Sebastião I của Bồ Đào Nha

**Sebastião I của Bồ Đào Nha** (, *o Desejado*; born in Lisbon, 20 tháng 1, 1554; được coi là mất tại Alcácer-Quibir, 4 tháng 8, 1578) là vị vua thứ 16 của Bồ Đào Nha và Algarves. Ông là con trai của Thái tử João của Bồ Đào Nha và vợ là Nữ Đại vương công Juana của Tây Ban Nha. Ông bà nội của ông là João III của Bồ Đào Nha và với bà Catalina của Áo; ông bà ngoại của ông là Hoàng đế La Mã Thần thánh Karl V và Isabel của Bồ Đào Nha.

Do chào đời hai tuần sau khi cha ông mất, Sebastião trở thành người thừa kế ngôi vua Bồ Đào Nha. Năm ba tuổi, ông lên nối ngôi sau khi ông nội là Quốc vương João III qua đời. Ít lâu sau khi ông ra đời, mẹ ông là Juana của Tây Ban Nha đã rời bỏ con để làm Quan Chấp chính xứ Castile cho vua cha Karl V và vua anh Felipe II từ năm 1556. Bà sinh sống tại Tây Ban Nha cho đến khi qua đời vào năm 1573, và không hề gặp lại vua con. Dưới triều vua Sebastião, Nhiếp chính đầu tiên của ấu chúa là bà nội ông, Catalina, sau đó là người ông bác của ông, Hồng y Henry xứ Evóra. Sebastião I thường được gọi là *Người được mong muốn* (tiếng Bồ Đào Nha: *o Desejado* ) hoặc *Người ẩn náu* (*o Encoberto* ), vì người dân Bồ Đào Nha mong mỏi sự trở lại của ông để chấm dứt sự suy tàn của Vương quốc bắt đầu sau khi ông qua đời. 

## Cuộc sống ban đầu

Sebastião chào đời vào khoảng tám giờ sáng ngày 20 tháng 1 năm 1554 tại Cung điện Ribeira, Lisbon trùng ngày lễ Thánh Sebastian và ông được đặt tên thánh để tưởng nhớ. Cái tên *Sebastian* rất hiếm khi được đặt tên đối với các thành viên hoàng gia châu Âu thời bấy giờ. Ông là con trai duy nhất của Thái tử João của Bồ Đào Nha và vợ là Juana của Tây Ban Nha. Ngay khi chào đời, Vương tôn là người kế thừa chính thống của vương vị Bồ Đào Nha, bởi cha ông đã qua đời hai tuần trước đó. Không lâu sau khi sinh hạ, Juana phải ly biệt con trai để hồi triều làm Nhiếp chính cho phụ hoàng là Hoàng đế Karl V. Đến khi Hoàng đế thoái vị năm 1556, bà lại tiếp tục giữ chức Nhiếp chính cho hoàng huynh là Quốc vương Felipe II của Tây Ban Nha. Juana ở lại Tây Ban Nha cho đến khi qua đời năm 1573, không còn gặp lại Sebastião một lần nào từ khi lọt lòng. 

Sau khi tổ phụ João III băng hà, vị vua Sebastião I đăng vị khi mới lên ba. Vì còn quá nhỏ, vương quốc được điều hành bởi Nhiếp chính vương. Trước hết do Thái vương thái hậu Catalina của Áo đảm nhiệm, rồi truyền sang cho Hồng y Henry xứ Évora. Trong thời gian nhiếp chính, vương triều tiếp tục bành trướng lãnh địa hải ngoại mở rộng ảnh hưởng ở Brazil, Angola, Mozambique, Malacca, và thâu nạp Macau năm 1557 vào hệ thống thương điếm của Bồ Đào Nha. and then by his great-uncle, Cardinal Henry of Évora. 

Sebastião được xem là rất thông minh, hoạt bát. Đương thời, cận thần ghi chép mô tả cậu là quả cảm khác thường, sức mạnh phi phàm. Thân hình cao, gầy, có mái tóc vàng. Vua nhỏ được dưỡng nuôi bởi tổ mẫu Catalina. Bà là một người phụ nữ nghiêm nghị, luôn kiểm soát chặt chẽ cháu trai mình. Thuở nhỏ, cậu rất mực nghe lời; nhưng càng lớn lại càng trở nên cương trực, bướng bỉnh thậm chí nóng nảy.

## Giáo dục
Ấu vương Sebastião trưởng thành dưới sự chỉ dẫn và ảnh hưởng sâu đậm của các tu sĩ Dòng Tên. Aleixo de Meneses, một quân nhân danh tiếng, từng là gia sư và người giám hộ trước đây của cha ông, Thái tử João, được bổ nhiệm làm gia sư của Sebastian. Những người dạy dỗ khác gồm linh mục Luís Gonçalves da Câmara và phụ tá của ông, linh mục Amador Rebelo.

Việc dưỡng dục ấy khiến Sebastião trở nên sùng đạo cực độ. Cậu thường đeo bên hông một bản luận thuyết của Thánh Thomas Aquinas, và lúc nào cũng có hai giáo sĩ Dòng Theatine theo hầu, với mục đích gìn giữ “tâm thân thanh khiết”. Mỗi khi có khách đến bái kiến, Sebastião thường phản ứng lại bằng cách chạy trốn đi trốn lại, lẩn vào các tăng nhân cho tới khi khách rời khỏi cung.

## Kế hoạch hôn sự
Quốc vương Sebastião I mất sớm nên không kết hôn, song trong thời thiếu niên và thanh niên, ông từng được đưa vào nhiều kế hoạch liên hôn vương thất. Đặc biệt, Vương thái hậu nước Pháp, Catherine de’ Medici, từng nuôi ý định lâu dài gả Vương nữ út Margaret xứ Valois cho Sebastião. Kế hoạch ấy cuối cùng không thành, rất có thể vì sự can dự mạnh mẽ của vương triều Castila, vốn đã có ảnh hưởng sâu tại triều đình Bồ Đào Nha từ thời Tiên vương Manuel I.

Bản thân Sebastião cũng bác bỏ kế hoạch ấy một thời gian, tuyên bố rằng không hài lòng với việc triều đình Pháp chỉ hơi nương tay trong việc trấn áp phe Tin Lành, và sẽ không kết thân với Vương thất Valois cho đến khi xét xem tình hình tôn giáo tại Pháp sẽ chuyển biến ra sao. Về sau, được các sứ thần Tòa Thánh khuyên giải, cuối cùng ông đồng ý cưới vương nữ Margaret nhằm ngăn việc nàng bị gả cho Vương tử Henri xứ Navarra (người sau này trở thành Quốc vương Henri IV). Nhưng lúc ấy, Quốc vương Pháp và  Catherine đã quyết gả Margaret cho Henri. Thỉnh cầu bị cự tuyệt vương nữ Margaret thành hôn với Henri năm 1572.

Vương triều Áo cũng từng dâng tiến cho Sebastião Hòang nữ Elisabeth của Áo, con gái của Hoàng đế Maximilian II (cháu nội của Hoàng đế Karl V).

Chính Sebastian sau đó, vào năm 1577, lại tự mình cầu hôn Vương nữ Isabella Clara Eugenia, con gái Quốc vương Felipe II của Tây Ban Nha cũng là cậu của ông.

## Triều đại sau này

Sau khi tự chấp chính, Quốc vương Sebastião dốc lòng củng cố vương quyền: củng cố mối quan hệ với với Thánh Đế quốc La Mã, Anh và Pháp thông qua các nỗ lực ngoại giao, đồng thời chỉnh đốn bộ máy hành chính, tư pháp và quân sự. Năm 1568, ông cho mở học bổng cho y dược sinh tại Coimbra và ban thưởng công lao của thổ dân ở Brasil. Cũng trong thời gian này, Người sai sưu tập pháp điển và lập nhiều cơ sở cứu tế khi dịch bệnh hoành hành tại Lisbon. Dưới triều đại của ông, khoa học hàng hải và pháp chế đều được tu chỉnh, khiến quốc chính thêm phần kiện toàn.

Sebastião ban hành Luật Quân bị (*Lei das Armas*), định chế quân đội; cấm bắt nô lệ người bản địa Brasil; chuẩn định hệ thống đo lường và chức trách quan lại. Nhiều công trình và cơ sở kinh tế như Thương khố cộng đồng cho nông dân vay giống được dựng lập. Các sắc lệnh của cũng rút ngắn thời gian xử án và chỉnh đốn hành vi quan lại pháp đình. 

Trong sự quan tâm của mình đối với những góa phụ và trẻ mồ côi của những người chết vì bệnh dịch hạch, ông đã thành lập một số *Recolhimentos* (nơi trú ẩn) được gọi là *Recolhimento de Santa Marta* (nơi trú ẩn của Santa Marta) và *Recolhimento dos Meninos* (nơi trú ẩn của trẻ em) và cung cấp vú nuôi để chăm sóc trẻ sơ sinh.

Sau khi trưởng thành (1568), Sebastião ao ước đánh bại Vương quốc Maroc qua một cuộc Thập tự chinh quy mô lớn. Bấy giờ, một cuộc chiến tranh giành ngôi vua Maroc thì tạo cơ hội cho ông: vào năm 1576, vua Abu Abdallah Mohammed II Saadi mất ngôi về tay người chú thân Đế quốc Ottoman - Abu Marwan Abd al-Malik I Saadi. Abu Abdallah chạy sang Vương quốc Bồ Đào Nha và cầu cứu vua Sebastião. Trong tuần Nô-en năm 1577, vua Sebastião gặp gỡ người cậu là vua Felipe II của Tây Ban Nha tại Guadalupe xứ Castile. Felipe II đang thoả hiệp với Đế quốc Ottoman, do đó nhà vua Tây Ban Nha từ chối tham gia Thập tự chinh, như Felipe II hứa sẽ gửi một đạo quân tình nguyện sang giúp ông.

Dù không có con và người nối dõi vương vị, vua Sebastião thân chinh thống lĩnh Thập Tự Quân vào năm 1578. 17.000 quân Bồ Đào Nha, trong số đó có không ít lính đánh thuê ngoại quốc (Tây Ban Nha, Đức, Hà Lan và Ý), cùng với hầu hết các quý tộc Vương quốc Bồ Đào Nha, đã khởi hành từ kinh đô Lisbon vào đầu tháng 6, và tiến đến xứ Maroc. Tại Arzila, Sebastião gặp gỡ cựu hoàng Abu Abdullah Mohammed II cùng 6.000 quân Moor; nhà vua không nghe lời khuyên của các tướng mà tiến quân vào nội địa Maroc. Trong trận Alcácer Quibir (Trận Tam Vương), Quân đội Bồ Đào Nha bị 50.000 quân của Abd Al-Malik đập tan tác. Sebastião gần như hoàn toàn bị giết chết trong trận chiến. Khi ông liều lĩnh tấn công phòng tuyến của đối phương, người ta nhìn thấy ông lần cuối cùng.

Sebastião gần như chắc chắn tử trận, thi thể của người về sau không thể xác nhận; dẫu Felipe II tuyên bố đã đưa được di hài từ Maroc về an táng tại tu viện Jerónimos, nhiều người vẫn ngờ vực thực hư. Nhiều năm sau khi ông qua đời, những kẻ giả danh đã xuất hiện và tự xưng là vị vua đã mất này.

Sau cái chết của Sebastião, Hoàng thúc Henry kế đăng vương vị, mở đầu thời kỳ suy biến dẫn tới khủng hoảng kế vị của Bồ Đào Nha. 

## Tham khảo

### Xem thêm
* BAÑOS-GARCIA, António Villacorta (2001). *Don Sebastián, Rey de Portugal*. Barcelona.
* SARAIVA, José Hermano (1998). *Diário da História de Portugal*. Lisboa (compilation of contemporaneous chronicles).
* SARAIVA, Mário (1994). *D. Sebastião na História e na Lenda*, pref. Joaquim Veríssimo Serrão. Lisboa: Universitária Editora 
* SARAIVA, José Hermano *et all.* (1993). *Dicionário Ilustrado da História de Portugal*. Lisboa.
* FERNANDES, Maria de Lurdes Correia (1991). «Francisco de Monzón, capelão e pregador de D. João III e de D. Sebastião» *in* separata da revista *Lusitana Sacra*, no. 3.
* LOUREIRO, Francisco de Sales de Mascarenhas (1989). *Dom Sebastião e Alcácer Quibir*. Lisboa: Alfa.
* ANTAS, Miguel Martins de (1988). *Os Falsos Dom Sebastião*, 2a. Edição, tr. Maria de Fátima Boavida, coment. Francisco Sales de Mascarenhas Loureiro. Lisboa: Europress.
* LOUREIRO, Francisco de Sales de Mascarenhas (intr. e notas) (1987). *Crónica do Xarife Mulei Mahamet e d'El-Rei D. Sebastião 1573- 1578*. Lisboa: Europress. 
* EBORENSE, André Rodrigues (1984). *Sentenças para a Ensinança e Doutrina do Príncipe D. Sebastião*, facsimile do manuscrito inédito da Casa Cadaval, intr. Luís de Matos, anot. Aristides Pinheiro e Abílio Rita. Lisboa: Banco Pinto & Sotto Mayor,
* LOUREIRO, Francisco de Sales de Mascarenhas (1978). «Relação de Vida d'Elrey D. Sebastião do Pe. Amador Rebelo» *in* separata da *Revista da Faculdade de Letras', 4a. série, no. 2. Lisboa: Faculdade de Letras da Universidade de Lisboa.
* LOUREIRO, Francisco de Sales de Mascarenhas (1973). «O padre Luís Gonçalves da Câmara e Dom Sebastiäo» *in* separata da revista *O Instituto*, no. 136. Coimbra.
* MACHADO, José Timótio Montalvão (1964). «As Doenças do Rei Dom Sebastiäo», *in* separata da revista *Arqueologia e História*, no. 11. Lisboa, Associação dos Arqueólogos Portugueses.
* LEITE, Carlos (1948). «As Doenças de Dom Sebastião o Desejado», *in* separata do *Jornal Médico*. Porto: Costa Carregal.
* LOBATO, Manoel Pereira (1874). *Os Fidalgos do Coração de Ouro: chronica do reinado de D. Sebastião'', nova edição. Lisboa: Typ. Lucas e Filho.