Avro Canada CF-105 Arrow

**Avro Canada CF-105 Arrow** là một mẫu máy bay tiêm kích đánh chặn cánh tam giác, được hãng Avro Aircraft Limited (Canada) ở Malton, Ontario, Canada, thiết kế chế tạo, nó là thành quả của một nghiên cứu bắt đầu từ năm 1953. CF-105 được coi như thành tựu kỹ thuật và khí động học tiên tiến của ngành công nghiệp hàng không Canada, nó có thể đạt được tới vận tốc Mach 2 trên độ cao 50.000&nbsp;ft (15.000 m), dự kiến nó sẽ được trang bị cho Không quân hoàng gia Canada (RCAF) với nhiệm vụ đánh chặn vào thập niên 1960.

Năm 1958, không lâu sau khi chương trình thử nghiệm bay bắt đầu, việc phát triển Arrow (bao gồm cả động cơ phản lực Orenda Iroquois của nó) đã bị bất ngờ ngừng lại và gây tranh cãi trước khi việc xem xét lại đề án được thực hiện, làm dây lên một cuộc tranh luận chính trị lâu dài và cay đắng.

Cuộc tranh cãi gây ra việc hủy bỏ và tiếp theo là tiêu hủy máy bay đang sản xuất, những điều đó mang lại một chủ đề cho cuộc tranh luận giữa các nhà sử học, quan sát chính trị và chuyên gia ngành công nghiệp. "Ảnh hưởng của hành động này đã đẩy Avro vào cảnh phá sản và làm phân tán kỹ sư tay nghề cao và nhân viên sản xuất... Sự kiện này là một chấn thương... và cho đến ngày nay, có rất nhiều sự thương tiếc về việc mất mát của Arrow."

## Quốc gia sử dụng
;
* Không quân Hoàng gia Canada – Arrow bị hủy bỏ trước khi đưa vào biên chế.

## Tính năng kỹ chiến thuật (Arrow Mk 1)

Dữ liệu lấy từ *The Great Book of Fighters*, *The Canadian Approach to All-Weather Interceptor Development*, *Avro Arrow: The Story of the Avro Arrow from its Evolution to its Extinction*
### Đặc điểm riêng
***Tổ lái**: 2
***Chiều dài**: 77&nbsp;ft 9 in (23,71 m)
***[[Sải cánh]]**: 50&nbsp;ft 0 in (15,24 m)
***Chiều cao**: 20&nbsp;ft 6 in (6,25 m)
***Diện tích cánh**: 1.225&nbsp;ft² (113,8 m²)
***Trọng lượng rỗng**: 49.040&nbsp;lb (22.245&nbsp;kg)
***Trọng lượng có tải**: 56.920&nbsp;lb (25.820&nbsp;kg)
***[[Trọng lượng cất cánh tối đa]]**: 68.605&nbsp;lb (31.120&nbsp;kg)
***Động cơ**: 2 động cơ tuabin Pratt & Whitney J75-P-3, lực đẩy 12.500&nbsp;lbf (55,6&nbsp;kN), ở chế độ tăng lực 23.500&nbsp;lbf (104,53&nbsp;kN) mỗi chiếc
### Hiệu suất bay
***[[Vận tốc V|Vận tốc cực đại]]**: Mach 1,98 (1.307&nbsp;mph, 2.104&nbsp;km/h) trên độ cao 50.000&nbsp;ft (15.000 m) 
***Vận tốc hành trình**: Mach 0,91 (607&nbsp;mph, 977&nbsp;km/h) trên độ cao 36.000&nbsp;ft (11.000 m)
*Bán kính chiến đấu: 360 hải lý (410&nbsp;mi, 660&nbsp;km)
***[[Trần bay]]**: 53.000&nbsp;ft (16.150 m)
***[[Lực nâng của cánh]]**: 46,5&nbsp;lb/ft² (226,9&nbsp;kg/m²)
***[[Tỷ lệ lực đẩy-trọng lượng|Lực đẩy/trọng lượng]]**: 0,825 khi có tải
### Vũ khí
*Rocket: 1–4 đạn phản lực mang đầu đạn hạt nhân AIR-2 Genie
*Tên lửa: 8 tên lửa AIM-4 Falcon, Canadair Velvet Glove; 2 tên lửa AIM-7 Sparrow II 2D
### Hệ thống điện tử
*Hệ thống điều khiển hỏa lực Hughes MX-1179

## Xem thêm
### Máy bay có tính năng tương đương
* Convair F-106 Delta Dart
* English Electric Lightning
* Lockheed YF-12A
* McDonnell F-101 Voodoo
* Mikoyan-Gurevich MiG-25
* North American XF-108 Rapier
* Saab 35 Draken
* Saunders-Roe SR.177

## Tham khảo
;Ghi chú

;Chú thích

;Tài liệu

* Abzug, Malcolm J. and E. Eugene Larrabee. *Airplane Stability and Control: A History of the Technologies that made Aviation Possible.* Cambridge, UK: Cambridge University Press, 2002. ISBN 978-0521809924.
* Anderson, John D. Jr. *Fundamentals of Aerodynamics.* New York: McGraw-Hill Science/Engineering, Fifth Edition 2008, First Edition 1984. ISBN 1-42779-659-9.
* Andrew, Christopher and Vasili Mitrokhin. *The Mitrokhin Archive: The KGB in Europe and the West.* Eastbourne, East Sussex, UK: Gardners Books, 2000. ISBN 0-14-028487-7.
* Bothwell, Robert and William Kilbourn. *C.D. Howe: A Biography.* Toronto: McClelland and Stewart, 1979. ISBN 0-7710-4535-2.
* Campagna, Palmiro. *Storms of Controversy: The Secret Avro Arrow Files Revealed.* Toronto: Stoddart, third paperback edition, 1998. ISBN 0-7737-5990-5.
* Campagna, Palmiro. *Requiem for a Giant: A.V. Roe Canada and the Avro Arrow.* Toronto: Dundurn Press, 2003. ISBN 1-55002-438-8.
* Dow, James. *The Arrow.* Toronto: James Lorimer and Company Publishers, 1979. ISBN 0-88862-282-1.
* Floyd, James. "The Canadian Approach to All-Weather Interceptor Development. The Fourteenth British Commonwealth Lecture." *The Journal of the Royal Aeronautical Society,* Volume 62, no. 576, December 1958.
* French, Francis and Colin Burgess. ''Into that Silent Sea: Trailblazers of the Space Era, 1961–1965'' (Outward Odyssey: A People's History of Space). Lincoln Nebraska: University of Nebraska Press, 2007. ISBN 978-0803211469.
* Gainor, Chris. *Arrows to the Moon: Avro's Engineers and the Space Race.* Burlington, Ontario: Apogee, 2001. ISBN 1-896522-83-1.
* Gainor, Chris. *Who Killed the Avro Arrow?* Edmonton: Folklore Publishing, 2007. ISBN 978-1-894864-68-8.
* Gunston, Bill. *Fighters of the Fifties*. North Branch, Minnesota: Specialty Press, 1981. ISBN 0-93342-432-9.
* Isinger, Russell. "Flying Blind: The Politics Of The Avro Canada CF-105 Arrow Programme." *The Evolution of Air Power in Canada 1919 to the Present Day and Beyond.* Winnipeg: Department of National Defence, Papers presented at the 2nd Air Force Historical Conference, volume II, 1997.
* Isinger, Russell. "The Avro Arrow." *Canada: Confederation to Present.* CD-ROM. Edmonton: Chinook Multimedia Inc., 2001. ISBN 1-894785-00-2.
* Isinger, Russell. "The Avro Arrow." *The Oxford Companion to Canadian History.* Toronto: Oxford University Press, 2004. ISBN 0-19-541559-0.
* Isinger, Russell. *The Avro Canada CF-105 Arrow Programme: Decisions and Determinants.* MA Thesis, University of Saskatchewan, 1997.
* Isinger, Russell and D.C. Story. "The Plane Truth: The Avro Canada CF-105 Arrow Programme." In *The Diefenbaker Legacy: Politics, Law, and Society Since 1957.* Regina: Canadian Plains Research Centre, 1980. ISBN 0-88977-091-3.
* Lukasiewicz, Julius. "Canada's Encounter with High-Speed Aeronautics." *Technology and Culture. The International Quarterly Journal of the Society for the History of Technology,* Volume 27, No. 2, April 1986.
* Milberry, Larry, ed. *Sixty Years: The RCAF and CF Air Command 1924–1984*. Toronto: Canav Books, 1984. ISBN 0-9690703-4-9.
* Page, Ron, Richard Organ, Don Watson and Les Wilkinson (the "Arrowheads"). *Avro Arrow: The Story of the Avro Arrow from its Evolution to its Extinction.* Erin, Ontario: Boston Mills Press, 1979, reprinted Stoddart, 2004. ISBN 1-55046-047-1.
* Payne, Stephen. *Canadian Wings: A Remarkable Century of Flight.* Vancouver: Douglas & McIntyre, 2006. ISBN 978-1553651673.
* Peden, Murray. *Fall of an Arrow.* Toronto: Stoddart Publishing, 2003, First edition 1978. ISBN 0-7737-5105-X.
* Pigott, Peter. *Flying Canucks II: Pioneers of Canadian Aviation.* Toronto: Dundurn Press Ltd, 1997. ISBN 0-8888-2193-X
* Shaw, E.K. *There Never was an Arrow.* Toronto: Steel Rail Educational Publishing, 1979. ISBN 0-88791-025-4.
* Smye, Fred. *Canadian Aviation and the Avro Arrow.* Oakville, Ontario: Randy Smye (self-published), 1985.
* Stewart, Greig. *Arrow Through the Heart: The Life and Times of Crawford Gordon and the Avro Arrow.* Toronto: McGraw-Hill-Ryerson, 1998. ISBN 0-07-560102-8.
* Stewart, Greig. *Shutting Down the National Dream: A.V. Roe and the Tragedy of the Avro Arrow.* Toronto: McGraw-Hill-Ryerson, 1991. ISBN 0-07-551119-3.
* Stursberg, Peter. *Diefenbaker: Leadership Gained: 1956–62*. Toronto: University of Toronto Press, 1975. ISBN 0-8020-2130-1.
* *Supersonic Sentinel.* Rare Avro Arrow film footage. Available from Arrow Digital Archives  (ARC); also includes extra footage of the Arrow in flight and some footage of the Avro Jetliner (1950).
* Valiquette, Marc-Andre. *Destruction of a Dream: The Tragedy of Avro Canada and the CF-105 Arrow, Volume 1.* Montreal: Marc-Andre Valiquette (self-published), 2009. ISBN 978-2-9811239-0-9.
* Valiquette, Marc-Andre. *Supersonic Dreams: At the Dawn of a New Era, Volume 2.* Montreal: Marc-Andre Valiquette (self-published), 2010. ISBN 978-2-9811021-3-3.
* Whitcomb, Randall. *Avro Aircraft and Cold War Aviation.* St. Catharine's, Ontario: Vanwell, 2002. ISBN 1-55125-082-9.
* Whitcomb, Randall. *Cold War Tech War. The Politics Of America's Air Defense.* Burlington, Ontario: Apogee Books, 2008. ISBN 1-894959-77-9.
* Zuk, Bill. *The Avro Arrow Story: The Impossible Dream.* Calgary: Altitude Publishing, 2006. ISBN 1-55439-703-0.
* Zuk, Bill. *The Avro Arrow Story: The Revolutionary Airplane and its Courageous Test Pilots.* Calgary: Altitude Publishing, 2005. ISBN 1-55153-978-0.
* Zuk, Bill. *Janusz Zurakowski: Legends in the Sky.* St. Catharine's, Ontario: Vanwell, 2004. ISBN 1-55125-083-7.
* Zuuring, Peter. *Arrow Countdown.* Kingston, Ontario: Arrow Alliance Press, 2001. ISBN 1-55056-866-3.
* Zuuring, Peter. *Arrow First Flight.* Kingston, Ontario: Arrow Alliance Press, 2002. ISBN 1-55056-903-1.
* Zuuring, Peter. *Arrow Rollout.* Kingston, Ontario: Arrow Alliance Press, 2002. ISBN 1-55056-902-3.
* Zuuring, Peter. *The Arrow Scrapbook.* Kingston, Ontario: Arrow Alliance Press, 1999. ISBN 1-55056-690-3.
* Zuuring, Peter. *Iroquois Rollout.* Kingston, Ontario: Arrow Alliance Press, 2002. ISBN 1-55056-906-6.
;Additional resources
*  ''Library and Archives Canada'' is the official repository of most government documents relating to the Avro CF-105 Arrow project, though there are many documents at the Department of National Defence's ''Directorate of History and Heritage'' as well. Almost all Avro Arrow documents have now been declassified.
* *There Never Was an Arrow* was broadcast on the CBC in March 1980 (available as an extra on the Arrow Docu-Drama DVD). Clips from the program can be seen at ''CBC''.

## Liên kết ngoài

* ''Aerospace Heritage Foundation of Canada''
* ''Arrow Digital Archives'' 
*  ''Avro Arrow Historica Minute''
* ''Avro Arrow Home Page,'' the longest running Avro Arrow page
* ''Canada Aviation and Space Museum,'' remains of the RL-206 Avro Arrow and other components on display 
* ''Canadian Air and Space Museum,'' home of an Avro Arrow replica 
* ''CBC Digital Archives: The Avro Arrow, Canada's Broken Dream''
* "The Great Arrow Debate" editorial on canavbooks.com