Vịnh México

**Vịnh México** (tiếng Tây Ban Nha: *golfo de México*) là hải vực lớn thứ 9 thế giới. Vịnh là một phần của Đại Tây Dương phía tây giữa bờ biển đông nam của Hoa Kỳ, Mexico và Cuba. Ở rìa phía bắc của nó là các tiểu bang vùng vịnh của Hoa Kỳ là Florida, Alabama, Mississippi, Louisiana và Texas. Vịnh có những bãi biển trắng rộng thu hút nhiều khách du lịch, nhưng đây cũng là khu vực của các cơn bão. Dòng hải lưu Gulf Stream là một dòng nước ấm chảy từ Vịnh Mexico qua Đại Tây Dương đến tây bắc châu Âu, ảnh hưởng đến khí hậu ở đó.

## Tên gọi
### Nguồn gốc tên gọi
Mặc dù không có giao thức chính thức nào về việc đặt tên chung cho hải phận quốc tế, cái tên vịnh Mexico đã được Tổ chức Thủy văn Quốc tế chính thức công nhận.

Tên gọi của vịnh này có từ trước đất nước México hiện đại và gắn liền với người Mexica cổ đại. Trước khi người châu Âu đến, vùng vịnh này đã là nơi sinh sống của nhiều nền văn hóa bản địa như Maya, Olmec và các bộ lạc ven biển khác. Họ có những tên gọi riêng cho vùng biển này, nhưng không có tài liệu ghi chép lại rõ ràng.

Khi nhà thám hiểm Cristoforo Colombo lần đầu đến khu vực Caribe vào năm 1492, ông chưa đi vào vịnh México. Tuy nhiên, các cuộc thám hiểm sau đó, như của Juan de Grijalva (1518) và Hernán Cortés (1519), đã đi dọc theo bờ biển México và ghi nhận về vùng vịnh lớn này.

Các tu sĩ dòng Tên người Pháp đã sử dụng cái tên này từ năm 1672.

Trong các bản đồ Tây Ban Nha từ thế kỷ 16, vùng vịnh này bắt đầu được gọi là *"Golfo de México"* (Vịnh Mexico). Sau đó, tên này được phổ biến và sử dụng rộng rãi trong các ngôn ngữ khác.

### Tên gọi trên bản đồ
Các bản đồ đầu thế kỷ 16 của Juan de la Cosa và Martin Waldseemüller đã mô tả vịnh này, nhưng không có ghi chú. Một bản đồ năm 1584 của Abraham Ortelius ghi chú là "Biển phương Bắc" (*Mare de Nort*). Hernán Cortés cũng gọi nó bằng cái tên này (tiếng Tây Ban Nha: *Mar del Norte*) trong các công văn của mình, trong khi các nhà thám hiểm Tây Ban Nha khác gọi nó là "Vịnh Florida" (*Golfo de Florida*) hoặc "Vịnh Cortés" (*Golfo de Cortés*). Các bản đồ châu Âu đầu tiên khác gọi nó là "Vịnh St. Michael" (tiếng Latin: *Sinus S. Michaelis*), "Vịnh Yucatán" ( Golodo de Iucatan ), "Biển Yucatán" (*Mare Iuchatanicum*), "Vịnh Antillean lớn " (*Sinus Magnus Antillarum*), "Biển Cathayan" (*Mare Cathaynum*), hoặc "Vịnh Tân Tây Ban Nha" (tiếng Tây Ban Nha : *Golfo de Nueva España*). Vào một thời điểm nào đó, Tân Tây Ban Nha bao quanh vịnh, với biển chính Tây Ban Nha mở rộng vào nơi sau này là đông nam Hoa Kỳ.

Tên "Golfo de México" xuất hiện trong các tài liệu và bản đồ từ thế kỷ 16, khi Tây Ban Nha khám phá và đặt thuộc địa tại Mexico.

Bản đồ của nhà thám hiểm Giovanni Battista Ramusio (xuất bản năm 1556) đã ghi chú tên Golfo de México.

Đến thế kỷ 17–18, tên gọi này được sử dụng chính thức trên các bản đồ của châu Âu và trở thành cách gọi phổ biến đến ngày nay.

### Vịnh Mỹ

Vào ngày 20 tháng 1 năm 2025, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump ký Sắc lệnh Hành pháp 14172 chỉ đạo chính phủ Hoa Kỳ thông qua tên gọi "Vịnh Hoa Kỳ", chỉ định một khu vực thềm lục địa Hoa Kỳ "kéo dài đến ranh giới phía biển với México và Cuba". Bộ Nội vụ Hoa Kỳ xác nhận rằng tên Vịnh Hoa Kỳ có hiệu lực đối với các cơ quan liên bang Hoa Kỳ vào ngày 24 tháng 1. Sự thay đổi này không áp dụng trong bối cảnh quốc tế. Các quốc gia và tổ chức quốc tế khác không bắt buộc phải công nhận sự thay đổi tên này.

Trên Google Maps, khu vực sẽ hiển thị là "Vịnh của Mỹ" với người dùng tại Mỹ và "Vịnh Mexico" với người dùng ở México. Người sử dụng ở khu vực khác sẽ thấy hiển thị cả hai cách gọi.

## Địa lý
Vịnh là một nhánh của Đại Tây Dương, bao bọc phần lớn bởi lục địa Bắc Mỹ và đảo Cuba. Vịnh này giáp Hoa Kỳ về phía đông bắc, chính bắc và tây bắc; phía tây nam và nam vịnh giáp México; phía đông nam giáp đảo quốc Cuba. Hình dáng của vịnh này gầy như oval; rộng khoảng . Vịnh là lòng chảo trầm tích, đáy vịnh cấu tạo bởi đá vụn.

Vịnh México có hai cửa chính. Eo biển Florida giữa Mỹ và Cuba thông vịnh với Đại Tây Dương ở phía đông còn eo biển Yucatán giữa México và Cuba thông vịnh với biển Caribe ở phía đông nam. Vịnh México cùng với biển Caribe có thể coi như một nội hải của châu Mỹ.

Thủy triều trong vịnh rất yếu vì đường thông vịnh với đại dương tương đối hẹp. Diện tích vịnh là khoảng  với một nửa thuộc vùng nước nông trong phạm vi của hai cực khi nước lên và nước xuống. Ở điểm sâu nhất có tên là vực Sigsbee, tầm sâu là 4.384 m. Đó là một rãnh biển hình máng dài hơn , hình thành cách đây 300 triệu năm khi lòng vịnh chìm xuống. Có bằng chứng cho rằng hố Chicxulub là do một khối thiên thạch rớt xuống Địa Cầu 65 triệu năm trước và tạo ra vết lõm này. Thời điểm đó ăn khớp với sự kiện tuyệt chủng Phấn Trắng – Cổ Cận của Trái Đất.
## Lãnh hải ở Vịnh Mexico
Việc phân chia lãnh hải ở Vịnh México tuân theo luật pháp quốc tế, cụ thể là Công ước Liên Hợp Quốc về Luật biển (UNCLOS 1982). Dưới đây là thông tin tổng quan về nguyên tắc chung:
* **[[Lãnh hải]]**: Mỗi quốc gia ven biển có quyền thiết lập lãnh hải rộng 12 hải lý (khoảng 22,2&nbsp;km) tính từ đường cơ sở.
* **[[Vùng đặc quyền kinh tế]]** (EEZ): Mỗi quốc gia ven biển có quyền thiết lập EEZ rộng 200 hải lý (khoảng 370,4&nbsp;km) tính từ đường cơ sở. Trong EEZ, quốc gia ven biển có quyền khai thác tài nguyên và thực hiện các hoạt động kinh tế.
* **[[Thềm lục địa]]**: Quốc gia ven biển có quyền khai thác tài nguyên trên thềm lục địa, có thể mở rộng ra ngoài EEZ trong một số trường hợp.

### Vịnh Mexico và đường cơ sở
Đường cơ sở là đường ranh giới ven biển được sử dụng để xác định ranh giới lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của một quốc gia.
Có hai loại đường cơ sở chính:
* **Đường cơ sở thông thường** là đường mực nước thủy triều thấp nhất dọc theo bờ biển.
* **Đường cơ sở thẳng** được sử dụng ở những nơi bờ biển có địa hình phức tạp, chẳng hạn như có nhiều đảo hoặc vịnh nhỏ.

Vịnh México có đường bờ biển phức tạp, với nhiều đảo, vịnh nhỏ và cửa sông. Các quốc gia ven biển (Hoa Kỳ, México và Cuba) có thể sử dụng cả đường cơ sở thông thường và đường cơ sở thẳng để xác định ranh giới lãnh hải của mình. Việc xác định chính xác chiều dài đường cơ sở của từng quốc gia đòi hỏi phải có dữ liệu địa lý chi tiết và phân tích pháp lý.

Do sự phức tạp của việc tính toán, không có con số chính xác về chiều dài đường cơ sở của từng quốc gia. Tuy nhiên, có thể khẳng định rằng Hoa Kỳ có đường cơ sở dài nhất (hơn 40%), tiếp theo là México (dưới 40%) và sau đó là Cuba (dưới 20%).
Tuy nhiên, theo tính toán của Sovereign Limits (Giới hạn Chủ quyền) – một cơ sở dữ liệu về ranh giới quốc tế, Mỹ tuyên bố chủ quyền đối với 46% vịnh México, trong khi México tuyên bố chủ quyền đối với 49%. Các ranh giới hàng hải giữa México và Hoa Kỳ ở Thái Bình Dương và Vịnh México được thiết lập thông qua một loạt các thỏa thuận song phương đạt được vào các năm 1970, 1976 và 1978. Ngoài không gian hàng hải trong phạm vi 200 hải lý tính từ bờ biển tương ứng của họ, México và Hoa Kỳ đã mở rộng thềm lục địa ở Vịnh Mexico. Các phân đoạn ranh giới thềm lục địa mở rộng được phân định song phương; *Western Gap* vào năm 2000 và *Eastern Gap* vào năm 2017.

## Tham khảo