open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Trúng gió

Ở Việt Nam, tồn tại một quan niệm dân gian gọi là **trúng gió**, hay cảm, cảm gió, trúng phong được hiểu như là bị "gió" (hay "gió độc") nhập vào cơ thể, gây ra một hoặc nhiều triệu chứng như mỏi mệt, sốt, nhức đầu, buồn nôn, nôn, đau bụng, nhức mỏi tay chân v.v. Trong quan niệm dân gian, chỉ có bạc mới trị được gió.

Theo quan điểm y học hiện đại, các triệu chứng trên có thể tương ứng với nhiều bệnh, thường gặp nhất là nhiễm siêu vi (cúm, sốt xuất huyết), nhiễm trùng, ngộ độc v.v. Có khi những bệnh trầm trọng hơn, như tai biến mạch máu não, cũng bị xem là trúng gió dẫn đến điều trị không thích hợp và kịp thời.

Chữ "*phong*" còn được dùng trong nhiều tên gọi bệnh như thống phong (bệnh Gout), phong sang hay phong ngứa (dị ứng), phong đòn gánh (uốn ván), phong cùi, phong thấp (đổ mồ hôi tay chân nhiều)...

## Tham khảo

* Giải mã bệnh trúng gió
Cạo gió

:*Xin lưu ý, cạo gió không được Y học (Tây y và Đông y) công nhận là một phương pháp trị bệnh. Cạo gió có thể nguy hiểm đến tính mạng, nhất là đối với trẻ em.*

**Cạo gió, đánh cảm** là một hình thức chữa bệnh, thường là chữa cảm được dùng phổ biến trong dân gian. Tại Việt Nam có quan niệm dân gian về trúng gió - được hiểu là bị "gió" (hay "gió độc") nhập vào cơ thể, gây ra một hoặc nhiều triệu chứng như mỏi mệt, sốt, nhức đầu, buồn nôn, nôn, đau bụng, nhức mỏi tay chân.... Theo quan niệm này, mục đích **cạo gió** là nhằm làm cho gió độc thoát ra khỏi cơ thể.

Cạo gió, đánh cảm bao gồm hàng loạt những tác động vật lý tích cực từ những dụng cụ chuyên dụng (như bàn cạo gió, dây chuyền hoặc bạc nguyên chất, trứng gà...), hay hỗn hợp các nguyên liệu tự nhiên như lá trầu không, tỏi, gừng, rượu... trên những bộ phận đặc định của cơ thể. Nhờ việc đánh, cạo theo kinh mạch tạo thành các điểm, nốt tụ máu hoặc xuất huyết trên da, từ đó giúp cải thiện tuần hoàn máu cục bộ, trừ bỏ khí độc, hoạt huyết tán ứ, làm đầu óc đỡ mệt mỏi, thanh nhiệt giải độc...

## Mô tả

Các vị trí thường được cạo gió là lưng, ngực, gáy, bụng, cánh tay, cẳng tay. Ngoài ra, người ta còn "giật gió" ở những nơi không cạo gió được như trán, cổ.

Để cạo gió, người ta chọn nơi ấm áp, không bị gió thổi trực tiếp (thường là trong phòng kín). Bộc lộ vùng cơ thể cần cạo, bôi dầu gió lên vị trí sắp cạo, rồi dùng dụng cụ cạo, thường là đồng tiền kim loại, thìa, cốc, chén. Nếu cạo ở lưng, người ta hay cạo theo hình "xương cá" song song với các xương sườn, hoặc cạo dọc hai đường hai bên lưng. Tuyệt đối không cạo giữa cột sống. Cạo đến khi vùng da được cạo trở nên đỏ thì chuyển sang cạo đường khác.

Cạo xong, người bệnh cần mặc đồ kín, ấm, nghỉ ngơi, tránh ra gió. Thường thì người bị trúng gió hay ăn cháo nóng, dùng nhiều vị cay như tiêu, hành để tiết nhiều mồ hôi.

Đôi khi người ta còn kết hợp với giác hơi, cắt lễ, xông, xông hơi.

Thông thường thì người ta cảm thấy nhẹ nhõm hơn, các triệu chứng mệt mỏi cũng giảm sau khi cạo gió. Có những người nghiện cạo gió, họ tự cạo hoặc nhờ người khác cạo giúp nhiều lần trong tuần, thậm chí mỗi ngày.

## Ý kiến của giới y học
Theo Bộ môn Y học cổ truyền của Trường Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh thì cạo gió không được công nhận là một phương pháp trị bệnh trong Đông y.

Theo Tây y, cạo gió là một hoạt động lạc hậu, nên hạn chế và tiến tới bãi bỏ. Lý do là cạo gió làm vỡ các mao mạch dưới da, gây xuất huyết, và đó cũng là lý do của màu đỏ da sau cạo gió. Cạo gió ở trẻ em càng không nên, nó gây đau đớn và có thể gây nguy hiểm đến tính mạng vì có thể gây xuất huyết trầm trọng nếu em đó bị sốt xuất huyết (với những triệu chứng ban đầu như sốt, nhức đầu, mệt mỏi,...)

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*
Độ nhớt

**Độ nhớt** của một chất lưu là thông số đại diện cho ma sát trong của dòng chảy. Khi các dòng chất lưu sát kề có tốc độ chuyển động khác nhau, ngoài sự va đập giữa các phần tử vật chất còn có sự trao đổi xung lượng giữa chúng. Những phần tử trong dòng chảy có tốc độ cao sẽ làm tăng động năng của dòng có tốc độ chậm và ngược lại phần tử vật chất từ các dòng chảy chậm sẽ làm kìm hãm chuyển động của dòng chảy nhanh. Kết quả là giữa các lớp này xuất hiện một ứng suất tiếp tuyến \tau gây nên ma sát (lực ma sát trong).

## Định luật Newton
Xem xét hiện tượng gió thổi trên bề mặt nước, gió sẽ tác động lên bề mặt nước một lực nhất định và làm bề mặt nước chuyển động với vận tốc cố định u. Dưới tác dụng của độ nhớt, lớp liền kề phía dưới sẽ bị kéo theo chuyển động của lớp trên.

Theo **định luật Newton cho chất lưu**, với những dòng chảy tầng (có thể được hình dung như những lớp dòng chảy song song với nhau), ứng suất tiếp tuyến \tau giữa những lớp này tỷ lệ tuyến tính với gradient của thành phần vận tốc \partial u/\partial y có hướng vuông góc với các lớp đó.

:\tau=-\mu \frac{\partial u}{\partial y}.
theo như công thức trên, hằng số \mu được gọi là độ nhớt động lực học hay còn gọi là *độ nhớt tuyệt đối* (đơn vị kg m−1s−1 hay Pa.s).

Đối với dòng chảy tầng có độ nhớt động lực học \eta, ma sát trong được xác định theo định luật Niu-tơn như sau:

\tau = -\eta {\partial v \over \partial n}

trong đó v - là vận tốc tại điểm đang xét, n - tọa độ theo phương vuông góc với các lớp chất lỏng.

Ngoài độ nhớt động lực học, khi nghiên cứu chuyển động của chất lưu, để kể đến ảnh hưởng của lực quán tính \mathbf{F}_\mbox{qt}, mà thực chất là khối lượng riêng \rho, người ta còn đưa ra một đại lượng quan trọng khác là độ nhớt động học \nu, có đơn vị là m²/s.

:\nu = \frac {\mu} {\rho}.

## Tham khảo
Polymer

**Polymer** hay **chất đa phân** là khái niệm được dùng cho các **hợp chất cao phân tử** (hợp chất có khối lượng phân tử lớn và trong cấu trúc của chúng có sự lặp đi lặp lại nhiều lần những mắt xích cơ bản). Các phân tử tương tự nhưng có khối lượng thấp hơn được gọi là các oligomer.

Tên gọi polymer xuất phát từ tiếng Hy Lạp, πoλvς, polus, 'nhiều' và μερος, meros, 'phần', nghĩa là các phân tử lớn được tạo thành từ sự lặp lại của nhiều phân tử con. Các đơn vị tạo ra polymer có nguồn gốc từ các phân tử (thực hoặc ảo) có khối lượng phân tử tương đối thấp. Thuật ngữ này được Jöns Jacob Berzelius đặt ra vào năm 1833, mặc dù ông có một định nghĩa khác biệt với các định nghĩa IUPAC hiện đại. Các khái niệm hiện đại của polymer như là cấu trúc phân tử đồng hóa trị ngoại quan đã được Hermann Staudinger đề xuất vào năm 1920. Ông là người đã trải qua thập kỷ tiếp theo tìm kiếm bằng chứng thực nghiệm cho giả thuyết này.

Polymer được sử dụng phổ biến trong thực tế với tên gọi là **nhựa**, nhưng polymer bao gồm 2 lớp chính là polymer thiên nhiên và polymer nhân tạo. Các polymer hữu cơ như protein (ví dụ như tóc, da, và một phần của xương) và acid nucleic đóng vai trò chủ yếu trong quá trình tổng hợp polymer hữu cơ. Có rất nhiều dạng polymer thiên nhiên tồn tại chẳng hạn cellulose (thành phần chính của gỗ và giấy).

## Xem thêm
*Chất dẻo
*Phản ứng trùng hợp
* Polymer siêu hấp thụ
* Hóa học polymer

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* 
*How to Analyze Polymers Using X-ray Diffraction
*Polymer Chemistry Hypertext, Educational resource
*The Macrogalleria
*Introduction to Polymers
*Glossary of Polymer Abbreviations
Phần tử đơn vị

:*Bài này nói về phần tử đơn vị trong toán học, xem thêm nghĩa khác ở [[phần tử đơn vị (định hướng)]].*

Trong toán học, **phần tử đơn vị** (hay còn gọi là **phần tử trung hòa**) là một phần tử đặc biệt của một tập hợp khi nói đến phép toán hai ngôi trên tập hợp đó. Nó không làm thay đổi phần tử còn lại khi thực hiện phép toán với phần tử đó. Khái niệm này được dùng trong các cấu trúc đại số như nhóm, vành.

Thuật ngữ *phần tử đơn vị* có thể được gọi ngắn gọn là *đơn vị* nếu không thể bị nhầm được.

## Định nghĩa
Cho (*S*, *) là một tập *S* cùng với phép toán hai ngôi * trên nó, phần tử e được gọi là
:* **Đơn vị trái** nếu  \forall a \in S, e * a = a
:* **Đơn vị phải** nếu  \forall a \in S, a * e = a
:* **Đơn vị hai phía** (hoặc đơn giản là **đơn vị**), nếu *e* vừa là đơn vị trái vừa là đơn vị phải.

## Ví dụ

Như trong ví dụ dưới cùng, (*S*,*) có thể có nhiều hơn một đơn vị trái. Tương tự, có thể có nhiều đơn vị phải. Nhưng nếu có một đơn vị trái và một đơn vị phải thì chúng bằng nhau và chỉ có đúng một đơn vị hai phía.

Thật vậy, nếu *l* là một đơn vị trái và *r* là một đơn vị phải thì
*l*&nbsp;=&nbsp;*l*&nbsp;*&nbsp;*r*&nbsp;=&nbsp;*r*. Vậy, không bao giờ có nhiều hơn một đơn vị hai phía.

## Xem thêm
* Đơn vị cộng
* Đơn vị nhân
* Lý thuyết nhóm
* Nửa nhóm (*Semigroup*)
* Phần tử nghịch đảo (*Inverse element*)
* Tựa nhóm (*Quasigroup*)
* Vị nhóm (*[[Monoid]]*)

## Tham khảo
Hiệu ứng Marangoni

**Hiệu ứng Marangoni** là sự dịch chuyển vật chất bên trên hoặc bên trong một lớp chất lưu do sự khác nhau của sức căng bề mặt.

Hiệu ứng này được tìm thấy đầu tiên vào năm 1855 trong một thí nghiệm của kỹ sư người Ireland James Thomson về hai chất lỏng có sức căng bề mặt khác nhau. Sau đó nhà vật lý người Ý Marangoni đã hoàn thiện và phát biểu như một hiệu ứng về sức căng bề mặt vào năm 1871.

Có nhiều hiện tượng vật lý xảy ra nhờ có hiệu ứng này như sự đối lưu Bénard, hay sự đối lưu nhiệt mao dẫn (*[[:en:thermocapillary convection]]*).

## Tham khảo
Báo điện tử

**Báo trực tuyến**, **báo điện tử**, **báo mạng** hay **tin tức trực tuyến** là loại hình báo viết được xây dựng theo hình thức một trang web và phát hành dựa trên nền tảng Internet. Báo điện tử được tòa soạn điện tử xuất bản, còn người đọc báo dựa trên máy tính, thiết bị cá nhân như máy tính bảng, điện thoại di động trung cao cấp,... có kết nối internet.

Khác với một trang web nói chung hay trang thông tin điện tử, báo trực tuyến cập nhật thường xuyên tin tức, đặc biệt là đăng "*tin tức thời*" hay "*tin giật gân*" (Breaking news). Báo điện tử cho phép mọi người trên khắp thế giới tiếp cận tin tức nhanh chóng không phụ thuộc vào không gian và thời gian. Sự phát triển của Báo điện tử đã làm thay đổi thói quen đọc tin và ít nhiều có ảnh hưởng đến việc phát triển báo giấy truyền thống.

## Xem thêm
* Báo hình
* Báo viết
* Tòa soạn báo
* Tòa soạn điện tử

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Danh sách tờ báo theo quốc gia tại Newspapers List 
* 
*Tuổi Trẻ Cười
Khỉ

**Khỉ ** hay **hầu** là một những loài động vật 4 chân thuộc lớp thú và bộ linh trưởng. Khỉ có ba nhóm lớn: Là khỉ Tân Thế giới, khỉ Cựu Thế giới, khỉ không đuôi. Có khoảng 264 loài khỉ. Một số loài giống khỉ không đuôi như tinh tinh hay vượn thường được gọi là khỉ trong ngữ cảnh bình dân, tuy rằng các nhà sinh học không xếp chúng vào các loài khỉ. Tuy nhiên, không có một đặc điểm nào là duy nhất mà tất cả các loài khỉ đều có mà các loài khác không có.

## Trong văn hóa

Tôn Ngộ Không, một nhân vật trong truyện Tây du ký của văn học cổ Trung Hoa, vốn là khỉ được nhân cách hóa. Hanuman trong thần thoại Ấn Độ cũng là khỉ. Khỉ được coi là động vật tượng trưng cho tinh thần lạc quan. Khỉ cũng rất nghịch ngợm. Khỉ còn là đại diện cho con giáp thứ 9 trong 12 con giáp với tên gọi là "Thân".

## Hình ảnh

File:Sunday nap.jpg
File:Japanese Snow Monkey (Macaque) Mother Grooms Her Young.jpg
File:Fabian Blank 2016 (Unsplash).jpg
File:Twosome Monkeys.JPG
File:Davidraju img15(Macaca mulatta) Rhesus macaque.jpg
File:Beating the Heat.jpg
File:Hugging gray langur.jpg
File:The hunch (2628229806).jpg


## Chú thích

## Tham khảo

*"The Impossible Housing and Handling Conditions of Monkeys in Research Laboratories", by Viktor Reinhardt, International Primate Protection League, August 2001
*The Problem with Pet Monkeys: Reasons Monkeys Do Not Make Good Pets , an article by veterinarian Lianne McLeod on About.com
*Helping Hands: Monkey helpers for the disabled, a U.S. national non-profit organization based in Boston Massachusetts that places specially trained capuchin monkeys with people who are paralyzed or who live with other severe mobility impairments
Giới

**Giới** trong tiếng Việt có các nghĩa sau đây:

*Trong phân loại sinh học, giới là đơn vị phân loại sinh vật do Carl von Linné xây dựng; tiến hành sắp xếp sinh vật thành các đơn vị phân loại (*taxon*) như: giới (*kingdom*), ngành (*phylum*/*divisio*), lớp (*classis*), bộ (*ordo*), họ (*familia*), chi (*genus*) và loài (*species*).
*Trong địa tầng học và các khoa học liên quan khác, giới là hồ sơ địa tầng tổng thể đã trầm lắng trong một khoảng thời gian tương ứng nhất định, thuộc về một đại trong niên đại địa chất.
*Giới có thể đề cập tới thành phần, tầng lớp hoặc nhóm xã hội nào đấy, ví dụ như giới công nhân, giới trí thức v.v.
*Trong Phật giáo, giới là các luật mà các người tu hành phải tuân thủ.
*Trong ngôn ngữ học, giới, còn được gọi là giống, được dùng để phân loại các từ; như trong tiếng Pháp *le père* là giống đực và *la guerre* là giống cái.
*Giới tính sinh học hoặc giới tính xã hội.

## Xem thêm
*Tính
*
Reuters

**Reuters** là một trong những hãng thông tấn lớn nhất thế giới. Reuters cung cấp bài viết, hình ảnh, đồ họa và video cho những tờ báo, đài phát thanh, đài truyền hình, Internet và các phương tiện truyền thông khác.

Reuters kiếm tiền do những lợi tức thu được từ việc truyền tải dữ liệu rộng khắp toàn cầu của thị trường tài chính điện tử – tỷ giá hối đoái tiền tệ, giá cổ phiếu, giá hàng hoá – tới những ngân hàng, thương gia, môi giới, nhà đầu tư và những công ty khắp nơi trên thế giới. Dữ liệu liên tục được cập nhật khi các thị trường tài chính thay đổi. Reuters cũng bán phần mềm cho phép những nhà phân tích dữ liệu tài chính và cho những giao dịch trực tiếp từ một máy tính đầu cuối.

Trụ sở chính của Reuters nằm tại London, (Anh).

Ngày 15 tháng 7 năm 2007, hãng tin Canada Thomson đã thỏa thuận xong việc mua sáp nhập Reuters vào thành một hãng tin Thomson Reuters với số tiền 17.2 tỉ USD, trở thành hãng nắm số thị phần thông tin tài chính lớn nhất thế giới lúc đó, vượt qua đối thủ Bloomberg

## Lịch sử phát triển

## Hình ảnh

Hình:Reuters.london.arp.jpg|Trung tâm Dữ liệu của Reuters tại London
File:Reuters Plaza.jpg|Reuters Plaza, London
File:Reuters in toronto.jpg|Toronto, Canada


## Reuters tại Việt Nam
* 8 Trần Hưng Đạo, Hà Nội
* 65 Lê Lợi, Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Trang chủ của Reuters (tiếng Anh)
* Về Reuters  (tiếng Anh)
Agence France-Presse

**Agence France-Presse** (AFP) là hãng thông tấn lâu đời nhất trên thế giới. AFP là hãng thông tấn lớn thứ ba trên thế giới, đứng sau AP và Reuters, đồng thời là nguồn tin tiếng Pháp lớn nhất thế giới.

Ngoài trụ sở chính đặt tại thủ đô Paris của Pháp, AFP còn có các trung tâm khu vực khác đặt ở Washington D.C. (Bắc Mỹ), Hồng Kông (Châu Á – Thái Bình Dương), Nicosia (Trung Đông) và Montevideo (Mỹ La-tinh) và mạng lưới hơn 200 văn phòng tại 150 nước trên thế giới.

AFP phát hành tin tức bằng 6 ngôn ngữ: tiếng Pháp, tiếng Anh, tiếng Tây Ban Nha, tiếng Bồ Đào Nha, tiếng Đức và tiếng Ả Rập.

AFP được Charles-Louis Havas thành lập vào năm 1835 (lúc đó dưới tên Agence Havas).

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Trang web chính thức của AFP
Chí tuyến Bắc

**Chí tuyến Bắc** hay **Bắc chí tuyến** (còn được gọi là **hạ chí tuyến**, **chí tuyến Cự Giải**, hay **nhiệt tuyến Bắc giải**) là một trong năm *[[vĩ tuyến]]* chủ yếu để đánh dấu bản đồ Trái Đất. Đường tuyến này song song với đường xích đạo và nằm ở vĩ tuyến 23°26′09″ bắc.

Tên gọi **chí tuyến Cự Giải** hay **nhiệt tuyến Bắc giải** là theo cách gọi của người phương Tây do khi họ đặt tên cho nó thì Mặt Trời nằm trong chòm sao Cự Giải, tức Bắc Giải, vào thời điểm nó xuất hiện trực tiếp trên đỉnh đầu tại vĩ tuyến này vào thời điểm diễn ra hạ chí ở Bắc bán cầu. Tuy nhiên, do hiện tượng tuế sai, hiện nay khi diễn ra hạ chí ở Bắc bán cầu thì Mặt Trời lại nằm trong chòm sao Song Tử.

Nó là vĩ độ cao nhất về phía bắc mà tại đó Mặt Trời có thể xuất hiện trực tiếp ngay trên đỉnh đầu của người quan sát. Nằm về phía bắc của chí tuyến Bắc là vùng ôn đới Bắc bán cầu. Chí tuyến Nam nằm ở vĩ tuyến đối xứng ở phía nam qua đường xích đạo. Nằm về phía nam của đường chí tuyến Nam là vùng ôn đới Nam bán cầu. Các khu vực nằm giữa phía nam của chí tuyến Bắc và phía bắc của chí tuyến Nam được gọi là khu vực nhiệt đới.

Tên gọi **chí tuyến Bắc** xuất phát từ vị trí ở Bắc bán cầu Trái Đất của chí tuyến này, cũng là để phân biệt với chí tuyến Nam, nằm ở Nam bán cầu.

Theo các quy tắc của Fédération Aéronautique Internationale, để được công nhận là bay vòng quanh Trái Đất thì độ dài của quãng đường bay phải không nhỏ hơn độ dài của đường chí tuyến Bắc (36.787,559&nbsp;km), cũng như phải vượt qua tất cả các đường kinh tuyến và điểm kết thúc chuyến bay là tại cùng một sân bay mà nó bắt đầu cất cánh từ đó.

## Chú thích

## Xem thêm
* Chí tuyến Nam
* Hạ chí
* Đông chí
Chí tuyến Nam

**Chí tuyến Nam** hay **Nam chí tuyến** (còn được gọi là **Đông chí tuyến**, **chí tuyến Ma Kết**, hay **nhiệt tuyến Nam Dương**) là một trong năm *[[vĩ tuyến]]* chủ yếu để đánh dấu bản đồ Trái Đất.

Chí tuyến này nằm song song với đường xích đạo tại vĩ tuyến 23° 26' 22" nam, và nó là vĩ độ xa nhất về phía nam mà Mặt Trời có thể xuất hiện trên đỉnh đầu của người quan sát diễn ra vào tiết đông chí của Bắc bán cầu (vì lý do này mà nó còn mang tên là Đông chí tuyến). Đối ngược với chí tuyến này là chí tuyến Bắc ở Bắc bán cầu. Các vĩ độ ở phía nam của đường chí tuyến Nam thuộc về vùng ôn đới Nam bán cầu. Các vĩ độ nằm giữa đường đông chí tuyến Nam và đường chí tuyến Bắc thuộc về vùng nhiệt đới.

Chí tuyến này được gọi là **Chí tuyến Ma Kết** hay **Nhiệt tuyến Nam Dương** do khi người phương Tây đặt tên cho nó vào khoảng 2000 năm trước thì Mặt Trời đã nằm ở chòm sao Ma Kết (tức sao Nam Dương, tiếng Anh *Capricorn*) vào tiết đông chí ở Bắc bán cầu. Hiện nay, Mặt Trời xuất hiện ở chòm sao Nhân Mã trong thời gian diễn ra tiết đông chí ở Bắc bán cầu. Sự thay đổi này có được là do hiện tượng tuế sai.

Tên gọi **chí tuyến Nam** là do chí tuyến này nằm ở Nam bán cầu Trái Đất.

## Chú thích

## Xem thêm
* Chí tuyến Bắc
* Đông chí
* Hạ chí
Chất ức chế neuraminidase

**Chất ức chế neuraminidase** là một loại thuốc kháng virus có cơ chế tác động dựa trên việc ức chế chức năng protein neuraminidase của virus. Cùng với các adamantane (amantadine và rimantadine), các chất ức chế neuraminidase (zanamivir [Relenza®] và oseltamivir [Tamiflu®]) được sử dụng trong điều trị và dự phòng nhiễm cúm.

Chất ức chế neuraminidase can thiệp vào quá trình giải phóng virus khỏi tế bào vật chủ bị nhiễm, từ đó ngăn cản virus nhiễm vào tế bào vật chủ mới và kìm hãm sự lây nhiễm bên trong đường hô hấp. Vì virus sinh sản đạt đỉnh cao vào khoảng 24 đến 72 giờ sau khi bệnh khởi phát, các thuốc như thuốc ức chế neuraminidase cần được sử dụng vào càng sớm càng tốt. Không như các adamantane, các chất ức chế neuraminidase có độc tính thấp và khả năng thúc đẩy sự phát triển influenza kháng thuốc cũng thấp. Chất ức chế neuraminidase cũng có hiệu quả chống lại các phân nhóm neuraminidase, và nhờ đó, chống lại các chủng influenza A và B. Đây là điểm quan trọng trong vấn đề dịch tễ và ưu thế so với các adamantane vốn chỉ hiệu quả với các chủng influenza A nhạy cảm.

## Cơ chế tác dụng
Virus cúm có 2 glycoprotein bề mặt, một hemagglutinin và một neuraminidase, cũng là kháng nguyên định chủng virus. Các phân tử này thay đổi theo thời gian giúp cho virus tránh được đáp ứng miễn dịch của con người và vì vậy vaccine phòng cúm cần phải được điều chế lại mỗi năm. Hemagglutinin là phân tử gắn vào thụ thể sialic acid, điều hoà sự xâm nhập của virus vào tế bào đích. Các virion mới được hình thành bằng cách nảy chồi trên bề mặt tế bào. Neuraminidase cắt gốc sialic acid tận cùng khỏi bán đơn vị carbohydrate trên bề mặt tế bào ký chủ và vỏ virus, từ đó thúc đẩy phóng thích virus mới ra khỏi tế bào bị nhiễm. Nếu không có neuraminidase, virus chỉ nhân đôi giới hạn trong một chu kỳ, và hiếm khi đủ số lượng để gây bệnh. Neuraminidase cũng có thể hỗ trợ virus xâm nhập vào đường hô hấp  trên bằng cách cắt các bán đơn vị sialic acid của lớp nhày bao phủ tế bào đường dẫn khí.

Các chất ức chế neuraminidase có cấu trúc tương tự với sialic acid. Cơ chế tác động của chúng là ức chế vị trí hoạt động của neuraminidase và để nguyên không cắt gốc sialic acid trên bề mặt tế bào vật chủ và vỏ virus cúm. Hemagglutinin virus gắn vào gốc sialic acid không bị cắt đó; kết quả là virus bị kết tập trên bề mặt tế bào vật chủ, làm giảm số lượng virus được phóng thích có thể lây nhiễm sang tế bào khác.

Khả năng ức chế neuraminidase cúm của các chất tương tự sialic acid được nhận biết lần đầu tiên vào thập kỷ 1970, tuy nhiên việc thiết kế các chất ức chế có hiệu lực cao chỉ trở nên khả thi khi biết được vị trí và cấu trúc điểm xúc tác thông qua phân tích cấu trúc ba chiều của neuraminidase cúm. Chất ức chế có hiệu lực cao như zanamivir bắt chước sát với cơ chất tự nhiên, lắp vừa vặn vào túi tại vị trí hoạt động và đạt được hiệu quả được mong muốn nhất. Zanamivir được dùng bằng cách hít, đưa thuốc trực tiếp vào đường hô hấp. Oseltamivir được phát  triển bằng cách thay đổi bộ khung tương tự sialic acid (trong đó thêm vào một chuỗi bên ưa lipid) cho phép dùng thuốc bằng đường uống.

## Tham khảo
Xích đạo

**Xích đạo** (Tiếng Anh: *equator*, Chữ Hán: 赤道, nghĩa: *con đường màu đỏ*) là một đường tròn tưởng tượng được vẽ ra trên bề mặt một hành tinh (hoặc các thiên thể khác) tại khoảng cách nằm giữa hai cực. Trên Trái Đất, xích đạo chia đôi hành tinh ra thành Bắc bán cầu và Nam bán cầu. Theo định nghĩa thì vĩ độ của đường xích đạo là 0°. Độ dài xích đạo của Trái Đất là khoảng 40.075,0 km, hay 24.901,5 dặm.

Xích đạo là một trong năm vĩ tuyến chủ yếu dựa trên quan hệ giữa sự tự quay của Trái Đất với mặt phẳng quỹ đạo của nó xung quanh Mặt Trời. Ngoài ra, xích đạo là vĩ tuyến có độ dài lớn nhất.

Trong sự quan sát từ Trái Đất thì Mặt Trời trong chuyển động theo mùa của nó trên bầu trời sẽ vượt qua đường xích đạo hai lần mỗi năm vào thời điểm diễn ra tiết xuân phân và thu phân của mỗi bán cầu vào tháng 3 (khoảng ngày 21±1 tháng 3) và tháng 9 (khoảng ngày 22±1 tháng 9) hàng năm. Tại xích đạo, các tia nắng từ Mặt Trời khi đó chiếu vuông góc với bề mặt Trái Đất.

Các khu vực gần đường xích đạo có sự thay đổi độ dài của ngày và đêm theo mùa là ít nhất, chỉ dao động trong khoảng thời gian vài phút trong cả năm.

## Khí hậu vùng xích đạo

Trong nhiều khu vực ở vùng xung quanh xích đạo người ta chỉ xác định có hai mùa là mùa khô và mùa mưa, nhưng phần lớn các khu vực rất gần với xích đạo là ẩm ướt quanh năm, mặc dù các mùa có thể dao động phụ thuộc vào sự đa dạng của các yếu tố như độ cao của địa hình so với mặt biển cũng như khoảng cách tới các đại dương.

Bề mặt của Trái Đất tại xích đạo chủ yếu là biển.

## Các quốc gia có đường xích đạo

Đường xích đạo đi ngang qua lãnh thổ và lãnh hải của 14 quốc gia:

* São Tomé và Príncipe - có lẽ chạy ngang qua Ilhéu das Rolas, một đảo nhỏ trong quần đảo này.
* Gabon
* Cộng hòa Congo
* Cộng hòa Dân chủ Congo
* Uganda
* Kenya
* Somalia
* Maldives – có thể trượt qua mọi đảo
* Indonesia
** Sumatra
** Lingga và các đảo nhỏ khác gần Sumatra
** Borneo – Kalimantan
** Sulawesi
** Halmahera và các đảo nhỏ khác ở quần đảo Moluccas.
* Kiribati
** Quần đảo Gilbert – có thể trượt qua mọi đảo.
** Quần đảo Phoenix – trượt qua gần đảo Baker
** Line Islands – trượt qua gần đảo Jarvis
* Mỹ
** Đảo Baker
* Ecuador
** Quần đảo Galapagos – chạy ngang qua đảo Isabela.
** Ecuador đại lục
* Colombia
* Brasil

## Xem thêm

* Xích đạo nhiệt
* Chí tuyến Bắc
* Chí tuyến Nam
* Vòng Bắc cực
* Vòng Nam cực

## Tham khảo

*  (IUGG/WGS-84 data)
*  (IAU data)
Cận nhiệt đới

Các khu vực **cận nhiệt đới**, **bán nhiệt đới** hay **á nhiệt đới** là những khu vực gần với vùng nhiệt đới, thông thường được xác định một cách gần đúng là nằm trong khoảng 23,5-40° vĩ bắc và 23,5-40° vĩ nam. Các khu vực này có mùa hè từ rất ấm tới nóng, nhưng có mùa đông phi nhiệt đới. Trong một số khu vực nào đó thuộc vùng cận nhiệt đới của thế giới thì các trận bão và áp thấp nhiệt đới có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới có thể hoành hành trong khoảng thời gian của mùa hè và mùa thu. Cũng vì lý do này mà vùng biển yết hầu nằm ở gần Mũi Hảo vọng của Cộng hòa Nam Phi, nơi mà tất cả tàu bè từ nam Đại Tây Dương muốn tới Ấn Độ Dương (hoặc ngược lại) đều phải qua, được mệnh danh là nơi của "con số 40 đang gào thét".

## Các định nghĩa trong các sơ đồ phân loại khí hậu
Trong phần lớn các sơ đồ phân loại khí hậu thì khí hậu cận nhiệt đới được coi là kiểu phụ của khí hậu ôn đới:

* **[[Phân loại khí hậu Köppen]]**: Nhiệt độ trung bình trên 22&nbsp;°C (72&nbsp;°F) trong những tháng ấm nhất, còn trong các tháng lạnh nhất thì nhiệt độ trung bình nằm trong khoảng -3&nbsp;°C (hay 0&nbsp;°C trong một số biến thể của sơ đồ này) và 18&nbsp;°C (27-64&nbsp;°F), với mùa hè ẩm ướt và tháng mùa đông khô nhất có lượng mưa trung bình lớn hơn 1/10 lượng mưa trung bình của tháng mùa hè ẩm ướt nhất.
* **Phân loại Trewartha**: Trên 8 tháng có nhiệt độ trung bình 10&nbsp;°C (50&nbsp;°F) hoặc ấm hơn và ít nhất 1 tháng có nhiệt độ trung bình thấp hơn 18&nbsp;°C.
* **Phân loại John Griffiths**: Nhiệt độ trung bình trong tháng lạnh nhất nằm giữa 6&nbsp;°C (42,8&nbsp;°F) và 18&nbsp;°C (64,4&nbsp;°F).

Lưu ý rằng các khu vực có khí hậu Địa Trung Hải (với mùa khô rõ ràng trong mùa hè) là cận nhiệt đới khi xét theo quan điểm nhiệt học, nhưng thực vật và các mùa của nó không là cận nhiệt đới, do nó thiếu độ ẩm liên tục – một đặc trưng của các khu vực nhiệt đới.

## Các vùng khí hậu cận nhiệt đới

## Tham khảo
Nhiệt đới

Khu vực **nhiệt đới** là khu vực địa lý trên Trái Đất nằm trong khoảng có đường ranh giới là hai đường chí tuyến: hạ chí tuyến ở Bắc bán cầu và đông chí tuyến ở Nam bán cầu, bao gồm đường xích đạo.

## Xác định theo phân loại
### Vị trí địa lý
Khu vực này nằm giữa khoảng 23°26'21" vĩ bắc đến 23°26'21" vĩ nam, và bao gồm toàn bộ các phần của Trái Đất mà Mặt Trời có thể lên tới thiên đỉnh ít nhất một lần trong năm dương lịch. (Trong các khu vực ôn đới nằm về phía bắc của hạ chí tuyến và về phía nam của đông chí tuyến thì Mặt Trời không bao giờ lên tới cao độ 90°, hay ngay ở trên đỉnh đầu). Trong một số ngôn ngữ người ta sử dụng từ *tropic* (tiếng Anh), *tropen* (tiếng Đức) v.v. có nguồn gốc từ *tropos* của tiếng Hy Lạp mang nghĩa "trở lại", do vị trí biểu kiến của Mặt Trời dao động giữa hai chí tuyến với chu kỳ xác định độ dài của một năm.

### Điều kiện tự nhiên

Đới nóng là nơi có nhiệt độ cao, Tín phong Đông Bắc & Tín phong Đông Nam thổi quanh năm từ hai dải cao áp chí tuyến về phía Xích đạo, chiếm một phần khá lớn diện tích đất nổi trên Trái Đất.

Môi trường nhiệt đới có 4 kiểu môi trường: môi trường xích đạo ẩm, môi trường nhiệt đới, môi trường nhiệt đới gió mùa, môi trường hoang mạc.

Trong sơ đồ phân loại khí hậu của Wladimir Köppen, **khí hậu nhiệt đới** được định nghĩa như là khí hậu phi khô cằn trong đó tất cả 12 tháng của năm có nhiệt độ trung bình trên 18&nbsp;°C (64.4&nbsp;°F).

### Đặc điểm sinh vật
Động vật và thực vật nhiệt đới là các loài có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới. "Nhiệt đới" đôi khi cũng được sử dụng trong ý nghĩa chung để chỉ các khu vực nóng và ẩm quanh năm, thông thường với ý nghĩa của cây cối lá rộng, tươi tốt sum xuê. Tuy nhiên, có những khu vực nằm trong vùng nhiệt đới nhưng lại là không "nhiệt đới" theo ý nghĩa này, ví dụ các đỉnh núi có tuyết che phủ quanh năm, bao gồm Mauna Kea, núi Kilimanjaro và dãy núi Andes cũng như xa về phía nam nhất của các phần phía bắc thuộc Chile và Argentina.

## Các thành thị nhiệt đới
### Bắc bán cầu
* Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam (10,77º vĩ bắc)
* Mumbai, Ấn Độ (19,1º vĩ bắc)
* Manila, Philippines (14,6º vĩ bắc)
* Bangkok, Thái Lan (13º45' vĩ bắc)

### Nam bán cầu
* Rio de Janeiro, Brazil 22º54′30″ vĩ nam
* Kinshasa, Cộng hòa Dân chủ Congo 4° 19′ 30″ vĩ nam
* Lima, Peru 12°2′36″ vĩ nam
* Luanda, Angola 8°50′18″ vĩ nam

## Xem thêm
* Cận nhiệt đới
* Bệnh nhiệt đới
* Năm chí tuyến

## Tham khảo
Bát cương

**Bát cương** là một trong các nguyên lý trong chẩn đoán Đông y xuất xứ từ Trung Quốc. Bát cương gồm bốn cặp phạm trù:
*Biểu - Lý (表裡)
*Hàn - Nhiệt (寒熱)
*Hư - Thực (虛實)
*Âm - Dương (陰陽)
## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Quan niệm về bệnh ở trang Nguyễn Kỳ Nam
Vĩ tuyến

Trên Trái Đất, các hành tinh hoặc thiên thể hình cầu, **vĩ tuyến** là các đường tròn nối tất cả các điểm có cùng vĩ độ. Trên Trái Đất, đường tròn này có hướng từ đông sang tây. Vị trí trên vĩ tuyến được xác định bằng kinh độ. Một vĩ tuyến luôn vuông góc với một kinh tuyến tại giao điểm giữa chúng. Các vĩ tuyến ở gần cực Trái Đất có đường kính nhỏ hơn.

Có 5 vĩ tuyến đặc biệt trên Trái Đất. Bốn vĩ tuyến được định nghĩa dựa vào mối liên hệ giữa góc nghiêng của Trái Đất so với mặt phẳng quỹ đạo của nó quanh Mặt Trời. Vĩ tuyến thứ năm, xích đạo, nằm giữa hai cực. 5 vĩ tuyến đó là
* Vòng Bắc cực (66° 33' 38" vĩ bắc)
* Hạ chí tuyến (23° 26' 22" vĩ bắc)
* Xích đạo (0°) 
* Đông chí tuyến (23° 26' 22" vĩ nam)
* Vòng Nam Cực (66° 33' 38" vĩ nam)

Hạ chí tuyến và đông chí tuyến là các ranh giới phía bắc và phía nam của vùng đất trên Trái Đất có thể thấy được Mặt Trời đi qua đỉnh đầu trong ít nhất một thời điểm trong năm. Vòng cực bắc và vòng cực nam là ranh giới của vùng xung quanh cực Trái Đất, nơi có thể nhìn thấy Mặt Trời trong suốt ít nhất một ngày giữa mùa hè trong năm.

Các vĩ tuyến là các đường tà hành, nhưng ngoại trừ xích đạo, chúng không phải là vòng tròn lớn, và do đó không chứa các cung là quãng đường ngắn nhất giữa các điểm, ngược với những gì nhìn thấy trên một số bản đồ nơi chúng được vẽ bằng các đường thẳng. Các chuyến bay trên bắc bán cầu giữa các điểm có cùng vĩ độ sẽ đi theo đường ngắn nhất trông giống một đường cong lệch về phía bắc trên các bản đồ như trên.

Các cung trên vĩ tuyến trên Trái Đất đôi khi được dùng làm biên giới giữa các quốc gia và vùng lãnh thổ. Một vài vĩ tuyến được dùng như biên giới:
* Biên giới giữa Canada và Hoa Kỳ hầu như hoàn toàn nằm trên vĩ tuyến 49° bắc, ngoại trừ phần giữa Québec và Vermont nằm trên vĩ tuyến 45° bắc.
* Vĩ tuyến 38° bắc được dùng để phân chia Bắc Triều Tiên và Hàn Quốc.
* Vĩ tuyến 17° bắc được dùng để phân chia Việt Nam theo hiệp ước Genève.
* Vĩ tuyến 60° nam được dùng để phân định biên giới cho châu Nam Cực

Trái Đất hiện tại có 181 đường vĩ tuyến (tính cả xích đạo là vĩ tuyến đặc biệt).

## Xem thêm
* Hệ tọa độ địa lý
* Kinh tuyến
* Vĩ tuyến 17
* Vĩ tuyến 38

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Phân loại thống kê quốc tế về các bệnh tật và vấn đề sức khỏe liên quan

**Phân loại thống kê quốc tế về các bệnh tật và vấn đề sức khỏe liên quan** (tiếng Anh: *International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems*), gọi tắt là **Phân loại quốc tế về bệnh tật** (tiếng Anh: *International Classification of Diseases*, viết tắt: **ICD**) cung cấp mã hóa các bệnh thành những mã ngắn gọn, làm chuẩn cho công tác nghiên cứu và thực hành y học. Không những giúp ích khi bệnh nhân được chuyển từ nước này sang nước khác (tránh lỗi dịch), ở trong cùng một nước ICD cũng giúp tránh sự hiểu sai do cách dùng từ khác nhau giữa nhân viên y tế do đào tạo bởi các trường khác nhau, hoặc được đào tạo trong các thời kỳ khác nhau.

Hiện nay, nhiều quốc gia đang phát triển sử dụng ICD-9, nhưng những quốc gia phát triển đã bắt đầu sử dụng ICD-10.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*  của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
* Tra trực tuyến ICD-10 (WHO)
* Truy cập trực tiếp trang đào tạo trực tuyến ICD-10 (WHO)
* Trang hỗ trợ đào tạo trực tuyến ICD-10 (WHO)
* Công cụ tìm mã trực tuyến
* ICD-10-CM (USA – bản sửa) trên trang Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh (Hoa Kỳ)
* ICD-11 Revision  (WHO)
* Truy mã cho ICD-9-CM, ICD-10-CM, ICD-10-PCS, HCPCS, DRGs
* Chuyển đổi mã ICD-9-CM sang ICD-10-CM 
*  ICD-9-CM and DRG on-line coding engine 
* Free ICD-9-CM Code search 
*  ICD-10 and ICD-10 PCS
* ICD-9 and ICD-10 code lookup 
* Free ICD-9 and ICD-10 online browser in english and spanish
Mùa khô

**Mùa khô** là thuật ngữ nói chung được sử dụng để miêu tả thời tiết tại các vùng nhiệt đới. Thời tiết tại các vùng nhiệt đới bị chi phối lớn bởi vành đai mưa nhiệt đới, nó dao động từ vùng nhiệt đới phía bắc tới vùng nhiệt đới phía nam theo chu trình của năm. Vành đai mưa nhiệt đới nằm ở Nam bán cầu khoảng từ tháng 10 tới tháng 3 năm sau, trong thời gian này Bắc bán cầu trải qua mùa khô với lượng mưa là rất nhỏ. Từ tháng 4 đến tháng 9, vành đai mưa nhiệt đới nằm ở Bắc bán cầu và vùng nhiệt đới phía nam trải qua mùa khô của nó.

Vành đai mưa nhiệt đới này kéo dài xa nhất về phía bắc tới khoảng đường hạ chí tuyến cũng như xa nhất về phía nam tới khoảng đường đông chí tuyến. Gần các vĩ độ này thì chỉ có một mùa khô và một mùa mưa mỗi năm. Ở khu vực gần xích đạo thì có hai mùa mưa và hai mùa khô do vành đai mưa đi ngang qua đây hai lần mỗi năm, một lần do vành đai mưa di chuyển về phía bắc và một lần do vành đai này di chuyển về phía nam. Giữa các vùng nhiệt đới và xích đạo, các khu vực có thể trải qua các mùa mưa dài hay ngắn. Tuy nhiên, địa hình khu vực có thể biến đổi đáng kể các mẫu hình khí hậu này.

## Vành đai mưa
Vành đai mưa nhiệt đới nằm ở bán cầu nam khoảng từ tháng 10 đến tháng 3; trong thời gian đó vùng nhiệt đới phía bắc có một mùa khô với lượng mưa thưa thớt hơn, và ngày thường nắng trong suốt. Từ tháng 4 đến tháng 9, vành đai mưa nằm ở bán cầu bắc, và vùng nhiệt đới phía nam có mùa khô. Theo phân loại khí hậu Köppen, đối với khí hậu nhiệt đới, tháng mùa khô được định nghĩa là tháng có lượng mưa trung bình dưới 60&nbsp;mm (2,4 in).

Vành đai mưa đạt đến gần như xa về phía bắc như Tropic of Cancer và xa về phía nam như Tropic of Capricorn. Gần các vĩ độ này, có một mùa mưa và một mùa khô hàng năm. Ở xích đạo có hai mùa ẩm ướt và hai mùa khô, khi vành đai mưa đi qua hai lần một năm, một lần di chuyển về phía bắc và một lần di chuyển về phía nam. Giữa vùng nhiệt đới và xích đạo, các địa điểm có thể trải qua một mùa ẩm ướt ngắn và dài; và một mùa khô ngắn và dài. Tuy nhiên, địa lý địa phương có thể thay đổi đáng kể các mô hình khí hậu này.

## Hạn hán
Trong mùa khô, độ ẩm rất thấp, khiến một số lỗ tưới nước và sông cạn kiệt. Việc thiếu nước (và thiếu nguồn cung cấp thực phẩm) có thể buộc nhiều động vật chăn thả di cư đến những nơi màu mỡ hơn. Ví dụ về các loài động vật như vậy là: ngựa vằn, voi, hươu cao cổ, tê giác, linh dương và linh dương đầu bò, trâu nước, trâu cape, gaur, heo vòi, emu, đà điểu, rhea và kangaroo. Do thiếu nước trong thực vật, các vụ cháy rừng khá là phổ biến.
## Bệnh tật
Dữ liệu cho thấy ở châu Phi khi bắt đầu mùa khô trùng với sự gia tăng các trường hợp mắc bệnh sởi - mà các nhà nghiên cứu cho rằng có thể là do lượng người tập trung cao hơn vào mùa khô, vì các hoạt động nông nghiệp đều không thể thực hiện được nếu không có hệ thống tưới tiêu. Trong thời gian này, một số nông dân chuyển đến các thành phố, tạo ra các trung tâm có mật độ dân số cao hơn, và cho phép dịch bệnh lây lan dễ dàng hơn.

## Xem thêm
* Mùa mưa
* Gió mùa

## Tham khảo
Mùa mưa

**Mùa mưa** là thuật ngữ (từ) thông thường được sử dụng để miêu tả các mùa trong đó lượng mưa trung bình trong khu vực được tăng lên đáng kể. Nó được sử dụng chủ yếu để miêu tả thời tiết tại các khu vực nhiệt đới. Thời tiết tại khu vực này bị chi phối chủ yếu bởi chuyển động của vành đai mưa nhiệt đới, nó dao động từ các vùng nhiệt đới phía bắc tới các vùng nhiệt đới phía nam theo tiến trình của năm.

Vành đai mưa nhiệt đới nằm ở Nam bán cầu vào khoảng tháng 11 tới tháng 3 năm sau, cũng là thời gian mùa khô ở Bắc bán cầu. Mỗi ngày bắt đầu với sự nóng bức và nhiều nắng, với độ ẩm cao tích lũy trong ngày và tạo ra những trận mưa dông, mưa rào xối xả vào buổi chiều và tối. Từ tháng 4 tới tháng 10, vành đai mưa nằm ở Bắc bán cầu và các khu vực nhiệt đới phía bắc trải qua mùa mưa của mình.

Vành đai mưa nhiệt đới này kéo dài xa nhất về phía bắc tới khoảng đường hạ chí tuyến cũng như xa nhất về phía nam tới khoảng đường đông chí tuyến. Gần các vĩ độ này thì chỉ có một mùa khô và một mùa mưa mỗi năm. Ở khu vực gần xích đạo thì có hai mùa mưa và hai mùa khô do vành đai mưa đi ngang qua đây hai lần mỗi năm, một lần do vành đai mưa di chuyển về phía bắc và một lần do vành đai này di chuyển về phía nam. Giữa các vùng nhiệt đới và xích đạo, các khu vực có thể trải qua các mùa mưa dài hay ngắn. Tuy nhiên, địa hình khu vực có thể biến đổi đáng kể các mẫu hình khí hậu này.

Ở Việt Nam mùa mưa biểu hiện rõ rệt ở miền Nam, thường bắt đầu từ cuối tháng 4 hoặc đầu tháng 5 cho đến hết tháng 10, riêng ở khu vực duyên hải Trung Bộ từ đèo Ngang tới mũi Dinh (Hà Tĩnh - Ninh Thuận) thì lệch hẳn về thu đông từ tháng 8 đến tháng 12. Những cơn mưa dài có thể gây bão.

## Cảnh video
* Wet season in Bamako 

## Xem thêm
* Mùa khô
* Gió mùa

## Tham khảo
Trễ mùa

**Trễ mùa** là một hiện tượng trong đó ngày mà nhiệt độ cực đại hay cực tiểu (trung bình hàng năm) của không khí tại một vị trí địa lý nào đó trên hành tinh bị chậm lại một khoảng thời gian nào đó so với thời điểm diễn ra sự chiếu nắng cực đại hay cực tiểu tương ứng.

Trên Trái Đất, trễ mùa về trung bình là xấp xỉ khoảng một tháng và sinh ra hiện tượng là thời điểm nóng nhất của mùa hè cũng như thời điểm lạnh nhất của mùa đông bị chậm lại khoảng một tháng so với thời điểm mà vị trí biểu kiến của Mặt Trời là cao nhất về phía bắc hay thấp nhất về phía nam. Hiện tượng trễ mùa trên Trái Đất chủ yếu là do sự hiện diện của một lượng lớn nước, là chất có nhiệt nóng chảy cao cho sự đóng băng và ngưng tụ.

Các hành tinh khác cũng có sự trễ mùa nhưng khác với của Trái Đất. Ví dụ, Hải Vương Tinh có "năm" kéo dài bằng khoảng 165 năm của Trái Đất và sự trễ mùa của nó kéo dài khoảng 30 năm trên Trái Đất (tương đương 2 tháng 5 ngày của Trái Đất). Các hành tinh khí khổng lồ như Mộc Tinh, Thổ Tinh, Thiên Vương Tinh và Hải Vương Tinh, cũng như vệ tinh của Thổ Tinh là Titan tất cả đều có các hiện tượng trễ mùa rõ ràng tương đương với khoảng 2 đến 3 "tháng" trong "năm" theo thuật ngữ năm của Trái Đất. Ngược lại, Hỏa Tinh và Kim Tinh có trễ mùa không đáng kể (chỉ vài "ngày" theo thuật ngữ năm trên Trái Đất), hiện tượng tương tự cũng được dự kiến cho Thủy Tinh do nó không có bầu khí quyển.
## Tham khảo

*Trễ mùa của Hải Vương Tinh . 
## Liên kết ngoài
*http://pds-atmospheres.nmsu.edu/education_and_outreach/encyclopedia/radiative_time_constant.htm
Đài thiên văn Paris

**Đài thiên văn Paris** (tiếng Pháp: **Observatoire de Paris** hay tên mới hơn **Observatoire de Paris-Meudon**) là một đài thiên văn của Pháp nằm ở quận 14 thành phố Paris. Đây là một trong số các trung tâm nghiên cứu thiên văn lớn của thế giới.

Về mặt hành chính, nó được xếp vào "grand établissement" (cơ quan lớn) trực thuộc Bộ giáo dục của Pháp, với chức năng giống một trường đại học, bao gồm:
* Nghiên cứu thiên văn học và vật lý thiên văn
* Đào tạo các bậc sau đại học (gồm tiến sĩ) về ngành này
* Phổ biến kiến thức cho cộng đồng

Đây là nơi đặt trụ sở của Phòng Thời gian Quốc tế. Đài thiên văn này còn duy trì một trạm quan sát Mặt Trời ở Meudon và một trạm quan sát radio ở Nançay.

## Lịch sử

Việc hình thành đài thiên văn này xuất phát từ tham vọng của Jean-Baptiste Colbert để mở rộng quyền lực trên biển và trong thương mại quốc tế của Pháp trong thế kỷ 17. Louis XIV khởi động việc xây dựng từ năm 1667, và công trình hoàn thành năm 1671. Kiến trúc sư thiết kế có thể là Claude Perrault người anh em của một thư ký cho Colbert. Các thiết bị quang học đã được cung cấp bởi Giuseppe Campani. Đài thiên văn này được mở rộng nhiều lần trong lịch sử vào các năm 1730, 1810, 1834, 1850 và 1951. Lần mở rộng cuối cùng là xây thêm phòng kinh tuyến thiết kế bởi Jean Prouvé.

Niên lịch đầu tiên của thế giới được xuất bản tại đây, dưới tiêu đề *Connaissance des temps* (*Kiến thức về thời gian*), năm 1679, sử dụng hiện tượng các vệ tinh của Sao Mộc bị khuất bóng sau hành tinh này để hỗ trợ hoa tiêu hàng hải và hình thành kinh tuyến. Năm 1863, xuất bản bản đồ thời tiết hiện đại đầu tiên. Năm 1882, một máy thiên họa dùng thấu kính đường kính 33&nbsp;cm được lắp đặt, phục vụ cho dự án quốc tế *Carte du Ciel* (*Bản đồ bầu trời*).

### Các giám đốc

* Giovanni Cassini: 1671-1712
* Jacques Cassini: 1712-1756
* César-François Cassini de Thury: 1756-1784
* Dominique, comte de Cassini: 1784-1793
* Joseph Jérôme Lefrançais de Lalande: 1795-1800
* Pierre Méchain: 1800-1804
* Jean Baptiste Joseph Delambre: 1804-1822
* Alexis Bouvard: 1822-1843
* François Arago: 1843-1853
* Urbain Le Verrier: 1854-1870
* Charles-Eugène Delaunay: 1870-1873
* Urbain Le Verrier: 1873-1877
* Amédée Mouchez: 1878-1892
* Félix Tisserand: 1892-1896
* Maurice Loewy: 1896-1907 
* Benjamin Baillaud: 1908-1926
* Henri-Alexandre Deslandres: 1926-1929
* Ernest Esclangon: 1929-1944
* André Danjon: 1945-1963
* Jean-François Denisse 1963–1967
* Jean Delhaye 1967–1971
* Raymond Michard 1971–1976
* Jacques Boulon 1976–1981
* Pierre Charvin 1981–1991
* Michel Combes 1991–1999
* Pierre Couturier 1999–2003
* Daniel Egret 2003-2011
* Claude Catala 2011-nay

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*  Trang mạng chính thức
Hè

**Hè** trong tiếng Việt có thể có nghĩa là:
*Mùa hè: Một trong bốn mùa của năm
*Bộ phận trước nhà, tương đương với hiên nhà
*Phần dành cho người đi bộ trên đường, như hè phố, vỉa hè.
Hổ phách

**Hổ phách** (琥珀), còn được gọi là **huyết phách** (血珀), **minh phách** (明珀), **hồng tùng chi**, (tiếng Latinh: *succinum*), là nhựa cây đã hóa đá (hóa thạch) từ nhiều triệu năm về trước, được đánh giá cao về màu sắc và vẻ đẹp tự nhiên. Các phân tích cho thấy hổ phách có công thức hóa học là C40H64O4, viết gọn là (C10H16O)4. Hổ phách thường gặp dưới dạng khối nhựa cứng hoặc dạng nhũ đá với các khối to nhỏ không đều nhau, nhìn trong suốt với màu rất đẹp; một số trường hợp còn thấy rõ trong mảnh hổ phách chứa các động vật hóa thạch nguyên vẹn. Đem đun nóng, hổ phách tỏa mùi hương dễ chịu. Hổ phách dẫn nhiệt rất kém. Thales đã phát hiện ra từ 600 năm trước Công nguyên rằng khi chà xát liên tục vào miếng vải hoặc miếng len thì hổ phách sinh điện.

Hổ phách được sử dụng trong nhiều công nghệ. Đông y cổ truyền cho rằng hổ phách có vị ngọt, tính bình vào bốn kinh tâm, can, phế và bàng quang; có tác dụng an thần, định kinh, lợi tiểu tiện, tán ư huyết; chỉ dành cho người hỏa suy, thủy thịnh. Vì dễ mài giũa và cắt gọt, hổ phách trở thành vật liệu quý đối với ngành thủ công mỹ nghệ: chế biến tẩu thuốc, làm nhiều món trang sức đắt tiền như mặt nhẫn, sợi dây chuyền, cườm tay, hoa tai, v.v...

## Đọc thêm
* Căn phòng hổ phách

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Thế giới Hổ phách  A comprehensive website maintained by the Earth Science Department of Emporia State University, Emporia, Kansas (Truy cập 29 May 2005)
* Several dozen full text historical references on Amber  Theophrastus, George Frederick Kunz, and special on Baltic Amber. 
* Publications on amber inclusions
* http://www.webmineral.com/data/Amber.shtml
* http://www.mindat.org/min-188.html
* http://www.gemstone.org/gem-by-gem/english/amber.html 
* http://mineral.galleries.com/minerals/mineralo/amber/amber.htm
Quy Sơn

**Quy Sơn** có thể là:

* Quy Sơn, Đào Viên
* Quy Sơn Linh Hựu
* Quy Sơn Thiên Hoàng
* Kameyama (龜山 - Quy Sơn)
Ångström

**Ångström** (, ; (viết tắt là Å, đọc là "ăng-strôm") là một đơn vị đo độ dài. Nó không phải là một đơn vị đo độ dài nằm trong SI, tuy nhiên đôi khi được dùng cùng các đơn vị của SI, mặc dù việc này không được khuyến khích.

:1 ångström (Å) = 10−10 mét =10-4 micrômét  = 0,1 nanômét = 100 picômét

Nó đôi khi được dùng để thể hiện kích thước của nguyên tử, chiều dài của liên kết hóa học và bước sóng ánh sáng.

Đơn vị đo này được đặt tên theo nhà vật lý người Thụy Điển Anders Jonas Ångström, một trong số những người đã gây dựng nên môn quang phổ học.

## Sử dụng
Đường kính của một nguyên tử là vào thứ tự của 1 Angstrom, vì vậy các đơn vị đặc biệt tiện dụng khi đề cập đến các bán kính nguyên tử và ion hoặc kích thước của các phân tử và khoảng cách giữa các máy bay của các nguyên tử trong tinh thể. Bán kính cộng hóa trị của các nguyên tử clo, lưu huỳnh, phosphor và khoảng một angstrom, trong khi kích thước của một nguyên tử hydro là khoảng một nửa của một angstrom. Các angstrom được sử dụng ở dạng rắn vật lý trạng thái, hóa học, và tinh thể học. Các đơn vị được sử dụng để trích dẫn các bước sóng của ánh sáng, độ dài liên kết hóa học, và kích thước của cấu trúc vi sử dụng kính hiển vi điện tử. Bước sóng tia X có thể được đưa ra trong angstrom, như những giá trị này thường nằm trong khoảng 1-10 Å.
## Lịch sử
Các đơn vị được đặt tên theo nhà vật lý người Thụy Điển Anders Jonas Ångström, người sử dụng nó để tạo ra một biểu đồ của các bước sóng của bức xạ điện từ ánh sáng mặt trời trong năm 1868. sử dụng của các đơn vị của ông đã làm cho nó có thể để báo cáo các bước sóng của ánh sáng nhìn thấy (4000-7000 Å) mà không phải sử dụng số thập phân hoặc phân số. Biểu đồ và đơn vị trở nên sử dụng rộng rãi trong vật lý năng lượng mặt trời, nguyên tử quang phổ, và khoa học khác mà đối phó với các cấu trúc vô cùng nhỏ.

Mặc dù angstrom là 10 −10  mét, nó được định nghĩa một cách chính xác theo tiêu chuẩn riêng của mình bởi vì nó là quá nhỏ. Các lỗi trong tiêu chuẩn mét là lớn hơn so với đơn vị anstrom! Định nghĩa 1907 của Angstrom là bước sóng của dòng màu đỏ của cadmium thiết lập để được 6438,46963 angstrom quốc tế. Vào năm 1960, các tiêu chuẩn cho đồng hồ được xác định lại về quang phổ, cuối cùng dựa hai đơn vị trên cùng một định nghĩa.
## Bội số của Angstrom
Các đơn vị khác dựa trên angstrom là micron (10 4  Å) và millimicron (10 Å). Các đơn vị này được sử dụng để đo độ dày màng mỏng và đường kính phân tử.
## Viết Angstrom Symbol
Mặc dù biểu tượng cho angstrom là dễ dàng để viết trên giấy, một số mã là cần thiết để tạo ra nó bằng cách sử phương tiện truyền thông kỹ thuật số. Trong giấy tờ cũ, chữ viết tắt "AU" được đôi khi được sử dụng. Phương pháp viết biểu tượng bao gồm:

* Gõ ký hiệu U + 212B hoặc U + 00C5 trong Unicode
* Sử dụng biểu tượng & # 8491 hoặc & # 197 trong HTML
* Sử dụng mã & Aring; trong HTML

## Tham khảo
Danh sách thuật ngữ ngôn ngữ học

Dưới đây là danh sách các **thuật ngữ dùng trong ngôn ngữ học**, xếp theo thứ tự chữ cái của các từ tiếng Anh.

## Xem thêm
* Bài chính Ngôn ngữ học
* Thuật ngữ ngữ âm học
* Danh sách các nhà ngôn ngữ học
* Cách (ngữ pháp) (*declension*)
* Chia động từ (*conjugation*)
* Giống (ngữ pháp) (*grammatical gender*)
* Đại từ nhân xưng (*grammatical person*)
* Số (ngữ pháp) (*grammatical number*)
* Dạng (ngữ pháp) (*grammatical voice*)
* Thì (ngữ pháp) (*grammatical tense*)
* Thể (ngữ pháp) (*grammatical aspect*)
* Trạng (ngữ pháp) (*grammatical mood*)

__NOTOC__




## A





## B





## C





## D





## E





## F





## G





## H





## I





## J





## L





## M





## N





## O





## P





## R





## S





## T





## V





## W

## Tham khảo
Werner Heisenberg

**Werner Karl Heisenberg** (5 tháng 12 năm 1901 – 1 tháng 2 năm 1976) là một nhà vật lý nổi danh của thế kỷ 20. Ông là một trong những người sáng lập ra thuyết cơ học lượng tử và đoạt giải Nobel vật lý năm 1932.

## Tiểu sử
Ông sinh ra ở Würzburg, Đức và qua đời tại München. Trong thời kỳ thế chiến thứ 2, Heisenberg là người đứng đầu Dự án năng lượng nguyên tử của Đức Quốc Xã, mặc dù bản chất của dự án này và các công việc của ông trong vị trí này vẫn còn tranh cãi. Dù vậy sau chiến tranh thế giới thứ 2 ông đã không bị tòa án quốc tế xét xử một phần vì dự án của ông vẫn còn đang dang dở và ông được trả trở về Đức. Ông nổi tiếng nhất với việc khám phá ra một trong những nguyên lý quan trọng nhất của vật lý hiện đại, nguyên lý bất định của Heisenberg.

Ông từng là học trò rồi là người đồng nghiên cứu với nhà vật lý nổi tiếng Niels Bohr.

## Sự nghiệp
* Nguyên lý Heisenberg: Ông đã viết câu sau đây năm 1927, tóm lược nguyên lý bất định của ông:

:*The more precisely the position is determined, the less precisely the momentum is known in this instant, and vice versa*.

:*[[Vị trí]] càng được xác định chính xác bao nhiêu thì [[động lượng]] càng ít được biết chính xác bấy nhiêu tại thời điểm đó, và ngược lại*.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Werner Heisenberg – nhà khoa học gây tranh cãi