Bộ Cá vây cung

**Bộ Cá vây cung** (danh pháp khoa học: ***Amiiformes***) là một bộ cá vây tia nguyên thủy. Hiện tại người ta biết rằng bộ này chỉ còn 1 loài sinh tồn là cá vây cung (*Amia calva*) thuộc họ Amiidae, mặc dù các loài bổ sung khác trong một số họ đã tuyệt chủng cũng đã được biết đến từ các hóa thạch có niên đại thuộc các kỷ như Jura, Creta và thế Eocen trong kỷ Paleogen. Cá vây cung cùng các loài cá khác, như cá láng (Lepisosteiformes) và cá tầm (Acipenseriformes) thuộc về số ít các loài cá nước ngọt còn sinh tồn đã từng sinh sống cùng thời với khủng long.

## Phân loại
**Amiiformes** Hay 1929
*Liên họ Amioidea Bonaparte 1838
**Họ Amiidae Bonaparte 1837
***Phân họ Amiinae Bonaparte 1837
****Chi *[[Chi Cá vây cung|Amia]]* Linnaeus 1766
****Chi *[[Cyclurus]]* Agassiz 1836 (đồng nghĩa = *Kindleia*, *Paramiatus*, *Stylomyleodon*)
****Chi *[[Pseudamiatus]]* Whitley
***Phân họ Amiopsinae Grande and Bemis 1998
****Chi *[[Amiopsis]]* Kner 1863 (type) (đồng nghĩa = *Urocles*)
***Phân họ Solnhofenamiinae Grande and Bemis 1998
****Chi *[[Solnhofenamia]]* Grande and Bemis 1998 (type)
***Phân họ Vidalamiinae Grande and Bemis 1998
****Tông Calamopleurini Grande and Bemis 1998
*****Chi *[[Calamopleurus]]* Agassiz 1841 (đồng nghĩa = *Enneles*)
*****Chi *[[Maliamia]]* Patterson and Longbottom 1989
****Tông Vidalamiini Grande and Bemis 1998
*****Chi *[[Melvius]]* Bryant 1987
*****Chi *[[Pachyamia]]* Chalifa and Tchernov 1982
*****Chi *[[Vidalamia]]* White and Moy-Thomas 1941 (homonym = *Vidalia* Sauvage 1903)
*****Chi *[[Nipponamia]]* Yabumoto 1994
**Họ Furidae Jordan 1923
***Chi *[[Caturus (cá)|Caturus]]* Agassiz 1834 (đồng nghĩa = *Conodus*, *Ditaxiodus*, *Endactis*, *Strobilodus, *Thlattodus*)(homonym = *Uraeus* Agassiz 1833)
***Chi *Heterolepidotus* Egerton 1872 (đồng nghĩa = *Brachyichthys*, *Eulepidotus)
***Chi *[[Osteorachis]]* Egerton 1868
**Họ Paracentrophoridae Obruchev 1964
***Chi *[[Paracentrophorus]]* Piveteau 1941
**Họ Promecosominidae Wade 1941
***Chi *[[Promecosomina]]* Wade 1935
## Thời gian hóa thạch các chi

ImageSize = width:1500px height:auto barincrement:15px
PlotArea = left:10px bottom:50px top:10px right:10px

Period = from:-251 till:0
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:-251
ScaleMinor = unit:year increment:1 start:-251
TimeAxis = orientation:hor
AlignBars = justify

Colors =
 #legends
 id:CAR	 value:claret
 id:ANK 	 value:rgb(0.4,0.3,0.196)
 id:HER	 value:teal
 id:HAD	 value:green
 id:OMN	 value:blue
 id:black value:black
 id:white value:white
 id:mesozoic value:rgb(0.54,0.54,0.258)
 id:triassic value:rgb(0.51,0.17,0.57) 
 id:earlytriassic value:rgb(0.6,0.22,0.61) 
 id:middletriassic value:rgb(0.73,0.53,0.71) 
 id:latetriassic value:rgb(0.78,0.65,0.8) 
 id:jurassic value:rgb(0.2,0.7,0.79) 
 id:earlyjurassic value:rgb(0,0.69,0.89) 
 id:middlejurassic value:rgb(0.52,0.81,0.91) 
 id:latejurassic value:rgb(0.74,0.89,0.97) 
 id:cretaceous value:rgb(0.5,0.78,0.31)
 id:earlycretaceous value:rgb(0.63,0.78,0.65)
 id:latecretaceous value:rgb(0.74,0.82,0.37)
 id:cenozoic value:rgb(0.54,0.54,0.258)
 id:paleogene value:rgb(0.99,0.6,0.32) 
 id:paleocene value:rgb(0.99,0.65,0.37) 
 id:eocene value:rgb(0.99,0.71,0.42) 
 id:oligocene value:rgb(0.99,0.75,0.48) 
 id:neogene value:rgb(0.999999,0.9,0.1) 
 id:miocene value:rgb(0.999999,0.999999,0) 
 id:pliocene value:rgb(0.97,0.98,0.68) 
 id:quaternary value:rgb(0.98,0.98,0.5)
 id:pleistocene value:rgb(0.999999,0.95,0.68)
 id:holocene value:rgb(0.999,0.95,0.88)
 
BarData=
 bar:eratop
 bar:space
 bar:periodtop
 bar:space
 bar:NAM1
 bar:NAM2
 bar:NAM3
 bar:NAM4
 bar:NAM5
 bar:NAM6
 bar:NAM7
 bar:NAM8
 bar:NAM9
 bar:NAM10
 bar:NAM11
 bar:NAM12
 bar:NAM13
 bar:NAM14
 bar:NAM15
 bar:NAM16
 bar:NAM17
 bar:NAM18
 bar:NAM19
 bar:NAM20
 bar:NAM21
 bar:NAM22
 bar:NAM23
 bar:NAM24
 bar:NAM25
 bar:NAM26
 bar:NAM27
 bar:NAM28
 bar:NAM29
 bar:NAM30
 bar:NAM31
 bar:space
 bar:period
 bar:space
 bar:era

PlotData=
 align:center textcolor:black fontsize:M mark:(line,black) width:25 
 shift:(7,-4)
 
 bar:periodtop
 from: -251 till: -245 color:earlytriassic text:Early
 from: -245 till: -228 color:middletriassic text:Middle 
 from: -228 till: -199.6 color:latetriassic text:Late 
 from: -199.6 till: -175.6 color:earlyjurassic text:Early
 from: -175.6 till: -161.2 color:middlejurassic text:Middle
 from: -161.2 till: -145.5 color:latejurassic text:Late
 from: -145.5 till: -99.6 color:earlycretaceous text:Early
 from: -99.6 till: -65.5 color:latecretaceous text:Late
 from: -65.5 till: -55.8 color:paleocene text:Paleo.
 from: -55.8 till: -33.9 color:eocene text:Eo. 
 from: -33.9 till: -23.03 color:oligocene text:Oligo. 
 from: -23.03 till: -5.332 color:miocene text:Mio.
 from: -5.332 till: -2.588 color:pliocene text:Pl.
 from: -2.588 till: -0.0117 color:pleistocene text:Pl.
 from: -0.0117 till: 0 color:holocene text:H.

 bar:eratop
 from: -251 till: -199.6 color:triassic text:Triassic 
 from: -199.6 till: -145.5 color:jurassic text:Jurassic
 from: -145.5 till: -65.5 color:cretaceous text:Cretaceous
 from: -65.5 till: -23.03 color:paleogene text:Paleogene 
 from: -23.03 till: -2.588 color:neogene text:Neogene
 from: -2.588 till: 0 color:quaternary text:Q.

PlotData=
 align:left fontsize:M mark:(line,white) width:5 anchor:till align:left

 color:earlytriassic bar:NAM1 from:-251 till:-249.7 text:Ospia
 color:earlytriassic bar:NAM2 from:-251 till:-249.7 text:Paracentrophorus
 color:earlytriassic bar:NAM3 from:-251 till:-249.7 text:Parasemionotus
 color:earlytriassic bar:NAM4 from:-251 till:-249.7 text:Thomasinotus
 color:earlytriassic bar:NAM5 from:-251 till:-245 text:Broughia
 color:earlytriassic bar:NAM6 from:-251 till:-245 text:Jacobulus
 color:earlytriassic bar:NAM7 from:-251 till:-245 text:Lehmanotus
 color:earlytriassic bar:NAM8 from:-251 till:-245 text:Stensioonotus
 color:earlytriassic bar:NAM9 from:-251 till:-245 text:Tungusichthys
 color:earlytriassic bar:NAM10 from:-251 till:-245 text:Watsonulus
 color:middletriassic bar:NAM11 from:-245 till:-199.6 text:Allolepidotus
 color:latetriassic bar:NAM12 from:-237 till:-228 text:Sinoeugnathus
 color:latetriassic bar:NAM13 from:-237 till:-199.6 text:Eoeugnathus
 color:latetriassic bar:NAM14 from:-228 till:-145.5 text:Caturus
 color:latetriassic bar:NAM15 from:-228 till:-145.5 text:Furo
 color:latetriassic bar:NAM16 from:-216.5 till:-149.03 text:Heterolepidotus
 color:earlyjurassic bar:NAM17 from:-196.5 till:-161.2 text:Osteorachis
 color:earlyjurassic bar:NAM18 from:-183 till:-180.53 text:Odmdenia
 color:latejurassic bar:NAM20 from:-152.43 till:-112 text:Ionoscopus
 color:latejurassic bar:NAM21 from:-150.8 till:-149.03 text:Callopterus
 color:latejurassic bar:NAM22 from:-150.8 till:-149.03 text:Eusemius
 color:latejurassic bar:NAM23 from:-150.8 till:-149.03 text:Liodesmus
 color:latejurassic bar:NAM24 from:-150.8 till:-149.03 text:Oligopleura
 color:latejurassic bar:NAM25 from:-150.8 till:-145.5 text:Amiopsis
 color:earlycretaceous bar:NAM26 from:-145.5 till:-99.6 text:Otomitla
 color:earlycretaceous bar:NAM27 from:-145.5 till:-89.3 text:Neorhombolepis
 color:earlycretaceous bar:NAM28 from:-112 till:-99.6 text:Macrepistius
 color:latecretaceous bar:NAM29 from:-99.6 till:-97.6 text:Aphanepygus
 color:latecretaceous bar:NAM30 from:-99.6 till:-89.3 text:Lophiostomus
 color:latecretaceous bar:NAM31 from:-99.6 till:-65.5 text:Stromerichthys

PlotData=
 align:center textcolor:black fontsize:M mark:(line,black) width:25

 bar:period
 from: -251 till: -245 color:earlytriassic text:Early
 from: -245 till: -228 color:middletriassic text:Middle 
 from: -228 till: -199.6 color:latetriassic text:Late 
 from: -199.6 till: -175.6 color:earlyjurassic text:Early
 from: -175.6 till: -161.2 color:middlejurassic text:Middle
 from: -161.2 till: -145.5 color:latejurassic text:Late
 from: -145.5 till: -99.6 color:earlycretaceous text:Early
 from: -99.6 till: -65.5 color:latecretaceous text:Late
 from: -65.5 till: -55.8 color:paleocene text:Paleo.
 from: -55.8 till: -33.9 color:eocene text:Eo. 
 from: -33.9 till: -23.03 color:oligocene text:Oligo. 
 from: -23.03 till: -5.332 color:miocene text:Mio.
 from: -5.332 till: -2.588 color:pliocene text:Pl.
 from: -2.588 till: -0.0117 color:pleistocene text:Pl.
 from: -0.0117 till: 0 color:holocene text:H.

 bar:era
 from: -251 till: -199.6 color:triassic text:Triassic 
 from: -199.6 till: -145.5 color:jurassic text:Jurassic
 from: -145.5 till: -65.5 color:cretaceous text:Cretaceous
 from: -65.5 till: -23.03 color:paleogene text:Paleogene 
 from: -23.03 till: -2.588 color:neogene text:Neogene
 from: -2.588 till: 0 color:quaternary text:Q.



## Phát sinh chủng loài
Phát sinh chủng loài của bộ Amiiformes vẫn là khía cạnh có vấn đề nhất trong phát sinh chủng loài của cá vây tia. Theo truyền thống người ta cho rằng Amiiformes và Lepisosteiformes có quan hệ họ hàng gần và gộp chúng cùng vài nhánh đã tuyệt chủng khác trong nhóm gọi là Holostei. Một số phân tích hình thái lại cho rằng Amiiformes có quan hệ họ hàng gần nhất với Teleostei còn Lepisosteiformes có quan hệ họ hàng gần nhất với nhánh chứa cả Teleostei lẫn Amiiformes. Tuy nhiên, các phân tích hình thái khác và phân tích phát sinh chủng loài phân tử lại cho thấy tính đơn ngành của Holostei.

Một trong những mâu thuẫn gần đây nhất trong phát sinh chủng loài của cá vây tia là phân tích phát sinh chủng loài của các trình tự bộ gen ti thể tổng thể, với kết quả cho thấy Amiiformes, Lepisosteiformes và Acipenseriformes hợp lại thành một nhánh có quan hệ họ hàng gần nhất với Teleostei, và nhánh này được nhắc tới như là nhánh "cá cổ đại".

Cây phát sinh chủng loài dưới đây lấy theo Thomas và Miya (2009)

Phát sinh chủng loài trong phạm vi bộ Amiiformes như sau:

## Thư viện ảnh

Calamopleurus cylindricus MHNT.jpg|Hóa thạch của *[[Calamopleurus cylindricus]]*. 
Bowfin063007Coosa.jpg|Cá vây cung từ sông Coosa gần Wetumpka, Alabama.


## Ghi chú

## Liên kết ngoài

* Bowfin Anglers' Group
* Thông tin tại FishBase về họ Amiidae
* Thông tin về cá vây cung của Brent Courchene 
* Phân loại trong ITIS