Người Tatar

**Tatar** (; , ; phiên âm cũ: **Tác-ta** hay **Thát Đát**) là tên gọi chung các bộ lạc hỗn hợp Đột Quyết, Mông Cổ và Thanh Tạng sống rải rác ở miền thảo nguyên Bắc-Trung Á trước khi Đế quốc Mông Cổ xuất hiện, họ nói tiếng Tatar. Quan niệm cũ coi các dân tộc du mục lập nên những triều đại ở Bột Hải, Liêu, Kim và nhóm Kazakh cũng là những thành phần của cộng đồng Tatar, ở Trung Quốc gọi là *[[Người Tatar (Trung Quốc)|người Tháp Tháp Nhĩ tộc]]* (塔塔尔) là một tộc người. Sử cũ Việt Nam và một số nước thường gọi chung người Mông Cổ và người Tatar là người Thái Đát hay *Thát Đát tộc*.

Vào thế kỷ 13 khi đế chế Mông Cổ trỗi dậy dưới sự trị vì của Thành Cát Tư Hãn thì đây cũng là giai đoạn hoàng kim trong lịch sử của dân tộc này cùng với đế chế Mông Cổ liên minh với nhau (Liên minh Tatar) và họ từng giày xéo khắp châu Âu và nước Nga rồi cai trị ở đó. Sau đó, qua quá trình diễn tiến lịch sử, dân tộc này ngày càng suy tàn và tản mác và bị sát nhập vào các dân tộc, quốc gia khác theo những thăng trầm biến cố lịch sử. Sau cuộc sát nhập bán đảo Krym vào Nga năm 2014, người Tatar được nhắc đến với nhóm người Tatar Krym sống trên bán đảo Krym khi mà quy chế cho họ còn là vấn đề thời sự, gợi nhớ lại sự kiện trục xuất người Tatar Krym trước đây.

## Lịch sử
Ngày nay, phần lớn cộng đồng người Tatar theo Hồi giáo và đa số người Tatar sống tản mác ở nhiều nơi, nhưng tập trung ở nước Nga, nơi mà dân tộc nhà cũng chia làm nhiều nhánh. Vào thế kỷ 13, đây là thời kỳ hoàng kim của họ, tổ tiên của các bộ tộc người Tatar này hợp chủng bằng hôn nhân với quân Mông Cổ lúc đó đang thống trị châu Á và nước Nga. Do đó, sử sách cổ thường nhầm lẫn giữa người Tatar và người Mông Cổ, nhiều sử liệu gọi chung là người Tatar. Người Thát Đát tộc thích tranh đấu người giỏi và chiến thắng trong các cuộc cạnh tranh được gọi là Dũng sĩ, giỏi cưỡi ngựa bắn cung, lấy săn bắn làm thú vui, lấy chăn nuôi để sinh sống. Không có quan hệ di truyền với tiếng Mông Cổ, ngôn ngữ của người Tatar thuộc ngữ hệ Turk.

Cho đến năm 1783, người Tatar cai trị Hãn quốc Krym (hiện giờ là nước Cộng hòa tự trị Krym thuộc Nga). Trong thời kỳ giao tranh với Nga thì lãnh thổ giữa Crimea và nhà nước Nga trong thế kỷ XVI là một cánh đồng hoang vắng mênh mông với đất đai màu mỡ và con sông Oka là biên giới chính và cuối cùng trên con đường của người Tatar hướng đến Moscow. Cách thức chiến tranh của người Tatar là chia thành nhiều nhóm nhỏ và cố gắng thu hút người Nga đến một hoặc hai nơi trên biên giới, sau đó họ đột kích biên giới và cướp bóc, đốt, tàn sát những người chống cự và dẫn đi không chỉ đàn ông, phụ nữ, trẻ em mà còn cả bò, ngựa, cừu, dê ở bất kỳ nơi nào không có binh lính bảo vệ. Trong khi những kỵ binh Tatar đánh lạc hướng sự chú ý của các lực lượng biên phòng của Nga, các đơn vị nhỏ khác đã có thể tàn phá và quay trở lại mà không bị thiệt hại nhiều. Các cuộc đột kích của người Tatar ngày càng yếu ớt và người Nga bắt đầu phản công thắng lợi sau đó. 
### Hiệu kì

Tập tin:Nogai flag.svg|Cờ của Hãn quốc Nogai.
Tập tin:Golden Horde flag 1339.svg|Cờ của Hãn quốc Kim Trướng. 
Tập tin:Flag of Tartary.svg|Cờ của Hãn quốc Kazan.
Tập tin:Flag of Tatarstan.svg|Hiệu kỳ của Tatarstan.
Tập tin:Flag of the Crimean Tatar people.svg|Cờ của người Tatar Krym.


### Ảnh hình

Tập tin:Tatarzy kazańscy w XiX wieku.JPG|Người Tatar ở thành phố Kazan vào năm 1871.
Tập tin:RIAN archive 320886 Turkmen President Gurbanguly Berdymukhammedov in the Kul Sharif Mosque during his visit to Tatarstan.jpg|Mintimer Shaimiyev (bên trái), tổng thống Cộng hoà Tatarstan, đang ở tại Qolşärif Mosque, thành phố Kazan, cũng với tổng thống Cộng hoà Turkmenistan Gurbanguly Berdimuhamedow (bên phải).
File:02019 0128 Fox headgear, a Tartar cap.jpg|Một người nam Tatar đội mũ lông cáo
Tập tin:Siberian Tatars.jpg|Một nhóm người Tatar Siberia.
Tập tin:(Stevens1891Russland) pg261 TATARS OF THE CRIMEA.jpg|Người Tatar Krym vào năm 1891.
Tập tin:Crimean-tatar-women.jpg|Hai người phụ nữ Tatar vào đầu thập niên 1900.
File:Мавзолей Джанике-ханым.jpg|Di tích của người Tatar ở Krym


### Hoạ hình

Tập tin:Tatar.jpg|Một người Tatar và con ngựa.
Tập tin:Sloane-Tatar.jpg|Người Tatar phục vụ tại Đế quốc Ottoman.
Tập tin:Tatar woman XVIII century.jpg|Phụ nữ người Tatar.
Tập tin:Markov EL Tatar girl 1890.jpg|Phụ nữ người Tatar.
Tập tin:Costumes de Differents Pays, 'Femme Tatar Tobolsk' LACMA M.83.190.220.jpg|Phụ nữ người Tatar.
Tập tin:Costumes de Differents Pays, 'Femme Tatar Kastchintz' LACMA M.83.190.226.jpg|Phụ nữ người Tatar.
Tập tin:Markov EL Tatar shepherd-boy 1972.jpg|Một cậu bé chăn cừu người Tatar.
Tập tin:Circassians, Tatars, Turkic people, Zaurnåa.jpg|Một nhóm người Tatar.
Tập tin:Tartares lituaniens en reconnaissance.jpg|Một nhóm người Tatar Litva phục vụ dưới trướng của Napoleon.
Tập tin:Tatar de Khourzouk. Grove, Florence Craufurd. Le Caucase. 1899. P.16.png|Người già Tatar.
Tập tin:Soyembika.jpg|Một gia đình người Tatar.
Tập tin:Siberia Tartar Woman, Kalmucks.JPG|Một nhóm người Tatar Siberia.
Tập tin:Nicolae Tonitza - Rachiş Ali, Balcic 1936.jpg|Một cô gái người Tatar.
Tập tin:Vasnetsov Tatary Idut.jpg|Cuộc công kích của người Tatar ở Moscow.
Tập tin:Kalmyk and kuban tatar2.jpg|Hai người Tatar cưỡi ngựa.
Tập tin:Recovery of Tartar captives.PNG|Cuộc phục hồi của các tù nhân Tatar.
Tập tin:Yeget-1.jpg|Trang phục của người Tatar.
Tập tin:Франц Рубо - Татарский всадник.jpg|Một người Tatar đang cưỡi ngựa của mình.
Tập tin:MarkovEL Akmulla 1872.jpg|Một người Tatar đang mời khách.
Tập tin:Markov EL Suuksu 1872.jpg|Những người cưỡi ngựa người Tatar.
Tập tin:Ryszkiewicz Tatars in the vanguard.jpg|Người Tatar đang đi tiên phong trong quân đội Ottoman.
Tập tin:Tatar peopleы1862.jpg|Những người Tatar Kazan vào năm 1862.


### Ngữ hệ

Tập tin:Qur'an book made by tartars.JPG|Quyển Qur'an của người Tatar.
Tập tin:Kazan Millennium tamğa.svg|Từ *[[Kazan|Qazan]]* – قازان được viết bằng Yaña imlâ với ngữ nghĩa của một Zilant.
Tập tin:Borongi bolgarlar Gaziz cover.jpg|Bản sao cuốn sách của người Tatar Yana imla được in bằng ngôn ngữ Tatar tách biệt qua chữ viết Ả Rập vào năm 1924.
Tập tin:Хальфин Азбука татарского языка 1778.pdf|Một cuốn sách chữ cái Tatar được in vào năm 1778 dùng chữ viết Ả Rập, còn văn bản Cyrillic được viết bằng tiếng Nga. Xem thêm: Хальфин, Сагит. Азбука татарского языка. — М., 1778. — 52 с.
Tập tin:Nizhny-Novgorod-Mosque-inscription-C0274.jpg|Biển hiệu tiếng Tatar trên tường của một ngôi trường tôn giáo - madrasah ở thành phố Nizhny Novgorod được viết bằng cả chữ viết Ả Rập và Cyrilic Tatar. 


## Xem thêm

* Kim Trướng hãn quốc
* Đế quốc Mông Cổ
## Tham khảo