open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Luật số lớn

Trong toán học và xác suất thống kê, **luật số lớn** hay **quy luật số lớn** (Tiếng Anh: *Law of Large Number*, Viết tắt: *LLN*) là một khái niệm mô tả hành vi hội tụ của trung bình mẫu cũng như các đặc trưng thống kê khác của một dãy các biến ngẫu nhiên độc lập và có phân phối đồng nhất khi kích cỡ mẫu tăng lên. Luật số lớn chỉ ra rằng khi ta chọn ngẫu nhiên các giá trị (mẫu thử) trong một dãy các giá trị (quần thể), kích thước dãy mẫu thử càng lớn thì các đặc trưng thống kê (trung bình, phương sai,...) của mẫu thử sẽ càng hội tụ gần với các đặc trưng thống kê của quần thể. Luật số lớn có nhiều ứng dụng trong các kỹ thuật mô phỏng thống kê cũng như trong kinh tế, tài chính, dự báo hay bảo hiểm.

Luật số lớn thường được mô tả dưới hai dạng chính, bao gồm dạng yếu (*Weak Law of Large Number - WLLN*) và dạng mạnh (*Strong Law of Large Number - SLLN*). Ở dạng yếu, trung bình mẫu chỉ hội tụ theo xác suất về trung bình quần thể. Trong khi đó, ở dạng mạnh, trung bình mẫu hội tụ gần như chắc chắn về trung bình quần thể. 

(Xem thêm: Sự hội tụ của các biến ngẫu nhiên)

## Luật số lớn yếu

Luật số lớn yếu còn được gọi là **định lý Khintchine**. Cụ thể, xét một dãy các biến ngẫu nhiên X_1,X_2,... độc lập, cùng phân phối với kỳ vọng *E(X)*, **luật số lớn yếu** phát biểu rằng, với mọi số thực \epsilon dương, xác suất để khoảng cách giữa trung bình tích lũy Y_n = \frac{X_1+X_2+...+X_n}{n} và kỳ vọng *E(X)* lớn hơn \epsilon là tiến về 0 khi *n* tiến về vô cực, nghĩa là:

:\lim_{n \to +\infty} P\left(\left|\frac{X_1+X_2+...+X_n}{n} -E(X)\right| \geq \epsilon\right) = 0,\forall \epsilon >0

Phát biểu được chứng minh bằng cách sử dụng bất đẳng thức Bienaymé-Chebychev sau đây của Chebychev:

:P(|Y - E(Y)|\geq \epsilon) \leq \frac{V(Y)}{\epsilon^2}

Ta có biến ngẫu nhiên Y_n = \frac{X_1+X_2+...+X_n}{n} có kỳ vọng 
:E(Y_n)=\frac{nE(X)}{n}=E(X) 
và phương sai 
:V(Y_n)=\frac{nV(X)}{n^2}=\frac{V(X)}{n}

từ bất đẳng thức Bienaymé-Chebychev, ta có:

:P\left(\left|\frac{X_1+X_2+...+X_n}{n} -E(X)\right| \geq \epsilon\right) \leq \frac{V(X)}{n\epsilon^2}

Vế phải tiến về 0 khi n tiến về vô cực, định lý được chứng minh.

Theo định nghĩa hội tụ của biến ngẫu nhiên thì Y_n hội tụ theo xác suất về *E(X)*.

## Luật số lớn mạnh

Xét *n* biến ngẫu nhiên độc lập cùng phân phối xác suất, khả tích (nghĩa là E(|X|)). Luật số lớn mạnh phát biểu rằng trung bình tích lũy Y_n\, hội tụ hầu như chắc chắn về *E(X)*.

Nghĩa là:
:P\left(\lim_{n \to +\infty} Y_n(\omega) = E(X)\right)=1.

## Tham khảo

Định lý giới hạn trung tâm (*Central Limit Theorem*) - Một khái niệm mô tả phân phối tiệm cận của trung bình mẫu khi kích cỡ mẫu đủ lớn.
Phan Thu Ngân

**Phan Thu Ngân** (có tài liệu ghi là **Phan Thị Thu Ngân**; sinh năm 1980) đạt danh hiệu Hoa hậu báo ''Tiền phong'' năm 2000 khi đang là sinh viên khoa Kinh tế thương mại của Đại học Văn Lang. Cô đã từ bỏ quyền tham dự Hoa hậu Hoàn vũ 2001 và kết hôn.

## Tiểu sử
Phan Thu Ngân sinh năm 1980, trong một gia đình lao động nghèo tại Đồng Nai có 2 chị gái và 1 em trai. Mẹ cô là người Cần Thơ, bố người Bình Định. Cả hai bươn chải lên Sài Gòn và sống bằng gánh bánh canh bán ngoài chợ. Trước khi bước chân tới cuộc thi Hoa hậu Việt Nam 2000, cô hàng ngày vẫn ra chợ Phú Nhuận để phụ mẹ bán bánh canh mưu sinh qua ngày.

## Sự nghiệp
Phan Thu Ngân từng tham gia hoạt động thời trang ở sân khấu Hoa Học Đường rồi thân thiết và có tình cảm với người mẫu Phan Tuấn Đạt. Họ cùng mở ra nhãn hiệu thời trang mang tên TND (ghép tên của hai người lại).

Được một thời gian, do không còn thấy phù hợp nên Phan Thu Ngân từ bỏ nhãn hiệu TND, cùng chị gái mở ra nhãn hiệu thời trang riêng mang chính tên cô (PTN). Nhãn hiệu tương đối phát triển nhờ hoa hậu cũng có năng khiếu về kinh doanh, thêm việc hiểu được thị trường thời trang, môi trường mà Thu Ngân đã từng tham gia, PTN có hệ thống cửa hàng lớn tại TP HCM lên đến 6 showroom.

Cùng với đó, Thu Ngân rất thích đi du lịch, cùng bạn bè dành nhiều thời gian đi khám phá những vùng miền ngay trong nước.

## Hôn nhân

Đám cưới của Phan Thu Ngân và thiếu gia Mai Thanh Hải tổ chức tại 2 nơi là khách sạn OMNI Saigon (TP HCM) vào ngày 12 tháng 9 năm 2002 và tại khách sạn Melia (Hà Nội) vào ngày 22 tháng 9 năm 2002.

Ngày 15 tháng 5 năm 2006, Viện KSND Tối cao đã có Cáo trạng số 09/VKSTC-V2 truy tố Mai Thanh Hải, con trai nguyên Thứ trưởng Bộ Thương mại Mai Văn Dâu về tội lừa đảo, chiếm đoạt tài sản tại Điểm a, Khoản 4, Điều 139 BLHS và tội làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức. Trước đó, Mai Thanh Hải bị tạm giam từ ngày 30 tháng 9 năm 2004 và đã được Cơ quan An ninh điều tra hủy bỏ biện pháp tạm giam và cho tại ngoại ngày 31 tháng 8 năm 2005. Khi Mai Thanh Hải được tại ngoại, Hoa hậu Phan Thu Ngân lập tức cùng chồng từ TP. HCM ra Hà Nội để thực hiện lệnh "cấm đi khỏi nơi cư trú" của cơ quan điều tra. Mai Thanh Hải bị tuyên án 5 năm tù tại phiên xử sơ thẩm năm 2007, Phan Thu Ngân đưa hai con về TP.HCM, sống cùng gia đình bên ngoại. Cuộc đời của cô là cảm hứng để sản xuất bộ phim *[[Chạy án]]* (2006, đạo diễn Vũ Hồng Sơn).

## Tham khảo
Giancarlo Fisichella

**Giancarlo Fisichella** (; sinh ngày 14 tháng 1 năm 1973) còn được gọi là **Fisico**, **Giano** hoặc **Fisi**, là một tay đua chuyên nghiệp người Ý và là người đứng đầu đội bóng đá Nazionale Piloti (đội này bao gồm các tay đua). Ông đã đua cho Minardi, Jordan, Benetton, Sauber, Renault, Force India và Ferrari ở Công thức 1. Sau đó, ông ấy đã lái chiếc Ferrari 458 GTE của đội AF Corse tại nhiều sự kiện đua xe thể thao khác nhau và hai lần trở thành người chiến thắng hạng Le Mans 24 Giờ và là người chiến thắng hạng GT của giải đua Petit Le Mans tại trường đua Road Atlanta.

## Sự nghiệp

### Sự nghiệp Công thức 1 (1996-2009)

#### Minardi (1996)
Năm 1996, ông bắt đầu sự nghiệp Công thức 1 với Minardi sau khi trở thành tay đua lái thử chính thức của đội vào mùa giải trước. Tuy nhiên, ông đã không hoàn thành toàn bộ mùa giải vì Minardi yêu cầu một tay đua có thể mang lại tiền cho đội và do đó, Fisichella đã được thay thế bởi người đồng hương Giovanni Lavaggi.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Sông Pechora

Sông **Pechora** là một con sông chảy qua nước cộng hòa tự trị Komi và vùng tự trị Nenets của Liên bang Nga. Chiều dài của nó khoảng 1.809&nbsp;km, diện tích lưu vực khoảng 322.000&nbsp;km².

## Thủy văn
Sông này bắt nguồn từ khu vực Bắc Ural trong phần đông nam của nước cộng hòa Komi, ở phần đầu chủ yếu chảy theo hướng tây nam. Từ đầu nguồn tới cửa sông Unjia thì sông Pechora có các đặc trưng của một con sông miền núi. Tại khu vực làng Jakshi (sau khi sông Volostnitsa đổ vào) nó đổi hướng lên phía bắc và chảy theo bình nguyên Pechora tới Ustj-Usa. Sau cửa sông Usa, nó đổi hướng sang phía tây, tạo thành một đoạn gấp khúc rộng với 2 khúc cong lớn. Lòng sông ở đây đạt tới độ rộng khoảng 2&nbsp;km, trong thung lũng ven sông xuất hiện các đồng cỏ bãi bồi rộng lớn. Trong khu vực Ustj-Tsiljma (sau khi các sông Pizhma và Tsiljma đổ vào) thì Pechora một lần nữa lại chảy theo hướng bắc, trong đoạn này thì các bãi bồi rộng lớn của nó bị nhiều sông nhánh chia cắt.

Ở khoảng cách khoảng 130&nbsp;km tới cửa sông thì Pechora phân chia thành hai nhánh- nhánh phía đông gọi là Pechora lớn và nhánh phía tây gọi là Pechora nhỏ. Ở gần hạ lưu hơn nữa, trong khu vực Naryan-Mar thì Pechora tạo nên một vùng châu thổ có chiều rộng khoảng 45&nbsp;km và sau đó nó chảy vào vịnh Pechora, một vịnh nhỏ thuộc biển Barents tại Nosovaja.

Nguồn cung cấp nước của nó là hỗn hợp, nhưng chủ yếu là do tuyết. Các trận lũ băng mùa xuân xuất hiện vào cuối tháng Tư-đầu tháng Năm, lên cao nhất vào giữa tháng Năm. Mùa hè và mùa đông thì mực nước sông xuống thấp nhất. Mực nước thấp mùa hè diễn ra vào  giữa tháng Bảy cho đến tháng Tám, thường bị gián đoạn do mưa. Lượng nước xả ra trung bình tại cửa sông là khoảng 4.100 m³/s. Sông này đóng băng từ cuối tháng Mười; sự khai thông dòng chảy bắt đầu từ thượng nguồn và luôn kèm theo các khối băng bị ùn lại.

Giao thông thủy thường xuyên có thể tới khu vực Troitsko-Pechorsk, còn về mùa xuân và mùa thu thì tới Ustj-Unjia. Các tàu biển có thể ngược dòng tới Naryan-Mar (110&nbsp;km từ cửa sông).

Các sông nhánh chính có:
* Tả ngạn: Mylva Bắc, Kozhva, Izhma, Pizhma, Tsiljma và Suda
* Hữu ngạn: Ilych, Shchugor, Usa, Laja, Shapkina.

## Kinh tế
Phát triển nghề đánh bắt cá, chẳng hạn như các loài cá hồi trắng như *Coregonus lavaretus* hay *Coregonus albula*.

Trong lưu vực sông Pechora người ta cũng tìm thấy các mỏ than đá, dầu mỏ và hơi đốt.

Các bến tàu chính trên sông Pechora là Narjian-Mar, Ustj-Tsiljma, Pechora.

## Sách tham khảo
* Gunn G. P, Печора — золотые берега, Moskva, 1972;
* Pystin M., "Печора" Экономико-географический очерк, Syktyvkar, 1974.
* E. A. Martel, "Les abimes, les eaux souierraines, les cavernes, les sources, la spelaeologie" (B., 1884),
* Fr. Kraus, "Hohlenkunde" (B., 1894).

## Tham khảo
Mạng tùy biến không dây

**Mạng tùy biến không dây** (tiếng Anh: *Wireless ad-hoc network*) là một tập hợp gồm nhiều hơn một thiết bị/nút mạng với khả năng nối mạng và giao tiếp không dây với nhau mà không cần sự hỗ trợ của một sự quản trị trung tâm nào. Mỗi nút trong một mạng tùy biến không dây hoạt động vừa như một máy chủ (*host*) vừa như một thiết bị định tuyến.

Mạng loại này được gọi là tùy biến (*ad-hoc*) vì mỗi nút đều sẵn sàng chuyển tiếp dữ liệu cho các nút khác, và do đó việc quyết định xem nút nào sẽ thực hiện việc chuyển tiếp dữ liệu được dựa trên tình trạng kết nối của mạng. Điều này trái ngược với các công nghệ mạng cũ hơn, mà trong đó nhiệm vụ chuyển tiếp dữ liệu được thực hiện bởi một số nút chuyên biệt, thường là có phần cứng đặc biệt và được xếp thành các loại như thiết bị định tuyến, thiết bị chuyển mạch, hub, tường lửa. Cấu hình tối thiểu và khả năng triển khai nhanh chóng làm cho mạng tùy biến không dây thích hợp cho các tình huống khẩn cấp như các thảm họa, xung đột quân sự, cấp cứu y tế, v.v..

Tô pô của mạng tùy biến không dây nói chung là động, do tình trạng kết nối giữa các nút mạng có thể thay đổi theo thời gian tùy theo chuyển động của nút, sự xuất hiện của nút mới và việc nút cũ rời khỏi mạng. Do đó, các giao thức định tuyến hiệu quả là cần thiết để cho phép các nút giao tiếp với nhau. Các thiết bị hoặc nút mạng tùy biến phải có khả năng phát hiện sự có mặt của các thiết bị khác để có thể giao tiếp và chia sẻ thông tin. Ngoài ra, nó còn phải có khả năng xác định các loại dịch vụ và thuộc tính tương ứng. Do các nút có thể liên tục thay đổi, các thông tin định tuyến cũng phải thay đổi theo để phản ánh các thay đổi của tình trạng của các đường kết nối.

## Xem thêm
*Mạng cảm ứng không dây (*Wireless sensor network*)
*Mạng tùy biến di động (*Mobile Ad Hoc Networks* - MANET)

## Tham khảo
Quốc hội

**Quốc hội** là cơ quan lập pháp của một quốc gia. Quốc hội được người dân bầu cử và có nhiệm vụ thông qua hiến pháp và các bộ luật và thường được thiết kế theo hình thức Nghị viện.

## Các loại quốc hội
### Đơn viện
Quốc hội chỉ bao gồm một viện duy nhất. Ví dụ: Việt Nam, Trung Quốc, Đài Loan, Hàn Quốc,...

### Lưỡng viện
Quốc hội bao gồm hai viện
* Thượng nghị viện
* Hạ nghị viện

Ví dụ: Hoa Kỳ, Canada, Nga (Liên Xô cũ cũng có cơ chế lưỡng viện cho Xô viết tối cao), Anh, Pháp, Campuchia...

*Đại biểu quốc hội tại hạ nghị viện thường là do người dân trực tiếp bầu, nên còn gọi là *[[hạ viện|dân biểu]]*. Trong khi đại biểu quốc hội tại thượng nghị viện thường được gọi là nghị sĩ, hay là thượng nghị sĩ.

Trên bản đồ bên cạnh, chúng ta thấy những quốc gia đánh dấu màu xanh lá là những quốc gia trung viện, tức là vừa có quốc hội, thượng viện và hạ viện, nhưng nó chưa được chú thích

## Quyền lực của Quốc hội
Quyền lực của quốc hội là một trong ba quyền quan trọng nhất (tam quyền phân lập) trong hệ thống chính trị của các quốc gia trên thế giới: quyền lập pháp. Quyền lực của quốc hội được thể hiện khác nhau tại mỗi quốc gia.

## Xem thêm
*Danh sách các quốc gia theo cơ quan lập pháp
*Quốc hội của các quốc gia trên thế giới
* Cơ quan lập pháp
*Ngành hành pháp
*Ngành tư pháp
* Tam quyền phân lập
*Quốc hội Hoa Kỳ
*Quốc hội Trung Quốc
*Quốc hội Đài Loan
*Quốc hội Pháp
*Quốc hội Anh
*Quốc hội Úc
*Quốc hội Việt Nam

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Nghị viện các nước  trên trang Đại biểu Nhân dân
Rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới Việt Nam

**Rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới Việt Nam** là kiểu rừng có diện tích lớn, phân bố rộng khắp Việt Nam, nằm trong vành đai nhiệt đới, thường phân bố ở độ cao 700 m (miền Bắc) và 1000 m (miền Nam) trở xuống. Nơi đây có nhiệt độ trung bình hàng năm 20 - 25oC, nhiệt độ trung bình tháng lạnh nhất 15 - 20oC, lượng mưa hàng năm 1.200 - 3.000&nbsp;mm, mùa mưa ẩm và mùa khô phân biệt rõ, mùa khô kéo dài 3 tháng, độ ẩm trung bình khoảng 85%. Đất rừng có quá trình feralit mạnh, thường là đất feralit đỏ vàng phát triển trên nhiều loại đá mẹ như bazan, gneis, andesit... tầng đất nhìn chung sâu đầy, không có tầng đá ong chặt.

Rừng có cấu trúc 3 - 5 tầng (Tầng trội, tầng tán, tầng dưới tán, tầng cây bụi, tầng cỏ và quyết). Thực vật rừng ở đây phần lớn là các loài cây nhiệt đới, không có chồi ngủ qua đông, một số loài thân mang hoa quả, lá cây nhẵn bóng, đầu lá thường có mũi lồi. Một số loài có hình thức sinh trưởng nhịp điệu, số cây rụng lá theo mùa dưới 25% tổ thành.

## Tổ thành rừng
Các ưu hợp trong kiểu rừng này thể hiện rõ ảnh hưởng của thành phần loài trong khu hệ thực vật bản địa Bắc Việt Nam-Nam Trung Hoa và khu hệ thực vật Malaixia-Indonesia.Các ưu hợp đó là:
*Các ưu hợp họ Dầu (*Dipterocarpaceae*), tầng vượt tán (tầng trội) và tầng tán là các loài cây thường xanh thuộc họ Dầu như:

#*Ưu hợp Sao đen (*[[Sao đen|Hopea odorata]]*)
#*Ưu hợp Kiền kiền (*[[Kiền kiền Phú Quốc|Hopea pierrei]]*)
#*Ưu hợp Chò chỉ (*[[Chò chỉ|Parashorea chinensis]]*)
#*Ưu hợp Chò nâu (*[[Chò nâu|Dipterocarpus retusus]]*)
#*Ưu hợp Dầu rái (*[[Dầu rái|Dipterocarpus alatus]]*)
#*Ưu hợp Vên vên (*[[Anisoptera cotstata]]*)
#*Ưu hợp Táu (*Vatica sp*)
*Có thể gặp các ưu hợp biến chủng:
#*Ưu hợp: gội + Sấu + sâng + một loài dẻ gai hay sồi + một loài De hay cà lồ + một loài giổi hay mỡ + một loài đa hay mít.

::Tùy từng vùng có thể có một vài loài khác chiếm ưu thế hình thành các biến chủng vàng anh, chò xanh, chò đãi, chò chỉ.
#*Ưu hợp: lim xanh + trám trắng + sến + ngát.

::Tùy từng vùng có thể có một loài cây nào đó chiếm ưu thế của ưu hợp hình thành các biến chủng: sau sau, sang lẻ, gụ + huỷnh, táu ruối, vên vên.
*Một số ưu hợp hình thành do chịu ảnh hưởng của các hoạt động sản xuất của con người như:
#*Ưu hợp: mỡ + ràng ràng mít sau nương rẫy.
#*Ưu hợp: lim xanh + dẻ bốp + trám trắng + ngát + bứa sau khai thác.

## Xem thêm
*Rừng mưa nhiệt đới
*Rừng nguyên sinh
## Tham khảo
Danh mục sách đỏ cây trồng Việt Nam

Sách đỏ Việt Nam (phần thực vật do bộ Khoa học công nghệ và môi trường công bố (1996) đã giới thiệu 302 loài thực vật thuộc ngành Hạt kín (*Angiospermae*) và 26 loài thực vật thuộc ngành Hạt trần (*Gymnospermae*) có mức độ đe dọa khác nhau cần được bảo tồn. Tuy vậy, trong điều kiện Việt Nam, khi công tác bảo tồn nguồn gen mới bắt đầu, **có thể** chỉ nên tập trung cho một số đối tượng thuộc các nhóm sau đây.

## Các loài cây có giá trị đặc biệt đang nguy cấp hoặc hết sức nguy cấp
* Thông hai lá dẹt (*Pinus krempfii* A.Chev.)
* Thông năm lá Đà Lạt (*Pinus dalatensis* Y de Perre.)
* Thủy tùng (*Glyptostrobus pensilis* K.Koch.)
*Đỉnh Tùng
* Hoàng đàn (*Cupressus torulosa* D.Bon)
* Thông đỏ (*Taxus wallichiana* Zucc.)
* Mun (*Diospyros mun* A.Chev. ex Lecomte)
* Gõ đỏ (Cà te) (*Afzelia xylocarpa* (Kurz) Craib)
* Trắc (*Dalbergia cochinchinensisi* Pierre)
* Cẩm lai (*D.bariaensis* Pierre)
* Giáng hương quả to (*Pterocarpus macrocarpus* Kurz)
* Sam lạnh
* Dẻ tùng
* Chò đãi
* Bách xanh
* Cử Sa pa
* Kiền kiền
* Sao lá to
* Sam đá vôi (Du sam đá vôi?)
* Trúc đùi gà
* Trúc vuông
* Trúc đen
* Trúc hóa long

## Các loài có giá trị kinh tế cao, đang nguy cấp và mới được gây trồng
* Pơ mu 
* Trầm hương
* Lát hoa
* Lim xanh
* Sưa

## Tham khảo
* Sách đỏ Việt Nam (Bộ khoa học công nghệ và môi trường-Nhà xuất bản Khoa học kỹ thuật-Hà nội 1996)
* Tên cây rừng Việt Nam (Nhà xuất bản Nông nghiệp-hà nội 2000)
* Bảo tồn nguồn gen cây rừng Việt Nam (Viện khoa học lâm nghiệp Việt Nam 1999)
* Trung tâm dữ liệu thực vật Việt Nam (BotanyVN)

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Danh lục thực vật sách đỏ Việt Nam  phần 2
Số Froude

Số Froude hoặc là tiêu chuẩn Froude – là một trong những tiêu chuẩn tương đồng khi xét tới chuyển động của chất lỏng và chất khí. Nó là đại lương không thứ nguyên và được sử dụng trong trường hợp có sự tác động của ngoại lực. Số Froude được đưa ra bởi William Froude vào năm 1970.

Trong thủy lực học, **số Froude** là đại lượng không thứ nguyên đặc trưng cho tương quan giữa tác động của lực quán tính và trọng lực đối với dòng chảy.

Công thức:

:: Fr = {v \over \sqrt{gL} }

trong đó:

* v là vận tốc dòng chảy (đơn vị thường dùng m/s)
* g là gia tốc (m/s2)
* L là kích thước đặc trưng  của vùng (phạm vi) mà trong đó ta xét chuyển động của chất lỏng (khí) (m)

Ví dụ, nếu xét chất lỏng chảy trong một ống dẫn trong trường trọng lực, khi đó g – gia tốc rơi tự do, v -  vận tốc chảy, L – độ dài đoạn ống hoặc đường kính ống.

Số Froude cho phép ta so sánh  các điều kiện để tạo sóng cho các loại tàu, thuyền có kích thước khác nhau. Ví dụ, nếu mô hình tàu với tỉ lệ 1:100, thì nó cần được kéo với vận tốc nhỏ hơn 10 lần so với vận tốc của tàu thực.
Đối với các tàu thủy lớn, số Froude thường từ 0.2 – 0.3, còn đối với các loại tàu  nhỏ, số Froude  thường lớn hơn 1, nhưng thường là từ 2 -3.
Số Froude cũng hay được dùng trong mô hình hóa dòng chảy trong các lòng máng và thử nghiệm mô hình của các công trình thủy lợi.

Dòng chảy có Fr  1 tương ứng với trạng thái chảy xiết.

Trong quá trình truyền nhiệt:

Số Froude cũng đặc trưng cho tỉ số giữa lực quán tính và trọng  lực, nhưng công thức hơi khác:


Fr = {g l \over v^2}

Trong đó g – gia tốc  rơi tự do, l – kích thước đặc trưng, v – vận tốc chảy

Xem thêm: Số Reynolds, nước nhảy

## Tham khảo
Rượu mỏ quạ

**Rượu mỏ quạ** là loại rượu có nguồn gốc từ Việt Nam được ngâm từ trái cây mỏ quạ, một loại dây leo mọc ký sinh trên cây cổ thụ và phân bố nhiều ở rừng Phú Quốc.

## Nguyên liệu

Cây mỏ quạ là cây khá đặc biệt: có quả giả màu xanh chứa đầy nhựa màu trắng như sữa, bên trong có chứa nhiều chất mùn và kiến thường làm tổ trong đó, rễ mỏ quạ phát triển trong những trái giả này để hút dưỡng chất, ngoài ra cây mỏ quạ còn có rễ ôm thân cây chủ. Lá mỏ quạ khá nhỏ, màu xanh, hoa 5 cánh màu hồng tím đường kính 3–4&nbsp;mm.
Cần phân biệt cây mỏ quạ này với cây mỏ quạ *[[dâu gai|xuyên phá thạch]]*.

## Sản xuất
Rượu mỏ quạ thường được ngâm trực tiếp cây mỏ quạ với rượu đế khoảng 30-40%vol. Có một số người còn ngâm rượu mỏ quạ với một số vị thuốc Nam hoặc thuốc Bắc có vị ngọt có cùng công dụng như chữa đau lưng nhức mỏi và một số vị thuốc ngọt để giảm vị đắng của Mỏ quạ 
Cây mỏ quạ ngâm có thể dùng lá, thân...ngâm tươi hoặc khô đều tốt, nhưng ngâm tươi thì dùng rượu cao độ từ 40 độ-45 độ để đảm bảo chất lượng nồng độ vì trong trái mỏ quạ tươi có rất nhiều nước màu trắng như sữa có vị đắng. Tốt nhất nên rửa sạch, phơi khoảng 2 nắng đem ngâm là tốt, ngâm còn nguyên tổ kiến trong đó là tốt nhất. Rượu ngâm khoảng 15 ngày thì dùng được, khi đó rượu có màu đỏ đậm rất đẹp, uống có vị đắng, thơm đặc trưng của trái mỏ quạ.

## Sử dụng

Tác dụng thường thấy ghi trên chai là: trị đau lưng, nhức mỏi, đàn ông yếu sinh lý, xuất tinh sớm. Theo nhà sản xuất, rượu mỏ quạ có tác dụng khu phong, trừ thấp, hoạt huyết, giảm đau. Chuyên dùng cho các chứng tê thấp, đổ mồi hôi tay chân, đau lưng nhức mỏi rất hiệu quả nhưng không có tác dụng trị các bệnh yếu sinh lý. Theo các nhà sản xuất, do mang nhiều vị thuốc từ cây mỏ quạ nên rượu có vị nhẵn nhẵn, đắng đặc trưng. Rượu chỉ được dùng để trị bệnh, tốt cho sức khỏe.

Về tác dụng trị đau lưng nhức mỏi thì thấy ghi nhiều trên các loại rượu khác cho nên có thể nếu sử dụng ít và điều độ. Còn tác dụng cho đàn ông thì chưa được kiểm chứng. Tốt hơn hết là chỉ nên coi đó là một loại rượu đặc sản Phú Quốc. Mỗi ngày uống từ 2-4 ly nhỏ chia làm 2 lần trong 2 bữa ăn chính. Lưu ý, không được để bụng đói khi uống. Rượu mỏ quạ nếu sử dụng trong bữa tiệc thì không ngon.

## Tham khảo
Lạc Việt

**Lạc Việt** (chữ Hán: 雒越 hoặc 駱越) là một bộ tộc trong nhóm bộ tộc Bách Việt ở khu vực Bắc Bộ Việt Nam.

## Cổ sử và truyền thuyết
Theo truyền thuyết của Việt Nam, tổ của người Lạc Việt bắt nguồn từ vùng Động Đình Hồ, nay thuộc tỉnh Hồ Nam, Trung Quốc, và địa bàn sinh sống lan rộng xuống tận vùng Bắc Trung Bộ của Việt Nam ngày nay. (Xem Hồng Bàng). Sử sách của Việt Nam cũng chỉ trích dẫn từ các truyền thuyết này. Nguồn cổ sử duy nhất có nói đến Lạc Việt là một số rất ít các sách cổ của Trung Quốc, và các sách này cũng chỉ ghi lại rất ít thông tin (Có thể phần lớn các sách sử ghi lại đã bị tiêu huỷ theo chính sách đồng hoá trong chiến tranh).

Tài liệu cổ nhất viết về Lạc Việt là Giao Châu Ngoại Vực Ký (thế kỷ 4), được sách Thủy kinh chú (thế kỷ 6) dẫn lại như sau:
:"*Thời xưa khi [[Giao Chỉ]] chưa có quận huyện, thì đất đai có Lạc Điền, ruộng ấy là ruộng (cầy cấy) theo con nước thủy triều. Dân khai khẩn ruộng ấy mà ăn nên gọi là Lạc Dân. Có Lạc Vương, [[Lạc Hầu]] làm chủ các quận huyện. Ở huyện phần đông có [[Lạc Tướng]]. Lạc Tướng có ấn bằng đồng, (đeo) giải (vải màu) xanh. Về sau con vua Thục đem ba vạn lính đánh Lạc Vương Lạc Hầu, thu phục các Lạc Tướng. Con vua Thục nhân đó xưng là [[An Dương Vương]]"*

Sử ký Tư Mã Thiên, Nam Việt Úy Đà liệt truyện, có nói về chuyện Triệu Đà thôn tính vùng đất phía Tây, trong đó có nước Âu Lạc, tuy không chỉ rõ vị trí địa lý cũng như dân cư của nước Âu Lạc này. Trích *Nam Việt Liệt Truyện*: 
:*" Ở phía Đông đất Mân Việt chỉ vẻn vẹn nghìn người, cũng xưng hiệu là “vương”; ở phía Tây, nước Âu Lạc là nước trần truồng, cũng xưng là “vương”. "* 
:*"Thương Ngô vương Triệu Quang, cùng họ với Việt vương, nghe tin quân Hán đến, cùng Huyện lệnh Kiệt Dương nước Việt tên là Định, xin nội thuộc Hán; quan Giám ở Quế Lâm nước Việt là Cư Ông hiểu dụ Âu Lạc nội phụ nhà Hán, hai người đều được phong hầu."*

## Nguồn gốc và tiến trình phát triển
**Nguồn gốc*: Lạc Việt là nhóm cư dân bản địa thuộc ngữ hệ Nam Á (Austroasiatic), giao thoa văn hóa với các nhóm Tày–Thái (Tai-Kadai) và Hán-Tạng, tạo thành bản sắc riêng.

**Phát triển văn hóa*:

**Văn hóa Phùng Nguyên (2000–1500 trước Công nguyên)

**Văn hóa Đồng Đậu – Gò Mun

**Đỉnh cao: Văn hóa Đông Sơn (700 trước Công nguyên – Thế kỷ I sau Công nguyên)

## Chú thích

## Xem thêm
* Bách Việt
* Hồng Bàng
* Việt (nước)

## Liên kết ngoài
*
Tổng công ty Cảng hàng không Miền Nam

**Tổng công ty Cảng hàng không Miền Nam** (tiếng Anh: *Southern Airports Corporation*) là cơ quan trực thuộc Cục Hàng Không Việt Nam. Trụ sở chính nằm đặt tại sân bay Tân Sơn Nhất số 1 đường Trường Sơn, quận Tân Bình, Thành phố Hồ Chí Minh. Cụm cảng Hàng Không miền Nam quản lý tất cả các sân bay ở miền Nam Việt Nam (bao gồm Sân bay Tân Sơn Nhất, Sân bay Liên Khương, Sân bay Trà Nóc, Sân bay Buôn Ma Thuột, Sân bay Cà Mau, Sân bay Cỏ Ống, Sân bay Rạch Giá, Sân bay Dương Đông...)
Các công ty trực thuộc Cụm cảng Hàng Không miền Nam gồm có SASCO, SAGS... Năm 2006, các sân bay của Cụm cảng hàng không miền Nam đã phục vụ hơn 9 triệu lượt khách, trong đó, riêng Sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất phục vụ 8,5 triệu khách.

Năm 2012, Tổng công ty Cảng hàng không Miền Bắc, Tổng công ty Cảng hàng không Miền Trung và Tổng công ty Cảng hàng không Miền Nam đã hợp nhất thành **[[Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam]]**.

## Xem thêm
* Tổng công ty Cảng hàng không Miền Bắc
* Tổng công ty Cảng hàng không Miền Trung
* Hàng không

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Triệu Vũ Đế

**Triệu Vũ Đế** (*[[chữ Hán]]*:趙武帝) có thể là:
## Danh sách
* Triệu Vũ Đế Triệu Đà, Hoàng đế nước Nam Việt trong lịch sử Trung Quốc và lịch sử Việt Nam, có thụy hiệu khác là Nam Việt Vũ Vương, lại có thụy hiệu nữa là Triết Đế do nhà Trần truy tôn
* Triệu Vũ Đế Thạch Bối Tà (truy tôn)
* Triệu Vũ Đế Thạch Hổ, có thụy hiệu khác là Chính Đế
## Xem thêm
*Vũ Đế
*Tấn Vũ Đế
*Nguyễn Vũ Đế
*Anh Vũ đế
*Thần Vũ Đế
*Quang Vũ Đế
*Chiêu Vũ Đế
*Văn Vũ Đế
*Hiếu Vũ Đế
*Thánh Vũ Đế
*Trung Vũ Đế 
*Việt Vũ Đế
*Triệu Hoài Vương
*Triệu Huệ Vương
*Triệu Khoảnh Vương
*Triệu Văn Đế
*Triệu Vũ Công
*Triệu Vương
*Triệu Văn vương
Hạ viện

**Hạ viện** (***Hạ nghị viện''' hoặc '''Chúng nghị viện***) là một trong hai viện của Quốc hội ở tại các Quốc gia lưỡng viện. Các thành viên của Hạ viện được chọn lựa qua bầu cử. Hạ viện có chức năng lập pháp. Quyền lực của hạ viện so với thượng viện là khác nhau tùy theo hiến pháp.

Đại biểu quốc hội tại hạ nghị viện thường là do người dân trực tiếp bầu, nên còn gọi là *dân biểu* hoặc "*hạ nghị sĩ*", và hạ nghị viện còn được gọi là *viện dân biểu*. Trong khi đại biểu quốc hội tại thượng nghị viện thường được gọi là *nghị sĩ*, hay là *thượng nghị sĩ*.

* Tại các quốc gia theo thể chế dân chủ nghị viện, hạ viện có quyền lập ra thủ tướng và chính phủ. Đảng nào có nhiều ghế trong hạ viện có quyền thành lập chính phủ.

::Ví dụ: Anh, Canada, Úc...

* Quốc hội tại những quốc gia có một viện được coi là tương đương với hạ viện.

::Ví dụ: Việt Nam, Trung Quốc...

* Hạ viện Hoa Kỳ bao gồm 435 **dân biểu** được bầu chọn dựa trên tỷ lệ dân số của mỗi tiểu bang.

## Đặc điểm của hạ nghị viện

* Hạ viện có những quyền lực riêng mà thượng viện không có, và ngược lại, điều này thay đổi tuỳ thuộc vào hiến pháp từng quốc gia.
* Các nghị quyết được thông qua bởi hạ viện.
* Hạ viện có nhiều ghế hơn thượng viện.
* Nhiệm kỳ thành viên ngắn hơn của thượng viện

## Xem thêm

* Nghị viện
* Thượng viện
* Ngành lập pháp

## Tham khảo
Tự do trên thế giới (báo cáo)

**Tự do chính trị** được đánh giá hàng năm bởi tổ chức Freedom House với mục đích định lượng mức độ dân chủ và tự do tại các quốc gia trên thế giới. Thang điểm được tính từ 1 (rất tự do) đến 7 (thiếu tự do nghiêm trọng).

**Chú thích**: PR - Quyền chính trị (Political Rights); CL - Quyền tự do dân sự (Civil Liberties)

(*) - Dân chủ đại diện.

## [[Châu Phi cận sa mạc Sahara]]

## [[Châu Mỹ]]

## [[Châu Á Thái Bình Dương]]

## [[Trung Âu]] & [[Đông Âu]] & [[Liên Xô]] (cũ)

## Tây Âu và Nam Âu

## Trung Đông & Bắc Phi

## Các vùng lãnh thổ

## Xu hướng tự do toàn cầu
**Ghi chú:** *(Không bao gồm các vùng lãnh thổ đang bị tranh chấp).*

## Xem thêm
* Tự do ngôn luận
* Tự do tôn giáo
* Tự do báo chí
* Tự do lập hội
* Tự do kinh tế
* Chỉ số dân chủ

## Tham khảo

*
## Liên kết ngoài
*''Tự do trên thế giới''  - (*bằng tiếng Anh*)
Flock (trình duyệt web)

**Flock** là một trình duyệt web được xây dựng trên nền tảng mã nguồn mở Firefox của Mozilla. Flock v2.5 chính thức phát hành ngày 19 tháng 5, 2009.

Flock được tải xuống miễn phí, và hỗ trợ Microsoft Windows, Mac OS X, và nền Linux.

## Giải thưởng
Sau khi thoát khỏi beta, Flock đã đạt một số giải thưởng:

**[[Webby Award]]* trong mạng xã hội, 2008
**[[South by Southwest|SXSW]]* giải thưởng cộng đồng, 2008 
**[[Mashable|Open Web Award]]* cho Ứng dụng và Widget, 2007 
*"Eddy Winner": Giải thưởng Flock 2.0 24th Annual Macworld Editors' Choice
## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*Trang chủ của Flock
Cấp số cộng

Trong toán học, một **cấp số cộng** hay **dãy số cách đều** (tiếng Anh: *arithmetic progression* hoặc *arithmetic sequence*) là một dãy số thoả mãn điều kiện hai phần tử liên tiếp nhau sai khác nhau một hằng số hay khoảng cách. Chẳng hạn, dãy số 3, 5, 7, 9, 11,... là một cấp số cộng với các phân tử liên tiếp sai khác nhau hằng số 2.

Hằng số sai khác chung được gọi là **công sai** của cấp số cộng. Các phần tử của nó cũng được gọi là các số hạng.

## Số hạng tổng quát
Nếu cấp số cộng khởi đầu là phần tử a_1 và công sai là *d*, thì số hạng thứ *n* của cấp số cộng được tính theo công thức:
:\ a_n = a_1 + (n - 1)d.

## Tổng
Tổng của n số hạng đầu của cấp số cộng được gọi là tổng riêng thứ *n*. Ta có:
:S_n = a_1+a_2+\dots+a_n=\frac{n(a_1 + a_n)}{2} =\frac{n[ 2a_1 + (n-1)d ]}{2}.

Khi chứng minh công thức này, tổng riêng này được tách thành tổng của *a*1*a*n, của *a*2 với *a*n-1,... Một câu chuyện kể rằng Carl Gauss đã tìm ra cách này khi học tiểu học để trả lới thầy giáo khi tính tổng của 100 số tự nhiên dương đầu tiên.

**Chứng minh:**
: S_n=a_1+a_1+d+a_1+2d+\dots\dots+a_1+(n-2)d+a_1+(n-1)d
: S_n=a_n-(n-1)d+a_n-(n-2)d+...+a_n-2d+a_n-d+a_n
:\Rightarrow2S_n=n(a_1+a_n)
: \Rightarrow S_n=\frac{n(a_1 + a_n)}{2}.
: \Rightarrow S_n=\frac{n[2a_1 + (n-1)d]}{2}.

## Tích

Tích của n phần tử của cấp số cộng bắt đầu từ phần tử a_1 với công sai d, với n số hạng là

trong đó x^{\overline{n}} là ký hiệu của giai thừa trên (tiếng Anh: *upper factorial*)
:x^{\overline{n}}=x(x+1)(x+2)\cdots(x+n-1)=\frac{(x+n-1)!}{(x-1)!}
Đây là tổng quát hoá từ tích 1 \times 2 \times \ldots \times n được ký hiệu là n! tới tích của
:m \times (m+1) \times \ldots \times (n-1) \times n \,\!

với các số nguyên dương m và n cho bởi công thức

:\frac{n!}{(m-1)!}

Còn \Gamma là ký hiệu của Hàm gamma.

:\Gamma(z) = \int_0^\infty t^{z-1}\,e^{-t}\,dt

(Công thức này không bao gồm trường hợp  \frac {a_1} {d} là số âm hoặc không).

## Xem thêm

* Phép cộng
* Cấp số nhân
* Cấp số cộng tổng quát
* Carl Friedrich Gauss

## Tham khảo
Thị tứ

**Thị tứ** là khái niệm có ở Việt Nam, chỉ khu vực trung tâm của một hoặc nhiều xã với lượng dân cư tương đối, trong đó các ngành nghề như thương mại, dịch vụ, công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp phát triển hơn so với các xã phụ cận. Dân cư sống trong thị tứ cũng sống tập trung và có mật độ cao hơn. Một thị tứ được hình thành khi ở khu vực đó có sự thuận lợi về các điều kiện hạ tầng cơ sở hơn so với các xã phụ cận.

Thị tứ không phải là một đơn vị hành chính chính thức của Việt Nam. Tuy nhiên, thị tứ là tiên đề để hình thành nên các phường mới trong tương lai, khi nó phát triển đủ lớn để chính quyền có thể công nhận.

## Tham khảo
Toán tử

Trong toán học, một **toán tử** (tiếng Anh *operator*, phân biệt với *operation* - phép toán) là một hàm, thông thường có một vai trò quan trọng trong một lĩnh vực nào đấy. Chẳng hạn trong đại số tuyến tính có "toán tử tuyến tính" (*linear operator*). Trong giải tích có "toán tử vi phân" (*differential operator*)... Thông thường, một "toán tử" là một hàm tác động lên các hàm khác; hoặc nó có thể là tổng quát hóa của một hàm, như trong đại số tuyến tính.

**Tên toán tử** hoặc **ký hiệu toán tử** là một cách ghi chép hình thức của toán tử ấy. Khi không thể bị lầm lẫn, tên toán tử hoặc ký hiệu toán tử có thể phản ánh thông tin ngắn gọn về toán tử ấy. Tuy nhiên, lưu ý rằng, toán tử là một đối tượng toán học không phụ thuộc vào cách ghi chép nó. Nguyên nhân để một số toán tử gắn liền với ký hiệu của nó là chúng đã gần như các ký hiệu tiêu chuẩn.

Một ví dụ về toán tử là toán tử vi phân. Toán tử tương ứng có ký hiệu là *d*, khi đặt trước hàm khả vi *f*, biểu thị rằng hàm này khả vi theo biến đứng sau *d*.

Một toán tử có thể tác động lên một số toán hạng (*operand*, *input*) nhưng thông thường chỉ tác động lên một toán hạng.

Một toán tử cũng có thể gọi là một phép toán (*operation*), nhưng theo một quan điểm khác. Chẳng hạn ta thường nói "phép toán cộng" (nhưng ít nói "toán tử cộng") khi ta quan tâm đến các hạng tử và kết quả của chúng. Ta nói "toán tử cộng" khi quan tâm đến quá trình cộng hoặc trong một bối cảnh trừu tượng hơn, ta muốn nói về hàm +: S \times S \to S.

Toán tử nếu là hàm một biến được gọi là toán tử một ngôi (*unary operator*), là hàm hai biến được gọi là toán tử hai ngôi (*binary operator*), hàm 3 biến là toán tử 3 ngôi(*Ternary operator *), hàm nhiều biến hơn được gọi là toán tử đa ngôi (*n-ary operator*).

## Tham khảo
Máy bay cánh cố định

**Máy bay có cánh cố định** là một loại máy bay có khả năng bay bằng cách sử dụng cánh tạo ra lực nâng được tạo ra bởi sự chuyển dịch về phía trước nhờ động cơ đẩy và hình dạng của cánh máy bay. Máy bay cánh cố định được phân biệt với máy bay có cánh quay, trong đó các cánh tạo thành một cánh quạt gắn trên một trục quay, và cánh vẫy, trong đó cánh vỗ theo cách tương tự như một con chim.

Máy bay cánh cố định lượn, bao gồm cả tàu lượn bay tự do bay các loại và diều có buộc dây, có thể sử dụng không khí để di chuyển lên cao. Máy bay cánh cố định có động cơ nhận được lực đẩy về về phía trước từ một động cơ bao gồm dù lượn có động cơ, tàu lượn có động cơ và một số máy hiệu ứng mặt đất.

Các cánh của một máy bay cánh cố định không nhất thiết phải cứng nhắc; diều, tàu lượn, máy bay máy bay cánh cụp cánh xòe và máy bay sử dụng cánh cong vênh là tất cả các máy bay cánh cố định. Máy bay cánh cố định nhất được lái bởi một phi công trên máy bay, nhưng một số được thiết kế để điều khiển từ xa hoặc máy tính kiểm soát.

## Chú thích
Phan Quang Đán

**Phan Quang Đán**, còn biết đến là **Phan Huy Đán** (6 tháng 11 năm 1918 – 26 tháng 3 năm 2004) là một bác sĩ, chính khách Việt Nam từ thập niên 1940 tới 1975. Ông là bác sĩ y khoa đào tạo từ Viện Đại học Harvard, Hoa Kỳ, có phòng mạch trên đường Nguyễn Thái Học, Sài Gòn và từng là giáo sư Trường Đại học Y khoa Sài Gòn. Vào cuối thập niên 1960 sang đầu thập niên 1970 ông là Bộ trưởng Bộ Chiêu hồi trong Chính phủ Việt Nam Cộng hòa.

## Hoạt động chính trị
### Từ khởi đầu đến thời Đệ Nhất Cộng hòa
Ông bắt đầu hoạt động chính trị chống Pháp vào thập niên 1940 nhưng đến năm 1947 thì phải bỏ nước lưu vong sang Trung Quốc. Ông về Việt Nam năm 1948 và giữ chức Tổng trưởng Thông tin trong Chính phủ Trung ương lâm thời Việt Nam. Năm 1955 tham gia cuộc bầu cử Quốc hội Việt Nam Cộng hòa năm 1956 nhưng bị vu cáo là cộng sản. Ông đứng ra tổ chức Khối Dân chủ (còn gọi là Mặt trận Dân chủ) làm lực lượng đối lập với Đảng Cần lao và dùng báo *Thời luận* với 80.000 ấn bản mỗi ngày làm cơ quan ngôn luận. Vì chỉ trích chính sách Nhà nước, trụ sở báo *Thời luận* bị đám đông kéo vào phá tan vào cuối năm 1957 rồi đến tháng Ba năm 1958 thì bị rút giấy phép phải đóng cửa. Ông quay sang viết lập tờ *Tin Bắc* và lập Đảng Tự do Dân chủ đến năm 1959 thì ứng cử vào Quốc hội. Tuy đắc cử với số phiếu nhiều gấp năm lần đối thủ thuộc đảng Cần lao, ông bị loại không cho nhậm chức.

Năm 1960 ông nhận làm cố vấn cho nhóm âm mưu đảo chính lật đổ Tổng thống Ngô Đình Diệm. Sự việc thất bại và ông bị bắt giam cho đến năm 1963 khi cuộc đảo chánh năm 1963 chấm dứt nền Đệ Nhất Cộng hòa Việt Nam.

### 1963 đến thời Đệ Nhị Cộng hòa
Năm 1967 bác sĩ Phan Quang Đán ứng cử vào Quốc hội. Vì hoạt động của ông chống đối chính phủ quân sự của Nguyễn Cao Kỳ nên bị mưu sát. Ông cũng ra tranh cử trong liên danh cùng với Phan Khắc Sửu làm Phó Tổng thống năm 1967 nhưng thua liên danh Nguyễn Văn Thiệu – Nguyễn Cao Kỳ.

Với chính phủ dân sự, ông được bổ làm Bộ trưởng Bộ Chiêu hồi rồi Thứ trưởng Bộ Xã hội.

Sau năm 1975 Phan Quang Đán sang tỵ nạn ở Mỹ và mất năm 2004.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Hồ sơ Ngũ giác đài về chính trị thời Đệ Nhất Cộng hòa
Edmund Phelps

**Edmund Strother Phelps** (sinh ngày 26 tháng 7 năm 1933) là nhà kinh tế học người Mỹ, sinh ra tại gần Chicago tại Evanston, Illinois. Ông là giáo sư ngành kinh tế học của trường Đại học Columbia. Năm 2006, ông được Ngân hàng Thụy Điển trao tặng giải thưởng Tưởng nhớ về Alfred Nobel trong lĩnh vực Khoa học Kinh tế (thường được coi là Giải thưởng Nobel về kinh tế) do công trình nghiên cứu trong thập niên 1960 ở Đại học Yale về mối quan hệ giữa lạm phát và thất nghiệp.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Edmund Strother Phelps đoạt giải Nobel kinh tế 2006  trên VietnamNet
* Giải Nobel kinh tế năm 2006: Edmund Phelps trên Thời báo kinh tế Sài Gòn.
Panthalassa

**Panthalassa** (tiếng Hy Lạp cổ:  "tất cả" và  "đại dương"), còn gọi là **đại dương Panthalassa**, hay **Toàn Đại Dương** theo Bách khoa toàn thư Việt Nam, là một đại dương rộng lớn bao quanh siêu lục địa Pangaea trong cuối đại Cổ Sinh và đầu đại Trung Sinh. Đại dương này bao gồm Thái Bình Dương (ngày nay) ở phía Tây và phía bắc cùng biển Tethys ở phía Đông Nam. Sau này Panthalassa đã trở thành Thái Bình Dương, hệ quả từ sự khép lại của lòng chảo Tethys và sự tan vỡ của lục địa Pangaea, vì lý do này nên Panthalassa còn thường được gọi là **Cổ-Thái Bình Dương**.

Trên bản đồ bên phải, đường xích đạo là đường đi qua (gần đúng) điểm mà tại đó các vùng đất thuộc các quốc gia/khu vực ngày nay là Tây Ban Nha, Maroc (Casablanca) và Boston giao nhau. Vùng đất rộng lớn ở phía Nam của đường xích đạo được gọi là Gondwana, còn vùng đất phía Bắc là Laurasia.

## Hình thành

Khoảng 900 triệu năm trước, trong lòng Rodinia các vết rạn ba nhánh đã được hình thành và cuối cùng chúng phát triển thành một vết nứt lớn. Vào khoảng 800 đến 700 triệu năm trước, siêu lục địa Rodinia đã bị tách đôi. Đây là một trong những sự kiện tách ra đáng chú ý nhất trong lịch sử Trái Đất, do nó mở rộng Panthalassa về phía tây của Laurentia, một vùng đất với lớp vỏ tương đối im lìm và sau này trở thành Bắc Mỹ. Ở miền tây của Laurentia, các hoạt động kiến tạo trước khi diễn ra vết nứt lớn này đã sinh ra các vết nứt không thành (*aulacogen*) và chúng che giấu các lòng chảo trầm tích lớn ở miền tây Laurentia. Một đại dương với tên gọi là Mirovia, khi đó đang bao quanh Rodinia, đã bắt đầu bị co lại do các đại dương Pan-Africa và Panthalassa bắt đầu mở rộng. Vào khoảng 650- 550 triệu năm trước, một siêu lục địa khác được hình thành, đó là Pannotia, nó có hình dạng giống như chữ "V". Bên trong chữ "V" là Panthalassa, còn bên ngoài nó là đại dương Pan-Africa và phần còn sót lại của Mirovia.

Phần lớn lòng chảo đại dương và lớp vỏ đại dương của Panthalassa đã bị sụt xuống dưới mảng kiến tạo Bắc Mỹ và mảng kiến tạo Á-Âu. Các phần còn sót lại của mảng kiến tạo đại dương Panthalassa có thể là các mảng kiến tạo Juan de Fuca, Gorda, Cocos và Nazca, tất cả bốn mảng này đều là một phần của mảng kiến tạo Farallon. Thái Bình Dương đã ra đời từ Panthalassa sau khi siêu lục địa Pangaea bị tách ra.
## Xem thêm
* Kiến tạo địa tầng
* Cổ sinh vật học
* Pangaea
## Liên kết ngoài
* Dự án cổ bản đồ
## Tham khảo
Cá măng sữa

**Cá măng sữa** (danh pháp hai phần: ***Chanos chanos***), còn gọi là **cá măng biển**, **cá chua** (tên địa phương) hay ***cá chẽm***, là một loại cá thực phẩm quan trọng tại khu vực Đông Nam Á. Nó là loài duy nhất còn tồn tại trong họ **Chanidae** (hiện nay người ta đã biết có 7 loài khác đã tuyệt chủng trong 5 chi bổ sung khác).

Cá măng sữa nói chung có bề ngoài cân đối và dáng thuôn dài, dẹp hai bên, với vây đuôi chẻ khá lớn. Chúng có thể dài tới 1,7 m, nhưng thông thường chỉ khoảng 1 m. Chúng không có răng và nói chung ăn các loại tảo và động vật không xương sống.

Chúng có mặt ở Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương, có khuynh hướng sống thành bầy xung quanh bờ biển và các đảo có đá ngầm. Các ấu trùng của chúng (cá bột) sống ở biển khoảng 2&ndash;3 tuần, sau đó chúng di cư vào các bãi lầy có đước, sú vẹt, các cửa sông và đôi khi là cả các hồ nước lợ, sau đó trở lại biển để trưởng thành và sinh sản.

Cá bột được vớt từ các cửa sông và nuôi trong các ao nuôi cá, tại đây chúng có thể ăn gần như bất kỳ thức ăn gì và lớn rất nhanh, sau đó được đem bán ở dạng hoặc là cá tươi, cá ướp đá, cá đóng hộp hay cá hun khói.

Loài cá này là biểu tượng quốc gia của Philippines, tại đây nó được gọi là *bangus*. Do cá măng sữa có nhiều xương hơn so với các loại cá thực phẩm khác ở nước này, nên cá măng sữa rút xương hay "bangus không xương" rất phổ biến ở các siêu thị và chợ tại quốc gia này.

## Chú thích

## Tham khảo

* Chanos chanos (TSN162838)  ITIS, truy cập ngày 11 tháng 3 năm 2006.
* Chanidae, FishBase, Ranier Froese và Daniel Pauly chủ biên, phiên bản tháng 5 năm 2006. N.p.: FishBase, 2006.
* Chanos, FishBase, Ranier Froese và Daniel Pauly chủ biên, phiên bản tháng 5 năm 2006. N.p.: FishBase, 2006.
* Chanos chanos, FishBase, Ranier Froese và Daniel Pauly chủ biên, phiên bản tháng 5 năm 2006. N.p.: FishBase, 2006.
* Francisco José Poyato-Ariza, *A revision of the ostariophysan fish family Chanidae, with special reference to the Mesozoic forms* (Verlag Dr. Friedrich Pfeil, 1996)
## Liên kết ngoài
* Mục từ cá măng sữa trong FishBase
* SEAFDEC Thông tin nuôi cá măng sữa
Pentium 4

**Pentium 4** là bộ vi xử lý kiến trúc x86 thế hệ thứ 7 do Intel sản xuất, và là thiết kế CPU hoàn toàn mới đầu tiên của họ kể từ Pentium III năm 1999. Thiết kế mới này được gọi là kiến trúc NetBurst. Không như Pentium II, Pentium III, và các loại Celeron khác nhau, kiến trúc này khác được tạo mới hoàn toàn và thừa kế rất ít từ thiết kế Pentium Pro/P6.

Bộ vi xử lý Pentium 4 đầu tiên, mã hiệu là "Willamette", chạy với tốc độ 1.4 và 1.5 GHz và đã được phát hành vào tháng 11 năm 2000 trên nền Socket 423, và sau đó đã chạy với tốc độ từ 1.5&nbsp;GHz tới 2&nbsp;GHz trên Socket 478. Được ghi nhận cùng với sự ra đời của Pentium 4 là bus FSB (*Front side bus*) nhanh với tốc độ 400 MT/s.  Khi đó, chip AMD Athlon đang chạy với tốc độ 266 MT/s.

Dòng vi xử lý Pentium 4 đã kết thúc vào ngày 27 tháng 7 năm 2006, được thay thể bởi dòng Intel Core 2 - dòng sử dụng nhân "Conroe".

## Thông số các loại CPU Pentium 4

## Tham khảo
Galilea

**Galilea** (tiếng Do Thái: הגליל *ha-Galil*, tiếng Ả Rập: الجليل *al-Jaleel*), là vùng đất thuộc phía bắc Israel. Galilea được biết đến là nơi Jesus lớn lên và truyền đạo. Thông thường nó được chia thành ba khu vực: 
* Galilea Thượng
* Galilea Hạ 
* Galilea Tây

Những thành phố quan trọng của Galilea là Nazareth, Tiberias và Safed. Bên cạnh Nazareth, nơi đặc biệt có nhiều người Ả Rập sinh sống, bao gồm cả người đạo Hồi và đạo Thiên chúa, còn có thành phố quan trọng khác của người Hồi giáo là Umm al-Fahm.  
## Tham khảo
Ruồi trâu (định hướng)

**Ruồi trâu** có thể là một trong các nghĩa sau:

*Ruồi trâu, một loài côn trùng
*Tiểu thuyết *[[Ruồi trâu (tiểu thuyết)|Ruồi trâu]]* của nhà văn Ethel Lilian Voynich
Danh sách người đoạt giải Nobel Văn học

**[[Giải Nobel Văn học]]** (tiếng Thụy Điển: *Nobelpriset i litteratur*) là giải thưởng thường niên do Viện Hàn lâm Thụy Điển trao tặng cho các tác giả có đóng góp tiêu biểu trong lĩnh vực văn học. Đây là một trong năm giải Nobel thành lập theo bản di chúc năm 1895 của Alfred Nobel, được trao nhằm vinh danh những đóng góp tiêu biểu trong các lĩnh vực hóa học, vật lý, văn học, hòa bình, và sinh lý học hoặc y học. Theo di chúc của Nobel, giải thưởng do Quỹ Nobel quản lý và được xét tặng bởi Viện Hàn lâm Thụy Điển. Giải Nobel Văn học đầu tiên được trao cho Sully Prudhomme của Pháp vào năm 1901. Mỗi người đoạt giải nhận một huy chương, một bằng chứng nhận cùng một khoản tiền thưởng (khác nhau tùy theo năm). Năm 1901, Prudhomme nhận được tiền thưởng 150.782 SEK, tương đương với 8.763.633 SEK theo thời giá tháng 12 năm 2020. Mức tiền thưởng cho giải thưởng năm 2023 là 11.000.000 SEK. Lễ trao giải diễn ra ở Stockholm vào ngày 10 tháng 12 hằng năm, đúng vào ngày mất của Nobel.

Đến năm 2025, giải Nobel Văn học đã được trao cho 122 cá nhân. Người trẻ tuổi nhất đoạt giải Nobel Văn học là Rudyard Kipling, chủ nhân giải thưởng năm 1907 ở tuổi 41. Ở tuổi 88, chủ nhân giải Nobel Văn học năm 2007 Doris Lessing là người lớn tuổi nhất được trao tặng giải thưởng này. Giải Nobel Văn học đã có một lần được trao sau khi người đoạt giải qua đời: Erik Axel Karlfeldt vào năm 1931. Khi được chọn nhận giải Nobel vào năm 1958, tác giả người Nga Boris Pasternak bị buộc phải công khai từ chối giải thưởng dưới áp lực từ chính quyền Liên Xô. Năm 1964, Jean-Paul Sartre cho biết rằng ông không muốn nhận giải Nobel Văn học, do ông cũng đã từng từ chối mọi danh hiệu chính thức trong quá khứ. Tuy vậy, ủy ban Nobel không công nhận việc từ chối giải thưởng và vẫn liệt kê họ trong danh sách người đoạt giải.

Đã có 18 phụ nữ được trao giải Nobel Văn học, nhiều hơn bất kỳ giải Nobel nào khác ngoại trừ giải Nobel Hòa bình. Giải thưởng này đã có bốn lần được trao cho hai người (1904, 1917, 1966, 1974). Đã có bảy năm không trao giải Nobel Văn học (1914, 1918, 1935, 1940–1943). Có ba lần giải Nobel Văn học bị tạm hoãn một năm: giải thưởng của các năm 1915, 1949 và 2018 được trao cùng với giải thưởng của năm kế tiếp. Quốc gia đạt nhiều giải Nobel nhất là Pháp với 16 giải thưởng, tiếp theo là Hoa Kỳ và Anh với cùng 13 giải.

## Danh sách

## Thống kê theo ngôn ngữ

## Thống kê theo quốc gia

## Xem thêm
* Danh sách người đoạt giải Nobel (tổng hợp)
* Danh sách người đoạt giải Nobel các lĩnh vực: vật lý, hóa học, sinh lý học hoặc y học, hòa bình, văn học, kinh tế

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Trang web chính thức của Viện Hàn lâm Thụy Điển
* Trang web chính thức của Quỹ Nobel
Bạch Phác

**Bạch Phác** (chữ Hán: 白朴; 1226–1306?) là một nhà thơ, soạn tạp kịch, từ và khúc đời Nguyên, Trung Quốc, người được xem là một trong bốn tác gia tạp kịch nổi tiếng thời bấy giờ (**Nguyên khúc tứ đại gia** gồm: Quan Hán Khanh, Bạch Phác, Mã Trí Viễn và Trịnh Quang Tổ). Bạch Phác là tác giả vở *Chúc Anh Đài tử giá Lương Sơn Bá* về sau được phỏng tác thành một trong những vở cải lương nổi tiếng ở Việt Nam nhưng ít ai biết đến nguyên tác.

## Cuộc đời
Bạch Phác tự **Thái Tố**, hiệu **Lan Cốc**, người Áo Châu (gần Sơn Tây ngày nay). Ông xuất thân trong một gia đình quan lại nhỏ, sống trong thời kỳ quân Mông Cổ tiêu diệt nhà Kim, xã hội tao loạn.

Được Nguyên Hiếu Vấn - một người bạn của cha - yêu mến và dạy dỗ học hành, Bạch Phác từ nhỏ đã thể hiện chí thông minh đĩnh ngộ của mình, đặc biệt trong văn học. Ông không tham gia làm quan triều đình nhưng vẫn rất quan tâm đến thời đại. Sáng tác của ông rất phong phú về thể loại, vừa thể hiện khí chất phóng túng của một nhà Nho tài tử nhưng cũng mang cảm xúc trước sự hưng vong của đất nước.

Tuy là **đại gia Nguyên khúc** nhưng tác phẩm của Bạch Phác lưu truyền đời sau không nhiều. Tại Việt Nam, người đọc biết đến một Quan Hán Khanh với *[[Đậu Nga oan]]*, Vương Thực Phủ với *[[Tây sương ký]]* nhiều hơn mặc dù sử sách Trung Quốc cũng đặc biệt ca tụng những sáng tác Bạch Phác. Tuy nhiên, văn học sử Trung Quốc cũng không nói rõ cuộc đời về sau của ông.

## Tác phẩm
Theo cuốn *Văn học nước ngoài* do Lưu Đức Trung chủ biên (Nhà xuất bản Giáo dục) thì Bạch Phác viết 16 vở tạp kịch, nội dung chủ yếu đề cập đến tình yêu nam nữ; trong đó nổi tiếng hơn cả là *[[Chúc Anh Đài tử giá Lương Sơn Bá]]* nhưng đã thất lạc. Ngoài ra còn có các vở tiêu biểu như *[[Tường đầu mã thượng]]*, *[[Ngô đồng vũ]]*... "Tường đầu mã thượng" kể về mối tình của đôi trai gái Lý Thiên Kim và Bùi Nghiêu Tuấn. Thiên Kim không đợi Nghiêu Tuấn đỗ đạt làm quan, dời đến sống ở vườn nhà Tuấn. Sau bảy năm, bị cha Tuấn phát hiện, hết sức ngăn cấm nhưng đôi tài tử giai nhân vẫn vượt qua mọi thử thách, đoàn viên bên nhau. Còn "Ngô đồng vũ" sử dụng thủ pháp tập trung miêu tả nội tâm nhân vật, miêu tả câu chuyện tình yêu giữa Đường Minh Hoàng Lý Long Cơ và quý phi Dương Ngọc Hoàn...

Ngoài sáng tác tạp kịch, Bạch Phác còn viết nhiều bài từ và tạp khúc. Tiêu biểu có *[[Kim Lăng Phượng hoàng đài điếu vọng]]* (trong tập *[[Thiên lại tập]]*) mà người đời sau cho rằng rất có thể lấy cảm hứng từ *[[Đăng kim lăng phượng hoàng đài]]* của Lý Bạch. Về tản khúc, sáng tác của Bạch Phác mang phong cách của *phái hào phóng* đời Tống, lời lẽ hết sức trang nhã, vịnh tình, tả cảnh đều uyển chuyển. *[[Kim phượng thoa phân]]* là một tản khúc miêu tả nỗi lòng khuê oán được xem như là một tác phẩm tiêu biểu của ông thời kỳ này. Rất tiếc tại Việt Nam chưa thấy bản dịch các thể loại từ và tạp khúc của Bạch Phác.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Vườn quốc gia Nairobi

**Vườn quốc gia Nairobi** là một vườn quốc gia ở Kenya, được thành lập năm 1946. Đây là vườn quốc gia đầu tiên của Kenya. Nó nằm cách trung tâm Nairobi, thủ đô của Kenya, khoảng 7 kilômét (4&nbsp;mi) về phía nam, với một hàng rào điện chia cách giữa vùng hoang dã và vùng đô thị. Từ vườn, có thể thấy những tòa nhà cao tầng tại Nairobi. Việc đô thị và môi trường hoang dã ở gần nhau như vậy đã gây ra những va chạm giữa động vật và người dân địa phương, đồng thời ảnh hưởng đến đường di trú của động vật.

Tuy tọa lạc tại vị trí gần nền văn minh, và có diện tích khá nhỏ so với nhưng vườn quốc gia châu Phi khác, vườn quốc gia Nairobi vẫn có hệ sinh thái lớn và đa dạng. Động vật ăn cỏ di trú tập trung tại đây vào mùa khô, và đây cũng là một trong số các khu bảo tồn tê giác thành công nhất Kenya.
## Tham khảo