open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kiểm tra Solovay-Strassen

**Kiểm tra Solovay-Strassen** là một trong các phương pháp kiểm tra tính nguyên tố theo xác suất do Robert M. Solovay và Volker Strassen phát triển.
## Ký hiệu Legendre và tiêu chuẩn Euler
### [[Ký hiệu Legendre]]
Legendre đưa ra ký hiệu mang tên ông cho số nguyên tố lẻ *p* và số nguyên *a* 
:\left(\frac{a}{p}\right) 
là
* 0 nếu *p* chia hết *a*;
* 1 nếu *a* là một bình phương đúng modulo *p* — nghĩa là nếu tồn tại số nguyên *k* sao cho *k*2 ≡ *a* (mod *p*); 
* −1 nếu *a* không là bình phương đúng modulo *p*.

### Tiêu chuẩn Euler
Euler chứng minh rằng với mọi số nguyên tố *p* và số a, 1 \le a ,

:\left(\frac{a}{p}\right) \equiv a^{(p-1)/2}\pmod p

## Ký hiệu Jacobi và số giả nguyên tố Euler
### Ký hiệu Jacobi
Ký hiệu Jacobi là mở rộng của Ký hiệu Legendre cho số tự nhiên lẻ *n*. Giả sử
: p_1^{\alpha_1}p_2^{\alpha_2}\cdots p_k^{\alpha_k} 
là dạng phân tích tiêu chuẩn của *n* và số nguyên *a* bất kỳ, ký hiẹu Jacobi 
:\left(\frac{a}{n}\right) = \left(\frac{a}{p_1}\right)^{\alpha_1}\left(\frac{a}{p_2}\right)^{\alpha_2}\cdots \left(\frac{a}{p_k}\right)^{\alpha_k}

### Số giả nguyên tố Euler
Xem tiêu chuẩn Euler là mệnh đề Q(p,a). Khi đó Q(p,a) đúng với mọi số nguyên tố *p* và mọi số tự nhiên *a*, 1 \left(\frac{a}{n}\right) \equiv a^{(n-1)/2}\pmod n 
trong đó \left(\frac{a}{n}\right) là ký hiệu Jacobi.

## Kiểm tra Solovay-Strasen
### Solovay-Strasen test
:**INPUTS**: *n*: là số tự nhiên lẻ
:**OUTPUT**: FALSE nếu *n* là hợp số, nếu không TRUE
# Chọn *a* ngẫu nhiên trong khoảng[1,*n*-1]
# Tính ký hiệu Jacobi J=\left(\frac{a}{n}\right)
# Tính x =a (n-1)/2 mod n
# Nếu *J* ≠ *x* thì trả về FALSE
:nếu khác trả về TRUE.

### Xác suất sai
* **Định lý**: Nếu *n* là hợp số lẻ thì tồn tại không quá \frac {\phi (n)} 2 số tự nhiên dương *a* nhỏ hơn *n*, nguyên tố cùng nhau với n sao cho *n* là số giả nguyên tố Euler cơ sở a. 
* Gọi A là biến cố "*Số nguyên lẻ n là hợp số*"; B là biến cố: "*Thuật toán Solova-Strassen trả lời TRUE*".
* Xác suất điều kiện P(B|A) \le \frac 1 2.
* Tương tự phép thử Miller-Rabin tính được xác suất sai của phép thử Solova-Strasen là
:::P(A|B)=\frac {P(B|A)*P(A)}{P(B|A)P(A)+P(\overline A)}
:::P(A|B)\approx \frac {P(B|A)*(\ln n-2)}{P(B|A)*(\ln n-2)+2}
(Tham khảo: Douglas R. Stisnon. Cryptography Theory and Practice.)

## Kiểm tra Solovar-Strasen lặp
## Xem thêm
* Kiểm tra Miller-Rabin

## Chú thích

## Tham khảo
Rừng khộp

**Rừng khộp** hay còn gọi **rừng thưa lá rộng rụng lá theo mùa** là loại rừng đặc trưng của một số nước Đông Nam Á lục địa trong điều kiện có một mùa mưa úng nước và một mùa khô khắc nghiệt. Tổ thành rừng khộp với các loài cây thuộc họ Dầu (Dipterocarpaceae) chiếm ưu thế, rụng lá trong mùa khô.

Về tên gọi "rừng khộp" thì chữ "khộp" là phiên âm từ Tiếng Lào, có nghĩa là nghèo. Vậy "rừng khộp" nghĩa là rừng nghèo.

Ở rừng khộp, cây rừng phát triển mạnh vào mùa mưa và rụng lá vào mùa khô. Vào mùa khô cây lá rụng nhiều, ở mặt đất lại thường là các loại cỏ, le và cây con mọc dày đặc nên loại rừng này cực kỳ dễ cháy. Tuy nhiên, chính lửa rừng lại là yếu tố tích cực làm quả cây có đủ điều kiện để nảy mầm và tạo nên sức tái sinh mãnh liệt của rừng khộp. Vào mùa khô, rừng trơ trụi lá, đất đai khô cằn, các dòng suối trong rừng hầu hết đều cạn kiệt, nhìn như những khu rừng chết, nhưng chỉ cần có một cơn mưa thoáng qua là cả khu rừng lập tức bừng màu xanh trở lại.

## Rừng khộp ở Việt Nam

Loại rừng thưa và thoáng này thường phân bố ở những vùng có khí hậu chia thành hai mùa rõ rệt. Tại Việt Nam, rừng khộp được phân bố chủ yếu ở Tây Nguyên, vùng duyên hải Nam Trung Bộ và Nam Bộ. Trong đó, Tây Nguyên là nơi có diện tích lớn nhất và đặc trưng nhất với khoảng 500.000 ha phân bố từ Nam cao nguyên Pleiku đến Tây Ninh. Nơi có diện tích rừng khộp lớn nhất nước ta là huyện Ea Súp thuộc tỉnh Đắk Lắk với 357.114 ha. Tầm quan trọng của rừng khộp cũng đã được thừa nhận thông qua việc thành lập VQG Yok Đôn tại huyện Buôn Đôn tỉnh Đắk Lắk. Đây là VQG duy nhất ở Việt Nam bảo tồn loại rừng đặc biệt này.

Rừng khộp tại Việt Nam có cấu trúc tầng tán đơn giản chỉ gồm 2 tầng tán, tầng ưu thế sinh thái gồm các cây gỗ, tầng dưới tán là các cây bụi và cây cỏ. Trong mùa khô nhiệt độ trong rừng khộp sẽ thấp hơn ngoài đất trống là 0,1&nbsp;°C, vào mùa mưa thì ngược lại nhiệt độ trong rừng sẽ cao hơn bên ngoài đất trống từ 0,7 - 1,7&nbsp;°C.

SA7 là một trong những tiểu khu sinh thái quan trọng cần bảo tồn khẩn cấp Theo như WWF (SA7,WWF 2001) nghĩa là rừng khộp ven biển. Hiện tại đang được bảo tồn tại 3 khu vực là Khu bảo tồn thiên nhiên Bình Châu – Phước Bửu, Khu bảo tồn thiên nhiên Tà Cú, Vườn quốc gia Núi Chúa.

## Thư viện ảnh

Hình:Rungkhop01.JPG|Hồ nước trong rừng khộp mùa mưa 
Hình:Rungkhop02.JPG|Hồ nước trong rừng khộp mùa khô 
Hình:Yokdon01.JPG|Vườn quốc gia Yok Đôn mùa mưa 
Hình:Yokdon8.JPG|Vườn quốc gia Yok Đôn trong mùa khô Tây Nguyên
Hình:Yokdon9.JPG|Vườn quốc gia Yok Đôn mùa khô 

## Xem thêm
* Vườn quốc gia Yok Đôn
* Rừng lá rộng rụng lá
* Rừng lá rộng nửa rụng lá
* Thực vật họ Dầu

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Rừng khộp Tây Nguyên giữa mùa khô - Báo Ảnh Việt Nam
Vòng cực

**Vòng cực** là các đường tưởng tượng trên bề mặt Trái Đất, mà tại các điểm từ các đường này đến hai địa cực đôi khi xảy ra hiện tượng Ngày hay đêm vùng cực (đêm trắng hay ngày không có mặt trời). Trên Trái Đất có hai vòng cực (là vòng cực Bắc và vòng cực Nam). Trong kỷ nguyên J2000 thì các vòng cực này nằm tại vĩ độ 66° 33' (bắc và nam tương ứng). Bề rộng của các vòng cực được xác định theo góc nghiêng của trục tự quay của Trái Đất so với mặt phẳng quỹ đạo của nó (khi coi Mặt Trời là cố định).

Trong ngày đông chí ở Bắc bán cầu (21-22 tháng 12) tại vòng cực Bắc thì Mặt Trời không mọc, còn trong ngày hạ chí của bán cầu này (21-22 tháng 6) thì Mặt Trời không lặn. Tính từ vòng này thì càng gần về phía cực bắc thì hiện tượng này càng kéo dài trong nhiều thời gian hơn. Điều tương ứng cũng diễn ra với các vị trí ở trên vòng cực Nam và các vị trí khác gần hơn về phía Nam cực nhưng diễn ra ngược lại với Bắc bán cầu.

Trên thực tế, do chuyển động không ổn định của Trái Đất trong khoảng không vũ trụ nên các vòng cực không phải là ổn định và thường xuyên biến đổi, vị trí địa lý của nó là không ổn định, thực tế nó dao động trong phạm vi khoảng 2 m trong một ngày và gần 100 m trong một năm. Với sự giúp đỡ của công nghệ hiện đại, vị trí của vòng cực có thể được xác định với độ chính xác cao trong bất kỳ thời điểm nào.

## Xem thêm
* Vĩ tuyến
* Salekhard — thành phố duy nhất trên thế giới nằm tại vĩ độ cao hơn vòng cực Bắc.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Hoa Sơn (định hướng)

**Hoa Sơn** có thể chỉ:

## Địa danh
### Việt Nam
; Địa danh cũ
* Thị trấn Hoa Sơn, huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc
* Xã Hoa Sơn (huyện Ứng Hòa, thành phố Hà Nội); nay là một phần xã Ứng Thiên
* Xã Hoa Sơn, huyện Anh Sơn, tỉnh Nghệ An

### Trung Quốc
* Núi Hoa Sơn, một trong Ngũ Nhạc Danh Sơn của Trung Quốc
* Khu Hoa Sơn, thuộc thành phố Mã An Sơn, tỉnh An Huy

## Tên người
* Hoa Sơn thiên hoàng (; 968-1008), thiên hoàng thứ 65 của Nhật Bản.
* Hậu Hoa Sơn thiên hoàng (), tước hiệu được truy tôn của Hằng Lương thân vương Nhật Bản.
* Hoa Sơn Tướng quân, danh hiệu tại Triều Tiên của hoàng thân Lý Long Tường.

## Xem thêm
* Hóa Sơn (định hướng)
* Hòa Sơn (định hướng)
Danh sách mảng kiến tạo

Dưới đây là **Danh sách các mảng kiến tạo** trên Trái Đất. Các mảng kiến tạo là các mảng của lớp vỏ Trái Đất và phần trên nhất của lớp phủ, cùng nhau được gọi chung là thạch quyển. Các mảng này dày khoảng 100&nbsp;km (60 dặm Anh) và bao gồm 2 kiểu vật liệu chính: lớp vỏ đại dương (còn gọi là *[[vỏ đại dương|quyển sima]]* gồm silic và magiê) và lớp vỏ lục địa (*[[vỏ lục địa|quyển sial]]* từ silic và nhôm). Thành phần của hai kiểu lớp vỏ khác nhau rõ nét, với các loại đá bazan ("mafic") chiếm ưu thế trong lớp vỏ đại dương, trong khi lớp vỏ lục địa lại bao gồm chủ yếu là các loại đá granit có tỷ trọng thấp hơn ("felsic").

Bề mặt Trái Đất bao gồm 15 mảng lớn và 38 mảng nhỏ, tổng cộng là 52 mảng kiến tạo.

## Mảng chính
* Mảng Thái Bình Dương
* Mảng Ấn-Úc
** Mảng Ấn Độ
** Mảng Úc
* Mảng Á-Âu
* Mảng châu Phi
* Mảng Bắc Mỹ
* Mảng Nam Mỹ
* Mảng Nam Cực
* Mảng Ả Rập
* Mảng Caribe
* Mảng Juan de Fuca
* Mảng Scotia
* Mảng Cocos
* Mảng Nazca
* Mảng Philippin
## Mảng phụ
* Mảng biển Aegea
* Mảng Altiplano
* Mảng Amur hay mảng Trung hoa
* Mảng Anatolia
* Mảng đá ngầm Balmoral
* Mảng biển Banda
* Mảng Bird's Head
* Mảng Burma
* Mảng Caroline
* Mảng đá ngầm Conway
* Mảng Phục Sinh (mảng Easter)
* Mảng Futuna
* Mảng Galapagos
* Mảng Hellenic
* Mảng Iran
* Mảng Jan Mayen
* Mảng Juan Fernandez
* Mảng Kermadec
* Mảng Manus
* Mảng Maoke
* Mảng Mariana
* Mảng biển Molucca
* Mảng New Hebrides
* Mảng Niuafo'ou
* Mảng Bắc Andes
* Mảng Bắc Bismarck
* Mảng Okhotsk
* Mảng Okinawa
* Mảng Panama
* Mảng Rivera
* Mảng Sandwich
* Mảng Shetland
* Mảng biển Solomon
* Mảng Somali
* Mảng Nam Bismarck
* Mảng Sunda
* Mảng Timor
* Mảng Tonga
* Mảng Woodlark
* Mảng Dương Tử hay mảng Hoa Nam
### Mảng trong các kiến tạo Sơn
Một vài mô hình xác định thêm một số mảng phụ trong các kiến tạo sơn hiện hành.
* Mảng Adriatic hay mảng Apulia
* Mảng Explorer
* Mảng Gorda

## Mảng cổ đại
* Mảng Baltic
* Mảng Bellingshausen
* Mảng Charcot
* Mảng Cimmeria
* Mảng Farallon
* Mảng Insular
* Mảng Intermontane
* Mảng Izanagi
* Mảng Kula
* Mảng Lhasa
* Mảng phone

## Tham khảo

*Bird P. (2003) ''An updated digital model of plate boundaries''  cũng có ở dạng File PDF khá lớn (13 Mb)
Giải trí

**Giải trí** là hoạt động thẩm mỹ trong thời gian rỗi, nhằm giải tỏa căng thẳng trí não, tạo sự hứng thú cho con người và là điều kiện phát triển con người một cách toàn diện về trí tuệ, thể lực và thẩm mỹ.

## Định nghĩa và phân loại
Hoạt động giải trí nằm trong hệ thống các loại hoạt động của con người; và là hoạt động duy nhất không gắn với nhu cầu sinh học nào.

Theo tác giả Đoàn Văn Chúc, có bốn dạng hoạt động mà con người phải thực hiện, đó là:

* Hoạt động lao động sản xuất để đảm bảo sự tồn tại và phát triển của các cá nhân và của cả xã hội. Đó là nghĩa vụ xã hội của mỗi người.
* Hoạt động thuộc các quan hệ cá nhân trong xã hội như chăm sóc con cái, chăm sóc gia đình, thăm viếng họ hàng, bạn bè... Đó là nghĩa vụ cá nhân của mỗi người.
* Hoạt động thuộc đời sống vật chất của con người như nấu nướng, ăn uống, nghỉ ngơi, vệ sinh cá nhân... Đó là hoạt động thỏa mãn nhu cầu vật chất của mỗi người.
* Hoạt động thuộc đời sống tinh thần của mỗi cá nhân như thưởng thức nghệ thuật, chơi các trò chơi, sinh hoạt tôn giáo... Đó là hoạt động thỏa mãn nhu cầu tinh thần của mỗi người.

Giải trí là dạng hoạt động cuối cùng trong số bốn dạng hoạt động trên. Nó mang tính chất tự do hơn các dạng hoạt động còn lại. Vì không gắn với nhu cầu sinh học nào, nó không hề mang tính cưỡng bức; con người có quyền lựa chọn theo sở thích, trong khuôn khổ hệ chuẩn mực của xã hội. Nó là bước chuyển từ những hoạt động nghĩa vụ, bổn phận sang những hoạt động tự nguyện. Nó đồng thời là những hoạt động không mang tính vụ lợi nhằm mục đích giải tỏa sự căng thẳng tinh thần để đạt tới sự thư giãn, thanh thản trong tâm hồn và cao hơn, đó là sự rung cảm về thẩm mĩ. Thời gian dành cho hoạt động này được gọi là thời gian rỗi.

### Thời gian rỗi
Thời gian dành cho hoạt động giải trí, thời gian rỗi, là những khoảng thời gian mà cá nhân không bị bức bách bởi những nhu cầu sinh tồn, không bị chi phối bởi những nghĩa vụ cá nhân hoặc sự đòi hỏi bởi nhu cầu vật chất. Con người hoàn toàn tự do, thoát khỏi những băn khoăn, lo lắng thường nhật. Khi đó, với sự thanh thản về trí óc, sự bay bổng về tâm hồn, họ tìm đến những hoạt động giải trí.

### Nhu cầu giải trí

Giải trí cũng là nhu cầu của con người vì nó đáp ứng những đòi hỏi bức thiết từ phía cá nhân. Nhu cầu giải trí là động cơ của hoạt động giải trí. Khi xuất hiện nhu cầu giải trí, con người bị thôi thúc hành động để thỏa mãn nhu cầu đó. Nhu cầu giải trí thuộc các bậc cao của thang nhu cầu con người do không gắn liền với sự tồn tại sinh học mà là sự vươn cao, nhằm thỏa mãn nhu cầu tinh thần, tự hoàn thiện và tự khẳng định mình. Nhu cầu giải trí cũng là một bộ phận quan trọng cấu thành các nhu cầu tinh thần

## Lịch sử
Hoạt động kể chuyện thông qua từ, hình ảnh, âm thanh và cử chỉ là một hình thức giải trí đã ra đời từ rất sớm.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Truyện thầy Lazaro Phiền

***Truyện thầy Lazaro Phiền***, tác phẩm của Nguyễn Trọng Quản, được cho là cuốn tiểu thuyết viết bằng chữ Quốc ngữ đầu tiên của Việt Nam.

Cuốn *Truyện thầy Lazaro Phiền* do nhà J. Linage, Libraire-Éditeur đường Catinat Sài Gòn xuất bản năm 1887. Tác giả là người Công giáo trong thời gian giáo dân còn rất ít, và truyện có rất nhiều chi tiết và nhân vật Công giáo.

Truyện tuy ngắn (bản in chỉ trên 50 trang) nhưng có cấu trúc của một cuốn tiểu thuyết Tây phương, và có chủ đề tâm lý nội tâm, là bước đột phá ra khỏi khuôn cấu trúc của truyện xưa.

Hồ Biểu Chánh gọi *Truyện thầy Lazaro Phiền* là một trong ba cuốn tiểu thuyết khiến ông hướng về nghiệp viết văn. (Hai cuốn kia là *[[Hoàng Tố Anh hàm oan]]* của Trần Chánh Chiếu và *[[Phan Yên ngoại sử]]* của Trương Duy Toản.)

## Lược truyện
Trong đất thánh làng Phước Lễ, tỉnh Bà Rịa có một nghĩa địa điêu tàn. Bên cạnh những ngôi mộ các thánh tử vì đạo, có một ngôi với chiếc thánh giá đơn sơ mang tên "Thầy Lazaro Phiền".

Thầy Lazaro Phiền quê tại Đất Đỏ. Năm Phiền ba tuổi thì mồ côi mẹ. Khi đó, giáo dân bị cấm đạo, bị bắt bớ tù đày rất nhiều. Khi Pháp đánh tới Bà Rịa thì 300 giáo dân trong nhà lao bị thảm sát, nhà ngục bị thiêu hủy, chỉ còn mười người sống sót, trong đó có Phiền.

Phiền được một quan ba người Pháp đem về Gia Định cho một linh mục nuôi ăn học. Học trường d'Adran, Phiền kết bạn với Vêrô Liễu, con một ông trùm họ ở Cầu Kho. Qua Vêrô Liễu, Phiền quen cô em họ của Liễu và đem lòng yêu cô này. Lớn lên, hai người kết vợ chồng, chung sống trong nhà Liễu.

Sáu tháng sau, Phiền đi làm thông ngôn tại Bà Rịa. Tại đây, Phiền gặp một cô vợ người Việt của một quan ba Tây. Nàng đem lòng thương yêu Phiền nhưng Phiền cự tuyệt. Nàng ấy bèn viết thư nặc danh tố cáo vợ Phiền tư tình với Vêrô Liễu. Phiền về điều tra, khám phá thư của Liễu hẹn hò với vợ mình.

Nhân dịp được lịnh dẫn lính đi phục kích một vụ cướp ghe, và cùng lúc Liễu đi ghe về Sài Gòn, Phiền sắp đặt cho lính "bắn lầm" giết Liễu.

Xong, Phiền về nhà, đánh thuốc độc cho vợ chết. Vợ bị thuốc độc hành hạ hơn mười một tháng mới chết. Trước khi tắt thở, vợ thầy bình tĩnh nói: "Tôi biết làm sao mà tôi phải chết, song tôi cũng xin Chúa tha thứ cho thầy!"

Giết được "đôi gian phu dâm phụ" nhưng lòng Phiền vẫn không an, chán đời đen bạc, Phiền bỏ việc đi tu tại nhà thờ họ Tân Định.

Phải mười một năm sau, thầy Phiền ghé qua Bà Rịa thăm chốn cũ nơi xưa, Phiền mới nhận được thư một phụ nữ. Đó là thư của vợ quan ba Tây năm xưa. Bà thú tội đã vu cáo vợ thầy, giả nét chữ của Liễu và gài thư giả mạo trong áo vợ thầy Phiền. Nhưng vẫn không toại nguyện vì thầy không đến với bà mà lại bỏ đi tu.

Đọc xong bức thư thú tội này, thầy Phiền chết đi trong nỗi ân hận không nguôi với tội ác tày trời của mình.

## Chú thích

## Tham khảo

*
Trường d'Adran

**Trường d'Adran**, tên tiếng Việt của **Collège d'Adran** hay **École d’Adran**, là hai trường trung học cùng tên tại Việt Nam thời Pháp thuộc, một ở Sài Gòn và một ở Đà Lạt: 
* Trường d'Adran Sài Gòn
* Trường d'Adran Đà Lạt
Folding@home

**Folding@home** (tiếng Anh của "sự xoắn lại tại nhà") là một dự án tính toán phân bố để xây dựng các mô hình cấu trúc protein, một thuật toán tiêu tốn nhiều tài nguyên CPU. Dự án bắt đầu ngày 1 tháng 10 năm 2000 và hiện nay dưới sự quản lý của Greg Bowman, học trò cũ của Vijay Pande.
, ở Đại học Pennsylvania. Cùng với SETI@home, Folding@home là một trong những dự án tính toán phân bố lớn nhất trên thế giới. Mục đích của dự án này là "Tìm hiểu sự xoắn lại, hình thành các dạng Protein và các bệnh có liên quan".

## Chú thích

## Xem thêm
* Rosetta@home
* World Community Grid
* BOINC

## Liên kết ngoài
* Cộng đồng Folding@home của Việt Nam  (tiếng Việt)
* Cộng đồng Folding@home (tiếng Anh)
* Wiki về folding@home  (tiếng Anh)
Hội Thừa sai Paris

**Hội Thừa sai Paris** hay **Hội Thừa sai Ba Lê** là tên tiếng Việt dùng để gọi **Société des Missions étrangères de Paris** (nghĩa đen Hội truyền giáo ngoại quốc Paris), là một tổ chức các tu sĩ Công giáo nhận việc truyền giáo tại châu Á. Sách báo còn dùng **Dòng Sai** để chỉ dòng tu này.

Tư tưởng truyền giáo tân thời khai sinh từ hồi thế kỷ 13 với thánh Phanxicô. Phong trào thập tự quân thất bại với việc loan báo Tin Mừng bằng sức mạnh, thì bây giờ Tin Mừng được loan báo bằng tình thương. Sau khi dòng Anh em hèn mọn khởi xướng, các cha dòng Đa Minh cũng gởi người qua truyền giáo bên Á châu. Đà tiến ban đầu bị ngưng lại vào cuối thời trung cổ với hai lý do chính:

# Thế giới đông phương bùng đậy theo hai chiều hướng: đế quốc Hồi giáo bành trướng và Trung quốc thức tỉnh dưới triều nhà Minh năm 168 và họ trục xuất mọi người ngoại quốc về nước. 
# Thế giới Âu châu hỗn độn với các cuộc ly giáo và cuộc chiến Trăm năm.

Trước một tình thế mới trên thế giới, các dòng tu lại mang những phương thức phục vụ khác nhau trong các phần đất truyền giáo, đã đưa đến câu hỏi: Giáo hội Công giáo Rôma có sứ mệnh truyền giáo hay không? Tư tưởng do Giáo hoàng Piô V đề xướng và ngài đặt trọng tâm vào việc truyền giáo. Năm 1568, ngài thành lập tu hội chuyên lo đi truyền giáo. Khi Giáo hoàng Grêgôriô XIII (tên Ugo Buoncompagni, người vùng Bologna nước Ý, 1502-1572-1585) lên kế vị, ngài lập tại Roma một chủng viện dành cho chủng sinh người Hy Lạp, Armenia và Đức. Các chủng sinh sau khi học xong được gửi về hoạt động tại các bản xứ. Năm 1622, Giáo hoàng Grêgôriô XV lại lập nên một hội Hồng y lo việc truyền bá đức tin Congregatio de Propagande fidei. Bộ có trách nhiệm quản trị mọi phần đất truyền giáo. Giáo hoàng Urbanô VIII thành lập thêm một viện đại học truyền giáo đào tạo các thừa sai. Trong bối cảnh vừa ghi trên, dưới sự thúc đẩy của một linh mục dòng Tên, Alexandre de Rhodes, hai linh mục François de Pallu và Lambert de la Motte thành lập năm 1653 một tu hội giáo sĩ mang tên Hội Thừa Sai Ba Lê. Tu hội chọn mục đích gởi người đi truyền giáo tại những nước chưa biết Thiên chúa giáo và đặc biệt bên Á châu. Các cha thừa sai đi đào tạo tại Paris. Khi xong chương trình huấn luyện họ khấn hứa giữ quy chế và ở trong tu hội suốt đời. Họ chỉ dâng lời vĩnh khấn sau khi làm việc ít nhất ba năm trong một xứ truyền giáo.

## Xem thêm
*Hội Thừa sai Việt Nam

## Tham khảo
Đình Đỉnh Lự

**Đình Đĩnh Lữ**, một đình làng ở xã Tân Lộc, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh, là một di tích lịch sử thuộc thế kỷ 16 đã được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia.

Đình được nhân dân quanh vùng dựng lên nhằm tưởng nhớ công ơn của vị tướng chống giặc ngoại xâm là Nguyễn Xí, và còn là nơi dân làng Đĩnh Lữ thực hành tín ngưỡng.

Những năm đầu thế kỷ 20, đình Đĩnh Lữ là nơi tập trung các danh sĩ yêu nước trong vùng để bàn cách chống Pháp như Mai Đình Hòe (tức cụ Quyền Vinh), Hoàng Khoái Lạc, Phan Gần, Mai Cát, Mai Đỉnh, Mai Thi Từ, Nguyễn Thị Duyến, Bùi Thị Tín, Nguyễn Cứ, Nguyễn Cường...

Đình Đĩnh Lữ cũng là địa điểm thành lập chi bộ Đảng Cộng sản Việt Nam sớm nhất của tỉnh Hà Tĩnh (thành lập ngay trong tháng 2 năm 1930). Các đảng viên đầu tiên của Chi bộ là Mai Cát, Nguyễn Cứ, Mai Đỉnh, Phan Gần, Hoàng Khoái Lạc...

Đình này đã từng là nơi trú ẩn của các chiến sĩ cách mạng, một số đã bị tra tấn đến chết như: Phan Gần, Mai Trác bị giặc tra tấn chết ở nhà lao Can Lộc...

Đình Đĩnh Lữ đã được tôn tạo lại khang trang và sạch đẹp, trở thành nhà truyền thống. Đình Đĩnh Lữ là nơi tổ chức các ngày lễ truyền thống - lịch sử của huyện Lộc Hà (nay là Thạch Hà) cũng như của tỉnh Hà Tĩnh.

Đình Đĩnh Lữ là Địa chỉ Đỏ trên quê hương cách mạng Xô viết Nghệ Tĩnh. Hiện nay hình ảnh về đình Đĩnh Lữ đã được Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam trưng bày tại Bảo tàng. Đình Đỉnh Lữ nằm ở xã Tân Lộc huyện Can Lộc (nay là huyện Thạch Hà), tỉnh Hà Tĩnh. Đình Đỉnh Lữ nằm cách trung tâm huyện Can Lộc 8&nbsp;km về phía Đông. Từ thành phố Vinh đi vào theo Quốc lộ 1 đến thị trấn Nghèn, đi về phía Đông 10&nbsp;km là đến di tích. Đình nằm ngoài bìa làng ở phía Tây Nam xã Tân Lộc, phía Bắc giáp làng Kim Anh, phía Tây giáp làng Thụ Lộc, phía Đông giáp xã Bình Lộc.

## Chú thích

## Tham khảo
*
Sputnik

**Sputnik** là một loạt các tàu không gian không người lái do Liên bang Xô Viết phóng lên không gian vào cuối những năm 1950 để thử nghiệm khả năng hoạt động của các vệ tinh tự nhiên.

Tên gọi "Спутник" trong tiếng Nga có nghĩa là "người đồng hành," và "vệ tinh." phát âm tiếng Nga là , phát âm phổ biến theo tiếng Anh là  hoặc .

Sputnik 1 là vệ tinh nhân tạo đầu tiên trên thế giới được Liên bang Xô Viết phóng lên quỹ đạo vào ngày 4 tháng 10 năm 1957.

Sputnik 2 được phóng lên vào ngày 3 tháng 11 năm 1957 và mang theo một sinh vật đầu tiên là một con chó tên là Laika.

## Xem thêm
* Sergei Pavlovich Koroliov - kỹ sư trưởng của Sputnik
* Donald B. Gillies - một trong những người tính toán quỹ đạo của Sputnik I.
## Chú thích

## Liên kết ngoài
* 1958 Video Newsreel of Russian Exhibition of Sputnik III 
* Ray data and Sputnik shock since 1957 - Sputnik over "America" - "new frontier". Sputnik 1 provokes in the "USA" by a very special orbit 
* Sputnik 1
Đặng Quốc Bảo

**Đặng Quốc Bảo** (1 tháng 5 năm 1927 – 15 tháng 9 năm 2024) là một chính khách người Việt Nam. Ông nguyên là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa IV, nguyên Trưởng ban Khoa giáo Trung ương Đảng, nguyên Bí thư thứ nhất Ban chấp hành trung ương Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Minh, thiếu tướng, Phó giáo sư, nguyên Hiệu trưởng kiêm Chính ủy Trường Đại học Kỹ thuật Quân sự.

## Tiểu sử
* Thiếu tướng Đặng Quốc Bảo sinh ngày 1 tháng 5 năm 1927 tại làng Hành Thiện, xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định (nay là xã Xuân Hồng, tỉnh Ninh Bình). Ông có quan hệ họ hàng với Tổng bí thư Trường Chinh (tức Đặng Xuân Khu).
* Ông tham gia Cách mạng tháng 5 năm 1945 và được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1945. 
* Tháng 2 năm 1947, ông nhập ngũ và được cử phụ trách Trường Quân chính, Trưởng ban Chính trị Trung đoàn 140.
* Từ năm 1947 đến năm 1949, là chính trị viên Tiểu đoàn rồi Chính ủy Trung đoàn 88.
* Tháng 4 năm 1954, Chủ nhiệm Chính trị Đại đoàn Quân tiên phong (F308). 
* Tháng 11 năm 1955, ông được bổ nhiệm là Chánh Văn phòng Tổng cục Chính trị.
* Tháng 11 năm 1957, Chính ủy Sư đoàn 308.
* Tháng 12 năm 1962, Chính ủy Cục Công binh Bộ Tổng Tham mưu. 
* Năm 1965, ông giữ chức vụ Chính ủy Sư đoàn 330.
* Năm 1966, Chủ nhiệm Chính trị Quân khu Tây Bắc. Sau đó làm Thư ký Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam.
* Tháng 3 năm 1968, Chính ủy kiêm Hiệu trưởng Trường Đại học Kỹ thuật Quân sự (nay là Học viện Kỹ thuật Quân sự). Ông được thăng quân hàm thiếu tướng năm 1974.
* Tháng 9 năm 1976, ông chuyển ngành sang dân sự giữ chức vụ: Thứ trưởng Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp, Bí thư thứ nhất Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Phó trưởng ban rồi Trưởng ban Khoa giáo Trung ương. 
* Tại Đại hội đại biểu Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ 4 (năm 1976), ông được bầu là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam và được bổ nhiệm chức Trưởng ban Khoa giáo Trung ương Đảng.
* Ông được phong hàm Phó Giáo sư.
* Ông nghỉ hưu tại Hà Nội, Chủ tịch Quỹ bảo trợ Tài năng trẻ Kỹ thuật quân sự Việt Nam. Gia đình ông cư trú tại 17 Phan Đình Phùng, quận Ba Đình, TP Hà nội. Vợ ông là bà Dương Thị Duyên, con gái nhà giáo Dương Quảng Hàm.

## Qua đời
Do tuổi cao, sức yếu ông đã từ trần vào hồi 9h02p ngày 15/9/2024, hưởng thọ 97 tuổi.

## Danh hiệu
*Huân chương Hồ Chí Minh.
*Huân chương Độc lập hạng Nhất.
*Huân chương Quân công (hạng Nhất, Nhì, Ba).
*Huân chương Kháng chiến hạng Nhất...

## Ghi chú
* Thời điểm này là tháng 9 năm 2006.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Lôgarit rời rạc

**Lôgarit rời rạc** là sự tiếp nối của phép tính lôgarit trên trường số thực vào các nhóm hữu hạn.
Ta nhắc lại rằng với hai số thực x, y và cơ số *a*>0, *a*≠1,nếu *a*x=*y* thì *x* được gọi là lôgarit cơ số *a* của *y*, ký hiệu *x*= loga*y*.

Lôgarit rời rạc có ứng dụng trong hệ mật mã khóa công khai Hệ mật mã Elgamal, Mật mã dựa trên ghép cặp (Pairing-based Cryptography)...

## Ví dụ
Cho p là một số nguyên tố. Xét nhóm nhân các số nguyên modulo p:  \mathbb Z_p^*=\{1,2,...p\} với phép nhân modulo *p*.

Nếu ta tính luỹ thừa bậc *k* của một số trong nhóm rồi rút gọn theo modulo *p* thì ta được một số trong nhóm đó. Quá trình này được gọi là luỹ thừa rời rạc modulo *p*. Chẳng hạn với *p*=17, lấy *a*=3, *k*=4 ta có
: 3^4 = 81 \equiv 13 \pmod {17}.

*Lôgarit rời rạc* là phép tính ngược lại: 
:Biết: 3^k \equiv 13 \pmod {17} hãy tìm *k*.

## Định nghĩa

Tổng quát, giả sử *G* là một nhóm cyclic hữu hạn có *n* phần tử. Chúng ta ký hiệu phép toán của *G* theo kiểu nhân. Giả sử *b* là một phần tử sinh của *G*; khi đó mọi phần tử *g* \in *G* có thể viết dưới dạng *g*&nbsp;=&nbsp;*b**k* với một số nguyên *k* nào đó. Hơn nữa, hai số nguyên có cùng tính chất đó với *g* là đồng dư theo modulo *n*. Chúng ta định nghĩa một hàm

:\log_b:\  G\ \rightarrow\ \mathbf{Z}_n

(trong đó **Z***n* ký hiệu cho vành các số nguyên modulo *n*) theo *g* là lớp các số nguyên *k* modulo *n*. Hàm này là một đồng cấu nhóm, được gọi là **logarit rời rạc** theo cơ số *b*.

Sau đây là công thức đổi cơ số giống như logarith thông thường: Nếu *c* là một phần tử sinh khác của *G*, thì:

:\log_c (g) = \log_c (b) \cdot \log_b (g).

## Thuật toán
Chưa có thuật toán hiệu quả nào để tính logarit rời rạc tổng quát \log_b \; g.

Có nhiều thuật toán phức tạp, thường sinh ra từ những thuật toán tương tự cho bài toán phân tích thừa số nguyên. Chúng chạy nhanh hơn các thuật toán thô sơ, nhưng vẫn còn chậm hơn so với thời gian đa thức.

* Baby-step giant-step
* Thuật toán Pollard cho logarit
* Thuật toán Pohlig-Hellman
* Thuật toán tính chỉ số
* Number field sieve
* Function field sieve

## Ứng dụng trong mật mã

Logarit rời rạc là bài toán khó (chưa biết một thuật toán hiệu quả nào), trong khi bài toán ngược luỹ thừa rời rạc lại không khó (có thể sử dụng thuật toán bình phương và nhân). Tình trạng này giống như tình hình giữa bài toán thừa số nguyên và phép nhân các số nguyên. Chúng đều có thể dùng để xây dựng cấu trúc cho một hệ mật mã.

Người ta thường chọn nhóm *G* trong mật mã logarit rời rạc là nhóm cyclic (**Z***p*)×; chẳng hạn như mật mã ElGamal, Trao đổi khoá Diffie-Hellman, và Chữ ký số Elgamal.

Ngoài ra còn có mật mã sử dụng lôgarit rời rạc trong nhóm con cyclic của các đường elliptic trên trường hữu hạn; gọi là mật mã đường cong elliptic.

## Tham khảo
Liên hoàn tấn

**Liên hoàn tấn** là bài tập đầu tiên của môn sinh môn phái Lam Sơn Căn Bản khi môn sinh bắt đầu bước vào luyện tập. Nó có thể xem như là một bài **khởi quyền**, nó là sự kết hợp của 12 thế tấn cơ bản và một số thế phụ, ngọn đá khác. Với bài này, môn sinh sẽ làm quen với các thế tấn, và hoàn thiện kỹ thuật quyền, cước, bộ pháp di chuyển,...
## Các thế tấn cơ bản trong bài này gồm
#*Trung bình tấn
#*Mã tấn
#*Đinh tấn
#*Hổ tấn
#*Hầu tấn
#*Trảo tấn
#*Phượng tấn
#*Kê tấn
#*Xà tấn
#*Long tấn
#*Hạc tấn
#*Quy tấn
(*Xin lưu ý: Do đặc thù riêng nên nhiều thế tấn của môn phái có thể trùng tên với các thế tấn của môn phái khác nhưng vẫn có sự khác biệt*)
## Một số thế phụ chuyển khác
#*Mã thượng
#*Kim mô
#*Trung thủ
#*Trung tọa
#*Bàng thủ
## Một số ngọn cước trong bài
Trong bài này có 3 ngọn cước cơ bản:
#*Song phi hồ điệp cước
#*Bàn long cước
#*Tạt phong cước

## Tham khảo
Tân Phú (định hướng)

**Tân Phú** có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau đây:

* Phường Tân Phú, Thành phố Hồ Chí Minh
* Xã Tân Phú, tỉnh Đồng Nai
* Xã Tân Phú, tỉnh Đồng Tháp
* Xã Tân Phú, tỉnh Nghệ An
* Xã Tân Phú, tỉnh Tây Ninh
* Xã Tân Phú, tỉnh Vĩnh Long
* Xã Tân Phú Đông, tỉnh Đồng Tháp
* Xã Tân Phú Trung, tỉnh Đồng Tháp

; Địa danh cũ
* Quận Tân Phú, Thành phố Hồ Chí Minh
* Huyện Tân Phú, tỉnh Đồng Nai
* Huyện Tân Phú Đông, tỉnh Tiền Giang
* Phường Tân Phú (thành phố Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh); nay là một phần phường Tăng Nhơn Phú thuộc thành phố
* Phường Tân Phú (Quận 7, Thành phố Hồ Chí Minh); nay là một phần phường Tân Mỹ thuộc thành phố
* Phường Tân Phú (quận Cái Răng, thành phố Cần Thơ); nay là một phần phường Hưng Phú thuộc thành phố
* Phường cũ Tân Phú, thành phố Đồng Xoài, tỉnh Bình Phước
* Phường cũ Tân Phú, thành phố Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên
* Thị trấn Tân Phú, huyện Đồng Phú, tỉnh Bình Phước
* Thị trấn Tân Phú, huyện Tân Phú, tỉnh Đồng Nai
* Thị trấn Tân Phú, huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ
* Xã Tân Phú (huyện Quốc Oai, thành phố Hà Nội); nay là một phần xã Hưng Đạo thuộc thành phố
* Xã Tân Phú, thị xã Cai Lậy, tỉnh Tiền Giang
* Xã Tân Phú (thị xã Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang); nay là một phần phường Long Phú 1, thành phố Cần Thơ
* Xã Tân Phú (huyện Châu Thành, tỉnh An Giang); nay là một phần xã Vĩnh An thuộc tỉnh
* Xã Tân Phú, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre
* Xã Tân Phú (huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau); nay là một phần của xã Trí Phải thuộc tỉnh
* Xã Tân Phú, huyện Châu Thành, tỉnh Đồng Tháp
* Xã Tân Phú, huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp
* Xã Tân Phú, huyện Đức Hòa, tỉnh Long An
* Xã Tân Phú, huyện Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An
* Xã Tân Phú, huyện Tân Châu, tỉnh Tây Ninh
* Xã Tân Phú, huyện Tân Phú Đông, tỉnh Tiền Giang
* Xã Tân Phú, huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long
* Xã Tân Phú, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc
* Xã Tân Phú Đông (thành phố Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp); nay là một phần xã Tân Dương thuộc tỉnh
* Xã Tân Phú Tây, huyện Mỏ Cày Bắc, tỉnh Bến Tre
* Xã Tân Phú Thạnh (huyện Châu Thành A, tỉnh Hậu Giang); nay là một phần xã Thạnh Xuân, thành phố Cần Thơ
* Xã Tân Phú Trung (huyện Củ Chi, Thành phố Hồ Chí Minh); nay là một phần xã Củ Chi thuộc thành phố
* Xã Tân Phú Trung, huyện Châu Thành, tỉnh Đồng Tháp; nay là một phần xã Tân Phú Trung thuộc tỉnh
Nguyễn Hữu Tiến (nhà nghiên cứu)

**Nguyễn Hữu Tiến** (阮有進, 1875-1941), hiệu **Đông Châu** (東洲). là một nhà nghiên cứu cộng tác đắc lực với tạp chí Nam Phong.

Quê ở làng Đông Ngạc, huyện Từ Liêm, tỉnh Hà Đông (nay thuộc Hà Nội), ông xuất thân từ Nho học. Phần lớn công trình nghiên cứu của ông đều công bố trên tạp chí Nam Phong trước khi in thành sách.

Các công trình của ông là những chuyên luận về lịch sử, địa lý, phong tục, luân lý, tôn giáo và văn chương Việt Nam và Trung Quốc. Ông có công rất lớn và sớm nhất trong việc giúp người Việt Nam am hiểu các học thuyết, văn chương, triết lý, Trung Quốc học.

Nguyễn Hữu Tiến còn là một tác giả về các danh nhân, thi sĩ Việt Nam.

Ông mất năm 1941 tại Hà Nội, thọ 66 tuổi.

## Sự nghiệp

### Phiên dịch

Ông từng làm phiên dịch cho Nhà xuất bản Đông Kinh ấn quán.

### Viết báo

Năm 1917, ở trong Ban biên tập tạp chí "Nam phong", khảo cứu, biên soạn, dịch thuật về văn hóa, văn học Việt Nam và Trung Quốc, suốt 17 năm. Nguyễn Hữu Tiến là một trong những người đầu tiên sưu tầm, chọn lọc thơ văn cổ Việt Nam, đăng báo.

Có chương giảng về luật làm thơ, đủ các thể, kèm theo 100 bài mẫu, hợp thành cuốn "Cổ xúy nguyên âm" (1917). Ông còn giữ mục "Nam âm thi văn khảo biện", "Tồn cổ lục", "Việt Nam tổ quốc túy ngôn", bước đầu nghiên cứu các tác gia Việt Nam: Nguyễn Gia Thiều, Nguyễn Hữu Chỉnh, Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Khuyến, Dương Khuê ("Nam Phong", 1929).

## Một số tác phẩm của ông

### Văn học
* *Việt văn hợp tuyển giảng nghĩa* (1925) cùng soạn với Lê Thành Ý là tác phẩm đầu tiên về loại hợp tuyển
* *Giai nhân di mặc* (1917): Lần đầu giới thiệu sự tích và thơ Hồ Xuân Hương (Nhà xuất bản Đông Kinh ấn quán, Hà Nội)
* *Cổ xúy nguyên âm*: Lối văn thơ nôm (Nhà xuất bản Đông Kinh ấn quán, Hà Nội)
* Bản dịch *[[Vũ trung tùy bút]]* đăng trên Nam Phong tạp chí (1927-1928).(Có giá trị cung cấp nhiều tư liệu về xã hội Việt Nam cuối đời Lê - Trịnh.
*Bản dịch "*[[Lĩnh Nam dật sử]]*" ("Nam Phong", 1921).

### Tuồng
*Soạn vở tuồng "Đông A song phụng" (1916), đề cao Trần Hưng Đạo và Phạm Ngũ Lão qua cuộc tình duyên giữa Nguyên quận chúa và vị anh hùng chống ngoại xâm xuất thân dân dã.

### Nho giáo
* Mạnh Tử quốc văn giải thích" (1924 - 31)
* "Luận ngữ quốc văn giải thích" (1931 - 33), cùng soạn với Nguyễn Đôn Phục

## Nhận xét

Đóng góp của Nguyễn Hữu Tiến cho nền "quốc văn mới" của Việt Nam giai đoạn đầu thế kỉ 20 là rất quan trọng.

## Tham khảo
* 
* 

## Chú thích
Nam Đàn (thị trấn)

**Nam Đàn** là thị trấn huyện lỵ cũ của huyện Nam Đàn cũ, tỉnh Nghệ An, Việt Nam.

## Địa lý
Thị trấn Nam Đàn nằm trên quốc lộ 46, cách thành phố Vinh khoảng 20&nbsp;km và nằm gần chân đê tả sông Lam, có con sông Đào chảy qua, có vị trí địa lý:
*Phía đông giáp xã Xuân Hòa
*Phía tây giáp huyện Thanh Chương và xã Nam Thái
*Phía nam giáp xã Thượng Tân Lộc với ranh giới là sông Lam
*Phía bắc giáp xã Nam Nghĩa và xã Nam Thanh.

Thị trấn Nam Đàn có diện tích 18,70&nbsp;km², dân số năm 2018 là 20.600 người, mật độ dân số đạt 1.102 người/km².

## Lịch sử
Nam Đàn từng là kinh đô Vạn An của Việt Nam thời vua Mai Hắc Đế. Ngày nay vẫn còn vết tích thành Vạn An.

Địa bàn thị trấn Nam Đàn hiện nay trước đây vốn là thị trấn Nam Đàn, xã Vân Diên và một phần xã Nam Thượng.

Ngày 9 tháng 7 năm 1987, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định 105-HĐBT. Theo đó, sáp nhập 29,15 ha diện tích tự nhiên và 269 người của xã Vân Diên (gồm xóm Hà Long); 88,21 ha diện tích tự nhiên và 874 người của xã Xuân Hòa (gồm các xóm Tây Hồ, Quang Trung) vào thị trấn Nam Đàn.

Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính, thị trấn Nam Đàn có 183,30 ha diện tích tự nhiên và 6.783 người.

Đến năm 2018, thị trấn Nam Đàn có diện tích 1,90&nbsp;km², dân số là 6.900 người, mật độ dân số đạt 3.632 người/km², gồm các khối phố: Mai Hắc Đế, Lam Sơn, Xuân Khoa, Sa Nam, Yên Khánh, Đan Nhiệm, Quang Trung, Phan Bội Châu (tên cũ là khối Tây Hồ), Ba Hà. Xã Vân Diên có diện tích 13,60&nbsp;km², dân số là 13.000 người, mật độ dân số đạt 956 người/km², gồm 19 xóm: Trung Đông, Quy Chinh 1, Quy Chính 2, Bắc Sơn, Bắc Thung, Đông Tiến, Đụn Sơn,Hà Long, Hồ Sơn, Nam Bình, Nam Thung, Nam Sơn, Hùng Lĩnh, Trường Long, Sư Phạm, Nhật Đông, Nhật Quang, Vạn An, Vệ Nông. Xã Nam Thượng có diện tích 7,30&nbsp;km², dân số là 1.900 người, mật độ dân số đạt 260 người/km².

Ngày 17 tháng 12 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết 831/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Nghệ An (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2020). Theo đó, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của xã Vân Diên; toàn bộ 3,20&nbsp;km² diện tích tự nhiên và 700 người thuộc 2 xóm: 4, 5 của xã Nam Thượng vào thị trấn Nam Đàn.

## Đặc sản
*Đặc sản truyền thống là Tương Nam Đàn
:*"Nhút Thanh Chương, Tương Nam Đàn"*
*Dầu lạc Đan Nhiệm
*Miến Quy Chính
*Dê Cầu Đòn.

## Di tích
*Thành Vạn An, nằm trên núi Đụn thuộc thị trấn Nam Đàn, huyện Nam Đàn. Năm 722, Mai Thúc Loan dựng cờ khởi nghĩa chống quân xâm lược nhà Đường. Ông xây dựng thành Vạn An làm đại bản doanh. Từ đây ông đã chỉ huy nghĩa quân đánh tan quân nhà Đường ở Hoan Châu rồi tiến quân ra Bắc đánh chiếm thành Tống Bình giải phóng đất nước.
*Nhà lưu niệm và nhà trưng bày về Phan Bội Châu.

## Xem thêm
*Danh sách thị trấn tại Việt Nam

## Chú thích

## Tham khảo
Tam cương ngọc bối

**Tam cương ngọc bối** là bài quyền của võ phái Lam Sơn căn bản-một võ phái cổ truyền ở Thanh Hóa-Việt Nam

## Các thế trong bản thảo
#*Song mã dong cương
#*Trảo lực trọng điểm
#*Mã hầu tọa điểm
#*Tọa địa thế truy ô
#*Phi cước thượng lâm
#*Thôi sơn tiễn khách
#*Kim ô long vũ
#*Áp ngọc truy đăng
#*Hồi cước truy đăng
#*Tả dực khai sơn
#*Tiều phu phát mộc
#*Nghịch cước truy tâm
#*Áp ngọc phạt cương
#*Mãnh hổ nhập động
## Phân thế
## Tham khảo
Bát lộ quyền

**Bát lộ quyền** là một bản quyền của môn phái Lam Sơn căn bản, gồm 182 động tác
## Các thế trong bài
### Phần I
#*Song chưởng vô biên
#*Áp đỉnh thôi sơn
#*Nhất đạo hồi sinh
#*Song ngư phân thủy
#*Tướng quân phiến mã
#*Mãn thiên hoa vũ
#*Phong vũ bình tâm
#*Tý ngọ diệp chưởng độc long
#*Hiện hổ tàng long

### Phần II
### Phần III
### Phần IV

## Tham khảo
Bão Milenyo

** Bão Milenyo** có thể đề cập đến:

*Áp thấp nhiệt đới Milenyo (2002) (18W)
*Bão Xangsane (2006) (T0615, 18W, Milenyo)
Chim hói đầu

**Chim hói đầu** là tên gọi chung trong tiếng Việt của một họ (***Picathartidae***) có một chi (***Picathartes***) với hai loài chim thuộc bộ Sẻ (*Passeriformes*), được tìm thấy trong các rừng mưa của khu vực nhiệt đới thuộc Tây và Trung Phi. Đầu của chúng không có lông, thức ăn của chúng là các loài côn trùng và động vật thân mềm mà chúng nhặt được từ các khu vực núi đá ẩm ướt. Cả hai loài nói chung đều là các loài chim không di trú, do chúng lệ thuộc vào môi trường sống là rừng nhiệt đới núi đá đặc biệt.

Chúng là các loài chim gầy và cao lêu nghêu với mỏ giống mỏ quạ, cổ; đuôi và chân dài. Hai chân khỏe thích hợp với việc kiếm ăn trên mặt đất. Về bề ngoài và kích thước, chúng gần giống như các loài gà lôi đuôi dài dù không có quan hệ họ hàng gì (chi *Geococcyx*), nhưng chúng nhảy lò cò chứ không đi. Chúng có chiếc đầu hói sáng màu.

Chim hói đầu sinh sản theo bầy. Tổ được làm từ bùn được gắn vào trần hang hoặc treo trên các vách núi đá. Chim mái đẻ hai trứng.

Chim hói đầu cổ trắng được tìm thấy trong các khu vực rừng núi đá ở các độ cao lớn, từ Sierra Leone tới Togo. Chúng có phần lưng và hông màu xám, phần bụng màu trắng, đầu màu vàng với các vệt màu đen ở hai bên.

Chim hói đầu cổ xám sinh sống trong các khu vực thuộc miền nam Cameroon, miền bắc Nigeria và các khu vực lân cận thuộc Trung Phi. Chúng có phần lưng, hông, cổ màu xám, phần bụng màu vàng nhạt, đầu màu tím ở phía trước, đỏ ở phía sau và với các vệt màu đen ở hai bên.

## Các loài
* *[[Picathartes gymnocephalus]]*: Chim hói đầu cổ trắng
* *[[Picathartes oreas]]*: Chim hói đầu cổ xám
## Chú thích

## Tham khảo

*ARKive - Hình ảnh và đoạn phim về chim hói đầu cổ trắng ''(Picathartes gymnocephalus)''
Thảo nguyên Á-Âu

Trong địa lý tự nhiên Đông Âu và Trung Á, **thảo nguyên châu Âu** hay còn gọi là **steppe**, chỉ đến các đồng cỏ gần như không có cây gỗ (trừ các vùng gần sông và hồ) nằm trên lục địa Á-Âu; nó giống như các kiểu đồng cỏ khác, nhưng đồng cỏ thường có cỏ cao, trong khi thường có cỏ thấp ở thảo nguyên. Nó có thể có khí hậu nửa sa mạc, hay có cỏ hay cây bụi, hoặc có cả hai, tùy mùa và vĩ độ. Kiểu đồng cỏ này không có tại Việt Nam và tên gọi của nó trong một số ngôn ngữ Slav là степь (Nga) hay степ (Bulgaria, Ukraina), được vay mượn sang một số ngôn ngữ Tây Âu thành steppe (Đức, Pháp, Anh) hay Esteppa/Steppa (Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Italy) v.v

Thuật ngữ này cũng có thể để nói tới khí hậu ở những miền quá khô để thể hỗ trợ rừng, nhưng không đủ khô để được gọi là sa mạc. Nó thường gặp ở những miền không nhiều mưa. Đất ở thảo nguyên thường cũng ẩm hơn ở sa mạc nhưng quá khô để hỗ trợ rừng. Thảo nguyên nóng vào mùa hè và lạnh vào mùa đông, mưa trung bình 250–500 mm mỗi năm.

Cây cối thường cao hơn 30 cm, thí dụ cỏ grama xanh và cỏ trâu, cây xương rồng, ngải đắng, speargrass, và những thực vật nhỏ giống cây hướng dương. Các động vật bao gồm cáo Corsac, chuột Mông Cổ (*Meriones unguiculatus*), linh dương Saiga, linh miêu, và chim ưng Saker (*Falco cherrug*).

Khu vực thảo nguyên lớn nhất thế giới, thường được gọi là "Đại Thảo nguyên", nằm ở miền trung Nga và các quốc gia lân cận thuộc Trung Á. Thảo nguyên Hắc Hải kéo dài từ Ukraina ở phía tây tới dãy núi Ural và biển Caspi ở phía đông. Về phía đông của biển Caspi, thảo nguyên mở rộng qua Turkmenistan, Uzbekistan và Kazakhstan tới các dãy núi Altai, Koppet Dag và Thiên Sơn. Về phía bắc, ở phía đông của dãy Ural là các cánh rừng taiga thuộc đồng bằng Tây Siberi, kéo dài gần như là tới ven bờ Bắc Băng Dương.

Một khu vực thảo nguyên lớn khác nằm ở miền trung Hoa Kỳ và miền tây Canada. Thảo nguyên Bình nguyên Cao (*High Plains*) (Hoa Kỳ) là phần xa nhất về phía tây của khu vực  Đại Bình nguyên (*Great Plains*). Một thảo nguyên quan trọng, đáng chú ý vì không được xếp loại trong số các sa mạc, là Sertão ở đông bắc Brasil.

Một số thảo nguyên cũng được thấy ở các khu vực chuyển tiếp từ khu vực có khí hậu Địa Trung Hải sang khu vực sa mạc, chẳng hạn Tijuana, Baja California và tại các khu vực bị thiếu độ ẩm  do các hiệu ứng chắn mưa, chẳng hạn như ở Zaragoza, Tây Ban Nha.

## Xem thêm
* Đồng cỏ
* Đồng cỏ Bắc Mỹ

## Tham khảo

*
Bão Chanchu

Tên gọi **Chanchu** là một tên gọi do Ma Cao đề xuất dùng để đặt tên gọi quốc tế cho các cơn bão trong khu vực tây bắc Thái Bình Dương kể từ mùa bão năm 2000. Tên gọi "Chanchu" là từ Latinh hóa trong tiếng Ma Cao để chỉ trân châu (珍珠). "Chanchu" cũng có nghĩa là trân châu trong tiếng Quảng Đông. Năm 2007, cái tên "Chanchu" đã bị khai tử và thay thế bằng tên "Sanba".

Tên gọi này chỉ được sử dụng để gọi hai xoáy thuận nhiệt đới tại khu vực tây bắc Thái Bình Dương. Đó là:

*Bão Chanchu (2000) - được hình thành từ phần còn sót lại của bão nhiệt đới Upana và bị đổi tên một cách nhầm lẫn thành Chanchu, nhưng nó đã không đe dọa tới khu vực đất liền.
*Bão Chanchu (2006) thuộc mùa bão Tây Bắc Thái Bình Dương (2006), đã đổ bộ vào miền đông Trung Quốc, là cơn bão mạnh nhất từ trước đến thời điểm tháng 5 năm 2006 tại khu vực biển Đông.
Tập xác định

Trong toán học, **tập xác định** (còn gọi là **miền xác định**, hay **miền**) của một hàm số là tập hợp các giá trị của biến số làm cho hàm số đó có nghĩa. Như vậy hàm số sẽ cho một giá trị kết quả cho mọi biến số nằm trong miền xác định này.

## Xem thêm
* Hàm số
* Đối số
* Miền giá trị

## Tham khảo
Cá chìa vôi

**Cá chìa vôi** trong tiếng Việt có thể là:
* Tên gọi chung của một số loài cá trong bộ Cá chìa vôi (Syngnathiformes), cụ thể gồm:
** Họ Cá chìa vôi (Syngnathidae).
** Họ Cá chìa vôi ma (Solenostomidae).
* Tên gọi của loài cá chìa vôi biển (*Proteracanthus sarissophorus*) thuộc họ Ephippidae.

## Xẹm thêm
* Chìa vôi
Bão Xangsane

Tên **Xangsane** được sử dụng để chỉ đến hai xoáy thuận nhiệt đới tại phía tây bắc Thái Bình Dương. Tên này được Lào đưa ra và theo tiếng Lào có nghĩa con voi lớn.

* Bão Xangsane vào mùa bão năm 2000 có ảnh hướng đến Philippines và Đài Loan.
* Bão Xangsane vào mùa bão năm 2006 có ảnh hướng đến Philippines, biển Đông, và Việt Nam.
Áp suất chất lỏng

**Áp suất chất lỏng** tại một điểm bất kì trong lòng chất lỏng là giá trị áp lực lên một đơn vị diện tích đặt tại điểm đó.
 
Công thức tính áp suất: p = d.h
* Trong đó:
+ h: độ cao của cột chất lỏng, tính từ điểm tính tới mặt thoáng chất lỏng, đơn vị m
 
+ d:trọng lượng riêng của chất lỏng, đơn vị N/m³ 
*Ký hiệu: *p*
*Đơn vị: *N/m²*, *Pa* (Pascal)
## Áp suất tuyệt đối
**Áp suất tuyệt đối** là tổng áp suất gây ra bởi cả khí quyển và cột chất lỏng tác dụng lên điểm trong lòng chất lỏng.

Ký hiệu: *p<sub>a</sub>*

Công thức:
:p_a = p_0 + \gamma h

trong đó:
**p<sub>0</sub>* là áp suất khí quyển
*\gamma là trọng lượng riêng của chất lỏng
**h* là độ sâu thẳng đứng từ mặt thoáng chất lỏng đến điểm được xét

## Áp suất tương đối
**Áp suất tương đối**, còn gọi là *áp suất dư* là áp suất gây ra chỉ do trọng lượng của cột chất lỏng. 
Ngoài ra áp suất tương đối là hiệu giữa áp suất tuyệt đối và áp suất khí quyển. Nếu áp suất tuyệt đối nhỏ hơn áp suất khí quyển thì ta được áp suất chân không.

Ký hiệu: *p<sub>tđ</sub>*, *p<sub>dư</sub>*

Công thức:
:p_{du} = \gamma h.
:

## Tham khảo
Hoàng Anh Gia Lai

**Hoàng Anh Gia Lai** có thể đề cập đến:
* Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai
* Câu lạc bộ bóng đá Hoàng Anh Gia Lai
Tam Kỳ (định hướng)

**Tam Kỳ** có thể là:

* Phường Tam Kỳ, thành phố Đà Nẵng
* Sông Tam Kỳ

; Địa danh cũ
* Thành phố Tam Kỳ, tỉnh lỵ của tỉnh Quảng Nam
* Huyện Tam Kỳ thuộc tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng, sau tương ứng với địa bàn thành phố Tam Kỳ và các huyện Núi Thành, Phú Ninh thuộc tỉnh Quảng Nam.
* Xã Tam Kỳ, huyện Kim Thành, tỉnh Hải Dương; nay là một phần của xã Kim Thành, thành phố Hải Phòng
Bút Tre

**Bút Tre** (1911–1987), tên thật **Đặng Văn Đăng**, là một nhà thơ theo trường phái dân gian của Việt Nam thời hiện đại. Với phong cách thơ độc đáo, sáng tạo và giàu sức lan tỏa, từ bút danh của một nhà thơ, Bút Tre đã trở thành một trường phái sáng tạo thơ dân gian vui vẻ rất thịnh hành ở Việt Nam cho đến tận ngày nay.

## Tiểu sử
**Bút Tre** tên thật là **Đặng Văn Đăng**, còn gọi là **Đặng Văn Quang**, quê xã Đồng Lương, huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ. Ông sinh năm 1911, mất năm 1987. Ông lấy bút danh là Bút Tre. Ông đỗ tú tài triết học dưới thời Pháp thuộc, viết báo dưới thời đó với bút danh **Lục Y Lang**.

Ông từng làm công tác ngoại giao với chức danh bí thư thứ hai sứ quán Việt Nam tại Rumani. Sau đó ông về làm Trưởng ty (bây giờ gọi là Giám đốc sở) Văn hoá Phú Thọ.

## Tác phẩm
Rừng cọ đồi chè, Phú Thọ lớn lên, Sông Chảy, Đồng Tâm thắm thịt tươi da, Một ngày của Phú Thọ, Quê hương Phú Thọ... 

## Giải thưởng
Nhận xét về Giải thưởng nhà nước về Văn Học - Nghệ Thuật năm 2016 (trao giải hôm 20-5-2017, sau 3 lần hoãn), Trần Nhương cho rằng Bút Tre xứng đáng được trao giải thưởng này.  

## Ảnh hưởng

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Vè sĩ Bút Tre https://tuoitre.vn/ve-si-but-tre-184258.htm
*Nỗi oan của Bút Tre https://tuoitre.vn/noi-oan-cua-but-tre-184436.htm
*Một đời thanh bạch https://tuoitre.vn/mot-doi-thanh-bach-184577.htm
*Ai là cha đẻ thực sự của thơ Bút Tre http://www.viet-studies.info/NgoTuLap_ChaDeThoButTre.htm
Thu Bồn (định hướng)

**Thu Bồn** trong tiếng Việt có thể là:

## Địa danh
* Sông Thu Bồn ở thành phố Đà Nẵng, Việt Nam
* Xã Thu Bồn, thành phố Đà Nẵng

## Nhân danh
* Nhà thơ Thu Bồn (1935 - 2003)
Andrey Nikolaevich Kolmogorov

**Andrey Nikolaevich Kolmogorov** (tiếng Nga: *Андре́й Никола́евич Колмого́ров*; 25 tháng 4 năm 1903&nbsp;– 20 tháng 10 năm 1987) là một nhà toán học Liên Xô đã có nhiều đóng góp lớn trong lý thuyết xác suất và tô pô. Sinh ra trong một gia đình người Nga ở Tambov, Nga, ban đầu của sự nghiệp ông làm về logic, và chuỗi Fourier. Ông cũng làm về chuyển động hỗn loạn, cơ học cổ điển, và tin học. Tuy nhiên, công trình quan trọng nhất của ông là các đóng góp trong lý thuyết xác suất, các biến ngẫu nhiên, và quá trình ngẫu nhiên và đặt chúng lên một nền tảng toán học vững chắc. Một phương trình quan trọng ông phát triển trong các quá trình ngẫu nhiên gọi là phương trình Chapman-Kolmogorov, với sự quan trọng trong ngành này tương tự như là phương trình E = mc2 trong vật lý.

Kolmogorov làm việc tại Đại học Tổng hợp Quốc gia Moskva mang tên M. V. Lomonosov. Ông nghiên cứu dưới sự hướng dẫn của Nikolai Luzin, lấy được bằng Tiến sĩ Khoa học vào năm 1929. Vào năm 1931 ông trở thành giáo sư tại đại học này. Vào năm 1939 ông nhận danh hiệu Viện sĩ của Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô. Ông là người sáng lập ra lý thuyết độ phức tạp của thuật toán mà thường được nhắc đến đơn thuần là độ phức tạp Kolmogorov. Ông qua đời ở Moskva vào năm 1987.

Câu nói nổi tiếng:

:"Lý thuyết xác suất như là một ngành của toán học có thể và nên được phát triển từ các tiên đề trong một cách thức chính xác như là Hình học và Đại số."

## Xem thêm
* Các tiên đề Kolmogorov
* Phương trình ngược Kolmogorov
* Chiều Kolmogorov (chiều hình hộp bên trên)
* Độ phức tạp Kolmogorov
* Định lý liên tục Kolmogorov
* Định lý mở rộng Kolmogorov
* Bất đẳng thức Kolmogorov
* Không gian Kolmogorov
* Thử nghiệm Kolmogorov-Smirnov
* Định lý Kolmogorov-Arnold-Moser
* Quy luật 0-1 của Kolmogorov
* Nghịch lý Borel-Kolmogorov
* Phương trình Chapman-Kolmogorov
* Sự ngẫu nhiên Chaitin-Kolmogorov
* Định lý Hahn-Kolmogorov
* Các quan sát thiên văn mô tả bởi định luật của Kolmogorov về chuyển động hỗn loạn

## Sách vở

Dịch ra tiếng Anh
* 1991-93. *Selected works of A.N. Kolmogorov*, 3 vols. Tikhomirov, V. M., ed., Volosov, V. M., trans. Kluwer Academic Publishers.
* 1925. "On the principle of excluded middle" in Jean van Heijenoort, 1967. *A Source Book in Mathematical Logic, 1879-1931*. Harvard Univ. Press: 414-37.

Giới thiệu về các công trình khoa học của ông xuất hiện trong *The Annals of Probability,* **17**(3): 945–964 (tháng 7 năm 1989).

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* The Legacy of Andrei Nikolaevich Kolmogorov Tiểu sử và lý lịch khoa học. Trường Kolmogorov. Các nghiên cứu sinh của A.N. Kolmogorov. Công trình khoa học của A.N. Kolmogorov. Ảnh, chân dung của A.N. Kolmogorov.
* The origins and legacy of Kolmogorov's Grundbegriffe
* 
* Tiểu sử của A.N. Kolmogorov, Viện Toán-tin Hà Lan.
* Tập hợp các đường link đến Kolmogorov
* Andrei Nikolaevich Kolmogorov  (tiếng Nga)
* Kolmogorov School tại Đại học Moscow
*