open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1925

## Sự kiện

### Tháng 1
* 11 tháng 1: Khai mạc đại hội đại biểu toàn quốc Đảng Cộng sản Trung Quốc tại Thượng Hải

### Tháng 3
* 16 tháng 3: Xảy ra động đất tại Vân Nam

### Tháng 6
* 1 tháng 6: Thành lập công hội tại Thượng Hải
* 11 tháng 6: Thủy quân Anh Quốc giết người Trung Quốc tại Hán Khẩu

### Tháng 7
* 1 tháng 7: Thành lập chính phủ Dân Quốc tại Quảng Châu
* 9 tháng 7: Thành lập Hội Liên hiệp các dân tộc bị áp bức ở Á Đông
* 14 tháng 7: Hội Phục Việt được thành lập

### Tháng 9
* 1 tháng 9: Hồ Hán Dân lưu vong sang Liên Xô

### Tháng 10
* 14 tháng 10: Quân cách mang Quốc Dân giải phóng Huệ Châu.

### Tháng 11
* 6 tháng 11: Nguyễn Phúc Vĩnh Thụy kế vị hoàng đế nhà Nguyễn
* 21 tháng 11: Quách Tùng Linh khởi binh đánh chiếm Sơn Hải Quan và Cẩm Châu.
* 23 tháng 11: Tây Sơn hội nghị, Quốc Dân Đảng khai trừ Lý Đại Chiêu, Mao Trạch Đông

### Tháng 12
* 25 tháng 12: Nhật Bản đánh bại và giết chết Quách Tùng Linh
## Sinh

### Tháng 1
* 25 tháng 1: Ri Yong-mu, sĩ quan cấp cao trong Quân đội Nhân dân Triều Tiên (m. 2022)
### Tháng 2
* 28 tháng 2: Louis Nirenberg, nhà toán học người Canada/Mỹ (m. 2020)
### Tháng 3
* 4 tháng 3: Paul Mauriat, nhạc trưởng nổi tiếng người Pháp (m. 2006)
* 5 tháng 3: Nguyễn Văn Tý, nhạc sĩ người Việt Nam (m. 2019)
* 13 tháng 3: John Tate, nhà toán học người Mỹ (m. 2019)
### Tháng 6
* 8 tháng 6: Barbara Bush, là Đệ Nhất Phu nhân Hoa Kỳ (m. 2018)
* 29 tháng 6: Giorgio Napolitano, tổng thống thứ 11 của Ý (m. 2023)

### Tháng 7
* 10 tháng 7: Mahathir Mohamad, cựu thủ tướng Malaysia
### Tháng 8
* 26 tháng 8: Tuyết Mai, phát thanh viên, Nghệ sĩ Nhân dân người Việt Nam (m. 2022)
### Tháng 10
* 1 tháng 10: Yang Hyong-sop, là chính khách nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên (m. 2022)
* 27 tháng 10: Warren Christopher, là một nhà ngoại giao và luật sư Hoa Kỳ (m. 2011)
### Tháng 11
* 30 tháng 11: William H. Gates, Sr., luật sư và nhà từ thiện người Mỹ (m. 2020)
### Tháng 12
* 15 tháng 12: Trần Thiện Khiêm, Thủ tướng Việt Nam Cộng hòa (m. 2021)
* 27 tháng 12: Michel Piccoli, diễn viên người Pháp (m. 2020)
### Không rõ ngày, tháng
*Thép Mới (Hà Văn Lộc), nhà văn, nhà báo người Việt Nam (m. 1991)

## Mất
* 31 tháng 1 – Huỳnh Côn (s. 1850)
* 12 tháng 3 – Tôn Dật Tiên, là Cựu Tổng thống Trung Hoa Dân Quốc (s.1866)
* 22 tháng 3 – Aleksandr Myasnikyan, lãnh đạo bolshevik người Armenia (s. 1886)
* 11 tháng 8 – James Douglas Ogilby, nhà ngư học người Úc (s. 1853)
* 6 tháng 11 – Khải Định, vua nhà Nguyễn (s. 1885)

## Giải thưởng Nobel
* Hóa học – Richard Adolf Zsigmondy
* Văn học – George Bernard Shaw
* Hòa bình – Austen Chamberlain, Charles Gates Dawes
* Vật lý – James Franck, Gustav Ludwig Hertz
* Y học – *không trao giải*

## Xem thêm

## Tham khảo
Mstislav Leopoldovich Rostropovich

**Mstislav Leopoldovich Rostropovich** (, 27 tháng 3 năm 1927 - 27 tháng 4 năm 2007) là một nghệ sĩ đàn cello và nhạc trưởng người Nga.

## Tiểu sử
**Mstislav Leopoldovich Rostropovich** (27 tháng 3 năm 1927 - 27 tháng 4 năm 2007) sinh tại thành phố Baku (Azerbaijan). Mẹ ông là nghệ sĩ piano, còn cha ông chơi cello. Ông chơi piano từ năm lên 4 và bắt đầu làm quen với cello từ năm lên 7 tuổi. Ông kể: "Ngay khi tập đàn cello, tôi đã mê cây đàn này vì nó giống như một giọng nói - giọng của tôi". Khi mới 24 tuổi, ông được New York Times đánh giá là một nghệ sĩ hàng đầu với cách chơi đàn nồng nàn, đầy nhiệt huyết. Năm 1987, ông được nhận Huân chương Tự do của Mỹ và được Anh Quốc phong tước Hiệp sĩ vào sinh nhật lần 60.

Sinh thời, ông đã đi biểu diễn tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam (năm 1996). Ông chỉ huy dàn nhạc giao hưởng Mỹ từ năm 1977 đến 1994. Lần cuối ông xuất hiện là ngày 27 tháng 3 tại điện Kremlin Moskva, trong lễ mừng sinh nhật lần 80 của ông.

Lúc đó, Rostropovich phát biểu: "Tôi thấy mình là người hạnh phúc nhất thế giới. Tôi sẽ hạnh phúc hơn nữa nếu làm các bạn vui trong buổi tối hôm nay"

Ông qua đời ngày 27 tháng 4 do ung thư sau nhiều năm sống tại Paris, Pháp, thọ 80 tuổi, được an táng tại nghĩa trang Novodevichy. Ông yên nghỉ cùng thầy Dmitry Shostakovich và thầy Sergei Prokofiev. Tổng thống Nga Vladimir Putin cho rằng, cái chết của Rostropovich khiến nền văn hóa Nga đã bị mất đi một cây đại thụ. Có khoảng 10.000 người Nga đã tới tiễn biệt thần tượng của họ. Hoàng hậu Sofia của vương quốc Tây Ban Nha, Đệ nhất phu nhân Pháp Bernadette Chirac, Tổng thống Azerbaijan Ilham Aliyev và nhiều tay cello trẻ tuổi tới dự lễ an táng.

## Giải thưởng
* 1987: Huân chương tự do của Mỹ
* 1987: Tước Hiệp sĩ của Anh Quốc

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* ‘Người khổng lồ’ của âm nhạc Nga qua đời
Sông Bang Kham

**Sông Bang Kham** (tiếng Thái: แม่น้ำบางขาม) là một nhánh sông ngắn của sông Lopburi. Sông này xuất phát từ huyện Ban Mi, tỉnh Lopburi. Sông chảy về phía Nam và hợp lưu với sông Lopburi ở huyện Tha Wung. Sông này chỉ dài 20&nbsp;km.

## Tham khảo
Sông Lopburi

**Sông Lopburi** là một sông nhánh của Sông Chao Phraya ở miền Trung Thái Lan. Nó tách ra khỏi sông Chao Phraya tại Tambon Bang Phutsa, Singburi, chảy qua huyện Tha Wung và thị xã Lopburi, chảy vào Chao Phraya cùng với sông Pa Sak tại thị xã Ayutthaya. Sông dài khoảng 95&nbsp;km.

## Tham khảo
Lạc Sơn, Tứ Xuyên

**Lạc Sơn** (; nghĩa là "ngọn núi hạnh phúc"), tên cổ là **Gia Châu** (嘉州) là một địa cấp thị thuộc tỉnh Tứ Xuyên, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Lạc Sơn nằm ở nam trung bộ Tứ Xuyên. Lạc Sơn cách Thành Đô 170&nbsp;km. Hoa đặc trưng của Lạc Sơn là hải đường.

## Hành chính

Lạc Sơn bao gồm 4 quận, 1 thành phố cấp huyện, 4 huyện, 2 huyện tự trị: 
* Quận (khu): Thị Trung, Ngũ Thông Kiều, Sa Loan, Kim Khẩu Hà.
* Thành phố cấp huyện: Nga Mi Sơn Thị.
* Huyện: Kiền Vi, Tỉnh Nghiên, Giáp Giang, Mộc Xuyên.
* Huyện tự trị người Di: Nga Biên, Mã Biên.

## Lịch sử
Thời nhà Hán Lạc Sơn có tên gọi là huyện **Nam An**, đến thời Nam Bắc triều cải thành huyện **Khương**, đến thời nhà Tống đổi thành phủ **Gia Định**, thời Nguyên là lộ Gia Định, năm thứ hai mươi Ung Chính nhà Thanh (1734) đổi thành huyện Lạc Sơn. Năm 1978 trở đi được gọi là Lạc Sơn thị.

## Phương ngữ
Giọng nói của vùng Lạc Sơn thuộc ngữ hệ miền nam khác hẳn với các phương ngữ của các thành phố khác của Tứ Xuyên thuộc ngữ hệ miền bắc.

## Địa lý
Lạc Sơn có diện tích 12.826&nbsp;km², độ cao trung bình là 500 mét so với mực nước biển. Nhiệt độ bình quân là 17,2&nbsp;°C.

## Nhân khẩu
Theo thống kê năm 2002, Lạc Sơn có 3.465.000 người, trong đó chủ yếu là người Hán, còn người Di chiếm khoảng 3,2%.

## Thắng cảnh
Năm 1996, khu vực thắng cảnh núi Nga Mi, cùng với tượng Phật khổng lồ tạc bằng đá lớn nhất trên thế giới nằm tại đây, được UNESCO công nhận là di sản thế giới.

## Thành phố kết nghĩa
Theo *[http://www.sister-cities.org/ Sister Cities International, Inc. (SCI)]*, Lạc Sơn có một thành phố kết nghĩa:
*  Gilbert, Arizona, Hoa Kỳ

## Danh nhân
*Quách Mạt Nhược

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Trang web chính quyền Lạc Sơn
VTV (định hướng)

Trong tiếng Việt, **VTV** thường chỉ đến Đài Truyền hình Việt Nam, nhưng từ viết tắt này cũng có thể chỉ đến:

*VTV Uruguay
*Vale TV, đài truyền hình giáo dục tại Venezuela
*CIVT-TV, đài truyền hình CTV tại British Columbia ngày xưa được gọi là *Vancouver Television* (Đài Truyền hình Vancouver)
*VTV Vaša Televízia, đài truyền hình Slovakia cũ
*Venezolana de Televisión, đài truyền hình của chính phủ Venezuela
*Virgin Media Television, công ty truyền hình Anh
Maxim's

**Maxim's** là một nhà hàng danh tiếng ở Paris. Nằm ở số 3 phố Royale quận 8, Maxim's rất gần nhà thờ Madeleine và quảng trường Concorde.

Nhà hàng Maxim's do Maxime Gaillard, một bồi bàn, mở ngày 7 tháng 4 năm 1893. Bắt đầu là một quán rượu nhỏ, Maxim's đã trở thành một trong những nhà hàng nổi tiếng nhất Paris. Với sự thúc đẩy của diễn viên sân khấu Irma de Montigny, người đã lôi kéo những khách hành thượng lưu và sang trọng, Maxim's trở thành điểm hẹn ưu thích của giới quý tộc Paris trong thời kỳ Belle Époque.

Sau đó, Eugène Cornuché đã mua lại nhà hàng này. Năm 1900, Eugène Cornuché mời các nghệ sĩ trường phái Nancy và Louis Marnez tới trang trí lại nhà hàng theo phong cách Tân nghệ thuật cho Triển lãm thế giới tại Paris. Nhà hàng Maxim's là khung cảnh trong hồi 3 của vở operet *La Veuve joyeuse* của Franz Lehar vào năm 1905.

Năm 1932, Maxim's được bán lại cho Octave Vaudable. Octave Vaudable đã lựa chọn khách hàng, áp đạt trang phục và ưu đãi những khách hàng thường xuyên, khách hàng nổi tiếng hay giàu có. Các khánh hàng nghệ sĩ và các nhân vật như Belle Otéro, Édouard VII, Marcel Proust, Georges Feydeau, Mistinguett, Sacha Guitry, Tristan Bernard hay Cocteau đã góp phần củng cố danh tiếng cho Maxim's. Trong đó nhà viết kịch Georges Feydeau đã việt vở *La Dame de Chez Maxim's* (*Cô ả nhà hàng Maxim's*).

Trong thời kỳ chiến đóng của Đức Quốc xã, Maxim's trở thành nhà hàng đặc quyền ưu đãi cho các sĩ quan Đức. Thống chế Hermann Göring đã ăn tối ở đây vào ngày 28 tháng 6 năm 1940. Sau giải phóng nước Pháp, nhà hàng lại đón tiếp nhiều gương mặt lớn của điện ảnh thời kỳ đó như Onassis, Callas, Martine Carol và cả Marlène Dietrich.

Cuối những năm 1950, các công nhân đã khám phá trong các con chạch của nhà hàng nhiều đồng Louis vàng, nhẫn, kim cương và rubi. Trong những năm 1950 đến 1970, dưới sự lãnh đạo của con trai Octave Vaudable là Louis, Maxim's trở nên một trong những nhà hàng nổi tiếng nhất thế giới và cũng là một trong những nhà hàng đắt nhất. Cùng với vợ là Magguy, Louis Vaudable giữ cho Maxim's tiếng tăm trên thế giới. Vào tháng 7 năm 1979, nơi đây ghi nhận là công trình lịch sử Pháp.

Năm 1980, con trai họ, François Vaudable nối nghiệp và đã bành trướng nhà hàng. Nhưng sau đó François đã bán lại Maxim's cho Pierre Cardin. Từ năm 1981, Pierre Cardin phát triển một dáng vẻ quốc tế, thay đổi ba tầng của tòa nhà thành một bảo tàng Tân nghệ thuật với rất nhiều buổi biểu diễn, dạ hội cho giới trẻ.

Hiện nay Maxim's phát triển thành một hệ thống quốc tế với các nhà hàng ở Monte-Carlo,Việt Nam, Bắc Kinh, Genève, Tokyo, Thượng Hải và Bruxelles.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*  Maxim's de Paris - Tranh chính thức
*  Maxim's restaurant in Brussels's Grand Place 
*  Maxim's: a memoir
Chương trình hồi hương về Mexico

**Chương trình hồi hương về Mexico** là cuộc di trú bắt buộc phần lớn xảy ra từ 1931 đến 1934, khi hơn 500.000 người México và người Mỹ gốc Mexico&nbsp;– hơn một phần ba dân số gốc Mexico tại Hoa Kỳ&nbsp;– bị trục xuất hay "tự ý hồi hương" về México. Vào khoảng 60% người bị trục xuất là trẻ em sinh ở Hoa Kỳ và những người khác mà, trong khi có gốc Mexico, có quyền công dân. Nhiều người này trở lại về Hoa Kỳ khi nước này thiếu người làm việc vào những năm Chiến tranh thế giới thứ hai.

Trong thời Đại Suy thoái, người gốc Mexico được coi là gánh nặng cho những dịch vụ xã hội như là dịch vụ viện trợ và được cho là người chiếm mất công việc của người Mỹ. Sở Di trú và Nhập tịch tập trung vào những người gốc Mexico vì "họ gần biên giới Mexico, thân thể người *[[mestizo]]* [người lai] có tính khác biệt, và các *barrio* [khu nghèo] dễ nhận ra."

Chương trình này do Tổng thống Herbert Hoover cho phép; nó tập trung vào những vùng có dân số Hispanic lớn, phần lớn ở các tiểu bang California, Texas, và Michigan. Tuy chính phủ liên bang thời kết thúc chương trình này khi Tổng thống Franklin Roosevelt nhậm chức, nhiều chính phủ cấp tiểu bang và địa phương tiếp tục những chương trình tương tự.

Nhiều người mà không bị chính phủ bắt phải di trú vẫn tự ý bỏ nước Mỹ do hoàn cảnh chống người gốc Mexico. Có thêm người nữa bị nhân viên dịch vụ xã hội ép buộc bỏ nước bằng cách thổi phồng về cơ hội kinh tế ở Mexico. Sau khi tập hợp vào những thị xã trên biên giới như là Thành phố Juárez (*Ciudad Juárez*), những người mới qua Mexico tìm được ít phương kế. Báo *[[The New York Times]]* ra một bài báo nói về 20 người mới hồi hương chết vì bệnh và sống ngoài trời.

Năm 2005, tiểu bang California thông qua Đạo luật Thượng viện 670&nbsp;– "Đạo luật Xin lỗi về Chương trình Hồi hương về Mexico vào Những năm 1930" (*Apology Act for the 1930s Mexican Repatriation Program*)&nbsp;– chính thức nhận "việc dời trái hiến pháp và di cư bắt buộc đối với công dân và cư dân hợp pháp gốc Mexico tại Hoa Kỳ" và xin lỗi cho dân California "về các vụ vi phạm rõ ràng các quyền tự do công dân cơ bản và quyền hiến pháp mà xảy ra trong thời kỳ trục xuất và di cư bắt buộc bất hợp pháp".

## Chú thích

## Tham khảo
*
*

## Liên kết ngoài
*History from the Margins: Chicana/o History in the 1990's  (tiếng Anh)
*The American Apple: From Family Grown to Foreign Migrant Labor  (tiếng Anh)
*Thư gửi cho người California về việc hồi hương (1933) (tiếng Anh)
Vườn quốc gia Pa Hin Ngam

**Pa Hin Ngam** (ป่าหินงาม) là một vườn quốc gia ở tỉnh Chaiyaphum của Thái Lan. Tên gọi *Hin Ngam* có nghĩa là *đá đẹp*, còn *Pa* có nghĩa là *rừng*.

Năm 1985, phòng Lâm nghiệp huyện Thep Satit đã khảo sát khu vực này lần đầu và kiến nghị bảo vệ khu vực này. Tháng 10 năm 1986, Vườn rừng Pa Hin Ngam đã được thành lập, có diện tích 10 km² xung quanh các kiến tạo đá có hình thù kỳ lạ nên vườn mới có tên như hiện nay. Năm 1993, Bộ Lâm nghiệp Thái Lan đã tiến hành một cuộc khảo sát toàn diện bao gồm cả khu vực xung quanh và kiến nghị thành lập vườn quốc gia. Vườn quốc gia có diện tích  112&nbsp;km² được thành lập ngày 19 tháng 9 năm 1994, nhưng chỉ được công bố chính thức vào năm 2007.

Vườn quốc gia nằm tại ranh giới của dãy núi Phetchabun với cao nguyên Khorat. Điểm quan sát tại vách đá dốc có độ cao 846 m *Sut Phan Din* cho phép quan sát thung lũng sông Sonthi và Khu bảo tồn hoang dã Sab Langka. Tên gọi *Sut Phan Din* (สุดแผ่นดิน) có nghĩa *tận cùng của đất*, phản ánh độ dốc của vách núi. Vách núi này cũng đánh dấu đường chia nước giữa sông Chao Phraya và sông Mekong.

Gần điểm quan sát là một trong những cánh đồng hoa tulip Xiêm (*Curcuma alismatifolia*), gọi là *Dok Kra Jiao* (ดอกกระเจียว) trong tiếng Thái. Những cánh rừng dầu nở hoa tím vào thời gian bắt đầu mùa mưa tháng 7.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*National Park, Wildlife and Plant Conservation Department 
*Thaiparks123 
* World Database on Protected Areas
Vườn quốc gia Si Phang-nga

**Vườn quốc gia Si Phang-nga** () là một vườn quốc gia nằm tại tỉnh Phang Nga ở miền Nam Thái Lan, bao gồm các phần phía Đông của các huyện Khura Buri và Takua Pa.

Cảnh quan của vườn quốc gia này bị chi phối là các núi lởm chởm được bao phủ bởi những khu rừng khộp, giống như Khao Sok nằm tiếp giáp ở phía đông.

Việc thành lập vườn quốc gia này được công bố trên Công báo Hoàng gia số 105 mục số 60, vào 16 tháng 4 năm 1988.

## Tham khảo

* National Park, Wildlife and Plant Conservation Department
Vịnh Phang Nga

**Vịnh Phang Nga** có diện tích 400&nbsp;km², nằm tại Biển Andaman giữa đảo Phuket và lục địa của Bán đảo Mã Lai ở miền Nam Thái Lan. Từ năm 1981, một phần lớn của vịnh này được bảo vệ với tên gọi Vườn quốc gia Ao Phang Nga.

Đảo nổi tiếng nhất trong vịnh có tên gọi là Đảo James Bond (Ko Tapu). Đó là một đảo đá vôi nhọn, nổi tiếng trong phim *[[The Man with the Golden Gun (film)|The Man with the Golden Gun]]*. Một trong các làng gần đó là Ao Luk.

## Mô tả

Phang Nga – nơi tập trung những ngọn núi đá vôi khổng lồ, đứng thẳng ngoài biển cả. Một chiếc thuyền lượn quanh những ngọn núi đá vôi này đúng hải trình ra tận các đảo ngoài xa, mặc sức để cho ảo giác của du khách tưởng tượng ra những con thú lớn nhỏ có tính cách giả tưởng do những hình thể của các ngọn núi gợi ra. Một con thuyền vận chuyển du khách khởi hành ngay trước cửa khẩu dòng sông Phang Nga, sẽ đến gần chân núi Khao Kien. Tại đây, có những hang động lớn tối hiện ra, trưng bày những bức tranh tượng thời nguyên thủy, mô tả dáng vẻ bề ngoài về ngưới và thú. Phía tay mặt có hòn đảo đá rộng lớn trải dài ra, gọi là Ko Panyl, nơi đây là một ngôi làng của ngư dân hoàn toàn là tín đồ Hồi Giáo, mảnh đất đứng trên những khe hở và đường rạch đầy nước. 

## Hang động
Nơi đây là núi đá vôi, những hình dáng của đá vôi tạo nên những hình thú kỳ quái, nổi tiếng nhất là động Tham Lad. Lối vào hang động dài hơn 50 mét, chiếc thuyền lướt qua những nhũ đá khổng lồ. Nhiều tảng đá từ dưới nước nhô lên cao, như là có vị thần cầm thanh kiếm cắt tảng đá thành nhiều lát mỏng.

Tại hang động Tham Nak, ngay lối vào, một hang đá xoắn lại tương tự như con rắn thần Naga. Nhủ đá màu xanh lá cây tràn đầy từ trên đỉnh buông xuống, giống như thác nước đóng băng. Toàn bộ hòn đảo có núi non, ngắm nhìn từ bên ngoài và có dòng nước nhỏ giọt, tạo thành những đường kẻ sọc ngay núi đá vôi.
## Xem thêm
*Đảo James Bond

## Tham khảo

*Meher Mc Arthur, Phan Quang Định, tìm hiểu Mỹ thuật Phật giáo, Nhà xuất bản Mỹ thuật. 
*G.S Nguyễn Tấn Đắc, Văn hóa Đông Nam Á, nhà Xuấn Bản Khoa Học Xã hội. 
*Trịnh Huy Hóa (biên dịch), đối thoại với các nền văn hóa – Thái Lan, Nhà xuất bản Trẻ. 
*Vân Khánh – Hương Giang, Đền vàng Wat Prathat, Cẩm nang ẩm thực và khách sạn. 
*Hoàng Văn Quang (sưu tầm và biên soạn), Hướng dẫn tham quan thủ đô Bangkok – nhà xuất bản Phương Đông. 
*Đại đức Thích Chân Tính, Lược truyện Đức Phật Thích Ca, nhà xuất bản Tôn Giáo. 
*Thu Thanh – Pattaya – điểm hẹn lý tưởng, Tiếp thị và gia đình. 
*Nguyễn Chí Thông – Từ điển Thái Lan -Việt, nhà xuất bản văn hóa thông tin. 
*Ts. Đỗ Quốc Thông – Giáo trình địa lý du lịch thế giới. 
*Ts.Trần Văn Thông, Quy hoạch du lịch, Nhà xuất bản giáo dục. 
*Lê Quốc Vinh (chủ biên) – Hà Bích Liên, Các nhân vật lịch sử trung đại, Nhà xuất bản giáo dục. 
*Elvis,English – Thai – English, Top. Bk.th 
*Khumudriemsop,Hi-ed publishing,Spicy Co.ltd.
Vườn quốc gia Khao Laem Ya - Mu Ko Samet

**Vườn quốc gia Khao Laem Ya - Mu Ko Samet** () là một vườn quốc gia được thành lập ngày 1 tháng 10 năm  1981, với diện tích 131 km2, nằm tại bờ biển của Vịnh Thái Lan, thuộc huyện Klaeng, tỉnh Rayong, Thái Lan.

## Các địa điểm nổi bật
* Khao Plet (đồi Plet)
*Khao Laem Ya(Đồi Leam Ya)
* Bãi biển Mae Ram Phung
* Ko Samet
* Ko Kudi
* Ko Kruai 
* Ko Makham (cũng gọi Ko Kham)
* Ko Plai Tin
* Ko Chan 
* Ko Talu

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*National Park, Wildlife and Plat Conservation Department
Nghệ lá từ cô

**Nghệ lá từ cô** (danh pháp hai phần: ***Curcuma alismatifolia***) là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được François Gagnepain mô tả khoa học đầu tiên năm 1902 (in tháng 1 năm 1903). Các mẫu vật định danh *M. Godefroy n. 408* và *M. Godefroy n. 343* thu thập tại núi Pursat ở tây nam Campuchia, tương ứng ngày 16 tháng 6 năm 1875 và không rõ ngày trong tháng 6 năm 1875. Các mẫu vật khác là *Harmand* không số thu thập tại 17 độ vĩ bắc và *R. Schomburgk n. 285* thu thập tại Thái Lan năm 1859.

Các tên khác được dịch từ tiếng Anh là **tulip Xiêm**, **tulip mùa hè** hoặc **uất kim hương Xiêm**, mặc dù vậy, nó không liên quan đến hoa tulip (chi *Tulipa*) mà là thuộc họ Gừng như các loài nghệ khác.

## Từ nguyên
Tính từ định danh *alismatifolia* là nói tới lá của nó giống như lá *[[Alisma plantago-aquatica|Alisma plantago]]*.

## Phân bố
Là một loại cây nhiệt đới bản địa Campuchia, Lào, miền đông Thái Lan, Việt Nam. Cây này có thể trồng trong nhà. Một trong những cánh đồng có hoa này nổi tiếng là ở Vườn quốc gia Pa Hin Ngam ở tỉnh Chaiyaphum của Thái Lan. Tại Việt Nam, cây này phân bố ở Kon Tum, Tây Ninh, An Giang. Môi trường sống là rừng, ở cao độ đến 1.300 m.

## Mô tả
Cây cao 40–50&nbsp;cm, các bẹ lá thấp nhất dài 7–12&nbsp;cm; phiến lá 12–20&nbsp;cm × 1-2,5&nbsp;cm; cuống dài 40–45&nbsp;cm; cụm hoa dạng bông thóc 10&nbsp;cm × 3–4&nbsp;cm; lá bắc màu hồng, tía, cánh sen hay trắng; các lá bắc phía dưới dài 2,0-3,5&nbsp;cm, các lá bắc phía trên đến 6&nbsp;cm × 1,5–2&nbsp;cm; đài hoa dài 10&nbsp;mm, các thùy tràng hoa dài 11&nbsp;mm, thùy phía sau rộng 7&nbsp;mm. Hoa màu tía hồng, tím có sọc trắng hoặc trắng, nhỏ; cánh môi đến 17&nbsp;mm × 13&nbsp;mm; nhị lép dài 10&nbsp;mm; noãn sào có lông. Malvidin 3-rutinoside là chất màu tạo ra màu của lá bắc ở *C. alismatifolia*.

## Sử dụng
Người Campuchia dùng hoa làm rau ăn. Tại Thái Lan, nó là một trong những loài hoa cắt cành.

## Các mối đe dọa

Mặc dù là một trong những loài cây khá phổ biến ở cả bốn quốc gia thuộc vùng thực vật Đông Dương, nhưng nó là một trong những loài giềng được khai thác thương mại nhiều nhất trong ngành công nghiệp hoa cắt cành ở Thái Lan. Nó từng là mục tiêu của những người sưu tập thương mại trong nhiều năm và việc sưu tập quá mức các thân rễ từ quần thể hoang dã này phục vụ việc nuôi cấy mô và tạo ra các giống cây trồng mới tại Thái Lan kết hợp với mất/xuống cấp môi trường sống do các mối đe dọa khác đã dẫn đến sự suy giảm quần thể trong 60 năm qua lên tới gần 30%.

## Hình ảnh

Tập tin:Plant Pathumma PalePink Suanluang 1.jpg
Tập tin:Curcuma alismatifolia A.jpg
Tập tin:Curcuma alismatifolia B.jpg
Tập tin:Curcuma alismatifolia C.jpg
Tập tin:Curcuma alismatifolia2.jpg


## Chú thích
* 
* 
*
Sông Bang Pa Kong

**Bang Pa Kong** (tiếng Thái: แม่น้ำบางปะกง) là một con sông ở phía Đông Thái Lan. Sông này bắt nguồn tại hợp lưu của sông Nakhon Nayok và sông Prachinburi tại Pak Nam Yotaka ở huyện Ban Sang, tỉnh Prachinburi. Sông chảy vào Vịnh Thái Lan ở mũi phía Đông Bắc của Vịnh Bangkok. Lưu vực của sông Bang Pa Kong khoảng 17.000&nbsp;km².

## Tham khảo
Sông Nakhon Nayok

**Sông Nakhon Nayok** (tiếng Thái: แม่น้ำนครนายก) xuất phát từ  Vườn quốc gia Khao Yai, chảy theo hướng Tây Nam qua các huyện Mueang Nakhon Nayok, Ban Na và Ongkharak của tỉnh Nakhon Nayok, sau đó nhập vào sông Prachin Buri thành sông Bang Pa Kong ở huyện Ban Sang, tỉnh Prachinburi tại Pak Nam Yothaka. Sông dài 130&nbsp;km. 

## Tham khảo
Sông Chi

**Sông Chi** (tiếng Thái: แม่น้ำชี) là con sông dài nhất nằm hoàn toàn trong lãnh thổ Thái Lan. Nó có chiều dài 765&nbsp;km nhưng lưu lượng nước ít hơn con sông dài thứ hai là sông Mun. Tên của nó là "Mae Si" () theo tiếng Isan và tiếng Lào và được phiên âm là "Chi" trong tiếng Bangkok-Thái. Vào mùa mưa, con sông thường xảy ra lũ quét trong lưu vực của nó.
## Mô tả
Sông này bắt nguồn từ dãy núi Phetchabun, sau đó chảy về hướng Đông qua các tỉnh trung bộ của Isan: Chaiyaphum, Khon Kaen và Maha Sarakham, và sau đó hướng về phía nam qua Roi Et, Yasothon và đổ vào sông Mun tại huyện Kanthararom thuộc tỉnh Sisaket. Sông Chi mang theo khoảng  nước mỗi năm.

## Tham khảo
Vườn quốc gia Hat Khanom - Mu Ko Thale Tai

**Hat Khanom - Mu Ko Thale Tai** () là một vườn quốc gia đang trong quá trình thành lập tại Thái Lan. Khu vực này nằm ở phía Nam Thái Lan, bao phủ khu vực các huyện  Khanom và Sichon của tỉnh Nakhon Si Thammarat và Don Sak và Ko Samui của tỉnh Surat Thani.

Tên gọi khu vườn này đề cập đến hai phần lớn của vườn - Hat Khanom là nói đến các bãi biển của  huyện Khanom, và quần đảo Thale Tai bao gồm 8 đảo trong Vịnh Thái Lan giữa  Khanom và đảo Samui. Các khu vực khác thuộc khu vườn này là các đồi rừng, và rừng đước cùng với các rạch.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*National Park, Wildlife and Plant Conservation Department
Fleury-Mérogis

**Fleury-Mérogis** là một xã trong vùng hành chính Île-de-France, thuộc tỉnh Essonne, quận Évry, tổng Morsang-sur-Orge. Tọa độ địa lý của xã là 48° 37' vĩ độ bắc, 02° 21' kinh độ đông. Fleury-Mérogis nằm trên độ cao trung bình là 94 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 76 mét và điểm cao nhất là 101 mét. Xã có diện tích 6,51&nbsp;km², dân số vào thời điểm 1999 là 9074 người; mật độ dân số là 1393 người/km².

## Thông tin nhân khẩu

## Tham khảo
Faremoutiers

**Faremoutiers** là một xã trong vùng hành chính Île-de-France, thuộc tỉnh Seine-et-Marne, quận Meaux, tổng Coulommiers. Tọa độ địa lý của xã là 48° 59' vĩ độ bắc, 02° 13' kinh độ đông.

## Dân số
Người dân ở Faremoutiers được gọi là *Faremontais*.

Điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số là 2,287.

## Xem thêm
*Xã của tỉnh Seine-et-Marne

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Official site 
*1999 Land Use, from IAURIF (Institute for Urban Planning and Development of the Paris-Île-de-France région  
*French Ministry of Culture list for Faremoutiers 
*Map of Faremoutiers on Michelin
Fontenay-aux-Roses

**Fontenay-aux-Roses** là một xã trong vùng hành chính Île-de-France, thuộc tỉnh Hauts-de-Seine, quận Antony, tổng Fontenay-aux-Roses. Tọa độ địa lý của xã là 48° 46' vĩ độ bắc, 02° 16' kinh độ đông.

## Thông tin nhân khẩu

## Nhân vật nổi tiếng
* Laurent Aiello, đua xe
* Pierre Bonnard, họa sĩ
* Ilona Mitrecey, nữ ca sĩ

## Tham khảo
Sông Abukuma

**Sông Abukuma** (tiếng Nhật: 阿武隈川, *Abukuma gawa* hay *Abukumagawa*), với chiều dài 234 km, là con sông dài thứ hai ở Tōhoku và là sông dài thứ sáu ở Nhật Bản. Sông bắt nguồn từ các suối ở các đỉnh của dãy núi Nasu, sau khi lấy thêm nước từ các nhánh chảy từ núi Ou và Cao nguyên Abukuma (tiếng Nhật: 阿武隈高地), nó trở thành một con sông lớn chảy vào Thái Bình Dương. Dọc theo lưu vực rộng 5.390 km² của sông Abukuma có khoảng 1,2 triệu người sinh sống.

Sông Abukuma chảy theo hướng Bắc qua thung lũng Nagadori (tiếng Nhật: 中通り), qua các thành phố Shirakawa, Sukagawa, Koriyama, Nihonmatsu và Fukushima trước khi đổ vào đại dương. Phần sông chảy giữa Nihonmatsu và Fukushima tạo thành một hẻm núi sâu gọi là Horaikyo.

Vượt qua cạnh phía Bắc của một đãy đồi Abukuma dài nhưng thấp, sông Abukuma chảy vào tỉnh Miyagi, qua thành phố Kakuda và giữa Iwanuma và Watari trước khi đến biển. Abukuma có một nhánh sông gọi là sông Ara.

## Ghi chú

## Tham khảo
Takeda, Toru; Tomio Hishinuma & Oguma et al. (ngày 7 tháng 7 năm 2001), Fukushima - Today & Tomorrow, Aizu-Wakamatsu City: Rekishi Shunju Publishing Co., ISBN 4-89757-432-3
Sông Abe

**Sông Abe** (tiếng Nhật: 安倍川 *An Bội xuyên*) là một con sông ở tỉnh Shizuoka thuộc miền trung của Nhật Bản. Sông dài 53,3 km và có lưu vực rộng 567,0 km².

Sông này bắt nguồn từ dãy núi Akaishi chảy qua giáp giới giữa tỉnh Yamanashi và tỉnh Shizuoka, và chảy về hướng Tây của trung tâm thành phố Shizuoka rồi đổ vào Vịnh Suruga, Thái Bình Dương. Sông này nổi tiếng vì có nước trong và là một trong những nguồn cung cấp nước chính cho thành phố Shizuoka.

Khúc đầu sông có nhiều suối nước nóng, nó cũng nổi tiếng với nhiều trận lở đất và thác Abe Great Falls - top 100 thác nước nổi tiếng nhất Nhật Bản. Không giống như những con sông gần đó như Ōi, Tenryū, sông Abe không có đập nước.

Shōgun Tokugawa Ieyasu, người từng ở tại Shizuoka, đã tiến hành xây dựng và tạo ra tuyến đường ở hạ lưu sông hiện nay. Abekawamochi (安倍川餅), bánh gạo mochi rắc bột đậu nành, là một món bánh cổ truyền thường được phục vụ tại các phòng trà bên sông Abe.

## Tham khảo
Sông Kok

**Sông Kok** (tiếng Thái: แม่น้ำกก, *Maenam Kok*) xuất phát từ bang Shan, Myanmar, đổ ngang qua biên giới Thái Lan và Myanmar đến huyện Mae Ai, tỉnh Chiang Mai. Phần lớn chiều dài của sông ở tỉnh Chiang Rai chảy qua các huyện Mueang Chiang Rai, Mae Chan, Chiang Saen và Wiang Chai. Sông này đổ vào sông Sông Mekong tại huyện Chiang Saen.

## Tham khảo
Sông Hueang

**Sông Hueang** (tiếng Thái: ลำน้ำเหือง) là một sông dài 110 km, trong đó 90&nbsp;km sông là biên giới giữa Thái Lan và Lào. Sông bắt nguồn từ các đồi của huyện Na Haeo, tỉnh Loei. Sau đó sông chảy qua các huyện Dan Sai, Phu Ruea, Tha Li và đổ vào sông Mekong ở huyện Chiang Khan, tỉnh Loei.

## Tham khảo
Vườn quốc gia Tarutao

**Vườn quốc gia Biển Tarutao** () bao gồm 51 đảo tọa lạc tại Biển Andaman, ngoài bờ biển của tỉnh Satun của phía Nam Thái Lan. Vườn quốc gia này bao gồm hai nhóm đảo: Tarutao () và Adang-Rawi (), rải rác từ 20 đến 70&nbsp;km từ điểm cực Tây Nam của đất liền Thái Lan. Diện tích của vườn là 1490&nbsp;km² (1260&nbsp;km² biển và 230&nbsp;km² đảo), Điểm cực Nam của vườn nằm ở biên giới với Malaysia. Tarutao đã trở thành vườn đại dương quốc gia của Thái Lan ngày 19 tháng 4 năm 1974.

Từ *Tarutao* là tiếng Mã Lai có nghĩa là "xưa, nguyên thủ, bí ẩn". Trong khu vườn này có khu vực lặn thể thao.

## Các đảo chính
Có 7 hòn đảo đáng chú ýe trên quần đảo Tarutao/Adang-Rawi:
* Quần đảo Tarutao (cách bờ biển Thái Lan khoảng 30&nbsp;km)
** Ko Tarutao () - Lớn nhất trong các đảo, Ko Tarutao dài 26.5&nbsp;km, và rộng 11&nbsp;km. Điểm cao nhât hơn 2000 feet. Có 60% diện tích rừng trên đảo.
** Ko Klang(), Ko Lek ()
* Quần đảo Adang (cách Tây Tarutao khoảng 45 45&nbsp;km)
** Ko Adang (), Ko Rawi(), Ko Lipe (), Ko Dong ()
** Ở quần đảo Adang, đảo nhỏ (4&nbsp;km²) Lipe là đảo quan trọng nhất. Nơi đây có 800 người ở, là cửa ngõ cho ca nô đến đây.

## Lịch sử
Vườn này được lập năm 1974. Năm 1982, vườn này được công nhận là Vườn di sản ASEAN. Vườn này cũng được đệ trình lên UNESCO để công nhận là di sản thế giới năm 1990 nhưng bị hoãn lại tại kỳ họp thứ 50 của Hội đồng Di sản Thế giới năm 1991. UNESCO yếu cầu quản lý mạnh mẽ hơn khu vực này.

## Tham khảo và ghi chú

## Liên kết ngoài
* Website của khu vườn quốc gia 
* Tarutao National Marine Park - Satellite - Maps.Yahoo
La Ferté-Alais

**La Ferté-Alais** là một xã trong vùng hành chính Île-de-France, thuộc tỉnh Essonne, quận Étampes, tổng La Ferté-Alais. Tọa độ địa lý của xã là 48° 28' vĩ độ bắc, 02° 20' kinh độ đông.

## Địa điểm tham quan
* Nhà thờ được xây giữa 1117 và 1165.

## Tham khảo
La Garenne-Colombes

**La Garenne-Colombes** là một xã trong vùng hành chính Île-de-France, thuộc tỉnh Hauts-de-Seine, quận Nanterre, tổng La Garenne-Colombes. Tọa độ địa lý của xã là 48° 54' vĩ độ bắc, 02° 14' kinh độ đông. La Garenne-Colombes nằm trên độ cao trung bình là 41 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 37 mét và điểm cao nhất là 46 mét. Xã có diện tích 1,78&nbsp;km², dân số vào thời điểm 2005 là 27.700 người; mật độ dân số là 15.562 người/km².

## Thông tin nhân khẩu

## Các thành phố kết nghĩa
* , Wangen im Allgäu, Đức
* , Valpaços, Bồ Đào Nha
* , Yoqneam, Israel
* , Clarksville, Hoa Kỳ

## Nhân vật nổi tiếng
* Patrick Chesnais, diễn viên
* Pascal Jules, đua xe

## Tham khảo
Sông Dom Noi

**Sông Dom Noi** (tiếng Thái: ลำโดมน้อย *Lam Dom Noi*) là một sông nhánh của sông Mun, xuất phát từ dãy núi Dongrek và chảy về phía Bắc. Sông chảy qua huyện Buntharik và bị đập Sirindhorn ngăn lại ở Tambon Chong Mek, huyện Sirindhorn. Sông này dài 150&nbsp;km.

Hồ chứa nước Sirindhorn là nguồn nước lớn nhất của tỉnh Ubon Ratchathani.

## Tham khảo
Lagny-sur-Marne

**Lagny-sur-Marne** là một xã trong vùng hành chính Île-de-France, thuộc tỉnh Seine-et-Marne, quận Torcy, tổng Lagny-sur-Marne. Tọa độ địa lý của xã là 48° 52' vĩ độ bắc, 02° 42' kinh độ đông. Lagny-sur-Marne nằm trên độ cao trung bình là 44 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 37 mét và điểm cao nhất là 112 mét. Xã có diện tích 5,72&nbsp;km², dân số vào thời điểm 1999 là 19.368 người; mật độ dân số là 3386 người/km².

## Các thành phố kết nghĩa
* , Alnwick, Anh
*  Haslach, Đức
*  Sainte-Agathe-des-Monts, Canada
*  Mira, Bồ Đào Nha

## Nhân vật nổi tiếng
* Léo Gausson, họa sĩ, sinh ngày 14 tháng 2 năm 1860 tại Lagny.
* Francis Llacer, vận động viên bóng đá.
* Tanguy Rambaud, CEO tại công ty Sutunam

## Địa điểm tham quan
* Nhà thờ Notre-Dame-des-Ardents
* Nhà thờ Saint-Fursy
* Musée Gatien-Bonnet

## Dân số
Người dân ở đây được gọi là *Latignaciens* or *Laniaques*.

Điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số là .

## Xem thêm
*Xã của tỉnh Seine-et-Marne

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Official site 
*1999 Land Use, from IAURIF (Institute for Urban Planning and Development of the Paris-Île-de-France région  
*French Ministry of Culture list for Lagny-sur-Marne 
*Map of Lagny-sur-Marne on Michelin
Vườn quốc gia Ujung Kulon

**Vườn quốc gia Ujung Kulon** là một vườn quốc gia nằm ở cực Tây của đảo Java, Indonesia. Vườn quốc gia bao gồm nhóm đảo núi lửa Krakatau thuộc tỉnh Lampung, và các đảo khác gồm Panaitan, cũng như các đảo nhỏ ngoài khơi trong eo biển Sunda như Handeuleum và Peucang. Tên của nó có nghĩa là *Western End* hoặc *Point West* (điểm cực Tây).
## Địa lý
Vườn quốc gia bao gồm khu vực rộng , trong đó có  là mặt biển. Phần lớn diện tích là một bán đảo vươn ra Ấn Độ Dương. Vụ Phun trào núi lửa Krakatau năm 1883 đã tạo ra một cơn sóng thần khổng lồ cuốn toàn bộ các ngôi làng và hoa màu tại các khu vực ven biển phía tây bán đảo, và bao phủ toàn bộ khu vực trong một lớp tro dày trung bình . Vì vậy, toàn bộ dân cư trên bán đảo di tản khỏi khu vực, khiến nó trở thành công viên không chủ đích của nhiều loài động thực vật trên đảo Java, và bao gồm hầu hết các khu rừng đất thấp còn lại trên đảo.
## Lịch sử
Đây là vườn quốc gia đầu tiên của Indonesia được công nhận là Di sản thế giới vì có những khu rừng mưa nhiệt đới thấp còn lại ở Java. Vụ phun trào Krakatoa năm 1883 kèm theo sóng thần đã quét sạch nhiều khu định cư trong khu vực vườn quốc gia sau này, và nơi này không bao giờ được tái định cư nữa.

Một phần của vườn quốc gia và Di sản thế giới ngày nay đã được bảo vệ từ đầu thế kỷ 20. Krakatoa (hay đúng hơn là ba hòn đảo nhỏ còn lại của nó) được tuyên bố là Khu bảo tồn thiên nhiên vào năm 1921, tiếp theo là khu bảo tồn thiên nhiên Pulau Panaitan và Pulau Peucang được thành lập năm 1937. Khu bảo tồn thiên nhiên Ujung Kulon được thành lập năm 1958, khu bảo tồn thiên nhiên Gunung Honje là vào năm 1967, và gần đây nhất, vườn Quốc gia Ujung Kulon được chính thức thành lập vào năm 1992. Năm 2005, Ujung Kulon được công nhận là Vườn di sản ASEAN.
## Động thực vật
Ujung Kulon là nơi ẩn náu cuối cùng được biết đến của loài tê giác Java cực kỳ quý hiếm sau khi những kẻ săn trộm giết chết con tê giác cuối cùng còn sót lại trong vườn quốc gia Cát Tiên của Việt Nam, nơi từng còn lại một quần thể nhỏ dưới 10 con vào năm 2010. Ở Ujung Kulon, số lượng loài này ước tính khoảng 40-60 con vào những năm 1980. Trong khoảng thời gian từ 2001-2010 đã có 14 con tê giác được sinh ra sau khi những bức ảnh và video theo dõi được ghi lại. Dựa trên các bản ghi âm được thực hiện từ tháng 2 đến tháng 10 năm 2011, 35 con tê giác đã được xác định, trong đó 22 con đực và 13 con cái. Trong số này có 7 con đã già, 18 con đang ở độ trưởng thành, 5 con non và 5 con sơ sinh. Đến năm 2013, các khu vực kiếm ăn cỏ bớp bớp đã giảm từ 10 địa điểm có diện tích 158 hecta xuống còn 5 địa điểm có diện tích 20 hecta khiến việc cạnh tranh nguồn thức ăn giữa những cá thể tê giác đơn độc với bò banteng tăng lên.

Vườn quốc gia này bảo vệ 57 loài thực vật quý hiếm, 35 loài động vật có vú bao gồm bò banteng, vượn bạc, voọc Đông Java, khỉ ăn cua, báo Java, hổ Sumatra, cheo cheo Java, nai nhỏ Indonesia, rái cá lông mượt. Ngoài ra còn có 72 loài bò sát và lưỡng cư, 240 loài chim. Loài hổ Java được cho là đã từng tồn tại ở đây cùng với vườn quốc gia Baluran cho đến giữa những năm 1960.
## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Ujung Kulon National Park at UNESCO World Heritage website.
Le Kremlin-Bicêtre

**Le Kremlin-Bicêtre** là một xã trong vùng hành chính Île-de-France, thuộc tỉnh Val-de-Marne, quận L'Haÿ-les-Roses, tổng Le Kremlin Bicêtre. Tọa độ địa lý của xã là 48° 48' vĩ độ bắc, 02° 21' kinh độ đông.
 
## Thông tin nhân khẩu

## Tham khảo
Sông Ing

**Sông Ing** (tiếng Thái: อิง) là một chi lưu của sông Mekong ở phía Bắc của Thái Lan. Sông này dài khoảng 300&nbsp;km và chảy theo mùa do khí hậu rừng nhiệt đới của khu vực. Nước lũ tràn ngập lưu vực sông vào mùa mưa đưa cá từ sông Mekong vào đây đẻ trứng. Khu vực rừng ngập gián đoạn hai bên bờ là nơi đẻ trứng của các loài cá. Khi mùa khô đến cá lại tìm đường xuôi dòng ra Mekong. Những cư dân sống xung quanh sông này sống nhờ vào nguồn cá bắt được ở sông này để sinh nhai.

Tại thị xã Phayao, sông chảy qua hồ Phayao.

## Tham khảo
Sông Krabi

**Sông Krabi** là một con sông ở miền Nam Thái Lan, đặt tên theo thị xã Krabi. Sông Krabi thật sự chỉ dài có 5&nbsp;km, do nó là đường dẫn chính duy nhất bên trong một cửa sông lớn hơn đổ ra biển Andaman. Hai dòng kia là sông Yuan về phía Nam và sông Chi Lat về phía Tây. Đoạn 31&nbsp;km phía trên của sông có tên là *Khlong* Krabi Yai, bắt nguồn từ núi Phanom.

Khu vực cửa sông Krabi được liệt kê vào vùng đất ngập nước Ramsar số 1100 sind ngày 5 tháng 7 năm 5 2001. Khu vực bảo vệ có diện tích 213&nbsp;km² với hơn 100&nbsp;km² rừng đước và 12&nbsp;km² với chiều rộng đến 2&nbsp;km là vùng đất bùn thủy triều. Ở khu vực này có một số loài chim hiếm như Masked Finfoot và Brown Winged Kingfisher.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Krabi River estuary description
*thaibirding.com on Krabi River
Hồ Phayao

**Hồ Phayao** (Thái กว๊านพะเยา, Kwan Phayao) là một hồ ở miền Bắc Thái Lan. Hồ có diện tích 2,3 km² với độ cao 380 m. Hồ có độ sâu trung bình 1,7 m. Thị xã Phayao nằm bên góc Đông Nam của hồ. Hồ này được nước từ sông Ing đổ vào, chảy từ hướng Bắc và từ sông Tam với lượng nước ít hơn. Phía Đông, hồ chảy vào sông Ing và sông này chảy vào sông Mekong. Phía Nam và Tây của hồ là các cánh đồng lúa. Các loại thực vật thủy sinh của hồ là  *[[Najas graminea]]* và *[[Ceratophyllum demersum]]*. 22 loài cá được ghi nhận trong hồ, trong đó chủ yếu là loài cá do con người mang đến là loài  Nile Tilapia (*[[Tilapia nilolica]]*) và Climbing Perch (*[[Cá rô đồng|Anabas testudineus]]*). Khu vực hồ cũng có 47 loài chim theo cuộc khảo sát năm 1982.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Wetlands of Southeast Asia
Hồ Nong Han

**Nong Han** () là một hồ nước tự nhiên ở đông bắc Thái Lan, nằm phía đông bắc của thị xã Sakon Nakhon. Hồ có diện tích 125,2&nbsp;km² lớn nhất ở đông bắc Thái Lan.

Sông chính đổ nước vào hồ là sông Nam Pung bắt nguồn từ núi Phu Phan phía nam. Nước chảy ra sông Huai Nam Khan ở phía đông nam rồi đổ vào sông Mekong. Độ sâu trung bình là 1,9 m, tuy nhiên trong mùa khô hồ thu hẹp lại do nhiều chỗ nông khô cạn. Hồ là một nơi ngư dân đánh cá, 20% các bắt được ở đây là *[[Bardus leiacanthus]]*. Phần lớn bờ đã được biến thành công viên cho thành phố gần đó.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Một số hình ảnh về hồ
Sông Tama

**Sông Tama** (tiếng Nhật: 多摩川 *Đa Ma Xuyên*) là một sông lớn của Nhật Bản chảy trên địa phận các tỉnh Yamanashi, Tokyo, và Kanagawa. Sông này được chính phủ Nhật Bản xếp hạng sông ngòi cấp một.

Sông dài tổng cộng 138 km, có lưu vực rộng 1240 km².

Sông Tama bắt nguồn từ núi Kasatori ở Koshu thuộc tỉnh Yamanashi và chảy theo hướng Đông tới vùng núi non phía Tây của Tokyo. Ở phần thượng lưu này, sông có tên gọi là *Ichinose* hoặc *Taba*. Từ phía Tây Tokyo trở đi, sông bắt đầu mang tên Tama và chảy tiếp tục theo hướng Đông qua Công viên Quốc gia Chichibu Tamakai tới Ome thuộc Tokyo. Sông đổi hướng về phía Nam đi qua giữa vùng đồi Tama và dải đất bằng Musashino làm ranh giới tự nhiên giữa Tokyo và Kawasaki. Sông đổ vào vịnh Tokyo, gần sân bay Haneda. Đoạn hạ lưu gần cửa sông còn được gọi là *Rokugo*.

Sông Tama vốn hay gây ra lụt lội. Vì thế, người ta đã xây đập Ogochi trên sông Tama đoạn qua phía Tây Tokyo, tạo nên hồ Okutama vừa để điều tiết thủy lợi vừa để cung cấp nước cho thủ đô Tokyo.

Dọc sông Tama có nhiều khu bảo tồn động vật hoang dã. Mùa hè năm 2002, một con hải cẩu đã bơi vào cửa sông Tama và trú ngụ ở đó một thời gian. Đây là một sự kiện thu hút sự chú ý của người Nhật Bản. Con hải cẩu đó được đặt tên là *[[Tama-chan]]* (bé Tama) và còn được chính quyền Yokohama cấp chứng minh thư công dân danh dự.

## Xem thêm
* Hồ Okutama

## Tham khảo
Sông Nan

**Sông Nan** (tiếng Thái: แม่น้ำน่าน, *Maenam Nan*) là một trong những sông nhánh quan trọng nhất của sông Chao Phraya, Thái Lan. Sông Nan bắt nguồn từ tỉnh Nan. Các tỉnh dọc theo sông Nan là Uttaradit, Phitsanulok và Phichit. Sông Yom nhập vào sông Nan tại huyện Chum Saeng, tỉnh Nakhon Sawan. Khi sông Nan nhập với sông Ping tại Pak Nam Pho trong thị xã Nakhon Sawan nó trở thành sông Chao Phraya. Sông Nan chảy khoảng 390 dặm về phía Nam. Lưu vực là vùng đất tốt cho canh tác.

## Tham khảo
Sông Moei

**Sông Moei** (tiếng Thái: เมย) là một nhánh của sông Salween. Sông Moei bắt nguồn từ huyện Phop Phra, tỉnh Tak. Không giống như phần lớn các sông ở Thái Lan, nó chảy về hướng Bắc. Sông này tạo biên giới tự nhiên giữa Thái Lan và Myanmar. Các huyện dọc theo bờ sông Moei phía Thái Lan từ Nam lên Bắc là Mae Sot, Mae Ramat, Tha Song Yang và cuối cùng nó chảy vào sông Salween ở huyện Sop Moei của tỉnh Mae Hong Son. Sông dài 327&nbsp;km.

## Tham khảo
Mae Klong

**Mae Klong** (tiếng Thái: แม่กลอง) là một con sông ở phía Tây Thái Lan. Sông bắt đầu tại điểm hợp lưu của sông Kwae Noi (hay còn gọi là sông Kwai Sai Yoke) và sông Kwae Yai (hay còn gọi là sông Kwai Si Sawasdi) ở Kanchanaburi, chảy qua tỉnh Ratchaburi và đổ vào Vịnh Thái Lan ở Samut Songkhram.

Trong thập niên 1960, đoạn đầu của sông tính từ nguồn đến thị xã Kanchanaburi đã được đổi tên thành Kwae Yai (tiếng Thái: แควใหญ่, nghĩa là *chi lưu lớn*), do có *Cầu sông Kwai* nổi tiếng bắc qua Mae Klong và không phải là sông Kwai. Thực ra, con sông này bắt nguồn từ Vườn quốc gia Khuean Srinagarindra ở phía Bắc của tỉnh Kanchanaburi.

## Tham khảo
Đại lộ Opéra

**Đại lộ Opéra** là một đại lộ nằm ở Quận 1 và Quận 2 thành phố Paris. Nằm thẳng trước mặt nhà hát Opéra Garnier, đại lộ Opéra thuộc khu vực quan trọng của thành phố.

## Đại lộ Opéra

Đại lộ Opéra bắt đầu quảng trường André Malraux, phía trước Nhà hát kịch Pháp, cho tới quảng trường Opéra, trước Opéra Garnier. Đại lộ Opéra dài 698 mét và chiều rộng là 30 mét. Ngược lại phần lớn các đại lộ khác của Paris, Opéra không trồng cây hai bên để giữ tầm nhìn về phía nhà hát Opéra Garnier.

Nằm không xa các địa điểm quan trọng như quảng trường Vendôme, nhà thờ Madeleine, vườn Tuileries và các cửa hàng lớn Galeries Lafayette, Printemps... đại lộ Opéra tập trung nhiều du khách và cũng là nơi có rất nhiều các văn phòng du lịch. Con phố Sainte-Anne cắt đại lộ là một khu phố Nhật Bản với nhiều nhà hàng. Khu vực gần nhà hát là khu phố giải trí, tập trung nhiều rạp chiếp phim.

## Lịch sử

Vị trí cũ của đại lộ Opéra là con phố Le Peletier. Trước năm 1850, khu phố này bị xem là không lành mạnh. Dự án đầu tiên với ý định mở đại lộ Napoléon từ Louvre cho tới điểm gặp phố Paix đã được nêu trong sắc lệnh ngày 3 tháng 3 năm 1854, nhưng không được thực hiện. Đoạn đầu phố phía Louvre được giải tỏa để kéo dài phố Rivoli theo hướng từ Châtelet.

Đầu những năm 1860, dự kiến xây dựng một nhà hát Opéra mới đã khơi lại dự án đại lộ này với sắc lệnh ngày 24 tháng 8 năm 1864. Công trường xây dựng được khởi động ở cả hai đầu, nhưng tiến chậm chạp. Sự sụp đổ của Đệ nhị Đế chế năm 1870 đã làm công việc ngưng trệ một thời gian. Đại lộ Napoléon được đặt tên là đại lộ Opéra vào năm 1873. Sau sắc lệnh ngày 27 tháng 6 năm 1879, công việc lại tiếp tục và nhanh chóng hoàn thành. Những tòa nhà hai bên đại lộ cuối cùng được xây dựng vào năm 1879.

## Hình ảnh


Hình:75-Paris-Avenue de l'Opéra-vers 1905.JPG|Đại lộ năm 1905
Hình:Camille Pissarro - Avenue de l'Opera - Musée des Beaux-Arts Reims.jpg|Tranh Camille Pissarro 1898
Hình:Colossal order 8 avenue Opera Paris.jpg|Tòa nhà số 8
Hình:Mascaron 8 avenue Opera Paris.jpg|Tòa nhà số 8


## Tham khảo

* Percement de l'avenue de l'Opéra trên trang của Thành phố Paris
* L'avenue de l'Opéra trên trang L'Art Nouveau

## Liên kết ngoài

* Avenue de l'Opéra  trên trang Insecula
* L'avenue de l'Opéra trên trang L'Art Nouveau
Belle Époque (định hướng)

**Belle Époque** có thể là:

* Giai đoạn "Belle Époque", một từ tiếng Pháp chỉ khoảng thời gian từ cuối thế kỷ 19 đến trước Chiến tranh thế giới thứ nhất ở châu Âu
* Bộ phim *[[Belle Époque (phim)|Belle Époque]]* năm 1992 của đạo diễn Fernando Trueba
* Ban nhạc Belle Époque, một bộ ba nhạc disco nữ Pháp trong thập niên 1970
Tương Dương (thành cổ)

**Tương Dương** (chữ Hán: 襄陽, bính âm: Xiāngyáng) là một toà thành cổ của Trung Quốc, có vị trí hết sức quan trọng trong lịch sử cát cứ phân tranh của nước này.

Thành Tương Dương cổ đại nằm trên bờ sông Tương Giang, là nơi hợp lưu của nhiều con sông lớn Hán Thủy, Dụ Thủy, Đan Giang và Tích Thủy. Sông Tương Giang tiếp tục chảy về nam hoà nhập với Trường Giang rồi chảy ra biển lớn. Vì vậy đây được coi là ranh giới chia hai miền nam bắc Trung Quốc. Đối với những lần cát cứ phân tranh trong lịch sử Trung Quốc, nước nào chiếm được Tương Dương coi như có lợi thế rất lớn về mặt quân sự. Do đó những cuộc chiến lớn thường xảy ra xung quanh toà thành cổ này.

Thời Tam Quốc, chính quyền Tào Ngụy đã chiếm được nơi này, lấy đó làm lợi thế rất lớn cho chiến dịch thống nhất đất nước về sau.

Thời Nam Tống, đây là nơi diễn ra "Đại chiến thành Tương Dương" (1267-1273) nổi tiếng trong lịch sử giữa quân Mông Cổ và Nam Tống. Quân Mông Cổ đã tấn công toà thành này trong suốt sáu năm trời mới thành công.

Ngày nay thành Tương Dương hợp với một thành cổ khác gần đó là Phàn Thành (nằm đối diện kia bờ Tương Giang) tạo thành thành phố Tương Phàn trực thuộc tỉnh Hồ Bắc.

## Tiểu thuyết hoá
Thành Tương Dương đã nhiều lần đưa vào tiểu thuyết.

Trong tác phẩm *[[Tam quốc diễn nghĩa|Tam Quốc Diễn Nghĩa]]* của La Quán Trung, đây là nơi diễn ra sự kiện Lưu Bị ba lần cầu Khổng Minh.

Trong *[[Xạ điêu tam bộ khúc|Xạ Điêu Tam Bộ Khúc]]* của Kim Dung, đây là nơi Quách Tĩnh phòng thủ chống quân Mông Cổ trong nhiều năm. Đại hãn Mông Ca bị Dương Quá ném đá chết cũng tại thành này (thực tế Mông Ca chết tại thành Điếu Ngư).

## Tham khảo
Nguyễn Cảnh Dị

**Nguyễn Cảnh Dị** (chữ Hán: 阮景異 1377 – 1414) là một trong những danh tướng của nhà Hậu Trần chống giặc Minh. Quê ông ở làng Ngọc Sơn, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An.

## Cuộc đời và sự nghiệp
Ông là con trai của Đồng tri Khu mật viện tham mưu quân sự Nguyễn Cảnh Chân. Sau khi Nguyễn Cảnh Chân và Đặng Tất bị Giản Định Đế giết, ông cùng con Đặng Tất là Đặng Dung tôn Trần Quý Khoáng lên làm vua chống quân Minh.

Mặc dù tương quan lực lượng giữa quân Hậu Trần và địch là rất chênh lệch, ông cùng Đặng Dung, Nguyễn Súy đã nhiều lần đánh bại quân Minh, nhiều phen khiến cho quân Minh phải lao đao.

Về sau, lực lượng nhà Hậu Trần không chống nổi quân Minh dưới quyền chỉ huy của Trương Phụ và Mộc Thạnh. Thái bảo Nguyễn Cảnh Dị cùng vua Trùng Quang Đế, Đồng bình chương sự Đặng Dung, Thái phó Nguyễn Súy đều bị bắt. Theo Đại Việt sử ký toàn thư khi bị giặc bắt ông đã mắng vào mặt Trương Phụ. Trương Phụ tức giận đã cho mổ bụng, moi gan ông để ăn.

Tại Hà Nội có phố mang tên Nguyễn Cảnh Dị tại Khu đô thị Đại Kim quận Hoàng Mai.

## Xem thêm
* Nguyễn Cảnh Chân
* Đặng Dung
* Nguyễn Suý

## Tham khảo
* Đại Việt Sử ký Toàn thư
* Danh nhân Bình Trị Thiên - Nhiều tác giả, Nhà xuất bản Bình Trị Thiên, 1986
* Khâm định Việt sử Thông giám cương mục
* Thiên Nam liệt truyện Hoan Châu kí
* Nghệ An kí
* An Tĩnh cổ lục

## Chú thích
Dãy núi Dângrêk

**Núi Dângrêk** (cũng gọi là **Đăng Rếch**, phiên âm từ   *Chuŏr Phnum Dângrêk*  có nghĩa là *Núi Mang Cột*; ; ) là một dãy núi thấp, có độ cao trung bình 500 m, tạo thành một đoạn biên giới giữa Campuchia và Thái Lan cũng như giữa Campuchia và Lào. 
Người Campuchia gốc Việt còn gọi dãy núi này với tên **núi Đòn Gánh**.

Dãy Dângrêk nằm cao trội trên vùng đồng bằng phía Bắc Campuchia. Đỉnh cao nhất là 753 m so với mực nước biển. Đền Khmer nổi tiếng, Prasat Preah Vihear tọa lạc trên núi Dângrêk, nằm sát biên giới về phía lãnh thổ Campuchia. Ngôi đền này là đầu mối tranh chấp giữa Thái và Miên gây ra sự nổ súng và thương vong vào giữa năm 2025.

## Tham khảo
Danh sách nước Bắc Mỹ theo GDP (PPP) năm 2005

Đây là danh sách các nước Bắc Mỹ xếp theo tổng sản phẩm nội địa (GDP) theo sức mua tương đương (PPP). Số liệu này của năm 2005 theo đôla quốc tế. Trung Mỹ và Caribbean được tính vào Bắc Mỹ.

**Tổng GDP khu vực Bắc Mỹ: 14.859.957**

## Xem thêm
* Danh sách các nước theo GDP (nominal)
* Danh sách các nước Bắc Mỹ theo GDP trên đầu người
* Kinh tế Bắc Mỹ
* NAFTA
* CARICOM

## Tham khảo
Đảng Người Thái yêu người Thái

**Đảng Thai Rak Thai** (, ; viết tắt **TRT**, có nghĩa **đảng Người Thái yêu Người Thái**) từng là một chính đảng lớn ở Thái Lan từng cầm quyền do Thaksin Shinawatra sáng lập năm 1998 cùng với Somkid Jatusripitak, PDP liên kết với Sudarat Keyuraphan, Purachai Piumsombun và 19 người khác.

Dựa vào nền tảng theo chủ nghĩa dân túy từ Somkid, TRT hứa hẹn sẽ đem lại quyền được chăm sóc sức khỏe cho mọi người trong cộng đồng, hoãn trả nợ 3 năm cho nông dân, và 1 triệu baht phát triển dành cho các làng mạc.

Sau khi Thủ tướng Chuan giải tán nghị viện vào tháng 11 năm 2000, TRT thắng đậm trong cuộc bầu cử vào tháng 1 năm 2001, cuộc bầu cử đầu tiên được tổ chức dưới sự kiểm soát của Hiến pháp Nhân dân 1997. Nó được đánh giá là hầu như tự do tham gia bầu cử nhất trong lịch sử của Thái. Lần đầu tiên, chế độ dân chủ của Thái, một đảng duy nhất thắng nắm toàn quyền chủ đạo.

17h30 (giờ Bangkok) ngày 31 tháng 5 năm 2007, Tòa án Hiến pháp Thái Lan đã tuyên bố giải tán Đảng Thai Rak Thai với những cáo buộc đã chi 10 triệu baht để mua chuộc một số thành viên hai đảng nhỏ là Đảng Pattana Chart Thai và Đảng Thai Ground. 111 thành viên của Đảng TRT cũng bị cấm hoạt động chính trị. Nguyên Phó chủ tịch Đảng Thai Rak Thai và cựu Phó tổng tổng thư ký Đảng TRT đã bị kết tội trực tiếp thực hiện hành vi gian lận.
## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*Đảng Thai Rak Thai bị giải thể trên báo Thanh Niên
*Trang web chính thức 
*ARDA - TRT Factions 
*Thai Media Project - 2Bangkok.com 
*"Bangkokian: Pongsak Carves Out His Own Turf," ''The Nation'', ngày 23 tháng 12 năm 2005