open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2 tháng 11

Ngày **2 tháng 11** là ngày thứ 306 (307 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 59 ngày trong năm.

## Sự kiện
*308 – Sau khi tự xưng là Hán vương và lập ra nước Hán thời Thập Lục Quốc, Lưu Uyên xưng làm hoàng đế.
*783 – Sự biến Phụng Thiên: Quân Kinh Nguyên của triều Đường nổi loạn, Đường Đức Tông bỏ trốn khỏi kinh thành Trường An.
*1882 – Cổ vũ viên được xem là chính thức xuất hiện khi Johnny Campbell chỉ huy đội cổ vũ trong trận đấu bóng bầu dục diễn ra tại Đại học Minnesota.
*1861 – Từ Hi thái hậu của triều Thanh tiến hành lùng bắt "cố mệnh bát đại thần" tại Bắc Kinh, Tân Dậu chính biến nổ ra.
*1889 – Bắc Dakota và Nam Dakota được nhận làm bang thứ 39 và 40 của Hoa Kỳ.
*1930 – Haile Selassie I đăng quang hoàng đế của Ethiopia.
*1936 – Nhà độc tài Ý Benito Mussolini tuyên bố thành lập trục Roma-Berlin, khởi đầu Liên minh Phe Trục.
*1947 – Thủy phi cơ Hughes H-4 Hercules thực hiện chuyến bay đầu tiên và duy nhất, là máy bay có chiều rộng sải cánh và chiều cao lớn nhất trong lịch sử.
*1949 – Hội nghị bàn tròn tại La Haye giữa Hà Lan và Indonesia kết thúc với hiệp định chuyển giao chủ quyền cho Indonesia.
*1963 – Trong cuộc đảo chính, Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Ngô Đình Diệm và người em trai, Cố vấn Ngô Đình Nhu bị sát hại.
*1953 - Thành lập nước Cộng hoà Hồi giáo Pakistan.
*1964 – Quốc vương Saud của Ả Rập Saudi thoái vị trong một cuộc đảo chính do người em khác mẹ là Faisal tiến hành, Faisal trở thành tân quốc vương.
*1965 - Norman Morrison tự thiêu để phản đối cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam.
*1997 – Bão Linda tiến vào vịnh Thái Lan, khiến hàng nghìn người Việt Nam thiệt mạng, đa số là ngư dân Cà Mau.

## Sinh
* 1815 – George Boole, nhà toán học người Anh (m. 1864)
* 1823 – Anton Wilhelm Karl von L'Estocq, tướng Phổ (m. 1913)
* 1886 – Fritz Hofmann, nhà hóa học người Đức (m. 1956)
* 1889 – Nguyễn Quốc Duy, nhà cách mạng người Việt Nam (m. 1950)
* 1975 - Quốc Cường, diễn viên người Việt Nam
* 1986 – Đoàn Thúy Trang, nữ ca sĩ người Việt Nam

## Mất
* 1802 - Vũ Văn Dũng, danh tướng triều Tây Sơn trong lịch sử Việt Nam (bị xử tử).
* 1963 – Ngô Đình Diệm, Tổng thống đầu tiên của Việt Nam Cộng hòa (s. 1901)
* 1963 – Ngô Đình Nhu, Cố vấn Tổng thống của Việt Nam Cộng hòa (s. 1911)
* 1944 – Thomas Midgley Jr., Nhà phát minh xăng pha chì và CFC (s. 1889)

## Những ngày lễ và kỷ niệm
*Lễ Các Đẳng (Kitô giáo)
*Lễ hội Día de Muertos (Mexico)

## Tham khảo
9 tháng 11

Ngày **9 tháng 11** là ngày thứ 313 (314 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 52 ngày trong năm.

## Sự kiện
* 1330 – Trận Posada giữa Basarab I của Walachia và Károly I Róbert của Hungary bắt đầu gần biên giới Oltenia–Severin ngày nay ở România.
*1372 – Vua Trần Nghệ Tông nhường ngôi cho em là Trần Kính (vua Trần Duệ Tông sau này), lui về làm Thái thượng hoàng.
* 1799 – Emmanuel Joseph Sieyès và Napoléon Bonaparte dẫn đầu đảo chính 18 Brumaire để thay thế Chế độ đốc chính bằng Chế độ tổng tài là chính phủ Pháp.
* 1867 – Mạc phủ Tokugawa trao trả lại quyền lực cho Thiên hoàng bằng tuyên ngôn "Đại chính phụng hoàn", giúp khởi đầu Minh Trị Duy tân tại Nhật Bản.
* 1888 – Mary Jane Kelly bị giết tại Luân Đôn, bà được coi là nạn nhân thứ 5 và cuối cùng của kẻ giết người hàng loạt không tên "Jack the Ripper".
* 1918 – Hoàng đế William II của Đế chế Đức thoái vị, Hoàng tử Maximilian của Baden từ chức Thủ tướng, và Philipp Scheidemann công bố Cộng hòa Weimar.
*1921 – Đảng Phát xít quốc gia tại Ý được thành lập.
* 1938 – Đêm Kristallnacht, hơn 90 người Do Thái bị giết và hơn 25.000 người khác bị đưa vào các trại tập trung, theo chính sách bài Do Thái của Adolf Hitler tại Đức Quốc xã.
* 1946 _ Bản hiến pháp đầu tiền của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ra đời
* 1953 – Chiến tranh Đông Dương: Pháp trao trả lại chủ quyền cho Campuchia, Quốc vương Norodom Sihanouk hồi hương sau một thời gian lưu vong tại Thái Lan.
*1964 – Đài thiên văn Tử Kim Sơn ở Nam Kinh phát hiện tiểu hành tinh vành đai chính 1888 Zu Chong-Zhi (1964 VO1)
* 1989 – Cộng hòa Dân chủ Đức tuyên bố mở cửa biên giới nội bộ Đức và Bức tường Berlin, tượng trưng cho sự kết thúc Chiến tranh Lạnh và sự sụp đổ của Khối Warszawa.
* 1994 – Nguyên tố hóa học Darmstadti được tạo thành lần đầu trong Trung tâm Nghiên cứu Ion nặng GSI Helmholtz tại thành phố Darmstadt, Đức.
*2000 – Hạ Thương Chu đoạn đại công trình chính thức công bố kết quả của dự án là "Hạ Thương Chu niên biểu".

## Sinh
* 1818 – Ivan Sergeyevich Turgenev, Đại văn hào Nga
* 1914 – Hedy Lamarr, diễn viên, nhà phát minh người Mỹ gốc Áo, đã phát triển công nghệ trải phổ nhảy tần, là tiền thân của Wi-Fi, Bluetooth, và GPS
* 1984 – Goo Hye-sun, diễn viên, ca sĩ, nhạc sĩ, đạo diễn và hoạ sĩ người Hàn Quốc
* 1996 – Hirai Momo, thành viên nhóm nhạc Twice (nhóm nhạc) người Nhật Bản
* 1996 – Nguyễn Thị Ánh Viên, cựu vận động viên bơi lội người Việt Nam
* 1998 – Triệu Lộ Tư, diễn viên người Trung Quốc

## Mất
* 1935 – Nguyễn Hữu Thị Nhàn, tôn hiệu Khôn Nguyên Hoàng thái hậu, chính thất của vua Đồng Khánh (s. 1870).
*1980 – Hoàng Thị Cúc, được gọi là Đức Từ Cung, thứ phi của vua Khải Định, mẹ vua Bảo Đại (s. 1890).
*1997 
**Nguyễn Xiển, nhà khoa học, chính khách Việt Nam (s. 27/7/1907)
** Trần Hiệu, nhà hoạt động và chính trị gia người Việt Nam, Cục trưởng Tình báo đầu tiên của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Đại tá Quân đội nhân dân Việt Nam. (s. 30/4/1914)
*2020 – Lê Dinh, nhạc sĩ người Việt Nam (s. 1934).

## Những ngày lễ và kỷ niệm
* Ngày Pháp luật Việt Nam (bắt đầu từ 2013)

## Tham khảo
10 tháng 11

Ngày **10 tháng 11** là ngày thứ 314 (315 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 51 ngày trong năm.

## Sự kiện
*621 – Tùy mạt Đường sơ: Lương Đế Tiêu Tiển hạ lệnh mở cổng thành Giang Lăng đầu hàng quân Đường.
*1038 – Thủ lĩnh tộc Đảng Hạng Lý Nguyên Hạo thoát ly triều Tống, lên ngôi hoàng đế, lập quốc "Đại Hạ", sử gọi là Tây Hạ.
*1293 – Sau khi đẩy lui quân Nguyên, Raden Wijaya trở thành quân chủ đầu tiên của Majapahit trên đảo Java.
*1444 – Trong Trận Varna, Thập tự quân dưới quyền Quốc vương Władysław III chiến bại trước quân Ottoman của Sultan Murad II, quốc vương Władysław III cũng tử chiến.
*1775 – Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ bắt đầu hình thành khi Đệ nhị Quốc hội Lục địa quyết định thành lập các tiểu đoàn Thủy quân lục chiến Lục địa trong Cách mạng Mỹ.
*1871 – Henry Morton Stanley tìm được nhà truyền giáo và nhà thám hiểm bị mất tích David Livingstone gần hồ Tanganyika thuộc Tanzania hiện nay.
*1945 – Cách mạng Dân tộc Indonesia: Quân Anh mở cuộc tấn công lực lượng Cộng hòa Indonesia tại thành phố Surabaya.
*1983 – Microsoft lần đầu phát hành hệ điều hành Windows 1.0, là phiên bản đầu tiên của dòng Microsoft Windows.
*1989 – Nhà lãnh đạo lâu năm của Cộng hòa Nhân dân Bulgaria Todor Hristov Zhivkov từ chức do áp lực từ các thành viên cấp cao khác trong Đảng C
*2010 – Đặng Nhật Minh trở thành đạo diễn Việt Nam đầu tiên được Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Hoa Kỳ vinh danh vì những cống hiến cho sự nghiệp điện ảnh.

## Sinh
* 1790 – Jean René Constant Quoy, nhà động vật học và giải phẫu học người Pháp (m. 1869).
* 1919 - Mikhail Timofedyevich Kalashnikov, cha đẻ của súng trường AK-47 người Liên Xô (Nga)
*1965 – Jonas Åkerlund, đạo diễn người Thụy Điển
* 1978 – Nadine Angerer, cầu thủ bóng đá người Đức
* 1983 - Văn Công Viễn, đạo diễn, nhà biên kịch, sản xuất phim người Việt Nam
* 1985 - Lã Thanh Huyền, diễn viên, người dẫn chương trình, người mẫu và doanh nhân Việt Nam
* 1997 – Daniel James, cầu thủ bóng đá người xứ Wales
*1999 – João Félix, cầu thủ bóng đá người Bồ Đào Nha

## Mất
*1909 – Nguyễn Phúc Trinh Tĩnh, phong hiệu Bái Trạch Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (s. 1839).
*1946 – Nguyễn Văn Thinh, Thủ tướng Nam Kỳ quốc tự sát.
*1971 – Nguyễn Văn Bông, Viện trưởng Học viện Quốc gia Hành chánh bị đặc công Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam ném bom ám sát ở Sài Gòn.

## Những ngày lễ và kỷ niệm

## Tham khảo
11 tháng 11

Ngày **11 tháng 11** là ngày thứ 315 (316 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 50 ngày trong năm.

## Sự kiện
*1861 – Đồng Trị Đế lên ngôi hoàng đế triều Thanh khi mới 5 tuổi, Túc Thuận cùng Tái Viên và Đoan Hóa là đồng nhiếp chính.
*1918 – Đức ký kết thỏa thuận đình chiến với các nước Đồng Minh, Chiến tranh thế giới thứ nhất kết thúc giao tranh.
*1926 – Hệ thống quốc lộ được đánh số tại Hoa Kỳ được thành lập.
*1942 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Kết thúc Trận El Alamein thứ hai tại Ai Cập với thắng lợi thuộc về phe Đồng Minh.
*1945 – Đảng Cộng sản Đông Dương tuyên bố tự giải tán.
*1949 – Không quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc được thành lập.
*1960 – Cuộc đảo chính quân sự do tướng Nguyễn Chánh Thi đứng đầu nhằm chống lại Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Ngô Đình Diệm bị dập tắt.
*2004 – Tổng thống Chính quyền Quốc gia Palestine Yasser Arafat qua đời, nguyên nhân tử vong gây tranh cãi.

## Sinh
* 1441 – Carlotta của Savoia, Vương hậu nước Pháp
* 1796 – Phan Thanh Giản, danh thần nhà Nguyễn (m. 1867)
* 1821 – Fyodor Mikhailovich Dostoevsky, nhà văn Nga (m. 1881)
*1830 – Nguyễn Phúc Miên Tỉnh, tước phong Điện Quốc công, hoàng tử con vua Minh Mạng (m. 1870)
*1834 – Franz Steindachner, nhà ngư học, bò sát-lưỡng cư học người Áo. (m. 1919)
* 1864 – Alfred Hermann Fried, ký giả Áo, giải Nobel Hoà bình năm 1911 (m. 1921)
* 1901 – Magda Goebbels, vợ của Paul Joseph Göbbels và là một thành viên xuất chúng trong Đức quốc xã, là trợ thủ đắc lực và chính khách ủng hộ Adolf Hitler (m. 1945)
* 1918 – Linh Quang Viên, Trung tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa (m. 2013)
* 1932 – Phaolô Nguyễn Thanh Hoan, giám mục Công giáo, Giám mục chính tòa Giáo phận Phan Thiết (m. 2014)
* 1944 – Phaolô Bùi Văn Đọc, giám mục Công giáo, Tổng giám mục Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh (m. 2018)
* 1962 – Demi Moore, nữ diễn viên điện ảnh Mỹ
* 1964 &ndash; Philip McKeon, diễn viên Mỹ (m. 2019)
* 1974 - Leonardo DiCaprio, diễn viên người Mỹ
* 1983 – Philipp Lahm, cầu thủ bóng đá Đức

## Mất
*642 – Vũ Văn Sĩ Cập, quan viên triều Tùy và triều Đường, tức ngày Bính Thân (14) tháng 10 năm Nhâm Dần.
*1940 – Hàn Mặc Tử, nhà thơ nổi tiếng, khởi đầu cho dòng thơ lãng mạn hiện đại Việt Nam

## Những ngày lễ và kỷ niệm
* Ba Lan: Ngày Độc Lập
* Ba Lan − Ngày quốc khánh
* Ngày cựu chiến binh
* Ngày lễ độc thân
* Palestine: Ngày độc lập

## Tham khảo
8 tháng 11

Ngày **8 tháng 11** là ngày thứ 312 (313 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 53 ngày trong năm.

## Sự kiện
*1278 – Trần Thánh Tông nhường ngôi Hoàng đế triều Trần cho Thái tử Trần Khâm, Trần Thánh Tông trở thành Thái thượng hoàng.
*1602 – Thư viện Bodleian tại Đại học Oxford mở cửa cho công chúng.
*1895 – Trong khi làm thí nghiệm về điện, nhà vật lý học người Đức Wilhelm Röntgen phát hiện ra tia X.
*1923 – Đảo chính nhà hàng bia: Tại München, Adolf Hitler lãnh đạo lực lượng Quốc xã trong một nỗ lực lật đổ chính phủ Đức, song thất bại.
*1940 – Chiến tranh Hy Lạp–Ý: Cuộc xâm chiếm Hy Lạp của Ý thất bại khi người Ý bị đẩy lui trong Trận Elaia-Kalamas.
*1942 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Chiến dịch Bó đuốc - Các lực lượng Hoa Kỳ và Anh Quốc đổ bộ Bắc Phi thuộc Pháp.
*1960 – John F. Kennedy đánh bại Richard Nixon trong một cuộc bầu cử tổng thống có kết quả sít sao, trở thành Tổng thống Hoa Kỳ thứ 35.
*1965 – Chiến tranh Việt Nam: Chiến dịch Hump ở phía bắc Biên Hòa kết thúc với thắng lợi của Liên quân Hoa Kỳ-Úc trước Quân Giải phóng Miền nam.
*1965 – Lãnh thổ Ấn Độ Dương thuộc Anh được thiết lập, gồm các nhóm đảo Chagos, Aldabra, Farquhar và Des Roches.
*2006 – Sao Thủy đi qua Mặt Trời lần thứ 2 trong số 14 lần của hiện tượng này vào thế kỷ 21.
*2013 – Siêu bão Haiyan tiến công khu vực Visayas tại Philippines, khiến hàng nghìn người thiệt mạng.

## Sinh
*1711 – Mikhail Vasilevich Lomonosov, nhà bác học Nga.
*1875 – Thu Cẩn, thi sĩ, nhà cách mạng Trung Quốc (mất năm 1907).
*1900 – Margaret Mitchell, nhà văn Mỹ, tác giả Cuốn theo chiều gió (m. 1949)
*1927 – Nguyễn Khánh, Quốc trưởng Việt Nam Cộng hòa (m. 2013).
*1946 – Quỳnh Giao, ca sĩ người Việt Nam (m. 2014).
*1946 – Guus Hiddink, huấn luyện viên bóng đá Hà Lan
*1966 – Gordon Ramsay, đầu bếp người Scotland.
*1988 – SZA, ca sĩ người Mỹ.
*1998 – Alica Schmidt, nữ vận động viên điền kinh người Đức.
*2003 – Phu Nhân Louise Windsor, cháu gái của cố Nữ hoàng Elizabeth Đệ Nhị.
*2000 – Vương Nguyên, thành viên nhóm nhạc TFBOYS, ca sĩ, diễn viên người Trung Quốc.

## Mất
*1736 – Trương Thị Dung, tôn hiệu Hiếu Vũ Hoàng hậu, cung tần của chúa Nguyễn Phúc Khoát (s. 1712).
*1910 – Lev Nicolaevitr Tolstoi, đại văn hào người Nga.
*1970 – Napoleon Hill, tác giả người Mỹ (s. 1883).
*2011 – Phạm Song, giáo sư, viện sĩ y học, cựu Bộ trưởng Bộ Y tế Việt Nam (s. 1931)

## Những ngày lễ và kỷ niệm

## Tham khảo
Thiên cầu

Trong thiên văn học và ngành hàng hải, **thiên cầu** là một hình cầu tự quay tưởng tượng với bán kính rất lớn, đồng tâm với Trái Đất. Tất cả các thiên thể trên bầu trời quan sát từ Trái Đất có thể được coi là nằm trên bề mặt của hình cầu này. Hình chiếu của xích đạo và các cực địa lý của Trái Đất lên thiên cầu là gọi là *[[xích đạo thiên cầu]]* (xích đạo trời) và các *[[Thiên Cực|thiên cực]]*.

Nhiều xã hội cổ đại tin rằng các ngôi sao là cách xa Trái Đất như nhau và thiên cầu là mô hình thực tế của vũ trụ. Mô hình này là sự trừu tượng hóa hữu ích nhưng không chính xác. Mọi thứ người ta nhìn thấy trên bầu trời là rất xa đến mức các khoảng cách của chúng không thể đánh giá chỉ bằng cách nhìn vào chúng. Do khoảng cách tới chúng là không rõ, người ta cần biết hướng về phía thiên thể để định vị chúng trên bầu trời. Theo nghĩa này, mô hình thiên cầu là một công cụ rất thực tế cho thiên văn học phương vị.

## Trục vũ trụ
Do Trái Đất tự quay xung quanh trục của nó nên các thiên thể trên thiên cầu sẽ dường như tự quay xung quanh các cực bầu trời với chu kỳ 24 giờ; đây là chuyển động hàng ngày. Ví dụ, Mặt Trời sẽ dường như mọc ở hướng đông và lặn ở hướng tây, cũng giống như các ngôi sao, các hành tinh và Mặt Trăng. Cứ mỗi đêm kế tiếp, một ngôi sao đã cho nào đó sẽ mọc khoảng 4 phút sớm hơn so với thời điểm mọc của nó trong đêm hôm trước. Thêm vào cùng với chuyển động hàng ngày là chuyển động thực của các thiên thể do chúng cũng thay đổi vị trí tương đối của mình so với Trái Đất. Ví dụ, trong hành trình cả một năm của mình, tương đối so với các ngôi sao, Mặt Trời sẽ đi theo một vòng tròn lớn (còn gọi là hoàng đạo).

Trục vũ trụ khi đó là đường thẳng tưởng tượng đi qua các cực bầu trời này, là đường mà các thiên thể trên thiên cầu xoay quanh nó. Trục vũ trụ chỉ có tính biểu kiến, nghĩa là do cảm giác quan sát chủ quan của con người trên Trái Đất hình dung nên. Trục này song song với trục quay của Trái Đất và nghiêng với mặt phẳng nằm ngang tại nơi quan sát một góc bằng vĩ độ địa lý nơi ấy.

Thiên cầu được chia đôi bằng cách chiếu xích đạo vào trong không gian. Điều này chia thiên cầu thành Bắc thiên cầu và Nam thiên cầu. Tương tự, người ta cũng có thể xác định chí tuyến Bắc bầu trời, chí tuyến Nam bầu trời, thiên cực Bắc và thiên cực Nam.

Do Trái Đất tự quay từ tây sang đông, thiên cầu sẽ tự quay (biểu kiến) từ đông sang tây. Nếu một ngôi sao nào đó đủ gần với cực bầu trời phía trên đường chân trời thì ngôi sao này cũng sẽ luôn luôn nằm trên đường chân trời và quay vòng quanh cực; các ngôi sao như thế gọi là sao quanh cực.

Các hướng về phía các thiên thể khác nhau trên bầu trời có thể định lượng bằng cách tạo ra hệ tọa độ bầu trời.

## Xem thêm
* Hỗn thiên nghi
* Hệ tọa độ bầu trời
* Đường chân trời
* Điểm phân
* Vũ trụ địa tâm
* Chuyển động thuận và nghịch hành
* Điểm chí
* Hoàng đạo

## Liên kết ngoài

* SkyandTelescope.com SkyChart
Bóng đá tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2005

**Môn [[Bóng đá tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á|bóng đá]] tại [[Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2005]]** bao gồm bóng đá nam và bóng đá nữ. Nội dung bóng đá nam diễn ra từ ngày 20 tháng 11 đến ngày 4 tháng 12 năm 2005 và nội dung bóng đá nữ diễn ra từ ngày 23 tháng 11 đến 3 tháng 12 năm 2005. Các trận đấu được tổ chức tại hai thành phố Bacolod và Marikina của Philippines. Độ tuổi tham dự giải đấu là U-23 đối với nam, và không giới hạn độ tuổi đối với nữ.

## Lịch thi đấu
Dưới đây là lịch thi đấu cho môn bóng đá.

## Địa điểm
Tổng cộng ba địa điểm đã được sử dụng cho giải đấu. Sân vận động Paglaum và sân vận động Panaad tại Bacolod là nơi tổ chức các trận đấu của giải nam, trong khi các trận đấu của giải nữ chỉ diễn ra tại sân vận động Marikina ở Marikina.

## Các quốc gia tham dự
} ||  ||  
|-
| style="text-align:left;" | ||  ||  
|-
| style="text-align:left;" | ||  ||  
|-
| style="text-align:left;" |||  ||  
|-
| style="text-align:left;" |||   || 
|-
| style="text-align:left;" |||   ||  
|-
| style="text-align:left;" |||   ||  
|-
| style="text-align:left;" |||  ||  
|-
| style="text-align:left;" |||  ||  
|-
| style="text-align:left;" |||   || 
|-
| style="text-align:left;" |||  ||   
|-
!Tổng cộng: 11 quốc gia !! 9 !! 5
|}

## Giải đấu nam

### Vòng bảng
Chín đội tuyển được chia thành hai bảng thi đấu vòng tròn một lượt. Mỗi bảng chọn hai đội đứng đầu vào bán kết.

#### Bảng A

#### Bảng B

### Vòng đấu loại trực tiếp

### Huy chương vàng

## Giải đấu nữ

### Vòng bảng
Năm đội tuyển thi đấu vòng tròn một lượt tính điểm, hai đội đứng đầu giành quyền thi đấu trận chung kết. Đội xếp thứ ba được trao huy chương đồng sau khi vòng bảng kết thúc.

### Tranh huy chương vàng

### Huy chương vàng

## Tóm tắt huy chương

### Bảng huy chương

### Danh sách huy chương

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Kết quả chính thức
Bóng nước tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2005

**Giải bóng nước tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2005** là giải bóng nước của SEA Games 2005 bắt đầu vào ngày 21 tháng 11 và kết thúc vào ngày 26 tháng 11 năm 2005. Đội tuyển Singapore đã giành ngôi vô địch lần thứ 20 liên tiếp kể từ năm 1965.

## Danh sách vận động viên đoạt huy chương

## Tham khảo
Phần mềm nguồn mở

**Phần mềm nguồn mở** là phần mềm với mã nguồn được công bố và sử dụng một giấy phép nguồn mở. Giấy phép này cho phép bất cứ ai cũng có thể nghiên cứu, thay đổi, cải tiến phần mềm và phân phối phần mềm ở dạng chưa thay đổi hoặc đã thay đổi.

Năm 1998 một nhóm người chủ trương rằng thuật ngữ *[[phần mềm tự do]]* nên được thay thế bằng *phần mềm nguồn mở* vì thuật ngữ này ít mơ hồ hơn và dễ sử dụng hơn cho giới doanh nghiệp.

Định nghĩa Nguồn mở của Tổ chức Sáng kiến Nguồn mở (Open Source Initiative - OSI) thể hiện một triết lý nguồn mở và xác định ranh giới về việc sử dụng, thay đổi và tái phân phối phần mềm nguồn mở. Giấy phép phần mềm cung cấp cho người dùng các quyền vốn bị cấm bởi bản quyền, gồm các quyền về sử dụng, thay đổi và tái phân phối. Một vài giấy phép phần mềm nguồn mở đã được thẩm định thuộc giới hạn của Định nghĩa Nguồn mở. Ví dụ nổi bật nhất là Giấy phép Công cộng GNU (GPL). Trong khi nguồn mở cho phép công chúng truy cập vào nguồn của một sản phẩm, giấy phép nguồn mở cho phép tác giả điều chỉnh cách truy cập đó.

## Hiện tại
Thuật ngữ "phần mềm nguồn mở" có nghĩa gần tương đương với "mã nguồn mở" nhưng với độ bao hàm cao hơn. Phần mềm nguồn mở thì có hệ quả là mã nguồn mở, nhưng điều ngược lại thì không đúng (ví dụ một phần mềm có mã nguồn mở nhưng giấy phép "đóng" - hệ quả của tình huống này là người dùng được truy cập vào mã nguồn nhưng có thể bị ngăn cấm quyền sao chép, chỉnh sửa, phân phối lại...).

Ngày nay có rất nhiều dạng mở (không đóng) bao gồm: phần cứng, phần mềm nguồn mở, tài liệu/ học liệu mở, thiết kế mở... Phần mềm nguồn mở ngày nay phát triển với tốc độ khá cao, cho thấy nó có nhiều động lực hơn so với mã đóng. Không nghi ngờ ngày nay sự phát triển lĩnh vực công nghệ thông tin có thể nói tới nguồn mở như cái gì đó năng động nhất. Tốc độ phát triển của nó có thể nói đến từng giờ một.

Ở Việt Nam, phần mềm tự do nguồn mở là thuật ngữ được khuyến khích sử dụng, thay thế cho hai thuật ngữ là phần mềm tự do và phần mềm nguồn mở (đặc biệt là thay thuật ngữ "mã nguồn mở" - bởi vì sự bó hẹp và dễ gây ngộ nhận của nó).

## Xem thêm
* Danh sách phần mềm nguồn mở

## Chú thích

## Liên kết ngoài

* The Open Source Initiative's definition of open source
* Open Sources: Voices from the Open Source Revolution — an online book containing essays from prominent members of the open source community
* Free / Open Source Research Community  — Many online research papers about Open Source
* FreeOpenSourceSoftware.org - Wiki on open source history, organizations, licenses, people, software.
* KDE developer Aaron Seigo's presentation  at the 2nd Trans-Pacific Open Source Software Conference in Honolulu, Hawaii, January 2006.
Các núi linh thiêng của Trung Quốc

**Các núi linh thiêng của Trung Quốc** được chia thành nhiều nhóm khác nhau. Nhóm núi ***Ngũ nhạc*** () là tên gọi cho năm ngọn núi nổi tiếng nhất, gắn liền với lịch sử Trung Quốc qua nhiều triều đại. Chúng cũng gắn liền với tín ngưỡng và thuyết Ngũ hành của Trung Quốc. Trong khi đó, nhóm núi chủ yếu gắn liền với Phật giáo được nhắc đến với tên gọi ***Tứ đại Phật giáo danh sơn*** (); còn nhóm núi gắn liền với Đạo giáo được gọi là ***Tứ đại Đạo giáo danh sơn*** ().

Những ngọn núi linh thiêng trong các nhóm trên đều là các điểm đến rất quan trọng đối với các cuộc hành hương. Trong ngôn ngữ trung Quốc, hành hương gọi là "*triều thánh"* (), nghĩa đen là "vái lạy ngọn núi linh thiêng" hay *triều bái thánh sơn* ().

## Ngũ Nhạc
*Ngũ Nhạc* được sắp xếp theo bốn hướng chính và trung tâm của vùng đất Trung Hoa cổ đại. Các rặng núi trong nhóm này bao gồm:

### Đông Nhạc: [[Núi Thái Sơn|Thái Sơn]]
; "Ngọn núi tĩnh lặng", thuộc tỉnh Sơn Đông,  

### Tây Nhạc: [[Hóa Sơn|Hoa Sơn]]
; "Ngọn núi lộng lẫy", thuộc tỉnh Thiểm Tây,  

### Nam Nhạc: [[Hành Sơn]]
; "Ngọn núi cân bằng", thuộc tỉnh Hồ Nam,  

### Bắc Nhạc: [[Hằng Sơn]]
; "Ngọn núi vĩnh hằng", thuộc tỉnh Sơn Tây,  

### Trung Nhạc: [[Tung Sơn]]
; "Ngọn núi cao ngất", thuộc tỉnh Hà Nam,  

Theo thần thoại Trung Quốc, *Ngũ Nhạc* có nguồn gốc từ thân thể và đầu của Bàn Cổ, vị thần đầu tiên sáng tạo ra thế giới. Do vị trí ở phía đông của mình nên Thái sơn được gắn liền với mặt trời mọc, là biểu tượng cho sự ra đời và sự hồi sinh. Cũng vì cách diễn giải này, nó thông thường được nhắc đến như là ngọn núi linh thiêng nhất trong số *Ngũ đại danh sơn*. Phù hợp với vị trí đặc biệt của nó, Thái sơn được cho là được tạo thành từ phần đầu của Bàn Cổ.

## Tứ đại Phật giáo danh sơn

Còn gọi là Tứ đại danh sơn, Tứ linh sơn, cụ thể là:

* Ngũ Đài sơn (五臺山) thuộc tỉnh Sơn Tây cao 3.058 m, thông thường được gắn liền với Văn Thù Bồ Tát
* Nga Mi Sơn (峨嵋山) thuộc tỉnh Tứ Xuyên cao 3.099 m, thông thường được gắn liền với Phổ Hiền Bồ Tát
* Cửu Hoa sơn (九華山) thuộc tỉnh An Huy, cao 1.341 m, thông thường được gắn liền với Địa Tạng Bồ Tát
* Phổ Đà sơn (普陀山), thuộc tỉnh Chiết Giang cao 284 m, thông thường được gắn liền với Quan Thế Âm Bồ Tát.

## Tứ đại Đạo giáo danh sơn
Bốn ngọn núi nổi tiếng trong Đạo giáo gồm:

### [[Võ Đang (núi)|Võ Đang sơn]]
; Tây Bắc tỉnh Hồ Bắc. Đỉnh cao: 1612m. .

### [[Long Hổ Sơn|Long Hổ sơn]]
; nghĩa đen "rồng và hổ", thuộc tỉnh Giang Tây. Đỉnh cao: 247.4m. 

### [[Núi Tề Vân|Tề Vân sơn]]
; nghĩa đen "Đám mây sạch sẽ, chỉnh tề", thuộc tỉnh An Huy. Đỉnh cao: 585m. 

### [[Núi Thanh Thành|Thanh Thành sơn]]
; nghĩa đen "Tường thành màu xanh"; nằm cách thành phố Đô Giang, tỉnh Tứ Xuyên, 15&nbsp;km về phía Tây Nam. Đỉnh cao: 1260m (năm 2007), .

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Các ngọn núi nổi tiếng của Trung Quốc
*chinaonyourmind.com 
*Các khu vực linh thiêng
Võ gậy

**Arnis** (còn gọi là **Kali**, **Eskrima**, **Escrima**) là một môn võ thuật sử dụng vũ khí của Philippines. Môn võ này cũng đã có mặt tại một số quốc gia Đông Nam Á dưới những tên gọi khác như **Krabi Krabong** hay **Trumbu**. Ngoài ra cũng có một số tên gọi thông dụng khác như **Kali** và **Arnis de Mano** (*áo giáp bọc tay*); đôi khi người ta cũng dùng chữ viết tắt **FMA** (*Filipino Martial Arts*, võ thuật Philippines). Eskrima và Arnis là tên dùng chủ yếu tại Philippines ngày nay. Tên trong tiếng Việt hiện nay là **võ gậy**.

Arnis, lần đầu tiên, trở thành bộ môn thi đấu chính thức trong SEA Games lần thứ 23 vào năm 2005.

## Tên
Các tên *eskrima* và *escrima* có gốc từ chữ *esgrima* trong tiếng Tây Ban Nha và mang nghĩa "đấu kiếm". *Arnis* đến từ *arnés de mano*, cũng là tiếng Tây Ban Nha, và có nghĩa là "áo giáp bọc tay". *Kali*, theo nhiều người, có thể đến từ *keris* của tiếng Malay dùng để chỉ một loại dao dài được dùng như một vũ khí của võ thuật Mã Lai. Từ *kali*, thật sự, chỉ xuất hiện vào khoảng thập niên 1960, sau khi hai nhà kiếm thuật người Mỹ (*eskrimador*) bắt đầu dùng nó để phân biệt lối dùng kiếm của họ với các kiếm thuật khác.

## Escrima trong phim ảnh
* Trong bộ phim *[[Trò chơi tử thần]] (The Game of Death)* của Lý Tiểu Long, có một đoạn anh ta giao chiến với một sư phụ môn Escrima. Người này sử dụng công bằng song và côn nhị khúc
* Trong bộ phim *[[OngBak]]* của Tony Jaa, Escrima có tên Krabi Krabong, Tony Jaa ta đã sử dụng Krabi Krabong để đánh với một nhóm buôn lậu bằng các loại vũ khí: Kiếm, côn dài, côn bằng song, một cặp tonfa.

## Tham khảo
Xung lượng

Trong cơ học cổ điển, **xung lượng** (kí hiệu **J** hay **Imp**) là một tích phân của lực, F, với ẩn thời gian, t. Vì lực là một đại lượng vector, xung lượng cũng là một đại lượng vector. Đơn vị SI của xung lực là newton giây (N&middot;s).

:  J = F{\text{∆}}{\text{t}} 
Từ đó suy ra:

:  J = \int F \,\mathrm{d}t

## Tham khảo
Bệnh tằm vôi

**Bệnh tằm vôi** do một loại nấm cứng trắng gây nên. Nấm bệnh vôi bám trên thân tằm hoặc côn trùng khác. Nấm phát triển với nhiệt độ và ẩm độ như nhiệt độ và ẩm độ của tằm ưa thích
## Đường lây nhiễm
Thường là qua da, qua vết thương trên da.

## Triệu chứng
Bệnh phát triển trên con tằm khỏe, quan sát kỹ thấy trên thân tằm có lấm chấm nhiều nốt trong suốt. Khi tằm chết ấn vào đầu, thân vẫn đàn hồi, toàn thân tằm cứng và trắng như vôi, phân hơi nhão, miệng ứa nước. Nhiễm bệnh ở tuổi 5 thì thời gian ủ bệnh kéo dài 5-7 ngày.

## Biện pháp phòng trừ
Khử trùng triệt để nhà và dụng cụ nuôi tằm, vệ sinh tốt đồng dâu, ủ phân tằm cẩn thận trước khi bón cho dâu. Trong nuôi tằm cần dùng vôi để hút ẩm và vệ sinh thân.

## Chú thích

## Tham khảo
Bệnh tằm do virus

**Bệnh tằm do virus** (còn gọi bệnh bủng hay bệnh nghệ) xảy ra khi tằm bị nhiễm virus.

## Triệu chứng
Tằm nhỏ da căng phồng, trốn ngủ. Tằm lớn đốt căng phồng, có màu trắng nhờ, nếu là tằm kén vàng thì có màu vàng nghệ hay bò lên cạp nong. Tằm bò đến đến đâu nước chảy đến đó. Nếu mắc bệnh ở cuối tuần 5 thì kén sẽ mỏng, tằm chưa hoá nhộng đã chết.

## Nguyên nhân và đường lây nhiễm
*Nguyên nhân: do virus có sẵn trong cơ thể tằm và ngoài môi trường, gây ra khi gặp điều kiện thời tiết thay đổi đột ngột.
*Đường lây nhiễm: chủ yếu qua đường tiêu hoá (khi tằm ăn phải lá dâu bị hấp hơi hoặc ôi, héo). Ngoài ra bệnh còn bị nhiễm qua vết thương trên da tằm.

## Biện pháp phòng trừ
Thông gió cho nhà nuôi tằm thoáng và đóng cửa kịp thời khi thời tiết thay đổi. Trước và sau lứa tằm cần khử trùng bằng nước vôi trong hoặc foocmol. Cho ăn lá dâu tươi ngon, khi phát hiện tằm bị bệnh cần thay phân kịp thời và xử lý tằm đậy bằng vôi bột, loại bỏ tằm bệnh. Cách ly tằm bệnh và tằm khoẻ mạnh. Vệ sinh và khử trùng khu vực nuôi tằm và dụng cụ nuôi tằm.

## Chú thích

## Tham khảo
Bệnh ngộ độc tằm

**Bệnh ngộ độc tằm ** là xảy ra khi tằm bị nhiễm độc chất. Đây là loại bệnh không lây truyền.

## Nguyên nhân
*Ngộ độc do hoá chất như thuốc trừ sâu, phân bón, hoá chất khác (cấp tính).
*Ngộ độc do khói công nghiệp: lò gạch, lò ngói và bếp than (mãn tính).

## Triệu chứng
*Ngộ độc do hoá chất: tằm đang ăn mạnh tự nhiên dừng ăn, ứa nước miệng, đầu lắc lư rồi chết, khi chết thân co quắp.
*Ngộ độc do khói công nghiệp: tằm không chết ngay, biểu hiện có nhiều mảng đen tập trung ở giữa các đốt, da mỏng hơn chạm vào dễ vỡ, chảy nước xanh (thức ăn).
## Biện pháp phòng trừ
*Ngộ độc do khói công nghiệp: nên rửa lá dâu bằng nước vôi trong, sau đó rửa nước sạch,để ráo cho tằm ăn.
*Ngộ độc do hoá chất: cần thay phân kịp thời, dùng dụng cụ sạch, cho tằm ăn lá dâu ngon có phun nước đường + vitamin C 5%, thông gió phòng nuôi.

## Chú thích

## Tham khảo
Phòng trừ tổng hợp bệnh tằm

**Phòng trừ tổng hợp bệnh tằm** là tổng hợp các biện pháp nhằm đạt hiệu quả cao nhất trong việc phòng trừ bệnh ở tằm.
#Khử trùng: phun nước ẩm nong, đũi trước khi tiến hành khử trùng mới có hiệu quả.
#*Dùng nước vôi trong sát trùng để diệt nấm, bào tử bệnh gai, bệnh trong đầu và bệnh bủng.
#*Có thể dùng foocmôn (formol hay formalin) 2% - 5% để khử trùng.
#Phòng nuôi tằm dễ điều chỉnh nhiệt độ khi cần (thông thoáng mùa hè, ấm áp mùa đông).
#Kỹ thuật nuôi: vệ sinh môi trường sạch sẽ, cho ăn theo tiêu chuẩn và chất lượng lá dâu đúng độ tuổi, phù hợp với sinh trưởng của tằm. Các chất dinh dưỡng và thuốc kháng sinh bổ sung có thể dùng:
#*Khi lá dâu non hoặc quá già sẽ thiếu chất dinh dưỡng, có thể bổ sung bằng cách phun một số loại thuốc bổ như vitamin B1, B12, B6 và B complex.
#*Cho ăn thuốc phòng bệnh như Penixilin và Ampixilin, rượu tỏi.
#*Cách cho ăn phun dung dịch Penixilin hoặc Ampixilin pha theo tỉ lệ 2 ml với 0,5 l nước phun đều lên 5 – 7&nbsp;kg lá dâu, để ráo cho tằm ăn.
#*Rượu tỏi tăng sức đề kháng cho tằm: dùng 2 - 3 g tỏi + 100 ml rượu làm dung dịch,lấy dung dịch pha theo tỉ lệ 2 ml + 0,5 l nước phun lên lá dâu cho tằm.

## Tham khảo
Nhặng hại tằm

**Nhặng hại tằm** là bệnh của tằm do nhặng gây ra. Bệnh xảy ra chủ yếu vào mùa hè. Nhặng đẻ trứng trên mình tằm. Trứng nở, dòi chui vào để lại vết đen trên mình tằm. Khi dòi đẫy sức chui ra hóa nhộng làm cho tằm chết, ở giai đoạn kén làm cho kén thủng đầu không ươm tơ được.

## Biện pháp phòng trừ
*Biện pháp phòng: dùng mành ngăn không cho nhặng vào phòng tằm.
*Biện pháp trừ bằng thuốc hoá học: diệt trứng ruồi bằng cách phun Bi58 lên mình tằm với tỉ lệ 1/500, phun 1 lần vào ngày thứ 3 ở tuổi 4 và ngày thứ 2, 4, 6 ở tuổi 5. Phun vào buổi chiều để làm trứng do nhặng đẻ buổi sáng rơi khỏi mình tằm, không nở được thành dòi.

## Tham khảo
Bệnh tằm do vi khuẩn

**Bệnh tằm do vi khuẩn** còn gọi là "**bệnh trong**".

## Triệu chứng
Tằm đang ăn khoẻ chuyển sang kém ăn, hoạt động chậm, da xám, đầu ngẩng cao, các đốt thân có xu hướng giãn ra, đầu và toàn thân trong, chết ở thể cấp tính, không chết ở thể mãn tính.

## Nguyên nhân gây bệnh
Do vi khuẩn bệnh trong gây nên qua con đường tiêu hoá (ăn dâu chất lượng kém, ôi héo), phòng nuôi tằm bí hơi, không thông thoáng.

## Biện pháp phòng trừ
Duy trì điều kiện sống thật tốt, phòng nuôi có nhiệt độ, độ ẩm và ánh sáng phù hợp với sinh lý phát triển của tằm, lá dâu cho tằm ăn phải đảm bảo chất lượng. Cho tằm ăn lá dâu có phun rượu tỏi theo tỉ lệ 1 rượu - 8 nước. Dùng thuốc hoá học: có thể sử dụng Penixilin để điều trị bệnh tằm pha theo tỉ lệ 2ml với 0,5 l nước phun cho 5 – 7&nbsp;kg lá dâu để ráo cho tằm ăn.
## Chú thích

## Tham khảo
Python

**Python**  có thể đề cập đến:
*Python (thần thoại), con trăn thần trong Thần thoại Hy Lạp
*Python (ngôn ngữ lập trình)
*Tên khoa học của chi Trăn
*Python (tên lửa)
Kháng nguyên tương thích mô phụ

**Kháng nguyên tương thích mô phụ** (*minor histocompatibility antigen*) là các kháng nguyên gây thải mảnh ghép qua cơ chế trung gian tế bào, nhưng chúng không có những đặc tính của phức hợp tương thích mô chính (MHC). Việc xác định một kháng nguyên MHC phụ thuộc một phần vào vị trí gene mã hoá phân tử và một phần vào cấu trúc đặc trưng loại I và loại II của kháng nguyên.

Trước đây trong thời gian dài người ta cho rằng kháng nguyên tương thích mô phụ là các glycoprotein bề mặt tế bào có quan hệ allele, giống về bản chất nhưng khác về độ mạnh so với MHC. Ngày nay kháng nguyên tương thích mô phụ được định nghĩa dựa trên cơ sở thải mảnh ghép qua trung gian tế bào - chúng là peptide của protein tự thân và được trình diện bởi các phân tử MHC. Như vậy kháng nguyên tương thích mô phụ tương tự với kháng nguyên xâm nhập từ bên ngoài - các mảnh peptide được trình diện bởi phân tử MHC để gây đáp ứng tế bào T. Dĩ nhiên là mỗi cá thể dung nạp với protein của chính mình, và đáp ứng miễn dịch chỉ xảy ra đối với peptide có quan hệ allele của cá thể khác.

Mặc dù đến nay đã phân lập được một số peptide biểu hiện kháng nguyên tương thích mô phụ, người ta vẫn chưa biết nhiều về bản chất protein mà chúng xuất phát. Các protein này không cần phải đại diện cấu trúc bề mặt tế bào, và thực tế chúng hiếm khi như vậy. Tuy nhiên, bất cứ protein tự thân nào có khác biệt về allele cũng vẫn có thể xem như có chức năng kháng nguyên tương thích mô phụ nếu các mảnh peptide có khả năng được trình diện bởi MHC trong quá trình sinh miễn dịch.

Các kháng nguyên không phải MHC có thể gây thải mảnh ghép không chỉ bao gồm kháng nguyên tương thích mô phụ, mà một số kháng nguyên khác cũng đóng vai trò trong thải mảnh ghép như kháng nguyên đặc hiệu mô, kháng nguyên nhóm máu, các glycoprotein nội mô khác (ngoài kháng nguyên nhóm máu), glycoprotein đặc hiệu loài, Hh locus (*hybrid histocompatibility* - tương thích mô lai, quan trọng trong ghép tuỷ xương).

## Tham khảo
ABC

**ABC** có thể là:

* Bảng chữ cái Latinh (còn gọi là an-pha-bê - *alphabet*)
* Kiến thức vỡ lòng của một môn học hoặc chuyên ngành
* Chữ viết tắt cho một số tổ chức - cơ quan:
** American Broadcasting Company (Công ty Truyền thông Hoa Kỳ)
** Australian Broadcasting Corporation (Tập đoàn Truyền thông Úc)
* ABC (Yet Another BitTorrent Client): một trình khách BitTorrent, phần mềm tự do
* Quản lý chi phí trên cơ sở hoạt động
* Atanasoff–Berry Computer, một trong những máy tính điện tử thời kỳ đầu

## Tham khảo
Hợp chất thơm

**Hợp chất thơm** có các nghĩa khác nhau, phụ thuộc vào ngữ cảnh văn bản hay lời nói. Nó có thể là:
* Trong cách nói thông thường nó biểu thị các hợp chất hóa học tạo ra mùi thơm.
* Trong hóa hữu cơ, nó dùng để chỉ các hợp chất hữu cơ chứa các vòng thơm đơn như benzen (C6H6), napthalen (C10H8), pyriđin (C5H5N) hay indol C8H7N. Tuy gọi là hợp chất thơm nhưng nhiều hóa chất thuộc loại này hoàn toàn không có mùi thơm, mà lại có những mùi khó ngửi.
Vòng thơm cơ bản

**Vòng thơm cơ bản** là các hợp chất hữu cơ chứa vòng thơm (còn gọi là *aren* hay *hợp chất thơm*) chỉ chứa duy nhất các hệ thống vòng phẳng kết hợp với các đám mây điện tử pi không cục bộ thay cho các liên kết đơn và liên kết đôi xen kẽ rời rạc. Các hợp chất vòng thơm cơ bản điển hình là benzen và indol.

Các vòng thơm cơ bản có thể là dị vòng nếu chúng chứa các nguyên tử trong vòng không phải là cacbon, ví dụ như chứa oxy, nitơ hoặc lưu huỳnh.

Các hợp chất này thông thường là các vòng 5 cạnh tương tự như pyrol hay các vòng 6 cạnh như pyridin. Các vòng kết hợp như naphthalen hay purin chứa các vòng đơn mà chúng cùng chia sẻ các liên kết chung.

Các vòng thơm chứa nitơ (N) có thể tách ra thành các vòng thơm base và các vòng thơm phi base:

* Trong các **vòng thơm phi base** thì cặp đơn các điện tử của nguyên tử nitơ bị phi cục bộ hóa và phân bổ vào hệ điện tử pi của vòng thơm. Trong các hợp chất này nguyên tử nitơ *bị* kết nối với nguyên tử hiđrô. Các ví dụ về các vòng thơm chứa nitơ phi base là pyrrol và indol.
* Trong các **vòng thơm base** thì cặp đơn các điện tử không phải là một phần của vòng thơm và trải rộng trong mặt phẳng của vòng. Cặp đơn này chịu trách nhiệm cho tính base của các base chứa nitơ này, tương tự như nguyên tử nitơ trong các amin. Trong các hợp chất này thì nguyên tử nitơ  *không bị* kết nối với nguyên tử hiđrô. Các ví dụ về các vòng thơm base là pyridin hay quinolin. Một vài vòng còn chứa cả các nguyên tử nitơ base và không base, ví dụ imidazol và purin. Trong các điều kiện môi trường có tính axít thì các hợp chất này thu thêm prôton và tạo ra các cation thơm (ví dụ pyridinium).

Trong các vòng thơm chứa oxy (O) và lưu huỳnh (S) thì một trong các cặp điện tử của các nguyên tử khác vòng góp phần vào hệ thống vòng thơm (tương tự như các vòng thơm chứa nitơ phi base), trong khi cặp đơn thứ hai trải rộng trong mặt phẳng của vòng (tương tự như các vòng thơm chứa nitơ base).

## Một số ví dụ
*Các vòng thơm4 cạnh kết hợp:
#Benzocyclobuten
*Các vòng thơm5 cạnh và dạng kết hợp:
#Pentalen
#Furan
#Benzofuran
#Isobenzofuran
#Pyrrol
#Indol
#Isoindol
#Thiophen
#Benzothiophen
#Benzothiophen
#Imidazol
#Benzimidazol
#Purin
#Pyrazol
#Indazol
#Oxazol
#Benzoxazol
#Isoxazol
#Benzisoxazol
#Thiazol
#Benzothiazol
*Các vòng thơm6 cạnh và dạng kết hợp:
#Benzen
#Naphthalen
#Anthracen
#Pyridin
#Quinolin
#Isoquinolin
#Pyrazin
#Quinoxalin
#Acridin
#Pyrimidin
#Quinazolin
#Pyridazin
#Cinnolin

## Xem thêm
* Hợp chất thơm đa vòng
* Hydrocarbon thơm đa vòng (PAH)

## Tham khảo
Furan

**Furan**, còn được biết đến như là **furfuran**, **1,4-epoxy-1,3-butadien** - là một hợp chất hữu cơ thơm khác vòng, được tạo ra khi gỗ (đặc biệt là gỗ thông) được chưng cất. Furan là một chất lỏng trong suốt, không màu, rất dễ bay hơi và dễ cháy, có điểm sôi gần với nhiệt độ phòng. Nó là một chất độc và có thể còn là chất gây ung thư. Phản ứng hiđrô hóa của furan với chất xúc tác là palađi tạo ra tetrahydrofuran.

Furan là một hợp chất thơm do một trong số các cặp đơn điện tử của nguyên tử oxy bị phi cục bộ hóa vào trong vòng, tạo ra hệ vòng thơm 4n+2 (xem quy tắc Hückel) tương tự như benzen. Hệ vòng thơm này tạo ra hai vòng điện tử phía trên và phía dưới cấu trúc phẳng của vòng mà không có các liên kết đôi riêng rẽ. Cặp đơn điện tử khác của nguyên tử oxy trải rộng ra trong mặt phẳng của hệ thống vòng phẳng. Do tính thơm của mình nên các tính chất của furan là hoàn toàn khác với các tính chất của các ête khác vòng thông thường khác, chẳng hạn như của tetrahydrofuran (THF). Nó hoạt động hóa học mạnh hơn đáng kể so với benzen trong các phản ứng thế ái lực điện tử. Việc tổng hợp hữu cơ kinh điển của furan là tổng hợp Feist-Benary.
## Xem thêm
* Tetrahydrofuran (THF), hóa chất đã hiđrô hóa hoàn toàn của furan và là một trong các dung môi thông dụng.
* Pyrol, hóa chất chứa nitơ tương tự như furan.
* Thiophen, hóa chất chứa lưu huỳnh tương tự như furan.
* Benzofuran, furan với vòng kết hợp benzen.
* Dibenzofuran, một lớp hợp chất tương tự như các đibenzođioxyn.
* Các vòng thơm đơn

## Chỉ dẫn an toàn hóa chất
Bằng tiếng Anh:
*MSDS cho furan 
## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Hóa điện toán tại Wiki
Ký hiệu đô la

**Dấu đô la** (**$**) là dấu dùng trong một số đơn vị tiền tệ bằng đô la, như Đô la Mỹ, Đô la Canada, và Peso,...

Có nhiều huyền thoại về nguồn gốc của dấu "$" để chỉ đồng đô la. Vì đô la thoạt tiên là đồng 8 real của Tây Ban Nha, có người cho rằng hình chữ 'S' có nguồn từ số "8" được viết trên đồng tiền này. Giải thích được nhiều người chấp nhận nhất là dấu "$" được bắt nguồn từ chữ "PS" (cho "peso" hay "piastre") được viết trên nhau trong tiếng Tây Ban Nha. Về sau, chữ "P" biến thành một dấu gạch thẳng đứng (|) vì vòng cong đã biến vào trong vòng cong của chữ "S". Giải thích này được ủng hộ khi khám xét vào tài liệu cũ. Dấu "$" đã được sử dụng trước khi tiền đô la Tây Ban Nha đã được dùng làm tiền tệ chính thức trong năm 1785.

Ký hiệu đô la đôi khi còn được viết với hai dấu gạch thẳng đứng. Có lẽ đây chỉ là thói quen viết ba nét để viết dấu hiệu cũ: một nét cho chữ "S", một nét cho đường gạch đứng, và nét cuối cho đường cong trong chữ "P". Những người viết nhanh không chú ý đến việc viết một chữ "P" cho đúng cho nên tiện tay viết một dấu gạch nữa.

Có một số giải thích khác cho dấu gạch thứ hai&nbsp;– có người cho rằng dấu "$" xuất thân từ hai chữ "U" và "S" viết chồng trên nhau (vòng cong của chữ "U" cùng nét với vòng cong ở dưới chữ "S"), cũng có người cho rằng hai đường gạch tượng trưng cho hai cây cột trụ trong Đền thờ Solomon tại Jerusalem. Hai giải thích này không có chứng cớ vì cách viết này đã có trước khi nước Hoa Kỳ (viết tắt tiếng Anh là "US") được thành lập, hay vì không có bằng chứng trong lịch sử đồng Tây Ban Nha.

## Tham khảo
Entrez

Hệ thống tìm kiếm truy vấn cơ sở dữ liệu tương hỗ toàn cầu **Entrez** cho phép tiếp cận các cơ sở dữ liệu tại trang web NCBI (*National Center for Biotechnology Information*). NCBI trực thuộc Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (*National Library of Medicine*, NLM), đồng thời là một cơ quan của Các viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (*National Institutes of Health*, NIH).

## Tìm kiếm

Entrez là một cỗ máy tìm kiếm rất mạnh, có thể truy cập bất cứ cơ sở dữ liệu nào của NCBI, bao gồm:

* Medline - tư liệu từ các tạp chí khoa học (chủ yếu là ngành y), thường bao gồm bản tóm tắt. Medline liên kết đến PubMed Central và các nguồn tư liệu khác những năm 1990.
* PubChem, một cơ sở dữ liệu về các cấu trúc hóa học, đặc tính và vai trò sinh học của các hợp chất hóa học và các chất nói chung.
* Sequence
* Mapping
* Taxonomy
* Structural data.
* Một số sách giáo khoa được cung cấp trực tuyến.

Hệ thống Entrez có thể hiển thị các chuỗi gene và protein cũng như bản đồ nhiễm sắc thể. Entrez còn tìm ra các chuỗi tương đồng, các cấu trúc và các tham khảo. Entrez cũng cho phép tiếp cận cùng lúc đến tất cả các cơ sở dữ liệu của nó.

## Genbank

Từ năm 1992, NCBI đã có trách nhiệm cung cấp cơ sở dữ liệu chuỗi DNA GenBank. GenBank phối hợp với các phòng thí nghiệm và các cơ sở dữ liệu về các chuỗi sinh học như Phòng thí nghiệm sinh học phân tử châu Âu, Cơ sở dữ liệu DNA Nhật Bản.

Cũng từ năm 1992, NCBI dần phát triển để cung cấp các cơ sở dữ liệu khác ngoài GenBank. NCBI còn có Online Mendelian Inheritance in Man, Cơ sở dữ liệu tạo mẫu phân tử (*Molecular Modeling Database* (Cấu trúc 3 chiều của các protein), Tập hợp chuỗi gene người duy nhất (*Unique Human Gene Sequence Collection*), một bản đồ gene của bộ gene người (*human genome*), một trình duyệt phân loại (*Taxonomy Browser*), và phối hợp với Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (*National Cancer Institute*) để thực hiện Dự án Giải phẫu bộ gene Ung thư (*Cancer Genome Anatomy Project*).

Các công cụ phần mềm NCBI đều có thể được tiếp cận thông qua WWW hoặc FTP. Thí dụ BLAST, một chương trình tìm kiếm sự giống nhau giữa các chuỗi. BLAST có thể so sánh các chuỗi với cơ sở dữ liệu GenBank DNA tròng vòng không đầy 15 giây.

## Danh mục NLM

Danh mục NLM cung cấp đường tiếp cận đến các dữ liệu thư viện NLM bao gồm trên 1.2 triệu tạp chí, sách, tư liệu nghe nhìn, phần mềm máy tính, các tài nguyên điện tử, và các học liệu khác thông qua hệ thống tìm kiếm NCBI Entrez. Được cập nhật hằng ngày (trừ ngày nghỉ), danh mục NLM còn là một trong những giao diện tìm kiếm cho những tư liệu lưu trong LocatorPlus.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Bộ tìm kiếm Entrez
PubMed

**PubMed** là một cơ sở dữ liệu miễn phí truy cập chủ yếu qua cơ sở dữ liệu MEDLINE về các tài liệu tham khảo và tóm tắt về các chủ đề khoa học đời sống và y sinh học. Thư việt Y học Quốc gia Hoa Kỳ (NLM) tại Viện Y tế quốc gia Hoa Kỳ duy trì hoạt động của cơ sở dữ liệu là một phần trong hệ thống truy cập thông tin Entrez. PubMed được phát hành đầu tiên vào tháng 1 năm 1996.

## Định danh PubMed
**Định danh PubMed** hay **PMID** là một số duy nhất cấp cho mỗi bản ghi PubMed.

Việc cấp một PMID hay PMCID cho một ấn phẩm không thể cho người đọc biết điều gì về loại hay chất lượng nội dung của ấn phẩm đó. PMID được cấp cho các bức thư gởi đến biên tập viên, các ý kiến của biên tập viên, op-ed columns, và bất kỳ phần nào mà biên tập viên chọn bao gồm trong tạp chí, cũng như các bài báo được xét duyệt. Số định danh này cũng không là bằng chứng cho thấy rằng các bài báo không được rút lại do gian lận, chưa hoàn chỉnh, hoặc sai. Việc thông báo để chỉnh sửa bài báo gốc có thể được cấp số PMID.

## Tham khảo
Cao nguyên Thanh Tạng

**Cao nguyên Thanh Tạng** (gọi tắt trong tiếng Trung Quốc của **cao nguyên Thanh Hải–Tây Tạng**) hay **cao nguyên Tây Tạng** (25~40 độ vĩ bắc, 74-104 độ kinh đông) là một vùng đất rộng lớn và cao nhất thế giới, với độ cao trung bình trên 4.500 mét so với mực nước biển, bao phủ phần lớn khu tự trị Tây Tạng và tỉnh Thanh Hải của Trung Quốc cũng như Ladakh tại Kashmir của Ấn Độ. Nó chiếm một khu vực với bề rộng và dài vào khoảng 1.000 và 2.500 cây số. Được mệnh danh là "mái nhà của thế giới", với diện tích khoảng 2,5 triệu km² (khoảng 4 lần lớn hơn diện tích bang Texas hay nước Pháp), nó có những rặng núi cao nhất Trái Đất, như dãy Himalaya với đỉnh Everest là đỉnh cao nhất thế giới. Cao nguyên này hình thành từ sự va chạm của các mảng kiến tạo Ấn-Úc và Á-Âu vào thời kỳ thuộc đại Tân sinh, cách đây khoảng 55 triệu năm, và quá trình này hiện vẫn còn tiếp diễn.

Phay nghịch của cao nguyên này được xem là có ảnh hưởng đáng kể đến sự thay đổi khí hậu, cũng như đến gió mùa châu Á.

Khu vực dãy núi Khả Khả Tây Lý là khu vực gần như không có dân cư, nằm ở phần tây bắc của cao nguyên này.

## Địa lý

### Dãy núi
* Côn Lôn
* Himalaya

### Sông
Một số con sông dài nhất thế giới bắt nguồn từ cao nguyên Thanh Tạng:
* Dương Tử (hay Trường Giang)
* Hoàng Hà
* Sông Ấn
* Sông Hằng
* Brahmaputra
* Mê Kông
* Ayeyarwady

Các con sông này mang 25% trữ lượng đất thế giới.

### Hồ
Các hồ:
* Hồ Thanh Hải
* Nam Co
* Dagze Co
* Hồ Yamzho Yumco
* Hồ Puma Yumco
* Hồ Paiku

### Sông băng

## Xem thêm
* Địa lý Tây Tạng
* Sa mạc Taklamakan
* Cao nguyên Vân Quý
* Lop Nur

## Chú thích

## Liên kết ngoài
* The End of Earth's Summer 
* Leaf morphology and the timing of the rise of the Tibetan Plateau 
* Chùm ảnh về cao nguyên Thanh Tạng
Hy Mã

**Hy Mã** trong tiếng Việt có thể là tên gọi trong:
*Dãy Himalaya.
*Tên hiệu **Hy Mã** của Phan Châu Trinh.
Đông Kinh

**Đông Kinh** (東京) có nghĩa là "kinh đô tại phía Đông" và thường được dùng để gọi kinh thành Thăng Long thời nhà Hậu Lê. Trong giai đoạn này, tên gọi Đông Kinh để phân biệt với Tây Kinh (Lam Kinh) ở Thanh Hóa.

## Địa danh
### Việt Nam
* Phường Đông Kinh, tỉnh Lạng Sơn
* Xã Đông Kinh, tỉnh Hà Tĩnh
* **Vịnh Đông Kinh** (tiếng Anh: *Gulf of Tonkin*), có tên quốc tế của Vịnh Bắc Bộ

; Địa danh cũ
* **Đông Kinh** là tên từ năm 1430 tới năm 1831 của Hà Nội, thủ đô của Việt Nam hiện nay. "Đông Kinh" được người phương Tây phiên âm là *[[Miền Bắc (Việt Nam)|Tonkin]]*, dùng để chỉ cả Đàng Ngoài lúc đó.
* Xã Đông Kinh, huyện Đông Hưng, Thái Bình.
* Tên cũ của xã Đông Kết, huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên.

### Trung Hoa
* Khai Phong (Trung Quốc): Thời kỳ Bắc Tống là Đông Kinh. Năm 1153 nhà Kim đổi thành Nam Kinh.
* Phủ Hưng Khánh (Trung Quốc) là Đông Kinh của nhà Tây Hạ. Nay là Ngân Xuyên, Ninh Hạ.
* Đông Kinh (Hậu Kim): Đông Kinh của Hậu Kim (thời kỳ Nỗ Nhĩ Cáp Xích).
* Liêu Dương (Trung Quốc): Đông Kinh của nhà Liêu, đầu thời nhà Kim gọi là Nam Kinh, năm 1153 lại đổi thành Đông Kinh.
* Đông Kinh (Bột Hải): Đông Kinh của Vương quốc Bột Hải.

### Hàn Quốc
* Khánh Châu (Cao Ly): Là Đông Kinh của Cao Ly.

### Nhật Bản
* Tokyo: Phiên âm Hán-Việt là Đông Kinh, thủ đô của Nhật Bản từ 1868 đến nay.

## Tổ chức
* Đông Kinh Nghĩa Thục (chữ Hán: 東京義塾) là một trường học phục vụ cho phong trào cùng tên để thực hiện cải cách xã hội Việt Nam vào đầu thế kỷ 20.
Tây Hồ (định hướng)

**Tây Hồ** có thể là:

## Địa danh
### Việt Nam
* Một tên gọi của Hồ Tây tại Hà Nội
* Phường Tây Hồ, thành phố Hà Nội
* Xã Tây Hồ, thành phố Đà Nẵng

; Địa danh cũ
* Quận Tây Hồ thuộc thành phố Hà Nội
* Xã Tây Hồ, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa; nay là một phần xã Thọ Long

### Nhật Bản
* Tây Hồ hay Hồ Sai (西湖) Saiko tại tỉnh Yamanashi, Nhật Bản: một trong Phú Sĩ Ngũ Hồ

### Trung Quốc
**Tây Hồ** là tên gọi của nhiều địa danh tại Trung Quốc, có thể chỉ:
***Hồ nước**:
**Tây Hồ (Hàng Châu), thuộc thành phố Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang.
**Tây Hồ (Huệ Châu), thuộc thành phố Huệ Châu, tỉnh Quảng Đông.
**Tây Hồ (Dĩnh Châu), thuộc thành phố Phụ Dương, tỉnh An Huy.
**Tây Hồ (Phúc Châu), thuộc thành phố Phúc Châu, tỉnh Phúc Kiến.
**Tây Hồ (Nam Xương), thuộc thành phố Nam Xương, tỉnh Giang Tây.
**Sấu Tây Hồ, thuộc thành phố Dương Châu, tỉnh Giang Tô.
**Tái Tây Hồ, thuộc Đông khu, Hồng Kông.
**Tây Hồ (Triều Châu), thuộc thành phố Triều Châu, tỉnh Quảng Đông.
**Tây Hồ (Yết Dương), thuộc thành phố Yết Dương, tỉnh Quảng Đông.
**Tây Hồ (Đôn Hoàng), thuộc thành phố Đôn Hoàng, tỉnh Cam Túc.
***Đơn vị hành chính**:
**Quận Tây Hồ, thành phố Hàng Châu
**Quận Tây Hồ, thành phố Nam Xương
**Khu quản lý Tây Hồ, khu quản lý thuộc thành phố Thường Đức, tỉnh Hồ Nam.
**Hồ Tây, Bành Hồ
***Địa danh** khác:
**Quận Nội Hồ của Đài Bắc chia thành Đông Hồ, Tây Hồ.

## Tên người
* Một tên hiệu của Phan Châu Trinh