Họ Tầm ma

**Họ Tầm ma** (danh pháp khoa học: **Urticaceae**) là một họ thực vật có hoa. Tên gọi của họ này có nguồn gốc từ chi *[[Urtica]]* (tầm ma). Urticaceae bao gồm một số loài cây đáng chú ý và hữu ích, bao gồm các chi *[[Urtica]]* (tầm ma), *[[Gai (cây)|Boehmeria nivea]]* (gai), *[[Pipturus albidus]]* (mamaki) và *[[Debregeasia saeneb]]* (ajlai).

Họ này chứa khoảng 2.600 loài, gộp nhóm trong 53 tới 79 chi, tùy theo từng hệ thống phân loại. Các chi đa dạng nhất là *[[Pilea]]* (500 tới 715 loài), *[[Elatostema]]* (khoảng 300 loài), *[[Urtica]]* (khoảng 80 loài), *[[Cecropia]]* (khoảng 75 loài) và *[[Coussapoa]]* (khoảng 50 loài).

Urticaceae có thể tìm thấy khắp nơi trên thế giới, ngoại trừ vùng địa cực.

## Phân loại
Hệ thống APG II đặt Urticaceae trong bộ Hoa hồng (Rosales), trong khi các hệ thống cũ hơn coi nó là một phần của bộ Gai (Urticales), trong đó chứa các họ Ulmaceae, Moraceae và Cannabaceae. APG vẫn còn coi bộ Urticales cũ như là một nhóm đơn ngành nhưng không công nhận nó như một bộ theo đúng nghĩa.

## Phát sinh chủng loài
Phát sinh chủng loài phân tử gợi ý về các mối quan hệ sau (xem thêm ):

## Miêu tả

Urticaceae có thể là cây bụi (như chi *Pilea*), dây leo, cây thân thảo (như chi *Urtica* và *Parietaria*) hay hiếm hơn là cây thân gỗ (như *Dendrocnide*, *Cecropia*).

Phiến lá của chúng thường có mép lá nguyên với các lá kèm. Các lông gai thường có mặt.

Urticaceae thường có hoa đơn tính và có thể là đơn tính cùng gốc hay đơn tính khác gốc. Chúng thụ phấn nhờ gió. Phần lớn phát tán hạt phấn khi nhị hoa thuần thục và các chỉ nhị của chúng thẳng ra một cách nhanh chóng: một cơ chế chuyên biệt kỳ dị và dễ thấy.

*[[Cecropia]]* chứa nhiều loại có kiểu sống cộng sinh với kiến.

## Các chi
Danh sách 56 chi dưới đây lấy theo GRIN, xếp theo từng tông.
* Boehmerieae Gaudich., 1830
** *[[Archiboehmeria atrata|Archiboehmeria]]* C.J. Chen, 1980: 1 loài (*[[Archiboehmeria atrata]]*) - cổ gai, thiệt trụ ma.
** *[[Astrothalamus reticulatus|Astrothalamus]]* C.B. Rob., 1911: 1 loài (*[[Astrothalamus reticulatus]]*).
** *[[Boehmeria]]* Jacq., 1760 (bao gồm cả *Splitgerbera*): 80 loài gai, trữ ma.
** *[[Chamabainia]]* Wight, 1853: 1–2 loài cà ma, vi trụ ma.
** *[[Cypholophus]]* Wedd., 1854: 15 loài long quan ma.
** *[[Debregeasia]]* Gaudich., 1844 (bao gồm cả *Morocarpus*): 4 loài đề gia, trứng cua, thủy ma.
** *[[Gibbsia (chi)|Gibbsia]]* Rendle, 1917: 2 loài.
** *[[Gonostegia]]* Turcz., 1846: 5 loài.
** *[[Hemistylus]]* Benth., 1843: 4 loài.
** *[[Hyrtanandra]]* (bao gồm cả *Gonostegia*, *Memorialis*). Có thể gộp trong chi *Pouzolzia* - thuốc dòi, bọ mắm
** *[[Neodistemon indicum|Neodistemon]]* Babu & A. N. Henry, 1970 (bao gồm cả *Distemon*): 1 loài (*[[Neodistemon indicum]]*) - tân lưỡng hùng, song hùng.
** *[[Neraudia]]* Gaudich., 1830: 5 loài.
** *[[Nothocnide]]* Blume, 1856 (bao gồm cả *Pseudopipturus*): 4 loài.
** *[[Oreocnide]]* Miq. 1851 (có thể bao gồm cả *Villebrunea*): 15 loài nái, nai, vũ tiền, ná nang, tử ma.
** *[[Phenax]]* Wedd., 1854: 12 loài.
** *[[Pipturus]]* Wedd. 1854: 30 loài.
** *[[Pouzolzia]]* Gaudich., 1826 [1830] (bao gồm cả *Goethartia*): 70 loài thuốc vòi (dòi, giòi), bọ mắm, vụ thủy cát.
** *[[Rousselia]]* Gaudich., 1826 [1830]: 3 loài.
** *[[Sarcochlamys pulcherrima|Sarcochlamys]]* Gaudich., 1844 (bao gồm cả *Sphaerotylos*): 1 loài (*[[Sarcochlamys pulcherrima]]*).
** *[[Villebrunea]]* (có thể gộp trong *Oreocnide*) - nai, chéo béo.
* Cecropieae Gaudich., 1830
** *[[Cecropia]]* Loefl., 1758 (bao gồm cả *Ambaiba*): 70–80 loài xê rốp.
** *[[Coussapoa]]* Aubl., 1775: > 50 loài.
** *[[Leucosyke]]* Zoll. & Moritzi, 1845 (bao gồm cả *Misiessya*): 35 loài.
** *[[Maoutia]]* Wedd., 1854 (bao gồm cả *Robinsoniodendron*): 15 loài gai ráp, ta me, thủy ti ma.
** *[[Musanga]]* R. Br., 1818: 2 loài.
** *[[Myrianthus]]* P. Beauv., 1804 [1805] (bao gồm cả *Dicranostachys*): 7 loài.
** *[[Pourouma]]* Aubl., 1775: > 50 loài.
* Elatostemateae Gaudich., 1830, đồng nghĩa: Lecantheae Wedd., 1854; Procrideae Wedd., 1856.
** *[[Aboriella myriantha|Aboriella]]* Bennet, 1981 (bao gồm cả *Dunniella*, *Smithiella*). Có thể gộp vào chi *Pilea*: 1 loài (*[[Aboriella myriantha]]*).
** *[[Achudemia]]* Blume, 1856: 3 loài. Có thể gộp vào chi *Pilea*.
** *[[Elatostema]]* J.R. Forst. & G. Forst., 1775 (bao gồm cả *Elatostematoides*): Khoảng 300 loài cao hùng, lâu thê thảo.
** *[[Gyrotaenia]]* Griseb., 1861: 4 loài.
** *[[Lecanthus]]* Wedd., 1854: 1-3 loài bạch hoa.
** *[[Meniscogyne]]* Gagnep., 1928: 2 loài.
** *[[Myriocarpa]]* Benth., 1844 [1846]: 18 loài.
** *[[Pellionia]]* Gaudich., 1826 (bao gồm cả *Polychroa*). Có thể gộp vào *Elatostema*: 60 loài phu lệ.
** *[[Petelotiella tonkinensis|Petelotiella]]* Gagnep., 1929: 1 loài (*[[Petelotiella tonkinensis]]*) - bạch lô.
** *[[Pilea]]* Lindl., 1821 (bao gồm cả *Neopilea*): 250 loài hổ nhĩ, mạo đài, lãnh thủy hoa.
** *[[Procris (chi)|Procris]]* Comm. ex Juss., 1789: 20 loài cung nữ, sung đất, đằng ma.
** *[[Sarcopilea domingensis|Sarcopilea]]* Urb., 1912: 1 loài (*[[Sarcopilea domingensis]]*).
* Forsskaoleeae Gaudich., 1830
** *[[Australina]]* Gaudich., 1830: 2 loài.
** *[[Didymodoxa]]* E. Mey. ex Wedd., 1857: 2 loài.
** *[[Droguetia]]* Gaudich., 1830: 7 loài đơn nhị ma.
** *[[Forsskaolea]]* L., 1764: 6 loài.
* Parietarieae Gaudich., 1830
** *[[Gesnouinia]]* Gaudich., 1830: 2 loài.
** *[[Parietaria]]* L., 1753 (bao gồm cả *Nesobium*): 20 loài tường anh, tường thảo.
** *[[Soleirolia soleirolii|Soleirolia]]* Gaudich., 1830 (bao gồm cả *Helxine*): 1 loài (*[[Soleirolia soleirolii]]*).
* Urticeae Lamarck & DC. 1806, đồng nghĩa: Urereae Gaudich. 1830.
** *[[Dendrocnide]]* Miq., 1851: 28 loài han, nàng hai, mán, hỏa ma.
** *[[Discocnide mexicana|Discocnide]]* Chew, 1965: 1 loài (*[[Discocnide mexicana]]*).
** *[[Girardinia]]* Gaudich., 1830: 2 loài giác đơn.
** *[[Hesperocnide]]* Torr., 1857: 2 loài.
** *[[Laportea]]* Gaudich., 1826 [1830] (bao gồm cả *Fleurya*, *Haynea*, *Parsana*, *Sceptrocnide*, *Schychowskya*): 21 loài han, mán, ngải ma.
** *[[Nanocnide]]* Blume, 1856: 2 loài vi tiền, han.
** *[[Obetia]]* Gaudich., 1844: 7 loài.
** *[[Poikilospermum]]* Zipp. ex Miq., 1864 (bao gồm cả *Conocephalus*): 20 loài.
** *[[Touchardia]]* Gaudich., 1847: 1–2 loài.
** *[[Urera]]* Gaudich., 1826 [1830]: 35 loài.
** *[[Urtica]]* L., 1753: 80 loài tầm ma, ngứa chẻ.
** *[[Zhengyia shennongensis|Zhengyia]]* T. Deng, D.G. Zhang & H. Sun 2013: 1 loài (*[[Zhengyia shennongensis]]*).
* *[[Incertae sedis]]*
** *[[Metatrophis margaretae|Metatrophis]]* F. Br., 1935: 1 loài (*[[Metatrophis margaretae]]*).

## Hình ảnh

Image:PileaCadierei.jpg|*Pilea cadierei*
Image:Pilea pumila2.JPG|*Pilea pumila*
Image:Poisonivy1.jpg|*Dendrocnide sp.*
Image:Elatostema umbellatum 2006.04.19 06.17.14-p4190208.jpg|*Elatostema umbellatum*
Image:Brennnessel 1.JPG|*Urtica dioica*
Image:Boehmeria nivea 1.jpg|*Boehmeria nivea*
Image:Parietaria judaica 000.jpg|Hoa của *Parietaria judaica*
Image:Nettle.jpg|*Urtica dioica*, các lông ngứa


## Ghi chú

## Tham khảo

* 
* 
* 
* Stevens P. F. (2001 trở đi). Angiosperm Phylogeny Group. Phiên bản 12-2-2009. Urticaceae
*  Sandro Pignatti, Flora d'Italia, Edagricole, Bologna 1982. ISBN 88-506-2449-2
* Watson L. và Dallwitz M.J. (1992 trở đi). Urticaceae  Các họ thực vật có hoa: miêu tả, minh họa, nhận dạng và thông tin tra cứu. Phiên bản: 25-11-2008. http://delta-intkey.com