Bào ngư

**Bào ngư** (**ốc cửu khổng**) là tên gọi chung cho các loài thân mềm chân bụng trong chi *Haliotis* - chi duy nhất của họ Haliotidae, liên họ Haliotoidea.

## Đặc điểm sinh học

### Hình dáng

Bào ngư có vỏ tầng thân phát triển lấn tầng xoắn ốc, khiến toàn thân bào ngư nom như một khối dẹt. Từ mép vỏ gần miệng có khoảng 7-9 gờ, xoắn tạo thành các lỗ (lý do tên gọi *ốc cửu khổng*) để thở với sự thoát nước từ mang.

Vỏ bào ngư phía ngoài có nhiều vân tím, nâu, xanh xen kẽ nhau, phụ thuộc vào từng loài thích nghi với môi trường sống riêng có; mặt trong có lớp xà cừ óng ánh. Vỏ rất cứng làm chủ yếu từ calci cacbonat gồm nhiều lớp xếp chồng lên nhau, có tác dụng phân tán lực khi bào ngư bị tấn công.

Chân bào ngư rộng, có cơ bám chắc vào đá đáy biển, giúp cho nó có thể sống được ở các vùng nước chảy mạnh.

### Sinh thái học
Bào ngư bám vào đá ở vùng nước biển có độ mặn cao 2.5-3%, hay có sóng gió, xa cửa sông, nước trong.

Thức ăn của bào ngư gồm các loài rong tảo biên, mùn bã hữu cơ.

Bào ngư sinh sản hữu tính, thụ tinh ngoài, đẻ trứng vào mùa nóng, nghỉ hoạt động sinh dục mùa lạnh.

## Phân loài

;Lớp Chân bụng *Gastropoda*
:;Liên họ *Haliotoidea*
::;Họ Bào ngư cổ †Temnotropidae: đã tuyệt chủng
::;Họ Bào ngư *Haliotidae*
:::;Chi Bào ngư Haliotis bao gồm:

* *[[Haliotis alfredensis]]* Reeve, 1846 - đồng nghĩa: *Haliotis speciosa* Reeve, 1846
* *[[Haliotis asinina]]* Linné, 1758 (Bào ngư hình vành tai)
* *[[Haliotis australis]]* Gmelin, 1791
* *[[Haliotis brazieri]]* Angas, 1869 – đồng nghĩa: *Haliotis melculus*
** *Haliotis brazieri* f. *hargravesi* (Cox, 1869) - đồng nghĩa: *Haliotis ethologus*, *Haliotis hargravesi*
* *[[Haliotis clathrata]]* Reeve, 1846
* *[[Haliotis coccoradiata]]* Reeve, 1846
* *[[Haliotis corrugata]]* Wood, 1828
* *[[Haliotis cracherodii]]* Leach, 1814
***[[Haliotis cracherodii californiensis]]*
***[[Haliotis cracherodii cracherodii]]*
* *[[Haliotis cyclobates]]* Péron, 1816
* *[[Haliotis dalli]]* Henderson, 1915
** *Haliotis dalli dalli* Henderson, 1915
** *Haliotis dalli roberti* McLean, 1970 – đồng nghĩa: *Haliotis roberti*
* *[[Haliotis discus]]* Reeve, 1846
** *Haliotis discus discus* Reeve, 1846
** *Haliotis discus hannai* Ino, 1953
* *[[Haliotis dissona]]* (Iredale, 1929)
* *[[Haliotis diversicolor]]* - đồng nghĩa: *Haliotis aquatilis*
** *Haliotis diversicolor diversicolor* Reeve, 1846
** *Haliotis diversicolor squamata* Reeve, 1846 - đồng nghĩa:*Haliotis squamata*
** *[[Haliotis diversicolor supertexta]]*
* *[[Haliotis dringi]]*
* *[[Haliotis elegans]]* Philippi, 1844
* *[[Haliotis emmae]]*
* *[[Haliotis exigua]]*
* *[[Haliotis fatui]]* Geiger, 1999
* *[[Haliotis fulgens]]*
** *Haliotis fulgens fulgens* Philippi, 1845
** *Haliotis fulgens guadalupensis* Talmadge, 1964
** *Haliotis fulgens turveri* Bartsch, 1942
* *[[Haliotis gigantea]]* Gmelin, 1791
* *[[Haliotis glabra]]* Gmelin, 1791
* *[[Haliotis iris]]* Gmelin, 1791
* *[[Haliotis jacnensis]]* Reeve, 1846
* *[[Haliotis kamtschatkana]]*
** *[[Haliotis kamtschatkana assimilis]]* Dall, 1878 - đồng nghĩa:*Haliotis assimilis*
** *Haliotis kamtschatkana kamtschatkana* Jonas, 1845
* *[[Haliotis laevigata]]* Donovan, 1808
* *[[Haliotis madaka]]* (Habe, 1977)
* *[[Haliotis mariae]]* Wood, 1828
* *[[Haliotis marfaloni]]*
* *[[Haliotis midae]]* Linné, 1758
* *[[Haliotis mykonosensis]]* Owen, Hanavan & Hall, 2001
* *[[Bào ngư hình bầu dục|Haliotis ovina]]* (Bào ngư hình bầu dục) Gmelin, 1791
** *Haliotis ovina volcanius* Patamakanthin & Eng, 2007
** *Haliotis ovina f. patamakanthini* Dekker, Regter, & Gras, 2001 - đồng nghĩa:*Haliotis patamakanthini*
* *[[Haliotis parva]]* Linné, 1758
* *[[Haliotis planata]]*
* *[[Haliotis pourtalesii]]* Dall, 1881
***[[Haliotis pourtalesii aurantium]]* Simone, 1998
***[[Haliotis pourtalesii pourtalesii]]* Dall, 1881
* *[[Haliotis pulcherrima]]* Gmelin, 1791
* *[[Haliotis pustulata]]* Reeve, 1846
* *[[Haliotis queketti]]* E.A. Smith, 1910
* *[[Haliotis roei]]* Gray, 1826
* *[[Haliotis rubiginosa]]* Reeve, 1846 - đồng nghĩa:*Haliotis howensis*
* *[[Haliotis rubra]]* Leach, 1814
** *Haliotis rubra conicopora* Péron, 1816 - đồng nghĩa:*Haliotis conicopora*
** *Haliotis rubra rubra* Leach, 1814 - đồng nghĩa:*Haliotis ancile* 
* *[[Haliotis rufescens]]* Swainson, 1822
* *[[Haliotis rugosa]]* Lamarck, 1822 - đồng nghĩa:*Haliotis multiperforata*
* *[[Haliotis scalaris]]* (Leach, 1814)
** *Haliotis scalaris emmae* Reeve, 1846
** *Haliotis scalaris scalaris* (Leach, 1814)
* *[[Haliotis schmackenmuut]]*
* *[[Haliotis semiplicata]]* Menke, 1843
* *[[Haliotis sorenseni]]*Batsch, 1940
* *[[Haliotis spadicea]]* Donovan, 1808
* *[[Haliotis squamosa]]* Gray, 1826
* *[[Haliotis stomatiaeformis]]* Reeve, 1846
* *[[Haliotis supertexta]]* Lischke, 1870
* *[[Haliotis thailandis]]* Dekker & Pakamanthin, 2001
* *[[Haliotis tuberculata]]* Linné, 1758 – đồng nghĩa: *[[Haliotis varia]]*, *[[Haliotis barbouri]]*
** *Haliotis tuberculata coccinea* Reeve, 1846
** *Haliotis tuberculata* f. *lamellosa* Lamarck, 1822
** *Haliotis tuberculata fernandesi* Owen, Grace, & Afonso
** *Haliotis tuberculata marmorata* Linné, 1758 - đồng nghĩa: *Haliotis virginea*, *Haliotis rosacea*
** *Haliotis tuberculata tuberculata* Linné, 1758
* *[[Haliotis unilateralis]]* Lamarck, 1822
* *[[Haliotis varia]]* Linné, 1758
** *Haliotis varia* f. *dohrniana* Dunker, 1863 - đồng nghĩa:*Haliotis dohrniana* Dunker, 1863
** *Haliotis varia* f. *planata* G.B. Sowerby II, 1882
* *[[Haliotis virginea]]* Gmelin, 1791
** *Haliotis virginea crispata* Gould, 1847
** *Haliotis virginea huttoni* Filhol, 1880
** *Haliotis virginea morioria* Powell, 1938
** *Haliotis virginea stewartae* Jones & Owen, 2004
** *Haliotis virginea virginea* Gmelin, 1791
* *[[Haliotis walallensis]]* Stearns, 1899 - đồng nghĩa:*Haliotis fulgens* var. *walallensis* Stearns, 1899

## Phân bố

* Việt Nam: vịnh Hạ Long, Bạch Long Vĩ, Cát Bà, Cô Tô, Khánh Hòa (hòn Nội, hòn Trà Là, hòn Tầm, hòn Tre, vịnh Vân Phong), quần đảo Trường Sa, Côn Đảo, đảo Phú Quốc, hòn Thơm, hòn Vang, hòn Mây Rút, mũi Ông Đội, mũi Đất Đỏ, đảo Thổ Chu.

## Công năng
Thịt bào ngư là một nguyên liệu làm các món đặc hải sản; vỏ bào ngư được dùng làm đồ mỹ nghệ.

### Thực phẩm
Bào ngư được sử dụng nhiều trong ẩm thực nhằm làm tăng cường calci cho cơ thể. Một số phương pháp chế biến là:
* Hấp cách thủy
* Nấu cháo
* Gỏi sống
* Xào tỏi
* Hầm với bồ câu
* Nấu lẩu

## Hình ảnh

Tập tin:AbaloneOutside.jpg
Tập tin:AbaloneInside.jpg
Tập tin:Abalone-farm1web.jpg
Tập tin:Chineseabalonecuisine.jpg


## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* 
*Abalone: Species Diversity 
*ABMAP: The Abalone Mapping Project
*Abalone biology 
*Conchology
*Hardy's Internet Guide to Marine Gastropods: Shell Catalog 
*book on crafting with Abalone Shell
*Imagemap of worldwide abalone distribution 
*Oman’s Abalone Harvest  
*Pro abalone diver, Mallacoota, Victoria (1967) 
*Tathra NSW(1961), Abalone (1963) 
* 
* 
* 
* 
* 
*

*Bào ngư hình bầu dục ''Haliotis ovina''
*Bào ngư hình vành tai ''Haliotis asinina''