Đề án 112

**Đề án 112** (tên chính thức: **Đề án tin học hóa quản lý hành chính nhà nước giai đoạn 2001–2005**) là một chương trình trọng điểm của Chính phủ Việt Nam nhằm hiện đại hóa nền hành chính quốc gia thông qua việc ứng dụng công nghệ thông tin. Được phê duyệt vào năm 2001 với tổng kinh phí dự kiến hàng nghìn tỷ đồng, Đề án 112 đặt mục tiêu xây dựng "Chính phủ điện tử" sơ khai, kết nối dữ liệu giữa các bộ, ngành và địa phương.

Tuy nhiên, Đề án này đã trở thành một trong những bê bối tham nhũng và lãng phí lớn nhất trong lịch sử công nghệ thông tin của khu vực công tại Việt Nam. Năm 2007, Thủ tướng Chính phủ đã ra quyết định dừng thực hiện Đề án do không đạt hiệu quả. Ngay sau đó, cơ quan điều tra đã khởi tố vụ án, bắt giam Trưởng ban Điều hành Vũ Đình Thuần cùng hàng loạt quan chức và giám đốc doanh nghiệp vì các tội danh tham ô, lợi dụng chức vụ quyền hạn và cố ý làm trái quy định của Nhà nước.

## Mục tiêu
Mục tiêu của đề án 112 đặt ra bao gồm:
#*Tiến hành tin học hóa quan hệ hành chính trong nội bộ cơ quan hành chính giữa chính phủ với các bộ, ngành, với chính quyền địa phương*;
#*Tin học hóa mối quan hệ giữa chính phủ với công dân trong giải quyết các dịch vụ công, tạo thuận lợi hơn, hiện đại hơn cho quan hệ này*;
#*Đào tạo đội ngũ công chức chính phủ, để thông qua tin học nâng cao chất lượng quản lý công*.

## Nhân sự chủ chốt
Để triển khai, Chính phủ đã thành lập Ban Điều hành Đề án 112 (gọi tắt là Ban Điều hành 112 Chính phủ).

* **Trưởng ban:** Ông Vũ Đình Thuần, Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ.
* **Thư ký Ban Điều hành:** Ông Lương Cao Sơn, Phó Giám đốc Trung tâm Tin học Văn phòng Chính phủ.
* Các ủy viên khác gồm đại diện từ các Bộ liên quan.

## Thất bại
Mặc dù tiêu tốn hàng nghìn tỷ đồng từ ngân sách nhà nước, Đề án 112 đã bộc lộ nhiều yếu kém và thất bại trong việc đạt được các mục tiêu cốt lõi.

### Lãng phí và Không hiệu quả
Theo báo cáo của Kiểm toán Nhà nước, tổng kinh phí đã cấp cho Đề án là hơn 1.000 tỷ đồng (một số nguồn ước tính tổng chi phí liên quan lên đến gần 4.000 tỷ đồng nếu tính cả các dự án địa phương). Tuy nhiên, kết quả thu lại rất hạn chế:

* **Phần mềm dùng chung:** Các phần mềm do Ban Điều hành 112 đặt hàng thiết kế không sử dụng được hoặc hoạt động kém hiệu quả. Nhiều địa phương phản ánh phần mềm không tương thích với thực tế, gây lãng phí lớn khi cài đặt nhưng "đắp chiếu".
* **Trung tâm tích hợp dữ liệu:** Nhiều nơi xây dựng trụ sở hoành tráng, mua sắm máy chủ đắt tiền nhưng không có dữ liệu để tích hợp, biến thành nơi lãng phí điện năng và thiết bị.

### Dừng hoạt động
Trước sự kém hiệu quả kéo dài và những cảnh báo từ giới chuyên môn (như Giáo sư Phan Đình Diệu), ngày 19 tháng 4 năm 2007, trong cuộc họp với Ban Điều hành, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã kết luận **ngừng triển khai Đề án 112**. Thủ tướng nhận xét rằng sau nhiều năm, Đề án không mang lại tiện ích thiết thực nào cho công tác chỉ đạo, điều hành của Chính phủ.

## Sai phạm và Tham nhũng
Sau khi Đề án bị đình chỉ, Cơ quan Cảnh sát điều tra (Bộ Công an) đã vào cuộc và phát hiện một đường dây tham nhũng có tổ chức, lợi dụng kẽ hở trong quản lý đầu tư CNTT để trục lợi.

### Vụ án Công ty ISA và "Gửi giá"
Một trong những sai phạm nghiêm trọng nhất liên quan đến **Công ty Cổ phần Công nghệ tin học ISA**. Lương Cao Sơn (Thư ký Ban Điều hành) đã móc ngoặc với Nguyễn Thúy Hà (Tổng Giám đốc ISA) để ký các hợp đồng cung cấp bản quyền phần mềm và thiết bị với giá khống.

* Thủ đoạn "gửi giá": Giá trị thực tế của gói thầu thấp hơn nhiều so với giá trị hợp đồng ký kết. Số tiền chênh lệch được các đối tượng chia nhau (gọi là tiền "hoa hồng" hay "lại quả").
* Nguyễn Thúy Hà khai nhận đã chi hàng trăm triệu đồng cho Lương Cao Sơn và các quan chức khác để trúng thầu.

### Bê bối in ấn tại Nhà xuất bản Tư pháp
Ngoài phần mềm, tham nhũng còn xảy ra trong mảng đào tạo và in ấn tài liệu.

* Ban Điều hành 112 đã ký hợp đồng với Nhà xuất bản Tư pháp (do Nguyễn Đức Giao làm Giám đốc) để in giáo trình tin học.
* Thay vì tự in, NXB Tư pháp đã thuê lại các đối tác tư nhân bên ngoài với giá thấp hơn, hưởng chênh lệch khoảng 30% giá trị hợp đồng.
* Số tiền chênh lệch này được hợp thức hóa và chia chác cho các thành viên Ban Điều hành (Vũ Đình Thuần, Lương Cao Sơn) và lãnh đạo NXB Tư pháp.

### Mạng lưới gia đình trị
Cơ quan điều tra cũng phát hiện Lương Cao Sơn đã đưa các em ruột của mình là Lương Cao Phi và Lương Cao Phong vào đường dây này. Các công ty sân sau của người nhà Lương Cao Sơn tham gia môi giới, thẩm định và ký hợp đồng đào tạo, in ấn để rút ruột ngân sách.

## Điều tra và Khởi tố
Vụ án Đề án 112 được coi là một trong những vụ án điểm về phòng chống tham nhũng thời điểm đó.

* **Ngày 13 tháng 9 năm 2007:** Cơ quan Cảnh sát điều tra (C15 - Bộ Công an) tống đạt quyết định khởi tố bị can và bắt tạm giam ông Vũ Đình Thuần (nguyên Phó Chủ nhiệm VPCP, Trưởng ban Đề án) và Lương Cao Sơn (Thư ký Ban Đề án).
* **Tháng 10 năm 2007:** Khởi tố và bắt giam Nguyễn Thúy Hà (Giám đốc ISA), Nguyễn Đức Giao (Giám đốc NXB Tư pháp) và các đồng phạm.
* **Tháng 7 năm 2009:** Viện kiểm sát nhân dân tối cao hoàn tất cáo trạng truy tố 23 bị can về các tội: "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ", "Cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng" và "Lợi dụng ảnh hưởng đối với người có chức vụ, quyền hạn để trục lợi".

## Phiên tòa và Phán quyết
Phiên tòa sơ thẩm diễn ra vào tháng 1 năm 2010 tại Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội.

### Diễn biến phiên tòa
Tại tòa, bị cáo Vũ Đình Thuần thừa nhận sai phạm trong việc ký các hợp đồng nhưng cho rằng mình không có động cơ vụ lợi mà chỉ do "nể nang" cấp dưới và buông lỏng quản lý. Tuy nhiên, các bằng chứng và lời khai của đồng phạm (đặc biệt là Lương Cao Sơn) đã chứng minh ông Thuần có nhận tiền "biếu" từ các doanh nghiệp.

Lương Cao Sơn bị xác định là kẻ chủ mưu, đạo diễn các phi vụ "gửi giá" và chia chác tiền bạc. Các bị cáo khác chủ yếu đóng vai trò đồng phạm giúp sức.

### Bản án
Ngày 25 tháng 1 năm 2010, Hội đồng xét xử đã tuyên án:

Tổng cộng có 23 bị cáo bị đưa ra xét xử, nhiều người trong số đó nhận án treo do đã khắc phục hậu quả hoặc có nhân thân tốt.

## Chú thích

## Liên kết ngoài
* Cái chết của Đề án 112, kỳ 1: ném tiền qua cửa sổ 
* Đề án 112: Tiêu tiền của dân sao dễ thế?