Thập niên 1400

**Thập niên 1400** là thập niên diễn ra từ năm 1400 đến 1409.

## Chính trị và chiến tranh

### Chiến tranh và xung đột

#### Năm 1400

# Đầu năm, Epiphany Rising (cuộc nổi dậy Hiển Linh) của các quý tộc Anh chống lại tân vươngHenry IV
# Ngày 23 tháng 4, sau khi lật đổ Iuga, Alexandru cel Bun được vua Wallachia phong làm voivode Moldova
# Cuối tháng 4, chiến dịch Tĩnh Nan bắt đầu
# Khoảng giữa năm, vương quốc Malacca được thành lập
# Tháng 9, các tuyển hầu Đức họp ở Lâu đài Lahneck (nay là bang Rhineland-Palatinate, Đức), quyết định phế truất Hoàng đế La Mã thần thánh Wenceslaus IV "Người nhàn rỗi", bầu Rupert lên thay
# Cuối năm, quân đội của Timur đánh chiếm một phần khu vực Tiểu Á (Syria, Iraq), thảm sát cư dân ở Syria

#### Năm 1401

# Ngày 12 tháng 1, vua Hồ Quý Ly nhường ngôi cho con thứ là Hồ Hán Thương
# Ngày 25 tháng 5, Maria (nữ hoàng Sicily) qua đời. Kế vị bà là Martin I
# Giữa năm, Dilawar Khan thành lập Vương quốc Hồi giáo Malwa ở miền bắc Ấn Độ ngày nay .
# Tháng 9, cố giáo sĩ John Twenge (người Anh) được Giáo hoàng Boniface IX phong thánh

#### Năm 1402

# Ngày 26 tháng 6, quân Milan đánh tan liên quân Bologna - Florence ở trận Casalecchio
# Ngày 20 tháng 7, Bayezid I (Ottoman) bị quân Timur đánh bại ở Ankara. Bắt đầu thời kỳ khuyết ngôi vua ở Erdine (Ottoman), với quyền Sultan đầu tiên là Suleyman Çelebi
# Tháng 8, hiệp định hòa bình giữa Bồ Đào Nha và Castille - Leon (Tây Ban Nha) được ký kết, kết thúc chiến tranh 8 năm
# Tháng 12, bắt đầu cuộc vây hãm Smyrna của quân Timur với Dòng Hiệp sĩ Bệnh viện Thánh Gioan

#### Năm 1403

# Tháng 3, quân Aragon giải vây quân Pháp ở Avignon, buộc Giáo hoàng đối lập phải trốn về Aragon
# Tháng 4, quân Pháp đánh bại người Hồi giáo ở đảo Síp và thành phố Famagusta, sau đó vây thành phố Candelore
# Khoảng cuối tháng 4, Balsa III lên cai trị Công quốc Zeta (nay là Montenegro)

#### Năm 1404

# Tháng 7, Bukka Raya II trở thành người cai trị mới của Đế chế Vijayanagara

#### Năm 1405

# Tháng 11, cộng hòa Genova đánh bại và sáp nhập Padua, Ferrara
# Tháng 12, quân Minh xâm lược vương quốc Lanna

#### Năm 1406

# Tháng 1, sau thất bại trước Cộng hòa Venice, Novello (Doge của Ferrara) và hai con trai bị Hội đồng Cộng hòa Venice ra lệnh hành quyết
# Ngày 22 tháng 1, Abū al-Faḍl Al-Musta'in lên làm Caliph Cairo
# Ngày 4 tháng 4, James I lên ngôi vua Scotland
# Đầu tháng 5, quân Minh (do Chu Năng chỉ huy) bắt đầu tiến đánh quân nhà Hồ, mở đầu chiến tranh Hồ - Đại Minh (1406 - 1407)
# Ngày 21 tháng 5, Giáo hoàng Innocent VII ban hành tông sắc *Piae Postulatio* để bảo vệ tổ chức từ thiện và nhà tế bần Santa Maria dell'Anima (Thánh Mary của Linh hồn)
# Ngày 14 tháng 8, đoàn thương thuyền do Trần Diên Tường (Triều Tiên) bị Oa Khấu tấn công
# Ngày 25 tháng 8, vua Minh cử phái đoàn sang thuyết phục vua Ava (Myanmar) ngừng tấn công các tiểu quốc Shan ở phía bắc
# Ngày 30 tháng 11, Giáo hoàng Gregory XII lên cầm quyền
# Tháng 12, Juan II trở thành vua Castille (Tây Ban Nha) khi mới 21 tháng tuổi

#### Năm 1407

# Tháng 1, với ưu thế binh lực và vũ khí, quân Minh lần lượt đánh chiếm hai kinh đô Đông Đô (ngày 20 tháng 1) và Tây Đô (ngày 26 tháng 1) của nhà Hồ
# Ngày 21 tháng 2, trên sông Thái Bình, 500 tàu chiến của quân Hồ Nguyên Trừng bị thất bại trước đại bác của quân Minh
# Ngày 22 tháng 2, Pir Muhammad Mirza (người cai trị vùng Transoxiana thuộc Đế quốc Timur ở vùng Cận Đông ngày nay) bị Ali Taz (tể tướng Transoxiana) ám sát. Người kế vị là anh họ của ông, Khalil Sultan. 
# Tháng 3, Francisco I lên ngôi Hầu tước xứ Mantua (nay thuộc Italia)

#### Năm 1408

# Ngày 12 tháng 1, vua Charles VI gửi thư cho Giáo hoàng đối lập ở Avignon, kêu gọi ông này phải từ chức để chấm dứt Ly giáo phương Tây
# Tháng 3, vua Razadarit (vương quốc Hanthawaddy) đáan bại và giết chết Anawrahta của Launggyet 
# Tháng 9, Andronikos I Palaiologos trở thành Hoàng đế Byzantine mới của Thessalonica sau cái chết của anh trai ông, Ioannes VII Palaiologos

### Thuộc địa hóa

# Tháng 11 năm 1402, Monaco bị Cộng hòa Genoa biến thành thuộc địa trong 16 năm
# Không rõ tháng (năm 1402), Moldavia trở thành chư hầu của Vương quốc Ba Lan.
# Không rõ tháng (năm 1402), quần đảo Canary bị quân Castille (Tây Ban Nha) chiếm làm thuộc địa
# Năm 1406, Pisa bị Florence chinh phục. 
# Tháng 6 năm 1407, quân Minh đánh bại quân nhà Hồ, chính thức đô hộ nước ta (1407 - 1427) 
# Năm 1408, Gotland nằm dưới sự cai trị của Đan Mạch

### Các sự kiện chính trị nổi bật

#### Năm 1400
# Ngày 14 tháng 2, vua Richard II băng hà. Bắt đầu triều đại Henry IV nhà Lancaster
# Ngày 23 tháng 3, nhà Hồ được thành lập
# Ngày 22 tháng 5, cuộc họp Franfurt của các tuyển hầu Đức đã đưa Frederick I làm vua La Mã Đức mới (thay cho Wenceslaus)
# Giữa năm, Vương quốc Kongo bắt đầu.
# Tháng 8, vua Henry IV dẫn quân vào Scotland để buộc vua Robert III thần phục
# Tháng 9, cuộc khởi nghĩa của nhân dân xứ Wales (do Owain Glyndŵr lãnh đạo) chống vua Anh nhà Lancaster bắt đầu
# Tháng 12, vua Định Tông thoái vị và nhường ngôi cho em trai là Thái Tông lên ngôi
# Cuối năm, vua Henry IV (Anh) thành lập quận Newcastle, đứng đầu là một công tước (duchy)

#### Năm 1401

# Tháng 2, vua Henry IV ban hành Đạo luật *De heretico comburendo* trừng phạt dị giáo
# Tháng 5, Hội đồng Cộng hòa Venice thông qua luật cấm cơ quan hành pháp (đứng đầu là Doge) sử dụng tàu công vụ (bucentaur) cho mục đích cá nhân
# Ngày 25 tháng 6, vụ thảm sát 30 cư dân Do Thái ở Schaffhausen
# Cuối tháng 6, vua Anh quyết định thu hẹp diện tích vùng English Pale ở Ireland
# Ngày 9 tháng 7, quân Mông Cổ của Timur tiến hành thảm sát ở Baghdad, khiến 30.000 người thiệt mạng

#### Năm 1402

# Tháng 7, chiến dịch Tĩnh Nan kết thúc. Minh Thành Tổ lên ngôi Hoàng đế thứ 3 của nhà Minh ở Nam Kinh (về sau ra Bắc Kinh)
# Tháng 11, Nghị viện Anh thông qua Luật Hình sự chống lại xứ Wales.

#### Năm 1403

# Tháng 2, sau khi ký Hiệp ước Gallipoli với Byzantine, Ottoman bị chia thành 2 vùng và 2 quyền Sultan cùng cai trị là Suleyman (phía châu Âu) và Isa (phía châu Á)
# Khoảng cuối năm, cùng lúc O Cellaigh lên ngôi vua nước Hy-Many, Con Connacht lên ngôi vua Đông Breifne (nay thuộc Ireland)

#### Năm 1404

# Khoảng giữa năm, nội chiến trong Đế quốc Majapahit
# Tháng 10, vua Anh triệu tập *Nghị viện vô luật pháp*
# Ngày 17 tháng 10, Giáo hoàng Innocent VII lên cầm quyền

#### Năm 1405

# Tháng 2, Đế quốc Timur bị chia thành 2 phần: Khalil cai trị phần phía tây, Shahrukh cai trị phần phía đông đế quốc
# Tháng 7, bắt đầu Trịnh Hòa hạ Tây dương
# Tháng 9, An-Nasir Faraj chạy trốn và cử em trai là Al-Aziz làm nhiếp chính vương quốc Ai Cập - Syria
# Tháng 11, vương quốc Sulu được thành lập
# Tháng 12, vua Anh triệu tập "Nghị viện Dài"

#### Năm 1408

# Tháng 7, sau khi Giáo hoàng đối lập ở Avignon bị vua Pháp gây sức ép phải bỏ trốn, Công đồng Pisa được triệu tập để chấm dứt Ly giáo
# Tháng 10, trong chuyến thăm Trung Quốc, Abdul Majid Hassan (vua Brunei) lâm bệnh và mất. Kế vị ông là Ahmad

#### Năm 1409
Tháng 5, Shahrukh đánh bại Khalil, thống nhất lại Đế quốc Timur

## Thiên tai/thiên nhiên

# Năm 1400, Đại bàng Haast và chim Moa đều bị thợ săn người Māori đẩy đến bờ vực tuyệt chủng 
# Tháng 2 năm 1402, sao chổi lớn ở vùng Bắc bán cầu, nhìn thấy liên tục hơn 1 tuần liền
# Tháng 11 năm 1404, lũ lụt ở St.Elizabeth

## Hiệp hội/Liên minh

# Ngày 3 tháng 2 năm 1401, *Hiệp ước Liên minh* được ký kết giữa vua Byzantine và vua Anh, nhân chuyến thăm của vua Manuel II Palaiologos (Byzantine) sang Anh
# Tháng 1 năm 1408, *Bund ob dem Xem* (Liên minh trên các hồ) thất bại trong việc giải phóng thành phố Bregenz khỏi sự cai trị của Áo.
# Tháng 12 năm 1408, Hội Rồng được thành lập dưới thời Vua Sigismund của Hungary .

## Công nghệ

# Tháng 3 năm 1404, đạo luật về *thuật giả kim* được ban hành ở Anh
# Tháng 3 năm 1407, ở trận Phụng Hóa, quân Minh lần đầu tiên sử dụng pháo jiangjun chong, để tiêu diệt nhiều tàu của Việt Nam hơn.

## Khoa học

## Kinh tế

# Tháng 8 năm 1401, vua Pháp đã bán quận Geneva cho công tước Savoy với giá 450.000 lượng vàng
# Tháng 10 năm 1402, cuộc họp của Nghị viện Anh quyết định mức thuế 3 shilling cho rượu và mức thuế 14 pence cho các mặt hàng khác
# Ngày 15 tháng 6 năm 1403, tu sĩ John III của Soltaniyeh (đại diện của Timur) ký kết thỏa thuận với Pháp nhằm mở ra quan hệ thương mại giữa hai quốc gia
# Tháng 4 năm 1404, Centurione II (Morea, Genova) mua thành công Công quốc Achaea từ tay vua Naples
# Tháng 4 năm 1407, Ngân hàng *Banco di San Giorgio* được thành lập bởi chính phủ Cộng hòa Genoa ở Ý.
# Tháng 10 năm 1407, Nghị viện Anh thông qua *Dự luật về tiền tệ*

## Văn hóa đại chúng

### Văn học và nghệ thuật

# Năm 1400, Jean Froissart hoàn thành *[[Biên niên sử]]* của mình, ghi lại chi tiết các sự kiện diễn ra vào thế kỷ XIV ở Pháp.
# Năm 1403, bộ từ điển Vĩnh Lạc đại điển bắt đầu được biên soạn
# Đầu năm 1405, quyển Bellifortis (cẩm nang về công nghệ quân sự) của tác giả K. Kyeser (Đức) được xuất bản
# Năm 1405, bản ghi chép đầu tiên ghi lại việc rượu whisky được tiêu thụ ở Ireland, nơi nó được chưng cất bởi các tu sĩ Công giáo.
# Tháng 3 năm 1407, nhà thiên văn học và toán học người Ba Tư Jamshid al-Kashi hoàn thành chuyên luận *Sullam al-sama* ("Chiếc thang của bầu trời")
# Ngày 15 tháng 2 năm 1409, bia khắc ba ngôn ngữ (tiếng Trung, tiếng Tamil và tiếng Ba Tư) được đô đốc Trung Quốc Trịnh Hòa lắp đặt tại Galle ở Sri Lanka, nơi ông đã dừng chân trên đường về nhà trong chuyến hải trình thứ hai của mình

### Thể thao

### Âm nhạc

### Kiến trúc

# Năm 1403, Đền thờ Thành hoàng được xây dựng ở Thượng Hải 
# Cuối năm 1403, Lăng mộ Gur-e Amir được Timur xây dựng ở Samarkand, trở thành nơi chôn cất sau này của các vua nhà Timur. 
# Năm 1406, việc xây dựng Tử Cấm Thành bắt đầu ở Bắc Kinh vào thời nhà Minh của Trung Quốc.
# Năm 1407, Mateu Texidor hoàn thiện cây cầu Puente de la Trinidad ở Valencia, Tây Ban Nha.

### Thời trang

### Khác

# Tháng 7 năm 1400, theo sắc lệnh của Wladyslaw II, Đại học Jagiellonian được tái lập tại Kraków 
# Năm 1402, Đại học Würzburg được thành lập. 
# Cuối năm 1402, bản đồ thế giới Gangnido được xuất bản bởi vương triều Joseon 
# Năm 1403, trạm kiểm dịch đầu tiên trên thế giới, Lazzaretto Vecchio, được xây dựng ở Venice để bảo vệ chống lại Cái chết đen . 
# Năm 1404, Đại học Turin được thành lập. 
# Năm 1407, David Holbache thành lập Trường Oswestry ở Welsh Marches . 
# Tháng 1 năm 1409, vua Bohemia ra sắc lệnh Kutná Hora trục xuất sinh viên nước ngoài ra khỏi Praha

### Tiểu thuyết và phim

## Nhân vật

### Sinh

#### Năm 1400

# Luca della Robbia, nhà điêu khắc người Florentine (mất 1482)
# Mani' ibn Rabi'a al-Muraydi, tổ tiên lâu đời nhất được biết đến của Nhà Al Sa'ud của vương quốc Arab Saudi
# Rogier van der Weyden, họa sĩ người Hà Lan
# John Sutton, Nam tước Dudley thứ nhất, Lãnh chúa Ireland
# Andronikos V Palaiologos, người cai trị Byzantine của Thessalonica và các vùng lãnh thổ xung quanh.
# Jacopo Bellini, họa sĩ người Ý
# Ausiàs March, nhà thơ và hiệp sĩ người Valencia thời trung cổ
# Nicholas xứ Cusa, nhà triết học, toán học và thiên văn học người Đức

#### Năm 1402

# Louis I, Lãnh chúa xứ Hesse, Lãnh chúa xứ Hesse
# Nezahualcoyotl, triết gia, chiến binh, nhà thơ và tlatoani của Texcoco
# Humphrey Stafford, Công tước xứ Buckingham thứ nhất, nhà quý tộc Anh

### Năm 1403

# Basilios Bessarion, Thượng phụ La Mã của Constantinople (mất năm 1472 )
# Vua Charles VII của Pháp
# John IV, Công tước xứ Brabant, con trai của Antoine (mất năm 1427 )
# Louis VIII, Công tước xứ Bavaria, quý tộc Đức (mất năm 1445 )
# John IV, Hoàng đế Trebizond

#### Năm 1405

# Constantine XI , Hoàng đế Byzantine cuối cùng (mất năm 1453 )
# Vua John II của Castile (mất năm 1454 )
# George Kastrioti, được biết đến nhiều hơn với tên Skanderbeg , anh hùng dân tộc Albania
# Giáo hoàng Pius II (mất năm 1464 )

### Mất

#### Năm 1400

# Vua Richard II của Anh , (có thể đã bị ám sát) (s. 1367 )
# Baldus de Ubaldis, nhà luật học người Ý (s. 1327 )
# Frederick I, Công tước xứ Brunswick-Lüneburg , Vua đối địch của người La Mã
# Peter xứ Aragon , trẻ sơ sinh người Aragon (s. 1398 )
# Archibald the Grim , ông trùm người Scotland (s. 1328 )
# Narayana Pandit , nhà toán học Ấn Độ (sinh năm 1340)

#### Năm 1402

# Giovanni I Bentivoglio, Người cai trị Bologna (sinh 1358 )
# Hoàng đế Kiến Văn của Trung Quốc (sinh năm 1377 )
# Edmund xứ Langley, Công tước xứ York đầu tiên, con trai của Vua Edward III của Anh (s. 1341)

### Năm 1403

# Beyazid I, Quốc vương Ottoman (sn 1354 )
# Đurađ II Stracimirović , nhà quý tộc Serbia đến từ Nhà Balšić ở Zeta
# Thomas Percy, Bá tước Worcester thứ nhất , quân nổi dậy người Anh (bị xử tử) (s. 1343 )
# Hajji Zayn al-Attar , bác sĩ người Ba Tư

#### Năm 1406

# Vua Robert III của Scotland (sinh năm 1337)
# Coluccio Salutati , Thủ tướng Florence (s. 1331 )
# Cyprian, Tổng giám mục Moskva
# Giáo hoàng Innocent VII (s. 1339 )
# Vua Henry III của Castile (sinh năm 1379 )
# Tokhtamysh, hãn của Kim Trướng hãn quốc

## Tham khảo