Cao (họ)

**Cao** là một họ của người thuộc vùng Văn hóa Đông Á. Họ này có mặt ở Việt Nam, Triều Tiên (Hangul: 고, Romaja quốc ngữ: *Go*), Trung Quốc (chữ Hán: 高, bính âm: *Gao*).

Tại Trung Quốc trong danh sách *[[Bách gia tính]]* họ Cao đứng thứ 153, về mức độ phổ biến, họ này xếp thứ 19 theo thống kê năm 2006. Ở Nhật Bản có một số họ mang chữ Hán 高 "cao" (có biến thể viết là 髙), trong tiếng Nhật đọc là たか "taka" (như 高橋 "Takahashi", 高村 "Takamura"), nhưng các họ này không hề có liên quan tới họ Cao ở Trung Quốc, Triều Tiên và Việt Nam.

## Nguồn gốc
### Họ Cao Trung Quốc
Họ Cao cổ đại được cho là bắt nguồn từ Hoàng đế Cao Dương Thị, Hoàng đế Cao Tân Thị, Cao Dao, Vua lãnh chúa, ông Tổ ngành Tư pháp Trung Quốc.

### Họ Cao Việt Nam
Tất cả các dòng họ Cao Việt Nam đều cho rằng tướng Cao Lỗ là thủy tổ của dòng họ Cao Việt Nam. Từ thủy tổ Cao Lỗ vào năm 197 trước Công nguyên, họ Cao trải qua hơn 2200 năm, với 90 đời con cháu. Dòng họ Cao phát triển thêm nhiều nhánh, lên tới hàng vạn nhân khẩu và định cư trải dài trên nhiều địa phương trong và ngoài nước.

## Người họ Cao nổi bật
### Việt Nam
#### Chính trị - Quân sự
* Cao Lỗ, tướng của An Dương Vương
* Cao Các, Thần Cao Sơn người Nghệ An, là tướng nhà Đinh tham gia đánh dẹp 12 sứ quân
* Cao Điền Công, Cao Đỗ Công, 2 anh em người Thanh Hóa là tướng nhà Đinh tham gia đánh dẹp 12 sứ quân
* Cao Lịch, Cao Khiển, người Ninh Bình, 2 ông là tướng nhà Đinh tham gia đánh dẹp 12 sứ quân
* Cao Quang Vương, người Hà Nội, là tướng nhà Đinh tham gia đánh dẹp 12 sứ quân
* Cao Minh, người Hải Dương, có công giúp Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân và thống nhất đất nước Đại Cồ Việt.
* Cao Mộc, người Nam Định, có công giúp Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân, được thờ ở di tích đình Bườn, Miếu Trúc.
* Cao Y, là vị tướng người lộ Bắc Giang, có công giúp Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân. Sau ông cùng với Lưu Cơ về mở mang, lập ra làng Hoàng Trung, Thanh Oai.
* Cao Chương, Cao Gia, người Trung Mầu, Gia Lâm, Hà Nội, có công đánh dẹp 12 sứ quân và Chiêm Thành.
* Cao Huy Diệu (1762-1820), Danh thần đời Gia Long
* Cao Bá Nhạ, Danh thần thời Nguyễn, đỗ cử nhân năm 1834
* Cao Xuân Dục (1843-1923), Tổng tài Quốc sử quán triều Nguyễn, Đông các Đại học sĩ
* Cao Xuân Tiếu (1865-1939), Thượng thư, Tổng tài Quốc sử quán triều Nguyễn
* Cao Sĩ Kiêm, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
* Cao Văn Bổn, Bộ trưởng Bộ Kinh tế Tài chính Cộng hòa Miền Nam Việt Nam (1969-1976)
* Cao Đức Phát, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn
* Cao Đăng Chiếm, Thượng tướng, Thứ trưởng Bộ Công an
*Cao Viết Sinh, Thứ trưởng Bộ Kế Hoạch và Đầu Tư
*Cao Minh Quang, Thứ trưởng Bộ Y tế
*Cao Quốc Hưng, Thứ trưởng Bộ Công thương
*Cao Lại Quang, Thứ trưởng Bộ Xây dựng
*Cao Anh Tuấn, Thứ trưởng Bộ Tài chính
*Cao Huy, Thứ trưởng Bộ Nội vụ
* Cao Văn Khánh, Trung tướng, Phó Tổng Tham mưu trưởng QĐND VN (1917-1980) 
*Cao Văn Chấn, Thiếu tướng của Quân đội nhân dân Việt Nam
*Cao Xuân Khuông, Thiếu tướng của Quân đội nhân dân Việt Nam
*Cao Đình Kiếm, Thiếu tướng của Quân đội nhân dân Việt Nam
*Cao Ngọc Oánh, Trung tướng, Tổng cục trưởng tổng Cục cảnh sát THAHS & HTTP - Bộ Công an
* Cao Lương Bằng, Thiếu tướng, Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Bình
*Cao Long Hỷ, Thiếu tướng (Một trong 5 vị tướng Đất thép Củ chi) 2021
* Cao Văn Viên, Đại tướng, Tổng tham mưu trưởng Quân lực Việt Nam Cộng Hòa
* Cao Quang Ánh, người gốc Việt, là Nghị sĩ đầu tiên trong Quốc hội Hoa Kỳ
* Hùng Cao, là Cao Văn Hùng, người gốc Việt, Thứ trưởng bộ Hải quân Hoa Kỳ

#### Khoa học - Kỹ thuật
* Cao Thắng, tướng của Phan Đình Phùng, người chế tạo mô phỏng súng trường
* Cao Thị Bảo Vân, TS, phó Viện trưởng viện Pasteur TP HCM, là phụ nữ VN đầu tiên đạt giải WIPO và giải Vifotec, năm 2007
* Cao Văn Phường, Giáo sư, TSKH, viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học kỹ sư Liên bang Nga
*Cao Văn Sung, Viện sỹ Viện Hàn lâm khoa học New York, Cá nhân tiêu biểu Quốc tế 1998
*Cao Hữu Nghĩa, PGS, TS, BS, Nhà giáo trong lĩnh vực Miễn dịch học và Vắc-xin
*Cao Tiến Đức, Giáo sư, TS, BS, Nhà giáo, Chuyên gia cao cấp về Tâm thần Y học
*Cao Ngọc Thành, Giáo sư, TS, NGND trong lĩnh vực Y học, đạt Giải thưởng Hồ Chí Minh
*Cao Tiến Huỳnh, Giáo sư, TSKH, Viện trưởng Viện nghiên cứu tự động hóa kỹ thuật quân sự, đạt Giải thưởng Hồ Chí Minh
*Cao Chi, Giáo sư, TS, Nhà sư phạm, Chuyên gia đầu ngành Vật lý, Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam
*Cao Minh Châu, Giáo sư, TS, Bác sĩ, nhà giáo, chuyên gia hàng đầu trong ngành phục hồi chức năng tại Việt Nam
*Cao Đinh Triều, PGS, TS, Viện trưởng Viện Địa vật lý ứng dụng
*Cao Hoàng Nam, Cố vấn kỹ thuật cấp cao khu vực Đông Dương về mảng Healthtech

#### Giáo dục
* Cao Văn Luận (1908-1986), Giáo sư, thành viên sáng lập và là viện trưởng viện Đại học Huế, nay là trường ĐH Huế.
* Cao Xuân Huy (1900-1983), GS, nhà nghiên cứu, giảng dạy Triết và Văn học của Việt Nam
*Cao Minh Thì, PGS, TS, Nhà giáo ưu tú, Phó Chủ tịch Hội Vật lý Việt Nam
*Cao Minh Tiến, PGS, TS, Trung Tướng QĐND Việt Nam, Học viện Kỹ thuật Quân sự
*Cao Huy Thuần, GS, TS ngành Chính trị học tại Pháp
*Cao Long Vân, Giáo sư, TSKH tại Đại học tổng hợp Zielona Góra, Ba Lan
*Cao Thế Hà, PGS, TS, Nhà giáo mẫu mực
*Cao Cự Bội, GS, TS, Nhà giáo, Chuyên ngành Tài chính - Tiền tệ 
*Cao Cự Giác, GS, TS, Nhà giáo ưu tú, Chuyên ngành Hóa học
*Cao Văn, PGS, TS, Nhà giáo ưu tú, Nhà nghiên cứu Khoa học có nhiều đóng góp thực tế
*Cao Hào Thi, PGS, TS, Nhà giáo, Nhà nghiên cứu Khoa học có nhiều đóng góp thực tế
*Cao Văn Vui, GS, TS, Nhà giáo, Chuyên ngành Kỹ thuật Xây dựng
*Cao Ngọc Điệp, GS, TS, Nhà giáo ưu tú, Chuyên ngành Thủy sản
*Cao Ngọc Lân, Giáo sư, TS về Lịch sử, Văn hóa, Phong thủy và Tôn giáo
*Cao Hùng Phi, PGS, TS, Nhà giáo được tôn vinh Trí thức khoa học và công nghệ Việt Nam
*Cao Trường Sinh, PGS, TS, BS, Nhà giáo ưu tú, Ngành Y học
*Cao Thị Được, Nhà giáo, Họa sĩ nổi tiếng của Việt Nam
*Cao Văn Sâm, PGS, TS, Nhà giáo, Phó Tổng Cục trưởng Tổng cục Dạy nghề
*Cao Văn Hạnh, Đạt Huy chương bạc Olympic Toán học Quốc tế (IMO) năm 1995
*Cao Thanh Tùng, Đạt Huy chương bạc Olympic Tin học Quốc tế (IOI) năm 2003
*Cao Bảo Anh, Đạt Huy chương bạc Olympic Sinh học Quốc tế (IBO) năm 2010
*Cao Vũ Nhân, Đạt Huy chương vàng Olympic Vật lý châu Á (APhO) năm 2003
*Cao Thị Phương Anh, Đạt Huy chương vàng Olympic Hóa học Quốc tế (IChO) năm 2003
*Cao Ngọc Thái, Đạt 2 Huy chương Vàng Olympic Vật lý châu Á (APhO) và Olympic Vật lý Quốc tế (IPhO) năm 2014
* Cao Văn Trực, Phó hiệu trưởng Trường Cao đẳng Phát thanh - Truyền hình II, Đài Tiếng nói Việt Nam

#### Văn hóa - Xã hội
*Cao Thị Diệu, vợ của vua Minh Mạng, Nhà Nguyễn
* Cao Bá Quát (1809-1855), nhà thơ, Danh nhân văn hóa
* Cao Văn Lầu (1892-1976), Nhạc sĩ, Tác giả của *[[Dạ cổ hoài lang]]*, năm
* Cao Quỳnh Cư (1888 -?), Cao Hoài Sang năm (1901-1971), Thượng Phẩm, Thượng Sanh của Đạo Cao Đài
* Cao Ngọc Anh, Nữ văn sĩ Việt Nam đầu thế kỷ XX, (1878 - 1970)
* Cao Xuân Hạo (1930-2007), Giáo sư, nhà ngôn ngữ học, dịch giả hàng đầu Việt Nam
*Cao Đình Độ, Nghệ nhân, Đệ nhất tổ sư nghề kim hoàn Việt Nam 
* Cao Mạnh Tùng, Nhà văn, nhà viết kịch quân đội bút danh Đào Hồng Cẩm
*Cao Xuân Thái, Nhà thơ, đạt Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học nghệ thuật
*Cao Duy Thảo, Nhà văn, đạt Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật
* Cao Việt Bách, Nghệ sĩ nhân dân, nhạc sĩ và nhạc trưởng Việt Nam. Tác giả của khúc ca Cung Đàn Mùa Xuân
*Cao Trọng Thiềm, Họa sĩ nổi tiếng, Nhà báo
* Cao Nguyệt Hằng, NSƯT, Diễn viên Việt Nam
*Cao Sỹ Cường, tuyển thủ bóng đá quốc gia U-23 Việt Nam
*Cao Bá Nhất, Võ sư Thiếu lâm, Diễn viên và Đạo diễn Võ thuật
*Cao Ngọc Phương Trinh, Vận động viên Judo Việt Nam đầu tiên 3 lần liên tiếp vô địch SEA Games (16, 17, 18), tham dự Thế vận hội Olympic 1996
*Cao Thị Duyên, VĐV Lặn, đạt Huy chương vàng tại SEA Games (31, 32), World Cup Lặn Thế giới - 2024
*Cao Văn Bình, Tuyển thủ bóng đá Quốc gia, đạt Huy chương vàng tại SEA Games 33, Vô địch ASEAN U-23 Championship 2025, Huy chưong đồng Cúp bóng đá U-23 châu Á 2026
*Cao Phương Thanh, Nữ kiện tướng cờ tướng Việt Nam, đạt Huy chương bạc tại Đại hội Thể thao trí tuệ thế giới 2012 
*Đoan Trang (Cao Thị Đoan Trang), ca sĩ chuyên nghiệp ở thể loại dòng nhạc Pop, Latin, jazz, blues, đoạt giải Làn Sóng Xanh
*Cao Thái Sơn ca sĩ Nhạc Trẻ Việt Nam
*SlimV, tên thật là Cao Văn Vịnh, nhà sản xuất âm nhạc trực thuộc SpaceSpeakers
*Cao Thùy Dương, Hoa hậu, đại diện Việt Nam dự thi Hoa hậu Quốc tế 2008, Diễn Viên điện ảnh đoạt giải cánh diều vàng Việt Nam
*Cao Thùy Linh, người mẫu, đại diện Việt Nam dự thi Hoa hậu Hòa bình Quốc tế 2014.
*Cao Thái Hà, Diễn viên đoạt giải Cánh diều vàng
*Cao Thiên Trang, Diễn viên, người mẫu nổi tiếng
*Cao Minh Đạt, Diễn viên chính xuất sắc, đạt giải Cánh diều vàng
*Cao Xuân Tài, Diễn viên, người mẫu nổi tiếng
*Cao Thị Ngọc Dung, Nữ doanh nhân vàng bạc, Phó Chủ tịch Hiệp hội Nữ doanh nhân Việt Nam. 
*Cao Bá Hưng, Cháu 7 đời của Cao Bá Quát

### Trung Quốc
* Cao Cán, Thủ lĩnh quân phiệt thời Tam Quốc
* Cao Vân, Vua khai quốc nhà Bắc Yên (407 -436) thời Ngũ Hồ thập lục quốc
* Cao Dương, Hoàng đế khai quốc triều đại Bắc Tề, (550-577) thời Nam–Bắc triều
*Cao Khai Đạo, Vua nước Yên (618 - 624)
*Cao Quý Hưng, Quân chủ lập quốc Kinh Nam (907-960), thời Ngũ đại Thập quốc
*Cao Thăng Thái, Hoàng đế của vương triều Đại Trung năm 1094-1095
*Cao Anh, Hoàng hậu, Hoàng thái hậu nhà Bắc Ngụy
*Cao Thao Thao (1085-1093), Hoàng hậu nhà Tống
*Cao Giai thị, Hoàng quý phi của Hoàng đế Càn Long (1736 -1796), Nhà Thanh
* Cao Ngạc, (1738-1815). Giám sát ngự sử thời Gia Khánh nhà Thanh, tác giả 40 hồi cuối của *[[Hồng lâu mộng]]* 
* Cao Hành Kiện, nhà văn gốc TQ, đạt giải Nobel Văn học năm 2000
*Cao Côn, nhà khoa học gốc TQ, đạt giải Nobel Vật lý 2009
*Cao Viên Viên, Nữ diễn viên được yêu thích trong phim Ỷ Thiên Đồ Long ký 2003
*Cao Biền, là Tiết độ sứ của trị sở Tĩnh Hải quân trong lịch sử Việt Nam.

### Triều Tiên - Hàn Quốc
* Cao Chu Mông (Gojumong): Vua khai sinh nhà nước Cao Câu Ly ( thành lập năm 37 TCN)
*Cao Kiến (Goh Kun): Thủ tướng Hàn Quốc, nhiệm kỳ (1997-1998) và (2003-2004)

## Tham khảo