Ceratopsia

**Ceratopsia** hay **Ceratopia** ( hoặc ; tiếng Hy Lạp: "mặt sừng", giác long) là một nhóm các khủng long ăn cỏ phát triển tại nơi hiện nay là Bắc Mỹ, châu Âu và châu Á vào kỷ Creta, mặc dù một số loài cổ hơn sống vào kỷ Jura. Ceratopsia cổ nhất được biết đến, *[[Yinlong downsi]]*, sống từ 161.2 đến 155.7 triệu năm trước. Ceratopsia có kích thước dao động từ 1 mét (3&nbsp;ft) và 23 kilogram (50&nbsp;lb) đến hơn 9 mét (30&nbsp;ft) và 5,400&nbsp;kg (12,000&nbsp;lb).
## Phân loại

Ceratopsia được đặt tên bởi Othniel Charles Marsh năm 1890 bao gồm các loài khủng long có các đặc điểm, bao gồm sừng, một xương mỏ, hai chân răng, đốt sống cổ hợp nhất, và một xương mu hướng về phía trước. Marsh cho rằng chúng đủ khác biệt để tạo ra một phân bộ trong bộ Ornithischia. Tên Ceratopsia xuất phát từ tiếng Hy Lạp *κερας*/*keras* nghĩa là 'sừng' và *οψις*/*opsis* nghĩa là 'mặt'. Vào đầu thập kỷ 1960, *Ceratopsia* được cho là một lỗi sai và tên đúng phải là *Ceratopia*. Tuy nhiên, tên đúng này lại ít được dùng trong nghiên cứu khoa học.

Danh sách các chi theo phân loại của Thomas R. Holtz, Jr. năm 2010.

* **Ceratopsia**
***[[Albalophosaurus]]* - (Nhật Bản)
** *[[Micropachycephalosaurus]]* - (Sơn Đông, miền đông Trung Quốc)
** *[[Stenopelix]]* - (Đức)
** *[[Yinlong]]* - (Tân Cương, Trung Quốc)
** **Họ [[Chaoyangsauridae]]**
*** *[[Chaoyangsaurus]]* - (Liêu Ninh, Trung Quốc)
*** *[[Xuanhuaceratops]]* - (Hà Bắc, Trung Quốc)
** **Họ [[Psittacosauridae]]**
*** *[[Hongshanosaurus]]* - (Liêu Ninh, Trung Quốc)
*** *[[Psittacosaurus]]* - (Trung Quốc & Mông Cổ)
****Neoceratopsia**
*** *[[Archaeoceratops]]* - (Cam Túc, Trung Quốc)
*** *[[Auroraceratops]]* - (Cam Túc, Trung Quốc)
*** *[[Helioceratops]]* - (Cát Lâm, Trung Quốc)
*** *[[Koreaceratops]]* - (Hàn Quốc)
*** *[[Kulceratops]]* - (Uzbekistan)
*** *[[Liaoceratops]]* - (Liêu Ninh, Trung Quốc)
*** *[[Microceratus]]* - (Mông Cổ)
*** *[[Yamaceratops]]* - (Mông Cổ)
*** **Họ [[Leptoceratopsidae]]**
**** *[[Asiaceratops]]* - (Trung Quốc, Mông Cổ, Uzbekistan)
**** *[[Cerasinops]]* - (Montana, Mỹ)
**** *[[Gryphoceratops]]* - (Alberta, Canada)
**** *[[Leptoceratops]]* - (Alberta, Canada & Wyoming, Mỹ)
**** *[[Montanoceratops]]* - (Montana, Mỹ)
**** *[[Prenoceratops]]* - (Montana, Mỹ)
**** *[[Udanoceratops]]* - (Mông Cổ)
**** *[[Unescoceratops]]* - (Alberta, Canada)
**** *[[Zhuchengceratops]]* - (Chư Thành, Trung Quốc)
*** **Họ [[Bagaceratopidae]]**
**** *[[Ajkaceratops]]* - (Hungary)
**** *[[Bagaceratops]]* - (Mông Cổ)
**** *[[Bainoceratops]]* - (Mông Cổ)
**** *[[Gobiceratops]]* - (Mông Cổ)
**** *[[Lamaceratops]]* - (Mông Cổ)
**** *[[Magnirostris]]* - (Nội Mông, Trung Quốc)
*** **Họ [[Protoceratopsidae]]**
**** *[[Graciliceratops]]* - (Mông Cổ)
**** *[[Protoceratops]]* - (Mông Cổ)
*** **Siêu họ Ceratopsoidea**
**** *[[Turanoceratops]]* - (Kazakhstan)
**** *[[Zuniceratops]]* - (New Mexico, Mỹ)
**** **Họ [[Ceratopsidae]]**

## Phát sinh loài
;Cây phát sinh loài theo Xu/Makovicky/Chinnery:

Xu Xing (徐星, Từ Tinh) từ Viện Cổ sinh vật học động vật có xương sống và cổ nhân loại học (IVPP) tại Bắc Kinh, cùng Peter Makovicky, trước đây làm việc tại Bảo tàng lịch sử tự nhiên Mỹ (AMNH) ở thành phố New York và các cộng tác viên, đã công bố một phân tích miêu tả nhánh vào năm 2002 miêu tả chi *Liaoceratops*. Phân tích này là tương tự như phân tích mà Makovicky công bố năm 2001. Makovicky, hiện nay làm việc cho Bảo tàng lịch sử tự nhiên Field ở Chicago, cũng gộp phân tích này trong luận án tiến sĩ của ông năm 2002. Xu và các đồng nghiệp khác bổ sung thêm chi *Yinlong* vào phân tích này năm 2006.

Brenda Chinnery, trước đây làm việc cho Bảo tàng Rockies tại Bozeman, Montana, đã độc lập miêu tả *Prenoceratops* năm 2005 và công bố một phát sinh loài mới. Năm 2006, Makovicky và Mark Norell của AMNH đã hợp nhất phân tích của Chinnery vào phân tích của họ và cũng bổ sung *Yamaceratops*, mặc dù họ đã không thể gộp *Yinlong*. Biểu đồ trình bày dưới đây là tổ hợp công trình gần đây nhất của Xu, Makovicky và các cộng tác viên.

;Cây phát sinh loài theo You/Dodson:

You Hailu từ Viện Khoa học Địa chất Trung Quốc tại Bắc Kinh, từng là đồng tác giả với Xu và Makovicky năm 2002, nhưng trong năm 2003 đã cùng Peter Dodson từ Đại học Pennsylvania công bố một phân tích riêng rẽ. Hai người đã trình bày phân tích này một lần nữa vào năm 2004. Năm 2005, You và ba người khác, gồm cả Dodson, đã công bố chi *Auroraceratops* và chèn chi khủng long mới này vào cây phát sinh loài của họ.

## Ghi chú

## Liên kết ngoài
* http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00066/64400.htm
* https://archive.today/20121225090339/www.dinoweb.narod.ru/Ceratopsia.htm