Châu (họ)

**Châu** (chữ Hán: 周), còn được gọi là **Chu**, là một họ của người Trung Quốc, Việt Nam và Triều Tiên.

Do sự chuyển biến phát âm của tiếng Việt ở thời nhà Nguyễn, họ *Châu* và một dòng họ khác là ''Chu'' (朱, khác chữ Hán) ở Việt Nam thường bị lẫn lộn là cùng một họ. Tuy nhiên thực tế đây là hai họ riêng biệt.

## Phân biệt họ Châu 周 và Chu 朱

Theo nghĩa đen của mặt chữ, 周 có nghĩa là "quay vòng, tuần hoàn" (như trong từ *chu vi*, *chu trình*, *chu kỳ*); 朱 có nghĩa là "màu đỏ son" (như trong từ *vết* *chu sa*)

Theo *[[Hán Việt tự điển]]* của Thiều Chửu, cả 周 và 朱 đều chỉ có một cách đọc là **Chu**. Âm đọc Hán Việt **Châu** được giải thích bắt nguồn từ việc kị húy chúa Nguyễn Phúc Chu nên **Chu** được đổi thành **Châu**.

Theo phiên thiết trong các vận thư soạn thời Đường, Tống của Trung Quốc (thời điểm được cho là hình thành nên âm Hán Việt tiêu chuẩn) và âm đọc trong tiếng Trung Quốc đương thời thì chữ "周" đọc là "châu", chữ "朱" đọc là "chu", Trong tiếng Việt có hiện tượng vần "âu" và "u" hỗ hoán, một số chữ Hán có âm Hán Việt mang vần "âu" có âm đọc theo phiên thiết mang vần "u" và ngược lại. Tỉ dụ như "chu" 週 có âm đọc theo phiên thiết là "châu", "châu" 珠 có âm đọc theo phiên thiết là "chu", "thu" 秋 có âm đọc theo phiên thiết là "thâu", "thâu" 輸 có âm đọc theo phiên thiết là "thu".

Trong tiếng Trung Quốc, hai họ Châu 周 và Chu 朱 có âm đọc khác nhau. Dưới đây là âm đọc (theo Latinh hoá) của họ Châu 周 và Chu 朱 trong các phương ngữ:

Theo bảng xếp hạng *[[Bách gia tính]]* năm 2013 của Trung tâm Nghiên cứu Nguồn gốc Tính thị Hoa Hạ Hội Nghiên cứu Văn hoá Phục Hi Trung Hoa (中華伏羲文化研究會華夏姓氏源流研究中心) họ Châu 周 đứng thứ 10, họ Chu 朱 đứng thứ 14 về số lượng người mang họ.

Trong tiếng Hàn, hai họ 周 và 朱 là đồng âm 주 (Ju). Tổng số người theo hai họ này ở Hàn Quốc là 215.010 theo thống kê năm 2000, xếp thứ 32 theo độ phổ biến ở Hàn Quốc.

## Người Việt Nam

### Chính trị

* Châu Văn Liêm: một trong sáu người tham gia hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam.
* Châu Ngọc Tuấn: phó Bí thư Tỉnh uỷ Gia Lai

### Thể thao

* Châu Tuyết Vân: vận động viên Taekwondo
* Châu Phong Hòa: cầu thủ bóng đá
* Châu Đoàn Phát: cầu thủ fusal
* Châu Ngọc Quang: cầu thủ bóng đá

## Người Trung Quốc
Danh sách những người Trung Quốc mang họ Châu (周), bao gồm cả những người bị truyền thông hay sách báo ở Việt Nam phiên âm Hán-Việt sang thành âm Chu.

### Nhân vật hư cấu
* Chu Bá Thông (周伯通): nhân vật trong tiểu thuyết *[[Anh hùng xạ điêu]]* và *[[Thần điêu hiệp lữ]]* của Kim Dung.
* Chu Thông (周通): nhân vật trong *[[Thủy hử]]*.
* Chu Chỉ Nhược (周芷若): nhân vật trong tiểu thuyết *[[Ỷ Thiên Đồ Long Ký]]* của nhà văn Kim Dung.

### Cổ đại

* Chu Á Phu (周亞夫)
* Chu Du (周瑜)
* Chu Thái (周泰)

### Nhà Thanh

* Châu Doanh (周瑩): nữ thương nhân cuối thời nhà Thanh

### Hiện đại

* Chu Thụ Nhân (周樹人): tức Lỗ Tấn
* Chu Tự Tề (周自齊): Tổng thống Trung Hoa Dân Quốc đầu thế kỷ XX
* Chu Ân Lai (周恩來): thủ tướng Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
* Châu Tinh Trì (周星馳): diễn viên kiêm đạo diễn Hồng Kông
* Châu Huệ Mẫn (周慧敏): ca sĩ kiêm diễn viên Hồng Kông
* Châu Hoa Kiện (周華健): ca sĩ Hồng Kông
* Châu Kiệt Luân (周杰倫): ca sĩ Đài Loan
* Châu Du Dân (周育民): ca sĩ, diễn viên Đài Loan, thành viên nhóm nhạc F4
* Chu Tiểu Xuyên (周小川): nhà kinh tế
* Châu Nhuận Phát (周潤發): diễn viên Hồng Kông
* Châu Hải My (周海媚): diễn viên Hồng Kông
* Châu Lệ Kỳ (周丽淇): diễn viên Hồng Kông
* Châu Tấn (周迅): diễn viên
* Châu Kiệt (周杰): diễn viên
* Chu Vi Đồng (周韦彤): người mẫu, diễn viên
* Châu Bút Sướng (周笔畅): ca sĩ
* Chu Mịch (周觅): thành viên Super Junior- M
* Châu Nghệ Hiên (周艺轩): ca sĩ, thành viên nhóm nhạc Uniq
* Tzuyu, tên thật là Chu Tử Du (周子瑜): ca sĩ người Đài Loan, thành viên nhóm nhạc Twice
* Kyul Kyung, tên thật là Chu Khiết Quỳnh (周洁琼): ca sĩ, cựu thành viên I.O.I, thành viên nhóm nhạc Pristin
* Châu Chấn Nam (周震南): ca sĩ, thành viên nhóm nhạc R1SE
* Châu Tú Na (周秀娜): diễn viên Hong Kong
* Châu Vũ Đồng (周雨彤): nữ diễn viên Trung Quốc
* Châu Dã (周也): nữ diễn viên Trung Quốc
* Châu Thâm (周深): ca sĩ
* Châu Quán Vũ (周冠宇): vận động viên đua xe F1
* Châu Thiên Thành (周天成): vận động viên cầu lông

## Chú thích