open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Từ Bi Hồng

**Từ Bi Hồng** (徐悲鴻, 1895-1953) là một họa sĩ chuyên vẽ tranh về ngựa, người Trung Quốc.

## Cuộc đời
Ông sinh ngày 19 tháng 7 năm 1895 tại thôn Chấn Kì, Đình Kiều, huyện Nghi Hưng, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc trong một gia đình có 6 anh em. Hồi bé còn có tên là Thọ Khang, bố ông là Từ Đạt Chương, họ Từ ba đời làm nông dân. Bố ông là một họa sĩ dân gian nổi tiếng trong vùng bằng nghề khắc dấu, viết câu đối, vẽ tranh dân gian và canh nông. Vì vậy, Từ Bi Hồng đã sớm phải gánh vác việc gia đình do gia cảnh không mấy khá giả, lại là con trưởng.

Năm 6 tuổi, ông đã được bố dạy vẽ tranh dân gian. Sau đó, ông đã cùng cha mình đi rất nhiều nơi để vẽ tranh, khắc dấu cho nhiều đình thờ, miếu mạo quanh vùng.

Năm 1912, ông đến Thượng Hải học vẽ theo trường phái hội họa của châu Âu. Sau đó, ông đã về quê dạy học ở một trường trung học. 
Năm 1916, ông trở lại Thượng Hải và thi vào trường Đại học Mĩ thuật. Nhờ học giỏi, ông đã được du học tại Cao đẳng Mĩ thuật Paris sau đó 3 năm. Chính nhờ thời gian học tại nước ngoài, ông đã tiếp thu được rất nhiều tinh hoa văn hóa hội họa của nhân loại. Ông đã tới nhiều nước ở châu Âu như: Đức, Ý, Thụy Sĩ, Nhật Bản, Ấn Độ, Singapore, Indonesia... nên tài năng kiệt xuất của ông là một sự tổng hòa của văn hóa hội họa Đông - Tây.

Ông về và sinh sống tại Nam Kinh và được bổ nhiệm làm giảng viên Đại học Trung ương Nam Kinh, rồi Viện trưởng Viện Mĩ thuật Trung ương Bắc Kinh. Ông mất ngày 26 tháng 9 năm 1952 tại Bắc Kinh vì bệnh xuất huyết não.

## Sự nghiệp
Ông là họa sĩ nổi tiếng về vẽ ngựa, ngoài ra là những bức tranh về vẽ chân dung. Những con ngựa được ông vẽ với đủ những tư thế, ông vẽ bằng lối tả ý theo truyền thống hội họa của Trung Quốc, kết hợp với kĩ xảo sáng tối của châu Âu. Những nét vẽ cuồn cuộn nhưng rất phóng khoáng với màu mực nho truyền thống. Thông qua hình ảnh con ngựa, ông bộc lộ tình cảm nhiệt huyết của mình, gửi gắm khát vọng, tinh thần nhân văn của văn hóa Trung Hoa. Ông bày tỏ niềm vui sướng của mình trước mọi thắng lợi và thành công của con người.

Những bức tranh chân dung ông vẽ là vợ của ông (Tưởng Bích Vy), của những nữ sinh nơi ông giảng dạy và chân dung của những nhà tư tưởng tiến bộ ông từng tiếp xúc.

Không chỉ là một đại danh họa, Từ Bi Hồng còn là một nhà yêu nước, nhà hoạt động xã hội nhiệt thành và là một nhà giáo dục xuất sắc của Trung Hoa và thế giới.

Từ năm 1937 - 1939, Ông được phong hàm giáo sư nghệ thuật, chủ nhiệm hội Mĩ thuật và rồi Viện trưởng Viện Nghệ thuật Bắc Kinh. Ông được coi là một trong những thành viên thành lập phong trào nghệ thuật theo chủ nghĩa hiện thực ở Trung Quốc và là một trong hai danh họa vĩ đại nhất của Trung Quốc thế kỷ 20 (Cùng với Tề Bạch Thạch).

## Xem thêm
*Hàn Cán 韓幹
*Tào Bá 曹霸
*Triệu Mạnh Phủ 趙孟頫
*Diệp Túy Bạch

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*Ngựa trong tranh Trung Quốc
*Hsu Beihong's Album Paintings 
*Xu Beihong Gallery and Information 
*Xu Beihong-Museum
Issoudun

**Issoudun** là một xã trong tỉnh Indre, thuộc vùng hành chính Centre-Val de Loire của nước Pháp, có dân số là 13.685 người (thời điểm 1999).

## Nhân khẩu học

## Nhân vật nổi tiếng
* Auguste Borget (1808-1877), họa sĩ
* Maurice La Châtre (1814-1900), nhà văn

## Tham khảo
Liên đại (địa chất)

Trong sử dụng thông thường, một **liên đại** hay **liên đại địa chất** là đơn vị lớn nhất trong thang tuổi địa chất, bao gồm một vài đại địa chất có cùng những đặc trưng nhất định về quá trình tiến hóa, vận động của sinh quyển Trái Đất, được con người quy định ngẫu nhiên. Các nhà địa chất nói đến một liên đại như là đơn vị phân chia lớn nhất về thời gian trong niên đại địa chất. Ví dụ, liên đại Hiển Sinh (*Phanerozoic*), cho tới nay đã kéo dài khoảng 550 triệu năm, bao trùm lên khoảng thời gian mà trong đó các động vật với lớp vỏ cứng đã hóa thạch đã từng rất phổ biến.

Một liên đại địa chất bao gồm vài đại địa chất. Mỗi đại địa chất này lại bao gồm vài kỷ địa chất và mỗi kỷ địa chất lại bao gồm vài thế địa chất. Hiện nay, lịch sử Trái Đất đang ở trong liên đại Hiển Sinh, đại Tân Sinh, kỷ Neogen và thế Holocen. Trước đây, người ta chỉ công nhận một liên đại tồn tại trước liên đại Hiển Sinh: đó là đại Tiền Cambri. Gần đây, các đại Hỏa Thành, Thái Cổ và Nguyên Sinh của thời kỳ Tiền Cambri đã được coi là các liên đại. Niên biểu địa chất của Trái Đất tính theo các liên đại, đại, kỷ và thế như hình dưới đây:

Mặc dù đã có đề nghị được đưa ra vào năm 1958 để xác định một liên đại như là đơn vị thời gian tương đương với 1 tỷ năm (1 Ga), nhưng ý tưởng này đã không được thông qua như là một đơn vị đo lường khoa học và nó rất ít khi được sử dụng cho các khoảng thời gian cụ thể. Người ta sử dụng liên đại với độ dài bất kỳ hay không xác định thời hạn. Từ này trong tiếng Hy Lạp "aion" có nghĩa là "tuổi" hay "đơn vị sự sống". Thuật ngữ Latinh tương tự "aevum" tuổi, thời kỳ vẫn còn hiện diện trong các từ như Tuổi thọ hay Trung cổ http://www.pballew.net/arithm16.html .

## So sánh liên ngành

## Xem thêm
* Niên đại địa chất

## Chú thích

## Tham khảo
* 
* Biểu đồ địa tầng quốc tế của Ủy ban quốc tế về địa tầng học (ICS)
* Cục vườn quốc gia Hoa Kỳ 
* Đại học bang Washington 
* Web cỗ máy thời gian địa chất
* Math Words – Chỉ mục ABC
Kỷ Toni

**Kỷ Toni** (từ tiếng Hy Lạp *tonas* nghĩa là "duỗi", "kéo dãn") hay **kỷ Lạp Thân** (từ tiếng Trung: 拉伸 với Lạp là "lôi kéo", Thân là "duỗi") (tiếng Anh: **Tonian**). Đây là kỷ địa chất đầu tiên trong đại Tân Nguyên Sinh (*Neoproterozoic*) và kéo dài từ khoảng 1.000 triệu năm trước (Ma) tới khoảng 850 Ma/720Ma. Thay vì xác định bằng địa tầng, các niên đại này được ICS xác định bằng phương pháp đo phóng xạ trong địa thời học.

Các sự kiện dẫn tới sự phá vỡ siêu lục địa Rodinia đã bắt đầu trong kỷ này.

Sự lan tỏa của các loài acritarch diễn ra trong kỷ Toni.

## Tham khảo

*
*
Wrocław

**Wrocław** (; ; ; Latinh: *Vratislavia*, phiên âm tiếng Việt: Vrô-soáp) là thủ phủ của tỉnh Dolnośląskie phía tây nam Ba Lan, nằm bên sông Odra. Năm 2004, thành phố có dân số vào khoảng 638.000 người. Diện tích 292,9&nbsp;km². Đây là thành phố chính của vùng Śląsk và là tỉnh lỵ của tỉnh Dolnośląskie (từ năm 1999). Thành phố cũng là một địa hạt-thành phố riêng biệt. Thành phố từng chịu ảnh hưởng văn hóa của người Bohemia, người Áo và người Phổ.

## Lịch sử

Trước kia Wrocław là của người Ba Lan, nhưng rơi vào tay người Bohemia vào năm 1335. Dưới sự cầm quyền của người Bohemia, thành phố trở nên hưng thịnh và gắn liền với nền văn hóa Vương quốc Ba Lan. Vào thế kỷ 16, Triều đình Bohemia cho dựng thành quách uy nghi ở đây. Dần dần Wrocław trở thành một thành phố của nước Áo thời nhà Habsburg vào năm 1526. Triều đình Áo không mấy khoan dung các thần dân Ba Lan và Tiệp Khắc tại đây. Tên gọi **Breslau** cũng thông dụng với thành phố này. Khi vị vua - chiến binh Friedrich II Đại Đế nước Phổ khởi binh đánh Áo, ông thân hành kéo đại binh vào thành Breslau vào ngày 7 tháng 1 năm 1741. Với những kẻ bị chinh phạt, nhà vua tỏ ra ân cần và do đó họ làm lễ tiệc linh đình để tuyên thệ trung thành với ông.

## Khí hậu




## Chú thích

## Liên kết ngoài

*
Sân bay quốc tế Adisucipto

**Sân bay quốc tế Adisucipto** , tên giao dịch quốc tế **Adisucipto International Airport** là một sân bay ở tỉnh Yoyakarta của Indonesia. Sân bay này phục vụ khu vực Yogyakarta và đảo Java của Indonesia. Sân bay này nằm trong quận Sleman, đặc khu Yogyakartan, phía đông bắc ngoại ô thành phố. Đường băng kích thước 2.200 X 45 m.
Số lượng hành khách bay qua **sân bay quốc tế Adisucipto** ở Yogyakarta, trong suốt năm 2016 đã tăng khoảng 13% so với năm 2015. 7,2 triệu hành khách được ghi nhận trong năm 2016 trong khi năm 2015, con số này là 6,38 triệu. Sân bay này sẽ được thay thế bởi Sân bay quốc tế Yogyakarta một khi hoạt động đầy đủ.
## Các hãng hành không
### Nội địa
* Batavia Air (Balikpapan, Jakarta, Pontianak, Surabaya) 
* Garuda Indonesia (Denpasar-Bali, Jakarta) 
* Mandala Airlines (Balikpapan, Banjarmasin, Denpasar-Bali, Jakarta) 
* Merpati Nusantara Airlines (Makassar) 
* Lion Air (Jakarta) 
* Wings Air (Denpasar-Bali, Jakarta, Surabaya) 
### Quốc tế
* AirAsia (Kuala Lumpur) 
* Malaysia Airlines (Kuala Lumpur)
* Silk Air (Singapore)
 

## Tham khảo
Rotor

**Rotor**, từ tiếng Anh (gốc từ rotate: quay), để chỉ phần chuyển động, phần động, phần quay của máy như trong động cơ điện hay máy phát điện, là phần ngược lại của stator.
Rotor của động cơ điện được chia ra làm nhiều loại:
1. Rotor của động cơ điện 3 pha (trình bày sau)
2. Rotor của động cơ điện 1 pha, gồm hai loại là Rotor lồng sóc và Rotor dây quấn:
a. Rotor lồng sóc có cấu tạo như sau:
- Lõi thép: được ghép bởi các lá thép kĩ thuật điện.
- Thanh dẫn: được làm bằng đồng hoặc nhôm.
- Vòng đoản mạch (gồm 2 vòng)ở hai đầu Rotor (thanh dẫn được nối với vòng đoản mạch).
b. Rotor dây quấn (dùng cho động cơ có công suất lớn)
- Lõi thép: được ghép bởi các lá thép kĩ thuật điện (có rãnh để quấn dây).
- Dây quấn: là dây điện từ, được quấn quanh lõi thép.

## Tham khảo
Stator

**Stator**, từ tiếng Anh (gốc từ stationary: đứng yên) chỉ phần đứng yên, phần đứng, phần không chuyển động của một hệ thống máy quay, là phần ngược lại của rotor. Nó có trong các máy phát điện, động cơ điện, còi báo động hoặc rotor sinh học.

## Trong động cơ
Tùy thuộc vào hình dạng, cấu tạo của một động cơ điện, stator có thể hoạt động như một nam châm, tác dụng với rotor để tạo chuyển động hoặc nó có thể hoạt động như *phần ứng,* nhận được ảnh hưởng của nó từ di chuyển cuộn dây trường trên rotor. Việc đầu tiên máy phát điện DC (gọi là đinamô) và động cơ DC đặt các cuộn dây trường trên stator, và thế hệ điện hoặc phản ứng động cơ cuộn dây trên rotor. Điều này là cần thiết vì một chuyển đổi năng lượng liên tục di chuyển được gọi là chuyển mạch là cần thiết để giữ cho các lĩnh vực phù hợp một cách chính xác trên các cánh quạt quay. Cổ góp phải trở nên lớn hơn và mạnh mẽ hơn như tăng hiện tại.

Stato của những thiết bị này có thể là một  nam châm hay một nam châm điện. Trường hợp stator là một nam châm điện, cuộn dây mà sinh lực nó được gọi là các *cuộn dây* hoặc **trường* quanh co.*

Các cuộn dây có thể là lõi sắt hoặc nhôm. Để giảm thiểu thiệt hại trong động cơ, các nhà sản xuất luôn luôn sử dụng đồng như các vật liệu thực hiện trong cuộn dây. nhôm, vì tính dẫn điện của nó thấp hơn, có thể là một vật liệu thay thế trong động cơ mã lực phân đoạn, đặc biệt là khi động cơ được sử dụng cho khoảng thời gian rất ngắn.

Một AC phát điện có thể sản xuất điện trên nhiều cuộn dây điện cao hiện kết nối song song, loại bỏ sự cần thiết cho các chuyển mạch. Đặt cuộn dây trường trên rotor cho phép cho một không tốn kém vòng trượt cơ chế để chuyển điện áp cao, điện năng thấp hiện tại để cuộn lĩnh vực luân phiên.

Nó bao gồm một khung thép bao quanh một hình trụ rỗng lõi (tạo thành từ laminations của thép silic ). Các laminations là giảm trễ và dòng xoáy thua lỗ.

## Thiết bị chất lỏng
Trong một tuabin, phần tử stato chứa các lưỡi hoặc cổng được sử dụng để chuyển hướng dòng chất lỏng. Các thiết bị như vậy bao gồm tua bin hơi và bộ chuyển đổi mô-men xoắn. Trong còi báo động cơ học, stato chứa một hoặc nhiều hàng lỗ thoát khí vào rôto; bằng cách kiểm soát luồng không khí qua các lỗ, âm thanh của còi báo động có thể bị thay đổi. Một stato có thể được sử dụng để tạo hiệu ứng tuyệt vời để giảm nhiễu loạn và năng lượng quay được giới thiệu bởi một quạt tuabin hướng trục, tạo ra một cột không khí ổn định với số Reynold thấp hơn. [3]

## Tham khảo
Sân bay Nakhon Phanom

**Sân bay Nakhon Phanom**  là một sân bay ở tỉnh Nakhon Phanom ở Đông-Bắc Thái Lan.

## Xem thêm

*Căn cứ không quân hoàng gia Thái Nakhon Phanom

## Các hãng hàng không và các điểm đến
* Nok Air

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* List of Destinations to/from all Thailand airports
*Web chính thức
*
Suphanburi (tỉnh)

**Suphanburi** (tiếng Thái: **สุพรรณบุรี**, phiên âm: Xu-ban-bu-ri) là một tỉnh miền Trung của Thái Lan. Tỉnh này giáp các tỉnh sau (từ phía Bắc theo chiều kim đồng hồ): Uthai Thani, Chai Nat, Sing Buri, Ang Thong, Phra Nakhon Si Ayutthaya, Nakhon Pathom và Kanchanaburi.

Sử Việt thế kỷ 19 gọi địa danh này là **Sổ Phần**.

## Các đơn vị hành chính

Tỉnh này có 10 huyện (*[[Huyện Thái Lan|amphoe]]*). Các huyện được chia ra 110 xã (*[[tambon]]*) và 977 ấp (*[[muban]]*).

## Tham khảo
Sing Buri (tỉnh)

**Sing Buri** (tiếng Thái: **สิงห์บุรี**, phiên âm: Xin Bu-ri) là một tỉnh ở miền Trung của Thái Lan. Các tỉnh giáp ranh (từ phía Bắc theo chiều kim đồng hồ): Nakhon Sawan, Lop Buri, Ang Thong, Suphan Buri và Chai Nat.

## Tham khảo
Khoảng cách Manhattan

**Khoảng cách Manhattan**, còn được gọi là **khoảng cách L1** hay **khoảng cách trong thành phố**, là một dạng khoảng cách giữa hai điểm trong không gian Euclid với hệ tọa độ Descartes. Đại lượng này được tính bằng tổng chiều dài của hình chiếu của đường thẳng nối hai điểm này trong hệ trục tọa độ Descartes

Ví dụ, khoảng cách Manhattan giữa hai điểm: P_1 có tọa độ (x_1, y_1) và điểm P_2 có tọa độ (x_2, y_2) là:
|x_1 - x_2| + |y_1 - y_2|
## Tham khảo
Anton Webern

**Anton von Webern** (1883-1945) là nhà soạn nhạc Áo, nhà chỉ huy, nhà sư phạm, học trò và người kế tục của Schoenberg.

Âm nhạc của Webern phức tạp, chịu ảnh hưởng mĩ học của các nguyên tắc "ấn tượng chủ nghĩa". Webern là một trong những nhạc sĩ tiêu biểu của trường phái hiện đại, thành viên của nhóm "trường phái Wien mới".
Tác phẩm: các cantata, nhiều tác phẩm cho dàn nhạc, thanh nhạc, âm nhạc thính phòng, piano...

## Tham khảo
Từ trường quay

Trong kỹ thuật điện, **từ trường quay** là từ trường được tạo ra khi một hệ thống các cuộn dây điện từ đối xứng nhau được cung cấp dòng điện đa pha. Như trong các động cơ điện xoay chiều, từ trường quay xuất hiện khi các cuộn dây trong stator được nối với nguồn điện xoay chiều, sự quay của từ trường kéo theo chuyển động quay của rotor.

Số vòng quay của từ trường:

n (vòng/giây (V/s, r/s hay s−1)
 
1 s−1 = 60 min−1 (vòng/phút)

Số vòng quay tỉ lệ thuận với tần số f (Hz) của nguồn điện và tỉ lệ nghịch với số cặp cực p:

:n={f\over p} (s−1) = {60f\over p} (min−1)
Từ trường xoay chính là lý do tạo ra được máy làm động đất

## Tham khảo
Le Puiset

**Le Puiset** là một xã trong tỉnh Eure-et-Loir, thuộc vùng hành chính Centre-Val de Loire của nước Pháp, có dân số là 371 người (thời điểm 1999).

## Nhân khẩu học

## Tham khảo
Số vòng quay

**Số vòng quay**, hay **tần số vòng**, ký hiệu **n**, là đại lượng vật lý chỉ số vòng quay tròn của một vật trong một khoảng thời gian, có đơn vị vòng/thời gian hay 1/thời gian; ví dụ 50 vòng/giây (s−1) hay 3000 vòng/phút (min−1).

Nghịch đảo của số vòng quay là chu kì T: T=\frac{1}{n} =\frac{1}{f}

## Ví dụ
* Trái đất quay 1 vòng trong 1 ngày ntd = 1/1 ngày = 0,04166/giờ = 0,000694/phút
* Đĩa cứng máy tính: 3600, 4500, 5400, 7200, 10.000, 15.000 min−1
* Động cơ đồng bộ tại tần số 50&nbsp;Hz: 3000 min−1
Trong kỹ thuật điện, số vòng quay thường được tính bằng đơn vị vòng/phút (rpm = revolutions per minute). Do đó công thức liên hệ giữa tốc độ quay của từ trường với tần số của dòng điện là
n = 60.f/p
trong đó, f là tần số (Hz), p là số cặp cực.

## Tham khảo
Sinh vật sản xuất sơ cấp

**Sinh vật sản xuất sơ cấp** là những sinh vật trong một hệ sinh thái mà sản xuất ra sinh khối từ những hợp chất vô cơ (sinh vật tự dưỡng). Trong hầu hết các trường hợp, chúng là những sinh vật hoạt động quang hợp (thực vật, vi khuẩn lam, sinh vật nguyên sinh và một số các sinh vật đơn bào khác; xem bài quang hợp). Tuy nhiên, có những ví dụ trong đó cổ khuẩn và vi khuẩn (các sinh vật đơn bào) sản xuất ra sinh khối từ quá trình oxy hóa các hợp chất hóa học vô cơ (sinh vật hóa tự dưỡng) trong các miệng phun thủy nhiệt dưới biển sâu. Những sinh vật này được coi là tồn tại ở bậc dinh dưỡng thấp nhất.

Nấm và các sinh vật khác thu được sinh khối từ quá trình oxy hóa các nguyên liệu hữu cơ được gọi là sinh vật phân giải và không phải sinh vật sản xuất sơ cấp. Tuy nhiên, địa y sống tại các khí hậu lãnh nguyên là một ví dụ ngoại lệ của sinh vật sản xuất sơ cấp trong đó, bằng việc sống cộng sinh, nó kết hợp khả năng quang hợp của tảo (hoặc thêm vào đó là sự gắn nito bởi vi khuẩn lam) với sự bảo vệ của nấm phân giải.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* 
* 
*
Menetou-Salon

**Menetou-Salon** là một thị trấn trong tỉnh Cher, thuộc vùng hành chính Centre của nước Pháp, có dân số là 1.661 người (thời điểm 1999). Thị trấn nằm khoảng 16&nbsp;km về phía bắc của Bourges.

## Tham khảo
Quincy, Cher

**Quincy** là một thị trấn trong tỉnh Cher (tỉnh), thuộc vùng hành chính Centre của nước Pháp, có dân số là 775 người (thời điểm 1999). Vùng đất nằm cạnh sông Cher này có điều kiện lý tưởng để trồng nho. Vùng trồng nho Quincy mang tên của thị trấn này.

## Nhân khẩu học

## Tham khảo
Hành tinh đất đá

**Hành tinh đất đá** (hay còn gọi là **hành tinh kiểu Trái Đất**, tuy rằng không nhất thiết phải có thủy quyển) là các hành tinh có cấu trúc và các tính chất giống các hành tinh vòng trong của Hệ Mặt Trời (như Sao Kim, Trái Đất, Sao Hỏa): có bề mặt chắc cứng, khối lượng khá thấp, trọng lượng riêng cao, chứa nhiều sắt và các kim loại nặng. Vào thời kỳ sơ khai, nhân kim loại nóng chảy của chúng (chủ yếu là sắt và nikel) tạo nên từ trường. Các hành tinh dạng này có khi có khí quyển, có thể có điều kiện để xuất hiện sự sống.

Thuật ngữ hành tinh đất đá được sử dụng để phân biệt với loại hành tinh thông dụng thứ hai là hành tinh khí khổng lồ (chứa một lõi đất đá nhỏ và một vỏ bọc khí/khí hóa lỏng khổng lồ bao quanh).

Hệ Mặt Trời có 4 hành tinh đất đá là Sao Thủy, Sao Kim, Trái Đất, Sao Hỏa và 6 hành tinh lùn có dạng này là:Ceres, Sao Diêm vương, Eris, Makemake, Haumea, Sedna. Các hành tinh lùn hầu như không có khí quyển, còn trong 4 hành tinh, Sao Thủy cũng có khí quyển cực kỳ mỏng manh. Mặt Trăng tuy là một vệ tinh tự nhiên của Trái Đất, cũng đôi khi được nhắc đến trong nhóm các hành tinh đất đá của Hệ Mặt Trời, do khối lượng đáng kể của nó.

Các hành tinh đất đá ngoài hệ Mặt Trời đầu tiên được Aleksander Wolszczan phát hiện có khối lượng 0,02; 4,3 và 3,9 lần khối lượng Trái Đất, bay quanh pulsar PSR B1257+12.

## Đặc điểm quỹ đạo và sự tiến hóa
Các hành tinh đất đá thường có quỹ đạo nằm gần sao trung tâm, ngược lại với quỹ đạo của các hành tinh khí khổng lồ. Do đó chúng thường có nhiệt độ đủ cao để khiến các loại khí nhẹ (như hydro hay heli) đạt tốc độ thoát trong chuyển động nhiệt để rời bỏ hành tinh. Điều này có thể giải thích sự thiếu vắng của các chất khí nhẹ (vốn chiếm tỷ lệ áp đảo trong vũ trụ) tại các hành tinh này, thay vào đó là sự tập trung các chất hóa học có khối lượng phân tử lớn.

Các lý thuyết về sự hình thành sao và các hành tinh cho rằng sự thiếu hụt các thành phần có khối lượng phân tử thấp ở các hành tinh vòng trong còn do sức ép của vụ nổ, khởi động phản ứng nhiệt hạch ở sao trung tâm trong thời kỳ mới hình thành, đã thổi dạt các bụi, khí nhẹ và hạt băng nhỏ ra bên ngoài.

Các khí nhẹ bị dạt ra vòng ngoài đã tích tụ lại trên các hành tinh khí khổng lồ, nơi nhiệt độ đủ thấp và gió sao đủ yếu để duy trì sự có mặt ổn định của các chất này.

## Chú thích

## Xem thêm
* Siêu Trái Đất
* Hành tinh Hycean

## Liên kết ngoài
* Phát hiện hành tinh cực giống Trái Đất Gliese 581 c và d
Thác Pongour

**Thác Pongour** (đọc là Pông-gua), là thác trên sông Đa Nhim tại vùng đất xã Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng, Việt Nam.

Thác nằm cách Đà Lạt chừng 50&nbsp;km về hướng Nam. Thác còn được du khách gọi là **[[thác Bảy Tầng]]**.

Thác đổ từ độ cao gần 40 mét, trải rộng hơn 100 mét, qua hệ thống đá bậc thang 7 tầng. Bao quanh là khu rừng nguyên sinh có diện tích khoảng 2,5 ha với thảm thực vật đa dạng, phong phú.

## Truyền thuyết
Truyền thuyết kể rằng: ngày xưa, vùng đất Phú Hội - Tân Hội - Tân Thành bây giờ do một nữ tù trưởng người K'Ho xinh đẹp tên là Kanai cai quản. Nàng có tài chinh phục thú dữ phục vụ lợi ích con người, trong đó có bốn con tê giác to lớn khác thường, luôn tuân lệnh Kanai dời non ngăn suối, khai phá nương rẫy trồng bắp, gieo lúa và sẵn sàng xung trận chiến đấu chống kẻ thù, bảo vệ buôn làng. Nhờ đó, cuộc sống cộng đồng ngày càng sung túc, thanh bình.

Mùa xuân năm ấy, đúng ngày rằm tháng Giêng, nàng nhẹ nhàng trút hơi thở cuối cùng. Bốn con tê giác quanh quẩn đêm ngày không rời thân chủ nửa bước, chẳng buồn ăn uống cho đến chết... Bỗng một sáng bình minh vừa hé, mọi người hết sức ngạc nhiên khi thấy nơi nàng yên nghỉ sừng sững ngọn thác đẹp tuyệt trần. Thì ra, suối tóc Kanai đã hoá thành làn nước trong xanh, mát rượi, tung bọt trắng xoá, còn những phiến đá bàn xanh rêu xếp từ cao xuống thấp, làm nền cho thác đổ, chính là các cặp sừng của đàn tê giác hoá thạch - biểu tượng của sức mạnh đoàn kết, gắn bó vĩnh cửu giữa con người với thiên nhiên bao la.

**Pongour** là tên do người Pháp phiên âm từ tiếng bản địa K'Ho: Pon-gou có nghĩa là ông chủ vùng đất sét trắng. Theo một số tài liệu địa chất của người Pháp, vùng đất này có nhiều kaolin.

## Du lịch
Pongour là thác nước duy nhất có ngày hội. Hằng năm cứ vào dịp rằm tháng Giêng âm lịch, từ khắp nơi các nam thanh nữ tú không phân biệt dân tộc đổ về đây trẩy hội mùa Xuân. Đây là dịp mà mọi người sống cởi mở, chân tình, tự do tìm hiểu và yêu mến nhau.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Sân bay quốc tế Minangkabau

**Sân bay quốc tế Minangkabau**, tên giao dịch quốc tế **Minangkabau International Airport**,  là sân bay chính phục vụ tỉnh Tây Sumatra trên đảo Sumatra, Indonesia. Sân bay này nằm cách Padang 23&nbsp;km về phía tây bắc, ở Ketaping, nhiếp chính khu Padang Pariaman. Có một nhà ga cho các tuyến bay quốc nội và quốc tế. Nhà ga có 17 cửa thủ tục, 5 dây chuyền hành lý và 9 quầy vé.

Diện tích đất là 4,27&nbsp;km². Đường băng kích thước: 2.750 m x 45 m. Sân bay này hoạt động từ tháng 7 năm 2005 để thay thế cho sân bay cũ Tabing ở Padang. 
## Các hãng hàng không
* Adam Air (Jakarta)
* Air Asia (Kuala Lumpur)
* Batavia Air (Jakarta)
* Garuda Indonesia (Jakarta)
* Indonesia AirAsia (Jakarta)
* Jatayu Airlines (Jakarta)
* Lion Air (Jakarta)
* Malaysia Airlines (Kuala Lumpur)
* Mandala Airlines (Jakarta)
* Merpati Nusantara Airlines (Jakarta)
* Sriwijaya Air (Jakarta)
* Tiger Airways (Singapore)

## Chú thích

## Liên kết ngoài
* http://www.angkasapura2.co.id/ 
*
Andy Roddick

**Andrew Stephen Roddick** (sinh ngày 30 tháng 8 năm 1982), thường được gọi là **Andy Roddick**, là cựu tay vợt quần vợt chuyên nghiệp người Mỹ và từng là tay vợt số 1 thế giới. Tính đến 11 tháng 4 năm 2011, anh được xếp hạng thế giới thứ 13 của bảng xếp hạng ATP. Anh vô địch chức Grand Slam duy nhất tại US Open 2003, đánh bại Juan Carlos Ferrero trong trận chung kết. Roddick đã lọt đến 4 trận chung kết Grand Slam khác (Wimbledon 3 lần và US Open 1 lần), để thua Roger Federer rất nhiều lần. Roddick nổi tiếng bởi những cú giao bóng sấm sét. Roddick là tay vợt nam Bắc Mỹ cuối cùng giành chức vô địch 1 giải Grand Slam (năm 2003 US Open).

Năm 2009, anh kết hôn với Brooklyn Decker, một người mẫu, nữ diễn viên người Mỹ. Anh giải nghệ vào năm 2012.

## Cuộc sống cá nhân
Roddick sinh tại Omaha, Nebraska, bố mẹ anh là Jerry và Blanche Roddick. Cha của Roddick là một thương nhân và mẹ anh là một giáo viên. Hiện nay, bà là người chỉ đạo Andy Roddick Foundation. Roddick có hai anh trai, Lawrence và John (Cả hai là người Mĩ chơi quần vợt tại Đại học Georgia (1996-1998) và là huấn luyện viên quần vợt tại Đại học Oklahoma), cả hai người đều có rất nhiều triển vọng là tài năng trẻ môn quần vợt.

Roddick sống ở Austin, Texas, từ năm 4 tuổi cho đến khi anh được 11 tuổi, và anh sau đó chuyển đến Boca Raton, Florida vì sự nghiệp của anh trai. Anh học tại Trường Quốc tế Boca, nhưng anh lại tốt nghiệp Trường Highlands Christian Academy năm 2000. Roddick đã chơi bóng rổ ở đội tuyển trường trung học cùng với đồng đội Davis Cup trong tương lai của mình Mardy Fish, Mardy Fish đã được huấn luyện và sống với Roddick trong năm 1999. Trong khoảng thời gian đó, đôi khi anh được huấn luyện với Venus và Serena Williams; sau đó anh chuyển về Austin.

Sau khi xem bộ trình diễn áo tắm "Sports Illustrated", Roddick lần đầu tiên chú ý tới Brooklyn Decker, người đã kết hôn với anh. Hai người hẹn hò từ Davis Cup 2007, và vào ngày 31 tháng 3 năm 2008, Roddick công bố trên website của anh là anh và Decker đã đính hôn. Hai người kết hôn ở Austin vào ngày 17 tháng 4 năm 2009.

## Biệt danh và những hành vi trên sân
Roddick thường được gọi là "A-Rod", nói đến chữ cái đầu tiên của tiếng "Andy" trong tên anh và ba chữ cái đấu trong tiếng "Roddick".

Roddick nổi tiếng vĩ những hành vi phản ứng trọng tài và nóng nảy trên sân đấu, anh sử dụng mũ cả trên sân lẫn trong các cuộc phỏng vấn. Trong trận đấu tại vòng 3 Úc mở rộng, anh đã có những phản đối dữ dội với trọng tài Emmanuel Joseph.

## Các trận chung kết quan trọng
### Chung kết Grand Slam
#### Đơn: 5 (1 danh hiệu, 4 á quân)

### Chung kết Masters Series
#### Đơn: 9 (5 danh hiệu, 4 á quân)

#### Đôi: 2 (1 danh hiệu, 1 á quân)

## Chung kết ATP
### Đơn: 52 (32 danh hiệu, 20 á quân)

### Đôi: 8 (4 danh hiệu, 4 á quân)

## Tổng kết
### Thành tích

* Chú thích: **V1**: Vòng 1; **V2**: Vòng 2; **V3**: Vòng 3; **V4**: Vòng 4; **TK**: Tứ kết; **BK**: Bán kết; **CK**: Chung kết; **VĐ**: Vô địch; **O**: không tham dự; **N/A**: Không có; **VB**: Vòng bảng

### Tiền thưởng

* Tính đến ngày 16 tháng 8 năm 2010

## Chú thích

## Liên kết ngoài

* Trang chủ của Andy Roddick 
*
Khủng hoảng hậu hôn nhân

**Khủng hoảng hậu hôn nhân** là hiện tượng xảy ra sau đám cưới, khi mà cả hai người đều nhận ra những khiếm khuyết của nhau nên dẫn đến thất vọng về nhau. Đây là hiện tượng hầu như xảy ra cho mọi cặp vợ chồng, nhưng mức độ có khác nhau.

## Nguyên nhân
Nguyên nhân chính là: trong quá trình yêu nhau các cặp tình nhân không chịu tìm hiểu về con người thật của nhau. Họ quá chú tâm đến yếu tố lãng mạn không nghĩ đến cuộc sống thực tế. Chính sự lãng mạn đã làm cho họ mù quáng và dẫn đến ngộ nhận.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*10 quan niệm sai lầm về hôn nhân
*Những điều cần suy ngẫm trước khi kết hôn  
*Nền tảng cho một cuộc hôn nhân hạnh phúc
Ông tơ bà nguyệt

**Ông Tơ bà Nguyệt** là hai vị thần cai quản chuyện tình yêu đôi lứa theo văn hóa Việt Nam.

Theo tín ngưỡng của dân ta vị thần linh chủ về hôn sự là ông Tơ bà Nguyệt. Dù cho địa vị xã hội cao sang hay nghèo nàn, dù gặp hoạn nạn, hay may mắn, cuối cùng ai cũng phải tuân theo số mệnh. Văn chương bình dân cũng như thi ca Việt Nam thường nhắc nhiều tới những vị thần linh chủ về hôn sự này.

Ông bà tổ tiên ta cũng có tục lễ tế Tơ Hồng để tưởng nhớ Lão nguyệt, vị thần Tình duyên. Trong các nghi thức đám cưới của người Việt thời xưa đều có nghi lễ nghi thức này. Nguyệt Lão là vị thần Tình duyên theo sự tích Vi Cố đời Đường kể trên.

Theo đúng ý nghĩa của tục lệ, lễ tế thần Tình duyên phải tổ chức tại phòng hoa chúc vào tối tân hôn. Về sau người ta bày ra tục lệ tế thần Tình duyên tại sân nhà.

Theo tài liệu cổ học "Đất lề Quê thói", ngày xưa lễ tế Tơ Hồng được tổ chức ngay lúc sau khi đưa dâu về đến nhà, trước khi yết lễ tổ họ, lễ yết gia tiên và chào mừng ông bà cha mẹ họ hàng, có ý rằng khi cô gái bước chân về đến nhà người là nên duyên vợ chồng, lương duyên do ông Tơ chắp mối se lại, điều trước tiên là nghĩ đến công đức của Ông tơ, để ông chứng kiến việc hôn phối đã thành đồng thời tạ ơn Ông.

Tương truyền, ngày rằm tháng tám âm lịch là ngày sinh nhật của Nguyệt Hạ Lão Nhân. Vào ngày ấy, có rất nhiều trai đơn gái chiếc đến Miếu Thờ của Nguyệt Lão để cầu cho được mối lương duyên. Cũng có rất nhiều người được thỏa nguyện nên mang "bánh mừng", "đường mừng" đến cúng tế, trả lễ.

Từ hình tượng Ông già dưới trăng có thành ngữ Nguyệt Hạ Lão Nhân, còn Nguyệt Lão, là cách nói tắt của thành ngữ này. Và những chữ: Tơ hồng, Chỉ hồng để chỉ việc nhân duyên vợ chồng. Những chữ Ông Tơ, Nguyệt Lão, Trăng già, ... cũng do điển này mà ra.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Chuyện cưới xin - Những tục lệ khác nhau 
*Điển Tích Truyện Kiều - Lá Thắm Chỉ Hồng 
*Ông Tơ bà Nguyệt dựa trên sự hòa hợp tính cách
Kỷ Ediacara

**Kỷ Ediacara** là một kỷ địa chất trong đại Tân Nguyên Sinh. Nó là kỷ thứ ba đồng thời là kỷ cuối cùng của đại này cũng như của thời kỳ Tiền Cambri. Kỷ này kéo dài từ khoảng 635 tới 542 triệu năm trước. Tên gọi của kỷ này lấy theo tên gọi của vùng đồi Ediacara tại miền nam Australia, nơi người ta đã phát hiện được vùng sinh vật còn cổ hơn cả các vùng sinh vật trong kỷ Cambri. Về mặt lịch sử, kỷ này đã được các nhà nghiên cứu khác nhau đặt cho các tên gọi khác nhau, nhưng địa vị của tên gọi Edicara như là tên gọi chính thức cho kỷ này đã được Hiệp hội địa chất học quốc tế (IUGS) thông qua vào tháng 3 năm 2004 và thông báo ngày 13 tháng 5 năm 2004, là kỷ mới đầu tiên được công bố trong vòng 120 năm qua. Nó cũng từng được gọi là **kỷ Vendia** (tên gọi này có tại Nga).

Các mẫu hóa thạch động vật của kỷ này là thưa thớt, có thể là do các động vật còn chưa tiến hóa đủ để có vỏ cứng nhằm có thể dễ dàng tạo thành hóa thạch.

## Niên đại
Kỷ này là không bình thường do sự khởi đầu của nó không được xác định bằng sự thay đổi trong các mẫu vật hóa thạch. Các hóa thạch thân mềm bất thường cũng diễn ra trong kỷ Ediacara, nhưng chúng bị hạn chế ở phần cuối của kỷ, vào khoảng sau 580 Ma. Thay vì thế, sự bắt đầu của kỷ được xác định bằng sự xuất hiện của các lớp cacbonat khác biệt về mặt cấu trúc và thành phần hóa học, chỉ ra các thay đổi về mặt khí hậu (kết thúc của thời kỳ băng hà toàn cầu). Sự suy giảm bất thường của C13 đánh dấu sự kết thúc thời kỳ băng hà toàn cầu trong kỷ Cryogen trước đó. Niên đại của ranh giới được áp đặt khá có lý tại điểm 635 Ma, dựa trên niên đại U-Pb tại Namibia và Trung Quốc.
## Vùng sinh vật
Xem bài Vùng sinh vật Ediacara

## Tham khảo

* 
* 
* 

## Liên kết ngoài
* Giới thiệu kỷ Vendia
* Giới thiệu quần động vật kỷ Ediacara
* transcript - *[[Catalyst (TV series)|Catalyst]]* (Tập đoàn truyền thông Australia)
* Mistaken Point Fauna: The Discovery
Hoàng đằng Việt Nam

**Hoằng đằng**, danh pháp hai phần: ***Fibraurea recisa*** (Pierre, 1858), thuộc họ Biển bức cát (họ Tiết dê - Menispermaceae), bộ Mao lương (Ranunculales).

## Đặc điểm nhận biết
Dây leo nhỏ, sống nhiều năm, phân cành ít. Thân dài không xác định. Lá hình mác thuôn nhọn, dài 6 – 20&nbsp;cm, rộng 3 – 10&nbsp;cm, chất da, nhẵn, gân 3 chiếc, gân giữa mang 3 - 4 đôi gân bên. Cuống lá dài 3 – 16&nbsp;cm, nhẵn, cong ở gốc và ở đỉnh cuống. Cụm hoa dạng chùy phân nhánh, nhẵn, dài 30 – 40&nbsp;cm, cong xuống. Các nhánh dưới dài hơn các nhánh trên.

Hoa nhỏ, nhẵn, cuống rất ngắn. Hoa đực có 6 lá đài xếp 2 vòng: 3 lá đài vòng ngoài hình trái xoan hơi nhọn, 3 lá đài trong rộng hơn nhiều, hình bầu dục thuộn, rất cong. Cánh hoa 3, hơi rộng hơn lá đài vòng trong, dày và cong. Nhị 3, chỉ nhị rộng, cong, nhẵn, dài bằng bao phấn, đỉnh hơi rộng, có 2 tai ở bên. Hoa cái chưa thấy. Cụm quả cấu tạo như cụm hoa đực. Các nhánh phía gốc dài đến 20&nbsp;cm, các nhánh trên dài 3 – 5&nbsp;cm. Toàn bộ cụm quả dài 50&nbsp;cm. Quả hình trái xoan, khi chín có màu vàng, mùi thơm, đường kính 1,5&nbsp;cm.

## Đặc điểm sinh học

Mùa hoa tháng 3 - 5, mùa quả chín tháng 4 - 6. Có thể tái sinh chồi trên thân già và ở rễ vào mùa xuân. Hiếm gặp cây cái, do có khả năng tái sinh bằng hạt hiếm hoi.
## Đặc điểm sinh thái
Cây sống dưới tán rừng thứ sinh, ở độ cao 10 – 200 m. Mọc trên đất cát lẫn đất đá. Cây ưa ẩm.

## Phân bố
*Việt Nam: Quảng Nam, Đà Nẵng, Lâm Đồng (Bảo Lộc)
*Thế giới: Lào, Campuchia.

## Giá trị sử dụng
Toàn thân, rễ, lá được dùng làm thuốc. Rễ thanh nhiệt giải độc, lợi tiểu tiện, chữa đinh nhọt, nóng tím, viêm ruột cấp tính, đau họng, viên kết mạc, đau mắt và bệnh hoàng đảm, chữa lị. Thân và lá sắc uống chữa đau lưng. Còn là nguồn nguyên liệu chiết palmatin.

## Tình trạng loài
Sắp nguy cấp tại Việt Nam. Khu phấn bố đang bị thu hẹp do khai thác liên tục và do nạn phá rừng gây nên. Sách đỏ Việt Nam (1996) xếp ở mức độ đe dọa: Bậc V.
### Biện pháp bảo vệ
Cần ngăn chặn phá rừng của khu phân bố loài này và có kế hoạch khai thác luân chuyển để cây kịp tái sinh.
## Tham khảo

*Sách đỏ Việt Nam phần thực vật (1996), trang 139
Vườn quốc gia Chư Yang Sin

**Vườn quốc gia Chư Yang Sin** là một khu rừng đặc dụng của Việt Nam. Được thành lập theo quyết định số 92/2002/QĐ-TTg ngày 12 tháng 7 năm 2002 của Thủ tướng chính phủ Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam.

## Website chính thức
Website chính thức của Vườn quốc gia Chư Yang Sin: https://vuonquocgiachuyangsin.daklak.gov.vn/

## Điều kiện tự nhiên
### Vị trí địa lý
Vườn quốc gia Chư Yang Sin nằm trên địa bàn các xã: Yang Mao, Cư Drăm, Cư Pui, Hoà Phong, Hoà Lễ, Hoà Sơn, Khuê Ngọc Điền thuộc huyện Krông Bông và các xã: Yang Tao, Bông Krang, Krông Nô, Đắk Phơi thuộc huyện Lắk, tỉnh Đắk Lắk. Tại đây có đỉnh núi Chư Yang Sin (2.442 mét) cao nhất hệ thống núi cao cực Nam Trung Bộ. Phía Đông: dọc sông Krông Bông đến ngã ba suối Ya Brô đến đường phân thủy sông Krông Ana. Phía Tây: từ suối Đắk Cao đến ngã ba suối Đắk Kial và đến đường phân thủy giữa Đắk Cao và Đắk Phơi. Phía Nam: dọc sông Krông Nô, ranh giới Đắk Lắk và Lâm Đồng. Phía Bắc: bắt đầu từ thác Krông Kmar qua dãy Chư Ju - Chư Jang Bông đến suối Ea Ktuor.

Toạ độ địa lý:

:Từ 12°14′16″ đến 13°30′58″ vĩ bắc

:Từ 108°17′47″ đến 108°34′48″ kinh đông

### Diện tích

Tổng diện tích là: 58.947 ha

Trong đó gồm:

Phân khu bảo vệ nghiêm ngặt: 19.401 ha

Phân khu phục hồi sinh thái: 39.526 ha

Phân khu hành chính, dịch vụ: 20 ha

Diện tích vùng đệm của Vườn quốc gia Chư Yang Sin là 183.479 ha, nằm trên địa bàn các huyện Lạc Dương, Lâm Hà thuộc tỉnh Lâm Đồng và các huyện Krông Bông, Lắk thuộc tỉnh Đắk Lắk.

## Mục tiêu, nhiệm vụ

Bảo vệ mẫu chuẩn các hệ sinh thái rừng trên núi cao Tây Nguyên, bảo tồn các loài động, thực vật hoang dã, đặc biệt là các loài đặc hữu và quý hiếm.

Nghiên cứu khoa học, giáo dục môi trường, phát triển du lịch sinh thái,...

Góp phần phát triển kinh tế, xã hội địa phương.

Bảo vệ rừng đầu nguồn sông Srêpốk, Mê Kông, điều hoà và cung cấp nguồn nước cho sản xuất nông nghiệp.

## Đa dạng sinh học
Có 876 loài thực vật (143 loài đặc hữu Việt Nam, 54 có tên trong sách đỏ Việt Nam); 203 loài chim; 46 loài thú được ghi nhận có mặt ở đây. 
## Hình ảnh

## Tham khảo
Website chính thức: https://vuonquocgiachuyangsin.daklak.gov.vn/
Vườn quốc gia Phước Bình

**Vườn quốc gia Phước Bình** thuộc xã Bác Ái Tây, tỉnh Khánh Hòa. Thành lập theo Quyết định số 822/QĐ-TTg ngày 8 tháng 6 năm 2006 do phó thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng ký quyết định chuyển Khu bảo tồn thiên nhiên Phước Bình thành Vườn quốc gia Phước Bình trong hệ thống các khu rừng đặc dụng của Việt Nam. 
## Vị trí địa lý
Tọa độ: Từ 11°58′32″ tới 12°10′00″ vĩ bắc và 108°41′00″ tới 108°49′05″ kinh đông, có vị trí địa lý:
*Phía Đông giáp xã Tây Khánh Sơn
*Phía Tây giáp: Rừng phòng hộ đầu nguồn Thủy điện Đa Nhim, tỉnh Lâm Đồng.
*Phía Nam giáp: Công ty Lâm nghiệp Tân Tiến, tỉnh Khánh Hòa
*Phía Bắc giáp: Vườn quốc gia Bi Doup - Núi Bà, tỉnh Lâm Đồng và công ty Lâm sản Khánh Hoà, tỉnh Khánh Hoà
Địa hình địa mạo:

Vườn có tổng diện tích gần 25 000 ha, góp phần bảo tồn sinh cảnh rừng tự nhiên của hệ sinh thái rừng vùng núi cao, đồng thời cùng với Vườn quốc gia BiDoup - Núi Bà ở Lâm Đồng để tạo thành một vùng bảo tồn thiên nhiên rộng lớn, góp phần cho việc bảo tồn đa dạng sinh học ở vùng Duyên hải Nam Trung Bộ. Bảo tồn sinh cảnh rừng tự nhiên tiêu biểu, độc đáo của hệ sinh thái rừng vùng núi cao với các kiểu rừng: rừng kín thường xanh, rừng mưa ẩm nhiệt đới; rừng hỗn hợp cây lá rộng và cây lá kim á nhiệt đới; rừng lá kim; rừng thưa cây họ dầu tiêu biểu cho kiểu rừng khô hạn của tỉnh Ninh Thuận.

Ngoài ra, vườn còn có nhiệm vụ góp phần nâng cao năng lực phòng hộ đầu nguồn nước cho hệ thống sông Cái Phan Rang của tỉnh Khánh Hòa nhằm phục vụ các hoạt động sản xuất và đời sống, phát triển kinh tế - xã hội của vùng Nam Trung Bộ.

Vườn có 3 phân khu chức năng:

*Phân khu bảo vệ nghiêm ngặt 
*Khu phục hồi sinh thái 
*Phân khu hành chính - dịch vụ

## Động thực vật
Vườn quốc gia Phước Bình có 1.225 loài thực vật và 327 loài động vật quý hiếm.

## Tham khảo
*www.nea.gov.vn
Capsaicin

**Capsaicin** (**8-methyl-''N''-vanillyl-6-nonenamide**) là một chất được lấy ra từ ớt, chính chất này tạo ra vị cay khi ăn ớt, có công thức hóa học là C18H27NO3.

Capsaicin hòa tan trong cồn và mỡ, không hòa tan trong nước. Vì thế trong trường hợp ăn bị cay quá, dùng nước chỉ giảm được độ cay phần nào, nhưng thức ăn có sữa sẽ giúp ta nhiều hơn.

Một trong những tác dụng của Capsaicin là diệt vi trùng, nên chất này thường được dùng để bảo quản thực phẩm, giữ cho thức ăn lâu hư. Ngoài ra cũng được dùng để bào chế băng hoặc cao dán, nhờ tác dụng *làm thông sự bế tắc của [[máu]]*. Một thử nghiệm của Hàn Quốc cho thấy lượng mỡ của một trăm người phụ nữ ăn ớt thường xuyên, được giảm xuống một cách rõ ràng. Theo một khám phá mới nhất, Capsaicin có khả năng giết chết tế bào ung thư tiền liệt tuyến của đàn ông.

Capsaicin trong y khoa được liệt kê vào loại độc dược. Đây là một hóa chất có tác dụng khiến cho ớt có vị cay nóng, thế nhưng, khi ở dạng tinh khiết, hóa chất này có thể giết chết bất cứ ai thử nuốt nó. Capsaicin gây nóng và bỏng rát khi tiếp xúc với da người. Tuy nhiên bắt đầu từ lượng nào đó, nó mới tác hại đến cơ thể. Những phủ tạng như ruột, bao tử, hệ hô hấp, da và da nhờn trong khoang miệng mũi sẽ bị thiệt hại, nếu ăn cay quá độ. Dùng ớt quá độ và trong một thời gian dài có thể làm hệ thần kinh chết dần. Những hệ thần kinh bị ảnh hưởng: vị giác, cơ quai hàm, và do đó sự cảm nhận về độ cay cũng giảm đi (lên đô). Có người ăn cả trái ớt vẫn không có phản ứng gì tức thời, nhưng có người chỉ cần cắn một miếng thôi là nước mắt mũi giàn giụa, mồ hôi toát ra, tim đập nhanh, máu dồn, đầu bưng bưng, tai nhức ù...
 
Khi ăn cay trong người sẽ tiết ra chất Endorphin (có tác dụng gần giống như thuốc phiện), chất này được phỏng đoán là lý do làm người ta càng ăn và muốn ăn ớt nhiều hơn.

Ớt càng cay, hàm lượng Capsaicin (độc tố) càng nhiều.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Chi Hoàng đằng

**Chi Hoàng đằng** (danh pháp khoa học: ***Fibraurea***) là một chi bao gồm khoảng 2-3 loài dây leo thuộc họ Biển bức cát (Tiết dê), phân bố trong khu vực nhiệt đới châu Á, từ Ấn Độ (quần đảo Nicobar) tới Hoa Nam và Philippines.

## Các loài
* *[[Fibraurea darshanii]]* Udayan & K.Ravik.: Chưa dung giải được.
* *[[Hoàng đằng Việt Nam|Fibraurea recisa]]* (Pierre): Nam Bộ, Việt Nam
* *[[Fibraurea tinctoria]]* (Lour.) (đồng nghĩa: *Fibraurea chloroleuca* (Miers), *Fibraurea fasciculata* (Miers), *Fibraurea laxa* (Miers), *Fibraurea trotteri* (Watt), *Fibraurea manipurensis* Brace ex Diels): bán đảo Mã Lai, Borneo, Indonesia, Manipur, Ấn Độ.

## Đồng nghĩa
* *Fibraurea elliptica* (Yamamoto) = *[[Haematocarpus subpeltatus]]* Merr.: Phân bố tại khu vực Luzon (Philippines).
* *Fibraurea haematocarpus* Hook.f. & Thomson = *[[Haematocarpus thomsonii]]* Miers

## Chú thích

* 
*
Bỏ phiếu bằng chân

**"Bỏ phiếu bằng chân"** là lý luận rõ ràng đầu tiên về sự cần thiết phải phân quyền tài chính. Người xây dựng lý luận này là Charles M. Tiebout.

## Nội dung lý luận
Thông thường, người dân có thể lựa chọn chính quyền địa phương thông qua bỏ phiếu. Nhưng những người đang bất mãn với lợi ích từ hàng hóa công cộng cũng như nghĩa vụ tài chính mà họ phải chịu nếu thuộc phe thiểu số thì không thể thông qua cách "bỏ phiếu bằng tay" đó mà cải thiện được tình hình. Tuy nhiên, Tiebout cho rằng vì người dân có thể di chuyển tự do giữa các địa phương (Tiebout gọi là *spatial mobility*), nên các chính quyền địa phương sẽ cạnh tranh với nhau trong việc cung ứng hàng hóa công cộng địa phương để cho mật độ dân số của địa phương mình ở mức thích hợp, do đó có thể đạt được sự phân bổ tối ưu nguồn lực. Sau này các nhà kinh tế học công cộng gọi mô hình mà Tiebout đã đưa ra là mô hình "bỏ phiếu bằng chân" hay "**mô hình Tiebout**".

## Các giả thiết
Khi đưa ra lý luận này, Tiebout dựa trên bảy giả thiết sau:
#Mọi người có thể tự do di chuyển giữa các địa phương;
#Mọi người có đầy đủ thông tin về sự cung ứng hàng hóa công cộng của các chính quyền địa phương cũng như nghĩa vụ tài chính phải nộp để được hưởng hàng hóa công cộng ấy;
#Lợi ích của hàng hóa công cộng ở địa phương này không lan sang địa phương khác (không có ảnh hưởng ngoại lai);
#Số lượng địa phương để cho mọi người chọn lựa phải không hạn chế;
#Thu nhập của mọi người là một khoản thu nhập ngoại sinh nào đó, không kể nó từ đâu ra;
#Tương ứng với mỗi mô hình thu chi tài chính địa phương sẽ có một quy mô dân số tối ưu;
#Các địa phương có ít dân sẽ tìm cách thu hút dân về địa phương mình sống để giảm chi phí trung bình của việc cung cấp, và ngược lại, chính quyền ở các địa phương có quy mô dân số lớn quá sẽ tìm cách giảm bớt dân số ở địa phương mình.

Ngoài bảy giả thiết nói trên, trong lý luận của Tiebout còn có hai giả thiết ngầm khác. Đó là:
#Mọi người muốn tiêu dùng các hàng hóa công cộng phải nộp một khoản thuế cố định;
#Lý luận này không liên quan đến các yếu tố đất đai, nhà cửa, tư bản.

## Ý nghĩa
Tuy rằng, các giả thiết và lý luận của Tiebout rất ngặt nghèo và hoàn toàn mang tính chuẩn tắc, và bản thân Tiebout cũng lưu ý về việc nới lỏng các giả thiết của mình, song nó vẫn có giá trị ở chỗ chỉ ra rằng thông qua cạnh tranh, các chính quyền địa phương sẽ nỗ lực nhiều hơn để đáp ứng nhu cầu của dân chúng. Và do đó, họ sẽ cung ứng các hàng hóa công cộng địa phương hiệu quả hơn so với chính quyền trung ương. Đồng thời, các địa phương có quy mô dân số khác nhau thì có thể có thu và chi tài chính khác nhau để đảm bảo cho việc cung ứng các hàng hóa công cộng.

## Tham khảo

Tiebout, M. Charles (1956), "A Pure Theory of Local Expenditures", *Journal of Political Economy*, 64: 416-24.

## Xem thêm
*Phân quyền tài chính
*Định lý phân quyền
*Chính quyền địa phương
*Hàng hóa công cộng
*Thuế
Thành Trà Lân

Thành **Trà Lân** (chữ Hán: 茶麟), còn được gọi là **Trà Long** (茶籠), là một thành cổ, thủ phủ của phủ Trà Lân, xứ Nghệ An, tương đương với thị trấn Trà Lân, huyện Con Cuông, Tương Dương ngày nay. Đây là địa điểm diễn ra trận chiến vừa công vừa dụ hàng theo kế hoạch đánh chiếm vùng Nghệ An thừa tuyên của tướng quân Nguyễn Chích trong cuộc Khởi nghĩa Lam Sơn (1418–27) chống lại sự cai trị của nhà Minh.

Thành ở trên một ngọn núi bên bờ bắc sông Lam, gần ngã ba Sông Con (nay thuộc thị trấn Trà Lân, huyện Con Cuông). Là nơi án ngữ con đường "thượng đạo" chạy qua miền Tây Nghệ An và là điểm chốt chặn giữa vùng rừng núi và đồng bằng. Thành đắp theo thế núi, chu vi chừng 2&nbsp;km, phía ngoài có hào và rào tre trúc dày, do viên tri phủ thổ quan Cầm Bành cùng hơn 1.000 thổ binh chốt giữ. Tháng 10 năm 1424, sau trận thắng lớn ở Bồ Đằng (hay Bồ Lạp thuộc Quỳ Châu, Nghệ An), nghĩa quân Lam Sơn tiến đánh thành, vừa vây hãm vừa phủ dụ Cầm Bành đang cố thủ trong thành chờ quân cứu viện. Sau hơn 1 tháng vừa kiệt sức, vừa tuyệt vọng, Cầm Bành phải mở cửa thành đầu hàng.

## Chú thích

## Thư mục

* 
* 
* 
*

## Liên kết ngoài
*
Marat Mubinovich Safin

**Marat Mubinovich Safin** (Tatar: **Marat Mubin ulı Safin**; tiếng Nga: **Марат Михайлович Сафин**; sinh ngày 27 tháng 1 năm 1980 tại Moskva, Nga) là cựu vận động viên quần vợt chuyên nghiệp người Nga và cựu chính trị gia. Anh là tay vợt tennis chuyên nghiệp từ năm 1997. Safin là một trong những tay vợt được yêu thích nhất trong các giải, không chỉ vì cách thi đấu rất hiếu chiến mà còn bởi sự hài hước, những hành động và những câu lộng ngôn của anh trên sân tennis.Đến giờ, trong sự nghiệp của mình anh đã giành được 2 giải Grand Slam, xếp hạng một trong bảng xếp hạng ATP vào ngày 20 tháng 11 năm 2000. Anh là anh trai của cựu tay vợt nữ số 1 thế giới Dinara Safina.Họ là cặp anh em duy nhất trong lịch sử quần vợt cùng song hành là tay vợt số 1 thế giới.

Anh giành danh hiệu Grand Slam đầu tiên trong sự nghiệp của mình tại Mỹ mở rộng năm 2000 khi đánh bại Pete Sampras trong trận chung kết, giành danh hiệu Grand Slam thứ hai tại giải Úc mở rộng năm 2005 khi đánh bại Lleyton Hewitt trong trận chung kết. Safin giúp đội tuyển Davis Cup Nga vô địch 2 lần Davis Cup vào các năm 2002 và 2006. Mặc dù anh không thích sân cỏ nhưng anh trở thành tay vợt người Nga đầu tiên vào bán kết Wimbledon năm 2008, nơi mà anh đã để thua Roger Federer. Vào thời điểm giải nghệ tháng 11 năm 2009,anh được xếp hạng số 61 thế giới. Năm 2011, anh là thành viên của Duma Quốc gia đại diện cho đảng phái Nước Nga thống nhất. Vào năm 2016 anh trở thành tay vợt người Nga đầu tiên được ghi danh vào Đài danh vọng quần vợt thế giới.

## Các trận chung kết quan trọng

### Chung kết Grand Slam

#### Đơn: 4 (2 danh hiệu, 2 á quân)

### Chung kết Masters Series

#### Đơn: 8 (5 danh hiệu, 3 á quân)

## Chung kết ATP

### Đơn: 27 (15 danh hiệu, 12 á quân)

### Đôi: 6 (2 danh hiệu, 4 á quân)

## Bảng thời gian thi đấu đơn
*Để tránh nhầm lẫn và tính dư, thông tin trong bảng này chỉ được cập nhật sau một giải hay sự tham gia của tay vợt vào giải đã được xác định. Các trận đấu thuộc giải [[Cúp Davis|Davis Cup]] đã được tính trong con số thống kê. Bảng này hiện được lập cùng [[Giải quần vợt Mỹ Mở rộng]], vẫn đang diễn ra.*

A = không tham gia vào giải.

SR = tỷ lệ của số giải đơn thắng với số giải đã tham gia.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* http://www.maratsafin.com 
* http://www.safinator.com
Mô tô sườn đầm

**Mô tô sườn đầm** () là loại xe gắn máy nhỏ nằm giữa loại scooter và loại mô tô lớn. Mô tô sườn đầm rất phổ biến ở Đông Á và Đông Nam Á nhờ giá rẻ và tiết kiệm xăng. Tại thị trường Việt Nam những chiếc xe sườn đầm thường được gọi với cái tên ngắn gọn là "xe số".

## Thiết kế
Mô tô sườn đầm thường được làm từ sườn xe có một ống đỡ toàn bộ thân xe. Ống này thường được đặt dọc theo xe và thấp để có thể đưa chân qua. Động cơ được gắn phía dưới sườn xe. Cơ cấu truyền động thường là hộp số giống như ở xe mô tô lớn ngưng dùng ly hợp ly tâm tự động. Tuy nhiên cũng có một số xe sườn đầm có cần điều khiển ly hợp(côn tay).Không giống scooter (xe ga), mô tô sườn đầm dùng xích tải giống mô tô lớn,tuy nhiên đa số được bọc trong một hộp che xích để chống bụi bẩn,tăng tuổi thọ cho xe.
Hầu hết mô tô sườn đầm ngày trước dùng bộ chế hoà khí,nhưng hệ thống phun xăng điện tử đang trở nên phổ biến. Mô tô lớn thì để bình xăng ở trên, phía trước, còn mô tô sườn đầm để bình xăng ở dưới yên xe. Tất cả các loại mô tô sườn đầm đời mới đều dùng bộ đánh lửa CDI. Xe máy sườn đầm thường dùng giảm xóc sau kép,một số ít dùng giảm xóc đơn giống trên xe mô tô phân khối lớn thể thao.Hệ thống phanh của loại xe này hầu hết là phanh tang chống(phanh đùm) để giảm giá thành,một số xe được trang bị phanh đĩa để thu hút khách hàng,tuy nhiên chỉ có rất ít xe được tích hợp phanh ABS (anti lock breaking system) để tạo độ an toàn khi phanh tốc độ cao.Hệ thống chân chống của xe có hai loại là chân chống nghiêng và chân chống đứng để nâng bánh sau lên khỏi mặt đất.
Mô tô sườn đầm thường có động cơ có dung tích xi lanh từ 50 tới 150 phân khối.

## Lịch sử
Mô tô sườn đầm được phát triển từ những chiếc xe gắn máy đầu tiên trong những năm 1950, những chiếc xe đạp gắn động cơ. Một trong những mô tô sườn đầm đầu tiên là Honda Cub. Những chiếc xe sườn đầm ốp nhựa Honda Wave đã trở thành chuẩn bây giờ.

## Văn hoá mô tô sườn đầm
Mô tô sườn đầm rất phổ biến ở Đông Nam Á, ở đó hình thành một thị trường cải tạo xe. Những người mê xe đã cải tạo xe của họ: gắn dàn âm thanh, đèn màu và những nhãn tự chế để chưng diện, hoặc tăng công suất, đổi bộ nhún để đua xe. Những vụ đua mô tô sườn đầm bất hợp pháp rất phổ biến ở Philippines, Malaysia và Việt Nam, điều này rất nguy hiểm vì mô tô sườn đầm có khả năng bảo vệ rất kém khi có va chạm.

## Tham khảo
Cục Tình báo Trung ương

**Cục Tình báo Trung ương** là cơ quan nghiên cứu tình báo cao nhất của một quốc gia. Cụm này trên có thể chỉ đến một trong các cục Tình báo sau:

*CIA, Cơ quan Tình báo Trung ương Hoa Kỳ
*KGB, Cơ quan Tình báo Trung ương Liên Xô
*Mossad, Cơ quan Tình báo Trung ương Israel
*Tổng cục Tình báo thuộc Bộ Quốc phòng Việt Nam
*MI5, Cơ quan Tình báo Anh
*STASI, Cơ quan Tình báo Trung ương CHDC Đức
*Phân cục Tình báo Hoa Nam, Cơ quan Tình báo Trung Quốc

## Xem thêm
* Tổng cục Tình báo