Mátthêu, Tông đồ Thánh sử

**Tông đồ Mátthêu** hoặc **Mátthêô** ,  là một trong mười hai sứ đồ của Chúa Giêsu. Theo truyền thống Kitô giáo, ông cũng được cho là tác giả của quyển Phúc âm Thứ nhất, và do đó cũng được biết đến với tên gọi **Mátthêu người truyền giáo**.

Tân Ước ghi lại rằng với tư cách là một sứ đồ, ông đã đi theo Chúa Giê-su. Các Giáo Phụ, như Irênê và Clêmentê thành Alexandria, kể rằng Mátthêu đã rao giảng phúc âm ở Judea trước khi đến các nước khác. Hầu hết các học giả phê bình Kinh Thánh đều bác bỏ tuyên bố ông là tác giả của phúc âm này, mặc dù "vẫn còn những người bảo vệ quan điểm truyền thống cho rằng ông chính là tác giả."

## Trong Tân Ước

Mátthêu được nhắc đến trong Matthew 9:9 và Matthew 10:3 là một người thu thuế (trong bản dịch Kinh Thánh NIV và các bản dịch khác), khi đang ngồi "thu thuế hải quan" ở Caphácnaum, đã nhận ơn gọi đi theo Chúa Giê-su. Ông cũng được liệt kê trong số Mười Hai Môn Đệ, nhưng không nêu rõ lai lịch, trong Máccô 3:18, Luca 6:15 và Phụng vụ 1:13. Trong các đoạn văn song song với Matthew 9:9, cả Máccô 2:14 và Luca 5:27 đều mô tả việc Chúa Giê-su gọi người thu thuế Lêvi, con trai của Anphê. Họ không liên hệ điều này với tên Mátthêu, nhưng cả ba đoạn văn đều có điểm tương đồng đáng kể.

Vì cha của cả Lêvi/Mátthêu và Giacôbê, con của Anphê đều có họ Anphê, Theo truyền thống của Chính thống giáo Đông phương, hai vị tông đồ là anh em ruột.

## Sứ mệnh
Tân Ước ghi lại với tư cách là một môn đệ, Mátthêu đã đi theo Chúa Giê-su. Sau khi Chúa Giê-su thăng thiên, các môn đồ lui về phòng trên lầu.(Phụng vụ 1:10–14) (theo truyền thống là Cenacle) ở Jerusalem. Các môn đồ ở lại và xung quanh Giêrusalem và rao giảng rằng Chúa Giê-su là Đấng Mêsia của người Do Thái.

Trong Talmud Babylon (Sanhedrin 43a), "Mattai" là một trong năm môn đệ của "Jeshu".

Các Giáo Phụ thời kỳ đầu của Giáo hội, như Irenaeus ("Chống lại dị giáo" 3.1.1) và Clement thành Alexandria, nói rằng Mátthêu đã rao giảng phúc âm cho cộng đồng Do Thái ở Giuđa trước khi đến các quốc gia khác. Các tác giả cổ đại không thống nhất về việc đó là những quốc gia nào, nhưng hầu hết các nguồn đều đề cập đến Ethiopia.Ethiopia này có nhiều khả năng là vùng phía nam Biển Caspi, nay được biết đến là Ba Tư cổ đại, hơn là quốc gia Ethiopia hiện đại ở châu Phi.

Cả Giáo hội Công giáo và Chính thống giáo Đông phương đều giữ truyền thống cho rằng Thánh Matthêu đã tử vì đạo, và Talmud Babylon dường như ghi lại việc hành quyết ông trong Sanhedrin 43a.

Theo một số truyền thuyết, khi rao giảng ở Ethiopia, Mátthêu đã cải đạo và sau đó kính dâng đời sống Chúa cho Ephigenia của Ethiopia, con gái đồng trinh của Vua Egippus. Khi Vua Hirtacus kế vị Egippus, ông đã hỏi vị tông đồ liệu ông có thể thuyết phục Ephigenia kết hôn với nhà vua hay không. Mátthêu đã mời Vua Hirtacus đến dự lễ nghi Kitô giáo vào Chủ nhật tuần sau, ông khiển trách nhà vua vì đã thèm muốn cô gái trong khi cô đã thành một nữ tu và do đó, cô đã là cô dâu của Chúa Kitô. Nhà vua nổi giận, liền ra lệnh cho cận vệ giết Mátthêu khi vẫn đang đứng ở bàn thờ, biến ông thành một vị tử đạo.

## Phúc Âm Mátthêu

Truyền thống Giáo hội sơ khai cho rằng Phúc Âm Mátthêu được viết bởi tông đồ Mátthêu. Truyền thống này lần đầu tiên được chứng thực trong các tác phẩm còn tồn tại của thế kỷ thứ nhất và thứ hai, với giám mục Kitô giáo sơ khai Papias của Hierapolis (), người được nhà sử học Giáo hội Eusebius (260–340 sau Công nguyên) trích dẫn như sau: "Mátthêu đã thu thập các lời tiên tri [trong tiếng Hy Lạp,: những lời nói của hoặc về Chúa Giêsu] bằng tiếng Do Thái [], và mỗi người đã giải thích [ – có lẽ là 'dịch'] chúng theo cách tốt nhất mà họ có thể." Tương tự, nhà thần học Kitô giáo sơ khai Origen (–) chỉ ra rằng phúc âm đầu tiên được viết bởi Mátthêu, và phúc âm của ông được viết bằng tiếng Do Thái gần Jerusalem cho các Kitô hữu Do Thái và dịch sang tiếng Hy Lạp. Bản gốc tiếng Do Thái lưu giữ tại Thư viện Caesarea. Vào khoảng cuối thế kỷ thứ tư hoặc đầu thế kỷ thứ năm, Cộng đồng Nazarene đã sao chép một bản cho Jerome, mà ông đã sử dụng trong tác phẩm của mình. Phúc Âm này gọi là Phúc Âm theo người Do Thái hoặc đôi khi là Phúc Âm của các Tông đồ và người ta từng tin rằng đó là bản gốc của 'Phúc Âm Mátthêu Hy Lạp' được tìm thấy trong Kinh Thánh. Tuy nhiên, điều này đã bị thách thức bởi các học giả Kinh Thánh hiện đại như Bart D. Ehrman và James R. Edwards.

Hầu hết các học giả hiện đại cho rằng Phúc Âm Mátthêu được viết ẩn danh, chứ không phải bởi Mátthêu, mặc dù có thể phúc âm này kết hợp một nguồn được viết bởi môn đệ.Tác giả không được nêu tên trong văn bản, và các học giả đã đề xuất rằng dòng chữ "theo Thánh Matthêu" được thêm vào vào khoảng thế kỷ thứ hai.

## Phúc âm không chính điển hoặc ngụy thư

Vào thế kỷ thứ 3, Phúc âm Do Thái-Kitô giáo được cho là của Mátthêu, đã được các nhóm Do Thái-Kitô giáo như người Nazarene và người Ebionite sử dụng. Các đoạn trích từ những phúc âm này còn sót lại trong các trích dẫn của Jerome, Epiphanius xứ Salamis và những người khác. Hầu hết các nghiên cứu học thuật đều dựa trên sự phân biệt giữa Phúc âm người Nazarene (36 đoạn), Phúc âm người Ebionite (7 đoạn) và Phúc âm người Do Thái (7 đoạn) trong Sách Ngụy thư Tân Ước của Schneemelcher. Các nhà bình luận phê bình thường cho rằng những văn bản này được viết bằng tiếng Hy Lạp và có liên quan đến Phúc âm Mátthêu bằng tiếng Hy Lạp. Một số ít nhà bình luận cho rằng chúng là những đoạn văn còn sót lại từ một bản gốc tiếng Aram hoặc tiếng Do Thái đã bị thất lạc.

Phúc âm Pseudo-Matthew là một tuyển tập từ thế kỷ thứ 7 gồm ba văn bản khác: Ngụy thư Giacôbê, trốn sang Ai Cập và Phúc âm thời thơ ấu Tôma.

Jerome kể người Nazarene cho rằng Matthew đã biên soạn Phúc Âm người Do Thái, mặc dù Irenaeus và Epiphanius thành Salamis coi đây chỉ đơn giản là một phiên bản sửa đổi của kinh điển Phúc Âm này đã được bảo tồn một phần trong các tác phẩm của Các Giáo Phụ, được cho là do Mátthêu viết. Epiphanius không đưa ra tuyên bố riêng về Phúc Âm của người Do Thái do Mátthêu viết, một tuyên bố mà ông gán cho người Ebionite.

## Lễ kính
Thánh Mátthêu được công nhận là một vị thánh trong Giáo hội Công giáo La Mã, Giáo hội Chính thống Đông phương, Giáo hội Luther và Giáo hội Anh giáo. Mộ của ông nằm trong hầm mộ của Nhà thờ Salerno ở miền nam nước Ý.

### Giáo hội Công giáo La Mã
Giáo hội Công giáo La Mã cử hành lễ Thánh Matthêu vào ngày 21 tháng 9.

### Giáo hội Luther
Giáo hội Tin Lành Luther ở Mỹ tưởng nhớ Thánh Matthêu bằng một bữa tiệc vào ngày 21 tháng 9. Giáo hội Tin Lành ─ Missouri Synod cũng tưởng nhớ Thánh Matthêu bằng một bữa tiệc vào ngày 21 tháng 9.

### Anh giáo
Giáo hội Anh giáo tưởng niệm Thánh Matthêu bằng một lễ hội vào ngày 21 tháng 9.

### Chính thống giáo Đông phương
Matthêu được tôn kính như một vị thánh trong Giáo hội Chính thống giáo Đông phương với các ngày lễ sau:

* 30 tháng 6 (13 tháng 7): Lễ Mười Hai Tông đồ.
* Ngày 16 tháng 11 (29 tháng 11): Ngày lễ.

### Trong nghệ thuật Kitô giáo
Giống như các nhà truyền giáo khác, Mátthêu thường được miêu tả trong nghệ thuật Kitô giáo cùng với một trong bốn sinh vật sống được đề cập trong Khải Huyền 4:7. Người đi cùng ông là dưới hình dạng một người đàn ông có cánh. Ba bức tranh về Thánh Mátthêu của Caravaggio trong nhà thờ San Luigi dei Francesi ở Roma, nơi ông được miêu tả là Chúa Kitô đã ban ơn kêu gọi ông bỏ nghề thu thuế, nằm trong số những cột mốc của nghệ thuật Tây phương.

## Trong kiến ​​trúc
Vương cung thánh đường Truyền Tin ở Nazareth có một đầu cột mô tả Thánh Tông đồ Mátthêu và câu chuyện của ông về Vua Eglypus của Ethiopia và các con trai của vua. Câu chuyện trong Kinh Thánh kể về việc Mátthêu cải đạo cho nhà vua và các con trai của ông sang Cơ Đốc giáo. Đầu cột này không chỉ mô tả một hành động do Mátthêu thực hiện trong Kinh Thánh, mà còn báo trước việc Mátthêu trở thành một vị tử đạo. Khi Thánh Tông đồ Mátthêu bị sát hại, ông đã trở thành một vị tử đạo cho Cơ Đốc giáo, do chết vì đức tin và giáo lý của ông trước con quỷ ở góc đầu cột. Biểu tượng học của đầu cột này giúp hiểu được tôn giáo của thời kỳ đó khi mới bắt đầu gia nhập Cơ Đốc giáo. Điều này cũng cho thấy sự giao thoa giữa Ethiopia và Nazareth, vì đây là nơi đặt các đầu cột ngày nay.

## Hình ảnh

File:Saint Matthew2.jpg|Thánh Mátthêu trong Ebbo Gospels
File:MattewIslam.JPG|*Thánh Mátthêu viết Phúc Âm với thiên thần kề bên cầm cuốn sách",* một bức tranh thu nhỏ theo phong cách Hồi giáo  do Kesu Das vẽ cho vua Mughal.
File:Caravaggio — The Calling of Saint Matthew.jpg|*[[The Calling of St Matthew (Caravaggio)|Ơn gọi của Thánh Mátthêu]]*, 1599–1600, Caravaggio
File:Guido Reni - St Matthew and the Angel.jpg|*Thánh Mátthêu và Thiên thần* của Guido Reni, 1620–1630
File:MatthewSt.Matts.jpg|Hình ảnh Thánh Mátthêu được vẽ trên kính màu tại Nhà thờ Tin Lành Lutheran ở Charleston, Nam Carolina.
File:Saint Matthew (crop) - Triumphal arch - Sant'Apollinare in Classe - Ravenna 2016.jpg|Biểu tượng Thánh Mátthêu tại Vương cung thánh đường Thánh Apollinaris, Ravenna
File:Giuseppe Bernardi-Matthew-BMA.jpg|Mô hình điêu khắc bằng đất nung, Giuseppe Bernardi
File:Salerno 2013-05-17 10-47-55.jpg|Hầm mộ tại Nhà thờ Salerno
File:Helsinki Cathedral Matthew the Evangelist.jpg|Tượng Thánh Mátthêu của August Wredow trên nóc Nhà thờ chính tòa Helsinki
File:20230513 Matthias mit dem Beil.jpg|Matthew với chiếc rìu từ Claus Berg (Nhà thờ Güstrow)


## Tham khảo
### Ghi chú

### Trích dẫn

### Nguồn

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

### Đọc thêm

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* , in 
* , in 
* 
* 
* 
* , in 
* 
* 
* 
* 
* , in 
* , in 

**Commentaries**

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Liên kết ngoài

*Saint Matthew the Apostle from The *[[Golden Legend]]*
*Apostle and Evangelist Matthew Orthodox icon and synaxarion
*Benedict XVI, "Matthew", General audience, 30 August 2006
*"The Caravaggio Effect"