Thập niên 1320

**Thập niên 1320** là thập niên diễn ra từ năm 1320 đến 1329.

## Chính trị và chiến tranh

### Chiến tranh

* Tháng 9 năm 1320, lực lượng Byzantine dưới sự chỉ huy của Andronikos Asen đánh bại quân đội của Công quốc Achaea ở Saint George, giành được quyền kiểm soát Arcadia .
* Cuối năm 1320, dòng Hiệp sĩ Cứu tế vừa đánh bại quân Ottoman ở tiểu quốc Menteshe (trên đảo Rhodes)
* Tháng 2 năm 1321, Hiệp sĩ Teuton khởi động lại chiến tranh với Ba Lan, sau khi họ từ chối đề xuất trả lại vùng ven biển Gdańsk Pomerania cho Ba Lan
* Tháng 7 năm 1322, quân đội của Tòa Thượng phụ Aquileia bán độc lập bị đánh bại trong một trận chiến tại Bassignana chống lại Công quốc Milan
* Tháng 9 năm 1322, liên minh các quý tộc Croatia (với sự hỗ trợ của Vua Charles I của Hungary ) đánh bại Mladen II Šubić, người cai trị ( ban ) Bosnia ở Bliska
* Tháng 6 năm 1323, lực lượng Aragon dưới sự chỉ huy của Hoàng tử Alfonso IV bắt đầu cuộc vây hãm thành Villa di Chiesa của Cộng hòa Pisa
* Tháng 8 năm 1324, bị đánh bại trong trận chiến tại Vaprio d'Agogna ở Piedmont trong nỗ lực giành lại Milan từ gia tộc Visconti, Thượng phụ Aquilea từ bỏ các cuộc thập tự chinh tiếp theo
* Tháng 8 năm 1325, Guigues VIII, người cai trị địa phương ( *dauphin* ) của Vienne , đánh bại quân đội Savoyard tại Saint-Jean-le-Vieux 
* Tháng 11 năm 1325, tại trận Zappolino ở miền bắc Ý, lực lượng Ghibelline gồm 7.000 người được Đế chế La Mã Thần thánh hậu thuẫn đã đánh bại đội quân Guelph mạnh hơn nhiều (32.000 người) do Giáo hoàng John XXII cử đến gần Bologna 
* Tháng 2 năm 1326, cuộc tấn công vào Brandenburg bắt đầu khi lực lượng Ba Lan-Lithuania do Vua Wladyslaw I của Ba Lan và của Đại công quốc Lithuania dưới thời Gediminas dẫn đầu , tấn công các vùng lãnh thổ của Bá quốc Brandenburg (trong Đế chế La Mã Thần thánh ), với sự chấp thuận của Giáo hoàng John XXII . Władysław coi Neumark (Đông Brandenburg ) là lãnh thổ của Ba Lan
* Tháng 4 năm 1326, lực lượng Ottoman (khoảng 10.000 người) do Sultan Orhan I chỉ huy chiếm được thành phố Bursa của Byzantine . Orhan biến Bursa thành thủ đô chính thức đầu tiên của Ottoman
* Tháng 8 năm 1328, Quân đội Pháp ngăn chặn cuộc nổi dậy của nông dân Flemish ở trận Cassel
* Tháng 2 năm 1329,  Amda Seyon I , Hoàng đế Ethiopia , bắt đầu các chiến dịch của mình ở các tỉnh Hồi giáo phía nam

### Xung đột

* Tháng 10 năm 1320, sau khi trở thành người cai trị duy nhất ở Byzantine, Hoàng đế Andronikos II Palaiologos đã bị cháu trai Andronikos chống lại để giành ngôi
* Tháng 5 năm 1321, chiến tranh kế vị công quốc Rugen kết thúc, khi công tước Otto I của Pomerania , Vartislav IV của Pomerania-Wolgast và Barnim III của Pomerania-Stettin đạt được thỏa thuận thừa kế chung với Vitslav III của Rügen .
* Tháng 12 năm 1321, bắt đầu cuộc nổi dậy của các nam tước Anh chống lại Edward II do Thomas xứ Lancaster (anh họ của ông), Nam tước Badlesmere và Roger Mortimer đứng đầu
* Tháng 8 năm 1323, Thụy Điển ký hiệp ước hòa bình Nöteborg với Cộng hòa Novgorod , lần đầu tiên điều chỉnh biên giới (ngày nay được gọi là Phần Lan ). Hiệp ước được đàm phán với sự giúp đỡ của Liên minh Hanseatic nhằm chấm dứt cuộc xung đột về quyền kiểm soát Vịnh Phần Lan trong Chiến tranh Thụy Điển-Novgorod 
* Tháng 10 năm 1323, cuộc xung đột Saint-Sardos giữa Anh và Pháp bắt đầu
* Tháng 11 năm 1323, cuộc khởi nghĩa Flanders diễn ra để chống lại áp bức thuế quá mức của Louis I, Bá tước Flanders
* Tháng 8 năm 1324, "Bốn vị lãnh chúa", gồm Vua John của Bohemia ("Người mù"), chú của ông là Tổng giám mục Baldwin của Trier , Bá tước Edward I xứ Bar và công tước Frederick IV của Lorraine gặp nhau tại Remich (nay thuộc Luxembourg ) và lên kế hoạch phối hợp bao vây thành phố Metz (nay thuộc Pháp).

### Thuộc địa hóa

### Các sự kiện chính trị nổi bật

#### Năm 1320

* Tháng 1, Công tước Władysław I Łokietek ("Ladislaus the Short") lên ngôi vua của Ba Lan thống nhất tại nhà thờ hoàng gia trên đồi Wawel ở Kraków. Kế vị là Casimir III
* Tháng 3, Nguyên Nhân Tông băng hà. Kế vị là Nguyên Thái Định Đế
* Tháng 6, bắt đầu cuộc Thập tự chinh của những người chăn cừu ở Avignon
* Tháng 7, Mubarak Shah bị ám sát ở Delhi, kế vị là Khusrau Khan. Nhưng đến tháng 9 cùng năm, Khusrau Khan lại bị thống đốc Ghiyath al-Din Tughluq ám sát rồi cướp ngôi

#### Năm 1321

* Tháng 4, Hội đồng chính phủ Thụy Điển ra sắc lệnh khiển trách Ingeborg (nhiếp chính của vua Magnus VII) vì bà tự ý giao quyền cho người nước ngoài (cụ thể là người Đức) quản lý mà không hỏi ý kiến hội đồng
* Tháng 5, chiến dịch của người Hồi giáo bắt đầu chống lại các khu định cư của Giáo hội Chính thống Coptic theo đạo Cơ đốc ở Ai Cập. Hơn 60 nhà thờ và tu viện bị đốt cháy.
* Tháng 6, kết thúc nội chiến ông - cháu ở Byzantine với việc chia lãnh thổ đế quốc Byzantine thành hai. Andronikos III được công nhận là đồng hoàng đế và nhận được Thrace và Macedonia, Adrianople trở thành thủ đô mới
* Tháng 10, vua Stefan II qua đời ở Serbia. Con trai là Stefan Konstantin tuyên bố lên ngôi, nhưng anh trai cùng cha khác mẹ của Konstantin, Stefan Dečanski, bắt đầu một cuộc nội chiến và kế vị ông.
* Tháng 11, Thomas Aquinas được Giáo hội phong thánh
* Cuối năm, Tiểu quốc Teke thuộc Anatolia , một tiểu quốc biên giới, được thành lập bởi người Thổ Oghuz sau sự suy tàn của Hồi quốc Rum .

#### Năm 1322

* Tháng 1, Charles IV "Đẹp trai" lên ngôi vua Pháp sau khi Philippe V băng hà tại Tu viện Longchamp, gần Paris. Kế vị là Philippe VI
* Giữa tháng 1, sau khi đánh bại vua Stefan Konstantin, Stefan Uroš III Dečanski lên ngôi vua Serbia. Kế vị tiếp theo là Stefan IV Dusan
* Tháng 4, cuộc nổi loạn của các Nam tước Anh bị triều đình London dập tắt hoàn toàn, ba thủ lĩnh nổi dậy bị vua Anh ra lệnh xử tử
* Tháng 4,  Albert IV trở thành Công tước xứ Saxe-Lauenburg mới của Đức sau khi cha ông, John II, qua đời. Kế vị tiếp theo là John III
* Cuối tháng 4, Tarabya I trở thành người cai trị mới của Vương quốc Sagaing thuộc Miến Điện sau khi vua Saw Yun băng hà 
* Tháng 6, Galeazzo I Visconti trở thành lãnh chúa mới của Milan sau khi cha ông, Matteo I Visconti, qua đời. Kế vị là Azzone
* Từ tháng 8, bất chấp việc Giáo hoàng ra sắc lệnh đàn áp dòng tu Fraticelli (Dòng Phanxicô Tâm linh) ở Ý, nhưng các vua ở Ý không chấp hành
* Tháng 9, Louis I Dampierre trở thành Bá tước xứ Flanders và Nevers (thuộc Hà Lan) sau khi ông nội và cha mất. Kế nhiệm là Louis II
* Tháng 11, Dmitry của Tvers lên ngôi công vương Vladimir. Kế nhiệm là Aleksandr I

#### Năm 1323

* Cuối tháng 1, công tước Gediminas viết một loạt thư đến các tuyển hầu người Đức để nhờ họ mời những người Do Thái và người Đức vào định cư ở thành thị Vilnius (Lithuana)
* Tháng 3, cuộc nổi loạn của Bá tước Carlisle bị vua Anh đập tan. Andrew (bá tước Carlisle) bị xử tử, vùng đất bá tước về sau được trao cho James I (năm 1622)
* Đầu tháng 3, với việc ký hiệp ước Paris, Louis I (bá tước xứ Flanders) từ bỏ vùng Zeeland, công nhận Willem "người tốt bụng" làm bá tước của Avesnes , Holland và Zeeland là một tiểu quốc trong Đế chế La Mã Thần thánh 
* Tháng 4, Hugh II tự xưng là Vua của Arborea (trên đảo Sardinia của Ý , với thủ đô là Oristano) , trở thành chư hầu của Vua James II của Aragon thuộc Tây Ban Nha, đồng thời và bắt đầu một cuộc chiến trên đất Ý chống lại Cộng hòa Pisa. 
* Tháng 5, Henry II của Đức, Lãnh chúa xứ Mecklenburg , ký hiệp ước hòa bình với Vua Christopher II của Đan Mạch, xác nhận việc ông chinh phục Lãnh địa Rostock .
* Cuối tháng 5, Vua Edward II của Anh ký hiệp ước đình chiến 13 năm với Scotland tại York . Mặc dù có hiệp ước đình chiến, Edward vẫn từ chối chấp nhận Robert the Bruce là người cai trị một vương quốc Scotland độc lập
* Đầu tháng 9, Hoàng đế Nguyên Anh Tông bị ám sát bởi âm mưu của người cháu họ là Dã Tôn Thiết Mộc Nhi. Dã Tôn lên ngôi, hiệu Nguyên Thái Định Đế
* Cuối tháng 9, Saw Zein trở thành vị vua mới của vương quốc Hanthawaddy (hay Martaban) sau khi anh trai ông, Saw O qua đời. Kế nhiệm lần lượt là Zein Pun (1 tuần)

#### Năm 1324

* Tháng 6, lấy cớ vua Anh không thần phục và không hài lòng với kết quả hòa đàm vụ Saint-Sardos, Charles IV (vua Pháp) đã lập tức tịch thu công quốc Aquitaine và chuẩn bị chiến tranh với Anh
* Tháng 7, để chống lại Giáo hoàng, Ludwig IV đã đưa cựu thù Frederick làm đồng hoàng đế La Mã thần thánh
* Giữa tháng 7, Mansa Musa thực hiện chuyến hành hương dài ngày đến Ai Cập, cùng theo ông là một đoàn tùy tùng lớn gồm những người hành hương Hồi giáo, một lượng vàng khổng lồ
* Tháng 8, Hội đồng chính phủ Đan Mạch đã lập đồng thời vua Christoffer II và con trai Erik Christoffersen cùng cai trị vương quốc Đan Mạch. Người kế nhiệm tiếp theo là Valdemar III
* Tháng 9,  Jaime III của Majorca ("Người bất hạnh") trở thành vị vua mới của Majorca , một quần đảo ở Địa Trung Hải ngoài khơi bờ biển Tây Ban Nha. Kế nhiệm là Peter
* Tháng 10, kế hoạch của Hoàng đế Go-Daigo nhằm lật đổ chế độ Mạc phủ Kamakura bị thất bại

#### Năm 1325

* Tháng 1, Afonso IV "Dũng cảm" trở thành vua mới của Bồ Đào Nha sau khi cha là Dinis mất. Kế vị ông là Peter I "quan chưởng"
* Tháng 2, Sultan Ghiyath al-Din Tughluq bị ám sát tại Kara-Manikpur . Con trai ông là Muhammad II bin Tughluq (Juna Khan) kế vị làm người cai trị Vương quốc Hồi giáo Delhi. Kế vị Muhammad II là Firuz III Shah
* Đầu năm 1325, Tenochtitlan , tiền thân của Thành phố Mexico , được người Mexica thành lập trên một hòn đảo ở Hồ Texcoco .
* Tháng 3, hiệp định đình chiến được ký kết giữa Pháp và Anh (qua trung gian của hoàng hậu Isabelle), chấm dứt xung đột Saint-Sardos
* Tháng 5, Văn kiện phân định ranh giới Istria , xác định ranh giới các vùng lãnh thổ tranh chấp của Ý ở bán đảo Istria thuộc biển Adriatic (nay là Cộng hòa Croatia ), và khẳng định thỏa thuận giữa các quốc gia độc lập Aquileia , Gorizia và Cộng hòa Venice của Ý 
* Tháng 6, Ibn Battuta thực hiện chuyến hành hương đến Mecca. Hành trình dài khoảng 113.000 km, qua nhiều quốc gia ở châu Á và châu Phi
* Tháng 7, Sultan Ismail I bị ám sát tại cung điện Alhambra sau 9 năm trị vì. Ismail được kế vị bởi con trai 10 tuổi của ông là Muhammad IV , người trở thành người cai trị mới của Tiểu vương quốc Granada . 
* Tháng 8, Quốc hội Tây Ban Nha tuyên bố Alfonso XI "người báo thù" sẽ nắm giữ toàn bộ quyền lực với tư cách là Vua của Castile. Kế nhiệm là Peter. 
* Tháng 10, Edward II triệu tập đại diện của ba đẳng cấp đến Westminster để tham dự phiên họp của Nghị viện Anh, để thảo luân lý do Isabelle không trở về Anh

#### Năm 1326

* Tháng 2, Frederick trở thành Công tước duy nhất của Áo sau khi em trai ông là Leopold mất. Kế nhiệm là Albert II và Otto
* Tháng 6, Nghị viện bỏ phiếu phế truất Christoffer II, đưa công tước Schleswig là Valdemar III lên ngôi vua Đan Mạch mới, Gerhard IV của Holstein làm nhiếp chính. Christoffer II sẽ trở lại ngôi sau 3 năm nữa
* Tháng 9, Dmitry, Đại công tước Tver , bị xử tử vì tội giết Đại công tước Yuri của Moscow tại Sarai theo lệnh của Khan Kim Trướng
* Cuối năm, Isabella của Pháp và những người ủng hộ bà đã đổ quân vào Anh, mục đích lật đổ phu quân Edward II để đưa con trai Edward lên làm vua Anh mới
* Khoảng cuối năm, Trần Minh Tông cấm quân sĩ vẽ mình, từ đó cả nước bỏ thói vẽ mình.

#### Năm 1327

* Tháng 1, sau khi Edward II bị buộc thoái vị, Isabelle đưa con trai lên ngôi với hiệu Edward III. Kế nhiệm là cháu trai Richard II
* Tháng 5, Ludwig IV được phong làm vua của Ý sau khi Henirich VII qua đời. Kế vị ông là Karl IV
* Tháng 10, Giáo hoàng John XXII lên án luận thuyết *[[Defensor pacis]]* ( *Người bảo vệ hòa bình* ) năm 1324 của Marsilius xứ Padua

#### Năm 1328

* Tháng 5, theo Hiệp ước Edinburgh–Northampton, Anh công nhận Scotland là một quốc gia độc lập, sau Chiến tranh giành độc lập của Scotland .
* Giữa tháng 5, giáo hoàng đối lập Nicholas V được giám mục Venice tấn phong ở Vương cung thánh đường Thánh Phêrô ở Rome 
* Cuối tháng 5, Philippe VI lên ngôi, lập nhà Valois. Kế nhiệm là Jean II

#### Năm 1329

* Tháng 3, Giáo hoàng Gioan XXII lên án một số giáo lý của Meister Eckhart là dị giáo.
* Tháng 6, David II lên ngôi vua Scotland mới. Kế vị là Robert II
* Cuối năm, Aimone xứ Savoy trở thành Bá tước xứ Savoy .

## Thiên tai

## Hiệp hội/Liên minh

* Tháng 6 năm 1320, Ismail I (sultan Tiểu vương quốc Granada) ký kết hiệp ước Baena với vua Castilla nhằm chống lại việc hai nước Aragon, Castilla sẽ liên minh cùng thập tự chinh chống lại Granada
* Tháng 6 năm 1324, Đế quốc Byzantine, do đặc phái viên ngoại giao Stephen Syropoulos đại diện, ký hiệp ước với Cộng hòa Venice
* Tháng 3 năm 1326, một hiệp ước hòa bình được ký kết giữa các thương gia Venice tại Ragusa và Vua Stefan Dečanski của Serbia tại Dagnum (nay thuộc Armenia)
* Tháng 6 năm 1326, Hiệp ước Novgorod đã chấm dứt hàng thập kỷ xung đột biên giới giữa Na Uy và Novgorod ở vùng cực bắc Finnmark .
* Tháng 2 năm 1327, Charles I của Hungary và Vua John của Bohemia ký một thỏa thuận liên minh tại Nagyszombat ở Bohemia (nay là Trnava ở Cộng hòa Slovakia), để tiến hành chống lại nhà Habsburg Áo đang chiếm đóng Pressburg (nay là Bratislava, thủ đô của Slovakia)

## Công nghệ

* Năm 1320, Xưởng đóng tàu Venetian Arsenal , nơi chuyên sửa chữa tàu chiến, được xây dựng lại và được gọi là *[[Arsenale Nuovo]]* 

## Khoa học

* Năm 1320, Henri de Mondeville , bác sĩ phẫu thuật và nội khoa người Pháp, đã viết cuốn *[[La Chirurgie]]* , cuốn sách giáo khoa đầu tiên về phẫu thuật
* Năm 1327, Richard of Wallingford , một giáo sĩ và tu viện trưởng người Anh , đã mô tả việc chế tạo một chiếc đồng hồ thiên văn trong *tác phẩm [[Tractatus Horologii Astronomici]]* của ông .
**

## Kinh tế

* Năm 1327, kênh đào Đại Vận Hà hoàn thành
* Năm 1328, Augustiner-Bräu lần đầu tiên được ghi nhận là nhà máy bia của một tu viện dòng Augustinô ở Munich 
* Năm 1329, Wiesbaden được Hoàng đế La Mã Thần thánh Louis IV ban cho quyền đúc tiền .
**

## Văn hóa đại chúng

### Văn học và nghệ thuật

* Tháng 9 năm 1321, nhà văn người Ý Dante Alighieri , nổi tiếng với *tác phẩm [[Thần khúc|Địa ngục]]* , qua đời vì bệnh sốt rét tại Ravenna sau khi thực hiện một nhiệm vụ ngoại giao tại Cộng hòa Venice
* Cuối năm 1321, bộ sử thi Ethiopia là *[[Kebra Nagast]]* ("Vinh quang của các vị vua") được dịch từ tiếng Ả Rập sang tiếng Ge'ez
* Tháng 5 năm 1324, Hội đồng thi thơ Consistori del Gay Saber của Pháp tổ chức cuộc thi thường niên đầu tiên để tìm ra nhà thơ xuất sắc nhất Vương quốc Pháp. Arnaut Vidal de Castelnou d'Ari giành giải nhất, giải thưởng *[[violeta d'aur]]* . 
* Cuối năm 1324, Marsilius xứ Padua viết *[[Defensor pacis]]* ("Người bảo vệ hòa bình"), một luận thuyết thần học phản đối quyền lực của giáo sĩ và ủng hộ một nhà nước thế tục.
* Tháng 4 năm 1327, Francesco Petrarca , học giả và nhà thơ người Ý, nhìn thấy một người phụ nữ mà ông đặt tên là Laura (có thể là Laura de Noves ) trong nhà thờ Sainte-Claire d' Avignon , điều này đã khơi dậy trong ông một niềm đam mê mãnh liệt. Ông viết một loạt các bài thơ sonnet và các bài thơ khác bằng tiếng Ý dành tặng cho bà, được tập hợp lại thành *[[Il Canzoniere]]* , một tác phẩm có ảnh hưởng lớn đến văn hóa thời Phục Hưng 

### Thể thao

### Âm nhạc

### Kiến trúc

* Giữa năm 1321, tu viện Gračanica được thành lập bởi Vua Stefan Milutin , biệt danh "Vua Thánh", trên tàn tích của một vương cung thánh đường từ thế kỷ thứ 6, nằm ở Kosovo .
* Cuối năm 1321, tu viện Spitakavor , gần thị trấn Yeghegnadzor của Armenia , đã hoàn thành.
* Năm 1329, Công trình xây dựng Vương cung thánh đường Đức Mẹ Lên Trời và Thánh Anđrê ở Frombork , Ba Lan đã bắt đầu .

### Thời trang

### Khác

* Tháng 5 năm 1321, xuất hiện âm mưu của những người mắc bệnh phong năm 1321 ở Pháp, nhằm mục đích trục xuất người Do Thái ra khỏi đất Pháp
* Cuối năm 1321, Đại học Florence được thành lập bởi Cộng hòa Florence .
* Tháng 1 năm 1326, việc thành lập trường Oriel College (hay King's College), trường đại học lâu đời thứ năm (vẫn còn tồn tại) của Đại học Oxford , được xác nhận bằng sắc lệnh hoàng gia
* Cuối năm 1326, Clare College , trường đại học lâu đời thứ hai (vẫn còn tồn tại) của Đại học Cambridge , được thành lập.

### Tiểu thuyết và phim

## Nhân vật

### Lãnh tụ thế giới

## Tham khảo