Nikita Sergeyevich Khrushchyov

**Nikita Sergeyevich Khrushchyov** (cũng viết là: **Khrushchev**; phiên âm tiếng Việt: **Khơ-rút-sốp** hoặc **Khơ-rút-xốp**;  – 11 tháng 9 năm 1971) là nhà lãnh đạo của Liên bang Xô viết trong cuộc Chiến tranh Lạnh, đồng thời là Bí thư thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô từ năm 1953 đến 1964, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô (tức Thủ tướng) từ năm 1958 tới 1964. Khrushchev còn là người ủng hộ *chủ nghĩa bài Stalin*, cũng như việc triển khai Chương trình không gian Liên Xô trong thời gian đầu. Thời kì này chứng kiến nhiều cải tổ tương đối tự do trong các lĩnh vực của chính sách đối nội. Tuy nhiên, những đảng viên khác đã phế truất Khrushchev trong năm 1964. Thay vào đó, chức vụ Bí thư thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng được trao cho Leonid Brezhnev, còn Alexei Kosygin lên làm Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng.

Khrushchev sinh vào năm 1894 trong một ngôi làng ở Kalinovka, gần với biên giới ngày nay giữa Nga và Ukraina. Ông từng là một thợ cơ khí, sau là Chính ủy trong thời gian cuộc Nội chiến Nga bùng nổ. Với sự giúp đỡ của Lazar Kaganovich, ông đã thăng tiến lên trong hệ thống cấp bậc của chính quyền Liên Xô. Ông đã ủng hộ những cuộc thanh trừng của Stalin, và đã tán thành hàng nghìn vụ bắt giữ. Năm 1938, Stalin đã phái ông tới quản lý Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Ukraina, và ông đã tiếp tục những cuộc thanh trừng ở đó. Trong suốt thời kỳ được biết tới ở Liên Xô là Chiến tranh ái quốc vĩ đại (Mặt trận phía Đông trong Thế chiến II), Khrushchev trở lại làm Chính ủy, phục vụ như là người trung gian giữa Stalin và những viên tướng của ông. Khrushchev đã có mặt tại cuộc phòng thủ đẫm máu ở Stalingrad, một sự kiện ông đã lấy làm tự hào trong suốt cuộc đời của ông. Sau cuộc chiến, ông đã trở lại Ukraina trước khi được triệu hồi tới Moskva để trở thành một trong những cố vấn thân cận của Stalin.

Vào ngày 5 tháng 3 năm 1953, cái chết của Stalin đã gây ra một sự xung đột quyền lực mà Khrushchev đã chiến thắng nhờ vào việc củng cố quyền lực của ông như là Bí thư thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Ngày 25 tháng 2 năm 1956, tại Đại hội Đảng lần thứ XX, ông đã phát biểu bài báo cáo "Bàn về sùng bái cá nhân và những hậu quả của nó" (hay "Diễn văn bí mật") thứ đã tố cáo sự thanh trừng của Stalin và đã khởi đầu một thời kỳ ít đàn áp hơn trong Liên Xô. Những chính sách trong nước của ông, nhằm cải thiện cuộc sống của người dân bình thường, thường kém hiệu quả, đặc biệt trong nông nghiệp. Hi vọng cuối cùng dựa vào những tên lửa cho việc phòng thủ quốc gia, Khrushchev đã ra lệnh cắt giảm phần lớn lực lượng chính quy. Mặc dù cắt giảm, thời gian Khrushchev tại vị đã chứng kiến những năm căng thẳng nhất của Chiến tranh lạnh, đi đến kết quả là Khủng hoảng tên lửa Cuba.

Khrushchev nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ trong những năm 1950, do những thắng lợi lớn như trong Khủng hoảng Suez, phát động Sputnik, Khủng hoảng Syria 1957, và Sự cố U-2 1960. Tuy nhiên, đến đầu những năm 1960, sự nổi tiếng của Khrushchev đã bị xói mòn do những sai sót trong chính sách của ông, cũng như cách ông xử lý Cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba. Điều này đã khuyến khích các đối thủ chính trị của ông, những người đã âm thầm trỗi dậy quyền lực và phế truất ông vào tháng 10 năm 1964. Tuy nhiên, ông không phải chịu số phận chết chóc như những kẻ thua cuộc trong các cuộc tranh giành quyền lực trước đây của Liên Xô và được hưởng lương hưu với một căn hộ ở Moscow và một dacha ở vùng nông thôn. Cuốn hồi ký dài của ông đã được buôn lậu sang phương Tây và xuất bản một phần vào năm 1970. Khrushchev qua đời năm 1971 vì một cơn đau tim.

## Đầu đời
Nikita Khrushchev chào đời ngày 15 tháng 4 năm 1894, tại làng Kalinovka thuộc quận Dmitrievsk, tỉnh Kursk, Đế quốc Nga (sát biên giới Ukraina ngày nay). Cha mẹ ông, Sergei Nikanorovich Khrushchev và Aksinia Ivanovna Khrushcheva, đều xuất thân từ những gia đình nông dân gốc Nga bần cùng. Sau khi đẻ Nikita hai năm, vợ chồng Khrushchev sinh thêm một đứa con gái, đặt tên là Irina. Do gia cảnh vốn dĩ éo le, Sergei thường xuyên phải xa vợ và con cái để sang Donbass xoay sở kiếm sống.

Giáo viên của Khrushchev, Lydia Shevchenko, về sau kể rằng bản thân bà chưa thấy một ngôi làng nào mà nghèo như Kalinovka.

Kalinovka là một làng nông dân; Giáo viên của Khrushchev, Lydia Shevchenko, sau đó nói rằng cô chưa bao giờ thấy một ngôi làng nào nghèo như Kalinovka. Nikita đã làm herdsboy từ khi còn nhỏ. Ông đã học tổng cộng 4 năm, một phần ở trường làng và một phần dưới sự hướng dẫn của Shevchenko tại trường công lập Kalinovka. Theo Khrushchev trong hồi ký của mình, Shevchenko là một người suy nghĩ tự do, người đã khiến dân làng khó chịu khi không đến nhà thờ, và khi anh trai cô đến thăm, ông đã đưa cho Khrushchev những cuốn sách đã bị Chính phủ Đế quốc cấm. Cô thúc giục Nikita học thêm, nhưng tài chính gia đình không cho phép điều này.

Năm 1908, Sergei Khrushchev chuyển đến thành phố Yuzovka của Donbas (nay là Donetsk, Ukraine); Nikita mười bốn tuổi theo sau vào cuối năm đó, trong khi Kseniya Khrushcheva và con gái của cô theo sau. Yuzovka, được đổi tên thành Stalino vào năm 1924 và Donetsk năm 1961, là trung tâm của một trong những khu vực công nghiệp hóa nhất của Đế quốc Nga. Sau một thời gian ngắn làm việc trong các lĩnh vực khác, cha mẹ của Khrushchev đã tìm cho Nikita một nơi để học nghề thợ lắp kim loại. Sau khi hoàn thành khóa học nghề đó, cậu thiếu niên Khrushchev được một nhà máy thuê. Ông mất công việc đó khi đi quyên tiền cho gia đình các nạn nhân của vụ thảm sát Lena Goldfields, và được thuê để sửa chữa thiết bị dưới lòng đất tại một mỏ ở Ruchenkovo gần đó, nơi cha ông là người tổ chức công đoàn và ồng đã giúp phân phát các bản sao và tổ chức các buổi đọc sách cho công chúng. *[[Pravda]]*. Sau đó, Khrushchev nói rằng ông cân nhắc việc di cư đến Hoa Kỳ để có mức lương tốt hơn, nhưng đã không làm như vậy. Sau này ông nhớ lại những ngày làm việc của mình:

Khi Chiến tranh thế giới thứ nhất nổ ra vào năm 1914, Khrushchev được miễn nghĩa vụ quân sự vì ông là một công nhân kim loại lành nghề. Ông làm việc cho một xưởng phục vụ mười mỏ và ông đã tham gia vào một số cuộc đình công đòi lương cao hơn, điều kiện làm việc tốt hơn và chấm dứt chiến tranh. Trong Năm 1914, ông kết hôn với Yefrosinia Pisareva, con gái của người điều hành thang máy ở mỏ Rutchenkovo. Năm 1915, họ có một con gái, Yulia, và vào năm 1917, một con trai, Leonid.

Sau khi Sa hoàng Nicholas II thoái vị vào năm 1917, Chính phủ lâm thời Nga mới ở Petrograd có rất ít ảnh hưởng đối với Ukraina. Khrushchev được bầu vào hội đồng công nhân (hay ''soviet'') ở Rutchenkovo, và vào tháng 5, ông trở thành chủ tịch hội đồng này. Ông đã làm như vậy không tham gia Bolshevik cho đến năm 1918, một năm mà Nội chiến Nga, giữa những người Bolshevik và một liên minh đối thủ được gọi là Bạch quân, bắt đầu một cách nghiêm túc. Người viết tiểu sử của ông, William Taubman, gợi ý rằng việc Khrushchev trì hoãn liên kết với những người Bolshevik là vì ông cảm thấy gần gũi hơn với Mensheviks, những người ưu tiên phát triển kinh tế, trong khi những người Bolshevik tìm kiếm quyền lực chính trị. Trong hồi ký của mình, Khrushchev chỉ ra rằng ông chờ đợi vì có nhiều nhóm và rất khó để giữ họ thẳng thắn.

Vào tháng 3 năm 1918, khi chính phủ Bolshevik ký kết một nền hòa bình riêng biệt với Các cường quốc trung ương, người Đức chiếm đóng Donbas và Khrushchev chạy trốn đến Kalinovka. Vào cuối năm 1918 hoặc đầu năm 1919, ông được điều động vào Hồng quân với tư cách là chính ủy. Chức vụ chính ủy gần đây đã được bổ nhiệm được giới thiệu khi những người Bolshevik ít phụ thuộc hơn vào các nhà hoạt động công nhân và nhiều hơn vào các tân binh; chức năng của nó bao gồm việc truyền bá các nguyên lý của Chủ nghĩa Bôn-se-vich cho tân binh, đồng thời nâng cao tinh thần quân đội và sự sẵn sàng chiến đấu. Khởi đầu là chính ủy của một trung đội xây dựng, Khrushchev đã vươn lên trở thành chính ủy của một đội xây dựng.

Khrushchev thăng lên trở thành chính ủy của một tiểu đoàn xây dựng và được cử từ mặt trận đi tham gia khóa học chính trị kéo dài hai tháng. Người ủy viên trẻ đã bị chỉ trích nhiều lần, mặc dù nhiều câu chuyện chiến tranh mà ông kể trong cuộc sống sau này đề cập nhiều hơn đến sự lúng túng về văn hóa của ông (và quân đội của ông) hơn là với chiến đấu. Năm 1921, cuộc nội chiến kết thúc, Khrushchev xuất ngũ và được bổ nhiệm làm chính ủy cho một lữ đoàn lao động ở Donbas, nơi ông và người của mình sống trong điều kiện tồi tàn.

Chiến tranh đã gây ra sự tàn phá và nạn đói trên diện rộng, và một trong những nạn nhân của nạn đói và bệnh tật là vợ của Khrushchev, Yefrosinia, người đã chết vì sốt phát ban (typhus) ở Kalinovka khi Khrushchev còn trong quân đội. Chính ủy trở lại dự tang lễ và trung thành với các nguyên tắc Bolshevik của mình, đã từ chối cho phép quan tài của vợ mình vào nhà thờ địa phương. Với con đường duy nhất xuyên qua nhà thờ vào nghĩa địa, ông đã cho nâng quan tài vượt hàng rào vào khu mộ khiến cả làng bàng hoàng.

## Cán bộ đảng
### Những năm ở Donbas

Qua sự can thiệp của một người bạn, Khrushchev được bổ nhiệm năm 1921 với vai trò là Phó Giám đốc cho các vấn đề chính trị ở mỏ Rutchenkovo trong khu vực Donbas, nơi ông đã làm việc trước đây. Có một vài người Bolsheviks trong khu vực. Tại thời điểm đó, phong trào bị chia rẽ bởi Chính sách kinh tế mới (Liên Xô) của Lenin, thứ đã cho phép một vài hoạt động kinh doanh tư nhân và được xem như một sự rút lui tư tưởng bởi một vài nhân vật Bolsheviks. Trong khi trách nhiệm của Khrushchev nằm ở chính trị, ông đã liên quan tới trong các hoạt động phục hồi lại sản xuất tại hầm mỏ sau các hỗn loạn của những năm chiến tranh. Ông đã giúp khởi động lại máy móc và ông đã mặc lại bộ đồ cũ thợ mỏ của ông trong những chuyến thanh tra.

Khrushchev đã rất thành công tại mỏ Rutchenkovo, và giữa năm 1922 ông được đề nghị làm Giám đốc gần mỏ Pastukhov. Tuy nhiên, ông đã từ chối đề nghị, xin được bổ nhiệm tới Trường Cao đẳng Kĩ thuật mới được thành lập trong Yuzovka. Mặc dù cấp trên của ông phải bất đắc dĩ cho phép ông rời đi. Vì chỉ học chính quy 4 năm nên ông đã đăng ký vào chương trình đào tạo (*[[rabfak]]*, viết tắt của Рабочий факультет / Rabotchyi Fakultyet, hay Khoa Công nhân) gắn liền với *tekhnikum* được thiết kế đưa những học sinh có trình độ học vấn thấp lên cấp trung học, điều kiện tiên quyết để vào học *tekhnikum  While enrolled in the *rabfak*, Khrushchev continued his work at the Rutchenkovo mine.


Một trong những giáo viên của Khrushchev sau này mô tả ông là một học sinh nghèo. Ông thành công hơn trong việc thăng tiến trong [[Đảng Cộng sản Liên Xô|Đảng Cộng sản]]; ngay sau khi được nhận vào rabfak vào tháng 8 năm 1922, ông được bổ nhiệm làm bí thư đảng ủy của toàn Tekhnikum, và trở thành thành viên của văn phòng—hội đồng quản trị—của đảng ủy thị trấn Yuzovka. (đổi tên thành Stalino năm 1924). Ông đã tham gia một thời gian ngắn với những người ủng hộ [[Leon Trotsky]] chống lại những người của [[Joseph Stalin]] về vấn đề dân chủ đảng. Tất cả những hoạt động này khiến ông không có nhiều tác dụng dành thời gian cho việc học ở trường, và mặc dù sau đó anh ấy nói rằng anh ấy đã hoàn thành việc học *rabfak* nhưng không rõ liệu điều này có đúng hay không.

Theo William Taubman, các nghiên cứu của Khrushchev được hỗ trợ bởi [[Nina Petrovna Khrushcheva|Nina Petrovna Kukharchuk]], một nhà tổ chức Đảng được giáo dục tốt và là con gái của những nông dân Ukraina khá giả. Gia đình nghèo, theo hồi ức của chính Nina. Hai người chung sống với nhau như vợ chồng trong suốt quãng đời còn lại của Khrushchev, dù họ chưa bao giờ đăng ký kết hôn. Họ có với nhau ba người con: con gái Rada sinh năm 1929, con trai [[Sergei Khrushchev|Sergei]] năm 1935 và con gái Elena năm 1937.

Vào giữa năm 1925, Khrushchev được bổ nhiệm làm bí thư Đảng ủy Petrovo-Marinsky *raikom*, hay quận, gần Stalino. *raikom* có diện tích khoảng  và Khrushchev liên tục di chuyển khắp lãnh thổ của mình, quan tâm đến cả những vấn đề nhỏ nhặt. Cuối năm 1925, Khrushchev được bầu làm đại biểu không bỏ phiếu tại [[Đại hội lần thứ 14 của Đảng Cộng sản Liên minh (b)|Đại hội lần thứ 14 của Đảng Cộng sản Liên Xô]] tại Moscow.

===Người bảo trợ của Kaganovich===

Khrushchev gặp [[Lazar Kaganovich]] sớm nhất là vào năm 1917. Năm 1925, Kaganovich trở thành người đứng đầu Đảng ở Ukraine và Khrushchev, dưới sự bảo trợ của ông, được thăng tiến nhanh chóng. Ông được bổ nhiệm làm chỉ huy thứ hai trong bộ máy đảng của Stalin vào cuối năm 1926. Trong vòng chín tháng, cấp trên của ông, [[Konstantin Moiseyenko]], bị lật đổ, mà theo Taubman, là do sự xúi giục của Khrushchev. Kaganovich điều động Khrushchev đến [[Kharkov]], thủ đô của Ukraine khi đó, làm Trưởng Ban Tổ chức Ban Chấp hành Trung ương Đảng Ukraine. Trong 1928, Khrushchev được chuyển đến [[Kiev]], nơi ông giữ chức vụ trưởng ban tổ chức, chỉ huy thứ hai của tổ chức Đảng ở đó .

Năm 1929, Khrushchev một lần nữa tìm cách nâng cao trình độ học vấn của mình, theo Kaganovich (hiện ở [[Kremlin]] với tư cách là cộng sự thân cận của Stalin) đến Moscow và đăng ký vào [[Học viện Công nghiệp (Moscow)|Học viện Công nghiệp Stalin]]. Khrushchev chưa bao giờ hoàn thành việc học ở đó, nhưng sự nghiệp trong Đảng của ông đã phát triển mạnh mẽ. Khi chi bộ Đảng của trường bầu ra một số người cánh hữu cho một hội nghị Đảng sắp tới, chi bộ đã bị tấn công ở *Pravda*. Khrushchev nổi lên chiến thắng trong cuộc tranh giành quyền lực sau đó, trở thành Bí thư Đảng ủy của trường, sắp xếp việc rút các đại biểu và thanh trừng nhóm cánh hữu. Khrushchev thăng tiến nhanh chóng trong các cấp bậc của Đảng, lần đầu tiên trở thành lãnh đạo Đảng của quận Bauman, địa điểm của học viện, trước khi đảm nhận chức vụ vị trí tương tự ở quận Krasnopresnensky, quận lớn nhất và quan trọng nhất của thủ đô. Đến năm 1932, Khrushchev đã trở thành người chỉ huy thứ hai, sau Kaganovich, của [[Ủy ban Thành phố Moscow của Đảng Cộng sản Liên Xô|Tổ chức Đảng thành phố Moscow]], và vào năm 1934, ông trở thành lãnh đạo Đảng của thành phố và là thành viên của [[Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô|Ban Chấp hành Trung ương Đảng]]. Khrushchev cho rằng ông nhanh chóng làm quen với bạn học tại Học viện [[Nadezhda Alliluyeva]], vợ của Stalin. Trong hồi ký của mình, Khrushchev nói rằng Alliluyeva đã nói tốt về ông với chồng cô. Người viết tiểu sử của ông, William Tompson, hạ thấp khả năng này, nói rằng Khrushchev ở vị trí quá thấp trong hệ thống cấp bậc của Đảng để được hưởng sự bảo trợ của Stalin và rằng nếu ảnh hưởng đến sự nghiệp của Khrushchev ở giai đoạn này thì đó là do Kaganovich.

Khi còn là người đứng đầu tổ chức thành phố Moscow, Khrushchev đã giám sát việc xây dựng [[Moscow Metro]], một công trình rất tốn kém, với Kaganovich phụ trách chung. Đối mặt với ngày khai trương đã được ấn định là 7 tháng 11 năm 1934, Khrushchev đã chấp nhận rủi ro đáng kể trong việc xây dựng và dành phần lớn thời gian của mình trong đường hầm. Khi những tai nạn không thể tránh khỏi xảy ra, họ được miêu tả là những sự hy sinh anh dũng vì một mục đích cao cả. Metro không mở cửa cho đến ngày 1 tháng 5 năm 1935, nhưng Khrushchev đã nhận được [[Huân chương Lenin]] vì vai trò của ông trong việc xây dựng nó. Cuối năm đó, ông được chọn với tư cách là Bí thư thứ nhất [[Ủy ban Khu vực Mátxcơva của Đảng Cộng sản Liên Xô|Ủy ban Khu vực Mátxcơva]] chịu trách nhiệm về [[Moskva (tỉnh)|Moskva]], một tỉnh có dân số 11&nbsp; triệu người.

=== Tham gia cuộc thanh trừng ===

Hồ sơ văn phòng của Stalin cho thấy các cuộc họp mà Khrushchev đã có mặt ngay từ năm 1932. Hai người ngày càng xây dựng được mối quan hệ tốt đẹp. Khrushchev vô cùng ngưỡng mộ nhà lãnh tụ và trân trọng những cuộc gặp thân mật với ông ta cũng như những lời mời đến *ngôi nhà* của Stalin, trong khi Stalin cảm thấy tình cảm nồng ấm với cấp dưới trẻ tuổi của mình.
Bắt đầu từ năm 1934, Stalin bắt đầu một chiến dịch đàn áp chính trị được gọi là [[Đại thanh trừng]], trong đó nhiều người bị hành quyết hoặc đưa đến [[Gulag]]. Trọng tâm của chiến dịch này là [[Các thử nghiệm ở Moscow]], một loạt [[các phiên tòa xét xử]] nhằm vào các lãnh đạo cao nhất của đảng và quân đội đã bị thanh trừng. Năm 1936, khi các phiên tòa diễn ra, Khrushchev bày tỏ sự ủng hộ kịch liệt của mình:
<blockquote>
Tất cả những ai vui mừng trước những thắng lợi đạt được của đất nước ta, những thắng lợi của đảng ta do Stalin vĩ đại lãnh đạo, sẽ chỉ tìm được một từ thích hợp cho bọn lính đánh thuê, chó phát xít của băng đảng Trotskyite-[[Grigory Zinoviev|Zinovievite]]. Từ đó là sự thực thi.
</blockquote>
Khrushchev đã hỗ trợ thanh trừng nhiều bạn bè và đồng nghiệp ở *quận* Moscow. Trong số 38&nbsp;quan chức cấp cao của Đảng ở thành phố và tỉnh Moscow, 35 người đã thiệt mạng—ba người sống sót đã được chuyển đến các khu vực khác của Liên Xô. Trong số 146&nbsp;Bí thư Đảng ủy các thành phố và quận bên ngoài thành phố Moscow ở tỉnh, chỉ có 10 người sống sót sau các cuộc thanh trừng. Trong hồi ký của mình, Khrushchev lưu ý rằng hầu hết mọi người làm việc với ông đều bị bắt. Theo nghị định của Đảng, Khrushchev buộc phải chấp thuận những vụ bắt giữ này và làm rất ít hoặc không làm gì để cứu bạn bè và đồng nghiệp của mình.

Các nhà lãnh đạo đảng được giao chỉ tiêu số lượng "kẻ thù" để bắt và bắt giữ. Vào tháng 6 năm 1937, [[Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô|Bộ Chính trị]] đặt ra chỉ tiêu bắt giữ 35.000&nbsp;kẻ thù ở tỉnh Mátxcơva; 5.000 trong số này đã bị xử tử. Để trả lời, Khrushchev yêu cầu 2.000 nông dân giàu có, hay *kulaks* sống ở Moscow phải bị giết để hoàn thành một phần hạn ngạch. Trong mọi trường hợp, chỉ hai tuần sau khi nhận được lệnh của Bộ Chính trị, Khrushchev đã có thể báo cáo với Stalin rằng 41.305" phần tử tội phạm và "kulak"" đã bị bắt. Trong số những người bị bắt, theo Khrushchev, 8.500 người đáng bị xử tử.

Khrushchev không có lý do gì để nghĩ rằng mình không bị ảnh hưởng bởi các cuộc thanh trừng, và vào năm 1937, Khrushchev đã thú nhận mối liên hệ năm 1923 của mình với chủ nghĩa Trotsky với Kaganovich, người mà theo Khrushchev đã "tái mặt" (vì tội lỗi của người được ông bảo trợ có thể ảnh hưởng đến vị thế của ông) và khuyên ông nên làm như vậy. nói với Stalin. Nhà độc tài đã nhanh chóng thừa nhận lời thú nhận, và sau khi ban đầu khuyên Khrushchev giữ im lặng, ông đề nghị Khrushchev kể câu chuyện của mình tại hội nghị đảng ở Moscow. Khrushchev đã làm như vậy trước sự tán thưởng và ngay lập tức được bầu lại vào vị trí của mình. Khrushchev kể trong hồi ký của mình rằng ông cũng bị một đồng nghiệp bị bắt tố cáo. Stalin đã đích thân nói với Khrushchev về lời buộc tội, nhìn thẳng vào mắt ông và chờ đợi phản hồi của ông. Khrushchev suy đoán trong hồi ký của mình rằng nếu Stalin nghi ngờ phản ứng của ông, ông sẽ bị xếp vào loại [[kẻ thù của nhân dân]] ngay lúc đó. Tuy nhiên, Khrushchev đã trở thành một ứng cử viên cho chức Uỷ viên Bộ Chính trị ngày 14 tháng 1 năm 1938 và là Uỷ viên chính thức vào tháng 3 năm 1939.



Cuối năm 1937, Stalin bổ nhiệm Khrushchev làm người đứng đầu [[Đảng Cộng sản Ukraine (Liên Xô)|Đảng Cộng sản ở Ukraine]], và Khrushchev rời Moscow đến Kiev, một lần nữa là thủ đô của Ukraine, vào tháng 1 năm 1938. Ukraine từng là nơi xảy ra các cuộc thanh trừng trên diện rộng, với những kẻ bị sát hại, trong đó có các giáo sư ở Stalino mà Khrushchev vô cùng kính trọng. Các cấp cao của Đảng cũng không tránh khỏi; Ủy ban Trung ương Ukraine bị tàn phá đến mức không thể triệu tập đủ số đại biểu. Sau khi Khrushchev đến, tốc độ bắt giữ tăng nhanh. Tất cả trừ một thành viên của Ban Tổ chức Bộ Chính trị và Ban Bí thư Ukraine đều bị bắt. Hầu hết tất cả các quan chức chính phủ và chỉ huy Hồng quân đều bị thay thế. Trong vài tháng đầu tiên sau khi Khrushchev đến, hầu hết những người bị bắt đều nhận án tử hình.

Người viết tiểu sử William Taubman cho rằng vì Khrushchev một lần nữa bị tố cáo không thành công khi ở Kiev nên ông ta hẳn phải biết rằng một số lời tố cáo là không đúng sự thật và những người dân vô tội đang phải chịu đựng. Năm 1939, Khrushchev phát biểu tại Đại hội Đảng Ukraina lần thứ 14 rằng "Các đồng chí, chúng ta phải vạch mặt và không ngừng tiêu diệt mọi kẻ thù của nhân dân. Nhưng chúng ta không được phép làm hại một người Bolshevik lương thiện nào. Chúng ta phải tiến hành đấu tranh chống lại những kẻ vu khống."

== Chiến tranh thế giới thứ hai ==



=== Cuộc xâm lược Ba Lan và sự chiếm đóng sau đó ===
Khi quân đội Liên Xô, theo [[Hiệp ước Molotov–Ribbentrop]], [[Liên Xô xâm lược Ba Lan|xâm chiếm phần phía đông của Ba Lan]] vào ngày 17 tháng 9 năm 1939, Khrushchev đi cùng quân đội theo chỉ đạo của Stalin. Một số lượng lớn người dân tộc Ukraina sống trong khu vực bị xâm lược, phần lớn trong số đó ngày nay tạo thành [[Tây Ukraina|phần phía tây của Ukraina]]. Do đó, nhiều cư dân ban đầu hoan nghênh cuộc xâm lược, mặc dù họ hy vọng rằng cuối cùng họ sẽ giành được độc lập. Vai trò của Khrushchev là đảm bảo rằng các khu vực bị chiếm đóng đã bỏ phiếu thống nhất với Liên Xô. Thông qua sự kết hợp giữa tuyên truyền, lừa dối về những gì đang được bỏ phiếu và gian lận trắng trợn, Liên Xô đảm bảo rằng các hội đồng được bầu ở các vùng lãnh thổ mới sẽ nhất trí kiến nghị sáp nhập với Liên Xô. Khi các quốc hội mới làm như vậy, các kiến nghị của họ đã được [[Xô viết tối cao của Liên Xô|Xô viết tối cao Liên Xô]] chấp thuận, và Tây Ukraina đã trở thành một phần của [[Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết Ukraina]] (Xô viết Ukraina) vào ngày 1 Tháng 11 năm 1939. Những hành động vụng về của Liên Xô, chẳng hạn như cung cấp nhân sự cho các tổ chức Tây Ukraina với [[Đông Ukraina|Người Đông Ukraina]], và trao đất bị tịch thu cho các trang trại tập thể (*kolkhoz*) chứ không phải với nông dân, sớm khiến người Tây Ukraine xa lánh, làm tổn hại đến nỗ lực đạt được sự thống nhất của Khrushchev.

=== Chiến tranh chống Đức ===
Khi [[Chiến dịch Barbarossa|Đức Quốc xã xâm lược Liên Xô]], vào tháng 6 năm 1941, Khrushchev vẫn đang giữ chức vụ của mình ở Kiev. Stalin bổ nhiệm ông làm chính ủy, và Khrushchev phục vụ trên một số mặt với vai trò trung gian giữa các chỉ huy quân sự địa phương và các nhà cầm quyền chính trị ở Moscow. Stalin đã sử dụng Khrushchev để kiểm soát chặt chẽ các chỉ huy, trong khi các chỉ huy tìm cách để ông ta gây ảnh hưởng đến Stalin.

Khi quân Đức tiến lên, Khrushchev đã làm việc với quân đội để bảo vệ và cứu Kiev. Bị hạn chế bởi mệnh lệnh của Stalin rằng trong mọi trường hợp không được bỏ rơi thành phố, Hồng quân đã sớm [[Trận chiến Kiev (1941)|bị quân Đức bao vây]]. Trong khi người Đức tuyên bố rằng họ đã bắt giữ 655.000 tù nhân, thì theo Liên Xô, 150.541 người trong số 677.085 người đã thoát khỏi bẫy. Các nguồn chính khác nhau về sự tham gia của Khrushchev vào thời điểm này. Theo Nguyên soái [[Georgy Zhukov|Georgi Zhukov]], viết vài năm sau khi Khrushchev sa thải và làm ông thất sủng vào năm 1957, Khrushchev đã thuyết phục Stalin không di tản quân khỏi Kiev. Tuy nhiên, Khrushchev đã lưu ý trong hồi ký của mình rằng ông và Nguyên soái [[Semyon Budyonny]] đã đề xuất bố trí lại các lực lượng Liên Xô để tránh vòng vây cho đến khi Nguyên soái [[Semyon Timoshenko]] từ Moscow đến với lệnh cho quân đội giữ vị trí của họ. Người viết tiểu sử thời kỳ đầu của Khrushchev, Mark Frankland, cho rằng niềm tin của Khrushchev vào nhà lãnh đạo của mình lần đầu tiên bị lung lay bởi những thất bại của Hồng quân. Khrushchev đã nêu trong hồi ký của mình:


Năm 1942, Khrushchev ở Mặt trận Tây Nam, ông và Timoshenko đề xuất một cuộc phản công lớn ở khu vực [[Kharkov]]. Stalin chỉ chấp thuận một phần của kế hoạch, nhưng 640.000 binh sĩ Hồng quân vẫn sẽ tham gia vào cuộc tấn công. Tuy nhiên, người Đức đã suy luận rằng Liên Xô có khả năng [[Trận Kharkov lần thứ hai|tấn công vào Kharkov]], và đặt bẫy. Bắt đầu từ ngày 12 tháng 5 năm 1942, cuộc tấn công của Liên Xô ban đầu có vẻ thành công, nhưng trong vòng năm ngày, quân Đức đã tiến sâu vào hai bên sườn của Liên Xô, và quân Hồng quân có nguy cơ bị cắt đứt. Stalin từ chối dừng cuộc tấn công, và các sư đoàn Hồng quân nhanh chóng bị quân Đức bao vây. Liên Xô mất khoảng 267.000 binh sĩ, trong đó có hơn 200.000 người bị bắt, và Stalin đã giáng chức Timoshenko và triệu hồi Khrushchev về Moscow. Stalin Trong khi ám chỉ về việc bắt giữ và xử tử Khrushchev, ông đã cho phép chính ủy trở lại mặt trận bằng cách cử ông ta đến [[Stalingrad]].

Ngay sau Stalingrad, Khrushchev gặp bi kịch cá nhân, khi con trai ông [[Leonid Khrushchev|Leonid]], một [[phi công chiến đấu]], dường như bị bắn hạ và thiệt mạng trong một trận chiến vào ngày 11 tháng 3 năm 1943. Hoàn cảnh về cái chết của Leonid vẫn chưa được biết rõ và gây tranh cãi, vì không ai trong số những người bạn bay của anh ấy nói rằng họ đã chứng kiến anh ấy bị bắn hạ, cũng như không tìm thấy máy bay hay thi thể của anh ấy. Do đó, số phận của Leonid đã trở thành chủ đề của nhiều đồn đoán. Một giả thuyết cho rằng Leonid sống sót sau vụ tai nạn và hợp tác với quân Đức, và khi ông bị Liên Xô chiếm lại, Stalin đã ra lệnh bắn ông mặc dù Nikita Khrushchev đã cầu xin tha mạng. Vụ giết người được cho là này được sử dụng để giải thích tại sao Khrushchev sau đó đã tố cáo Stalin trong [[Về sự sùng bái cá nhân và hậu quả của nó|Lời nói bí mật]]. Tuy nhiên, không có bằng chứng hỗ trợ trong hồ sơ của Liên Xô, một số nhà sử học cho rằng hồ sơ của Leonid Khrushchev đã bị giả mạo sau chiến tranh. Trong những năm sau đó, bạn cùng cánh của Leonid Khrushchev nói rằng ông đã nhìn thấy máy bay của mình tan rã, nhưng không báo cáo nó. Người viết tiểu sử Khrushchev, Taubman suy đoán rằng sự thiếu sót này rất có thể là để tránh khả năng bị coi là đồng lõa trong cái chết của con trai một ủy viên Bộ Chính trị. Vào giữa năm 1943, vợ của Leonid , Liuba Khrushcheva, bị bắt vì cáo buộc làm gián điệp và bị kết án 5 năm trong trại lao động, còn con trai bà (do một mối quan hệ khác), Tolya, bị đưa vào một loạt trại trẻ mồ côi. Con gái của Leonid, Yulia, được Nikita Khrushchev và vợ ông nuôi nấng.

Sau khi *Uranus* buộc quân Đức phải rút lui, Khrushchev phục vụ trên các mặt trận khác của cuộc chiến. Ông đã tham gia cùng quân đội Liên Xô tại [[Trận chiến Kursk]], vào tháng 7 năm 1943, đánh lui cuộc tấn công lớn cuối cùng của quân Đức trên đất Liên Xô. Khrushchev kể lại rằng ông đã thẩm vấn một [[SS]] đào tẩu, biết rằng quân Đức có ý định tấn công—một tuyên bố bị người viết tiểu sử của ông là Taubman bác bỏ vì "gần như chắc chắn là phóng đại". Ông đi cùng với Liên Xô khi họ chiếm Kiev vào tháng 11 năm 1943, tiến vào thành phố tan hoang khi lực lượng Liên Xô đánh đuổi quân Đức. Khi lực lượng Liên Xô giành được thắng lợi lớn hơn, đẩy Đức Quốc xã về phía tây tới nước Đức , Nikita Khrushchev ngày càng tham gia nhiều hơn vào công việc tái thiết ở Ukraine. Ông được bổ nhiệm làm Thủ tướng của Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết Ucraina bên cạnh chức vụ trong đảng trước đó của ông, một trong những trường hợp hiếm hoi mà các chức vụ lãnh đạo dân sự và đảng Ucraina do một người nắm giữ.{{sfn|Tompson|1995|pp=81–82} }

Theo William Tompson, người viết tiểu sử Khrushchev, rất khó để đánh giá thành tích chiến tranh của Khrushchev, vì ông ấy thường hoạt động như một phần của hội đồng quân sự và không thể biết mức độ ảnh hưởng của ông ấy đối với các quyết định, thay vì ký vào các mệnh lệnh. của các sĩ quan quân đội. Tuy nhiên, Tompson chỉ ra thực tế rằng một số ít đề cập đến Khrushchev trong các hồi ký quân sự được xuất bản trong thời [[Leonid Brezhnev|Brezhnev]] nói chung là thuận lợi, vào thời điểm mà "hầu như không thể đề cập đến Khrushchev trên báo in trong bất kỳ bối cảnh nào" . Tompson gợi ý rằng những đề cập thuận lợi này cho thấy rằng các sĩ quan quân đội rất coi trọng Khrushchev.

== Vươn đến quyền lực ==
=== Trở lại Ukraine ===

Hầu như toàn bộ Ukraine đã bị quân Đức chiếm đóng, và Khrushchev quay trở lại lãnh thổ của mình vào cuối năm 1943 để chứng kiến sự tàn phá. Ngành công nghiệp Ukraine đã bị phá hủy và nông nghiệp phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng. Mặc dù hàng triệu người Ukraine đã bị đưa đến Đức với tư cách là công nhân hoặc tù nhân chiến tranh, nhưng vẫn không có đủ nhà ở cho những người ở lại. Cứ sáu người Ukraine thì có một người thiệt mạng trong Thế chiến II.

Khrushchev tìm cách tái thiết Ukraine nhưng cũng mong muốn hoàn thành công việc bị gián đoạn là áp đặt hệ thống Xô Viết lên nước này, mặc dù ông hy vọng rằng các cuộc thanh trừng những năm 1930 sẽ không tái diễn. Như Ukraine đã từng được phục hồi về mặt quân sự, [[lệnh tòng quân]] được áp dụng và 750.000&nbsp;nam giới trong độ tuổi từ 19 đến 50 được huấn luyện quân sự tối thiểu và được gửi gia nhập Hồng quân. Những người Ukraine khác đã tham gia lực lượng du kích, tìm kiếm một Ukraina độc lập. Khrushchev lao từ huyện này sang huyện khác qua Ukraine, kêu gọi lực lượng lao động đang cạn kiệt nỗ lực nhiều hơn nữa. Ông đã có một chuyến thăm ngắn đến nơi sinh của mình là Kalinovka, nhận thấy dân số đang chết đói, chỉ một phần ba số người đã gia nhập Hồng quân đã trở về. Khrushchev đã làm những gì có thể để hỗ trợ quê hương của mình. Bất chấp những nỗ lực của Khrushchev, vào năm 1945, ngành công nghiệp Ukraine chỉ ở mức 1/4 mức trước chiến tranh và sản lượng thu hoạch thực tế đã giảm kể từ năm 1944, khi toàn bộ lãnh thổ Ukraine vẫn chưa được chiếm lại.

Trong nỗ lực tăng cường sản xuất nông nghiệp, *kolkhoz* (trang trại tập thể) được trao quyền trục xuất những cư dân không chịu gánh nặng của họ. Các nhà lãnh đạo Kolkhoz lợi dụng điều này như một cái cớ để trục xuất kẻ thù cá nhân, thương binh và người già của họ, đưa họ đến các vùng phía đông của Liên Xô. Khrushchev xem chính sách này rất hiệu quả và đề nghị Stalin áp dụng nó ở nơi khác. Ông cũng nỗ lực áp đặt [[Tập thể hóa ở Liên Xô|tập thể hóa]] lên Tây Ukraine. Trong khi Khrushchev hy vọng đạt được điều này vào năm 1947, thì việc thiếu nguồn lực và sự kháng cự vũ trang của các đảng phái đã làm chậm quá trình này. Các đảng phái, nhiều người trong số họ đã chiến đấu với tư cách là [[Quân đội nổi dậy Ukraina]] (UPA), dần dần bị đánh bại khi cảnh sát và quân đội Liên Xô báo cáo đã tiêu diệt 110.825 "kẻ cướp" và bắt giữ thêm một phần tư triệu người từ năm 1944 đến năm 1946. Khoảng 600.000&nbsp;Miền Tây Người Ukraine bị bắt từ năm 1944 đến năm 1952, với một phần ba bị xử tử và số còn lại bị bỏ tù hoặc bị đày sang phía đông.

Những năm chiến tranh 1944 và 1945 chứng kiến mùa màng thất bát, và năm 1946 chứng kiến hạn hán dữ dội tấn công Ukraine và miền Tây nước Nga. Mặc dù vậy, các trang trại tập thể và nhà nước được yêu cầu phải chuyển hơn 52% sản lượng thu hoạch cho chính phủ. [[Chính phủ Liên Xô]] đã tìm cách thu thập càng nhiều ngũ cốc càng tốt để cung cấp cho các đồng minh cộng sản ở Đông Âu. Khrushchev đặt ra hạn ngạch ở mức cao, khiến Stalin mong đợi một lượng ngũ cốc lớn đến mức phi thực tế từ Ukraine. Thực phẩm được chia theo khẩu phần—nhưng người lao động phi nông nghiệp ở nông thôn trên khắp Liên Xô không được cấp thẻ khẩu phần. Nạn đói không thể tránh khỏi phần lớn chỉ giới hạn ở các vùng nông thôn xa xôi và ít được chú ý bên ngoài Liên Xô. Khrushchev, nhận ra tình thế tuyệt vọng vào cuối năm 1946, đã nhiều lần kêu gọi Stalin giúp đỡ. vấp phải sự tức giận và phản kháng từ phía người lãnh đạo. Khi những lá thư gửi cho Stalin không có tác dụng, Khrushchev bay tới Moscow và đích thân trình bày trường hợp của mình. Stalin cuối cùng đã cung cấp cho Ukraine viện trợ lương thực hạn chế và tiền để thành lập [[bếp súp]] miễn phí. Tuy nhiên, vị thế chính trị của Khrushchev đã bị tổn hại và vào tháng 2 năm 1947 , Stalin đề nghị cử Lazar Kaganovich đến Ukraine để "giúp đỡ" Khrushchev. Tháng sau, Ủy ban Trung ương Ukraine loại bỏ Khrushchev làm lãnh đạo đảng để ủng hộ Kaganovich, đồng thời giữ lại ông ta làm thủ tướng.

Ngay sau khi Kaganovich đến Kiev, Khrushchev ngã bệnh và hầu như không được nhìn thấy cho đến tháng 9 năm 1947. Trong hồi ký của mình, Khrushchev cho biết ông bị viêm phổi; một số nhà viết tiểu sử đã đưa ra giả thuyết rằng căn bệnh của Khrushchev hoàn toàn là do chính trị, vì sợ rằng việc ông mất chức là bước đầu tiên dẫn đến sự suy sụp và diệt vong. Tuy nhiên, các con của Khrushchev vẫn nhớ rằng cha của họ đã gặp phải bị bệnh nặng. Tuy nhiên, khi Khrushchev có thể ra khỏi giường, ông và gia đình đã có kỳ nghỉ đầu tiên kể từ trước chiến tranh, tới một khu nghỉ dưỡng bên bờ biển ở [[Latvia]]. Tuy nhiên, Khrushchev , sớm phá vỡ thói quen ở bãi biển bằng những chuyến đi săn vịt và chuyến thăm [[Kalinerrad]] mới của Liên Xô, nơi ông đi tham quan các nhà máy và mỏ đá. Đến cuối năm 1947, Kaganovich được triệu hồi về Moscow và Khrushchev được phục hồi đã được phục hồi chức vụ Bí thư thứ nhất. Sau đó, ông từ chức thủ tướng Ukraine để ủng hộ [[Demyan Korotchenko]], người được Khrushchev bảo trợ.

Những năm cuối cùng của Khrushchev ở Ukraine nói chung là hòa bình, ngành công nghiệp đang phục hồi, lực lượng Liên Xô đã đánh bại quân du kích, và năm 1947 và 1948 chứng kiến những vụ mùa bội thu hơn mong đợi. Quá trình tập thể hóa tiến triển ở Tây Ukraine và Khrushchev đã thực hiện nhiều chính sách khuyến khích tập thể hóa và ngăn cản các trang trại tư nhân. Tuy nhiên, những điều này đôi khi phản tác dụng: thuế đánh vào việc chăn nuôi tư nhân đã dẫn đến việc nông dân giết mổ gia súc của họ. Với ý tưởng xóa bỏ sự khác biệt trong thái độ giữa thành thị và nông thôn và biến tầng lớp nông dân thành một "vô sản nông thôn", Khrushchev hình thành ý tưởng về "thị trấn nông nghiệp". Thay vì những công nhân nông nghiệp sống ở những ngôi làng gần trang trại, họ sẽ sống xa hơn ở những nơi rộng lớn hơn các thị trấn sẽ cung cấp các dịch vụ đô thị như tiện ích và thư viện, những dịch vụ không có ở các làng. Ông chỉ hoàn thành một thị trấn như vậy trước khi trở về Moscow vào tháng 12 năm 1949; ông đã dành tặng nó cho Stalin như một món quà sinh nhật lần thứ 70.

Trong hồi ký của mình, Khrushchev đánh giá cao Ukraine, nơi ông đã cai trị trong hơn một thập kỷ:

<blockquote>
Tôi sẽ nói rằng người Ukraine đối xử với tôi rất tốt. Tôi nhớ lại những năm tôi ở đó một cách nồng nhiệt. Đây là một khoảng thời gian đầy trách nhiệm nhưng dễ chịu vì nó mang lại sự hài lòng... Nhưng tôi không thể thổi phồng tầm quan trọng của mình. Toàn thể người dân Ukraine đã nỗ lực rất nhiều&nbsp;... Tôi cho rằng những thành công của Ukraine là nhờ toàn thể người dân Ukraine. Tôi sẽ không giải thích thêm về chủ đề này, nhưng về nguyên tắc, nó rất dễ chứng minh. Bản thân tôi là người Nga và tôi không muốn xúc phạm người Nga.
</blockquote>

=== Những năm cuối đời của Stalin ===

Từ giữa tháng 12 năm 1949, Khrushchev lại giữ chức Bí thư Đảng bộ tỉnh và thành phố Mátxcơva. Người viết tiểu sử của ông, Taubman gợi ý rằng rất có thể Stalin đã triệu hồi Khrushchev về Moscow để cân bằng ảnh hưởng của [[Georgy Malenkov]] và giám đốc an ninh [[Lavrentiy Beria]], những người được nhiều người coi là người thừa kế của Stalin. Vị lãnh đạo lớn tuổi hiếm khi triệu tập các cuộc họp Bộ Chính trị. Thay vào đó, phần lớn công việc cấp cao của chính phủ diễn ra tại các bữa tối do Stalin tổ chức dành cho giới thân cận của ông gồm Beria, Malenkov, Khrushchev, Kaganovich, [[Kliment Voroshilov]], [[Vyacheslav Molotov]], và [[Nikolai Bulganin ]]. Khrushchev ngủ trưa sớm để không ngủ quên khi có mặt Stalin; ông viết trong hồi ký của mình, "Mọi chuyện trở nên tồi tệ đối với những người ngủ gật bên bàn ăn của Stalin."

Năm 1950, Khrushchev bắt đầu chương trình nhà ở quy mô lớn cho Moscow. Những tòa nhà chung cư năm hoặc sáu tầng trở nên phổ biến khắp Liên Xô; nhiều công trình vẫn còn được sử dụng cho đến ngày nay. Khrushchev đã sử dụng bê tông cốt thép đúc sẵn, đẩy nhanh tốc độ xây dựng đáng kể. Những công trình này được hoàn thành với chi phí gấp ba lần Tốc độ xây dựng nhà ở ở Moscow từ năm 1946 đến năm 1950, thiếu thang máy hoặc ban công và được công chúng đặt biệt danh là *khrushchyovka*, nhưng vì tay nghề kém nên đôi khi bị chê bai là * Khrushchoba *, kết hợp với tên của Khrushchev với từ tiếng Nga *trushchoba*, có nghĩa là "khu ổ chuột". Năm 1995, gần 60&nbsp; triệu cư dân Liên Xô cũ vẫn sống trong những tòa nhà này.

Trên cương vị mới của mình, Khrushchev tiếp tục kế hoạch hợp nhất *kolkhoz* của mình, làm giảm số lượng trang trại tập thể ở [[Moskva (tỉnh)|Moskva]] khoảng 70%. Điều này dẫn đến các trang trại quá lớn để một chủ tịch có thể quản lý hiệu quả. Khrushchev cũng tìm cách thực hiện đề xuất thị trấn nông nghiệp của mình, nhưng khi bài phát biểu dài của ông về chủ đề này bị đăng trên tờ *Pravda* vào tháng 3 năm 1951, Stalin không đồng tình với nó. Tạp chí định kỳ nhanh chóng đăng một ghi chú nói rằng bài phát biểu của Khrushchev chỉ là một đề xuất chứ không phải chính sách. Vào tháng 4, Bộ Chính trị đã bác bỏ đề xuất về thị trấn nông nghiệp. Khrushchev lo sợ rằng Stalin sẽ cách chức ông, nhưng nhà lãnh đạo đã chế nhạo Khrushchev, sau đó cho phép tình tiết trôi qua.

Ngày 1 tháng 3 năm 1953, Stalin bị đột quỵ nặng. Khi các bác sĩ sợ hãi cố gắng điều trị, Khrushchev và các đồng nghiệp của ông đã tham gia vào một cuộc thảo luận căng thẳng về chính phủ mới. Ngày 5 tháng 3, Stalin qua đời. 

Khrushchev sau này đã suy ngẫm về Stalin:

<blockquote>
Stalin gọi tất cả những người không đồng tình với ông là "kẻ thù của nhân dân". Ông nói rằng họ muốn lập lại trật tự cũ và vì mục đích này, "kẻ thù của nhân dân" đã liên kết với các thế lực phản động quốc tế. Kết quả là hàng trăm nghìn người lương thiện đã thiệt mạng. Mọi người đều sống trong sợ hãi trong những ngày đó. Mọi người đều mong đợi rằng bất cứ lúc nào cũng sẽ có tiếng gõ cửa vào lúc nửa đêm và tiếng gõ cửa đó sẽ gây tử vong&nbsp;... những người không theo ý thích của Stalin đều bị tiêu diệt những đảng viên lương thiện, những con người không chỗ trách được, những người trung thành, cần cù vì sự nghiệp của ta, đã trải qua trường học đấu tranh cách mạng dưới sự lãnh đạo của Lênin. Đây là sự tùy tiện hoàn toàn và hoàn toàn. Và bây giờ tất cả những điều này có thể được tha thứ và lãng quên? Không bao giờ!
</blockquote>

==Lãnh đạo (1953-1964)==

===Những chính sách trong nước===
====Củng cố quyền lực; Diễn văn bí mật====

Vào ngày 6 tháng 3 năm 1953, cái chết của Stalin được công bố, ban lãnh đạo mới cũng vậy. Malenkov là Chủ tịch mới của Hội đồng Bộ trưởng, với Beria (người đã củng cố quyền kiểm soát của ông đối với các cơ quan an ninh), Kaganovich, Bulganin, và cựu Bộ trưởng Ngoại giao [[Vyacheslav Molotov]] là [[Phó Thủ tướng thứ nhất của Liên Xô|đầu tiên] phó chủ tịch]]. Những thành viên của [[Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô|Đoàn Chủ tịch Ban Chấp hành Trung ương]] vừa được Stalin thăng chức đã bị giáng chức. Khrushchev được miễn nhiệm chức vụ lãnh đạo Đảng để Matxcơva tập trung vào những nhiệm vụ chưa xác định trong Ban Chấp hành Trung ương Đảng. *The New York Times* xếp Malenkov và Beria ở vị trí thứ nhất và thứ hai trong số mười người Đoàn chủ tịch—và Khrushchev cuối cùng.

Tuy nhiên, Malenkov đã từ chức Ban thư ký Ủy ban Trung ương vào ngày 14 tháng 3. Điều này xảy ra do lo ngại rằng ông đã nắm được quá nhiều quyền lực. Người hưởng lợi chính là Khrushchev. Tên của ông xuất hiện trên đầu danh sách thư ký đã được sửa đổi—cho thấy rằng ông hiện đang phụ trách đảng. Ủy ban Trung ương chính thức bầu ông làm Bí thư thứ nhất vào tháng 9.

Sau cái chết của Stalin, Beria đã tiến hành một số cải cách. Theo Taubman, "có tính hoài nghi vô song, ông ấy [Beria] đã không để hệ tư tưởng cản đường mình. Nếu thắng thế, ông ấy gần như chắc chắn sẽ tiêu diệt các đồng nghiệp của mình, nếu chỉ để ngăn họ loại bỏ ông ấy. Tuy nhiên, trong lúc đó , những cải cách bùng nổ của ông sánh ngang với Khrushchev và theo một cách nào đó, thậm chí cả Gorbachev ba mươi lăm năm sau." Một đề xuất đã được thông qua là một lệnh ân xá mà cuối cùng dẫn đến việc giải phóng hơn một triệu tù nhân phi chính trị. Một giải pháp khác, không được thông qua, là thả [[Đông Đức]] thành một nước Đức thống nhất, trung lập để đổi lấy sự bồi thường từ phương Tây—một đề xuất được Khrushchev xem xét chống cộng. Khrushchev liên minh với Malenkov để ngăn chặn nhiều đề xuất của Beria, trong khi cả hai dần dần nhận được sự ủng hộ từ các thành viên Đoàn Chủ tịch khác. Chiến dịch chống lại Beria của họ được hỗ trợ bởi những lo ngại rằng Beria đang lên kế hoạch cho một cuộc đảo chính quân sự, và, theo Khrushchev trong hồi ký của mình, bởi niềm tin rằng "Beria đang chuẩn bị sẵn dao để tấn công". chúng tôi." Động thái quan trọng của Khrushchev và Malenkov là dụ dỗ hai thứ trưởng quyền lực nhất của Beria, [[Sergei Kruglov (chính trị gia)|Sergei Kruglov]] và [[Ivan Serov]], để phản bội ông chủ của họ. Điều này cho phép Khrushchev và Malenkov bắt giữ Beria vì Beria muộn màng phát hiện ra rằng ông ta đã mất quyền kiểm soát quân Bộ Nội vụ và quân cận vệ Điện Kremlin. Vào ngày 26 tháng 6 năm 1953, Beria bị bắt tại một cuộc họp của Đoàn chủ tịch, sau sự chuẩn bị quân sự rộng rãi của Khrushchev và các đồng minh của ông. Beria bị xét xử bí mật và bị hành quyết vào tháng 12 năm 1953 cùng với 5 cộng sự thân cận của mình. Vụ hành quyết Beria được coi là lần cuối cùng kẻ thua cuộc trong cuộc tranh giành quyền lực cấp cao nhất của Liên Xô phải trả giá bằng mạng sống.

Vào [[tháng 9]] năm 1953 Khrushchev được bầu làm Bí thư thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Tại Đại hội lần thứ XX Đảng Cộng sản Liên Xô, ông đã đọc [[Về sùng bái cá nhân và những hậu quả của nó|báo cáo về sự sùng bái cá nhân của I.V. Stalin]]. Cuộc tranh giành quyền lực vẫn tiếp tục. Quyền lực của Malenkov nằm trong bộ máy nhà nước trung ương, bộ máy mà ông tìm cách mở rộng thông qua việc tổ chức lại chính phủ, trao thêm quyền lực cho nó với sự tổn hại của Đảng. Ông cũng tìm kiếm sự ủng hộ của công chúng bằng cách hạ giá bán lẻ và giảm mức độ bán trái phiếu cho người dân, vốn từ lâu đã trở thành bắt buộc. Mặt khác, Khrushchev, với cơ sở quyền lực của mình trong Đảng, đã tìm cách củng cố Đảng và vị thế của ông trong Đảng. Trong khi, dưới hệ thống Xô Viết, Đảng phải đứng đầu, nhưng nó đã bị Stalin tiêu hao rất nhiều quyền lực, người đã trao phần lớn quyền lực đó cho chính mình và cho Bộ Chính trị (sau này là Đoàn Chủ tịch). Khrushchev thấy rằng với việc Đoàn Chủ tịch xung đột, Đảng và Ban Chấp hành Trung ương có thể trở lại quyền lực. Khrushchev đã cẩn thận bồi dưỡng các quan chức cấp cao của Đảng và có thể bổ nhiệm những người ủng hộ làm Bí thư Đảng ở địa phương, những người sau đó đã giành được ghế trong Ủy ban Trung ương.

Khrushchev thể hiện mình là một nhà hoạt động thực tế sẵn sàng đương đầu với bất kỳ thử thách nào, trái ngược với Malenkov, người dù tinh vi nhưng lại tỏ ra nhạt nhẽo. Khrushchev đã sắp xếp cho [[Điện Kremlin Moscow|Kremlin]] mở cửa cho công chúng, một hành động gây được "tiếng vang lớn trong công chúng". Trong khi cả Malenkov và Khrushchev đều tìm cách cải cách nông nghiệp, các đề xuất của Khrushchev còn rộng hơn và bao gồm [[Chiến dịch vùng đất trinh nữ]], theo đó hàng trăm nghìn tình nguyện viên trẻ sẽ định cư và làm nông tại các khu vực Tây Siberia và Bắc [[Kazakhstan]]. Mặc dù kế hoạch này cuối cùng đã trở thành một thảm họa khủng khiếp đối với nền nông nghiệp Liên Xô, nhưng bước đầu nó đã thành công. Ngoài ra, Khrushchev còn sở hữu thông tin buộc tội Malenkov, được lấy từ hồ sơ bí mật của Beria. Khi các công tố viên Liên Xô điều tra những hành động tàn bạo trong những năm cuối đời của Stalin, bao gồm cả [[vụ Leningrad]], họ đã tìm thấy bằng chứng về sự liên quan của Malenkov. Bắt đầu từ tháng 2 năm 1954, Khrushchev thay thế Malenkov ở ghế danh dự tại các cuộc họp của Đoàn chủ tịch; vào tháng 6, Malenkov không còn đứng đầu danh sách thành viên Đoàn chủ tịch, sau đó được sắp xếp theo thứ tự bảng chữ cái. Ảnh hưởng của Khrushchev tiếp tục gia tăng, giành được sự trung thành của những người đứng đầu đảng địa phương và người được ông đề cử đứng đầu [[KGB]].

Tại một cuộc họp của Ủy ban Trung ương vào tháng 1 năm 1955, Malenkov bị buộc tội liên quan đến các hành động tàn bạo, và ủy ban đã thông qua một nghị quyết cáo buộc ông ta liên quan đến vụ Leningrad và tạo điều kiện cho Beria lên nắm quyền. Tại một cuộc họp của [[Xô viết tối cao]] vào tháng sau, Malenkov bị giáng chức để nhường chỗ cho Bulganin, trước sự ngạc nhiên của các nhà quan sát phương Tây. Malenkov vẫn ở lại Đoàn Chủ tịch làm Bộ trưởng Bộ Điện lực. Theo người viết tiểu sử Khrushchev, William Tompson, "Vị trí đầu tiên của Khrushchev trong số các thành viên của [[lãnh đạo tập thể]] giờ đây đã vượt quá mọi nghi ngờ hợp lý."

Cuộc chiến giành quyền kiểm soát chính trị thời hậu Stalin đã định hình lại chính sách đối ngoại. Có nhiều chủ nghĩa hiện thực hơn và ít trừu tượng về hệ tư tưởng hơn khi đối mặt với các tình huống ở châu Âu và Trung Đông. Cuộc tấn công "bài phát biểu bí mật" của Khrushchev nhằm vào Stalin năm 1956 là tín hiệu cho việc từ bỏ các nguyên tắc của chủ nghĩa Stalin và xem xét các lựa chọn mới, bao gồm cả việc can dự nhiều hơn vào Trung Đông. Khrushchev khi nắm quyền đã không tiết chế tính cách của mình - ông vẫn là người khó đoán và được khuyến khích bởi những thành công ngoạn mục trong không gian. Ông cho rằng điều đó sẽ mang lại cho Liên Xô uy tín trên thế giới, dẫn đến những tiến bộ nhanh chóng của Cộng sản ở Thế giới thứ ba. Chính sách của Khrushchev vẫn bị hạn chế do nhu cầu duy trì sự ủng hộ của Đoàn chủ tịch và xoa dịu quần chúng Liên Xô không rõ ràng nhưng hay phản kháng, những người rất phấn khích trước Sputnik nhưng cũng yêu cầu [[mức sống]] cao hơn trên thực địa.

===Những chính sách nông nghiệp===
Khrushchev đã trở thành một nhà thập tự chinh rất nhiệt tình trong việc trồng ngô ([[ngô]]). Ông đã thành lập một viện ngô ở Ukraine và ra lệnh trồng ngô hàng nghìn ha trong [[Chiến dịch Vùng đất trinh nữ|Vùng đất trinh nữ]] . Năm 1955, Khrushchev ủng hộ vành đai ngô kiểu Iowa ở Liên Xô và một phái đoàn Liên Xô đã đến thăm Hoa Kỳ. bang vào mùa hè năm đó. Người đứng đầu phái đoàn đã được tiếp cận bởi nông dân và người bán hạt giống ngô [[Roswell Garst]], người đã thuyết phục ông đến thăm [[Khu di tích lịch sử trang trại Roswell và Elizabeth Garst|trang trại lớn của Garst]]. Người Iowan đã đến thăm Liên Xô, nơi ông trở thành bạn của Khrushchev, và Garst đã bán Liên Xô  ngô giống. Garst cảnh báo Liên Xô trồng ngô ở phần phía nam của đất nước và đảm bảo có đủ lượng phân bón dự trữ, [[thuốc trừ sâu]]s, và [[thuốc diệt cỏ]]s. Tuy nhiên, điều này đã không được thực hiện, vì Khrushchev đã tìm cách trồng ngô ngay cả ở [[Siberia]], và mà không cần các hóa chất cần thiết. Thử nghiệm ngô không thành công lớn, và sau đó ông phàn nàn rằng các quan chức quá nhiệt tình, muốn làm hài lòng ông, đã trồng trọt quá mức mà không đặt nền tảng thích hợp, và "kết quả là ngô bị mất uy tín như một loại cây trồng

Khrushchev tìm cách xóa bỏ các Trạm máy kéo (MTS), nơi không chỉ sở hữu hầu hết các máy nông nghiệp lớn như máy liên hợp và máy kéo mà còn cung cấp các dịch vụ như cày xới, và chuyển giao thiết bị và chức năng của chúng cho các *kolkhoz* và *sovkhoz* (các trang trại nhà nước). Sau một thử nghiệm thành công liên quan đến MTS phục vụ một *kolkhoz* mỗi cái lớn, Khrushchev đã ra lệnh chuyển đổi dần dần—nhưng sau đó lại ra lệnh rằng sự thay đổi diễn ra với tốc độ chóng mặt. Trong vòng ba tháng, hơn một nửa số cơ sở MTS đã bị đóng cửa và *kolkhoz* được yêu cầu mua lại thiết bị, không giảm giá cho các máy cũ hoặc xuống cấp. Nhân viên MTS, không muốn ràng buộc mình với *kolkhoz* và mất quyền lợi của nhân viên nhà nước và quyền thay đổi công việc của họ, chạy trốn đến các thành phố, tạo ra sự thiếu hụt những người điều hành lành nghề. Chi phí máy móc, cộng với chi phí xây dựng nhà kho và thùng nhiên liệu cho thiết bị, làm nghèo đi nhiều * kolkhoz *. Các trạm sửa chữa không được cung cấp đầy đủ. Không có MTS, thị trường thiết bị nông nghiệp của Liên Xô tan rã vì *kolkhoz* giờ không có tiền người mua lành nghề cũng không mua thiết bị mới.
Vào tháng 6 năm 1962, giá lương thực đã tăng lên, đặc biệt là thịt và bơ, từ 25–30%. Điều này khiến dư luận bất bình. Tại thành phố miền nam nước Nga [[Novocherkassk]] ([[Vùng Rostov]]), sự bất mãn này đã leo thang thành một cuộc đình công và nổi dậy chống lại chính quyền. Cuộc nổi dậy đã bị quân đội dập tắt, dẫn đến [[Vụ thảm sát Novocherkassk|một vụ thảm sát]] giết chết 22 người và làm bị thương 87 người theo tài khoản chính thức của Liên Xô. Ngoài ra, 116 người biểu tình đã bị kết tội tham gia và 7 người trong số họ bị hành quyết. Thông tin về cuộc nổi dậy đã bị đàn áp hoàn toàn ở Liên Xô, nhưng đã lan truyền khắp [[Samizdat]] và làm tổn hại danh tiếng của Khrushchev ở phương Tây.

===Chính sách đối ngoại và quốc phòng===
Từ năm 1950 đến năm 1953, Khrushchev ở vòng trong của Điện Kremlin có vị trí thuận lợi để quan sát và đánh giá chặt chẽ chính sách đối ngoại của Stalin. Khrushchyov coi toàn bộ Chiến tranh Lạnh là một sai lầm nghiêm trọng của Stalin. Về lâu dài, nó tạo ra một cuộc đấu tranh quân sự hóa với NATO, một liên minh tư bản chủ nghĩa mạnh mẽ hơn. Cuộc đấu tranh đó hoàn toàn không cần thiết và rất tốn kém đối với Liên Xô. Nó chuyển hướng sự chú ý khỏi thế giới đang phát triển trung lập, nơi có thể đạt được tiến bộ, và nó làm suy yếu mối quan hệ của Moskva với các vệ tinh Đông Âu. Về cơ bản, Khrushchyov lạc quan hơn nhiều về tương lai so với Stalin hay Molotov, và là một người theo chủ nghĩa quốc tế hơn. Ông tin rằng các tầng lớp lao động và các dân tộc bình thường trên thế giới cuối cùng sẽ tìm được con đường tiến tới chủ nghĩa xã hội và thậm chí là chủ nghĩa cộng sản, và cho rằng các cuộc xung đột như Chiến tranh Lạnh đã khiến họ không chú ý đến mục tiêu cuối cùng này. Thay vào đó, chung sống hòa bình đã được tán thành, hoặc kiểu mà chính [[Vladimir Lenin|Lenin]] đã thực hiện lúc đầu. Điều đó sẽ cho phép Liên Xô và các quốc gia vệ tinh xây dựng nền kinh tế và mức sống của họ. Nói một cách cụ thể, Khrushchyov quyết định rằng Stalin đã mắc một loạt sai lầm, chẳng hạn như đặt áp lực mạnh tay ở [[Thổ Nhĩ Kỳ]] và [[Iran]] vào năm 1945 và 1946, và đặc biệt là áp lực nặng nề đối với Berlin dẫn đến thất bại ở Berlin và phong tỏa vào năm 1948. Khrushchev hài lòng rằng khi Malenkov thay thế Stalin vào năm 1953, ông đã nói về mối quan hệ tốt đẹp hơn với phương Tây, đồng thời xây dựng mối quan hệ với các phong trào của Đảng Cộng sản ở các thuộc địa châu Âu đế quốc sẽ sớm trở thành các quốc gia độc lập trên khắp [[Châu Phi]] và [[Châu Á]]. Đức là một vấn đề lớn đối với Khrushchyov, không phải vì ông lo sợ một cuộc xâm lược của NATO về phía đông, mà vì nó làm suy yếu chế độ Đông Đức, vốn yếu kém về kinh tế so với tiến bộ kinh tế của Tây Đức. Khrushchev đổ lỗi cho Molotov vì đã không thể giải quyết xung đột với [[Cộng hòa Liên bang Xã hội Chủ nghĩa Nam Tư|Nam Tư]], và phần lớn phớt lờ nhu cầu của các vệ tinh cộng sản Đông Âu.
Khrushchev chọn Áo như một cách để nhanh chóng đi đến thỏa thuận với NATO. Nó trở thành một quốc gia nhỏ bị trung lập về kinh tế gắn liền với phương Tây nhưng trung lập về mặt ngoại giao và không có mối đe dọa nào.

Khi Khrushchev nắm quyền, thế giới bên ngoài vẫn biết rất ít về ông ta, và ban đầu không mấy ấn tượng về ông ta. Dáng người thấp, nặng nề và mặc những bộ vest không vừa vặn, ông "tỏa năng lượng chứ không phải trí tuệ", và bị nhiều người coi là một gã hề không trụ được lâu. Ngoại trưởng Anh [[Harold Macmillan]] tự hỏi, "Làm thế nào mà người đàn ông to béo, tầm thường với đôi mắt lợn và nói không ngừng này lại có thể trở thành người đứng đầu— vị Sa hoàng khao khát của tất cả hàng triệu người đó?"

Người viết tiểu sử Khrushchev Tompson đã mô tả nhà lãnh đạo hay thay đổi này:
<blockquote>
Ông có thể quyến rũ hoặc thô tục, sôi nổi hoặc ủ rũ, ông thường thể hiện cơn thịnh nộ trước công chúng (thường là giả tạo) và có lối hùng biện cao vút. Nhưng bất kể anh ấy là ai, tuy nhiên, anh ấy đã trải qua, anh ấy nhân văn hơn người tiền nhiệm của mình hoặc thậm chí hơn hầu hết những người đồng cấp nước ngoài của ông, và đối với phần lớn thế giới, điều đó đủ để khiến Liên Xô có vẻ ít bí ẩn hoặc ít đe dọa hơn.
</blockquote>

====Hoa Kỳ và NATO====
=====Mối quan hệ ban đầu và Hoa Kỳ thăm (1957–1960)=====
Khrushchev đã tìm kiếm một giải pháp lâu dài cho vấn đề một nước Đức bị chia cắt và của [[Tây Berlin]] nằm sâu trong lãnh thổ Đông Đức. Vào tháng 11 năm 1958, gọi Tây Berlin là "khối u ác tính", ông cho Hoa Kỳ, Vương quốc Anh và [[Pháp]] sáu tháng để ký kết hiệp ước hòa bình với cả hai quốc gia Đức và Liên Xô. Nếu một hiệp ước không được ký kết, Khrushchev tuyên bố, Liên Xô sẽ ký kết một hiệp ước hòa bình với Đông Đức. Điều này sẽ khiến Đông Đức, vốn không phải là một bên tham gia các hiệp ước cho phép các cường quốc phương Tây tiếp cận Berlin, nắm quyền kiểm soát các tuyến đường đến thành phố. Họ đề xuất biến Berlin thành một thành phố tự do, nghĩa là không có lực lượng quân sự bên ngoài nào đóng quân ở đó. Tây Đức, Hoa Kỳ và Pháp phản đối mạnh mẽ tối hậu thư, nhưng Anh muốn coi đó là điểm khởi đầu cho các cuộc đàm phán. Không ai muốn mạo hiểm chiến tranh về vấn đề này. Theo yêu cầu của Anh, Khrushchev đã gia hạn và cuối cùng hủy bỏ tối hậu thư, vì vấn đề Berlin đã trở thành một phần trong chương trình nghị sự phức tạp của các cuộc gặp thượng đỉnh cấp cao.
Khrushchev đã tìm cách giảm mạnh mức độ vũ khí thông thường và bảo vệ Liên Xô bằng tên lửa. Ông tin rằng nếu không có quá trình chuyển đổi này, quân đội Liên Xô khổng lồ sẽ tiếp tục ngốn tài nguyên, khiến cho mục tiêu cải thiện cuộc sống của Liên Xô của Khrushchev khó đạt được. Ông từ bỏ kế hoạch của Stalin về một lực lượng hải quân lớn vào năm 1955, tin rằng những con tàu mới cũng sẽ như vậy. dễ bị tổn thương trước một cuộc tấn công thông thường hoặc hạt nhân. Tháng 1 năm 1960, ông tận dụng mối quan hệ được cải thiện với Hoa Kỳ. ra lệnh giảm một phần ba quy mô lực lượng vũ trang Liên Xô, cho rằng vũ khí tiên tiến sẽ bù đắp cho số quân bị mất. Trong khi đơn thuốc của thanh niên Liên Xô vẫn còn có hiệu lực, việc miễn nghĩa vụ quân sự ngày càng trở nên phổ biến, đặc biệt là đối với sinh viên.


Campbell Craig và [[Sergey Radchenko]] lập luận rằng Khrushchev nghĩ rằng các chính sách như [[Tiêu diệt được đảm bảo lẫn nhau|Tiêu diệt được đảm bảo lẫn nhau (MAD)]] là quá nguy hiểm đối với Liên Xô. Cách tiếp cận của ông không làm thay đổi nhiều chính sách đối ngoại hay học thuyết quân sự của ông nhưng rõ ràng là quyết tâm của ông trong việc lựa chọn các phương án giảm thiểu rủi ro chiến tranh. Liên Xô có rất ít [[ICBM|tên lửa đạn đạo xuyên lục địa]] (ICBM); Mặc dù vậy, Khrushchev đã công khai khoe khoang về các chương trình tên lửa của Liên Xô, nói rằng vũ khí của Liên Xô rất đa dạng và phong phú. Bí thư thứ nhất hy vọng rằng nhận thức của công chúng rằng Liên Xô đi trước sẽ gây áp lực tâm lý lên phương Tây dẫn đến nhượng bộ chính trị. Chương trình không gian của Liên Xô, mà Khrushchev kiên quyết ủng hộ, dường như đã xác nhận tuyên bố của ông khi Liên Xô phóng [[Sputnik 1]] vào quỹ đạo, một kỳ tích khiến thế giới kinh ngạc. Khi rõ ràng rằng vụ phóng là có thật và Sputnik 1 đã đi vào quỹ đạo, các chính phủ phương Tây kết luận rằng chương trình ICBM của Liên Xô đã tiến xa hơn thực tế. Khrushchev đã thêm vào sự hiểu lầm này bằng cách tuyên bố trong một cuộc phỏng vấn tháng 10 năm 1957 rằng Liên Xô có tất cả các tên lửa, với bất kỳ công suất nào, mà nó cần.
trong nhiều năm

====U-2 và khủng hoảng Berlin (1960–1961)====


Một chất gây khó chịu liên tục ở Liên Xô-Mỹ các mối quan hệ là việc máy bay do thám [[Lockheed U-2|U-2]] của Mỹ bay qua Liên Xô. Ngày 9-4-1960, Mỹ đã nối lại các chuyến bay như vậy sau một thời gian dài nghỉ ngơi. Trước đây, Liên Xô đã phản đối các chuyến bay nhưng đã bị Washington phớt lờ. Hài lòng với điều mà ông nghĩ là mối quan hệ cá nhân bền chặt với Eisenhower, Khrushchev bối rối và tức giận trước việc nối lại các chuyến bay, và kết luận rằng họ đã được [[CIA]] Giám đốc [[Allen Dulles]] ra lệnh mà không có Hoa Kỳ. kiến thức của tổng thống. Nikita Khrushchev đã lên kế hoạch đến thăm Hoa Kỳ để gặp Tổng thống Eisenhower, tuy nhiên, chuyến thăm đã bị hủy bỏ khi [[Lực lượng Phòng không Liên Xô]] hạ bệ Hoa Kỳ U-2. Vào ngày 1 tháng 5, một chiếc U-2 [[U-2khủng hoảng năm 1960|bị bắn hạ]], phi công của nó, [[Francis Gary Powers]], bị bắt sống. Tin rằng Powers đã bị giết, Hoa Kỳ thông báo rằng một chiếc máy bay thời tiết đã bị mất gần biên giới Thổ Nhĩ Kỳ-Liên Xô. Khrushchev có nguy cơ phá hủy hội nghị thượng đỉnh, dự kiến khai mạc vào ngày 16 tháng 5 tại Paris, nếu ông tuyên bố vụ bắn hạ, nhưng sẽ trông yếu ớt trong mắt quân đội và lực lượng an ninh của ông nếu ông không làm gì. Cuối cùng, vào ngày 5 tháng 5, Khrushchev công bố vụ bắn hạ và bắt giữ Powers, đổ lỗi cho "giới đế quốc và quân phiệt có thành trì là Lầu Năm Góc" đã thực hiện vụ bay quá mức này, đồng thời cho rằng chiếc máy bay đã được gửi đi mà Eisenhower không hề hay biết. Eisenhower không thể nghĩ rằng có những phần tử bất hảo trong Lầu Năm Góc đang hoạt động mà ông không hề hay biết, và thừa nhận rằng ông đã ra lệnh thực hiện các chuyến bay, gọi chúng là "một sự cần thiết khó chịu". Việc thừa nhận đã khiến Khrushchev choáng váng và biến vụ U-2 từ một chiến thắng khả dĩ thành một thảm họa đối với ông, và ông thậm chí còn kêu gọi Hoa Kỳ. Đại sứ [[Llewellyn Thompson]] để được giúp đỡ.

Khrushchev vẫn chưa quyết định phải làm gì tại hội nghị thượng đỉnh ngay cả khi ông đã đáp chuyến bay tới Paris. Cuối cùng, ông quyết định, sau khi tham khảo ý kiến của các cố vấn trên máy bay và các thành viên Đoàn chủ tịch ở Moscow, yêu cầu Eisenhower xin lỗi và hứa rằng sẽ không có thêm chuyến bay nào của U-2 trong không phận Liên Xô. Cả Eisenhower và Khrushchev đều không liên lạc với bên kia trong những ngày trước hội nghị thượng đỉnh, và tại hội nghị thượng đỉnh, Khrushchev đã đưa ra yêu cầu của mình và tuyên bố rằng hội nghị thượng đỉnh không có mục đích gì nên hoãn lại từ sáu đến tám tháng, rằng là cho đến sau [[Cuộc bầu cử tổng thống Hoa Kỳ năm 1960]]. Mỹ. tổng thống không đưa ra lời xin lỗi nào, nhưng tuyên bố rằng các chuyến bay đã bị đình chỉ và sẽ không tiếp tục, đồng thời gia hạn [[Hiệp ước về Bầu trời Mở|Bầu trời Mở]] của ông ấy về quyền bay qua chung. Điều này là không đủ đối với Khrushchev, người đã rời hội nghị thượng đỉnh. Eisenhower cáo buộc Khrushchev "phá hoại cuộc họp này, nơi mà rất nhiều hy vọng của thế giới đã đặt vào đó".  Chuyến thăm của Eisenhower tới Liên Xô, nơi mà thủ tướng thậm chí đã xây dựng một sân gôn nên Hoa Kỳ tổng thống có thể thưởng thức môn thể thao yêu thích của mình, đã bị Khrushchev hủy bỏ.

Khrushchev thực hiện chuyến thăm thứ hai và cũng là chuyến thăm cuối cùng tới Hoa Kỳ vào tháng 9 năm 1960. Ông không nhận được lời mời nào nhưng đã tự bổ nhiệm mình làm trưởng phái đoàn Liên Hợp Quốc của Liên Xô. Ông đã dành phần lớn thời gian thời gian của anh ấy để tán tỉnh các quốc gia [[Thế giới thứ ba]] mới vừa giành được độc lập. The U.S. giới hạn của ông ở đảo [[Manhattan]], với các chuyến thăm đến một điền trang thuộc sở hữu của Liên Xô trên [[Long Island]]. [[sự cố đập giày]] khét tiếng xảy ra trong một cuộc tranh luận vào ngày 12 tháng 10 về một nghị quyết của Liên Xô lên án chủ nghĩa thực dân. Khrushchev đã vô cùng tức giận trước tuyên bố của đại biểu [[Philippines]] [[Lorenzo Sumulong]] cáo buộc Liên Xô áp dụng tiêu chuẩn kép bằng cách chê bai chủ nghĩa thực dân trong khi thống trị Đông Âu. Khrushchev đòi quyền trả lời ngay lập tức và cáo buộc Sumulong là "tay sai xu nịnh của đế quốc Mỹ". Sumulong tiếp tục bài phát biểu của mình và cáo buộc Liên Xô đạo đức giả. Khrushchev giật mạnh chiếc giày của mình và bắt đầu đập nó xuống bàn. Hành vi này của Khrushchev đã gây tai tiếng cho phái đoàn của ông.



Việc trì hoãn vô thời hạn hành động đối với Berlin là không thể chấp nhận được đối với Khrushchev nếu không vì lý do nào khác ngoài việc Đông Đức đang bị "chảy máu chất xám" liên tục khi những người Đông Đức có học thức cao chạy trốn về phía tây qua Berlin. Trong khi [[Biên giới Nội địa Đức|ranh giới giữa hai quốc gia Đức]] đã được củng cố ở những nơi khác, Berlin, do bốn cường quốc Đồng minh quản lý, vẫn mở. Được khuyến khích bởi các tuyên bố từ cựu Hoa Kỳ Đại sứ tại Moscow [[Charles E. Bohlen]] và [[Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Hoa Kỳ]] Chủ tịch [[J. William Fulbright]] rằng Đông Đức có mọi quyền đóng cửa biên giới của mình, điều mà Chính quyền Kennedy không từ chối, Khrushchev đã ủy quyền cho nhà lãnh đạo Đông Đức [[Walter Ulbricht]] bắt đầu xây dựng cái được gọi là [[Bức tường Berlin]] , sẽ bao quanh Tây Berlin. Công tác chuẩn bị xây dựng được thực hiện hết sức bí mật, và biên giới bị phong tỏa vào rạng sáng Chủ nhật, ngày 13 tháng 8 năm 1961, khi hầu hết công nhân Đông Đức kiếm được ngoại tệ mạnh khi làm việc ở Tây Berlin sẽ ở nhà của họ. Bức tường là một thảm họa tuyên truyền, và đánh dấu sự kết thúc nỗ lực của Khrushchev nhằm ký kết một hiệp ước hòa bình giữa Bốn cường quốc và hai quốc gia Đức. [[Hiệp ước cuối cùng Dàn xếp tôn trọng nước Đức|Hiệp ước đó]] sẽ không được ký kết cho đến tháng 9 năm 1990, như một khúc dạo đầu ngay lập tức cho [[thống nhất nước Đức]].

Khrushchev nắm những chức vụ này cho tới ngày [[14 tháng 10]] năm [[1964]], khi Hội nghị toàn thể tháng 10 Ban Chấp hành Trung ương được tổ chức với sự vắng mặt của ông. Khrushchev nghỉ hưu, thôi các chức vụ đảng và nhà nước "do tình trạng sức khỏe".. Phó Chủ nhiệm Phòng Quan hệ với các đảng công nhân và cộng sản của các nước xã hội chủ nghĩa thuộc Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô [[Nikolay Nikolayevich Mesyatsev]] nhớ lại: 

Sau khi thôi chức, tên của Khrushchev không hề "được nhắc tới" trong hơn 20 năm (cũng như tên của [[Iosif Vissarionovich Stalin|Stalin]] và nhất là tên của [[Georgy Maksimilianovich Malenkov|Malenkov]]); trong [[Đại Bách khoa toàn thư Xô viết]] chỉ có đôi dòng ngắn gọn nói về Khrushchev như sau: *Trong hoạt động của ông có các nhân tố của chủ nghĩa chủ quan và ý chí luận''. Đã có tranh luận về hoạt động của Khrushchev trong Cuộc cải tổ. Theo đó Khrushchev nổi bật với vai trò "người tiên phong" của cuộc cải tổ, và người ta cũng đã xét đến vai trò cá nhân của Khrushchev trong các vụ đàn áp, cũng như xét các mặt tiêu cực trong việc lãnh đạo của ông. Hồi ký của Khrushchev mà ông viết nhờ tiền lương hưu đã được đăng ở các tạp chí Xô viết. Ông qua đời vào ngày 11 tháng 9 năm 1971 tại Moskva sau một cơn đau tim.

## Chú thích

## Tham khảo

### Thư mục
;Ấn bản

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

;Nguồn khác

* 
* 
*  (fee for article)
* 
*  (fee for article)
* 
* 

## Liên kết ngoài

*Bảng niên biểu Krushchyov N.S (tiếng Nga)
*Nikita Sergeyevich Khrushchyov trên trang Peoples.ru
*Năm cuộc bầu cử của Nikita Sergeyevich Khrushchyov, G. Popov, N. Adzhubey, «Наука и жизнь» № 1, 2008
*Toàn văn báo cáo "Về tệ sùng bái cá nhân và hậu quả của nó".
*Dzhuzeppe Boffa, «От СССР к России. История неоконченного кризиса. 1964—1994» Глава I — «Брежнев, Косыгин и общество на распутье»
*ДЕСЯТИЛЕТИЕ Н. С. ХРУЩЁВА trên trang Thư viện khoa lịch sử Đại học Quốc gia Sankt-Peterburg SPbGU
*Khrushchyov trên trang "Hợp tuyển tự xuất bản" («Антология самиздата»)
*Евгений Жирнов «Собрались и мажете говном»
*Hồi ký của con trai cựu Bí thư thứ nhất BCH TƯ Đảng cộng sản Liên Xô và Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô N.S. Khrushchyov 
*Andrey Konchalovskiy. Đáng nhớ. Nikita Khrushchyov. (video on youtube)
*Người ta đặt tượng đài Khrushchyov ở Groznym