open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Thạch Tú

**Thạch Tú**, ngoại hiệu **Phanh Mệnh Tam Lang** (: *Chàng Ba liều mạng*) là một nhân vật hư cấu trong tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc Thủy hử. Ông là một trong 36 Thiên Cương Tinh của 108 anh hùng Lương Sơn Bạc.

## Xuất thân
Thạch Tú quê ở phủ Kim Lăng, từ thuở nhỏ theo đòi võ nghệ, tính thích trừ những việc bất bình, sau theo chú đi buôn ngựa, bất đồ giữa đường chú mất tiêu hết tiền nong, đành phải lưu lại ở đất Kế Châu mà hái củi kiếm ăn cho qua ngày tháng. Một hôm gánh củi đi qua thấy Dương Hùng bị đánh liền xông vào giải vây, rồi gặp Dương Lâm rủ lên Lương Sơn Bạc. Dương Hùng và Thạch Tú kết nghĩa làm huynh đệ, Thạch Tú trú trọ ở nhà Dương Hùng, mở quán bán thịt. Vợ Dương Hùng là Phan Xảo Vân tư thông với hòa thượng Bùi Như Hải. Thạch Tú và Thì Thiên biết được, báo lại với Dương Hùng. Dương Hùng không tin, đuổi Thạch Tú ra khỏi nhà. Thạch Tú giết Bùi Như Hải đêm đó rồi bắt Phan Xảo Vân giải lên núi Thúy Bình, đưa Dương Hùng lên tra hỏi. Dương Hùng biết sự thật, chém chết Phan Xảo Vân.

## Gia nhập Lương Sơn Bạc
Sau đó, Thạch Tú cùng Dương Hùng, Thời Thiên lên Lương Sơn Bạc, đi ngang qua Chúc gia trang, Thời Thiên bị bắt, Dương Hùng cùng Thạch Tú lên Lương Sơn đầu quân, Triều Cái nổi giận lôi đình sai đem hai người ra chém, nhưng nhờ có Tống Công Minh can ngăn nên cho lập công chuộc tội. Dương Lâm và Thạch Tú được cử đi thám thính ở Chúc gia trang thì Dương Lâm bị bắt, Thạch Tú được chỉ đường nên quay về trại được, nhờ Thạch Tú mà quân Tống Giang đến đánh được Chúc gia trang, Thạch Tú đánh nhau với Tôn Lập rồi bị bắt sống, nửa đêm Tôn Lập thả Thời Thiên cùng tất cả hảo hán bị nhốt ra, phá Chúc gia trang.

## Sau khi chiêu an và tử trận
Sau này khi đi đánh Phương Lạp, đến gần ải Dục Linh, Lư Tuấn Nghĩa sai Sử Tiến, Thạch Tú, Trần Đạt, Dương Xuân, Lý Trung, Tiết Vĩnh dẫn 3000 quân đi trước dò đường, gặp tướng Giang Nam là Bàng Vạn Xuân. Bàng Vạn Xuân bắn Sử Tiến ngã ngựa, rồi hai bên sườn núi bắn tên như mưa, 6 tướng cùng 3000 quân cả người lẫn ngựa đều bị bắn chết.

## Trong Đãng Khấu Chí
Tại hồi 40, quân Viên Tý nhờ Ngụy Phụ Lương và Chân Đại Nghĩa làm nội gián, bày liên hoàn kế lấy được Duyễn Châu. Ngô Dụng ở trấn Dương Quan thấy hang Mại Lý bốc lửa, liền lệnh Thạch Tú về Duyễn Châu báo tin. Thạch Tú đến cửa đông thì gặp Chân Đại Nghĩa đứng trên cầu treo, thất kinh hỏi thì bị Đại Nghĩa dương đao chém cụt tay phải, ngã lăn xuống cầu và bị bắt sống.

Thạch Tú bị dùng làm đồ tế lễ gia quyến họ Chúc (cùng với Tôn Lập và Đỗ Hưng). Thạch Tú liền tục mắng chửi, Chúc Vạn Niên (em của Chúc Triều Phụng) căm giận Thạch Tú liền vung đao cắt lưỡi, sau đó đâm thủng 17, 18 lỗ trên người Thiên Huệ Tinh. Thấy Thạch Tú còn thoi thóp, liền đâm 1 đao vào tim rồi mổ bụng lấy tim cũng ngũ tạng làm đồ tế.

Tính riêng trận công hạ Duyễn Châu của trại Viên Tý, quân Lương Sơn đã bị chém đầu 11 người là Tôn Lập, Tôn Tân, Cố Đại Tẩu, Giải Trân, Giải Bảo, Dương Hùng, Thạch Tú, Đỗ Hưng, Trâu Uyên, Trâu Nhuận, Nhạc Hòa. Đây có thể coi là sự trả thù tàn ác mà tác giả đã giành cho những người gây họa cho Chúc Gia Trang trong Thủy Hử.

## Tham khảo

*
Đoàn Cảnh Trụ

**Đoàn Cảnh Trụ**, tên hiệu **Kim Mao Khuyển** (tiếng Trung: 金毛犬), là một nhân vật hư cấu trong tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc Thủy hử. Ông đứng cuối trong 72 Địa Sát Tinh của 108 anh hùng Lương Sơn Bạc.

Đoàn Cảnh Trụ người ở Trác Châu, tóc đỏ râu vàng nên có biệt danh là *Kim mao khuyển (chó lông vàng)*, bình sinh kiếm ăn bằng nghề trộm ngựa ở mạn Bắc, tới mùa xuân năm đó qua núi Sương Can Sơn lấy được con ngựa rất quý toàn trắng như tuyết, suốt mịn không có một cái lông nào khác sắc, từ đầu chí cuối vừa dài được một trượng, từ lưng tới móng cao tám thước hơn, một ngày có thể đi được nghìn dặm, vẫn có tiếng là Chiến dạ Ngọc Sư tử xưa nay. Con ngựa đó Đoàn Cảnh Trụ lấy của con vua nước Kim, thả ở trên núi Sương Can Sơn, định đem làm lễ mừng để yết kiến Tống Giang. Bất đồ đi qua chợ Tăng Đầu phía Tây Nam Lăng Châu, bị đám Tăng gia ngũ hổ sấn ra cướp lấy. Cảnh Trụ nói là của Tống Công Minh để mong chúng trả lại, chúng nghe nói, lại giở những lời thô bỉ hỗn hào, Cảnh Trụ bực tức, qua Lương Sơn Bạc yết kiến Tống Giang kể rõ mọi chuyện, Tống Giang liền thu nạp Đoàn Cảnh Trụ. Sau này Đoàn Cảnh Trụ cùng Thạch Tú, Dương Lâm đi mua ngựa tốt về cho Lương Sơn, thì bị tướng của Tăng Đầu thị là Úc Bảo Tứ cướp lấy ngựa, về bẩm với Tiều Cái. Tiều Cái giận dẫn quân đi đánh chợ Tăng Đầu, bị Sử Văn Cung bắn chết. Khi hạ được Tăng đầu thị, Lư Tuấn Nghĩa bắt sống Sử Văn Cung, quân Lương Sơn lấy lại được ngựa tốt, còn chiêu nạp được thêm Úc Bảo Tứ.

Sau này quân Lương Sơn đi Giang Nam đánh Phương Lạp, theo lệnh Tống Giang, Nguyễn Tiểu Thất cùng với Trương Hoành, Hầu Kiện và Đoàn Cảnh Trụ đem các thủy thủ ra biển tìm được thuyền chèo đến huyện Hải Diệm để tìm cách cho thuyền vào sông Tiền Đường. Không ngờ sóng to gió lớn thuyền trôi ra biển cả. Cố sức chèo vào bờ thì sóng gió làm hỏng thuyền, Hầu Kiện và Đoàn Cảnh Trụ không biết bơi đều rơi xuống nước chết đuối.

## Tham khảo

* 
*
Suzuki (định hướng)

**Suzuki** (スズキ) là tên của nhãn hiệu ô tô và xe máy Nhật Bản (Suzuki Mô tô)

**Suzuki** (鈴木 - Linh Mộc) cũng là họ phổ biến thứ hai ở Nhật Bản.

## Nhân vật mang họ Suzuki

*Suzuki Aguri - Tay lái xe đua Công thức 1
*Suzuki Teitaro Daisetz - Học giả Thiền tông của Nhật Bản
*David Suzuki - Khoa học gia và người nghiên cứu môi trường của Canada
*Suzuki Harunobu - Nghệ sĩ theo phong cách Ukiyo-e của Nhật Bản
*Suzuki Hiroki - Diễn viên, ca sĩ Nhật
*Suzuki Ichiro - Người chơi bóng chày chuyên nghiệp
*Suzuki Kantaro - Đô đốc Đế quốc Nhật Bản, Thủ tướng Nhật (trong vài tháng trước Thế chiến thứ hai chấm dứt)
*Masatsugu Suzuki - Nhà vật lý người Mỹ gốc Nhật
*Suzuki Michio - Nhà toán học người Nhật, nhóm Suzuki trong toán học được đặt theo tên ông
*Suzuki Shin'ichi - Người sáng lập ra phong cách Suzuki trong giáo dục âm nhạc
*Suzuki Zenko - Thủ tướng Nhật (1980-1982)
*Suzuki Sonoko - Nhân vật trong truyện Thám tử lừng danh Conan
Friedrick Accum

**Friedrick Christian Accum** (29 tháng 3 năm 1769 tại Bückeburg - 28 tháng 6 năm 1838 tại Berlin) là một nhà hoá học người Đức.

Ông là con trai của Christian Accum (Hertz Markus, trước khi đổi tên) và Suzanne Berthe La Motte, di cư sang Luân Đôn năm 1793, trở thành giáo sư hoá học và khoáng vật học tại Viện Surrey trong năm 1802, làm việc như người quản lý thư viện ở Học viện Hoàng gia.

Ông quay về Berlin năm 1822. Ở đây, ông được thừa nhận là giảng viên đại học tại Gewerbeinstitut và Bauakademie.

## Tham khảo
Lý Vân (Thủy hử)

**Lý Vân (**李雲) ngoại hiệu là Thanh Nhãn Hổ (Hổ mắt xanh), đứng thứ 97 trong 108 anh hùng, thuộc sao Địa Sát Tinh. Trước làm chức Đô đầu ở huyện Nghi Thủy.

## Ngoại hình
Lý Vân được mô tả là có đôi mắt màu xanh lam, nên được gọi với ngoại hiểu *Thanh nhãn hổ*. Có khả năng nguyên hình nhân vật Lý Vân là người có xuất thân từ Ly Hãn, một khu vực mà người Hán nơi đây có gốc gác La Mã.

## Lên Lương Sơn
Lúc Lý Quỳ giết 4 hổ trả thù cho mẹ, chính Lý Vân đã bắt được Lý Quỳ, khi áp giải về chỗ Tri huyện, bị trúng kế của Chu Quý, Chu Phú, sổng mất Lý Quỳ, suýt bị Lý Quỳ giết, nhưng nhờ có Chu Phú - học trò của Lý Vân và là em trai Chu Quý - khuyên giải, thế là Lý Vân gia nhập Lương Sơn Bạc.

Ở Lương Sơn, Lý Vân không có người thân quen, không có chỗ dựa nên khi phân chia thứ bậc, ông được xếp hạng rất thấp, chỉ được giao công việc trông coi nhà cửa, phòng ốc.

## Tử trận
Sau này Lý Vân theo Tống Công Minh qua Giang Nam đánh Phương Lạp, Lư Tuấn Nghĩa đánh thành Hấp Châu, quân Phương Lạp bỏ chạy. Lý Vân, Thạch Dũng đụng độ Đại tướng Vương Dần, cả hai đánh không lại, đều bị Vương Dần đâm chết.

## Trong ''Đãng Khấu Chí''
Tại hồi 63, Hô Diên Chước làm đại tướng, phó tướng là Lý Vân lĩnh đội 2 trấn giữ Nhị Quan. Quân triều đình chia ba cánh công phá dữ dội, trên ai Song tiên ra sức phòng thủ đánh lại từ sáng đến trưa, thấy cửa ải sắp vỡ, quân triều đình nhất tề xông lên. Hô Diên Chước thấy Trương Thanh liền giao Nhị quan lại cho trấn giữ, phần mình dẫn quân liều chết đánh lại, hy vọng giữ được ải.

Lý Vân thấy Hô Diên Chước đấu với Đặng Tông Bật hơn 50 hiệp không phân thắng bại, liền múa đao vỗ ngựa đến giúp. Ngờ đâu Tông Bật gầm lên một tiếng như hổ rống, ánh kiếm lấp loáng, đầu Thanh nhãn hổ rơi lăn lông lốc.

## Tham khảo
Thủy Hử-hồi 42,hồi 70
Trung Dung

**Trung Dung** (中庸 Zhōng Yóng) là một trong bốn cuốn của bộ Tứ Thư. Ba quyển còn lại là Đại học (大學 Dà Xué), Luận Ngữ (論語 Lùn Yǔ), Mạnh Tử (孟子 Mèng Zǐ).

Sách Trung Dung do Tử Tư làm ra cũng trên cơ sở mộ thiên trong Kinh Lễ. Tử Tư là học trò của Tăng Tử, cháu nội của Khổng Tử, thọ được cái học tâm truyền của Tăng Tử.

Mục đích của sách Trung Dung là giúp con người hiểu được đạo Trung dung để đạt đến một trình độ đạo đức cao hơn. Thiên *Thiên Mệnh* sách Trung Dung viết "*Mệnh mà trời ban riêng cho từng người thì gọi là tính. Thuận theo tính mà đối nhân xử thế, làm mọi việc thì gọi là đạo. Tu dưỡng theo nguyên tắc của đạo để đối nhân xử thế, làm mọi việc thì gọi là giáo. Đạo là điều mà con người không được xa rời dù chỉ trong giây phút; nếu có thể xa rời được thì không phải là đạo. Vì vậy người quân tử phải hết sức răn mình cẩn thận về những điều không ai nhìn thấy. Không có cái gì dễ hiện ra bằng điều giấu giếm, không có cái gì dễ lộ ra bằng điều nhỏ nhặt. Cho nên người quân tử khi xử thế một mình, từ lời ăn tiếng nói đến việc làm cụ thể càng phải cẩn thận, chu đáo hơn bao giờ hết.*".

Trong sách Trung Dung, Tử Tư dẫn những lời của Khổng Tử nói về đạo "trung dung", tức là nói về cách giữ cho ý nghĩ và việc làm luôn luôn ở mức trung hòa, không thái quá, không bất cập và phải cố gắng ở đời theo nhân, nghĩa, lễ, trí, tín, cho thành người quân tử. Sách Trung Dung (中庸) viết: "*Sinh tri yên hành giả tri dã, học tri lợi hành giả nhân dã, khốn tri miễn hành giả dũng dã = Người nào biết ngay từ bẩm sinh, dễ làm đời, người ấy có sự biết; người nào cần học mới biết được, làm đời có lợi, người ấy có nhân ái; người nào khốn khổ mới biết được, cố gắng trong đời, người ấy có dũng* (則生知安行者知也。學知利行者仁也。困知勉行者勇也)". Sách Trung Dung chia làm hai phần:

Phần 1: từ chương 1 đến chương 20, là phần chính, gồm những lời của Khổng Tử dạy các học trò về đạo lý trung dung, phải làm sao cho tâm được: tồn, dưỡng, tĩnh, sát; mức ở được gồm đủ: nhân, nghĩa, lễ, trí, tín cho hòa với muôn vật, hợp với lòng Trời để thành người tài giỏi.

Phần 2: từ chương 21 đến chương 33, là phần phụ, gồm những ý kiến của Tử Tư giảng giải thêm cho rõ ràng ý nghĩa và giá trị của hai chữ trung dung. 
Cả hai quyển sách Đại học và Trung Dung trước đây là những thiên trong Kinh Lễ, sau các Nho gia đời Tống tách riêng ra làm hai quyển để hợp với sách Luận Ngữ và Mạnh Tử thành bộ Tứ Thư.

## Xem thêm
*Đại Học
*Luận Ngữ
*Mạnh Tử

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
WWE Cruiserweight Championship

**WWE Cruiserweight Championship** là một chức vô địch đấu vật chuyên nghiệp được tạo ra và phát triển bởi công ty đấu vật chuyên nghiệp Mỹ WWE. Nó được bảo vệ ở Raw và 205 Live. Nhà vô địch hiện nay là Buddy Murphy (là lần giữ đai đầu tiên của anh).

## Tham khảo
1900

## Sự kiện

### Tháng 1
* 25 tháng 1: Đức thành lập hạm đội hải quân.

### Tháng 2
* 13 tháng 2: Quân Anh xâm nhập biên giới Vân Nam.

### Tháng 3
* 14 tháng 3:
** Hugo de Vries, nhà thực vật học khám phá lại định luật di truyền của Mendel.
** Đạo luật Gold Standard được phê chuẩn, đặt đô la Mỹ lên bản vị vàng.

### Tháng 4

### Tháng 5

### Tháng 6
* 14 tháng 6: Hawaii chính thức thuộc về Hoa Kỳ.
* 15 tháng 6: Phong trào Nghĩa Hòa Đoàn vây đánh Bắc Kinh.
* 17 tháng 6: Liên quân tám nước công chiếm pháo đài Đại Cát.
* 18 tháng 6: Xảy ra chính biến Khang Tử.
* 21 tháng 6: Nhà Thanh tuyên chiến với liên quân.

### Tháng 7
* 13 tháng 7: Liên quân tám nước đánh chiếm Thiên Tân.

### Tháng 8
* 14 tháng 8: Liên quân tám nước tiến quân vào Bắc Kinh.
* 15 tháng 8: Từ Hy thái hậu và vua Quang Tự trốn khỏi Bắc Kinh.

### Tháng 9
* 5 tháng 9: Pháp đánh chiếm Chadeleuf.

### Tháng 10
* 11 tháng 10: Lý Hồng Chương đến Bắc Kinh đàm phám với liên quân tám nước.

### Tháng 11
* 6 tháng 11: William McKinley được bầu lại làm Tổng thống Hoa Kỳ.

### Tháng 12
* 7 tháng 12: Max Planck khám phá ra định luật về phát xạ vật đen.
* 27 tháng 12: Emily Hobhouse, nhà hoạt động nhân quyền người Anh đến Cape Town, Nam Phi.

## Sinh
* 19 tháng 3 - Frédéric Joliot-Curie, nhà vật lý người Pháp (mất 1958)
* 29 tháng 6 - Antoine de Saint-Exupéry, nhà văn và phi công người Pháp (mất 1944)
* 7 tháng 10 - Heinrich Himmler, chỉ huy Đức Quốc xã (mất 1945)
* 8 tháng 11 - Margaret Mitchell, nhà văn Hoa Kỳ (mất 1949)
* 3 tháng 12 - Richard Kuhn, nhà hóa học người Áo đoạt Giải Nobel Hóa học năm 1938 (mất 1967)
* Không rõ - Hoàng Đạo Thúy, nhà cách mạng và nhà hoạt động văn hóa xã hội Việt Nam (mất 1994)
* Không rõ - Dương Văn Dương, Thiếu tướng Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (mất 1946)

## Mất
* 29 tháng 7 - Umberto I, vua Ý (bị ám sát) (sinh 1844).
* 30 tháng 11 - Oscar Wilde, nhà văn người Ireland (sinh 1854)

## Xem thêm

## Tham khảo
1901

## Sự kiện
* 1 tháng 1 - nước Úc chính thức thành lập
* 6 tháng 9 - Tổng thống Hoa Kỳ William McKinley bị Leon Czolgosz bắn bị thương tại Triển lãm Liên Mỹ ở Buffalo, New York. Tám ngày sau, McKinley chết.
* 14 tháng 9 - Theodore Roosevelt trở thành Tổng thống Hoa Kỳ sau cái chết của William McKinley.

## Sinh
* 3 tháng 1 - Ngô Đình Diệm, Tổng thống đầu tiên của Việt Nam Cộng hòa (mất 1963)
* 29 tháng 4 - Hirohito, thiên hoàng Nhật Bản
* 6 tháng 6 - Sukarno, Tổng thống đầu tiên của Indonesia (mất 1970)
* 18 tháng 6 - Anastasia, Công chúa cuối cùng của Nga (mất 1918)
* 6 tháng 11 - Dương Khai Tuệ, vợ thứ hai của Mao Trạch Đông (mất 1930)
* 5 Tháng 12 - Walt Disney, Doanh Nhân, Hoạ Sĩ Phim Hoạt Hình, Đạo Diễn, Diễn Viên, Nhà Sản Xuất Phim Người Mỹ (mất 1966)

## Mất
* 22 tháng 1 - Nữ hoàng Victoria (sinh 1819)
* 10 tháng 2 - Hoàng Thị Loan , Mẹ của Hồ Chí Minh (Sinh 1868)
* 22 tháng 5 – Từ Dụ Thái hậu, chính cung của vua Thiệu Trị, mẹ của vua Tự Đức (s. 1810).
* 14 tháng 9 - William McKinley, Tổng thống Hoa Kỳ thứ 15 (bị ám sát) (sinh 1843)
* Lý Hồng Chương

## Giải Nobel
* Vật lý - Wilhelm Conrad Röntgen
* Hóa học - Jacobus Henricus van't Hoff
* Y học - Emil Adolf von Behring
* Văn học - Sully Prudhomme
* Hòa bình - Henri Dunant, Frédéric Passy

## Xem thêm

## Tham khảo
1903

## Sự kiện
* 1–19 tháng 7 – Tour de France lần đầu tiên được tổ chức.
* 4 tháng 8 – Pius X trở thành Giáo hoàng thứ 257.
* 17 tháng 12 – Anh em nhà Wright sáng tác ra Wright Flyer

## Sinh
* 18 tháng 2 – Vasilij Ivanavič Kazloŭ, Anh hùng Liên Xô người Belarus (m. 1967).
* 25 tháng 4 – Andrey Nikolaevich Kolmogorov, nhà toán học Liên Xô (m. 1987).
* 9 tháng 6 – Gilbert Percy Whitley, nhà ngư học kiêm côn trùng học và nhuyễn thể học người Anh (m. 1975).
* 10 tháng 9 – Ivan Frolavič Klimaŭ, chính khách Liên Xô người Belarus (m. 1991).
* 28 tháng 12 – John von Neumann, nhà toán học người Hungary (m. 1957).

## Mất
* 1 tháng 2 – George Gabriel Stokes, nhà toán học và vật lý Ireland (s. 1819)
* 13 tháng 11 – Camille Pissarro, họa sĩ Pháp (s. 1830).
* Không rõ: Phùng Tử Tài, tướng nhà Thanh (s. 1818).

## Giải Nobel
* Vật lý – Henri Becquerel, Pierre Curie, Marie Curie
* Hóa học – Svante Arrhenius
* Y học – Niels Ryberg Finsen
* Văn học – Bjørnstjerne Bjørnson
* Hòa bình – William Randal Cremer

## Xem thêm

## Tham khảo
1904

**1904** (số La Mã: **MCMIV**) là một năm nhuận bắt đầu vào thứ sáu trong lịch Gregory.
## Sự kiện

### Tháng 1
* 11 tháng 1 – Tại Đàn Hương Sơn, Tôn Trung Sơn gia nhập hội Hoa kiều yêu nước.

### Tháng 2
* 8 tháng 2 – Nhật Bản bất ngờ tấn công Cảng Arthur (Lushun), khởi đầu Chiến tranh Nga-Nhật.

### Tháng 4
* 12 tháng 4 – Quân Tây Tạng tại Giang Tư phản công quân Anh
* 19 tháng 4 – Anh xâm lược Tây Tạng

### Tháng 5
* 3 tháng 5 – Quân Nhật Bản đánh chiếm Đại Liên
* 21 tháng 5 – FIFA thành lập

### Tháng 9
* 24 tháng 9 – Hoa Hưng hội tại Trường Sa khởi nghĩa

## Sinh
* 1 tháng 5 - Trần Phú, Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam (mất 1931)
*22 tháng 8 – Đặng Tiểu Bình, cố Lãnh đạo Trung Quốc (mất 1997)

## Mất

*3 tháng 1 – Nguyễn Phúc Trinh Thận, phong hiệu Lại Đức Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (s. 1826).
*10 tháng 4 – Nữ vương Isabel II của Tây Ban Nha (s. 1830)
*1 tháng 5 – Antonín Dvořák, nhà soạn nhạc người Séc (s. 1841)
*14 tháng 7 – Anton Chekhov, nhà văn Nga (s. 1860)

## Giải Nobel
* Vật lý – John Strutt, Nam tước Rayleigh
* Hóa học – William Ramsay
* Y học – Ivan Petrovich Pavlov
* Văn học – Frédéric Mistral, José Echegaray
* Hòa bình – Viện Luật pháp Quốc tế

## Xem thêm

## Tham khảo
1905

**1905** (số La Mã: **MCMV**) là một năm thường bắt đầu vào Chủ nhật trong lịch Gregory.
## Sự kiện
* 22 tháng 1 (9 tháng 1 theo lịch Nga) – Vụ thảm sát Ngày Chủ nhật đẫm máu những người biểu tình Nga tại Cung điện Mùa đông ở Sankt–Peterburg, một trong những nguyên nhân dẫn đến Cách mạng Nga năm 1905.
* 14 tháng 3, Câu lạc bộ bóng đá Chelsea thành lập.
* Tháng 4, Albert Einstein nghiên cứu thuyết tương đối đặc biệt cũng như thuyết chuyển động Brown.
* 16 tháng 10, Cách mạng Nga năm 1905: quân đội Nga nổ súng trong một cuộc diễu hành trên đường phố Estonia, giết chết 94 người và làm bị thương hơn 200 người.

## Sinh
* 9 tháng 1 – Phan Khắc Sửu, Quốc trưởng Việt Nam Cộng hòa giai đoạn 1964–1965 (m. 1970)
* 17 tháng 1 – Guillermo Stábile, cầu thủ bóng đá người Argentina (m. 1966)
* 21 tháng 1 – Christian Dior, nhà tạo mẫu người Pháp (m. 1957)
* 24 tháng 5 – Mikhail Aleksandrovich Sholokhov, nhà văn Nga (m. 1984)
* 25 tháng 7 – Nguyễn Tường Tam, nhà văn, nhà báo, chính trị gia Việt Nam (m. 1963)
* 1 tháng 8 – Nguyễn Khánh Toàn, Giáo sư Viện sĩ về giáo dục Việt Nam (m. 1993)
* 5 tháng 8 – Artem Ivanovich Mikoyan, nhà thiết kế máy bay của Liên Xô (m. 1970)
* 24 tháng 8 – Siaka Stevens, tổng thống Sierra Leone 1971–1985 (m. 1988).

### Không rõ ngày
*Hoàng Văn Hoan, chính trị gia của Việt Nam (m. 1994)
*Nguyễn Văn Huyên, giáo sư tiến sĩ Việt Nam (m. 1975)

## Mất
* 24 tháng 3 – Jules Verne, nhà văn Pháp (s. 1828)
*7 tháng 5 – Nguyễn Phúc Miên Triện, tước phong Hoằng Hóa Quận vương, hoàng tử con vua Minh Mạng (s. 1833).
* *không rõ ngày*
** Chu Mạnh Trinh, quan Việt Nam (s. 1862)
** George Williams, nhà sáng lập Hiệp hội Thanh niên Cơ đốc (s. 1821)

## Giải Nobel
* Vật lý – Philipp Lenard
* Hóa học – Adolf von Baeyer
* Y học – Robert Koch
* Văn học – Henryk Sienkiewicz
* Hòa bình – Nữ Nam tước Bertha von Suttner

## Xem thêm

## Tham khảo
1906

## Sự kiện
* 15 tháng 3 - Công ty Rolls-Royce đăng ký hoạt động.
* 18 tháng 4 - Vụ động đất tại San Francisco năm 1906 (khoảng 7,8 độ) ở vết đứt gãy San Andreas phá hủy phần lớn San Francisco, California, làm chết ít nhất 3000 người và 300.000 người mất nhà cửa, thiệt hại 350 triệu đô la Mỹ.

## Sinh
* 11 tháng 1 - Albert Hofmann, nhà hoá học Thuỵ Sĩ (m. 2008) 
* 7 tháng 2 - Phổ Nghi, hoàng đế cuối cùng của Trung Quốc (m. 1967)
* 1 tháng 3 - Phạm Văn Đồng, Thủ tướng Việt Nam (m. 2000)
* 1 tháng 4 - Alexander Sergeyevich Yakovlev, nhà thiết kế máy bay Liên Xô (m. 1989)
* 24 tháng 4 - Hà Huy Tập, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Đông Dương (m. 1941)
* 28 tháng 4 - Kurt Gödel, nhà lô-gíc học, toán học và triết học toán (m. 1978)
* 24 tháng 5 - Harry Hammond Hess, nhà địa chất học đã đưa ra học thuyết tách giãn đáy đại dương (mất 1969)
* 29 tháng 6 - Ivan Danilovich Chernyakhovsky, anh hùng quân đội Liên Xô (m. 1945)
* 1 tháng 7 - Jean Dieudonné, nhà toán học người Pháp
* 17 tháng 11 - Honda Sōichirō, nhà sáng lập hãng xe hơi Honda (m. 1973)
* *không rõ ngày*
* Nguyễn Bình, Trung tướng Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (m. 1951)

## Mất
* 16 tháng 2 &ndash; Otto Knappe von Knappstädt, tướng lĩnh quân đội Phổ (s. 1815)
* 19 tháng 4 - Pierre Curie, nhà vật lý người Pháp, được Giải thưởng Nobel (s. 1859)
* *không rõ ngày*
** Vũ Phạm Hàm, quan văn Việt Nam (s. 1864)
*27 tháng 12 – Phan Thị Điều, thụy hiệu Từ Minh Huệ Hoàng hậu, phủ thiếp của vua Dục Đức, mẹ vua Thành Thái (s. 1855).

## Giải Nobel
* Vật lý - Sir J. J. Thomson
* Hóa học - Henri Moissan
* Y học - Camillo Golgi, Santiago Ramón y Cajal
* Văn học - Giosuè Carducci
* Hòa bình - Theodore Roosevelt

## Xem thêm

## Tham khảo
1907

## Sự kiện

### Tháng 3
* 22 tháng 3, chiếc taxi đầu tiên có đồng hồ taxi bắt đầu hoạt động ở London.

### Tháng 5
* 25 tháng 5 - Xảy ra khởi nghĩa Hoàng Cương tại Nhật Bản.

### Tháng 6
* 2 tháng 6 - Bùng phát khởi nghĩa tại Huệ Châu Quãng Đông
* 29 tháng 6 - Kinh Phụng đường sắt thông xe

### Tháng 7
* 25 tháng 7 - Triều Tiên trở thành nước bảo hộ bởi Nhật.
* 29 tháng 7 - Thành Thái bị quản thúc.

### Tháng 8
* 1 - 9 tháng 8 - Robert Baden-Powell tổ chức buổi cắm trại Hướng đạo đầu tiên ở Đảo Brownsea, Anh.

### Tháng 9
* 3 tháng 9 - Thành Thái bị ép thoái vị.
* 5 tháng 9 - Nguyễn Phúc Vĩnh San lên ngôi vua nhà Nguyễn niên hiệu Duy Tân
* 12 tháng 9 - Thành Thái bị đưa đi quản thúc tại Vũng Tàu.

### Tháng 11
* 14 tháng 11 - Bùng phát bạo động chống Nhật tại Đài Loan.

### Tháng 12
* 2 tháng 12 - Bùng nổ khởi nghĩa Trấn Nam Quan.

## Sinh
* 9 tháng 2 - Trường Chinh, cố Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, Chủ tịch Quốc hội Việt Nam (m. 1988)
* 15 tháng 2 - Nam Trân, Nhà thơ Việt Nam (m. 1967)
* 7 tháng 4 - Lê Duẩn, cố Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam (m. 1986)
* 22 tháng 5 - Alena Vasileŭna Aładava, nhà sử học nghệ thuật người Liên Xô (m. 1986)
* 16 tháng 11 - Hoàng Đạo, nhà văn trong Tự lực văn đoàn (m. 1948)
* *không rõ ngày*
** Hà Huy Giáp - nhà hoạt động cách mạng Việt Nam, Ửy viên Trung ương Đảng (m. 1995)
** Nguyễn Cao Luyện - kiến trúc sư Việt Nam (m. 1987)
** Nguyễn Xiển - Giáo sư, nhà khoa học, Tổng thư ký Đảng Xã hội Việt Nam (m. 1997)
** Trần Tử Bình - một trong những vị tướng đầu tiên của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (m. 1967)
** Võ An Ninh - nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam

## Mất
*29 tháng 1 – Nguyễn Phúc Thụy Thận, phong hiệu Bình Thạnh Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (s. 1829).
*29 tháng 1 - Trần Tế Xương, nhà thơ Việt Nam (s. 1870)
*18 tháng 2 – Nguyễn Phúc Thục Thận, phong hiệu Cảm Đức Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (s. 1824).
* 16 tháng 2 - Giosuè Carducci, nhà thơ, nhà văn Ý (s. 1835)
* 3 tháng 4 - Đào Tấn, nhà soạn tuồng Việt Nam (s. 1845)
*22 tháng 6 – Nguyễn Phúc Miên Tuấn, tước phong Hòa Thạnh vương, hoàng tử con vua Minh Mạng (s. 1827).
* 17 tháng 7 - Hector Malot, nhà văn Pháp (s. 1830)
* 10 tháng 8 &ndash; Alfred von Keßler, tướng Phổ (s. 1833)
* 7 tháng 9 - Sully Prudhomme, nhà thơ Pháp (s. 1839)

## Giải Nobel
* Vật lý - Albert Abraham Michelson
* Hóa học - Eduard Buchner
* Y học - Charles Louis Alphonse Laveran
* Văn học - Rudyard Kipling
* Hòa bình - Ernesto Teodoro Moneta, Louis Renault

## Xem thêm

## Tham khảo
1908

## Sự kiện

### Tháng 1
* 24 tháng 1 - Robert Baden-Powell bắt đầu phong trào Hướng đạo Nam.

### Tháng 3
* 9 tháng 3 - tại Milano (Ý), Câu lạc bộ bóng đá F.C. Internazionale Milano thành lập.

### Tháng 6[[F.C. Internazionale Milano S.p.A.| ]]
* 30 tháng 6 - Sự kiện Tunguska xảy ra tại Siberia.
* 27 tháng 6 - Diễn ra vụ Hà Thành đầu độc

### Tháng 11
* 25 tháng 11 - Nhà Thanh thành lập cấm vệ quân

### Tháng 12
* 2 tháng 12 - Phổ Nghi kế vị hoàng đế nhà Thanh niên hiệu Tuyên Thống

## Sinh
* 22 tháng 1 - Lev Davidovich Landau, nhà vật lý Liên Xô, đạt giải Nobel (m. 1968)
* 26 tháng 1 - Stéphane Grappelli, nghệ sĩ vĩ cầm người Pháp (m. 1997)
* 20 tháng 5 - Nguyễn Văn Tạo, nhà báo, nhà cách mạng (m. 1970)
* 20 tháng 5 - James Stewart, huyền thoại điện ảnh Mỹ (m. 1997)
* 12 tháng 6 - Otto Skorzeny, trung tá Đức Quốc xã (m. 1975)
* 27 tháng 8 - Lyndon B. Johnson, Tổng thống thứ 36 của Mỹ (m. 1973)
* 6 tháng 10 - Sergei Lvovich Sobolev, nhà toán học người Nga (m. 1989)
* 3 tháng 12 - Ngô Gia Tự, Bí thư Xứ ủy lâm thời của Đảng bộ Nam Kỳ (m. 1935)
* 16 tháng 12 - Remedios Varo, họa sĩ siêu thực người Tây Ban Nha (m. 1963)
* *không rõ ngày*
** Hoàng Xuân Hãn - Giáo sư, nhà Việt Nam học (m. 1996)
** Lê Thiết Hùng, trung tướng Quân đội Nhân dân Việt Nam (m. 1986)
** Nguyễn Chí Diểu, nhà hoạt động cách mạng, Ủy viên Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (m. 1939)
** Nguyễn Gia Trí, họa sĩ, nhà biếm họa Việt Nam (m. 1993)
** Nguyễn Sơn, lưỡng quốc tướng quân (m. 1956)
** Nguyễn Thị Thập, nhà cách mạng, Bà mẹ Việt Nam Anh hùng (m. 1996)
** Tchya, nhà văn nhà thơ hiện đại Việt Nam (m. 1968)
** Tô Ngọc Vân, họa sĩ, tác giả bức *[[Thiếu nữ bên hoa huệ]]* (m. 1954)

## Mất
* 25 tháng 8 - Henri Becquerel, nhà vật lý người Pháp, đã đoạt giải Nobel (s. 1852)
* 14 tháng 11 - Vua Quang Tự bị giết chết.
* (không rõ)- Lê Khiết một vị quan Triều Nguyễn, hy sinh trong *[[Phong trào chống sưu thuế Trung Kỳ 1908|phong trào chống sưu thuế]]* ở miền Trung Việt Nam 
*15 tháng 11 - Thái hậu Từ Hi, Thái hậu đời nhà Thanh, (s. 1835)

## Giải Nobel
* Vật lý - Gabriel Lippmann
* Hóa học - Ernest Rutherford
* Y học - Ilya Ilyich Mechnikov, Paul Ehrlich
* Văn học - Rudolf Eucken
* Hòa bình - Klas Pontus Arnoldson, Fredrik Bajer

## Xem thêm

## Tham khảo
1902

## Sự kiện
* 4 tháng 3 – Hiệp hội Ô tô Hoa Kỳ (AAA) thành lập.
* 6 tháng 3 – Real Madrid thành lập với tên gọi "FC Madrid".
* 20 tháng 5 – Cuba giành độc lập từ Hoa Kỳ.

## Sinh
* 13 tháng 2 – Talcott Parsons, nhà xã hội học người Mỹ, giáo sư của Đại học Harvard (mất 1979)
* 23 tháng 4 – Halldór Laxness, nhà văn Iceland đoạt giải Nobel Văn chương năm 1955 (mất 1998)
* 30 tháng 4 – Theodore Schultz, nhà kinh tế Mỹ đoạt giải Nobel Kinh tế năm 1979 (mất 1998)
* 3 tháng 5 – Alfred Kastler, nhà văn Pháp đoạt giải Nobel Vật lý năm 1966 (mất 1984)
* 8 tháng 8 – Paul Dirac, nhà vật lý người Anh (mất 1984)
*6 tháng 9 - Lê Hồng Phong, cố Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam (mất 1942)
*20 tháng 12 – Hoàng tử George, Công tước xứ Kent (mất 1942)

## Mất
*13 tháng 1 – Nguyễn Phúc Miên Sạ, tước phong Tĩnh Gia công, hoàng tử con vua Minh Mạng (s. 1830).
*21 tháng 4 – Nguyễn Phúc Trinh Nhu, phong hiệu Mỹ Trạch Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (s. 1840).
*3 tháng 6 – Trang Ý Hoàng thái hậu, chánh cung của vua Tự Đức, mẹ nuôi của vua Dục Đức (s. 1828).
*4 tháng 7 – Swami Vivekananda, nhà lãnh tụ tôn giáo người Ấn Độ (sinh 1863)
*28 tháng 7 – Nguyễn Phúc Trinh Nhàn, phong hiệu Nghĩa Điền Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (s. 1827).
*8 tháng 8 – James Tissot, họa sĩ Pháp (sinh 1836)
*19 tháng 8 – Nguyễn Phúc Miên Bàng, tước phong An Xuyên vương, hoàng tử con vua Minh Mạng (s. 1838).
*Không rõ – Nguyễn Phúc Bửu Lũy, tước phong Mỹ Hóa công, hoàng tử con vua Dục Đức (s. 1885).

## Giải Nobel
* Vật lý – Hendrik Lorentz, Pieter Zeeman
* Hóa học – Hermann Emil Fischer
* Y học – Sir Ronald Ross
* Văn học – Theodor Mommsen
* Hòa bình – Élie Ducommun, Albert Gobat

## Xem thêm

## Tham khảo
1909

## Sự kiện

### Tháng 1

* 15 tháng 1 - Colombia thừa nhận Panama độc lập.

### Tháng 3
* 12 tháng 3 - Tứ Xuyên cách mạng đảng Hùng Khắc Võ khởi nghĩa tại Quảng An thất bại.

### Tháng 5
* 11 tháng 5 - Vân Nam liên tiếp bị động đất.

### Tháng 7
* 13 tháng 7 - Tìm thấy vàng gần Cochrane, Ontario.

### Tháng 9
* 25 tháng 9 - cực quang xảy ra ở Singapore.

### Tháng 10
* 30 tháng 10 - Tôn Trung Sơn sang Hoa Kỳ

## Sinh
*30 tháng 4 - Nữ hoàng Juliana của Hà Lan (m. 2004)
*5 tháng 5 - Nakajima Atsushi, nhà văn người Nhật Bản (m. 1942)
*22 tháng 5 - Chu Văn Tấn, Thượng Tướng đầu tiên của quân đội nhân dân Việt Nam (m. 1984)
*19 tháng 6 - Dazai Osamu, nhà văn người Nhật thuộc văn phái Buraiha (Vô Lại Phái) (m. 1948)
*7 tháng 7 - Thạch Lam, nhà văn Việt Nam (m. 1942) (theo Nguyễn Tuân)
*9 tháng 7 - Pavle Đurišić, chỉ huy quân Chetnik Montenegro (m. 1945)
*13 tháng 7 - Hoàng thân Souphanouvong của Lào (m. 1995)
* 19 tháng 10 - Marguerite Perey, nhà vật lý người Pháp (m. 1975)

## Mất
* 5 tháng 2 - Nguyễn Khuyến, nhà thơ Việt Nam (s. 1835)
* 24 tháng 3 – John Millington Synge, nhà soạn kịch người Ireland (s. 1871)
* 26 tháng 10 - Hoàng tử Ito Hirobumi, Thủ tướng Nhật Bản đầu tiên (bị ám sát) (s. 1841)
* 10 tháng 11 – Nguyễn Phúc Trinh Tĩnh, phong hiệu Bái Trạch Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (s. 1839).
* Không rõ – Nguyễn Nhược Thị Bích, phong hiệu Tam giai Lễ tần, phi tần của vua Tự Đức (s. 1830).
* Liêu Thiêm Đinh, vua trộm

## Giải Nobel
* Vật lý - Guglielmo Marconi, Ferdinand Braun
* Hóa học - Wilhelm Ostwald
* Y học - Emil Theodor Kocher
* Văn học - Selma Lagerlöf
* Hòa bình - Auguste Beernaert, Paul-Henri-Benjamin d'Estournelles de Constant

## Xem thêm

## Tham khảo
1912

## Sự kiện

### Tháng 1
* 1 tháng 1 - Thành lập Trung Hoa Dân quốc. Tôn Trung Sơn nhậm chức đại tổng thống.
* 6 tháng 1 – New Mexico thành lập.
* 7 tháng 1 – Nam Phi châu Phi nhân dân đại hội thành lập

### Tháng 2
* 14 tháng 2 – Thành lập bang Arizona.

### Tháng 3
* 10 tháng 3 – Tại Bắc Kinh, Viên Thế Khải nhậm chức tổng thống lâm thời Trung Hoa Dân Quốc

### Tháng 4
* 4 tháng 1 – Tôn Trung Sơn từ chức tổng thống Trung Hoa Dân Quốc
* 11 tháng 4 – Giáo hội Phật giáo Trung Quốc chính thức thành lập
* 15 tháng 4 - Đắm tàu RMS Titanic, hơn 1500 người chết

### Tháng 5
* 13 tháng 5 – Thành lập không quân Anh Quốc.

### Tháng 6
* 10 tháng 6 – Thảm sát 8 người bằng rìu ở Mỹ, là vụ án 100 năm chưa thể tìm ra hung thủ

### Tháng 7
* 30 tháng 7 – Thái tử Yoshihito kế vị Thiên hoàng Nhật Bản, niên hiệu Đại Chính

### Tháng 8
* 25 tháng 8 – Trung Quốc Đồng minh hội cải tổ thành Trung Quốc Quốc Dân Đảng

### Tháng 11
* 14 tháng 11 – Vua Serbia Petar I ra sắc lệnh lập nên Huân chương Dũng cảm tặng thưởng quân nhân trong Chiến tranh Balkan lần thứ nhất.
* 23 tháng 11 – Albania tuyên bố độc lập

## Sinh
* 16 tháng 1 - Trần Duy Hưng, cố Chủ tịch Thành phố Hà Nội (m. 1988)
* 15 tháng 4 - Kim Nhật Thành, nhà lãnh đạo tối cao đầu tiên của Bắc Triều Tiên (m. 1994)
* 19 tháng 6 - Lưu Trọng Lư, nhà thơ của Phong trào Thơ mới (m. 1991)
* 9 tháng 7 - Nguyễn Văn Cừ, cố Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Đông Dương (m. 1941)
* 7 tháng 8:
*:- Võ Chí Công, chính khách, cố Chủ tịch hội đồng nhà nước (nay là Chủ tịch nước) nhiệm kỳ 1987-1992 (m. 2011)
*:- Maurice Henry Dorman, đại diện Vương quốc Thịnh vượng chung (m. 1993)
* 2 tháng 9 - Xuân Thủy, cố Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam (m. 1985)
* 22 tháng 9 - Hàn Mặc Tử, nhà thơ Việt Nam (m. 1940)
* 20 tháng 10 - Vũ Trọng Phụng, nhà văn Việt Nam (m. 1939)

## Mất
* 15 tháng 4 - John Jacob Astor IV, người giàu nhất thế giới những năm 1910 (s. 1864)
* 14 tháng 5 - Frederick VIII, vua Đan Mạch (s. 1843)
* 11 tháng 6 – Nguyễn Phúc Hòa Nhàn, phong hiệu Mỹ Duệ Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (s. 1835).
* 30 tháng 7 – Thiên hoàng Minh Trị của Nhật Bản (s. 1852)
* 20 tháng 8 - William Booth, một trong 100 người Anh vĩ đại nhất mọi thời đại (s. 1829)

## Giải Nobel
* Vật lý - Gustaf Dalén
* Hóa học - Victor Grignard, Paul Sabatier
* Y học - Alexis Carrel
* Văn học - Gerhart Hauptmann
* Hòa bình - Elihu Root

## Xem thêm

## Tham khảo
1910

## Sự kiện

### Tháng 2
* 2 tháng 2: Xuyên Nam Gia Định khởi nghĩa phản Thanh thất bại
* 12 tháng 2: Quảng Châu khởi nghĩa phản Thanh thất bại

### Tháng 5
* 31 tháng 5 - Liên hiệp Nam Phi thành lập.

### Tháng 6
* 2 tháng 6 - Zeppelin bay lần đầu tiên.

## Sinh
* 11 tháng 1 - Trygve Bratteli, Thủ tướng Na Uy (m. 1984)
* 15 tháng 1 - Trần Hữu Dực (1910-1993) nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam; nguyên Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Phủ Thủ tướng nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam
* 12 tháng 3 - Ōhira Masayoshi, Thủ tướng thứ 43 của Nhật Bản (m. 1980)
* 27 tháng 4 - Tưởng Kinh Quốc, Tổng thống thứ 12 của Trung Hoa Dân Quốc (m. 1988)
* 7 tháng 7 - Thạch Lam, nhà văn người Việt Nam (m. 1942)
* 10 tháng 7:
** Nguyễn Tuân, nhà văn người Việt Nam (m. 1987)
** Nguyễn Hữu Thọ, Quyền Chủ tịch nước Việt Nam, Chủ tịch Quốc hội Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng Cố vấn Cộng hòa Miền Nam Việt Nam (m. 1996)
* 14 tháng 7 - William Hanna, nhà làm phim hoạt hình người Mỹ (m. 2002)
* 27 tháng 8 - Mẹ Teresa, đoạt Giải Nobel Hòa bình năm 1979 (m. 1997)
* 28 tháng 9 - Diosdado Macapagal, Tổng thống thứ 9 của Philippines (m. 1997)
* 1 tháng 11 - Nguyễn Thị Minh Khai - một trong những nhà lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương trong giai đoạn 1930-1940 (m. 1941)
* 4 tháng 12 - R. Venkataraman, Tổng thống thứ 8 của Ấn Độ (m. 2009)
* Gordon Pai'ea Chung-Hoon (m. 1979)

## Mất
* 21 tháng 4 - Mark Twain, nhà văn Mỹ (s. 1835)
* 20 tháng 11 - Lev Nikolayevich Tolstoy, nhà văn Nga (s. 1828)
* 27 tháng 5 - Robert Koch, bác sĩ và nhà sinh học người Đức (s. 1843)

## Giải Nobel
* Vật lý - Johannes Diderik van der Waals
* Hóa học - Otto Wallach
* Y học - Albrecht Kossel
* Văn học - Paul Heyse
* Hòa bình - Văn phòng Thường trực Hòa bình Quốc tế

## Xem thêm

## Tham khảo
The Adventures of Tweeny Witches

**The Adventures of Tweeny Witches** (tiếng Nhật: 魔法少女隊アルス *Mahō Shōjotai Arusu*)là bộ phim nói về thế giới phù thủy, thế giới của những phép mầu và bùa mê. Là tác phẩm của Keita Amamiya, dài 40 tập phim cùng với các tập Extra, bộ phim nói về câu chuyện cô bé Alice bị lạc vào thế giới Phù thủy đã gặp gỡ và làm quen với hai cô bạn Eva, Sheila. Phiêu lưu vào thế giới mới, Alice tỏ ra thích thú vì từ nhỏ, bố cô đã kể về những câu truyện thần thoại về Phù thủy. Alice luôn nghĩ và tin tưởng rằng ngày nào đó mình sẽ có pháp thuật để làm mọi người vui vẻ. Nhưng không phải vậy, khi đi lạc vào thế giới Phù thủy thì mọi chuyện khác hẳn, ngay cả Eva và Sheila cũng đều nói rằng học phép thuật là để khi gặp nguy hiểm, thực tế nó chẳng làm gì cho mọi người. Nhưng với lòng nhiệt huyết của mình, Alice đã chứng tỏ cho mọi người thấy họ đã sai. Bằng chính tình bạn và niềm hi vọng, cuối cùng, nhờ tia sáng hạnh phúc mà Alice mang đến đã cứu sống mọi người.

Giới thiệu nhân vật:

Alice: cô bé đến từ thế giới loài người, rất vui vẻ và hồn nhiên. Trong lúc lạc vào thế giới phù thủy, cô đã trải qua rất nhiều cuộc phiêu lưu kì thú.

Sheila: Cô bạn cứng đầu và nóng tính lúc đầu rất ghét Alice, nhưng sau này, nhờ ánh lửa tình bạn mà Alice mang lại cho cô,
Sheila rất thân với Alice
.

Eva: Là một Phù thủy nhỏ dễ thương, Eva rất nhu mì và hiền lành,cô luôn ủng hộ bạn thân là Alice và Sheila.

NHỮNG PHÙ THUỶ KHÁC

Ateria: Người có quyền năng không kém gì Nữ hoàng, Ateria cũng là ủng hộ Alice hết mình.

Nữ hoàng: Người cai quản tất cả các phù thủy, trừ các phù thủy ở Wizalts.

Bộ phim này đang trình chiếu trên kênh Animax.

## Tham khảo
Lắk (định hướng)

**Lắk** hay **Lăk**, theo tiếng Êđê có nghĩa là *hồ*, có thể chỉ:

* Hồ Lắk, một hồ nước tự nhiên trên địa bàn xã Liên Sơn Lắk, tỉnh Đắk Lắk

; Địa danh cũ
* Huyện Lắk, tỉnh Đắk Lắk
Trầm Toàn Kỳ

**Trầm Toàn Kỳ** (沈佺期, khoảng 650 - 729), cũng gọi bằng Vân Khanh (雲卿), là một nhà thơ đời nhà Đường, sinh ở huyện Nội Hoàng (内黄), tỉnh Tương Châu (相州), nay là tỉnh Hà Nam. Năm 675, ông được tiến sĩ. Sau ấy, ông làm nhà học giả cho triều đình của vua Trương Dịch Chi (張易之). Tuy nhiên, triều Võ Chu (武周) bị phá đổ, và vua Trương Dịch Chi bị giết. Kết quả, Trầm Toàn Kỳ bị bắt giữ, bị tố cáo rằng ăn hối lộ, và bị bỏ tù. Sau ấy, ông được tha, nhưng bị đày ải đến Hoan Châu (nay ở Vietnam). Cuối cùng, ông được trở lại và lại tiếp tục việc ở triều đình.

Trầm Toàn Kỳ làm nhiều cống hiến trong bài thơ Trung Hoa, thí dụ như bài "Mang Sơn" (邙山). Ông cũng nổi tiếng về viết bài thơ chung với nhà thơ Tống Chi Vấn (宋之問), vài hai người thường được gọi bằng "Trầm Tống" lúc viết bài thơ chung. 

## Khái niệm chủ yếu
****"Vạn cổ thiên thu"*** (Muôn cũ, nghìn năm) - Từ bài "Mang Sơn" (邙山) của Trầm Toàn Kỳ: "Bắc Mang Sơn thượng liệt phần oanh, vạn cổ thiên thu đối Lạc Thành = Phần mộ hàng lối trên Bắc Mang Sơn, đứng trước Lạc Thành mãi mãi (北邙山上、列墳塋、萬古千秋、對洛城)".

## Tham khảo
Danh sách tiểu bang Hoa Kỳ theo GDP (danh nghĩa)

## Xem thêm
* Danh sách các tiểu bang Hoa Kỳ theo GDP trên đầu người (danh nghĩa)

## Nguồn
* Thống kê của BEA về GDP trong khoảng 1997-2006
Chuyên hiệu

**Chuyên hiệu** hay **bằng chuyên môn** (*merit badge*) là một phù hiệu hay giải thưởng được trao tặng để công nhận một thành tựu công trạng hoặc sự hoàn tất toàn bộ những điều kiện đòi hỏi cho một giải thưởng nào đó. Thường thường được dùng để ám chỉ đến các giải thưởng dành cho nam hoặc nữ Hướng đạo sinh sau khi họ hoàn thành những điều kiện cần thiết để nhận được một phù hiệu đặc biệt mang trên đồng phục Hướng đạo. Việc hoàn thành các chuyên hiệu là cần thiết để thăng bậc chuyên môn trong Hướng đạo.

## Xem thêm
* Hướng đạo
* Kỹ thuật Hướng đạo
* Phương pháp Hướng đạo

## Tham khảo
Danh sách tiểu bang Hoa Kỳ theo GDP trên đầu người (danh nghĩa)

## Bảng xếp hạng năm 2008
{|
| width="50%" align="center" |
|- valign="top" 
|

## Bảng xếp hạng 2004
{|
| width="50%" align="left" |
|- valign="top" 
|

## Nguồn
### 2008
* http://www.bea.gov/newsreleases/regional/spi/2009/pdf/spi0309.pdf

### 2005
* BEA statistics for 2005 gross state product - 26 tháng 10 năm 2006 

### 2004
*BEA statistics for 2004 gross state product - 6 tháng 6 năm 2006 
*U.S. Census Bureau 1 tháng 7 năm 2004 population estimates by state - 22 tháng 12 năm 2005

## Tham khảo
Danh sách tiểu bang Hoa Kỳ theo mật độ dân số

Đây danh sách 50 tiểu bang Hoa Kỳ, xếp theo mật độ. Dữ liệu lấy từ Cục điều tra dân số Hoa Kỳ.

## Xem thêm
* Danh sách tiểu bang Hoa Kỳ theo dân số

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* States by population, organized alphabetically State Rankings -- Statistical Abstract of the United States, RESIDENT POPULATION -- tháng 7 năm 2005 . United States Census Bureau. 29 tháng 9 năm 2006.
* GCT-PH1-R. Population, Housing Units, Area, and Density (geographies ranked by total population): 2000 . United States Census Bureau. Last truy cập 29 tháng 9 năm 2006.
* Population Statistics by State
Vũ Tiên (định hướng)

**Vũ Tiên** có thể chỉ đến:
* Vũ Tiên, chòm sao.
* Vũ Tiên, huyện cũ thuộc tỉnh Thái Bình
* Vũ Tiên, xã thuộc tỉnh Hưng Yên sau sáp nhập.
* Vũ Tiên, danh tướng nhà Kim.
1915

## Sự kiện
* 1 tháng 1 đến 30 tháng 3 – Quân Hiệp ước tổ chức phản công quân Đức tại Artois và Champagne.
* 13 tháng 1 – Động đất lớn ở Rôma và Abruzzes, Ý làm 29 500 người chết.
* 18 tháng 1 – Nhật Bản gửi công hàm 21 điểm cho Trung Quốc.
* 7 tháng 2 đến 21 tháng 2 – Quân Nga đại bại trong trận hồ Masurian lần thứ hai.
* 22 tháng 2 – Đức tuyên bố tiến hành chiến tranh tổng lực trên biển. 
* 22 tháng 4 – Vũ khí hóa học lần đầu tiên được quân Đức sử dụng tại mặt trận phía tây (Chiến tranh thế giới thứ nhất) trong trận Ypres lần thứ hai.
* 25 tháng 4 – Lực lượng các nước Úc, Anh và New Zealand đổ bộ lên Gallipoli nhằm đánh chiếm Constantinopolis nhưng thất bại.
* 26 tháng 4 – Ý ký hiệp ước bí mật với các nước phe Entente.
* 2 tháng 5 – Liên quân Đức, Áo-Hung tổ chức phản công quân Nga tại Galicia.
* 7 tháng 5 – tàu ngầm của Đức bắn chìm tàu thương mại RMS Lusitania của Anh Quốc làm 1198 hành khách mất tích.
* 23 tháng 5 – Ý tuyên chiến với đế quốc Áo-Hung và chính thức tham gia Chiến tranh thế giới thứ nhất.
* 6 tháng 6 – Hoàng đế Đức Wilhelm II ra lệnh cấm hải quân Đức bắn vào các tàu chở khách.
* 29 tháng 7 – Hải quân Hoa Kỳ chiếm Haiti.
* 4 tháng 8 – Đức chiếm Warsaw.
* 5 tháng 9 – Khai mạc hội nghị Zimmerval.
* 11 tháng 10 – Bulgari tuyên chiến với Serbia và tham gia Chiến tranh thế giới thứ nhất theo phe Liên minh Trung tâm.
* 25 tháng 11 &ndash; Albert Einstein hoàn chỉnh và công bố thuyết tương đối rộng trước Viện hàn lâm Khoa học Phổ.

## Sinh
* 23 tháng 3 – Vasily Grigoryevich Zaytsev, tay súng bắn tỉa nổi tiếng của Hồng quân Liên Xô trong Chiến tranh giữ nước vĩ đại. (m. 1991)
* 1 tháng 5 - Hoàng Văn Thái, Đại tướng Quân đội Nhân dân Việt Nam (m. 1986)
* 15 tháng 5 – Dương Thiệu Tước, nhạc sĩ người Việt Nam (m. 1995)
* 1 tháng 7 – Nguyễn Văn Linh, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam (m. 1998)
* 29 tháng 8 – Ingrid Bergman, diễn viên Thụy Điển (m. 1982)
* 25 tháng 11 - Augusto Pinochet, Tổng thống độc tài Chile (m. 2006)
* 28 tháng 11 – Konstantin Mikhailovich Simonov, nhà văn, nhà thơ và nhà biên kịch Liên Xô (m. 1979)
* 20 tháng 12 – Aziz Nesin, nhà văn trào phúng Thổ Nhĩ Kỳ (m. 1995)

## Mất
* 27 tháng 4 – Alexandr Nikolaevich Scriabin, nhạc sĩ Nga (s. 1872)
* 30 tháng 4 – Charles Walter De Vis, nhà động vật học người Úc gốc Anh (s. 1829)
* 2 tháng 7 – Porfirio Díaz, Tổng thống Mexico (s. 1830)
* 23 tháng 10 – W. G. Grace, huyền thoại cricket Anh (s. 1848)
*Không rõ – Nguyễn Phúc Ý Phương, phong hiệu Đồng Phú Công chúa, công chúa con vua Thiệu Trị (s. 1840)

## Giải Nobel
* Vật lý – Sir William Henry Bragg và Sir William Lawrence Bragg
* Hóa học – Richard Willstätter
* Y học (không có giải)
* Văn học – Romain Rolland
* Hòa bình (không có giải)

## Xem thêm

## Tham khảo
1920

## Sự kiện

### Tháng 1
* 10 tháng 1: Thành lập liên minh quốc tế.

### Tháng 2
* 2 tháng 2: Estonia tuyên bố độc lập

### Tháng 4
* 24 tháng 4: Ba Lan Và Ukraina tiến công Nga Xô Viết

### Tháng 5
* 7 tháng 5: Ba Lan đánh chiếm Kiev
* 16 tháng 5: Thụy Sĩ gia nhập liên minh quốc tế
* 26 tháng 5: Xảy ra chiến tranh tại Hồ Nam, Trung Quốc

### Tháng 6
* 12 tháng 6: Hồng quân Nga Xô đánh chiếm Kiev
* 22 tháng 6: Hy Lạp tiến công Thổ Nhĩ Kỳ
* 29 tháng 6: Trung Quốc gia nhập liên minh quốc tế

### Tháng 7
* 12 tháng 7: Tại Trung Quốc, bùng phát chiến tranh Trực Hoàn

### Tháng 8
* 22 tháng 8: Tại Trường Sa, Hồ Nam thành lập hội nghiên cứu Nga

### Tháng 9
* 27 tháng 9: Chính phủ Nga Xô tuyên ngôn đối sách ngoại giao.

### Tháng 10
* 4 tháng 10: Lý Đại Chiêu thành lập tổ chức xã hội chủ nghĩa tại Bắc Kinh
* 12 tháng 10: Nga Xô và Ba Lan đình chiến.

### Tháng 11
* 28 tháng 11: Tại Quảng Châu, Tôn Trung Sơn tổ chức lại quân chính phủ

## Sinh

### Tháng 1

* 14 tháng 1 - Hoàng Tùng (m. 2010), nhà báo Việt Nam
* 15 tháng 1 - Huỳnh Phú Sổ, giáo chủ sáng lập đạo Hòa Hảo (m. 1947)
* 19 tháng 1 - Javier Pérez de Cuéllar, thủ tướng thứ 137 của Peru, Tổng thư ký thứ năm của Liên Hợp Quốc người Peru (m. 2020)
* 20 tháng 1 - Đặng Văn Việt, quân nhân, chính khách người Việt Nam. (m. 2021)
* 23 tháng 1 - Gottfried Böhm, kiến trúc sư người Đức (m. 2021)
### Tháng 2

* 3 tháng 2 - Nhà tâm lý học Hoa Kỳ George Armitage Miller, người tiên phong trong Tâm lý học nhận thức (m. 2012).
* 25 tháng 2 - Sun Myung Moon, lãnh đạo tôn giáo Hàn Quốc (m. 2012)
* 29 tháng 2 - Michèle Morgan, diễn viên người Pháp (m. 2016)
### Tháng 3
* 15 tháng 3 - E. Donnall Thomas, thầy thuốc người Mỹ đã đoạt Giải Nobel Sinh lý và Y khoa năm 1990 (m. 2012)
### Tháng 4 - Tháng 8

* 7 tháng 4 - Ravi Shankar, nghệ sĩ nhạc cụ Ấn Độ (m. 2012)
* 15 tháng 5 - Nasrallah Pierre Sfeir, hồng y, thượng phụ Công giáo Maronite, trực thuộc Công giáo Rôma, người Liban (m. 2019)
* 17 tháng 6 - Hara Setsuko, diễn viên người Nhật Bản (m. 2015)
* 18 tháng 7 - Zheng Min, là một học giả và nhà thơ hiện đại Trung Quốc (m. 2022)
* 22 tháng 8 - Ray Bradbury, tác giả người Mỹ (m. 2012)
* 26 tháng 8 - Prem Tinsulanonda, thủ tướng thứ 16 của Thái Lan (m. 2019)
### Tháng 9 - Tháng 12

* 23 tháng 9 - Mickey Rooney, diễn viên người Mỹ (m. 2014)
* 27 tháng 9 - Tô Hoài, nhà văn Việt Nam (m. 2014)
* 4 tháng 10 - Nhà thơ Tố Hữu (m. 2002)
* 10 tháng 10 - Gail Halvorsen, phi công quân sự Mỹ (m. 2022)
* 16 tháng 11 - Nguyễn Xuân Sanh, là nhà thơ và là một dịch giả Việt Nam. (m. 2020)
* 23 tháng 11 - Paik Sun-yup, sĩ quan quân đội Hàn Quốc (m. 2020) 
* 1 tháng 12 - Lê Đức Anh, Chủ tịch nước CHXHCN Việt Nam (m. 2019)

## Mất
* 26 tháng 4 - Srinivasa Ramanujan, nhà toán học người Ấn Độ (s. 1887)
* không rõ - nhà thơ Vũ Công Tự (s. 1855)

## Giải Nobel
* Vật lý - Charles Edouard Guillaume
* Hóa học - Walther Nernst
* Sinh lý học hoặc Y học - Schack August Steenberg Krogh
* Văn học - Knut Hamsun
* Hòa bình - Léon Bourgeois

## Xem thêm

## Tham khảo
1921

## Sự kiện

### Tháng 1
* 2 tháng 1: Đảng Cộng sản Luxemborg thành lập
* 18 tháng 1: Anh Pháp Mỹ Nhật thành lập ngân hàng chung tại Bắc Kinh
* 20 tháng 1: Thành lập nước cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ.

### Tháng 3
* 13 tháng 3: Mông Cổ tuyên bố li khai Trung Quốc.

### Tháng 5
* 5 tháng 5: Tại Quảng Châu, Tôn Trung Sơn nhậm chức tổng thống Trung Hoa Dân Quốc

### Tháng 6
* 26 tháng 6: Quân Áo đánh chiếm Ngô Châu

### Tháng 7
* 11 tháng 7: Ireland và Anh thương nghị. Mông Cổ tuyên bố độc lập
* 23 tháng 7: Thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc
* 
### Tháng 12
* 6 tháng 12: Ireland tuyên bố độc lập

## Sinh

### Tháng 1
* 20 tháng 1 - Gioan Bách Ninh Huyền, là một giám mục được mật phong của Giáo hội Công giáo Rôma
* 28 tháng 1 - Xuân Tiên, là một nhạc sĩ có nhiều đóng góp cho nền tân nhạc Việt Nam giai đoạn 1954-1975 (m. 2023)

### Tháng 2
* 27 tháng 2 - Eka Tjipta Widjaja, tỷ phú kiêm doanh nhân người Indonesia gốc Hoa (m. 2019)
### Tháng 4
* 17 tháng 4 - Christopher Okoro Cole, tổng thống Sierra Leone một ngày năm 1971 (m. 1990).

### Tháng 5

* 3 tháng 5 - Sugar Ray Robinson, võ sĩ quyền Anh Hoa Kỳ, được nhiều đánh giá là võ sĩ quyền Anh vĩ đại nhất mọi thời đại (m. 1989).
* 25 tháng 5 - Jack Steinberger, nhà vật lý người Mỹ gốc Đức và người đoạt giải Nobel (m. 2020).

### Tháng 6

* 10 tháng 6 - Philippos của Hy Lạp và Đan Mạch, Công tước xứ Edinburgh, chồng của Nữ vương Elizabeth II (m. 2021)
* 20 tháng 6 - Tế Hanh, nhà thơ Việt Nam (m .2009)
### Tháng 7
* 2 tháng 7 - Giuse Chu Bảo Ngọc, là một giám mục người Trung Quốc của giáo hội hầm trú được Giáo hội Công giáo Rôma (m. 2020)
* 5 tháng 7 - Clare Abbott, là một họa sĩ và họa sĩ động vật hoang dã người Nam Phi
* 24 tháng 7 - Trần Văn Khê, là một nhà nghiên cứu văn hóa, âm nhạc cổ truyền nổi tiếng ở Việt Nam (m. 2015)
* 31 tháng 7 - Julieta Pinto, nhà giáo dục và nhà văn người Costa Rica (m. 2022)

### Tháng 8
* 4 tháng 8 - Maurice Richard, cầu thủ khúc côn cầu trên băng Canada, biểu tượng văn hóa của cư dân nói tiếng Pháp tại Québec (m. 2000)
### Tháng 9

* 12 tháng 9 - Stanisław Lem, nhà văn Ba Lan (m. 2006)
* 14 tháng 9 - Ri Ul-sol, là một chính khách và tướng lĩnh quân đội Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên (m. 2015)
* 28 tháng 9 - Walter Hautzig, nghệ sĩ dương cầm Áo (m. 2017)

### Tháng 10

* 4 tháng 10 - Francisco Morales Bermúdez, Tổng thống thứ 59 của Peru (m. 2022)
* 5 tháng 10 - nhạc sĩ Phạm Duy (m. 2013)
* 11 tháng 10 - Quang Dũng, nhà thơ người Việt Nam (m. 1988)

### Tháng 11

* 2 tháng 11 - Thích Tâm Châu, là một vị Trưởng lão Hòa thượng Phật giáo Đại thừa người Việt Nam (m. 2015)
* 3 tháng 11 - Shin Kyuk-ho, doanh nhân người Hàn Quốc, người sáng lập tập đoàn Lotte Group (m. 2020)
* 6 tháng 11 - Tomiyama Taeko, là một họa sĩ thị giác Nhật Bản (m. 2021)
* 25 tháng 11 - Hà Hồng Sân, tỷ phú, doanh nhân Hồng Kông-Ma Cao (m. 2020)

## Mất
Phan Kế Bính , nhà thơ thời thế kỷ 20 (s.1875) 
## Giải Nobel
* Vật lý - Albert Einstein
* Hóa học - Frederick Soddy
* Sinh lý học hoặc Y học - không có giải
* Văn học - Anatole France
* Hòa bình - Karl Hjalmar Branting, Christian Lous Lange

## Xem thêm

## Tham khảo