open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Khoa học xã hội

**Khoa học xã hội** (tiếng Anh: *Social science*) là một trong những nhánh của khoa học, có mục đích nghiên cứu các xã hội và các mối quan hệ giữa các cá nhân trong các xã hội đó. Thuật ngữ này trước đây được sử dụng để chỉ lĩnh vực xã hội học, "khoa học về xã hội" ban đầu, được đặt ra vào thế kỷ 19. Ngoài xã hội học, bây giờ nó bao gồm một loạt các ngành lĩnh vực khác, bao gồm nhân học, khảo cổ học, kinh tế học, địa lý nhân văn, ngôn ngữ học, khoa học quản lý, khoa học truyền thông, khoa học chính trị và tâm lý học.

Các nhà khoa học xã hội theo chủ nghĩa thực chứng sử dụng các phương pháp tương tự như các phương pháp của khoa học tự nhiên làm công cụ để hiểu xã hội, và do đó định nghĩa khoa học theo nghĩa hiện đại chặt chẽ hơn của nó. Ngược lại, các nhà khoa học xã hội theo chủ nghĩa diễn dịch có thể sử dụng phương pháp phê bình xã hội hoặc cách diễn giải tượng trưng hơn là xây dựng các lý thuyết có thể sai theo thực nghiệm, và do đó coi khoa học theo nghĩa rộng hơn của nó. Trong thực hành học thuật hiện đại, các nhà nghiên cứu thường chiết trung, sử dụng nhiều phương pháp luận (ví dụ, bằng cách kết hợp cả nghiên cứu định lượng và định tính). Thuật ngữ nghiên cứu xã hội cũng đã có được một mức độ tự chủ khi các nhà thực hành từ các lĩnh vực khác nhau có cùng mục tiêu và phương pháp.

## Lịch sử

## Phân ngành
Danh sách sau đây là các lĩnh vực vấn đề, khoa học xã hội ứng dụng và các ngành trong khoa học xã hội.

* Nhân loại học
* Nghiên cứu kinh doanh (Business studies)
* Giáo dục công dân
* Nghiên cứu giao tiếp (Communication studies)
* Tội phạm học
* Nhân khẩu học
* Nghiên cứu phát triển (Development studies)
* Kinh tế học
* Giáo dục
* Nghiên cứu môi trường
* Khoa học dân gian (Folkloristics)
* Nghiên cứu về giới (Gender studies)
* Địa lý nhân văn
* Lịch sử
* Quan hệ lao động (Industrial relations)
* Khoa học thông tin
* Quan hệ quốc tế
* Pháp luật
* Khoa học thư viện
* Ngôn ngữ học
* Nghiên cứu truyền thông (Media studies)
* Chính trị học
* Tâm lý học
* Hành chính công
* Xã hội học
* Công tác xã hội
* Phát triển bền vững

## Các lĩnh vực nghiên cứu bổ sung
Các lĩnh vực ứng dụng bổ sung hoặc liên ngành liên quan đến khoa học xã hội hoặc là khoa học xã hội ứng dụng bao gồm:

* Khảo cổ học
* Nghiên cứu khu vực (Area studies)
* Khoa học hành vi (Behavioural sciences)
* Khoa học xã hội tính toán (?) (Computational social science)
* Nhân khẩu học
* Nghiên cứu phát triển (Development studies)
* Khoa học xã hội môi trường (Environmental social science)
* Nghiên cứu môi trường
* Nghiên cứu về giới (Gender studies)
* Khoa học thông tin
* Quan hệ quốc tế và Giáo dục quốc tế (International education)
* Quản lý pháp lý (?) (Legal management)
* Khoa học thư viện
* Quản lý
* Marketing
* Kinh tế chính trị
* Hành chính công
* Nghiên cứu tôn giáo

## Phương pháp nghiên cứu
### Nghiên cứu xã hội
### Học thuyết

## Xem thêm

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*
Vật liệu kim loại

**Vật liệu kim loại** hiện được phân làm hai loại: Vật liệu kim loại đen và vật liệu kim loại màu.
## Vật liệu kim loại đen
Vật liệu kim loại đen bao gồm gang,thép và các hợp kim của chúng(chứa đa phần là sắt). Đây là những hợp kim trên cơ sở sắt và cacbon.

Thành phần cacbon được đánh giá bằng phần trăm khối lượng. Nếu trong 100 kg thép có 1&nbsp;kg cacbon 
thì thành phần cacbon là 1%. Khi hàm lượng cacbon nhiều hơn 2,14% ta có gang, nếu nhỏ hơn 2,14% 
ta có thép.

### Thép

Thép gồm có *thép cacbon* và *thép hợp kim*. Trên thực tế thép cacbon không có nghĩa là trong thành phần chỉ hoàn toàn là sắt và cacbon. Trong nền kim loại sắt, ngoài cacbon (3P làm dòn thép khi nguội, gọi là hiện tượng dòn nguội, hay bở nguội. Lưu huỳnh có mặt trong thép cũng từ quặng hay trong than.

Hỗn hợp cùng tinh (FeS + Fe) có nhiệt độ nóng chảy thấp hơn gang thép và nằm ở biên giới các hạt, khi nung nóng để gia công áp lực, pha cùng tinh này bị chảy ra, làm thép bị đứt ở biên hạt, có cảm giác như bị giòn, hiện tượng này gọi là giòn nóng, hay bở nóng.

Mn và Si được cho vào khử ôxi còn trong kim loại lỏng khi nấu, trong đó tác dụng khử ôxi của silic mạnh hơn. Hai nguyên tố này khi có mặt trong sắt còn làm tăng độ bền, độ cứng nhưng tác dụng làm giảm độ dẻo độ dai rất mạnh nên người ta chỉ sử dụng chúng có hạn chế.

Thép dùng làm các kết cấu thông thường trong ngành xây dựng (tấm, thanh, dây, ống, thép hình chữ U, chữ I...) là thép cacbon chất lượng thấp, phosphor và lưu huỳnh dưới 0,06%.

Thép kết cấu (thép dùng làm các chi tiết máy thông thường) có chất lượng cao hơn, S [1][2] Theo tiêu chuẩn của Nga, thép hợp kim thấp có tổng lượng hợp kim nhỏ hơn 2,5%, ở thép hợp kim cao tỉ lệ này lớn hơn 10%. Thông thường, cụm từ "thép hợp kim" dùng để đề cập đến thép hợp kim thấp.

- Ngoài kim loại đen (thép,gắng) các kim loại còn lại chủ yếu là kim loại màu. Kim loại màu thường được sử dụng dưới dạng hợp kim.
- Kim loại màu dễ kéo dài, dễ dát mỏng, có tính chống mài mòn, tính chống ăn mòn cao, đa số có tính dẫn nhiệt và dẫn điện tốt. Các kim loại màu ít bị oxi hoá trong môi trường. Kim loại màu chủ yếu là đồng (Cu), nhôm (Al) và hợp kim của chúng. 
- Đồng, nhôm và hợp kim của chúng được dùng nhiều trong công nghiệp như: sản xuất đồ dùng gia đình, chế tại chi tiết máy, làm vật liệu dẫn điện...
## Tham khảo
Đặc trưng (nhận dạng mẫu)

Trong nhận dạng mẫu, các **đặc trưng** là các thuộc tính riêng rẽ mà ta có thể xác định và đo đạc được khi quan sát một hiện tượng nào đó. Việc lựa chọn các đặc trưng tách biệt và độc lập là điểm mấu chốt cho bất kì giải thuật nhận dạng mẫu nào có thể thành công trong việc phân loại.

Trong khi các lãnh vực khác nhau của nhận dạng mẫu thì có các đặc trưng khác nhau, một khi các đặc trưng này đã được xác định, chúng có thể được phân loại bằng một tập các giải thuật nhỏ hơn. Những tập này bao gồm việc phân loại theo hàng xóm gần nhau (*near neighborhood classification*) dựa trên đa chiều, mạng nơron (*neural networks*) hay các kĩ thuật thống kê, mà chủ yếu là dựa vào xác suất Bayes (*Bayesian probabilities*).

## Ví dụ
Trong nhận dạng ký tự, các đặc trưng có thể bao gồm thông tin (*profiles*) theo chiều ngang và chiều dọc, số lượng các lỗ rỗng bên trong, xác định số nét (*stroke detection*) và nhiều yếu tố khác.

Trong nhận dạng giọng nói, các đặc trưng để nhận dạng âm vị (*phoneme*) có thể bao gồm tỉ lệ tiếng ồn (*noise ratio*), chiều dài âm (*sound*), cường độ tương quan (*relative power*), lọc ra các trùng khớp (*filter matche*) và nhiều yếu tố khác.

Trong các giải thuật nhận dạng spam, các đặc trưng có thể bao gồm việc kiểm tra xem một phần đầu (*header*) của thư điện tử có hiện hữu hay không, xem chúng có được cấu thành đúng hay không, ngôn ngữ mà thư điện tử dùng, việc chỉnh sửa các lỗi cú pháp, phân tích tần số Markov (*Markovian frequency analysis*) và nhiều yếu tố khác.

Trong mọi trường hợp này, và nhiều trường hợp khác, việc trích rút đặc trưng mà có thể đo đạc được bằng máy tính là cả một nghệ thuật, với ngoại lệ là một số kĩ thuật mạng nơron và di truyền có thể tự động trực cảm (nhận biết) được các "đặc tính", và lựa chọn bằng tay các đặc tính tố để tạo thành cơ sở cho mọi giải thuật phân loại.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Usenet FAQ: comp.ai.neural-nets
* Chương trình mạng nơ ron đa lớp (Multi Layer Neural Network) và mạng nơ ron tự tổ chức (Self Organizing Maps) có giải thích bằng tiếng Việt.
* Sử dụng phần mềm mạng nơ ron 3 lớp Spice-MLP
* Sử dụng phần mềm mạng tự tổ chức Spice-SOM
* Hướng dẫn sử dụng mạng nơ ron trong các ứng dụng thực tế trong đó có minh họa phân loại ảnh khuôn mặt, ảnh người đi bộ, ảnh xe hơi, dự báo chứng khoán và một số ví dụ khác
Phân loại (toán học)

Trong toán học, một **phân loại** là một ánh xạ từ một không gian của các đặc trưng *X* (rời rạc hay liên tục) vào một nhóm rời rạc của các nhãn *Y*.

Phân loại ở đây có thể là phân loại cố định (*fixed classifier*) hay phân loại có học, và phân loại có học có thể được chia thành phân loại có giám sát và học không có giám sát.

Danh sách các ứng dụng phân loại và các công nghệ phân loại có thể xem ở phân loại bằng thống kê.

## Xem thêm
* Nhận dạng mẫu
* Trí tuệ nhân tạo
* Học máy
* Phân loại tuyến tính

## Tham khảo
CO

**Co** và các biến thể có thể đề cập đến:
## Hóa học
* Carbon monoxide (CO), khí không màu, không mùi, không vị
* Carbonyl, gồm một nguyên tử cacbon liên kết cộng hóa trị đôi với một nguyên tử oxy (C=O)
* Cobalt
## Điện toán và viễn thông
* .co, tên miền quốc gia cấp cao nhất (ccTLD) của Colombia
## Người
* Nguyễn Hữu Có (1925–2012), tướng lĩnh Bộ binh của Quân lực Việt Nam Cộng hòa
* Kenedy Có, cầu thủ bóng đá người Guiné-Bisssau
## Địa điểm
* Colombia, mã quốc gia ISO 3166-1 là CO
* Colorado, viết tắt mã bưu điện ở Hoa Kỳ là CO
## Cấp bậc và danh hiệu
* Tư lệnh, tiếng Anh: *commanding officer*, viết tắt CO
## Khác
* co-, tiến tố tiếng Anh nghĩa là cùng nhau
* Chứng nhận xuất xứ, một tài liệu pháp lý
* Công ty, tiếng Anh: *company*, viết tắt CO
* Tiếng Corse, mã ngôn ngữ ISO 639-1 là co
Tia sáng

**Tia sáng** có thể đề cập đến:

*Quang tuyến
*''Tia Sáng'' (báo năm 1938)
**[[Tạp chí Tia Sáng]]*
Đại hàn

**Đại hàn** (tiếng Trung: 大寒; bính âm: Dàhán) là tiết khí thường bắt đầu vào khoảng ngày 20 hay 21 tháng 1 (dương lịch), khi Mặt Trời ở xích kinh 300° (kinh độ Mặt Trời bằng 300°).

Trong khoảng thời gian diễn ra tiết khí này thông thường thời tiết rất lạnh ở Bắc bán cầu Trái Đất; chính xác hơn là ở Trung Hoa cổ đại. Tuy nhiên nếu trước đó, khi tiết tiểu hàn diễn ra mà thời tiết đã rất lạnh thì thời tiết trong tiết đại hàn lại thường không lạnh lắm. Ở miền bắc Việt Nam, từ đèo Hải Vân trở ra thì ảnh hưởng của gió mùa đông bắc khô và lạnh còn lớn nên trong nông nghiệp người ta rất chú ý tới các tiết khí này nhằm có các biện pháp bảo vệ cây trồng thích hợp, tránh cho chúng không bị chết do rét đậm, rét hại. Ở Nam bán cầu Trái Đất, thời tiết lúc này đang vào cuối mùa hè.

Theo quy ước, tiết đại hàn là một khoảng thời gian kéo dài từ ngày 20 hay 21 tháng 1 tới ngày 4 hay 5 tháng 2, tuy nhiên trên các loại lịch được xuất bản chính thức thì người ta chỉ ghi thời điểm bắt đầu của nó trong ngày 20 hay 21 tháng 1.

Tiết khí đứng ngay trước Đại hàn là Tiểu hàn và tiết khí kế tiếp sau là Lập xuân.

## Tham khảo
Gió mậu dịch

**Gió mậu dịch** hay **gió tín phong** (tiếng Anh: *trade wind* hay *passat*, bắt nguồn từ *passar* trong tiếng Bồ Đào Nha) là gió thổi thường xuyên trong những miền Cận Xích đạo. Gió mậu dịch thổi từ những miền áp cao ở các vĩ độ ngựa về vùng áp thấp xung quanh xích đạo.

Gió bắt đầu từ Đại áp cao cận nhiệt đới ở cả 2 bán cầu.

Trên Bắc bán cầu thì đây là những luồn gió thổi chủ yếu theo hướng (chiều) Đông Bắc đến Tây Nam, còn trên Nam bán cầu là hướng (chiều) Đông Nam đến  Tây Bắc (do ảnh hưởng của lực Coriolis).(Co-rio-lis)

Trong những miền cận xích đạo, gió mậu dịch đến từ hai bán cầu gặp nhau tạo thành những dòng đối lưu bốc lên cao (vì vậy mà ở sát mặt đất thì yên lặng, hoặc gió thổi yếu). Nó tạo thành cái gọi là đới hội tụ liên chí tuyến (ITCZ).

Gió mậu dịch thường xuất hiện vào mùa hè, thổi về hướng Đông ở tầng có độ cao trên 2 cây số phía trên xích đạo. Còn ở tầng cao hơn nữa thì lại có những luồng gió "mậu dịch ngược" thổi về hướng Tây. Đây là hệ quả của sự tuân thủ theo định luật bảo toàn động lượng trong chuyển động quay.

Gió mậu dịch còn được gọi là gió *tín phong* (*tín* nghĩa là *tin tưởng*) là vì vào thời xưa người châu Âu và Trung Quốc đã dùng các đợt gió mậu dịch để giong buồm buôn bán trên con đường tơ lụa trên biển, với sự xuất hiện của những cơn gió này thì việc làm ăn, buôn bán, giao thương được thuận lợi.
## Xem thêm
* Gió mùa đông bắc
* Gió mùa đông nam
* Gió mùa chí tuyến
*Gió Tây ôn đới
*Gió Đông cực
* Hiệu ứng Coriolis

## Tham khảo
Hàng xóm gần nhất (nhận dạng mẫu)

Giải thuật **người hàng xóm gần nhất** trong nhận dạng mẫu là một phương pháp để phân loại các hiện tượng dựa trên các đặc trưng quan sát được.

Trong giải thuật, mỗi đặc trưng được gán cho một chiều để tạo thành một không gian đặc trưng đa chiều. Một tập huấn luyện các đối tượng với lớp (*class*) đã biết **trước** (đã phân loại sẵn) sẽ được xử lý bằng cách trích rút đặc trưng (lấy ra một số đặc trưng) và được biểu diễn (vẽ sơ đồ) vào trong không gian đặc trưng đa chiều đó. Khoảng cách đến gốc (*offset*) trong mỗi chiều được xem là vec-tơ đặc trưng. Đây là giai đoạn huấn luyện hay học. Vì động cơ có thể được huấn luyện lại để phân loại nhiều hiện tượng khác nhau, nhận dạng mẫu là một phần của ngành học máy.

Giai đoạn kiểm tra bắt đầu với các hiện tượng (*phenomena*) cần phân loại (lớp của từng hiện tượng chưa được biết *trước*) và trích rút ra cùng tập các đặc trưng như với tập huấn luyện. Khoảng cách hình học được tính toán giữa vec-tơ đặc trưng mới với mỗi vec-tơ đặc trưng có sẵn từ tập huấn luyện. Khoảng cách ngắn nhất tính toán được, đến vec-tơ đặc trưng trong tập huấn luyện, chính là họ hàng gần nhất. Và lớp (loại) biết *trước*của họ hàng gần nhất đó sẽ cũng là lớp của hiện tượng mà ta đang cần phân loại.

Hiển nhiên, giải thuật này sẽ đòi hỏi cường độ tính toán cao khi tập huấn luyên trở nên lớn. Nhiều sự tối ưu đã và đang được đưa ra, chúng chủ yếu tìm kiếm nhằm giảm số lượng khoảng cách được thực sự tính toán. Một số tối ưu bao gồm phân hoạch không gian đặc trưng, và chỉ tính các khoảng cách với các vec-tơ thuộc một vùng lân cận cụ thể nào đó.

Một số biến thể khác của giải thuật bao gồm giải thuật k hàng xóm gần nhất với k vec-tơ đặc trưng gần nhất sẽ được tính toán, và việc phân loại sẽ dựa vào độ tin cậy cao nhất chỉ khi mọi mọi hàng xóm gần nhất đó nều cùng thuộc một loại (lớp).

Người hàng xóm gần nhất cho ra một số kết quả ổn định vững chắc. Vì số lượng dữ liệu tiếp cận được xem là vô hạn, người hàng xóm gần nhất đảm bảo cho ra tỉ lệ lỗi không vượt quá hai lần tỉ lệ lỗi Bayes (là tỉ lệ lỗi đạt được tối thiểu khi biết sự phân bố dữ liệu). *k*-người hàng xóm gần nhất được đảm bảo là sẽ tiến tới tỉ lệ lỗi Bayes, với một giá trị nào đó của *k*.

## Xem thêm
* Trí tuệ nhân tạo
* Khai phá dữ liệu
* Học máy
* Nhận dạng mẫu
* Thống kê
* Support vector machine
hang xom gan nhat

## Tham khảo

* Belur V. Dasarathy, editor (1991) *Nearest Neighbor (NN) Norms: NN Pattern Classification Techniques*, ISBN 0-8186-8930-0
Ngọa Long cương

:*Bài này viết về tên một ngọn núi tại Hà Nam, Trung Quốc. Các nghĩa khác xin xem thêm [[Ngọa Long|Ngọa Long (định hướng)]].*

**Ngọa Long cương** (chữ Hán: 臥龍崗) là tên một ngọn núi ở làng Ngọa Long Cương, khu Ngọa Long, thành phố Nam Dương, Hà Nam, thuộc vùng Long Trung. Tục truyền Gia Cát Lượng sống ở đây sau khi chạy tị nạn sang Nam Dương, nhân thế tự gọi là Ngọa Long tiên sinh, tự mình cày ruộng, thích làm ca từ theo khúc "Lương Phủ Ngâm".

## Tham khảo
Cụm thiên hà

**Cụm Thiên Hà** (tiếng Anh**: Galaxy Cluster**), hay còn được gọi là **quần tụ thiên hà**, là một sự tập hợp của nhiều thiên hà gần nhau dưới tác dụng của lực hấp dẫn. Chúng là cấu trúc liên kết hấp dẫn lớn nhất được biết đến trong vũ trụ và được cho là cấu trúc lớn nhất đã biết trong vũ trụ cho đến thập niên 1980, khi siêu cụm thiên hà được phát hiện.  Kích thước của quần tụ thiên hà có thể từ 5.000.000 năm ánh sáng đến hàng tỷ năm ánh sáng. Khoảng cách trung bình giữa các thiên hà trong cùng một quần tụ thiên hà là khoảng 2.500.000 năm ánh sáng. Về cấu tạo, quần tụ thiên hà có nhiều thiên hà bầu dục ở trung tâm, xung quanh là các thiên hà xoắn ốc và thiên hà vô định hình. Quần tụ thiên hà của chúng ta có tên là quần tụ thiên hà Địa phương, gồm 3 thiên hà xoắn ốc là Ngân Hà, thiên hà Andromeda (thiên hà Tiên Nữ, M31), thiên hà M33, nhiều thiên hà bầu dục và các thiên hà vệ tinh (đám đại tinh vân Magellan và tiểu tinh vân Magellan là 2 thiên hà vệ tinh của Ngân Hà). Khoảng không giữa các thiên hà là tập hợp các đám bụi mây khí khổng lồ.

Đến lượt mình, các quần tụ thiên hà hợp lại thành những siêu thiên hà (đại thiên hà) gồm những quần tụ thiên hà gần nhau.

Những quần tụ thiên hà gần Nhóm Địa phương nhất là quần tụ Virgo chứa khoảng 1300 thiên hà, quần tụ Coma với hơn 1000 và quần tụ Hercules với khoảng 100 thành viên.
## Các đặc tính cơ bản

Các cụm thiên hà thường có các đặc tính sau:
* Chúng chứa 100 đến 1.000 thiên hà, phát ra khí tia X nóng và lượng lớn vật chất tối. Chi tiết được mô tả trong mục "Thành phần".
* Sự phân bố của ba thành phần gần như giống nhau trong cụm.
* Chúng có tổng khối lượng là 1014 đến 1015 khối lượng mặt trời.
* Chúng thường có đường kính từ 1 đến 5 Mpc (xem 10<sup>23</sup> m để so sánh khoảng cách).
* Sự lan truyền các vận tốc cho các thiên hà riêng lẻ là khoảng 800–1000&nbsp;km/s.

## Xem thêm
*Danh sách các cụm thiên hà
*Cấu trúc vũ trụ
*Siêu thiên hà
*Vũ trụ
*Vụ Nổ Lớn

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Ngọa Long

**Ngọa Long** (臥龍, từ Hán-Việt nghĩa là "rồng nằm") có thể chỉ:

***[[Ngọa Long cương]]**, tên của một ngọn núi ở thành phố Nam Dương (Trung Quốc).
****[[Gia Cát Lượng|Ngọa Long tiên sinh]]** tên hiệu của Gia Cát Lượng, thừa tướng của Lưu Bị trong thời Tam Quốc của Trung Quốc.
***[[Ngoạ Long tự|Chùa Ngọa Long]]** tại tỉnh Thiểm Tây (Trung Quốc)
***[[Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọa Long]]**, khu bảo hộ thiên nhiên cấp quốc gia của Trung Quốc tại tỉnh Tứ Xuyên.
***[[Ngọa Long (khu)|Ngọa Long khu]]**, thuộc thành phố Nam Dương, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc.
***[[Ngọa Long trấn]]** thuộc Tương Thành khu, thành phố Tương Phàn, tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc.
***[[Ngọa Long Sinh|Ngoạ Long Sinh]]**, một nhà văn viết truyện kiếm hiệp, tác giả của những bộ truyện Xác chết loạn giang hồ, Đàn chỉ thần công và Đoạn kiếm thù
* Núi Ngoạ Long, hay núi Múa, điểm du lịch thuộc tỉnh Ninh Bình.
Ngoạ Long tự

:*Bài này viết về tên một ngôi chùa tại Tây An, Trung Quốc. Các nghĩa khác xin xem thêm [[Ngọa Long]].*

**Ngoạ Long tự** (臥龍寺) là một ngôi chùa ở phố Bách Thụ Lâm (柏樹林), thành phố Tây An (西安), tỉnh Thiểm Tây (陝西), Trung Quốc, được xây cất vào đời nhà Tuỳ, ban đầu gọi là "Phúc Ứng Thiền tự" (福應禪寺). Bởi hoạ gia đời nhà Đường là Ngô Đạo Tử từng vì tự viện mà vẽ tượng Quan Âm nên còn được gọi là "Quan Âm Tự" (觀音寺). Đầu đời nhà Tống, cao tăng Huệ Quả vào viện làm trụ trì, suốt ngày nằm dài nên người đời gọi là "Ngoạ Long Hoà Thượng", tự viện cũng được gọi là Ngoạ Long tự. Từ đời Tống Nguyên trở đi đã trở thành thập phương thiền lâm. Đời nhà Minh, Tần vương Phiên Phủ từng bỏ của cải ra trùng tu, cho nên hàng ngàn năm qua hương khói không dứt. Những vị trụ trì nhiều đời đều là đại đức cao tăng, nhất là thích sưu tập trân vật Phật môn. Tự viện cất giữ bối diệp kinh Ấn Độ, tượng Phật đá đời Bắc Nguỵ, đều có giá trị lịch sử. Ngoài ra còn có chuông sắt đúc vào khoảng niên hiệu Hàm Bình (998-1003) đời Tống và lư hương bằng đá Đại lý do Lạt-ma Tây Tạng lưu tặng, đều là những trân phẩm hiếm có.

## Chú thích

## Tham khảo
**Fo Guang Ta-tz'u-tien* 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
**Từ điển Thiền Tông Hán Việt*. Hân Mẫn & Thông Thiền biên dịch. TP HCM 2002.
Truyện thần thoại Việt Nam

**Truyện thần thoại Việt Nam** là tập hợp những truyện dân gian kể về các vị thần, các nhân vật anh hùng, các nhân vật sáng tạo văn hóa, phản ánh quan niệm của người thời cổ về nguồn gốc thế giới và đời sống con người, muôn loài. Ví dụ *Cóc kiện trời* là một trong những truyện tiêu biểu của thể loại Thần thoại Việt Nam.

## Truyện thần thoại Việt Nam
Truyện thần thoại Việt Nam là thể loại tự sự viết bằng văn xuôi, kể lại sự tích các vị thần sáng tạo ra thế giới tự nhiên và văn hóa, phản ánh nhận thức, cách hình dung của người thời cổ về nguồn gốc của thế giới và đời sống con người. Có thể nói truyện thần thoại được xây dựng bằng những hình ảnh, chi tiết không có thực mà chỉ là hư ảo do con người tưởng ra dựa trên quan niệm về sự tiến hóa loài người mà sau này chỉ có các nhà khoa học mới giải thích được. Đó là những quan niệm theo lối duy vật từ thời xa xưa khi bắt đầu có loài người trên Trái Đất. Nhằm phản ánh quá trình sáng tạo văn học con người thời cổ đại.

## Phân loại
Thần thoại Việt Nam có thể phân ra thành các nhóm chính sau đây
*Về nguồn gốc vũ trụ và các hiện tượng tự nhiên: Thần trụ trời, Ông Trời, Nữ thần Mặt Trăng, Thần Mặt trời, Thần Mưa...
*Về nguồn gốc các loài động thực vật: Cuộc tu bổ các giống vật, Thần Lúa.
*Về nguồn gốc con người và nguồn gốc các dân tộc ở Việt Nam: Ông Trời, Thần Nông, Mười hai bà mụ, Lạc Long Quân - Âu Cơ...
*Về các anh hùng thời khuyết sử, các anh hùng văn hóa, tổ sư các nghề: Sơn Tinh-Thủy Tinh, Nữ thần nghề mộc, Thạch Sanh, Thánh Gióng...
*Thần thoại Việt bị truyền thuyết hóa: Truyền thuyết vua Hùng...
*Thần thoại còn biến tướng trong Phật thoại, Tiên thoại, truyện cổ tích, truyện ngụ ngôn và cả truyện cười: Cóc kiện Trời, Chử Đồng Tử... hoặc mang dấu ấn của xã hội nguyên thủy như Trầu Cau, Hòn Vọng Phu, Sao Hôm Sao Mai...

## Bàn  luận
Thần thoại đã tạo nên cho con người Việt Nam nếp cảm, nếp nghĩ, nếp tư duy đầy hình tượng phóng đại và khoáng đạt. Nhà nghiên cứu người Nga Marian Tkachev đã có nhận xét xác đáng rằng:Những quan điểm thần linh siêu nhiên được cho là tư duy truyền thống của người Việt Nam từ thời xa xưa và được bắt nguồn chính từ thần thoại. Những lời giải cho sự "kì lạ" không phải là quá hiếm hoi, và đã nằm trong những hoàn cảnh đã tạo nên nó. Một người Việt Nam dù sinh ra trong gia đình làm nghề cày ruộng hay một gia đình quý tộc thì từ tấm bé đều biết ánh sáng loé lên của tia chớp và tiếng sấm là dấu hiệu thần Sấm đang đến, vung lưỡi tầm sét của mình để thực hiện ý muốn của ông Trời trừng phạt một kẻ nào đó phạm tội ác. Anh ta biết rằng cơn gió mát mẻ và trận cuồng phong dữ dội là do bởi chiếc quạt lông của thần Gió cụt đầu mà ra, còn con rồng khổng lồ đang dồn đuổi đám mây mưa trên bầu trời chính là thần Mưa. Còn nếu ông Thần Nông xuất hiện trong giấc mơ của ai đó một cách vui vẻ thì có nghĩa là mùa màng thất bát đang đón chờ anh ta, còn nếu thần xuất hiện trong bộ dạng phờ phạc thì là sự báo trước một mùa màng bội thu... Trong mỗi dòng sông, trong những cánh rừng rậm và hang núi, đang sống những vị thần mà mọi người đều biết rõ tập tục và thói quen của họ.

## Tham khảo
Truyện cười Việt Nam

**Truyện cười Việt Nam** (còn gọi là **truyện tiếu lâm**) là một lĩnh vực truyện kể dân gian rộng lớn, đa dạng, phức tạp bao gồm những hình thức được gọi bằng những danh từ khác nhau như truyện tiếu lâm, truyện khôi hài, truyện trào phúng, truyện trạng, giai thoại hài hước.  Tiếng cười trong sinh học mang tính bản năng, vô thức phát ra do phản ứng của cơ thể một cách đơn thuần. Trong khi, tiếng cười tâm lý xã hội biểu thị thái độ, bộc lộ tư tưởng, tình cảm con người. Tiếng cười tâm lý xã hội có hai loại nhỏ: tiếng cười tán thưởng và tiếng cười phê phán.
**Tiếng cười tán thưởng biểu thị niềm vui, sự yêu mến. Tiếng cười phê phán biểu thị sự khinh ghét, sự phủ nhận.
**Tiếng cười phê phán là cái cười trong truyện cười. Cái cười phát ra từ cái đáng cười. Cái đáng cười chứa đựng cái hài hiểu theo nghĩa triết học, nghĩa là có mâu thuẫn bên trong. Đó là mâu thuẫn giữa cái xấu và cái đẹp, giữa hình tượng và ý niệm, giữa sinh động và máy móc.

## Nội dung
Nội dung của truyện cười có các mục đích:
**Mua vui giải trí*: nhằm mục đích giải trí là chủ yếu, song nó cũng có tính chất phê phán nhẹ nhàng những thói xấu của người bình dân, những lầm lẫn, hớ hênh, những tình huống trớ trêu: (Tay ải tay ai, Thấy dễ mà thèm, Ăn vụng gặp nhau...) như các giai thoại về Bác Ba Phi
**Phê bình giáo dục*: phê bình thói hư tật xấu của người chung quanh trong xã hội đương thời: Hội sợ vợ, Lợn cưới áo mới, Sợ quá nói liều...
**Đả kích*: vạch trần cái ác, cái xấu có tính bản chất của giai cấp thống trị, lãnh đạo. Truyện trào phúng đả kích từ vua chúa, quan chức đến địa chủ cường hào, thầy đồ, thầy chùa, thầy pháp, thầy lang, nhà giàu mới, ông bà chủ, sếp... (Quan huyện thanh liêm, Thần bia trả nghĩa, Nó phải bằng hai mày, Nam mô... boong, Thầy đồ liếm mật, Chỉ có một con ma...). Hệ thống truyện trạng (tiêu biểu là truyện Trạng Quỳnh, truyện ông Ó), Ba Giai Tú Xuất,...

## Phân loại
Theo tiêu chí kết cấu thì truyện cười có 2 nhóm lớn:
***Truyện cười kết chuỗi**:
** Nhóm truyện cười về nhân vật trung tâm là đối tượng của tiếng cười phê phán (Trạng Lợn)
** Nhóm truyện cười về nhân vật trung tâm là người được ca ngợi, thán phục, đã dũng cảm, mưu trí đấu tranh chống cái xấu, cái ác (Trạng Quỳnh).
***Truyện cười không kết chuỗi**:
** Truyện khôi hài (giải trí là chủ yếu),
** Truyện trào phúng (phê phán là chủ yếu), và
** Truyện tiếu lâm (có yếu tố tục).

## Một số truyện cười Việt Nam
* Thầy bói xem voi
* Tam đại con gà
* Lợn cưới, áo mới
* Đi chợ
* Nhưng nó phải bằng hai mày
* Treo biển
* Mua kính

## Tham khảo
Truyện ngụ ngôn Việt Nam

**Truyện ngụ ngôn** là truyện kể có thể kể bằng văn xuôi hoặc văn vần, ngắn gọn, hàm súc. Nhân vật trong câu truyện ngụ ngôn có thể là con người; đồ vật, loài vật được nhân hóa,... Truyện thường đưa ra bài học, cách ứng xử của con người trong cuộc sống. Trong quá trình sống gần gũi với tự nhiên và chưa hoàn toàn tách mình ra khỏi tự nhiên, người cổ đại đã từng quan sát, tìm hiểu các con vật để dễ săn bắt và tự vệ. Khi con người có ý thức mượn truyện loài vật để nói về con người thì truyện ngụ ngôn xuất hiện. Nội dung truyện ngụ ngôn Việt Nam thường bao gồm các điểm sau:
**Đả kích (giai cấp thống trị)*: đó là thói ngang ngược, đạo đức giả của kẻ quyền thế (*Khi chúa sơn lâm ngọa bệnh*, *Chèo bẻo và ác là*, *Mèo ăn chay*...)
**Phê phán thói hư tật xấu của con người*: thói huênh hoang đi kèm với bệnh chủ quan, tính tham lam, thói đoán mò (*Ếch ngồi đáy giếng*, *Người nông dân và con lừa*, *Thả mồi bắt bóng*, *Cà cuống với người tịt mũi*, *Thầy bói xem voi*...)
**Nêu lên những kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn cuộc sống*: tuy chưa là ý niệm triết học đích thực nhưng là những bài học bổ ích, khuyên con người nên đứng đúng vị trí của mình, sống cần có lập trường, nêu lên sức mạnh của sự đoàn kết, tác hại của óc xa rời thực tế, đã tin tưởng vào ý kiến vào quá nhiều người mà không nghe theo ý kiến riêng của mình (*Quạ mặc lông công*, *Đẽo cày giữa đường*, *Chị bán nồi đất*, *Chuyện bó đũa*, *Mèo lại hoàn mèo, Ếch ngồi đáy giếng,*...) 

Các kiểu truyện ngụ ngôn đều có liên quan đến các động vật, những thói sống của con người được khắc hoạ trên truyện ngụ ngôn. Những truyện ngụ ngôn điều mang tính chất và ý nghĩa khác nhau nhưng mấu chốt là giúp con người  hiểu ra những bản chất tốt đẹp (hoặc bẩn thỉu) của con người trong hơn triệu năm tiến hóa và phát triển tạo ra. Những tác giả Việt Nam đã rất tinh tế khi đưa những tính cách vào động vật giống tính cách nó nhất trong dân gian (Ví dụ: con cáo thì lưu manh, xảo quyệt,...). Trong thế kỷ 21, tuyển tập *Ngụ ngôn Bói Cá* đã ra đời, nổi bật bởi sự dí dỏm, sắc sảo và cách tiếp cận độc đáo thông qua yếu tố phi lý. Tuyển tập không chỉ khơi gợi nhận thức, thúc đẩy tự phản tỉnh và khả năng kết nối thông tin của người đọc, mà còn truyền cảm hứng để họ dũng cảm đối mặt với sự ngu ngốc của bản thân, tạo nên một hành trình khám phá trí tuệ.

## Chú thích
Học không có giám sát

**Học không có giám sát** (tiếng Anh: **unsupervised learning**) là một phương pháp của ngành học máy nhằm tìm ra một mô hình mà phù hợp với các quan sát. Nó khác biệt với học có giám sát ở chỗ là đầu ra đúng tương ứng cho mỗi đầu vào là không biết trước. Trong học không có giám sát, một tập dữ liệu đầu vào được thu thập. Học không có giám sát thường đối xử với các đối tượng đầu vào như là một tập các biến ngẫu nhiên. Sau đó, một mô hình mật độ kết hợp sẽ được xây dựng cho tập dữ liệu đó.

Học không có giám sát có thể được dùng kết hợp với suy luận Bayes để cho ra xác suất có điều kiện (nghĩa là học có giám sát) cho bất kì biến ngẫu nhiên nào khi biết trước các biến khác.

Học không có giám sát cũng hữu ích cho việc nén dữ liệu: về cơ bản, mọi giải thuật nén dữ liệu hoặc là dựa vào một phân bố xác suất trên một tập đầu vào một cách tường minh hay không tường minh.

Một dạng khác của học không có giám sát là phân nhóm dữ liệu, nó đôi khi không mang tính xác suất.

## Xem thêm
* Phân nhóm dữ liệu
* Bản đồ tự tổ chức
* Thuật toán cực đại hóa kỳ vọng
* Phân tích khái niệm hình thức (formal concept analysis)

## Tham khảo

## Đọc thêm
* 
* 
*
*  (This book focuses on unsupervised learning in neural networks)
Tục ngữ Việt Nam

**Tục ngữ** **Việt Nam** là những câu nói hoàn chỉnh, đúc kết kinh nghiệm qua thời gian của người Việt Nam về thiên nhiên và lao động sản xuất, về con người và xã hội. Tục ngữ thiên về trí tuệ nên thường được ví von là "trí khôn dân gian". Trí khôn đó rất phong phú mà cũng rất đa dạng nhưng lại được diễn đạt bằng ngôn từ ngắn gọn, súc tích, dễ nhớ, giàu hình ảnh và nhịp điệu. Có thể coi tục ngữ là văn học nói dân gian nên thường được nhân dân vận dụng trong đời sống sinh hoạt, giao tiếp cộng đồng và xã hội hay hẹp hơn như lời ăn tiếng nói và khuyên răn.

Tục ngữ được hình thành từ cuộc sống thực tiễn, trong đời sống sản xuất và đấu tranh của nhân dân, do nhân dân trực tiếp sáng tác; được tách ra từ tác phẩm văn học dân gian hoặc ngược lại; được rút ra tác phẩm văn học bằng con đường dân gian hóa những lời hay ý đẹp hoặc từ sự vay mượn nước ngoài.

Giữa hình thức và nội dung, tục ngữ có sự gắn bó chặt chẽ, một câu tục ngữ thường có hai nghĩa: *[[nghĩa đen]]* và *[[nghĩa bóng]]*. Tục ngữ có tính chất đúc kết, khái quát hóa những nhận xét cụ thể thành những phương châm, chân lý. Hình tượng của tục ngữ là hình tượng ngữ ngôn được xây dựng từ những biện pháp so sánh, nhân hóa, ẩn dụ.

Đa số tục ngữ đều có vần, gồm hai loại: vần liền và vần cách. Các kiểu ngắt nhịp: trên yếu tố vần, trên cơ sở vế, trên cơ sở đối ý, theo tổ chức ngôn ngữ thơ ca... Sự hòa đối là yếu tố tạo sự cân đối, nhịp nhàng, kiến trúc vững chắc cho tục ngữ. Hình thức đối: đối thanh, đối ý. Tục ngữ có thể có 1 vế, chứa 1 phán đoán, nhưng cũng có thể có thể gồm nhiều vế, chứa nhiều phán đoán.

Các kiểu suy luận: liên hệ tương đồng, liên hệ không tương đồng, liên hệ tương phản, đối lập, liên hệ phụ thuộc hoặc liên hệ nhân quả.

Đầu tiên là các bản ghi chép tục ngữ bằng chữ Nôm vào thế kỷ 19 như *[[Nam phong ngữ ngạn thi]]* (南風語諺詩) của Đình Thái, *[[Đại Nam Quốc Túy]]* (大南國粹) của Ngô Giáp Đậu.

Bản ghi tục ngữ bằng chữ quốc ngữ có *[[Tục ngữ, cổ ngữ, gia ngôn]]* của Huỳnh Tịnh Của (1897), *[[Tục ngữ cách ngôn]]* của Hàn Thái Dương (1920).

Một số bản sưu tập, chú thích nghĩa và dịch tục ngữ Việt Nam sang tiếng Pháp như *[[Tục ngữ An Nam dịch sang tiếng Tây]]* của V. Barbier (Triệu Hoàng Hòa), *[[Đông Tây ngạn ngữ cách ngôn]]* của H. Délétie và Nguyễn Xán (1931).

Một số bản khác như *[[Tục ngữ phong dao]]* của Nguyễn Văn Ngọc (1942), *[[Tục ngữ dân ca Mường Thanh Hóa]]* của Minh Hiệu sưu tầm (1970), *[[Ca dao, ngạn ngữ Hà Nội]]* do Triều Dương sưu tầm và biên soạn (1971), *[[Tục ngữ Thái]]* (1978), *[[Tục ngữ ca dao dân ca]]* của Vũ Ngọc Phan (1956), *Tục ngữ Việt Nam* của Chu Xuân Diên, Lương Văn Đang, Phương Chi (1975).

## Từ nguyên
Chữ Nôm: 俗語越南.

## Chú thích

## Đọc thêm
Câu đố Việt Nam

**Câu đố** là thể loại văn học dân gian phản ánh sự vật hiện tượng theo lối nói chệch. Khi sáng tạo câu đố, người ta tìm đặc trưng và chức năng của từng vật cá biệt và sau đó phản ánh thông qua sự so sánh, hình tượng hóa. 
 
## Phân biệt câu đố với tục ngữ, ca dao
 
Có sự tương đồng về hình thức ngắn gọn, cô đúc, có vần điệu nhịp nhàng.

Có sự khác biệt về chức năng và phương pháp nghệ thuật. Câu đố xây dựng hình tượng phản ánh dấu hiệu đặc trưng và chức năng của những sự vật, sự việc cụ thể với mục đích kiểm tra, truyền đạt tri thức về thế giới khách quan.

Căn cứ hình thức diễn tả, câu đố được chia hai loại: câu đố chính hiệu và câu đố vay mượn.

Căn cứ đối tượng phản ánh, câu đố được chia hai loại: loại thuộc tự nhiên, loại thuộc văn hóa.

## Nguồn gốc và quá trình hình thành câu đố

Phương pháp nhận thức và phản ánh nghệ thuật của câu đố là một phương pháp phổ biến ở hầu hết các dân tộc khác nhau trên thế giới. Câu đố ra đời từ thời cổ đại liên quan đến lối nói so sánh gián tiếp phổ biến của người thời cổ, hiện tượng chưa có tên của nhiều sự vật phổ biến trong giai đoạn đầu của mọi dân tộc. Việc dùng sự vật này để nói sự vật khác, việc miêu tả đặc điểm sự vật vào một hình thức ngôn ngữ là điều hợp quy luật.

## Nội dung câu đố
Chứa đựng tri thức thực tiễn: Đối tượng phản ánh của câu đố là các sự vật hiện tượng trong thế giới khách quan, phần lớn có liên quan đến những hoạt động sinh hoạt của người dân.

Chứa đựng nội dung và ý nghĩa xã hội: Khi miêu tả thế giới hiện thực xung quanh con người, nhiều câu đố mang thêm ý nghĩa xã hội, mặc dù đó không phải là mục đích của câu đố.

## Phương thức nghệ thuật
*Hình thức ẩn dụ: Câu đố thường đưa ra những nét tương đồng về hình dạng bên ngoài của các sự vật khác so với vật đố, những dấu hiệu của đối tượng được dấu tên, như những chức năng, công dụng của các đối tượng trong cuộc sống sinh hoạt, những đặc điểm của đối tượng về hình dáng, trạng thái hoạt động, sự chuyển động, bất động, sự xuất hiện, điều kiện sống... để gợi sự liên tưởng.
*Hình thức chữ bị chơi: Câu đố thường sử dụng từ đồng âm dị nghĩa, đồng nghĩa dị âm, nói lái, chiết tự...
*Câu đố sử dụng các thể thơ truyền thống, có vần, nhịp điệu, cô đúc, cân đối nhịp nhàng. Câu đố cũng có xu hướng đưa vào yếu tố tục, song yếu tố này ở câu đố không mang nội dung xã hội, thường chỉ có tác dụng tạo sự dí dỏm, gây cười.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Bách khoa toàn thư văn hóa Việt
*http://huc.edu.vn/vi/spct/id126/DO---MOT-HINH-THUC-SINH-HOAT-VAN-HOA-DAN-GIAN-DOC-DAO/
Ca dao Việt Nam

**[[W:Ca dao|Ca dao]]** là thơ ca dân gian Việt Nam được truyền miệng dưới dạng những câu hát không theo một điệu nhất định, thường phổ biến theo thể thơ lục bát cho dễ nhớ, dễ thuộc. *Ca dao* là một từ Hán Việt, theo từ nguyên, ca là bài hát có chương khúc, giai điệu; dao là bài hát ngắn, không có giai điệu, chương khúc.

## Xem thêm
* Dân ca Việt Nam

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Văn học dân gian các dân tộc thiểu số Việt Nam

**Văn học dân gian các dân tộc thiểu số** Việt Nam có những thành tựu với những sắc thái riêng biệt. Căn cứ vào quy luật phát triển của sáng tác dân gian và sự thực tiễn tồn tại những mảnh vụn thần thoại, các nhà nghiên cứu văn học dân gian Việt Nam đã nói đến sự tồn tại của các thể loại sử thi, và thực tế đã sưu tầm, phát hiện được.

## Những nét đặc sắc
*Yếu tố thần thoại bảo tồn được một số nét cổ hơn so với thần thoại người Việt. Kho thần thoại giải thích tự nhiên rất dồi dào. 
*Sử thi đậm đà chất thần thoại nổi bật hình tượng người anh hùng dũng sĩ.
*Khối lượng thơ ca dân gian lớn, có sắc thái trữ tình đậm.

## Sử thi
Giới nghiên cứu thường gọi: truyền thuyết, anh hùng ca, trường ca, sử thi anh hùng, sử thi... Người Êđê gọi Khan còn người Bana gọi Hơmon...

Đây là một thể loại tự sự dân gian về thời kỳ lịch sử khi loài người bước vào xã hội văn minh, kể về những kỳ tích, sự nghiệp anh hùng có tầm vóc lớn. Sử thi là những sáng tác tự sự có quy mô tương đối lớn, bằng văn vần hay thứ văn xuôi giàu chất thơ. Nội dung bao quát cả đời sống toàn dân trong suốt một thời kỳ lịch sử dài mà trung tâm là những sự kiện có ý nghĩa trọng đại trong đời sống cộng đồng.

Có thể phân thành hai loại: 
*Sử thi thần thoại (sử thi mo): Đẻ đất đẻ nước (Mường) và...
*Sử thi anh hùng (sử thi khan): Đam San (Ê Đê), Xinh Nhã (Ê Đê)...

## Truyện thơ
Truyện thơ là những truyện kể bằng thơ, biểu hiện cảm nghĩ bằng ngôn ngữ giàu hình ảnh, cảm xúc, chứa đựng vấn đề xã hội. Có sư kết hợp yếu tố tự sự và trữ tình, dung lượng lớn, mang tính chất cố sự của truyện kể dân gian, biểu hiện dưới hình thức thơ ca với màu sắc trữ tình đậm.

Có thể phân thành hai loại: 
*Truyện thơ phát triển đề tài của tự sự xã hội: Vượt biển (Khảm hải), Chim sáo, Nàng Kim Quế (Tày Nùng)... 
*Truyện thơ về tình yêu và hôn nhân: Nàng Nga Hai Mối (Mường); Nàng Ớm chàng Bồng Hương (Mường); Út Lót Hồ Liêu (Mường); Tiếng hát làm dâu (H'Mông); Nam Kim Thị Đan (Tày); Khun Lú Nàng Ủa (Thái), Tiễn dặn người yêu hay Xống chụ xon xao (Thái)...

## Tham khảo
Thiên kiến quy nạp

**Thiên kiến quy nạp** (tiếng Anh: *inductive bias*) của một giải thuật học máy đề cập đến những giả định bổ sung (*additional assumptions*) mà người học sẽ dùng để dự đoán đầu ra đúng cho các tình huống chưa gặp phải trước đây.

Trong ngành học máy, khi một "người" nhắm mục tiêu vào xây dựng giải thuật, người đó có thể "học" để dự đoán một đầu ra đích nào đó. Với điều này, người học sẽ có được một lượng hữu hạn các ví dụ huấn luyện minh họa mối quan hệ mong muốn giữa giá trị đầu vào và đầu ra. Sau khi học thành công, người học mong muốn xấp xỉ đầu ra đúng, ngay cả cho các ví dụ vẫn chưa được thử trong suốt quá trình huấn luyện. Không có các giả định bổ sung, nhiệm vụ này không thể được giải quyết vì các tình huống chưa được xem xét có thể có đầu ra bất kì. Loại giả định cần thiết về bản chất của hàm chức năng đích được xem là thiên kiến quy nạp. Một ví dụ cổ điển của thiên kiến quy nạp là Occam's Razor, cho rằng giả thiết nào về tính ổn định của hàm chức năng mục tiêu mà đơn giản nhất là thực sự tốt nhất. Ở đây "ổn định" nghĩa là giả thuyết "người" học cho ra đầu ra đúng cho mọi ví dụ mà đã thử với giải thuật.

Việc tiếp cận đến một định nghĩa hình thức hơn của thiên kiến quy nạp là dựa trên lôgic toán. Ở đây, thiên kiến quy nạp là một công thức lôgic mà, cùng với dữ liệu huấn luyện, đòi hỏi một cách lôgic giả thuyết đưa ra bởi người học. Không may mắn là thói quen hình thức này thất bại với các trường hợp thực tế, nơi mà thiên kiến quy nạp chỉ có thể được xem là một mô tả thô (ví dụ: trong trường hợp của mạng nơ-ron).

## Tham khảo
Mô men lực

**Moment lực** là một đại lượng trong vật lý, thể hiện tác động gây ra sự quay quanh một điểm hoặc một trục của một vật thể. Nó là khái niệm mở rộng cho chuyển động quay từ khái niệm lực trong chuyển động thẳng.

Biểu thức moment lực:

:\vec{M}={\vec{d}\times\vec{F} }

Trong đó:

* M: Moment (mô men) lực (Đơn vị: N⋅m)
* F: lực tác dụng (N)
* d: vector khoảng cách từ tâm quay đến giá của lực F gọi là cánh tay đòn của lực F

## Khái niệm cánh tay đòn
Là một đặc điểm về khoảng cách, là chìa khóa hoạt động của đòn bẩy, ròng rọc, bánh răng và đa số các bộ máy cơ bản có khả năng tạo ra các mô hình cơ học nâng cao.

Moment lực được đưa ra từ khi Archimedes khám phá ra nguyên lý hoạt động của đòn bẩy. Trong một đòn bẩy, Archimedes thấy rằng độ lớn của khả năng tác động lực tỷ lệ thuận với độ lớn của lực và đồng thời tỷ lệ thuận với khoảng cách từ điểm tác dụng lực tới tâm quay (cánh tay đòn).

Trong chuyển động quay của vật thể rắn, nếu không có moment lực tác động lên vật, moment động lượng của vật thể sẽ không thay đổi theo thời gian. Khi có moment lực, **M**, moment  động lượng, ***L***, thay đổi theo phương trình tương tự như định luật 2 Newton:

\vec{M}={d\vec{L} \over dt}

Nếu moment quán tính của vật thể không thay đổi, phương trình trên trở thành:
:\vec{M}=I{d\vec{\omega} \over dt} 
: đối với một điểm tựa, tổng các mô men (moment) lực của các lực quay theo chiều kim đồng hồ bằng tổng các mô men (moment) lực của các lực quay ngược chiều kim đồng hồ

Với **ω** là vận tốc góc của chuyển động quay của vật, {d\vec{\omega} \over dt} có thể coi là gia tốc góc của vật thể.
Đối với vật thể quay,ta có công thức tính mô men (moment): *M=I*B*; với **B**: gia tốc góc; **I**: moment quán tính.

## Điều kiện cân bằng của vật rắn có trục quay cố định (còn gọi là quy tắc mô men (moment))
Vật rắn có trục quay cố định nằm cân bằng khi tổng mô men (moment) lực làm vật quay theo chiều kim đồng hồ bằng tổng mô men (moment) lực có tác dụng làm vật quay ngược chiều kim đồng hồ.

## Momen của ngẫu lực

M = {F_1}{d_1} + {F_2}{d_2} = F({d_1} + {d_2}) = F.d
:Trong đó
:* M: moment của ngẫu lực (N.m)
:* F: lực tác dụng
:* d: cánh tay đòn của ngẫu lực.

## Xem thêm
* Mô men quán tính
*Ngẫu lực

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*
Mô men động lượng

Trong vật lý học, đại lượng **mô-men động lượng** (hay **mô-men xung lượng**, **động lượng quay**) là một tính chất mô men gắn liền với vật thể trong chuyển động quay đo mức độ và phương hướng quay của vật, so với một tâm quay nhất định.

Với vật rắn cổ điển có kích thước nhỏ hơn nhiều khoảng cách tới tâm quay, mô men động lượng, \vec{L}, phụ thuộc vào động lượng, \vec{p}, của vật thể và véc-tơ khoảng cách từ vật thể tới tâm quay, \vec{r}.

:\vec{L}=\vec{r} \times \vec{p} = \vec{r} \times m\vec{v}

Với các vật thể rắn có hình dạng bất kỳ, mô men động lượng đối với 1 trục cố định có thể được tính từ mô men quán tính của vật rắn đối với trục đó, I, và vận tốc góc, \vec{\omega}:

:\vec{L}= I\vec{\omega}

## Xây dựng công thức mô-men động lượng của vật rắn
Ta được biết mô-men động lượng của các chất điểm đối với một trục quay có biểu thức:

L=\vec{r}\times m\vec{v}

Đối với các vật thể rắn, mô-men động lượng của chúng đối một trục quay là tổng các mô-men động lượng của các chất điểm nhỏ:

\vec{L}=\Sigma\vec{L}=\Sigma\vec{r}_i\times m_i\vec{v}_i

Vài biến đổi toán học và ta có:

\begin{alignat}{2}
\Sigma \vec{r}_i\times m_i\vec{v}_i&=\Sigma m_i\vec{r}_i\times \vec{v}_i\\
&=\Sigma m_i[\vec{r}_i\times(\vec{\omega}\times \vec{r}_i)]\\
&=\Sigma m_i[r_i^2\vec{\omega}-\vec{r}_i(\vec{r}_i.\vec{\omega})]\\
&= \Sigma m_i[r_i^2\vec{\omega}-\vec{r}_i(x_i\omega_x+y_i\omega_y+z_i\omega_z)]
\end{alignat}



Chiếu lên 3 trục xyz và rút gọn, ta có:

\begin{cases}
L_x=I_{xx}\omega_x+I_{xy}\omega_y+I_{xz}\omega_z\\
L_y=I_{yx}\omega_x+I_{yy}\omega_y+I_{yz}\omega_z\\
L_z=I_{zx}\omega_x+I_{zy}\omega_y+I_{zz}\omega_z
\end{cases}

Với:

\begin{cases}
I_{xx}=\Sigma m_i(y_i^2+z_i^2)\\
I_{yy}=\Sigma m_i(z_i^2+x_i^2)\\
I_{zz}=\Sigma m_i(x_i^2+y_i^2)\\
\end{cases} và  \begin{cases}
I_{xy}=I_{yx}=-\Sigma m_ix_iy_i\\
I_{yz}=I_{zy}=-\Sigma m_iy_iz_i\\
I_{zx}=I_{xz}=-\Sigma m_iz_ix_i\\
\end{cases}

Từ đây ta có thể rút gọn các phương trình trên thành một phương trình vector:

\vec{L}=[I]\times \vec{\omega}

Với [I] là Ten-xơ moment quán tính

## Định luật 2 Newton mở rộng
Khi có mô men lực, \vec{M}, tác dụng lên vật thể  thì mô men động lượng sẽ thay đổi theo phương trình tương tự như định luật 2 Newton:

\vec{M}={d\vec{L} \over dt}

Nếu mô men quán tính của vật thể, I, không thay đổi thì phương trình trên trở thành:
:\vec{M}=I{d\vec{\omega} \over dt}
## Định luật bảo toàn mô men động lượng
Từ công thức trên, suy ra nếu không có mô men lực tác động lên vật, mô men động lượng của vật thể sẽ không thay đổi theo thời gian. Đây chính là nội dung của **định luật bảo toàn mômen động lượng**. Phát biểu cụ thể: "mômen động lượng của một hệ không đổi khi hệ chịu tổng cộng các mômen ngoại lực bằng không".

## Cơ học lượng tử
Một đại lượng có ý nghĩa tương tự như mô men động lượng cho chuyển động quay của các vật thể bé nhỏ trong cơ học lượng tử là spin (một trong nhựng đại lượng vật lý)

## Xem thêm
* Vận tốc góc
* Mômen lực
* Spin
* Mô men
* Mô men từ quỹ đạo
* Mô men từ spin.
## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Giải vô địch bóng đá thế giới 1934

**Giải bóng đá vô địch thế giới 1934** (tên chính thức là **1934 Football World Cup - Italy / ''Campionato Mondiale di Calcio**'') là giải bóng đá vô địch thế giới lần thứ hai và đã được tổ chức từ 27 tháng 5 đến 10 tháng 6 năm 1934 tại Ý. Đây là lần đầu tiên giải bóng đá vô địch thế giới được tổ chức tại châu Âu và một quốc gia theo chủ nghĩa phát xít.

Sau thành công của World Cup 1930, số đội tuyển đăng ký tăng vọt khiến giải lần đầu tiên có vòng loại. Đây là giải duy nhất mà đội chủ nhà cũng phải tham dự vòng loại và đội đương kim vô địch (Uruguay) không tham dự để tẩy chay các đội châu Âu bởi vì họ không đến nước mình dự giải năm 1930. Đội tuyển Anh tiếp tục tẩy chay giải đấu do không phải thành viên FIFA. Thông tin nổi bật khác là đội tuyển Ai Cập là đội tuyển quốc gia đầu tiên thuộc châu Phi tham dự một kỳ World Cup.

Kỳ World Cup này có sự tổ chức với quy mô vượt trội về điều kiện vật chất so với giải năm 1930 khi có 8 sân vận động được xây mới hay sửa chữa trên toàn nước Ý. Nhưng cũng như Thế vận hội 1936, giải đấu này bị chính quyền Ý mang làm công cụ tuyên truyền cho chủ nghĩa phát xít khiến có đôi chút làm giảm sự thành công của giải.

Sau 15 ngày và 17 trận đấu, Đội tuyển bóng đá quốc gia Ý lên ngôi vô địch.

## Vòng loại

Đây là lần đầu tiên giải có vòng loại, 32 đội bóng được chia thành 12 nhóm để thi đấu chọn ra 16 đội vào vòng chung kết.

## Địa điểm

## Đội hình

## Sơ đồ thi đấu

## Vòng 16 đội

----

----

----

----

----

----

----

## Tứ kết

----

----

----

;Đá lại

## Bán kết

----

## Tranh hạng ba

## Chung kết

## Vô địch





## Cầu thủ ghi bàn

;5 bàn
*  Oldřich Nejedlý
;4 bàn
*  Edmund Conen
*  Angelo Schiavio
;3 bàn
*  Raimundo Orsi
*  Leopold Kielholz
;2 bàn
*  Johann Horvath
*  Bernard Voorhoof
*  Antonín Puč
*  Abdelrahman Fawzi
*  Karl Hohmann
*  Ernst Lehner
*  Géza Toldi
*  Giovanni Ferrari
*  Giuseppe Meazza
*  José Iraragorri
*  Sven Jonasson

;1 bàn
*  Ernesto Belis
*  Alberto Galateo
*  Josef Bican
*  Toni Schall
*  Karl Sesta
*  Matthias Sindelar
*  Karl Zischek
*  Leônidas
*  Jiří Sobotka
*  František Svoboda
*  Jean Nicolas
*  Georges Verriest
*  Stanislaus Kobierski
*  Rudolf Noack
*  Otto Siffling
*  György Sárosi
*  Pál Teleki
*  Jenő Vincze
*  Enrique Guaita
*  Kick Smit

;1 bàn (tiếp)
*  Leen Vente
*  Ştefan Dobay
*  Isidro Lángara
*  Luis Regueiro
*  Gösta Dunker
*  Knut Kroon
*  André Abegglen
*  Willy Jäggi
*  Aldo Donelli

## Bảng xếp hạng giải đấu

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Trang chính thức của World Cup 1934 
* Thông tin trên RSSSF có những khác biệt với của FIFA
Giải vô địch bóng đá thế giới 1938

**Giải bóng đá vô địch thế giới 1938** (tên chính thức là **Coupe du Monde 1938**) là giải bóng đá vô địch thế giới lần thứ 3, và đã được tổ chức từ ngày 4 tháng 6 đến ngày 19 tháng 6 năm 1938 tại Pháp. Đây là lần thứ hai giải bóng đá vô địch thế giới được tổ chức tại châu Âu sau lần đầu tiên là vào năm 1934 tại Ý.

Sau 16 ngày và 18 trận đấu, Ý đã bảo vệ được danh hiệu vô địch thế giới của mình và là đội đầu tiên làm được điều này. Đây cũng là kỳ World Cup cuối cùng trong 3 kỳ World Cup đầu tiên trước khi Giải đấu bị gián đoạn trong 2 kỳ tiếp theo (1942 và 1946) vì Chiến tranh thế giới thứ hai.

## Vòng loại

37 đội bóng tham dự vòng tuyển để chọn ra 16 đội vào vòng chung kết. Nước chủ nhà Pháp và đội đương kim vô địch thế giới Ý được quyền vào thẳng vòng chung kết.

Lý do Pháp được chọn cho lần giải này đã làm mất lòng nhiều nước vì họ tin rằng lần này phải được tổ chức tại Nam Mỹ (sau khi đã được tổ chức tại châu Âu lần trước). Do đó, hai đội: Argentina và Uruguay đã không tham dự vòng loại. Đội tuyển bóng đá quốc gia Áo, sau khi đã qua vòng tuyển, đã phải rút ra vì khi giải vô địch xảy ra thì Áo bị Đức Quốc xã chiếm. FIFA mời đội Anh thay thế vào chỗ của Áo nhưng họ tiếp tục từ chối. Vì lý do đó, đội Thụy Điển là đội duy nhất không phải đấu vòng một mà trực tiếp được vào vòng hai vì đội Áo là đối thủ được bốc thăm sẽ đấu với họ ở vòng một. Giải đấu này đánh dấu cho đội Indonesia khi là đội đầu tiên đến từ châu Á giành quyền tham dự giải với tên gọi **[[Đông Ấn Hà Lan]]**.

## Địa điểm thi đấu

## Đội hình

## Kết quả

### Vòng 16 đội

----

----

----

----

----

----

----

#### Đá lại

----

----

### Tứ kết

----

----

----

----

#### Đá lại

### Bán kết

----

### Tranh hạng ba

### Chung kết

## Vô địch





## Danh sách cầu thủ ghi bàn

;7 bàn
* Leônidas

;5 bàn
* György Sárosi
* Gyula Zsengellér
* Silvio Piola

;4 bàn
* Gino Colaussi
* Ernest Wilimowski

;3 bàn

* Perácio
* Romeu
* Héctor Socorro

* Harry Andersson
* Arne Nyberg

* Gustav Wetterström
* André Abegglen

;2 bàn

* Oldřich Nejedlý

* Jean Nicolas
* Pál Titkos

* Ștefan Dobay

;1 bàn

* Henri Isemborghs
* Roberto
* Tomás Fernández
* José Magriñá
* Vlastimil Kopecký
* Josef Košťálek
* Josef Zeman
* Oscar Heisserer

* Émile Veinante
* Josef Gauchel
* Wilhelm Hahnemann
* Vilmos Kohut
* Géza Toldi
* Pietro Ferraris
* Giuseppe Meazza
* Arne Brustad

* Fryderyk Scherfke
* Iuliu Barátky
* Silviu Bindea
* Tore Keller
* Sven Jonasson
* Alfred Bickel
* Eugen Walaschek

;phản lưới nhà
* Sven Jacobsson (trong trận gặp )
* Ernst Lörtscher (trong trận gặp )

## Liên kết ngoài
* Trang Web chính thức của Liên đoàn Bóng đá thế giới (FIFA)
* Trang Web chính thức của FIFA về World Cup 

## Bảng xếp hạng giải đấu

## Chú thích