open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ngân sam

**Chi Ngân sam** (danh pháp khoa học: ***Cathaya***) là một chi thực vật trong họ Thông (*Pinaceae*) và có một loài còn tồn tại đã biết là **ngân sam** (***Cathaya argyrophylla***). Chi *Cathaya* là thành viên của phân họ Laricoideae, có quan hệ họ hàng gần gũi nhất với *[[Chi Hoàng sam|Pseudotsuga]]* và *[[Thông rụng lá|Larix]]*. Tên gọi loài thứ hai, *C. nanchuanensis*, hiện nay được coi là từ đồng nghĩa của loài đầu tiên, do nó không khác biệt gì với *C. argyrophylla* trong bất cứ đặc trưng cơ bản nào.

*Cathaya* chỉ sinh trưởng trong một khu vực giới hạn tại miền nam Trung Quốc, trong các tỉnh Quảng Tây, Quý Châu, Hồ Nam và đông nam Tứ Xuyên. Tên gọi trong tiếng Trung của nó là 银杉 (ngân sam). Loài cây này được tìm thấy trên các sườn đồi núi hẹp và dốc ở cao độ 950-1.800 m, trên nền đất đá vôi. Một quần thể lớn hơn đã bị suy giảm do tàn phá và đốn hạ trước khi nó được các nhà khoa học phát hiện và đưa vào danh sách bảo vệ trong năm 1950.

Lá của loài cây này hình kim, dài 2,5–5&nbsp;cm, có các mép lá có lông rung khi còn non, và mọc xung quanh thân cây theo kiểu xoắn ốc. Quả nón dài 3–5&nbsp;cm, với khoảng 15-20 vảy bắc, mỗi vảy chứa 2 hạt có cánh.

Một vài nhà thực vật học (Silba 1986) không thích một chi mới chỉ có 1 loài, đã cố gắng đưa nó vào các chi đang tồn tại khác, chẳng hạn đặt tên là *Pseudotsuga argyrophylla* hay *Tsuga argyrophylla*. Tuy nhiên, nó rất khác với cả hai chi này, và các tổ hợp tên gọi như vậy hiện nay gần như không ai sử dụng.

Các hóa thạch của các loài đã tuyệt chủng thuộc chi *Cathaya* được tìm thấy khá phổ biến tại các mỏ than nâu ở châu Âu có niên đại khoảng 10-30 triệu năm trước.

## Chú thích

## Tham khảo
* 
* Conifer Specialist Group (1998). Cathaya argyrophylla. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006. Dữ liệu thu được ngày 06 tháng 5 năm 2006.
*CSDL Thực vật hạt trần: ''Cathaya argyrophylla''
*Thực vật Trung Hoa: ''Cathaya argyrophylla''
Hậu Giang (định hướng)

**Hậu Giang** có thể chỉ:

* Sông Hậu, một trong 2 nhánh sông chính của đoạn sông Mekong chảy qua Việt Nam
* Tỉnh Hậu Giang (1976-1991, 2003-2025), một đơn vị hành chính cấp tỉnh trước đây tại Đồng bằng sông Cửu Long, địa bàn tương ứng một phần thành phố Cần Thơ ngày nay.
TEX

:*Xem các nghĩa khác tại [[TEX (định hướng)]]*
Trong ngành dệt may, hoặc các ngành tương tự dệt may như: cỏ nhân tạo, thảm,... TEX là đơn vị đo độ thô (độ to hay nhỏ; dầy hay mảnh) của sợi. Đơn vị này thường được ký hiệu là Tt, và 1 Tt = 1 gam (Khi cân khối lượng của 1000 mét sợi.)

1 TEX = 10 Dtex (hay Decitex)

## Cách tính TEX

### Tính đơn giản
Cân khối lượng 1,000m sợi.

*<u>Ví dụ:</u>* Khối lượng của 1,000m cỏ nhân tạo NGF12 là 800gram. ==> Chỉ số sợi của cỏ nhân tạo NGF12 là 800 Tex

### Tính theo công thức

Trong đó:

N: chỉ số sợi

W: khối lượng mẫu sợi cỏ nhân tạo

L: chiều dài mẫu

l: đơn vị của hệ thống chiều dài

Thực hiện tính theo công thức khi chỉ biết độ dài bất kì của sợi.

*<u>Ví dụ:</u> Có 500m sợi cỏ nhân tạo hay sợi vải bất kỳ. Khối Lượng 400gram.*

N= 400 x 1,000 / 500 = 800 TEX. ==> Chỉ số sợi của mẫu sợi đó là: 800Tex

## Tham khảo
Nothotsuga longibracteata

Chi ***Nothotsuga*** là một chi thực vật trong họ Thông (*Pinaceae*), trong nhiều khía cạnh là trung gian giữa hai chi *[[chi Du sam|Keteleeria]]* và *[[chi Thiết sam|Tsuga]]*. Nó được phân biệt với chi *Tsuga* nhờ các nón lớn, mọc thẳng với các lá bắc dài, và (giống như chi *Keteleeria*) các nón đực mọc thành tán. Nó cũng được phân biệt với chi *Keteleeria* nhờ các lá ngắn hơn và các nón nhỏ hơn. Chi *Nothotsuga* cchỉ chứa một loài là *N. longibracteata* (đồng nghĩa: *Tsuga longibracteata*), được biết đến trong tiếng Trung là 长苞铁杉 (trường bao thiết sam- thiết sam lá bắc dài), và được tìm thấy ở khu vực đông nam Trung Quốc, thuộc miền nam Phúc Kiến, miền bắc Quảng Đông, đông bắc Quảng Tây, đông bắc Quý Châu và tây nam Hồ Nam.

Nó là cây thường xanh cao tới 30 m. Các lá phẳng, hình kim, dài 1,2–4&nbsp;cm và rộng 1–2&nbsp;mm, rất giống lá của *Tsuga*. Các nón tương tự như của *Keteleeria* nhưng nhỏ hơn, dài 2,5–5&nbsp;cm, mọc thẳng và chín sau khoảng 6-8 tháng kể từ khi thụ phấn.

Đây là một loài cây hiếm, đang nguy cấp trong tự nhiên do việc chặt phá rừng trong quá khứ, mặc dù hiện nay nó đã được bảo vệ. Nó được phát hiện năm 1932, và ban đầu được coi là *Tsuga longibracteata*, mãi tới năm 1989 mới được xếp lại trong chi của chính nó khi các nghiên cứu mới chỉ ra rằng nó khác biệt với các loài khác trong chi *Tsuga*.
## Tham khảo và liên kết ngoài
* Conifer Specialist Group (1998). Nothotsuga longibracteata. 2006 Sách đỏ IUCN về các loài bị đe dọa. IUCN 2006. Truy cập ngày 11 tháng 5 năm 2006. Được liệt kê là nguy cấp (EN A1c v2.3) *Arboretum de Villardebelle - Ảnh các nón
*CSDL Thực vật hạt trần 
*Thực vật Trung Hoa

## Chú thích

## Tham khảo
*
Hoàng Hạc Lâu (thơ Thôi Hiệu)

**Hoàng Hạc Lâu** là bài thơ nổi tiếng của Thôi Hiệu (崔顥), một nhà thơ thời nhà Đường. Tương truyền rằng, Lý Bạch khi đến Hoàng Hạc Lâu định làm thơ, đã thấy thơ Thôi Hiệu đề trên vách, đọc xong, vứt bút, ngửa mặt than rằng:

## Chữ Hán - Phiên âm - Dịch nghĩa

## Chữ "khứ" (去)

Bấy lâu nay, chữ 去, ta vẫn hay đọc với thanh Trắc (dấu sắc). Có nhiều người đã cho là một bài thơ luật Đường 'phá thể', hoặc 'lạc vận'...Lại có nhiều người cố dịch ra quốc ngữ (abc) bằng cách dùng thinh trắc ở câu Phá (câu thứ nhất).

Chữ 去, thời của Thôi Hiệu, hay vùng miền của ông có khi đọc ra la "Hôi", hoặc "Khu". Trong *Hán Việt Từ điển - Thiều Chửu*, cũng cho biết như thế:
:*Tích nhân dĩ thừa hoàng hạc khu/khâu*
:*Thử địa không dư hoàng hạc lâu.*
## Các bản dịch
### Tiếng Việt
Cho đến nay tại Việt Nam đã có nhiều người dịch *Hoàng Hạc lâu* ra tiếng Việt. Tản Đà là một trong những người dịch đầu tiên và tài năng của ông đã giúp cho bài thơ trở nên quen thuộc với người Việt Nam. Ngoài ra, có thể kể đến những bản dịch của Trần Trọng Kim, Trần Trọng San, Ngô Tất Tố, Vũ Hoàng Chương...

## Chú thích
Trần Tiến (định hướng)

**Trần Tiến** là tên người, có thể có các ý nghĩa sau:

## Nhân vật
* Võ sư Trần Tiến (1911-2011) võ phái Thiếu Lâm Nội gia Quyền
* Diễn viên kịch nói, nghệ sĩ Nhân dân Trần Tiến, tên thật là Trần Văn Tiến (1937-2023), diễn viên kịch nói Việt Nam
*Nhà văn Chu Cẩm Phong, tên thật là Trần Tiến (1941-1971), văn học hiện đại Việt Nam
*Nhạc sĩ Trần Tiến, tên thật là Trần Việt Tiến (sinh năm 1947), một nhạc sĩ Việt Nam.

## Khác
**[[Trần Tiến (album)|Trần Tiến]]*: album nhạc Trần Tiến phát hành năm 2008.
Danh sách nguyên thủ quốc gia và chính phủ đương nhiệm

Đây là **danh sách nguyên thủ quốc gia và người đứng đầu chính phủ đương nhiệm**. Trong một số trường hợp, chủ yếu trong hệ thống tổng thống, chỉ có một nhà lãnh đạo vừa là nguyên thủ quốc gia vừa là người đứng đầu chính phủ. Trong trường hợp khác, chủ yếu trong hệ thống bán tổng thống và nghị viện, nguyên thủ quốc gia và người đứng đầu chính phủ là những người khác nhau. Trong hệ thống bán tổng thống và nghị viện, vai trò người đứng đầu chính phủ (tức nhánh hành pháp) được thực hiện bởi cả người đứng đầu chính phủ và nguyên thủ quốc gia được liệt kê.

Trong hệ thống độc đảng, lãnh đạo của đảng cầm quyền (tức là Tổng Bí thư) là lãnh đạo cao nhất trên *thực tế* của nhà nước, và đôi khi lãnh đạo này cũng giữ chức chủ tịch nước hoặc thủ tướng tại quốc gia đó. Ở một số quốc gia, một chức sắc tôn giáo đóng vai trò là nguyên thủ quốc gia: Giám mục Urgell (đồng thời là Đồng Thân vương) tại Andorra, Lãnh tụ Tối cao tại Iran và Giáo hoàng tại Thành Vatican (Tòa Thánh). 

Danh sách bao gồm tên của nguyên thủ quốc gia và chính phủ được bầu hoặc bổ nhiệm gần đây, những người sẽ nhậm chức vào một ngày được bổ nhiệm, với tư cách là tổng thống đắc cử và thủ tướng chỉ định, và những người lãnh đạo chính phủ lưu vong nếu được quốc tế công nhận.

## Quốc gia thành viên và quan sát viên Liên Hợp Quốc

## Quốc gia khác
Các quốc gia sau đây liên kết tự do với một quốc gia thành viên khác của Liên Hợp Quốc.

Các quốc gia sau đây có kiểm soát lãnh thổ của riêng mình và được ít nhất một thành viên Liên Hợp Quốc công nhận, nhưng không có đủ sự ủng hộ để trở thành một quốc gia.

Các quốc gia sau đây có kiểm soát lãnh thổ của riêng mình nhưng không được bất kỳ quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc nào công nhận.

## Chính quyền khác
Các chính quyền thay thế này kiểm soát một phần lãnh thổ và được ít nhất một quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc công nhận là hợp pháp.

Các chính quyền thay thế này kiểm soát một phần lãnh thổ nhưng không được bất kỳ quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc nào công nhận là hợp pháp.

Các chính quyền thay thế này không kiểm soát lãnh thổ nhưng được ít nhất một quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc công nhận là hợp pháp.

## Tổ chức liên chính phủ

## Ghi chú

## Xem thêm

*Tổng thống của nước Cộng hòa
*Danh sách quốc gia theo hệ thống chính phủ
*Danh sách nhà lãnh đạo hiện tại của nhà nước theo ngày đảm nhận nhiệm vụ
*Danh sách vị quân chủ đương nhiệm trên thế giới
*Danh sách phó tổng thống đương nhiệm và quyền tổng thống được chỉ định
*Danh sách bộ trưởng ngoại giao đương nhiệm
*Danh sách chủ tịch hiện tại của các cơ quan lập pháp
*Danh sách nữ nguyên thủ quốc gia và chính phủ được bầu và bổ nhiệm
*Danh sách nhà lãnh đạo của vùng lãnh thổ phụ thuộc
*Danh sách nhà lãnh đạo nhà nước cao tuổi nhất còn sống
*Danh sách chính phủ quốc gia
*Danh sách nhà lãnh đạo quốc gia
*Danh sách nhà lãnh đạo quốc gia theo thế kỷ
*Danh sách nhà lãnh đạo quốc gia trong thế kỷ 21
*Danh sách nhà lãnh đạo quốc gia

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Rulers.org Danh sách các người trị vì trong lịch sử của toàn thế giới
Nhiệt độ thế vị

Trong khí tượng học, **nhiệt độ thế vị** \theta trong không khí tại áp suất  Plà nhiệt độ mà khối không khí thu được nếu nó nở ra hay bị nén lại một cách đoạn nhiệt từ áp suất và nhiệt độ ban đầu về áp suất P_0 (thường lấy là 1000mb).

Nhiệt độ thế vị được xác định bằng công thức:    \theta=T(\frac{p_0}{p})^{R/c_p} 

Trong đó, Tlà nhiệt độ hiện tại của khối khí (độ Kelvin), R là hằng số khí và c_plà nhiệt dung của khối khí tại áp suất đó. Trong không khí, R/c_p \approx 0,286

Đối với không khí ẩm, khái niệm **nhiệt độ thế vị tương đương** được dùng thay thế. Nó được định nghĩa là nhiệt độ mà không khí sẽ thu được, nếu toàn bộ hơi nước ngưng kết lại và khối không khí sau đó (khô) được đưa đoạn nhiệt về áp suất thường (1000mb).

## Tham khảo

*John M. Wallace, Peter V. Hobbs, Atmospheric Science: An Introductory Survey, 2006
Bài toán đường đi ngắn nhất

Trong lý thuyết đồ thị, **bài toán đường đi ngắn nhất nguồn đơn** là bài toán tìm một đường đi giữa hai đỉnh sao cho tổng các trọng số của các cạnh tạo nên đường đi đó là nhỏ nhất. Định nghĩa một cách hình thức, cho trước một đồ thị có trọng số (nghĩa là một tập đỉnh *V*, một tập cạnh *E*, và một hàm trong số có giá trị thực *f*&nbsp;: *E*&nbsp;→&nbsp;**R**), cho trước một đỉnh *v* thuộc *V*, tìm một đường đi *P* từ *v* tới mỗi đỉnh *v' * thuộc *V* sao cho

:\sum_{p\in P} f(p)

là nhỏ nhất trong tất cả các đường nối từ *v* tới *v' *.
**Bài toán đường đi ngắn nhất giữa mọi cặp đỉnh** là một bài toán tương tự, trong đó ta phải tìm các đường đi ngắn nhất cho mọi cặp đỉnh *v* và *v' *.

Các thuật toán quan trọng nhất giải quyết bài toán này là:
* Thuật toán Dijkstra&nbsp;— giải bài toán nguồn đơn nếu tất cả các trọng số đều không âm. Thuật toán này có thể tính toán tất cả các đường đi ngắn nhất từ một đỉnh xuất phát cho trước *s* tới *mọi đỉnh khác* mà không làm tăng thời gian chạy. 
* Thuật toán Bellman-Ford&nbsp;— giải bài toán nguồn đơn trong trường hợp trọng số có thể có giá trị âm.
* Giải thuật tìm kiếm A* giải bài toán nguồn đơn sử dụng heuristics để tăng tốc độ tìm kiếm
* Thuật toán Floyd-Warshall&nbsp;— giải bài toán đường đi ngắn nhất cho mọi cặp đỉnh.
* Thuật toán Johnson&nbsp;— giải bài toán đường đi ngắn nhất cho mọi cặp đỉnh, có thể nhanh hơn thuật toán Floyd-Warshall trên các đồ thị thưa.
* Lý thuyết nhiễu (*Perturbation theory*); tìm đường đi ngắn nhất địa phương (trong trường hợp xấu nhất)

Một bài toán có liên quan là bài toán người bán hàng - bài toán tìm đường đi ngắn nhất đi qua tất cả các đỉnh, mỗi đỉnh đúng một lần, và trở về đỉnh xuất phát. Đây là bài toán NP-đầy đủ, do đó khó có khả năng tồn tại một cách giải hiệu quả.

Trong tư duy của ngành mạng hay viễn thông, bài toán đường đi ngắn nhất đôi khi được gọi là bài toán đường đi có độ trễ nhỏ nhất (*min-delay path problem*) và thường được gắn với một bài toán đường đi rộng nhất (*widest path problem*). ví dụ đường đi rộng nhất trong các đường đi ngắn nhất (độ trễ nhỏ nhất) hay đường đi ngắn nhất trong các đường đi rộng nhất.

## Tham khảo

### Tư liệu
* Thomas H. Cormen, Charles E. Leiserson, Ronald L. Rivest, and Clifford Stein. *[[Introduction to Algorithms]]*, Second Edition. MIT Press and McGraw-Hill, 2001. ISBN 0-262-03293-7. Chapters 24: Single-Source Shortest Paths, and 25: All-Pairs Shortest Paths, pp.&nbsp;580–642.
Bướm

**Bướm** hay **bươm bướm** là các loài côn trùng thuộc bộ Cánh vẩy (Lepidoptera) gồm:
#Bướm ngày
#Bướm đêm (ngài)
#Ngoài nghĩa đen chỉ loài côn trùng, bướm còn là danh từ theo nghĩa bóng chỉ bộ phận sinh dục phụ nữ.
Sin

**Sin** là một hàm số lượng giác. Giá trị của một cung tròn trên vòng tròn đơn vị bằng độ lớn hình chiếu của đầu mút cung đó lên trục tung.

Sin của một góc được tính quy về sin của cung tròn chắn bởi góc đó.

Trong tam giác vuông, sin của một góc nhọn được tính bằng tỉ số giữa cạnh góc vuông đối diện và cạnh huyền.

## Hàm số
Các đặc trưng của hàm số sin:
* Miền xác định: R (toàn bộ trục số thực)
* Miền giá trị: [-1, 1]
* Tính tuần hoàn: hàm số y = \sin x là hàm tuần hoàn với chu kì 2\pi.

Giới hạn tại lân cận x = 0:
:\lim_{x\to 0} \frac{\sin x}{x} = 1

## Trong công thức Euler
Hàm số sin còn xuất hiện trong công thức Euler:
:e^{ix} = \cos x + i\sin x 

## Ước lượng bằng phương pháp số trị
Hàm số sin có thể ước lượng dưới dạng chuỗi vô hạn từ khai triển Taylor:
:\sin x = x - \frac{x^3}{3!} + \frac{x^5}{5!} +... + (-1)^{n}\frac{x^{2n+1}}{(2n+1)!} +...

## Ứng dụng kĩ thuật
Hàm số sin có nhiều ứng dụng trong kĩ thuật:
* Biểu diễn dao động cơ học: chẳng hạn dao động của lò xo được cho bởi:
:y = A\sin(\omega t + \phi)

* Đặc trưng của dòng điện xoay chiều: cường độ dòng điện xoay chiều trong mạch được cho bởi:
:I = I_0 \sin 2\pi ft

* Biểu diễn sự lan truyền sóng nước: độ cao mặt nước khi có sóng truyền qua có thể được xấp xỉ bởi một hàm số sin (hoặc cosin):
:\eta = H \sin(\omega t - kx)
* Dùng trong thuật toán đồ họa trong các phần mềm game 3D,tìm mối tương quan giữa góc xoay quanh trục tọa độ y tạo bởi vector raycast và vật thể có tọa độ (z;x) nhằm xác định tên vật thể và tinh chỉnh góc tia chiếu chuẩn trực.

## Xem thêm
* Hàm lượng giác

## Tham khảo
Bình Long (định hướng)

**Bình Long** có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau đây:
* Phường Bình Long, tỉnh Đồng Nai.

; Địa danh cũ
* Tỉnh Bình Long thuộc miền Nam Việt Nam
* Thị xã Bình Long, tỉnh Bình Phước
* Huyện Bình Long thuộc tỉnh Sông Bé (sau thuộc tỉnh Bình Phước), thành lập năm 1977, tồn tại đến năm 2009. Tương ứng với thị xã Bình Long và huyện Hớn Quản, tỉnh Bình Phước sau này
* Huyện Bình Long thuộc phủ Tân Bình, lập năm 1841, huyện lỵ là thị trấn Hóc Môn, nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh
* Xã Bình Long, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi; nay là một phần của xã Bình Sơn
* Xã Bình Long, huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên; nay là một phần của xã Dân Tiến
* Xã Bình Long (huyện Châu Phú, tỉnh An Giang); nay là một phần xã Châu Phú, tỉnh An Giang
* Xã Bình Long (huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng); sau tách ra một phần xã Hồng Việt và một phần thị trấn Nước Hai; nay là một phần xã Hòa An.

## Xem thêm
* Long Bình (định hướng)
Sông Bé (định hướng)

**[[Sông Bé]]** là một con sông ở vùng Đông Nam Bộ Việt Nam, chạy qua địa phận các tỉnh Lâm Đồng, Đồng Nai và Thành phố Hồ Chí Minh. Tên con sông này được đặt cho:

* Tỉnh cũ Sông Bé, nay tương ứng với địa bàn một phần Đồng Nai và Thành phố Hồ Chí Minh.
* Quận cũ Sông Bé thuộc tỉnh Biên Hòa, nay là một phần tỉnh Đồng Nai
*Thị xã Sông Bé: tên gọi của thành phố Thủ Dầu Một hiện nay trong một thời gian ngắn sau năm 1975.
Sông Bé (quận)

Quận **Sông Bé** được thành lập theo Nghị định của Toàn quyền Đông Dương ngày 25 tháng 10 năm 1927 trên cơ sở đổi tên quận Phú Riềng (thuộc tỉnh Biên Hòa) và chuyển quận lị về Bu Kroai (nay thuộc phường Phước Bình, tỉnh Đồng Nai).

Ngày 20 tháng 5 năm 1933, cùng với việc chuyển quận lị Sông Bé về núi Bà Rá, quận Sông Bé được đổi tên thành quận Núi Bà Rá.

Quận Núi Bà Rá được nâng cấp thành tỉnh Phước Long theo Sắc lệnh số 143-NV ngày 22 tháng 10 năm 1956 do Tổng thống Việt Nam Cộng hòa ký, chia Nam phần thành 22 tỉnh. Tỉnh lỵ tỉnh Phước Long đặt tại Phước Bình, về mặt hành chính thuộc xã Sơn Giang, quận Phước Bình (nay là khu vực trung tâm thị xã Phước Long). Địa bàn quận Sông Bé nay thuộc tỉnh Bình Phước.

## Tham khảo
Danh sách nữ nguyên thủ quốc gia

Đây là danh sách **những người phụ nữ đã được bầu hoặc bổ nhiệm làm người đứng đầu nhà nước** của các quốc gia của họ kể từ giữa thế kỷ 20. Danh sách này không bao gồm các Nữ hoàng, cũng không bao gồm phụ nữ đứng đầu chính phủ nhưng không đồng thời là người đứng đầu nhà nước, chẳng hạn như Thủ tướng.

Ở phía dưới danh sách là danh sách liệt kê riêng những Toàn quyền nữ của các quốc gia và các đại diện của Hoàng thân Pháp tại Andorra. Là những Toàn quyền được bổ nhiệm làm đại diện cho vua của Vương quốc Khối thịnh vượng chung (hiện nay là Elizabeth II) và các đại diện của Hoàng thân Pháp tại Andorra được bổ nhiệm làm đại diện cho Hoàng thân Pháp của Andorra (hiện nay là François Hollande), họ làm việc như người đứng đầu nhà nước và thực hiện một cách thường xuyên các chức năng và nhiệm vụ gắn liền với vai trò đó trong Khối thịnh vượng chung (không bao gồm Vương quốc Anh, không có Toàn quyền, vì vua của Khối thịnh vượng chung chủ yếu cư trú ở đó) và Andorra cũng giống như vậy.

Cho đến nay, đất nước có nhiều nữ nguyên thủ quốc gia nhất là San Marino (17 người, trong đó có ba người đã phục vụ hai lần).

## Danh sách nữ nguyên thủ quốc gia

**In nghiêng*: Quyền hoặc đứng đầu nhà nước, chính phủ đó *[[de facto]]* (với sự giới hạn là không có sự công nhận quốc tế) hoặc chức vụ đó không còn tồn tại.





## Danh sách đại diện nữ của nguyên thủ quốc gia

**In nghiêng*: Quyền đại diện nữ của nguyên thủ quốc gia




## Xem thêm
* Hội đồng Phụ nữ lãnh đạo thế giới
* Danh sách nguyên thủ quốc gia

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Những nữ nguyên thủ quốc gia
* Những phụ nữ cầm quyền nổi tiếng trong lịch sử thế giới
* Danh sách nữ nguyên thủ quốc gia hiện tại 
* Nữ nguyên thủ quốc gia
* Những nữ Tổng thống  và Những nữ Toàn quyền  (Bộ chính trị Zárate sưu tầm)
* Hội đồng Phụ nữ lãnh đạo thế giới
* Những nữ Tổng thống
PGP (định hướng)

**Pgp** hoặc **PGP** có thể là tên viết tắt của:

* Pretty Good Privacy, một chương trình máy tính dùng để mật mã hóa/giải mã dữ liệu;
* P-glycoprotein, một loại protein
* Party for the Government of the People (*Partido por el Gobierno del Pueblo*)
* Pearl of Great Price
* Mã ICAO cho Perm Airlines
* Dự án Personal Genome của George Church tại Đại học Harvard
* Procter & Gamble Productions
Hồng Lĩnh (định hướng)

**Hồng Lĩnh** có thể là:

* Phường Bắc Hồng Lĩnh, tỉnh Hà Tĩnh
* Phường Nam Hồng Lĩnh, tỉnh Hà Tĩnh
* Dãy núi Hồng Lĩnh: dãy núi ở phía bắc tỉnh Hà Tĩnh, là một trong hai biểu tượng của xứ Nghệ.

; Địa danh cũ
* Thị xã Hồng Lĩnh, tỉnh Hà Tĩnh
* Thị trấn Hồng Lĩnh (huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh), sau tương ứng một phần phường Bắc Hồng (thị xã Hồng Lĩnh); nay là một phần phường Bắc Hồng Lĩnh thuộc tỉnh
* Xã Hồng Lĩnh, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình.
Bù Đốp

**Bù Đốp** là một huyện cũ nằm ở phía bắc tỉnh Bình Phước, Việt Nam.

## Địa lý
Huyện Bù Đốp nằm ở phía bắc tỉnh Bình Phước, có vị trí địa lý:
*Phía đông và phía nam giáp huyện Bù Gia Mập
*Phía tây giáp huyện Lộc Ninh và Campuchia
*Phía bắc giáp Campuchia.

Huyện Bù Đốp có địa hình chuyển tiếp, địa hình tương đối bằng phẳng ít dốc, độ cao dao động từ 90 – 150 m.

## Hành chính
Huyện Bù Đốp có 7 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm thị trấn Thanh Bình (huyện lỵ) và 6 xã Thanh Hoà, Phước Thiện, Tân Thành, Tân Tiến, Hưng Phước, Thiện Hưng.

## Giao thông

## Lịch sử
Ngày 26 tháng 7 năm 1893, Thống đốc Nam Kỳ ký nghị định thành lập huyện Cần Lê gồm 6 tổng phía bắc Thủ Dầu Một, bao gồm Bù Đốp (lúc này có tên là Phước Lễ). Nghị định này vấp phải sự phản đối của Thống sứ và Quốc vương Campuchia thuộc Pháp khi tự ý cắt vùng Lộc Ninh và Phước Lễ khỏi Campuchia khi chưa có sự đồng ý. Vùng đất này sau đó vẫn trong tình trạng tự quản cho đến khi Quốc vương Campuchia ban dụ ngày 12 tháng 3 năm 1914 chính thức trao vùng này cho Nam Kỳ thuộc Pháp.

Ngày 31 tháng 8 năm 1915, Thống đốc Nam Kỳ ban hành Nghị định thành lập quận Bù Đốp thuộc tỉnh Thủ Dầu Một.

Ngày 7 tháng 5 năm 1926, quận Bù Đốp bị sáp nhập vào quận Hớn Quản.

Nhưng ngày 3 tháng 5 năm 1928, lại được lập lại, bao gồm cả quận Tường An bị giải thể.

Năm 1938, quận Bù Đốp có 1 tổng Phước Lễ với 6 làng người dân tộc thiểu số và 1 làng người Kinh.

Từ năm 1956, quận Bù Đốp thuộc tỉnh Phước Long.

Năm 1961, quận Bù Đốp được đổi tên là quận Bố Đức với 5 tổng, 5 xã, 22 ấp. Quận lỵ đặt tại xã Phước Lục, tổng Phước Lễ.

Năm 1976, quận Bố Đức trở lại tên cũ là huyện Bù Đốp, thuộc tỉnh Sông Bé.

Ngày 11 tháng 3 năm 1977, huyện Bù Đốp sáp nhập với hai huyện Phước Bình và Bù Đăng thành huyện Phước Long thuộc tỉnh Sông Bé.

Ngày 9 tháng 2 năm 1978, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 34-CP. Theo đó, chuyển 5 xã: Thiện Hưng, Hưng Phước, Tân Hòa, Tân Tiến và Bù Tam thuộc huyện Phước Long về huyện Lộc Ninh vừa tái lập.

Ngày 6 tháng 11 năm 1996, huyện Lộc Ninh thuộc tỉnh Bình Phước vừa được tái lập.

Ngày 20 tháng 2 năm 2003, Chính phủ ban hành Nghị định số 17/2003/NĐ-CP. Theo đó, tái lập huyện Bù Đốp trên cơ sở tách 5 xã: Hưng Phước, Tân Tiến, Tân Thành, Thanh Hòa và Thiện Hưng.

Sau khi tái lập, huyện Bù Đốp có 37.750,48 ha diện tích tự nhiên và 45.253 người, gồm 5 xã nói trên. Huyện lỵ đặt tại xã Thanh Hòa.

Ngày 16 tháng 5 năm 2005, Chính phủ ban hành Nghị định 60/2005/NĐ-CP. Theo đó:
*Thành lập xã Phước Thiện trên cơ sở 13.581,20 ha diện tích tự nhiên và 3.313 người của xã Hưng Phước 
*Thành lập thị trấn Thanh Bình (thị trấn huyện lỵ huyện Bù Đốp) trên cơ sở 1.608,40 ha diện tích tự nhiên và 7.643 người của xã Thanh Hòa.

Huyện Bù Đốp có 1 thị trấn và 6 xã như hiện nay.

## Chú thích
Cơ sở (Euclid)

**Cơ sở** (tiếng Anh: Elements, tiếng Hy Lạp cổ: Στοιχεῖα) là một tác phẩm chính luận Toán học, gồm có 13 cuốn sách nhỏ được viết bởi nhà toán học người Hy Lạp Euclid ở Alexandria, Vương quốc Ptolemy vào thế kỉ thứ 3 trước Công nguyên. Tác phẩm này ghi chép lại nhiều định nghĩa (gồm phép dựng hình và các định lý) và các chứng minh toán học cho các mệnh đề; đề cập đến các đối tượng trong hình học phẳng và không gian mà sau này được gọi là hình học Euclid, những nền móng cơ bản của lý thuyết số và sự hữu tỉ của một phân thức. Bộ sách này cũng đồng thời là một trong các tác phẩm toán học lớn còn tồn tại đến ngày nay, góp những viên gạch nền móng cho sự phát triển của logic và khoa học hiện đại mà phải tới thế kỉ XIX, người ta mới chỉ ra các sai lầm về mặt tư duy.

Bộ Cơ sở của Euclid được đánh giá là cuốn sách giáo khoa thành công và gây ảnh hưởng nhất từng được tạo ra. Đây cũng là một trong những công trình toán học sớm nhất được in sau khi kĩ thuật in được tìm ra và chỉ đứng sau Kinh Thánh về số lượng ấn bản đã được phát hành kể từ khi được in lần đầu vào năm 1482. Trong hàng thế kỉ, khi mà bộ bốn môn gồm số học, hình học, âm nhạc và thiên văn học chiếm phần lớn chương trình học của các sinh viên tại đại học, một vài phần của bộ Cơ sở này là bắt buộc phải nhớ đối với tất cả các sinh viên theo học. Cho tới trước thế kỉ thứ 20, khi mà nội dung của bộ sách này được dạy một cách đại trà thông qua các bộ sách giáo khoa của từng trường, khi đó người ta không còn coi nội dung của Cơ sở là thứ mà tất cả các học sinh đều đã học nữa. 

## Những nguyên lý đầu tiên
Trong công trình của mình tại *Quyển 1*, Euclid đưa vào 23 định nghĩa như điểm, đường thẳng và mặt phẳng, năm định đề (*postulate*) và năm tiên đề (*common notion*), sau này cả hai loại đều được gọi là tiên đề (*axiom*).

Các định đề trong quyển I:
# Qua hai điểm bất kì, luôn luôn vẽ được một đường thẳng.
# Đường thẳng có thể kéo dài ra vô tận.
# Với tâm bất kì và bán kính bất kì, luôn luôn vẽ được một đường tròn.
# Mọi góc vuông đều bằng nhau.
# Nếu hai đường thẳng tạo với một đường thẳng thứ ba hai góc trong cùng phía có tổng nhỏ hơn 180o thì chúng sẽ cắt nhau về phía đó.

Các tiên đề trong quyển I:
# Hai cái cùng bằng cái thứ ba thì bằng nhau. 
# Thêm những cái bằng nhau vào những cái bằng nhau thì được những cái bằng nhau. 
# Bớt đi những cái bằng nhau từ những cái bằng nhau thì được những cái bằng nhau. 
# Trùng nhau thì bằng nhau. 
# Toàn thể lớn hơn một phần.

## Tham khảo

*

## Liên kết ngoài

* Euclid và Cơ sở của hình học – Ngô Bảo Châu, Richard Fitzpatrick  tại website hocthenao.vn
Bất biến (toán)

Khi làm việc trên một phạm trù, một bài toán cơ bản đặt ra là phân loại các vật trong phạm trù đó. Việc phân loại này dựa trên khái niệm đẳng cấu (isomorphism) giữa hai vật: Hai vật được coi là như nhau nếu tồn tại một đẳng cấu giữa chúng. Vậy cho hai vật bất kì, làm thế nào để biết chúng có đẳng cấu hay không ? Đây là một câu hỏi rất khó. Người ta tìm cách làm mềm chúng dựa trên khái niệm **bất biến**.

## Định nghĩa

Một tính chất P của một vật A trong phạm trù C gọi là **bất biến** nếu như mọi vật đẳng cấu với nó đều có tính chất P.

Như vậy, khi phân loại các vật, nếu vật A có tính chất P còn vật B không có tính chất P ta biết ngay vật B không cùng kiểu với vật A. Việc tìm và nghiên cứu các bất biến trong một phạm trù cụ thể là một việc làm rất cơ bản trong toán học.

## Ví dụ

* Trong phạm trù các tập, tính đếm được là một bất biến.
* Trong phạm trù các không gian vectơ, tính hữu hạn chiều là một bất biến. 
* Trong phạm trù Top, các khái niệm compact, liên thông, Hausdorff, khả ly, nhóm đồng điều... là các bất biến.
* Trong phạm trù các đa tạp khả vi, nhóm đối đồng điều De Rham là một bất biến ngay cả khi ta xem các cấu xạ là các ánh xạ liên tục (dĩ nhiên nó là bất biến khi coi các cấu xạ là các ánh xạ trơn).

## Tham khảo
Kiểu dáng công nghiệp

**Kiểu dáng công nghiệp** là hình dáng bên ngoài của sản phẩm, được thể hiện bằng đường nét, hình khối, màu sắc hoặc sự kết hợp những yếu tố đó, có tính mới đối với thế giới và dùng làm mẫu để chế tạo sản phẩm công nghiệp hoặc thủ công nghiệp.

## Giải thích
*Hình dáng bên ngoài của sản phẩm là phần sản phẩm có thể nhận biết được bằng các giác quan (chủ yếu là mắt) trước khi kiểm nghiệm sản phẩm.
*Tính mới của kiểu dáng được xác định đối với cơ quan nhận đăng ký sở hữu công nghiệp:
**Khác biệt cơ bản với các kiểu dáng công nghiệp đã được mô tả trong các đơn nộp cho cơ quan sở hữu công nghiệp
**Khác biệt cơ bản với các kiểu dáng công nghiệp tương tự đã được công bố trong các nguồn thông tin như nguồn thông tin liên quan đến bảo hộ kiểu dáng công nghiệp ở nước ngoài, các nguồn thông tin khác
**Chưa được bộc lộ công khai ở trong và ngoài nước tới mức căn cứ vào đó, chuyên gia có trình độ trung bình trong lĩnh vực tương ứng có thể thực hiện được kiểu dáng công nghiệp đó.
*Kiểu dáng công nghiệp phải có tính khả thi trong việc làm mẫu để chế tạo hàng loạt bằng công nghiệp hoặc thủ công nghiệp.
*Không được công nhận là kiểu dáng công nghiệp khi:
**Hình dáng bên ngoài của sản phẩm được tạo ra một cách dễ dàng đối với chuyên gia có trình độ trung bình thuộc lĩnh vực tương ứng
**Hình dáng bên ngoài do đặc tính kỹ thuật bắt buộc phải có
**Hình dáng bên ngoài của các công trình xây dựng
**Hình dáng các sản phẩm chỉ có giá trị thẩm mỹ

## Đơn đăng ký kiểu dáng công nghiệp
Đơn đăng ký kiểu dáng công nghiệp tại Việt Nam phải bao gồm tối thiểu các tài liệu sau đây:
Đơn yêu cầu cấp Văn bằng bảo hộ (Theo mẫu)
Tài liệu, mẫu vật, thông tin thể hiện đối tượng sở hữu công nghiệp đăng ký bảo hộ (Bản mô tả kiểu dáng công nghiệp, bộ ảnh chụp và/hoặc bản vẽ kiểu dáng)
Giấy uỷ quyền, nếu đơn nộp thông qua đại diện;
Tài liệu chứng minh quyền đăng ký, nếu người nộp đơn thụ hưởng quyền đó của người khác;
Tài liệu chứng minh quyền ưu tiên, nếu có yêu cầu hưởng quyền ưu tiên;
Chứng từ nộp phí, lệ phí.

2. Thời hạn bảo hộ.
Bằng độc quyền kiểu dáng công nghiệp có hiệu lực từ ngày cấp và kéo dài đến hết năm năm kể từ ngày nộp đơn, có thể gia hạn hai lần liên tiếp, mỗi lần năm năm.

## Xem thêm
*Luật sở hữu trí tuệ Việt Nam
*Thương hiệu
*Mỹ thuật công nghiệp

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Kiểu dáng công nghiệp trên trang Cục Sở hữu Trí tuệ Việt nam 
* U.S. Occupational Outlook Handbook: Commercial and Industrial Designers
Xúc xắc

**Xúc xắc** hay còn gọi là **xí ngầu** là một khối nhỏ, có dạng một khối đa diện lồi, thường được làm bằng nhựa hoặc gỗ (đôi khi là kim loại hoặc vật liệu khác) được đánh dấu chấm tròn hoặc ghi số với số lượng nhất định cho các mặt. Xúc xắc dùng như một hình thức tạo số ngẫu nhiên trong một số trò chơi.

Loại xúc xắc phổ biến nhất là xúc xắc 6 mặt hình lập phương, với mỗi mặt có ghi số hoặc đánh dấu chấm tròn từ 1 đến 6. Trên xúc xắc này, hai mặt đối diện nhau luôn có tổng (giá trị) bằng 7.

## Nguồn gốc tên gọi
Tên gọi **xúc xắc** dùng ở miền Bắc Việt Nam. Từ "xúc xắc" được cho là bắt nguồn từ từ "lúc lắc" mô phỏng hành động và âm thanh gieo xúc xắc khi chơi trò chơi này.

Ở miền Nam Việt Nam, tên gọi **xí ngầu** được dùng phổ biến hơn trong ngôn ngữ hàng ngày. Từ "xí ngầu" được bắt nguồn từ thành ngữ tiếng Triều Châu "xập xí xập ngầu" có nghĩa là "thập tứ thập ngũ" (mười bốn mười lăm) có nghĩa là không rõ ràng, không chắc chắn. Điều này mô phỏng tính ngẫu nhiên của trò chơi. Một số nguồn nhầm lẫn đây là cách phát âm Quảng Đông nhưng điều này không chính xác. 

## Tính chất

Số mặt của xúc xắc phụ thuộc vào số cạnh của một mặt xúc xắc: Nếu xúc xắc được tạo bởi các mặt là các đa giác có n cạnh thì số mặt của xúc xắc là
:F = n + (n - 2)(\frac{n}{2} - 1)
Từ tính chất của xúc xắc dễ dàng nhận thấy xúc xắc chỉ được tạo bởi các mặt là các đa giác có số chẵn cạnh, do F và n là các số tự nhiên nên (n - 2)(\frac{n}{2} - 1) là số tự nhiên mà n - 2 là số tự nhiên nên \frac{n}{2} - 1 là số tự nhiên tức là n chẵn.

Số cạnh của một mặt xúc xắc nhỏ luôn nhỏ hơn 7 (Chứng minh: Nếu n > 7, theo tính chất 2 có n ≥ 8. Xét đa giác bằng 8 có mỗi góc của đa giác đều bằng 135°. Mở xúc xắc ra, luôn luôn có nhiều hơn 1 điểm thuộc một đỉnh của một đa giác là điểm chung của 3 đa giác (3 mặt). Tổng các góc của 3 mặt ở điểm chung là 135 × 3 > 360 độ nên số cạnh của một mặt xúc xắc n  tức là n = 4 hoặc n = 6).

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*
Xương đòn

**Xương đòn** là một xương dài, tạo đên phần trụ của đai vai. Xương năm ngang phía trước và trên của ngực. Thân xương dẹp, dáng cong chữ S (khi nhìn từ trên xuống). Đầu xương phía ngoài khớp với mỏm cùng vai của xương vai, còn đầu xương phía trong khớp với xương ức. Khi lộ ra trên cơ thể người mảnh khảnh, xương này có thể được gọi là **xương quai xanh**. Xương đòn ở người châu Á thường mảnh hơn người thuộc các chủng tộc khác. Mỗi người có hai xương đòn ở hai bên. 

## Chi tiết
Xương đòn có thể được chia thành thân xương và hai đầu xương. Điểm dễ gãy của xương đòn là chỗ nối giữa 1/3 ngoài và 2/3 trong. 

### Thân xương
Thân xương có hai mặt, hai bờ: 

* Mặt trên: phía ngoài gồ ghề, phía trong trơn nhẵn, sờ rất rõ ngay dưới da. 
* Mặt dưới: rất gồ ghề, phía trong có ấn dây chằng sườn đòn để dây chằng sườn đòn bám vào và ở phía ngoài có củ nón và đường thang để dây chằng nó và dây chằng thang bám. Ở phía giữa của mặt dưới có một rãnh nằm dọc theo xương để cơ dưới đòn bám. 
* Bờ trước: phía ngoài lõm, mỏng và gồ ghề, phía trong lồi và dày
* Bờ sau: phía ngoài lồi, gồ ghề, phía trong lõm

### Đầu ức
Đầu ức là đầu bên trong. Nó dày và to, có diện khớp ức để khớp nối với xương ức

### Đầu cùng vai
Đầu cùng vai là đầu ở ngoài. Nó dẹt và rộng, có diện khớp mỏm cùng vai để khớp nối với mỏm cùng vai của xương vai. 

## Tham khảo
Hoàng Hạc lâu (định hướng)

**Hoàng Hạc lâu** (Lầu Hạc Vàng) có thể chỉ:
*Công trình kiến trúc nổi tiếng **[[Hoàng Hạc lâu]]** tại Vũ Hán, Trung Quốc.
*Tên của một số bài thơ, nhạc lấy cảm hứng từ công trình này:
**Bài thơ **[[Hoàng Hạc Lâu (thơ Thôi Hiệu)|Hoàng Hạc lâu]]** của Thôi Hiệu, một thi nhân đời Đường.
***Các bản dịch sang tiếng Việt của bài thơ này của một số tác giả Việt Nam.
***Ca khúc **[[Hoàng Hạc lâu (ca khúc)|Hoàng Hạc lâu]]** của Cung Tiến (dựa trên bản dịch của Vũ Hoàng Chương).
**Bài thơ **[[Hoàng Hạc lâu (thơ Mao Trạch Đông)|Hoàng Hạc lâu]]** của Mao Trạch Đông.
**Bài thơ Hoàng Hạc lâu của Nguyễn Du
Số nguyên tố Ramanujan

**Số nguyên tố Ramanujan** là tên gọi các số nguyên tố thỏa mãn một kết quả do nhà toán học Ấn Độ Srinivasa Ramanujan tìm ra.

## Nguồn gốc và định nghĩa

Năm 1919, Ramanujan công bố một cách chứng minh định đề Bertrand. Về khúc cuối bài nghiên cứu này (chỉ hai trang), Ramanujan rút ra thêm một kết luận nữa, là:

: \pi(x) - \pi\left( \frac x 2 \right) \ge 1,2,3,4,5,\ldots lần lượt tương ứng với   x \ge 2, 11, 17, 29, 41, \ldots

trong đó hàm \pi*(x)* là số các số nguyên tố ≤ *x*.

Kết quả này, khi đọc ngược lại, trở thành định nghĩa của số nguyên tố Ramanujan, và các số 2, 11, 17, 29, 41 là những con số đầu trong các số nguyên tố Ramanujan. Nói cách khác:

:Số nguyên tố Ramanujan là các số *R<sub>n</sub>* sao cho *R<sub>n</sub>* là số ***nhỏ nhất*** thỏa mãn điều kiện
: \pi(x) - \pi(x/2)  ≥ *n*, cho mọi *x* ≥ *R<sub>n</sub>*

Hay nói cách khác nữa:

:Số nguyên tố Ramanujan là các số nguyên *R<sub>n</sub>* sao cho *R<sub>n</sub>* là số ***nhỏ nhất*** có thể bảo đảm có *n* số nguyên tố giữa *x* và *x/2* cho mọi *x* ≥ *R<sub>n</sub>*

Vì *R<sub>n</sub>* là số nguyên nhỏ nhất thỏa mãn điều kiện trên, nên *R<sub>n</sub>* phải là số nguyên tố: Mỗi khi hàm  \pi(x) - \pi(x/2)  tăng lên 1, đó là do có thêm một số nguyên tố nữa.

## Tham khảo
Thủy tĩnh học

**Thủy tĩnh học** là một ngành học của thủy lực chuyên nghiên cứu về chất lỏng trong trạng thái tĩnh (mọi điểm trong chất lỏng đều đứng yên). 
Một số trường hợp ngoại lệ có xét đến chất lỏng tĩnh đặt trên một hệ quy chiếu chuyển động thẳng có gia tốc hay chuyển động tròn đều.

Lực tác dụng cơ bản lên khối chất lỏng trong trường hợp này là trọng lực. Các thuộc tính khác như sức căng mặt ngoài, tính nhớt của chất lỏng thường ít được xét đến hơn.

Các bài toán trong thủy tĩnh học bao gồm:
* áp suất trong lòng chất lỏng
* áp lực lên một bề mặt đặt trong chất lỏng
* lực Ác-si-mét
* phương trình mặt thoáng và mặt đẳng áp
* sự nổi ổn định của vật trong chất lỏng

## Xem thêm
* cơ học chất lỏng
* động lực học chất lỏng
* thủy lực học
* áp suất chất lỏng
* Định luật Pascal

## Tham khảo
Mô-đun lưu lượng

Trong thủy văn học, **mô-đun lưu lượng** dòng chảy của một lưu vực là đại lượng đặc trưng cho tiềm năng dòng chảy của lưu vực, và được xác định bằng tỉ số giữa lưu lượng dòng chảy của lưu vực và diện tích lưu vực đó.

::M = k \times \frac{Q}{F}

trong đó: 
* M là mô-đun lưu lượng
* k là hệ số đổi đơn vị, không thứ nguyên
* Q là lưu lượng
* F là diện tích lưu vực

Nếu 
* M có đơn vị là l.s−1km−2
* Q có đơn vị là m³/s
* F có đơn vị là km²
thì k = 1000.

Lưu vực có mô-đun lưu lượng dòng chảy lớn hơn thì có nguồn nước dồi dào hơn và ngược lại.

Hai lưu vực có lưu lượng dòng chảy tương đương nhau; lưu vực nào có diện tích lớn hơn thì có mô-đun lưu lượng nhỏ hơn, chứng tỏ rằng tiềm năng nước của lưu vực đó nhỏ hơn.

## Xem thêm
* Lưu lượng

## Tham khảo
Thôi Hiệu

**Thôi Hiệu** (chữ Hán phồn thể 崔顥; giản thể 崔颢, pinyin *Cuī Hào* khoảng 704–754) là thi nhân thời nhà Đường, người Biện Châu 汴州 (nay là Khai Phong, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc), đỗ tiến sĩ năm Khai Nguyên thứ 11 (723), làm quan đến chức Tư Huân viên ngoại lang.

Ngữ văn 10 tập I, cho biết: *Đương thời, Thôi Hiệu rất nổi tiếng, nay thơ của ông chỉ còn lại hơn 40 bài, trong đó, [[Hoàng Hạc Lâu (thơ Thôi Hiệu)|Hoàng Hạc Lâu]] được coi là một trong những bài thơ hay nhất thời Đường* (Nhà xuất bản Giáo dục, 2008, tr. 158).

Tương truyền rằng, Lý Bạch khi đến Hoàng Hạc lâu đã thấy thơ Thôi Hiệu đề trên vách, đọc xong, vứt bút không làm thơ nữa! Cùng với Vương Duy, ông được coi là một trong những người tinh thông cận thể thi.

Một số bài thơ của ông được tập hợp trong tuyển tập thơ "Đường thi tam bách thủ", được xuất bản vào khoảng năm 1763 bởi Tôn Chu.

## Thi phẩm
*Hành kinh Hoa Âm 行經華陰 (Đi qua Hoa Âm)
*Hoàng Hạc lâu 黃鶴樓 (Lầu Hoàng Hạc)
*Trường Can hành kỳ 1 長干行其1
*Trường Can hành kỳ 2 長干行其 2
*Trường Can hành kỳ 3 長干行其 3
*Trường Can hành kỳ 4 長干行其 4
*Vị Thành thiếu niên hành 渭城少年行 (bài Hành tuổi trẻ thành Vị)
*Nhập Nhược Da khê 入若耶溪 (Vào suối Nhược Da)
*Cổ ý 古意 (Ý xưa)
*Mạnh Môn hành 孟門行 (Bài hành qua Mạnh Môn)
*Nhạn Môn Hồ nhân ca 雁門胡人歌 (Bài ca của người Hồ ở Nhạn Môn)

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Wan, Jingjun () 1982. *The Annotated Poems of Cui Hao* (). Shanghai Ancient Books Press (). 54 trang.
*
Tam khôi

**Tam khôi** () là ba danh hiệu cao nhất của học vị Tiến sĩ (còn gọi là **tiến sĩ đệ nhất giáp** hay **tiến sĩ cập đệ**) được xác định tại kỳ thi đình, bao gồm trạng nguyên, bảng nhãn và thám hoa. Tam khôi được đặt ra lần đầu tiên ở Việt Nam (Đại Việt) vào triều nhà Trần năm 1247. Tam khôi đầu tiên của Việt Nam là:
*Nguyễn Hiền đỗ trạng nguyên
*Lê Văn Hưu đỗ bảng nhãn
*Đặng Ma La đỗ thám hoa

## Xem thêm
*Khoa bảng Việt Nam
*Hoàng giáp
*Tam nguyên

## Chú thích
Tam thiên tự

**Tam thiên tự** (三千字, "ba ngàn chữ"), hay **Tự học toản yếu** (字學纂要) là một cuốn sách cổ, do Ngô Thì Nhậm soạn, dạy chữ nho cho người Việt. Ban đầu, sách có tên là "Tự học toản yếu" sau người ta quen gọi là "Tam thiên tự". Tên sách nghĩa đen là "ba ngàn chữ", xếp 3.000 chữ nho và nghĩa tiếng Việt gần đúng của chúng, như một bài vè cực dài mỗi câu hai âm, khi đọc lên thì có vần dễ nhớ. Sách còn có những tên gọi khác do người đời sau khi hiệu đính, chỉnh sửa đã đặt, đó là: "Tam thiên tự giải âm" và "Tam thiên tự giải dịch quốc ngữ.

Khoảng những năm 50 - 60, nhà in Trí Đức Tòng Thơ của Đoàn Trung Còn xuất bản cuốn sách "Tam thiên tự", nội dung cũng là 3000 chữ Hán theo cuốn "Tam thiên tự" cổ nhưng dịch nghĩa và phiên âm bằng chữ quốc ngữ; tuy nhiên đây không phải bản quốc ngữ đầu tiên, bản quốc ngữ đầu tiên là cuốn "Tam thiên tự giải dịch quốc ngữ" in bằng ván gỗ khắc từ đầu thế kỉ XX. Trước có bản "Tam thiên tự giải âm" xưa hơn nhưng bản có từ trước khi chữ quốc ngữ phổ biến nên không có phiên âm từng chữ, chỉ một số chữ khó là có chú âm, còn lại đều chỉ dùng một chữ Nôm để giải nghĩa nôm na.

Sách bắt đầu với:

天 *Thiên* - trời 
地 *Địa* - đất 
舉 *Cử* - cất 
存 *Tồn* - còn 
子 *Tử* - con 
孫 *Tôn* - cháu 
六 *Lục* - sáu 
三 *Tam* - ba 
家 *Gia* - nhà 
國 *Quốc* - nước 
前 Tiền - trước 
後 Hậu - sau. v.v.

Sách kết thúc với:

*字 Tự* - chữ 
詞 *Từ* - tờ

Sách có điểm yếu là các chữ sắp xếp không theo thứ tự gì, và ngay những chữ đầu tiên đã là những chữ nho khó đọc. Tuy nhiên, điểm yếu này không hề gì nếu học theo chữ quốc ngữ. Vì vậy, *Tam thiên tự* vẫn thông dụng và tới nay cũng còn nhiều người sử dụng.

## Xem thêm
*Thiên tự văn
*Tam tự kinh
*Bách gia tính

## Tham khảo
*

## Chú thích
Trung bình điều hòa

**Trung bình điều hòa** (trong toán học) hay **Số bình quân điều hòa** (trong thống kê), là một trong ba trung bình Pythagoras, hai trung bình kia là trung bình nhân và trung bình cộng.

## Định nghĩa

Trung bình điều hòa của *n* số thực khác không *x*1, *x*2,..., *x**n* là:

:H = \frac {n} {\frac{1}{x_1} + \frac{1}{x_2} +... + \frac{1}{x_n}}

Trung bình điều hòa chính là một dạng trung bình cộng có hệ số, trong đó các hệ số là \alpha_1 = 1/x_1, \alpha_2 = 1/x_2,... và do đó trung bình cộng có hệ số này là:

: \frac {\frac{1}{x_1} x_1 + \frac{1}{x_2} x_2 +... + \frac{1}{x_n} x_n} {\frac{1}{x_1} + \frac{1}{x_2} +... + \frac{1}{x_n}} = \frac {1+1+...+1} {\frac{1}{x_1} + \frac{1}{x_2} +... + \frac{1}{x_n}} = H

## Tham khảo
Mamma

**Mamma** (tiếng Việt: *mẹ*) là tên một bài hát nổi tiếng của Ý, do Cesare Andrea Bixio sáng tác nhạc và Bruno Cherubini viết lời, năm 1941, với tên nguyên thủy là "**Mamma son tanto felice**" (*Mẹ ơi, con rất vui*).

Bài hát đã được nhiều nghệ sĩ lớn trình diễn như Beniamino Gigli, Connie francis, Luciano Pavarotti, Luciano Tajoli... Trong đó, một giọng ca được nhiều thế hệ người Việt Nam yêu thích qua sóng của Đài tiếng nói Việt Nam với bài hát này là cậu bé người Ý Robertino. Bài hát được nhiều người ưa thích và được dịch sang các thứ tiếng như tiếng Đức, tiếng Nga, tiếng Việt.

Lời bài hát tiếng Anh do Harold Barlow và Phil Brito dịch.
## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Lời bài hát tiếng Ý
Hiệp hội bóng đá Yemen

**Hiệp hội bóng đá Yemen** (YFA) () là tổ chức quản lý, điều hành các hoạt động bóng đá ở Yemen. YFA quản lý đội tuyển bóng đá quốc gia Yemen, tổ chức các giải bóng đá như giải vô địch bóng đá Yemen, cúp bóng đá Yemen,.... YFA là thành viên của cả Liên đoàn bóng đá thế giới (FIFA), Liên đoàn bóng đá châu Á (AFC) và Liên đoàn bóng đá Tây Á (WAFF).

Chủ tịch của Hiệp hội bóng đá Yemen hiện nay là Ahmed Saleh Al-Eissi.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Trang chủ của Hiệp hội bóng đá Yemen 
* Hiệp hội bóng đá Yemen  trên trang chủ của Liên đoàn bóng đá thế giới (FIFA)
* Hiệp hội bóng đá Yemen trên trang chủ của AFC
Lớp

**Lớp** có thể là:
*Lớp (lập trình) trong lập trình hướng đối tượng
*Lớp (sinh học) trong phân loại sinh học
*Lớp (đồ họa) trong đồ họa máy tính
*Lớp học trong nhà trường
Lớp dòng chảy

Trong thủy văn học, **lớp dòng chảy** của một lưu vực trong một thời đoạn (giai đoạn) là lớp nước giả định thu được nếu ta lấy toàn bộ tổng lượng dòng chảy của lưu vực trong thời đoạn đó rải đều trên bề mặt lưu vực.

Lớp dòng chảy được tính bằng tỉ số giữa tổng lượng dòng chảy chia cho diện tích lưu vực.

::y = k \times {W \over F}

Trong đó:
* y là lớp dòng chảy
* W là tổng lượng dòng chảy
* F là diện tích lưu vực
* k là hệ số chuyển đơn vị, không thứ nguyên.
Nếu *y* tính bằng mm, *W* tính theo m³, *F* tính theo km² thì *k* = 0.001

## Xem thêm
* Lưu lượng
* Mô-đun dòng chảy

## Tham khảo
Phùng Tuấn Vũ

**Phùng Tuấn Vũ** (1958), là một nhạc sĩ ghi-ta xuất sắc của Việt Nam. Ông nổi danh trong thập niên 1980 nhờ tài độc tấu ghi-ta thùng cho các loại nhạc cổ điển, dân ca và hiện đại. Ông đã góp phần đào tạo cả một thế hệ nhiều nhạc sĩ ghi-ta cổ điển nổi danh sau này. Ông định cư tại Hoa Kỳ từ tháng 11 năm 2003.

## Tiểu sử

Phùng Tuấn Vũ, sinh năm 1958 tại Sài Gòn.

Năm 7 tuổi ông bắt đầu học ghi-ta. Tới năm 10 tuổi, ông theo học nhạc sư danh tiếng Hoàng Bửu. Năm 13 tuổi, ông theo thầy lên trình tấu guitar cổ điển tại Đài Truyền hình Sàigòn, được báo chí và nhân dân mến tặng danh hiệu "THẦN ĐỒNG GUITAR VIỆT NAM".

Từ năm 1969-1976 ông học tại Trường Trung học Võ Trường Toản (Sài Gòn).

Năm 1973, ông được biểu diễn cùng với nữ danh cầm người Mỹ, Alice Artzt, nhân dịp bà đến biểu diễn tại Hội Việt Mỹ Sài Gòn.

Năm 1974, Phùng Tuấn Vũ ra mắt công chúng lần đầu tiên tại Viện Văn Hoá Đức Sài Gòn. Trong buổi biểu diễn này, ông là người Việt Nam đầu tiên đàn toàn bộ một suite của Bach và một quintet cho guitar và đàn dây của Giuliani.

Năm 1976, thi đậu vào khoa Hóa trường Đại học Bách khoa, nhưng với lòng đam mê âm nhạc, ông quyết định chọn học khoa sáng tác, Nhạc Viện Sài Gòn.

Năm 1979, Phùng Tuấn Vũ chính thức mở lớp dạy guitar cổ điển, góp phần đào tạo hàng loạt tên tuổi mới của guitar Việt Nam sau này. Một số đã thành danh như nhạc sĩ Dương Kim Dũng, nay là trưởng khoa guitar Nhạc Viện Sài Gòn, nhạc sĩ Hoàng Trọng Thụy, Nguyễn Trí Đoàn, Trần Hoài Phương, Nguyễn Thanh Huy...

Ngoài trình tấu, ông còn sáng tác và chuyển soạn ca khúc cho đàn guitar. Hai tác phẩm Fantasy "Se Chỉ Luồn Kim" và Biến Tấu dựa trên dân ca Tây Nguyên "Em ơi biết chăng" đã được nhà xuất bản Mel Bay (Mỹ) phát hành trong tuyển tập Exotic Guitar, do danh cầm người Nam Tư Uros Dojcinovic biên tập. Hai bài nhạc nêu trên cũng đã đoạt giải bài Việt Nam hay nhất trong những kỳ thi guitar được tổ chức trong nước.

Năm 1999, ông cho ra đời album Như cánh vạc bay, là CD độc tấu guitar cổ điển đầu tiên tại Việt Nam.

Tháng 11 năm 2003, ông sang định cư ở Hoa Kỳ.

Sau khi định cư ở Mỹ, ông đã trình diễn tại Orange County, California và Houston, Texas. Đây là lần đầu tiên nhạc sĩ Phùng Tuấn Vũ ra mắt khán giả tại bắc California. Đặc biệt đêm GUITAR RECITAL PHUNG TUAN VU tổ chức tại Hý Viện San Jose 25/9/2004 đã để lại nhiều ấn tương.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Những giai điệu Viễn Đông cho đàn Guitar - Phùng Tuấn Vũ - RFA
Huỳnh Hữu Ủy

**Huỳnh Hữu Ủy** (sinh 1946) là một nhà nghiên cứu và phê bình về mỹ thuật.

Ông sinh tại Huế và là hội viên Hội Nghiên cứu Đông Dương (tên tiếng Pháp: *Société des études indochinoises*). Bài viết đầu tay của ông là "Đường bay của nghệ thuật" đăng trên tạp chí *Văn* (Sài Gòn) năm 1964 gây được nhiều chú ý và từ đó ông bắt đầu viết nhiều về mỹ thuật.

Trong công trình văn hóa *Địa chí văn hóa thành phố Hồ Chí Minh* do giáo sư Trần Văn Giàu chủ biên, ông viết hai chương về nghệ thuật tạo hình: "Một mảng tranh dân gian ở thành phố" và "Mỹ thuật Sài Gòn từ đầu thế kỷ đến năm 1975".

Trước 1975, ông viết trên các tạp chí chuyên đề văn hóa nghệ thuật: *Văn*, *Tân Văn*, *Bách Khoa*, *Khởi Hành*, *Văn Học*, v.v.

Sau 1975, ông viết trên một số báo, tạp chí trong cũng như ngoài nước: *Sông Hương*, *Tuổi Trẻ Chủ Nhật*, *Mỹ thuật*, *Văn Nghệ*, *[[Kiến thức ngày nay]]* ở trong nước, và *Đất Mới* (Canada), *Văn Lang*, *[[Thế Kỷ 21]]*, *Hợp Lưu*, *Văn Học* ở hải ngoại.

Ông định cư tại Hoa Kỳ.

## Sách đã xuất bản
**Nghệ thuật Tạo Hình Dân Gian Việt Nam* (1993), Hồng Lĩnh.
**Nghệ thuật Tạo Hình Việt Nam* (1995), Thanh Văn.
**Mấy Nẻo Đường Của Nghệ thuật Và Chữ Nghĩa* (1999), Văn Nghệ.

## Tham khảo
Mandala

**Mandala** có thể chỉ:
* Khái niệm Mạn đà la về vũ trụ của đạo Hindu và đạo Phật;
* Hệ thống quyền lực Mandala thường thấy ở Đông Nam Á cổ xưa.
Những cuộc phiêu lưu của Huckleberry Finn

***Những cuộc phiêu lưu của Huckleberry Finn*** (tiếng Anh: *Adventures of Huckleberry Finn*) là tiểu thuyết được xuất bản năm 1884 của nhà văn Mỹ Mark Twain. Nó được viết trong ngôi thứ nhất, là một trong những tiểu thuyết Mỹ đầu tiên dùng phương ngữ để viết. *Những cuộc phiêu lưu của Huckleberry Finn* thường được đánh giá là một trong những tác phẩm vĩ đại nhất trong nền văn học Hoa Kỳ.

*Huckleberry Finn* được xem là cuốn tiếp theo của quyển *[[Những cuộc phiêu lưu của Tom Sawyer]]*, xuất bản năm 1876. Nhân vật kể chuyện, Huckleberry Finn, là bạn của Tom Sawyer. Câu chuyện kể về những cuộc phiêu lưu của Huckleberry Finn trên dòng sông Mississippi với người bạn là Jim, một nô lệ đang chạy thoát. Quyển sách miêu tả những cảnh vật trên dòng sông và châm biếm những quan điểm ở miền Nam Hoa Kỳ thời tiền chiến, đặc biệt là quan điểm kỳ thị chủng tộc. Hình ảnh Huck và Jim trên chiếc bè chạy theo dòng sông, đi đến tự do, là một trong những hình ảnh bất hủ nhất trong văn học Hoa Kỳ.

## Nhận xét
Được thịnh hành đối với độc giả thiếu nhi ngay từ những ngày đầu, *Huckleberry Finn* đã được nhiều nhà phê bình văn học đánh giá là đỉnh cao của văn học. Nhà văn đoạt giải Nobel Văn học Ernest Hemingway đã nói về *Huckleberry Finn* như sau:
:*"All modern American literature comes from one book by Mark Twain called *Huckleberry Finn*... American writing comes from that. There was nothing before. There has been nothing as good since."*
:"Toàn bộ nền văn học Hoa Kỳ hiện đại bắt nguồn từ một quyển sách của Mark Twain tên là *Huckleberry Finn*... Đây chính là khởi nguồn của lối hành văn kiểu Mỹ. Không gì có thể sánh bằng nó được."

## Tranh cãi
Ngay từ khi được xuất bản, *Huckleberry Finn* đã gây nhiều tranh cãi. Thư viện tại Concord, Massachussetts đã cấm lưu hành quyển này sau khi nó được xuất bản vì "đề tài lòe loẹt". Tuy nhiên, tờ báo San Francisco Chronicle đã biện hộ quyển này. Tuy đề tài của cuốn này rõ ràng chống chủ nghĩa phân biệt chủng tộc, nó dùng một số từ ngữ của thời đó mà thời nay bị xem là miệt thị (chữ "nigger" được dùng 215 lần). Vì thế, một số cá nhân và tổ chức không quen thuộc với nội dung tác phẩm cho rằng nó phân biệt chủng tộc và vận động cấm lưu hành quyển này tại thư viện cũng như tại nhà trường.

Hội Thư viện Hoa Kỳ xếp quyển này thứ 5 trong danh sách các quyển sách bị vận động cấm đoán nhiều nhất trong thập niên 1990.

## Thông tin thêm
Vợ của Mark Twain đã sửa chữa các bản nháp của chồng và quyển Những cuộc phiêu lưu của Huckleberry Finn đến tay người đọc dưới dạng đã bị làm sai lạc.

## Chú thích
Thấu kính Fresnel

**Thấu kính Fresnel** là một loại thấu kính có bề mặt ghép lại từ các phần của mặt cầu, làm giảm độ dày của thấu kính và do đó giảm trọng lượng, và độ tiêu hao ánh sáng do sự hấp thụ của thủy tinh làm kính. Thấu kính này do Augustin-Jean Fresnel chế tạo, với ứng dụng ban đầu dành cho hải đăng.

## Tham khảo