open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Da cam

Màu **da cam** (hay chỉ là **cam**) là màu nằm giữa màu đỏ và màu vàng trong quang phổ, ở bước sóng khoảng 620-585 nm. Nó có tên như vậy do có màu gần với màu của vỏ quả cam. Với các chất liệu màu như sơn hay bút chì màu, phấn màu thì màu da cam là màu phụ, có thể được tạo ra từ các màu gốc bằng cách trộn màu đỏ và vàng.

## Sử dụng, biểu tượng, biểu hiện thông thường
* Màu da cam là màu quốc gia của Hà Lan vì các vương triều của họ có nguồn gốc từ công quốc *[[Oranje-Nassau]]* (trong đó từ *oranje* có nghĩa là da cam). Đội tuyển bóng đá quốc gia và các đội thể thao quốc gia khác của Hà Lan thường sử dụng màu da cam làm màu áo truyền thống. Do đó, biệt danh của đội bóng này là "Cơn lốc màu da cam".
* Màu da cam là biểu trưng của đạo Tin lành ở Bắc Ireland và đạo Hinđu ở Ấn Độ.
* Màu da cam còn để chỉ quả cam 🍊
*Màu da cam là màu của bi số 5 (bi trơn) và bi số 13 (bi sọc) trong pool.
*Tại Việt Nam, màu da cam được biết đến và gắn liền với chất độc da cam, một loại chất độc do đế quốc Mỹ sử dụng trong chiến tranh Việt Nam để tiêu diệt hoa màu và cây trồng.

## Tọa độ màu
 **[[Số Hex]]** = #FFA500
 **[[Mô hình màu RGB|RGB]]**  (r, g, b)   = (255, 165, 0)
 **[[Mô hình màu CMYK|CMYK]]** (c, m, y, k)  = (0, 35, 100, 0)
 **[[Không gian màu HSB|HSV]]** (h, s, v) = (38, 100, 100)

## Biến thể
Màu da cam được sử dụng để tăng khả năng nhìn thấy. Các chất liệu màu da cam được tìm thấy là trong đất màu ochre hay các chất liệu chứa cadmi. Màu nâu là thực sự trên phần da cam của quang phổ.

### Màu da cam quốc tế

Màu tiêu chuẩn, **da cam quốc tế** hay **da cam chói** được sử dụng chủ yếu và được cho là đem lại sự tương phản tối ưu đối với các màu sắc trong tự nhiên. Các loại mũ, quần áo và phụ kiện cho thợ săn và công nhân làm đường cao tốc và những người (yêu cầu về an toàn phụ thuộc vào việc nhìn thấy từ xa) hầu như có màu da cam. Điện thoại và cáp quang thông thường có vỏ bọc bằng pôlyêtylen nhuộm màu da cam. Cầu Golden Gate (tại San Francisco) được sơn màu da cam quốc tế.

#### Tọa độ màu của nó
 **[[Số Hex]]** = #FF4F00
 **[[Mô hình màu RGB|RGB]]**  (r, g, b)   = (255, 79, 0)
 **[[Mô hình màu CMYK|CMYK]]** (c, m, y, k)  = (0, 69, 100, 0)
 **[[Không gian màu HSB|HSV]]** (h, s, v) = (19, 100, 100)

### Màu cam cháy
Màu cam cháy như là một biến thể khác của màu da cam, được sử dụng trong trường Đại học tổng hợp Texas. Cụ thể xem bài màu cam cháy.

## Xem thêm
* Danh sách màu
## Tham khảo
*
Cam cháy

Màu **cam cháy** là một biến thể của màu da cam, được sử dụng như một màu chính thức của trường Đại học tổng hợp Texas tại Austin. Một mẫu của màu cam cháy: 

## Tọa độ màu
 **[[Số Hex]]** = #CC5500
 **[[Mô hình màu RGB|RGB]]**  (r, g, b) = (204, 85, 0)
 **[[Mô hình màu CMYK|CMYK]]** (c, m, y, k)  = (20, 67, 100, 0)
 **[[Không gian màu HSB|HSV]]** (h, s, v) = (25, 100, 80)

## Xem thêm
* Danh sách màu

## Chú thích

## Tham khảo
Số Hex

Khái niệm **số Hex** là viết tắt trong tiếng Anh để biểu diễn các số hay chuỗi số dưới dạng của hệ đếm thập lục phân (cơ số 16).

## Thiết kế Web

Trong việc thiết kế Web bằng ngôn ngữ HTML hay CSS, khi cần biểu diễn giá trị của màu sắc dưới dạng RGB, người ta thường sử dụng hệ đếm cơ số này. Nó là một chuỗi trong hệ thập lục phân có sáu chữ hay số dạng ghép của ba số dạng một byte. Các byte biểu diễn cho ba thành phần màu của các loại màu sắc khác nhau là màu đỏ, xanh lá cây và xanh lam. Mỗi byte đại diện cho một số trong khoảng 00 đến FF (trong hệ thập lục phân), tức 0 đến 255 trong hệ thập phân. Số Hex trong Web được tạo thành bằng cách ghép nối ba số dạng một byte trong hệ thập lục phân.

Ví dụ, một màu có giá trị trong hệ thập phân là đỏ = 36, xanh lá cây = 104, xanh lam = 160 (màu xanh lam ánh xám). Các số 36, 104 và 160 trong hệ thập phân sẽ tương đương với 24, 68 và A0 trong hệ thập lục phân. Để tạo thành số Hex này, đơn giản ta chỉ cần ghép chúng với nhau theo trật tự sau: **2468A0**. Lưu ý rằng nếu giá trị của một hay nhiều hơn trong ba thành phần này có giá trị nhỏ hơn 10 (trong hệ thập lục phân) thì cần phải bổ sung thêm một số 0 vào đằng trước. Ví dụ để biểu diễn giá trị màu có đỏ = 12, xanh lá cây = 27, xanh lam = 64 trong hệ thập phân, ta cần viết chuỗi số Hex trong Web như sau: đỏ = 12 = 0C (thập lục phân), xanh lá cây = 27 = 1B (thập lục phân), xanh lam = 64 = 40. Do vậy chuỗi số Hex tạo thành sẽ là *0C1B40*.

*Byte 1: giá trị của màu đỏ
*Byte 2: giá trị của màu xanh lá cây
*Byte 3: giá trị của màu xanh lam.

tức là các giá trị cần đọc theo trật tự từ trái qua phải là (Đỏ)-(Xanh lá cây)-(Xanh lam).

## Ứng dụng máy tính khác

Chuỗi số Hex tạo thành bằng cách ghép nối ba số dạng một byte trong thiết kế Web là ngược lại với **số Hex thực sự** được tạo thành trong các ngôn ngữ lập trình để tạo các ứng dụng không phải là Web (chẳng hạn như Visual Basic). Trật tự này là ngược lại với cách ghép chữ và số trong số Hex của Web. Ví dụ chuỗi số **2468A0** trong Web sẽ tương đương với số **A06824** (hay 10.512.408 theo hệ thập phân) trong ngôn ngữ này. Có thể hiểu đơn giản như là ghép của ba byte theo trật tự sau (tuy không chính xác):

*Byte 1: giá trị của màu xanh lam. (A0)
*Byte 2: giá trị của màu xanh lá cây. (68)
*Byte 3: giá trị của màu đỏ. (24)

tức là các giá trị cần đọc theo trật tự từ trái qua phải là (Xanh lam)-(Xanh lá cây)-(Đỏ).

Số Hex trong trường hợp này là một số *Long* (số nguyên lớn) có giá trị 4 byte.

Ví dụ trong VB 6.0, câu lệnh sau sẽ tạo ra màu vàng nhạt ánh xanh cho nền của Form1.

Form1.BackColor = &HABF0D9

Giá trị của xanh lam = AB hay 171 (trong hệ thập phân), xanh lá cây = F0 hay 240, màu đỏ bằng D9 hay 217. Nó tương đương với:

Form1.BackColor = RGB(217, 240, 171)

hay:

Form1.BackColor = 11268313
## Xem thêm
*Hệ thập lục phân

## Tham khảo
Đồng (màu)

Màu **đồng** là màu nâu ánh đỏ, giống như màu của đồng kim loại.

## Tọa độ màu
 **[[Số Hex]]** = #B87333
 **[[RGB]]**  (r, g, b) = (184, 115, 51)
 **[[CMYK]]** (c, m, y, k)  = (28, 55, 80, 0)

## Xem thêm
*Danh sách màu

## Tham khảo
San hô (màu)

Màu **san hô** là màu cam ánh hồng, lấy theo màu sắc của các lớp san hô (sinh vật ngành *Cnidaria*, lớp *Anthozoa*).

## Tọa độ màu
 **[[Số Hex]]** =  #FF7F50
 **[[Mô hình màu RGB|RGB]]**   (r, g, b)      = (255, 127, 80)
 **[[Mô hình màu CMYK|CMYK]]**  (c, m, y, k)   = (0, 69, 50, 0)
 **[[Không gian màu HSB|HSV]]** (h, s, v) =  (16, 69, 100)

## Xem thêm
* Danh sách màu

## Tham khảo
Kem (màu)

Màu **kem** là màu của kem sữa tức váng sữa sản xuất từ gia súc chăn thả tự nhiên trên đồng cỏ giàu các chất carôten màu vàng, một số các chất này kết hợp với nhau tạo thành kem, có màu từ vàng nhạt tới trắng.

## Tọa độ màu
**[[Số Hex]]** = #FFFDD0

**[[Mô hình màu RGB|RGB]]** (r, g, b) = (255, 253, 208)

**[[Mô hình màu CMYK|CMYK]]** (c, m, y, k) = (0, 1, 18, 0)

**[[Không gian màu HSB|HSV]]** (h, s, v) = (57, 18, 100)

## Xem thêm
* Danh sách màu

## Tham khảo
Vòi voi (màu)

Màu **vòi voi** là màu có sắc từ tím trung bình, nhạt, hay chói tới màu tía ánh đỏ trung bình hay đậm. Ngoài ra nó cũng có thể là màu tía ánh xám. Một mẫu của màu này có giá trị như hình bên.

## Tọa độ màu
 **[[Số Hex]]** =  #DF73FF
 **[[Mô hình màu RGB|RGB]]**   (r, g, b)      = (223, 115, 255)
 **[[Mô hình màu CMYK|CMYK]]**  (c, m, y, k)   = (13, 55, 0, 0)
 **[[Không gian màu HSB|HSV]]** (h, s, v) =  (286, 55, 100)

## Xem thêm
*Danh sách màu

## Tham khảo
Cá hồi (màu)

Màu **cá hồi**, hay màu **đỏ cá hồi** (**salmon**), là màu đỏ-da cam nhạt, có tên gọi theo màu của thịt cá hồi. Màu thịt cá hồi trên thực tế dao động từ gần như trắng tới đỏ thẫm, phụ thuộc vào lượng carôten astaxanthin của chúng; màu "cá hồi" được công nhận rộng rãi là màu nghiêng về phía nhạt hơn là về phía sẫm của khoảng màu này.

## Tọa độ màu
 **[[Số Hex]]** =  #FF8C69
 **[[Mô hình màu RGB|RGB]]**   (r, g, b)      = (255, 140, 105)
 **[[Mô hình màu CMYK|CMYK]]**  (c, m, y, k)   = (0, 45, 59, 0)
 **[[Không gian màu HSB|HSV]]** (h, s, v) =  (14, 59, 100)

## Xem thêm
*Danh sách màu

## Tham khảo
Nâu đen

Màu **nâu đen** là chất màu nâu sẫm lấy từ túi mực của con mực, và nó còn được gọi là **màu mực** hay màu **nâu xám sẫm** hoặc **mực xêpia** (sepia).

Màu nâu đen này trong quá khứ được sử dụng như mực viết. Trong những năm cuối thế kỷ 18, giáo sư Jacob Seydelmann từ Dresden đã phát triển một quy trình để chiết và sản xuất dạng đặc hơn để sử dụng trong chế tạo màu nước và sơn dầu.

Màu nâu đen cũng là màu ưa thích trong công nghệ nhiếp ảnh; màu này có thể thu được với quy trình rửa ảnh để tạo ra sắc nâu vàng. Ánh đỏ mà chúng ta cho là liên quan đến màu nâu đen thực tế là kết quả của sự mờ dần đi theo thời gian. Do đó, màu nâu đen là một thuật ngữ được định nghĩa rất mơ hồ.

Xem thêm Sắc nâu đen trong nhiếp ảnh.

## Tọa độ màu
 **[[Số Hex]]** =  #704214
 **[[Mô hình màu RGB|RGB]]**   (r, g, b)      = (112, 66, 20)
 **[[Mô hình màu CMYK|CMYK]]**  (c, m, y, k)   = (0, 41, 82, 56)
 **[[Không gian màu HSB|HSV]]** (h, s, v) =  (30, 82, 44)

## Xem thêm
*Danh sách màu

## Tham khảo
Xanh chromi

Màu **xanh crom** là chất liệu màu xanh lá cây ánh xanh lam, là màu của crom(III) oxit ngậm nước, có độ bão hòa màu trung bình và tương đối sẫm. Nó được cảm nhận là có màu xanh lá cây nhiều hơn xanh lam.

## Tọa độ
***[[Số Hex]]** =  #40826D
***[[Mô hình màu RGB|RGB]]**   (r, g, b)      = (64, 130, 109)
***[[Mô hình màu CMYK|CMYK]]**  (c, m, y, k)   = (75, 49, 57, 0)

## Xem thêm
*Danh sách màu

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Bằng tiếng Anh:
*Information about the color viridian, its history, making of, and its chemistry
Ngọc thạch (màu)

Màu **[[ngọc thạch]]** (tiếng Anh: **Jade**, chữ Hán: **玉石**) là màu xanh lá cây ánh xanh lam nhạt, bão hòa màu. Tên gọi có xuất xứ từ màu của loại đá ngọc thạch (tiếng Anh: *jade*), mặc dù các loại khoáng chất này có rất nhiều biến thái về màu sắc.

## Tọa độ màu
* Số Hex = #00A86B
* RGB (r, g, b) = (0, 168, 107)
* CMYK (c, m, y, k) = (100, 34, 58, 0)

## Xem thêm
*Danh sách màu
*Ngọc thạch (đá quý)

## Tham khảo
Oải hương (màu)

Màu **oải hương** (**lavender**), hay còn gọi là màu **hoa oải hương**, là màu tía rất nhạt. Nó rất gần với màu hoa của cây oải hương (một loại cây họ *Lamiaceae* giống *Lavandula*).

## Tọa độ màu
 **[[Số Hex]]** =  #B57EDC
 **[[Mô hình màu RGB|RGB]]**   (r, g, b)      = (181, 126, 220)
 **[[Mô hình màu CMYK|CMYK]]**  (c, m, y, k)   = (18, 43, 0, 14)

## Xem thêm
*Danh sách màu
## Tham khảo
Bạc (màu)

Màu **bạc** (**silver**) là màu xám có ánh kim rất gần với bạc đánh bóng. Trong "phù hiệu học" không có sự phân biệt rõ ràng giữa màu bạc và màu trắng, được miêu tả như là "màu trắng bạc".

Cảm nhận thị giác thông thường liên kết với bạc kim loại là do ánh kim loại của nó. Nó không thể tái tạo bằng một màu thuần nhất, vì hiệu ứng ánh kim là do do độ sáng của vật liệu là cái dao động theo góc của bề mặt vật tới nguồn sáng và của người quan sát. Do đó, trong nghệ thuật người ta thường sử dụng sơn kim loại (sơn nhũ) để tạo độ lấp lánh như bạc kim loại. Mẫu màu xám như trong trang này không thể coi như là màu bạc.

## Mẫu sử dụng trong Web
Từ phiên bản 3.2 của HTML, màu bạc (tiếng Anh: *silver*) là tên của một trong mười sáu (16) màu cơ bản của VGA.

 Mẫu HTML: 
 Mẫu CSS: body { background-color:silver; }

## Tọa độ màu
 **[[Số Hex]]** = #C0C0C0
 **[[Mô hình màu RGB|RGB]]** (r, g, b) = (192, 192, 192)
 **[[Mô hình màu CMYK|CMYK]]** (c, m, y, k) = (0, 0, 0, 25)
 **[[Không gian màu HSB|HSV]]** (h, s, v) = (0, 0, 75)

## Xem thêm
* Danh sách màu

## Tham khảo
Bước sóng

**Bước sóng** là khoảng cách ngắn nhất giữa hai điểm dao động cùng pha hay khoảng cách giữa hai đỉnh sóng (điểm mà sóng đạt giá trị lớn nhất), hoặc tổng quát là giữa hai cấu trúc lặp lại của sóng, tại một thời điểm nhất định. Nó thường được viết tắt bằng chữ Hy Lạp lambda (λ).

## Liên hệ với chu kỳ
Chu kỳ *T* của sóng theo định nghĩa là thời gian ngắn nhất mà một cầu trúc sóng lặp lại tại một điểm. Thời gian này bằng khoảng cách giữa hai cấu trúc lặp lại, **bước sóng** (λ), chia cho vận tốc lan truyền của sóng, *v*:

:
\lambda = vT


## Liên hệ với tần số
Tần số *f* của sóng, hay số đỉnh sóng đi qua một điểm trong một đơn vị thời gian, là nghịch đảo của chu kỳ sóng. Do vậy

:
\lambda = \frac{v}{f}


Với sóng điện từ (radio, vi sóng,...) liên hệ này là: bước sóng (đo bằng mét) = 300 / tần số (đo bằng Hz).

## Trong quang hình
Sóng ánh sáng (và có thể một số sóng điện từ khác) khi đi vào các môi trường (không phải là chân không) thì bước sóng của chúng bị giảm do vận tốc giảm, mặc dù tần số của sóng không đổi. Xem thêm vận tốc ánh sáng.

Trong nhiều môi trường truyền ánh sáng, vận tốc giảm *n* lần với *n* là chiết suất của môi trường. Do vậy:
:
\lambda = \frac{\lambda_0}{n} 

Với:
:λ0 là bước sóng trong chân không.

Khi không nói rõ, bước sóng của bức xạ điện từ thường được hiểu là bước sóng trong chân không.

## Với sóng hạt
Louis-Victor de Broglie đã khám phá ra rằng mọi hạt với động lượng *p* đều có thể coi như một "chùm sóng", còn gọi là sóng vật chất, với bước sóng:
:
\lambda = \frac{h}{p} 

với *h* là hằng số Planck

Theo công thức này, các sóng có bước sóng càng ngắn có động lượng và do đó năng lượng càng cao.

## Xem thêm
*Sóng
*Chu kỳ
*Tần số

## Tham khảo
Mẫu (dạng thức)

**Mẫu** là một dạng, một khuôn thức, hay một mô hình (một cách trừu tượng, là một tập hợp các quy tắc) mà có thể dùng để làm ra hay tạo nên những sự vật hoặc các bộ phận của một vật. Đặc biệt, trong trường hợp nếu các sự vật được tạo nên này hội đủ các điểm chung để cho kết cấu bên trong của nó trở thành dự đoán được hay phân biệt được (với cái khác), thì sự vật (mẫu) này gọi là *bày biện* mẫu. Sự phát hiện của kết cấu bên trong được gọi là sự thừa nhận mẫu.

Mẫu đơn giản nhất thường có thể tạo nên bằng cách dựa vào sự trùng lặp: nhiều sự sao chép của cùng một khuôn thức được kết hợp mà không cần có sự sửa đổi. Thí dụ, trong ngành hàng không, một "mẫu chờ" là một phi đạo mà có thể lặp lại cho đến khi phi cơ được cho phép hạ cánh.
Sự thừa nhận mẫu thì phức tạp hơn khi mà các khuôn thức của nó được dùng để tạo nên các biến đổi. Thí dụ, trong tiếng Việt, các câu đơn thường theo mẫu "Danh từ + động từ + túc từ", nhưng trong nhiều trường hợp để hiểu đúng đòi hỏi phải có sự phát hiện mẫu (trong trường hợp các câu đối, câu chơi chữ chẳng hạn.)

Sự thừa nhận mẫu được nghiên cứu trong nhiều ngành, bao gồm tâm lý học, phong tục học, và ngay cả khoa học máy tính.
Một số mẫu (chẳng hạn như các mẫu thấy được bằng mắt) thì có thể được quan sát trực tiếp bằng các giác quan.

Các hành tinh trong Thái Dương hệ bị giữ bởi sức hút của mặt trời là một mẫu cổ đại. Các hành tinh dịch chuyển theo các quỹ đạo bầu dục (mà hoàn toàn có thể dự kiến được) trong nhiều tỉ năm.

## Tham khảo
SI (định hướng)

**Si** hoặc **si** hoặc **SI** có thể là:

***[[SI]]**: hệ đo lường quốc tế (hệ *mét*)
*Một khái niệm trong Phật học: si (Phật giáo)
*Tên miền Internet của Slovenia: .si
*trong âm nhạc, là si ký hiệu cho nốt thứ bảy của ký xướng âm
*trong hóa học, **Si** là ký hiệu hóa học cho silic
*trong toán học **si** hay **Si** là viết tắt của tích phân sin
*trong thần thoại Mohican, **Si** là thần mặt trăng
*mã ISO 639 alpha-2 của tiếng Sinhala
*mã quốc gia ISO 3166-1 alpha-2 của Slovenia (**SI**)
*mã IATA của hãng hàng không Skynet Airlines

## Thực vật
* *[[Mallotus poilanei]]*: cây si ta.
* *[[Ficus microcarpa]]*: cây si quả nhỏ.
* *[[Ficus stricta]]*: cây si lá nhọn.
Mẫu (đơn vị đo)

**Mẫu** là một đơn vị đo lường diện tích cũ của một số nước trong khu vực Đông Á, như Trung Quốc và Việt Nam.

## Việt Nam
Trong hệ đo lường cổ của Việt Nam, **mẫu** (chữ Nho 畝, là một đơn vị đo diện tích. Một mẫu bằng 10 công (1 công = 1 sào).

1 công hay 1 sào đất nam bộ là 1 000 m², ở trung bộ là 500 m², ở Bắc bộ là 360 m².

Một mẫu tính theo mét hệ bằng 3600 mét vuông và một công là 360 m².

Cách tính diện tích theo đơn vị mẫu hay sào khá tùy tiện, tùy theo từng vùng. Chẳng hạn, ở Bắc Bộ 1 mẫu là 3600 m²; Trung Bộ thì 1 mẫu là 4 970 m²; còn ở Nam Bộ thì 1 mẫu là 10 000 m².

Đơn vị mẫu cũng như sào hiện vẫn còn được sử dụng trong nông nghiệp ở Việt Nam.

Tuy nhiên, để thông dụng nhất, dễ dàng tính toán người ta hay dùng theo hệ thập phân của Nam Bộ, tức 1 công đất là 1 000 m², 1 mẫu đất bằng 10 công, tương đương 10 000 m², bằng 1 hecta.

## Trung Quốc
Tại Trung Quốc, mẫu có nguồn gốc từ tỉnh điền chế thời Hạ, Thương, Chu, trong đó mỗi thửa ruộng hình vuông được chia đều thành 9 mảnh, với mảnh ở trung tâm do dân gieo trồng nhưng thuộc về nhà nước còn sản phẩm thu được từ tám miếng bao quanh là của dân. Một mẫu (亩/畝) bằng khoảng 667 m² hay 60 phương trượng (mỗi phương trượng bằng khoảng 11,111 m²). Khoảng 15 mẫu bằng một hecta sau này.

## Khác
Mẫu cũng có thể là viết tắt của mẫu Anh (tiếng Anh *Acre*), đơn vị thường dùng để đo diện tích đất đai tại Anh, Mỹ, tương đương 4.046,8564224 mét vuông.

## Xem thêm
* Hệ đo lường cổ của Việt Nam
* Mẫu Anh

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Định nghĩa tại trang Vdict.com
*Định nghĩa tại trang Trung tâm từ điển học
Anh đào (màu)

Màu **anh đào** là màu đỏ ánh tía, dao động từ thẫm đến chói. Nó có tên gọi này là do có màu giống như màu của quả anh đào chín.

## Tọa độ màu
***[[Số Hex]]** = #DE3163
***[[Mô hình màu RGB|RGB]]** (r, g, b)  = (222, 49, 99)
***[[Mô hình màu CMYK|CMYK]]** (c, m, y, k) = (13, 81, 61, 0)
***[[Không gian màu HSB|HSV]]** (h, s, v) = (343, 78, 87)

## Xem thêm
*Danh sách màu

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Check out the entire crayola crayon history including Cerise, added in 1993
Vàng chanh

Màu **vàng chanh** (**lime**, hay màu **vàng-lục**) là tổ hợp của màu vàng và màu xanh lá cây, nó có tên gọi như vậy do màu sắc rất gần với vỏ quả chanh. Nó rất gần với màu xanh nõn chuối, nhưng nó có sắc vàng nhiều hơn xanh nõn chuối.

## Tọa độ màu
 **[[Số Hex]]** =  #CCFF00
 **[[Mô hình màu RGB|RGB]]**   (r, g, b)      = (204, 255, 0)
 **[[Mô hình màu CMYK|CMYK]]**  (c, m, y, k)   = (20, 0, 100, 0)
 **[[Không gian màu HSB|HSV]]** (h, s, v) =  (72, 100, 100)
## Xem thêm
* Danh sách màu
* Vàng (màu)
* Chanh

## Tham khảo
Lòng đào

Màu **lòng đào** (**peach**) là màu vàng ánh hồng. Nó có tên gọi như vậy do giống màu của ruột quả đào (một loại cây họ *Rosaceae* giống *Prunus* loại *P. persica*) và cũng giống với nước da trung bình của người Kavkaz.

## Tọa độ màu
 **[[Số Hex]]** = #FFE5B4
 **[[Mô hình màu RGB|RGB]]** (r, g, b) = (255, 229, 180)
 **[[Mô hình màu CMYK|CMYK]]** (c, m, y, k) = (0, 10, 29, 0)
 **[[Không gian màu HSB|HSV]]** (h, s, v) = (40, 29, 100)

## Xem thêm
*Danh sách màu

## Tham khảo
Dừa cạn (màu)

Màu **dừa cạn** (**periwinkle**) là màu chưa bão hòa trong nhóm màu xanh lam - tím. Tên gọi của nó có xuất xứ từ cây dừa cạn hay sim thân thảo (họ *Apocynaceae*  giống *Vinca minor*) có hoa có màu giống như vậy.

## Tọa độ màu
 **[[Số Hex]]** =  #C3CDE6
 **[[Mô hình màu RGB|RGB]]**   (r, g, b)      = (195, 205, 230)
 **[[Mô hình màu CMYK|CMYK]]**  (c, m, y, k)   = (15, 11, 0, 10)
 **[[Không gian màu HSB|HSV]]** (h, s, v) =  (223, 15, 90)

## Xem thêm
*Danh sách màu

## Tham khảo
Ngữ hệ Nhật Bản-Lưu Cầu

**Ngữ hệ Nhật Bản-Lưu Cầu** hay  là một nhóm ngôn ngữ tập trung tại Nhật Bản và Quần đảo Lưu Cầu đã phát triển độc lập với các ngôn ngữ khác sau nhiều thế kỷ. Ngữ hệ Nhật Bản được chia ra làm 2 nhóm chính: tiếng Nhật và Nhóm Lưu Cầu (*Ryukyu*). Chi tiếng Nhật chỉ gồm duy nhất tiếng Nhật. Chi Lưu Cầu (Ryukyu) chia làm 2 nhóm ngôn ngữ, một nhóm bao gồm trực tiếp các ngôn ngữ thành viên và nhóm còn lại tiếp tục phân thành 2 nhánh ngôn ngữ (hay trong một số trường hợp còn được định danh là tiểu nhóm ngôn ngữ, tùy thuộc vào mức độ chính xác của từng định nghĩa chi, nhóm, nhánh khác nhau đang được sử dụng). Ngữ hệ Nhật Bản có 12 ngôn ngữ thành viên, tất cả trong số đó đều đang được duy nhất những cư dân đang sống trên đất Nhật sử dụng.

Tuy các ngôn ngữ thuộc hệ này đã được phát triển biệt lập, nhiều nhà ngôn ngữ học vẫn đang tìm kiếm các liên hệ giữa chúng với các ngôn ngữ khác. Một thuyết được để ý nhất đề nghị xếp hệ này cùng với một ngôn ngữ đã mai một – tiếng Goguryeo – vào *Nhóm Fuyu*. Một thuyết khác nhắc đến những điểm giống nhau về ngữ pháp giữa các ngôn ngữ trong hệ này và tiếng Triều Tiên – tuy không giải thích được về sự khác biệt về từ vựng.

## Sơ đồ của ngữ hệ Nhật Bản
Sự phân chia cụ thể của ngữ hệ này như sau:

**Ngữ hệ Nhật-Lưu**
* Tiếng Nhật
* **[[Nhóm ngôn ngữ Lưu Cầu|Tiếng Lưu]]** (*Ryukyu*)
** Nhóm Yểm-Xung (*Amami-Okinawa*)
*** Nhánh phía Bắc: 
**** tiếng Yểm Mĩ (*Amami-Oshima*)
**** Hỉ Giới (*Kikai*)
**** Đức Chi Đảo (*Toku-No-Shima*).
*** Nhánh phía Nam: 
**** Xung Vắng Lương Bộ (*Oki-No-Erabu*)
**** Xung Thằng (*Okinawa*)
**** Quốc Đầu (*Kunigami*)
**** Dữ Luận (*Yoron*).
** Nhóm Tiên Đảo (*Sakishima*): 
**** Cung Cổ (*Miyako*) 
**** Bát Trọng Sơn (*Yaeyama*) 
**** Dữ Na Quốc (*Yonaguni*).

Nhiều nhà ngôn ngữ học lại có ý kiến khác về nhóm Lưu Cầu như sau đây:

* **Nhóm ngôn ngữ Lưu Cầu** (*Ryukyuan*)
** Nhóm Yểm Mĩ (*Amami*)
*** Các giọng bắc: Ốc Cửu Đảo (*Yakushima*), Bắc Đại Đảo (*Bắc Oshima*)
*** Các giọng nam: Dữ Luận (*Yoron*), Nam Đại Đảo (*Nam Oshima*)
** Nhóm Xung Thằng (*Okinawa*)
*** Giọng Quốc Đầu (*Kunigami*), hay Bắc Xung Thằng (*Bắc Okinawa*)
*** Giọng Xung Thằng (*Okinawa*), hay Nam Xung Thằng (*Nam Okinawa*)
** Nhóm Cung Cổ (*Miyako*)
** Nhóm Bát Trọng Sơn (*Yaeyama*)
** Nhóm Dữ Na Quốc (*Yonaguni*)

Trong các ngôn ngữ trên, tuyệt đại đa số là được sử dụng bởi một thiểu số rất ít người, một số ngôn ngữ chỉ có vài trăm người sử dụng. Ngoài tiếng Nhật, duy có một ngôn ngữ có số người sử dụng gần 1 triệu là tiếng miền Trung Okinawa (xem thêm Bàn đồ Okinawa, 1990). Tất cả 11 ngôn ngữ còn lại đều không thể dùng để giao tiếp với tiếng Nhật vì sự dị biệt tới mức không hiểu nổi giữa các ngôn ngữ này.

## Các ngôn ngữ chính
Bảng dưới tóm tắt một số đặc điểm của các ngôn ngữ chính trong ngữ hệ Nhật:

## Tham khảo

* Số liệu do S. Wurm và S. Hattori công bố vào năm 1981.
* Số liệu do M. Shibatani công bố vào năm 1990.
* James Patric, Academic Publications, Toba, Sueyoshi, 1983.
* Tư liệu năm 2000 của tổ chức WCD

## Xem thêm
* Ngôn ngữ tại Nhật Bản
* Tiếng Nhật Bản
* Tiếng Lưu
* Tiếng Ainu
* Người Ainu
## Liên kết ngoài
* Tiếng Nhật http://japanese.about.com/
Đỏ yên chi

Màu **đỏ yên chi** là chất màu có màu đỏ sáng thu được từ rệp son (*Dactylopius coccus*), và nó là thuật ngữ chung cho các màu sắc đỏ thẫm cụ thể nào đó.

Nó có thể được chế ra bằng cách cô đặc (sắc) rệp son với nước sôi và sau đó xử lý dung dịch trong suốt với phèn chua, kem tartar (muối tartarat kali, KHC4H4O6), chloride thiếc II, hay ôxalat kali; các chất màu có trong chất lỏng sẽ kết tủa. Các phương pháp khác cũng được sử dụng; đôi khi lòng trắng trứng, bột nhão cá, hay giêlatin được bổ sung trước khi cho kết tủa.

Chất lượng của chất màu yên chi bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ và độ chiếu sáng trong quá trình kết tủa, ánh sáng mặt trời là cần thiết để sản xuất bột màu có sắc màu chói. Nó cũng khác nhau về màu theo tỷ lệ oxide nhôm trong đó. Nó đôi khi được pha trộn với chất màu đỏ son,hồ và các chất liệu khác; từ những hỗn hợp này chất màu đỏ yên chi có thể được tách ra bằng cách hòa tan nó trong amonia. Chất liệu màu yên chi tốt có thể dễ dàng bóp vụn bằng các ngón tay khi khô.

## Thành phần hóa học

Về phương diện hóa học, chất liệu màu yên chi là hỗn hợp của **acid carminic** với oxide nhôm, vôi sống và một vài acid hữu cơ khác. Màu đỏ yên chi chủ yếu là do acid carminic và thành phần này đôi khi được chiết ra để sử dụng như là chất liệu màu nguyên chất. Chất liệu màu yên chi được sử dụng trong sản xuất các loại hoa giả,màu nước, phấn, mỹ phẩm và mực màu đỏ thắm cũng như để sơn các vật nhỏ. **Chất màu yên chi** là chất màu thu được bằng cách bổ sung oxide nhôm tinh khiết để sắc bọ yên chi.

## Tọa độ màu
**[[Số Hex]]** = #960018
**[[RGB]]**  (r, g, b)   = (150, 0, 24)
**[[CMYK]]** (c, m, y, k)  = (41, 100, 91, 0)
**[[Không gian màu HSV|HSV]]** (h, s, v) = (350, 100, 59)

## Xem thêm

*Danh sách màu

## Tham khảo
Ôliu (màu)

Màu **ôliu** (**olive**) là màu xanh lá cây ánh vàng xỉn, sẫm thông thường nhìn thấy trên lá cây ôliu. Nó có thể tạo thành bằng cách bổ sung một chút màu đen vào thuốc nhuộm hay sơn màu vàng.

Các biến thể của màu ôliu, chẳng hạn như màu ôliu xám, được sử dụng thường xuyên để ngụy trang, hay cho quân đội nói chung.

Đôi khi có những người được gọi là có "nước da màu ôliu", để chỉ tới nước da có màu nâu trung bình với sắc thái vàng và lục nhạt.

Tương tự như màu xanh lá cây là *caca d'oie.* ("phân ngỗng").

## Tọa độ màu
 **[[Số Hex]]** = #808000
 **[[RGB]]** (r, g, b) = (128, 128, 0)
 **[[CMYK]]** (c, m, y, k) = (0, 0, 100, 50)
 **[[Không gian màu HSV|HSV]]** (h, s, v) = (60, 100, 50)

## Xem thêm
* Danh sách màu

## Tham khảo
Lan tím

Màu **lan tím** (**orchid**) là màu tía từ nhạt đến sáng; (từ màu hồng ánh xám đến tía cho tới màu tía ánh đỏ mạnh. Có tên gọi này là do nó rất gần với màu hoa của một số cây lan (họ *Orchidaceae*), chẳng hạn như *Laelia furfuracea* và *Ascocentrum pusillum*, là những loại có cánh hoa có sắc màu tím nhạt.

## Tọa độ màu
 **[[Số Hex]]** = #DA70D6
 **[[Mô hình màu RGB|RGB]]** (r, g, b) = (218, 112, 214)
 **[[Mô hình màu CMYK|CMYK]]** (c, m, y, k) = (0, 49, 2, 15)
 **[[Không gian màu HSB|HSV]]** (h, s, v) = (302, 49, 85)

## Xem thêm
*Danh sách màu
*Hoa lan

## Tham khảo
Ngọc lam (màu)

**Màu ngọc lam** hay **xanh Thổ** (**turquoise**) là màu có giá trị trung bình do pha trộn của màu xanh lam và xanh lá cây, là màu của loại đá quý ngọc lam. Thuật ngữ *turquoise* có xuất xứ từ tiếng Pháp với nghĩa *Turkey* (Thổ Nhĩ Kỳ).

## Tọa độ màu
:**[[Số Hex]]** = #40E0D0
:**[[Mô hình màu RGB|RGB]]** (r, g, b) = (64, 224, 208)
:**[[Mô hình màu CMYK|CMYK]]** (c, m, y, k) = (71, 0, 7, 12)
:**[[Không gian màu HSV|HSV]]** (h, s, v) =  (174, 71, 88)

## Xem thêm
* Danh sách màu
* Ngọc lam

## Tham khảo
Mòng két (màu)

Màu **xanh mòng két** (**teal**) là màu xanh lá cây ánh xanh lam, với sắc lục nhiều hơn xanh lơ và, vì thế, sẫm hơn. Nó có tên như vậy là do có màu gần với màu lông cánh của mòng két (động vật họ *Anatidae* giống *Anas* loài *Crecca*).

## Tọa độ màu
 **[[Số Hex]]** = #008080
 **[[Mô hình màu RGB|RGB]]** (r, g, b) = (0, 128, 128)
 **[[Mô hình màu CMYK|CMYK]]** (c, m, y, k) = (100, 0, 0, 50)
 **[[Không gian màu HSB|HSV]]** (h, s, v) = (180, 100, 50)

## Xem thêm
* Danh sách màu

## Tham khảo
Hoa cà (màu)

Màu **hoa cà** còn gọi là màu **hoa tử đinh hương** do nó rất gần với màu hoa của hai loại cây này.

## Tọa độ màu
 **[[Số Hex]]** = #C8A2C8
 **[[Mô hình màu RGB|RGB]]**  (r, g, b) = (200, 162, 200)
 **[[Mô hình màu CMYK|CMYK]]** (c, m, y, k) = (22, 36, 22, 0)
 **[[Không gian màu HSB|HSV]]** (h, s, v) = (300, 19, 78)

## Xem thêm
*Danh sách màu
*Hoa cà

## Tham khảo
Cẩm quỳ (màu)

**Cẩm quỳ** (tiếng Anh: *mauve*, tiếng Pháp: *malva*, bắt nguồn từ tên gọi chung của các loài cẩm quỳ (chi *[[Malva]]* họ Malvaceae)) là một màu tím có thể được miêu tả là giống như màu hoa cà có ánh hồng xám nhạt. Đây là một trong rất nhiều màu sắc trong dãy màu tía. Nó có ánh xám và lam hơn là ánh của màu hồng sẫm.

## Phát hiện
*Bài chính: [[Mauvein]]*

Màu cẩm quỳ được đặt tên lần đầu tiên năm 1856. Nhà hóa học William Perkins, khi đó mới 18 tuổi, đã thử điều chế ký ninh nhân tạo để làm thuốc chống sốt rét. Phần còn lại ngoài dự kiến đã vô tình được ông để ý và nó đã trở thành thuốc nhuộm anilin đầu tiên — chính xác là mauvein, đôi khi được gọi là *anilin màu tía*. Perkins đã rất thành công trong việc giới thiệu phát kiến của mình cho ngành công nghiệp sản xuất thuốc nhuộm, vì thế tiểu sử của ông do Simon Garfield viết được đặt tiêu đề là *Mauve*, tức "màu cẩm quỳ" (2001).

*Thập niên cẩm quỳ* (The Mauve Decade) là nhan đề mà Thomas Beer (1889-1940) tìm ra để đặc tả cho "lối sống Mỹ vào cuối thế kỷ 19" vào năm 1926. Nhìn lại thời gian này, Beer không thích xu hướng mà nước Mỹ tiến tới, ông tin rằng nó đã rời xa khỏi các truyền thống của Tân Anh tới thời gian của "sự suy sụp và những cách nói vô nghĩa". Ông lấy nhan đề từ trích dẫn từ nghệ sĩ James Whistler: "Cẩm quỳ chỉ là hồng cố trở thành tía."

## Tọa độ màu
 **[[Số Hex]]** = #E0B0FF
 **[[Mô hình màu RGB|RGB]]** (r, g, b) = (224, 176, 255)
 **[[Mô hình màu CMYK|CMYK]]** (c, m, y, k) = (12, 31, 0, 0)
 **[[Không gian màu HSB|HSV]]** (h, s, v) = (276, 31, 100)

## Xem thêm
*Danh sách màu

## Tham khảo
Mận (màu)

Màu **mận** là một màu sẫm giống với màu tía.

## Tọa độ màu
 **[[Số Hex]]** = #8E4585
 **[[Mô hình màu RGB|RGB]]** (r, g, b) = (142, 69, 133)
 **[[Mô hình màu CMYK|CMYK]]** (c, m, y, k) = (0, 51, 6, 44)
 **[[Không gian màu HSB|HSV]]** (h, s, v) = (307, 51, 56)

## Xem thêm
*Danh sách màu
*Mận

## Tham khảo
Tần số

**Tần số** là số lần của một hiện tượng lặp lại trên một đơn vị thời gian.

Để tính tần số, chọn một khoảng thời gian, đếm số lần xuất hiện của hiện tượng trong thời gian ấy, rồi chia số này cho khoảng thời gian đã chọn.

Như vậy đơn vị đo tần số là nghịch đảo đơn vị đo thời gian. Trong hệ đo lường quốc tế, đơn vị này là Hz đặt tên theo nhà vật lý Đức, Heinrich Rudolf Hertz. 1&nbsp;Hz cho biết tần số lặp lại của sự việc đúng bằng 1 lần trong mỗi giây:
:1 \mbox{Hz} = \frac{1}{\mbox{s}}
Đơn vị khác của tần số là:
* Số vòng quay một phút (rpm) (revolutions per minute) cho tốc độ động cơ,...
* Số nhịp đập một phút (bpm) (beats per minute) cho nhịp tim, nốt nhạc trong âm nhạc...

## Liên hệ với chu kỳ
Tần số có thể tính qua liên hệ với chu kỳ, thời gian giữa hai lần xuất hiện liên tiếp của sự việc. Tần số *f* bằng nghịch đảo chu kỳ *T*:
:f = \frac{1}{T}

## Trong chuyển động sóng
Trong chuyển động sóng, tần số là số lần quan sát thấy đỉnh sóng tại một điểm trong một đơn vị thời gian. Tần số sóng âm trong âm nhạc còn được đặc trưng bởi nốt nhạc.
### Liên hệ với bước sóng
Bước sóng của sóng bằng chu kỳ nhân vận tốc sóng. Do vậy tần số *f* bằng vận tốc sóng *v* chia cho bước sóng λ:
:f = \frac{v}{\lambda}

### Trong các môi trường truyền sóng
Khi sóng đi qua các môi trường khác nhau, tần số không thay đổi (nhưng vận tốc và bước sóng có thể thay đổi).

## Ví dụ
* Nốt La trên nốt Đô trung nay được chuẩn hoá tại tần số 440&nbsp;Hz. Các nốt nhạc khác đều được điều chỉnh theo chuẩn này.
* Âm thanh tai người nghe thấy được có tần số trong khoảng 20&nbsp;Hz đến 20000&nbsp;Hz.
* Tần số dòng điện xoay chiều trong sinh hoạt đời thường ở Việt Nam và ở Châu Âu là 50&nbsp;Hz; trong khi ở Bắc Mỹ là 60&nbsp;Hz.

## Xem thêm
* Sóng
* Chu kỳ
* Bước sóng
* Tần số góc
* Dao động điều hoà
* Nốt nhạc
* Phổ điện từ

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*
Xanh nõn chuối

Màu **xanh nõn chuối,** hay còn gọi là **xanh đọt chuối** (tên tiếng Anh: *Chartreuse*) chứa nhiều phần xanh lục pha chút vàng. Nó có tên như vậy vì giống phần lá non của cây chuối. Nó giống màu vàng chanh nhưng có nhiều sắc xanh lục hơn màu vàng chanh.

Màu websafe gần nhất của nó là #66ff00.

## Tọa độ màu
**[[Số Hex]]** =  #7FFF00.

**[[Mô hình màu RGB|RGB]]**   (r, g, b)      = (127, 255, 0).

**[[Mô hình màu CMYK|CMYK]]**  (c, m, y, k)   = (50, 0, 100, 0).

**[[Không gian màu HSB|HSV]]** (h, s, v) =  (90, 100, 100).

## Xem thêm
* Danh sách màu

## Tham khảo
Màu

**Màu** trong tiếng Việt có thể chỉ:
*Màu sắc.
*Màu vẽ: dụng cụ dùng để vẽ như chì màu, sáp màu, màu nước, v.v...
*Hoa màu: cây thực phẩm trồng ở đất khô ngoài lúa, như ngô, sắn, lạc, khoai, v.v...
Virus (định hướng)

**Virus** có hai nghĩa:

* Trong sinh học, virus là tác nhân lây nhiễm, nhỏ hơn vi khuẩn và chỉ có thể tái tạo sau khi lây nhiễm vào tế bào chủ. Xem bài **[[Virus]]**. Để tiếp cận một cách dễ hiểu hơn về chủ đề này, xem bài **[[Giới thiệu về virus]]**. Để đọc bài viết về một ngành khoa học nghiên cứu virus, xem **[[Virus học]]**.
* Trong khoa học máy tính, virus là đoạn chương trình máy tính (thông thường là độc hại) có khả năng lan truyền một cách lén lút từ máy tính này sang máy tính khác. Xem bài **[[Virus (máy tính)]]**.
Không nhầm lẫn với streamer, Youtuber Việt Nam tên là Đặng Tiến Hoàng, có nghệ danh là **[[ViruSs]]**.
Hạt dẻ (màu)

Màu **hạt dẻ** (tên tiếng Anh: ***Maroon***) là màu hỗn hợp của màu nâu và màu tía. Mặc dầu về quan niệm nó là hỗn hợp màu, nó có thể coi như biến thể sẫm của màu đỏ chưa bão hòa.

## Tọa độ màu
 **[[Số Hex]]** =  #5c342c
 **[[Mô hình màu RGB|RGB]]**   (r, g, b)      = (92, 52, 44)
 **[[Mô hình màu CMYK|CMYK]]**  (c, m, y, k)   = (0, 100, 100, 50)
 **[[Không gian màu HSB|HSV]]** (h, s, v) =  (0, 100, 50)

## Xem thêm

*Danh sách màu

## Tham khảo
Hình học giải tích

**Hình học giải tích**, cũng được gọi là **hình học tọa độ** hay **hình học [[René Descartes|Descartes]]**, là môn học thuộc hình học sử dụng những nguyên lý của đại số. Thường sử dụng hệ tọa độ Descartes cho những phương trình theo mặt phẳng, đường, đường cong, và đường tròn, nhiều khi có hai hay ba chiều đo. Theo một số người, hình học giải tích là nguồn gốc của toán học hiện đại.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Lam sẫm

Màu **lam sẫm** (**ultramarine**), hay còn gọi là màu **xanh hải quân**, là biến thái sẫm màu của màu xanh lam. Một số người nhầm màu này với màu đen, đặc biệt khi nó liên quan đến màu quần áo. Nó có tên gọi xanh hải quân do đồng phục của Hải quân Hoàng gia Anh có màu này từ năm 1748 và sau đó được chấp nhận bởi các lực lượng hải quân khác trên thế giới.

## Tọa độ màu
 **[[Số Hex]]** = #000080
 **[[Mô hình màu RGB|RGB]]**  (r, g, b) = (0, 0, 128)
 **[[Mô hình màu CMYK|CMYK]]** (c, m, y, k)  = (100, 100, 0, 50)
 **[[Không gian màu HSB|HSV]]** (h, s, v) = (240, 100, 50)

## Xem thêm
*Danh sách màu

## Tham khảo
Hồng đất

Màu **hồng đất** nói chung được coi là các biến thái trong khoảng từ màu hồng xậm đến màu tía ánh nâu nhạt.

## Tọa độ màu
**[[Số Hex]]** =  #CC8899

**[[Mô hình màu RGB|RGB]]**   (r, g, b)      = (204, 136, 153)

**[[Mô hình màu CMYK|CMYK]]**  (c, m, y, k)   = (20, 47, 40, 0)

**[[Không gian màu HSB|HSV]]** (h, s, v) =  (345, 33, 80)

## Xem thêm
*Danh sách màu

## Tham khảo
Xanh thủy tinh

Màu **xanh thủy tinh** (**powder blue**) là màu xanh lam nhạt. Tuy nhiên, nó cũng có thể chỉ tới các biến thể nhạt hơn của màu xanh lam, có lẽ là do kết quả của sự mập mờ về nguồn gốc của từ này.

## Tọa độ màu
 **[[Số Hex]]** =  #993366
 **[[Mô hình màu RGB|RGB]]**   (r, g, b)      = (0, 51, 153)
 **[[Mô hình màu CMYK|CMYK]]**  (c, m, y, k)   = (100, 80, 40, 0)
 **[[Không gian màu HSB|HSV]]** (h, s, v) =  (220, 100, 60)

## Xem thêm
*Danh sách màu

## Tham khảo
Nâu tanin

Màu **nâu tanin** (**tan**) là màu nâu ánh hung đen. Tên gọi của nó có xuất xứ từ chữ *tannum*, hay nước ép từ vỏ cây sồi, được sử dụng trong quy trình thuộc da. Kết quả của quy trình này thông thường tạo ra da với màu 'tanin'.

## Tọa độ màu
 **[[Số Hex]]** = #D2B48C
 **[[Mô hình màu RGB|RGB]]** (r, g, b) = (210, 180, 140)
 **[[Mô hình màu CMYK|CMYK]]** (c, m, y, k) = (18, 29, 45, 0)
 **[[Không gian màu HSB|HSV]]** (h, s, v) = (34, 33, 82)

## Xem thêm
*Danh sách màu

## Tham khảo
Hồng y (màu)

Màu **hồng y** là màu từ ánh đỏ tới hồng, nó có tên như vậy là do màu của áo choàng của các hồng y của Kitô giáo thường mặc. Nó cũng là màu "chính thức" của Viện công nghê Massachusetts và trường Đại học Stanford.

## Tọa độ màu
 **[[Số Hex]]** =  #C41E3A
 **[[Mô hình màu RGB|RGB]]**   (r, g, b)      = (196, 30, 58)
 **[[Mô hình màu CMYK|CMYK]]**  (c, m, y, k)   = (0, 85, 70, 23)
 **[[Không gian màu HSB|HSV]]** (h, s, v) =  (350, 85, 77)

## Xem thêm
*Danh sách màu

## Tham khảo
Nhóm ngôn ngữ Rôman

**Nhóm ngôn ngữ Rôman** là một phân nhóm của nhóm ngôn ngữ gốc Ý (thuộc hệ Ấn-Âu). Nhóm này là hậu thân của tiếng Latinh bình dân được dùng bởi các dân bản địa sau khi Đế quốc La Mã sụp đổ. Nhóm Rôman được chia ra làm ba nhánh: nhánh phía Đông, nhánh phía Nam và nhánh Ý-Tây.

## Sơ đồ của Nhóm ngôn ngữ Rôman
**Nhóm ngôn ngữ Rôman** (thuộc **Ngữ hệ Ấn-Âu**)
* **[[Nhóm ngôn ngữ Rôman miền Đông|Nhánh phía Đông]]**: tiếng Romania, các loại tiếng Romania tại Croatia, Hy Lạp, Macedonia,Moldova
* **Nhánh phía Nam**
**Tiếng Corse
**Nhóm Sardegna: các phương ngữ của đảo Sardegna.
* **[[Nhóm ngôn ngữ Rôman Ý-Tây|Nhánh Ý-Tây]]**
**Nhánh Ý-Dalmatia
*** Nhóm Dalmatia: tiếng Dalmatia, tiếng Istriot đều đã bị mai một.
*** Nhóm tiếng Ý: tiếng Ý, tiếng Sicilia,Tiếng Napoli.
**Nhánh phía Tây
***Nhóm ngôn ngữ Gaul-Iberi
****Nhóm Gaul-Rôman
*****Nhóm Gaul-Rhaeti
******Nhóm tiếng Oïl
*******Tiếng Pháp-Provençal
******* Nhóm tiếng Pháp: tiếng Pháp, tiếng Norman, tiếng Picard, tiếng Wallon.
******Nhóm Rhaetia: tiếng Romansh...
*****Nhóm Gaul-Ý: tiếng Liguria, tiếng Piemonte, tiếng Venetia,Tiếng Lombard
****Nhóm Iberia-Rôman
*****Nhóm Astur-Leone
*****Nhóm Bồ-Gallici: tiếng Bồ Đào Nha...
*****Nhóm Occitan-Rôman: tiếng Catalunya, tiếng Oc (*tiếng Occitan*): tiếng Provençal, tiếng Gascon...
*****Nhóm Castilia: tiếng Tây Ban Nha...
***Nhóm ngôn ngữ Pyrenee-Mozarab
****Tiếng Mozarab: đã bị mai một.
**** Nhóm Pyrenee: tiếng Aragon dùng tại vùng chung quanh dãy núi Pyrenee,Tiếng Asturias

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Michael de Vaan, ''Etymological Dictionary of Latin and the other Italic Languages,'' Brill, 2008, 826pp. (part available freely online) 
* ''Lexikon der Romanistischen Linguistik (LRL),'' edd. Holtus / Metzeltin / Schmitt
* Michael Metzeltin, ''Las lenguas románicas estándar. Historia de su formación y de su uso'', Oviedo, 2004
* Orbis Latinus, site on Romance languages 
* Hugh Wilkinson's papers on Romance Languages 
* Spanish is a Romance language, but what does that have to do with the type of romance between lovers? , dictionary.com
* Comparative Grammar of the Romance Languages
* Comparison of the computer terms in Romance languages
Nhóm ngôn ngữ gốc Balt

**Nhóm ngôn ngữ Balt** là một nhóm ngôn ngữ trong nhánh Balt-Slav của ngữ hệ Ấn-Âu. Nhón ngôn ngữ Balt là tiếng nói của các dân tộc Balt, ngày nay sống ở khu vực phía đông và đông nam của biển Balt.

Các học giả thường xem nhóm này là một ngữ tộc gồm hai nhánh: **Balt Tây** (gồm toàn ngôn ngữ tuyệt chủng) và **Balt Đông** (gồm hai thứ tiếng còn tồn tại, tiếng Litva và tiếng Latvia). Phạm vi ảnh hưởng của nhóm Balt Đông có lẽ có thời từng chạm đến tận dãy Ural, nhưng tính xác thực của điều này còn chịu nhiều ngờ vực.

Tiếng Phổ cổ, một ngôn ngữ Balt Tây biến mất vào thế kỷ XVIII, được coi là mang nhiều nét nguyên thủy nhất nhóm Balt.

## Tham khảo
17 tháng 4

**Ngày 17 tháng 4** là ngày thứ 107 trong lịch Gregory. Còn 258 ngày trong năm (259 ngày trong năm nhuận).

## Sự kiện
* 1492 – Tây Ban Nha và Christopher Columbus ký thoả thuận cử ông đi thuyền đến châu Á để mua gia vị.
* 1824 – Ký Hiệp ước Nga – Mỹ về xác định biên giới các lãnh thổ Nga ở Bắc Mỹ.
* 1877 – Lev Nikolayevich Tolstoy hoàn thành tiểu thuyết *[[Anna Karenina]]*.
* 1895 – Đại diện của Đại Nhật Bản và Đại Thanh ký Hiệp ước Shimonoseki, theo đó triều Thanh nhượng Đài Loan, Bành Hồ và bán đảo Liêu Đông cho Nhật Bản, kết thúc Chiến tranh Thanh – Nhật.
* 1941 – Vương quốc Nam Tư đầu hàng và trở thành một phần của Đức quốc xã.
* 1961 – Cuộc đổ bộ Vịnh Con Lợn bắt đầu: Một nhóm người Cuba lưu vong do CIA tài trợ và huấn luyện đổ bộ lên Vịnh Con Lợn nhằm lật đổ Fidel Castro.
* 1969 – Lãnh tụ Đảng Cộng sản Tiệp Khắc Alexander Dubček bị truất phế.
* 1970 – Chương trình Apollo: Phi thuyền Apollo 13 trở về Trái Đất an toàn.
* 1975 – Quân đội Khmer Đỏ chiếm Phnom Penh, lật đổ chính phủ của Lon Nol.
* 1989 – Công đoàn Đoàn kết ở Ba Lan được hợp pháp hoá.
* 1991 – Lần đầu tiên Chỉ số Dow Jones công nghiệp (DJIA) lúc thị trường đóng cửa vượt qua mốc 3000 (3004,46).

## Sinh
* 897 – Ngô Quyền, Vua nhà Ngô (m. 944)
* 1837 – J. P. Morgan, nhà tài phiệt, nhà sưu tập nghệ thuật, nhà từ thiện Mỹ (m. 1913).
* 1894 – Nikita Sergeyevich Khrushchyov, chính khách Liên Xô, bí thư thứ nhất Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô 1953–1964, chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng 1958–1964, khởi đầu chương trình vũ trụ của Liên Xô (m. 1971).
* 1921 – Christopher Okoro Cole, tổng thống Sierra Leone một ngày năm 1971 (m. 1990).
* 1951 – Ngọc Đáng, nghệ sĩ cải lương người Việt Nam (m. 2022).
* 1974 – Victoria Beckham, ca sĩ và nhà thiết kế người Anh
* 1977 – Frederik Magle, nhà soạn nhạc và nghệ sĩ dương cầm người Đan Mạch.
* 1985 – Rooney Mara, diễn viên người Mỹ
* 1985 – Jo–Wilfried Tsonga, tay vợt người Pháp
* 1982 – Lee Joon–gi, nam diễn viên Hàn Quốc
* 1992 – Shkodran Mustafi, cầu thủ bóng đá người Đức
* 1995 – Paul Ahn, nam diễn viên, ca sĩ, vũ công người Canada gốc Hàn Quốc
* 1997 – Jung Whee-in, ca sĩ người Hàn Quốc (nhóm Mamamoo)

## Mất
* 1790 – Benjamin Franklin, chính khách, nhà sáng chế, nhà ngoại giao, họa sĩ Mỹ (s. 1706).
*1892 – Nguyễn Phúc Trang Nhàn, phong hiệu Triêm Đức Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (s. 1825)
* 2014 – Gabriel García Márquez, nhà văn người Colombia, nhà báo, nhà hoạt động chính trị
*1998 – Linda McCartney, nhạc sĩ người Mỹ (s. 1941).
* 2018 – Barbara Bush, cựu Đệ Nhất Phu nhân Hoa Kỳ, vợ Tổng thống George H. W. Bush (s.1925).

## Ngày lễ và kỷ niệm
* Ngày quốc khánh Syria 1946

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* BBC: On This Day *(tiếng Anh)*
18 tháng 4

**Ngày 18 tháng 4** là ngày thứ 108 trong mỗi năm dương lịch thường (ngày thứ 109 trong mỗi năm nhuận). Còn 257 ngày nữa trong năm.

## Sự kiện
*1506 – Viên đá đầu tiên của Vương cung thánh đường Thánh Phêrô được đặt, hiện là một trong bốn nhà thờ lớn nhất ở Vatican.
*1906 – Một trận động đất 7,6 độ cùng hỏa hoạn tại San Francisco của Hoa Kỳ, khiến ít nhất 3.000 người thiệt mạng.
*1942 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Hoa Kỳ tiến hành không kích Tokyo và các thành phố khác của Nhật Bản, là cuộc tấn công đầu tiên vào Chính quốc Nhật Bản.
*1951 – Pháp, Tây Đức, Ý và 3 nước Benelux là Bỉ, Luxembourg và Hà Lan ký kết Hiệp định Paris về việc thành lập Cộng đồng Than Thép châu Âu.
*1978 – Quân đội Campuchia Dân chủ vượt qua biên giới, bắt đầu tiến hành cuộc thảm sát Ba Chúc tại huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang, Việt Nam.

## Sinh
* 1163 – Kim Tuyên Tông, Hoàng đế nhà Kim (m. 1224)
* 1480 – Lucrezia Borgia, lãnh chúa thời Phục hưng, con gái của Giáo hoàng Alexander VI (m. 1519)
*1829 – Nguyễn Phúc Miên Dần, tước phong Trấn Tĩnh Quận công, hoàng tử con vua Minh Mạng (m. 1885).
*1868 – Dương Thị Thục, tôn hiệu Khôn Nghi Hoàng thái hậu, thứ thất của vua Đồng Khánh (m. 1944).
*1985 – Lukasz Fabianski, thủ môn người Ba Lan
*1989 – Jessica Jung, cựu thành viên nhóm nhạc Girls Generation
*1990 – Wojciech Szczęsny, thủ môn người Ba Lan
*1991 - Mr. T (Tăng Quốc Anh), ca sĩ, nhạc sĩ, rapper người Việt Nam
*1995 – Divock Origi, cầu thủ bóng đá người Bỉ
*1997 – Donny van de Beek, cầu thủ bóng đá người Hà Lan

## Mất
*1884 – Nguyễn Phúc Hồng Đĩnh, tước phong Kỳ Phong Quận công, hoàng tử con vua Thiệu Trị (s. 1843).
*1892 – Nguyễn Phúc Vĩnh Trinh, phong hiệu Quy Đức Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (s. 1824)
*1955 – Albert Einstein, nhà vật lý vĩ đại (s. 1879)
* 2002 – Thor Heyerdahl, nhà thám hiểm Na Uy, đã vượt Thái Bình Dương trên chiếc bè Kon–Tiki (s. 1914)

## Ngày lễ và kỷ niệm
* Lễ Phục sinh năm 1976
* Zimbabwe – Ngày Độc lập

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* BBC: On This Day *(tiếng Anh)*
Tần số góc

Trong vật lý, **tần số góc** (hay **tốc độ góc**; ký hiệu là **ω**) của một chuyển động tròn là đại lượng đo bằng góc mà bán kính quét được trong một đơn vị thời gian. **Tốc độ góc** của chuyển động tròn đều là đại lượng không đổi. Nó cũng là độ lớn vô hướng của vector vận tốc góc. Ngoài ra *vector tần số góc* \vec{\omega} cũng được hiểu như vận tốc góc. Tần số góc (hay tốc độ góc) là độ lớn của vận tốc góc vectơ.

## Đơn vị đo
Tần số góc có đơn vị đo là nghịch đảo thời gian. Trong hệ đo lường quốc tế (SI), tần số góc được đo bằng rad trên giây.

## Công thức

### Chuyển động tròn

Một vòng quay là 2&pi; rad, bằng tốc độ góc &omega; nhân với thời gian đi hết một vòng quay (chính là chu kỳ *Τ*). Vậy nên:
:\omega = \frac{2 \pi}{\Tau} = 2 \pi f 

trong đó:
* *ω* là tần số góc hoặc tốc độ góc (tính bằng radian trên giây),
* *T* là chu kỳ (tính bằng giây)
* *f* là tần số thông thường (được đo bằng hertz)

Tần số góc có thể hiểu như là một bội số của tần số. Nó được sử dụng thay tần số để tránh việc xuất hiện nhiều của π, trong các lĩnh vực liên quan nhiều đến chuyển động quay và dao động, như cơ học lượng tử, điện động lực học

### Dao động con lắc lò xo
Một vật được gắn trên một con lắc lò xo có thể dao động. Nếu con lắc được cho là lý tưởng vá không có khối lượng bỏ qua lực cản thì đây là một dao động điều hòa có tần số góc là:

:\omega = \sqrt{\frac{k}{m}}

trong đó:
* *k* là độ cứng của lò xo.
* *m* là khối lượng vật.

Khi vật dao động, gia tốc của nó có thể tính bằng công thức:

:a = -\omega^{2} x

trong đó *x* là li độ tính từ vị trí cân bằng.

Khi sử dụng tần số thông thường *f*, công thức sẽ được cho là:

:a = -(2 \pi f)^{2} x.

## Xem thêm
* Tần số
*Rad
*Góc

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Ba Bể (định hướng)

**[[Ba Bể]]** là một địa danh, tên một hồ nước ngọt tại tỉnh Bắc Kạn, Việt Nam. Ngoài ra, danh xưng này còn được đặt cho:

*Huyện cũ Ba Bể thuộc tỉnh Bắc Kạn.
*Vườn quốc gia Ba Bể, có trung tâm là hồ Ba Bể.
*Xã Ba Bể, tỉnh Thái Nguyên.
Sa Pa (phường)

**Sa Pa** là một phường thuộc tỉnh Lào Cai, Việt Nam.

## Địa lý

Phường Sa Pa có vị trí địa lý:
*Phía bắc giáp xã Ngũ Chỉ Sơn.
*Phía nam giáp xã Tả Van.
*Phía đông giáp xã Tả Phìn.
*Phía tây giáp tỉnh Lai Châu.

## Lịch sử
Trước đây, Sa Pa là thị trấn huyện lỵ thuộc huyện Sa Pa. Điạ bàn phường Sa Pa hiện nay tương ứng với khu vực trung tâm của thị trấn này.

Cuối năm 2018, thị trấn Sa Pa có 23,65&nbsp;km² diện tích tự nhiên và 31.010 người.

Ngày 11 tháng 9 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết 767/NQ-UBTVQH14 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2020). Theo đó:
*Thành lập thị xã Sa Pa trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của huyện Sa Pa
*Giải thể thị trấn Sa Pa để điều chỉnh về 6 phường mới thuộc thị xã Sa Pa. Trong đó, phường Sa Pa được thành lập trên cơ sở điều chỉnh 2,33&nbsp;km² diện tích tự nhiên, 9.297 người của thị trấn Sa Pa; 2,38&nbsp;km² diện tích tự nhiên, 115 người của xã Lao Chải và 1,54&nbsp;km² diện tích tự nhiên của xã Sa Pả. Phần diện tích và dân số còn lại của thị trấn Sa Pa được điều chỉnh về 5 phường còn lại.

Sau khi thành lập, phường Sa Pa có 6,25&nbsp;km² diện tích tự nhiên và 9.412 người. Phường Sa Pa được chia thành 7 tổ dân phố đánh số từ 1 đến 7.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025:

* Quốc hội ban hành Nghị quyết số 203/2025/QH15 về việc Sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Theo đó, kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện trong cả nước từ ngày 1 tháng 7 năm 2025.
* Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1673/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Lào Cai năm 2025 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 16 tháng 6 năm 2025). Theo đó, sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của các phường Hàm Rồng, Ô Quý Hồ, Sa Pả, Cầu Mây, Phan Si Păng và Sa Pa thành phường mới có tên gọi là **phường Sa Pa**.

Như vậy, phường Sa Pa mới được thành lập trên cơ sở toàn bộ khu vực nội thành của thị xã Sa Pa trước kia.

## Tổ dân phố
Kể từ đợt vận hành chính quyền địa phương hai cấp tháng 7 năm 2025, phường Sa Pa có 27 tổ dân phố.

## Chú thích

## Xem thêm