open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tháp Hòa Phong

**Tháp Hòa Phong** là một ngôi tháp nằm ở bên bờ hồ Hoàn Kiếm, Hà Nội, Việt Nam, là di tích cổ duy nhất còn sót lại của chùa Báo Ân, một ngôi chùa lớn xây năm 1842 dưới thời nhà Nguyễn.

Tháp này khác với ngọn tháp cùng tên của chùa Dâu ở phường Thanh Khương, thị xã Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh (''Xem hình'').

## Lịch sử

Chùa Báo Ân là một ngôi chùa Phật giáo được xây dựng vào khoảng năm 1842 dưới thời nhà Nguyễn, kinh phí do Tổng đốc Hà Ninh là Nguyễn Đăng Giai quyên từ dân chúng. Chùa nằm ở bờ đông hồ Hoàn Kiếm, mặt trước quay ra sông Hồng, mặt sau dựa vào hồ. Chùa có 180 gian, kiến trúc phức tạp và cầu kỳ.

Năm 1888, Pháp phá hủy chùa thành bình địa để lấy đất xây Bưu điện Hà Nội, chỉ còn tháp Hòa Phong phía sau chùa là còn giữ lạị.

Tháp cao ba tầng; tầng một có bốn cửa nên còn gọi là "tứ môn tháp", vốn là một kiểu kiến trúc thường thấy trong các công trình Phật giáo. Tầng một có bốn cửa vòm, tầng hai có tô một chữ Phạn lớn; trên bốn vòm là tên từng cửa: 
#Báo Ân môn, 
#Báo Nghĩa môn, 
#Báo Đức môn và 
#Báo Phúc môn.

Tầng thứ ba, trên mặt đông-tây có ghi tên tháp là "Hòa Phong" nhưng 2 mặt bắc-nam lại ghi "Báo Thiên tháp".

## Chú thích

## Liên kết ngoài
* 
*Bạn biết gì về ngọn tháp nằm bên bờ Hồ Gươm  Thu Huyền, YeuDuLich.vn, 29/9/2010 15:38 GMT+7
Ammophila aberti

***Ammophila aberti*** là một loài côn trùng cánh màng trong họ Sphecidae, thuộc chi Ammophila. Loài này được Haldeman miêu tả khoa học đầu tiên năm 1852.
## Xem thêm
*Danh sách các loài trong họ Sphecidae
## Chú thích

## Tham khảo
*
Sơn quỳ

**Sơn quỳ**, **sơn quỳ lá tròn** hay **hướng dương Mexico** (danh pháp hai phần: ***Tithonia rotundifolia***) là một loài thực vật có hoa thuộc họ Cúc. Đây là loài đặc hữu của México, Belice, Costa Rica, El Salvador, Guatemala, Nicaragua và Panamá.

Sơn quỳ là loài cây bụi đa niên, rễ cọc, có thể cao đến 2m. Lá có phiến thon hay có ba thùy. Hoa màu đỏ ở mặt trên, mặt dưới có màu cam đậm, mùi thơm "ngọt", cuống dài, thân và cành có lông mịn.

## Chú thích

## Tham khảo
* 
* USDA, ARS, National Genetic Resources Program. GRIN. National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland. http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?36735

## Liên kết ngoài
Ngọc Hiển (định hướng)

**Ngọc Hiển** là tên của nhà báo, nhà giáo, nhà văn và chí sĩ yêu nước Việt Nam thời Pháp thuộc Phan Ngọc Hiển. Tên ông còn được đặt cho một số địa danh ở tỉnh Cà Mau như:

* Huyện Ngọc Hiển
* Huyện Ngọc Hiển cũ (từ năm 1976 đến năm 1984) thuộc tỉnh Minh Hải; nay là huyện Đầm Dơi
* Thị trấn cũ Ngọc Hiển, nay là thị trấn Đầm Dơi.
Mèo Malta

**Mèo Malta** là tên gọi những con mèo nhà có bộ lông hoàn toàn (hoặc chí ít là chủ yếu) mang màu xanh đậm hay xám. Mèo Malta không phải là tên một nòi mèo riêng biệt mà áp dụng chung cho tất cả những cá thể mèo nào có mang bộ lông như trên và là thành viên của một nòi mèo trung gian. Cái tên mèo Malta có lẽ bắt nguồn từ việc nhiều cá thể như vậy có xuất thân từ đảo Malta.

Có một số nòi mèo luôn luôn có kiểu lông xanh xám như vậy và chúng cũng được gọi là mèo Malta. Một số ví dụ có thể kể đến như mèo lông lam Nga, mèo Chartreux và mèo Korat. Một số nòi mèo khác thì các cá thể "lông Malta" chiếm tỉ lệ đáng kể, tỉ như mèo lông ngắn Anh, và cái tên "mèo Malta" cũng được gọi cho các cá thể này - mặc dù tên đúng của nó là **Mèo lông lam Anh**.

Ở đây, những con mèo có bộ lông xanh xám toàn tập thì sẽ mang hai cặp gien lặn quy định tính trạng màu nhạt và tính trạng lông một màu; vì vậy việc lai 2 cá thề mèo như vậy - dù thuộc nòi nào - cũng sẽ ra mèo lông xám hệt như cha mẹ chúng.

## Hình ảnh

File:Malta - Ta' Xbiex - Ix-Xatt Ta' Xbiex - Msida Marina - cats 24 ies.jpg
Tập tin:Stfrancis.jpg
Tập tin:Maltese cat on a bike outside Citadelle, Victoria, Gozo..jpg


## Chú thích

## Tham khảo
Sphecidae

**Sphecidae** (Latreille, 1802) là một họ ong tò vò phân bố toàn cầu bao gồm ong đào đất và ong bùn và các loại khác nằm trong thể loại **ong tò vò lưng sợi chỉ**.

Nhiều loài làm tổ bằng cách đào hang trong đất nhưng có nhiều loài xây tổ bằng bùn hoặc một chi gồm các loài xây tổ bằng keo trên vật khác. Thức ăn của chúng gồm nhiều loài nhện đến dictyoptera hoặc orthopteroida đến sâu bướm của Lepidoptera hay Hymenoptera.

## Phân nhóm

Phân họ Ammophilinae
* *[[Ammophila (Sphecidae)|Ammophila]]*
* *[[Podalonia]]*
Phân họ Sceliphrinae
* *[[Chlorion]]*
* *[[Sceliphron]]*
* *[[Stangeella]]*
Phân họ Sphecinae
* *[[Chilosphex]]*
* *[[Isodontia]]*
* *[[Palmodes]]*
* *[[Prionyx]]*
* *[[Sphex]]*

## Tham khảo

Goulet, H., Huber, J.T. (1993) Hymenoptera of the World. Agriculture Canada Research Branch, publication 1894/E. 668pp.

## Liên kết ngoài

* Catalog of Sphecidae at Cal Academy 
* Online Identification Guide to Eastern North American Sphecidae
* Biology of Australian Sphecidae
* Image Gallery
Ampulex cyanura

***Ampulex cyanura*** là một loài côn trùng cánh màng trong họ Ampulicidae, thuộc chi Ampulex. Loài này được Kohl miêu tả khoa học đầu tiên năm 1893.

## Phân loài
* *Ampulex cyanura cyanura*, Kohl, 1893
* *Ampulex cyanura monticola*, Arnold, 1928
* *Ampulex cyanura rhodesiana*, Arnold, 1928
## Chú thích

 
## Xem thêm
*Danh sách các loài trong họ Ampulicidae

## Tham khảo
Ampulicidae

**Ampulicidae**, hay **Tò vò gián**, (khoảng 200 loài) nhỏ, chủ yếu là nhóm nhiệt đới nhóm của tò vò sphecoid, tất cả đều sử dụng nhiều loài gián khác nhau làm con mồi cho ấu trùng của chúng. Chúng có xu hướng có hàm dài, eo như cổ ở phía sau đầu, bụng có petiolate mạnh, và rãnh sâu trên ngực. Nhiều con có bề ngoài giống kiến, mặc dù một số có màu sắc rực rỡ màu xanh kim loại hoặc màu xanh lá cây.

Hầu hết các loài côn trùng này chích gián nhiều hơn một lần. Cú chích đầu tiên được hướng vào các hạch thần kinh ở phần ngực của con gián, tạm thời làm tê liệt con mồi 2-5 phút - nhiều hơn thời gian đủ cho ong để thêm một cú chích thứ hai. Cú chích thứ hai được hướng vào khu vực não của con mồi. Khi con mồi đã phục hồi từ cú chích đầu tiên, nó không cố gắng chạy trốn. Con tò vò gián xén râu con mồi bằng hàm dưới và uống haemolymph trước khi đi ngược trở lại và kéo râu con gián đã bị xén bớt của về hang mình, nơi mà một quả trứng sẽ được đẻ vào con gián. Ấu trùng sẽ ăn con gián còn sống nhưng đã bị chế ngự.

## Hình ảnh

Tập tin:Emerald Wasp close up.jpg
Tập tin:Ampulex compressa rotated.jpg


## Chú thích

## Tham khảo
*
Dolichurus palawanensis

***Dolichurus palawanensis*** là một loài côn trùng cánh màng trong họ Ampulicidae, thuộc chi Dolichurus. Loài này được Tsuneki in Tsuneki et al. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1992.

## Phân loài
* *Dolichurus palawanensis palawanensis*, Tsuneki in Tsuneki et al., 1992
* *Dolichurus palawanensis davaonis*, Tsuneki in Tsuneki et al., 1992
## Chú thích

 
## Xem thêm
*Danh sách các loài trong họ Ampulicidae

## Tham khảo
Paradolichurus californicus

***Paradolichurus californicus*** là một loài côn trùng cánh màng trong họ Ampulicidae, thuộc chi Paradolichurus. Loài này được F. Williams mô tả khoa học lần đầu tiên vào năm 1960.
## Xem thêm
*Danh sách các loài trong họ Ampulicidae
## Chú thích

## Tham khảo
*
Người Việt tại Sénégal

**Người Việt ở Senegal** bao gồm cả các chuyên gia và người lao động đến từ Việt Nam cũng như con cháu của những di dân từ thế kỷ 20. Ước tính có tổng cộng hàng trăm người sống ở Senegal và có vài nhà hàng người Việt ở thủ đô Dakar.
## Lịch sử di dân
Đều từng là thuộc địa của Pháp, Việt Nam và Senegal đã có một lịch sử dài giao lưu văn hóa. Bắt đầu từ thập niên 1930, nhiều người Senegal tới Việt Nam để phục vụ cho Quân đội Pháp. Một số người đã kết hôn và có con với phụ nữ Việt Nam. Tuy nhiên vào thập niên 1940 nhiều bất ổn, cùng với Chiến tranh thế giới thứ hai và chiến tranh Đông Dương, nhiều phụ nữ Việt Nam lấy người Senegal đã theo chồng đến Senegal. Vào năm 2007, Jean Gomis, một "nhà lãnh đạo cộng đồng không chính thức" mang dòng máu Việt, đã ước tính có ít hơn 5 người phụ nữ như thế còn sống và có hơn 300 người là hậu duệ người Việt sống rải rác khắp Senegal. Những người này còn biết một ít tiếng Việt và vẫn nấu các món ăn Việt Nam. Tuy nhiên Gomis cho rằng trong vòng 10 năm nữa tiếng Việt sẽ bị lãng quên trong cộng đồng người Việt ở Senegal.

Vào thập niên 1990, những chuyên gia nông nghiệp người Việt đã đến Senegal dưới sự bảo trợ của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc, thông qua một sáng kiến thúc đẩy sự hợp tác giữa các quốc gia đang phát triển. Vào năm 2001, số chuyên gia đã tăng từ 40 lên đến 100 người. Phần lớn các chuyên gia đến Senegal trong thời hạn 2 năm, phần lớn không có vợ hoặc chồng đi cùng và sống trong những khu nhà tập thể với những người Việt Nam khác. Họ có nhiệm vụ thúc đẩy nền kĩ thuật và công nghệ còn yếu kém của Senegal phù hợp với sự phát triển kinh tế nước này; ví dụ, những thợ nuôi ong người Việt giới thiệu cho các nông dân Senegal máy triết mật ong ly tâm điều khiển bằng tay và tổ ong bê tông theo kiểu Việt Nam. Những người khác cố gắng làm cho người Senegal biết đến nước mắm Việt Nam. Mặc dù vậy, nước mắm chỉ được sản xuất và sử dụng trong các nhà hàng Việt Nam ở Dakar, các chuyên gia người Việt ở thị trấn ven biển **M'Bour** đã dạy những nhóm phụ nữ công đoạn chuẩn bị và đã sản xuất được khoảng 20 thùng nước mắm. Phần lớn các chuyên gia chỉ nói tiếng Việt, mặc dù họ có thể học một số từ vựng tiếng Wolof liên quan đến nông nghiệp trong thời gian họ ở đây.

## Xem thêm
*Việt kiều
## Tham khảo
Ampulex

***Ampulex*** là một chi tò vò trong họ Ampulicidae.

## Các loài
Chi này loài:

## Hình ảnh

Tập tin:Ampulex compressa rotated.jpg


## Chú thích

## Tham khảo
*
Thị Texas

**Thị Texax** (danh pháp hai phần: *Diospyros texana*) là một loài thực vật thuộc Chi Thị bản địa trung và tây Texas và tây nam Oklahoma ở Hoa Kỳ, và đông Chihuahua, Coahuila, Nuevo León, và Tamaulipas ở đông bắc México. Tên gọi thông dụng trong tiếng Anh gồm **Texas Persimmon**, **Mexican Persimmon** và **"[[black persimmon (định hướng)|black persimmon]]"**. Trong tiếng Tây Ban Nha nó có tên gọi **Chapote**, **Chapote Manzano**, hay **Chapote Prieto**, tất cả đều có nguồn gốc từ một từ của Nahuatl *[[Sapote|tzapotl]]*. Từ này đề cập đến nhiều loài cây có quả.
Chúng sinh sống trên các sườn núi đá khô cằn. Quả nhỏ hơn của cây thị châu Phi, được nhiều loài chim và thú ăn. Nó đã từng được người Mỹ bản địa dùng làm thuốc nhuộm để thuộc da.
## Mô tả
Thị Texas là cây nhiều cành với tuổi thọ 30-50 năm. Nó thường cao  nhưng có thể cao đến  on good sites. Vỏ cây mịn, xám hơn đỏ nhẹ, và vỏ cây trưởng thành tróc ra để lộ ra sắc thái của màu hồng, trắng, và màu xám trên thân cây.
*D. texana* là cây chủ của loài sâu bướm *[[Strymon melinus]]* và *[[Callophrys henrici]]*

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*
RG-6

**RG-6** hay theo mã GRAU là **6G30** là một loại súng phóng lựu ổ quay bán tự động được phát triển trong khoảng năm 1993 đến năm 1994 bởi TSKIB SOO (một phần của Konstruktorskoe Buro Priborostroeniya (Конструкторское бюро приборостроения)). Loại vũ khí này được phát triển theo yêu cầu có thể bắn nhiều và nhanh để tăng hỏa lực của bộ binh trong môi trường đô thị. RG-6 được chế tạo với số lượng hạn chế từ giữa những năm 1990 và hiện tại nó đã được dùng một cách rộng rãi trong lực lượng quân đội Nga, các lực lượng đặc nhiệm, các lực lượng của bộ nội vụ cũng như các lực lượng trấn áp bạo động.

## Thiết kế
Thiết kế cơ bản của RG-6 chịu ảnh hưởng rất mạnh từ khẩu Milkor MGL của Nam Phi, như việc ổ đạn sử dụng lò xo xoắn để lên đạn tự động và phải lên dây cót sau mỗi lần bắn nhưng cũng có các điểm khác biệt. RG-6 được thiết kế để bắn tất cả các loại lựu đạn không vỏ 40&nbsp;mm giống như GP-25 và GP-30. Ngoài các loại lựu đạn dành cho quân sự loại súng này cũng có thể bắn các loại lựu đạn ít sát thương như pháo sáng, lựu đạn khói và hơi cay để giúp trấn áp bạo động. Sau khi tháo ổ đạn ra thì các quả đạn sẽ được nạp vào từ phía trước chứ không phải phía sau như các loại lựu đạn có vành. Ổ đạn của RG-6 giống như nhiều nòng GP-25 được xếp cùng với nhau giữ cố định các quả đạn không vành bằng chốt lò xo. Hệ thống bóp cò và điểm hỏa cũng giống như GP-25.

Hệ thống nhắm cơ bản của loại súng này là thước ngắm dạng thang có thể gấp lại khi không cần thiết. Báng súng có thể rút vào kéo ra để tiết kiệm không gian và cuối báng súng có một miếng đệm cao su giúp chống lại độ giật khi bắn.

## Liên kết ngoài

*World Guns
*Bắn thử RG-6
Hippoboscidae

***Hippoboscidae*** là mộ họ ruồi ký sinh trong bộ Ruồi.
## Phân loại
*Phân họ Ornithomyinae Bigot, 1853
:*Chi *[[Allobosca]]* Speiser, 1899 (1 loài)
:*Chi *[[Austrolfersia]]* Bequaert, 1953 (1 loài)
:*Chi *[[Crataerina]]* von Olfers, 1816 (8 loài)
:*Chi *[[Icosta]]* Speiser, 1905 (52 loài)
:*Chi *[[Microlynchia]]* Lutz, 1915 (4 loài)
:*Chi *[[Myophthiria]]* Róndani, 1875 (13 loài)
:*Chi *[[Olfersia]]* Leach, 1817 (7 loài)
:*Chi *[[Ornithoctona]]* Speiser, 1902 (12 loài)
:*Chi *[[Ornithoica]]* Róndani, 1878 (24 loài)
:*Chi *[[Ornithomya]]* Latreille, 1802 (29 loài)
:*Chi *[[Ornithophila]]* Róndani, 1879 (2 loài)
:*Chi *[[Ortholfersia]]* Speiser, 1902 (4 loài)
:*Chi *[[Phthona]]* Maa, 1969 (3 loài)
:*Chi *[[Proparabosca]]* Theodor & Oldroyd 1965 (1 loài)
:*Chi *[[Pseudolynchia]]* Bequaert, 1926 (5 loài)
:*Chi *[[Stilbometopa]]* Coquillett, 1899 (5 loài)
*Phân họ Hippoboscinae
:*Chi *[[Hippobosca]]* Linnaeus, 1758 (7 loài)
:*Chi *[[Struthibosca]]* Maa, 1963 (1 loài)
*Phân họ Lipopteninae
:*Chi *[[Lipoptena]]* Nitzsch, 1818 (30 loài)
:*Chi *[[Melophagus]]* Latreille, 1802 (3 loài)
:*Chi *[[Neolipoptena]]* Bequaert, 1942 (1 loài)

## Chú thích

## Tham khảo

*
*Sheep Ked
*Pigeon Louse Fly
*''Pseudolychia canariensis'' as Vector of Pigeon Malaria 
*
*Photograph of A Louse Fly
*Images from Diptera.info.http://www.diptera.info/photogallery.php?photo_id=644
*Images from BugGuide http://bugguide.net/node/view/13382
* ''Pseudolychia canariensis'', pigeon louse fly on the UF / IFAS Featured Creatures Web site
* ''Lipoptena mazamae'', Neotropical deer ked on the UF / IFAS Featured Creatures Web site
Nam Hung Nô

**Nam Hung Nô** (南匈奴, 48-216) là chính quyền do quý tộc Hung Nô là Nhật Trục Vương Bỉ lập nên. Năm 48, Hung Nô phân thành hai bộ phận là Nam và Bắc, Nam Hung Nô lập Nhật Trục Vương Bỉ làm thiền vu, dựng nên triều đình tại Bao Đầu, Nội Mông ngày nay, xưng thần với Đông Hán, được Hán Quang Vũ Đế cho an trí tại khu vực Hà Sáo. Năm sau, di dời triều đình đến huyện Mỹ Tắc (nay là tây bắc kì Jung Gar tại Nội Mông), tức "Nam đình".

Khu vực thống trị của Nam Hung Nô bao gồm các vùng nay là Khánh Dương thuộc Cam Túc, Ninh Hạ, Sơn Tây, Thiểm Tây, phía bắc Hà Bắc, khu vực từ Hohhot đến Bao Đầu tại Nội Mông. Vào cuối thời Đông Hán, thế lực gia tăng, thành phần bộ tộc phức tạp, khó khăn để quản lý kiểm soát, nhiều lần xâm nhập biên giới Đông Hán giết hại quan lại, cùng với đó là Tiên Ti nhiều lần liên binh thâm nhập cướp bóc, một số Nam Thiền vu bị thuộc hạ sát hại.

Năm 216, Tào Tháo bắt giữ Thiền vu cuối cùng của Nam Hung Nô là Hô Trù Tuyền thiền vu, phái Hữu Hiền Vương là pháp ti giám quốc, Nam Hung Nô phân thành 5 bộ là tả, hữu, nam bắc, trung, an trí tại dải đất Thiểm Tây, Sơn Tây, Hà Bắc. Tả bộ soái là Lưu Bảo cũng con trai Lưu Uyên là những người sáng lập nên Hán Triệu thời Thập lục quốc.

## Thiền vu Nam Hung Nô

## Tham khảo
Hải Lạc Thi Trục Đê thiền vu

**Hải Lạc Thi Trục Đê thiền vu** () hay **Hô Hàn Tà thiền vu** (呼韓邪單于, ?-55), tên là **Bỉ** là con trai của Ô Châu Lưu Nhược Đê thiền vu của Hung Nô, ban đầu là Nhật Trục Vương, được lĩnh tám bộ ở nam biên Hung Nô và dân Ô Hoàn. Năm 46, Bồ Nô được lập làm thiền vu, Bỉ không được lập, giữ trong lòng nỗi phẫn hận. Năm 48, Bỉ bí mật phái người Hán là Quách Hành dâng địa đồ Hung Nô, các đại nhân của tám bộ thảo luận rồi lập Bỉ làm thiền vu. Tháng 12, Bỉ tự lập làm Hô Hàn Tà thiền vu, xưng là Nam Hung Nô, Hung Nô lần đầu tiên phân làm hai. Năm 49, tiến đánh Bắc Hung Nô. Về sau đem 4 vạn người xuống phía nam nương nhờ nhà Hán, được nhà Hán cho an trí tại khu vực Hà Sáo.

## Tham khảo
Khâu Phù Vưu Đê thiền vu

**Khâu Phù Vưu Đê thiền vu** ( ?-57, cai trị 56-57), thuộc Luyên Đê thị, tên là "Mạc", là con trai của Ô Châu Lưu Nhược Đê thiền vu của Hung Nô, ban đầu là Tả Hiền Vương. Năm Kiến Vũ Trung Nguyên thứ 1 (56) thời Đông Hán, Hải Lạc Thi Trục Đê thiền vu mất, không có người thừa kế nên Khâu Phù Vưu Đê lên làm thiền vu của Nam Hung Nô, năm sau thì mất.

## Tham khảo
Y Phạt Vu Lự Đê thiền vu

**Y Phạt Vu Lự Đê thiền vu** (, ?-59), thuộc Luyên Đê thị, danh là "Hãn", là con trai của Ô Châu Lưu Nhược Đê thiền vu của Hung Nô. Năm Kiến Vũ Trung Nguyên thứ 2 (27) thời Đông Hán, Khâu Phù Vưu Đê thiền vu của Nam Hung Nô mất, hãn nối ngôi là Y Phạt Vu Lựu Đê. Năm 59 (năm Vĩnh Bình thứ 2), hàng nghìn người Bắc Hung Nô đến quy phục Nam Hung Nô, cùng năm Y Phạt Vu Lư Đê mất.

## Tham khảo
Hải Đồng Thi Trục Hầu Đê thiền vu

**Hải Đồng Thi Trục Hầu Dê thiền vu** (, thuộc Luyên Đê thị, danh là "Quát", là con trai của Hải Lạc Thi Trục Đê thiền vu của Nam Hung Nô. Vào năm Vĩnh Bình thứ 2 (59) thời Đông Hán, Y Phạt Vu Lự thiền vu mất, Quát nối ngôi trở thành Hải Đồng Thi Trục Đầu Đê thiền vu. Năm 62, 67 nghìn kị binh Bắc Hung Nô xâm nhập Ngũ Nguyên quận, Hải Đồng Thi Trục Hầu Đê thiền vi đã đẩy lui quân địch. Năm 63, Hải Đồng Thi Trục Hầu Đê thiền vu mất.

## Tham khảo
Khâu Trừ Xa Lâm Đê thiền vu

**Khâu Trừ Xa Lâm Đê thiền vu** (, ?-63), thuộc Luyên Đê thị, danh là "Tô", là con trai của Khâu Phù Vưu Đê thiền vu của Nam Hung Nô. Năm Vĩnh Bình thứ 6 (63) thời Đông Hán, Hải Đồng Thi Trục Hầu thiền vu mất, Tô thừa kế ngôi vị và trở thành Khâu Trừ Xa Lâm Đê thiền vu, được vài tháng sau thì mất.

## Tham khảo
Hồ Tà Thi Trục Hầu Đê thiền vu

**Hồ Tà Thi Trục Hầu Đê thiền vu** (, ?-85), thuộc Luyên Đê thị, danh là "Trường", là con trai của Hải Lạc Thi Trục thiền vu của Nam Hung Nô. Năm Vĩnh Bình thứ 6 (63) thời Đông Hán, Khâu Trừ Xa Lâm Đê thiền vu mất, Trường được lập làm Hồ Tà Thi Trục Hầu Đê thiền vu. Năm 73, Hán Minh Đế phát tứ lộ đại quân chinh thảo Bắc Hung Nô, Hồ Tà Thi Trục Hầu Đê huye động nhân dân tham gia. Năm 85, Hồ Tà Thi Trục Hầu Đê mất.

## Tham khảo
Y Đồ Vu Lư Đê thiền vu

**Y Đồ Vu Lưu Đê** (, ?-88), thuộc Luyên Đê thị, danh là "Tuyên", là con trai của Y Phạt Vu Lự thiền vu của Nam Hung Nô. Năm Nguyên Hoa thứ 1 (85) thời Đông Hán, Hồ Tà Thi Trục Hầu Đê thiền vu mất, Tuyên thừa kế ngôi vị và trở thành Y Đồ Vu Lư thiền vu. Năm Chương Hòa thứ 1 (87), Tiên Ti tấn công đánh bại Bắc Hung Nô, ngoài ra còn giết chết Ưu Lưu thiền vu của Bắc Hung Nô, Bắc Hung Nô đại loạn, 58 bộ với hơn 20 vạn người chuyển xuống phía nam. Năm sau, Y Đồ Vu Lư thiền vu mất.

## Tham khảo
Hưu Lan Thi Trục Hầu Đê thiền vu

**Đồn Đồ Hà** (屯屠何), hiệu là **Hưu Lan Thi Trục Hầu Đê thiền vu** (休蘭尸逐侯鞮單于) thuộc Luyên Đê thị, là con trai của Hải Lạc Thi Trục Đê thiền vu của Nam Hung Nô, sau khi Y Đồ Vu Lưu Đê thiền vu mất, lên kế vị, thời gian vào khoảng năm Chương Hòa thứ 2 (88) thời Đông Hán.

Đồn Đồ Hà xuất binh phối hợp với quân Đông Hán đánh bại Bắc Hung Nô, bắt được rất nhiều người, sau đó rộng lượng tiếp nạn dân chúng Bắc Hung Nô chuyển xuống, thế lực tăng mạnh, Nam Hung Nô vốn có 4 đến 5 vạn dân, tuy nhiên đã phát triển chưa từng có dưới thời trị vì của ông, lên tới 34.000 hộ, 237.300 người, binh lực là 50.170 lính.

Năm Vĩnh Nguyên thứ 5 (93), Hưu Lan Thi Trục Hầu Đê thiền vu mất, đệ của thiền vu tiền vị là Tả Hiền vương An Quốc kế vị.

## Tham khảo

* Hậu Hán thư-Nam Hung Nô truyện
An Quốc thiền vu

**An Quốc thiền vu** (, ?-94) là con trai của Hải Lạc Thi Trục Đê thiền vu của Nam Hung Nô và là đệ của Hưu Lan Thi Trục Hầu Đê. Ông kế vị thiền vu Đồn Đồ Hà vào năm Vĩnh Nguyên thứ 5 (93) thời Đông Hán. Sau khi An Quốc thiền vu kế vị, quan hệ với Tả Hiền vương Sư Tử bất hòa, nội loạn lại xảy ra, không lâu sau An Quốc bị sát hại.

## Tham khảo

* Hậu Hán thư -Nam Hung Nô truyện
Đình Độc Thi Trục Hầu Đê thiền vu

**Đình Độc Thi Trục Hầu Đê** (, ?-98), thuộc Luyên Đê thị, danh là "Sư Tử", là con trai thứ tư của Hải Đồng Thi Trục Hầu Đê thiền vu của Nam Hung Nô. Vào năm Vĩnh Nguyên thứ 6 (94) thời Đông Hán, được lập làm thiền vu. Do Sư Tử trước đây đã nhiều lần tham gia cấc chiến sự chinh phạt Bắc Hung Nô, nên người Bắc Hung Nô kết hiềm oán, dân chúng các bộ Bắc Hung Nô bất phục. Một nhóm gồm 500-600 người vào ban đêm tấn công Sư Tử, Hán An tập duyệt Vương Quát xuất binh bảo vệ Sư Tử, các phiến quân thất bại.Các bộ tộc không phục mới cũng xuất hiện, 15 bộ với gần 10 vạn người đều tiến hành biến loạn, căng thẳng với các con của thiền vu trước là Đồn Đô Hà là Phùng Hầu về chức thiền vu, Hung Nô lại một lần nữa phân liệt. Đông Hán phái di đại quân và Ô Hoàn, Tiên Ti tổng cộng 4 vạn người đánh bại Phùng Hầu, Phùng Hầu đem dân chúng đến biên giới, quân Hán truy cản không kịp. Sư Tử ở ngôi 4 năm thì mất, con trai của Hồ Tà Thi Trục Hầu Đê kế vị.

## Tham khảo

* Hậu Hán thư - Nam Hung Nô truyện
Vạn Thị Thi Trục Hầu Đê thiền vu

**Vạn Thị Thi Trục Hầu Đê** (, ?-124), thuộc Luyên Đê thị, là con trai của Hồ Tà Thi Trục Hầu Đê thiền vu của Nam Hung Nô, kế vị chức thiền vu từ Sư Tử vào khoảng năm Vĩnh Nguyên thứ 10 (98) thời Đông Hán. Sau khi kế vị, Vạn Thị Thi Hầu Trục Hầu Đê nghe theo người Hán là Hàn Tông nổi loạn chống lại nhà Hán, về sau lại hàng Hán. Năm 124, Vạn Thị Thi Trực Hầu Đê thiền vu mất.

## Tham khảo

* Hậu Hán thư - Nam Hung Nô truyện
Ô Kê Hầu Thi Trục Đê thiền vu

**Ô Kê Hầu Thi Trục Đê thiền vu** (, ?-128), thuộc Luyên Đê thị, danh là "Bạt", là con trai của Hồ Tà Thi Trục Hầu Đê thiền vu, là đệ của Vạn Thị Thi Trục Hầu Đê thiền vu của Nam Hung Nô. Năm 124, kế vị chức thiền vu từ người anh đã mất. Hán Thuận Đế giúp đơc Nam Hung Nô lập các công sự phòng ngự, phòng bị Tiên Ti. Năm 128, Ô Kê Hầu Thi Trục Đê thiền vu mất.

## Tham khảo

* Hậu Hán thư - Nam Hung Nô truyện
Khứ Đặc Nhược Thi Trục Tựu thiền vu

**Khứ Đặc Nhược Thi Trục Tựu thiền vu** (, ?-140), thuộc Luyện Đê thị, danh là "Hưu Lợi", là con trai của Hồ Tà Thi Trục Hầu Đê thiền vu và đệ của Ô Kê Hầu Thi Trục Đê thiền vu của Nam Hung Nô. Năm 128, lên kế vị người anh mới mất. Mùa hè năm 140, tả bộ Cú Long Vương Ngô Tư của Nam Hung Nô, Xa Nữu và những người khác phản loạn chống nhà Hán, xuất hơn 3000 kị binh chiếm Tây Hà, đánh Sóc Phương, Đại Quận Trường Sử. Thiền vu cởi mũ sang triều Hán tạ tội. Ngũ Nguyên thái thú quy cho thiền vu là không có năng lực chế ngự thuộc hạ, bức thiền vu tự sát.

## Tham khảo

* Hậu Hán thư - Nam Hung Nô truyện
Y Lăng Thi Trục Tựu thiền vu

**Y Lăng Thi Trục Tựu** (, ?-172), thuộc Luyên Đê thị, danh là "Cư Xa Nhân". Năm 147, Hô Lan Thi Trục Tựu thiề vu mất, Cư Xa Nhân lên kế vị. Tiên Ti liên tục xâm lấn phương nam, Bắc Trung lãng tướng Trương Hoán nhận thấy Y Lăng Trục Tựu thiền vu không có năng lực quản lý quốc sự, viết một lá thư thỉnh cầu phế truất, Hán Hoàn Đế không đồng ý, ra chiếu viết "Xuân Thu" Đại cư chính, Cư Xa Nhân nhất tâm hướng hóa, hà tội nhi khuất! Kì khiển hoàn đình" (đại ý là Cư Xa Nhân xưa nay đều một lòng cải biến, sao ta có thể phế). Năm 172, Y Lăng Trục Tựu thiền vu mất.

## Tham khảo

* Hậu Hán thư - Nam Hung Nô truyện
Đồ Đặc Nhược Thi Trục Tựu thiền vu

**Đồ Đặc Nhược Thi Trục Tựu thiền vu** (, ?-177). Năm 172, Y Lăng Thi Trục Tựu thiền vu mất, kì tử kế vị và lấy hiệu là Đồ Đặc Nhược Thi Trục Tựu thiền vu. Năm 177, ông và trung lang tướng Tang Mân xuất quân đến Nhạn Môn Quan công kích quân Tiên Ti của Đàn Thạch Hòe. Năm 178, Đồ Đặc Nhược Thi Trục Tự thiền vu mất.

## Tham khảo

* Hậu Hán thư -Nam Hung Nô truyện
Hô Chinh thiền vu

**Hô Chinh thiền vu** (, ?-179). Năm 178, Đồ Đặc Nhược Thi Trục Tựu Thiền Vu mất, con trai kế vị và lấy hiệu là Hô Chinh thiền vu. Năm 179, thiền vua và trung lãng tướng Trương Tư bất hòa, rồi bị Trương Tu giết chết.

## Tham khảo

* Hậu Hán thư - Nam Hung Nô truyện
Khương Cừ

**Khương Cừ** (, ?-188) là phụ thân của Ư Phu La và Hô Trù Tuyền, tổ phụ của tả bộ soái Lưu Báo, là một thiền vu của Nam Hung Nô. Năm Quang Hòa thứ 2 (179) thời Đông Hán được kế vị. Vào năm Trung Bình thứ 4 (187), Tiền Đông Sơn tướng của Đông Hán là Trường Thuần phát động phản loạn, Hán Linh Đế ra chiếu yêu cầu Nam Hung Nô phát binh phối hợp diện loạn, Khương Cừ phái con là Tả Hiền vương Ư Phu La xuất binh tiến đánh. Người trong nước lo lắng đội quân đi chinh phạt sẽ không có cơ hội chấm dứt, vì vậy, đã có 10 vạn người phản loạn, giết chết Khương Cừ. Khương Cừ tổng cộng tại vị 10 năm, người trong nước lo ngại đã triệu tập nhau lại báo phục, những người khác ủng hộ Tư Bốc Cốt Đô Hầu làm thiền vi. Ư Phu La trở về bình an, đã bảo lưu lại ở Hà Đông.

## Tham khảo

* Hậu Hán thư -Nam Hung Nô truyện
Hô Lan Nhược Thi Trục Tựu thiền vu

**Hô Lan Nhược Thi Trục Tựu** (, ?-147), thuộc Luyên Đê thị, danh là "Đâu Lâu Trữ". Năm 143, sau ba năm Nam Hung Nô không có thiền vu, Hán Thuận Đế đã sắc phong cho Đâu Lâu Trữ, hộ tống tở về triều đình thiền vu. Đến mùa đông, các quan và tướng lính giết chết phản loạn là Cú Long Ngô Tư, đem đầu đến Lạc Dương. Năm 147, Hô Lan Nhược Thi Trục Tựu thiền vu mất.

## Tham khảo

* Hậu Hán thư - Nam Hung Nô truyện
Ư Phu La

**Ư Phu La** (於夫羅, 150–196; trị vì 188–195), cũng gọi là **Ư Phù La** (於扶羅), hiệu là Trì Chí Thu Trục Hầu thiền vu (持至尸逐侯單于), là con trai của thiền vu Nam Hung Nô là Khương Cừ, anh trai của Hô Trù Tuyền, cha của Lưu Báo, tổ phụ của hoàng đế Hán Triệu là Lưu Uyên.

Năm 187, Đông Hán thảo phạt quân Tiên Ti của Trương Thuần, ra chiếu Nam Hung Nô để điều binh phối hợp, Khương Cừ phái Tả Hiền vương xuất binh. Sang năm 188, Nam Hung Nô phát sinh chính biến, Khương Cừ bị giết, Tu Bốc Cốt Đô Hầu được lập làm thiền vu, Ư Phu La dẫn theo dân chúng đi đến Hán triều kể rõ sự tình, sau đó lưu lại một thời gian trên đất Hán.

Sau khi Hán Linh Đế mất, Ư Phu La nhân dịp khởi nghĩa Khăn Vàng (*Hoàng Cân chi loạn*), cùng với lũ tặc khấu tiến đến Thái Nguyên và những nơi khác, nguyên là thụ mệnh chinh thảo Đổng Trác, bởi đại tướng quân Hà Tiến bị ám sát, binh tướng lại quay về kinh đô nhà Hán. Về sau, Ư Phu La gặp Hán Hiến Đế khi chạy trốn khỏi Trường An và đã cứu viện, bảo hộ Hiến Đế.

Năm Sơ Bình thứ 1 (190), Tào Tháo thành lập một liên quân chống Đổng Trác, Ư Phu La đi theo Viên Thiệu, Trương Dương, đóng quân tại Chương Thủy. Năm Sơ Bình thứ 2 (191), Ư Phu La muốn làm phản Viên Thiệu, Trương Dương không theo, Ư Phu La bắt Trương Dương đem đi. Ư Phu La sớm thất bại trước tướng của Viên Thiệu là Khúc Nghĩa, trốn đến Lê Dương, sau đó công phá Liêu tướng quân Cảnh Chỉ, thế lực được chỉnh đốn lại.

Năm 192, tại Nội Hoàng bị quân chinh thảo Hắc Sơn tặc của Tào Tháo đánh bại, sang mùa xuân năm 193, Viên Thuật xuất binh đánh Tào Tháo tại căn cứ địa Trần Lưu, với Hắc Sơn tặc đều chi viện Viên Thuật, tuy nhiên Viên Thuật bị Tào Tháo đánh bại, Ư Phu La cuối cũng quy thuận Tào Tháo.

Trong Tam quốc diễn nghĩa, có đề cập đến dị tộc (Hung Nô) từng cứu Hán Hiến Đế.

## Tham khảo
Hô Trù Tuyền

**Hô Trù Tuyền** (呼廚泉, ?-?) là thiền vu của Nam Hung Nô những năm cuối thời Đông Hán, Tam Quốc, là con trai của Khương Cừ và là em trai của Ư Phu La. Hiệu là **Tu Bốc Cốt Đô Hầu thiền vu**

Năm 195, sau khi Ư Phu La mất, Hô Trù Tuyền trở thành thiền vu. Ư Phu La vốn ban đầu chiến đấu với Tào Tháo nhưng sau khi chiến bại đã quay sang quy thuận, đến năm 202, Hô Trù Tuyền lại một lần nữa phát động bạo loạn tại Bình Dương chống Tào Tháo, về sau bị quân Chung Diêu đánh bại rồi sau đó lại quay sang đầu hàng Tào Tháo.

Năm 216, Hô Trù Tuyền đến đông nhà Hán gần thời điểm trao chức quan, do đó lưu lại Nghiệp thành, sự vụ của Hung Nô thì giao Hữu Hiền vương là Lưu Khứ Ti chỉnh đốn. Năm 220, Tào Phi trở thành Ngụy Văn Đế, Hô Trù Tuyền được phong làm Ngụy tỉ thụ, được trao thanh cái xa cùng bảo kiếm. Sau đó, Hán Triệu Đế là Lưu Uyên chính là con của Ư Phu La, cũng là cháu (chất tôn) của Hô Trù Tuyền.

## Tham khảo
Giải âm nhạc của Hội đồng Bắc Âu

**Giải âm nhạc của Hội đồng Bắc Âu** là một giải thưởng của "Ủy ban âm nhạc Bắc Âu" (NOMUS) - trực thuộc Hội đồng Bắc Âu - dành cho âm nhạc ở các nước Bắc Âu trong lãnh vực sáng tác và biểu diễn.

Giải này được thành lập từ năm 1965, ban đầu chỉ trao mỗi 3 năm. Từ năm 1990, giải được trao xen kẽ hàng năm: một năm cho tác phẩm nhạc xuất sắc do nhạc sĩ Bắc Âu hiện còn sống sáng tác, một năm cho nhạc sĩ hoặc ban nhạc Bắc Âu biểu diễn đạt tiêu chuẩn nghệ thuật và kỹ thuật cao.

Khoản tiền thưởng của giải hiện nay là 350.000 krone Đan Mạch (tương đương 47.000 euro).

## Các tác phẩm hoặc nhạc sĩ, ban nhạc đoạt giải
Dưới đây là danh sách các tác phẩm hoặc nhạc sĩ, ban nhạc đoạt giải:

*1965: ''Aniara'' (opera) bởi Karl-Birger Blomdahl, Thụy Điển
*1968: *Tredje symfonien* (Third symphony) bởi Joonas Kokkonen, Phần Lan
*1970 *Drömmen om Thérése* (arenaopera) bởi Lars Johan Werle, Thụy Điển
*1972 *Eco* (solo giọng nữ cao, ca đoàn hỗn hợp, dàn nhạc) bởi Arne Nordheim, Na Uy
*1974 *Gilgamesh* (opera) bởi Per Nørgård, Đan Mạch
*1976 *Konsert för flöjt och orkester* bởi Atli Heimir Sveinsson, Iceland
*1978 *Ryttaren* (opera) bởi Aulis Sallinen, Phần Lan
*1980 *Symfoni/Antifoni* bởi Pelle Gudmundsen-Holmgreen, Đan Mạch
*1982 *Utopia* bởi Åke Hermansson, Thụy Điển
*1984 *De ur alla minnen fallna* (Requiem) bởi Sven-David Sandström, Thụy Điển
*1986 *Poemi for solo violin and string orchestra* bởi Hafliði Hallgrímsson, Iceland
*1988 *Kraft* (dàn nhạc giao hưởng, điện tử) bởi Magnus Lindberg, Phần Lan
*1990 *Gjennom Prisme* (cello, organ, dàn nhạc) bởi Olav Anton Thommessen, Na Uy
*1991 Nils-Henning Ørsted Pedersen, nhạc sĩ chơi bass Jazz Đan Mạch, giải nghệ sĩ
*1992 Symfoni nr 1 by Anders Eliasson, Thụy Điển
*1993 Mellersta Österbottens Kammarorkester, Phần Lan, giải nghệ sĩ
*1994 *[[Det Sjungande Trädet]]* (opera) bởi Erik Bergman, Phần Lan
*1995 Eric Ericson, Thụy Điển, người điều khiển ban hợp ca, giải nghệ sĩ
*1996 *Sterbende Gärten* concerto cho violon và dàn nhạc bởi Bent Sørensen, Đan Mạch
*1997 Björk (Guðmundsdóttir), Iceland, ca sĩ, giải nghệ sĩ
*1998: Concert cho clarinet và dàn nhạc bởi Rolf Wallin, Na Uy
*1999 Leif Segerstam, Phần Lan, người điều khiển ca đoàn, giải nghệ sĩ
*2000 *Lonh* for soprano and electronics bởi Kaija Saariaho, Phần Lan
*2001 Palle Mikkelborg, nhạc sĩ chơi trumpet, Đan Mạch
*2002 Symphony no. 1 - *Oceanic Days* bởi Sunleif Rasmussen, Quần đảo Faroe
*2003 Mari Boine, ca sĩ, Na Uy
*2004 *Gudrun's 4th song* bởi Haukur Tómasson, Iceland
*2005 Ensemble Cikada, Na Uy
*2006 *...fetters...* bởi Natasha Barrett, Na Uy
*2007 The Eric Ericson Chamber Choir của Stockholm
*2008 *Miki Alone* của nhà soạn nhạc Đan Mạch Peter Bruun
*2009 Kari Kriikku, nhạc sĩ chơi clarinet, Phần Lan
*2010 Lasse Thoresen, nhà soạn nhạc, Na Uy
*2011 Mats Gustafsson, nhạc sĩ chơi saxophon, Thụy Điển

## Xem thêm
* Giải văn học của Hội đồng Bắc Âu
* Giải phim của Hội đồng Bắc Âu

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*
* Nordisk Råds Musikpris
Trận Chaeronea (86 TCN)

*Để tìm hiểu về một trận đánh trước đó, xem bài [[Trận Chaeronea (338 TCN)]]*

**Trận Chaeronea** là chiến thắng của quân La Mã do quan Tổng tài Lucius Cornelius Sulla chỉ huy trước vua xứ Pontos là Mithrodates VI gần Chaeronea, ở vùng Boeotia, vào năm 86 trước Công nguyên trong cuộc Chiến tranh Mithridates lần thứ nhất. Trận đánh này được mô tả trong ba thư tịch cổ, mặc dù các ghi nhận ấy có chút điểm khác nhau. Trận đánh được miêu tả qua bộ *Những cuộc chiến tranh Mithridates*, các phần 42-43 của tác giả Appian, *[[Stratagems (sách)|Stratagems]]* của tác giả Frontinus, và cả *Cuộc đời Sulla* của tác giả Plutarchus, các chương 17-19.

Sau cuộc giao tranh đẫm máu, quân La Mã đã thắng lớn, quân Pontos bị tận diệt. Thảm họa Chaeronea được xem là đại bại đầu tiên của Mithridates VI trước quân lực La Mã. Chiến thắng này khiến cho người La Mã không còn coi Mithridates VI là một mối hiểm nguy nỗi.

## Tương quan lực lượng
Appian cho chúng ta biết rằng Đại tướng Archelaus của quân Pontos có các binh sĩ người Thrace, Pontos, Scythia, Cappadocia, Bithynia, Galatia, và Phrygia, với quân số khoảng 12 vạn người. Mỗi dân tộc đều nằm dưới quyền một tướng lĩnh riêng, song Archelaus là vị Tổng tư lệnh của tất cả họ.

Quân lực của Sulla bao gồm vài Binh đoàn Lê dương La Mã, cũng như những người Hy Lạp đã đào ngũ về phe. Quân số của họ là khoảng 4 vạn người.

## Địa hình
Địa hình bình nguyên Chaeronea đóng vai trò quan trọng cho trận chiến từ đầu chí cuối. Sulla kiên quyết không đánh một trận với Archelaus cho đến khi ông nhận thấy quân Pontos đóng cứ ở địa thế thuận lợi cho quân đội La Mã.

## Chú thích
Thị sen

**Cậy** hay **thị sen**, **thị bị**, **mận chà là** (danh pháp hai phần: ***Diospyros lotus***) là một loài thuộc chi Thị. Loài này có nguồn gốc ở vùng cận nhiệt đới Tây Nam Á và Đông Nam Âu. Được người Hy Lạp cổ đại biết đến như là "quả của Thượng đế" (tức *Dios pyros),* từ đây mà có tên khoa học của chi này. Cây cậy nhỏ, vỏ thân đen, cành non có lông. Lá mọc so le, lá hình bầu dục, gốc và đầu thuôn, mặt trên sẫm nhẵn, mặt dưới nhạt có lông. Hoa mọc ở kẽ lá, màu vàng, hoa đực và hoa cái riêng rẽ, hoa đực có 16 nhị dính nhau từng đôi, hoa cái có 8 nhị lép. Quả mọng tròn nhỏ, đường kính 1–2&nbsp;cm, màu xanh lục khi còn non, chuyển màu vàng nâu khi chín và có màu đen tím khi khô. Quả cậy có vị ngọt, chát, mùi vị giống như cả mận và chà là (vì vậy còn có tên gọi là mận chà là, tên tiếng anh là Date plum).

## Hình ảnh

Tập tin:Küçük meyveli Trabzon hurması.JPG
Tập tin:Diospyros lotus Früchte.JPG
Tập tin:K%C3%BC%C3%A7%C3%BCk meyveli Trabzon hurmas%C4%B1.JPG
Tập tin:Bois de Boulogne 21 juin 2010.JPG


## Chú thích

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Diospyros ebenum

***Diospyros ebenum*** (đồng nghĩa: D. hebecarpa, D. glaberrima): **ô mộc**, **mun Ceylon**, **thị Ceylon**, **mun Mauritius**, **mun thị** là một loài cây thuộc Chi Thị. Loài cây của vùng nhiệt đới châu Á với gỗ lõi có màu sẫm được dùng trong đồ gỗ mỹ nghệ.
Đây là cây thường xanh có cỡ trung bình, cao 20-25 mét.

## Hình ảnh

Tập tin:Macassar-Ebenholz.jpg
Tập tin:Ebony (Diospyros Ebenum-Ebenaceae).JPG
Tập tin:Ericales - Diospyros ebenum.jpg
Tập tin:Kaluwara-Diospyros ebenum-Sri Lanka (1).jpg


## Tham khảo
Trận cánh đồng Crocus

**Trận cánh đồng Crocus** () (còn gọi là "Trận Volo") là một trận đánh trong cuộc Chiến tranh Thần thánh lần thứ ba, diễn ra giữa quân Phocis, dưới quyền tướng Onomarchos, và quân Liên minh Thessaly - Macedonia do đích thân vua xứ Macedonia là Philippos II chỉ huy. Trong trận đánh đẫm máu nhất được ghi nhận trong lịch sử Hy Lạp cổ đại, quân đội của Philippos II đã giành thắng lợi quyết định trước quân Phocis. Chiến thắng của Philippos II đã củng cố vai trò của ông là lãnh đạo xứ Thessaly, làm nên một bước tiến quan trọng cho sự trỗi dậy của Macedonia góp phần khiến họ xưng hùng xưng bá ở Hy Lạp cổ đại. Giữa các nhà sử học vẫn chưa có sự thống nhất và niên đại của trận đánh, một số người cho là năm 353 trước Công nguyên và số khác thì cho là năm 352 trước Công nguyên.

## Tham khảo
### Nguồn cổ đại
*Diodorus Siculus &ndash; Bibliotheca historica
*Justin &ndash; Epitome of Pompeius Trogus's Philippic History

### Nguồn hiện đại
*
*
*
*
*
*
*

## Tham khảo
Đôn Phục

**Đôn Phục** là một xã miền núi nằm ở phía bắc của huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ An, Việt Nam.

## Địa lý
Xã Đôn Phục nằm ở phía bắc huyện Con Cuông, có vị trí địa lý:
*Phía tây giáp xã Cam Lâm
* Phía đông giáp xã Mậu Đức
* Phía Nam giáp xã Chi Khê và xã Bồng Khê
* Phía bắc giáp xã Bình Chuẩn.

Xã có tổng diện tích tự nhiên 10.026,91 ha. Trên địa bàn xã có trục đường liên xã đi Bình Chuẩn nối với Quốc lộ 48C và đường liên xã đi xã Cam Lâm.

### Địa hình
Chủ yếu có hai dạng địa hình:
* Dạng đồng bằng: Chủ yếu nằm dọc hai bên bờ khe phèn và ven các khe suối, chiếm khoảng 12% tổng diện tích tự nhiên, đây là loại đất thích hợp trồng các cây lúa, và các loại cây rau màu khác.
* Dạng địa hình đồi: Có diện tích lớn nhất chiếm khoảng 88% tổng diện tích tự nhiên, là vùng đất có nhiều tiềm năng để phát triển cây công nghiệp, cây ăn quả và cây lâm nghiệp.

### Thổ nhưỡng
Theo tài liệu điều tra thổ nhưỡng xã Đôn Phục có những loại đất như sau:
* Bãi cát ven khe: Phân bổ rải rác ở hai bên dòng khe Phèn có diện tích khoảng 57,6 ha, chiếm 0.57% tổng diện tích tự nhiên, địa hình thấp thường bị ngập lụt, sạt lở hàng năm, thành phần cơ giới chủ yếu là cát, có nơi lẫn sỏi, không có khả năng sử dụng trồng trọt được.
* Đất phù sa không được bồi đắp hàng năm:
Diện tích 205.68 ha chiếm 2.05% tổng diện tích tự nhiên, phân bố ở địa hình cao, chế độ nước ổn định, thành phần cơ giới thịt nhẹ đến thịt nặng, loại đất này phù hợp với cây lúa, màu.
* Đất đồi núi:
Diện tích khoảng 8658.29 ha chiếm 86,35% tổng diện tích tự nhiên chủ yếu là đất Feralic nâu vàng và nâu đỏ phát triển trên đá phiến thạch, trên đá vôi, phân bổ trên địa bàn toàn xã, một số do sử dụng không hợp lý nên đã bị thoái hoá, bị xói mòn. Hiện nay những nơi thấp đã được bố trí khu dân cư, trồng cây công nghiệp lâu năm phần lớn thích hợp với cây lâm nghiệp.

### Nguồn nước - thủy văn
Xã Đôn Phục làm một xã vùng sâu năm ở phía tả ngạn con sông lam, có nhiều khe suối. Song nguồn nước phân bố không đều gữa các vùng, các mùa, mực nước thấp so với cao trình, địa hình không bằng phẳng, bị chia cắt nên việc khai thác và sản xuất phải đầu tư lớn.

### Thời tiết - khí hậu
Xã Đôn Phục, huyện Con Cuông có khí hậu tương đối khắc nghiệt, nằm trong vùng khí hậu chuyển tiếp, vừa có sự ảnh hưởng của gió mùa đông bắc do đó có mùa đông lạnh của khí hậu miền bắc. Nhiệt độ mùa đông thường dao động trong khoảng 6,2 độ C đến 23 độ C, nhiệt độ bình quân khoảng 19 độ C. Vừa có ảnh hưởng trực tiếp của gió tây nam hay còn gọi là gió Lào khô nóng từ tháng 4 đến tháng 8 kéo nền nhiệt trong thời gian này lên đỉnh điểm vào mùa hạ, nhiệt độ có thể đạt 41 độ C, nhiệt độ trung bình thường khoảng 37 – 39 độ C. Cao điểm ở các tháng 5, 6, 7 ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của cây trồng.

Tổng giờ nắng trung bình trong năm khoảng 1637 giờ. Lượng mưa trung bình là 1900&nbsp;mm, năm mưa lớn nhất là 2600&nbsp;mm, năm mưa nhỏ nhất là 1100&nbsp;mm. Lượng mưa phân bố không đều, mưa nhiều từ trung tuần tháng 9 đến đầu tháng 10 gây úng ngập cục bộ ở một số vùng. Mùa khô từ tháng 1 đến tháng 4, lượng mưa ít chiếm 10% lượng mưa cả năm, thường gây khô hạn nặng.

Độ ẩm bình quân khoảng 80%, độ bốc hơi bình quân khoảng 943&nbsp;mm/năm.

## Tham khảo
Bythaelurus

***Bythaelurus*** là một chi cá mập mèo trong họ Scyliorhinidae.

## Loài
* *[[Bythaelurus alcockii]]* (Garman, 1913)
* *[[Bythaelurus canescens]]* (Günther, 1878)
* *[[Bythaelurus clevai]]* (Séret, 1987)
* *[[Bythaelurus dawsoni]]* (S. Springer, 1971)
* *[[Bythaelurus giddingsi]]* McCosker, Long & C. C. Baldwin, 2012: Cá nhám mèo Galápagos
* *[[Bythaelurus hispidus]]* (Alcock, 1891)
* *[[Bythaelurus immaculatus]]* (Y. T. Chu & Q. W. Meng, 1982): Cá nhám mèo không đốm
* *[[Bythaelurus incanus]]* Last & Stevens, 2008
* *[[Bythaelurus lutarius]]* (S. Springer & D'Aubrey, 1972)

## Hình ảnh

Tập tin:Halaelurus canescens 002.jpg


## Chú thích

## Tham khảo
* 
*
Room of Angel (Silent Hill 4: The Room)

***Room of Angel*** là một bài hát trong game *[[Silent Hill 4: The Room]]*, phát hành bởi Konami. Bài hát được viết bởi Akira Yamaoka, nhạc sĩ chính của bảy phần Silent Hill, và được trình bày bởi Mary Elizabeth McGlynn, giọng ca quen thuộc trong series game kinh dị này. Được coi là một trong những bài hát hay nhất trong tất cả các phần game, nội dung bài hát nói về nỗi niềm của tên sát nhân bệnh hoạn Walter Sullivan. Sinh ra trong căn phòng 302, cũng là nơi mà nhân vật chính Henry Townshend đang cố tìm cách để thoát ra, Walter có một tuổi thơ tràn ngập nỗi đau khi bị cha mẹ đẻ bỏ rơi ngay từ lúc mới sinh. Hắn đã coi căn phòng nơi mình được sinh ra là "mẹ" để thay thế cho người mẹ thật sự của mình. Với giai điệu nhẹ nhàng và có phần rùng rợn, bài hát đã toát lên được nỗi cô đơn ẩn sâu trong Walter. Bài hát được phát trong đoạn phim giới thiệu game *Silent Hill 4: The Room* và trong cảnh Henry bên cạnh cơ thể đẫm máu của Cynthia Velázquez.

## Liên kết

*Silent Hill 4: The Room
*Silent Hill

## Tham khảo
Họ Cá nhám mèo

**Họ Cá nhám mèo** (*Scyliorhinidae*) là một họ cá nhám với hơn 150 loài được biết đến. Cá nhám mèo được tìm thấy ở các vùng biển nhiệt đới và ôn đới từ các vùng nước thủy triều đến độ sâu  hay hơn, tùy theo loài

Chúng có mắt giống mèo và hai vây lưng nằm xa phía sau. Phần lớn các loài khá nhỏ, không dài hơn quá ; một số ít, như *[[Scyliorhinus stellaris]]* có thể đạt chiều dài . 
## Các chi
Họ này có 17 chi và hơn 150 loài, là họ cá mập lớn nhất.
* *[[Apristurus]]* Garman, 1913
* *[[Asymbolus]]* Whitley, 1939
* *[[Atelomycterus]]* Garman, 1913
* *[[Aulohalaelurus]]* Fowler, 1934
* *[[Bythaelurus]]* Compagno, 1988
* *[[Cephaloscyllium]]* T. N. Gill, 1862
* *[[Cephalurus]]* Bigelow và Schroeder, 1941
* *[[Figaro (genus)|Figaro]]* Whitley, 1928
* *[[Galeus]]* Rafinesque, 1810
* *[[Halaelurus]]* T. N. Gill, 1862
* *[[Haploblepharus]]* Garman, 1913
* *[[Holohalaelurus]]* Fowler, 1934
* *[[Parmaturus]]* Garman, 1906
* *[[Pentanchus]]* H. M. Smith và Radcliffe in Smith, 1912
* *[[Poroderma]]* A. Smith, 1838
* *[[Schroederichthys]]* A. Smith, 1838
* *[[Scyliorhinus]]* Blainville, 1816

## Cladogram

*Scyliorhinidae
**Scyliorhininae
**Galeinae
***Pentanchini
***Galeini
****Galeina
****Halelaelurina
**Atelomycterininae
**Schroedericthyinae

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* FishBase entry for Scyliorhinidae
* Animal Diversity Web entry for Scyliorhinidae
* Mikko's Phylogeny Archive - Scyliorhinidae
Xuân Hồng, Ninh Bình

** Xuân Hồng ** là một xã thuộc tỉnh Ninh Bình, Việt Nam. Trụ sở xã nằm cách phường Hoa Lư - trung tâm tỉnh lỵ Ninh Bình 42&nbsp;km về phía Đông.

Theo Nghị quyết số 1674/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 về sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Ninh Bình năm 2025, sắp xếp các xã Xuân Châu, Xuân Thành, Xuân Thượng và Xuân Hồng thành xã mới có tên gọi là xã Xuân Hồng.

Xã Xuân Hồng có diện tích: 27,61&nbsp;km², dân số: 40.698 người, mật độ dân số: 1474 người/km².

Đây là đơn vị có diện tích xếp thứ: 57 , số dân xếp thứ: 20 và mật độ dân số xếp thứ: 31 trong số 129 xã, phường ở Ninh Bình.

Xã này là nơi có sông Hồng, sông Ninh Cơ chảy qua.

## Vị trí địa lý
Xuân Hồng nằm ở phía Tây Bắc của huyện Xuân Trường
* Phía Bắc giáp sông Hồng và huyện Vũ Thư (Thái Bình).
* Phía Đông giáp xã Xuân Châu, Xuân Thượng, Xuân Thủy và Xuân Ngọc.
* Phía Tây và phía Nam giáp sông Ninh Cơ và huyện Trực Ninh.

Làng Hành Thiện nằm ở ngã ba sông Hồng và sông Ninh Cơ, tiếp giáp với huyện Vũ Thư (Thái Bình) và huyện Trực Ninh.

## Diện tích và dân số
* Xuân Hồng là xã lớn nhất của huyện Xuân Trường.
* Xã có diện tích tự nhiên 10,98&nbsp;km².
* Dân số của xã là 18.229 người (tính đến năm 2005).

## Các đơn vị hành chính
*Hành Thiện, Dũng Trí: từ xóm 1 đến xóm 15.
*Ngọc Tiên: từ xóm 16 đến xóm 22.
*Lục Thủy: từ xóm 23 đến xóm 27.
*Phú Yên: từ xóm 28 đến xóm 30 (làng Ngọc Tiên).
*Hồng Thiện: từ xóm 31 đến xóm 37.

## Danh nhân
;Làng Hành Thiện
*Đặng Xuân Khu (tức Trường Chinh): Cố Tổng Bí Thư Ban Chấp Hành Trung Ương Đảng Cộng Sản Việt Nam.

## Làng Lục Thủy
**Làng Lục Thủy**
* Phạm Thanh Tùng: Anh Hùng Lao động.

## Làng Ngọc Tiên

;Làng Ngọc Tiên
* Trịnh Huấn Giác: Tú Tài (Quan Tri Phủ Đoan Hùng).
* Nguyễn Hoàng Thuyết: Cố Chủ tịch UBND Đặc khu Vũng Tàu - Côn Đảo.

## Di tích lịch sử - văn hóa
* Nhà thờ Lục Thủy
* Chùa Keo Hành Thiện (tên chữ: Thần Quang tự 神光寺)
* Chùa Đĩnh Lan (tức chùa Ngoài Hành Thiện, tên chữ: Đĩnh Lan Tự)
* Chùa Ngọc Tiên (Thanh Quang Tự) 神光盛
* Đền Thờ Thành Hoàng làng Ngọc Tiên
* Đền Trần Ngọc Tiên
* Nhà thờ Ngọc Tiên
* Đình Lục Thủy (Ao Trung Linh - Đình Lục Thủy)
* Chùa Dũng Trí
* Nhà lưu niệm Tổng bí thư Trường Chinh.

## Đặc Sản
Làng Lục Thủy:

 Nem nắm (Gốc Lục Thủy, sau thành đặc sản cả huyện Xuân Trường, Giao Thủy và Hải Hậu).

 Rau cần Lục Thủy.

 Gạo tám và gạo nếp.

 Sản xuất cối xay lúa.

 Sản xuất bột dong và miến dong.

Làng Hành Thiện:
* Làng học với nhiều người đỗ đạt cao
Làng Ngọc Tiên:
* Gạo nếp Dự (gạo Ngự tiến Vua).
* Chuối ngự, Cam đường (Tiến Vua).
* Bắp cải (Được dân Hà Thành xa xưa ưa chuộng - 36 món ngon Hà Thành).
* Trồng dâu nuôi tằm dệt lụa.
## Tham khảo
Androya

**Androya** có thể là:
* Danh pháp khoa học của một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Xem bài *[[Androya (bọ cánh cứng)]]*.
* Danh pháp khoa học của một chi thực vật trong họ Scrophulariaceae. Xem bài *[[Androya (thực vật)]]*.
Vàng San

**Vàng San** là một xã thuộc huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu, Việt Nam.

## Địa lý
Địa giới hành chính xã Vàng San:
*Phía đông và phía nam giáp huyện Nậm Nhùn
*Phía tây giáp xã Kan Hồ
*Phía bắc giáp xã Bum Nưa

Xã Vàng San có diện tích 95,22&nbsp;km², dân số năm 2011 là 2.485 người, mật độ dân số đạt 26 người/km².

## Lịch sử
Xã Vàng San được thành lập vào ngày 14 tháng 10 năm 2011 trên cơ sở điều chỉnh 9.521,73 ha diện tích tự nhiên và 2.485 người của xã Bum Nưa.

## Chú thích

## Xem thêm
Nậm Nhùn (thị trấn)

**Nậm Nhùn** là thị trấn huyện lỵ của huyện Nậm Nhùn, tỉnh Lai Châu, Việt Nam.

## Địa lý
Thị trấn Nậm Nhùn giáp với các xã Nậm Manh và Nậm Hàng. Thị trấn có diện tích 29,95&nbsp;km², dân số năm 2012 là 3.444 người, mật độ dân số đạt 115 người/km².

## Lịch sử
Thị trấn Nậm Nhùn được thành lập vào ngày 14 tháng 10 năm 2011 trên cơ sở điều chỉnh 2.109,12 ha diện tích tự nhiên, 3.444 người của xã Nậm Hàng và 886,09 ha diện tích tự nhiên của xã Nậm Manh. Khi mới thành lập, thị trấn trực thuộc huyện Mường Tè.

Ngày 2 tháng 11 năm 2012, huyện Nậm Nhùn được thành lập từ một phần các huyện Mường Tè và Sìn Hồ, thị trấn Nậm Nhùn trở thành huyện lỵ huyện Nậm Nhùn.

## Chú thích

## Xem thêm
*Danh sách thị trấn tại Việt Nam
Tá Bạ

**Tá Bạ** là một xã thuộc huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu, Việt Nam.

## Địa lý
 

Xã Tá Bạ có diện tích 113,76&nbsp;km², dân số năm 2011 là 2.024 người, mật độ dân số đạt 18 người/km².

## Lịch sử
Xã Tá Bạ được thành lập vào ngày 14 tháng 10 năm 2011 trên cơ sở điều chỉnh 11.375,87 ha diện tích tự nhiên và 2.024 người của xã Ka Lăng.

Thời Pháp thuộc, những năm 1920-1930 của thế kỷ 20, địa bàn 2 xã Tá Bạ và Ka Lăng ngày nay (tức xã Ka Lăng trước năm 2011) là vùng đất đai mang tên xã Ka Lang của khu Mường Te châu Quỳnh Nhai tỉnh Lai Châu xứ Bắc Kỳ Liên bang Đông Dương thuộc Pháp. Khu Mường Te (Mường Tè) khi đó gồm 6 xãː Ka Lăng (Ka Lang), Mương Te, Núi Ka (tức Moun Ka), Ko Ka (tức Koan La San), Nio Po (tức Núi Po hay Moun Po), Pa Thang.

Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, Ka Lăng (cũ gồm cả Tá Bạ) là một xã thuộc huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu, rồi cùng huyện Mường Tè tỉnh Lai Châu thuộc khu Tự trị Thái Mèo (1955-1962) và Khu tự trị Tây Bắc (1962-1975) của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Sau năm 1975, Ka Lăng là một xã của huyện Mường Tè tỉnh Lai Châu Việt Nam. Thời kỳ 1945-2011, địa bàn xã Ka Lăng gồm cả phần đất xã Tá Bạ ngày nay, và tiếp giáp với Trung Quốc ở cả hai phía tây và đông.

## Chú thích

## Xem thêm
Lùng Thàng

**Lùng Thàng** là một xã thuộc huyện Sìn Hồ, tỉnh Lai Châu, Việt Nam.

## Địa lý
Địa giới hành chính xã Lùng Thàng:
*Phía đông giáp thành phố Lai Châu và huyện Tam Đường.
*Phía tây giáp các xã Tả Ngảo và Phăng Sô Lin
*Phía nam giáp xã Nậm Tăm
*Phía bắc giáp xã Ma Quai.

Xã Lùng Thàng có diện tích 81,27&nbsp;km², dân số năm 2011 là 2.962 người, mật độ dân số đạt 36 người/km².

## Lịch sử
Xã Lùng Thàng được thành lập vào ngày 14 tháng 10 năm 2011 trên cơ sở điều chỉnh 8.126,89 ha diện tích tự nhiên và 2.962 người của xã Ma Quai.

## Chú thích

## Xem thêm