Chi Cẩm chướng

**Chi Cẩm chướng** (danh pháp khoa học: ***Dianthus***) là một chi của khoảng 300 loài trong thực vật có hoa của họ Cẩm chướng (Caryophyllaceae), có nguồn gốc chủ yếu ở châu Âu và châu Á, với một vài loài được tìm thấy ở miền bắc châu Phi, và một loài (*D. repens*) ở khu vực ven Bắc cực của Bắc Mỹ. Tên gọi chung trong tiếng Việt của các loài này là **cẩm chướng**. Tên gọi khoa học *Dianthus* có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp *dios* ("thần, thánh") và *anthos* ("hoa"), và nó được nhà thực vật học Hy Lạp Theophrastus (khoảng 370 TCN - 285 TCN) đặt ra.

Các loài trong chi này chủ yếu là cây thân thảo sống lâu năm, một số ít là một năm hay hai năm, và một số là các cây bụi thấp với thân dạng gỗ. Lá đơn, mọc đối, màu lục-xám hay lục-lam. Hoa có 5 cánh hoa, thường với mép nhăn, và gần như ở mọi loài thì có màu từ hồng nhạt tới sẫm. Một loài (*D. knappii*) có hoa màu vàng với phần ở giữa màu tím tía.

Các loài trong chi *Dianthus* bị ấu trùng của một số côn trùng thuộc bộ Cánh vẩy (Lepidoptera) phá hại, như Mamestra brassicae, Gymnoscelis rufifasciata, Noctua pronuba và Hadena bicruris. Ngoài ra, ba loài của chi *[[Coleophora]]* chỉ phá hại các loài của chi *Dianthus* là: *C. dianthi*, *C. dianthivora* và *C. musculella* (chỉ trên *D. suberbus*).

## Các loài
*''Dianthus'' ''acantholimonoides'' Schischk.
*''Dianthus'' ''acicularis'' Fisch. ex Ledeb.
*''Dianthus'' ''acrochlonis'' Stapf
*''Dianthus'' ''afghanicus'' Rech.f. - **Cẩm chướng A Phú Hãn**
*''Dianthus'' ''agrostolepis'' Rech.f.
*''Dianthus'' ''akdaghensis'' Gemici & Leblebici
*''Dianthus'' ''albens'' Aiton
*''Dianthus'' ''algetanus'' Graells ex F.N.Williams
**[[Dianthus alpinus]]* L. *-* **Cẩm chướng núi cao**

**[[Dianthus anatolicus]]* Boiss*. -* **Cẩm chướng Thổ Nhĩ Kỳ**
*''Dianthus'' ''ancyrensis'' Hausskn. & Bornm.
*''Dianthus'' ''andronakii'' Woronow ex Schischk.
*''Dianthus'' ''androsaceus'' (Boiss. & Heldr.) Hayek
*''Dianthus'' ''andrzejowskianus'' Kulcz.
*''Dianthus'' ''angolensis'' Hiern ex F.N.Williams - **Cẩm chướng Angola**
*''Dianthus'' ''angrenicus'' Vved.
*''Dianthus'' ''angulatus'' Royle
*''Dianthus'' ''anticarius'' Boiss. & Reut.
**[[Dianthus arenarius]]* L.
**[[Dianthus armeria]]* – **Cẩm chướng Deptford**
 
*''Dianthus'' ''arpadianus'' Ade & Bornm.
*''Dianthus'' ''arrosti'' C.Presl
*''Dianthus'' ''artignanii'' Sennen
*''Dianthus'' ''atlanticus'' Pomel
*''Dianthus'' ''attenuatus'' Pavlov
*''Dianthus'' ''austroiranicus'' Lemperg
*''Dianthus'' ''awaricus'' Kharadze
*''Dianthus'' ''aydogdui'' Menemen & Hamzaoglu
*''Dianthus'' ''aytachii'' C.Vural
*''Dianthus'' ''azkurensis'' Sosn.
*''Dianthus'' ''balansae'' Boiss.
*''Dianthus'' ''balbisii'' Ser.
**[[Cẩm chướng thơm lùn|Dianthus barbatus]]* L. – **Cẩm chướng thơm lùn**
*''Dianthus'' ''basianicus'' Boiss. & Hausskn.
*''Dianthus'' ''basuticus'' Burtt Davy
*''Dianthus'' ''benearnensis'' Loret
*''Dianthus'' ''bessarabicus'' (Kleopow) Klokov
**[[Dianthus biflorus]]* Adam
**[[Dianthus biflorus]]* Sm.
*''Dianthus'' ''binaludensis'' Rech.f.
*''Dianthus'' ''bolusii'' Burtt Davy
*''Dianthus'' ''borbasii'' Vandas
*''Dianthus'' ''brachycalyx'' A.Huet & É.Huet ex Bacch., Brullo, Casti & Giusso
**[[Dianthus brevicaulis]]* Fenzl
*''Dianthus'' ''brevipetalus'' Vved.
*''Dianthus'' ''broteroi'' Boiss. & Reut.
*''Dianthus'' ''brutius'' Brullo, Scelsi & Spamp.
*''Dianthus'' ''bucoviensis'' Klokov
*''Dianthus'' ''burchellii'' Ser.
*''Dianthus'' ''busambrae'' Soldano & F.Conti
*''Dianthus'' ''cachemiricus'' Edgew. & Hook.f.
*''Dianthus'' ''caespitosus'' Thunb.
**[[Dianthus callizonus]]* Schott & Kotschy
**[[Dianthus campestris]]* M.Bieb.
*''Dianthus'' ''canescens'' K.Koch
**[[Dianthus capitatus]]* J.St.-Hil.
*''Dianthus'' ''carbonatus'' Klokov
*''Dianthus'' ''carmelitarum'' Reut. ex Boiss.
**[[Dianthus carthusianorum]]* L. – **Cẩm chướng Carthusia**
**[[Dianthus caryophyllus]]* L. - **Cẩm chướng thơm**

*''Dianthus'' ''caucaseus'' Sims
*''Dianthus'' ''charadzeae'' Gagnidze & Gvin.
*''Dianthus'' ''charidemi'' Pau
*''Dianthus'' ''chimanimaniensis'' S.S.Hooper
**[[Dianthus chinensis]]* L. - **Cẩm chướng gấm**
*''Dianthus'' ''chouardii'' Dobignard
*''Dianthus'' ''cibrarius'' Clem.
*''Dianthus'' ''ciliatus'' Guss.
*''Dianthus'' ''cincinnatus'' Lem.
*''Dianthus'' ''cinnamomeus'' Sm.
*''Dianthus'' ''cintranus'' Boiss. & Reut.
*''Dianthus'' ''collinus'' Waldst. & Kit.
*''Dianthus'' ''corymbosus'' Sm.
*''Dianthus'' ''costae'' Willk.
*''Dianthus'' ''courtoisii'' Rchb.
*''Dianthus'' ''crenatus'' Thunb.
*''Dianthus'' ''cretaceus'' Adam
*''Dianthus'' ''cribrarius'' Clementi
*''Dianthus'' ''crinitus'' Sm.
**[[Dianthus cruentus]]* Griseb*.*
*''Dianthus'' ''cyathophorus'' Moris
*''Dianthus'' ''cyprius'' A.K.Jacks. & Turrill
*''Dianthus'' ''cyri'' Fisch. & C.A.Mey.
*''Dianthus'' ''daghestanicus'' Kharadze
*''Dianthus'' ''darvazicus'' Lincz.
*
**[[Dianthus deltoides]]* L. – **Cẩm chướng trinh nữ**
*''Dianthus'' ''denaicus'' Assadi
*''Dianthus'' ''deserti'' Kotschy
*''Dianthus'' ''desideratus'' Strid
*''Dianthus'' ''diffusus'' Sm.
*''Dianthus'' ''dilepis'' Rech.f.
*''Dianthus'' ''diversifolius'' Assadi
*''Dianthus'' ''dmanissianus'' M.L.Kuzmina
*''Dianthus'' ''dobrogensis'' Prodán
*''Dianthus'' ''edetanus'' (M.B.Crespo & Mateo) M.B.Crespo & Mateo
*''Dianthus'' ''elatus'' Ledeb.
**Dianthus* *elbrusensis* Kharadze
**Dianthus* *eldivenus* Czeczott
**Dianthus* *elegans* d'Urv.
**Dianthus* *elymaiticus* Hausskn. & Bornm.
**Dianthus* *engleri* Hausskn. & Bornm.
**Dianthus* *eretmopetalus* Stapf
**Dianthus* *ernesti-mayeri* Micevski & Matevski
**Dianthus* *erythrocoleus* Boiss.
**Dianthus* *eugeniae* Kleopow
**Dianthus* *excelsus* S.S.Hooper
**Dianthus* *falconeri* Edgew. & Hook.f.
**Dianthus* *fallens* Timb.-Lagr.
**Dianthus* *ferrugineus* Mill.
**Dianthus* *floribundus* Boiss.
**Dianthus* *formanekii* Borbás ex Formánek
**Dianthus* *fragrans* M.Bieb.
**[[Dianthus freynii]]* Vandas
**[[Dianthus fruticosus]]* L.
**[[Dianthus furcatus]]* Balb*.*
**Dianthus* *gasparrinii* Guss.
**Dianthus* *genargenteus* Bacch., Brullo, Casti & Giusso
**Dianthus* *giganteiformis* Borbás
**[[Dianthus giganteus]]* d'Urv*.*
**[[Dianthus glacialis]]* Haenke
*''Dianthus'' ''glutinosus'' Boiss. & Heldr.
*''Dianthus'' ''goerkii'' Hartvig & Strid
**[[Dianthus gracilis]]* Sm.
*''Dianthus'' ''graminifolius'' C.Presl
**[[Dianthus graniticus]]* Jord*.*
**[[Dianthus gratianopolitanus]]* Vill. – **Cẩm chướng Cheddar**
**Dianthus* *grossheimii* Schischk.
**Dianthus* *guessfeldtianus* Muschl.
**Dianthus* *guliae* Janka
**Dianthus* *guttatus* M.Bieb.
**Dianthus* *gyspergerae* Rouy
**[[Dianthus haematocalyx]]* Boiss. & Heldr*.*
**Dianthus* *hafezii* Assadi
**Dianthus* *harrissii* Rech.f.
**Dianthus* *helenae* Vved.
**Dianthus* *hellwigii* Borbás ex Asch.
*''Dianthus'' ''helveticorum'' M.Laínz
**Dianthus* *henteri* Heuff. ex Griseb. & Schenk
**Dianthus* *hoeltzeri* C.Winkl.
**Dianthus* *holopetalus* Turcz.
**Dianthus* *humilis* Willd. ex Ledeb.
**Dianthus* *hymenolepis* Boiss.
**Dianthus* *hypanicus* Andrz.
**Dianthus* *hyrcanicus* Rech.f.
**Dianthus* *hyssopifolius* L.
**Dianthus* *ichnusae* Bacch., Brullo, Casti & Giusso
**Dianthus* *imereticus* (Rupr.) Schischk.
**Dianthus* *inamoenus* Schischk.
**Dianthus* *ingoldbyi* Turrill
*''Dianthus'' ''insularis'' Bacch., Brullo, Casti & Giusso
**Dianthus* *integer* Vis.
**Dianthus* *jacobsii* Rech.f.
**Dianthus* *jacquemontii* Edgew. & Hook.f.
**Dianthus* *jaczonis* Asch.
**Dianthus* *japigicus* Bianco & S.Brullo
**Dianthus* *japonicus* Thunb.
**Dianthus* *jaroslavii* Galushko
**Dianthus* *javorkae* Kárpáti
**Dianthus* *juniperinus* Sm.
**Dianthus* *juzeptchukii* M.L.Kuzmina
**Dianthus* *kapinaensis* Markgr. & Lindtner
**Dianthus* *karami* (Boiss.) Mouterde
**Dianthus* *karataviensis* Pavlov
**Dianthus* *kastembeluensis* Freyn & Sint.
**Dianthus* *ketzkhovelii* Makaschv.
**Dianthus* *khamiesbergensis* Sond.
**Dianthus* *kirghizicus* Schischk.
**Dianthus* *kiusianus* Makino
**Dianthus* *klokovii* Knjasev
**[[Dianthus knappii]]* (Pant.) Asch. & Kanitz ex Borbás
**Dianthus* *kubanensis* Schischk.
**Dianthus* *kuschakewiczii* Regel & Schmalh.
**Dianthus* *kusnezowii* Marcow.
**Dianthus* *lactiflorus* Fenzl
**Dianthus* *laingsburgensis* S.S.Hooper
**Dianthus* *lanceolatus* Steven ex Rchb.
**Dianthus* *langeanus* Willk.
**Dianthus* *laricifolius* Boiss. & Reut.
**Dianthus* *legionensis* (Willk.) F.N.Williams
**Dianthus* *lenkoranicus* Kharadze
**Dianthus* *leptoloma* Steud. ex A.Rich.
**Dianthus* *leptopetalus* Willd.
**Dianthus* *leucophaeus* Sm.
**Dianthus* *leucophoeniceus* Dörfl. & Hayek
**Dianthus* *libanotis* Labill.
**Dianthus* *lindbergii* Riedl
**Dianthus* *longicalyx* Miq.
**Dianthus* *longicaulis* Ten.
**Dianthus* *longiglumis* Delile
**Dianthus* *longivaginatus* Rech.f.
**Dianthus* *lorberi* Kubát & Abtová
**[[Dianthus lusitanus]]* Brot*.*
**Dianthus* *lydus* Boiss.
**Dianthus* *macranthoides* Hausskn. ex Bornm.
**Dianthus* *macranthus* Boiss.
**Dianthus* *marschallii* Schischk.
**Dianthus* *martuniensis* M.L.Kuzmina
**Dianthus* *masmenaeus* Boiss.
**Dianthus* *mazanderanicus* Rech.f.
**Dianthus* *melandrioides* Pau
**Dianthus* *membranaceus* Borbás
**Dianthus* *mercurii* Heldr.
**Dianthus* *micranthus* Boiss. & Heldr.
**[[Dianthus microlepsis]]* Boiss*.*
**Dianthus* *micropetalus* Ser.
**Dianthus* *moesiacus* Vis. & Pančić
**Dianthus* *monadelphus* Vent.
**Dianthus* *mooiensis* B.S.Williams
**Dianthus* *morisianus* Vals.
**Dianthus* *mossanus* Bacch., Brullo
**Dianthus* *multicaulis* Boiss. & A.Huet
**Dianthus* *multiceps* Costa ex Willk.
**Dianthus* *multisquamatus* F.N.Williams
*''Dianthus'' ''multisquameus'' Bondarenko & R.M.Vinogr.
**Dianthus* *muschianus* Kotschy ex Boiss.
**Dianthus* *myrtinervius* Griseb.
**Dianthus* *namaensis* Schinz
**Dianthus* *nangarharicus* Rech.f.
**Dianthus* *nanshanicus* Chang Y.Yang & L.X.Dong
**[[Dianthus nardiformis]]* Janka
**Dianthus* *nihatii* Güner
**[[Dianthus nitidus]]* Waldst. & Kit*.*
**Dianthus* *nodosus* Tausch
**Dianthus* *oliastrae* Bacch., Brullo, Casti & Giusso
**Dianthus* *orientalis* Adams
**Dianthus* *oschtenicus* Galushko
**Dianthus* *paghmanicus* Rech.f.
**Dianthus* *palinensis* S.S.Ying
**Dianthus* *pallens* Sibth. & Sm.
**Dianthus* *pallidiflorus* Ser.
**Dianthus* *pamiralaicus* Lincz.
**Dianthus* *patentisquameus* Bondarenko & R.M.Vinogr.
**Dianthus* *pavlovii* Lazkov
**[[Dianthus pavonius]]* Tausch
**Dianthus* *pelviformis* Heuff.
**Dianthus* *pendulus* Boiss. & Blanche
**Dianthus* *persicus* Hausskn.
**[[Dianthus petraeus]]* Waldst. & Kit*.*
**[[Dianthus pinifolius]]* Sm*.*
**[[Dianthus plumarius]]* L. – **Cẩm chướng dại**, **Cẩm chướng cỏ**
**Dianthus* *plumbeus* Schischk.
**Dianthus* *polylepis* Bien. ex Boiss.
**Dianthus* *polymorphus* M.Bieb.
**Dianthus* *pratensis* M.Bieb.
**Dianthus* *pseudarmeria* M.Bieb.
**Dianthus* *pseudobarbatus* Bess. ex Ledeb.
**[[Dianthus pungens]]* L*.*
**Dianthus* *purpureimaculatus* Podlech
**Dianthus* *pygmaeus* Hayata
**Dianthus* *pyrenaicus* Pourr.
**Dianthus* *raddeanus* Vierh.
**Dianthus* *ramosissimus* Pall. ex Poir.
**Dianthus* *recognitus* Schischk.
**[[Dianthus repens]]* Willd. – **Cẩm chướng Bắc cực**
**Dianthus* *rigidus* M.Bieb.
**Dianthus* *robustus* Boiss. & Kotschy
**Dianthus* *roseoluteus* Velen.
**Dianthus* *rudbaricus* Assadi
**Dianthus* *rupicola* Biv.
**Dianthus* *ruprechtii* Schischk. ex Grossh.
**Dianthus* *sachalinensis* Barkalov & Prob.
**Dianthus* *saetabensis* Rouy
**Dianthus* *sahandicus* Assadi
**Dianthus* *sardous* Bacch., Brullo, Casti & Giusso
**Dianthus* *saxatilis* F.W.Schmidt
**Dianthus* *scaber* Chaix
**[[Dianthus scardicus]]* Wettst*.*
**Dianthus* *schemachensis* Schischk.
**[[Dianthus seguieri]]* Vill*.*
**Dianthus* *seidlitzii* Boiss.
**Dianthus* *semenovii* (Regel & Herder) Vierh.
**Dianthus* *seravschanicus* Schischk.
**Dianthus* *serbicus* (Wettst.) Hayek
**Dianthus* *serotinus* Waldst. & Kit.
**Dianthus* *serratifolius* Sm.
**Dianthus* *serrulatus* Desf.
**Dianthus* *sessiliflorus* Boiss.
**Dianthus* *setisquameus* Hausskn. & Bornm.
**Dianthus* *shinanensis* (Yatabe) Makino
**Dianthus* *siculus* C.Presl
**[[Dianthus simulans]]* Stoj. & Stef. ex Stef. & Jordanov
**Dianthus* *sinaicus* Boiss.
**Dianthus* *siphonocalyx* Blakelock
**Dianthus* *sphacioticus* Boiss. & Heldr.
**[[Dianthus spiculifolius]]* Schur
**[[Dianthus squarrosus]]* M.Bieb*.*
**[[Dianthus stamatiadae]]* Rech.f.
**[[Dianthus stapfii]]* Lemperg
**[[Dianthus stellaris]]* Camarda
**[[Dianthus stenocephalus]]* Boiss.
**[[Dianthus stenopetalus]]* Griseb.
**[[Dianthus stepanovae]]* Barkalov & Prob.
**[[Dianthus sternbergii]]* Sieber ex Capelli
**[[Dianthus stramineus]]* Boiss. & Heldr.
**[[Dianthus stribrnyi]]* Velen.
**[[Dianthus strictus]]* Banks ex Sol.
**[[Dianthus strymonis]]* Rech.f.
**[[Dianthus subacaulis]]* Vill*.*
**[[Dianthus subaphyllus]]* (Lemperg) Rech.f.
**[[Dianthus subfissus]]* Rouy & Foucaud
**[[Dianthus subscabridus]]* Lincz.
**[[Dianthus superbus]]* L. – **Cẩm chướng lớn**
**[[Dianthus sylvestris]]* Wulfen
**[[Dianthus szowitisianus]]* Boiss.
**[[Dianthus tabrisianus]]* Bien. ex Boiss.
**[[Dianthus talyschensis]]* Boiss. & Buhse
**[[Dianthus tarentinus]]* Lacaita
**[[Dianthus tenuiflorus]]* Griseb.
**[[Dianthus thunbergii]]* S.S.Hooper
**[[Dianthus tianschanicus]]* Schischk.
**[[Dianthus tichomirovii]]* Devyatov, Taisumov & Teimurov
**[[Dianthus tlaratensis]]* Husseinov
**[[Dianthus toletanus]]* Boiss. & Reut.
**[[Dianthus transvaalensis]]* Burtt Davy
**[[Dianthus trifasciculatus]]* Kit.
**[[Dianthus tripunctatus]]* Sm.
**[[Dianthus tristis]]* Velen.
**[[Dianthus turkestanicus]]* Preobr.
**[[Dianthus tymphresteus]]* (Boiss. & Spruner) Heldr. & Sart. ex Boiss.
**[[Dianthus ugamicus]]* Vved.
**[[Dianthus uniflorus]]* Forssk.
**[[Dianthus uralensis]]* Korsh.
**[[Dianthus urumoffii]]* Stoj. & Acht.
**[[Dianthus uzbekistanicus]]* Lincz.
**[[Dianthus vigoi]]* M.Laínz
**[[Dianthus virgatus]]* Pasq.
**[[Dianthus viridescens]]* Clem.
**[[Dianthus viscidus]]* Bory & Chaub.
**[[Dianthus vladimirii]]* Galushko
**[[Dianthus volgicus]]* Juz.
**[[Dianthus vulturius]]* Guss. & Ten.
**[[Dianthus warionii]]* Bucq. & Timb.-Lagr.
**[[Dianthus webbianus]]* Parl. ex Vis.
**[[Dianthus woroschilovii]]* Barkalov & Prob.
**[[Dianthus xylorrhizus]]* Boiss. & Heldr.
**[[Dianthus zederbaueri]]* Vierh.
**[[Dianthus zeyheri]]* Sond.
**[[Dianthus zonatus]]* Fenzl

## Gallery

Image:Nelken 8 Juni 2003.JPG|*[[Dianthus barbatus]]*
Image:Starr 070730-7934 Dianthus caryophyllus.jpg|Carnation *D. caryophyllus*
Image:Dianthus from Sayada, Tunisia 2010.jpg
Image:Dianthus monspessulanus.jpg|*Dianthus monspessulanus*
Image:Dianthus carthusianorum 160505.jpg|*[[Dianthus carthusianorum]]*
Image:Dianthus monspessulanus 6.JPG|Carnation *D. monspessulanus*
Hình:Dianthus.jpg|Hoa của cẩm chướng dại (*Dianthus plumarius*)
Image:Flor GDFL 660eue.jpg|*Dianthus caryophylus* (red)
Image:Dianthus caryophyllus0.jpg|D.caryophyllus seed heads
Image:Dianthus shinanensis Shinanonadeshiko in eboshidake 1997-8-14.jpg|*Dianthus shinanensis*

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* 
* 
* 
* 
*