1 tháng 3

Ngày **1 tháng 3** là ngày thứ 60 (61 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 305 ngày trong năm.

## Sự kiện
* 293 &ndash; Hoàng đế Diocletianus và Maximianus bổ nhiệm Constantius Chlorus và Galerius làm Caesar. Điều này được cho là khởi đầu của Tứ đầu chế.
* 350 &ndash; Vetranio được chị gái của Constantius II là Constantina yêu cầu tự tuyên bố là Caesar.
* 834 &ndash; Hoàng đế Louis Mộ Đạo được khôi phục tư cách là quân chủ duy nhất của Francia. Sau khi ông tái đăng cơ, con trai cả của ông là Lothair I đào thoát sang Bourgogne.
* 1076 &ndash; Ung Châu thất thủ trong Chiến dịch đánh Tống, 1075-1076 của quân Đại Việt.
* 1206 &ndash; Lý An Toàn cùng mẹ của Tây Hạ Hoàn Tông là La thị hợp mưu phế Hoàn Tông, Lý An Toàn lên ngôi hoàng đế Tây Hạ, tức Tây Hạ Tương Tông.
*1562 &ndash; Sáu mươi ba người Huguenot bị tàn sát tại Wassy, đánh dấu khởi đầu Chiến tranh tôn giáo Pháp.
*1565 &ndash; Rio de Janeiro được người Bồ Đào Nha thành lập với tên gọi *São Sebastião do Rio de Janeiro* nhằm vinh danh Thánh Sebastian.
*1781 – Quốc hội Lục địa thông qua Các điều khoản Hợp bang thành lập nên hình thức liên bang "Hợp chúng quốc Hoa Kỳ".
*1796 &ndash; Công ty Đông Ấn Hà Lan được Cộng hòa Batavia quốc hữu hóa.
*1811 &ndash; Thống đốc Ai Cập của Ottoman là Muhammad Ali giết chết các thủ lĩnh Mamluk và đoạt lấy quyền lực.
*1815 
**Napoléon Bonaparte trở về Pháp từ nơi ông bị lưu đày trên đảo Elba.
**  Tổng thống James Madison ký thành luật Hiến chương quốc hội của Đại học Georgetown.
*1845 &ndash; Tổng thống Hoa Kỳ John Tyler ký một dự luật cho phép Hoa Kỳ sáp nhập Cộng hòa Texas.
*1867 &ndash; Nebraska trở thành tiểu bang thứ 37 của Hoa Kỳ, thủ phủ là Lincoln.
*1870 &ndash; Nguyên soái F. S. López thiệt mạng trong Trận Cerro Corá, đánh dấu kết thúc Chiến tranh Tam Đồng minh tại Nam Mỹ.
*1872 – Vườn quốc gia Yellowstone được thành lập tại miền Tây Hoa Kỳ, đây là vườn quốc gia đầu tiên trên thế giới.
*1893 &ndash; Kỹ sư điện Nikola Tesla tiến hành trình diễn công khai lần đầu radio tại St. Louis, Missouri, Hoa Kỳ. 
*1919 &ndash; Phong trào 1 tháng 3 bắt đầu tại Triều Tiên nhằm chống Đế quốc Nhật Bản.
*1934 – Với hỗ trợ của Nhật Bản, Phổ Nghi chính thức đăng cơ xưng là hoàng đế của Mãn Châu Quốc, đặt niên hiệu là Khang Đức.
*1941 &ndash; Chiến tranh thế giới thứ hai: Bulgaria ký kết hiệp ước liên kết với Phe Trục.
*1942 &ndash; Chiến tranh thế giới thứ hai: Đế quốc Nhật Bản đổ bộ lên đảo chính Java của Đông Ấn Hà Lan.
*1946 &ndash; Ngân hàng Anh được quốc hữu hóa.
*1947 &ndash; Quỹ Tiền tệ Quốc tế bắt đầu các hoạt động tài chính.
*1950 – Tưởng Giới Thạch phục hồi đảm nhiệm chức vụ Tổng thống Trung Hoa Dân Quốc sau khi Quốc dân Đảng dời đến Đài Loan do chiến bại trong nội chiến.
*1953 &ndash; Nhà lãnh đạo Liên Xô Stalin bị đột quỵ, ông qua đời bốn ngày sau đó.
*1954 &ndash; Thử nghiệm vũ khí hạt nhân: Bom hydro Castle Bravo được Hoa Kỳ cho thử nghiệm phát nổ tại Đảo san hô vòng Bikini trên Thái Bình Dương.
*1958 &ndash; Liên bang Tây Ấn được thành lập.
*1961 
**Tổng thống Hoa Kỳ John F. Kennedy cho thành lập Đoàn Hòa bình, một chương trình tình nguyện quốc tế.
**Uganda được tự quản và tổ chức cuộc bầu cử đầu tiên trong nước.
*1966
**Tàu thăm dò không gian Venera 3 của Liên Xô đổ bộ lên Sao Kim, là tàu không gian đầu tiên đổ bộ lên bề mặt hành tinh khác.
**Đảng Ba'ath nắm quyền lực tại Syria.
*1971 &ndash; Tổng thống Pakistan Yahya Khan hoãn vô thời hạn phiên họp nghị viện dự kiến, kích động bất tuân dân sự rộng khắp tại Đông Pakistan.
*1973 – Ban nhạc Pink Floyd phát hành *[[The Dark Side of the Moon]]*, một trong những album quan trọng nhất của lịch sử nhạc Rock.
*1992 &ndash; Bosna và Hercegovina tuyên bố độc lập khỏi Cộng hòa Liên bang Xã hội chủ nghĩa Nam Tư.
*1998 &ndash; *[[Titanic (phim 1997)|Titanic]]* trở thành phim đầu tiên đạt doanh thu trên một tỷ USD trên phạm vi toàn cầu.
* 2003 &ndash; Tòa án Hình sự Quốc tế tổ chức phiên tòa đầu tiên của họ tại Den Haag, Hà Lan.
*2014 &ndash; Ít nhất 29 người chết và 143 người bị thương trong một cuộc tấn công bằng dao tại nhà ga Côn Minh thuộc tỉnh Vân Nam, Trung Quốc.

## Sinh
* 1432 - Isabel of Coimbra, nữ hoàng Bồ Đào Nha (m. 1455)
* 1445 - Sandro Botticelli, họa sĩ người Ý (m. 1510)
* 1474 - Angela Merici, bảo mẫu người Ý (m. 1540)
* 1547 - Rudolph Goclenius, nhà triết học người Đức (m. 1628)
* 1597 - Jean-Charles de la Faille, nhà toán học người Bỉ (m. 1652)
* 1610 - John Pell, nhà toán học người Anh (m. 1685)
* 1657 - Samuel Werenfels, nhà thần học Thụy Sĩ (m. 1740)
* 1760 - François Nicolas Leonard Buzot, nhà cánh mạng người Pháp (m. 1794)
* 1769 - François Séverin Marceau-Desgraviers, tướng người Pháp (m. 1796)
* 1810 - Frédéric Chopin, nhà soạn nhạc, nghệ sĩ dương cầm người Ba Lan (m. 1849)
* 1812 - Augustus Pugin, kiến trúc sư người Anh (m. 1852)
* 1817 - Giovanni Duprè, nhà điêu khắc người Ý (m. 1882)
* 1837 - William Dean Howells, nhà văn, sử gia, chính khách người Mỹ (m. 1920)
* 1842 - Nicholaos Gysis, họa sĩ người Hy Lạp (m. 1901)
* 1848 - Augustus Saint-Gaudens, nhà điêu khắc người Mỹ gốc Ireland (m. 1907)
* 1852 - Théophile Delcassé, chính khách người Pháp (m. 1923)
* 1858 - Georg Simmel, nhà xã hội học, nhà triết học người Đức (m. 1918)
* 1863 - Alexander Golovin, họa sĩ người Nga (m. 1930)
* 1865 - Abe Iso, chính khách người Nhật Bản (m. 1949)
* 1886 - Oskar Kokoschka, họa sĩ, nhà thơ người Áo (m. 1980)
* 1888 - Ewart Astill, cầu thủ cricket người Anh (m. 1948)
* 1889 - Watsuji Tetsuro, nhà triết học người Nhật Bản (m. 1960)
* 1892 - Ryūnosuke Akutagawa, nhà văn người Nhật Bản (m. 1927)
* 1893 - Mercedes de Acosta, người giao thiệp rộng người Mỹ (m. 1968)
* 1896 
** Dimitris Mitropoulos, người chỉ huy dàn nhạc, nhà soạn nhạc người Hy Lạp (m. 1960)
** Moriz Seeler, nhà văn, nhà sản xuất người Đức (m. 1942)
* 1899 - Erich von dem Bach, công chức quốc xã (m. 1972)
* 1904 
** Paul Hartman, diễn viên người Mỹ (m. 1973)
** Glenn Miller, người chỉ huy dàn nhạc nhỏ người Mỹ (m. 1944)
* 1905 - Doris Hare, nữ diễn viên Wales (m. 2000)
* 1906 - Phạm Văn Đồng, Thủ tướng Việt Nam (1955-1987), (m. 2000)
* 1910 
** Archer John Porter Martin, nhà hóa học, giải thưởng Nobel người Anh (m. 2002)
** David Niven, diễn viên người Anh (m. 1983)
* 1913 - Ralph Ellison, nhà văn người Mỹ (m. 1994)
* 1917 - Robert Lowell, nhà thơ người Mỹ (m. 1977)
* 1918 
** Roger Delgado, diễn viên người Anh (m. 1973)
** João Goulart, tổng thống Brasil (m. 1976)
** Gladys Noon Spellman, chính khách người Mỹ (m. 1988)
* 1920
** Howard Nemerov, nhà thơ người Mỹ (m. 1991)
** Max Bentley, vận động viên khúc côn cầu trên băng người Canada (m. 1984)
* 1921 - Richard Wilbur, nhà thơ người Mỹ
* 1922 - William Gaines, nhà xuất bản người Mỹ (m. 1992)
* 1923
** Nguyễn Văn Chuân, Thiếu tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa (Mất 2002)
** Kuczka Péter, nhà văn, chủ bút người Hungary (m. 1999)
* 1924 - Deke Slayton, nhà du hành vũ trụ người Mỹ (m. 1993)
* 1926
** Robert Clary, diễn viên người Pháp
** Cesare Danova, diễn viên người Mỹ gốc Ý (m. 1992)
* 1927 - Harry Belafonte, nhạc sĩ, nhà hoạt động người Mỹ
* 1928
** Seymour Papert, nhà toán học người Nam Phi
** Jacques Rivette, đạo diễn phim người Pháp
* 1930 - Gastone Nencini, vận động viên xe đạp người Ý (m. 1980)
* 1935 - Robert Conrad, diễn viên người Mỹ
* 1936
** Monique Bégin, chính khách người Pháp
** Jean-Edern Hallier, tác gia người Pháp (m. 1997)
* 1937 - Jed Allan, diễn viên người Mỹ
* 1939 - Leo Brouwer, nhà soạn nhạc, nghệ sĩ đàn ghita Cuba
* 1940 - Robert Grossman, người minh họa người Mỹ
* 1943 
** Akinori Nakayama, vận động viên thể dục người Nhật Bản
** Richard H. Price, nhà vật lý người Mỹ
** Rashid Sunyaev, nhà vật lý người Nga
** José Ángel Iribar, cầu thủ bóng đá người Tây Ban Nha
* 1945 - Dirk Benedict, diễn viên người Mỹ
* 1946 
** Lana Wood, nữ diễn viên người Mỹ
** Gerry Boulet, ca sĩ người Pháp (m. 1990)
** Elvin Bethea, cầu thủ bóng đá người Mỹ
* 1947 - Alan Thicke, diễn viên, người sáng tác bài hát người Canada
* 1948 - Burning Spear, ca sĩ, nhạc sĩ người Jamaica
* 1952 
** Steven Barnes, nhà văn người Mỹ
** Martin O'Neill, cầu thủ bóng đá, HLV người quản lý người Bắc Ireland
* 1953 - Richard Bruton, chính khách, nhà kinh tế học người Ireland
* 1954
** Catherine Bach, nữ diễn viên người Mỹ
** Ron Howard, diễn viên, người đạo diễn người Mỹ
* 1956 - Timothy Daly, diễn viên người Mỹ
* 1958 
** Bertrand Piccard, người chơi khinh khí cầu, nhà tâm thần học Thụy Sĩ
** Nik Kershaw, nhạc sĩ người Anh
** Chosei Komatsu, người chỉ huy dàn nhạc người Nhật Bản
* 1963
** Rob Affuso, nhạc công đánh trống người Mỹ
** Ron Francis, vận động viên khúc côn cầu trên băng người Canada
* 1964 
** Paul Le Guen, ông bầu bóng đá người Pháp
** Clinton Gregory, nhạc sĩ người Mỹ
* 1965
** Stewart Elliott, vận động viên đua ngựa người Canada
** Booker Huffman, đô vật Wrestling chuyên nghiệp người Mỹ
** Mary Lou Lord, ca sĩ, người sáng tác bài hát người Mỹ
* 1967
** Yelena Afanasyeva, vận động viên người Nga
** George Eads, diễn viên người Mỹ
** Aron Winter, cầu thủ bóng đá người Đức 
* 1969
** Javier Bardem, diễn viên người Tây Ban Nha
** Doug Creek, vận động viên bóng chày người Mỹ
* 1971 - Tyler Hamilton, vận động viên xe đạp người Mỹ
* 1973
** Jack Davenport, diễn viên người Anh
** Chris Webber, cầu thủ bóng rổ người Mỹ
* 1974
** Mark-Paul Gosselaar, diễn viên người Mỹ
** Stephen Davis, cầu thủ bóng đá người Mỹ
* 1977
** Rens Blom, vận động viên người Đức 
** Esther Cañadas, nữ diễn viên, siêu người mẫu người Tây Ban Nha
* 1978
** Jensen Ackles, diễn viên người Mỹ
** Alicia Leigh Willis, nữ diễn viên người Mỹ
* 1980
** Shahid Afridi, cầu thủ cricket người Pakistan
** Abdur Rehman, cầu thủ cricket người Pakistan
** Đức Tiến, nam người mẫu và diễn viên người Việt Nam (m. 2024)
* 1981
** Ana Hickmann, siêu người mẫu người Brasil
** Adam LaVorgna, diễn viên người Mỹ
** Will Power, người đua xe người Úc
** Brad Winchester, vận động viên khúc côn cầu trên băng người Mỹ
* 1982 - Phạm Khánh Hưng, ca sĩ và nhạc sĩ người Việt Nam
* 1983
** Daniel Carvalho, cầu thủ bóng đá người Brasil
** Chris Hackett, cầu thủ bóng đá người Anh
** Blake Hawksworth, vận động viên bóng chày người Canada
* 1984
** Naima Mora, người mẫu, người Mỹ
** Alexander Steen, vận động viên khúc côn cầu trên băng người Thụy Điển gốc Canada
** Bạch Bách Hà, nữ diễn viên Trung Quốc
* 1985
** Andreas Ottl, cầu thủ bóng đá người Đức
** J Leman, cầu thủ bóng đá người Mỹ
* 1986 - Jonathan Spector, cầu thủ bóng đá người Mỹ
* 1987 - Sammie, ca sĩ người Mỹ
* 1988 - Katija Pevec, nữ diễn viên người Mỹ
* 1989 
** Sonya Kitchell, ca sĩ người Mỹ
** Carlos Vela, cầu thủ bóng đá người México
* 1990 
** Harry Eden, diễn viên người Anh
** Nikolas Tsattalios, cầu thủ bóng đá người Úc
** Vân Trang, nữ diễn viên kiêm người dẫn chương trình người Việt Nam
* 1994 - Justin Bieber, ca sĩ, người sáng tác nhạc người Canada

## Mất

* 1510 &ndash; Francisco de Almeida, người lính, nhà thám hiểm người Bồ Đào Nha
* 1536 &ndash; Bernardo Accolti, nhà thơ người Ý (s. 1465)
* 1620 &ndash; Thomas Campion, nhà thơ, nhà soạn nhạc người Anh (s. 1567)
* 1643 &ndash; Girolamo Frescobaldi, nhà soạn nhạc người Ý (s. 1583)
* 1661 &ndash; Richard Zouch, luật gia người Anh (s. 1590)
* 1697 &ndash; Francesco Redi, thầy thuốc người Ý (s. 1626)
* 1734 &ndash; Roger North, người viết tiểu sử người Anh (s. 1653)
* 1757 &ndash; Edward Moore, nhà văn người Anh (s. 1712)
* 1768 &ndash; Hermann Samuel Reimarus, nhà triết học, nhà văn người Đức (s. 1694)
* 1773 &ndash; Luigi Vanvitelli, kiến trúc sư người Ý (s. 1700)
* 1777 &ndash; Georg Christoph Wagenseil, nhà soạn nhạc người Áo (s. 1715)
* 1792 &ndash; Leopold II, hoàng đế Đế quốc La Mã Thần thánh (s. 1747)
* 1862 &ndash; Peter Barlow, nhà toán học người Anh (s. 1776)
* 1875 &ndash; Tristan Corbière, nhà thơ người Pháp (s. 1845)
* 1879 &ndash; Joachim Heer, chính khách Thụy Sĩ (s. 1825)
* 1884 &ndash; Isaac Todhunter, nhà toán học người Anh (s. 1820)
* 1906 &ndash; José María de Pereda, tiểu thuyết gia người Tây Ban Nha (s. 1833)
* 1911 &ndash; Jacobus Henricus van 't Hoff, nhà hóa học, giải thưởng Nobel người Đức (s. 1852)
* 1912 &ndash; George Grossmith, diễn viên, tác giả truyện tranh người Anh (s. 1847)
* 1920 &ndash; John H. Bankhead, thượng nghị sĩ Mỹ (s. 1842)
* 1922 &ndash; Rafael Moreno Aranzadi, cầu thủ bóng đá người Tây Ban Nha (s. 1892)
* 1929 &ndash; Royal H. Weller, chính khách người Mỹ (s. 1881)
* 1933 &ndash; Uładzimir Zylka, nhà thơ người Belarus (s. 1900)
* 1936 &ndash; Mikhail Kuzmin, nhà văn người Nga (s. 1871)
* 1938 &ndash; D'Annunzio, nhà văn, chiến tranh người anh hùng, chính khách người Ý (s. 1863)
* 1940 &ndash; Anton Hansen Tammsaare, tác gia người Estonia (s. 1878)
* 1943 &ndash; Alexandre Yersin, thầy thuốc Thụy Sĩ (s. 1863)
* 1952 &ndash; Mariano Azuela, tiểu thuyết gia người México (s. 1873)
* 1963 
** Irish Meusel, vận động viên bóng chày người Mỹ (s. 1893)
** Jorge Daponte, người đua xe người Argentina (s. 1923)
* 1966 &ndash; Fritz Houtermans, nhà vật lý người Đức (s. 1903)
* 1969 &ndash; Nhạc sĩ Dzũng Chinh, tác giả bài hát Những đồi hoa sim (s.1941)
* 1970 &ndash; Lucille Hegamin, ca sĩ, người dẫn chuyện giải trí người Mỹ (s. 1894)
* 1974 &ndash; Bobby Timmons, nghệ sĩ dương cầm nhạc Jazz người Mỹ (s. 1935)
* 1980 &ndash; Dixie Dean, cầu thủ bóng đá người Anh (s. 1907)
* 1984 &ndash; Coogan, diễn viên người Mỹ (s. 1914)
* 1988 &ndash; Joe Besser, diễn viên hài, diễn viên người Mỹ (s. 1907)
* 1995 &ndash; Georges J.F. Kohler, nhà sinh vật học, giải Nobel Sinh lý và Y khoa người Đức (s. 1946)
* 2006
** Peter Osgood, cầu thủ bóng đá người Anh (s. 1947)
** Harry Browne, chính khách, tác gia người Mỹ (s. 1933)
** Johnny Jackson, nhạc sĩ người Mỹ (s. 1951)
* 2017 &ndash; Giuse Vũ Duy Thống, tu sĩ Công giáo người Việt Nam (s. 1952)
* 2024 - Toriyama Akira, mangaka người Nhật và tác giả của *[[Dragon Ball – 7 viên ngọc rồng|Dragon Ball]]* và *[[Dr. Slump]]*

## Những ngày lễ và kỷ niệm
* Ngày Quốc tế Không phân biệt đối xử

## Tham khảo