅, 1877–1919), là một thương gia tại Hà Bắc, Trung Quốc; trước kia ông là một thành viên của Hội truyền giáo Luân Đôn (*London Missionary Society*) nhưng sau khi nghiên cứu giáo hội Cơ đốc Phục lâm An Thất Nhật (*Seventh Day Adventist*) ông trở thành một tín đồ của giáo hội này.

Sau khi ông bị bệnh trầm trọng không có thuốc chữa, nhưng sau khi có một trưởng lão từ Tín tâm hội (*Apostolic Faith Mission*) đặt tay lên mình ông, ông được chữa khỏi và, do đó, trở thành một tín đồ của giáo hội này. Dưới sự chỉ đạo của mục sư Fendelson người Mỹ, ông đã được rửa chân và rất cảm động trong lễ này.

Một hôm ông đang cầu nguyện tại một nhà thờ ở Bắc Kinh, ông được báp têm của Thánh Linh và bắt đầu nói linh ngôn. Năm 1917 ông đến một sông lớn và quỳ xuống cầu nguyện và cảm thấy linh hồn được rửa tội. Sau khi tuyệt thực 39 ngày, ông khởi đầu Chân Giê-xu Giáo hội (真耶穌教會).

Sau khi truyền đạo được hai năm, ông qua đời năm 1919 và được chôn tại quê nhà.

## Tham khảo
Sol (hệ keo)

**Sol** còn gọi là **dung dịch keo** là huyền phù dạng keo được tạo thành từ các hạt rắn nhỏ  trong môi trường lỏng liên tục. Sol ổn định, do đó chúng không lắng xuống khi không bị xáo trộn và thể hiện hiệu ứng Tyndall, đó là sự tán xạ ánh sáng bởi các hạt trong chất keo. Kích thước của các hạt có thể thay đổi từ 1&nbsp;nm - 100&nbsp;nm. Các ví dụ bao gồm máu, mực màu, chất lỏng tế bào, sơn, thuốc kháng axit (Antacid) và bùn.

Sol nhân tạo có thể được chế tạo bằng hai phương pháp chính: phân tán và ngưng tụ. Trong phương pháp phân tán, các hạt rắn được khử thành kích thước keo thông qua các kỹ thuật như nghiền bi và phương pháp hồ quang Bredig. Trong phương pháp ngưng tụ, các hạt nhỏ được hình thành từ những phân tử lớn hơn thông qua phản ứng hóa học.

Độ ổn định của sol có thể được duy trì thông qua việc sử dụng các tác nhân phân tán, ngăn không cho các hạt vón cục lại với nhau hoặc lắng ra khỏi huyền phù. Sol thường được sử dụng trong quá trình sol-gel, trong đó sol được chuyển đổi thành gel thông qua việc bổ sung tác nhân liên kết chéo.

Trong sol, các hạt rắn được phân tán trong pha lỏng liên tục, trong khi ở dạng nhũ tương, các giọt chất lỏng được phân tán trong pha lỏng hoặc bán rắn liên tục.

## Tham khảo
Sol

**Sol** có thể là:
*Một thần mặt trời của La Mã, xem bài Sol invictus.
*Nữ thần mặt trời trong thần thoại Đức, xem bài Sol (thần thoại).
*Đồng tiền xưa của Pháp, còn gọi là Sou, xem bài Sol (tiền Pháp).
*Đơn vị tiền tệ hiện nay của Peru, xem bài Nuevo Sol.
*Đơn vị tiền tệ cũ của Peru, xem bài Sol (tiền Peru).
*Một hệ phân tán cao trong hóa học, xem: bài Sol (hệ keo).
*Tên một quảng trườnng tại Madrid (Tây Ban Nha).
*Một cách viết nốt nhạc Sol
*Thời gian bằng một ngày trên Sao Hỏa.
Hóa keo

**Hóa keo** là lĩnh vực hóa học nghiên cứu về các cách chế tạo, đặc điểm và biến đổi các hệ keo. Hệ keo là một hệ thống phân tán các phần tử có kích thước từ một phần triệu cho đến vài phần ngàn milimét. Các phần tử này được phân tán trong một môi trường phân tán.

Hệ keo là một hệ phân tán giữa dung dịch và huyền phù. Hệ keo không có áp suất thẩm thấu, không tăng nhiệt độ sôi và không giảm nhiệt độ đông đặc của môi trường phân tán (gọi là các tính chất của hệ keo). Các hạt keo thường mang điện tích hấp thụ vì thế mà có thể tách chúng ra bằng phương pháp điện di. Các hạt keo chống sự kết tụ của các loại hạt keo khác thường được gọi là keo bảo vệ, ví dụ như dextrin. Trong cơ thể động vật và thực vật có rất nhiều hoạt chất tồn tại trong hệ keo.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Huyền phù

Trong lĩnh vực hóa học, **huyền phù** là hỗn hợp không đồng nhất của chất lỏng chứa các hạt rắn đủ lớn để lắng đọng. Các hạt có thể nhìn thấy bằng mắt thường, thường phải lớn hơn một micromet và cuối cùng sẽ lắng xuống, mặc dù hỗn hợp chỉ được phân loại là huyền phù khi và trong khi các hạt chưa lắng xuống.

Huyền phù mang nghĩa nổi lơ lửng, từ *phù* có nghĩa là nổi và *huyền* là treo hay đeo lơ lửng. là một hệ gồm pha phân tán là các hạt rắn lơ lửng trong môi trường phân tán lỏng (*hỗn hợp dị thể*); các hạt rắn không tan hoặc khó tan vào môi trường phân tán.

Nếu để yên một huyền phù thì ngược lại với dung dịch, chất rắn có kích thước không nhỏ lắm sẽ lắng xuống dưới tạo thành một lớp cặn (sa lắng hay trầm tích). Chất lỏng phía trên có thể được chiết ra (lắng gạn) và tách chất rắn ra khỏi chất lỏng.

Ở các phần tử có kích thước nhỏ có thể tăng nhanh quá trình sa lắng bằng phương pháp ly tâm vì kích thước các phần tử rắn càng nhỏ thì sự sa lắng càng chậm.

Huyền phù đóng vai trò quan trọng trong nhiều lĩnh vực kĩ thuật như vật liệu sơn, vescni, giấy, vật liệu xây dựng...

Một vài ví dụ về thí nghiệm hóa học liên quan đến huyền phù:  

* Điều kiện: Không có

* Điều kiện: Ở nhiệt độ phòng

## Ví dụ

* Cát được khuấy lên trong nước biển.
* Lớp cảm ứng ánh sáng trên phim và giấy ảnh (thường được gọi một cách sai lầm là nhũ tương)
* Mực tàu
* Dung dịch giữ thành trong thi công cọc nhồi bê tông

## Đọc thêm
* Hệ keo
* Sol
* Nhũ tương
* Dung dịch

## Tham khảo
Nhũ tương

**Nhũ tương** là một hệ phân tán cao của hai chất lỏng mà thông thường không hòa tan được vào nhau. *Nhũ tương* là một dạng phân loại của *[[hệ keo]]*, mặc dù *hệ* *keo* và *nhũ tương* đôi khi được dùng thay thế cho nhau, về bản chất *nhũ tương* nên được dùng khi cả hai pha, pha phân tán và pha liên tục là chất lỏng. Trong một nhũ tương, một chất lỏng (pha phân tán, pha nội) được phân tán trong một chất lỏng khác (pha liên tục, pha ngoại). Ví dụ về các nhũ tương bao gồm dầu giấm, sữa, mayonnaise, và một số chất lỏng cắt kim loại trong gia công kim loại.

Từ "*nhũ tương*" xuất phát từ chữ Latin có nghĩa là "*vắt sữa*", vì sữa là một nhũ tương của chất béo trong nước, và một số thành phần khác.

Tùy theo môi trường chất phân tán mà người ta gọi ví dụ như là nhũ tương nước trong ''dầu-trong -nước'' (dầu là pha phân tán, nước là môi trường phân tán, như lipoprotein) hay nhũ tương *nước-trong-dầu* (nước là pha phân tán, dầu là môi trường phân tán). Trong một số trường hợp, có thể có *nhũ trương kép*, có thể là nhũ tương "*nước/dầu/nước*" và nhũ tương "*dầu/nước/dầu*". 

Để tạo độ bền cho nhũ tương có thể cho thêm các chất hoạt tính bề mặt (chất nhũ hóa, xà phòng,...), các chất này ngăn trở hỗn hợp lại tự tách ra thành các thành phần riêng lẻ. Nhìn về mặt nhiệt động lực học thì nhũ tương lại là một hệ thống không bền.

Các chất lỏng hoặc là có thể hòa tan tốt vào nước (chất lỏng ưa nước) hoặc là có thể hòa tan tốt vào dầu (chất lỏng kỵ nước). Nguyên nhân là do các phân tử nước chỉ tạo thành các lực liên kết hiđrô trong khi các phân tử mỡ chỉ tạo thành các lực van der Waals. Chất nhũ hóa như xà phòng có thể liên kết các chất lỏng này. Chúng có tính chất này vì các phân tử của chất nhũ hóa có một phần phân cực và một phần không phân cực. Phần phân cực có thể tạo liên kết hiđrô và liên kết với các chất lỏng ưa nước trong khi phần không phân cực của phân tử tạo nên lực van der Waals và liên kết với các chất kỵ nước. Điều này giải thích tác dụng tẩy rửa của xà phòng: xà phòng làm giảm sức căng bề mặt của nước và tạo điều kiện rửa các chất chỉ tan trong dầu mỡ bằng cách cho thêm nước vào. Trong sữa, chất nhũ hóa là các prôtêin có trong sữa.

## Trạng thái và tính chất

## Chất nhũ hóa
Chất nhũ hóa là một chất phụ gia được sử dụng làm giảm sức căng bề mặt của các pha trong hệ, từ đó duy trì được sự ổn định cấu trúc của hệ nhũ tương. Hệ nhũ tương bao gồm hai chất lỏng không hòa tan nhưng lại được trộn lẫn với nhau. Trong đó sẽ có một chất lỏng tồn tại dưới dạng "pha phân tán" trong cùng một hệ, chất lỏng còn lại được gọi là "pha liên tục".

Cấu trúc phân tử của chất nhũ hóa có cả phần háo béo và phần háo nước nên được sử dụng nhằm tạo sự ổn định của hệ keo phân tán trong pha liên tục. Mặt khác nó còn làm giảm sức căng bề mặt của pha phân tán từ đó làm giảm năng lượng hình thành các giọt trong hệ.

Hiện nay các chất nhũ hóa đa số là ester của acid béo và rượu. Mức độ ưa béo hay ưa béo được đánh giá bằng HBL. Nếu HBL thấp thì chất nhũ hóa phù hợp với hệ nước trong dầu và ngược lại.

## Cơ chế sự nhũ hóa

## Ứng dụng

## Xem thêm

## Tham khảo
Bát-nhã tâm kinh

**Bát-nhã-ba-la-mật-đa tâm kinh** (phiên latinh từ Phạn ngữ: * Maha Prajñā Pāramitā Hridaya Sūtra*, *Prajnaparamitahridaya Sutra*; Anh ngữ: *Heart of Perfect Wisdom Sutra*, tiếng Hoa: 般若波羅蜜多心經) còn được gọi là **Bát-nhã tâm kinh**, hay **Tâm Kinh**. Đây là kinh ngắn nhất chỉ có khoảng 260 chữ của Phật giáo Đại thừa và Thiền tông. Nó cũng là kinh tinh yếu của bộ kinh Đại Bát Nhã gồm 600 cuốn.

Kinh này được hầu hết các Phật tử tại Việt Nam, Triều Tiên, Nhật Bản, Tây Tạng, và Trung Quốc biết đến và rất thường dùng trong việc đọc tụng.

## Lịch sử
Tình trạng xuất hiện của kinh này không được các tác giả thống nhất. Thời điểm ra đời của nó có thể là từ năm 100 TCN đến thế kỷ thứ 2 và một số tác giả cho rằng bài kinh này do bồ tát Long Thọ (*Nàgàrjuna*) viết. Tuy nhiên, lời thoại của trong kinh này vẫn là lời thoại chúng thời Phật tại thế. Vì vậy những tác giả cho rằng "Kinh có sau thời Đức Phật" đó vẫn là giả thuyết mơ hồ.

Bản kinh phổ biến nhất ở Việt Nam là bản của sư Trần Huyền Trang (Tam Tạng) sau khi thỉnh kinh về đã dịch lại vào năm 649. Trước đó đã có nhiều sư dịch từ tiếng Phạn ra Hán ngữ trong đó có Cưu Ma La Thập (402-412), Nghĩa Huyền, Pháp Nguyệt, Bát Nhã và Lợi Ngôn, Trí Tuệ Luận, Pháp Thành, và Thi Hộ.

Kinh cũng đã được sự chú giải của rất nhiều sư từ nhiều quốc gia. Riêng ở Việt Nam, người chú giải kinh này đầu tiên là thiền sư Đạo Tuân Minh Chánh ở chùa Bích Động (tỉnh Ninh Bình) thời vua Minh Mạng.

## Dị bản
Về đại cương thì các bản văn đều khá rõ và giống nhau nhưng về chi tiết ngay các bản chữ Phạn để lại cũng có chi tiết khác nhau. Dĩ nhiên là trong các bản dịch đều có những chi tiết khác nhau nhỏ (tiếng Hán, tiếng Pháp và tiếng Việt).

Trong thập niên cuối của thế kỷ 19 thì bản kinh mới được Samuel Beal dịch ra Anh ngữ.

Edward Conze, một nhà nghiên cứu Phật học Anh (1904-1979) với nhiều công nghiên cứu đã không thể tìm thấy được bài văn nguyên thủy của kinh này, mặc dù đã có nhiều bằng chứng cho thấy có một nguyên bản ban đầu của kinh này.

Toàn bộ bộ kinh lớn Đại Bát Nhã cũng đã bị quân Hồi giáo tiêu hủy khi họ đánh chiếm tu viện Nalanda. 

Khi so lại bản dịch phổ biến hiện nay hầu hết dịch lại từ bản Hán ngữ của sư Huyền Trang với một phiên bản khác còn lưu lại được trong Tạng ngữ thì bộ kinh này thiếu vắng phần khai kinh và phần kết luận hoan hỉ vâng làm theo của chư vị nghe giảng kinh. Trong bản dịch từ Tạng ngữ, phần này vẫn còn đầy đủ

## Chú thích

## Liên kết ngoài

### Việt ngữ
*Thiền và Bát Nhã - Daisetz Teitaro Suzuki - Tuệ Sỹ dịch
*Sách Tâm Kinh  - tác giả Osho
*Bát Nhã Ba La Mật Đa Tâm Kinh - Bình Anson 
*Tâm Kinh Bát Nhã Ba La Mật Đa—Chánh Trí Mai thọ Truyền—Nhà xuất bản An Tiêm—Bản in lần thứ 3 năm 2000 tại Paris.

### Anh ngữ
*The Heart Sutra in Buddhist Sanskrit-- Steven E. Newton 
*The Heart Sutra -- E. Conze 
*The Heart Sutra -- Dr. Michael E. Moriarty Communication Arts Department Valley City State University Valley City, North Dakota 58072
*The heart Sutra -- Andrew May
*The Heart Sutra: Prajnaparamita-Hridaya-Sutra

### Phạn ngữ
*Heart of Prajna Paramita Sutra
Đại hội Thánh Mẫu

**Đại hội Thánh Mẫu** (tên chính thức là **Ngày [[Thánh Mẫu]]**) là đại hội chính của dân Mỹ gốc Việt theo Công giáo tổ chức vào mùa hè từ năm 1978 tại Dòng Mẹ Chúa Cứu Chuộc ở Carthage, Missouri.

## Lịch sử

Hội Dòng đã tổ chức Đại Hội Thánh Mẫu đầu tiên tại trụ sở chính ở Hoa Kỳ vào năm 1978, để kỷ niệm Trái Tim Vô Nhiễm Nguyên Tội của Mẹ Maria. Khoảng 1.500 người Công giáo Việt Nam từ khu vực Carthage đã tham gia trong một tĩnh tâm một ngày.

Thông thường, các Đại Hội Thánh Mẫu diễn ra mà không có sự cố lớn. Sở cảnh sát Carthage và các nhà tổ chức sự kiện thực thi các quy tắc chống lại hành vi khiếm nhã và sử dụng ma túy. Các thành viên băng đảng bị cấm tham gia đại hội, sau khi hai băng đảng giết một người đàn ông trong một đánh nhau vào năm 2003. Trong Đại hội năm 2008, 17 người hành hương bị thiệt mạng trong một tai nạn xe buýt trên đường đến Carthage từ Houston.

Những giám mục nổi bật đã tham dự và đã chủ tế các Thánh Lễ vào Đại Hội Thánh Mẫu là: Đấng đáng kính Đức Hồng y Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận, Nguyên Tổng giám mục Phó Tổng giáo phận Sài Gòn và cháu trai cố Tổng thống Ngô Đình Diệm; Đức cố Tổng Giám mục Phêrô Máctinô Ngô Đình Thục, Nguyên Tổng Giám mục Tổng giáo phận Huế và là anh của cố Tổng thống Ngô Đình Diệm; Đức Tổng Giám mục Giuse Vũ Văn Thiên, vào thời điểm đó là giám mục chính tòa Giáo phận Hải Phòng; Đức cố Giám mục Phaolô Nguyễn Văn Hòa, hồi đó là Chủ tịch Hội đồng Giám mục Việt Nam và giám mục chính tòa Giáo phận Nha Trang; Hồng y Raymond Leo Burke, hồi đó là Tổng Giám mục Tổng giáo phận St. Louis; Hồng y Wilton Daniel Gregory, hồi đó là Giám mục chính tòa Giáo phận Belleville và Chủ tịch Hội đồng Giám mục Hoa Kỳ;  Hồng y Daniel Nicholas DiNardo, Tổng giám mục Tổng giáo phận Galveston–Houston;  Đức Tổng Giám mục Giuse Đặng Đức Ngân, lúc ấy là giám mục chính tòa Giáo phận Đà Nẵng.

## Tham khảo

## Xem thêm
*Các nơi tôn kính Đức Mẹ tại Việt Nam

## Liên kết ngoài
*Chi Dòng Đồng Công Hoa Kỳ
*Ngày Thánh Mẫu 2005
Windows (định hướng)

**Windows** (tiếng Anh: *cửa sổ*, số nhiều) có thể có nghĩa là:
***[[Microsoft Windows]]**: hệ điều hành từ Microsoft
***[[Windows (phim)|Windows]]**: một phim kinh dị Mỹ của năm 1981
Bit

**Bit** (viết tắt của "**B**inary dig**it**", nghĩa đen: Số nhị phân) là đơn vị thông tin của máy tính. Một bit chỉ có thể nhận và hiểu được một trong 2 giá trị, có thể là: đúng hoặc sai, bật hoặc tắt, có hoặc không. Nhưng thông thường, nó được coi là 0 hoặc 1. Máy tính sử dụng dãy bit để biểu diễn số, văn bản, hình ảnh, âm thanh, bit cũng là đơn vị nhỏ nhất trong lưu trữ thông tin.

## Xem thêm
*byte
*octet
*nibble
*Hệ nhị phân
*qubit
## Tham khảo

là đơn vị nhỏ nhất của thông tin được sử dụng trên máy tính
Chi Cau

**Chi Cau** (danh pháp khoa học: ***Areca***) là một chi của khoảng 50 loài thực vật thuộc họ Cau (Arecaceae, một số tài liệu gọi là Palmacea hay Palmae), mọc ở các cánh rừng ẩm ướt của khu vực nhiệt đới từ Malaysia tới quần đảo Solomon.

Thành viên được biết đến nhiều nhất của chi này là *A. catechu* (còn gọi là *A. aleraceae*), tức cây cau hay **tân lang** hoặc **binh lang**.

Một số loài cau, được biết đến vì vị đắng và thơm nồng của chúng, thông thường được sử dụng để nhai, đặc biệt là với sợi thuốc lào hay thuốc lá hay lá trầu không và vôi tôi (Ca(OH)2) hoặc vôi sống (CaO). Việc nhai như thế rất phổ biến trong những người già ở khu vực Đông Nam Á, và nó thông thường là nguyên nhân của ung thư vòm miệng trong khu vực.

## Các loài

Chi Cau có khoảng 50 loài. Ở Malabar, Areca dicksoni mọc hoang dã và những người nghèo dùng nó thay cho cau thực thụ.

* *[[Areca abdulrahmanii]]* J.Dransf. (1980).
* *[[Areca ahmadii]]* J.Dransf. (1984).
* *[[Areca andersonii]]* J.Dransf. (1984).
* *[[Areca arundinacea]]* Becc. (1877).
* *[[Areca brachypoda]]* J.Dransf. (1984).
* *[[Areca caliso]]* Becc. (1919).
* *[[Areca camarinensis]]* Becc. (1919).
* *[[Cau|Areca catechu]]* L. (1753): Cau
* *[[Areca celebica]]* Burret (1933).
* *[[Areca chaiana]]* J.Dransf. (1984).
* *[[Areca concinna]]* Thwaites (1864).
* *[[Areca congesta]]* Becc. (1923).
* *[[Areca costulata]]* Becc. (1919).
* *[[Areca dayung]]* J.Dransf. (1980).
* *[[Areca furcata]]* Becc. (1877).
* *[[Areca guppyana]]* Becc. (1914).
* *[[Areca hutchinsoniana]]* Becc. (1919).
* *[[Areca insignis]]* (Becc.) J.Dransf. (1984).
** *Areca insignis* thứ *insignis*
** *Areca insignis* thứ *moorei* (J.Dransf.) J.Dransf. (1984)
* *[[Areca ipot]]* Becc. (1909).
* *[[Areca jobiensis]]* Becc. (1877).
* *[[Areca jugahpunya]]* J.Dransf. (1984).
* *[[Areca kinabaluensis]]* Furtado (1933).
* *[[Areca klingkangensis]]* J.Dransf. (1984).
* *[[Areca laosensis]]* Becc. (1910).
* *[[Areca ledermanniana]]* Becc. (1923).
* *[[Areca macrocalyx]]* Zipp. cũ Blume (1839).
* *[[Areca macrocarpa]]* Becc. (1909).
* *[[Areca minuta]]* Scheff., (1876).
* *[[Areca montana]]* Ridl., (1907).
* *[[Areca multifida]]* Burret (1936).
* *[[Areca nannospadix]]* Burret (1931).
* *[[Areca nigasolu]]* Becc. (1914).
* *[[Areca novohibernica]]* (Lauterb.) Becc. (1914).
* *[[Areca oxycarpa]]* Miq. (1868).
* *[[Areca parens]]* Becc. (1919).
* *[[Areca rechingeriana]]* Becc. (1910).
* *[[Areca rheophytica]]* J.Dransf. (1984).
* *[[Areca ridleyana]]* Becc. cũ Furtado (1933).
* *[[Areca rostrata]]* Burret (1935).
* *[[Areca salomonensis]]* Burret (1936).
* *[[Areca subacaulis]]* (Becc.) J.Dransf. (1984).
* *[[Areca torulo]]* Becc. (1914).
* *[[Areca triandra]]* Roxb. cũ Buch.-Ham. (1826).
* *[[Areca tunku]]* J.Dransf. & C.K.Lim (1992).
* *[[Areca vestiaria]]* Giseke (1792).
* *[[Areca vidaliana]]* Becc. (1907).
* *[[Areca warburgiana]]* Becc. (1914).
* *[[Areca whitfordii]]* Becc. (1907).

## Chú thích

## Tham khảo

*
Bertha Benz

**Bertha Benz** (có tên con gái là **Cäcilie Bertha Ringer**; 3 tháng 5 năm 1849 tại Pforzheim, Đức – 5 tháng 5 năm 1944 tại Ladenburg, Đức) là một nhà tiên phong trong ngành ô tô.

Bertha Ringer kết hôn với Carl Benz vào ngày 20 tháng 7 năm 1872 tại Ladenburg. Bà đã góp phần quyết định vào thành công của chồng trở thành một nhà sản xuất ô tô, không chỉ bằng tinh thần mà còn cụ thể bằng các giúp đỡ tài chính: Trước cuộc hôn nhân, Carl Benz lâm vào trình trạng khó khăn về tài chính. Bà đã xin trả trước tiền hồi môn và đã bằng số tiền này đã cứu thoát doanh nghiệp của chồng khỏi cảnh sụp đổ.

Sau đó, khi chiếc ô tô đã đăng ký bằng phát minh không được chấp nhận ở giới muốn mua như hy vọng, vào ngày 5 tháng 8 năm 1888, không cho chồng biết, bà đã cùng hai con trai là Richard và Eugen dùng xe chạy 106 kilômét từ Mannheim về Pforzheim thăm cha mẹ của bà. Chuyến đi ô tô đường dài thành công đầu tiên này đã góp phần quan trọng vào việc đánh tan các nghi ngại của khách hàng và sau đó là tạo điều kiện cho doanh nghiệp thành công về mặt kinh tế.

Qua chuyến đi bằng ô tô này bà là người lái ô tô đầu tiên trong lịch sử thế giới: Người lái ô tô đầu tiên là một phụ nữ! Carl Benz đã viết về bà trong hồi tưởng của ông: "Anh dũng và can đảm bà đã giương cánh buồm mới của hy vọng".

## Tham khảo

* Bertha Benz Memorial Route
* Prof. John H. Lienhard on BERTHA BENZ's RIDE
* Automuseum Dr. Carl Benz
* Biography: Bertha Benz
* The famous drive of Bertha Benz
* The First Road Trip
Eine kleine Nachtmusik

**Eine kleine Nachtmusik** (*Tiểu dạ khúc*), K. 525, là một trong những tác phẩm phổ biến nhất của Wolfgang Amadeus Mozart. Được sáng tác xong ngày 10 tháng 8 năm 1787 tại Viên, nó là một trong những serenade tiêu biểu nhất của Mozart.

## Đoạn trình bày
Chuyển hành thứ nhất, ngắn gọn và không rắc rối, là một thí dụ hoàn hảo của thể loại tiểu khúc sonata. Được viết cho một buổi tối giải trí nhẹ nhàng, nó không yêu cầu kỹ năng cảm thụ phức tạp.

* Chuyển hành đầu tiên mở ra bằng đoạn trình bày, một chủ đề quen thuộc thứ nhất.

:Nghe câu nhạc
Chủ đề này với những ý nhạc giai điệu khác được thiết lập ở cung Sol trưởng.

:Nghe câu nhạc

:Nghe câu nhạc

* Đoạn chuyển tiếp,

 
:Nghe câu nhạc
dẫn từ chủ đề chính và chuẩn bị cho chủ đề thứ nhì ở cung át, cung Re trưởng. Chủ đề thứ nhì, với tính cách nhịp nhàng duyên dáng, tạo sự tương phản với chủ đề đầu tiên.

:Nghe câu nhạc
Đoạn trình bày chấm dứt với hai đóng những ý tưởng, chủ đề một đằm thắm trữ tình làm dịu đi chủ đề hai mạnh mẽ chấm dứt đoạn nhạc.

:Nghe câu nhạc
Một đoạn trình bày thường được so sánh tiềm năng chuẩn bị cho đoạn phát triển kế tiếp nơi người sáng tác có một cơ hội để trình bày trí tưởng tượng và năng lực sáng tạo. Ở đây nhà sáng tác khai triển sự chuyển cung và những ý tưởng giai điệu. Chất liệu giai điệu từ ý tưởng ban đầu có thể được sử dụng hoặc ý tưởng mới có thể được giới thiệu.

## Đoạn phát triển
Trong Eine Kleine Nachtmusik, đoạn phát triển ít phức tạp hơn, và không có những mánh khóe thông minh. Mozart đơn giản sử dụng chủ đề đầu tiên và ý nhạc thứ nhất của hai ý nhạc kế tiếp trong đoạn trình bày, đặt chúng ở một cung khác trước, cung Re trưởng.

## Đoạn tái hiện
Sau đoạn phát triển, đoạn tái hiện khẳng định lại cho rõ ràng đoạn trình bày mà không có sự chuyển cung. Cả hai chủ đề thứ nhất và thứ nhì những được nghe ở cung chính, cung Sol trưởng, và chuyển hành chấm dứt bằng một đoạn coda ngắn. Toàn bộ chuyển hành cân bằng hoàn hảo và gọn gàng.

## Tham khảo
Thượng thư

**Thượng thư** (尚書) là một chức quan thời Quân chủ, là người đứng đầu một bộ trong lục bộ, hàm chánh nhị phẩm. Vào thời nhà Tần, chức quan này được gọi là **chưởng thư**. Ngày nay, nó có thể được coi tương đương với chức bộ trưởng. Phụ tá cho *Thượng thư* có tả thị lang, hữu thị lang (thời nhà Lý - Trần - Lê) hoặc tham tri (thời nhà Nguyễn), có thể xem tương đương cấp thứ trưởng ngày nay. Dưới nữa là lang trung, viên ngoại lang, tư vụ... (tương đương vụ trưởng, giám đốc các nha hoặc chánh/phó văn phòng ngày nay).

## Thượng thư Trung Hoa
Chức thượng thư bắt đầu được đặt ra từ thời nhà Tần.

## Thượng thư Việt Nam
Tại Việt Nam, chức thượng thư được đặt ra lần đầu tiên vào triều nhà Lý, nhưng hiện vẫn chưa rõ việc chia các bộ trong triều đình nhà Lý, cùng với các chức vụ thượng thư phụ trách các bộ này cũng chưa rõ ràng. Đời vua Lý Nhân Tông, có các vị thượng thư: Mạc Hiển Tích, Đoàn Văn Khâm,...

Đầu thời nhà Trần, thượng thư được chia làm hai loại: *thượng thư hành khiển* và *thượng thư hữu bật*. Phải đến khoảng niên hiệu Đại Khánh (1314-1324) đời vua Trần Minh Tông mới chia ra làm thượng thư giữ các bộ của triều đình. Những thượng thư đầu tiên đứng đầu các bộ, đời Đại Khánh gồm: Doãn Bang Hiến thượng thư bộ Lại, Đỗ Nhân Giám thượng thư bộ Binh, Trần Chiêu Ngạn thượng thư bộ Hình. Năm 1351, vua Trần Dụ Tông phong Trương Hán Siêu làm tham tri chính sự như chức Thượng thư. 
 
Đến thời nhà Hậu Lê, vào đầu thời Lê sơ ban đầu chỉ đặt có 2 bộ là bộ Lại và bộ Lễ. Đến đời vua Lê Nghi Dân mới đặt đủ 6 bộ (Lục bộ).

Vào thời nhà Nguyễn, chức vụ Thượng thư tương đương hàm Chánh nhị phẩm.

## Chú thích

## Tham khảo
*Lịch triều hiến chương loại chí, Phan Huy Chú, quan chức chí.
Don Giovanni

***Don Giovanni*** là một vở opera hai màn do Wolfgang Amadeus Mozart soạn nhạc và Lorenzo da Ponte viết lời. Nó được trình diễn lần đầu tiên ở Praha vào ngày 29 tháng 10 năm 1787. Viết theo tiếng Ý, tên "Don Giovanni" có thể được phiên âm là "Đông Gioăng".

Vài thể loại "opera" khác nhau tồn tại trong thời kỳ Cổ điển. Những vở opera hài hước của Mozart, viết theo phong cách tiêu biểu Đức quốc, gọi là *Singspiel*. Có nghĩa là kịch hát, trong đó, lời thoại kịch được hát đơn ca, song ca và đồng ca. Tác phẩm thành công nhất loại này là *Die Zauberflöte*, (*Cây sáo thần*) viết năm 1791, pha trộn giữa ẩn dụ và thần thoại (*masonic symbolism and mysticism*) có những vai diễn thần tiên.

Mozart cũng viết opera phong cách nước Ý, *opera seria*, với lời đối thoại được *hát kể* (*recitative*). Nội dung thường được xây dựng trên những đề tài sử thi. Một trong những vở opera nổi danh của Mozart thuộc loại này là vở *Idomeneo* (Idomenaeus, Vua của Crete), biên soạn vào năm 1781.

Nhưng trong số những biến thể mà do Mozart biên soạn, thành công nhất là những vở opera hài hước tiếng Ý, còn gọi là opera buffa. Ba vở kịch lớn: vở *Nozze di Figaro* (*Đám cưới Figaro*) viết năm 1786, vở *Don Giovanni* viết năm 1787 và vở *Cosi fan tutte* năm 1790. Lời thoại cho cả ba vở kịch do Lorenzo da Ponte viết, nhà văn sinh ra trong khu ổ chuột thuộc miền Bắc Italy và trở thành văn hào tại Viên trong thập niên 1780.

Vở *Don Giovanni*, K.527, dựa trên câu chuyện hư cấu, phiêu lưu mạo hiển của nhân vật Don Juan. Vở kịch bắt đầu với màn Don Giovanni giết cha của một mệnh phụ mà anh ta đã quyến rũ và kết thúc với tội ác giết người, như một pho tượng đá, Don Giovanni bị ném xuống địa ngục. Hầu hết các tình tiết xoay tròn xung quanh ba người phụ nữ mà Don Giovanni đã quyến rũ và những công sức của anh ta là cố để không bị buộc phải làm như vậy.

:Một trong những cảnh đáng ghi nhớ là bản song ca giữa Don Giovanni và Zerlina. Zerlina, người thiếu nữ bị lọt vào tầm mắt săn đuổi của Don Giovanni, cô đã hứa hôn với Masetto. Don Giovanni loại bỏ Masetto ra ngoài cuộc để anh ta có thể độc chiếm Zerlina, sau một hồi đối thoại, đã đồng ý bỏ trốn với Giovanni. Cảnh gồm có một đoạn hát kể nối tiếp bằng bản song ca nổi tiếng "La ci darem". Lời nhạc kịch mang đầy tính châm biếm. Có một đoạn Zerlina nghi ngờ Don Giovanni, không biết anh ta có phải là một người quý phái hay không. Don Giovanni đánh tan sự nghi ngờ của cô ấy bằng câu nói, "Ôi chao, đó là sự giả dối của thiên hạ". Châm biếm ở đây là "thiên hạ", chỉ sau hai năm kể từ cuộc Cách mạng Pháp, phủ nhận những hình ảnh quý phái mà Zerlina đã tin lầm.

## Ba ý nhạc giai điệu quan trọng

Đoạn này có ba ý nhạc giai điệu quan trọng được nghe trong bản song ca.

## Trích đoạn lời thoại

## Âm thanh

## Tham khảo
Tổng Abel

**Tổng Abel** mặc dù đã được phát biểu bởi tên nhà toán học Na Uy Niels Henrik Abel (1802-1829) nhưng các lý thuyết khả tổng được nghiên cứu bởi Euler và Gottfried Wilhelm Leibniz.

## Định nghĩa khả tổng Abel
Một chuỗi vô hạn các số phức

\sigma= \sum_{k=0}^\infty a_k

có thể tính được theo phương pháp Abel về một tổng số S nếu chuỗi

\sum_{k=0}^\infty a_k x^k 

hội tụ với mọi x sao cho 0 \lim_{x \to 1^-} \sum_{k=0}^\infty a_k x^k = S 

thì chuỗi \sigma gọi là khả tổng theo Abel.

## Định lý giới hạn Abel

Kết luận rằng với các điều kiện mà tổng Abel đòi hỏi như trên thì tổng \sigma hội tụ về S.

\sum_{k=0}^\infty a_k = S

## Lưu ý
Định lý này vẫn đúng cho trường hợp đặc biệt là chuỗi các số thực.

## Tham khảo
Nghịch lý vắng mặt

**Nghịch lý vắng mặt** là một nghịch lý trong triết học được biết đến từ thế kỷ thứ 19. Đây là một câu chuyện hài hước được kể trong các sảnh đường âm nhạc ở châu Âu, nhưng cũng có thể nó đã có từ thời cổ xưa.

## Phát biểu
*Không ai có mặt ở đây, bởi vì người đó hoặc không ở [[Vladivostok]] hoặc cũng không ở [[Patagonia]], vậy nên người đó phải ở một nơi nào khác. Nếu người đó ở một nơi nào khác, thì chắc chắn người đó không có ở đây!*

Nghịch lý trên chỉ ra sự tương đối của cụm trạng từ đã bị hiểu như một ý nghĩa tuyệt đối.

## Tham khảo
Hàm số Ackermann

**Hàm số Ackermann** là một hàm thực được mang tên nhà toán học người Đức Wilhelm Ackermann (1896–1962). Hàm Ackermann đôi khi còn được gọi là **hàm Ackermann-Peter**.

## Lịch sử
Hàm Ackermenn được trình bày lần đầu tiên trong một cuốn sách về logic (mà nhà toán học David Hilbert là đồng tác giả) tựa đề Đức ngữ là *Grundzuege der Theoretischen Logik* (dịch nghĩa: *Nền tảng của Lý thuyết Logic*) xuất bản năm 1928.

Nguyên thủy thì hàm này được miêu tả với 3 biến số A (x, y, z). Sau đó, Rosza Peter đã đơn giản hóa bớt sang chỉ còn là hàm hai biến với các điều kiện ban đầu. Dạng ngày nay (thường được trình bày trong các sách giáo khoa) của hàm Ackermann là sự đơn giản hóa của Raphael Robinson.

## Định nghĩa
Cho hàm A(x, y), với miền xác định \mathbb{N}^2 và miền giá trị là \mathbb{N}

A (0, y) = 1, nếu y ≥ 0
A (1, 0) = 2
A (x, 0) = x + 2, nếu x ≥ 0
A (x, y) = A (A (x - 1, y), y - 1), nếu x ≥ 1 và y ≥ 1

## Tính chất
A (x, 1) = 2x

A (x, 2) = 2^x

A (x, 3) = 2^{2^{2^{...x}}}

Sự tăng nhanh của hàm này khiến cho A (x, 4) không thể dùng các ký hiệu toán thông thường để biểu thị được và nó sẽ không có hiệu quả trong các tính toán khả dĩ.

## Mã giả
 int Ackermann(m,n)
 {
      if(m==0)  Ackermann = n+1;
      else if(n==0)
      Ackermann=Ackermann(m-1,1);
      else Ackermann = Ackermann(m-1,Ackermann(m,n-1));
 }

## Tham khảo

*A.V. Aho, J.E. Hopcroft and J. D. Ullman, Data Structure and Algorithms (Reading, Mass., 1983)
Định lý Apollonius

**Định lý Apollonius** là định lý hình học phẳng nói về mối quan hệ giữa độ dài đường trung tuyến trong tam giác và độ dài của các cạnh tam giác. Đây là một định lý cổ điển dược phát hiện bởi nhà toán học Apollonius của Perga (255 TCN-170 TCN) vào khoảng năm 200 TCN.

Với tam giác *ABC*, và *AD* là đường trung tuyến ta có:
:AB^2 + AC^2 = 2(AD^2+BD^2).\,

Định lý về đường trung tuyến của Apollonius là trường hợp đặc biệt của định lý Stewart. Khi tam giác là một tam giác vuông định lý sẽ suy biến thành Định lý Pytago.
## Chứng minh

Ký hiệu như hình vẽ, độ dài các cạnh BC,CA,AB lần lượt là a, b, c độ dài đường trung tuyến là d, m là độ dài nửa cạnh a, góc hợp bởi giữa đường trung tuyến ứng với đỉnh A và cạnh BC là  \theta  và  \theta, ; áp dụng định lý cos ta có:
:
\begin{align}
b^2 &= m^2 + d^2 - 2dm\cos\theta \\
c^2 &= m^2 + d^2 - 2dm\cos\theta' \\
&= m^2 + d^2 + 2dm\cos\theta.\, \end{align}


Từ hai phương trình trên ta có:

:b^2 + c^2 = 2m^2 + 2d^2\,

Đó là điều phải chứng minh,

## Xem thêm
* Định lý Stewart
* Định lý Pytago
* Định lý Lá Cờ Nước Anh

## Tham khảo

*
*
Định lý Apéry

**Định lý Apéry** là một định lý toán học mang tên nhà toán học người Pháp Roger Apéry (1916 - 1994) chứng minh ra nó vào năm 1978.

## Phát biểu
*Giá trị của [[Hàm zeta Riemann|hàm Riemann Zeta]] &zeta;(3) là số vô tỉ*: \zeta(3)=1+\frac{1}{2^3} + \frac{1}{3^3} +\frac{1}{4^3} + \cdots=1.20205\; 69031\; 59594\; 28539\; 97381\;
61511\; 44999\; 07649\; 86292\,\ldots 

## Lưu ý

&zeta;(3) là một chuỗi vô hạn nghịch đảo của lập phương (của các số nguyên đương)

Chứng minh ban đầu đã rất phức tạp và khó hiểu. Sau đó, một chứng minh tương đối ngắn đã tìm thấy bởi ứng dụng của đa thức Legendre.

Kết quả hiện còn khá cô lập: người ta biết rất ít về &zeta;(*n*) trong đó n là các số lẻ khác.
Do tính chất quan trọng &zeta;(3) đã được đặt tên là Hằng số Apéry

## Tham khảo

* Roger Apéry, *Irrationalité de &zeta;(2) et &zeta;(3)*, (1979) Astérisque, **61**:11-13. 
* Alfred van der Poorten, *A proof that Euler missed. Apéry's proof of the irrationality of &zeta;(3). An informal report.*,(1979) Math. Intell., **1**:195-203.
Hàn (công nghệ)

Trong công nghệ chế tạo cơ khí, **hàn** là quá trình liên kết các chi tiết (kết cấu) hoặc đắp phủ lên bề mặt vật liệu (kim loại hoặc phi kim) để tạo nên một lớp bề mặt có tính năng đáp ứng yêu cầu sử dụng.

Hàn là quá trình công nghệ để nối các chi tiết với nhau thành liên kết không tháo rời được mang tính liên tục ở phạm vi nguyên tử hoặc phân tử, bằng cách đưa chỗ nối tới trạng thái nóng chảy, thông qua việc sử dụng một trong hai yếu tố là nhiệt và áp lực, hoặc kết hợp cả hai yếu tố đó. Khi hàn, có thể sử dụng hoặc không sử dụng vật liệu phụ bổ sung.

Hiện nay, có các phương pháp hàn chính sau đây:
# Hàn gió đá (còn gọi là Hàn khí): Hàn gió (Oxy) đá (Acetylen hay gas)(gas welding).Phương pháp này sử dụng các khí trên để gia nhiệt cho chi tiết hàn đạt tới trạng thái nóng chảy và liên kết với nhau. Khi hàn có thể dùng vật liệu để điền thêm (filler rod) vào vị trí hàn hoặc không.
# Hàn hồ quang điện (arc welding), gọi tắt là Hàn điện hay Hàn que. Phương pháp này dùng hồ quang điện được tao ra bởi que hàn để làm nóng chảy kim loại hàn và ngay cả que hàn để điền vào vị trí hàn.
# Hàn hồ quang dưới khí bảo vệ T.I.G: Tungsten inert gas. Phương pháp này dùng hồ quang được tạo ra bởi điện cực Tungsten và dùng khí trơ (khí Argon) để bảo vệ mối hàn.
# Hàn hồ quang dưới khí bảo vệ M.I.G: metal inert gas. Thay vì dùng que hàn, người ta dùng 01 cuộn dây kim loại có kích thước từ 0.6&nbsp;mm - 1.6 mm hoặc lớn hơn làm điện cực hàn và điện cực này cũng là dạng điện cực nóng chảy nhưng được cung cấp một cách liên tục nhưng vẫn được người thợ hàn điều khiển nên còn gọi là hàn bán tự động. Trong phương pháp này, người ta dùng khí hoạt tính (CO2) hay khí trơ (Argon) để làm khí bảo vệ mối hàn.
# Hàn Plasma, đây là một dạng biến thể của hàn hồ quang [1-8].
# Han Laser là công nghệ hàn cao cấp sử dụng năng lượng của các nguồn laser.
# Hàn tia điện tử 
# Các quá trình hàn đặc biệt khác: hàn nổ, hàn TIG điện cực nén, hàn ma sát, hàn đảo trộn, hàn nấu

## Tham khảo

* 
* 
* 
* 

## Liên kết ngoài
Hàn

**Hàn** trong tiếng Việt có thể là:
## Hàn (寒)
### Khoa học
*Một từ Hán-Việt, mang nghĩa lạnh lẽo như trong các từ: **[[đại hàn]]**, **[[tiểu hàn]]**, **[[hàn đới]]**, hàn phong, hàn giang.
****[[Hàn thử biểu]]**: Nhiệt kế.
****[[Hàn lộ]]**: Một tiết trong 24 tiết khí, tức tiết Sương giáng.
****[[Hàn thực]]**: Một tết diễn ra vào ngày 3 tháng 3 âm lịch. Vào ngày này, người ta chỉ ăn đồ nguội. Hiện nay, vào ngày tết này ít người làm như vậy.
*Một quá trình công nghệ, xem Hàn (công nghệ).
*Trong y học cổ truyền Trung Quốc và Việt Nam, khi nói **hàn** theo nguyên lý Âm dương thì trong cơ thể âm cường dương suy. Nó trái nghĩa với *nhiệt*.

### Quốc gia
***[[Hàn (Hạ)|Nước Hàn]]**, nước chư hầu tồn tại từ thời Ngũ Đế qua nhà Hạ, nhà Thương, nhà Tây Chu cho đến giữa thời Xuân Thu trong lịch sử Trung Quốc.

## Hàn (韓)
***[[Hàn (họ)|Hàn]]**, một họ người tại Đông Á.

### Bán đảo Triều Tiên
Dân tộc hay quốc gia tại bán đảo Triều Tiên:
* **Đại Hàn**, một tên khác của bán đảo Triều Tiên (hay Cao Ly)
* **[[Hàn Quốc]]**, còn gọi là **Nam Hàn**.
* Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên, còn gọi là **Bắc Hàn**.
* **[[Người Triều Tiên|Người Hàn]]** hay người Triều Tiên.

### Trung Quốc
Các chính thể cũ của Trung Quốc cổ đại:
* **[[Hàn (Tây Chu)|Nước Hàn]]**, một tiểu quốc tồn tại thời Tây Chu và giai đoạn đầu thời Xuân Thu, lập bởi Hàn hầu, con trai Chu Vũ vương.
* **[[Hàn (nước)|Nước Hàn]]**, một trong Thất hùng thời Chiến Quốc, lập bởi hậu duệ Công thúc Vạn, chú Tấn Vũ công.
* **[[Hàn vương Thành|Nước Hàn]]**, một nước chư hầu nhỏ, do con cháu nước Hàn thời Chiến quốc cai trị, tồn tại từ sau khi Tần Thủy Hoàng băng hà cho đến hết đời Hán Cao Tổ
* **[[Hàn (nhà Minh)|Nước Hàn]]**, một phiên vương của nhà Minh

## Hàn (瀚)
***[[Sông Hàn]]** tại Đà Nẵng, Việt Nam.
Động cơ Otto

**Động cơ Otto** là một **động cơ** bốn kỳ đốt trong xi-lanh đơn cố định lớn do Nicolaus Otto của Đức thiết kế. Đó là một cỗ máy có RPM thấp, và chỉ đánh lửa trong mỗi 2 chu kỳ do chu trình Otto, cũng do Otto thiết kế.

## Phân loại
Ba loại động cơ đốt trong được thiết kế bởi nhà phát minh người Đức Nicolaus Otto và đối tác của ông là Eugen Langen. Các mô hình là một động cơ nén 1862 thất bại, động cơ khí quyển 1864 và động cơ chu trình Otto 1876 ngày nay được gọi là "Động cơ xăng". Các động cơ ban đầu được sử dụng để lắp đặt cố định, vì Otto không có hứng thú với việc vận chuyển. Các nhà sản xuất khác như Daimler đã hoàn thiện động cơ Otto để sử dụng cho vận chuyển.

## Mốc thời gian

Nicolaus August Otto khi còn trẻ là một nhân viên bán hàng du lịch cho một mối quan tâm hàng tạp hóa. Trong chuyến đi của mình, anh đã gặp phải động cơ đốt trong được chế tạo tại Paris bởi Jean Joseph Etienne Lenoir, người nước ngoài người Bỉ. Năm 1860, Lenoir đã thành công trong việc tạo ra một động cơ tác động kép chạy bằng khí chiếu sáng với hiệu suất 4%. Động cơ Lenoir 18 lít chỉ có thể sản xuất 2 mã lực.

Khi thử nghiệm một bản sao của động cơ Lenoir vào năm 1861 Otto đã nhận thức được tác động của việc nén đối với việc nạp nhiên liệu. Năm 1862 Otto đã cố gắng sản xuất một động cơ để cải thiện hiệu quả và độ tin cậy kém của động cơ Lenoir. Ông đã cố gắng tạo ra một động cơ sẽ nén hỗn hợp nhiên liệu trước khi đánh lửa, nhưng không thành công, vì động cơ đó sẽ chạy không quá vài phút trước khi bị phá hủy. Nhiều kỹ sư cũng đã cố gắng giải quyết vấn đề này nhưng không thành công.

Năm 1864 Otto và Eugen Langen thành lập công ty sản xuất động cơ đốt trong đầu tiên NA Otto và Cie (NA Otto and Company). Otto và Cie đã thành công trong việc tạo ra một động cơ khí quyển thành công cùng năm đó.

Nhà máy hết không gian và được chuyển đến thị trấn Deutz, Đức vào năm 1869, nơi công ty được đổi tên thành Gasmotoren-Fabrik Deutz (Công ty sản xuất động cơ khí Deutz).

Gottlieb Daimler là giám đốc kỹ thuật và Wilhelm Maybach là người đứng đầu thiết kế động cơ. Daimler là một tay súng đã từng làm việc trên động cơ Lenoir trước đây.

## Tham khảo
Lý thuyết xấp xỉ

**Lý thuyết xấp xỉ** được nghiên cứu nhiều bởi Folklore và xuất hiện trong thế kỉ 20.

Lý thuyết này nghiên cứu làm thế nào các hàm số có thể được xấp xỉ (hay theo nghĩa khoa học máy tính là được thay thế) bởi các hàm khác đơn giản hơn và trong mức độ nào đó kiểm soát được các sai sót do sự xấp xỉ gây ra.

## Xem thêm
*Đa thức Chebyshev
*Chuỗi Taylor
*Chuỗi Fourier
*Chuỗi Laplace

## Tham khảo
Tiên đề Archimede

**Tiên đề Archimedes** là một tính chất trên trường số thực được mang tên nhà toán học, vật lý học, và nhà phát minh người Hy Lạp Archimedes (287 TCN - 212 TCN)

Tiên đề này còn được gọi là **tiên đề thứ tự** cho số thực.

## Phát biểu
*Với mọi số thực <math>\ x > 0 </math> và mọi số thực <math>\ y </math> thì tồn tại một số tự nhiên <math>\ n </math> sao cho <math>\ nx > y </math>.

== Chứng minh ==

Việc chứng minh chủ yếu dựa vào tiên đề [[cận trên đúng]] phát biểu như sau: Mọi [[tập hợp con]] <math>\ A </math> của tập số thực <math>\ R </math>, trong đó <math>\ A </math> bị chặn trên, đều có [[cận trên đúng]] là [[số thực]], tức là <math>\ sup(A) \in R </math>

*Ta chứng minh bằng phản chứng: giả sử không tồn tại số tự nhiên <math>\ n </math> sao cho 
<math>\ nx > y </math>, nên <math>\ \forall n \in N, nx \le y </math>.
*Xét tập hợp <math>\ A = \lbrace n \in N | nx \le y \rbrace </math> 
*Rõ ràng A bị chặn trên bởi <math>\ y </math> và do đó theo tiên đề cận trên đúng, <math>\ y </math> là cận trên đúng của <math>\ A </math>.
*Do <math>\ x > 0 </math> nên <math>\ y - x < y </math> không là cận trên đúng của <math>\ A </math>, nên tồn tại một số tự nhiên <math>\ n </math> sao cho <math>\ y - x < nx \le y </math> (vì nếu không, <math>\ y - x </math> trở thành cận trên đúng của <math>\ A </math>, trái với giả thiết ban đầu <math>\ sup(A) = y </math>)
*Tuy nhiên điều này vô lý do 
<math>\ y - x < nx \leftrightarrow y < (n + 1)x </math>, trong đó <math>\ n+1\in N </math>.
*Vậy điều ta giả thiết là sai, nên phải tồn tại một số tự nhiên <math>\ n </math> sao cho <math>\ nx > y </math>.

== Hệ quả ==
*Với mọi số thực \ x  và mọi số thực \ y  thì tồn tại một số tự nhiên \ n  sao cho \ nx .

Cách chứng minh gần như tương tự, chỉ cần thay \ x  bởi \ -x 
## Ý nghĩa
Tiên đề này cho thấy: 
* Tính vô hạn của trường số thực
* Tính bị chặn của một đoạn (hay khoảng) bất kì
## Xem thêm
*Cận trên đúng
*Cận dưới đúng
*Số thực

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*http://planetmath.org/encyclopedia/ArchimedeanProperty.html