open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1 tháng 9

Ngày **1 tháng 9** là ngày thứ 244 (245 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 121 ngày trong năm.

## Sự kiện
*1449 – Sự biến Thổ Mộc bảo: Dã Tiên thái sư lãnh đạo quân Ngõa Lạt bộ Mông Cổ đại thắng quân Minh, bắt Minh Anh Tông làm tù binh.
*1631 – Quân Kim dưới quyền chỉ huy của Hoàng Thái Cực hội quân dưới chân thành Đại Lăng Hà của Minh, bắt đầu bao vây thành.
*1858 – Liên quân Pháp – Tây Ban Nha khai hỏa tấn công Đà Nẵng, khởi đầu nỗ lực xâm chiếm Việt Nam của Pháp.
*1914 – Bồ câu viễn khách tuyệt chủng khi cá thể cuối cùng chết ở vườn động vật Cincinnati, Ohio, Hoa Kỳ.
*1923 – Đại thảm họa động đất Kantō mạnh 7,9 độ Richter tại vùng Kantō của Nhật Bản làm hơn 100.000 người chết.
*1939 – Đức Quốc xã bất ngờ tấn công Ba Lan, Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ tại Châu Âu.
*1951 – Khối hiệp ước An ninh quân sự Úc – New Zealand – Hoa Kỳ (ANZUS) được thành lập tại San Francisco, Hoa Kỳ.
*1952 – Tiểu thuyết *[[Ông già và biển cả]]* của Ernest Hemingway được xuất bản lần đầu tiên.
*1969 – Muammar Gaddafi tiến hành đảo chính không đổ máu lật đổ Quốc vương Idris của Libya.
*1980 – Chuyến Marathon Hy vọng (Marathon of Hope) của Terry Fox kết thúc gần vịnh Thunder, Ontario, Canada với 500 triệu đô la Canada được quyên góp cho nghiên cứu chữa trị ung thư.
*1983 – Liên Xô bắn hạ chuyến bay 007 của Korean Air Lines gần đảo Sakhalin.
*2022 – Vụ ám sát Phó Tổng thống Argentina Cristina Fernández de Kirchner bất thành, nghi phạm đã bị bắt giữ.

## Sinh
*1910 – Phaolô Nguyễn Văn Bình, giám mục Công giáo người Việt Nam, nguyên Tổng giám mục Tổng giáo phận Sài Gòn (mất 1995).
*1913 – Trần Văn Tuyên, lãnh tụ Việt Nam Quốc dân Đảng, phó thủ tướng Việt Nam Cộng hòa (mất 1976).
*1920 – Bùi Xuân Phái, họa sĩ Việt Nam (mất 1988).
*1957 – Gloria Estefan, ca sĩ, diễn viên Cuba – Mỹ.
*1962 – Ruud Gullit, huấn luyện viên, cựu cầu thủ bóng đá người Hà Lan.
*1984 – Lương Bích Hữu, nữ ca sĩ người Việt Nam.
*1989 – Lâm Vỹ Dạ, nữ diễn viên Việt Nam.
*1991 – Thanh Sơn, diễn viên người Việt Nam.
*1996 – Kiều My, diễn viên người Việt Nam.
*1997 – Jeon Jungkook, ca sĩ, vũ công người Hàn Quốc, thành viên nhóm nhạc BTS.
*2003 – An Yu-jin, cựu thành viên nhóm nhạc nữ IZ*ONE, trưởng nhóm nhạc nữ Hàn Quốc IVE.

## Mất
*1895 – Nguyễn Phúc Miên Vãn, tước phong Cẩm Giang Quận công, hoàng tử con vua Minh Mạng (sinh 1832).
*1898 – Trương Vĩnh Ký, nhà báo và nhà ngôn ngữ học người Việt Nam (sinh 1837).
* 1914 – Martha, con bồ câu viễn khách cuối cùng trên thế giới, đã chết ở vườn thú Cincinnati, Cincinnati.
*1970 – François Mauriac, nhà văn người Pháp (sinh 1885).

## Những ngày lễ và kỷ niệm
*Ngày Tri thức.

## Tham khảo
3 tháng 9

Ngày **3 tháng 9** là ngày thứ 246 (247 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 119 ngày trong năm.

## Sự kiện
*590 – Bắt đầu triều đại của Giáo hoàng Grêgôriô I, vị giáo hoàng đầu tiên xuất thân từ đan sĩ.
*863 – Quân Đông La Mã giành thắng lợi trước quân Melitene trong trận Lalakaon tại Tiểu Á.
*1868 – Thiên hoàng Minh Trị sau khi dời đô từ Kyōto đã đổi tên thành Edo thành Tōkyō (Đông Kinh).
*1189 – Richard I tiến hành nghi lễ đăng quang quốc vương của Anh tại Tu viện Westminster.
*1783 – Hoa Kỳ và Anh Quốc ký kết Hiệp định Paris, chính thức chấm dứt Cách mạng Mỹ.
*1901 – Bản thiết kế nguyên bản của Quốc kỳ Úc được treo lần đầu, trên nóc Tòa nhà Triển lãm Hoàng gia tại Melbourne.
*1907 – Dưới sức ép của Thực dân Pháp, vua Thành Thái phê chuẩn chiếu thoái vị, sau đó ông bị đưa đi quản thúc tại Cap Saint Jacques.
*1967 – Cuộc bầu cử Tổng thống và Thượng viện Việt Nam Cộng hòa.
*1997 – Một chiếc máy bay Tupolev Tu-134 của Vietnam Airlines gặp tai nạn khi hạ cánh xuống sân bay quốc tế Phnôm Pênh, 64 người tử vong.

## Sinh
*1837 – Nguyễn Phúc Hồng Truyền, tước phong Tuy Hòa Quận vương, hoàng tử con vua Thiệu Trị nhà Nguyễn (m. 1889)
*1868 – Mary Parker Follett, nhân viên xã hội, nhà lý thuyết quản lý, chuyên gia tư vấn và nhà văn người Mỹ (mất 1933).
*1869 – Fritz Pregl, nhà hóa học người Áo gốc Slovenia, đoạt giải Nobel Hoá học năm 1923 (mất 1930).
*1928 – Dương Quang Trung, bác sĩ người Việt Nam (mất 2013).
*1967 – Daron Acemoglu, nhà kinh tế học người Thổ Nhĩ Kỳ – Hoa Kỳ, đoạt giải Nobel Kinh tế năm 2024.
*1967 – Gareth Southgate, cựu cầu thủ và huấn luyện viên bóng đá người Anh.
*1971 – Lâm Nhật Tiến, ca sĩ người Mỹ gốc Việt.
*1992 – Bảo Anh, nữ ca sĩ kiêm diễn viên người Việt Nam.
*1996 – Joy (Park Soo Young), thành viên nhóm nhạc Red Velvet.
*2002 – Iman Vellani, nữ diễn viên người Canada gốc Pakistan.
*2112 – Doraemon, nhân vật hoạt hình nổi tiếng của Nhật Bản.

## Mất
*1226 – Lý Huệ Tông, Hoàng đế thứ 8 của nhà Lý, Việt Nam (sinh 1194).
* 1300 – Trần Quốc Tuấn, danh nhân quân sự Việt Nam thời nhà Trần (sinh 1228).
*1883 – Ivan Sergeyevich Turgenev, đại văn hào người Nga (sinh 1818).
*1989 – Gaetano Scirea, hậu vệ bóng đá người Ý (sinh 1953).
*2001 – Thuỳ Trang, diễn viên người Mỹ gốc Việt (sinh 1973).
*2010 – Băng Sơn, nhà văn Việt Nam chuyên viết về Hà Nội (sinh 1932).

## Những ngày lễ và kỷ niệm

* Ngày Âm nhạc Việt Nam.

## Tham khảo
5 tháng 9

Ngày **5 tháng 9** là ngày thứ 248 (249 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 117 ngày trong năm.

## Sự kiện
*917 – Tiết độ sứ Lưu Nham lên ngôi hoàng đế ở Phiên Ngung, đặt quốc hiệu là "Đại Việt", đoạn tuyệt quan hệ chư hầu với Hậu Lương.
*1158 – Thiên hoàng Go-Shirakawa của Nhật Bản thoái vị, trở thành thượng hoàng và tiếp tục chính sách Viện chính.
*1669 – Candia đầu hàng, kết thúc Chiến tranh Crete (1645–1669)
*1907 – Nguyễn Phúc Vĩnh San trở thành hoàng đế thứ 11 của triều Nguyễn khi mới 7 tuổi, đặt niên hiệu là Duy Tân.
*1914 – Trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, bắt đầu Trận sông Marne lần thứ nhất giữa quân Đức và liên quân Anh–Pháp.
*1944 – Bỉ, Hà Lan và Luxembourg tạo thành liên minh Benelux.
*1945 –
**Bộ trưởng nội vụ Chính phủ Cách mạng lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Võ Nguyên Giáp ký sắc lệnh giải thể Đại Việt Quốc gia Xã hội Đảng và Đại Việt Quốc dân Đảng.
**Ngày khai trường đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà.
* 1962 – Thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Vương quốc Lào.
*1972 – Bắt đầu thảm sát München: nhóm khủng bố Palestine Tháng Chín Đen tấn công và bắt giữ 11 vận động viên Israel đang tham gia Thế vận hội tại München.

## Sinh
* 1187 – Vua Louis VIII của Pháp (mất 1226).
* 1638 – Vua Louis XIV của Pháp (mất 1715).
* 1857 – Konstantin Tsiolkovsky, nhà khoa học và phát minh tên lửa người Nga (mất 1935).
* 1946 _ Freddie Mercury, ca sĩ nhạc rock ban nhạc Queen, Anh Quốc (mất 1991).
* 1977 - Thanh Thúy, nữ ca sĩ người Việt Nam.
* 1990 – Kim Yuna, nghệ sĩ trượt băng Hàn Quốc.
* 1993 - Patrick Bamford, cầu thủ bóng đá người Anh.
* 1994 - Kelvin Khánh, ca sĩ người Việt Nam.

## Mất
*75 – Hán Minh Đế,  Hoàng đế thứ 2 của nhà Đông Hán, Hoàng đế thứ 17 của triều đại nhà Hán (sinh 28).
* 1857 – Auguste Comte (sinh 1798).
* 1917 – Lương Ngọc Quyến, nhà cách mạng người Việt (sinh 1885).
* 1995 – Hoàng Thế Thiện, Thiếu tướng Quân đội nhân dân Việt Nam (sinh 1922).
* 1997 – Mẹ Têrêsa, nữ tu và nhà truyền giáo Công giáo Rôma người Ấn Độ gốc Albania (sinh 1910).

## Những ngày lễ và kỷ niệm
* Việt Nam – Ngày khai trường (Ngày hội toàn dân đưa trẻ đến trường).

## Tham khảo
6 tháng 9

Ngày **6 tháng 9** là ngày thứ 249 (250 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 116 ngày trong năm.

## Sự kiện
* 394 – Hoàng đế La Mã Theodosius I đánh bại và giết người tiếm vị Eugenius trong trận sông Frigidus.
* 1930 – Tổng thống Argentina Hipólito Yrigoyen bị phế truất trong một cuộc đảo chính quân sự do tướng José Félix Uriburu tiến hành.
* 1968 – Swaziland, nay là Eswatini, trở thành một quốc gia độc lập từ Anh Quốc.
* 1976 – Phi công Viktor Belenko của Liên Xô đáp một chiếc MiG–25 xuống Hakodate thuộc Nhật Bản và yêu cầu được tị nạn, giúp phương Tây có thể nghiên cứu ưu nhược điểm của loại máy bay này.
* 1991 – Sau khi được đổi tên thành Leningrad từ năm 1924, thành phố lớn thứ hai của Nga được phục hồi tên gọi Sankt-Peterburg.

## Sinh
* 1766 – John Dalton, nhà hóa học, nhà vật lý người Anh (mất 1844).
* 1797 – Nguyễn Phúc Bính, tước phong Định Viễn Quận vương, hoàng tử con vua Gia Long (mất 1863).
* 1902 – Lê Hồng Phong, Tổng bí thư của Đảng Cộng sản Đông Dương từ 1935 đến 1936 (mất 1942).
* 1928 – Maki Fumihiko, kiến trúc sư và học giả Nhật Bản, người thiết kế Cung thể dục thể thao trung tâm Tokyo và Trung tâm hội nghị Makuhari Messe.
* 1954 – Carly Fiorina, cựu Giám đốc điều hành tập đoàn máy tính Hewlett-Packard (HP).
* 1957 – Y Moan, ca sĩ, nghệ sĩ nhân dân người Ê Đê (mất 2010).
* 1978 – Sawa Homare, cầu thủ bóng đá Nhật Bản.
* 1990 - Suni Hạ Linh, nữ ca sĩ, vũ công người Việt Nam.
* 1994 - Gin Tuấn Kiệt, ca sĩ, diễn viên người Việt Nam.

## Mất
* 1931 – Trần Phú, Tổng bí thư của Đảng Cộng sản Đông Dương từ 1930 đến 1931 (sinh 1904).
* 1942 – Lê Hồng Phong, Tổng bí thư của Đảng Cộng sản Đông Dương từ 1935 đến 1936 (sinh 1902).
* 1945 – Phạm Quỳnh, Thượng thư Triều Bảo Đại (sinh 1892).
* 1976 – Vũ Hoàng Chương, nhà thơ nổi tiếng của Việt Nam (sinh 1916).
* 1998 – Kurosawa Akira, nhà làm phim người Nhật (sinh 1910).
* 2018 – Burt Reynolds, diễn viên Mỹ (sinh 1936).
* 2022 – Thẩm Thúy Hằng, nữ minh tinh điện ảnh Việt Nam (sinh 1939).

## Những ngày lễ và kỷ niệm

## Tham khảo
7 tháng 9

Ngày **7 tháng 9** là ngày thứ 250 (251 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 115 ngày trong năm.

## Sự kiện
*1191 – Cuộc thập tự chinh thứ ba: Quốc vương Anh Richard I đánh bại Sultan Ai Cập Saladin trong trận Arsuf.
*1442 – Vụ án Lệ Chi viên: Lê Thái Tông mất tại Bắc Ninh, sau đó Nguyễn Trãi và gia đình bị án tru di tam tộc vì tội thí quân (4 tháng 8 năm Nhâm Tuất).
*1689 – Đại biểu của Đại Thanh là Sách Ngạch Đồ và đại biểu của Nga là Golovin tại Nerchinsk ký kết điều ước phân định biên giới giữa hai bên.
*1812 – Chiến tranh Pháp–Nga: Trận chiến đẫm máu nhất trong các cuộc chiến tranh của Napoléon diễn ra gần Moskva.
*1893 – Genoa C.F.C. được thành lập bởi những người Anh với tên gọi "Genoa Cricket & Athletic Club", là câu lạc bộ bóng đá lâu đời nhất của Ý.
*1901 – Phong trào Nghĩa Hòa Đoàn kết thúc.
*1923 – Interpol được thành lập.
*1936 – Cá thể chó sói Tasmania cuối cùng qua đời trong điều kiện nuôi nhốt ở vườn thú Hobart tại Úc.
*1940 – Chiến tranh thế giới II: Không quân Đức thay đổi chiến thuật trong trận Không chiến tại Anh Quốc, bắt đầu oanh kích Luân Đôn và các thành thị của Anh trong hơn 50 đêm liên tiếp.
*1945 – Đài Tiếng nói Việt Nam chính thức phát sóng chương trình phát thanh đầu tiên, trở thành cơ quan truyền thông đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
*1970 – Ngày phát sóng chương trình truyền hình đầu tiên của Ban biên tập Vô tuyến Truyền hình, Đài Tiếng nói Việt Nam – tiền thân của Đài Truyền hình Việt Nam
*1986 – Desmond Tutu trở thành người da đen đầu tiên lãnh đạo Giáo hội Anh giáo Nam Phi.

## Sinh
*1801 – Nguyễn Thị Bảo, phong hiệu Tứ giai Thục tần, phi tần của vua Minh Mạng (mất 1851).
*1940 – Đặng Vũ Chư, cựu chính khách, bộ trưởng Việt Nam.
*1988 – Quỳnh Nga, nữ ca sĩ, diễn viên, MC người Việt Nam.
*1993 - Đặng Thị Lệ Hằng , Á Hậu 2 cuộc thi Hoa Hậu Hoàn Vũ Việt Nam 2015.

## Mất
*251 – Tư Mã Ý, quyền thần nhà Tào Ngụy (sinh 179).
*1962 – Eiji Yoshikawa, tiểu thuyết gia người Nhật (sinh 1892).

## Những ngày lễ và kỷ niệm

* Ngày thành lập Đài Tiếng nói Việt Nam.
* Ngày thành lập Đài Truyền hình Việt Nam.
## Tham khảo
4 tháng 9

Ngày **4 tháng 9** là ngày thứ 247 (248 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 118 ngày trong năm.

## Sự kiện
* 476 – Hoàng đế Tây La Mã cuối cùng là Romulus Augustus bị tướng Odoacer phế truất.
* 626 – Sau sự biến Huyền Vũ môn, Lý Thế Dân lên ngôi hoàng đế triều Đường, tức Đường Thái Tông.
* 1774 – Nhà thám hiểm người Anh James Cook trở thành người châu Âu đầu tiên trông thấy New Caledonia.
* 1781 – Một nhóm gồm 44 người định cư Tây Ban Nha thành lập một thị trấn là tiền thân của thành phố Los Angeles. 
* 1882 – Tại Thành phố New York (Hoa Kỳ), hệ thống phân phối điện đầu tiên trên thế giới được đưa vào sử dụng.
* 1904 – Chiến tranh Nga-Nhật: Kuropatkin ra lệnh cho quân Nga rút khỏi Liêu Dương về Phụng Thiên, kết thúc trận Liêu Dương.
* 1948 – Nữ hoàng Wilhelmina của Hà Lan thoái vị tròn 58 năm trị vì bà là quân chủ trong lịch sử trị vì lâu nhất của Hà Lan 
* 1958 – Thủ tướng Quốc vụ viện Chu Ân Lai ra tuyên bố về hải phận của Trung Quốc, bao gồm cả Các quần đảo trên biển Đông.
* 1998 – Larry Page và Sergey Brin thành lập Google nhằm thúc đẩy công cụ tìm kiếm web mà họ phát triển từ khi còn là sinh viên Đại học Stanford.

## Sinh
* 1952 – Giuse Ngô Quang Kiệt, Tổng giám mục Tổng giáo phận Hà Nội (2005 – 2010) người Việt Nam.
* 1981 – Beyoncé Knowles, ca sĩ người Mỹ.
* 1991 – Phạm Thị Hương, Hoa hậu Hoàn vũ Việt Nam 2015.

## Mất
* 1907 – Edvard Grieg, nhà soạn nhạc, nhạc trưởng, nghệ sĩ piano người Na Uy (sinh 1843).
* 1965 – Albert Schweitzer, tiến sĩ, thầy thuốc, nhà triết học, thần học người Đức, đoạt giải Goethe năm 1928 và giải Nobel Hoà bình năm 1952 (sinh 1875).
* 2006 – Giacinto Facchetti, cựu cầu thủ bóng đá Ý, cố chủ tịch câu lạc bộ Inter Milan (sinh 1942).

## Tham khảo
12 tháng 9

Ngày **12 tháng 9** là ngày thứ 255 (256 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 110 ngày trong năm.

## Sự kiện
*1683 – Liên quân Thần thánh gồm Ba Lan – La Mã Thần thánh và đồng minh giành thắng lợi quyết định trước đế quốc Ottoman trong trận Viên.
*1784 – Thuyền buôn trà Scarborough của Công ty Đông Ấn Anh bị đắm tại một bãi đá trên biển Đông, bãi đá sau đó được đặt theo tên thuyền.
*1890 – Harare được những người định cư thành lập, nay là thủ đô của Zimbabwe.
*1942 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Mở màn trận chiến đồi Edson trên đảo Guadalcanal giữa quân Đồng Minh và quân Nhật Bản.
*1959 – Liên Xô phóng tàu vũ trụ Luna 2 lên Mặt Trăng từ sân bay vũ trụ Baykonur, Kazakhstan.
*1962 – Tổng thống Mỹ John F. Kennedy phát biểu bài diễn văn "We choose to go to the Moon" tại Đại học Rice.
*1982 – Một tuần trước kỷ niệm sinh nhật thứ 65 của mình, võ sĩ người Mexico El Santo thi đấu trận cuối cùng trong sự nghiệp. 
*1990 – Tây Đức, Đông Đức, Pháp, Liên Xô, Vương quốc Liên hiệp Anh và Hoa Kỳ ký kết Hiệp ước 2 + 4 tại Moskva, mở đường cho tái thống nhất nước Đức.
*2005 – Hong Kong Disneyland được mở cửa tại đảo Đại Nhĩ Sơn, Hồng Kông.
*2013 – Tàu không gian Voyager 1 chính thức ra khỏi Hệ Mặt Trời sau 35 năm kể từ ngày phóng lên vũ trụ.
*2023 – Vụ cháy chung cư mini ở Khương Hạ 2023 khiến 56 người tử vong.

## Sinh
*1826 – Nguyễn Phúc Trinh Thận, phong hiệu Lại Đức Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (mất 1904).
*1921 – Lưu Hữu Phước, một trong những nhạc sĩ tiên phong của tân nhạc Việt Nam (mất 1989).
*1956 – Trương Quốc Vinh, ca sĩ, diễn viên, đạo diễn người Hồng Kông (mất 2003). 
*1969 – Minh Thuận, ca sĩ, diễn viên người Việt Nam (mất 2016).
* 1986 – 
**Emmy Rossum, ca sĩ và nhạc sĩ người Mỹ.
**Dương Mịch, diễn viên người mẫu người Trung Quốc.
*1989 – Độ Mixi, streamer, YouTuber người Việt Nam.
*1994 – Kim Namjoon (nghệ danh: Rap Monster, sau này đổi thành RM), rapper, nhà sản xuất nhạc người Hàn Quốc, là thành viên nhóm nhạc BTS.
*2005 – Nishimura Riki (nghệ danh: Niki), nhạc sĩ, vũ công người Nhật Bản, thành viên của nhóm nhạc ENHYPEN.

## Mất
* 984 – Phạm Cự Lạng, danh tướng đời Đinh Tiên Hoàng (sinh 944).
*1851 – Nguyễn Thị Bảo, phong hiệu Tứ giai Thục tần, phi tần của vua Minh Mạng (sinh 1801).
* 1989 – Vũ Khắc Khoan, nhà viết kịch người Việt Nam (sinh 1917).
* 2010 – Huỳnh Thới Tây, Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa (sinh 1932).
*2017 – Thanh Tùng, nhà thơ người Việt Nam, tác giả bài thơ Thời hoa đỏ (1972) được Phú Quang phổ nhạc thành bài hát cùng tên (sinh 1935).

## Những ngày lễ và kỷ niệm

## Tham khảo
11 tháng 9

Ngày **11 tháng 9** là ngày thứ 254 (255 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 111 ngày trong năm.

## Sự kiện
*1708 – Karl XII của Thụy Điển dừng cuộc hành quân đi chinh phục Moskva bên ngoài Smolensk, đánh dấu điểm bước ngoặt trong Đại chiến Bắc Âu.
*1709 – Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha: Liên quân Anh – Áo – Hà Lan – Phổ giành thắng lợi trước quân Pháp trong trận Malplaquet.
*1792 – Cách mạng Pháp: Viên kim cương Hope cùng những châu báu vương thất Pháp khác bị đánh cắp trong tình hình hỗn loạn. 
*1941 – Lầu Năm Góc được khởi công xây dựng, và trở thành trụ sở của Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ.
*1961 – Văn phòng đầu tiên của Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên được mở cửa tại Thụy Sĩ.
*1973 – Augusto Pinochet lãnh đạo một cuộc đảo chính tại Chile nhằm lật đổ tổng thống dân chủ Salvador Allende do nhân dân bầu ra.
*2001 – Các phần tử Al-Qaeda thực hiện các vụ tiến công tự sát nhằm vào các mục tiêu tại khu vực thành phố New York và thủ đô Washington, D.C. tại Hoa Kỳ.
*2007 – Nga thử nghiệm Cha của các loại bom, loại vũ khí thông thường mạnh nhất tính đến thời điểm đó.
*2022 – Charles III đăng quang Quốc vương Anh Quốc.

## Sinh
* 1833 – Nguyễn Phúc Hồng Y, tước phong Thụy Thái vương, hoàng tử con vua Thiệu Trị nhà Nguyễn, cha của vua Dục Đức (mất 1877).
* 1940 – Nông Đức Mạnh, nguyên Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam.
* 1945 – Franz Beckenbauer, cựu cầu thủ, huấn luyện viên bóng đá người Đức, hậu vệ của FC Bayern München (mất 2024).
* 1973 – Tô Hữu Bằng, diễn viên, ca sĩ người Đài Loan, thành viên của ban nhạc Tiểu Hổ Đội.
* 1985 – Mạnh Trường, diễn viên, người mẫu người Việt Nam.
* 1986 – Thanh Trúc, nữ ca sĩ kiêm diễn viên người Việt Nam.

## Mất
* 1541 – Mạc Thái Tổ, Hoàng đế sáng lập ra nhà Mạc (sinh 1483).
* 1860 – Nguyễn Phúc Phổ, tước phong Điện Bàn công, hoàng tử con vua Gia Long (sinh 1799).
* 1973 – Salvador Allende, tổng thống Chile, bị giết trong cuộc đảo chính do Augusto Pinochet cầm đầu (sinh 1908).
* 2003 – Anna Lindh, Bộ trưởng Ngoại giao Thụy Điển, bị ám sát tại một khu phố ở Stockholm (sinh 1957).
* 2021 – Phùng Quang Thanh, nguyên Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Việt Nam (sinh 1949).

## Những ngày lễ và kỷ niệm

## Tham khảo
14 tháng 9

Ngày **14 tháng 9** là ngày thứ 257 (258 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 108 ngày trong năm.

## Sự kiện
*81 – Domitianus trở thành hoàng đế của Đế quốc La Mã khi anh trai là Titus từ trần.
* 786 – Harun Al-Rashid của nhà Abbasid trở thành khalip khi anh al-Hadi chết.
*932 – Trấn Nam tiết độ sứ Mã Hy Phạm tập vị cai quản nước Sở, tức ngày Tân Dậu (12) tháng 8 năm Nhâm Thìn.
*1752 – Sau khi Anh Quốc chấp thuận sử dụng lịch Gregory và bỏ lịch Julius. Vì vậy, trước thứ Năm ngày 14 tháng 9 năm 1752 là thứ Tư ngày 2 tháng 9 năm 1752 với 11 ngày bị bỏ qua.
* 1752 – Sau khi Anh Quốc chấp thuận sử dụng lịch Gregory. Vì vậy, sau thứ Tư ngày 2 tháng 9 năm 1752 là thứ Năm ngày 14 tháng 9 năm 1752 với 11 ngày bị bỏ qua.
* 1812 – Pháp xâm lăng Nga: Sau trận Borodino bảy ngày trước, Napoleon và quân đội *[[Grande Armée]]* chiếm Moskva, nhưng thành phố đã bị cháy và bỏ hoang.
* 1867 – Tác phẩm *[[Tư bản (tác phẩm)|Tư bản]]* của Karl Marx được xuất bản tại Anh Quốc.
* 1901 – Theodore Roosevelt, trở thành Tổng thống thứ 26 của Hoa Kỳ, sau khi Tổng thống thứ 25 của Hoa Kỳ – William McKinley bị ám sát.
*1946 – Marius Moutet và Hồ Chí Minh ký kết Tạm ước Việt – Pháp, một thành quả của Hội nghị Fontainebleau tại Seine-et-Marne, Pháp.
* 1960 – Tại một hội nghị ở Bagdad, các chính quyền Iran, Iraq, Kuwait, Ả Rập Xê Út, và Venezuela thành lập Tổ chức các nước xuất khẩu dầu lửa (OPEC) để thống nhất và phối hợp các chính sách dầu lửa.
*2000 – Microsoft phát hành Windows Me, hệ điều hành cuối cùng trong dòng Windows 9x.
*2015 &ndash; Các sóng hấp dẫn được quan sát lần đầu tiên bởi Đài quan trắc LIGO tại Mỹ, có hình dạng sóng khớp với dự đoán của thuyết tương đối rộng.

## Sinh

* 1503 – Trịnh Kiểm, nhà chính trị, quân sự người Việt Nam thời Nam – Bắc triều, khi còn sống là Thái quốc công, nhưng đời sau xem ông là chúa Trịnh đầu tiên trong lịch sử Việt Nam (mất 1570).
* 1934 – Ngọc Sơn, nhạc sĩ nhạc vàng người Việt Nam.
* 2000 – Han Jisung, ca sĩ, nhạc sĩ, rapper, vũ công, người mẫu người Hàn Quốc, thành viên nhóm nhạc nam Stray Kids.

## Mất
* 1852 – Arthur Wellesley, quý tộc, quân nhân người Ireland gốc Anh trong Quân đội Anh, Thủ tướng Anh Quốc (sinh 1769).
* 1901 – William McKinley, chính trị gia, luật sư, Tổng thống thứ 25 của Hoa Kỳ, ông mất sau khi bị ám sát (sinh 1843).
* 1963 – Nam Phương Hoàng Hậu, hoàng hậu của Hoàng đế Bảo Đại thuộc triều đại nhà Nguyễn (sinh 1913).
* 1996 – Nguyễn Đức Khánh, quân nhân, Chuẩn tướng Không lực Việt Nam Cộng hòa (sinh 1932).
* 2013 – Phan Hòa Hiệp, quân nhân, Chuẩn tướng Việt Nam Cộng hòa (sinh 1927).

## Tham khảo
15 tháng 9

Ngày **15 tháng 9** là ngày thứ 258 (259 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 107 ngày trong năm.

## Sự kiện
* 1457 – Trận Bornholm thứ nhất, hạm đội 3 tàu Gdańsk đánh tan đoàn 16 tàu của Đan Mạch – Livonia trong Chiến tranh Mười ba năm (1454–1466).
* 1835 – Trong chuyến thứ hai trên tàu HMS ''Beagle'', Charles Darwin tới Quần đảo Galápagos, ở đấy ông phát triển học thuyết tiến hóa.
*1894 – Chiến tranh Nhật–Thanh: Quân Nhật Bản giành chiến thắng trước quân Thanh trong trận Bình Nhưỡng diễn ra trên lãnh thổ Triều Tiên.
* 1916 – Xe tăng, "vũ khí bí mật" của Quân đội Anh trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, được sử dụng trong trận chiến lần đầu tiên tại Trận Somme (1916) ở Somme, Picardy, Pháp, cho phép phe Đồng minh thắng chiến .
* 1935 – Đức Quốc xã ban hành Bộ luật Nürnberg, luật này hủy bỏ quyền công dân của những người Đức gốc Do Thái, và đổi quốc kỳ mới có chữ Vạn.
* 1945 – Thông tấn xã Việt Nam được thành lập dưới tên Việt Nam Thông tấn xã.
*1946 – Cộng hòa Nhân dân Bulgaria tuyên bố hình thành sau cuộc trưng cầu dân ý với kết quả phế bỏ chế độ quân chủ .
* 1950 – Bắt đầu trận đánh Inchon ở Triều Tiên .
*1954 &ndash; Cảnh váy mang tính biểu tượng của Marilyn Monroe được quay trong quá trình quay phim *[[The Seven Year Itch]]*.
*1956 – Số đầu tiên Tạp chí *[[Nhân Văn (báo)|Nhân Văn]]* ra mắt độc giả ở Hà Nội. Tạp chí này sau bị chính quyền lên án và các tác giả đóng góp bài vở đều bị truy tố là "chống phá cách mạng" .
* 2008 – Khủng hoảng tài chính Hoa Kỳ năm 2007–2009: Tập đoàn dịch vụ tài chính Lehman Brothers nộp đơn phá sản. Đây là vụ phá sản lớn nhất trong lịch sử Hoa Kỳ.

## Sinh
*1890 – Agatha Christie, nhà văn trinh thám người Anh (mất 1976).
*1900 – Nguyễn An Ninh, nhà văn, nhà báo, nhà hoạt động cách mạng Việt Nam (mất 1943).
*1948 – Thanh Tùng, nhạc sĩ người Việt Nam.
*2000 – Felix Lee, ca sĩ, nhạc sĩ, rapper, vũ công, người mẫu, MC người Úc gốc Hàn Quốc, thành viên của Stray Kids.

## Mất
* 1974 – Bùi Quý Cảo, Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa (sinh 1923).

## Những ngày lễ và kỷ niệm
* Ngày Quốc tế Dân chủ (*International Day of Democracy*) theo LHQ.
## Tham khảo
16 tháng 9

Ngày **16 tháng 9** là ngày thứ 259 (260 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 106 ngày trong năm.

## Sự kiện
*1908 – Hãng sản xuất ô tô General Motors được thành lập.
* 1941 – Vua Reza Pahlavi của Iran bị bắt phải từ ngôi để cho con Mohammad Reza Pahlavi lên ngôi.
* 1950 – Chiến tranh Đông Dương: Tướng Hoàng Văn Thái chỉ huy hai trung đoàn Việt Minh tiến công quân Pháp ở Đông Khê, mở màn Chiến dịch Biên giới.
* 1963 – Malaya, Singapore, Bắc Borneo (Sabah ngày nay), và Sarawak hợp nhất thành Malaysia.
* 1972 – Chiến tranh Việt Nam: Các chiến sĩ giải phóng cuối cùng rút khỏi thành cổ Quảng Trị, kết thúc trận chiến ác liệt tại đây.
* 1975 – Nguyên mẫu máy bay tiêm kích đánh chặn MiG-31 của Liên Xô tiến hành chuyến bay thử nghiệm đầu tiên.
*1987 – Nghị định thư Montreal được ký kết nhằm bảo vệ lớp ozon khỏi bị suy giảm.
*1992 – Bảng Anh bị loại ra khỏi Cơ chế tỷ giá hối đoái châu Âu trong ngày Thứ Tư Đen và bị mất giá.
*2007 – 89 người thiệt mạng trong một tai nạn của hãng One-Two-GO Airlines tại Thái Lan.

## Sinh
* 1782 – Đạo Quang, Hoàng đế thứ 8 của triều đại nhà Thanh (mất 1850).
* 1909 – Nguyễn Mạnh Tường, luật sư, nhà giáo dục, nhà nghiên cứu văn học người Việt Nam (mất 1997).
* 1923 – Đoàn Văn Quảng, quân nhân, nguyên là một tướng lĩnh Nhảy dù, Thiếu tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa (mất 1984).
* 1929 – Nguyễn Duy Hinh, quân nhân, nguyên là một tướng lĩnh Kỵ Binh, Thiếu tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa.
* 1923 – Lý Quang Diệu, chính trị gia người Singapore, Thủ tướng đầu tiên của nước Cộng hòa Singapore (mất 2015).
* 1979 – Flo Rida, rapper, ca sĩ người Mỹ.
* 1981 – Phạm Băng Băng, nữ diễn viên, ca sĩ, người mẫu, nhà sản xuất phim người Trung Quốc.
* 1985 – Nam Cường, ca sĩ và diễn viên người Việt Nam, cựu thành viên nhóm nhạc Yoband!.
* 1989 – Vương Anh Tú, ca sĩ, nhạc sĩ kiêm nhà sản xuất âm nhạc người Việt Nam.
* 1992 – Nick Jonas, ca sĩ, nhà soạn nhạc, diễn viên người Mỹ, thành viên ban nhạc Jonas Brothers.

## Mất
* 1792 – Nguyễn Huệ, nhà chính trị và quân sự người Việt Nam, vị hoàng đế thứ hai của nhà Tây Sơn (sinh 1753).
* 1820 – Nguyễn Du, nhà thơ, nhà văn hóa lớn thời Lê mạt Nguyễn sơ, đại thi hào dân tộc Việt Nam, Danh nhân văn hóa thế giới (sinh 1766).
*1942 – Nguyễn Phúc Dĩ Ngu, phong hiệu Ngọc Lâm Công chúa, công chúa con vua Đồng Khánh (sinh 1885).
*1963 – Nam Phương Hoàng hậu, hoàng hậu của Hoàng đế Bảo Đại, hoàng hậu cuối cùng của triều Nguyễn và chế độ quân chủ trong lịch sử Việt Nam (sinh 1914).

## Những ngày lễ và kỷ niệm
* Ngày Quốc tế Bảo vệ Tầng Ozone.

## Tham khảo
17 tháng 9

Ngày **17 tháng 9** là ngày thứ 260 (261 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 105 ngày trong năm.

## Sự kiện
*1224 – Sau cái chết của Tống Ninh Tông, Hữu thừa tướng Sử Di Viễn làm giả di chiếu, đưa Triệu Quân lên ngôi hoàng đế, tức Tống Lý Tông.
*1630 – Thành phố Boston được thành lập.
* 1787 – Văn bản Hiến pháp Hoa Kỳ được hoàn thành tại Hội nghị Hiến pháp ở Philadelphia, Pennsylvania.
*1809 – Hiệp định Fredrikshamn kết thúc chiến tranh giữa Thụy Điển và Nga, Phần Lan tách khỏi Thụy Điển để trở thành một đại công quốc thuộc Nga.
* 1894 – Chiến tranh Thanh – Nhật: Hải quân Đế quốc Nhật Bản thắng Quân Bắc Dương của Trung Quốc nhà Thanh trong Trận sông Áp Lục ở cửa sông Áp Lục trong vịnh Triều Tiên.
* 1916 – Chiến tranh thế giới thứ nhất: Nam tước Đỏ, phi công ách của Không quân Đức, thắng trận máy bay đầu tiên gần Cambrai, Pháp.
* 1939 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Liên Xô xâm chiếm Ba Lan từ phía đông, 16 ngày sau khi Đức Quốc xã tấn công nước đó từ phía tây.
*1944 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Phe Đồng Minh phát động Chiến dịch Market Garden, chiến dịch đổ bộ hàng không lớn nhất thời bấy giờ.
* 1983 – Vanessa Williams trở thành Miss America người Mỹ gốc Phi đầu tiên.
* 1976 – NASA hoàn tất tàu con thoi đầu tiên mang tên *[[Tàu con thoi Enterprise|Enterprise]]*. Con tàu này ra mắt công chúng ở Palmdale, California.

## Sinh
*1657 – Sofia Alekseyevna, quan nhiếp chính của Nga (mất 1704).
* 1919 – Louis Phạm Văn Nẫm, Giám mục Công giáo người Việt Nam, Giám mục phụ tá Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh (mất 2001).
*1926 – Ngô Viết Thụ, kiến trúc sư người Việt Nam, tác giả nhiều công trình như Dinh Độc Lập, Nhà thờ Phủ Cam, Chợ Đà Lạt, Trường Đại học Nông nghiệp Sài Gòn, Trường Đại học Sư phạm Huế, Trường Đại học Y khoa Sài Gòn (mất 2000).
*1969 – Tito Vilanova, huấn luyện viên bóng đá người Tây Ban Nha.
*1991 – Song Luân, ca sĩ, diễn viên người Việt Nam.
*1993 – Manuel Tom Bihr, cầu thủ bóng đá người Thái Lan gốc Đức.

## Mất
* 1609 – Jehuda Löw ben Becalel, học giả Talmud, nhà thần bí học, toán học, thiên văn học và triết gia người Do Thái, rabbi Do Thái giáo thành Praha (sinh 1512~1526).
* 1944 – Dương Thị Thục, tôn hiệu Khôn Nghi Xương Đức Thái hoàng thái hậu, thứ thất của vua Đồng Khánh, một trong hai Thái hoàng thái hậu cuối cùng của nhà Nguyễn và lịch sử Việt Nam (sinh 1868).
* 1986 – Hùng Lân, nhạc sĩ người Việt (sinh 1922).

## Những ngày lễ và kỷ niệm

## Tham khảo
19 tháng 9

Ngày **19 tháng 9** là ngày thứ 262 (263 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 103 ngày trong năm.

## Sự kiện
*1356 – Chiến tranh Trăm Năm: Quân Anh đánh bại quân Pháp và bắt giữ quốc vương Jean II của Pháp trong trận Poitiers.
*1442 – Đại thần Nguyễn Trãi của nhà Hậu Lê và gia quyến bị tru di tam tộc do bị khép vào âm mưu thí nghịch trong vụ án Lệ Chi Viên.
*1885 – Tại tòa Khâm sứ Pháp tại Trung Kỳ, Nguyễn Phúc Ưng Kỷ làm lễ thụ phong, được tôn làm hoàng đế thứ 9 của triều Nguyễn, đặt niên hiệu là Đồng Khánh.
*1893 &ndash; Thống đốc New Zealand tán thành Đạo luật Tuyển cử, trao cho toàn thể phụ nữ tại New Zealand quyền bỏ phiếu.
*1940 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Điệp viên Ba Lan Witold Pilecki tình nguyện để bị bắt giữ và bị đưa đến Auschwitz để thu thập và tuồn thông tin cho phong trào kháng chiến.
*1941 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Trận Kiev, quân Đức tiến vào Kiev, Ukraina sau khi quân Liên Xô rút khỏi thành phố, đây là một thảm hoạ quân sự của Liên Xô
* 1944 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Phần Lan và Liên Xô ký đình chiến, kết thúc Chiến tranh Tiếp diễn.
* 1952 – Hoa Kỳ quyết định sẽ thẩm vấn Charlie Chaplin nếu ông trở lại nước này sau khi thăm Anh Quốc vì ông là đảng viên Đảng Cộng sản.
*1973 – Quốc vương Carl XVI Gustaf của Thụy Điển tiến hành lễ đăng quang tại Stockholm.
* 1983 – Saint Kitts và Nevis giành độc lập khỏi Vương quốc Anh.
* 1991 – Người băng Ötzi, một xác ướp tự nhiên được bảo quản rất tốt của một người đàn ông từ khoảng năm 3300 TCN, được khám phá bởi hai người Đức đi du lịch.
* 2006 – Quân đội Hoàng gia Thái Lan đảo chính chính phủ được bầu của Thủ tướng Thaksin Shinawatra trong lúc ông ở Thành phố New York vì hội họp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc.

## Sinh
* 1900 – Nguyễn Phúc Vĩnh San, tức vua Duy Tân, hoàng đế thứ 11 của nhà Nguyễn (mất 1945).
* 1916 – Giáo sư Vũ Khiêu, là một học giả nghiên cứu về văn hóa Việt Nam.
* 1919 – Hòa thượng Thích Huyền Quang, lãnh đạo Phật giáo Việt Nam, vị tăng thống thứ tư của Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất (mất 2008).
* 1985 – Song Jong Ki, diễn viên nổi tiếng Hàn Quốc.
* 1986 – Nguyễn Hải Yến, nữ ca sĩ người Việt Nam.

## Mất
* 1777 – Tân Chính vương Nguyễn Phúc Dương, một trong những chúa Nguyễn cuối cùng của Đàng Trong.
* 1843 – Gaspard-Gustave de Coriolis, nhà toán học và nhà vật lý người Pháp.
* 1881 – James A. Garfield, Tổng thống Hoa Kỳ (sinh 1831).
*1885 – Nguyễn Phúc Gia Trinh, phong hiệu Mậu Hòa Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (sinh 1823).
* 1969 – Nguyễn Thế Truyền, nhà báo và nhà cách mạng Việt Nam (sinh 1898).
*2001 – Nguyễn Tôn Hoàn, lãnh tụ Đảng Đại Việt, phó thủ tướng Việt Nam Cộng hòa (sinh 1917).
*2020 – Phó Đức Phương, nhạc sĩ (sinh 1944).

## Những ngày lễ và kỷ niệm

## Tham khảo
20 tháng 9

Ngày **20 tháng 9** là ngày thứ 263 (264 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 102 ngày trong năm.

## Sự kiện
* 471 – Hiến Văn Đế Thác Bạt Hoằng nhượng lại hoàng vị Bắc Ngụy cho Thái tử Hoành mới 4 tuổi, còn bản thân trở thành Thái thượng hoàng.
* 1854 – Chiến tranh Krym Liên quân Anh–Pháp giành thắng lợi quyết định trước quân Nga trong trận Alma.
* 1891 – Xe hơi đầu tiên chạy bằng xăng được trình bày tại Springfield, Massachusetts, Hoa Kỳ.
*1944 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Trong Chiến dịch Ý, Lực lượng Anh Quốc và Ấn Độ đẩy lui quân Đức khỏi nước cộng hoà trung lập San Marino.
* 1946 – Liên hoan phim Cannes đầu tiên khai mạc. Năm này 11 điện ảnh đoạt Cành cọ vàng, hồi đó được gọi "Giải thưởng lớn".
* 1954 – Chương trình FORTRAN đầu tiên được chạy.
* 1977 – Việt Nam và Djibouti được chính thức công nhận là hội viên thứ 149 và 150 của Liên Hợp Quốc.
* 2001 – Trong diễn văn trước phiên họp chung của Quốc hội Hoa Kỳ và công chúng Mỹ, Tổng thống George W. Bush tuyến bố "Chiến tranh chống khủng bố".

## Sinh
*1836 – Nguyễn Phúc Miên Chí, tước phong Vĩnh Lộc Quận công, hoàng tử con vua Minh Mạng (m. 1888)
*1915 – Nguyễn Văn Hinh, tướng lĩnh người Việt Nam (m. 2004)
* 1941 – Slobodan Milošević, cựu Tổng thống Nam Tư (m. 2006)
* 1946 – Đặng Quang Vinh, diễn viên, nhà sản xuất và đạo diễn người Hồng Kông (m. 2011)
* 1964 – Trương Mạn Ngọc, diễn viên người Hồng Kông
* 1982 – Hồ Ca, diễn viên người Trung Quốc
* 1986 – Hồ Quang Hiếu, ca sĩ nhạc trẻ Việt Nam
* 1990 – Phillip Phillips, quán quân chương trình *[[American Idol]]* mùa thứ 11
*1994 – Mohamadou Sumareh, cầu thủ bóng đá người Malaysia gốc Gambia

## Mất
*2006 – Phạm Xuân Ẩn, điệp viên, nhà báo, tình báo người Việt Nam

## Ngày lễ và kỷ niệm

## Tham khảo
21 tháng 9

Ngày **21 tháng 9** là ngày thứ 264 (265 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 101 ngày trong năm.

## Sự kiện
*106 – Sau khi Hán Thương Đế qua đời khi chưa đầy 1 tuổi, anh họ là Lưu Hỗ kế vị hoàng đế triều Hán, tức Hán An Đế.
*454 – Hoàng đế La Mã Valentinianus III tiến hành ám sát danh tướng Aetius tại Ravenna.
*1820 – Đế quốc Maratha diệt vong sau khi chiến bại trước Anh Quốc, Công ty Đông Ấn Anh tiếp tục củng cố địa vị tại Ấn Độ.
*1898 – Từ Hi Thái hậu phát động chính biến đồng thời đảm nhiệm nhiếp chính, cấm túc Quang Tự Đế và tìm bắt người thuộc phái cải cách, Mậu Tuất biến pháp kết thúc.
*1942 – Nguyên mẫu B–29 Superfortress, máy bay ném bom hạng nặng và một trong những máy bay lớn nhất trong Chiến tranh thế giới thứ hai, cất cánh lần đầu tiên.
*1946 – Thành lập Đảng Dân chủ Xã hội Việt Nam.
*1979 – Sau khi Hoàng đế Jean–Bédel Bokassa bị lật đổ, Đế quốc Trung Phi chính thức bị giải thể.
*1993 – Tổng thống Nga Boris Yeltsin đã gây ra một cuộc khủng hoảng hiến pháp khi ông đình chỉ quốc hội và bãi bỏ hiến pháp.

## Sinh
*1835 – Nguyễn Phúc Miên Thích, tước phong Hậu Lộc Quận công, hoàng tử con vua Minh Mạng (mất 1882).
*1896 – Walter Breuning, công nhân đường sắt người Mỹ và là người đàn ông sống thọ nhất nước Mỹ từ trước đến nay (mất 2011).
*1930 – Ngọc Cẩm vợ của nhạc sĩ Nguyễn Hữu Thiết và là mẹ của ca sĩ Hồng Hạnh (mất 2020).
*1947 – Stephen King, nhà văn người Mỹ loại kinh dị/giả tưởng.
*1954 – Abe Shinzō, Thủ tướng thứ 57 của Nhật Bản (mất 2022).
*1967 – Suman Pokhrel, nhà thơ, nhà viết kịch, dịch giả và nghệ sĩ.
*1981 – Nicole Richie, diễn viên, ca sĩ và người giao thiệp rộng Mỹ.
*1992 – Chen thành viên nhóm nhạc Hàn Quốc, EXO.
*1994 – Châu Vũ Đồng, nữ diễn viên người Trung Quốc.
*1999 – Vương Tuấn Khải, trưởng nhóm nhạc TFBOYS, ca sĩ, diễn viên người Trung Quốc.

## Mất
* 1832 – Sir Walter Scott, tiểu thuyết gia và thi hoàn người Scotland (sinh 1771).
*2005 – Lê Quang Lưỡng, Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa (sinh 1932).
*2018 – Trần Đại Quang – Chủ tịch nước Việt Nam (sinh 1956).

## Những ngày lễ và kỷ niệm
*Ngày Quốc tế Hòa bình (*International Day of Peace*) (trước đây là ngày khai mạc Đại hội đồng LHQ).
## Tham khảo
22 tháng 9

Ngày **22 tháng 9** là ngày thứ 265 (266 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 100 ngày trong năm.

## Sự kiện
*189 – Hoạn quan phục kích sát hại Hà Tiến, kết thúc thời kỳ ngoại thích chuyên quyền của triều Đông Hán.
*904 – Sau khi đoạt quyền kiểm soát triều đình trên thực tế, Chu Toàn Trung phái người sát hại Đường Chiêu Tông.
*1630 – Tướng lĩnh kháng Thanh của triều Minh là Viên Sùng Hoán bị Sùng Trinh hoàng đế xử tử lăng trì tại Bắc Kinh.
*1792 – Lịch cộng hòa của Đệ nhất Cộng hòa Pháp bắt đầu theo cách đón trước với "Kỷ nguyên Tự do".
*1862 – Tổng thống Hoa Kỳ Abraham Lincoln phát hành Tuyên ngôn giải phóng nô lệ, tuyên bố quyền tự do của tất cả nô lệ ở phần lớn lãnh thổ thuộc Liên minh miền Nam, bắt đầu từ năm sau.
*1965 – Chiến tranh Ấn Độ-Pakistan 1965 kết thúc sau khi Liên Hợp Quốc kêu gọi về một thỏa thuận ngừng bắn.
*1980 – Iraq xâm chiếm Iran, khởi đầu Chiến tranh Iran-Iraq kéo dài trong tám năm.
*1985 – Năm quốc gia: Hoa Kỳ, Nhật Bản, Tây Đức, Anh và Pháp ký kết Thỏa ước Plaza tại thành phố New York, giảm giá đồng Đô la Mỹ so với Yên Nhật và đồng Mác Đức.

## Sinh
* 1829 – Tự Đức, vua nhà Nguyễn của Việt Nam (m. 1883)
* 1842 – Henri Émile Sauvage, nhà cổ sinh vật học người Pháp (m. 1917)
* 1863 – Alexandre Yersin, học trò Pasteur, nhà khoa học
* 1912 – Hàn Mặc Tử, nhà thơ Việt Nam. (m. 1940)
* 1942 – David Stern (m. 2020)
* 1977 – Thu Minh, nữ ca sĩ Việt Nam
* 1984 – Thiago Silva, cầu thủ bóng đá người Brasil
* 1985 – Cao Thái Sơn, nam ca sĩ Việt Nam
* 1987 – Tom Felton, nam diễn viên, ca sĩ người Anh
* 1989 – Kim Hyo-yeon, ca sĩ ban nhạc Girls' Generation, Hàn Quốc
* 1994 – Park Jin-young (sinh 1994), ca sĩ nhóm nhạc GOT7
* 1995 – Im Na-yeon, thành viên nhóm nhạc Twice (nhóm nhạc) người Hàn Quốc
* 1999 – Kim Yoo-jung, nữ diễn viên Hàn Quốc
* 1999 – Kim Yo-han, ca sĩ nhóm X
* 2000 – Kim Seungmin, thành viên nhóm nhạc nam Stray Kids người Hàn Quốc

## Mất
*1864 – Nguyễn Phúc Miên Thể, tước phong Tây Ninh Quận công, hoàng tử con vua Minh Mạng (s. 1829)
*1913 – Tôn Thất Thuyết, danh tướng Việt Nam (s. 1839)
## Tham khảo
23 tháng 9

Ngày **23 tháng 9** là ngày thứ 266 (267 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Tính đến hôm nay, còn 99 ngày trong năm.

23 tháng 9 là ngày Thu phân ở Bắc Bán cầu: ngày giữa mùa thu ở các nước nhiệt đới, ngày bắt đầu mùa thu ở các nước ôn đới. Còn ở Nam Bán cầu, đây là ngày Xuân phân.

## Sự kiện
*1846 – Dùng các dự đoán của nhà toán học Urbain Le Verrier, nhà thiên văn học Johann Gottfried Galle phát hiện ra sao Hải Vương.
*1875 – Billy the Kid bị cảnh sát bắt lần đầu tiên với tội ăn cắp, bắt đầu sự nghiệp tay súng ngoài vòng pháp luật nổi tiếng ở vùng biên cương Hoa Kỳ.
*1889 – Yamauchi Fusajirō sáng lập Nintendo ở Kyoto, Nhật Bản, để sản xuất và bán lá bài hanafuda.
*1945 – Quân Pháp khai hỏa nhằm chiếm quyền kiểm soát Sài Gòn với sự giúp đỡ của quân Anh, Nam Bộ kháng chiến bùng nổ.
*1954 - Câu lạc bộ bóng đá Thể Công được thành lập
*2002 – Phiên bản công cộng đầu tiên của trình duyệt web Mozilla Firefox ("Phoenix 0.1") được phát hành.
*2008 – Phiên bản di động đầu tiên của Hệ điều thành Android (hệ điều hành) được phát hành.

## Sinh
* 1215- Hốt Tất Liệt,cháu nội của Thành Cát Tư Hãn, người lập nên nhà Nguyên ở Trung Quốc
* 1451 – Francesco Di Giorgio di Martino, kiến trúc sư và nhà điêu khắc người Italia (s. 1439)
* 1927 - Nguyễn Khoa Nam, Thiếu tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa (m. 1975)
* 1989 - Phương Oanh, nữ diễn viên, người mẫu, ca sĩ người Việt Nam
* 1994 – Bạch Lộc, diễn viên,người mẫu Trung Quốc
* 1999 - Tống Vũ Kỳ, ca sĩ thần tượng người Trung Quốc hiện đang hoạt động tại Hàn Quốc, thành viên nhóm nhạc (G)I-DLE

## Mất
* 1996 - Fujiko F. Fujio (Hiroshi Fujimoto) một tác giả tranh truyện Nhật Bản, cũng là người sáng tác các tập truyện Doraemon.
* 2001 - Nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ

## Những ngày lễ và kỉ niệm

## Tham khảo
24 tháng 9

Ngày **24 tháng 9** là ngày thứ 267 (268 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 98 ngày trong năm.

## Sự kiện
*1841 – Quốc vương Brunei nhượng lại Sarawak cho nhà thám hiểm người Anh James Brooke.
*1853 – Đô đốc Despointes chính thức nắm quyền chiếm hữu Nouvelle-Calédonie nhân danh Đế chế Pháp.
*1877 – Chiến tranh Tây Nam: Lục quân đế quốc của Nhật Bản giành được thắng lợi quyết định trước phiến quân Satsuma trong trận Shiroyama.
*1903 – Alfred Deakin trở thành Thủ tướng thứ hai của Úc, sau khi Edmund Barton từ chức để tham gia vào Tối cao Pháp viện Úc.
*1946 – Cathay Pacific được thành lập tại Hồng Kông, hiện là một trong những hãng hàng không lớn nhất thế giới.
*1948 – Công ty Motor Honda được thành lập tại Tokyo, Nhật Bản.
*1957 – Camp Nou được khánh thành tại Barcelona, Tây Ban Nha, đây là sân vận động lớn nhất tại châu Âu.
*1993 – Chế độ quân chủ được phục hồi tại Campuchia khi Hiến pháp mới có hiệu lực, Norodom Sihanouk lần thứ hai trở thành quốc vương.
*1997 – Trần Đức Lương bắt đầu đảm nhiệm chức vụ Chủ tịch nước Việt Nam.
*2015 &ndash; Một vụ giẫm đạp trong lễ hành hương Hajj tại Mecca, Ả Rập Saudi, khiến cho ít nhất 2.200 người thiệt mạng và làm bị thương hơn 900 người khác.

## Sinh
* 15 – Vitellius, hoàng đế La Mã (m. 69)
* 1301 – Ralph Stafford, Bá tước thứ nhất của Stafford, lính Anh (m. 1372)
* 1501 – Gerolamo Cardano, nhà toán học Ý (m. 1576)
* 1534 – Guru Ram Das, Sikh Guru thứ tư (m. 1581)
* 1564 – William Adams, nhà hàng hải và samurai người Anh (m. 1620)
* 1583 – Albrecht von Wallenstein, tướng Áo (m. 1634)
* 1625 – Johan de Witt, nhà chính trị Hà Lan (m. 1672)
* 1705 – Leopold Josef Graf Daun, đại nguyên soái Áo (m. 1766)
* 1717 – Horace Walpole, người viết tiểu thuyết và nhà chính trị Anh (m. 1797)
* 1724 – Arthur Guinness, người ủ rượu bia Ireland (m. 1803)
* 1859 – Nguyễn Phúc Miên Thủ, tước phong Hàm Thuận công, hoàng tử con vua Minh Mạng (m. 1859)
* 1905 – Howard Hughes (m. 1976)
* 1920 – Trần Văn Chơn, Thiếu tướng, Đề đốc Hải Quân Quân lực Việt Nam Cộng hòa (m. 2019)
* 1947 – Phượng Vũ, ca sĩ, nhạc sĩ người Việt Nam (m. 2021)
* 1961 – Fiona Corke, diễn viên Australia
* 1980 – John Arne Riise tên đầy đủ là John Arne Semundseth Riise là một cựu cầu thủ bóng đá người Na Uy chơi ở vị trí hậu vệ cánh trái. 
* 1992 - Đình Tú, diễn viên người Việt Nam
* 2002 - Kim Ga-eul, thành viên nhóm IVE

## Những ngày lễ và kỷ niệm

## Tham khảo
25 tháng 9

Ngày **25 tháng 9** là ngày thứ 268 (269 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 97 ngày trong năm.

## Sự kiện
*275 – Tacitus được Viện nguyên lão chọn làm hoàng đế mới của La Mã.
*1066 – Quân đội Anh giành chiến thắng quyết định trước quân đội Na Uy trong trận Stamford Bridge.
*1924 – Tháp Lôi Phong tại Hàng Châu, Trung Quốc bị sụp đổ, tháp được phục dựng vào năm 1999.
*1513 – Nhà thám hiểm Vasco Núñez de Balboa đứng trên đỉnh núi ở Darién, Panama, trở thành người châu Âu đầu tiên nhìn thấy Thái Bình Dương từ bên Tân Thế giới; vài ngày sau, ông đặt tên nó là *Mar del Sur*, tức là "Nam Dương".
*1944 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Quân đội Đồng Minh thất bại chiến lược trước quân đội Đức trong Chiến dịch Market Garden.
*1949 – Nhà lãnh đạo lực lượng Quốc Dân đảng tại Tân Cương là Đào Trĩ Nhạc gửi điện đầu hàng Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc.
*1951 – Chiến tranh Đông Dương: Lực lượng Việt Minh vượt sông Hồng tiến vào khu vực Tây Bắc, mở đầu Chiến dịch Lý Thường Kiệt.
*1964 – Mặt trận Giải phóng Mozambique bắt đầu tiến hành chiến tranh du kích nhằm giành độc lập từ Bồ Đào Nha.
*1969 – Hiến chương thành lập Tổ chức Hội nghị Hồi giáo được ký kết tại Rabat, Maroc.

## Sinh
* 1198 – Kim Ai Tông Hoàn Nhan Thủ Lễ (m. 1234)
* 1711 – Càn Long, Hoàng đế nhà Thanh (m. 1799)
*1823 – Nguyễn Phúc Gia Trinh, phong hiệu Mậu Hòa Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (m. 1885)
* 1866 – Thomas Hunt Morgan, nhà sinh học Mỹ, giải Nobel Sinh lý và Y khoa năm 1933
* 1881 – Lỗ Tấn, nhà văn Trung Quốc
* 1897 – William Faulkner, tiểu thuyết gia người Mỹ
* 1906 – Dmitry Dmitrievich Shostakovich, nghệ sĩ dương cầm và nhà soạn nhạc người Nga (m. 1975)
* 1929 – Barbara Walters, tác giả người Mỹ và nhân vật truyền hình
* 1930 – Shel Silverstein, nhà thơ người Mỹ, ca sĩ, nhạc sĩ, họa sĩ truyện tranh...
* 1932 – Glenn Gould, nghệ sĩ piano người Canada (m. 1982)
* 1944 – Michael Douglas, nam diễn viên điện ảnh, nhà sản xuất phim Hoa Kỳ
* 1952 – Christopher Reeve, diễn viên người Mỹ, đạo diễn, nhà sản xuất, nhà biên kịch, nhà hoạt động chính trị
* 1961 – Heather Locklear, diễn viên người Mỹ
* 1968 – Will Smith, diễn viên và ca sĩ người Mỹ
* 1969 – Catherine Zeta–Jones, diễn viên người Wales
*1982 – Hyun Bin, nam diễn viên người Hàn Quốc

## Mất
* 1914 – Theodore Nicholas Gill, nhà động vật học người Mỹ (s. 1837).
*1984 – Đặng Thai Mai, giáo sư, nhà giáo, nhà phê bình văn học Việt Nam, nguyên là Bộ trưởng Bộ Giáo dục, và Viện trưởng đầu tiên Viện Văn Học Việt Nam. (s. 1902)
* 1969 – Chuon Nath, Giáo sư, Đại văn hào, Thiên tài ngôn ngữ học, Quyền trưởng Bộ Giáo dục, Viện chủ chùa Ounalom, Tăng hoàng Campuchia.

## Ngày lễ và kỷ niệm
## Tham khảo
26 tháng 9

Ngày **26 tháng 9** là ngày thứ 269 (270 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 96 ngày trong năm.

## Sự kiện
*904 – Sau khi ám sát Đường Chiêu Tông, Chu Toàn Trung đưa hoàng tử Lý Tộ lên ngôi, tức Đường Ai Đế- hoàng đế cuối cùng của triều Đường.
* 1687 – Đền Parthenon tại Athena bị phá hủy một phần trong một xung đột vũ trang giữa Venezia và Ottoman.
*1580 – Francis Drake trở về Plymouth, Anh, sau khi chạy vòng quanh Trái Đất trên tàu *[[Golden Hind]]*.
*1907 – Newfoundland và New Zealand trở thành quốc gia tự trị của Đế quốc Anh.
*1957 – *[[West Side Story (nhạc kịch)|West Side Story]]*, nhạc kịch phỏng theo *[[Romeo và Juliet]]* của Shakespeare, trình diễn lần đầu tiên tại sân khấu Broadway, New York, Hoa Kỳ.
*1958 – Bão Ida đổ bộ vào khu vực đông nam của đảo Honshu, Nhật Bản, gây lũ lụt lớn tại khu vực Kanto, khiến 1.269 người thiệt mạng.
*1969 – Album phòng thu cuối cùng của ban nhạc The Beatles là *[[Abbey Road]]* được phát hành tại Anh.
*1983 – Trung tá Xô Viết Stanislav Yevgrafovich Petrov tránh được chiến tranh nguyên tử khắp thế giới bằng cách chứng nhận báo động giả mặc dù hệ thống báo trước cho rằng Hoa Kỳ đang tấn công.
*2002 – Phà quốc doanh MV ''Le Joola'' của Senegal bị lật úp ngoài khơi bờ biển Gambia, khiến ít nhất 1.863 người thiệt mạng
* 2007 – Nhịp dẫn cầu Cần Thơ sập làm 54 người chết, 180 người bị thương

## Sinh
* 1181 – Phanxicô thành Assisi, tu sĩ Công giáo Rôma sáng lập ra Dòng Anh Em Hèn Mọn (m. 1226)
* 1927 – Huỳnh Văn Cao, Thiếu tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa (m. 2013)
* 1944 – Anne Robinson (*[[Weakest Link]]*)
* 1948 
** Ngô Thụy Miên, nhạc sĩ Việt Nam
** Olivia Newton-John, nữ ca sĩ, diễn viên Anh-Australia-Mỹ (m. 2022)
* 1975 - Hoàng Châu, ca sĩ người Việt Nam
* 1976 - Michael Ballack,cầu thủ bóng đá Đức
* 1979 – Vân Quang Long, ca sĩ người Việt Nam (m. 2020) 
* 1980 - Hàn Thái Tú, nam ca sĩ Việt Nam
* 1981 – Serena Williams, ngôi sao quần vợt Mỹ
* 1983 – Ricardo Quaresma, cầu thủ bóng đá Bồ Đào Nha

## Mất
* 2000 – Robert Hải, nam diễn viên điện ảnh Việt Nam (s. 1940)
* 2005 – Lê Văn Thân, Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa (s. 1932)
* 2019 – Jacques Chirac, cựu tổng thống Pháp (s. 1932)
* 2022 – Trần Đình Thọ, Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa (s. 1933)

## Những ngày lễ và kỷ niệm

## Tham khảo
30 tháng 9

Ngày **30 tháng 9** là ngày thứ 273 (274 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 92 ngày trong năm.

## Sự kiện
*1164 - Bang giao Lý-Tống: Nhân đoàn sứ thần nhà Lý do Doãn Tử Tư dẫn đầu sang kinh đô Lâm An, vua Trung Hoa lần đầu công nhận Việt Nam là một quốc gia, gọi là An Nam Quốc. Theo các nguồn Việt sử lược và Tống sử, mùa xuân năm 1174 nhà Tống mới phong hiệu An Nam cho Đại Việt.
*1520 – Suleiman I đăng quang Sultan của Ottoman, đế quốc đạt đỉnh cao về quân sự, chính trị và kinh tế trong thời gian ông trị vì.
*1745 – Chiến tranh Kế vị Áo: Quân Phổ giành chiến thắng trước quân Áo-Sachsen trong trận Soor.
*1935 – Đập Hoover, nằm trên biên giới giữa hai bang Arizona và Nevada của Hoa Kỳ, được khánh thành.
*1938 – Anh, Đức, Pháp, Ý ký kết Hiệp ước München, cho phép Đức chiếm đóng vùng Sudety của Tiệp Khắc.
*1968 - Kết thúc cuộc tấn công đợt 3(17-8 đến 30-9) của Sự kiện Tết Mậu Thân hay còn gọi là Tổng công kích và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968 tại Việt Nam
*2005 – Nhật báo Đan Mạch *[[Jyllands-Posten]]* xuất bản một số biếm họa về Muhammad, gây ra nhiều kháng nghị từ thế giới Hồi giáo.
*2009 – Một trận động đất xảy ra ở ngoài khơi đảo Sumatra của Indonesia, khiến 1.115 người thiệt mạng.
*2022 - Nga sáp nhập 4 tỉnh Luhansk, Donetsk, Zaporizhzhia và Kherson trong bối cảnh xung đột Nga-Ukraina

## Sinh
 
* 1932 - Shintaro Ishihara, thống đốc thứ 33 của Tokyo (m. 2022)
* 1981 – Cecelia Ahern, Nữ nhà văn Ireland
* 1962 - Frank Rijkaard, cựu cầu thủ và huấn luyện viên bóng đá người Ý.
*1982 – Lý Tiểu Lộ, nữ diễn viên Trung Quốc
*1982 – Phương Anh, ca sĩ Việt Nam
*1988 – Thu Quỳnh, diễn viên người Việt Nam
*1989 – Bích Phương, ca sĩ  người Việt Nam

## Mất
* 420 – Jerome, Người dịch (Kinh Thánh) (s. 347)
*1863 – Nguyễn Phúc Trinh Đức, phong hiệu An Trang Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (s. 1818)
*1885 – Nguyễn Thị Xuyên, phong hiệu Nhị giai Thục phi, phi tần của vua Thiệu Trị (s. 1808)
*1897 – Thánh Têrêsa thành Lisieux, nữ tu Công giáo, Tiến sĩ Hội thánh.
* 1988 – Trường Chinh, Tổng Bí thư của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hội đồng Nhà nước của Việt Nam (s. 1907)
* 2021 - Vũ Khiêu, là một học giả nghiên cứu về văn hóa Việt Nam. (s. 1916)

## Ngày lễ và kỷ niệm
* Lễ thánh Kitô giáo:
** Thánh Grêgôriô Người khai sáng (Giáo hội Tông truyền Armenia)
** Thánh Hônôriô Canterbury, tu sĩ người Ý trong đoàn truyền giáo biệt phái đến xứ Anh năm 597, về sau trở thành Tổng giám mục Canterbury.
** Thánh Giêrônimô (Giáo hội Công giáo)
** Lễ thánh thuộc các giáo hội Đông chính giáo
* **Ngày Độc lập** tại Botswana, ngày Botswana tuyên bố độc lập từ Đế quốc Anh.
* Ngày Hồi phục tại Canada
* Ngày quốc tế phiên dịch
## Tham khảo