Anna Maria Luisa de' Medici

**Anna Maria Luisa de' Medici** (1667–1743, tại Florence) là một quý tộc người Ý, con gái duy nhất của Cosimo III de' Medici, Đại Công tước xứ Toscana và Marguerite Louise của Orléans. Năm 1691, bà kết hôn với Johann Wilhelm von Pfalz-Neuburg (1658–1716) và trở thành tuyển hầu phu nhân xứ Pfalz. Khi kết hôn với Johann Wilhelm, bà đã biến triều đình Palatine đương thời trở thành trung tâm âm nhạc quan trọng nhờ bảo trợ các nhạc sĩ. Cuộc hôn nhân không có con do Johann Wilhelm mắc bệnh giang mai, cộng với việc các anh chị em của bà cũng không có con, khiến dòng họ Medici gần như tuyệt chủng.

Là người bảo trợ nghệ thuật, Anna Maria Luisa đã để lại bộ sưu tập nghệ thuật khổng lồ của Medici, bao gồm các tác phẩm tại Uffizi, Palazzo Pitti và các biệt thự Medici, mà bà thừa kế sau khi em trai bà, Gian Gastone, qua đời , cùng các kho báu Palatine, cho nhà nước Toscana với điều kiện không một phần nào được di chuyển khỏi thủ đô của bang. Nhờ đó, bà đã bảo toàn toàn bộ di sản của dòng họ Medici tại Florence.

Năm 1713, Cosimo III thay đổi luật kế vị ở Toscana để cho phép con gái thừa kế ngai vàng, và dành những năm cuối đời vận động các cường quốc châu Âu công nhận điều luật này. Tuy nhiên, năm 1735, theo một thỏa thuận lãnh thổ, các cường quốc châu Âu bổ nhiệm Công tước Francis Stephen của Lorraine làm người thừa kế, và ông lên ngôi tại Toscana thay cho bà. Sau khi Johann Wilhelm qua đời, Anna Maria Luisa trở về Florence, hưởng quyền danh dự đứng đầu triều đình cho đến khi anh trai bà, Gian Gastone, lên ngôi và đày bà đến Villa La Quiete. Khi Gian Gastone qua đời năm 1737, sứ giả của Francis Stephen đề nghị bà giữ chức nhiếp chính danh nghĩa của Toscana, nhưng bà từ chối. Bà qua đời năm 1743, khép lại dòng Medici. Bà là hậu duệ trực tiếp cuối cùng của nhánh chính của dòng họ Medici. Thi hài bà được an táng tại nghĩa trang Medici, Vương cung thánh đường San Lorenzo, Florence, nơi bà từng giúp hoàn thiện.

## Tiểu sử

## Tuổi thơ

Anna Maria Luisa de' Medici chào đời tại Florence vào ngày 11 tháng 8 năm 1667. Bà là con gái duy nhất và con thứ hai của Cosimo III de' Medici và vợ ông là Marguerite Louise xứ Orléans, Bà được đặt tên theo người dì ruột của mẹ mình, Anne Marie Louise xứ Orléans, Nữ Công tước xứ Montpensier.

Mối quan hệ giữa cha mẹ bà rất căng thẳng, Marguerite Louise thường tìm cách làm nhục Cosimo. Một lần được ghi chép lại, bà đã gọi ông là "người hầu tội nghiệp" trước mặt đại diện Tòa Thánh. Sự thù ghét kéo dài cho đến ngày 26 tháng 12 năm 1674, sau nhiều nỗ lực hòa giải thất bại, Cosimo căng thẳng đồng ý để vợ về Tu viện Montmartre, Pháp. Hợp đồng ký ngày đó hủy bỏ quyền lợi của bà với tư cách là petite fille de France (Cháu gái nước Pháp) và tuyên bố rằng sau khi qua đời, mọi tài sản của bà sẽ được thừa kế cho con cái. Cosimo cấp cho bà trợ cấp 80.000 livres để bù đắp. Bà rời Toscana vào tháng 6 năm 1675, Anna Maria Luisa khi đó chưa đầy tám tuổi và không bao giờ gặp lại mẹ. Mặc dù Cosimo rất yêu chiều con gái, nhưng bà được bà nội Vittoria della Rovere nuôi dưỡng.

## Tuyển hầu phu nhân xứ Pfalz

Năm 1669, Anna Maria Luisa de’ Medici được cân nhắc làm vợ của Louis, le Grand Dauphin, người thừa kế ngai vàng của Pháp, nhưng Cosimo III không muốn liên minh với Pháp nên hôn sự không thành. Các cuộc thương lượng với các triều đình lớn khác như Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha và Savoy cũng thất bại; ở Bồ Đào Nha, các bộ trưởng lo ngại bà có tính cách mạnh mẽ giống mẹ và khó kiểm soát. James II của Anh từng đề cử Công tước Modena, nhưng bà từ chối vì không tương xứng với vị thế con gái Đại Công tước. Cuối cùng, Sự bế tắc chỉ được giải quyết khi Hoàng đế Leopold I đề xuất Johann Wilhelm, Tuyển hầu tước xứ Pfalz, sau đó ông được phong Hoàng thân Hoàng gia để phù hợp địa vị của Anna.

Nhờ đó, cuộc hôn nhân được thỏa thuận và được cử hành theo hình thức hôn nhân ủy quyền vào ngày 29 tháng 4 năm 1691, và cùng năm đó bà rời Florence đến Düsseldorf, kinh đô của chồng. Khi bà đến, Pfalz vẫn chịu hậu quả nặng nề của Chiến tranh Chín năm do Louis XIV gây ra. Năm 1692, bà mang thai nhưng bị sẩy, khiến hai vợ chồng không thể có con được nữa. Một số sử gia suy đoán Johann Wilhelm mắc bệnh giang mai và truyền cho bà, song không có bằng chứng dứt khoát; điều có thể khẳng định là cả hai vẫn duy trì một đời sống cung đình ổn định và hợp tác. Dù vậy, quan hệ của họ vẫn hòa thuận và bà trở thành một nhân vật trung tâm của đời sống văn hóa tại triều đình Pfalz. Johann Wilhelm cho xây một nhà hát riêng cho vợ, bà bảo trợ nhiều nhạc sĩ nổi tiếng, giúp Düsseldorf trở thành một trung tâm âm nhạc quốc tế. Những người được bà nâng đỡ có Fortunato Chelleri và bổ nhiệm ông làm giáo viên âm nhạc, đồng thời duy trì quan hệ bảo trợ bền lâu với Agostino Steffani một nhân vật đa tài, vừa là nhà soạn nhạc, nhà ngoại giao. Nhiều bản thảo âm nhạc của Steffani còn được lưu giữ tại Florence như dấu ấn cho vai trò văn hóa của bà.và Agostino Steffani, người gắn bó với bà cho đến khi bà rời Đức trở về Toscana.

Một người đương thời mô tả Anna Maria Luisa là người phụ nữ cao ráo, nước da sáng, đôi mắt đen to và biểu cảm, với đường nét thanh nhã và nụ cười rạng rỡ.

Theo yêu cầu của cha, bà cũng sắp xếp hôn nhân cho em trai Gian Gastone với Anna Maria Franziska của Saxe-Lauenburg năm 1697, nhưng cuộc hôn nhân này nhanh chóng đổ vỡ và hai người ly thân năm 1708. Cũng năm 1697, Hiệp ước Ryswick kết thúc chiến tranh, quân Pháp rút khỏi Palatinate,  Johann Wilhelm nhận được lãnh địa Megen. Sau khi Sắc lệnh Nantes bị bãi bỏ ở Pháp, khoảng 2.000 người Huguenot chạy sang Palatinate. Từng bị chỉ trích về chính sách tôn giáo, Johann Wilhelm ban hành *Đạo luật Tôn giáo* vào năm 1705, chính thức công nhận tự do tôn giáo cho các nhóm Tin Lành trong lãnh thổ.

## Kế vị ở Toscana

Cosimo III muốn sửa đổi luật kế vị của Đại Công quốc Toscana vốn chỉ cho phép nam giới kế vị để cho phép con gái ông, Anna Maria Luisa, lên ngôi trong trường hợp dòng nam tuyệt tự. Tuy nhiên, kế hoạch này vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ các cường quốc châu Âu. Karl VI, Hoàng đế La Mã Thần thánh và là lãnh chúa phong kiến trên danh nghĩa của Toscana, nhưng chỉ với điều kiện ông phải kế vị bà. Điều kiện này khiến Cosimo III và Anna Maria đều không hài lòng. Khi không đạt được thỏa thuận, “vấn đề Toscanatạm thời rơi vào bế tắc.

Vài năm sau, khi việc kế vị trở nên cấp bách hơn, Hồng y Francesco Maria de’ Medici, em trai Cosimo III được giải trừ lời thề tu sĩ và bị buộc phải kết hôn với Eléonore, con gái lớn của Vincenzo Gonzaga, Công tước Guastalla, vào năm 1709. Anna Maria thúc giục ông chăm sóc sức khỏe và “mang lại cho chúng ta niềm an ủi là một vương tử nhỏ.” Nhưng chỉ hai năm sau, ông qua đời mà không để lại con, khiến mọi hy vọng có người thừa kế từ nhánh này bị dập tắt.

Năm 1713, sau cái chết của người thừa kế chính thức Ferdinando, Cosimo III trình lên Thượng viện Toscana, cơ quan lập pháp danh nghĩa của đại công quốc một đạo luật quy định rằng nếu ông và người kế vị mới, Gian Gastone, qua đời trước Anna thì bà sẽ được kế vị ngôi Đại Công tước. Karl VI nổi giận và đáp rằng Toscana là lãnh địa phong kiến của Đế quốc, vì vậy chỉ ông mới có quyền thay đổi luật kế vị.

Tình hình càng phức tạp hơn khi Elisabetta Farnese, vợ thứ hai của Felipe V của Tây Ban Nha, là cháu đời thứ ba của Margherita de’ Medici, tuyên bố quyền thừa kế Toscana. Tháng 5 năm 1716, arle VI, người liên tục thay đổi lập trường đã thông báo cho Florence rằng quyền kế vị của Anna  không bị đặt nghi vấn, nhưng nhấn mạnh rằng Áo và Toscana phải sớm thống nhất xem hoàng tộc nào sẽ kế vị nhà Medici.

Tháng 6 năm 1717, Cosimo tuyên bố mong muốn rằng Nhà Este sẽ kế vị sau con gái ông. Trước đó, arl VI từng hứa bồi thường lãnh thổ cho Cosimo cụ thể là Nhà nước Presidi nếu ông chọn nhanh chóng, nhưng sau đó lại rút lời. Đến năm 1718, arl VI bác bỏ quyết định của Cosimo, tuyên bố rằng việc hợp nhất Toscana với Modena (lãnh thổ của nhà Este) là không thể chấp nhận. Từ đây, tình trạng bế tắc kéo dài.

## Trở về Florence
Tuyển hầu xứ Palatine qua đời tháng 6 năm 1716. Góa phụ của ông, Anna Maria Luisa, trở về Florence vào tháng 10 năm 1717. Tuy nhiên, mối quan hệ giữa bà và Violante Beatrice – goá phụ của Ferdinando, anh trai bà – không hề hòa thuận. Khi biết Anna Maria Luisa định quay về, Violante Beatrice dự tính rời Florence để sang Munich, kinh đô của anh trai mình, nhưng Gian Gastone thuyết phục bà ở lại, và bà đã nghe theo.[39] Để tránh việc cả hai tranh chấp về thứ bậc trong triều, Cosimo III đã xác định địa vị của Violante Beatrice trước khi Anna Maria Luisa về đến nơi bằng cách bổ nhiệm bà làm Tổng quản xứ Siena.

Ngày 4 tháng 4 năm 1718, Anh, Pháp và Cộng hòa Hà Lan (sau đó là Áo) thống nhất chọn Infante Charles của Tây Ban Nha – con trai lớn của Elisabeth Farnese và Philip V – làm người kế vị Tuscany, hoàn toàn không nhắc đến Anna Maria Luisa. Đến năm 1722, bà thậm chí không còn được xem là người thừa kế hợp pháp, và Cosimo III buộc phải đứng ngoài các hội nghị bàn về tương lai của đại công quốc. Giữa lúc đó, Marguerite Louise – mẹ của Anna Maria Luisa – qua đời. Thay vì để lại tài sản cho các con như thỏa thuận năm 1674, bà lại di chúc hết cho Công nương Epinoy, một người họ hàng xa. 

Ngày 25 tháng 10 năm 1723, sáu ngày trước khi mất, Cosimo III ban hành một tuyên cáo cuối cùng, yêu cầu rằng Tuscany phải giữ độc lập; Anna Maria Luisa phải được kế vị sau Gian Gastone; và Đại Công tước có quyền chọn người kế vị tiếp theo. Tuy nhiên, châu Âu hoàn toàn phớt lờ tuyên bố này. In the period 1722–1725, the Electress embellished the villa further by commissioning twelve statues of various religious figures.

Khi Gian Gastone trở thành Đại Công tước, quan hệ giữa ông và chị gái Anna vô cùng lạnh nhạt. Ông căm ghét bà vì can dự vào cuộc hôn nhân bất hạnh của ông với Anna Maria Franziska xứ Saxe-Lauenburg; còn bà thì khó chịu với chính sách tự do của ông, nhất là việc ông bãi bỏ toàn bộ luật bài Do Thái của cha họ. Vì vậy, bà buộc phải rời khỏi căn hộ ở cánh trái Palazzo Pitti và chuyển đến Villa La Quiete. Tại đây, bà cải tạo dinh thự và khu vườn với sự giúp đỡ của Sebastiano Rapi, cùng các kiến trúc sư Giovanni Battista Foggini và Paolo Giovanozzi. Trong giai đoạn 1722–1725, bà tiếp tục trang trí dinh thự bằng việc đặt làm mười hai bức tượng các nhân vật tôn giáo. Dù không ưa nhau, Anna và Violante Beatrice vẫn hợp tác để cải thiện hình ảnh vốn tồi tệ của Gian Gastone trước công chúng. Tin đồn ông đã chết lan rộng vì ông hầu như không xuất hiện trước dân chúng. Để chấm dứt lời đồn, bà buộc ông phải xuất hiện công khai lần cuối vào năm 1729, trong lễ Thánh Gioan Tẩy Giả. Đám Ruspanti, nhóm bạn đồi trụy và lợi dụng Gian Gastone, ghét Anna, và bà cũng khinh miệt họ. Violante Beatrice cố gắng tách Đại Công tước khỏi ảnh hưởng của họ bằng cách tổ chức các buổi tiệc, nhưng Gian Gastone lại cư xử thô lỗ tới mức khách phải bỏ chạy, vì ông nôn mửa vào khăn, ợ hơi và kể chuyện tục tĩu. Những nỗ lực này chấm dứt khi Violante Beatrice qua đời năm 1731.

Năm 1736, trong Chiến tranh Kế vị Ba Lan, Vương tử Charles bị buộc rời khỏi Toscana như một phần của sự dàn xếp lãnh thổ, và Francis III xứ Lorraine được chỉ định làm người thừa kế. Đến tháng 1 năm 1737, quân Tây Ban Nha chiếm đóng Toscana từ năm 1731 rút đi, thay vào đó là 6.000 quân Áo.

Gian Gastone qua đời do “sự tích tụ của nhiều căn bệnh” ngày 9 tháng 7 năm 1737, bên cạnh các giáo sĩ và chị gái ông. Bà được Thân vương xứ Craon, đại diện của tân Công tước Francis III, đề nghị giữ chức nhiếp chính tạm thời cho đến khi ông đến Florence, nhưng bà từ chối. Khi Gian Gastone qua đời, toàn bộ tài sản tư hữu của nhà Medici gồm 2 triệu bảng tiền mặt, một bộ sưu tập nghệ thuật khổng lồ, trang phục nghi lễ và đất đai ở cựu Công quốc Urbino đều thuộc về Anna. At Gian Gastone's demise, all the House of Medici's allodial possessions, including £2,000,000 

Trong số những hành động của bà khi thừa hưởng khối tài sản này, đáng chú ý nhất là Patto di Famiglia (“Hiệp ước Gia tộc”), ký ngày 31 tháng 10 năm 1737. Theo thỏa thuận với Hoàng đế La Mã Thần thánh và Francis xứ Lorraine, bà để lại toàn bộ tài sản tư nhân của nhà Medici cho nhà nước Toscana, với điều kiện chúng không bao giờ được đưa ra khỏi Florence.

## Cái chết
Lực lượng chiếm đóng Habsburg-Lorraine, bị dân chúng gọi mỉa mai là “bọn Lorraine,” và vô cùng bị ghét bỏ. Phó vương cai trị Toscana, Thân vương xứ Craon, người mà Anna ghê tởm vì triều đình “thô tục” của ông ta nhưng ông vẫn cho phép bà sống yên ổn trong khu riêng của mình tại Palazzo Pitti. Ở đó, bà hầu như sống ẩn dật, chỉ thỉnh thoảng tiếp một số ít khách dưới mái hiên phủ vải đen trong phòng tiếp tân được trang trí bằng bạc của mình.   

Bà dành thời gian và tài chính để thúc đẩy việc hoàn thiện Nhà nguyện Các Hoàng tử (Cappella dei Principi), được Ferdinando I de’ Medici khởi công từ năm 1604, với chi phí lên đến 1.000 đồng crown mỗi tuần. Ngoài ra, bà còn đóng góp phần lớn gia sản cho hoạt động từ thiện, khoảng 4.000 bảng Anh mỗi năm – tương đương hơn 800.000 bảng Anh ngày nay. 

Ngày 18 tháng 2 năm 1743, Anna Maria Luisa de’ Medici qua đời vì tức ngực vào ngày 18 tháng 2 năm 1743. Sir Horace Mann, viết trong thư rằng: “Dân thường tin rằng bà mất trong một cơn cuồng phong; đúng lúc bà trút hơi cuối cùng thì một trận gió dữ dội bắt đầu và kéo dài khoảng hai giờ, rồi mặt trời lại chiếu sáng như chưa từng có chuyện gì xảy ra…” Với cái chết của bà, dòng dõi hoàng gia của nhà Medici chính thức tuyệt tự. Trong di chúc hoàn tất vài tháng trước đó, theo Horace Mann, bà để lại 500.000 bảng trang sức cho Đại Công tước Francis và ban tặng phần đất đai của mình tại cựu Công quốc Urbino cho Hầu tước Rinuccini người thi hành di chúc chính là cận thần của Cosimo III.

Thi hài bà được an táng trong hầm mộ tại San Lorenzo, đã đóng góp đáng kể để hoàn thiện. Dù nhà nguyện chưa hoàn tất lúc bà qua đời, di chúc của bà yêu cầu một phần thu nhập từ tài sản phải được dùng để “tiếp tục, hoàn thành và làm hoàn hảo... nhà nguyện lừng danh San Lorenzo.”

## Tham khảo