Mahabharata

***Mahabharata*** (chữ Devanagari: महाभारत - *Mahābhārata*), từ Hán-Việt là **Ma-ha-bà-la-đa** là một trong hai tác phẩm sử thi bằng tiếng Phạn vĩ đại nhất của Ấn Độ cổ đại, tác phẩm còn lại là *[[Ramayana]]*. Nội dung của tác phẩm nói về cuộc chiến giữa hai nhóm anh em họ trong cuộc chiến tranh Câu Lư (22 tháng 11, 3067 TCN—10 tháng 12, 3067 TCN? (kết thúc 18 ngày)) và số phận của các hoàng tử Kaurava và Pāṇḍava cùng những hậu nhân của họ.

Tác phẩm này cũng chứa những tài liệu về triết học và sự tôn sùng, chẳng hạn như cuộc thảo luận về bốn "mục đích của cuộc sống", hay còn gọi là *[[puruṣārtha]]* (12.161). Trong số các tác phẩm và những câu chuyện chính trong *Mahābhārata* là *[[Bhagavad Gita]]*, câu chuyện về nàng Damayanti, câu chuyện về Savitri và Satyavan, một phiên bản rút gọn của *Rāmāyaṇa*.

Theo truyền thống, tác giả của *Mahābhārata* thường được cho là Vyāsa. Đã có nhiều nỗ lực để làm sáng tỏ sự lịch sử phát triển và các lớp cấu thành của nó. Phần lớn nội dung của *Mahābhārata* có lẽ được biên soạn giữa thế kỷ thứ 3 TCN và thế kỷ thứ 3 CN, với những phân đoạn cổ nhất vẫn còn được bảo tồn không sớm hơn năm 400 TCN. Các sự kiện diễn ra trong sử thi có lẽ rơi vào giữa thế kỷ 9 và 8 TCN. Cuốn sử thi này có lẽ đã đạt đến hình thức cuối cùng của nó vào đầu thời kỳ Gupta (khoảng thế kỷ thứ 4).

*Mahābhārata* là bài thiên trường ca nhất được biết đến và đã được mô tả là "bài thơ dài nhất từng được viết". Phiên bản dài nhất của nó bao gồm hơn 100.000 *loka* hoặc hơn 200.000 câu thơ riêng lẻ (mỗi *shloka* là 2 câu) và các đoạn văn xuôi dài. Với tổng số khoảng 1.8 triệu chữ, Mahābhārata có độ dài gấp hơn 8 lần *[[Iliad]]* và *[[Odyssey]]* cộng lại, hoặc khoảng bốn lần chiều dài của *Rāmāyaṇa*. Học giả W. J. Johnson đã so sánh tầm quan trọng của *Mahābhārata* trong bối cảnh văn minh thế giới với Kinh thánh, các tác phẩm của William Shakespeare, các tác phẩm của Homeros, kịch Hy Lạp hay Kinh Qur'an. Trong truyền thống Ấn Độ, đôi khi *Mahābhārata* được gọi là kinh Vệ-đà thứ năm.

## Tham khảo lịch sử
Các tài liệu tham khảo sớm nhất được biết đến nói về Mahabharata và lõi của nó *Bharata* có ghi ngày tháng là thời điểm *[[Pāṇini|Aṣṭādhyāyī]]* (sutra 6.2.38) của Panini *(fl.* 4 TCN) và trong *[[Grhya Sutras|Aśvalāyana Gṛhyasūtra]]* (3.4.4). Điều này có thể có nghĩa là 24.000 câu thơ cốt lõi, được gọi là *Bhārata*, cũng như phiên bản ban đầu của *Mahābhārata* mở rộng, được sáng tác vào thế kỷ thứ 4 trước Công nguyên. Một báo cáo của nhà văn Hy Lạp Dio Chrysostom (khoảng 40 - 120 CN) về việc thơ của Homer được hát ngay cả ở Ấn Độ  dường như ngụ ý rằng *[[Iliad]]* đã được dịch sang tiếng Phạn. Tuy nhiên, các học giả Ấn Độ nói chung đã coi đây là bằng chứng cho sự tồn tại của một Mahābhārata vào thời điểm này, mà các tập của Dio hoặc các nguồn của ông xác định với câu chuyện của *Iliad*.

Một số câu chuyện trong Mahābhārata mang bản sắc riêng biệt của chúng trong văn học Phạn ngữ Cổ điển. Ví dụ, Abhijñānaśākuntala của nhà thơ tiếng Phạn nổi tiếng Kālidāsa (khoảng năm 400 CN), được cho là sống trong thời đại của vương triều Gupta, dựa trên một câu chuyện tiền thân của *Mahābhārata*. Urubhaṅga, một vở kịch tiếng Phạn được viết bởi Bhāsa, người được cho là đã sống trước Kālidāsa, dựa trên việc giết chết Duryodhana bằng cách Bhīma xẻ đùi anh ta.

Bản khắc trên đĩa đồng của Maharaja Sharvanatha (533–534 CN) từ Khoh (Quận Satna, Madhya Pradesh) mô tả Mahābhārata là một "bộ sưu tập 100.000 câu thơ" (*śata-sahasri saṃhitā*).

## Sơ lược
*Mahabharata* là một trong hai cuốn Sử thi tiếng Phạn (Sanskrit) Ấn Độ cổ, cuốn thứ hai là *[[Ramayana]]*. *Mahabharata* bao gồm 220.000 câu thơ đôi (sloka), là thiên sử thi dài nhất trên thế giới, gấp 8 lần tổng số câu thơ của hai bộ sử thi Hy Lạp cổ đại là *[[Iliad]]* và *[[Odyssey]]*. Tác phẩm này được coi là "Đại Bách khoa toàn thư" về văn hóa truyền thống, về các truyền thuyết và về các thể chế chính trị - xã hội của Ấn Độ cổ xưa. Nó là tấm gương phản chiếu toàn bộ đời sống con người Ấn Độ truyền thống như lời một câu ngạn ngữ cổ: "Cái gì không thấy được ở trong Mahabharata thì cũng không thể nào thấy được ở Ấn Độ."

Cuốn sử thi này cũng chiếm vị trí quan trọng trong triết học và tôn giáo tại Ấn Độ, do nó có lồng ghép cuộc đối thoại triết lý dài tới 700 câu thơ giữa dũng sĩ Arjuna và thần Krishna trước khi khai chiến. Phần thơ triết học kỳ diệu này được xem như một tác phẩm độc lập hoàn chỉnh mang tên *[[Bhagavad Gita]] (Chí tôn ca)*, một kinh văn quan trọng hàng đầu của Ấn Độ giáo (đạo Hindu).

## Nguồn gốc

Cái tên Mahabharata có thể được dịch thành: *[[Bharath]] Vĩ Đại*, mang nghĩa là Ấn Độ Vĩ Đại hay còn được hiểu là "Câu chuyện vĩ đại về triều vua Bharath".

Theo dân gian, cuốn Mahabharata được coi là tác phẩm của *[[Vyasa]]*. Với độ dài đáng kinh ngạc, những nghiên cứu ngữ văn về cuốn sử thi có một lịch sử dài làm sáng tỏ những đầu mối về sự phát triển và những lớp ngữ nghĩa. Tuy còn nhiều tranh cãi, cuốn sử thi được ước đoán ra đời chừng thế kỷ 8 - 9. Theo BKTTVN thì Mahabharata ra đời khoảng thế kỷ 5 TCN và được sửa chữa dần, hoàn thiện khoảng thế kỷ 5 CN.

## Nội dung
Nội dung cơ bản của bộ sử thi *Mahabharata* nói về cuộc chiến tranh khốc liệt giữa hai dòng họ *[[Kaurava]]* và *[[Pandava]]*, cả hai đều là dòng dõi vua *[[Bharata]]* vào khoảng thế kỷ 11 TCN đến thế kỷ 10 TCN. Do đó tên *Mahabharata* có nghĩa là "các truyện vĩ đại của triều đại nhà Bharata".

Bên cạnh nội dung chính, chỉ chiếm chừng 1/5 độ dài tác phẩm, bộ sử thi này còn có rất nhiều sự tích thần linh, những truyện ngụ ngôn về muông thú, những cuộc phiêu lưu và những câu chuyện tình thú vị, hấp dẫn ly kỳ (như chuyện nàng *Savitri* cãi lại Diêm vương để được lấy anh chàng đốn củi...). Nhưng trong tác phẩm *Mahabharata*, các giáo sĩ Ấn Độ giáo đã đưa vào những giáo lý triết học tự biện siêu hình về pháp (*dharma*), nghiệp (*karma*), về sự giải thoát (*moksha*), những ẩn dụ triết học, châm ngôn xử thế...

Image:FullPagadeYakshagana.jpg|Thần Krishna
Image:Razmnama_Bhishma.jpg|Cái chết của Bhishma bên Pandavas và Krishna 


### 18 phần
Sử thi gồm 18 phần, gọi là 18 parva:
# Adi
# Sabha
# Vana
# Vitara
# Udyoga
# Brishma
# Drona
# Karna
# Shalya
# Sauptika
# Stri
# Shanti
# Anushasana
# Ashvamedhika
# Ashramavasika
# Mausala
# Mahaprasthanika
# Svargarohana

### Gia phả

**Ký hiệu**
* Nam: ** ''viền xanh***</span>
* Nữ: <span style="border: solid 2px red;">*' *viền đỏ* **</span>
* Chi [[Pandava]]: <span style="border:solid 0.5px black; background:#8d8;">** *hộp màu lục* **</span>
* Chi [[Kaurava]]: <span style="border:solid 0.5px black; background:#ff0;">** *hộp màu vàng* **</span>



== Ảnh hưởng văn học ==
Bộ sử thi ''Mahabharata'' đã trở thành nguồn cảm hứng cho các thi nhân, nghệ sĩ sáng tác những tác phẩm [[văn chương|văn]], [[thơ]], [[âm nhạc|nhạc]], [[họa]] và những công trình [[kiến trúc]], [[điêu khắc]] trong nền [[văn học]] - [[nghệ thuật]] Ấn Độ và những nước chịu ảnh hưởng của nền văn học - nghệ thuật này.

Tục ngữ Ấn Độ có câu: 


== Mahabharata và truyền thuyết An Dương Vương ==
Nhà nghiên cứu, tu sĩ [[Phật giáo]] [[Lê Mạnh Thát]] cho rằng truyền thuyết [[An Dương Vương]] đánh bại [[hùng Vương|vua Hùng]] thứ 18 và lập nên nhà nước [[Âu Lạc]] chỉ là một phiên bản của chuyện Mahabharata.

== Xem thêm ==
* [[Ramayana]]

== Chú thích ==


==Tham khảo==
* Badrinath, Chaturvedi. ''The Mahābhārata: An Inquiry in the Human Condition'', New Delhi, Orient Longman (2006)
* Bandyopadhyaya, Jayantanuja (2008). ''[https://books.google.com/books?id=gwUF11NRyT4C Class and Religion in Ancient India]''. Anthem Press.
* 
* Bhasin, R.V. ''"Mahabharata"'' published by National Publications, India, 2007.
* J. Brockington. ''[https://books.google.com/books?id=HR-_LK5kl18C The Sanskrit Epics]'', Leiden (1998).
* Buitenen, Johannes Adrianus Bernardus (1978). ''[https://books.google.com/books?id=wFtXBGNn0aUC The Mahābhārata]''. 3 volumes (translation / publication incomplete due to his death). [[University of Chicago Press]].
* Chaitanya, Krishna (K.K. Nair). ''The Mahabharata, A Literary Study'', Clarion Books, New Delhi 1985.
* Gupta, S.P. and Ramachandran, K.S. (ed.). ''Mahabharata: myth and reality''. Agam Prakashan, New Delhi 1976.
* [[Alf Hiltebeitel|Hiltebeitel, Alf]]. ''The Ritual of Battle, Krishna in the Mahabharata'', SUNY Press, New York 1990.
* Hopkins, E. W. ''[https://books.google.com/books?id=hC1d-xN6nzoC The Great Epic of India]'', New York (1901).
* Jyotirmayananda, Swami. ''Mysticism of the Mahabharata'', [[Yoga]] Research Foundation, Miami 1993.
* Katz, Ruth Cecily ''Arjuna in the Mahabharata'', University of South Carolina Press, Columbia 1989.
* 
* 
* Lerner, Paule. ''Astrological Key in Mahabharata'', David White (trans.) Motilal Banarsidass, New Delhi 1988.
* Mallory, J. P (2005). ''In Search of the Indo-Europeans''. [[Thames & Hudson]]. 
* Mehta, M. ''The problem of the double introduction to the Mahabharata'', [[JAOS]] 93 (1973), 547–550.
* Minkowski, C.Z. ''Janamehayas ''Sattra'' and Ritual Structure'', JAOS 109 (1989), 410–420.
* Minkowski, C.Z. 'Snakes, ''Sattras'' and the Mahabharata', in: ''Essays on the Mahabharata'', ed. A. Sharma, Leiden (1991), 384–400.
* [[Hermann Oldenberg|Oldenberg, Hermann]]. ''Zur Geschichte der Altindischen Prosa'', Berlin (1917)
* Oberlies, Th. 'The Counsels of the Seer Narada: Ritual on and under the Surface of the Mahabharata', in: ''[https://books.google.com/books?id=-0tcQr3WzqsC New methods in the research of epic]'' (ed. H. L. C. Tristram), Freiburg (1998).
* Oldenberg, H. ''Das Mahabharata'', Göttingen (1922).
* [[Pāṇini]]. ''Ashtādhyāyī''. [http://www.wilbourhall.org/pdfs/chandravasu/book4.pdf Book 4]. Translated by Chandra Vasu. [[Benares]], 1896. 
* Pargiter, F.E. ''Ancient Indian Historical Tradition'', London 1922. Repr. Motilal Banarsidass 1997.
* 
* Sukthankar, Vishnu S. and Shrimant Balasaheb Pant Pratinidhi (1933). ''The Mahabharata: for the first time critically edited''. [[Bhandarkar Oriental Research Institute]].
* Sullivan, Bruce M. ''Seer of the Fifth Veda, Krsna Dvaipayana Vyasa in the Mahabharata'', Motilal Banarsidass, New Delhi 1999.
* Sutton, Nicholas. ''[https://books.google.com/books?id=rFyUHC-ORp4C Religious Doctrines in the Mahabharata]'', Motilal Banarsidass, New Delhi 2000.
* Utgikar, N. B. ''The mention of the Mahābhārata in the Ashvalayana Grhya Sutra'', Proceedings and Transactions of the All-India Oriental Conference, Poona (1919), vol. 2, Poona (1922), 46–61.
* Vaidya, R.V. ''A Study of Mahabharat; A Research'', Poona, A.V.G. Prakashan, 1967
* [[Michael Witzel|Witzel, Michael]], ''Epics, Khilas and Puranas: Continuities and Ruptures'', Proceedings of the Third Dubrovnik International Conference on the Sanskrit Epics and Puranas, ed. P. Koskiallio, Zagreb (2005), 21–80.

== Đọc thêm ==
* Rajagopachari (2004) ''Sử thi Ấn Độ vĩ đại Mahabharata cùng với Chí Tôn Ca''. Cao Huy Đỉnh, Phạm Thủy Ba, Nguyễn Quế Dương dịch. NXB Văn học.
* DK (2021) ''Mahabharata bằng hình - Thiên sử thi vĩ đại nhất của Ấn Độ''. Lê Thị Oanh dịch; Hồ Anh Thái hiệu đính. NXB Dân Trí.

== Liên kết ngoài ==

*
**Tiếng Anh**:
* [http://www.mahabharataonline.com MahabharataOnline.com - Mahabharata Translations, Simple narrations, Stories and Scriptures]
* [http://www.urday.in/Mahabharata.htm Mahabharata major ancient Sanskrit epics of India] 
* [http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil/1_sanskr/2_epic/mbh/sas/Mahabharata.htm]  (transliterated) at [http://www.sub.uni-goettingen.de/index-e.html Goettingen State and University Library]
* [http://www.sacred-texts.com/hin/mbs/index.htm] (parallel in [[Devanāgarī]] and transliterated) at [http://www.sacred-texts.com/ The Internet Sacred Text Archive]
* [http://www.sacred-texts.com/hin/maha/index.htm at sacred-texts.com] 
* [http://www.bharatadesam.com/spiritual/mahabharata/index.php at bharatadesam.com]
* [http://www.ece.lsu.edu/kak/MahabharataII.pdf Mahabharata and Sindhu- Sarasvathi tradition, a paper by Subhash kak (pdf)]
* [http://www.sulekha.com/column.asp?cid=305835 The Date Of The Mahabharata War] 
* [http://www.ramakrishnavivekananda.info/vivekananda/volume_4/lectures_and_discourses/the_Mahabharata.htm Vivekananda on the Mahabharata] 
* [http://www.wmblake.com/stories/Mahabharata/introduction.htm WMBlake on the Mahabharata] 
* [http://www.podbazaar.com/object/program/read/126100789566373947?k=1AF0BCE85609DCF05F89C993987E246C Mahabaratham Pesukiradhu - Narration of the great epic Mahabarath in Tamil] 
* [http://web.utk.edu/~jftzgrld/MBh1Biblio.html#Poona Reading Suggestions]  J. F. Fitzgerald, University of Tennessee
* [http://www.claysanskritlibrary.org Clay Sanskrit Library]  publishes classical Indian literature, including the Mahabharata and Ramayana, with facing-page text and translation. Also offers searchable corpus and downloadable materials.
* [http://mahabharata-resources.org Mahabharata Resources Page at its new home] Resources on Mahabharata
* [http://directory.google.com/Top/Society/Religion_and_Spirituality/Hinduism/Religious_Texts/Mahabharata/ Google Directory: Mahabharata] 
*  1989 movie directed by [[Peter Brook]]
*  1980 movie directed by [[Shyam Benegal]]. The movie is loosely based on the story of the Mahabharata and reinterprets the struggle for the kingdom in an industrial age, with two family factions fighting for the control of an industrial conglomerate.
**Tiếng Ấn Độ''':
* 古代梵文版本 
* 英文译本
* 最全的属于公有领域的英文译本
* 英文节译本 
* 1989年拍的电影