open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Janissary

Lực lượng **Cấm vệ quân Janissary** (tiếng Thổ Ottoman **يڭيچرى** *yeniçeri* nghĩa là "tân binh", , , , , , , , ) là những đơn vị Bộ binh pháo thủ đã trở thành quân Ngự lâm và vệ sĩ của các Sultan của Đế quốc Ottoman. Lực lượng này được thành lập bởi Sultan Murad I từ các thiếu niên Ki-tô giáo được tuyển mộ từ các nước bị chinh phạt trong thế kỷ 14 qua hệ thống devşirme và bị Sultan Mahmud II giải tán vào năm 1826 trong biến cố *[[Vaka-i Hayriye]]*. Janissary trở thành đội quân thường trực đầu tiên trong khu vực sau thời kỳ của các Binh đoàn Lê dương La Mã.

Giống như lực lượng Cận vệ của Hoàng đế La Mã (*Praetoriani*) cổ đại, Janissary đã trở thành một lực lượng chính trị trong Đế quốc Thổ Ottoman.

## Chú thích
Đặng (nước)

**Đặng** () là một nước chư hầu của nhà Thương và nhà Chu vào thời Xuân Thu (khoảng 1200 – 475 TCN) do gia tộc Mạn (曼) cai trị. Các nguồn sử liệu có mâu thuẫn về việc nước Đặng nằm ở Đặng Châu (鄧州/邓州), Hà Nam hay Tương Phàn (襄樊), Hồ Bắc.

Vua nhà Thương là Vũ Đinh (武丁) (trị vì 1250–1192 TCN) đã trao đất đai **nước Đặng** cho em trai là Tử Mãn (子曼) để truyền đời trị vì. Dưới thời trị vì của Ngô Ly (吾离), Đặng từng có một thời gian trở nên giàu có và hùng mạnh song ảnh hưởng của nó đã suy giảm cùng với sự nổi lên của các nước bá chủ thời vào Xuân Thu.

Năm 688 TCN, Sở Văn Vương đã băng qua đất Đặng để đánh nước Thân. Mặc dù Đặng là đất gốc của Đặng Mạn (邓曼), một trong những người vợ của phụ thân Văn Vương, tức Sở Vũ Vương (楚武王) song nó lại nằm trên biên giới Sở và việc diệt nước này sẽ tạo thuận lợi cho việc mở mang bờ cõi của Sở. Ba vị quan của Đặng là Chuy Sanh (騅甥/骓甥), Đam Sanh (聃甥) và Dưỡng Sanh (養甥/养甥) đã thúc vua Đặng giết chết Văn Vương tuy nhiên, Đặng hầu đã không nghe theo. Sở Văn Vương đã qua Đặng và đánh Thân. Trên đường trở về, Sở Văn Vương đã diệt luôn Đặng. Với việc thôn tính Đặng và Thân, Sở đã mở rộng lãnh thổ đến bồn địa Nam Dương.

Năm 678 TCN, Sở Văn Vương đã diệt nước Đặng. Sau đó, họ Đặng (鄧/邓) vẫn tồn tại cho đến nay.

## Tham khảo
Ba Quốc

**Ba Quốc** có thể là:

* Nước Ba, một quốc gia cổ thời Xuân Thu-Chiến Quốc
* Bí danh của Đặng Trần Đức, một thiếu tướng tình báo của Quân đội Nhân dân Việt Nam
Đông Quắc

**Đông Quắc** () là một nước chư hầu quan trọng và thời kỳ đầu Tây Chu (1046-770 TCN).

Sau khi Chu Vũ Vương tiêu diệt nhà Thương vào năm 1046 TCN, hai người đệ cùng mẹ của phụ thân ông, tức Chu Văn Vương, được cấp đất đai. Một người được ban cho nước Tây Quắc tại Ung Địa và Quắc Trọng (虢仲) được ban nước **Đông Quắc** tại Chế Địa (nay là Tích Dương, Hà Nam). Hai nước này tạo thành một hàng rào bảo vệ cả hai mặt lãnh thổ của thiên tử nhà Chu.

Nước Đông Quắc hầu như không còn tồn tại vào thời Xuân Thu (770-475 TCN). Nước này đã bị nước Trịnh diệt vào năm 767 TCN.

## Danh sách quân chủ
* Đông Quắc thúc (東虢叔) tức Quắc trọng 虢仲
* Quắc Huệ thúc (虢惠叔) Đại Lâm 大林
* Quắc thúc Lữ (虢叔旅) Lữ 旅

## Xem thêm
* Tây Quắc
* Tiểu Quắc

## Tham khảo
Cá trê vàng

**Cá trê vàng** (danh pháp hai phần: ***Clarias macrocephalus***) là một loài cá da trơn thuộc họ Cá trê. Đây là loài bản địa Đông Nam Á. Tại nhiều quốc gia Đông Nam Á, nó là loài cá nuôi làm thực phẩm.

Cá trê vàng ăn các loài côn trùng thủy sinh, tôm non và cá nhỏ hơn. Tuy nhiên, nó có thể ăn cám, thức ăn thừa, thức ăn nuôi cá. Nó là con mồi trong các cuộc đi săn của các loài *[[Achlya]]*, *[[Aphanomyces]]* và *[[Pythium]]*.

Cá trê vàng thích vùng sống ở vùng đáy và có thể sống trong nước hơi đen và nước trong. Cá trê vàng phân bố ở vùng khí hậu nhiệt đới khác nhau, trong 34 ° N - 4 ° vĩ độ N. Như vậy, Cá trê vàng được tìm thấy ở các nước nhiệt đới châu Á như Thái Lan, Việt Nam, Trung Quốc, Malaysia, Guam và Philippines. Cá trê vàng thích sống ở đầm lầy, kênh mương, đồng lúa, hồ tù đọng và các con sông. Nếu nước bốc hơi trong mùa khô, cá có thể nằm chôn trong một thời gian dài. Có phải là một nhu cầu di dời, cá có thể di chuyển ra khỏi nước bằng cách sử dụng các vây mở rộng.
## Chú thích

## Tham khảo
* 
*
Kịch (chim)

**Kịch** (danh pháp hai phần:*Gallinula chloropus*) là một loài chim thuộc họ Gà nước. Loài được không được tìm thấy trong các vùng cực, hoặc những khu rừng mưa nhiệt đới. Nhưng ở những nơi khác kịch có thể là loài gà nước thường thấy nhất đối với hầu hết mọi người, ngoại trừ sâm cầm hoặc *[[Fulica americana]]* ở một số vùng. 
## Đặc điểm
Nó sống xung quanh đầm lầy, ao, kênh, rạch và các vùng đất ngập nước nhiều cây cối khác. Chúng có đầu và cổ đen chuyển thành xám chì thẫm ở ngực, hai bên sườn và lưng. Phần mặt lưng còn lại nâu thẫm, vai và các lông kề bên xám phớt vàng lục mút đuôi đen nhạt. Lông bao cánh sơ cấp, lông cánh sơ cấp và thứ cấp đen nhạt, lông cánh sơ cấp thứ nhất và mép cánh viền trắng. Mặt hung xám chì ở ngực chuyển dần thành xám nhạt ở bụng. Dưới đuôi trắng trừ các lông ở giữa đen. Dưới cánh xám với mút trắng.

Mắt đỏ. Mỏ, hai phần gáy phía ngoài và gốc gần trán đỏ tươi phần còn lại vàng lục nhạt. Phần dưới ống chân và phần trước giò vàng đen nhạt, Phần sau vá ngón lục xám ở phần trên ống chân, chỗ sát với lông có một vành vàng cam.

## Chú thích

## Tham khảo
*
Vụ đánh bom Sana'a 2012

Một vụ đánh bom liều chết đã xảy ra vào ngày 21 tháng 5 năm 2012 nhằm vào binh lính tập luyện cho buổi diễu binh thường niên chào mừng Ngày Thống nhất tại Sana'a, Yemen. Lễ kỷ niệm này được tổ chức thường niên ngày 22 tháng 5, đánh dấu thống nhất giữa Bắc và Nam Yemen, thành Cộng hòa Yemen. Hậu quả vụ đánh bom đã làm 120 người chết, hàng trăm người bị thương. Đây là cuộc tấn công đẫm máu nhất trong lịch sử Yemen. Tổ chức khủng bố Al-Qaeda ở Bán đảo Ả Rập, đứng đầu là Ansar al-Sharia đã thừa nhận trách nhiệm cho vụ tấn công này.
## Hoàn cảnh
Vụ đánh bom diễn ra sau 10 ngày cuộc tấn công quân sự chống lại Al-Qaeda ở tỉnh miền nam bất ổn Abyan của Yemen, nơi mà AQIM (Al-Qaeda Organization in the Islamic Maghreb-Tổ chức Al-Qaeda ở Maghreb Hồi giáo) đã nắm quyền kiểm soát các thị xã, thành phố trong cuộc tấn công được phát động từ tháng 5 năm 2011. Theo các nhân chứng và quan chức Yemen, chính phủ đã tăng cường chống lại Al-Qaeda tại miền Nam Yemen, một tuần trước vụ đánh bom với sự tham gia của cả không quân và bộ binh làm hàng chục người chết, trong đó có cả dân thường.
## Diễn biến
Vụ đánh bom diễn ra tại Quảng trường Al-Sabin, gần phủ tổng thống Yemen, khi các binh sĩ đang xếp hàng trong một buổi tập diễu hành mừng Ngày Thống nhất sắp tới. 
## Thủ phạm
Tổ chức khủng bố **Al-Qaeda ở Bán đảo Ả Rập**, đứng đầu là Ansar al-Sharia đã thừa nhận trách nhiệm vài giờ sau vụ tấn công này. Một phát ngôn viên của chúng cho biết đó là để trả đũa cho những bất công được thực hiện bởi các CSO: "Chúng tôi sẽ trả thù, theo ý Chúa, và ngọn lửa của chiến tranh sẽ tiếp cận với bạn ở khắp mọi nơi, và những gì đã xảy ra là bắt đầu của một dự án thánh chiến để bảo vệ danh dự và tính bất khả xâm phạm". Người đó cũng nói thêm rằng sẽ có thêm các cuộc tấn công nếu các cuộc tấn công của chính phủ không dừng lại ở Abyan.
## Kết quả
Cuộc diễu hành nhân ngày Thống nhất vẫn được tổ chức theo đúng lịch trình vào ngày hôm sau, Tổng thống Al-Hadi quan sát buổi lễ từ phía sau một hàng rào chống đạn.
## Tham khảo
Sếu vương miện xám

**Sếu vương miện xám** (danh pháp hai phần: *Balearica regulorum*) là một loài chim sếu thuộc họ *[[Gruidae]]*. Sếu vương miện xám sinh sống trên thảo nguyên khô cằn phía nam hoang mạc Sahara, châu Phi. Mặc dù chim làm tổ trong môi trường có phần ẩm ướt hơn. Chúng cũng có thể được tìm thấy trên đầm lầy, đất trồng trọt và bình nguyên cỏ gần sông, hồ ở Uganda, Kenya và xa về phía nam đến Nam Phi. Loài sếu này không có thói quen di cư.

## Phân loại
Các tên khác của loài sếu này bao gồm **Sếu vương miện châu Phi**, **sếu mào vàng**, **sếu vương miện vàng**, **sếu Đông Phi**, **sếu vương miện Đông Phi**, **sếu châu Phi**, **sếu vương miện phía Đông**, **sếu Kavirondo**, **sếu Nam Phi** và **sếu mào**. Chúng có quan hệ họ hàng gần với sếu vương miện đen, và hai loài đôi khi được xem là cùng một loài. Hai loài này có thể tách rời dựa trên bằng chứng di truyền, tiếng kêu, bộ lông và các bộ phận không có lông, tất cả các nhà khoa học hiện nay đều coi chúng là những loài khác nhau.

Hiện ghi nhận được 2 phân loài. Phân loài *B. r. gibbericeps* (**sếu mào**) ở Đông Phi, sinh sống tại phía đông Congo, Uganda. Phân loài còn lại có một lớp da mặt trọc đỏ phía trên mảng trắng, nhỏ hơn so với loài chỉ định, *B. r. regulorum* (**sếu vương miện Nam Phi**) sinh sản từ Angola đến phía nam Nam Phi.
Loài này liên hệ gần đến sếu vương miện đen, là loài sếu chỉ có thể đậu ngủ trên cây, do ngón chân sau dài có thể ôm chật các ngón trước. Thói quen này, trong số nhiều thói quen khác, là lý do tại sao sếu *Balearica* tương đối nhỏ, dường như gần giống với thành viên tổ tiên của họ Gruidae. 

## Mô tả
Sếu vương miện xám xấp xỉ cao khoảng 1m (3 ft 3 in), nặng 3,5kg (7.7 lb), và có sải cánh khoảng 2m (6ft 7in). Bộ lông trên cơ thể của chúng chủ yếu có màu xám. Đôi cánh chủ yếu có màu trắng, xám đen và và màu đỏ sẫm với một mảng màu vàng kim. 

## Phạm vi phân bố
Loài chim này phân bố khá rộng rãi tại khu vực Đông và Nam Phi, bao gồm lãnh thổ các nước như Congo, Uganda, Kenya, Nam Phi, Angola.

## Hình ảnh

Crested Crane, Bunyonyi, Uganda.jpg|*B. r. gibbericeps* (sếu mào)
File:Crowned Crane (4300098381).jpg|*B. r. regulorum* (sếu vương miện Nam Phi)
Grey crowned crane (Balearica regulorum gibbericeps) mating display.jpg|2 con
File:Crowned crane (23702857864).jpg|đang bay
Balearica regulorum 1 Luc Viatour.jpg
Grey-crowned_Crane,_Serengeti.jpg|Serengeti, Tanzania
Grey Crowned Crane Tanzania.jpg|Serengeti, Tanzania
Balearica regulorum gibbericeps MHNT 226 RdN Burundi.jpg


## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Cá trê trắng

**Cá trê trắng** (danh pháp khoa học: ***Clarias batrachus***) là một loài cá da trơn thuộc họ Cá trê, chúng có nguồn gốc từ Đông Nam Á.

## Phân bố
Cá trê trắng là một loài bản địa Đông Nam Á bao gồm Malaysia, Thái Lan, miền đông Ấn Độ, Sri Lanka, Bangladesh, Miến Điện, Indonesia, Singapore và Brunei. Nó cũng hiện diện ở Philippines. Cá trê trắng thường sống ở khu vực nước chuyển động chậm hoặc nước tù ở ao hồ, đầm lầy, suối và các lưu vực sông (Mekong, sông Chao Phraya), cánh đồng lúa ngập nước hay hồ tạm có thể bị khô hạn.

## Đặc điểm
Cá trê trắng là một loài sinh sống ở khu vực nhiệt đới và thích nhiệt độ nước trong phạm vi 10-28&nbsp;°C (50-82&nbsp;°F). Nó có thể sống sót ở trong bùn ít nước vào mùa khô và chờ có nước. Loài cá này có khả năng lấy oxy từ không khí do chúng có khả năng hít thở không khí nhờ một cơ quan phức tạp mọc ra từ vòm mang. Cá trê trắng có thể sử dụng vây bụng để trườn trên đất khô như con rắn bò để tìm môi trường sống thích hợp hay thức ăn. Trong tự nhiên, chế độ ăn uống tự nhiên của sinh vật này là loài ăn tạp, ăn cá nhỏ, động vật thân mềm và động vật không xương sống khác cũng như cỏ dại mùn và thủy sản. Đó là một loài ăn phàm ăn mà tiêu thụ thức ăn nhanh chóng, do đó nó là một loài đặc biệt có hại xâm lấn.

## Xâm lấn
Năm 1960, chúng du nhập vào Florida (có thể là từ Thái Lan) và nhanh chóng thích nghi, phát triển một cách mạnh mẽ và đã trở thành loài gây hại của rất nhiều loại cá bản địa vùng Florida. Đặc biệt, vào mùa khô, khi chúng bị dồn tập trung lại trong một số các ao hồ thì chúng có khả năng ăn thịt các loài cá bản địa. Tại Hoa Kỳ, nó là một loài xâm lấn, được thiết lập tại Florida và báo cáo ở California, Connecticut, Georgia, Massachusetts, và Nevada.

## Bảo tồn
Loài này được liệt kê trong sách đỏ là loại LC (ít quan tâm).

## Hình ảnh

Tập tin:Clarias batrachus-ZOO.Brno.jpg
Tập tin:Mangur Singada.jpg
Tập tin:Clarias batrachus 02 - market.jpg
Tập tin:Clarias batrachus Day.jpg


## Chú thích

## Tham khảo
* 
*
Lan can đúc

**Lan can đúc** là một công trình kiến trúc-xây dựng tương đối kiên cố, đóng vai trò như là một rào cản ở rìa một bức tường dưới một mái nhà hoặc, sân thượng, ban công, cầu, cầu thang hoặc cấu trúc khác. Các sản phẩm này được đúc nguyên khối với các hoa văn đẹp mắt. Chúng có thể được đúc bằng gang, bằng nhôm. Đôi khi các lan can chỉ là các hoa văn bằng sắt thép uốn theo hình hoa văn. Trường hợp lan can được xây dựng hay lắp đặt trên mái nhà, nó chỉ đơn giản có thể là một phần của một bức tường bên ngoài liên tục theo của bề mặt mái nhà. Hiện nay có rất nhiều rạng lan can đúc khác nhau.

Trong lịch sử, lan can ban đầu được sử dụng để bảo vệ tòa nhà khỏi bị tấn công quân sự, nhưng ngày nay chúng được sử dụng chủ yếu để ngăn chặn sự lây lan của đám cháy, bảo đảm sự an toàn của con người khi đứng ở một độ cao nhất định. Từ Lan can xuất phát từ tiếng Ý: parapetto (trong đó: parare có nghĩa là dài, trang trải và petto có nghĩa là bảo vệ). Lan can được lắp đặt kết hợp với ban công trong một ngôi nhà hoặc tòa nhà.
## Tham khảo
Quyền (nước)

**Quyền Quốc** () là một nước chư hầu của nhà Chu. Những người cai trị Quyền là hậu duệ của Vũ Đinh, một vị vua của nhà Thương với họ Tử (子). Con trai của Vũ Đinh là Quyền Văn Đinh (权文丁) đã lập nên nước Quyền tại khu vực nay là trấn Mã Lương, huyện Sa Dương, Hồ Bắc, nằm bên cạnh nước Sở.

## Lịch sử
Vào thời nhà Hạ (khoảng 2070&ndash;1600 TCN) và nhà Thương, Trung Quốc được chia thành Cửu Châu, trong đó Kinh Môn ngày nay là một phần của Kinh Châu.

Vào thế kỷ 11 TCN Chu Công Đán đã nhận lệnh của Chu Thành Vương loan báo chỉ dụ đến các hậu duệ của vương thất họ Cơ (姬). Họ được ban cho vùng đất ở khu vực Thập Hồi kiều (拾回桥) ở huyện Sa Dương và tại đây họ đã lập nên nước Nhiễm Phụ (冉阝国), cũng gọi là nước Na (那国) và nước Quyền. Những người cai trị ban đầu của nước Quyền được ban tước hiệu "Quyền Giáp công" (权甲公 bính âm: *Quán Jiǎ Gōng*). Lịch sử của cả Na và Quyền và thời Tây Chu (1066&ndash;771 TCN) đều không được ghi lại.

Vào lúc bắt đầu thời Xuân Thu (771 TCN), thế lực của Sở lên cao và nước này dần mở rộng xuống phía nam. Những người cai trị Sở là Hùng Ngạc (熊鄂) và Nhược Ngao (若敖) (799&ndash;764 TCN) nóng lòng mở rộng xuống phía nam song muốn đạt được điều này thì cần phải diệt các nước Na, Quyền và đưa triều đình nhà Chu vào trướng của Sở.

Trong thời kỳ trị vì của Chu Hoàn Vương, năm 704 TCN, Sở Vũ Vương đã tấn công nước Tùy trong trận Tốc Kỉ (速杞之战) gần Tô Châu ngày nay. Đây chỉ là một phần trong chiến dịch quân sự của Sở Vương và ông sau đó đã xâm lược Quyền, lật đổ lãnh đạo thế hệ thứ 22 của họ Tử là Quyền Quy công (权归公). Sau đó, Sở lập một quận tại lãnh thổ cũ của Quyền và lập tể tướng Đẩu Mân (斗缗) làm quan cai quản.

## Tham khảo
* 
* Tả truyện-Trang Công thập bát niên
Fregata magnificens

***Cốc biển đen*** là một loài chim thuộc họ Fregatidae. Nó là loài phổ biến ở Đại Tây Dương nhiệt đới, sinh đẻ theo tập đoàn ở trên cây ở Florida, Caribbean và Cabo Verde Islands. Nó cũng sinh sản ở dọc theo bờ biển Thái Bình Dương của Mỹ từ Mexico để Ecuador bao gồm cả quần đảo Galapagos.

Nó đã hiện diện như là một lang thang như xa từ phạm vi bình thường của nó như đảo Man, Đan Mạch, Tây Ban Nha, Anh, và British Columbia.
Loài chim này dài 100&nbsp;cm (39 inches) và sải cánh dài 215&nbsp;cm (85 inch) sải cánh. Con đực có màu đen với một cái túi họng đỏ tươi được bơm căng như một quả bóng trong mùa sinh sản. Mặc dù những chiếc lông vũ màu đen, lông xương bả vai sản xuất một màu ánh kim màu tím khi chúng phản xạ ánh sáng mặt trời. Con cái có màu đen, nhưng có ngực trắng và hai bên cổ thấp hơn, một dải màu nâu trên cánh và một vòng xuyến màu xanh ở mắt. Chim chưa trưởng thành có đầu phía dưới màu trắng.
Loài này chủ yếu ăn cá, và cũng có thể tấn công các loài chim biển khác để buộc chúng phải nôn ra thức ăn của chúng ra để cướp. Loài chim này không bao giờ hạ cánh trên mặt nước, và luôn luôn mang thức ăn của chúng khi bay.
Chúng trải qua đêm và ngày khi đang bay, với một tốc độ mặt đất trung bình 10&nbsp;km / giờ, đạt quảng đường bay 223 ± 208&nbsp;km trước khi hạ cánh. Chúng thay phiên vọt lên luồng không khí nóng bốc lên, độ cao đôi khi cao 2500 m, và xuống đến gần bề mặt nước biển (Chastel et al 2003).

## Hình ảnh
Image:Magnificent Frigatebird (Fregata magnificens) -chick in nest.jpg|Chim non trên tổ
Image:Magnificent Frigatebird (Fregata magnificens) -juvenile.jpg|Con non
Image:Magnificent Frigatebirds.jpg|Đàn chim
File:Magnificent_Frigatebird_at_the_Galapagos.jpg|Con trống với cổ đỏ
File:Fregata magnificens -Puerto Vallarta, Mexico -male-8.jpg|Con trống ở Mexico
File:Fregata magnificens1.jpg
File:Female magnificent frigatebird.JPG|Con mái đang bay, Antigua
File:Magnificent-Frigate-juvenile.jpg|Con chưa trưởng thành đang bay, quần đảo Galapagos 
File:Magnificent-Frigate-male.jpg|Con trống đang bay, quần đảo Galapagos 
File:Magnificent-Frigate-female.jpg|Con mái đang bay, quần đảo Galapagos
Fregata magnificens MHNT.ZOO.2010.11.2.16.jpg |Museum specimen - Mexique


## Tham khảo
*  Database entry includes justification for why this species is of least concern
*
*
* Harrison, Peter: *Seabirds: An Identification Guide* by ISBN
* Hilty: *Birds of Venezuela* ISBN
* Stiles and Skutch: *A guide to the birds of Costa Rica* ISBN

## Liên kết ngoài
* 

* Hình ảnh, video, âm thanh trên Internet Bird Collection
* Trung tâm nghiên cứu cứu hộ chim
* Trung tâm cứu hộ chim .
Họ Chim nhiệt đới

**Họ Chim nhiệt đới** (danh pháp khoa học: ***Phaethontidae***) là một họ chim biển sinh sống ở vùng nhiệt đới. Họ này chỉ chứa 3 loài còn sinh tồn. Hiện tại, chúng được đặt trong bộ Phaethontiformes. Chúng là chim kích thước trung bình, đã thích nghi với kiểu sống trên mặt biển tương tự như cốc biển. Chim trưởng thành có các lông đuôi trung tâm dài, không có túi cổ họng và lỗ mũi bình thường. Chim non có lông tơ bao phủ.

## Phân loại, hệ thống và tiến hóa
Theo truyền thống, chim nhiệt đới được gộp vào bộ Pelecaniformes, bao gồm các loài bồ nông, cốc, chim cổ rắn, chim điên và cốc biển; trong phân loại Sibley-Ahlquist thì Pelecaniformes được hợp nhất cùng một số nhóm chim khác thành bộ "Ciconiiformes" lớn hơn. Gần đây người ta nhận ra rằng kiểu gộp nhóm này là rất cận ngành (bỏ qua các họ hàng gần hơn của các nhóm có quan hệ họ hàng xa của nó) và nó lại bị chia tách.

Nghiên cứu gần đây cũng gợi ý rằng Pelecaniformes như định nghĩa truyền thống cũng là cận ngành. Chim nhiệt đới và chim có quan hệ họ hàng trong họ Prophaethontidae tiền sử (bao gồm *[[Lithoptila abdounensis]]* (khoảng 58,7-55,8 Ma, thế Paleocen ở Morocco) và *[[Prophaethon shrubsolei]]* (khoảng 66,04-55,8 Ma, thế Paleocen ở Maryland)) được coi là thuộc một bộ khác biệt là Phaethontiformes, và bộ này không có quan hệ họ hàng gần với các nhóm chim còn sinh tồn nào khác. Một số nghiên cứu trong thập niên 2000 gợi ý về mối quan hệ họ hàng xa với bộ Procellariiformes, nhưng từ năm 2004 chúng đã từng được đặt trong Metaves, hay là trong một nhánh không có quan hệ họ hàng gần với Procellariiformes, theo các kết quả của các ngiên cứu phân tử gần nhất

Bài báo của Jarvis năm 2014 xếp chim nhiệt đới vào nhánh có quan hệ họ hàng gần nhất với bộ Eurypygiformes, và hai nhánh này tại thành nhóm có quan hệ chị em với "thủy điểu phần lõi" (Aequornithes) và loại bỏ giả thuyết Metaves.

Trong phạm vi họ này thì chim nhiệt đới đuôi đỏ và chim nhiệt đới đuôi trắng là các họ hàng gần của nhau, và chim nhiệt đới mỏ đỏ là đơn vị phân loại chị-em của nhóm này.

*[[Phaethusavis pelagicus|Phaethusavis]]* và *[[Heliadornis ashbyi|Heliadornis]]* là các chi chim nhiệt đới tiền sử được miêu tả từ các hóa thạch.

## Phát sinh chủng loài
Biểu đồ phát sinh chủng loài dưới đây vẽ theo các kết quả nghiên cứu của Jarvis E.D.. (2014), Burleigh J.G.. (2014)

## Các loài
Họ này có 1 chi và 3 loài còn sinh tồn.
* *[[Phaethon aethereus]]*: Chim nhiệt đới mỏ đỏ (nhiệt đới Đại Tây Dương, đông Thái Bình Dương, tây Ấn Độ Dương). Danh lục chim Việt Nam của Võ Quý và Nguyễn Cử (1999 - Nhà xuất bản Nông nghiệp - Hà Nội) ghi nhận loài này có tại Việt Nam với tên gọi "chim nhiệt đới" và tình trạng là chim bay lạc, không rõ độ phổ biến. Tuy nhiên, trừ Trung Quốc ra (với tên gọi nhiệt đái điểu, hồng chủy mông, đoản vĩ mông) thì các quốc gia khác trong khu vực xung quanh đều không ghi nhận sự hiện diện của loài này.
* *[[Phaethon rubricauda]]*: Chim nhiệt đới đuôi đỏ (Ấn Độ Dương cùng trung và tây Thái Bình Dương nhiệt đới)
* *[[Phaethon lepturus]]*: Chim nhiệt đới đuôi trắng (phổ biến rộng tại các vùng nước nhiệt đới, ngoại trừ tại đông Thái Bình Dương).

## Chú thích

## Tham khảo
*
Sếu cổ trắng

**Sếu cổ trắng** hay **sếu thông thường**, **sếu Á - Âu** (danh pháp hai phần: *Grus grus*) là loài chim phổ biến nhất trong họ Sếu. Chúng sinh sống tại hầu hết các khu vực thuộc cựu lục địa Á - Âu và cả khu vực Bắc Mỹ. Sếu cổ trắng là loài chim bay cao thứ hai thế giới, chúng có thể bay cao tới 10.000 m. Chúng cũng là một loài chim di cư, và tuy không nằm trong danh mục sách đỏ của các tổ chức bảo tồn quốc tế nhưng chúng cũng được bảo vệ bởi Hiệp định về Bảo tồn các loài chim nước Á - Âu. Chúng thường bay thành từng đàn lớn xuống phương Nam để tránh rét vào mùa đông, tạo thành những hình chữ V. Đây là loài ăn tạp, chúng có thể ăn lá, rễ, quả cây, côn trùng, chim nhỏ và cả một số loài động vật có vú nhỏ.
## Mô tả
Loài này có chiều dài cơ thể khi trưởng thành vào khoảng 100–130&nbsp;cm, sải cánh từ 190–240&nbsp;cm và trọng lượng ước chừng từ 4,5–6&nbsp;kg. Phần lớn cơ thể có màu xám với một vệt trắng ở trên đầu và lớp lông viền cánh màu đen. Sếu trưởng thành có một mảng lông mào màu đỏ. Tiếng kêu của chúng khá lớn và ồn ào, chúng thường kêu trong khi đang bay và là dấu hiệu báo trước sự xuất hiện của con sếu. Loài chim này cũng có một điệu múa khá ấn tượng với những động tác nhảy và vỗ cánh thường được thực hiện trong mùa giao phối để thu hút bạn tình.
## Phạm vi phân bố
Sếu cổ trắng sinh sống khá phổ biến tại những vùng đất ngập nước ở phía Bắc của châu Âu và châu Á, tập trung nhiều nhất tại khu vực Scandinavia và Nga. Ngoài ra cũng có một bộ phận đã di cư tới khu vực Bắc Mỹ. Đây là loài chim di cư nên vào mùa đông, chúng thường di chuyển thành từng đàn lớn xuống phương Nam để tránh rét, đích đến thường là châu Phi, nam Âu và nam Á.
## Hình ảnh

File:Common Cranes (Grus grus) at Sultanpur I Picture 076.jpg|Đàn sếu cổ trắng đang bay
File:Flickr - Rainbirder - Eurasian Crane (Grus grus) (cropped).jpg|Con sếu cố trắng đang bay
File:Common Cranes (Grus grus)- Adults & Immatures at Bharatpur I IMG 5659.jpg| Sếu cổ trắng ở vườn quốc gia Keoladeo, Ấn Độ
File:GreyCranesHula02.JPG|Đang bay ở Israel Haula
Grus grus egg - Niitvälja bog.jpg|Trứng


## Chú thích

## Liên kết ngoài

* Eurasian Crane at the International Crane Foundation
* Eurasian Crane (''Grus grus'') from *Cranes of the World* (1983) by Paul Johnsgard
* Découverte des grues cendrées  at Reportages Aube Nature   
* Photos of the Common Crane by Klaus Nigge
* Observing cranes without disturbing them
*
Họ Sếu

**Họ Sếu** (danh pháp: **Gruidae**) là một nhánh thuộc bộ Gruiformes gồm các loài chim lớn có cổ dài và chân dài. Họ này có 4 chi và 15 loài. Chim sếu có cổ và chân dài. Chúng phân bố khắp thế giới ngoại trừ Nam Mỹ và Nam Cực. Hầu hết các loài sếu ít nhất được phân loại là bị đe dọa, nếu như không phải là cực kỳ nguy cấp, trong phạm vi phân bố của chúng. Tình trạng của *[[Grus americana]]* ở Bắc Mỹ truyền cảm hứng cho cơ quan lập pháp Hoa Kỳ ban hành luật bảo vệ các loài nguy cấp.
Sếu kiếm ăn cơ hội, do có thể thay đổi chế độ ăn theo mùa và theo yêu cầu dinh dưỡng riêng. Chúng ăn một loạt các động vật gặm nhấm kích thước nhỏ phù hợp, cá, động vật lưỡng cư, côn trùng, ngũ cốc, quả mọng, và cây.

Con trống của hầu hết các loài có vũ điệu tán tỉnh con mái. Trong khi văn hóa dân gian thường nói rằng sếu chung thủy suốt đời với một bạn đời, nghiên cứu khoa học gần đây cho thấy rằng những con chim này thay đổi bạn tình theo cuộc đời chúng, có thể kéo dài nhiều thập kỷ. Sếu xây các tổ trên búi ngọn nhiều cây trong vùng nước nông, và thường đẻ hai quả trứng tại một thời điểm. Cả chim bố lẫn chim mẹ đều cùng chăm sóc chim non, con non vẫn ở với cha mẹ cho tới mùa sinh sản tiếp theo.

## Phân loại
Họ Sếu có 15 loài trong 4 chi:

* Chi *[[Chi Sếu vương miện|Balearica]]*
** *[[Sếu vương miện xám|Balearica regulorum]]*: Sếu vương miện xám
** *[[Sếu vương miện đen|Balearica pavonina]]*: Sếu vương miện đen
*Chi *[[Sếu Siberia|Leucogeranus]]*
***[[Sếu Siberia|Leucogeranus leucogeranus]]*: Sếu Siberia
*Chi *[[Antigone]]*
***[[Sếu đồi cát|Antigone canadensis]]*: Sếu đồi cát
***[[Sếu gáy trắng|Antigone vipio]]*: Sếu gáy trắng
***[[Sếu brolga|Antigone rubicunda]]*: Sếu brolga
***[[Sếu sarus|Antigone antigone]]*: Sếu sarus (Bao gồm phân loài *A. a. sharpii*: Sếu đầu đỏ)
* Chi *[[Grus]]*
** *[[Sếu yếm thịt|Grus carunculatus]]*: Sếu yếm thịt
** *[[Sếu lam|Grus paradisea]]*: Sếu lam
** *[[Sếu khuê tú|Grus virgo]]*: Sếu khuê tú
** *[[Sếu Nhật Bản|Grus japonensis]]*: Sếu Nhật Bản
** *[[Sếu Mỹ|Grus americana]]*: Sếu Mỹ
** *[[Sếu cổ trắng|Grus grus]]*: Sếu cổ trắng
** *[[Sếu mào|Grus monacha]]*: Sếu mào
** *[[Sếu cổ đen|Grus nigricollis]]*: Sếu cổ đen

## Tham khảo
Quần đảo Phoenix

**Quần đảo Phoenix** là một nhóm gồm tám rạn san hô vòng và hai rạn san hô ngập nước nằm ở trung tâm Thái Bình Dương, phía đông của quần đảo Gilbert và phía tây của quần đảo Line. Các đảo là một phần của Cộng hòa Kiribati. Vào cuối thập niên 1930 chúng trở thành nơi thực hiện các nỗ lực mở rộng thuộc địa cuối cùng của Đế quốc Anh bằng việc chính thức sáp nhập để chuẩn bị cho việc rút lui. Quần đảo và khu vực xung quanh và Vùng bảo tồn Quần đảo Phoenix với 120 loài san hô và trên 500 loài cá. Vào ngày 28 tháng 1 năm 2008, chính phủ Kiribati chính thức tuyên bố toàn bộ nhóm Phoenix và khu vực xung quanh là một khu bảo tồn, với diện tích  thì đây là khu bảo tồn biển lớn nhất trên thế giới.

Nhóm đảo không có người ở ngoại trừ một vài hộ gia đình tại đảo Kanton. Các lãnh thổ chưa hợp nhất của Hoa Kỳ là đảo Baker và đảo Howland thường được coi là phần tách ngoài phía bắc của nhóm đảo, theo định nghĩa về địa lý. Chính quyền Hoa Kỳ trước đó tuyên bố chủ quyền với toàn bộ quần đảo Phoenix theo Đạo luật đảo phân chim. Hiệp ước Tarawa đã thủ tiêu mọi tuyên bố chủ quyền của Hoa Kỳ tại Kiribati, ngoại trừ Baker và Howland.

Tại các thời điểm khác nhau, quần đảo được coi là một phần của nhóm đảo Gilbert (từng có tên "Kingsmill"). Tên gọi "Phoenix" của nhóm đảo này dường như được đặt từ thập niên 1840, theo tên một hòn đảo trong nhóm. Đảo Phoenix có thể đã được đặt theo tên một trong nhiều tàu săn cá voi mang tên này khi chúng hoạt động dồn dập trong vùng biển vào đầu thế kỷ 19.

## Tham khảo

## Đọc thêm
*
*
*
*
*
*
*
*
*
Prentice-Hall year=1967 Rickenbacker=An Autobiography page=298

## Liên kết ngoài
* Phoenix Islands Protected Area website
Quần đảo Line

**Quần đảo Line**, **quần đảo Teraina** hay **quần đảo Equatorial**, là một chuỗi 11 rạn san hô vòng và đảo san hô thấp tại trung tâm Thái Bình Dương, phía nam của quần đảo Hawaii, trải dài 2.350&nbsp;km theo hướng tây bắc-đông nam, khiến nó trở thành một trong những chuỗi đảo dài nhất trên thế giới. Tám hòn đảo trong đó thuộc về Kiribati, trong khi ba đảo còn lại là lãnh thổ Hoa Kỳ và là một trong Các tiểu đảo xa của Hoa Kỳ.

Những đảo thuộc về Kiribati có múi giờ sớm nhất thế giới, UTC+14:00. Thời gian trong ngày tại đây tương đương với Hawaii, song là sớm hơn một ngày. Giờ của chúng thậm chí còn nhanh hơn 26 giờ so với các đảo khác tại Thái Bình Dương như đảo Baker, là đảo sử dụng múi giờ UTC-12:00.

Hoa Kỳ trước đó tuyên bố chủ quyền đối với toàn bộ quần đảo Line theo Đạo luật đảo phân chim. Yêu cầu chủ quyền này đã bị từ bỏ theo Hiệp ước Tarawa, trong đó công nhận chủ quyền của với phần lớn chuỗi đảo.

Nhóm đảo về mặt địa lý được chia thành ba phân nhóm; Bắc, Trung và Nam. Quần đảo Trung Line đôi khi được nhóm lại với quần đảo Nam Line. Bảng dưới đây liệt kê các đảo từ bắc xuống nam.

* Các diện tích đầm phá được đánh dấu hoa thị bao gồm diện tích đất liền đảo, vì không giống như các rạn san hô vòng đặc trưng, vùng nước nội địa hoàn toàn kín.

## Tham khảo
Vương Tự Chi

**Vương Tự Chi** (王字之, 왕자지, *Wang Chachi*, 1066 - tháng 3 năm 1122), tên tự là **Nguyên Trường** (元長, 원장, *Wonchang*), thụy là **Chương Thuận** (章順, 장순, *Changsun*), sơ danh là **Thiệu Trung** (紹中, 소중, *Sochong*) một nhà nho, quan đại thần, nhạc sĩ và là một nhà quân sự người Triều Tiên dưới thời nhà Cao Ly.
 
Vương Tự Chi nguyên quán ở Hải Châu (海州, 해주, *Haechu*) thuộc đạo Hoàng Hải. Ban đầu gia tộc mang họ Phác (*Pak*, 박), nhưng đến đời ông cố là Phác Nho (王儒, 박유, *Pak Yu*) thì cải sang họ Vương. Dưới thời Cao Ly Túc Tông, Vương Tự Chi được bổ nhiệm vào chức nội thị, tức một chức vụ trong hàng ngũ hoạn quan. Năm 1108, ông được bổ nhiệm chức Binh mã phán quan và theo phục vụ cho tướng quân Doãn Quán (尹瓘, 윤관, Yun Kwan). Sau đó ông được bổ nhiệm một số chức vụ như Điện trung thiếu giám, Jeonjungsogam(전중소감 殿中少監), Yebinsigyung, Chumilwonjijusa. Ông từng được cử đi sứ sang Trung Quốc vào năm 1115.

Vương Tự Chi qua đời vào năm 1122, hưởng dương 56 tuổi.

## Chú thích

## Liên kết ngoài
* 왕자지:한국역대인물종합정보  
* Wang Jha-ji:Naver 
* Wang Jha-ji:Nate 
* Wang Jha-ji:britannica
Sếu vương miện đen

**Sếu vương miện đen** (danh pháp hai phần: *Balearica pavonina*) là một loài chim trong họ Sếu (*[[Gruidae]]*).. Loài này trông bên ngoài khá giống với một loài bà con họ hàng là Sếu vương miện xám (*[[Balearica regulorum]]*) và cũng có quan hệ di truyền gần gũi. Sếu vương miện đen chủ yếu phân bố tại phía Nam sa mạc Sahara châu Phi và một vài địa điểm ở Đông Phi. Môi trường tự nhiên ưa thích của chúng là những khu vực thảo nguyên, đồng cỏ bán sa mạc. Hiện loài chim này cũng đang đối diện với nguy cơ tuyệt chủng, đặc biệt là những quân thể ở phía Tây, do mất môi trường sinh sống và suy thoái.

Sếu vương miện đen ăn cỏ, côn trùng, bò sát và động vật có vú nhỏ.

## Hình ảnh

File:Flickr - Rainbirder - Black Crowned Crane (Balearica pavonina).jpg|Đang bay
File:Balearica pavonina1.jpg


## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Cá mú chấm nâu

**Cá mú chấm nâu** (danh pháp hai phần: ***Cephalopholis argus***) là một loài cá biển thuộc chi *[[Cephalopholis]]* trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1801.

## Từ nguyên
Không rõ nguyên gốc của từ định danh. Có lẽ, loài cá này được đặt theo tên của Argus Panoptes, người khổng lồ nhiều mắt trong thần thoại Hy Lạp, hàm ý đề cập đến các đốm nhỏ màu xanh óng trên cơ thể của chúng.

## Phạm vi phân bố và môi trường sống
Cá mú chấm nâu là loài có phân bố rộng rãi nhất trong số các loài cá mú. Từ Biển Đỏ, cá mú chấm nâu được phân bố rộng khắp khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, trải dài về phía đông đến Polynésie thuộc Pháp và quần đảo Pitcairn. Trước đó vào năm 1956, hơn 500 cá thể cá mú chấm nâu từ đảo Moorea được vận chuyển và thả ở quần đảo Hawaii.

Cá mú chấm nâu lần đầu được ghi nhận ở Địa Trung Hải, khi 10 cá thể được đánh bắt ở bờ đông Tunisia (gần quần đảo Kerkennah).

Ở Việt Nam, cá mú chấm nâu được ghi nhận tại cù lao Chàm và dọc theo bờ biển Quảng Nam; vịnh Nha Trang (Khánh Hòa); Ninh Thuận; Phú Yên và Bình Thuận; quần đảo An Thới (Kiên Giang); quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa.

Cá mú chấm nâu ưa sống trên các rạn san hô từ vũng thủy triều ra đến rạn viền bờ, độ sâu đến ít nhất là 40 m.
## Mô tả
Chiều dài cơ thể lớn nhất được ghi nhận ở cá mú chấm nâu là 60&nbsp;cm. Cá có màu nâu sẫm, được phủ đầy những đốm xanh óng viền đen. Cá lớn hơn thường có các sọc nhạt màu ở phần thân sau cùng với một vùng trắng trên ngực. Rìa các vây lưng, vây hậu môn và vây đuôi có viền trắng; vùng gần rìa của vây ngực đôi khi có màu hạt dẻ. Chóp các gai vây lưng có màu vàng cam.

Cá mú chấm nâu có thể nhầm lẫn với *[[Cephalopholis cyanostigma]]* do có chung kiểu hình thân nâu/đỏ với đốm xanh. Nhìn chung, *C. cyanostigma* thường có thêm các đốm tròn màu trắng nhạt, vây ngực có màu đỏ cam ở vùng rìa.

Số gai ở vây lưng: 9; Số tia vây ở vây lưng: 15–17; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 9; Số tia vây ở vây ngực: 16–18; Số vảy đường bên: 46–51.

## Sinh học
Thức ăn của cá mú chấm nâu là các loài cá nhỏ và động vật giáp xác.

Ở Biển Đỏ, cá mú chấm nâu sống cùng nhau với số lượng cá thể mỗi nhóm khoảng 12 trở lại đã được quan sát, đứng đầu đàn là một con đực. Mỗi nhóm chiếm giữ một lãnh thổ có thể lên đến 2.000 m2, trong mỗi lãnh thổ như vậy lại chia thành nhiều vùng nhỏ hơn dành cho những con cá cái trong hậu cung.

Cá mú chấm nâu có thể sống được đến 39 năm tuổi.

Cá mú chấm nâu là loài gây ra nhiều vụ ngộ độc ciguatera ở khu vực Thái Bình Dương.

## Tham khảo
Epinephelus itajara

**Cá mú khổng lồ** (danh pháp hai phần: *Epinephelus itajara*) là một loại cá nước mặn lớn thuộc họ Cá mú. Loài này được tìm thấy chủ yếu ở vùng nước nông nhiệt đới giữa các rạn san hô nhân tạo ở độ sâu bất cứ nơi nào từ 15-50 mét. Phạm vi của nó bao gồm quần đảo Florida Keys của Mỹ, quần đảo Bahamas, hầu hết tại các vùng biển Caribbean, và phần lớn các bờ biển của Brazil, nơi chúng được gọi với tên là Mero. Trong một số trường hợp, nó được bắt gặp tại bờ biển của các tiểu bang New England, Mỹ ngoài khơi Maine và Massachusetts, nhưng không phổ biến. Ở phía đông Đại Tây Dương, nó có thể xuất hiện từ Congo đến Senegal.

## Miêu tả
Cá mú khổng lồ Đại Tây Dương chưa trưởng thành có thể sống ở vùng nước lợ, cửa sông, các bãi nuôi sò ở biển, kênh rạch và đầm lầy ngập mặn, vốn là những hành vi bất thường đối với loài cá mú.

Chúng có thể dài đến 2,5 mét và nặng đến 363&nbsp;kg. Kỷ lục về một con cá mú bắt được nặng 309&nbsp;kg, bắt ở ngoài khơi Fernandina Beach, Florida, năm 1961. 
Cá mú khổng lồ ăn động vật giáp xác, cá, bạch tuộc, rùa biển chưa trưởng thành. Ngoài ra còn có cả Cá mập và Cá Nhồng. Chúng được biết tới là loài thường tấn công thợ lặn, đồng thời được chứng kiến đã tấn công loài cá mập Chanh.

Cá mú khổng lồ được coi là thực phẩm chất lượng tốt nên dễ dàng trở thành một mỏ vàng khai thác cho các ngư dân. Chúng là con mồi tương đối dễ đánh bắt đối với các ngư dân bởi bản tính tò mò và không sợ hãi của mình. Chúng cũng có xu hướng tập hợp sinh sản với số lượng lớn và hàng năm, thường quay về cùng một địa điểm. Điều này khiến chúng đặc biệt bị tổn hại khi bị thu hoạch hàng loạt trong khi đang sinh sản số lượng lớn.

Cho tới khi lệnh cấm thu hoạch được đặt ra với các loài thì số lượng của nó đã giảm đi nhanh chóng. Cá được bảo vệ hoàn toàn khỏi việc thu hoạch và được IUCN công nhận là loài có nguy cơ tuyệt chủng nghiêm trọng.

Hoa Kỳ bắt đầu việc bảo vệ loài Cá mú khổng lồ vào năm 1990, và vùng Caribbean là vào năm 1993. Dân số của loài đã phục hồi đáng kể kể từ khi lệnh cấm được ban hành; Tuy nhiên, với tốc độ tăng trưởng chậm của cá, sẽ cần tới nhiều thời gian để dân số của chúng trở về mức trước đó.

## Sự Sinh Sản
Cá mú khổng lồ được cho là loài lưỡng giới tiền nữ, hay còn gọi là loài biến tính sinh sản, nghĩa là các sinh vật được sinh ra là giống cái, và sau đó, ở một số thời điểm trong tuổi thọ của mình, chúng thay đổi giới tính thành con đực. Hầu hết các loài cá mú đều theo mô hình này, nhưng điều này chưa được xác minh đối với loài cá mú khổng lồ. [5] Con đực có thể trưởng thành về giới tính khi đạt tới chiều dài khoảng 115&nbsp;cm (45&nbsp;in) và ở dộ tuổi từ 4 đến 6 tuổi. Con cái trưởng thành trong khoảng chiều dài 125&nbsp;cm (49&nbsp;in), và ở độ tuổi từ 6-8 tuôi. [6].

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*Florida Museum of Natural History description  including alternate names
*
*
Cá phèn sọc lam

**Cá phèn sọc lam** (danh pháp khoa học: *Upeneichthys lineatus*) là một loài cá phèn thuộc họ Cá phèn, chúng sinh sống ngoài khơi bờ đông Úc và quanh New Zealand ở độ sâu từ 5-100 mét. Thân cá dài đến 30&nbsp;cm.

## Chú thích

## Tham khảo
* 
* 
* Tony Ayling & Geoffrey Cox, *Collins Guide to the Sea Fishes of New Zealand*, (William Collins Publishers Ltd, Auckland, New Zealand 1982) ISBN 0-00-216987-8
Cút California

**Cút California**, tên khoa học ***Callipepla californica***, là một loài chim trong họ Odontophoridae. Đây là chim biểu tượng của tiểu bang California.
Chúng là loài định cư quanh năm. Mặc dù loài chim này cùng tồn tại tốt ở rìa của các khu vực đô thị, nhưng nó đang giảm dần ở một số khu vực khi dân số loài người tăng lên. Chúng ban đầu được tìm thấy chủ yếu ở phía tây nam Hoa Kỳ nhưng chúng đã được đưa vào các khu vực khác bao gồm British Columbia, Hawaii, Chile, Uruguay, Brazil, Argentina, Peru, Nam Phi, New Zealand, và đến Đảo Norfolk và Đảo King ở Úc. Những con chim này tìm kiếm thức ăn trên mặt đất, thường cào vào đất. Đôi khi chúng có thể được nhìn thấy kiếm ăn ở hai bên đường. Chế độ ăn chủ yếu là hạt và lá, nhưng họ cũng ăn một số loại quả mọng và côn trùng; ví dụ, quả Toyon là một nguồn thực phẩm phổ biến. Nếu giật mình, những con chim này bay vọt lên. Nhưng thông thường, chúng chạy thoát thay vì bay vọt lên.
## Các phân loài
Loài này có 7 phân loài.

* *C. c. achrustera* (Peters, 1923) 
* *C. c. brunnescens* (Ridgway, 1884) 
* *C. c. californica* (Shaw, 1798)
* *C. c. canfieldae* (Van Rossem, 1939) 
* *C. c. catalinensis* (Grinnell, 1906) 
* *C. c. orecta* (Oberholser, 1932) 
* *C. c. plumbea* (Grinnell, 1926)

## Chú thích

## Tham khảo
* Jennifer D. Calkins, Julie C. Hagelin and Dale F. Lott (1999) The California Quail (''Callipepla californica''). In The Birds of North America, No. 473 (A. Poole and F. Gill, eds.). The Birds of North America, Inc., Philadelphia, PA., Cornell.edu]
* A. Starker Leopold (1985): *The California Quail*. University of California Press, Berkeley, CA. ISBN 0-520-05456-3

## Liên kết ngoài

* California Quail videos, photos & sounds on the Internet Bird Collection
* California Quail conservation
* California Quail  Newsletter of the Friends of Edgewood Natural Preserve in San Mateo County, California, September 2002
* Short radio episode ''The Water-Ouzel'' , from *The Mountains of California*, by John Muir 1894. California Legacy Project.
Chim thiên đường nhỏ

**Chim thiên đường nhỏ** (danh pháp hai phần: ***Paradisaea minor***) là một loài chim thuộc họ Chim thiên đường (*[[Paradisaeidae]]*).

## Mô tả
Chim thiên đường nhỏ có chiều dài 32&nbsp;cm. Loài chim này sinh sống ở khắp khu rừng phía bắc New Guinea và các đảo gần đó Misool và Yapen. Phổ biến rộng rãi và phổ biến ở phạm vi rộng lớn của nó, chim thiên đường nhỏ được đánh giá là loài ít quan tâm trong sách đỏ của IUCN. Nó được liệt kê trong Phụ lục II của Công ước CITES. Giống như nhiều loài chim thiên đường khác, loài chim này dị hình giới tính mạnh. Loài chim này giống với chim thiên đường lớn nhưng con trống của loài chim thiên đường lớn có ngực tối còn con mái hoàn toàn màu nâu.

## Chú thích

## Tham khảo

*  Database entry includes justification for why this species is of least concern
Chim thiên đường lớn

**Chim thiên đường lớn** (danh pháp hai phần: ***Paradisaea apoda***) là một loài chim thuộc họ Chim thiên đường (*[[Paradisaeidae]]*). Đây là loài điển hình của chi Chim thiên đường (*[[Paradisaea]]*) và họ Chim thiên đường.

Loài này giống với chim thiên đường nhỏ. Giống như nhiều loài chim thiên đường khác, loài chim thiên đường lớn là loài dị hình giới tính cao.
## Chú thích

## Tham khảo
Sam Hutchinson

**Samuel Edward "Sam" Hutchinson** (sinh ngày 03 tháng 8 năm 1989) là một cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp Anh chơi cho Chelsea, anh có thể chơi ở cánh phải hoặc trung tâm hàng phòng ngự.

## Sự nghiệp
### Chelsea
Anh sinh ở Slough, Berkshire, Hutchinson là con trai của Eddie Hutchinson, cũng từng chơi cho đội trẻ của Chelsea. Hutchinson gia nhập học viện Chelsea lúc lên 7. Anh đã tham gia trận đấu ra mắt đội 1 của mình cho Chelsea ngày 13 tháng 5 năm 2007 trong 1 trận đấu giải Ngoại hạng Anh đấu với Everton. Sau khi ký kết 1 hợp đồng bốn năm trong tháng 8 năm 2007, Hutchison đã bị chấn thương, và phải nghỉ 6 tháng. Anh có trận đầu tiên của mình cho đội trong trận đấu với Queens Park Rangers vào tháng 9 năm 2009.

Hutchinson có thể chơi ở cánh phải hoặc trung tâm hàng phòng ngự, anh đã bị chấn thương phức tạp ở đầu gối phải. Tháng 8 năm 2010, lúc anh mới 22 tuổi đã tuyên bố treo giày.
Tuy nhiên, huấn luyện viên André Villas-Boas sau đó đã triệu hồi Hutchinson, cho thời gian thử thách và mới đây quyết định trao cho anh số áo 27 cùng một vị trí trong danh sách 25 cầu thủ đăng ký thi đấu từ ngày 1 tháng 1 năm 2012.

29/4/2012 anh trận đầu tiên cho Chelsea kể từ khi trở lại trong trận thắng 6-1 trước Queens Park Rangers, anh vào sân thay José Bosingwa vào phút thứ 81.

## Thống kê sự nghiệp

## Tham khảo
AaaaaAAaaaAAAaaAAAAaAAAAA!!! – A Reckless Disregard for Gravity

***AaaaaAAaaaAAAaaAAAAaAAAAA!!! – A Reckless Disregard for Gravity*** (tạm dịch: *AaaaaAAaaaAAAaaAAAAaAAAAA!!! – Sự coi thường bất chấp trọng lực*) là trò chơi máy tính thuộc thể loại mô phỏng do hãng Dejobaan Games phát hành cho Microsoft Windows vào ngày 3 tháng 9 năm 2000. Game lấy bối cảnh diễn ra vào năm 2011 trong một phiên bản thực tế thay thế của Boston, Massachusetts, người chơi môn BASE jump (nhảy từ những vật thể cố định) sẽ nhảy từ tòa nhà cao nhất và cố gắng để đạt được điểm số cao nhất có thể.

## Cách chơi
*AaAaAA!!! - A Reckless Disregard for Gravity* là một trò chơi cho phép người chơi nhảy chúi đầu từ trên nóc một tòa nhà cao nhất xuống dưới với góc nhìn người thứ nhất kiểu 3D. Người chơi ghi điểm bằng cách bay gần các vật thể trên đường xuống, đập vỡ thông qua các tấm kính màu khác nhau, hạ cánh bằng dù trên một vùng thả định rõ, và không kết thúc như một bao xương bị gãy. Người chơi cũng nhận được điểm "hôn" bay gần các công trình hoặc các chướng ngại vật trên không khác và cho "ôm" (còn lại gần) những chướng ngại vật này khi họ rơi. Người chơi nhận được điểm thưởng cho "xâu kim", phun sơn trên các tòa nhà, giơ dấu hiệu tán thành cho người hâm mộ và tạo cử chỉ khiếm nhã với người phản đối. Đánh một con chim cũng được một số điểm khá đáng giá. Cái ôm và nụ hôn là cách chính để tăng điểm số. Những công trình kiến trúc, chướng ngại vật và vật thể khác nhau giữa các màn chơi. Một số màn chơi gồm các sườn núi, những công trình kiến trúc chuyển động và thay đổi, chim chóc và nghệ thuật trừu tượng.

Người chơi được đánh giá cách mà họ nhảy như thế nào, và họ kiếm được "răng" để đạt được một số điểm chuẩn cao về nhảy. Răng cho phép người chơi để mở khóa các màn chơi, vật phẩm mới (trong đó bao gồm cà phê espresso giúp làm nhảy chậm, graffiti để phun lên các công trình, và một chiếc găng tay được thiết kế để giơ dấu hiệu tán thành cho người ủng hộ hoặc chào hai ngón tay cho người phản đối), và những thứ mơ hồ khác chẳng hạn như hướng dẫn thiền định và kỹ thuật con lợn tua tủa lông. Thu nhập điểm số cao đủ cho phép người chơi gửi điểm số của họ trên bảng xếp hạng trực tuyến. Nhà phát triển game đã lấy cảm hứng từ môn BASE jumping trong bộ đồ bay wingsuit. 
 
## Phát triển
Phiên bản đầu tiên của *AaAaAA!!!* là một nguyên mẫu dựa trên những người chơi môn BASE Jumping đã nhảy xuống bên cạnh một ngọn núi. Một trong những thách thức của việc phát triển trò chơi này là xây dựng một cơ chế lối chơi cốt lõi và sau đó đơn giản hóa những gì là cần thiết. Sau đó nó được phát triển như là một sản phẩm phụ của một game trước đó là Inago Rage. cc

## Đón nhận

*AaAaAA!!! - A Reckless Disregard for Gravity* đã nhận được sự đánh giá nhìn chung có triển vọng, như đã thấy bởi có điểm số tổng hợp 81/100 và 81.56% tại các trang web Metacritic và GameRankings. Game lọt vào vòng chung kết giải IGF 2010 vì xuất sắc trong mảng thiết kế. 
 
## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*
Tổng đội Thanh niên xung phong Trường Sơn

**Tổng đội Thanh niên xung phong Trường Sơn** là một doanh nghiệp đoàn thể trực thuộc Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh.

## Hình thành
Tiền thân là một đơn vị sự nghiệp kinh tế được thành lập theo Quyết định số 34/QĐ-TWĐ ngày 3 tháng 1 năm 1998 của Ban Bí thư Trung ương Đoàn trên cơ sở Quyết định số 770/TTg, ngày 20 tháng 12 năm 1994 của Thủ tướng Chính phủ.

Thực hiện văn bản số 18/VPCP ngày 15 tháng 5 năm 1999 của Văn phòng Chính phủ, Tổng đội Thanh niên xung phong Trường Sơn được chuyển đổi thành doanh nghiệp đoàn thể theo Quyết định số 425/QĐ-TWĐ ngày 9 tháng 6 năm 1999 của Ban Bí thư Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh.

Thực hiện văn bản số 164/CP-ĐMDN ngày 5 tháng 2 năm 2004 của Thủ tướng Chính phủ về việc cho phép Tổng đội Thanh niên xung phong Trường Sơn áp dụng cơ chế, chính sách đối với Doanh nghiệp Nhà nước hoạt động công ích, ngày 16 tháng 3 năm 2004, Ban Chấp hành Trung ương Đoàn ra Quyết định số 546/QĐ-TƯĐTN v/v chuyển Tổng đội thanh niên xung phong Trường Sơn là doanh nghiệp đoàn thể trực thuộc Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, thành doanh nghiệp được áp dụng cơ chế, chính sách đối với những hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ mang tính công ích như Doanh nghiệp Nhà nước hoạt động công ích.

## Nhiệm vụ
* Tổ chức, tiếp nhận, quản lý và sử dụng lao động tình nguyện của thanh niên để xung kích tham gia các chương trình, dự án kinh tế – xã hội, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vùng miền núi và hải đảo, của Nhà nước giao cho Trung ương Đoàn thực hiện.
* Tổ chức thực hiện một số hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ nhằm tạo thêm nguồn lực cho đơn vị và hỗ trợ cho các đội hình Thanh niên xung phong thực hiện các dự án kinh tế – xã hội ở vùng khó khăn, gian khổ.

## Dự án đường Hồ Chí Minh
* Là đơn vị thực hiện dự án "Tham gia Dự án đường Hồ Chí Minh" – Giai đoạn I với chiều dài 51 Km. Tổng giá trị khối lượng 260 tỷ đồng (16 triệu USD). Đồng thời là đại diện chủ đầu tư xây dựng đường cao tốc đoạn Cam Lộ - Túy Loan (thuộc dự án đường Hồ Chí Minh - Giai đoạn II) 200 Km. Giá trị đầu tư: 2,5 tỷ USD theo hình thức BT (đầu tư - chuyển giao)
 

## Ghi chú
Lãnh đạo qua các thời kỳ:

- Tổng Đội Trưởng: Từ năm 1999-2017

* Đ/c: **Lê Ngọc Ẩn**

*- Kế toán Trưởng:* 

* Đ/c: **Nguyễn Kim Sơn**

- Tổng Đội Trưởng: Từ năm 2017

* Đ/c: **Nguyễn Kim Sơn**

*- Kế toán Trưởng:* 

* Đ/c: **Nguyễn Phú Vinh**

## Liên kết ngoài
* Thanh niên xong phong Trường Sơn 
* http://www1.vpcp.chinhphu.vn/portal/page?_pageid=33,4075260&_dad=portal&_schema=PORTAL&_piref33_4075261_33_4075260_4075260.docid=99905&_piref33_4075261_33_4075260_4075260.detail=1
* http://www.mt.gov.vn/Default.aspx?tabid=2&catid=137&articleid=11030-->
Thái Đỏ

**Thái Đỏ** là một bộ phận thuộc dân tộc Thái cư trú ở vùng phía tây tỉnh Thanh Hóa, Hòa Bình, Nghệ An của Việt Nam, và đông nam tỉnh Hủa Phăn, Lào.

*Người Thái Đỏ* (; ) nói tiếng Thái Đỏ, một ngôn ngữ trong họ ngôn ngữ Thái của ngữ hệ Kra-Dai. Tiếng Thái Đỏ có quan hệ gần gũi với tiếng Thái Đen và Thái Trắng, cũng như có liên hệ gần với ngôn ngữ nói ở Thái Lan và Lào hiện đại.

## Phân bố
*140.000 người ở Việt Nam (2002). Tại Việt Nam, người Thái Đỏ cùng với người Thái Đen và Thái Trắng được gọi chung là dân tộc Thái.
*25.000 người ở Lào (1991), chủ yếu ở tỉnh Hủa Phăn, gần biên giới Việt Nam
*Ngoài ra còn có ở Thái Lan, Hoa Kỳ

## Khu vực sống tập trung
*Miền tây tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam
*Miền tây tỉnh Hòa Bình, Việt Nam.
*Miền tây tỉnh Nghệ An, Việt Nam.

## Gia đình
*Phụ hệ

## Tôn giáo
*Thuyết vật linh / Phật giáo Nam tông (95,5%)
*Thiên chúa giáo (4,5%)

## Xem thêm
* Các dân tộc Việt Nam

## Chú thích
Củ nần

**Củ nần** hay **củ nừng**, **củ nê**, **dây nần** hay **củ mài trắng** (danh pháp hai phần: ***Dioscorea hispida***) là loài thực vật thuộc chi Củ nâu trong họ Củ nâu (Dioscoreaceae). Đây là loài cây dây leo, phân bố từ Ấn Độ đến Đông Nam Á, nam Trung Hoa.
## Công dụng

Rễ củ chứa nhiều hạt tinh bột, ăn được nhưng phải cắt nhỏ và rửa đi rửa lại rất nhiều lần. Nước rửa củ nần rất độc. Củ nần là một vị thuốc trong đông y. Củ giã đắp trị nhọt độc, sâu quảng, đòn ngã bị thương, nước sắc của thân rễ để uống làm thuốc lợi tiểu hay thấp khớp mạn tính. Ở Campuchia, người ta sử dụng củ ăn sống kịp thời ngay sau lúc bị rắn hổ mang cắn để ngăn ngừa những biến chứng gây rối loạn trong cơ thể. Ở nhiều vùng của Philippin, Củ nần còn được dùng chữa dịch hạch, phong thấp cấp tính.
## Hình ảnh

Tập tin:Dioscorea hispida.jpg
Tập tin:Dioscorea hispida1.jpg
Tập tin:COLLECTIE TROPENMUSEUM Het knolgewas Dioscorea hispida (gadung betul) TMnr 10011353.jpg


## Chú thích

## Tham khảo
## Liên kết ngoài
*Dioscoreae hispida
Trà đỏ (định hướng)

**Trà đỏ** trong tiếng Việt có thể chỉ:
* Trà Hibiscus
* Một loại trà có sắc đỏ có chứa lá Rooibos
* Trà đen, tên "trà đỏ" do người Trung Quốc đặt
Chim thiên đường đỏ

**Chim thiên đường đỏ** (danh pháp hai phần: ***Paradisaea rubra***) là một loài chim thuộc họ Chim thiên đường (*[[Paradisaeidae]]*). Loài này bản địa Indonesia, nơi nó sinh sống ở rừng mưa đất thấp của các đảo Waigeo và Batanta của Raja Ampat, Tây Papua.

## Mô tả
Thân dài 33&nbsp;cm nếu tính cả chiếc đuôi dài hết cỡ phải mất 6 năm thì nó dài 72&nbsp;cm. Đây là loài dị hình giới tính cao. Thức ăn của chúng gồm trái cây, quả mọng, động vật Chân khớp.

## Hình ảnh

Tập tin:Stavenn Paradisaea rubra 00.jpg
Tập tin:CpZ Paradisaea rubra 00.jpg


## Chú thích

## Tham khảo