Man'yōgana

là một hệ thống chữ viết cổ sử dụng kanji (Hán tự) để diễn đạt tiếng Nhật. Hiện chưa rõ chính xác hệ thống chữ viết này được bắt đầu sử dụng vào thời gian nào, tuy nhiên chắc chắn vào giữa thế kỷ thứ 7 sau CN nó đã được đưa vào sử dụng. Tên "man'yōgana" có nguồn gốc từ *[[Vạn diệp tập|Man'yōshū]]* (Vạn diệp tập), một tuyển tập thơ tiếng Nhật được viết vào thời kỳ Nara bằng *man'yōgana*.

## Nguyên tắc
*Man'yōgana* thường sử dụng kanji để biểu âm (shakuon 借音: "tá âm" tức mượn âm) hơn là biểu ý (shakkun 借訓: "tá huấn" tức "mượn nghĩa"). Nhiều từ kanji có thể được dùng để diễn đạt cùng một âm tiết, được tùy chọn phụ thuộc vào văn phong cụ thể. Ví dụ, bài thơ 17/4025 *Man'yōshū* được viết như sau:

Các âm *mo* (母, 毛) và *shi* (之, 思) được biểu diễn bằng nhiều ký tự. Trong khi tất cả các tiểu từ và hầu hết các từ được diễn đạt theo ngữ âm (多太 ứng với *tada*, 安佐 ứng với *asa*), các từ *umi* (海) và *funekaji* (船梶) lại được diễn tả theo mặt ngữ nghĩa.

Trong một số trường hợp, những âm tiết đặc thù trong những từ đặc thù được biểu diễn nhất quán bằng những ký tự đặc thù. Cách dùng này có tên là Jōdai Tokushu Kanazukai. Điều này là cơ sở lịch sử về ngôn ngữ học cho quan điểm rằng một số âm sắc riêng biệt trong tiếng Nhật cổ được biểu diễn bởi các tập hợp ký tự khác nhau trong *man'yōgana*, đã hợp nhất từ thời gian đó.

## Các kiểu mẫu ''man'yōgana''
Ở hệ thống *man'yōgana*, mỗi ký tự kanji biểu đạt một số lượng các âm tiết khác nhau tùy từng kiểu mẫu, một số trong đó tương đối dễ hiểu, nhưng nhìn chung khá rắc rối và phức tạp.

* Shakuon kana (借音仮名 - tá âm giả danh), dựa trên cách đọc on'yomi
** Một ký tự diễn đạt một âm tiết
*** Sử dụng toàn bộ: 以 (い), 呂 (ろ), 波 (は)
*** Sử dụng một phần: 安 (あ), 楽 (ら), 天 (て)
** Một ký tự diễn đạt hai âm tiết: 信 (しな), 覧 (らむ), 相 (さが)
* Shakkun kana (借訓仮名 - tá huấn giả danh), dựa trên cách đọc kun'yomi
** Một ký tự diễn đạt một âm tiết
*** Sử dụng toàn bộ: 女 (め), 毛 (け), 蚊 (か)
*** Sử dụng một phần: 石 (し), 跡 (と), 市 (ち)
** Một ký tự diễn đạt hai âm tiết: 蟻 (あり), 巻 (まく), 鴨 (かも)
** Một ký tự diễn đạt ba âm tiết: 慍 (いかり), 下 (おろし), 炊 (かしき)
** Hai ký tự diễn đạt một âm tiết: 嗚呼 (あ), 五十 (い), 可愛 (え), 二二 (し), 蜂音 (ぶ)
** Ba ký tự diễn đạt hai âm tiết: 八十一 (くく), 神楽声 (ささ)

## Phát triển
Các ký tự Kanji sử dụng trong *man'yōgana* sau này đã dẫn đến sự ra đời của *[[hiragana]]* và *[[katakana]]*. *Hiragana* được phát triển từ *man'yōgana* theo phong cách viết thảo; còn *katakana* được các nhà sư Phật giáo phát triển nên dựa trên các phần của các ký tự *man'yōgana* khi được dùng như một dạng tốc ký. Trong một số trường hợp, một ký tự *man'yōgana* này cho ra đời một ký tự *hiragana* ngày nay, nhưng một ký tự *katakana* có ngữ âm tương đương lại có nguồn gốc từ một ký tự *man'yōgana* khác; ví dụ, ký tự *hiragana* る (ru - rự) có nguồn gốc từ *man'yōgana* 留, trong khi ký tự *katakana* ル (ru - rự) lại bắt nguồn từ *man'yōgana* 流.

Việc sử dụng nhiều từ kanji diễn đạt cho một âm tiết cho ra đời *[[hentaigana]]* (変体仮名 - biến thể giả danh) một hình thức trước của hiragana. *Hentaigana* chính thức không được sử dụng từ những năm 1900.

*Man'yōgana* ngày nay vẫn còn xuất hiện trong một số tên địa danh ở Nhật Bản, đặc biệt như Kyūshū (九州). Một hệ thống tương tự *man'yōgana,* gọi là ateji (当て字), ngày nay vẫn tồn tại, với một số từ (gồm cả các từ mượn) được phát âm sử dụng kanji để biểu âm: ví dụ như, 倶楽部 (*kurabu* - câu lạc bộ), 珈琲 (*kōhii* - cà phê).

## Xem thêm
* Tiếng Nhật
* Kana
* Kanji
* Hiragana
* Katakana
* Rōmaji
* Hentaigana
* Furigana
* Okurigana

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*  Danh sách các ''man'yōgana''