open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hồng xiêm

**Hồng xiêm** (danh pháp hai phần: ***Manilkara zapota***), hay người miền Nam gọi là **lồng mứt**, **xa pô chê**, **saboche**, **sapoche** (gọi tắt là **sabo**, **sapo**, **xa pô**) (từ tiếng Pháp **), là một loài cây thân gỗ, sống lâu năm và thường xanh thuộc họ Hồng xiêm, bộ Âu thạch nam có nguồn gốc ở miền Nam Mexico, Trung Mỹ và Caribbe.

## Đặc điểm
Hồng xiêm có thể cao từ 2–10 m. Nó là loại cây có khả năng chống gió tốt và vỏ cây rất nhiều nhựa màu trắng, giống như gôm. Lá của chúng có màu xanh lục và bóng mặt. Lá mọc cách tập trung đầu cành, hình elip hay ôvan, dài 7–15&nbsp;cm, với mép trơn. Hoa màu trắng, không dễ thấy, có hình dáng tương tự như quả chuông và có 6 tràng hoa hình thùy.

Quả là loại quả mọng, hình cầu hoặc hình quả trứng hoặc hình thon dài, đường kính 4–8&nbsp;cm và chứa từ 2–10 hạt. Vỏ có màu nâu-vàng nhạt. Bên trong là lớp cùi thịt có màu nâu ánh đỏ với kết cấu hạt mịn hơi giống với ruột quả lê. Hạt của nó có màu đen.

Quả của nó chỉ nên ăn khi đã chín vì khi còn xanh nó chứa nhiều nhựa dính như latex. Để biết chắc chắn là nó đã chín người ta hay nắn vỏ xem còn cứng hay đã mềm vì màu vỏ gần như không thay đổi từ lúc mới tạo quả đến khi chín, một cách khác là người ta cạo thử một ít lớp vỏ nâu vàng, sẽ lộ ra lớp da, quả xanh, lớp da này có màu xanh lá cây, xanh đậm, khi quả già, lớp vỏ dần chuyển sang xanh lá mạ. Hương vị của nó tương tự như mùi đường đen.

Cây hồng xiêm ra quả hai lần trong năm, tuy nhiên hoa có thể ra cả năm, ngoại trừ những vùng có nhiệt độ về mùa đông xuống thấp dưới 15–17&nbsp;°C. Nó được đưa từ México vào Philippines trong thời gian người Tây Ban Nha chiếm đóng quốc gia này. Tại Việt Nam, nó là loài cây đưa vào từ Thái Lan, mà Thái Lan được biết đến với cái tên là nước Xiêm, ngoài ra do hình dáng giống như quả hồng (chi Diospyros) nên mới có tên gọi hồng xiêm.

Ban đầu, hồng xiêm được đặt tên khoa học là *Achras zapota*, nhưng hiện nay tên gọi này được coi là đồng nghĩa của danh pháp *Manilkara zapota*. Tại Ấn Độ, nó được gọi là *Chikoo* hay *Sapota*, tại Philipin là *tsiko*, tại Indonesia là *sawu*, tại Malaysia là *chikoo*, tại Sri Lanka là *sapodilla* hay *rata-mi*, tại Thái Lan và Campuchia là *lamoot*, tại Venezuela là *níspero*.tại Tây Ấn là *naseberry* còn trong tiếng Anh là *sapodilla*.Trong tiếng Trung gọi là 人心果 (bính âm: Rén xīn guǒ, nhân tâm quả).

## Sử dụng
Hồng xiêm được trồng để lấy quả ăn. Nhựa mủ, một dạng latex lấy từ vỏ cây cũng được dùng để làm chất cơ sở cho các loại kẹo cao su. Khi chín, quả có mùi thơm và dễ chịu.

Một giống hồng xiêm ở miền bắc Việt Nam là: hồng xiêm Xuân Đỉnh, có nguồn gốc từ xã Xuân Đỉnh, huyện Từ Liêm, Hà Nội; hồng xiêm Thanh Hà, huyện Thanh Hà, tỉnh Hải Dương.

## Một số hình ảnh về cây hồng xiêm

Tập tin:Manilkara zapota 02368.jpg
Tập tin:Manilkara Zapota in HK.JPG
Tập tin:Manilkara Zapota.jpg
Tập tin:Manilkara zapota - Nispero fruit (sapodilla) and leaves 03.jpg
Tập tin:Three Manilkara zapota with some leaf.jpg
Tập tin:Manilkara zapota1.jpg


## Thư viện ảnh

## Liên kết ngoài
* CRFG Publications: Sapodilla 
* Sapodilla

## Chú thích
* 
*
Canarium (ốc biển)

***Canarium ***, còn được gọi là **Ốc cà na**, là một chi ốc biển thuộc họ Strombidae. chúng đều theo hình dạng đều thuộc chi mà danh pháp khoa học gọi canarium – để tả các loại giống quả trám với hai đầu nhọn
 
## Các loài
**[[Canarium betuleti]]* (Kronenberg, 1991)
**[[Canarium erythrinum]]* (Dillwyn, 1817)
**[[Canarium fusiforme]]* (Sowerby, 1842)
**[[Canarium hellii]]* (Kiener, 1843)
**[[Canarium klineorum]]* (Abbott, 1960)
**[[Canarium labiatum]]* (Röding, 1798)
**[[Canarium maculatum]]* (Sowerby, 1842)
**[[Canarium microurceus]]* Kira, 1959
**[[Canarium mutabile]]* (Swainson, 1821)
**[[Canarium ochroglottis]]* (Abbott, 1960)
**[[Canarium olydium]]* (Duclos, 1844)
**[[Canarium rugosum]]* (Sowerby, 1825)
**[[Canarium scalariforme]]* (Duclos, 1833)
**[[Canarium urceus]]* (Linnaeus, 1758)
**[[Canarium wilsonorum]]* (Abbott, 1967)

; Đồng nghĩa:
**Canarium haemastoma* (Sowerby, 1842): synonym of *[[Canarium scalariforme]]* (Duclos, 1833)
** Canarium otiolum* Iredale, 1931: synonym of *Canarium labiatum* (Röding, 1798)
**Canarium ustulatum* Schumacher, 1817: synonym of *Canarium urceus urceus* (Linnaeus, 1758)

## Chú thích

## Tham khảo

* Bandel K. (2007) *About the larval shell of some Stromboidea, connected to a review of the classification and phylogeny of the Strombimorpha (Caenogastropoda).* Freiberger Forschungshefte, ser. C 524: 97-206. page(s): 151
* Liverani V. (2014) *The superfamily Stromboidea. Addenda and corrigenda*. In: G.T. Poppe, K. Groh & C. Renker (eds), A conchological iconography. pp.&nbsp;1–54, pls 131-164. Harxheim: Conchbooks.
* Schumacher C.F. (1817). Essai d'un nouveau système des habitations des vers testacés. Schultz, Copenghagen. iv + 288 pp., 22 pls
Sverre Fehn

**Sverre Fehn** (14 tháng 8 năm 1924 – 23 tháng 2 năm 2009) là một kiến trúc sư Na Uy.

## Tiểu sử
Sverre Fehn sinh ngày 14 tháng 8 năm 1924 ở Kongsberg, Na Uy. Ông tốt nghiệp kiến trúc tại Đại học Kiến trúc Oslo năm 1949 và nhanh chóng trở thành kiến trúc sư đứng đầu của thế hệ cùng lứa.

Trong giai đoạn 1953–1954, Fehn đến Paris và làm việc cho xưởng thiết kế của kiến trúc sư Jean Prouvé, trong thời gian này Fehn cũng thường xuyên lui đến xưởng thiết kế của Le Corbusier. Năm 1958, Fehn nổi tiếng toàn thế giới với công trình gian triển lãm Na Uy tại triển lãm thế giới ở Brussels, Bỉ. Trong những năm 1960, ông còn cho ra đời hai tác phẩm nổi tiếng khác: Gian triển lãm Na Uy tại Triển lãm nghệ thuật hai năm một lần ở Venezia (*Biennale di Venezia*) và Bảo tàng Hedmark tại Hamar, Na Uy.

Năm 1971, Fehn được bổ nhiệm là giáo sư tại Trường Kiến trúc Oslo cho đến năm 1995. Ông cũng là giáo sư thỉnh giảng tại nhiều đại học khác như Đại học Yale, Đại học Kiến trúc London và Hiệp hội Nghệ thuật Cooper ở New York (*the Cooper Union of New York*).

Hiện nay, ông là thành viên danh dự của Hiệp hội Kiến trúc sư Na Uy, Hiệp hội Kiến trúc sư Mỹ (AIA), Hiệp hội Kiến trúc sư Hoàng gia Anh (RIBA) và nhiều hiệp hội kiến trúc sư các nước khác.

Ông nhận được giải thưởng Giải thưởng Vàng của Viện Hàn lâm Kiến trúc Pháp năm 1993. Năm 1997, sự nghiệp của ông lên đến đỉnh cao khi cùng nhận hai giải thưởng: giải thưởng Pritzker và giải thưởng Heinrich Tessenow.

## Tham khảo

*Sverre Fehn, *The Secret of the Shadow: Light and Shadow in Architecture*, 2002
*Sverre Fehn, *The poetry of the straight line: Den rette linjes poesi*, 1992
*Per-Olaf Fjeld, *Sverre Fehn on the Thought of Construction*, Rizzoli International, 1983
*Yukio Futagawa, *Sverre Fehn. Glacier Museum. The Aukrust Centre*, in "GA Document 56", 1998
**Sverre Fehn. Studio Holme*, in "GA Houses 58", 1998

## Liên kết ngoài
*Tiểu sử và công trình của Sverre Fehn 
*Trang web về Steven Fehn của giải thưởng Pritzker
Ismail Haniyeh

**Ismail Haniyeh** (; ( – 31 tháng 7 năm 2024) là cựu Thủ tướng Palestine, đồng thời là một trong những thủ lĩnh của Phong trào Kháng chiến Hồi giáo (được biết rộng rãi với tên gọi Hamas). Ông bị giết ở Iran vào ngày 31 tháng 7 năm 2024.

Ismail Haniyeh sinh ra tại vùng đất của Palestine bị Israel chiếm đóng. Gia đình ông phải chuyển vào trại tị nạn Al-Shat ở dải Gaza. Năm 21 tuổi, ông vào học tại trường Đại học Hồi giáo, và gia nhập Khối sinh viên Hồi giáo (tổ chức tiền thân của Hamas).

Năm 1987, sau khi tốt nghiệp đại học, ông bị chính quyền Israel bắt giam 2 lần vì tham gia phong trào Intifada chống lại sự chiếm đóng của Israel. Năm 1988, ông lại phải ngồi tù 6 tháng rồi năm sau (1989) tiếp tục nhận án tù 3 năm. Năm 1992, Israel trả tự do rồi trục xuất ông sang miền Nam Liban.

Ismail Haniyeh trở lại Gaza tháng 12 năm 1993 với cương vị Hiệu trưởng trường Đại học Hồi giáo. Năm 1998, ông trở thành trợ lý của Sheikh Ahmed Ismail Yassin (lãnh tụ tinh thần của nhóm Hamas). Sau khi Sheikh Ahmed Ismail Yassin bị Israel ám sát năm 2003, Ismail Haniyeh trở thành nhà lãnh đạo tối cao của Hamas tại dải Gaza.

Cuộc bầu cử lập pháp Palestine diễn ra ngày 25 tháng 1 năm 2006. Hamas giành chiến thắng và Ismail Haniyeh được chỉ định làm Thủ tướng ngày 16 tháng 2 năm 2006 và tuyên thệ nhậm chức ngày 29 tháng 3 năm 2006. Tuy nhiên, khi một chính phủ dưới sự lãnh đạo của Hamas được thành lập, Israel, Hoa Kỳ, Canada, và Liên minh châu Âu ngừng mọi khoản viện trợ cho Chính quyền Palestine, sau khi Hamas từ chối công nhận quyền tồn tại của Israel, từ chối từ bỏ bạo lực, và đồng ý với những thoả thuận trong quá khứ. Những nước này coi Hamas như một tổ chức khủng bố.

Tháng 12 năm 2006, Ismail Haniyeh, Thủ tướng Chính quyền Palestine tuyên bố rằng PA sẽ không bao giờ công nhận Israel: "Chúng tôi không bao giờ công nhận chính quyền chiếm đoạt Do Thái và sẽ tiếp tục phong trào kiểu jihad của chúng tôi cho tới khi giải phóng được Jerusalem."

Trong một nỗ lực nhằm giải quyết thế bế tắc tài chính và ngoại giao, chính phủ Hamas cùng với Chủ tịch Fatah Mahmoud Abbas đã đồng ý thành lập một chính phủ thống nhất. Haniyeh từ chức ngày 15 tháng 2 năm 2007 như một phần của thoả thuận. Chính phủ thống nhất cuối cùng được hình thành ngày 18 tháng 3 năm 2007 dưới sự lãnh đạo của Thủ tướng Ismail Haniyeh và gồm các thành viên từ Hamas, Fatah và các Đảng cùng các chính trị gia độc lập khác.

Sau khi Hamas chiếm Gaza ngày 14 tháng 6 năm 2007, Chủ tịch Chính quyền Palestine Abbas giải tán chính phủ vào ngày 15 tháng 6 năm 2007.

## Qua đời

Vào ngày 31 tháng 7 năm 2024, truyền thông nhà nước Iran đưa tin Haniyeh đã bị ám sát ở Tehran, nơi ông đang tham dự lễ nhậm chức của tổng thống đắc cử Masoud Pezeshkian. Hamas nói rằng ông bị giết bởi một cuộc không kích "Zionist" vào nơi ở của ông cùng với một trong những vệ sĩ của ông.

Tang lễ của Haniyeh được tổ chức tại Tehran vào ngày 1 tháng 8, với Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei chủ trì lễ cầu nguyện. Thi thể của Haniyeh sau đó được đưa đến Qatar và chôn cất tại Lusail vào ngày hôm sau.

## Ghi chú

## Tham khảo
Phim điện ảnh

nhỏ|A film strip
**Phim lẻ** hay **phim điện ảnh**, là **phim nhựa** hay thường gọi là **phim chiếu rạp** trong ngành điện ảnh hay kỹ thuật số được làm để chiếu tại các rạp chiếu phim, nhằm phân biệt với các loại phim khác như video sử dụng băng hay đĩa và phim truyền hình thường có phí tổn thấp và đơn giản hơn. Thường phim điện ảnh là phim truyện, có một nội dung nhất quán và cốt truyện rõ ràng. Khác với phim tài liệu hay là phim chiếu nhiều kỳ như phim bộ. Làm phim điện ảnh bao giờ cũng cực hơn phim truyền hình.

Phim nhựa là loại phim được làm từ các vật liệu cơ bản như polyme, gelatin, bromide bạc. Nó có độ nhạy sáng và mịn hạt rất cao nên hiệu quả tạo hình và thẩm mỹ rất cao.

Kích thước phổ biến của phim nhựa là 8&nbsp;mm, 16&nbsp;mm, 35&nbsp;mm và 70&nbsp;mm. Ngày nay phim chiếu rạp chủ yếu sử dụng phim màu 35&nbsp;mm.

Trước đây, các nhà làm phim bao giờ cũng mơ ước làm phim nhựa để thỏa mãn khao khát nghệ thuật của mình bởi ưu thế hơn hẳn của phim nhựa so với phim video hay phim truyền hình chính ở hiệu năng tạo hình và thẩm mỹ cao của hai kênh nghe – nhìn khi phim được chiếu trên màn ảnh lớn ở rạp.

Hiện nay, với sự phát triển của công nghệ, các nhà làm phim sử dụng máy quay kỹ thuật số đã có thể mô phỏng lại màu phim nhựa trong giai đoạn hậu xử lý. Điều này không những giúp giảm thiểu các chi phí khi quay bằng phim nhựa như bảo quản phim và rửa phim, mà còn giúp nhà làm phim đạt được phong cách và thẩm mỹ như mong muốn.

## Xem thêm
* Phim
* Rạp chiếu phim
* Kỹ thuật điện ảnh
* Quá trình làm phim

## Tham khảo
Oscar

**Oscar** hay **OSCAR** có thể có nghĩa là:
*Giải Oscar, giải thưởng điện ảnh của Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Hoa Kỳ
*Oscar dos Santos Emboaba Júnior, cầu thủ bóng đá người Brasil
*Oscar, ký tự O trong Bảng chữ cái ngữ âm NATO
*Oscar (phim 2013), một bộ phim Mỹ sản xuất năm 2013 của đạo diễn Mike Mitchell
*OSCAR (gen), một loại gen trong cơ thể người
Chuyển tự Latinh tiếng Hy Lạp

**Chuyển tự tiếng Hy Lạp sang ký tự Latinh** là một việc cần thiết để viết các tên hay các địa danh dưới dạng tiếng Hy Lạp trong các ngôn ngữ dùng ký tự Latinh, như tiếng Việt. Sự cần thiết này được nhận thấy rõ nhất bởi các người dùng máy tính nhưng không có một bàn phím đặc biệt để gõ ký tự Hy Lạp.

## Bảng chuyển tự
Bảng sau đây liệt kê 4 phương pháp chuyển tự cho tiếng Hy Lạp. Một phương pháp truyền thống, đã được dùng rất lâu, và Phương pháp chuyển tự khoa học (còn có tên là *International Scholarly System*) là hai phương pháp được dùng cho tiếng Hy Lạp cổ. Phương pháp BGN/PCGN (*Board on Geographic Names* của Hoa Kỳ và *Permanent Committee on Geographical Names* của Anh) và phương pháp của Liên Hợp Quốc là hai phương pháp được dùng cho tiếng Hy Lạp hiện đại.

**Chú ý**:
# trước αι, ε, ει, η, ι, οι, υ, υι.
# giữa ν và ρ.
# dùng với spiritus asper.
# đôi khi được viết hai lần nếu đứng giữa hai nguyên âm (thí dụ, Lari*ss*a).
# trước β, γ, δ, ζ, λ, μ, ν, ρ và nguyên âm.
# trước θ, κ, ξ, π, σ, τ, φ, χ, ψ và tại cuối của chữ.
# tại đầu của chữ.
# tại giữa của chữ.
# khi dùng với một nguyên âm: viết h trước nguyên âm; khi dùng với ρ: viết thành rh.
# dưới một nguyên âm dài.
# ngoại trừ khi có dấu **¨** cho nguyên âm thứ hai.

## Các dấu phụ trong tiếng Hy Lạp
Tiếng Hy Lạp, bắt đầu, là một tiếng đa thanh điệu (*polytonic*). Qua nhiều thời đại, hệ thống ghi thanh điệu đã được đơn giản hóa dần dần và làm cho các dấu phụ (*diacritics*) dành cho thanh điệu trở nên không cần thiết. Năm 1982, một phương pháp mới đã được chính thức áp dụng cho tiếng Hy Lạp hiện đại. Trong tất cả các dấu phụ dành cho thanh điệu, chỉ còn dấu ' (dùng để chỉ trọng âm trong một từ đa âm tiết) và dấu ¨ (viết trên nguyên âm thứ hai của hai nguyên âm đứng cạnh nhau để chỉ hai nguyên âm riêng biệt, thay vì một nguyên âm kép) còn được dùng. Cả hai dấu này được dùng trong phương pháp BGN/PCGN và phương pháp của Liên Hợp Quốc. Chỉ có một điểm ngoại lệ: trong các trường hợp αυ, ευ và ηυ dấu chỉ trọng âm được chuyển sang nguyên âm đầu (vì υ có thể được chuyển tự thành v hay f).

## Tham khảo

* *[http://transliteration.eki.ee/ Transliteration of Non-Roman Scripts]*, Thomas T. Pederson (dạng PDF)
* Tài liệu của Nhóm Chuyển tự Latinh của Liên Hợp Quốc
* Bảng chuyển tự của Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ (dạng PDF)
Bộ Củ nâu

**Bộ Củ nâu** (danh pháp khoa học: ***Dioscoreales***) là một bộ thực vật một lá mầm, trước đây được gộp vào trong bộ Loa kèn (Liliales). Những loài được biết đến nhiều nhất ở Việt Nam có lẽ là củ nâu (*[[Dioscorea cirrhosa]]*), khoai mỡ (*[[Dioscorea alata]]*), củ mài (hay hoài sơn - *[[Dioscorea persimilis]]*) và củ từ (*[[Dioscorea esculenta]]*). Theo trang web của APG thì bộ này hiện tại chứa 5 họ, 21 chi và khoảng 1.037 loài.

## Phát sinh loài
Nhóm thân cây của bộ Dioscoreales được xác định có niên đại khoảng 124 triệu năm trước (Ma), còn nhóm chỏm cây khoảng 123 Ma (Janssen & Bremer 2004).

Các lá đài của *[[Narthecium ossifragum]]* có 3 vạch, nhưng của Dioscoreaceae lại chỉ có 1.

Họ Nartheciaceae được đặt trong bộ Dioscoreales là khá phù hợp, mặc dù đôi khi độ hỗ trợ chỉ vừa phải (độ nỗ lực là 97%, lấy mẫu tốt của Nartheciaceae, nhưng chỉ có hai chi Dioscorea, Tacca và ba thành viên của bộ Pandanales.). Tuy nhiên, Davis và ctv. (2004) lại phát hiện thấy họ này có liên quan tới bộ Pandanales, mặc dù độ hỗ trợ là yếu (
Tập tin:Wild yam in woods - young plants.jpg
Tập tin:Tamus communis.jpg
Tập tin:Bog Asphodel - geograph.org.uk - 1402752.jpg


## Chú thích

## Tham khảo

* Phân loại tại NCBI
* Dioscoreales: Air potatoes and Bat flowers
Họ Củ nâu

**Họ Củ nâu** (danh pháp khoa học: ***Dioscoreaceae***) là một họ thực vật một lá mầm. Các loài được biết đến nhiều nhất tại Việt Nam có lẽ là củ nâu (*Dioscorea cirrhosa*), khoai mỡ (*Dioscorea alata*), củ mài (hay hoài sơn: *Dioscorea persimilis*) và củ từ (*Dioscorea esculenta*). Hiện nay, người ta đã biết 750-785 loài trong 8-9 chi.

Hệ thống APG năm 1998 và hệ thống APG II năm 2003 đều đặt họ này trong bộ Củ nâu (*Dioscoreales*) của nhánh monocots. Tuy nhiên, định nghĩa đã thay đổi trong hệ thống APG II, với hệ thống năm 2003 mở rộng ra để gộp cả các loài mà hệ thống năm 1998 đã coi là các họ riêng khác là Taccaceae và Trichopodaceae. Tuy nhiên, trên website của APG, truy cập ngày 29-11-2007 thì họ Taccaceae lại được tách ra.

## Các chi
### Dioscoreaceae nghĩa hẹp
Dioscoreaceae nghĩa hẹp (*sensu stricto*): Khoảng 750 loài trong 5-6 chi.

**[[Chi Củ nâu|Dioscorea]]* (gồm cả *Borderea*, *Epipetrum*, *Helmia*, *Hyperocarpa*, *Nanarepenta*, *Oncus*, *Tamus*, *Testudinaria*, *Ubium*): Các loài củ từ, củ nâu, củ mài, khoai mỡ.
**[[Rajania]]*
**[[Stenomeris]]*

### Taccaceae
Taccaceae gồm khoảng 12-31 loài trong 1 chi, một số tài liệu, như IPNI, còn liệt kê thêm chi *[[Schizocaspa]]*.
**[[Chi Râu hùm|Tacca]]* (gồm cả *Schizocapsa*): Các loài củ nưa (bạch tinh), hạ túc, râu hùm, củ nhược thự.
### Trichopodaceae
Trichopodaceae có 2 loài đặc hữu (?) của Madagascar trong 1-2 chi.
**[[Trichopus]]* (gồm cả *Avetra*, *Trichopodium*)

## Phát sinh chủng loài
Cây phát sinh chủng loài dưới đây lấy theo APG II.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Dioscoreaceae , Taccaceae , Trichopodaceae  trong L. Watson và M. J. Dallwitz (1992 trở đi), ''Các họ thực vật có hoa'' 
*Các họ thực vật một lá mầm (USDA)
*''Quần thực vật Bắc Mỹ'': Dioscoreaceae
*Phân loại trong NCBI
*Dioscoreaceae , Taccaceae , Trichopodaceae  tại csdl.tamu.edu, Texas
Thuật toán láng giềng gần nhất

**Thuật toán Láng giềng gần nhất** là một trong những thuật toán đầu tiên được dùng để tìm lời giải cho bài toán người bán hàng, và thường cho kết quả chênh lệch trong phạm vi 20% so với đường đi tối ưu. Nó chạy nhanh hơn rất nhiều so với việc kiểm tra mọi tuyến đường và một số thuật toán khác.

Các bước của thuật toán:
# Chọn một nút bất kỳ làm nút xuất phát và đây là nút hiện hành
# Đánh dấu nút hiện hành là đã được đi qua
# Tìm một nút chưa đi qua có khoảng cách đến nút hiện hành là ngắn nhất, đánh dấu nút này là nút hiện hành mới
# Nếu chưa đi qua tất cả các nút thì quay lại bước 2
Thứ tự mà các nút được đi qua chính là kết quả của thuật toán.

Thuật toán láng giềng gần nhất dễ cài đặt và chạy nhanh, nhưng đôi khi nó có thể bỏ qua các tuyến đường ngắn hơn mà mắt thường dễ nhận ra. Kết quả của thuật toán này cần được kiểm tra trước khi sử dụng để phòng trường hợp một tuyến đường ngắn hơn bị bỏ qua.

Trong trường hợp xấu nhất, thuật toán này có thể tính toán ra các tuyến đường dài gấp *r* lần tuyến đường tối ưu. Trong đó, *r* là một tỷ lệ tùy ý, nghĩa là, với mỗi hằng số *r*, tồn tại một bài toán người bán hàng sao cho độ dài của tuyến đường là kết quả của thuật toán láng giềng gần nhất lớn hơn hoặc bằng *r* lần độ dài tuyến đường tối ưu.

## Tham khảo
Chi Địa đinh

**Chi Địa đinh** hay còn gọi **chi bồ công anh** (danh pháp khoa học: ***Taraxacum***) là chi thực vật có hoa thuộc họ Cúc (Asteraceae), có nguồn gốc từ các khu vực ôn đới của Bắc Bán cầu trong Cựu Thế giới.
Giống như nhiều loài khác thuộc họ Cúc, các loài trong chi này có cụm hoa hay cụm hoa hình đầu (đúng ra là hoa hình giỏ (lam trạng hoa tự); là một cụm dày dặc của nhiều hoa nhỏ, thông thường gọi là các chiếc hoa (nghĩa là "các hoa nhỏ"). Nhiều loài trong chi Taraxacum tạo ra hạt giống vô tính bằng apomixis, nơi những hạt giống được tạo ra mà không thụ phấn, kết quả là cây con giống hệt về mặt di truyền với cây cây cha mẹ.

Chi này dễ bị nhầm lẫn với Chi Hoàng nương và chi *[[Leontodon]]*.

## Tên gọi
Tên Latin *Taraxacum* bắt nguồn từ các tác phẩm Ba Tư thời trung cổ về dược phẩm. Nhà khoa học Ba Tư Al-Razi khoảng năm 900 đã viết "tarashaquq giống như rau diếp xoăn". Nhà khoa học và triết gia người Ba Tư Ibn Sīnā khoảng năm 1000 đã viết một chương sách về Taraxacum. Gerard of Cremona, khi dịch tiếng Ả Rập sang tiếng Latin vào khoảng năm 1170, đánh vần là *tarasacon*.

Tên tiếng Anh của loài này, *dandelion* là đọc trại ra từ tiếng Pháp *dent de lion*, có nghĩa là "răng sư tử", ý muốn nói đến những chiếc lá có dáng răng cưa. Trong tiếng Đức, loài này được gọi là *Löwenzahn* (nghĩa đen là "răng sư tử"), và tiếng Wales (*dant-y-llew*), tiếng Na Uy (*løvetann*) và Tây Ban Nha (*diente de león*) cũng đều có nghĩa là "răng sư tử".

Dân gian Việt Nam còn gọi loài cây này là rau bồ cóc, cây diếp hoang, rau lưỡi cày hay rau mũi mác

## Loài

Chi *Taraxacum* gồm hơn 2.000 loài được ghi nhận, trong đó hơn 500 loài được ghi nhận phổ biến.

Một số loài đặc biệt:

* *[[Taraxacum officinale]]*, bồ công anh phổ thông
* *[[Taraxacum albidum]]*, bồ công anh Nhật trắng
* *[[Taraxacum aphrogenes]]*, 
* *[[Taraxacum brevicorniculatum]]*,
* *[[Taraxacum californicum]]*, bồ công anh California
* *[[Taraxacum centrasiaticum]]*, bồ công anh Tân Cương
* *[[Taraxacum ceratophorum]]*, bồ công anh Bắc
* *[[Taraxacum farinosum]]*, bồ công anh Thổ
* *[[Taraxacum holmboei]]*, 
* *[[Taraxacum japonicum]]*, bồ công anh Nhật
* *[[Taraxacum kok-saghyz]]*, bồ công anh Nga
* *[[Taraxacum laevigatum]]*, 
* *[[Taraxacum mirabile]]*
* *[[Taraxacum pankhurstianum]]*
* *[[Taraxacum platycarpum]]*, bồ công anh Hàn

## Hình ảnh

Taraxacum serotinum sl15.jpg|*[[Taraxacum serotinum]]*
File:Taraxacum albidum2.jpg|*[[Taraxacum albidum]]*, địa đinh Nhật trắng
File:T japonicum04.jpg|*[[Taraxacum japonicum]]*, bồ công anh Nhật
File:Oki01.jpg| *[[Taraxacum platycarpum]]*, bồ công anh Hàn
Weeds in cracks between concrete slabs in Tuntorp 3.jpg|Lá có hình răng cưa
Hình:Dandelion clock.jpg|Bồ công anh đã kết hạt

Tập tin:Taraxacum-00.jpg
Hình:Sandylion.jpg|Trẻ em hay chơi thổi ngù hoa
Tập tin:Taraxacum-01.jpg
File:Crepis jacquini a1.jpg|Chi Hoàng nương đôi khi bị nhầm lẫn với Địa đinh


## Xem thêm
* Danh sách các loài trong chi Bồ công anh
## Chú thích

## Liên kết ngoài
*
*
Bổ đề Borel-Cantelli

**Bổ đề Borel-Cantelli** được phát biểu vào nửa đầu thế kỉ 20, được mang tên nhà toán học Pháp Emile Borel và nhà toán học Ý Francesco Palo Cantelli. Bổ đề này thường được dùng trong lý thuyết xác suất. Nó còn được gọi là **tiêu chuẩn Borel cho luật không-một**.

Lý thuyết này đề cập tới dãy các biến cố. Trong một tương đối tổng quát hơn, nó cũng là một kết quả trong lý thuyết độ đo (*measure theory*).

## Phát biểu
Cho (*E**n*) là một dãy các biến cố trong không gian xác suất, bổ đề Borel-Cantelli cho rằng:

:Nếu tổng các xác suất của *E**n* là hữu hạn

::\sum_{n=1}^\infty \Pr(E_n)

:thì xác suất để chúng xảy ra vô hạn là bằng không, nghĩa là
::\Pr\left(\limsup_{n\to\infty} E_n\right) = 0.\,

Ở đây, `limsup` là ký hiệu của giới hạn trên. Lưu ý rằng không cần có giả thiết về sự độc lập (của các biến cố). `Pr(X)` là xác suất của biến cố X.

## Thí dụ
Giả sử (*X**n*) là dãy các biến ngẫu nhiên, với Pr(*X**n* = 0) = 1/*n*2 cho mọi *n*. Thế thì tổng của Pr(*X**n* = 0) là hữu hạn (thật ra nó là π2/6 - xem Hàm Riemann zeta), thì bổ đề Borel-Cantelli kết luận rằng xác suất để *X**n* = 0 xảy ra một số nhiều vô hạn các *n* là bằng 0.

## Tham khảo
Bộ Lan

**Bộ Lan** hay **bộ Phong lan** (danh pháp khoa học: **Orchidales**) là một bộ thực vật một lá mầm mà trong các hệ thống phân loại cũ được coi là một bộ, nhưng trong phân loại mới nhất của APG thì nó chỉ được coi là một phần của bộ Măng tây (Asparagales).

Tên gọi này là tương đối gần đây, do các hệ thống cũ hơn sử dụng danh pháp thực vật miêu tả cho bộ chứa các loài lan. Các hệ thống Bentham & Hooker cũng như Engler đưa các loài lan vào bộ *[[Microspermae]]* trong khi hệ thống Wettstein coi chúng như là bộ *[[Gynandrae]]*. Định nghĩa của bộ này thay đổi theo hệ thống phân loại được sử dụng. Mặc dù phần lớn của bộ này chỉ chứa các loài lan (thông thường chỉ trong một họ, nhưng đôi khi được tách ra thành nhiều họ, như trong hệ thống Dahlgren, xem dưới đây), và đôi khi các họ khác cũng được thêm vào.

## Vấn đề phân loại
Trong một số phân loại cũ trước đây, nó được chia ra thành các họ sau:
* *[[Họ Tiết mi|Thismiaceae]]*: Hiện nay được coi là cùng một kiểu với họ Burmanniaceae và được đưa vào trong họ này. Họ này lại thuộc về bộ khác là bộ Củ nâu (*[[Bộ Củ nâu|Dioscoreales]]*).
* *[[Họ Phong lan|Orchidaceae]]*: Họ này được phân chia thành vài phân họ, và sau đó thành các tông, phân tông, và sau đó là các chi. Sáu phân họ sau được công nhận:
** Phân họ *Apostasioideae*: đơn ngành (Apostasia và Neuwiedia)
** Phân họ *Cypripedioideae*: đơn ngành (4 chi)
** Phân họ *Epidendroideae*: bao gồm gần như 80% các loài đơn ngành
** Phân họ *Orchidoideae*: được coi là đa ngành; phần lớn các loài lan (750 chi), có thể tách ra thêm thành một phân họ mới là phân họ *Spiranthoideae*
** Phân họ *Vandoideae*: đơn ngành
** Phân họ *Vanniloideae*: đôi khi được coi là một phân họ riêng rẽ nhưng từ quan điểm của các nghiên cứu phân tử thì nó gần như tương tự như hai phân họ *Epidendroideae* và *Orchidoideae*. Phân họ này là một nhánh lưỡng phân cơ sở của loại lan chỉ có một nhị.

### Takhtajan
* Bộ *Orchidales*
*: Họ *[[Họ Phong lan|Orchidaceae]]*

### Cronquist 1981
* Bộ *Orchidales*
*: Họ *[[Họ Cỏ cào cào|Burmanniaceae]]*
*: Họ *[[Corsiaceae]]*
*: Họ *[[Geosiridaceae]]*
*: Họ *[[Họ Phong lan|Orchidaceae]]*

### Dahlgren
* Bộ *Orchidales*
*: Họ *[[Apostasiaceae]]*
*: Họ *[[Cypripediaceae]]*
*: Họ *[[Neuwiediaceae]]*
*: Họ *[[Họ Phong lan|Orchidaceae]]*

### Thorne 1992
* Bộ *Orchidales*
*: Họ *[[Họ Phong lan|Orchidaceae]]*

### APG
Bộ này không được công nhận trong hệ thống APG II, người ta đưa nó vào bộ *[[Bộ Măng tây|Asparagales]]*.

## Xem thêm

* Phân loại các họ Lan
* Hoa phong lan

## Chú thích

## Tham khảo
*
Quần đảo Sandwich

**Quần đảo Sandwich** là tên gọi cũ của quần đảo Hawaii do thuyền trưởng James Cook đặt sau khi phát hiện ra quần đảo này vào ngày 18 tháng 1 năm 1778. Tên gọi này là để thể hiện lòng tôn trọng của ông đối với một trong những nhà tài trợ cho chuyến đi là John Montagu, bá tước đời thứ tư Sandwich, đồng thời khi đó đảm nhận chức vụ "First Lord of the Admiralty" (tương đương với chức danh Bộ trưởng bộ Hải quân thời kỳ đó) và là chỉ huy của Cook. Vào cuối thế kỷ 19, tên gọi này không còn được sử dụng nữa.

Không nên nhầm lẫn quần đảo Sandwich với quần đảo Nam Sandwich, một lãnh thổ phụ thuộc của Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland ở nam Đại Tây Dương và không có người sinh sống.

=Xem thêm=
*Lịch sử Hawaii

## Tham khảo
Tiếng Séc

**Tiếng Séc** (*čeština*) là một trong những ngôn ngữ thuộc nhánh phía Tây của các ngôn ngữ Slav - cùng với tiếng Slovak, Ba Lan, Pomeran (đã bị mai một) và Serb Lugic. Tiếng Séc được nói bởi hầu hết người Séc sống tại Cộng hòa Séc và trên toàn thế giới (tất cả trên khoảng 12 triệu người). Tiếng Séc rất gần gũi với tiếng Slovak và, với một mức độ thấp hơn, với tiếng Ba Lan. Phần lớn những người Séc và Slovak có thể hiểu được nhau không mấy khó khăn bởi hai nước đã sống cùng nhau như Tiệp Khắc từ năm 1918 cho đến Cách mạng Nhung.

## Ngữ pháp
Tiếng Séc có 7 cách và 3 thời (thời hiện tại, quá khứ và tương lai). Có số ít và số nhiều (ví dụ: zub/zuby, město/města).

Danh từ (*podstatné jméno*), tính từ (*přídavné jméno*), đại từ (*zájmeno*) và số (*číslovka*) được chia theo 7 cách (xem dưới: 7 cách).

Động từ được chia theo ngôi:
* số ít: já, ty, on, ona, ono (tôi, bạn, anh ấy, chị ấy, nó)
* số nhiều: my, vy, oni, ony, ona (chúng tôi, các bạn, chúng)

Phó từ (*příslovce*), giới từ (*předložka*), liên từ (*spojka*), tiểu từ (*částice*) và thán từ (*citoslovce*) không đổi đuôi.

### 7 cách

  1.  Kdo ? Co?   nominativ  
  2.  (bez) Koho ? Čeho?   genitiv  
  3.  (ke) Komu ? (k) Čemu?   dativ  
  4.  (vidím) Koho ? Co?   akuzativ  
  5.  (oslovujeme, voláme)   vokativ  
  6.  O kom ? O čem?   lokál  
  7.  S kým ? S čím?   instrumentál  


## Chữ
Tiếng Séc dùng ký tự Latinh cộng với các chữ có dấu sau:

Tiếng Séc cũng có một chữ ghép: *ch*.

Chữ *ě* và *ů* không bao giờ nằm ở đầu từ, vì chữ *ě* làm mềm (*iotation*) chữ cái đứng trước nó và chữ *ů* dùng để kéo dài chữ u khi đọc (đọc là [u:]). Nếu viết đầu từ, chữ *ů* được viết như *ú* (Những ngoại lệ - chữ ú cũng có thể nằm giữa từ: ví dụ - neúplný, zúčastnit se, vv. Trong những trường hợp này chữ ú thường nằm sau tiền tố - úplný x neúplný, účastnit se x zúčastnit se, vv.)

## Người Việt Nam nổi tiếng giỏi tiếng Séc
* Nguyễn Xuân Chuẩn (1942-2007), Tiến sĩ, nguyên Thứ trưởng Bộ Công nghiệp, đồng tác giả của Từ điển Việt - Tiệp .

## Chú thích

## Liên kết ngoài
* SlovoDne.cz– Mỗi ngày một từ Séc được Každý den jedno české slovo komentované česky nebo anglicky.
* Biến cách– Sự biến cách của tiếng Séc

### Từ điển
* Từ điển online
* Từ điển nhiều thứ tiếng
* Từ điển Tiệp-Anh

### Khác

* WordReference - a moderated forum of Slavic languages
* Trang Omniglot dành cho tiếng Séc: Bao gồm Cách phát âm và lịch sử
* Tiếng Séc
* LocalLingo.com: Cách phát âm tiếng Séc
* Tiếng Séc dành cho ngôn ngữ học 
* Diacritics Project – All you need to design a font with correct accents 
* Tiếng Séc trên BBC
* Viết nguyên bản bằng tiếng Séc
Dân trí (báo)

***Dân trí*** là một tờ báo điện tử Việt Nam trực thuộc Bộ Nội vụ. Ấn bản truyền thông trên Internet của nhật báo chính thức lấy cột mốc thành lập vào ngày 15 tháng 7 năm 2005 với cơ quan chủ quản ban đầu là Hội Khuyến học Việt Nam. Sau ba năm định hình và phát triển, *Dân Trí* đã được Bộ Thông tin và Truyền thông cấp phép hoạt động ở lĩnh vực báo điện tử. Đúng 12 năm sau, tờ báo nằm dưới sự điều hành của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, và đến năm 2023 thì hợp nhất với *Báo Lao động & Xã hội* thành *Báo Dân trí*, sự kiện này được triển khai theo chủ trương quản lý báo chí toàn quốc đến năm 2025 của Thủ tướng Chính phủ. Cũng trong tháng 3 năm 2025, *Dân trí* chính thức trở thành cơ quan ngôn luận của Bộ Nội vụ trong đợt cải cách thể chế Việt Nam 2024–2025.

Một số liệu thống kê từ Google cho thấy tên miền website của *Dân trí* đứng vị trí thứ 9 trong Top 10 từ khóa có tốc độ "tăng trưởng tìm kiếm nhanh nhất toàn cầu" vào năm 2009. Đây cũng chính là nội dung duy nhất và lần đầu tiên của Việt Nam được thế giới biết đến. Cuối năm sau, theo trích dẫn từ Opera, ấn phẩm đứng thứ hai trong top 10 địa chỉ website được người sử dụng thiết bị điện tử truy cập nhiều nhất trong nước, chỉ đứng sau công cụ tìm kiếm Google.

Năm 2010, vụ việc một bé gái không tên mang chứng tắc ruột cùng bệnh tim bẩm sinh bị bố mẹ bỏ rơi tại Bệnh viện Nhi đồng 2 được *Dân Trí* đưa tin đã thu hút sự quan tâm của dư luận và truyền thông Việt Nam, riêng tờ báo nhận về một lượng lớn số tiền từ thiện để hỗ trợ trường hợp này. Tuy nhiên chỉ vài tháng sau thì đứa trẻ qua đời, và kể từ đây *Dân trí* đã thành lập một chuyên mục mang tên *Quỹ Nhân Ái* nhằm tiếp tục giúp đỡ các trẻ em bị bệnh hiểm nghèo hoặc có hoàn cảnh khó khăn. Chỉ tính riêng năm 2023, một phóng viên của tờ báo đã kêu gọi được tổng số tiền hơn 16,3 tỷ đồng để hỗ trợ những trường hợp bất hạnh.

Song hành với lĩnh vực xuất bản truyền thông, ấn phẩm đã phối hợp với Tập đoàn Bưu chính Viễn thông đồng tổ chức "Giải Nhân tài Đất Việt" kể từ năm 2005, với mục tiêu tìm kiếm và tôn vinh các tài năng trong lĩnh vực công nghệ thông tin tại Việt Nam. Tính đến năm 2014, đã có 5.000 người tham dự giải thưởng với 2.000 sản phẩm hoàn thiện được cho là mang tính ứng dụng cao.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* 
*
Phương pháp chuyển tự tiếng Đức

Một **phương pháp chuyển tự tiếng Đức** sang ký tự Latinh thông thường không cần thiết vì tiếng Đức cũng dùng bảng ký tự Latinh. Tuy nhiên, ngoài 26 ký tự Latinh căn bản, tiếng Đức còn dùng thêm các ký tự sau: *ä, ö, ü* (và các dạng viết hoa *Ä, Ö, Ü*) và *ß*. Với mã Unicode dùng bởi hầu hết máy tính hiện nay, các ký tự đặc biệt của tiếng Đức đều được gán một giá trị độc nhất và chính xác; tuy nhiên một phương pháp chuyển tự cho các ký tự đó vẫn cần thiết khi người viết không có một bàn phím đặc biệt.

## Ä, Ö và Ü
Các ký tự *ä, ö, ü, Ä, Ö* và *Ü* thường được biết chung dưới tên *Umlaut*. Trong tiếng Đức, *um-* có nghĩa là "thay đổi" và *Laut* có nghĩa là "âm thanh".

Khi không thể viết các *Umlaut* như dạng nguyên thủy của chúng, các ký tự *ä, ö, ü, Ä, Ö* và *Ü* thường được viết thành *ae, oe, ue, Ae, Oe* và *Ue*.

Tuy nhiên, quy tắc trên cần được áp dụng với nhiều thận trọng, nhất là với các tên họ, ví dụ có những người có họ Müller và cũng có những người có họ Mueller.

## ß
Ký *ß* có tên là *Eszett* hay *scharfes s*. Ký tự này không có dạng viết hoa vì trong tiếng Đức nó chỉ có thể xuất hiện tại cuối một từ. Khi chuyển tự, *ß* được viết thành *ss*.

## ſ
Ký tự này thường được dùng trong cổ văn tiếng Đức, nhưng đã không còn được dùng kể từ thập niên 1940.

## Tham khảo
Bộ Mộc lan

**Bộ Mộc lan** (danh pháp khoa học: **Magnoliales**) là một bộ thực vật có hoa trong phân lớp Mộc lan. Các phân loại mới nhất đưa vào trong bộ này các họ sau:

* Họ Magnoliaceae (họ Mộc lan)
* Họ Myristicaceae (họ Nhục đậu khấu)
* Họ Degeneriaceae
* Họ Himantandraceae
* Họ Annonaceae (họ Na)
* Họ Eupomatiaceae

Bộ Magnoliales là nhóm cơ sở, thông thường hay được đưa vào thực vật hai lá mầm nhưng dường như chúng có quan hệ họ hàng gần gũi với thực vật một lá mầm hơn là với phần lớn các bộ khác của thực vật hai lá mầm. Trong bộ này thì chi Mộc lan (*Magnolia*) là chi điển hình cho thực vật có hoa nói chung, vì thế một tên gọi khoa học hợp lệ của ngành thực vật có hoa là Magnoliophyta.

## Hệ thống APG
Hệ thống APG (1998) và hệ thống APG II (2003) đặt bộ này trong nhánh magnoliids với định nghĩa như sau:

Trong các hệ thống này, do APG công bố, bộ Magnoliales là nhóm cơ sở, loại ra khỏi eudicots.

## Các hệ thống sớm hơn
Hệ thống Cronquist (1981) đặt bộ này trong phân lớp Magnoliidae của lớp Magnoliopsida (=thực vật hai lá mầm) và sử dụng định nghĩa sau: 
* Bộ Magnoliales
** Họ Annonaceae
** Họ Degeneriaceae
** Họ Eupomatiaceae
** Họ Himantandraceae
** Họ Magnoliaceae
** Họ Myristicaceae
** Họ Austrobaileyaceae
** Họ Canellaceae
** Họ Lactoridaceae
** Họ Winteraceae

Hệ thống Thorne (1992) đặt bộ này trong siêu bộ Magnolianae, phân lớp Magnoliidae (= thực vật hai lá mầm), trong lớp Magnoliopsida (= thực vật hạt kín) và sử dụng định nghĩa này (bao gồm cả thực vật đặt trong bộ Laurales và Piperales bởi các hệ thống khác):
* Bộ Magnoliales
** Họ Amborellaceae
** Họ Annonaceae
** Họ Aristolochiaceae
** Họ Austrobaileyaceae
** Họ Calycanthaceae
** Họ Canellaceae
** Họ Chloranthaceae
** Họ Degeneriaceae
** Họ Eupomatiaceae
** Họ Gomortegaceae
** Họ Hernandiaceae
** Họ Himantandraceae
** Họ Illiciaceae
** Họ Lactoridaceae
** Họ Lauraceae
** Họ Magnoliaceae
** Họ Monimiaceae
** Họ Myristicaceae
** Họ Piperaceae
** Họ Saururaceae
** Họ Schisandraceae
** Họ Trimeniaceae
** Họ Winteraceae

Hệ thống Engler, trong phiên bản cập nhật năm 1964, đặt bộ này trong phân lớp Archychlamydeae trong lớp Dicotyledoneae (=thực vật hai lá mầm) và sử dụng định nghĩa này: 
* Bộ Magnoliales
** Họ Amborellaceae
** Họ Annonaceae
** Họ Austrobaileyaceae
** Họ Calycanthaceae
** Họ Canellaceae
** Họ Cercidiphyllaceae
** Họ Degeneriaceae
** Họ Eupomatiaceae
** Họ Eupteleaceae
** Họ Gomortegaceae
** Họ Hernandiaceae
** Họ Himantandraceae
** Họ Illiciaceae
** Họ Lauraceae
** Họ Magnoliaceae
** Họ Monimiaceae
** Họ Myristicaceae
** Họ Schisandraceae
** Họ Trimeniaceae
** Họ Tetracentraceae
** Họ Trochodendraceae
** Họ Winteraceae

Hệ thống Wettstein, phiên bản cuối cùng công bố năm 1935, không sử dụng tên gọi này mặc dù nó có bộ với định nghĩa tương tự với tên gọi Polycarpicae. Nó được đặt trong Dialypetalae trong phân lớp Choripetalae của lớp Dicotyledones.

## Ghi chú
Phương pháp chuyển tự Wylie

**Phương pháp chuyển tự Wylie** là một phương pháp chuyển tự được dùng để biến các văn kiện đã được viết dưới dạng hoa văn của tiếng Tây Tạng sang dạng dùng các ký tự Latinh. Turrell Wylie là người đã hoàn thiện phương pháp này vào năm 1959, và từ đó phương pháp chuyển tự Wylie đã trở thành một chuẩn của các người nghiên cứu về văn học và ngôn ngữ Tây Tạng.

## Bảng chuyển tự
### Phụ âm

Ký tự cuối trong bảng, ཨ, là một "hư ký tự" (*a null alphabet*) nên không cần phải chuyển tự.

Trong cách viết dùng hoa văn của tiếng Tây Tạng, các phụ âm thường được viết phía trước (tiền tố) hay phía sau (hậu tố) của từ gốc, nhiều khi ngay bên trên hay ngay bên dưới của từ gốc. Phương pháp Wylie chỉ cần viết phụ âm phía trước, không cần 4 cách riêng biệt cho từng trường hợp trên, vì quy luật của tiếng Tây Tạng không tạo ra được sự lẫn lộn. Trường hợp đặc biệt độc nhất là tổ hợp phụ âm *gy-* vì nó có thể viết như tiền tố *g-* hay viết như *y* ngay bên dưới của từ gốc. Trong trường hợp *g-* đứng ngay phía trước của một từ gốc bắt đầu với *y*, Wylie đền nghị dùng một dấu chấm (.) giữa tiền tố *g* và ký tự *y* phía sau. Ví dụ, གྱང được chuyển tự thành *gyang* (hay "bức tường"), trong khi གཡང་ "chasm" được chuyển tự thành *g.yang*.

### Nguyên âm
Bốn dấu dùng để báo hiệu nguyên âm được chuyển tự như sau (trong bảng chúng được viết cạnh "hư ký tụ" ཨ):

Khi một âm tiết (*syllable*) không có dấu báo hiệu nguyên âm thì ký tự a sẽ được dùng (Ví dụ, ཨ་ = a).

### Viết hoa
Nhiều phương pháp chuyển tự cho tiếng Tây Tạng trước đây đã dùng cách viết hoa cho từ gốc, nằm tại giữa một từ, thay vì viết hoa ký tự đầu tiên của tiền tố của từ này. Lý do chính là các từ điển tiếng Tây Tạng thường được tổ chức theo từ gốc và các tiền tố của các từ Tây Tạng thường không được phát âm. Tuy vậy, cách này thường không được dùng một cách đồng nhất, thường là theo lối dùng của các ngôn ngữ dùng ký tự Latinh.

Wylie đã đề nghị nếu một từ Tây Tạng cần phải viết hoa thì ký tự đầu tiên sẽ được viết hoa, theo đúng cách dùng của các ngôn ngữ Tây phương. Ví dụ, một tông phái của Phật giáo Tây Tạng (Kagyu) được chuyển tự và viết hoa thành *Bka' rgyud*, thay vì *bKa' rgyud*.

## Xem thêm
* Ký tự Tây Tạng

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Wylie, Turrell (1959). A Standard System of Tibetan Transcription. ''Harvard Journal of Asiatic Studies'', p. 261-267
(Các liên kết sau cần font tiếng Tây Tạng)
* The Wylie Translation Table, at Nitartha International 
* THDL Extended Wylie Transliteration Scheme 
* Online Transliterator  (converts Wylie or ACIP  transliteration to graphics)
Bộ Cau

**Bộ Cau** (danh pháp khoa học: **Arecales**) là một bộ trong thực vật có hoa. Bộ này được công nhận rộng rãi chỉ trong vài chục năm gần đây; cho đến trước đó, tên gọi được chấp nhận cho bộ bao gồm các loài thực vật trong bộ Cau mới đặt ra này là Principes.

Hệ thống APG II năm 2003 cũng như Hệ thống APG III năm 2009 công nhận bộ này và đặt nó trong nhánh Thài lài (commelinids) của thực vật một lá mầm và sử dụng định nghĩa sau:

* Bộ Arecales
*: Họ Arecaceae, tên gọi khác Palmae

Định nghĩa này là không thay đổi so với hệ thống APG năm 1998, mặc dù khi đó người ta dùng từ "commelinoids" thay vì commelinids. Theo Website của nhóm APG thì bộ này chứa 188 chi với khoảng 2.600 loài. Hệ thống APG IV năm 2016 bổ sung họ Dasypogonaceae vào bộ này.

Hệ thống Cronquist năm 1981 cũng tương tự ở cấp độ họ và bộ, nhưng đặt bộ này trong phân lớp Arecidae của lớp Liliopsida.

Hệ thống Thorne (1992) và hệ thống Dahlgren tương tự như vậy nhưng đặt bộ này vào siêu bộ Arecanae trong phân lớp Liliidae (= thực vật một lá mầm).

## Phát sinh chủng loài
Cây phát sinh chủng loài của bộ Cau so với các bộ thực vật một lá mầm khác trong nhánh Thài lài lấy theo APG III.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* 
* 
* 
* Phân loại trong NCBI
* Arecales trên website của APG
Dẫn đường tên lửa

**Tên lửa có điều khiển** hay **hỏa tiễn hướng dẫn** là một loại tên lửa được trang bị hệ thống điều khiển để thay đổi các tham số động trên quỹ đạo bay nhằm ổn định và dẫn tên lửa tới mục tiêu. Quá trình điều khiển có thể diễn ra trên toàn bộ quỹ đạo hoặc một phần quỹ đạo. Hiện nay phần lớn tên lửa thuộc loại tên lửa có điều khiển.

Hệ thống điều khiển bao gồm bộ cảm biến, thiết bị tính toán, cơ cấu chấp hành.

## Lịch sử
Khái niệm dẫn đường không người lái bắt nguồn sớm nhất là từ Chiến tranh thế giới thứ nhất, với ý tưởng dẫn đường từ xa cho một quả bom bay vào mục tiêu.

Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, tên lửa có điều khiển lần đầu tiên được phát triển, như một phần chương trình V-weapons *(Vũ khí V)* của Đức. Dự án Pigeon cũng là nỗ lực của nhà hành vi học người Mỹ B.F. Skinner nhằm phát triển một quả bom dẫn đường bằng chim bồ câu.

Mẫu tên lửa đạn đạo đầu tiên của Hoa Kỳ có hệ thống dẫn đường quán tính chính xác cao là PGM-11 Redstone, loại tầm ngắn.

## Các loại hệ thống điều khiển
Hệ thống điều khiển tên lửa được chia thành nhiều loại khác nhau, tùy theo việc chúng được thiết kế để tấn công mục tiêu cố định hay mục tiêu di động. Các loại vũ khí này chia thành hai loại lớn: *Hệ thống dẫn đường vào mục tiêu* (GOT) và *Xác định vị trí trong không gian* (GOLIS). Tên lửa GOT có khả năng nhắm mục tiêu đang di chuyển hoặc cố định, trong khi loại GOLIS thì bị giới hạn ở mục tiêu đứng yên hoặc gần mục tiêu đứng yên. Quỹ đạo mà tên lửa thực hiện khi tấn công mục tiêu đang di chuyển phụ thuộc vào chuyển động của mục tiêu. Một mục tiêu đang di chuyển có thể là mối đe dọa ngay lập tức đối với bệ phóng tên lửa. Mục tiêu phải được tiêu diệt kịp thời để bảo toàn bệ phóng. Trong hệ thống GOLIS, vấn đề này đơn giản hơn nhiều bởi mục tiêu không di chuyển.

## Phân loại
Tên lửa có điều khiển được phân loại theo hệ thống điều khiển:
**Điều khiển theo chương trình* hay *[[Tên lửa tự lập|tự lập]]*: dẫn đường quán tính, dẫn đường thiên văn, dẫn đường theo từ trường của Trái Đất...
**Điều khiển từ xa*: bằng dây dẫn, cánh sóng hẹp, lệnh vô tuyến hoặc tia
**[[Tên lửa tự dẫn|Tự dẫn]]*, còn gọi là *phóng và quên*, được chia ra làm ba loại tùy theo nơi đặt nguồn phát năng lượng sơ cấp để dẫn tên lửa: chủ động, bán chủ động và thụ động
**Kết hợp* các loại nói trên, chẳng hạn đoạn đầu và giữa quỹ đạo thì điều khiển theo chương trình hoặc từ xa, đoạn cuối điều khiển tự dẫn

## Xem thêm
*Tên lửa đạn đạo
*Tên lửa hành trình

## Tham khảo
Giải bóng đá nữ Vô địch Quốc gia

**Giải bóng đá nữ Vô địch Quốc gia** () là giải đấu bóng đá nữ thường niên do Liên đoàn bóng đá Việt Nam (VFF) tổ chức cho các đội bóng đá nữ ở Việt Nam. Giải đấu được thành lập năm 1998 và hiện có 6 đội tham dự. Đội bóng thành công nhất là Thành phố Hồ Chí Minh với 14 lần lên ngôi vô địch.

## Lịch sử
Năm 2022, sau khi lứa đàn chị lọt vào VCK World Cup nữ 2023, 2 cầu thủ của TP.HCM (Nguyễn Thị Mỹ Anh, Lê Hoài Lương) chuyển đến Thái Nguyên và được trao cơ hội theo hợp đồng chuyên nghiệp. Sau khi VFF can thiệp theo yêu cầu của Thành phố Hồ Chí Minh, các vụ chuyển nhượng đã có thể tiếp tục sau khi câu lạc bộ miền Nam Việt Nam được bảo lãnh.

## Các đội bóng hiện tại (mùa giải [[Giải bóng đá nữ vô địch quốc gia 2025|2025]])
# Hà Nội
# Phong Phú Hà Nam
# Thái Nguyên T&T
# Than Khoáng Sản Việt Nam
# Thành phố Hồ Chí Minh I
# Thành phố Hồ Chí Minh II

## Các đội đoạt huy chương

## Bảng tổng sắp huy chương

## Giải thưởng cá nhân

* Mùa giải 2003 không trao danh hiệu "Thủ môn xuất sắc nhất" mà thay vào đó là danh hiệu "Cầu thủ người dân tộc xuất sắc nhất".

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Liên đoàn bóng đá Việt Nam (VFF)
Robbie Williams

**Robert Peter Maximillian Williams** (sinh 13 tháng 2 năm 1974 tại Burslem, Stoke-on-Trent, Staffordshire, Anh) là ca sĩ hát nhạc pop người Anh. Anh là cựu thành viên ban nhạc Take That, và là người thành công nhất sau khi ban nhạc này tan rã.

## Danh sách đĩa nhạc
;Album phòng thu
* *[[Life thru a Lens]]* (1997)
* *[[I've Been Expecting You]]* (1998)
* *[[Sing When You're Winning]]* (2000)
* *[[Swing When You're Winning]]* (2001)
* *[[Escapology (album)|Escapology]]* (2002)
* *[[Intensive Care (album)|Intensive Care]]* (2005)
* *[[Rudebox]]* (2006)
* *[[Reality Killed the Video Star]]* (2009)
* *[[Take the Crown (album)|Take the Crown]]* (2012)
* *[[Swings Both Ways]]* (2013)
* *[[The Heavy Entertainment Show]]* (2016)
* *The Christmas Present* (2019)
* *Britpop* (2025)

## Bê bối
Trong Lễ khai mạc giải vô địch bóng đá thế giới 2018, nam ca sĩ đã mang đến buổi lễ những ca khúc gắn liền với tên tuổi của mình như *Let Me Entertain You, Feel, Angels,* và *Rock DJ*.

Tuy nhiên, bước xuống sân khấu sau khi kết thúc phần biểu diễn, Robbie Williams bất ngờ có một hành động giơ ngón tay thối trước ống kính truyền hình trực tiếp. Trong một quy định hồi tháng 7 năm 2014, Nga cấm việc sử dụng các từ ngữ chửi thề và hành động xúc phạm trong nghệ thuật. Những ai phạm luật sẽ đối diện "mức phạt từ 70-1.400 USD tùy thuộc họ là cá nhân, quan chức, hay tổ chức".

Về lý thuyết, Robbie Williams có thể bị trừng phạt vì hành động khiếm nhã của anh. Tuy nhiên, quyết định phạt hay không phụ thuộc vào nước chủ nhà Nga.

Là một trong các kênh truyền hình phát sóng trực tiếp lễ khai mạc, đài Fox đã lên tiếng xin lỗi về sự cố ngoài ý muốn trên.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Website chính thức
* Phỏng vấn cho Kool Magazine (Anh) ngày 14 tháng 12 năm 1999
Kristin Kreuk

**Kristin Laura Kreuk** (; sinh ngày 30 tháng 12 năm 1982) là nữ diễn viên, nhà sản xuất phim người Canada gốc Trung Quốc. Cô được biết đến nhiều nhất với vai *Lana Lang* trong loạt phim truyền hình giả tưởng *[[Thị trấn Smallville]]* của Mỹ và vai Laurel Yeung trong phim truyền hình cho thiếu niên *Edgemont* của Canada. Cô cũng tham gia vai chính trong các phim điện ảnh như *Snow White: The Fairest of Them All* (2001), *Street Fighter: The Legend of Chun-Li* (2009) và *Irvine Welsh's Ecstasy* (2011).

Từ năm 2012, Kreuk vào vai Catherine Chandler trong loạt phim dài tập *Beauty & the Beast* trên kênh CW.

## Tiểu sử
Kreuk sinh ra tại Vancouver, British Columbia là con gái của hai kiến trúc sư cảnh quan khá nổi tiếng, Peter Kreuk và Deanna Che. Cha cô là người Hà Lan còn mẹ cô là người gốc Trung Quốc nhưng sinh ra tại Indonesia; còn bà ngoại cô là người Jamaica gốc Trung Quốc. Cô có một em gái là Justine Kreuk.

Kreuk được đào tạo về karate (cô đạt một đai tím) và thể dục dụng cụ trong đội tuyển quốc gia cho đến khi học trung học nhưng cô đã phải từ bỏ vào năm lớp 11 do cong vẹo cột sống. Kreuk dự định theo học về ngành khoa học pháp y hoặc tâm lý học tại Đại học Simon Fraser nhưng sau đó cô đã nhận lời mời của giám đốc tuyển chọn diễn viên cho loạt phim truyền hình *Edgemont* của kênh CBC khi còn đang học trung học.

## Đời tư
Kreuk hiện đang sống tại Toronto để ghi hình cho loạt phim dài tập *Beauty & the Beast*. Khi không đóng phim thì cô thường cư trú tại quê nhà Vancouver cùng với chú chó Bun Pháp Dublin của mình. Tính đến cuối năm 2011, cô sở hữu một căn nhà ở Los Angeles cùng với bạn trai là nam diễn viên Mark Hildreth.

Kreuk từng tiết lộ trong chương trình *Live! with Kelly and Michael* vào tháng 10 năm 2012 rằng cô là người theo chế độ ăn chay pescetarianism (chế độ ăn chay vẫn bao gồm cả cá) và cô ăn cá hồi.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*
*
Jennifer Love Hewitt

**Jennifer Love Hewitt** (sinh ngày 21 tháng 2 năm 1979) là một diễn viên và ca sĩ Mỹ. Cô đã xuất hiện trong chương trình truyền hình nhiều tập của Fox Broadcasting Company là *[[Party of Five]]* và đóng phim *[[I Know What You Did Last Summer]]*. Hewitt cũng thủ vai trong chương trình truyền hình của CBS là *[[Ghost whisperer|Ghost Whisperer]]*. Bài đơn ca "How Do I Deal" của cô đã từng được xếp hạng 26 tại Mỹ.

## Tiểu sử
Hewitt sinh ra tại Waco, Texas, là con gái của Patricia Mae (née Shipp), một nhà nghiên cứu bệnh học, và Herbert Daniel Hewitt, một nhà chuyên môn y khoa. Cô lớn lên tại Nolanville, Texas.

## Phim đã tham gia

## Xem thêm
*Bộ vest Tuxedo
*Ghost Whisperer

## Tham khảo

## Liên kết ngoài