open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Carapoia

***Carapoia*** là một chi nhện trong họ Pholcidae.

## Các loài
Các loài trong chi này gồm:
* *[[Carapoia brescoviti]]* Huber, 2005
* *[[Carapoia crasto]]* Huber, 2005
* *[[Carapoia fowleri]]* Huber, 2000
* *[[Carapoia genitalis]]* (Moenkhaus, 1898)
* *[[Carapoia ocaina]]* Huber, 2000
* *[[Carapoia paraguaensis]]* González-Sponga, 1998
* *[[Carapoia rheimsae]]* Huber, 2005
* *[[Carapoia ubatuba]]* Huber, 2005
* *[[Carapoia una]]* Huber, 2005

## Chú thích

## Tham khảo
*
Stenosfemuraia

***Stenosfemuraia*** là một chi nhện trong họ Pholcidae.

## Các loài
Chi này có các loài sau:
* *[[Stenosfemuraia cuadrata]]* González-Sponga, 2005
* *[[Stenosfemuraia parva]]* González-Sponga, 1998
* *[[Stenosfemuraia pilosa]]* (González-Sponga, 2005)
## Chú thích

 
## Tham khảo
*
Micromerys

***Micromerys*** là một chi nhện trong họ Pholcidae. De loài điển hình is *[[Micromerys gracilis]]*.

## Các loài
Các loài trong chi này gồm:
* *[[Micromerys daviesae]]* Deeleman-Reinhold, 1986
* *[[Micromerys gidil]]* Huber, 2001
* *[[Micromerys gracilis]]* Bradley, 1877
* *[[Micromerys gurran]]* Huber, 2001
* *[[Micromerys raveni]]* Huber, 2001
* *[[Micromerys wigi]]* Huber, 2001
* *[[Micromerys yidin]]* Huber, 2001

## Chú thích

 
## Tham khảo
*
Artema atlanta

***Artema atlanta*** là một loài nhện trong họ Pholcidae. Loài này được phát hiện ở het gehele tropische gebied en is geïntroduceerd năm België. Loài này là loài điển hình của chi *[[Artema]]*

## Tham khảo
Ciboneya

***Ciboneya*** là một chi nhện trong họ Pholcidae.

## Các loài
Các loài trong chi này gồm:
* *[[Ciboneya antraia]]* Huber & Pérez, 2001
* *[[Ciboneya nuriae]]* Huber & Pérez, 2001
* *[[Ciboneya odilere]]* Huber & Pérez, 2001
* *[[Ciboneya parva]]* Huber & Pérez, 2001

## Chú thích

## Tham khảo
*
Holocneminus

***Holocneminus*** là một chi nhện trong họ Pholcidae.

## Các loài
Các loài trong chi này gồm:
* *[[Holocneminus huangdi]]* Tong & Li, 2009
* *[[Holocneminus multiguttatus]]* (Simon, 1905)
* *[[Holocneminus piritarsis]]* Berland, 1942

## Chú thích

## Tham khảo
*
Physocyclus globosus

***Physocyclus globosus*** là một loài nhện trong họ Pholcidae. Đây là loài đặc trưng trong chi *[[Physocyclus]]*. Loài nhện này có mặt tại Việt Nam

## Chú thích

 
## Tham khảo
*
Smeringopina

***Smeringopina*** là một chi nhện trong họ Pholcidae.

## Các loài
Các loài trong chi này gồm:
* *[[Smeringopina africana]]* (Thorell, 1899)
* *[[Smeringopina armata]]* (Thorell, 1899)
* *[[Smeringopina beninensis]]* Kraus, 1957
* *[[Smeringopina bineti]]* (Millot, 1941)
* *[[Smeringopina camerunensis]]* Kraus, 1957
* *[[Smeringopina guineensis]]* (Millot, 1941)
* *[[Smeringopina pulchra]]* (Millot, 1941)
* *[[Smeringopina simplex]]* Kraus, 1957

## Chú thích

 
## Tham khảo
*
Crossopriza soudanensis

***Crossopriza soudanensis*** là một loài nhện trong họ Pholcidae. Loài này được phát hiện ở Mali và Burkina Faso.

## Chú thích

## Tham khảo
*
Hoplopholcus forskali

***Hoplopholcus forskali*** là một loài nhện trong họ Pholcidae. Loài này komt voor van Oost-Europa tot Turkmenistan và là loài điển hình của chi *[[Hoplopholcus]]*.

## Chú thích

## Tham khảo
*
Hoplopholcus

***Hoplopholcus*** là một chi nhện trong họ Pholcidae.

## Các loài
Các loài trong chi này gồm:
* *[[Hoplopholcus asiaeminoris]]* Brignoli, 1978
* *[[Hoplopholcus cecconii]]* Kulczynski, 1908
* *[[Hoplopholcus figulus]]* Brignoli, 1971
* *[[Hoplopholcus forskali]]* (Thorell, 1871)
* *[[Hoplopholcus labyrinthi]]* (Kulczynski, 1903)
* *[[Hoplopholcus longipes]]* (Spassky, 1934)
* *[[Hoplopholcus minotaurinus]]* Senglet, 1971
* *[[Hoplopholcus minous]]* Senglet, 1971
* *[[Hoplopholcus patrizii]]* (Roewer, 1962)

## Chú thích

## Tham khảo
*
Nhánh Chuột thực sự

**Nhánh Chuột thực sự** (*Eumuroida*) là một nhánh động vật có vú thuộc Bộ Gặm nhấm, được xác định vào năm 2004 (theo Steppan và các tác giả khác). Nhánh này bao hàm một số loài chuột của siêu họ cùng tên. Cấp độ phân loài này thật ra không thuộc các cấp độ "chuẩn" mà nó nằm giữa cấp siêu họ và họ.

Theo định nghĩa, nhánh Chuột thật sự bao hàm tất cả các loài gặm nhấm tiến hóa từ các tổ tiên chung của các họ Calomyscidae, Nesomyidae, Cricetidae và Muridae. Tuy nhiên chúng không bao hàm các loài động vật đào hang như họ Spalacidae. Họ Platacanthomyidae thì đang còn tranh cãi, nhưng theo Norris và các đồng sự (2004) thì họ này không thuộc nhánh Chuột thật sự vì có một số khác biệt trong cấu trúc hộp sọ.

## Phân loài
*Nhánh Eumuroida - chuột thực sự
**Họ Calomyscidae
***Phân họ Calomyscinae (hamster dạng chuột)
**Họ Nesomyidae
***Phân họ Cricetomyinae (chuột túi má)
***Phân họ Dendromurinae (chuột leo châu Phi, gerbil, chuột béo, chuột rừng)
***Phân họ Mystromyinae (chuột cống đuôi trắng)
***Phân họ Nesomyinae (chuột Malagasy)
***Phân họ Petromyscinae (chuột đá và chuột leo đầm lầy)
**Họ Cricetidae
***Phân họ Arvicolinae (chuột đồng, lemmut và chuột xạ)
***Phân họ Cricetinae (hamster)
***Phân họ Neotominae (chuột Bắc Mỹ)
***Phân họ Sigmodontinae (chuột Tân thế giới)
***Phân họ Tylomyinae

## Tham khảo

*Jansa, S. A. and M. Weksler. 2004. Phylogeny of muroid rodents: relationships within and among major lineages as determined by IRBP gene sequences. Molecular Phylogenetics and Evolution, 31:256-276.
*McKenna, M. C. and S. K. Bell. 1997. Classification of Mammals above the Loài Level. Columbia University Press, New York.
*Michaux, J., A. Reyes, and F. Catzeflis. 2001. Evolutionary history of the most speciose mammals: molecular phylogeny of muroid rodents. Molecular Biology and Evolution, 17:280-293.
*Norris, R. W., K. Y. Zhou, C. Q. Zhou, G. Yang, C. W. Kilpatrick, and R. L. Honeycutt. 2004. The phylogenetic position of the zokors (Myospalacinae) and comments on the families of muroids (Rodentia). Molecular Phylogenetics and Evolution, 31:972-978.
*Steppan, S. J., R. A. Adkins, and J. Anderson. 2004. Phylogeny và divergence date estimates of rapid radiations in muroid rodents based on multiple nuclear genes. Systematic Biology, 53:533-553.
Bắc Sơn, Sầm Sơn

**Bắc Sơn** là một phường thuộc thành phố Sầm Sơn, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

## Địa lý
Phường Bắc Sơn có vị trí địa lý:
*Phía đông giáp vịnh Bắc Bộ
*Phía tây giáp phường Quảng Châu và phường Trường Sơn
*Phía nam giáp phường Trường Sơn
*Phía bắc giáp phường Trung Sơn.

## Lịch sử
Vùng đất thuộc phường Bắc Sơn ngày nay, vào đầu thế kỉ 19 thuộc tổng Giặc Thượng, huyện Quảng Xương, phủ Tĩnh Gia, nội trấn Thanh Hóa. Năm Minh Mạng thứ 2 (1821), tổng Giặc Thượng đổi thành tổng Kính Thượng, sau đổi thành tổng Cung Thượng, huyện Quảng Xương, phủ Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa.

Đến trước Cách mạng tháng Tám (1945), là một phần đất của làng Giữa (thôn Lương Trung) và làng Núi (Sầm Thôn), xã Lương Niệm, tổng Cung Thượng. Từ tháng 6 năm 1946 đến tháng 11 năm 1947 là một phần đất của làng Giữa và làng Núi, xã Sầm Sơn, huyện Quảng Xương.

Từ tháng 11 năm 1947, các xã Sầm Sơn và Bắc Sơn sáp nhập thành xã Quảng Tiến, huyện Quảng Xương. Tháng 6 năm 1954, xã Quảng Tiến được chia thành các xã Quảng Tiến (mới), Quảng Sơn, Quảng Tường và Quảng Cư, địa giới phường Bắc Sơn lúc này thuộc xã Quảng Sơn.

Năm 1963, xã Quảng Sơn chuyển từ huyện Quảng Xương về thị trấn Sầm Sơn mới thành lập (thị trấn Sầm Sơn trực thuộc tỉnh Thanh Hóa).

Năm 1981, thị trấn Sầm Sơn được nâng cấp lên thị xã.

Năm 1983, phường Bắc Sơn được thành lập, gồm các thôn: Long, Khánh, Hợp Thành, Minh Hải, Đông, Lập của làng Giữa và các thôn: Hòa, Bình của làng Núi.

## Văn hóa
* Phường Bắc Sơn có các bãi tắm B và C, dài gần 3&nbsp;km.
* Chùa Khải Minh thuộc thôn Bình, là Trung tâm Phật giáo của thành phố Sầm Sơn.
* Chùa Lương Trung thuộc thôn Long.
* Đền Sòng Sơn - nơi thờ thánh mẫu Liễu Hạnh.

## Chú thích

## Tham khảo
Juanes MTV Unplugged

**Juanes MTV Unplugged** là album thứ sáu của ca sĩ-nhạc sĩ Juanes, và album đầu tiên được ghi hoàn toàn sống. Ngày phát hành của nó được lên kế hoạch cho các ngày 29 tháng 5 năm 2012, được ghi lại vào ngày 1 tháng 2 năm đó tại Miami, Mỹ. Sản xuất của album đã được dẫn dắt bởi nhạc sĩ Juan Luis Guerra và sự tham dự của Joaquin Sabina và Paula Fernandes trên sân khấu. Đĩa đơn đầu tiên từ sản xuất được phát hành vào ngày 5 tháng 3 năm 2012 và bao gồm một bài hát chưa được phát hành ghi lại trong buổi hòa nhạc được gọi là "Tín hiệu".

## Track listing
* "Fíjate Bien" 	Juanes	 
* "La Paga" 	Juanes	 
* "Nada Valgo Sin Tu Amor" 	Juanes	 
* "Es Por Tí" 	Juanes	 
* "Todo en Mi Vida Eres Tú" 	Juanes	 
* "A Dios le Pido" 	Juanes	 
* "Hoy Me Voy" (có sự tham gia của Paula Fernandes)	Juanes	 
* "Volverte a Ver" 	Juanes	 
* "La Camisa Negra" 	Juanes	 
* "Azul Sabina" (có sự tham gia của Joaquín Sabina)	 	 
* "Para Tu Amor" 	 	 
* "La Señal" 	Juanes	3:42
* "Me Enamora" 	Juanes	 
* "Odio por Amor" Juanes

## Tham khảo
* Propagace Alba (Juanes - MTV Unplugged) 
* Juanes MTV Unplugged 
* Juanes "La Señal"

## Tham khảo
Quảng Cư

**Quảng Cư** là một phường thuộc thành phố Sầm Sơn, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

## Địa lý
Phường Quảng Cư nằm ở hữu ngạn sông Mã, có vị trí địa lý:
*Phía đông giáp Biển Đông
*Phía tây giáp phường Quảng Tiến
*Phía nam giáp phường Trung Sơn
*Phía bắc giáp huyện Hoằng Hóa với ranh giới là sông Mã.

Phường Quảng Cư có diện tích 6,42&nbsp;km², dân số năm 2016 là 11.403 người, mật độ dân số đạt 1.776 người/km².

## Lịch sử
Vùng đất thuộc xã Quảng Cư ngày nay, vào đầu thế kỉ 19 thuộc tổng Giặc Thượng, huyện Quảng Xương, phủ Tĩnh Gia, nội trấn Thanh Hóa. Năm Minh Mạng thứ 2 (1821), tổng Giặc Thượng đổi thành tổng Kính Thượng, sau đổi thành tổng Cung Thượng, huyện Quảng Xương, phủ Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa.

Đến trước Cách mạng tháng Tám (1945), là một phần đất của các làng: làng Trấp (thôn Cá Lập), xã Lương Niệm; làng Trung (thôn Lộc Trung), làng Vạn (Thanh Khê), làng Triều (Triều Dương), xã Triều Thanh Lộc, thuộc tổng Cung Thượng. Từ tháng 6 năm 1946 đến tháng 11 năm 1947 là một phần đất của xã Bắc Sơn, huyện Quảng Xương.

Từ tháng 11 năm 1947, các xã Sầm Sơn và Bắc Sơn sáp nhập thành xã Quảng Tiến, huyện Quảng Xương. Tháng 6 năm 1954, xã Quảng Tiến được chia thành các xã Quảng Tiến (mới), Quảng Sơn, Quảng Tường và Quảng Cư.

Năm 1981, xã Quảng Cư được chuyển từ huyện Quảng Xương về thị xã Sầm Sơn mới thành lập

Ngày 19 tháng 4 năm 2017, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 368/NQ-UBTVQH14 về việc:
* Thành lập phường Quảng Cư thuộc thị xã Sầm Sơn trên cơ sở toàn bộ 6,42&nbsp;km² diện tích tự nhiên và 11.403 người của xã Quảng Cư.
* Thành lập thành phố Sầm Sơn thuộc tỉnh Thanh Hóa. Phường Quảng Cư trực thuộc thành phố Sầm Sơn.

Phường Quảng Cư hiện nay gồm các khu dân cư: Thu Hảo, Hồng Thắng, Công Vinh, Cường Thịnh, Quang Vinh (xưa thuộc làng Trấp), Thành Thái, Minh Cát (xưa thuộc làng Vạn), Trung Chính (xưa thuộc làng Trung), Tiến Lợi (xưa thuộc làng Triều) và Thành Thắng (mới thành lập năm 1976, di cư từ xã Quảng Đại)..

## Văn hóa
* Đền Bà Triệu tại thôn Công Vinh, di tích cấp tỉnh.
* Đền Thanh Khê tại thôn Minh Cát, thờ Tứ vị Hồng Thánh Nương, di tích cấp tỉnh.
* Nhà thờ họ Trương Đức, di tích cấp tỉnh.

## Chú thích

## Tham khảo
Tân La Hiếu Chiêu vương

**Hiếu Chiêu Vương** (trị vì 692–702) là người trị vì thứ 32 của Tân La. Ông là con trai cả của Thần Văn Vương cùng người phu nhân thứ hai là Thần Mục (神穆, Sinmok). Ông trị vì trong một thập niên và qua đời do bệnh tật tại kinh đô Tân La vào mùa thu năm 702. Ông có tên húy là Lý Hồng (理洪) hay Cung (恭), gọi là Kim Lý Hồng hoặc là Kim Cung.

Thời gian trị vì của Hiếu Chiêu được đánh dấu bằng việc tiếp tục xu thế tập trung hóa quyền lực từ sau khi Tân La thống nhất bán đảo. Giống như phụ vương, Hiếu Chiêu gặp phải một số phản đối dẫn đến một vài nổi loạn của các thành viên cấp cao trong giới quý tộc Tân La. Vào mùa hè năm 700, y xan (ichan, một thứ vị cao trong chế độ cốt phẩm nghiêm ngặt của Tân La) là Khánh Vĩnh (Gyeong-yeong, 慶永) đã bị lôi kéo vào một âm mưu phản nghịch và bị hành quyết.

Quan hệ với nhà Đường cũng chứng kiến những cải thiện trong thời gian trị vì của Hiếu Chiêu Vương sau khi liên minh Tân La-Đường vào những năm 660 và 670 bị tan vỡ. Quan hệ triều cống được duy trì đều đặn và phụ vương ông, từ trước đó, đã được hoàng đế nhà Đường, phong làm Tân La Vương.

Một vài trích dẫn về Hiếu Chiêu Vương trong bộ sử Tam quốc sử ký (*Samguk Sagi*) vào thế kỷ 12 cũng cho thấy quan hệ ngoại giao ổn định với Nhật Bản (đời Thiên hoàng Jitō, Thiên hoàng Monmu), và các sử sách Nhật Bản (đáng chú ý là " Tục Nhật Bản kỷ" *[[Shoku Nihongi]]*) là các nguồn đáng tin cậy để xác nhận ngày mất của vua và vương hậu Tân La trong thời kỳ này, do Nhật Bản biết được chuyện này thông qua các sứ thần chính thức.

Hiếu Chiêu Vương mất năm 792. Bởi ông không có con trai nên người em là Thánh Đức kế vị.

## Xem thêm
*Danh sách vua Triều Tiên
*Lịch sử Triều Tiên

## Tham khảo
Tân La Hiếu Thành vương

**Hiếu Thành Vương** (mất 742, trị vì 737-742) là người trị vì thứ 34 của vương quốc Tân La. Ông là con trai thứ hai của Thánh Đức Vương và vương hậu Chiếu Đức (Sodeok). Ông có tên húy là Kim Thừa Khánh (金承慶, 김승겸).

Tháng 2 năm 737 một sứ thần nhà Đường (đời vua Đường Huyền Tông) đến Tân La để sắc phong cho người kế vị của vua Tân La Thánh Đức vương là vua Hiếu Thành Vương làm quốc vương Tân La, và được xác nhận rằng vua Tân La Thánh Đức vương thực tế đã mất vào năm 736.

Hiếu Thành Vương kết hôn với con gái của *[[pajinchan]]* Vĩnh Tông (Yeongjong) làm hậu cung. Điều này dẫn đến xung đột trong hậu cung, vương hậu do ghen tuông đã giết chết người thiếp và Vĩnh Tông âm mưu để sát hại bà. Hiếu Thành Vương đã xử tử Vĩnh Tông.

Hiếu Thành Vương cử nhiều du học sinh sang nhà Đường (đời vua Đường Huyền Tông) để học tập. Thời Hiếu Thành Vương, vua Bột Hải Văn Vương củng cố quan hệ với Tân La, thế lực đã thống nhất bán đảo Triều Tiên phía nam vương quốc Bột Hải. Tân La đạo (*Sillado*), con đường giao thương buôn bán giữa vương quốc Bột Hải với Tân La đã được thiết lập. Con đường thương mại của Tân La bắt đầu tại Đông Kinh nằm ở trung tâm tỉnh Yongwon của vương quốc Bột Hải, đi xuống dọc theo bờ biển qua tỉnh Hamgyong ngày nay. Tuyến đường này cũng đi qua Nam Kinh của vương quốc Bột Hải, được thành lập với mục đích tiến hành thương mại giữa vương quốc Bột Hải với Tân La. Kể từ những năm 1980, một số lượng lớn các địa điểm khảo cổ liên quan đến Bột Hải đã được khai quật ở Bắc Triều Tiên; trong số những địa điểm đó, thành trì tại Bukcheong và địa điểm tu viện tại Omae-ri ở thành phố Sinpo là những địa phương tham gia vào hoạt động thương mại giữa Bột Hải và Tân La. Con đường dẫn từ Pukchong - Nam Kinh của vương quốc Bột Hải, dọc theo bờ biển đến sông Yonghung; bên kia sông là quận Chonjeong (Jeonjeong) của Tân La.

Sau khi mất năm 742, Hiếu Thành Vương được hỏa táng ở phía nam chùa Beomnyusa, tro cốt của ông được rải ra biển Nhật Bản. Kim Hiến Anh lên kế vị ngôi vua Tân La.

## Xem thêm
*Danh sách vua Triều Tiên
*Lịch sử Triều Tiên

## Tham khảo
Huệ Cung vương

**Huệ Cung Vương** (756–780) (trị vì 765–780) là quốc vương thứ 36 của vương quốc Tân La trong lịch sử Triều Tiên. Ông là con trai của
Cảnh Đức Vương và Kính Thuận Vương hậu họ Kim. Huệ Cung Vương là hậu duệ theo dòng nam cuối cùng của Vũ Liệt Vương còn nắm giữ ngai vàng. Do đó, thời gian ông cai trị cũng thường được đánh giá là những năm cuối của trung kỳ vương quốc Tân La.

Tên húy của ông là Kim Can Vận (金乾運, 김건운). Ông lên ngôi vua năm 8 tuổi và đã không thích nghi tốt với vai trò này.

Vua Bột Hải Văn Vương của vương quốc Bột Hải củng cố quan hệ với Tân La, thế lực đã thống nhất bán đảo Triều Tiên phía nam Bột Hải. Khi đó, Tân La đạo (*Sillado*), con đường giao thương buôn bán giữa Bột Hải với Tân La đã được thiết lập. Con đường thương mại của Tân La bắt đầu tại Đông Kinh nằm ở trung tâm tỉnh Yongwon của vương quốc Bột Hải, đi xuống dọc theo bờ biển qua tỉnh Hamgyong ngày nay. Tuyến đường này cũng đi qua Nam Kinh của vương quốc Bột Hải, được thành lập với mục đích tiến hành thương mại giữa vương quốc Bột Hải với Tân La. Kể từ những năm 1980, một số lượng lớn các địa điểm khảo cổ liên quan đến Bột Hải đã được khai quật ở Bắc Triều Tiên; trong số những địa điểm đó, thành trì tại Bukcheong và địa điểm tu viện tại Omae-ri ở thành phố Sinpo là những địa phương tham gia vào hoạt động thương mại giữa Bột Hải và Tân La. Con đường dẫn từ Pukchong - Nam Kinh của vương quốc Bột Hải, dọc theo bờ biển đến sông Yonghung; bên kia sông là quận Chonjeong (Jeonjeong) của Tân La.

Theo Tam quốc sử ký, Huệ Cung Vương giống như một thanh niên có đời sống phóng đãng khiến vương cung ở trong tình trạng lộn xộn. Ông phải đối mặt với các cuộc nổi loạn do các đại thần cấp cao lãnh đạo vào các năm 768, 770 và 775. Đối mặt với một cuộc nổi loạn khác vào năm 780 của y xan Kim Chí Trinh (金志貞, 김지정), Huệ Cung Vương đã phái thượng đại đẳng Kim Lương Tướng đi trấn áp.

Tuy nhiên, quân nổi loạn đã tấn công vương cung và giết chết quốc vương Huệ Cung Vương cùng vương hậu cùng năm 780. Kim Lương Tướng, người là hậu duệ đời thứ 11 của Nại Vật ni sư kim, sau đó đã đoạt lấy ngai vàng và trở thành vua Tân La Tuyên Đức Vương.

Việc Huệ Cung Vương bị sát hại đã chấm dứt nhánh thừa kế của Tân La Vũ Liệt Vương (tức Kim Xuân Thu), người đặt nền móng cho việc thống nhất bán đảo Triều Tiên. Sự băng hà của Huệ Cung Vương làm bùng lên một cuộc chiến nội bộ rộng khắp trong số các gia đình quý tộc cấp cao của vương quốc Tân La. Với cái chết của Huệ Cung Vương, trong những năm còn lại của Tân La, quân vương đã bị mất nhiều quyền lực về tay các gia đình quý tộc hùng mạnh.

## Xem thêm
*Danh sách vua Triều Tiên
*Lịch sử Triều Tiên
## Tham khảo
Tân La Tuyên Đức vương

**Tuyên Đức Vương** (mất 785, trị vì 780–785) là người trị vì thứ 37 của vương quốc Tân La. Ông là hậu duệ đời thứ 11 của Nại Vật ni sư kim. Ông kết hôn với Cụ Túc (Gujok) phu nhân, con gái của giác can Kim Lương Phẩm (Kim Yang-pum). Ông có tên húy là Kim Lương Tướng (金良相, 김양상)

Tuyên Đức Vương từng phụng sự dưới triều đại của Huệ Cung Vương trên cương vị là *[[thượng đại đẳng]]*. Khi cuộc nổi dậy của Kim Trí Chinh (Kim Ji-jeong) nổ ra vào năm 780, ông lãnh đạo quân triều đình chống lại lực lượng này. Tuy nhiên, quân nổi loạn đã tấn công vào cung điện và sát hại vua cùng vương hậu, và Tuyên Đức trở thành người kế vị ngai vàng cùng năm 780.

Trong thời kỳ này, vua Bột Hải Văn Vương của vương quốc Bột Hải củng cố quan hệ với Tân La, thế lực đã thống nhất bán đảo Triều Tiên phía nam Bột Hải. Khi đó, Tân La đạo (*Sillado*), con đường giao thương buôn bán giữa Bột Hải với Tân La đã được thiết lập. Con đường thương mại của Tân La bắt đầu tại Đông Kinh nằm ở trung tâm tỉnh Yongwon của vương quốc Bột Hải, đi xuống dọc theo bờ biển qua tỉnh Hamgyong ngày nay. Tuyến đường này cũng đi qua Nam Kinh của vương quốc Bột Hải, được thành lập với mục đích tiến hành thương mại giữa vương quốc Bột Hải với Tân La. Kể từ những năm 1980, một số lượng lớn các địa điểm khảo cổ liên quan đến Bột Hải đã được khai quật ở Bắc Triều Tiên; trong số những địa điểm đó, thành trì tại Bukcheong và địa điểm tu viện tại Omae-ri ở thành phố Sinpo là những địa phương tham gia vào hoạt động thương mại giữa Bột Hải và Tân La. Con đường dẫn từ Pukchong - Nam Kinh của vương quốc Bột Hải, dọc theo bờ biển đến sông Yonghung; bên kia sông là quận Chonjeong (Jeonjeong) của Tân La.

Sau khi ông qua đời năm 785, Tuyên Đức được hỏa táng và rải tro cốt ra biển Nhật Bản. Kế vị ông là Kim Kính Tín, tức là vua Tân La Nguyên Thánh Vương.

## Xem thêm
*Danh sách vua Triều Tiên
*Lịch sử Triều Tiên

## Tham khảo
Ai Trang vương

**Ai Trang Vương** (788–809, trị vì 800–809) là quốc vương thứ 40 của vương quốc Tân La tồn tại trên bán đảo Triều Tiên. Ông là con trai của Chiêu Thánh Vương và Quế Hoa (Gyehwa) phu nhân. Ông kết hôn với vương hậu họ Phác Bak. Ông có tên húy là Kim Thanh Minh (金淸明, 김청명) hay Kim Trọng Hi (金重熙, 김중희).

Năm 800, vua Tân La Chiêu Thánh Vương qua đời, Kim Ngạn Thăng từ nhà Đường (đời vua Đường Đức Tông) quay về Tân La làm quan Nhiếp chính cho vua nhỏ Ai Trang Vương. Từ năm 800, vua Bột Hải Khang Vương của vương quốc Bột Hải có các hoạt động thương mại với Tân La và cũng thường xuyên cử sứ thần sang Tân La.

Năm 802, Ai Trang Vương có một ngôi chùa lớn mang tên Haeinsa (*Hải Ấn tự*) được xây tại Gayasan. Năm 803, ông lập liên minh với Nhật Bản (đời Thiên hoàng Kanmu).

Năm 805, Lý Đạo Hình tập hợp đủ hải tặc rồi thì xuất binh đánh vào đảo Thanh Hải trấn (Cheonghaejjin) của Tân La. Dân chúng bị chúng tàn sát, Quan huyện Thanh Hải cũng bị giết chết. Quan binh ở Võ Trân Châu (Muju) đến đảo Thanh Hải đàn áp hải tặc. Lý Đạo Hình cho hải tặc rút lui.

Năm 806, ông cấm xây thêm chùa mới. Năm 809, ông bị thúc phụ Kim Ngạn Thăng (Kim Eon-seung) sát hại (Kim Ngạn Thăng khi đó đang làm quan nhiếp chinh). Sau đó Kim Ngạn Thăng lên ngôi vua Tân La, tức là vua Tân La Hiến Đức Vương.

## Xem thêm
*Danh sách vua Triều Tiên
*Lịch sử Triều Tiên

## Tham khảo
Chiêu Thánh vương

**Chiêu Thánh Vương** (mất 800, trị vì 798–800) là người cai trị thứ 39 của vương quốc Tân La trên bán đảo Triều Tiên. Ông là vương tôn của Nguyên Thánh Vương, phụ thân ông là Huệ Trung Thái tử Kim Nhân Khiêm (Kim In-gyeom) đã qua đời trước khi có thể kế vị. Ông kết hôn với Quế Hoa (Gyehwa) phu nhân, con gái của *đại a xan* Kim Thục Minh (Kim Suk-myeong). Ông có tên húy là Kim Tuấn Ung (金俊邕, 김준옹)

Từ năm 798, vua Bột Hải Khang Vương của vương quốc Bột Hải có các hoạt động thương mại với Tân La và cũng thường xuyên cử sứ thần sang Tân La.

Năm 800 Chiêu Thánh Vương qua đời sau 19 tháng tại vị. Điều này dẫn đến xung đột kế vị và tiêu biểu cho thời kỳ sau của Tân La Thống nhất. Con trai là Kim Thanh Minh (金淸明, 김청명) 12 tuổi lên kế vị ngôi vua Tân La, tức là vua Tân La Ai Trang Vương. Kim Ngạn Thăng từ nhà Đường (đời vua Đường Đức Tông) quay về Tân La làm quan Nhiếp chính cho vua nhỏ Tân La Ai Trang Vương.

## Xem thêm
*Danh sách vua Triều Tiên
*Lịch sử Triều Tiên

## Tham khảo
Hiến An Vương

**Hiến An Vương** (mất 861, trị vì 857–861) là quốc vương thứ 47 của Tân La. Ông là đệ của Thần Vũ Vương. Tam quốc sử ký (*Samguk Sagi*) không cho biết nhiều về thời kỳ cai trị của ông. Ông có tên húy là Kim Nghị Tĩnh (金誼靖, 김의정) hay Kim Hựu Tĩnh (金祐靖, 김우정).

Năm 857 vua Tân La Văn Thánh Vương qua đời, chú là Kim Hựu Tĩnh lên kế vị ngôi vua Tân La, tức là vua Tân La Hiến An Vương. Vua Bột Hải Trang Tông của vương quốc Bột Hải tiến hành các hoạt động thương mại với Tân La (đời vua Tân La Hiến An Vương). Cùng năm 857 vua Bột Hải Trang Tông qua đời, vua Đại Kiền Hoảng lên kế vị thì tiếp tục tiến hành các hoạt động thương mại với Tân La.

Sau một nạn đói vào năm 859, ông đã gửi đồ cứu tế cho nông dân và trợ giúp nông nghiệp bằng cách xây dựng hệ thống tưới tiêu.

Do không có con trai, Hiến An Vương đã chọn người họ hàng đồng thời là con rể của ông là Kim Ưng Liêm (Kim Eung-ryeom) kế vị mình. Sau khi ông qua đời vào năm 861, Kim Eung-ryeom lên ngôi, trở thành vua Tân La Cảnh Văn Vương. Lăng mộ của ông tại Gyeongju còn được gọi là *Khổng tước chỉ* (Gongjakji/공작지/孔雀趾).

## Xem thêm
*Danh sách vua Triều Tiên
*Lịch sử Triều Tiên
## Tham khảo
Cảnh Văn vương

**Cảnh Văn Vương** (845?–875) (trị vì 861–875) là quốc vương thứ 48 của Tân La. Ông là vương tôn của Hi Khang Vương, và là con trai của *a xan* Kim Khải Minh (Kim Gye-myeong). Mẫu thân của ông là Quang Hòa (Gwanghwa) phu nhân, con gái của Thần Vũ Vương. Cảnh Văn Vương kết hôn với Văn Ý (Munui) vương hậu, con gái của Hiến An Vương. Ông có tên húy là Kim Ưng Liêm (金膺廉) hay Kim Ngưng Liêm (金凝廉).

Tam quốc di sự (*Samguk Yusa*) kể lại rằng ông từng là một Hoa Lang trong 18 năm.

Năm 861 vua Tân La Hiến An Vương qua đời, con rể là Kim Ưng Liêm lên kế vị ngôi vua Tân La, tức là vua Tân La Cảnh Văn Vương.

Thời kỳ trị vì của Cảnh Văn Vương chứng kiến sự gia tăng các cuộc xung đột nội bộ và nội loạn trong vương quốc Tân La. Ông đã tìm cách chấn hưng vương quốc cả trong lẫn ngoài song nhìn chung là không thành công. Nạn đói lan rộng.

Vua Đại Kiền Hoảng của vương quốc Bột Hải tiến hành các hoạt động thương mại với Tân La (đời vua Tân La Cảnh Văn Vương).

Năm 869, ông cử thái tử Kim Trinh đến nhà Đường (đời vua Đường Ý Tông) cùng với Kim Dận (Kim Yun).

Năm 875 Cảnh Văn Vương qua đời, thái tử Kim Trinh từ nhà Đường (đời vua Đường Hy Tông) quay về Tân La kế vị ngôi vua, tức là vua Tân La Hiến Khang Vương. Ngoài ra ông còn có con trai khác là Kim Hoảng và một người con gái là Kim Viên.

## Xem thêm
*Danh sách vua Triều Tiên
*Lịch sử Triều Tiên
## Tham khảo
Hiến Khang vương

**Hiến Khang Vương** (mất 886, trị vì 875–886) là quốc vương thứ 49 của Tân La. Theo Tam quốc sử ký (*Samguk Sagi*), ông nổi trội trên bình diện đối nội. Hiến Khang là con trai cả của Cảnh Văn Vương; mẫu thân của ông là Văn Ý (Munui) vương hậu. Ông không có con thừa kế chính thức, song đã có một người con ngoài giá thú Kim Nghiêu (về sau là vua Tân La Hiếu Cung Vương). Tên húy của ông là Kim Trinh (金晸, 김정).

Năm 869, vua Tân La Cảnh Văn Vương cử thái tử Kim Trinh đến nhà Đường (đời vua Đường Ý Tông) cùng với Kim Dận (Kim Yun).

Năm 875 vua Tân La Cảnh Văn Vương qua đời. Thái tử Kim Trinh đã được gửi sang nhà Đường 6 năm qua thì từ nhà Đường (đời vua Đường Hy Tông) quay về Tân La kế vị ngôi vua, tức là vua Hiến Khang Vương.

Năm 877 Đại sứ từ Baekje (Bách Tế) thuộc Tân La (đời vua Hiến Khang Vương) đến tỉnh Izumo của Nhật Bản (đời Thiên hoàng Yōzei) nhưng họ đã quay trở lại.

Năm 879, Hiến Khang Vương phải đối mặt với cuộc nổi dậy của một triều thần cấp cao, *ilgilchan* Sin Hong. Tuy nhiên Hiến Khang Vương nhanh chóng bình định được cuộc nổi dậy này của Sin Hong.

Năm 882 Chân Huyên đã thoát ly gia đình vào năm 15 tuổi, gia nhập quân đội Tân La (đời vua Hiến Khang Vương) và trở thành một chỉ huy của quân Tân La tại vùng Jeolla.

Năm 885 học giả người Tân La dưới quyền Tiết độ sứ Hoài Nam Cao Biền là Thôi Trí Viễn lấy thân phận sứ giả nhà Đường và mang quốc thư của vua Đường Hy Tông về đến Tân La. Thôi Trí Viễn được Hiến Khang Vương bổ nhiệm làm Thị độc kiêm Hàn Lâm học sĩ, thủ Binh Bộ Thị Lang và Tri thụy thư giam đẳng. Triều đình Tân La lúc bấy giờ đã cực kì hủ hóa, triều chính hủ bại, đời sống nhân dân khốn khổ.

Năm 886, ông tìm cách xoa dịu sự bất mãn trong nước bằng một chiếu chỉ đại xá. Hiến Khang Vương qua đời cùng năm 886 và được chôn cất tại đông bắc của "Bồ Đề tự" (Borisa) ở Gyeongju. Do ông không có con trai kế vị, em trai ông là Kim Hoảng (金晃, 김황), tức là con trai thứ của Tân La Cảnh Văn Vương, lên kế vị ngôi vua Tân La, tức là vua Tân La Định Khang vương.

## Xem thêm
*Danh sách vua Triều Tiên
*Lịch sử Triều Tiên
## Tham khảo
Định Khang vương

**Định Khang Vương** (mất 887, trị vì 886–887) là người trị vì thứ 50 của vương quốc Tân La. Ông là con trai thứ của Tân La Cảnh Văn Vương; anh ruột của ông là Tân La Hiến Khang Vương và em gái của ông sau này là Tân La Chân Thánh nữ vương. Ông có tên húy là Kim Hoảng (金晃, 김황).

Năm 886 Kim Hoảng (sử gọi là vua Tân La Định Khang Vương) lên ngôi khi người vương huynh là vua Tân La Hiến Khang Vương qua đời mà không có con trai kế vị.

Nhà nước được xây dựng bởi các bộ lạc Mạt Hạt, và vị trí của họ là ở An Biên phủ (Bắc Triều Tiên ngày nay) của vương quốc Bột Hải (đời vua Bột Hải Minh Tông). Họ trốn thoát trong phạm vi cai trị của vương quốc Bột Hải và cố gắng tham gia vào các mối quan hệ ngoại giao chống lại vương quốc Tân La (đời vua Định Khang Vương).

Cùng năm 886 nước Tân La (đời vua Định Khang Vương) xuất quân đi đánh chiếm nhiều thành trì của vương quốc Bột Hải (đời vua Bột Hải Minh Tông) tại Nam Hải phủ. Hai tiểu quốc Hắc Thủy quốc (黒水國) và Bảo Lộ quốc (寶露國) xuất hiện ở Nam Hải phủ - khu vực biên giới giữa vương quốc Bột Hải và Tân La. Điều này khiến cho lãnh thổ của Nam Hải phủ bị thu hẹp đáng kể. Nam Hải vương gửi thư xin vua Bột Hải Minh Tông gửi viện quân đến Nam Hải phủ chống địch. Vua Bột Hải Minh Tông sau đó gửi hàng chục vạn quân Bột Hải đến giữ Nam Hải phủ. Quân Hắc Thủy quốc, Bảo Lộ quốc và quân Tân La thấy vậy thì cho dừng việc xâm lược vương quốc Bột Hải lại.

Tuy nhiên, ông cũng qua đời ít hơn hai năm sau đó. Trong năm trị vì cuối vào năm 887, ông đã dập tắt cuộc nổi dậy của Kim Nhiêu (Kim Yo). Ông qua đời trong năm 887 và không có con trai kế vị, em gái ông là Kim Viên lên kế vị, tức là vua Tân La Chân Thánh nữ vương.

Lăng của Định Khang Vương nằm ở đông nam Bồ Đề tự (*[[Borisa]]*) ở Gyeongju.

## Xem thêm
*Danh sách vua Triều Tiên
*Lịch sử Triều Tiên
## Tham khảo
Thần Đức vương

**Thần Đức Vương** (mất 917, trị vì 912–917) là quốc vương thứ 53 của Tân La. Ông xuất thân từ gia tộc Phác (Pak), và là con trai của *đại a xan* Phác Duệ Khiêm (*Pak Ye-gyeom*). Ông được chọn làm người kế vị vua Hiếu Cung Vương vào năm 912 do vị vua này không có con, bởi ông là hậu duệ của A Đạt La ni sư kim (mất 184, người cuối cùng của gia tộc Phác nắm giữ ngai vàng Tân La) và là phò mã của Hiến Khang Vương. Ông có tên húy là Phác Cảnh Huy (朴景暉, 박경휘, Bak Gyeong-hwi).

Trị vì trong thời đại Hậu Tam Quốc, Thần Đức Vương phải đối mặt với các cuộc tấn công liên tục từ các vương quốc Thái Phong và Hậu Bách Tế ở phía tây từ năm 912 đến năm 917.

Sau khi qua đời vào năm 917, Thần Đức Vương được chôn gần thành Juk ở kinh đô Gyeongju. Con trai cả của Thần Đức Vương và Nghĩa Thành (Uiseong) vương hậu họ Kim là Phác Thăng Anh (朴昇英, 박승영, Bak Seung-yeong) lên nối ngôi vua Tân La, tức là vua Tân La Cảnh Minh Vương.

## Xem thêm
*Danh sách vua Triều Tiên
*Lịch sử Triều Tiên
## Tham khảo
Cảnh Minh vương

**Cảnh Minh Vương** (mất 924, trị vì 917–924) là quốc vương thứ 54 của Tân La. Ông là con trai cả của Thần Đức vương và Nghĩa Thành (Uiseong) vương hậu họ Kim. Ông có tên húy là Phác Thăng Anh (朴昇英, 박승영, Bak Seung-yeong).

Ông lên ngôi năm 917, trị vì đất nước trong thời đại Hậu Tam Quốc, khi phần lớn lãnh thổ trước đố đã bị phân chia giữa Hậu Bách Tế và Thái Phong.

Năm 918, Vương Kiến (Wang Geon) lật đổ Cung Duệ (Gung Ye), người trị vì Thái Phong và lập nên Cao Ly.

Cùng năm 918 hoàng đế Gia Luật A Bảo Cơ của Đại Khiết Đan quốc tiến hành xâm lược vương quốc Bột Hải (đời vua Đại Nhân Soạn) trên diện rộng. Vua Đại Nhân Soạn đã gửi hai sứ giả đến hai quốc gia láng giềng là Tân La (đời vua Cảnh Minh Vương) và Nhật Bản (đời Thiên hoàng Daigo) để yêu cầu họ giúp đỡ vương quốc Bột Hải trong việc chống lại Đại Khiết Đan quốc, nhưng Cảnh Minh Vương và Thiên hoàng Daigo đều từ chối lời đề nghị đó.

Vua Chân Huyên của Hậu Bách Tế đã cử một đội quân lớn khác đến Hapcheon của Tân La vào năm 920 và cuối cùng đã thành công trong việc lập quyền kiểm soát với vùng này, buộc vua Cảnh Minh Vương của Tân La phải liên minh với Cao Ly của Vương Kiến. Liên minh Tân La - Cao Ly này đã có thể đánh đuổi được quân Hậu Bách Tế trong trận thành Daeya. Tuy nhiên, sau đó nhiều tướng lĩnh Tân La ở biên thùy đã lựa chọn rời bỏ Tân La để gia nhập quân Cao Ly, vì vậy hoàn cảnh của vua Cảnh Minh Vương vẫn không tốt hơn so với trước. Sau đó Chân Huyên xâm chiếm vùng Andong ngày nay, song cuộc tấn công này đã bị lính Tân La tại địa phương đánh bại. Chân Huyên đã buộc phải sinh sống hòa bình với Cao Ly sau cuộc chiến, thông qua trao đổi con tin là các thành viên vương thất. Tuy nhiên, khi hay tin cháu trai của Chân Huyên chết, Chân Huyên cũng đã sát hại con tin của Cao Ly, anh ẹm họ của Vương Kiến, và tiếp tục cuộc chiến chống lại Cao Ly.

Để đối phó với Cao Ly (đời vua Cao Ly Thái Tổ) và Hậu Bách Tế (đời vua Chân Huyên), Cảnh Minh Vương đã tìm kiếm viện trợ từ nhà Hậu Đường (đời vua Hậu Đường Trang Tông) và đã gửi một đoàn sứ thần sang Lạc Dương triều cống vào năm 923 song đã không thành công. Sau khi băng hà vào năm 924, ông được chôn ở phía bắc của Hoàng Phúc tự (*[[Hwangboksa]]*). Em trai ông là Phác Ngụy Ưng (朴魏膺, 박위응, Bak Wi-eung) lên kế vị ngôi vua Tân La, tức là vua Tân La Cảnh Ai Vương.

## Xem thêm
*Danh sách vua Triều Tiên
*Lịch sử Triều Tiên
## Tham khảo
Kính Thuận vương

**Kính Thuận Vương** (mất 978, trị vì 927–935) là quốc vương thứ 56 và cuối cùng của Tân La. Ông là hậu duệ đời thứ sáu của Văn Thánh Vương, ông là con trai của "y xan" Kim Hiếu Tông (Kim Hyojong) và vương hậu Quế Nga (Gyea), con gái của Hiến Khang Vương. Vợ của ông là Trúc Phương (Jukbang) phu nhân (죽방부인) họ Phác (*Bak*), con cả của ông là thái tử Ma Y (Ma-ui). Ông có tên húy là **Kim Phó** (金傅, 김부)

Kính Thuận Vương được đưa lên ngôi bởi vua của Hậu Bách Tế là Chân Huyên (*Gyeon Hwon*) sau khi quân đội nước này cướp phá Gyeongju năm 927. Vương quốc vốn đã sẵn trong tình trạng tiêu điều, và Kính Thuận chỉ được cai trị một lãnh thổ rất nhỏ bé so với Tân La trước đây và cuối cùng đã thoái vị để ủng hộ Cao Ly Thái Tổ vào năm 935. Sự thoái vị của ông đã giúp Cao Ly thống nhất bán đảo Triều Tiên. Ông tái hôn với công chúa của Thái Tổ là Lạc Lãng (Nangrang) và được phong làm *sự thẩm quan* (sasim-gwan) của Gyeongju, trở thành "sự thẩm quan" đầu tiên của Cao Ly. Ông sống phần đời còn lại của mình ở gần kinh đô của Cao Ly (tức Kaesong ngày nay).

Ông mất năm 978 và lăng mộ nằm tại Jangdan-myeon, Yeoncheon, Gyeonggi, Hàn Quốc. Theo Tam quốc sử ký (*Samguk Sagi*), con trai của Kính Thuận, Thái tử Ma Y (Ma-Ui) đã phản đối việc cha mình chịu khuất phục Cao Ly và lên ở ẩn tại núi Kim Cương (*[[Kumgang]]*).

## Gia quyến
* Thân phụ: Kim Hiếu Tông
* Thân mẫu: Quế Nga Vương hậu Kim thị
* Thê tử:
*# Chánh thất Trúc Phương phu nhân Phác thị (죽방부인 박씨; 竹房夫人 朴氏)
*## Ma Y Thái tử Kim Khiểm Dụng (마의태자 김겸용; 麻衣太子 金謙用; 912 - ?), ở ẩn tại núi Kim Cương. Tên khác là Kim Dật (김일; 金鎰))
*## Hạc Thành phủ viện quân Kim Đức Chí (학성부원군 김덕지; 鹤城府院君 金德摯; 914 - ?) 
*## Vĩnh Phần công Kim Minh Chung (영분공 김명종; 永棼公 金鸣钟)
*# Yên Trinh Thục Nghi Công chúa (안정숙의공주) tức **Lạc Lãng Công chúa** (낙랑공주), trưởng nữ của Cao Ly Thái Tổ
*## Khánh Châu quân Kim Ân Duyệt (경주군 김은열; 慶州君 金殷說)
*## Nghĩa Thành quân Kim Tích (의성군 김석; 義城君 金錫)
*## Giang Lăng quân Kim Kiện (강릉군 김건; 江陵君 金鍵)
*## Ngạn Dương quân Kim Sam (언양군 김선; 彦陽君 金鐥)
*## Nhất Thiện quân Kim Chuy (일선군 김추; 一善君 金錘)
*## Hiến Túc Vương hậu (헌숙왕후; 獻肅王后), nguyên phối của Cao Ly Cảnh Tông, không con
*## Vương nữ không rõ danh tính, lấy Hoàng Quỳnh
*## Vương nữ không rõ danh tính, lấy Lý Kim Thư
*# Phu nhân không rõ danh tính, em khác mẹ với Lạc Lãng Công chúa, con của Thánh Mậu phu nhân với Cao Ly Thái Tổ

## Xem thêm
*Danh sách vua Triều Tiên
*Lịch sử Triều Tiên
## Tham khảo
Cao Ly Định Tông

**Cao Ly Định Tông** (Hangul: 고려 정종, Hanja: 高麗 定宗; 923 – 13 tháng 4 năm 949, trị vì 945 – 949) là quốc vương thứ ba của vương triều Cao Ly tại Triều Tiên. Ông là vương tử thứ ba của Cao Ly Thái Tổ, người sáng lập nên vương triều, và sinh ra hơn một thập kỉ trước khi Cao Ly được chính thức thành lập. Mẹ của ông là con gái của một quý tộc ở vùng Chungju tên là Lưu Căng Đạt (*Yu Geung-dal*). Ông có tên húy là **Vương Nghiêu** (왕요, 王堯), tự **Nghĩa Thiên** (의천, 義天).

Định Tông kế vị vương huynh là Huệ Tông vào năm 945, và để nhằm làm giảm quyền lực của các ngoại thích, bao gồm Wang Gyu và Pak Sul-hui. Tuy nhiên, với việc thiếu đi sự ủng hộ của giới tinh hoa tại kinh đô Khai Thành (*[[Kaesong]]*), ông đã không thể tăng cường đáng kể quyền lực của vương vị.

Theo Cao Ly sử, vào năm đầu tiên trị vì của Định Tông (năm 946), "*tiếng sấm từ trống trời*" vang lên ở phía bắc khiến hoàng cung Khai Thành bị náo động lớn. Đó có lẽ là do vụ phun trào núi lửa thiên niên kỷ của núi Trường Bạch trong lãnh thổ Định An Quốc (đời vua Liệt Vạn Hoa). Khai Thành cách núi lửa Bạch Đầu (Baekdu) trong dãy núi Trường Bạch khoảng 470&nbsp;km, khoảng cách mà người ta có thể nghe thấy vụ phun trào thiên niên kỷ. Năm đó trời ầm ầm kêu gào hai lần, Định Tông khiếp sợ đến mức phải hạ lệnh đại xá toàn quốc Cao Ly. Những người bị kết án đều được triều đình Cao Ly ân xá và giải thoát.

Năm 946, ông đem 70.000 bao ngũ cốc từ kho lương của vương thất để hỗ trợ cho Phật giáo tại đất nước. Năm 947, ông muốn biến Bình Nhưỡng thành Tây Kinh (Seoyeong) của Cao Ly. Ông đã tìm cách dời dô từ Khai Thành đến đây song đã không thành công.

Định Tông tiếp tục chính sách chống nhà Liêu (các đời vua Liêu Thái Tông, Liêu Thế Tông) của các vua đời trước. Định Tông đã huy động một đội quân Cao Ly lên phía bắc để bảo vệ biên giới phòng ngừa nhà Liêu xâm lược.

Định Tông mất khi còn khá trẻ, độ 25-26 tuổi, táng tại An lăng (安陵). Thụy hiệu **Chí Đức Chương Kính Chính Túc Linh Nhân Giản Kính Trang Nguyên Văn Minh Đại Vương** (至德章敬正肃令仁简敬庄元文明大王). Người em ruột của ông, vương tử Vương Chiêu (왕소) kế vị, tức Cao Ly Quang Tông.

## Gia đình
*Cha: Cao Ly Thái Tổ.
*Mẹ: Thần Minh Thuận Thành Vương thái hậu Lưu thị (신명순성왕태후 유씨; *Sinmyeongsunseong*).
*Hậu phi:
# Văn Cung Vương hậu Phác thị (문공왕후 박씨), chị của Văn Thành. Bà cũng là em gái của Đông Sơn Viện phu nhân, thứ thất của Cao Ly Thái Tổ.
# Văn Thành Vương hậu Phác thị (문성왕후 박씨).
# Thanh Châu Nam Viện phu nhân Kim thị (청주남원부인 김씨), con gái Nguyên Phủ Kim Căng Luật, em gái Thanh Châu Viện phu nhân, vợ của Cao Ly Huệ Tông.
*Con cái:
# Khánh Xuân Viện Quân (경춘원군; ? - 960), mẹ là Văn Thành Vương hậu, về sau bị xử tử dưới thời Cao Ly Quang Tông.
# Công chúa không rõ danh tính, mẹ là Văn Thành Vương hậu, được gả cho người chú là Hiếu Thành Thái tử Vương Lâm Châu (con trai của Cao Ly Thái Tổ), nhưng không có người nối dõi.

## Xem thêm
*Lịch sử Triều Tiên
*Danh sách vua Triều Tiên

## Tham khảo

Được diễn viên nam Hong Jong Hyun đảm nhận trong bộ phim truyền hình Hàn Quốc *[[Người tình ánh trăng - Bộ bộ kinh tâm: Lệ]]* (*[[Moon Lovers: Scarlet Heart Ryeo]]*) phát sóng đầu tiên vào ngày 29/08/2016.
Thần Kiếm

**Thần Kiếm** (trị vì 935–936) là quốc vương thứ hai và cuối cùng của Hậu Bách Tế, một trong Hậu Tam Quốc Triều Tiên. Ông lên ngôi sau khi cùng với hai đệ là Lương Kiếm (*Yanggeom*) và Long Kiếm (*Yonggeom*), lật đổ phụ vương là Chân Huyên (*Gyeon Hwon*) và giết chết người được chỉ định kế vị, người đệ khác mẹ là Kim Cương (*Geumgang*).

Ông cho giam lỏng Chân Huyên trong Geumsansa (*Kim Sơn tự*), song Chân Huyên đã đào thoát thành công và đến chỗ kẻ thù cũ là Cao Ly Thái Tổ, người này chào đón ông và cấp cho ông thái âp và nông bộc. Chân Huyên đã lãnh đạo quân Cao Ly chống lại các nghịch tử của mình vào năm 936 tại nơi ngàu nay là Seonsan, Gumi và tiêu diệt quân của Thần Kiếm.

Cao Ly Thái Tổ dường như coi âm mưu trước đó là chuyện nội bộ của anh em Thần Kiếm, và phong cho Thần Kiếm tước hiệu quý tộc. Có các tài liệu khác nau về việc các đệ là Lương Kiếm và Long Kiếm đã bị cho đi lưu đày hay bị giết.

Tất cả các hoàng tử, công chúa của ông đều chết trong cuộc hỗn loạn, chỉ duy nhất một công chúa sống xót là công chúa WooHee.

## Xem thêm
*Hậu Bách Tế
*Hậu Tam Quốc
*Lịch sử Triều Tiên
*Danh sách vua Triều Tiên

## Tham khảo
Cao Ly Thuận Tông

**Cao Ly Thuận Tông** (Hangeul: 고려 순종, chữ Hán: 高麗 順宗; 28 tháng 12 năm 1047 – 5 tháng 12 năm 1083, trị vì 1083) là quốc vương thứ 12 của Cao Ly. Ông là con trai cả của Cao Ly Văn Tông và là anh trai Cao Ly Tuyên Tông và Cao Ly Túc Tông. Ông được xác nhận là người thừa kế ngôi báu và năm 1054. Tuy nhiên, ông đã qua đời ngay trong năm lên ngôi, 1083. Ông có tên húy là **Vương Huân** (王勳, 왕훈, Wang Hun), tên chữ là **Nghĩa Cung** (義恭, 의공, Uigong).

Thuận Tông được truy thụy là **Anh Minh Tĩnh Hiến Tuyên Huệ Đại vương** (英明靖憲宣惠大王), táng tại Thành lăng (成陵). Ông không có con cái, vương đệ của ông kế vị, tức Cao Ly Tuyên Tông.

## Gia quyến
* Trinh Ý Vương hậu (정의왕후), con gái Tĩnh Giản vương Vương Cơ. Vương Cơ là em ruột của vua Văn Tông. Vì vậy bà là chị họ của Thuận Tông.
* Tuyên Hi Vương hậu (선희왕후; ? – 1126), con gái Kim Lương Kiệm (金良儉). Sơ phong *Diên Phúc Cung chủ* (延福宮主). Các đời vua sau truy thụy là **Cung Ý Hòa Thuận Tuyên Hi Vương hậu** (恭懿和順宣禧王后) 
* Trường Khanh Cung chủ Lý thị (장경궁주 이씨), con gái của Lý Hạo. Tư thông với cung nô, bị phế. Bà gọi Nhân Duệ Vương hậu là cô mẫu.

## Xem thêm
*Lịch sử Triều Tiên
*Danh sách vua Triều Tiên

## Tham khảo
Hạnh phúc tựa như hoa (phim truyền hình)

Hạnh Phúc tựa như hoa (幸福像花儿一样) là bộ phim dựa trên tiểu thuyết cùng tên của nhà văn Thạch Chung Sơn (石钟山) được sản xuất năm 2005

## Diễn viên

## Nội dung
Bộ phim xoay quanh nữ diễn viên tài năng Đỗ Quyên (Tôn Lệ) thuộc đoàn múa của văn công quân khu.Phim thể hiện sự biến hóa lớn của vận mệnh,tái hiện sinh động cuộc sống quân nhân những năm 80 thế kỷ 20 với tính cách đơn giản chân thành và mô tả tình yêu của ánh nắng mặt trời
Nữ nhân vật chính Đỗ Quyên (Tôn Lệ) là 1 diễn viên múa xinh đẹp,lương thiện yêu cuộc sống,cô tỏa sáng như ánh mặt trời giữa bạn bè.Lâm Bân - một anh hùng trong chiến đấu,chính trực tài giỏi là thần tượng trong trái tim Đỗ Quyên (Tôn Lệ) đây chính là mối tình đầu của cô.Nhưng tình yêu này không chịu đựng sự thử thách và khó khăn,Đỗ Quyên tình cờ kết hôn với Bạch Dương (Đặng Siêu) - con trai cán bộ cao cấp.Cuộc sống hôn nhân bình lặng không làm thay đổi Đỗ Quyên,cô luôn tuân thủ các nguyên tắc của bản thânvà theo đuổi hạnh phúc được quan tâm chia sẻ.Bạch Dương trước biến cố lớn của thời đại đã mất đi phương hướng đã chọn cách trốn tránh
Đại Mai (Ân Đào) bạn thân của Đỗ Quyên (Tôn Lệ),vũ công xuất sắc trong quân đội lại theo đuổi lý tưởng.Còn Đỗ Quyên (Tôn Lệ) sau khi kết hôn, (Đặng Siêu) muốn cô nghỉ việc ở nhà. Hai người bạn thân đã có sự lựa chọn khác nhau vì hạnh phúc của bản thân.
## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Cao Ly Tuyên Tông

**Cao Ly Tuyên Tông** (Hangul: 고려 선종, chữ Hán: 高麗 宣宗; 9 tháng 10 năm 1049 – 17 tháng 6 năm 1094, trị vì 1083 – 1094) là quốc vương thứ 13 của Cao Ly. Ông được phong tước hiệu *Quốc Nguyên hầu* (國原侯) vào tháng 3 năm 1056. Cao Ly Thuận Tông anh ông băng hà như lại không có con thừa tự nên ông đã kế vị ngai vàng, tôn mẹ mình lên làm Thái hậu.

Sự cân đối giữa Nho giáo và Phật giáo đã khiến cho vị thế chính trị của ông trở nên vững chắc. Ngoài ra, ông còn thúc đẩy thương mại trên phạm vi rộng lớn với nhà Tống, Nữ Chân, nhà Liêu và Nhật Bản. Ông có tên húy là **Vương Vận** (王運, 왕운, Wang Un), tên chữ là **Kế Thiên** (繼天, 계천, Gyecheon).

Dưới thời trị vì của ông, Phật giáo tại Triều Tiên đã phát triển nhiều. Em trai **Nghĩa Thiên** (義天; 의천) của ông đã đưa 1,000 kinh điển Phật giáo từ Tống và 4.000 từ Liêu, Tống, và Nhật Bản. Hơn nữa, ông còn lập ra nhiều đền chùa Phật giáo.

Ông mất năm 1094, tại vị được 11 năm, thọ 45 tuổi. Được truy thụy là **An Thành Khoan Nhân Hiển Thuận Tư Hiếu Đại vương** (安成寬仁顯順思孝大王), táng tại Nhân lăng (仁陵). Con trai ông là Vương Dục kế vị, tức Cao Ly Hiến Tông. Tuy nhiên Hiến Tông chết yểu khi mới 13 nên vương đệ Vương Ngung (tức Cao Ly Túc Tông), em của Tuyên Tông lên ngôi.

## Gia đình
* Cha: Cao Ly Văn Tông.
* Mẹ: Nhân Duệ Vương hậu.

### Hậu phi
* Tư Túc Vương hậu Lý thị (사숙태후 이씨; 1065 – 1107), con gái Lý Thạc. Hiến Tông tấn tôn **Tư Túc Vương thái hậu**. Thụy là **Trinh Hòa Khuôn Túc Tư Túc Vương hậu** (貞和匡肅思肅王后).
* Trinh Tín Hiền phi Lý thị (정신현비 이씨), con gái Lý Dự. Nguyên phong *Diên Hòa Cung chủ* (延和宮妃).
* Nguyên Tín Cung chủ Lý thị (원신궁주 이씨), con gái Lý Đĩnh. Nguyên phong *Nguyên Hy Cung chủ* (元禧宮妃). Bị đày đi Thanh Nguyên.
Cả ba đều là cháu nội của Lý Tử Uyên (李子淵), và gọi Nhân Duệ Vương hậu bằng cô.

### Hậu duệ

#### Vương tử
# **[[Cao Ly Hiến Tông]]** Vương Dục (고려 헌종 왕욱; 1084 – 1097), mẹ là Tư Túc Vương hậu.
# Hán Sơn hầu Vương Quân (한산후 왕윤), mẹ là Nguyên Tín Cung chủ. Ông bị bắt lưu đày tới Thanh Nguyên vì tiếp tay cho cậu ruột là Lý Tư Nghĩa lật đổ ngai vàng.

#### Vương nữ
# Kính Hòa Vương hậu (경화왕후; 1079 – 1109), mẹ là Trinh Tín Hiền phi, chính thất của Cao Ly Duệ Tông.
# Mất sớm, mẹ là Tư Túc Vương hậu.
# Toại An Trạch chúa (수안택주; 1089 – 1128), mẹ là Tư Túc Vương hậu. Khi mới sinh đã bị mù nên không thành hôn.

#

## Xem thêm
*Lịch sử Triều Tiên
*Danh sách vua Triều Tiên

## Tham khảo
Cao Ly Túc Tông

**Cao Ly Túc Tông** (Hangul: 고려 숙종, chữ Hán: 高麗 肅宗; 2 tháng 9 năm 1054 – 10 tháng 11 năm 1105, trị vì 1095 – 1105) là quốc vương thứ 15 của vương triều Cao Ly. Ông có tên húy là **Vương Hi** (王熙, 왕희, Wang Hui), sau đổi thành **Vương Ngung** (王顒, 왕옹, Wang Ong), ông có tên chữ là **Thiên Thường** (天常, 천상, Cheonsang).

Ông là vương đệ của Cao Ly Thuận Tông và Cao Ly Tuyên Tông, được phong *Kê Lâm công* (雞林公, 1077). Túc Tông lên ngôi vào năm 1095 sau khi người cháu là Cao Ly Hiến Tông thoái vị vì ngã bệnh. Ông giám sát các cách tân đối nội khác nhau, bao gồm cả cho lưu thông tiền làm bằng đồng thau đầu tiên của đất nước (năm 1102) và cho xây dựng Nam Kinh (*Namgyeong*, nay là Seoul).

Tuy nhiên, ông cũng phải đối mặt với các mối đe dọa từ bên ngoài, đáng chú ý nhất là cuộc xâm lược năm 1104 của người Nữ Chân. Không thể đẩy lùi quân Nữ Chân bằng vũ lực, ông đã cử tướng Doãn Quán (*Yun Gwan*) để gây dựng quân đội và đánh đuổi quân xâm lược. Đội quân này được gọi là "Biệt vũ ban" (*Byeolmuban*) và gồm ba bộ phận riêng biệt. Túc Tông mất vào năm sau, khi đang trên đường đến Tây Kinh, tức Bình Nhưỡng.

Túc Tông thọ 51 tuổi, táng tại Anh lăng (英陵). Thụy hiệu **Văn Huệ Khang Chính Minh Hiếu Đại vương** (文惠康正明孝大). Kế vị ông là người con trai Duệ Tông.

## Gia đình
* Cha: Cao Ly Văn Tông.
* Mẹ: Nhân Duệ Vương hậu.

### Huynh đệ
* Cao Ly Thuận Tông Vương Huân.
* Cao Ly Tuyên Tông Vương Vận.

### Hậu phi
* Minh Ý Vương hậu Liễu thị (명의왕후 유씨).
Không rõ những phi tần khác của ông.

### Hậu duệ
Tất cả đều do Minh Ý hạ sinh.

#### Vương tử
# **[[Cao Ly Duệ Tông]]** Vương Vũ (고려 예종 왕우; 1079 – 1122).
# Thượng Đảng hầu Vương Tất (상당후 왕필; ? – 1099). Thụy **Thuận Thương** (順殤).
# Viên Minh Quốc Sư Trừng Nghiễm (원명국사 징엄; 1090 – 1141), xuất gia.
# Đới Phương công Vương Phụ (대방공 왕보; ? – 1128). Thụy **Lương Giản** (良簡). Con trai là Vương Du (왕유), lấy con gái của Thông Nghĩa hầu Vương Kiều.
# Đại Nguyên công Vương Hiểu (대원공 왕효; 1093 – 1161 ? hoặc 1093 – 1170 ?). Có một con trai tên Vương Giam (왕감), tập phong **Giang Mục công**.
# Tề An công Vương Tư (제안공 왕서; ? – 1131). Thụy **Tư Tiết** (思節). Có con trai là Vương Chương (왕장).
# Thông Nghĩa hầu Vương Kiều (통의후 왕교; 1097 – 1119). Thụy **Anh Chương** (英章). Có con gái lấy Vương Du, con trai Đới Phương công Vương Phụ.

#### Vương nữ
# Đại Ninh Công chúa (대령공주; ? – 1114), lấy Hoài An bá Vương Nghi (회안백 왕기). Thụy **Trinh Mục** (貞穆).
# Hưng Thọ Công chúa (흥수공주; ? – 1123), lấy Thừa Hóa bá Vương Trinh (한남백 왕기).
# An Thọ Công chúa (안수공주), lấy Quảng Bình công Vương Nguyên (안평공 왕경).
# Phúc Ninh Công chúa (복녕공주**;** 1096 – 1133), lấy Tấn Khang bá Vương Diễn (진강백 왕연). Thụy **Trinh Giản** (貞簡).
## Xem thêm
*Lịch sử Triều Tiên
*Danh sách vua Triều Tiên

## Chú thích
Cao Ly Nhân Tông

**Cao Ly Nhân Tông** (Hangul: 고려 인종, chữ Hán: 高麗 睿宗; 29 tháng 10 năm 1109 – 10 tháng 4 năm 1146, trị vì 1122 – 1146) là quốc vương thứ 17 của Cao Ly. Ông là con trai của Cao Ly Duệ Tông và Thuận Đức Vương hậu. Ông có tên húy là **Vương Khải** (王楷, 왕해, Wang Hae), tên chữ là **Nhân Biểu** (仁表, 인표, Inpyo).

Trong phần lớn thời gian trị vì của ông, triều đình do Lý Tư Khiêm thống trị, tức nhạc phụ của ông, cũng đồng thời là ngoại tổ phụ, và các thành viên khác của gia tộc Lý tại Gyeongwon. Sau khi Nhân Tông cố gắng đoạt lại quyền lực, Lý Tư Khiêm đã tiến hành chính biến năm 1126. Với sự giúp đỡ của các lãnh đạo các châu, Nhân Tông đã chiến thắng vào năm 1127. Năm 1135, Nhân Tông đối mặt với một cuộc nổi dậy khác của nhà sư Diệu Thanh (*Myo Cheong*).

Năm 1145, Nhân Tông ra lệnh biên soạn Tam quốc sử ký, một bộ sử về thời kỳ Tam Quốc Triều Tiên và Tân La Thống nhất.

Ông hưởng dương 37 tuổi, truy thụy là **Khắc An Cung Hiếu Đại vương** (克安恭孝大王), táng tại Trường lăng (長陵). Con trưởng của ông kế vị, tức Cao Ly Nghị Tông.

## Gia đình
* Cha: Cao Ly Duệ Tông Vương Vũ.
* Mẹ: Thuận Đức Vương hậu Lý thị (순덕왕후 이씨; ? – 1118), là con gái của Lý Tư Khiêm, chị của Nhân Tông Phế phi, họ hàng xa với Nhân Duệ Vương hậu. Sơ phong *Diên Đức Cung chủ* (延德宮主), thăng Vương phi (1114). Khi mất được truy thụy **Thuần Đức**, Nhân Tông tôn thụy **Văn Kính Vương thái hậu** (文敬王太后).

### Hậu phi
* Lý Phế phi (이폐비; ? – 1139), con gái thứ ba của Lý Tư Khiêm, cũng là dì ruột của Nhân Tông. Nguyên phong Vương phi. Sau sự biến của Lý Tư Khiêm thì bị phế truất.
* Lý Phế phi (이폐비; ? – 1195), con gái thứ tư của Lý Tư Khiêm. Bị phế cùng người chị.
* Cung Duệ Vương hậu (공예태후; 1109 – 1183), là con gái của Trung thư lệnh Nhâm Nguyên Hậu và Thần Hàn Quốc đại phu nhân Lý thị.
* Tuyên Bình Vương hậu (선평왕후; ? – 1178), con gái của Bộ binh thượng thư Kim Tuyền. Nghị Tông tấn tôn Vương thái hậu (1148), khi mất truy thụy **Tuyên Bình**.

### Hậu duệ
Tất cả đều là con của Cung Duệ Vương hậu.
# **[[Cao Ly Nghị Tông]]** Vương Hiện (고려 의종 왕현; 1127 – 1173).
# Đại Ninh hầu Vương Cảnh (대령후 왕경; 1130 – ?), bị sát hại.
# **[[Cao Ly Minh Tông]]** Vương Hạo (고려 명종 왕호; 1131 – 1202).
# Nguyên Kính quốc sư Vương Huyền Hy (원경국사; ? – 1183), xuất gia. Tên khác là **Trùng Hy**.
# **[[Cao Ly Thần Tông]]** Vương Trác (고려 신종 왕탁; 1144 – 1204).
# Thừa Khánh Công chúa (승경궁주; ? – 1158), lấy Cung Hóa hầu Vương Anh, chắt nội Văn Tông
# Đức Ninh Công chúa (덕녕궁주; ? – 1192), lấy Giang Mục công Vương Giam, cháu nội Túc Tông
# Xương Lạc Công chúa (창락궁주; ? – 1216), lấy em họ Tín An hầu Vương Thành (cháu nội Duệ Tông), sinh Nguyên Đức Vương hậu, vương hậu của Cao Ly Khang Tông.
# Vĩnh Hòa Công chúa (영화궁주; 1141 – 1208), lấy Thiệu Thành hầu Vương Củng.

## Xem thêm
*Lịch sử Triều Tiên
*Danh sách vua Triều Tiên
## Tham khảo