Barbie

**Barbie** là một loại búp bê thời trang, do tập đoàn Mattel của Mỹ sản xuất. Sản phẩm được trưng bày lần đầu tiên vào ngày 9 tháng 3 năm 1959 tại Hội chợ American International Toy Fair ở New York. Từ đó, búp bê Barbie trở thành một trong những món đồ chơi bán chạy nhất trong lịch sử và góp phần phá bỏ quan niệm rằng "*búp bê chỉ dành cho các bé gái*". Nữ doanh nhân người Mỹ Ruth Handler được ghi nhận là người sáng tạo ra búp bê Barbie, với cảm hứng từ búp bê Bild Lilli của Đức.

Barbie cũng là đại diện cho thương hiệu búp bê và các sản phẩm đi kèm của Mattel, bao gồm các thành viên trong gia đình và búp bê sưu tập. Trong hơn 50 năm, búp bê Barbie là một thành phần quan trọng trên thị trường búp bê thời trang và là chủ đề của nhiều tranh luận cũng như các vụ kiện liên quan đến sao chép mẫu mã, thương hiệu và cả đời sống của nhân vật Barbie.

Hãng Mattel đã bán hơn 1 tỷ búp bê Barbie, biến đây thành dòng sản phẩm lớn nhất và mang lại nhiều lợi nhuận nhất cho công ty. Tuy nhiên, kể từ năm 2014, sản lượng búp bê này đã giảm mạnh. Búp bê Barbie đã góp phần làm ngành kinh doanh đồ chơi toàn cầu trở nên phong phú hơn thông qua việc giới thiệu các sản phẩm liên quan, bao gồm phụ kiện, quần áo và các nhân vật bạn bè của Barbie.

Búp bê Barbie đã có những ảnh hưởng đáng kể đến các giá trị xã hội thông qua việc thể hiện tính cách độc lập của phụ nữ và, cùng với nhiều phụ kiện đi kèm, phản ánh một lối sống cao cấp lý tưởng của những người bạn giàu có. Bắt đầu từ năm 1987, Barbie đã mở rộng sang nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực truyền thông, bao gồm phim hoạt hình, chương trình truyền hình đặc biệt, trò chơi điện tử và âm nhạc.

Doanh số bán búp bê Barbie giảm mạnh từ năm 2014 đến năm 2016. Vào năm 2020, Mattel đã đạt doanh thu 1,35 tỷ USD từ búp bê Barbie và các phụ kiện đi kèm, đánh dấu mức tăng trưởng doanh số tốt nhất của công ty trong hai thập kỷ. Đây là mức tăng so với 950 triệu đô la mà thương hiệu đã bán trong năm 2017. Theo trang web nghiên cứu thị trường MarketWatch, việc phát hành bộ phim *[[Barbie (phim)|Barbie]]* năm 2023 dự kiến sẽ mang lại "*sự tăng trưởng đáng kể*" cho thương hiệu, ít nhất cho đến năm 2030.  Cùng với sự hồi phục doanh thu, việc phát hành bộ phim đã thúc đẩy một xu hướng thời trang được gọi là "*[[:en:Barbiecore|Barbiecore]]*".
## Lịch sử

* 1958: Ruth Handler đưa ra các ý tưởng về búp bê Barbie.
* 1959: Búp bê Barbie đầu tiên ra đời và thời đại của Barbie bắt đầu.
* 1960: Búp bê số 3 và 4 được sản xuất.
* 1961: Barbie số 5 xuất hiện với màu tóc khác. Đi kèm với nó là cậu bạn trai Ken.
* 1963: Các bộ trang phục khác nhau dành cho Barbie được tung ra cùng với cô bạn gái thân nhất Midge
* 1964: Barbie lần đầu tiên xuất hiện trong bộ áo bơi màu hồng. Skipper, em gái của Barbie cũng ra đời trong năm này.
* 1965: Barbie có tên "American Girl" xuất hiện và có trang phục giống như phu nhân của tổng thống Mỹ Kennedy
* 1966: Các mẫu tóc khác nhau để thay đổi cho Barbie được đưa ra thị trường.
* 1968: Lần đầu tiên ra đời một Barbie biết nói, khi này chỉ là tiếng Anh và Tây Ban Nha với những mẫu câu hết sức đơn giản.
* 1970: Phòng ở dành cho Barbie xuất hiện và bán chạy như tôm tươi.
* 1972: Thời đại của Barbie thế hệ mới bắt đầu, khi Barbie có thể quay đầu và cử động các ngón tay để cầm nắm một số thứ.
* 1974: Barbie đã 16 tuổi và một đoạn trên quảng trường Times ở New York được gọi tên là Barbie Boulevard để kỷ niệm.
* 1977: Siêu sao Barbie ra đời với chiều cao "khổng lồ" trong thế giới Barbie: 45&nbsp;cm
* 1984: Barbie kỷ niệm sinh nhật lần thứ 25 và được coi là búp bê của cả thế giới.
* 1995: Một số lượng ít ỏi Barbie được làm để chào mừng sinh nhật thứ 36 được tung ra. Tất nhiên chỉ những khách hàng thân thiết và đã đặt hàng trước mới được sở hữu những cô búp bê quý giá này.
* 1996: Website riêng về Barbie chính thức hoạt động.
* 2000: Barbie dành riêng cho Tổng thống được tung ra.
* 2016: Barbie sẽ có những dáng vóc khác nhau.
Ruth Handler quan sát con gái mình, Barbara, chơi với búp bê giấy và nhận thấy cô thường thích giao cho chúng những vai trò của người lớn. Vào thời điểm đó, hầu hết các búp bê dành cho trẻ em đều mô phỏng trẻ sơ sinh. Nhận thấy có thể tồn tại một khoảng trống trên thị trường, Handler đã đề xuất ý tưởng về một con búp bê có thân hình người lớn với chồng mình, Elliot, người đồng sáng lập công ty đồ chơi Mattel. Ông cùng các giám đốc của Mattel không tỏ ra hào hứng với ý tưởng này. Trong một chuyến đi đến châu Âu vào năm 1956 cùng với các con, Barbara và Kenneth, Ruth Handler tình cờ gặp một con búp bê Đức có tên là Bild Lilli. Con búp bê hình người lớn hoàn toàn phù hợp với ý tưởng của Handler, vì vậy bà đã mua ba con. Một con được bà tặng cho con gái, trong khi những con còn lại được mang về Mattel. Búp bê Lilli được dựa trên một nhân vật nổi tiếng xuất hiện trong truyện tranh do Reinhard Beuthin vẽ cho tờ báo Bild. Lilli là một cô gái tóc vàng, một người phụ nữ lao động biết rõ những gì mình muốn và không dựa vào đàn ông để đạt được điều đó. Búp bê Lilli lần đầu tiên được bán ở Đức vào năm 1955, và mặc dù ban đầu được nhắm đến người lớn, nó nhanh chóng trở nên phổ biến với trẻ em, những người thích mặc cho búp bê những bộ trang phục được bán riêng. Khi trở về Hoa Kỳ, Handler đã thiết kế lại con búp bê với sự giúp đỡ của kỹ sư Jack Ryan, và con búp bê được đặt tên mới là Barbie, theo tên con gái của bà, Barbara. Con búp bê Barbie ra mắt lần đầu tại Hội chợ Đồ chơi Quốc tế Hoa Kỳ ở New York vào ngày 9 tháng 3 năm 1959. Ngày này cũng được coi là ngày sinh nhật chính thức của Barbie. Búp bê Barbie đầu tiên mặc một bộ áo tắm sọc ngựa vằn đen trắng và để tóc đuôi ngựa đặc trưng, có sẵn dưới hai phiên bản tóc vàng hoặc tóc nâu. Con búp bê được quảng cáo là "*người mẫu thời trang dành cho lứa tuổi thanh thiếu niên*", với các bộ trang phục được thiết kế bởi nhà thiết kế thời trang Charlotte Johnson của Mattel. Những con búp bê Barbie đầu tiên được sản xuất tại Nhật Bản, với trang phục được may thủ công bởi những người làm bài tập về nhà tại nước này. Khoảng 350.000 búp bê Barbie đã được bán trong năm đầu tiên sản xuất. Vào tháng 3 năm 1961, Louis Marx & Company đã kiện Mattel. Sau khi cấp phép cho Lilli, họ tuyên bố rằng Mattel đã "*vi phạm bằng sáng chế của Greiner & Hausser đối với khớp hông của Bild-Lilli*" và cho rằng Barbie là "*sản phẩm trực tiếp sao chép của Bild-Lilli*". Công ty cũng cho rằng Mattel "*tự thể hiện một cách sai lệch và gây hiểu lầm là đã tạo ra thiết kế*". Mattel đã phản đối và vụ kiện được giải quyết ngoài tòa án vào năm 1963. Năm 1964, Mattel mua bản quyền và bằng sáng chế của Greiner & Hausser cho búp bê Bild-Lilli với giá 21.600 đô la. Ruth Handler tin rằng điều quan trọng đối với Barbie là phải có ngoại hình trưởng thành, và nghiên cứu thị trường ban đầu cho thấy một số bậc cha mẹ không hài lòng với bộ ngực khác biệt của búp bê. Ngoại hình của Barbie đã trải qua nhiều lần thay đổi, đáng chú ý nhất là vào năm 1971, khi đôi mắt của búp bê được điều chỉnh để nhìn thẳng về phía trước thay vì liếc sang một bên như mẫu ban đầu. Barbie là một trong những món đồ chơi đầu tiên có chiến lược tiếp thị dựa trên quảng cáo truyền hình rộng rãi, đã bị sao chép rộng rãi bởi các đồ chơi khác. Ước tính hơn một tỷ búp bê Barbie đã được tiêu thụ trên toàn cầu tại hơn 150 quốc gia. Theo tuyên bố của Mattel, trung bình có ba búp bê Barbie được bán ra mỗi giây. Tỉ lệ tiêu chuẩn của búp bê Barbie và các phụ kiện liên quan được sản xuất theo tỷ lệ xấp xỉ 1/6. Những con búp bê tiêu chuẩn cao khoảng 11 ½ inch.

## Truyền thông

Danh mục sản phẩm của Barbie không chỉ giới hạn ở các loại búp bê cùng trang phục và phụ kiện đi kèm, mà còn mở rộng sang nhiều mặt hàng mang thương hiệu Barbie khác, bao gồm sách, quần áo, mỹ phẩm và trò chơi điện tử. Thương hiệu truyền thông của Barbie được khởi đầu với bộ phim *[[:en:Barbie_in_the_Nutcracker|Barbie in the Nutcracker]]* (2001), đánh dấu lần đầu nhân vật xuất hiện trong một loạt các phim hoạt hình dành cho thị trường gia đình. Tính đến năm 2013, các phim hoạt hình Barbie phát hành trực tiếp dưới dạng DVD đã tiêu thụ hơn 110 triệu bản trên toàn cầu. Ngoài ra, thương hiệu này còn có hai chương trình truyền hình đặc biệt phát sóng năm 1987, gồm *[[:en:Barbie_and_the_Rockers:_Out_of_This_World|Barbie and the Rockers: Out of This World]]* và *[[:en:Barbie_and_the_Sensations:_Rockin’_Back_to_Earth|Barbie and the Sensations: Rockin’ Back to Earth]]*, cùng với ca khúc nổi tiếng *“[[Barbie Girl]]”* (1997) của nhóm Aqua. Cô cũng đóng vai phụ trong các bộ phim *My Scene* cũng như trong các bộ phim ''Câu chuyện đồ chơi 2'' và ''Câu chuyện đồ chơi 3'' của Pixar.

## Tiểu sử

Tên đầy đủ của Barbie là Barbara Millicent Roberts. Trong loạt tiểu thuyết do Random House phát hành vào thập niên 1960, cha mẹ của cô được giới thiệu là George và Margaret Roberts, cư dân của thị trấn hư cấu Willows, Wisconsin. Trong loạt tiểu thuyết của Random House, Barbie theo học tại Trường Trung học Willows. Tuy nhiên, trong cuốn *[[:en:Generation_Girl|Generation Girl]]* do Golden Books xuất bản năm 1999, cô được mô tả là học sinh của Trường Trung học Quốc tế Manhattan hư cấu tại Thành phố New York, được xây dựng dựa trên Trường Trung học Stuyvesant ngoài đời thực. Nhân vật được xây dựng với một mối quan hệ mang tính lãng mạn trong sáng với bạn trai Ken (“Ken Carson”), người lần đầu được giới thiệu vào năm 1961. Một thông cáo từ Mattel phát hành vào tháng 2 năm 2004 cho biết Barbie và Ken đã ‘chia tay’. Tuy nhiên, đến tháng 2 năm 2006, Mattel thông báo rằng hai nhân vật được kỳ vọng sẽ nối lại mối quan hệ sau khi Ken được thiết kế lại. Năm 2011, Mattel triển khai một chiến dịch truyền thông nhằm mô tả Ken nỗ lực giành lại tình cảm của Barbie. Hai nhân vật được mô tả là chính thức tái hợp vào Ngày Lễ Tình nhân năm 2011. Barbie cũng được xây dựng là sở hữu hơn 40 vật nuôi, bao gồm mèo, chó, ngựa, gấu trúc, sư tử con và ngựa vằn. Nhân vật từng được mô tả là sở hữu nhiều loại phương tiện khác nhau, bao gồm xe mui trần Beetle và Corvette màu hồng, xe kéo và xe Jeep. Barbie cũng được mô tả là có bằng phi công và từng đảm nhiệm vai trò điều hành các hãng hàng không thương mại, bên cạnh công việc tiếp viên hàng không. Sự nghiệp của Barbie được xây dựng nhằm phản ánh quan điểm rằng phụ nữ có thể đảm nhiệm nhiều vai trò khác nhau trong xã hội. Qua thời gian, sản phẩm đã được phát hành với nhiều phiên bản nghề nghiệp, bao gồm ‘*Hoa hậu Phi hành gia Barbie*’ (1965), ‘*Bác sĩ Barbie*’ (1988) và ‘*NASCAR Barbie*’ (1998). Mattel cũng giới thiệu một loạt nhân vật bạn đồng hành của Barbie, bao gồm Teresa có nguồn gốc Tây Ban Nha, Midge, Christie — một nhân vật Mỹ gốc Phi, và Steven, bạn trai của Christie. Một số nhân vật thuộc gia đình Barbie cũng được giới thiệu, gồm Skipper, cặp song sinh Todd và Stacie, Kelly, Krissy và Francie. Trong giai đoạn Barbie và Ken ‘chia tay’ năm 2004, nhân vật được mô tả là thân thiết với Blaine, một vận động viên lướt sóng người Úc.

## Di sản và sự ảnh hưởng

Barbie đã trở thành một biểu tượng văn hóa đại chúng và được xem là một trong những nhân vật có vị thế đặc biệt trong lĩnh vực đồ chơi. Năm 1974, một phần Quảng trường Thời đại tại Thành phố New York được đổi tên thành ‘*Đại lộ Barbie*’ trong thời gian một tuần. Năm 2016, Musée des Arts Décoratifs ở Paris, thuộc tổ hợp Louvre, đã tổ chức một triển lãm dành riêng cho Barbie. Triển lãm trưng bày 700 búp bê Barbie trên hai tầng cũng như các tác phẩm của các nghệ sĩ đương đại và tài liệu (báo chí, ảnh, video) bối cảnh hóa Barbie. Năm 1986, nghệ sĩ Andy Warhol thực hiện một bức tranh lấy cảm hứng từ Barbie. Tác phẩm này sau đó được bán đấu giá tại Christie’s ở London với giá 1,1 triệu USD. Năm 2015, Quỹ Andy Warhol hợp tác với Mattel để phát hành phiên bản Andy Warhol Barbie. Nghệ sĩ outsider Al Carbee đã thực hiện hàng nghìn bức ảnh về Barbie và sáng tạo nhiều tác phẩm ảnh ghép cùng các mô hình diorama, trong đó Barbie xuất hiện trong nhiều bối cảnh khác nhau. Carbee là nhân vật trung tâm của bộ phim tài liệu nhiều tập *[[:en:Magical_Universe|Magical Universe]]*. Các tác phẩm cắt dán của ông cũng được trưng bày trong triển lãm Barbie năm 2016 tại Musée des Arts Décoratifs, Paris, trong phần giới thiệu các nghệ sĩ thị giác lấy cảm hứng từ hình tượng Barbie. Năm 2013, tại Đài Loan, nhà hàng theo chủ đề Barbie đầu tiên, mang tên ‘*Barbie Café*’, được khai trương và vận hành bởi tập đoàn Sinlaku. ''The Economist'' đã nhấn mạnh tầm quan trọng của Barbie đối với trí tưởng tượng của trẻ em: từ những ngày đầu được giới thiệu như một người mẫu tuổi teen, Barbie về sau được xây dựng trong nhiều vai trò khác nhau, bao gồm phi hành gia, bác sĩ phẫu thuật, vận động viên Olympic, vận động viên trượt tuyết, huấn luyện viên thể dục nhịp điệu, phóng viên truyền hình, bác sĩ thú y, ngôi sao nhạc rock, sĩ quan quân đội, phi công không quân, nhà ngoại giao tại các hội nghị thượng đỉnh, rapper, ứng cử viên tổng thống (đảng phái không xác định), cầu thủ bóng chày, thợ lặn, nhân viên cứu hộ, lính cứu hỏa, kỹ sư, nha sĩ và nhiều nghề nghiệp khác. Điều này phản ánh sự chuyển dịch khỏi mô hình búp bê truyền thống vốn chủ yếu phục vụ thị trường trẻ sơ sinh và được thiết kế để bế bồng hoặc chăm sóc như em bé. Việc phát triển một loại búp bê mang dáng dấp người trưởng thành được Mattel xem như cách mở rộng khả năng tưởng tượng, cho phép trẻ em hình dung bản thân trong nhiều vai trò khác nhau. 

## Lệnh cấm ở một số quốc gia

Năm 2012, búp bê Barbie bị cấm lưu hành tại Iran. Chính quyền Iran cho rằng sản phẩm này không phù hợp với các chuẩn mực văn hóa và quy định trang phục dựa trên luật Hồi giáo.

Không chỉ tại Iran, trước đó búp bê Barbie cũng từng bị cấm hoặc hạn chế lưu hành ở Ả Rập Xê Út, một số quốc gia thuộc khu vực Trung Đông và tại Nga. Tại một số quốc gia Trung Đông, Barbie cũng bị cấm lưu hành với lý do bị cho là không phù hợp với các quy định trang phục và chuẩn mực đạo đức dựa trên luật Hồi giáo. Tại Nga, Barbie từng bị cấm với lý do bị cho là khuyến khích chủ nghĩa tiêu dùng ở trẻ em. Hiện nay, lệnh cấm đối với búp bê Barbie đã được dỡ bỏ tại hầu hết các quốc gia nêu trên, ngoại trừ Iran, nơi lệnh cấm vẫn duy trì và khả năng được dỡ bỏ được đánh giá là rất thấp.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* The Official Barbie Website – Owned By Mattel
* St. Petersburg Times Floridian: "The doll that has everything – almost", an article about the "Muslim Barbie" by Susan Taylor Martin
* USA Today: Barbie at number 43 on the list of ''The 101 Most Influential People Who Never Lived''
* The Telegraph: Doll power: Barbie celebrates 50th anniversary and toy world dominance
*NPR Audio Report: Pretty, Plastic Barbie: Forever What We Make Her
* Lawmaker Wants Barbie Banned in W.Va.; Local Residents Quickly React  ngày 3 tháng 3 năm 2009
* New York Times: Barbie: Doll, Icon Or Sexist Symbol? ngày 23 tháng 12 năm 1987
* Barbie's 50th  – slideshow by *[[The First Post]]*
* Mattel shuts flagship Shanghai Barbie concept store ngày 7 tháng 3 năm 2011

## Xem thêm

* Fulla: Barbie phong cách vùng Cận đông
* Jenny: Barbie, phong cách Nhật Bản
* Danh sách gia đình và bạn của Barbie