open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Internet Society

**Internet Society** hay **ISOC** là một tổ chức quốc tế hoạt động phi lợi nhuận, phi chính phủ và bao gồm các thành viên có trình độ chuyên ngành. Tổ chức này chú trọng đến: tiêu chuẩn, giáo dục và các vấn đề về chính sách. Với trên 145 tổ chức thành viên và 65.000 thành viên cá nhân, ISOC bao gồm những con người cụ thể trong cộng đồng Internet. Mọi chi tiết có thể tìm thấy tại website của ISOC.

Internet Society nằm ở gần thủ đô Washington, DC, Hoa Kỳ và Geneva, Thụy Sĩ. Số hội viên của nó bao gồm hơn 145 tổ chức thành viên và hơn 65.000 cá nhân. Thành viên còn có thể tự lập một chi nhánh của tổ chức tùy theo vị trí hoặc sở thích. Hiện nay tổ chức có tới 90 chi nhánh trên toàn thế giới.

## Nhiệm vụ và mục đích hoạt động
Bảo đảm, cổ vũ cho sự phát triển, mở rộng và sử dụng Internet được thuận lợi nhất cho mọi người trên toàn thế giới.
## Các hoạt động
Vào cuối những năm 1990, ISOC đã thành lập Giải thưởng Dịch vụ Jonathan B. Postel. Giải thưởng này được trao hàng năm để vinh danh người có những đóng góp nổi bật trong việc phục vụ cộng đồng dữ liệu truyền thông.
## Xem thêm
*Lịch sử Internet
## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* 
* 
* ISOC Việt Nam
* ''IETF and the Internet Society'' - Về Internet Engineering Task Force và ISOC, bài của Vint Cerf 18/7/1995
* L’Association Internationale de Lutte Contre la Cybercriminalité bản lưu
* Public Interest Registry
VIQR

**VIQR** (viết tắt của tiếng Anh **Vietnamese Quoted-Readable**) là một quy ước để viết chữ tiếng Việt dùng bảng mã ASCII 7 bit. Vì tính tiện lợi của nó, quy ước này được sử dụng phổ biến trên Internet, nhất là khi bảng mã Unicode chưa được áp dụng rộng rãi. Hiện nay quy ước VIQR vẫn còn được một số người hay nhóm thư sử dụng.

## Quy tắc

VIQR sử dụng quy tắc sau 

VIQR dùng `DD` hoặc `Dd` cho chữ *Đ hoa*, và `dd` cho chữ *đ* thường.

Để gõ dấu câu (dấu chấm `.` , dấu hỏi `?` , dấu nháy đơn `'` , dấu gạch chéo `/` , dấu mở ngoặc `(` hoặc dấu ngã `~` ngay sau một số chữ tiếng Việt, cần phải gõ dấu gạch ngược trước `\` để máy tính không nhầm thành dấu phụ tiếng Việt. Ví dụ:

: 
: 

## Lịch sử
Quy ước VIQR đã được dùng tại miền Nam trước 1975 trong việc lưu giữ các tài liệu của quân đội. Năm 1992, quy ước này được Nhóm Viet-Std (Vietnamese-Standard Working Group - Nhóm Nghiên cứu Tiêu chuẩn Tiếng Việt) thuộc TriChlor group tại California chuẩn hóa.

Lối viết này hiện nay cũng được dùng thường xuyên trên mạng, khi *chat*, vì tiện lợi, không cần dùng phần mềm nào cả và có thể dùng mọi lúc mọi nơi.

## Xem thêm
*Tiếng Việt và máy tính
Một số kiểu gõ tiếng Việt khác
*Telex
*VNI
*VISCII
*VPSKeys

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*The VIQR Convention
*RFC 1456&nbsp;– Conventions for Encoding the Vietnamese Language (VISCII và VIQR)
Sacramento, California

**Sacramento** là thủ phủ của tiểu bang California và quận lỵ của Quận Sacramento. Sacramento được John Sutter (con) thành lập vào tháng 12 năm 1848 từ vùng đất mang tên Sutter's Fort do cha ông, đại uý John Sutter (cha) gây dựng vào năm 1839.

Trong cơn sốt tìm vàng ở California, thành phố Sacramento trở thành địa điểm phân phối chính, là trung tâm thương nghiệp, nông nghiệp và là điểm cuối cùng của các tuyến xe lửa, các tuyến xe ngựa (tiếng Anh: *stage-coach*), đường thủy (tiếng Anh: *riverboat*), điện báo, bưu chính tốc hành chuyển bằng ngựa (tiếng Anh: *pony express*) và đường xe lửa xuyên lục địa đầu tiên (tiếng Anh: *transcontinental railroad*).

## Địa lý
Diện tích của Sacramento là . 98,61% diện tích thành phố là đất, 1,39% diện tích là nước.

### Khí hậu

## Nhân khẩu

## Ghi chú


## Tham khảo

## Liên kết ngoài
San Diego

**San Diego** là một thành phố duyên hải miền nam tiểu bang California, góc tây nam Hoa Kỳ lục địa, phía bắc biên giới México. Thành phố này là quận lỵ của Quận San Diego và là trung tâm kinh tế vùng đô thị San Diego—Carlsbad—San Marcos. Tính đến năm 2010 Thành phố San Diego có 1,301,617 người. San Diego là thành phố lớn thứ nhì trong tiểu bang California (sau thành phố Los Angeles), và lớn thứ tám tại Hoa Kỳ.

## Lịch sử
San Diego được thành lập vào năm 1602 trong thuộc địa Tân Tây Ban Nha đặt tên theo Thánh Điđacô ("San Diego" trong tiếng Tây Ban Nha). Trước khi người châu Âu đến lập nghiệp thì người thổ dân Kumeyaay và tổ tiên của họ đã cư ngụ trong vùng cách đây hơn 10,000 năm. Năm 1822, San Diego trở thành một phần của nước México mới giành độc lập. Sau Chiến tranh Mỹ-Mexico, thành phố đã được sáp nhập vào Hoa Kỳ.

Dùng đường bộ, San Diego cách Los Angeles 2½ giờ xe chạy về phía nam và nửa giờ xe về phía bắc từ Tijuana, Mexico.

## Khí hậu

**San Diego** là một **thành phố** nằm ngay bên bờ Thái Bình Dương, sát biên giới Mexico, **San Diego** có **khí hậu** ấm áp quanh năm và được gọi là **thành phố** tốt nhất nước Mỹ.


## Chú thích

## Liên kết ngoài

*City of San Diego Official Website
*City of San Diego Redevelopment Agency Website
*Centre City Development Corporation Website 
*Southeastern Economic Development Corporation Website
*SANDAG, San Diego's Regional Planning Agency
*Demographic Fact Sheet  from Census Bureau
*History of San Diego  from San Diego Historical Society 
*San Diego Unified School District 
*San Diego Public Library
*San Diego Convention and Visitors Bureau
*
A

**A, a** (*/a/* trong tiếng Việt, */êi/* trong tiếng Anh) là chữ cái đầu tiên trong bảng chữ cái Latinh và chữ cái tiếng Việt.
* Trong bảng mã ASCII dùng ở máy tính, chữ A hoa có giá trị 65 và chữ a thường có giá trị 97.
*Trong hệ đo lường quốc tế:
** A là ký hiệu cho ampe, atmosphere(đơn vị đo áp suất)
** a được dùng cho tiền tố atô – hay 10^{-18}.
**a là đơn vị đo diện tích, 1a=100m^2.
* Trong âm nhạc, A đồng nghĩa với nốt La.
* Trong y tế, A là tên của một trong 4 nhóm máu chính.
* Trong hóa sinh học, A là biểu tượng cho alanin và adenosin.
* Trong thiên văn học, A là tên của loại sao thứ nhất. Tập tin:Times New Roman.png
* A cũng là tên của một loại vitamin là vitamin A.
* Trong toán học, A là biểu diễn của 10 trong các hệ đếm cơ số lớn hơn 10. Xem thêm hệ thập lục phân.
* Trong tin học: 
**`<a&gt;` là một phần tử HTML để biểu diễn thẻ "neo" (*anchor*).
** A đôi khi đại diện cho tập hợp các ký tự thuộc bảng chữ cái Latinh trong chuỗi.
** A:\ là địa chỉ quy ước của đường dẫn tới đĩa mềm đầu tiên trong các hệ điều hành dựa trên DOS.
* Trong điện tử học:
** A là kích thước tiêu chuẩn của pin.
** A chỉ tới anôt, cực dương trong các ống chân không.
* Trong tiếng Việt, a có thể là một câu cảm đầu câu. Ví dụ: *A, bài hát này hay quá!*
* Mọi người hay có những câu nói bắt đầu bằng chữ A (ví dụ: Alo, Ai, Ao,...)
* Trong tiêu chuẩn quốc tế về kích thước giấy, A là một tập hợp các loại giấy có tỷ lệ chiều dài/chiều cao là khoảng 70% (tính theo giấy đặt dọc). Ví dụ: giấy A4 có kích thước 210 x 297&nbsp;mm, giấy A3 có kích thước 297 x 420&nbsp;mm, A0 có kích thước 840 x 1188&nbsp;mm v.v
* Trong hệ thống chứng chỉ ngoại ngữ, tin học, lý luận chính trị của Việt Nam, thì chứng chỉ A là mức thấp nhất, dành cho những người qua được kỳ thi ở mức cơ bản.
* Trong các loại bài tú lơ khơ, A được sử dụng cho quân Át (hay còn gọi là quân xì), tùy theo cách tính điểm trong từng loại bài có thể có giá trị 1 hay 13 điểm.
* Theo mã số xe quốc tế, A được dùng cho Áo (*Austria*).
* A được gọi là *Alfa* hay *Alpha* trong bảng chữ cái âm học NATO.
* Trong bảng chữ cái Hy Lạp, A tương đương với Α và a tương đương với α.
* Trong bảng chữ cái Cyrill, A và a giống như trong bảng chữ cái Latinh.

## Cách phát âm một vài ngôn ngữ
*Trong Latinh, A được đọc là *ây*.
*Tiếng Trung là 啊, đọc là *a*.
*Tiếng Nhật là あ「ア」, đọc là *a*.
*Tiếng Hàn là 아, đọc là *a*.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* History of the Alphabet 
*
B

**B, b** (gọi là *bê* hoặc *bờ*) là chữ thứ hai trong phần nhiều chữ cái dựa trên Latinh và là chữ thứ tư trong bảng chữ cái tiếng Việt.

## Sử dụng trong hệ thống chữ viết
*Bảng chữ cái Etruscan không sử dụng chữ B bởi vì ngôn ngữ đó không có âm bật kêu. Tuy thế người Etruscan vẫn hiểu chữ bêta của tiếng Hy Lạp.
*Chữ B có trong tiếng Latinh có thể vì ảnh hưởng của tiếng Hy Lạp.
*Tiếng Xê-mit có chữ *bêt*, cũng phát âm là /b/, với nghĩa đầu tiên là "nhà."
*Trong bảng chữ cái Hy Lạp, B tương đương với Β và b tương đương với β.
*Trong bảng chữ cái Cyrill, B tương đương với Б và b tương đương với б.
*Trong Latinh, B được đọc là "bi".
*Trong tiếng Việt, B được đọc là "bê" hoặc "bờ".

## Sử dụng khác
*Trong bảng mã ASCII dùng ở máy tính, chữ B hoa có giá trị 66 và chữ b thường có giá trị 98.
*Trong âm nhạc B đồng nghĩa với nốt Si. Tuy nhiên trong một số quốc gia nốt Si được viết là H
*B là một trong 4 nhóm máu chính.
*B cũng là tên của nhiều loại vitamin: B1, B2, B6, B12.
*Trong hệ đo lường quốc tế, B là ký hiệu cho bel.
*Trong hoá học, B là ký hiệu cho nguyên tố bo (Boron Z = 5).
*Trong thiên văn học, B là tên của loại sao thứ hai.
*Trong vật lý, b là ký hiệu cho hạt quark dưới (*bottom*).
*Trong mô hình màu RGB, B đại diện cho màu xanh lam (*blue*).
*Trong tin học:
**b là viết tắt của bit, và B là viết tắt của byte.
**B là tên của hai ngôn ngữ lập trình, xem: ngôn ngữ lập trình B và ngôn ngữ kỹ thuật B (*specification language*).
**`&lt;b&gt;` là một thẻ HTML để làm cho ký tự biểu hiện dưới dạng đậm (*bold*).
*Trong toán học:
**B thông thường được sử dụng như là biểu diễn cho giá trị số 11 trong các hệ đếm cơ số lớn hơn 11. Xem thêm hệ thập lục phân.
**B có thể dùng để biểu diễn hình cầu.
**B có thể là hằng số Brun, xấp xỉ bằng 1,902160583104.
*Trong hệ thống chứng chỉ ngoại ngữ, tin học, lý luận chính trị của Việt Nam, thì chứng chỉ B là mức thứ hai sau chứng chỉ A, dành cho những người qua được kỳ thi ở trên mức cơ bản.
*Trong tiêu chuẩn quốc tế về kích thước giấy, B là một tập hợp các loại giấy có tỷ lệ chiều dài/chiều cao là ma, 1000 x 1414&nbsp;mm v.v
*Trong môn cờ vua, B là ký hiệu để ghi quân Tượng (*Bishop*).
*Theo mã số xe quốc tế, B được dùng cho Bỉ (*Belgique*).
*B được gọi là *Bravo* trong bảng chữ cái âm học NATO.

## Tham khảo
C

**C, c** (gọi là *xê* hoặc *cờ*) là chữ thứ ba trong phần nhiều chữ cái dựa trên Latinh và là chữ thứ năm trong chữ cái tiếng Việt.

Trong tiếng Etruscan, vì những phụ âm bật không được phát âm rõ, cho nên những người nói tiếng đó phải dùng chữ gama (Γ) của tiếng Hy Lạp để viết âm /k/. Lúc ban đầu, người La Mã dùng C cho hai âm /k/ và /g/, sau họ cho thêm đường ngang để trở thành G. C có thể, nhưng không chắc, chỉ dùng cho âm /g/ trong thời gian trước đó, trong khi K được dùng cho âm /k/.

** Trong bảng chữ cái Hy Lạp, C tương đương với Γ và c tương đương với γ. Trong bảng chữ cái Cyrill, C và c giống như trong bảng chữ cái Latinh, nhưng phát âm như S.
** Trong bảng mã ASCII dùng cho máy tính, chữ C hoa có giá trị 67 và chữ c thường có giá trị 99.
** Trong Hoá Học C là ký hiệu cho nguyên tố Cacbon (Carbon Z = 6).
** Trong âm nhạc, C đồng nghĩa với nốt Đô.
## Tham khảo
E

**E, e** (phát âm là /e/ trong tiếng Việt; /i:/ trong tiếng Anh) là chữ thứ năm trong phần nhiều chữ cái dựa trên Latinh và là chữ thứ tám trong Bảng chữ cái tiếng Việt, nó đến từ chữ epsilon của tiếng Hy Lạp. Chữ *hê* của tiếng Xê-mit có lẽ có nghĩa đầu tiên là "người cầu nguyện". Trong tiếng Xê-mit, chữ này đọc như /h/ (nhưng đọc là /e/ trong những từ có gốc từ tiếng khác); trong tiếng Hy Lạp, *hê* trở thành epsilon, đọc như /e/. Người Etruscan và người La Mã dùng lối phát âm này.

* Trong bảng mã ASCII dùng ở máy tính, chữ E hoa có giá trị 69 và chữ e thường có giá trị 101.
* Trong âm nhạc, E đồng nghĩa với nốt Mi.
* E cũng là tên của một loại vitamin.
* Trong hệ đo lường quốc tế, E được dùng cho tiền tố êxa – hay 1018.
* Trong toán học:
** Số e là hằng số Euler, một số siêu việt (vào khoảng 2,71828182846). Nó được sử dụng như là cơ số trong các phép tính logarit tự nhiên.
** E trong cách ghi khoa học của một số biểu thị a10b. Ví dụ 7E8 = 7x108 = 700.000.000
** Trong các hệ đếm cơ số từ 15 trở lên, E được sử dụng như ký hiệu của số 14. Xem thêm hệ thập lục phân.
* Trong Hoá Học:
** e là ký hiệu của hạt electron.
* Trong vật lý học:
** E là ký hiệu cho năng lượng như trong *E=mc<sup>2</sup>*.
** E cũng có thể là ký hiệu cho điện trường.
** e^- là ký hiệu cho electron.
* Trong thống kê và xác suất, E là giá trị biểu kiến mong đợi.
* € là ký hiệu của đồng Euro, đơn vị tiền tệ của Liên Minh Âu Châu.
* Theo mã số xe quốc tế, E được dùng cho Tây Ban Nha (*España*).
* E được gọi là *Echo* trong bảng chữ cái âm học NATO.
* Trong bảng chữ cái Hy Lạp, E tương đương với Ε và e tương đương với ε.
* Trong bảng chữ cái Cyrill, E có 2 tương đương: E và Э cho chữ hoa, e và э cho chữ thường.

## Tham khảo
F

:Về album nhạc, xem {Pha thăng F♯}; A♯ ∞
**F, f** (gọi là *ép* hoặc *ép-phờ*) là chữ thứ sáu trong phần nhiều chữ cái dựa trên Latinh nhưng không được sử dụng trong tiếng Việt vì Quốc Ngữ dùng chữ ghép "*ph"*, tuy nhiên có một số người Việt vẫn sử dụng chữ *"f"* để viết âm "phờ" trong tiếng Việt, ví dụ như chính chủ tịch Hồ Chí Minh khi viết di chúc đã viết chữ *"f"* thay vì viết *"ph"* (ông đã viết các từ *"Đỗ Fủ"* thay *"[[Đỗ Phủ]]"*, *"fòng khi"* thay *"phòng khi", "fục vụ" thay "phục vụ"*)*.*

Người Etruscan là người phát minh ra chữ ghép này; chữ F một mình đọc như /w/ trong tiếng Etruscan cũng như tiếng Hy Lạp. Gốc của F là chữ *wâw* của tiếng Xê-mit, cũng đọc như /w/ và có lẽ có nghĩa đầu tiên là "cái móc, cái gậy".

* Trong bảng mã ASCII dùng ở máy tính, chữ F hoa có giá trị 70 và chữ f thường có giá trị 102.
* Trong âm nhạc, chữ F in hoa đồng nghĩa với nốt Fa.
* Chữ "f" viết thường trong âm nhạc hiện đạc là ký hiệu diễn tấu tốc độ riêng biệt của bản nhạc. Nghiên cứu đến hiện nay phân ra 3 dạng tốc độ la f;ff;fff.
* Trong hệ đo lường quốc tế:
** "F"là ký hiệu của farad.
** "f"được dùng cho tiền tố femtô – hay 10−15.
* Trong hoá học, F là ký hiệu cho nguyên tố fluor (Fluorine Z = 9).
* Trong hóa sinh học, F là ký hiệu cho phenylalanin.
* Trong vật lý học:
** F là hằng số Faraday.
** °F là ký hiệu cho nhiệt độ Fahrenheit.
** đôi khi f được sử dụng như tham số của tần số.
** Trong quang học, F thường được sử dụng như ký hiệu cho tiêu điểm của thấu kính còn f được sử dụng như tiêu cự của thấu kính đó.
** Trong nhiếp ảnh, f là tiêu cự và F là số F.
* Trong tin học, ngôn ngữ lập trình F là một bộ phận của Fortran 95, có mục đích sử dụng trong giáo dục và khoa học.
* Trong toán học:
** F được sử dụng trong các hệ đếm cơ số từ 16 trở lên để biểu diễn giá trị số 15. Xem thêm hệ thập lục phân.
** Chữ f nhỏ với móc (Unicode U+0192, ƒ), hay chữ f thường viết nghiêng, là ký hiệu toán học của hàm số.
** Trong các mệnh đề lôgic F là ký hiệu của **sai** (**false**).
* Trong tài chính-kinh tế: Chữ f nhỏ với móc (Unicode U+0192, ƒ) hay chữ f thường viết nghiêng, là ký hiệu tiền tệ của đồng fluorrin Hà Lan (hiện nay không sử dụng).
* Trong in ấn, f. là viết tắt của *folio* (trang trong sách), mặc dù thông thường người ta dùng ff. nhiều hơn. 
* Theo mã số xe quốc tế, F được dùng cho Pháp (*France*).
* F được gọi là *Foxtrot* trong bảng chữ cái âm học NATO.
* Trong bảng chữ cái Hy Lạp, F tương đương với Φ và f tương đương với φ.
* Trong bảng chữ cái Cyrill, F tương đương với Ф và f tương đương với ф.
* Trên các mạng xã hội và tương tự, F dùng để bày tỏ lòng kính trọng, tiếc thương. “Press F to pay respect”



__NOTOC__

## Tham khảo
G

**G, g** (thường được đọc là *gờ* hoặc *giê*) là chữ cái đứng ở vị trí thứ bảy trong phần chữ cái dựa trên tiếng Latinh và là chữ thứ cái đứng ở vị trí thứ 10 trong bảng chữ cái tiếng Việt.

Theo chuyện, người ta đồn rằng người phát minh chữ **G, g** này là một nhân vật lịch sử nổi tiếng tên là Spurius Carvilius Ruga. Chữ **G** đã chiếm được vị trí của chữ Z lúc đó và đã trở thành chữ cho âm /g/. Cũng giống như trường hợp của /k/, âm /g/ trở thành cả âm vòm lẫn âm vòm mềm, nên chữ G có nhiều cách phát âm khác nhau trong những tiếng thuộc nhóm ngôn ngữ Rôman.

*Trong bảng mã ASCII dùng ở máy tính, chữ **G** hoa có giá trị 71 và chữ **g** thường có giá trị 103.
*Trong âm nhạc, **G** đồng nghĩa với nốt Sol.
*Trong hệ đo lường quốc tế:
****G** ký hiệu cho gauss.
****G** cũng được dùng cho tiền tố giga – hay 109.
**Còn **g** là ký hiệu của gam.
*Trong tin học,  **G** được dùng cho tiền tố giga và có giá trị là 230.
*Trong vật lý học:
****G** là hằng số Newton (hằng số hấp dẫn).
****g** là đơn vị gia tốc gây ra bởi lực hấp dẫn của Trái Đất.
*Trong sinh học:
****G** là ký hiệu viết tắt của glycine (một loại amino acid) hoặc của guanosine (một loại nucleoside), guanine (một loại nucleobase), tham gia trong thành phần nucleotide cấu tạo nên axit nuclêic).
**Điểm G
**G protein là một loại protein tham gia vào cơ chế truyền tín hiệu tế bào.
*Trong mô hình màu RGB, **G** là đại diện cho màu xanh lá cây (*green*).
*Trong công nghệ điện, **G** thông thường là tên của tham số độ dẫn điện.
*Trong kinh tế học, **G** thông thường được dùng để chỉ các chi phí của nhà nước.
*Theo mã số xe quốc tế, **G** được dùng cho Gabon.
***G** được gọi là *Golf* trong bảng chữ cái ngữ âm NATO.
*Chữ **G** là một phát minh vĩ đại của người La Mã nên nó không có tương đương trong bảng chữ cái Hy Lạp, nhưng âm /g/ được diễn tả bởi ký tự Γ (chữ hoa) hay γ (chữ thường).
*Trong bảng chữ cái Cyrill, **G** tương đương với Г và **g** tương đương với г.

## Tham khảo
H

**H, h** (gọi là *hắt* hoặc *hát* hoặc *hờ*) là chữ thứ tám trong phần nhiều chữ cái dựa trên Latinh và là chữ thứ 11 trong chữ cái tiếng Việt.

*Trong tin học:
**Trong Unicode ký tự H có mã U+0048 và ký tự h là U+0068.
**Trong bảng mã ASCII, mã của H là 72 và h là 104 (thập phân); hay tương ứng trong số nhị phân là 01001000 và 01101000.
**Trong bảng mã EBCDIC, mã cho H là 200 và cho h là 136.
**Mã trong HTML và XML cho H là "& #72;" và cho h là "& #104;".
*Trong hệ đo lường quốc tế:
**H là ký hiệu của henry (đơn vị độ tự cảm điện).
**h là ký hiệu của giờ.
**Trong âm nhạc, một số quốc gia quy định H là nốt Si. Tuy nhiên đa số vẫn dùng B
**h cũng được dùng cho tiền tố héctô – hay 100.
*Trong vật lý học:
**h là hằng số Planck.
**h là hằng số Dirac.
**Trong nhiệt động lực học, h là enthalpy của một vật/hệ thống.
*Trong hóa học, H là ký hiệu cho nguyên tố hiđrô (Hydrogen Z = 1).
*Trong hóa sinh học, H là ký hiệu của histidin.
*Trong toán học, \mathbb{H} đại diện cho quatenion (dựa vào tên của William Rowan Hamilton).
*Chữ h bắt đầu của nhiều từ trong tiếng Pháp thường không được phát âm (*h muet*).
*Bom H là một loại vũ khí hạt nhân.
*Theo mã số xe quốc tế, H được dùng cho Hungary.
*H được gọi là *Hotel* trong bảng chữ cái ngữ âm NATO.
*Trong bảng chữ cái Hy Lạp, đã có một thời H tương đương với Η và h tương đương với η.

## Tham khảo
I

**I, i** là chữ cái thứ chín trong phần nhiều bảng chữ cái dựa trên Latinh và là chữ thứ 12 trong chữ cái tiếng Việt, đến từ chữ iôta của tiếng Hy Lạp và được dùng cho âm /i/. Tiếng Latinh và tiếng Hy Lạp cận đại đã đặt thêm âm /j/ cho chữ này. Trong tiếng Xê-mit, /j/ là lối phát âm của chữ *jôd* (có lẽ có nghĩa đầu tiên là một "cánh tay với bàn tay"); trong khi âm /i/ chỉ có trong những câu từ ngôn ngữ khác. Trong tiếng Anh, chữ i đọc là *ai* còn chữ e lại đọc giống chữ i trong tiếng Việt*.*

*Trong tin học:
**Trong Unicode mã của I là U+0049 và của i là U+0069.
**Trong ASCII mã của I là 73 và của i là 105 (thập phân); hay tương ứng với nhị phân là 01001001 và 01101001.
**Trong EBCDIC mã của I là 201 và của i là 137.
**Trong HTML và XML mã của I là "& #73;" và i là "& #105;".
**Thẻ `&lt;i&gt;` là một thẻ HTML để thể hiện (các) ký tự nghiêng (*italic*).
**Ký tự i cũng hay được sử dụng làm tham biến đếm của vòng lặp *For...* trong các ngôn ngữ lập trình.
*Trong toán học:
***i* là đơn vị số ảo với i^2=-1.
**I biểu thị khoảng cách đơn vị, một tập hợp kín chứa mọi số thực trong đoạn [0, 1].
**I biểu thị ma trận đồng nhất thức.
**Trong các số La Mã, I có giá trị bằng 1.
**I là tập hợp các số vô tỉ.
*Trong vật lý và công nghệ điện, I thông thường là tham biến của cường độ dòng điện. Đơn vị ảo được biểu diễn bằng *[[j]]*.
*Trong hóa học, I là ký hiệu của nguyên tố iod (Iodine Z = 53).
*Trong hóa sinh học, I là ký hiệu của isoleucin.
**Trong công nghệ cấu trúc, I được sử dụng cho mômen quán tính.
*Trong kinh tế học, I được dùng để biểu thị cho đầu tư.
*Theo mã số xe quốc tế, I được dùng cho Ý (*Italia*).
*I được gọi là *[[Ấn Độ|India]]* trong bảng chữ cái âm học NATO.
*Trong bảng chữ cái Hy Lạp, I tương đương với Ι và i tương đương với ι.
*Trong bảng chữ cái Cyrill, I tương đương với И và i tương đương với и.
*Trong bảng chữ cái Thổ Nhĩ Kỳ, chữ I có chấm ở trên và chữ I không có chấm coi như hai chữ riêng, và hai chữ đó có thể là chữ hoa (I, İ) hoặc chữ thường (ı, i).

## Tham khảo
J

**J, j** (đọc là *"giây"* - /dʒeɪ/ theo tiếng Anh hoặc *"gi" -* /ʒi/ theo tiếng Pháp, âm đọc nặng hơn so với /zi/ - *"di"*) là chữ thứ 10 trong phần lớn các bảng chữ cái dựa trên chữ Latinh. Tuy nhiên, do ảnh hưởng từ bảng chữ cái của tiếng Ý khi J không được dùng nên nó cũng không được sử dụng trong chữ Quốc Ngữ của tiếng Việt mà thay vào đó là sử dụng cặp chữ "*gi"* cho âm /j/. Ví dụ như *[[Jarai (định hướng)|Jarai]]* thành "Gia Rai", *Jeh-Tariang* thành "Giẻ Triêng".

Đầu tiên J chỉ là chữ hoa cho chữ I nên nhiều người ở những nước nói tiếng Đức vẫn viết tên Isabel như Jsabel hay Ines như Jnes, trong khi ở Ý người ta vẫn có thể gặp chữ J được sử dụng như chữ I hoa trong cách viết cổ, còn cách viết hiện đại thì GI thay J.

Nhà nhân văn học Pierre de la Ramée (mất năm 1572) là người đầu tiên phân biệt chữ I với chữ J. Đầu tiên, hai cái chữ I và J đều phát âm như /i/, /i:/ và /j/ nhưng các ngôn ngữ trong nhóm ngôn ngữ Rôman phát triển thêm các âm mới (từ /j/ và /g/ cũ) cho I và J; do đó chữ J trong tiếng Anh (đến từ tiếng Pháp) có âm khác hẳn với chữ I.

Trong những ngôn ngữ thuộc nhóm ngôn ngữ German ngoài tiếng Anh, chữ J phát âm như /j/. Trong tiếng Thổ Nhĩ Kỳ, tiếng Azeri và tiếng Tatar, chữ J lúc nào cũng phát âm như /ʒ/.

Trong tiếng Nhật, ざじずぜぞ là các chữ trong cùng một hàng được viết theo romaji là za-ji-zu-ze-zo. じ được dịch sang "ji" (dùng chữ J) thay vì "zi" (dùng chữ Z) thể hiện rằng chữ này nên đọc nặng âm "dờ" hơn so với các chữ khác.

* Trong bảng mã ASCII dùng ở máy tính, chữ J hoa có giá trị 74 và chữ j thường có giá trị 106.
* Trong hệ đo lường quốc tế, J là ký hiệu cho joule.
* Theo mã số xe quốc tế, J được dùng cho Nhật Bản (*Japan*).
* Trong Hoá Học J là một trong hai chữ cái không có trong bảng tuần hoàn các nguyên tố hoá học.
* J được gọi là *Juliet* trong bảng chữ cái âm học NATO.
* Trong bài tây J là Bồi (bài Tây)

## Tham khảo
K

**K, k** (gọi là *ca*) là chữ thứ 11 trong phần nhiều chữ cái dựa trên Latinh và là chữ thứ 13 trong chữ cái tiếng Việt, có gốc từ chữ *[[kappa]]* thuộc tiếng Hy Lạp, phát triển từ chữ *Kap* của tiếng Semit và có nghĩa là "bàn tay mở". Âm /k/ của tiếng Xê-mit được giữ trong nhiều thứ tiếng cổ điển và cận đại, tuy nhiên tiếng Latinh đã thay thế chữ K bằng chữ C. Do đó những ngôn ngữ thuộc nhóm ngôn ngữ Rôman chỉ có chữ K trong những từ thuộc ngôn ngữ khác.

Trong tiếng Việt, chữ K thể hiện âm /k/ (tức âm "cờ") thường chỉ đứng trước các chữ nguyên âm E, Ê, I và Y. Còn đứng trước A, Ă, Â, O, Ô, Ơ, U, Ư là chữ C. Tuy nhiên có nhiều trường hợp chữ K thay chữ C trong tiếng Việt, như *[[Bắc Kạn (tỉnh)|Bắc Kạn]]*, *[[Kon Tum (tỉnh)|Kon Tum]]*, *[[Đa Kao]]*, *[[Hồng Kông]]*, *[[Đường kách mệnh]]*.

Chữ K trong các chuyên ngành khác:

* Trong bảng mã ASCII dùng ở máy tính, chữ K hoa có giá trị 75 và chữ k thường có giá trị 107.
* K là tên của một loại vitamin.
* Trong hệ đo lường quốc tế:
** K là ký hiệu của nhiệt độ kelvin.
** k được dùng cho tiền tố kilô – hay 1000.
* Trong tin học, K được dùng cho tiền tố *kilô* và có giá trị là 210.
* Trong hoá học, K là ký hiệu cho nguyên tố kali (Potassium).
* Trong vật lý học, k là hằng số Boltzmann.
* Trong hóa sinh học, K là biểu tượng cho lysine.
* Trong y khoa, K là ký hiệu của ung thư.
* Trong mô hình màu CMYK, K đại diện cho màu đen.
* Trong môn cờ vua, K là ký hiệu để ghi quân Vua (*King*).
* Trong bảng chữ cái âm học quốc tế, [k] là ký hiệu cho âm bật vòm mềm không kêu.
* Theo mã số xe quốc tế, K được dùng cho Campuchia (*Kampuchea*).
* K được gọi là *Kilo* trong bảng chữ cái âm học NATO.
* Trong bảng chữ cái Hy Lạp, K tương đương với Κ và k tương đương với κ.
* Trong bảng chữ cái Cyrill, K tương đương với К và k tương đương với к.
* Trong bài tây K là cây Vua (King)

## Tham khảo
L

**L, l** là chữ thứ 12 trong phần nhiều chữ cái dựa trên Latinh và là chữ thứ 14 trong chữ cái tiếng Việt, nó bắt đầu từ chữ *lamed* của tiếng Xê-mit, dùng cho âm /l/. Chữ *lamda* của tiếng Hy Lạp và những chữ tương ứng trong bảng chữ cái Etruscan cũng có âm /l/.

* Trong bảng mã ASCII dùng ở máy tính, chữ L hoa có giá trị 76 và chữ l thường có giá trị 108.
* Trong hệ đo lường quốc tế, cả L lẫn l là ký hiệu của lít.
* Trong hóa sinh học, L là biểu tượng cho leucine.
* Trong biểu diễn số dưới dạng số La mã, L có giá trị là 50.
* Trong ngôn ngữ học, *L.* là lối viết tắt cho tiếng Latinh.
* Theo mã số xe quốc tế, L được dùng cho Lục Xâm Bảo (*Luxembourg*).
* L được gọi là *Lima* trong bảng chữ cái âm học NATO.
* Trong bảng chữ cái Hy Lạp, L tương đương với Λ và l tương đương với λ.
* Trong hệ chữ số La Mã, L có giá trị bằng 50
* Trong bảng chữ cái Cyrill, L tương đương với Л và l tương đương với л.
* Kích cỡ quần áo Large có nghĩa là rộng viết tắt là L

## Lịch sử
Chữ cái L có nguồn gốc từ chữ cái Semitic "lamedh", biểu trưng cho một cây gậy gò vọt. Người Hy Lạp sau đó đã tiếp thu chữ cái này và gọi nó là "lambda" (Λ, λ). Người La Mã đã sử dụng hình dạng của chữ cái Etruscan, và từ đó chữ L đã được truyền vào bảng chữ cái Latinh.

Trong tiếng Việt, chữ L được phát âm là "l-ơ" và được sử dụng rộng rãi trong từ vựng tiếng Việt. Nó là một phụ âm rõ ràng được phát âm bằng cách đặt đầu lưỡi tiếp xúc với ngạc trên của miệng.

## Tham khảo
M

**M**, **m** (gọi là *e-mờ* hoặc *em-mờ* hoặc *mờ nếu đọc* theo bảng chữ cái tiếng việt)

Chữ *M* là âm mũi dùng hai môi nhập lại và có nguồn gốc từ chữ *mu* của tiếng Hy Lạp. Chữ *mem* của tiếng Xê-mít cũng có thể là nguồn gốc của M.

* Trong bảng mã ASCII dùng ở máy tính, chữ M hoa có giá trị 77 và chữ m thường có giá trị 109.
* Trong hệ đo lường quốc tế:
** M được dùng cho tiền tố mêga – hay 106.
** m được dùng cho tiền tố mili – hay 1/1000.
** m cũng là ký hiệu của mét.
* Trong hóa sinh học, M là biểu tượng cho methionine.
* Trong mô hình màu CMYK, M đại diện cho màu hồng sẫm.
* Trong tin học, M được dùng cho tiền tố mêga và có giá trị là 220.
* Trong biểu diễn số dưới dạng số La mã, M có giá trị là 1000.
* M được dùng để đại diện cho các hệ thống Métro (xe điện hay xe lửa ngầm) của các thành phố như Paris, Montréal...
* Theo mã số xe quốc tế, M được dùng cho Malta.
* M được gọi là *Mike* trong bảng chữ cái âm học NATO.
* Trong bảng chữ cái Hy Lạp, M tương đương với Μ và m tương đương với μ.
* Trong bảng chữ cái Cyrill, M tương đương với М và m tương đương với м.
* Kích cỡ quần áo Medium có nghĩa là trung bình viết tắt là M

## Tham khảo
O

**O, o** là chữ thứ 15 trong phần nhiều chữ cái dựa trên tiếng Latin và là chữ thứ 17 trong chữ cái tiếng Việt. O có gốc từ chữ *ajin* của tiếng Semit, tuy rằng *ajin* được dùng như một phụ âm. Trong hầu hết các ngôn ngữ dùng chữ cái Latinh, chữ O được đọc như chữ Ô trong tiếng Việt.

## Lịch sử
Hình thức viết của nó vẫn không thay đổi từ thời Phoenicia cho đến ngày nay. Tên của chữ Phoenicia là ʿeyn, có nghĩa là 'con mắt' (eye), và hình dạng của nó bắt nguồn một cách đơn giản như một hình vẽ của mắt người (có thể lấy cảm hứng từ chữ tượng hình Ai Cập tương ứng, xem chữ Proto-Sinai). Giá trị âm thanh ban đầu của nó là của một phụ âm, có lẽ là [ʕ], âm thanh được thể hiện bằng chữ Ả Rập có liên quan ع ʿayn.

Việc sử dụng chữ cái Phoenicia này cho âm nguyên âm là do các bảng chữ cái Hy Lạp đầu tiên, đã sử dụng chữ cái này là O 'omicron' để thể hiện nguyên âm / o /. Chữ cái đã được áp dụng với giá trị này trong bảng chữ cái Italic cũ, bao gồm cả bảng chữ cái Latinh đầu tiên. Trong tiếng Hy Lạp, một biến thể của hình thức sau này đã phân biệt âm thanh dài này (Omega, có nghĩa là "O lớn") với âm o ngắn (Omicron, có nghĩa là "o nhỏ"). Omicron của Hy Lạp đã phát sinh ra chữ cái O trong bảng chữ cái Cyrillic tương tự và chữ Italic đầu tiên 'runic' ᛟ.

Ngay cả các bảng chữ cái không có nguồn gốc từ Semitic có xu hướng có các hình thức tương tự để thể hiện âm thanh này; ví dụ, những người tạo ra các văn bản Afaka và Ol Chiki, từng được phát minh ở các khu vực khác nhau trên thế giới trong thế kỷ trước, cả hai đều gán nguyên âm của chúng là 'O' cho hình dạng của miệng khi phát ra âm thanh này.
## Cách sử dụng khác

*Trong bảng mã ASCII dùng ở máy tính, chữ O hoa có giá trị 79 và chữ o thường có giá trị 111.
* O là một trong 4 nhóm máu chính và gồm hai loại: O+ và O-.
* Trong kinh tế học và tin học, O được sử dụng làm ký hiệu cho đầu ra (*output*).
* O được gọi là *Oscar* trong bảng chữ cái âm học NATO.
* Trong bảng chữ cái Hy Lạp, O tương đương với Ο và o tương đương với ο.
* Trong bảng chữ cái Cyrill, O tương đương với О và o tương đương với о.
* O là từ đồng nghĩa với cô để gọi người là em bố chủ yếu dùng ở miền Trung Việt Nam
* Trong hóa học, O là ký hiệu của nguyên tố Oxy

## Tham khảo
P

**P, p** là chữ thứ 16 trong phần nhiều chữ cái dựa trên Latinh và là chữ thứ 20 trong bảng chữ cái tiếng Việt. Trong tiếng Việt, chữ P thường làm phụ âm /p/ đứng ở đuôi, hoặc ghép với chữ H để thành phụ cặp chữ Ph mang phụ âm /f/ ("phờ") như chữ F trong các ngôn ngữ khác. Chữ P không bao giờ đứng riêng để làm phụ âm đầu cho một âm tiết của từ thuần Việt hoặc từ Hán Việt. Những từ như "Pin", "Pa tê", "Pi", "Phan Si Păng", "Pác Bó" hay "Pằng" đều là từ ngoại lai, từ gốc tiếng dân tộc thiểu số và từ gợi âm thanh.

* Trong bảng mã ASCII dùng ở máy tính, chữ P hoa có giá trị 80 và chữ p thường có giá trị 111.
* Trong hệ đo lường quốc tế:
** p được dùng cho tiền tố picô – hay 10−18.
** P được dùng cho tiền tố pêta – hay 1015.
* Trong hóa sinh học, P là biểu tượng cho proline.
* Trong hóa học, P là ký hiệu cho nguyên tố phosphor (Z = 15), và là ký hiệu cho hạt proton.
* Trong vật lý hạt, p là ký hiệu cho proton.
* Trong tin học, `&lt;p&gt;` là một thẻ HTML để bắt đầu một đoạn văn mới.
* Trong toán học, chữ \mathbb{P} bảng đen đậm chỉ tới tập hợp các số nguyên tố.
* Trong môn cờ vua, P là ký hiệu để ghi quân Quân (*Pawn*).
* Theo mã số xe quốc tế, P được dùng cho Bồ Đào Nha (*Portugal*).
* P được gọi là *Papa* trong bảng chữ cái âm học NATO.
* Trong bảng chữ cái Hy Lạp, P tương đương với Π và p tương đương với π.
* Trong bảng chữ cái Cyrill, P tương đương với П và p tương đương với п.

## Tham khảo
Q

**Q, q** (gọi là *"quy"* - /kwi/ theo tiếng Pháp hoặc *"kiu*" - /kju/ theo tiếng Anh) là chữ cái thứ 17 trong phần nhiều bảng chữ cái dựa trên Latinh và là chữ thứ 21 trong chữ cái tiếng Việt. Trong tiếng Việt Q luôn luôn đi trước U tạo thành cặp chữ QU, dùng cho âm /kw/, gần giống âm của cặp chữ ...CO và ...KO nếu sau nó là một nguyên âm A hoặc E. Liên kết QU cũng thường xảy ra trong các ngôn ngữ thuộc nhóm German và nhóm Rôman: trong tiếng Anh và tiếng Đức dùng cho âm /kw/; trong tiếng Pháp, tiếng Tây Ban Nha, tiếng Ý... dùng cho âm /k/.

* Trong bảng mã ASCII dùng ở máy tính, chữ Q hoa có giá trị 81 và chữ q thường có giá trị 112.
* Trong hóa sinh học, Q là ký hiệu của glutamin.
*Trong toán học, \Q chỉ tập hợp các số hữu tỉ.
* Trong Hoá Học Q là một trong hai chữ cái không có trong bảng tuần hoàn các nguyên tố hoá học.
* Trong môn cờ vua, Q là ký hiệu để ghi quân Hoàng hậu (*Queen).*
*Trong bộ bài Tây, Q là một lá bài có in hình hoàng hậu, viết tắt cho *Queen*.
* Theo mã số xe quốc tế, Q được dùng cho Qatar.
* Q được gọi là *Quebec* trong bảng chữ cái âm học NATO.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*
R

**R, r** (gọi là *e-rờ* hoặc *rờ*) là chữ thứ 18 trong phần nhiều bảng chữ cái dựa trên Latinh và là chữ thứ 22 trong chữ cái tiếng Việt. R có gốc từ chữ Rêš của tiếng Xê-mít khi chữ đó biến thành chữ Rho (ρ) của tiếng Hy Lạp. Từ Rho sang R chỉ cần thêm một gạch.

* Trong bảng mã ASCII dùng ở máy tính, chữ R hoa có giá trị 82 và chữ r thường có giá trị 113.
* R được gọi là *Romeo* trong bảng chữ cái âm học NATO.
* Trong bảng chữ cái Hy Lạp, R tương đương với Ρ và r tương đương với ρ.
* Trong bảng chữ cái Cyrill, R tương đương với Р và r tương đương với р.

## Toán học

* Tập tất cả các số thực, thường được viết là  hoặc **R**
* Hệ số tương quan mô-men tích Pearson **r** trong môn thống kê

## Máy tính

* R (ngôn ngữ lập trình), một môi trường để tính toán thống kê và đồ họa

## Kĩ thuật

* Một điện trở trong mạch điện

## Vật lí, Hóa học, Sinh học

* Röntgen, đơn vị đo lường mức độ phóng xạ ion hóa (như tia X và tia gamma)
* Hằng số Rydberg, hằng số vật lý liên quan đến mức năng lượng của electron trong nguyên tử
* Hằng số khí trong hóa học
* Arginine, một amino acid

## Tham khảo
S

**S, s** là chữ thứ 19 trong phần nhiều chữ cái dựa trên Latinh và là chữ thứ 23 trong chữ cái tiếng Việt.

*Trong bảng mã ASCII dùng ở máy tính, chữ S hoa có giá trị 83 và chữ s thường có giá trị 115.
*Trong hệ đo lường quốc tế:
**s là ký hiệu cho giây.
**S là ký hiệu cho siemens.
*Trong hóa sinh học, S là biểu tượng cho serine.
*Trong sinh học S là ký hiệu của Entropy
*Trong hóa học, S là ký hiệu cho nguyên tố lưu huỳnh (Sulfur Z = 16).
*Trong vật lý, S là ký hiệu cho proton.
*Trong tin học, `&lt;s&gt;` là một thẻ HTML để vẽ một vạch ngang xóa bỏ lên trên chữ (*strike out*).
*Trong toán học, S thường dùng để chỉ một tổng số.
*Theo mã số xe quốc tế, S được dùng cho Thụy Điển (*Sweden*).
*S được gọi là *Sierra* trong bảng chữ cái âm học NATO.
*Trong bảng chữ cái Hy Lạp, S tương đương với Σ và s tương đương với σ (nếu đứng cuối chữ thì phải dùng ς).
*Trong bảng chữ cái Cyrill, S tương đương với С và s tương đương với с.
*Hình dạng lãnh thổ Việt Nam là hình chữ S.
*Kích cỡ quần áo Small có nghĩa là nhỏ viết tắt là S

## Tham khảo
T

**T, t** là chữ thứ 20 trong phần nhiều chữ cái dựa trên Latinh và là chữ thứ 24 trong chữ cái tiếng Việt.

* Trong bảng mã ASCII dùng ở máy tính, chữ T hoa có giá trị 84 và chữ t thường có giá trị 116.
* Trong hệ đo lường quốc tế:
** t được dùng như ký hiệu cho tấn, hay 1000 kilôgam.
** T là ký hiệu cho tiền tố têra, hay 1012.
* Trong hóa sinh học, T là biểu tượng cho threonine và thymine.
* Trong hóa học, T là ký hiệu cho triti, một đồng vị của hiđrô.
* Trong vật lý hạt, t là ký hiệu cho quark top.
* T được gọi là *Tango* trong bảng chữ cái âm học NATO.
* Trong bảng chữ cái Hy Lạp, T tương đương với Τ và t tương đương với τ.
* Trong bảng chữ cái Cyrill, T tương đương với Т và t tương đương với т.
* Cụm từ "to a T" trong tiếng Anh có nghĩa là "hoàn hảo, chính xác tuyệt đối" - nguồn gốc có thể từ việc vẽ chữ T cần độ chính xác cao.

## Tham khảo
N

**N, n** (gọi là *en-nờ* hoặc *nờ*) là chữ cái thứ 14 trong phần nhiều bảng chữ cái dựa trên Latinh và là chữ thứ 16 trong chữ cái tiếng Việt. Nguồn gốc của N có lẽ là chữ *nûn* của tiếng Xê-mít.

* Trong bảng mã ASCII dùng ở máy tính, chữ N hoa có giá trị 78 và chữ n thường có giá trị 110.
* Trong ngữ pháp tiếng Anh, N là kí hiệu cho danh từ (noun).
* Trong hệ đo lường quốc tế:
** N là ký hiệu của newton.
** n được dùng cho tiền tố nano – hay 10^{-9}.
* Trong hoá học, N là ký hiệu cho nguyên tố nitơ (Nitrogen Z = 7), và ký hiệu cho hạt neutron.
* Trong vật lý, n là ký hiệu cho hạt neutron.
* Trong hóa sinh học, N là biểu tượng cho asparagine.
* Trong địa lý, N chỉ hướng Bắc, phía Bắc.
* Trong toán học, chữ \mathbb{N} bảng đen đậm chỉ tới tập hợp các số tự nhiên.
* Trong môn cờ vua, N là ký hiệu để ghi quân Ngựa (*Knight*) vì K được dùng cho quân Vua (*King*).
* Theo mã số xe quốc tế, N được dùng cho Na Uy (*Norge*).
* N được gọi là *[[Tháng mười một|November]]* trong bảng chữ cái ngữ âm NATO.
* Trong bảng chữ cái Hy Lạp, N tương đương với Ν và n tương đương với ν.
* Trong bảng chữ cái Cyrill, N tương đương với Н và n tương đương với н.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*
U

**U, u** là chữ thứ 21 trong phần nhiều chữ cái dựa trên Latinh và là chữ thứ 25 trong chữ cái tiếng Việt.

*Trong bảng mã ASCII dùng ở máy tính, chữ U hoa có giá trị 85 và chữ u thường có giá trị 117.
*Trong hóa sinh học, U là biểu tượng cho uracil.
*Trong Hoá Học, U là ký hiệu cho nguyên tố urani (Uranium Z = 92).
*Trong toán học, U là biểu tượng cho nhóm đơn vị.
*U được gọi là *Uniform* trong bảng chữ cái âm học NATO.
*Trong bảng chữ cái Hy Lạp, U tương đương với \Upsilon và u tương đương với \upsilon.
*Trong bảng chữ cái Cyrill, U tương đương với У và u tương đương với у.

## Tham khảo
V

**V, v** (đọc là *vê* hay *vờ*) là chữ cái thứ 22 trong phần nhiều chữ cái dựa trên Latinh và là chữ thứ 27 trong bảng chữ cái tiếng Việt. Trong tiếng Anh, chữ cái này phát âm như *vi*.
* Trong Hoá Học, V là ký hiệu cho nguyên tố Vanadi (Vanadium Z = 23).

## Lịch sử
V bắt nguồn từ chữ Semit *[[Waw (mẫu tự)|wāw]]*, giống các chữ hiện đại F, U, W, và Y. Xem F để biết thêm về nguồn gốc này. Trong tiếng Hy Lạp, chữ "*[[upsilon]]*" (Υ) được phỏng theo *waw* mới đầu để tiêu biểu cho nguyên âm  giống trong "phun" và về sau để tiêu biểu cho , một nguyên âm làm tròn giống chữ ü trong tiếng Đức.

Latinh mượn chữ này mới đầu theo dạng V để tiêu biểu cùng nguyên âm , cũng như phụ âm  (trong lịch sử, âm Latinh  bắt nguồn từ âm  trong ngôn ngữ tiền Ấn-Âu. Vì thế, *num* được phát âm giống trong tiếng Việt và *via* được phát âm như "uy-a." Từ thế kỷ thứ 5 về sau, tùy loại Latinh bình dân, phụ âm  phát triển thành  hay .

Vào cuối thời Trung Cổ, hai loại "v" được phát triển, ứng với hai chữ hiện đại *u* và *v*. Dạng nhọn "v" được viết vào đầu từ, trong khi dạng tròn "u" được sử dụng vào giữa hay vào cuối từ, bất chấp âm, nên trong khi *valor* (tiếng Anh cho "dũng cảm") và *excuse* ("lý do bào chữa") được viết như ngày nay, *have* ("có") và *upon* ("ở trên") được viết là *haue* và *vpon*. Từ từ, vào thập niên 1700, để phân biệt giữa phụ âm và nguyên âm, dạng "v" được sử dụng cho phụ âm, và "u" cho nguyên âm, dẫn đến chữ hiện đại "u". Chữ hoa "U" cũng xuất hiện vào lúc này; trước đó, V được sử dụng trong các trường hợp.

Trong IPA,  tiêu biểu cho âm xát môi răng hữu thanh.

## Ý nghĩa và sử dụng

* Trong tin học:
** Trong ASCII mã của V là 86 và của v là 118 (thập phân); hay tương ứng với thập lục phân là 56 và 76 và nhị phân là 01010110 và 01110110.
** 
* Trong các số La Mã, V có giá trị bằng 5.
* V là một tạp chí thời trang của Mỹ.
* Kim Tae-huyng, nghệ danh V, là một ca sĩ và thành viên nhóm nhạc nam Hàn Quốc BTS.
* V là album phòng thu đầu tay của ca sĩ người Mỹ Vanessa Hudgens.
* V là album phòng thu thứ năm của ban nhạc Maroon 5.
* Trong chiến tranh, V là viết tắt của "victory" có nghĩa là chiến thắng.

## Tham khảo
W

**W, w** (gọi là *vê kép* hoặc đ*úp lơ vê* - bắt nguồn từ tên gọi tiếng Pháp *double vé* hoặc *u kép,* *đấp-liu, đấp-bồ-yu /ju:/* - bắt nguồn từ tên gọi tiếng Anh) là chữ thứ 23 trong phần nhiều chữ cái dựa trên Latinh.

:* Mặc dù chữ W không tồn tại trong hệ thống chữ viết tiếng Việt nhưng người miền Nam thường phát âm chữ Qu tương tự như chữ W. Ví dụ tiêu biểu là hai từ "quốc" và "cuốc" được phát âm giống hệt nhau ở miền Bắc nhưng khác hẳn nhau ở miền Nam.
:* W cũng có thể được sử dụng để biểu diễn đơn vị của công suất (đọc là "oát" hay "goát" ở miền Bắc).
:*Trong tiếng Ba Lan, chữ W được dùng thay cho chữ V. Ví dụ như "Việt Nam" trong tiếng Ba Lan được viết là "Wietnam". Tên cầu thủ Lewandowski ở Việt Nam ban đầu được phiên âm là "Lê-oan-đao-ski" vì nhiều người thường đọc nhầm theo tiếng Anh, sau đó được chỉnh lại thành "Lê-van-đốp-ski" cho đúng với tiếng Ba Lan.
:* Trong Hoá Học, W là ký hiệu cho nguyên tố Wolfram (Tungsten Z = 74).

## Tham khảo
X

**X, x** là chữ cái thứ 24 trong phần nhiều chữ cái dựa trên Latinh và là chữ thứ 28 trong chữ cái tiếng Việt. Ngoài ra, X là tên gọi của một hệ thống cửa sổ thường dùng trong các hệ điều hành UNIX và tựa-Unix (Xem Hệ thống X Window).
el: ξι (Ξ ξ)
*Trong hệ chữ số La Mã, X có giá trị bằng 10

## Tham khảo
Y

**Y, y** là chữ cái thứ 25 trong phần nhiều chữ cái dựa trên Latinh và là chữ thứ 29 và cuối cùng trong chữ cái tiếng Việt. Y còn có tên khác là *"i gờ-rét"*, phiên âm từ tiếng Pháp *"i grec"* có nghĩa là "i  Hy Lạp" do liên tưởng tới chữ Upsilon của bảng chữ cái Hy Lạp.

Trong tiếng Việt, chính tả mặc định nếu vần IÊ không có phụ âm đứng trước thì chữ I sẽ chuyển thành chữ Y. Ví dụ như *yêu kiều* là đúng chính tả, còn *iêu kyều*, *iêu kiều*, *yêu kyều* là sai chính tả.
*Trong Hoá Học, Y là ký hiệu cho nguyên tố Ytri (Yttrium Z = 39).

## Tham khảo
Z

**Z, z** (gọi là *dét* hoặc *di*) là chữ cái thứ 26 và cuối cùng trong phần nhiều bảng chữ cái dựa trên hệ chữ Latinh. Mặc dù cũng được phát triển trên hệ thống chữ Latinh, bảng chữ cái tiếng Việt không sử dụng chữ này mà sử dụng chữ *"[[d]]"* cho âm /z/ ("dờ"). Tuy nhiên một số ít người Việt vẫn sử dụng chữ này trong tiếng Việt, ví dụ như chính chủ tịch Hồ Chí Minh khi viết di chúc đã viết chữ *"z"* thay *"d"* (ông viết *"nhân zân"* thay vì viết *"[[nhân dân]]"*). Một số người Việt đôi khi thay D bằng Z hoặc thêm Z sau D để biểu thị đúng âm "dờ" (ví dụ như Hồ Dzếnh, Nguyễn Dzoãn Cẩm Vân), đặc biệt nếu phải viết tên riêng không dấu (ví dụ như *[[Doãn (họ)|Doãn]]* viết thành "Dzoan"/"Zoan" thay vì "Doan" để phân biệt với *[[Đoàn (họ)|Đoàn]]*, hay *[[Dương (họ)|Dương]]* viết thành "Dzuong"/"Zuong" thay vì "Duong" để phân biệt với *[[Đường (họ)|Đường]]*).

* Trong hoá học, Z là ký hiệu cho số hiệu nguyên tử.
* Trong toán học, \Z là ký hiệu tập hợp các số nguyên.

## Tham khảo
Hamid Karzai

**Hamid Karzai** (sinh ngày 24 tháng 12 năm 1957) là tổng thống thứ 12 của chính phủ Afghanistan.

Trong *[[Hội đồng Thủ lĩnh]]* vào tháng 12 năm 2003, các đại biểu đồng ý Hiến pháp Afghanistan cho một chế độ tổng thống.

Ông Karzai sinh ở Kandahar, Afghanistan. Ông là người Pashtun thuộc thị tộc Populzai (sinh trưởng của nhiều vua của Afghanistan). Gia đình ông đã từng ủng hộ vua Zahir Shah. Do đó ông đã có ảnh hưởng chính trị tại Afghanistan từ khi còn trẻ. Ông đã theo học chương trình cao học về chính trị ở Đại học Himachal tại Ấn Độ từ 1979 đến 1983, nhưng sau đó ông trở về Afghanistan để ủng hộ cuộc nổi dậy chống lại chính quyền Xô Viết trong suốt thập niên 1980. Sau khi chính quyền Xô Viết rút ra khỏi Afghanistan, ông trở thành một bộ trưởng cho Burhanuddin Rabbani.

Ông nói sáu thứ tiếng: tiếng Pushtu, tiếng Dari, tiếng Urdu, tiếng Anh, tiếng Pháp và tiếng Hindi.

Khi Taliban bắt đầu nổi lên trong thập niên 1990, ông đã ủng hộ họ. Tuy nhiên, ông đã cắt đứt với họ vì ông không tin tưởng vào liên hệ của họ với Pakistan. Sau khi Taliban lật đổ chính quyền của Rabbani vào 1996, ông Karzai từ chối không làm đại sứ Liên Hợp Quốc cho họ.

Vào năm 2001, ông hậu thuẫn chính sách lật đổ Taliban của Hoa Kỳ. Vào ngày 5 tháng 12 năm 2001, các lãnh đạo Afghanistan gặp ở Bonn và đặt ông làm chủ tịch của chính phủ tạm quyền với 29 thành viên.

Ngày 5 tháng 9 năm 2002, ông Hamid Karzai suýt bị ám sát ở Kandahar. Người ám sát mặc đồng phục của quân đội Afghanistan nhưng mọi người nghi họ là người của Taliban.

Ông Karzai nhận văn bằng tiến sĩ danh dự của Đại học Himachal ngày 7 tháng 3 năm 2003.

## Tham khảo
Hoa (định hướng)

**Hoa** trong tiếng Việt có nhiều nghĩa:
* Cơ quan sinh sản của các loại thực vật hạt kín theo phân loại là *[[Thực vật có hoa|Magnoliophyta]]*. Cụ thể xem Hoa.
* Người Hoa: chỉ người Trung Quốc nói chung (không nhầm với người Hán là một dân tộc chính ở Trung Quốc) hay công dân ở các quốc gia khác mà có gốc gác Trung Hoa, giống như Hoa kiều, Hoa duệ.
* Ngôn ngữ của người Trung Quốc: Hoa ngữ.
* Tên một ngọn núi tại Trung Quốc: Hoa Sơn.
* Họ Hoa, Hán tự viết là 花.
* Họ Hóa, Hán tự viết là 華 mà nhiều sách báo tiếng Việt vẫn phiên âm thành Hoa.
* Huyện thuộc Trung Quốc: Hoa (huyện).
* Trò chơi điện tử ''Hoa'' ra mắt năm 2021.
* Hoa hậu, Hoa khôi
## Xem thêm
* Flower
*
Tiếng Thụy Điển

**Tiếng Thụy Điển** ( ) là một ngôn ngữ German Bắc, được dùng như tiếng mẹ đẻ bởi 10,5 triệu người sinh sống chủ yếu ở Thụy Điển và vài khu vực thuộc Phần Lan. Người nói tiếng Thụy Điển có thể hiểu người nói tiếng Na Uy và tiếng Đan Mạch. Như các thứ tiếng German Bắc khác, tiếng Thụy Điển là hậu duệ của tiếng Bắc Âu cổ, một ngôn ngữ chung của các dân tộc German sống tại Scandinavia vào thời đại Viking.

## Lịch sử
Tiếng Thụy Điển có liên hệ mật thiết với tiếng Đan Mạch và tiếng Na Uy, thường ai hiểu một trong hai tiếng đó đều có thể hiểu tiếng Thụy Điển. Ba thứ tiếng kể trên tách ra từ tiếng Bắc Âu cổ vào khoảng 10 thế kỷ trước đây. Tiếng Thụy Điển, tiếng Đan Mạch và tiếng Na Uy Bokmål thuộc vào nhóm ngôn ngữ Đông Scandinavia và chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của tiếng Hạ Đức. Người Thụy Điển thường hiểu tiếng Na Uy hơn tiếng Đan Mạch. Mặc dù người Thụy Điển ít hiểu tiếng Đan Mạch, không nhất thiết là người Đan Mạch không hiểu tiếng Thụy Điển.

## Phân loại
Tiếng Thụy Điển thuộc nhóm Đông Scandinavia của nhánh phía bắc của nhóm ngôn ngữ German, cùng với tiếng Na Uy và tiếng Đan Mạch. Nhánh này là một trong nhiều nhánh trong nhóm ngôn ngữ German của hệ Ấn-Âu.

## Xem thêm
* Tiếng Thụy Điển cổ
* Tiếng Na Uy cổ

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Ethnologue report for Swedish
* Languages of Sweden at Ethnologue
* A sample set of Swedish dialects  (the page is in Swedish)
* Swedish 101 Learn Swedish online
* Modern Nordic Language Comprehension  - Danish, Norwegian and Swedish
* Jamska language  (bằng tiếng Thụy Điển)
New Orleans

**New Orleans** (viết tắt **NOLA**; người Mỹ gốc Việt phiên âm là **Ngọc Lân** hay **Tân Linh**) là thành phố lớn nhất thuộc tiểu bang Louisiana, Hoa Kỳ. Thành phố ở vị trí 30,07° vĩ độ bắc, 89,93° kinh độ tây, nằm ở phía đông nam tiểu bang, giữa sông Mississippi và hồ Pontchartrain, cách nơi cửa sông đổ ra vịnh Mexico khoảng 100 dặm. Về mặt luật pháp và hành chính thì thành phố New Orleans với **Quận Orleans** là một. Thành phố này được đặt tên theo Philippe II, Công tước Orléans, công tước nhiếp chính Pháp, và là một trong những thành phố cổ nhất ở nước Mỹ.

Đây là trung tâm công nghiệp và phân phối và là cảng biển lớn của Mỹ. Thành phố này nổi tiếng với những di sản văn hoá đa sắc tộc, không khí lễ hội với nhạc và nghệ thuật ẩm thực địa phương. Nó được coi là nơi sinh của nhạc jazz. Nó là nơi du lịch nổi tiếng khắp thế giới do kiến trúc, nhạc, và thực phẩm đặc biệt, cũng như là Mardi Gras và những tổ chức khác.

Theo Thống kê Dân số năm 2000, dân số thành phố là 484.674 người. Cộng thêm những ngoại ô trong Quận Jefferson, Quận St. Bernard bên cạnh, và những khu gần khác, con số đó tới khoản 1,4 triệu người. Tuy nhiên, New Orleans bị cơn bão Katrina tàn phá vào ngày 29 tháng 8 năm 2005, làm khắp thành phố bị lụt lội thê thảm, bắt mọi người dân phải sơ tán và làm nhiều người thiệt mạng. Vào những năm sau, dân số lên lại khoảng 1,2 triệu người.

New Orleans có một khu Việt Nam lớn trong phía Đông New Orleans gọi là Versailles ("Vẹc Sai") nhưng có nhiều người gốc Việt ở khắp New Orleans, ví dụ ở Harvey và Westwego.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Trang chủ Thành phố New Orleans 
* Trang chủ du lịch chính thức của New Orleans
* New Orleans Vietnamese Online (nolaviet.com)
* Đề luật Phục hồi sau Thiên tai  (PDF)&nbsp;– Bộ Gia cư và Phát triển Đô thị Hoa Kỳ (HUD)
Ngọc Lan (định hướng)

**Ngọc lan** hay **Ngọc Lan** có thể đề cập đến:

## Âm nhạc
* Ca khúc "Ngọc lan" của nhạc sĩ Dương Thiệu Tước

## Tên người
* Ca sĩ Ngọc Lan (hải ngoại)
* Nguyễn Ngọc Lan (1930–2007): linh mục Dòng Chúa Cứu Thế
* NSND Ngọc Lan: diễn viên (phim Lửa trung tuyến, Lửa rừng...)
* Diễn viên Ngọc Lan "Mập" (sinh năm 1970)
* Diễn viên Ngọc Lan, tên thật Nguyễn Ngọc Lan, người mẫu, diễn viên (phim *Kiều nữ và đại gia*, *[[Hương phù sa]]*, *Tình yêu còn mãi*, *Luật trời*...)
* Lê Thị Ngọc Lan, vợ Nguyễn Xí

## Thực vật
* Chi Ngọc lan (*Michellia*), một chi thực vật có hoa
* Ngọc lan trắng (*Magnolia × alba*), một loài thực vật có hoa thuộc chi Mộc lan
* Ngọc lan vàng (*Magnolia champaca*), một loài thực vật có hoa thuộc chi Mộc lan

## Xem thêm
*