Định lý Ptoleme

**Định lý Ptolemy** hay **đẳng thức Ptolemy** là một đẳng thức trong hình học miêu tả quan hệ giữa độ dài bốn cạnh và hai đường chéo của một tứ giác nội tiếp. Định lý này mang tên nhà toán học và thiên văn học người Hy Lạp cổ đại Ptolemy (tức Claudius Ptolemaeus).

Nếu *A*, *B*, *C*, và *D* là 4 đỉnh của tứ giác nội tiếp đường tròn thì:

: |\overline{AC}|\cdot |\overline{BD}|=|\overline{AB}|\cdot |\overline{CD}|+|\overline{BC}|\cdot |\overline{AD}|

với dấu gạch ngang ký hiệu độ dài của các cạnh.

Định lý này cũng có thể phát biểu thành định lý thuận và đảo:

:**Thuận**:*Nếu một tứ giác nội tiếp trong một [[đường tròn]] thì tích của hai đường chéo bằng tổng các tích của các cặp cạnh đối diện.*
:**Đảo**:*Nếu một [[tứ giác]] thỏa mãn điều kiện tổng các tích của các cặp cạnh đối diện bằng tích của hai đường chéo thì tứ giác đó nội tiếp một đường tròn.*

## Chứng minh
# Gọi ABCD
 là tứ giác nội tiếp đường tròn.
# Trên cung nhỏ BC, ta có các góc nội tiếp \angle BAC =
 \angle BDC, và trên cung AB , \angle ADB = \angle ACB.
# Lấy 1 điểm K trên AC sao cho \angle ABK   = \angle CBD;
## Từ \angle ABK   + \angle CBK =  \angle ABC  =  \angle CBD  + \angle ABD , suy ra \angle CBK =  \angle ABD.
# Do vậy tam giác \bigtriangleup ABK đồng dạng với tam giác \bigtriangleup DBC, và tương tự có \bigtriangleup ABD đồng dạng với \bigtriangleup KBC.
# Suy ra: \frac {AB}{AK} = \frac {DB}{DC}, và \frac {CK}{BC} = \frac {DA}{DB} ;
## Từ đó AK  \cdot BD = AB  \cdot  CD, và CK  \cdot BD = DA   \cdot BC
## Cộng các vế của 2 đẳng thức trên: AK  \cdot BD + CK  \cdot  BD  =  AB  \cdot CD +  AD  \cdot BC
## Hay: (AK+CK)  \cdot BD =  AB  \cdot CD +  AD  \cdot BC;
## Mà AK + CK =AC, nên AC \cdot BD =  AB  \cdot CD +  AD  \cdot BC (điều phải chứng minh)

## Bất đẳng thức Ptoleme

**Bất đẳng thức Ptoleme** là trường hợp tổng quát của định lý Ptoleme đối với một tứ giác bất kỳ. Nếu *AB  CD* là tứ giác bất kỳ thì

: \overline{AB}\cdot \overline{CD}+\overline{BC}\cdot \overline{DA} \ge \overline{AC}\cdot \overline{BD}

Dấu bằng xảy ra khi và chỉ khi tứ giác nội tiếp trong một đường tròn và trở thành định lý Ptoleme.

### Chứng minh
Sử dụng tính chất tam giác đồng dạng và bất đẳng thức tam giác.

Dựng điểm E sao cho \triangle BCD đồng dạng với \triangle BEA. Khi đó, theo tính chất của tam giác đồng dạng, ta có
:\frac {BA}{EA} = \frac {BD}{CD}
Suy ra
:BA.CD = EA.BD (1)
Mặt khác, \triangle EBC và \triangle ABD cũng đồng dạng do có
:\frac {BA}{BD} = \frac {BE}{BC} và \widehat {EBC} = \widehat {ABD}
Từ đó
:\frac {EC}{BC} = \frac {AD}{BD}
Suy ra
:AD.BC = EC.BD (2)

Cộng (1) và (2) ta suy ra
:AB \cdot CD + AD \cdot BC = BD \cdot (EA+EC)
Áp dụng bất đẳng thức tam giác ta suy ra {AB}\cdot {CD}+{BC}\cdot {DA} \ge {AC}\cdot {BD}

## Mở rộng và suy biến

* Định lý Casey, định lý Fuhrmann và định lý Tweedie là các mở rộng của định lý Ptoleme. 
* Định lý Pompeiu là trường hợp đặc biệt của định lý Ptoleme.

## Xem thêm

*Định lý Casey
*Định lý Tweedie
*Định lý Fuhrmann

## Tham khảo

*I.F.Sharyghin, Các bài toán hình học phẳng, Nhà xuất bản "Nauka", Moscow 1986 (tiếng Nga)
*Coxeter, H. S. M. and Greitzer, S. L.: "Ptolemy's Theorem and its Extensions." §2.6 in *Geometry Revisited*. Washington, DC: Math. Assoc. Amer., pp.&nbsp;42–43, 1967.
**De Revolutionibus Orbium Coelestium*, Copernicus, Nicolaus. English translation from On the Shoulders of Giants, Hawking, S 2002, Penguin Books. ISBN 0-14-101571-3

## Liên kết ngoài
* Proof of Ptolemy's Theorem for Cyclic Quadrilateral
* MathPages − On Ptolemy's Theorem
* 
* Ptolemy's Theorem at cut-the-knot
* Compound angle proof at cut-the-knot
*Ptolemy's Theorem  on PlanetMath
*Ptolemy Inequality on MathWorld
*De Revolutionibus Orbium Coelestium at Harvard.
*Deep Secrets: The Great Pyramid, the Golden Ratio and the Royal Cubit 
**[http://demonstrations.wolfram.com/PtolemysTheorem/ Ptolemy's Theorem]* by Jay Warendorff, The Wolfram Demonstrations Project.
*Book XIII of Euclid's Elements
*http://gjarcmg.geometry-math-journal.ro/  by I.S Amarasinghe, Vol 02(01), 2013