Chi Cúc vạn thọ

**Chi Cúc vạn thọ** (danh pháp khoa học: ***Tagetes***) là một chi của khoảng 60 loài cây thân thảo một năm và lâu năm trong họ Cúc (Asteraceae). Chúng có nguồn gốc tại khu vực kéo dài từ tây nam Hoa Kỳ qua México và về phía nam tới khắp Nam Mỹ.

Chúng được biết đến với tên gọi chung là **cúc vạn thọ** (không nhầm với chi *[[chi Cúc vạn thọ tây|Cosmos]]*), hay **cúc vạn thọ Mexico** (*cempasúchil*), **cúc vạn thọ châu Phi** (thường được dùng để chỉ các giống và cây lai ghép của *T. erecta*, mặc dù loài này không phải là cây bản địa của châu Phi), hay **cúc vạn thọ Pháp** (thường được dùng để chỉ các giống và cây lai ghép của *T. patula*, phần nhiều trong số đó được phát triển tại Pháp mặc dù loài này không phải là cây bản địa của quốc gia này). Có ít nhất một loài là cỏ dại đã hợp thủy thổ của châu Phi, Hawaii và Australia. Tại Việt Nam, cúc vạn thọ được trồng chủ yếu là các giống của *T.patula*.

Các loài khác nhau có kích thước cao từ 0,05-2,2 m. Chúng có các lá lông chim màu xanh lục với hoa từ trắng, vàng kim, da cam, vàng tới gần như đỏ, đường kính khoảng 0,1 tới 4–6&nbsp;cm, nói chung với cả các chiếc hoa tia và đĩa chiếc hoa.

Tán lá của cúc vạn thọ có mùi thơm như xạ và hăng, mặc dù các giống, thứ sau này đã được tạo ra là không có mùi. Người ta cho rằng làm như thế để ngăn cản một số côn trùng (mặc dù người ta đã ghi nhận thấy chúng vẫn bị một số ấu trùng của các loài cánh vẩy phá hại, như *[[Melanchra persicariae]]*) cùng các loài giun tròn phá hại. *Tagetes* vì thế thường được sử dụng trong vai trò của cây đồng hành. *T. minuta*, có nguồn gốc Nam Mỹ, đã được sử dụng làm một trong những nguồn tinh dầu, gọi là dầu cúc vạn thọ, trong công nghiệp sản xuất nước hoa cũng như làm chất tạo hương vị cho công nghiệp chế biến lương thực-thực phẩm và thuốc lá tại Nam Phi, nơi mà loài này cũng là hữu ích trong việc cải tạo đất bỏ hoang. Một vài loài lâu năm có sức kháng cự chống lại hươu, nai, thỏ, lợn cỏ pêcari và động vật gặm nhấm.

Vạn thọ có thời gian giữ bông nở kéo dài khá lâu, ngay cả khi thân và lá đã tàn, nên người Việt từ xưa đã chọn loại cây này để dâng cúng.

## Một số loài
* *[[Tagetes apetala]]* Posada-Ar.
* *[[Tagetes argentina]]* Cabrera
* *[[Tagetes biflora]]* Cabrera
* *[[Tagetes campanulata]]* Griseb.
* *[[Tagetes dianthiflora]]* Kunth
* *[[Tagetes elliptica]]* Sm.
* *[[Tagetes erecta]]*- Cempasúchil amarillo. L.
* *[[Tagetes erythrocephala]]* Rusby
* *[[Tagetes filifolia]]* Lag.
* *[[Tagetes foeniculacea]]* Desf.
* *[[Tagetes foetidissima]]* DC.
* *[[Tagetes gracilis]]* DC.
* *[[Tagetes graveolens]]*L'Hér.
* *[[Tagetes hartwegii]]* Greenm.
* *[[Tagetes heterocarpha]]* Rydb.
* *[[Tagetes laxa]]* Cabrera
* *[[Tagetes lemmonii]]* A.Gray
* *[[Tagetes lacera]]* Brandegee
* *[[Tagetes lucida]]* Cav.
* *[[Tagetes mandonii]]* Sch.Bip.
* *[[Tagetes mendocina]]* Phil.
* *[[Tagetes micrantha]]* Cav.
* *[[Tagetes minuta]]* L.
* *[[Tagetes mulleri]]* S.F.Blake
* *[[Tagetes multiflora]]* Kunth
* *[[Tagetes nelsonii]]* Greenm.
* *[[Tagetes parryi]]* A.Gray
* *[[Tagetes patula]]* - Cempasúchil rojo. L.
* *[[Tagetes pectinata]]* Turcz.
* *[[Tagetes perezii]]* Cabrera
* *[[Tagetes pringlei]]* S.Watson
* *[[Tagetes riojana]]* M.Ferraro
* *[[Tagetes rupestris]]* Cabrera
* *[[Tagetes stenophylla]]* B.L.Rob.
* *[[Tagetes subulata]]* Cerv.
* *[[Tagetes tenuifolia]]* Cav.
* *[[Tagetes terniflora]]* Kunth
* *[[Tagetes verticillata]]* Lag. & Rodr.
* *[[Tagetes zyaquirensis]]* Humb. & Bonpl.

và nhiều giống lai ghép.

## Hình ảnh

Hình:Tagetes x erecta3.jpg|Cúc vạn thọ châu Phi - "Tagetes erecta"
Hình:Tagetes lucida (tagete luisante).JPG|*Tagetes lucida*
Hình:Tagetes patula1.jpg|*Tagetes patula*
Hình:Tegetes tenuifolia0.jpg|*Tagetes tenuifolia*

## Chú thích

## Tham khảo

* Sản xuất cúc vạn thọ trong nhà kính ở quy mô thương mại 
* Plant Cultures: Sử dụng cúc vạn thọ trong văn hóa châu Á