Thọ Phú

**Thọ Phú** là một xã thuộc tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

## Địa lý
Xã Thọ Phú nằm ở phía bắc huyện Triệu Sơn, có vị tri địa lý:

* Phía đông giáp huyện Thiệu Hóa
* Phía tây giáp xã Xuân Lộc
* Phía nam giáp các xã Dân Lực, Thọ Thế
* Phía bắc giáp các huyện Thiệu Hóa, Thọ Xuân.

Xã Thọ Phú có diện tích tự nhiên 8,30&nbsp;km², quy mô dân số năm 2022 là 10.083 người, mật độ dân số đạt 1.215 người/km². Dân cư sinh sống tại Thọ Phú chủ yếu là người Kinh.

## Lịch sử
Địa bàn xã Thọ Phú trước năm 1945 là một phần phía nam của phủ Thọ Xuân.

Sau khi Cách mạng tháng Tám thành công, địa bàn xã Thọ Phú ngày nay trở thành các xã Hồng Nhuận, Thống Nhất thuộc huyện Thọ Xuân. Năm 1947, xã Thống Nhất sáp nhập với xã Hồng Nhuận thành xã Thọ Vực. Đến năm 1954, chia xã Thọ Vực thành 2 xã Thọ Vực và Thọ Phú cùng thuộc huyện Thọ Xuân.

Ngày 25 tháng 2 năm 1965, 13 xã thuộc huyện Thọ Xuân cùng 20 xã thuộc huyện Nông Cống được tách ra để hợp thành huyện Triệu Sơn. Các xã Thọ Phú, Thọ Vực cùng thuộc huyện Triệu Sơn.

Năm 2018, xã Thọ Phú có 11 thôn, xã Thọ Vực có 9 thôn. Ngày 11 tháng 7 cùng năm, Hội đồng nhân dân tỉnh Thanh Hóa khóa XVII thông qua Nghị quyết về việc sắp xếp thôn, tổ dân phố trên địa bàn tỉnh. Theo đó:

* Xã Thọ Phú: nhập thôn 2 vào thôn 1, nhập các thôn 3A, 3B thành thôn 2, nhập thôn 4 và thôn 5 thành thôn 3, nhập thôn 6 và thôn 7 thành thôn 4, đổi tên thôn 8 thành thôn 5, nhập thôn 9 và thôn 10 thành thôn 6;
* Xã Thọ Vực: nhập thôn 6 vào thôn 5, nhập thôn 7 và thôn 8 thành thôn 6, đổi tên thôn 9 thành thôn 7.

Sau sắp xếp, xã Thọ Phú có 6 đánh số từ 1 đến 6, xã Thọ Vực có 7 thôn đánh số từ 1 đến 7.

Năm 2022, xã Thọ Phú có diện tích 4,79&nbsp;km², dân số là 4.842 người, mật độ dân số đạt 1.011 người/km², xã Thọ Vực có diện tích 3,51&nbsp;km², dân số là 5.241 người, mật độ dân số đạt 1.493 người/km².

Ngày 24 tháng 10 năm 2024, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua Nghị quyết số 1238/NQ-UBTVQH15 (có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2025). Theo đó, nhập toàn bộ diện tích và dân số của xã Thọ Vực vào xã Thọ Phú.

## Hành chính
Xã Thọ Phú có 13 thôn, gồm các đánh số từ 1 đến 6 và 7 thôn đánh số từ 1 đến 7 của xã Thọ Vực (cũ).

## Đền Vua Đinh

Làng Quan Thành, xã Thọ Phú là một vùng đất “Địa linh nhân kiệt”. Khu di tích “Đền vua Đinh” thờ Đinh Tiên Hoàng được xây dựng từ thời Hậu Lê để lưu danh công đức của Đinh Bộ Lĩnh khi dẹp loạn “Thập nhị sứ quân” lập nên kinh đô Hoa Lư có dừng chân và lập căn cứ quân sự ở đây. Nhân dân châu Ái xưa, Thanh Hóa nay bao gồm một vùng rộng lớn “Cửu Noãn Sơn” đã góp công vào sự nghiệp giúp Vua dẹp loạn. Năm 2013 khu di tích lịch sử “Đền Vua Đinh” được ngành văn hóa, dòng họ Đinh Thanh Hóa cùng địa phương và các bản hộ đóng góp hơn 500 triệu đồng để tu sửa, nâng cấp khang trang.

Theo truyền thuyết làng Xuân Phả thì múa trò Xuân Phả có từ thời nhà Đinh, khi Đinh Bộ Lĩnh tiến hành dẹp loạn 12 sứ quân thống nhất đất nước Đại Cồ Việt. Khi Đinh Bộ Lĩnh dẫn nghĩa quân đi dẹp sứ quân Ngô Xương Xí ở Bình Kiều - Ái Châu (Thanh Hóa ngày nay) kéo quân đến đất Quan Thành thì dựng trại, đóng quân tại đây. Đinh Bộ Lĩnh cử sứ giả đi cầu Bách linh mong âm phù giúp ba quân đánh thắng trận. Sứ giả nhận mệnh đi đường thủy ngược dòng sông Sử (tức sông Chu) lên đến đất Vụng Tậu thì trời vừa tối, sứ giả neo thuyền tại Vụng Tậu phía sau đền thờ vị thần: Đại Hải Long Vương, một vị thần linh thiêng nổi tiếng của huyện Lôi Dương (Thọ Xuân), là Thần Hoàng làng của làng Xuân Phả.

Khi giang sơn thống nhất, nhà vua lại tri ân bách linh có công âm phù giúp vua dẹp loạn. Khi các bộ tộc và các nước lân bang mang lễ vật triều cúng và ca vũ mừng nhà vua lên ngôi... theo lời Lão ông "Dục bình thử tặc nguyện cống Lão ông” nên vua Đinh đã cho đem toàn bộ cống phẩm và trò diễn đến đền thờ Đại Hải Long Vương mà không lưu lại ở kinh đô Hoa Lư. Vua lại giao cho bà hoàng hậu Dương Thị Nguyệt chủ trì việc này tại Nghè Xuân Phả. Bà xuất thân vốn là một ca vũ cung đình, đã tiếp thu các điệu múa của các nước lân bang và huấn luyện thành đội múa hàng, hàng năm cứ đến ngày 10-2 âm lịch, bà trực tiếp hướng dẫn đội múa đến biểu diễn tại đền thờ thần Đại Hải Long Vương.

Về sau dân làng Xuân Phả xin bà truyền bá điệu múa ấy cho dân làng tự tập, tự diễn, từ đấy trở đi điệu múa cũng có tên là múa trò Xuân Phả (hay còn gọi là Ngũ quốc lân bang đồ cống tiến) và được các thế hệ người dân lưu truyền đến ngày nay, trở thành một sinh hoạt văn hóa độc đáo ở Xứ Thanh.

## Ghi chú

## Chú thích

## Xem thêm