Lâu đài Chambord

**Lâu đài Chambord** (, tiếng Anh Château de Chambord) tọa lạc tại Chambord, Centre-Val de Loire, Pháp, là một trong những lâu đài dễ nhận biết nhất thế giới nhờ kiến trúc Phục Hưng Pháp đặc trưng, kết hợp giữa hình thức kiến trúc thời Trung cổ truyền thống của Pháp với các công trình kiến trúc Phục Hưng cổ điển. Công trình được vua Francis I của Pháp cho xây dựng từ năm 1519 đến năm 1547.

Chambord là lâu đài lớn nhất ở Thung lũng Loire; nó được xây dựng để làm lâu đài săn bắn cho Francis I, người đã duy trì dinh thự hoàng gia của mình tại Château de Blois và Amboise. Thiết kế ban đầu của lâu đài được cho là của kiến trúc sư Tuscan Domenico da Cortona; Leonardo da Vinci cũng có thể đã ảnh hưởng đến thiết kế này. 

Chambord đã thay đổi đáng kể trong suốt 28 năm xây dựng, trong thời gian đó, nó được Pierre Neveu giám sát tại chỗ. Khi lâu đài gần hoàn thành, Francis đã thể hiện biểu tượng khổng lồ của sự giàu có và quyền lực bằng cách tiếp đón đối thủ truyền kiếp của mình, Karl V của Thánh chế La Mã, tại Chambord.

Năm 1792, sau Cách mạng Pháp, một số đồ nội thất đã bị bán và gỗ bị dỡ bỏ. Tòa nhà bị bỏ hoang một thời gian, mặc dù vào thế kỷ 19, một số nỗ lực trùng tu đã được thực hiện. Trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, các tác phẩm nghệ thuật từ bộ sưu tập của Bảo tàng Louvre và Lâu đài Compiègne đã được chuyển đến Lâu đài Chambord. Lâu đài hiện mở cửa cho công chúng, đón 700.000 du khách vào năm 2007. Lũ lụt vào tháng 6 năm 2016 đã làm hư hại khuôn viên nhưng bản thân lâu đài thì không.

## Kiến trúc
 

Tòa lâu đài này vào thế kỷ 16 đã tự nó tách biệt khỏi kiến trúc lâu đài bình thường. Thật vậy, mặc dù là những nhánh phụ của lâu đài, với những đặc điểm thường thấy, chúng lại không có hệ thống phòng thủ nghiêm ngặt. Những khu vườn rộng lớn và các công trình nước, chẳng hạn như hào nước, vốn phổ biến trong các lâu đài thời kỳ này. Chambord cũng không ngoại lệ. Bố cục của nó gợi nhớ đến một lâu đài điển hình với một pháo đài, các tháp canh góc và hào nước bảo vệ. Được xây dựng theo phong cách Phục Hưng, bố cục bên trong là một ví dụ ban đầu về phong cách Pháp và Ý trong việc nhóm các phòng thành các dãy phòng khép kín, một sự thay đổi so với phong cách phòng hành lang thời trung cổ. Lâu đài đồ sộ này bao gồm một pháo đài trung tâm với bốn tháp pháo đài ở các góc. Pháo đài cũng là một phần của bức tường phía trước của một khu phức hợp lớn hơn với hai tháp lớn hơn. Phần móng cho hai tháp nữa có thể được xây dựng ở phía sau, nhưng chúng chưa bao giờ được phát triển, và vẫn giữ nguyên chiều cao của bức tường. Lâu đài có 440 phòng, 282 lò sưởi và 84 cầu thang. Bốn hành lang hình chữ nhật kiến trúc hầm ở mỗi tầng tạo thành hình chữ thập.

Vì lâu đài không bao giờ được thiết kế để phòng thủ trước kẻ thù, nên các bức tường, tháp canh và hào nước một phần chỉ mang tính trang trí, và vào thời điểm đó thậm chí còn là lỗi thời. Một số yếu tố kiến trúc của lâu đài—cửa sổ mở, lô gia và một khu vực ngoài trời rộng lớn ở trên cùng, được vay mượn từ kiến trúc Phục Hưng của Ý—không thực tế trong khí hậu lạnh và ẩm ướt của miền bắc nước Pháp.

Cảnh quan mái của Chambord tương phản với khối lượng xây dựng đồ sộ và thường được so sánh với đường chân trời của một thị trấn: công trình có 11 loại tháp và ba loại ống khói, không đối xứng, được đóng khung ở các góc bởi các tháp đồ sộ. Thiết kế tương đồng với phong cách Bắc Ý và Leonardesque.

Một trong những điểm nhấn kiến trúc là cầu thang xoắn kép ngoạn mục, là trung tâm của lâu đài. Hai cầu thang xoắn ốc đi lên ba tầng mà không bao giờ gặp nhau, được chiếu sáng từ phía trên bởi một loại đèn hiệu ở điểm cao nhất của lâu đài. Có ý kiến cho rằng Leonardo da Vinci có thể đã thiết kế cầu thang này, nhưng điều này vẫn chưa được xác nhận. Nhà văn John Evelyn đã nói về cầu thang này như sau: "Nó được thiết kế với bốn lối vào hoặc lối lên, cắt ngang nhau, để dù bốn người có gặp nhau, họ cũng không bao giờ nhìn thấy nhau, mà chỉ qua những khe hở nhỏ, cho đến khi họ xuống cầu thang. Bao gồm 274 bậc thang (theo như tôi nhớ), và là một công trình phi thường, nhưng lại tốn kém hơn nhiều so với giá trị sử dụng hay vẻ đẹp."

Lâu đài cũng có mặt tiền dài , hơn 800 cột điêu khắc và một mái nhà được trang trí công phu. Khi Francis I cho xây dựng Chambord, ông muốn nó trông giống như đường chân trời của Constantinople.

Bao quanh lâu đài là một công viên rừng rộng  và khu bảo tồn động vật hoang dã được bảo vệ với loài hươu đỏ, bao quanh bởi một bức tường dài . Kế hoạch của nhà vua chuyển hướng sông Loire để bao quanh lâu đài chỉ xuất hiện trong một cuốn tiểu thuyết; *[[Amadís de Gaula]]*, do Francis dịch. Trong tiểu thuyết, lâu đài gọi là *Cung điện Đảo Firm*.

Các tòa tháp của Chambord không điển hình cho thiết kế đương đại của Pháp ở chỗ chúng không có tháp nhỏ và chóp nhọn. Theo tác giả Hidemichi Tanaka, người cho rằng Leonardo da Vinci đã ảnh hưởng đến thiết kế của lâu đài, thì thiết kế của chúng gần giống với các tháp nhỏ của Milan thế kỷ 15.
[nhỏ|Bức tranh của [Pierre-Denis Martin về Lâu đài Chambord năm 1722]]

## Lịch sử

### Quyền sở hữu của hoàng gia

Ai là người thiết kế Lâu đài Chambord vẫn còn là một vấn đề gây tranh cãi. Thiết kế ban đầu được cho là của Domenico da Cortona, mặc dù có một số nghi ngờ, người có mô hình bằng gỗ cho thiết kế này đã tồn tại đủ lâu để được André Félibien vẽ vào thế kỷ 17. Trong bản vẽ mô hình, cầu thang chính của pháo đài có hai dãy bậc thang thẳng, song song, ngăn cách bởi một lối đi và nằm ở một trong hai nhánh của cây thánh giá. Theo Jean-Guillaume, thiết kế Ý này sau đó đã bị thay thế bằng cầu thang xoắn ốc nằm ở trung tâm, tương tự như cầu thang ở Blois, và phù hợp hơn với sở thích của người Pháp về những cầu thang lớn ngoạn mục. Tuy nhiên, "đồng thời, kết quả cũng là một thắng lợi của bố cục tập trung - bản thân nó đã là một yếu tố hoàn toàn mang phong cách Ý." Năm 1913, Marcel Reymond gợi ý rằng Leonardo da Vinci, một vị khách của Francis tại Clos Lucé gần Amboise, chịu trách nhiệm cho thiết kế ban đầu, phản ánh kế hoạch của Leonardo cho một lâu đài tại Romorantin dành cho mẹ của nhà vua, và sở thích của ông về quy hoạch trung tâm và cầu thang xoắn ốc đôi; cuộc thảo luận vẫn chưa kết thúc, mặc dù nhiều học giả hiện nay đồng ý rằng Leonardo ít nhất chịu trách nhiệm cho việc thiết kế cầu thang trung tâm.
nhỏ|Phòng ngủ nghi lễ của Louis XIV

### Cách mạng Pháp và lịch sử hiện đại

Năm 1792, chính quyền Cách mạng ra lệnh bán đồ đạc; các tấm ốp tường bị dỡ bỏ và thậm chí cả sàn nhà cũng bị dỡ bỏ và bán theo giá trị gỗ của chúng, và theo M de la Saussaye, các cánh cửa ốp gỗ đã bị đốt cháy để giữ ấm cho các phòng trong thời gian bán; lâu đài trống rỗng bị bỏ hoang cho đến khi Napoleon Bonaparte trao nó cho cấp dưới là Louis Alexandre Berthier. Sau đó, lâu đài được mua lại từ góa phụ của ông cho Công tước xứ Bordeaux, Henry Charles (1820–1883), sau này lấy tước hiệu Bá tước Chambord. Ông nội của ông, Vua Charles X (1824–1830) đã thực hiện một nỗ lực ngắn ngủi nhằm khôi phục và chiếm đóng lâu đài nhưng vào năm 1830, cả hai đều bị lưu đày. Trong Chiến tranh Pháp-Phổ (1870–1871), lâu đài được sử dụng làm bệnh viện dã chiến.
## Ảnh hưởng

Lâu đài Chambord đã ảnh hưởng sâu sắc đến nhiều yếu tố kiến trúc và trang trí trên khắp châu Âu. Lâu đài Chambord là hình mẫu cho việc tái thiết và xây dựng lại Cung điện Schwerin ban đầu từ năm 1845 đến năm 1857.

Tuy nhiên, vào nửa sau thế kỷ 19, phong cách lâu đài đã lan rộng khắp Vương quốc Anh, ảnh hưởng đến Tòa nhà Founder tại Royal Holloway, Đại học London, do William Henry Crossland thiết kế và tòa nhà chính của Cao đẳng Fettes ở Edinburgh, do David Bryce thiết kế năm 1870.  Từ năm 1874 đến năm 1889, ngôi nhà nông thôn ở Buckinghamshire, Waddesdon Manor, được xây dựng với khung kiến trúc tương tự như Lâu đài Chambord, được truyền bá qua kiến trúc sư Gabriel-Hippolyte Destailleur. Ví dụ, hai tháp cầu thang đôi, ở mặt tiền phía bắc, được lấy cảm hứng từ tháp cầu thang ở lâu đài. Tuy nhiên, theo chủ đề về sự xa hoa vô song tại Waddesdon, cửa sổ của các tòa tháp tại Waddesdon được lắp kính, không giống như cửa sổ cầu thang tại Chambord, và trang trí công phu hơn nhiều.

## Bộ sưu tập ảnh

File:Avila010.jpg|alt=
File:Avila011.jpg|alt=
File:Avila012.jpg|alt=


## Tham khảo
**Ghi chú**

**Chú thích**

**Thư mục chỉ đọc**

*
*
*
* Félibien, André (1681). *Mémoires pour servir à l'histoire des maisons royales*, published for the first time from the manuscript in the Bibliothèque nationale in 1874. Paris: J. Baur. Copy at Google Books.
*
* Guillaume, Jean (1996). "Chambord, château of", vol. 6, pp.&nbsp;415–417, in *[[The Dictionary of Art]]*, edited by Jane Turner, reprinted with minor corrections in 1998. New York: Grove. .
* 
* Hanser, David A. (2006). *Architecture of France*. Westport, Connecticut: Greenwood Press. .
*
*
*
*
*
*

## Liên kết ngoài

*Château de Chambord
*Château de Chambord  - The official website of France (bằng tiếng Anh)
*Photos of Chambord 
*360° Panoramas of Le Château de Chambord'  by the Media Center for Art History, Columbia University