Vương tước

**Vương** (chữ Hán: 王; tiếng Anh: *prince*) là tước vị bậc cao trong chế độ phong kiến, dành cho người đứng đầu một vương quốc, thân vương quốc, hoặc dành cho hoàng thân nam giới trong hoàng tộc, hay dành cho đại danh thần của đế quốc. Những tước vương có thể là *[[quốc vương]]*, *[[nhiếp chính vương]]*, *[[phó vương]]*, *thân vương*, *quận vương*, *vương công*.

**Vương tước** trong chế độ tước vị tại các nước Á Đông thường do hoàng đế phong tặng cho nam giới trong hoàng tộc, nó đứng trên công tước nhưng đứng ở bậc dưới hoàng đế, vì thế “vương” không đồng nghĩa với “nhà vua” như nhiều người lầm tưởng. Ví dụ như Nguyễn Nhạc khi lên ngôi hoàng đế nhà Tây Sơn đã phong vương cho 2 người em là Bắc Bình vương Nguyễn Huệ và Đông Định vương Nguyễn Lữ, những người không hiểu rõ sự khác biệt giữa “hoàng đế” và “vương” đã hiểu nhầm nhà Tây Sơn chia Đại Việt thành 3 nước với 3 vua, nhưng thực ra triều Tây Sơn luôn chỉ có 1 vị vua với tước vị là hoàng đế, còn “vương” là tước vị đứng dưới và vẫn phải tuân lệnh của hoàng đế.

Tại châu Âu, cả *king* và *prince* đều có thể mang nghĩa tương đương với *vương* ở chuyển nghĩa ngôn ngữ Đông Á, với *king* là vua (quốc vương), còn *prince* có thể là con của vua (vương tử/hoàng tử), hoặc là những người mang tước vương.

## Từ nguyên
Tùy giai đoạn hoặc quốc gia, tước Vương có thể có nhiều ý nghĩa, nhưng nhìn chung ở Đông Á thì thông dụng nhất là:
* **Quốc vương** (國王), dành cho các người cai trị Vương quốc độc lập hoặc chư hầu.
* **Nhiếp chính vương** (攝政王), dành cho vương tước nắm quyền nhiếp chính ở vương quốc hoặc đế quốc, có quyền lực chính trị khuynh đảo hệ thống chính trị quân chủ, thời hạn cai trị tạm thời cho đến khi nguyên thủ đủ khả năng cai trị quốc gia và không thể cho thừa kế cho con cháu. 
* **Phó quốc vương** (副王,viceroy), còn gọi là phó vương, có địa vị chính trị cao hơn thân vương và dưới quốc vương, là người phụ tá nguyên thủ trong việc cai trị Vương quốc độc lập hoặc chư hầu, thường phong cho vị vương tước khống chế quyền lực chính trị trong tay. Ví dụ như chúa Trịnh giữ tước vị “An Nam phó quốc vương”. Tuy nhiên đôi khi ở một vài đế quốc cũng có phó vương làm phụ tá cho hoàng đế trong việc cai trị, dù không gặp nhiều như phó vương ở các vương quốc. Tước vị phó vương tuy không có uy quyền bằng tước vị nhiếp chính vương nhưng có thể cai trị lâu dài thậm chí cai trị suốt đời và có thể cho thừa kế cho con trưởng của phó vương với vợ cả của phó vương. 
* **Thân vương** (親王), dành cho các Hoàng tử, có đất phong cấp phủ trong phạm vi Đế quốc.
* **Quận vương** (郡王), dành cho các Hoàng tử, có đất phong cấp quận trong phạm vi Đế quốc.

Tước hiệu *Vương* thường được dùng chuyển ngữ tương đương cho nhiều tước hiệu khác nhau trong các ngôn ngữ châu Âu. Khi chuyển ngữ tương đương cho các tước hiệu trong tiếng Anh, thuật ngữ "Quốc vương" dùng chuyển ngữ cho tước hiệu *King*, "Thân vương" cho *Prince*, và ở mức độ hiếm hơn, "Quận vương" cho *Count* (tương đương Bá tước). Tuy nhiên, cách chuyển ngữ này không phản ánh chính xác hoàn toàn mối tương quan giữa các tước hiệu này. Trong hầu hết ngôn ngữ châu Âu, các tước hiệu tương đương *King* và *Prince* trong tiếng Anh đều có thể chỉ đến những vị quân chủ cai trị lãnh thổ độc lập với nhau. Ngoài ra, cũng tồn tại một ngữ cảnh khác khi thuật ngữ *Prince* còn có thể dùng để chỉ các hậu duệ nam trực hệ (con và cháu nội) của các vị quân chủ mang tước hiệu Hoàng đế (*Emperor*), Quốc vương (*King*) hoặc Đại công tước (*Grand duke*) và Công tước (*Duke*). Điều này có thể gây nhầm lẫn trong việc chuyển ngữ thuật ngữ *Prince* của một số tài liệu Việt ngữ, khi không phân biệt được ngữ cảnh sự khác biệt giữa tước hiệu (*Thân vương*) với danh vị (*[[Hoàng tử]], Vương tử, [[Công tử]]*). Ví dụ như "Prince Dorgon" được chuyển ngữ từ "Hoàng tử Đa Nhĩ Cổn", nhưng nếu "Dorgon, Prince Rui" thì được chuyển ngữ từ "Duệ Thân vương Đa Nhĩ Cổn".

Ở một mặt ngôn ngữ ngoài tiếng Anh, Vương cũng có thể ám chỉ *[[Basileus]]* của nhà nước Hy Lạp cổ, *[[Malik]]* của ngữ tộc Semit, *[[Pharaoh]]* của Ai Cập cổ đại hay *[[Padishah]]* của Ba Tư với tư cách là quân chủ độc lập. Ngoài ra với tư cách là thành viên hoàng gia/vương thất thì có *[[Sheikh]]* và *[[Emir]]* của tiếng Ả Rập, *[[Şehzade]]* của Đế quốc Ottoman, *[[Shahzadeh]]* của Iran cùng *[[Mirza]]* của nhà nước Ấn Độ Hồi giáo.

## Trung Quốc
### Như một quân chủ
Vương là xưng vị cao nhất của các vị Thiên tử Trung Hoa kể từ đời nhà Thương cho đến trước thời Tần Thủy Hoàng.

Trước đời nhà Thương, các vị thiên tử Trung Hoa được gọi là **Hoàng** (皇) hoặc **Đế** (帝). Khi Thiên tử còn sống thì gọi là **Bá** (伯), sau đổi sang dùng **Hậu** (后), khi qua đời thì gọi là   **Đế** (帝), từ giữa nhà Thương thì đặt tôn xưng **Vương** (王). Các Thiên tử nhà Chu đều xưng là Vương, kể cả khi còn sống hay đã qua đời, do đó trong thời kỳ ấy không có [*"tước Vương"*], vì đó ám chỉ Thiên tử rồi.

Nhưng khi nhà Chu suy yếu ở thời Đông Chu, các chư hầu vốn chỉ cao nhất là Công tước, nay cũng không thần phục nhà Chu nữa mà bắt đầu xưng Vương, sớm nhất trong số đó là Sở Vũ vương. Điều này dựa trên việc khi này nước Sở đã làm chủ phương Nam, quốc lực cường thịnh, có thể thấy mình ngang với Thiên tử mà xưng làm Vương, nhưng vị hiệu [*Vương*] này của các Vua Sở cũng chỉ là tự xưng chứ không phải thụ phong, và triều đình nhà Chu cùng những thế lực chống phá nước Sở không công nhận việc tự xưng này. Khi Đông Chu bắt đầu đi vào giai đoạn giữa, không chỉ Sở mà đến nước Tần cũng xưng Vương, đến thời Chiến Quốc thì cả 7 nước chư hầu lớn đều xưng Vương.

Sau khi Tần Thủy Hoàng thống nhất Trung Quốc, do ông thấy tước Vương đã không còn đủ tôn quý dành cho Thiên tử, nên quyết định lập tước vị Hoàng đế. Vương trở thành danh hiệu cao thứ hai, dùng để phân phong cho các Hoàng tử được ban đất phong, đây là mô phỏng theo chế độ chư hầu của nhà Chu.

### Như một hoàng thân hoặc chư hầu
Thời Tào Ngụy và Tây Tấn, triều đình Trung Hoa bắt đầu hình thành hai cấp tước Vương; lớn nhất là phong hiệu một chữ [*"Nhất tự vương"*; 一字王], tức lấy tiểu quốc mà cấp làm đất phong, cũng gọi **Thân vương** (親王). Loại thứ hai là phong hiệu hai chữ của quận, huyện làm đất phong, tức [*"Nhị tự Vương"*; 二字王], cũng gọi **Quận vương** (郡王). Tước Quận vương khi ấy dùng cho con cháu kế tự của Thân vương, hoặc cũng dùng để phong cho công thần. Mô thức này kéo dài đến hết nhà Minh. Sang thời nhà Thanh, các tên hiệu của tước Vương đa phần chỉ còn mà mỹ hiệu mà không phải địa danh, tương tự Công chúa.

Các triều đại sau dùng tước Vương trong rất nhiều trường hợp, tỉ mỉ như sau:
# Phong cho các Hoàng tử, dù người này có thể có đất đai cụ thể với tư cách là chư hầu; hoặc chỉ là chức danh Vương trên danh nghĩa và hưởng chế độ bổng lộc chứ không có ấp phong thực địa riêng. Theo đầu thời nhà Hán, di huấn của Hán Cao Tổ Lưu Bang có nói rõ, không phải họ Lưu thì không phong Vương.
# Phong cho quyền thần khác họ. Nhiều trong số những người khác họ với hoàng tộc được ban tước Vương do đòi hỏi của chính họ với vai trò quyền thần và Hoàng đế buộc phải làm theo đề nghị phong vương của họ, dù không mong muốn như vậy. Trường hợp điển hình của các quyền thần ép vua phong Vương là Tào Tháo ép Hán Hiến Đế phong mình làm *"Ngụy vương"*, từ đó cũng tạo ra tiền đề quyền thần có tước Vương dù không phải người trong hoàng thất. Tiếp theo đó, Tư Mã Chiêu ép Ngụy Nguyên Đế phong mình làm *"Tấn vương"*, Lưu Dụ ép Tấn An Đế phong làm *"Tống vương"*... 
# Phong cho công thần khác họ. Hầu hết các trường hợp quyền thần sau khi được phong Vương đều đã cướp ngôi Hoàng đế hoặc để tránh mang tiếng đã để lại việc cướp ngôi đến đời con mới thực hiện. Một số trường hợp ít hơn là các công thần được vua ban cho ân sủng nhờ công lao lớn đối với triều đình, điển hình nhất trong lịch sử Trung Quốc là Quách Tử Nghi được Hoàng đế nhà Đường ân phong là *"Phần Dương vương"* vì có công dẹp loạn An Sử. 
# Trong một số trường hợp khác, việc ban tước Vương của hoàng đế Trung Hoa nhằm đổi lấy hòa bình, hạn chế sự chống đối của các lực lượng cát cứ. Điển hình là trường hợp tướng Sử Tư Minh dưới quyền An Lộc Sơn làm phản nhà Đường, sau đó mang 10 vạn quân và 13 quận Hà Bắc rộng lớn về hàng. Nhà Đường phong cho Tư Minh làm *"Quy Nghĩa vương"* để vỗ về.
# Tước hiệu Hoàng đế Trung Quốc ban cho các quân chủ nước chư hầu xung quanh mà Trung Quốc không thể xâm chiếm để trực tiếp cai trị như với các quận, huyện tại nước mình, hay thời Trung Quốc chia thành nhiều nước trong đó có nước lớn và nước nhỏ mà nước lớn không thể xâm chiếm lãnh thổ nước nhỏ đó (như trường hợp thời Tam quốc Ngụy Đế Tào Phi phong cho Tôn Quyền làm *"Ngô vương"* là nước nhỏ hơn nhưng không thể xâm chiếm). Một số trường hợp khác là Hoàng đế Trung Quốc phong cho các Hoàng đế Việt Nam làm *"Giao Chỉ quận vương"* (交阯郡王) hay *"An Nam quốc vương"* (安南國王) - một cách thừa nhận độc lập trên thực tế, lệ thuộc trên danh nghĩa.

Đặc biệt, trong lịch sử Trung Hoa có một tước vị cao hơn Vương nhưng thấp hơn Hoàng Đế. Tước vị này chỉ phong cho con cháu của Khổng Tử, gọi là **Diễn Thánh Công** (衍聖公). Vào thời Thanh, địa vị của Diễn Thánh Công lên đến tột đỉnh. Xa giá của Diễn Thánh Công có thể đi thẳng qua cổng chính Ngọ Môn, nơi chỉ dành riêng cho Hoàng Đế.

## Việt Nam
Trong lịch sử Việt Nam, Vương là xưng hiệu của Thiên tử Việt Nam, sau đó khi thế nước mạnh lên, các Thiên tử xưng Hoàng đế để tỏ ra ngang hàng với Trung Hoa thì Vương không còn là tước cao nhất.

Các quân chủ xưng Vương: 
* Kinh Dương Vương cai trị nước Xích Quỷ.
* Hùng Vương - theo truyền thuyết là thế tập 18 đời, cai trị quốc gia Văn Lang. 
* An Dương Vương - người đã đánh bại Hùng Vương, thành lập nhà nước Âu Lạc.
* Trưng Nữ Vương - đánh bại Thái thú nhà Hán là Tô Định, sau bị Phục Ba tướng quân Mã Viện đánh bại.
* Triệu Việt Vương - được Lý Nam Đế trao quyền kế tục nhưng để tỏ ra khiêm nhường, tôn trọng Lý Đế nên chỉ xưng Vương chứ không xưng Đế.
* Ngô vương Quyền - tức *Ngô Quyền*, người đã đánh bại đội quân của Nam Hán, bắt đầu thời kỳ Giao Châu tách ra khỏi Trung Nguyên. 
* Dương Bình Vương - xen giữa vương triều họ Ngô của Ngô Quyền.
* Ngô Xương Ngập và Ngô Xương Văn - con cháu Ngô Quyền, đều xưng Vương và cùng tại vị.

Trong quan hệ ngoại giao với Trung Quốc, để tránh xung đột không cần thiết vì các triều đại Trung Quốc quan niệm thế giới chỉ có một Hoàng đế (xem bài Thiên tử và Thiên mệnh); các Hoàng đế Việt Nam thường tiếp nhận và sử dụng danh hiệu [**[[An Nam quốc vương]]**; 安南國王] do triều đình Trung Quốc ban phong để quan hệ ngoại giao với họ.

Khi xưng là Hoàng đế, thì *"Vương"* là một tước hiệu cho thành viên hoàng thất. Các trường hợp phong vương áp dụng trong lịch sử Việt Nam cũng tương tự như trong lịch sử Trung Quốc:
# Vương có thể là tước phong cho Hoàng tử, tước phong cho công thần hoàng tộc. Những người này có thể có thực ấp hoặc chỉ có danh vị không, tùy vào tình thế thời đại và quy chế lúc bấy giờ. Các vị Vương của nhà Triệu, nhà Lý và nhà Trần đều có thực ấp, đất phong và lực lượng riêng để gây dựng cơ nghiệp, lúc này Vương cũng như các chư hầu thời nhà Chu và nhà Hán, như một tiểu quân chủ. Đến khi Hậu Lê phục quốc, đều áp dụng chính sách bổng lộc, hạn chế đất phong và binh quyền, tước Vương khi ấy chỉ là danh vị cao quý mà không còn như một tiểu quân chủ nữa. Tên hiệu của tước Vương thời Lý-Trần đa phần là mỹ hiệu, rồi nhóm các đất phong lại làm thực ấp riêng.
# Đời nhà Trần thêm quy chế đặc biệt, theo đó, các tước Vương vào làm Tể tướng đều xưng là *"Công"* (公), chỉ có Thân vương thì được phục lại tước *"Vương"*.
# Theo quan chế nhà Lê sơ, tước Vương chỉ phong cho Hoàng tử hoặc con cả của Hoàng tử đó. Hoàng tử được phong lấy 1 chữ trong tên phủ làm hiệu, ví như Thân vương ở phủ Kiến Hưng thì được gọi là *"Kiến vương"*. Con cả của Thân vương, tức là *"Tự Thân vương"* (嗣親王) thì được phong thì lấy toàn bộ tên huyện làm hiệu; ví như Tự Thân vương ở huyện Hải Lăng thì gọi là *"Hải Lăng vương"*. Hệ thống tước vị cho hoàng tử thời Lê gồm ba cấp là *Quốc vương*, *Quận vương*, và *Quận công* (trong đó *Quốc vương* được phong cho Hoàng tử trưởng). Mạc Đăng Dung trong giai đoạn khủng hoảng cuối thời Lê sơ là người ngoại tộc duy nhất được phong tước vương.
# Thời nhà Nguyễn, Vương là tước vị cao nhất trong 20 bậc tôn tước phong cho hoàng tộc, và chỉ khi có công trạng mới được phong, gồm các bậc *"Thân vương"* và *"Quận vương"*. Bình thường kể cả các Hoàng tử đều chỉ phong Công tước với nhiều cấp bậc, như *Thân công* (親公), *Quốc công* (國公) và *Quận công* (郡公). Cũng như triều Lê, tên của Vương, công triều Nguyễn cũng đều là tên địa danh, cao nhất là phủ rồi huyện. Ví dụ như Thọ Xuân Vương Miên Định, phong hiệu *"Thọ Xuân"* là tên huyện.
# Phong Vương nhằm thể hiện uy thế của quyền thần. Như trường hợp năm Ất Mùi (1175), Lý Anh Tông dị mệnh ban Tô Hiến Thành quyền Nhiếp chính quốc sự, gia thêm tước Vương. Hay như năm Giáp Ngọ (1234), Trần Thái Tông gia phong Thái phó triều Lý là Phùng Tá Chu là *"Hưng Nhân vương"*. Hay như cuối thời Lê sơ, Mạc Đăng Dung chủ động tạm lui về quê nhà Cổ Trai thuộc xứ Đông khi đang ở đỉnh cao quyền lực (giai đoạn 1525-1527) để quan sát tình hình và tránh những lời phê phán ông ta chuyên quyền. Tháng 4 năm 1527, Lê Cung Hoàng sai đình thần cầm cờ tiết đem kim sách, áo mão thêu rồng đen, đai dát ngọc, kiệu tía, quạt vẽ, lọng tía đến Cổ Trai, tấn phong Mạc Đăng Dung làm An Hưng vương, gia thêm cửu tích.
# Trường hợp lấy lòng người cát cứ để tránh chiến tranh, điển hình trong lịch sử Việt Nam là việc dùng tước Vương phong cho tản quan. Như vào năm Mậu Tý (1228), Trần Thái Tông đã gia phong cho sứ quân Nguyễn Nộn làm *"Hoài Đạo Hiếu Vũ vương"*.

Trong đa số trường hợp khác, phong Vương cho người ngoài hoàng tộc là việc làm bị quyền thần bắt buộc của Hoàng đế. Đòi phong Vương để chuẩn bị cướp ngôi như Hồ Quý Ly hoặc Mạc Đăng Dung; hoặc ngại tránh mang tiếng cướp ngôi thì làm tước thế tập nhiều đời như các chúa Trịnh. Việc xưng Vương của các chúa Nguyễn vốn không phải là được vua Lê phong cho, mà thực chất là lặp lại quá trình thăng tiến quyền lực đạt đến mức ngang với chúa Trịnh, dù trên danh nghĩa chúa Nguyễn vẫn là bề tôi của nhà Lê.

Theo giai thoại dân gian Việt Nam, vào thời Nguyễn, đã từng có một câu đối được đưa ra có liên quan đến chữ Vương, câu đối do một người Pháp đưa ra: **Vương là vua, rút ruột vua phân chia ba đoạn"''. Giải nghĩa là: chữ Vương (viết bằng [[chữ Hán]]: 王) nếu bỏ gạch ở chính giữa sẽ thành chữ Tam (三) và có nghĩa là ba (3). Ý của người ra vế đối là có ý chê vua không có tài, để cho đất nước bị chia cắt làm ba miền. Và câu đối này đã được một nho sinh Việt Nam đối lại khá chỉnh: "''Tây là tây, chặt đầu tây phanh thây bốn mảnh"'', trong đó Tây viết bằng chữ Hán là 西, bỏ đầu thì thành 四, tức là tứ (4).  Còn có một [[câu đối|câu đối Việt Nam]] khác nữa là "''Dầu vương cả đế''". 

== Châu Âu ==
=== Như một ''King'' ===

Tước hiệu [**Vương**] ở [[tiếng Anh]] có thể dịch thành [''King''], tương đương ''"Quốc vương"'' lẫn [''Prince''], tương đương với ''"Thân vương"'', cả hai đều là tước hiệu của một vị [[Vua]] nói chung của thể chế Châu Âu, trong đó [''Prince''] lại thiên về những người con của Vua, tức kiểu gọi [[Hoàng tử]], [[Vương tử]] nếu nói theo ngôn ngữ Đông Á.

Danh vị [''King''] biểu thị quân chủ của một [[Vương quốc]], và trái với ''Prince'', thì ''King'' luôn luôn biểu thị một quân chủ nhất định và không bao giờ biểu thị vị thế ''"con của Vua"'' như ''Prince'' thường biểu thị. Danh xưng này bắt nguồn từ [''cyning''] của [[tiếng Anh cổ]] thời [[Anglo-Saxon]], được dịch lại và chuyển ngữ để tương đương với **Rex** của [[tiếng Latinh]]. Sau sự tan rã của [[Đế chế Byzantine]], Châu Âu rơi vào sự hình thành [**Những chính quyền Vương quốc man di**; ''Barbarian kingdoms''], rồi hình thành nên Đế chế Carolingian của [[người Frank]] cùng [[Vương quốc Anh]] của người Anglo-Saxon. Sự tan rã của Carolingian tiếp tục dẫn đến những nền quân chủ [[phong kiến]] khi chia chác lãnh thổ cố định bởi các [[chư hầu]] hoặc thế lực địa phương, hình thành nên [[Vương quốc Pháp]] ở Trung Âu, một trong những ''Kingdom'' hùng mạnh nhất lịch sử. Và đến [[thời kỳ cận đại]], Châu Âu đã hình thành những [''Kingdom''] có ảnh hưởng toàn lịch sử, ngoài Anh và Pháp còn có [[Vương quốc Bồ Đào Nha|Bồ Đào Nha]], [[Vương quốc Castilla|Castilla]] và [[Vương quốc Aragon|Aragon]] của [[bán đảo Iberia]]; [[Vương quốc Sicily|Sicily]], [[Vương quốc Sardinia|Sardinia]] và [[Vương quốc Serbia|Serbia]] ở Nam Châu Âu, và [[Vương quốc Hungary|Hungary]], [[Vương quốc Ba Lan|Ba Lan]], [[Vương quốc Bohemia|Bohemia]], [[Vương quốc Thụy Điển|Thụy Điển]], [[Vương quốc Đan Mạch|Đan Mạch]], ... ở phía Đông và Bắc Âu.

Sự hình thành nhà nước Châu Âu thường đi theo là các chính phủ như [[Nghị viện]], dẫn đến ở một vài trường hợp thì một vị ''King'' có thể cai quản nhiều hơn một Vương quốc. Điển hình là [[nhà Stuart]] trước khi hợp nhất năm [[1707]], đã quản cả 3 vương quốc là Anh, Scotland cùng Ireland. Và tuy ''King'' cũng thường xem là ''"một bậc thấp hơn"'' nếu so với [''Emperor''], tương tự Chư hầu Vương so với Hoàng đế ở Đông Á, song sự tự chủ và quyền hạn của một ''King'' vẫn rất lớn mạnh và đủ khả năng đối chọi với một ''Emperor'', điển hình là việc Vương quốc Pháp luôn cạnh tranh với [[Thánh chế La Mã]].

=== Như một ''Prince'' ===
[[Tập_tin:Coronet_of_a_Child_of_the_Sovereign.svg|thumb|phải|150px|Mũ miện của một ''Prince'' tại Anh.]]
Còn danh xưng [''Prince''] là một từ được lấy từ [[tiếng Latinh]] là [''princeps''], có nghĩa là ''"bậc đứng đầu tất cả, chúa tể và người cai trị"''. Từ này được dùng để chỉ các lãnh đạo của [[Viện nguyên lão La Mã]], tức **Princeps senatus**. Tại các nước nói tiếng Anh, sự nổi tiếng nhất về tước hiệu này chính là ám chỉ ''[[Thân vương xứ Wales]]'', tước vị dành cho một [[Trữ quân]] theo truyền thống của nước Anh, vị ''Prince'' này cai trị [[Wales|Thân vương quốc Wales]], một quốc gia nằm ở rìa Tây của Anh, nói [[tiếng Wales]] và nằm trong quyền sở hữu lãnh địa của Vương quốc Anh.

Sau đó, ''Prince'' trở thành một loại tước hiệu thường là cao nhất trong hệ thống tước phong của một [[Vương quốc]], hoặc là một người thủ lĩnh của một [[Thân vương quốc]]. Từ thời kỳ [[Đế quốc Byzantine]], các ''Prince'' sở hữu những lãnh địa tự chủ riêng nhưng nằm trong một khối Đế quốc Hoàng quyền thống nhất (giống tình trạng Chư hầu Vương của các triều đại Đông Á), đến trước [[thế kỉ 13]] thì ngay cả một lãnh chúa cũng có thể tự xưng ''Prince'' để biểu thị quyền uy chỉ dưới Hoàng đế (''Emperor'') và Quốc vương (''King''). Sau thời [[Trung Cổ]] đến trước [[Cách mạng công nghiệp]] diễn ra, khắp Châu Âu có gần 200 xứ sở mà ''Prince'' trị vì với tư cách là một vị [[vua]], nằm rải rác chủ yếu ở [[Ý]] và [[Đức]].

Suốt thời kỳ này, ''Prince'' gần như là một từ nghe hoành tráng hơn ''monarch'' để chỉ vua chúa nói chung, mà không kể tước hiệu cụ thể của vị vua chúa ấy là gì, điều này có thể chứng minh qua cuốn [**Il Principe**] của [[Niccolò Machiavelli]].

Trước năm [[1714]], các [[Hoàng tử|Vương tử]] và [[Hoàng nữ|Vương nữ]] - con trai và con gái của quân chủ Anh không có bất kỳ danh xưng cụ thể nào trừ tước hiệu mà mình được tấn phong, và ''Prince'' duy nhất vào thời điểm ấy được biết đến là Thân vương xứ Wales. Cách dùng ''Prince'' và ''Princess'' trong thời kỳ này chỉ là một cách xác định ví von biểu thị địa vị của Vương tử hoặc Vương nữ ấy, đó vẫn không phải là tước xưng chính thức. Sau khi [[George I của Anh|Quốc vương George I]] của [[Vương tộc Hannover|nhà Hanover]] lên ngôi, vương thất Anh bắt đầu dùng ''"Prince"'' để ám chỉ các con trai cùng cháu trai của quân chủ đang trị vì, do vậy có thể thấy từ thời kỳ này trở đi, cho dù là tước phong quý tộc [[Công tước]] hay [[Hầu tước]], [[Bá tước]] thì các Vương tử hoặc Vương tôn đều có tước xưng ''Prince'' ngay trước tên thánh của mình. Kèm theo đó, họ có được dùng kính ngữ ***His Royal Highness*** (gọi tắt là HRH).

Dưới sự ảnh hưởng của tiếng Anh cùng sự lan tỏa của [[Hoàng gia Anh|Vương thất Anh]] dưới thời [[Hậu duệ vương thất của Nữ vương Victoria và Quốc vương Christian IX|Nữ vương Victoria và Quốc vương Christian IX]], cách dùng ''Prince'' ám chỉ Vương tử, Hoàng tử và ''Princess'' ám chỉ Vương nữ, Hoàng nữ ngày càng phổ biến. Về ý nghĩa thực sự, cũng như [[Infante]] của [[Tây Ban Nha]] và [[Bồ Đào Nha]], tước xưng ''Prince'' có sự phức tạp đáng kể, do vậy cách tốt nhất vẫn là xem xét vai vế mà dịch thuật, hoặc là giữ nguyên như tước hiệu Infante vậy. Ví dụ [[Philippos của Hy Lạp và Đan Mạch, Công tước xứ Edinburgh|Prince Philip, Công tước xứ Edinburgh]] - chồng của Nữ vương [[Elizabeth II]], ông được gọi là [***HRH The Prince Philip, Duke of Edinburgh***], thì không thể dịch thành "vương tử", vì thực sự ông mang tước vương. Trong khi đó, [[Vương tôn George xứ Wales|Prince George xứ Wales]] - cháu Đích tằng tôn của Nữ vương, hiện là cháu nội của [[Charles III|Quốc vương Charles III]] được gọi là [***HRH Prince George of Wales**'], cũng không thể dịch thành *"Hoàng tử"* hay *"Vương tử"* theo nghĩa thông thường do George không phải là con của quân chủ, mà là cháu nội của quân chủ (tức *"Vương tôn"*). Vì vậy, trong các tài liệu Việt ngữ thường dùng chung danh xưng *Hoàng thân* cho các trường hợp tước xưng là *Prince* và danh xưng *Thân vương* cho các trường hợp tước vị là *Prince*.

== Xem thêm ==
* [[Phong tước]]
* [[Hoàng đế]]
* [[Công tước]]
* [[Hầu tước]]
* [[Tước hiệu quý tộc châu Âu]]
* [[Thân vương Thánh chế La Mã]]
* [[Vương thất Anh]]
* [[Vương tử Anh]]

== Chú thích ==

== Tham khảo ==
* *Từ điển chức quan Việt Nam'', tác giả Đỗ Văn Ninh, Nhà xuất bản Thanh niên, xuất bản năm 2006