open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Danh sách đồng bằng Việt Nam

Đi từ Bắc xuống Nam, Việt Nam có các đồng bằng sau:
#Đồng bằng sông Hồng (hay *đồng bằng châu thổ sông Hồng* hoặc *đồng bằng Bắc Bộ*, rộng 15.000&nbsp;km²)
#Đồng bằng Thanh Hóa (rộng 3.100&nbsp;km²).
#Tại Nghệ Tĩnh
##Đồng bằng Diễn Châu
##Đồng bằng Nghệ Tĩnh
##Đồng bằng Kỳ Anh
#Đồng bằng Sông Gianh 
#Đồng bằng Bố Chính
#Đồng bằng Quảng Bình, hạ lưu sông Nhật Lệ và Kiến Giang 
#Đồng bằng sông Bến Hải và Sa Lung 
#Đồng bằng Quảng Trị
#Đồng bằng Thừa Thiên
#Tại Quảng Nam
##Đồng bằng sông Cái và sông Thu Bồn
##Đồng bằng Thăng Bình
##Đồng bằng Tam Kỳ
*Tại Quảng Ngãi
##Đồng bằng Châu Ổ, hạ lưu sông Trà Bồng
##Đồng bằng Quảng Ngãi, hạ lưu sông Trà Khúc và sông Vệ
##Đồng bằng Đức Phổ, hạ lưu sông Trà Câu 
#Đồng bằng An Khê
* Tại Bình Định
##Đồng bằng Tam Quan-Bồng Sơn, hạ lưu sông Lại Giang và sông Tam Quan 
##Đồng bằng Vạn Phúc (hay đồng bằng Vạn Phú )
##Đồng bằng Phù Mỹ, hạ lưu sông La Tinh
##Đồng bằng Quy Nhơn, hạ lưu sông Côn
*Tại Phú Yên:
##Đồng bằng Tuy An
##Đồng bằng Tuy Hòa 
*Tại Khánh Hòa:
##Đồng bằng Ninh Hòa
##Đồng bằng Diên Khánh
##Đồng bằng Ba Ngòi
#Đồng bằng Ninh Thuận
##Đồng bằng Karom
##Đồng bằng Phan Rang
#Đồng bằng Bình Thuận
##Đồng bằng Tuy Phong 
##Đồng bằng Phan Rí 
##Đồng bằng Hải Ninh và Phan Lý Chàm 
##Đồng bằng Thiện Giáo 
##Đồng bằng Hàm Thuận và Phan Thiết 
#Đồng bằng sông Cửu Long

Trong các đồng bằng nói trên chỉ có hai đồng bằng sông Hồng và sông Cửu Long là đồng bằng châu thổ, và đồng bằng An Khê là một trũng giữa núi (thung lũng), còn lại là các đồng bằng duyên hải.

Các đồng bằng từ Thanh Hóa đến Bình Thuận (ngoại trừ đồng bằng An Khê) được gọi chung là *[[đồng bằng duyên hải miền Trung]]* hay *đồng bằng ven biển miền Trung*. *Đồng bằng ven biển miền Trung* thực chất là một dãy các đồng bằng không liên tục, bị xé nhỏ bởi các dãy núi đâm ngang ra Biển Đông. Người ta thường gọi tên các đồng bằng ở ven biển miền Trung theo tên tỉnh, ví dụ *[[đồng bằng Phú Yên]]* bao gồm hai đồng bằng nhỏ là *đồng bằng Tuy An* và *đồng bằng Tuy Hòa*. Cũng vì lý do này mà tên một số đồng bằng đã thay đổi theo sự phân chia đơn vị hành chính cấp tỉnh. Trước đây có đồng bằng Bình Trị Thiên (rộng 2.150&nbsp;km², nay là các đồng bằng Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên); đồng bằng Phú Khánh (rộng 1.220&nbsp;km², nay là các đồng bằng Phú Yên và Khánh Hòa); đồng bằng Thuận Hải (rộng 530&nbsp;km², nay là các đồng bằng Ninh Thuận và Bình Thuận).

Một số tài liệu cho rằng *đồng bằng Bắc Bộ* bao gồm *đồng bằng sông Hồng* và *đồng bằng sông Thái Bình* và *đồng bằng Nam Bộ* (diện tích 63.000&nbsp;km²) bao gồm *đồng bằng cao miền Đông Nam Bộ* và *đồng bằng sông Cửu Long*.

## Chú thích
Điều kiện Marshall-Lerner

**Điều kiện Marshall-Lerner** phát biểu rằng, để cho việc phá giá tiền tệ có tác động tích cực tới cán cân thanh toán, thì giá trị tuyệt đối của tổng hai độ co dãn theo giá cả của xuất khẩu và độ co giãn theo giá cả của nhập khẩu phải lớn hơn 1. Điều kiện này đặt theo tên của hai học giả kinh tế đã phát hiện ra nó, đó là Alfred Marshall và Abba Lerner.

Phá giá dẫn tới giảm giá hàng xuất khẩu định danh bằng ngoại tệ, do đó nhu cầu đối với hàng xuất khẩu (ngoại nhu) tăng lên. Đồng thời, giá hàng nhập khẩu định danh bằng nội tệ trở nên cao hơn, làm giảm nhu cầu đối với hàng nhập khẩu.

Hiệu quả ròng của phá giá đối với cán cân thanh toán tùy thuộc vào các độ co giãn theo giá. Nếu hàng xuất khẩu co giãn theo giá, thì tỷ lệ tăng lượng cầu về hàng hóa sẽ lớn hơn tỷ lệ giảm giá; do đó, kim ngạch xuất khẩu sẽ tăng. Tương tự, nếu hàng nhập khẩu co giãn theo giá, thì chi cho nhập khẩu hàng hóa sẽ giảm. Cả hai điều này đều góp phần cải thiện cán cân thanh toán.

Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy, hàng hóa thường không co giãn theo giá cả trong ngắn hạn, bởi vì thói quên tiêu dùng của người ta không thể thay đổi dễ dàng. Do đó, điều kiện Marshall-Lerner không được đáp ứng, dẫn tới việc phá giá tiền tệ chỉ làm cho cán cân thanh toán trong ngắn hạn xấu đi. Trong dài hạn, khi người tiêu dùng đã điều chỉnh thói quen tiêu dùng của mình theo giá mới, cán cân thanh toán mới được cải thiện.

## Diễn đạt bằng toán

Phương trình tính toán cán cân thanh toán có dạng như sau:

: B = Xp - M \ 

trong đó B là cán cân thanh toán, X là khối lượng xuất khẩu, M là chi tiêu cho nhập khẩu, và p là mức giá quốc tế.

Phá giá tiền tệ sẽ cải thiện cán cân thanh toán khi:

:\frac {dB} {dp} 

Giả định rằng độ và độ co giãn của nhập khẩu Em theo giá cả không đổi, bất đẳng thức trên có thể viết thành:

: 1 + Ex - Em\frac {M} {pX} 

Nếu cán cân thanh toán ban đầu bằng 0, M = pX , thì

: 1 + Ex - Em \ 

: |Ex| + |Em| > 1 \ 

Chú ý là trong quá trình tính toán trên, chúng ta luôn giả định rằng thu nhập khả dụng của người tiêu dùng không thay đổi theo giá cả.

## Tham khảo
Phác đao

**Phác đao** (tiếng Trung: 撲刀) là một loại vũ khí lạnh thời phong kiến ở Trung Quốc, ngày nay vẫn còn được sử dụng trong tập luyện nhiều môn võ thuật Trung Hoa. Phác đao được biết đến như là một loại vũ khí để chặt chân ngựa do nó đã được dùng để cắt chân ngựa trong các trận hỗn chiến.

Lưỡi của phác đao có hình dạng giống như lưỡi của các loại đao khác, nhưng phần cán của nó dài hơn, thường là tới 2&nbsp;m (6&nbsp;ft) với mặt cắt ngang có dạng tròn. Phiên bản phức tạp hơn của loại vũ khí này đôi khi còn được gọi là quan đao hay yển nguyệt đao.

## Tham khảo
Kích (vũ khí)

**Kích** (tiếng Trung: 戟), là một loại vũ khí lạnh của người Trung Quốc, được dùng như một loại khí tài quân sự dưới dạng này hay dạng khác có lẽ từ thời nhà Thương cho đến khi kết thúc nhà Thanh. Ngày nay nó vẫn được dùng trong tập luyện nhiều môn võ thuật Trung Hoa. Kích trông bề ngoài tương tự như thương hay mâu (các loại giáo) ở nhiều bộ phận, với một/hai lưỡi nhỏ hình trăng lưỡi liềm gắn vào phần đầu và một núm tua bằng lông ngựa màu đỏ đính vào chỗ mà phần đầu của vũ khí này nối liền với phần cán. Nó đã từng là loại vũ khí tương đối phổ biến của bộ binh, đặc biệt là biến thể phổ biến của nó trong thời kỳ đồ đồng gọi là mác (戈- qua), mặc dù nó cũng được kỵ binh và những người ngồi trên xe ngựa sử dụng. Có một vài kiểu kích, chẳng hạn loại với lưỡi hình chữ nhật có răng cưa thay vì dạng trăng lưỡi liềm, hoặc phần mũi là mũi giáo cộng với hai lưỡi cong đính kèm.

Có thể coi nó là loại vũ khí hỗn hợp, kết hợp giữa mâu với qua (mác) hay hoặc câu (một loại móc) với cán bằng tre hay gỗ. Kích thước phần mũi nhọn của giáo là khoảng 13–15&nbsp;cm, phần lưỡi ở bên dài khoảng 15–17&nbsp;cm. Có các loại kích cán dài (trường kích) được sử dụng đơn lẻ bằng cả hai tay và kích cán ngắn (đoản kích) được người ta sử dụng đồng thời cả hai kích gọi là song kích. Về tên gọi các chủng loại có phương thiên kích, long nha kích, đơn đao kích, quân đao kích, cổ kích, hồ điệp kích v.v

Các loại kích này có 2 hoặc 3 điểm tấn công sắc bén, (các) lưỡi bên và phần mũi của giáo, cộng với phần cán cũng có thể dùng để tấn công đối thủ. Cách thức mà các lưỡi bên gắn với phần mũi chính là khác biệt tùy theo từng loại kích, nhưng thông thường luôn có các khoảng trống giữa phần mũi và các lưỡi bên. Các "khía" này có thể được sử dụng để làm kẹt vũ khí của đối phương và sau đó người dùng kích chỉ cần giật mạnh vũ khí của anh ta để tước hoặc làm gãy vũ khí của đối phương. Người dùng kích có thể tấn công đối phương bằng cán của kích, với các lựa chọn như lôi kéo kích ngược lại để móc bằng lưỡi bên; hoặc tấn công địch thủ bằng phần lưỡi phẳng để đối phương ngã khỏi ngựa.

## Tham khảo
Nga (định hướng)

**Nga** có thể chỉ đến một trong các khái niệm sau:

## Quốc gia
* Nga (俄, Росси́я, *Rossiya*) hay *Liên bang Nga*, một quốc gia Liên Bang nằm ở Đông Âu và miền Bắc châu Á, là quốc gia có lãnh thổ rộng nhất thế giới hiện nay.
* Liên bang Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô Viết (CCCP hay USSR), còn gọi tắt là Liên Xô, là một quốc gia liên bang theo chế độ xã hội chủ nghĩa tồn tại từ năm 1922 đến 1991. Trong khoảng thời gian này nó là quốc gia có lãnh thổ đất liền rộng nhất thế giới.
* Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô Viết Liên bang Nga, quốc gia lớn nhất trong Liên bang Xô Viết, sau khi Liên Xô sụp đổ thì nó trở thành Liên Bang Nga hiện nay.
* Cộng hòa Liên bang Dân chủ Nga, một quốc gia Liên bang chỉ tồn tại trong 1 ngày duy nhất trong năm 1918.
* Cộng hòa Nga, quốc gia tồn tại trong 8 tháng trong năm 1917, đứng đầu là một chính phủ lâm thời Nga.
* Đế quốc Nga (1721 - tháng 2/1917)
* Nước Nga Sa hoàng (1547 - 1721)
* Đại công quốc Moskva (1283 - 1547)
* Cộng hòa Novgorod (1136 - 1478)
* Nga Kiev hay Kievan Rus' tồn tại từ khoảng năm 880 cho đến khi sụp đổ dưới vó ngựa Mông Cổ vào năm 1240

## Các vùng đất trong lịch sử
* Đại Nga, bao gồm phần lãnh thổ Nga nằm phía Tây dãy Ural (trừ khu vực Tatarstan).
* Tiểu Nga, bao gồm một phần lãnh thổ hiện nay của Ukraina.
* Novorossiya (*Tân Nga*), bao gồm vùng lãnh thổ Nam Ukraina, Nam Nga và vùng Bessarabia.
* Hắc Nga (*Чорная Русь*), bao gồm phần lãnh thổ nằm xung quanh khu vực Navahrudak ở miền Tây Belarus ngày nay.
* Hồng Nga (*Червона Русь* hay *Russia Rubra*), bao gồm phần Đông Galicia.
* Bạch Nga, bao gồm phần lãnh thổ phía Đông của Belarus.

## Tên gọi thực vật
*Loài *[[Coix aquatica]]* thuộc họ Hòa thảo, hoặc chi *[[Coix]]* theo nghĩa rộng.

## Nghĩa khác
Nga (娥):
*Mặt Trăng
*Người phụ nữ đẹp

## Xem thêm
* Russia (định hướng)
* Rus (định hướng)
* Rus (tên)
Lampang (tỉnh)

**Lampang** (, ) là một tỉnh miền Bắc của Thái Lan. Tỉnh này giáp các tỉnh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ): Chiang Rai, Phayao, Phrae, Sukhothai, Tak, Lamphun và Chiang Mai. Tên cũ trước đây của Lampang là *Khelang Nakhon*.

## Địa lý
Tỉnh Lampang nằm giữa thung lũng rộng của Sông Wang, bao bọc quanh bởi nhiều dãy núi. Tại huyện Mae Mo, than non được khai thác lộ thiên. Về phía bắc của tỉnh này là Vườn quốc gia Doi Luang. Tỉnh này cũng có các vườn quốc gia khác như: Vườn quốc gia Tham Pha Thai, Vườn quốc gia Chae Son, Vườn quốc gia Doi Khun Than và Khu dự trữ sinh quyển Huay Tak Teak.
## Kinh tế
Lampang nổi tiếng là nơi sản xuất đồ gốm và khai khoáng. Một số lượng lớn ball clay, china stone và than non được khai thác ở khu vực xung quanh.

Có hơn 200 xưởng gốm được xây dựng tại và xung quanh Mueang Lampang. Phần lớn các nhà máy này là vừa và nhỏ sản xuất hàng trang trí nhà cửa và vật liệu xây dựng. Nhà máy điện lớn nhất Thái Lan nằm ở huyện Mae Mo gần khu mỏ than bùn. Sản phẩm nông nghiệp có dứa và gạo.
## Lịch sử
Từ thế kỷ 7, Lampang là một phần của Vương quốc Haripunchai của Dân tộc Môn. Vào thế kỷ 11, Đế quốc Khmer chiếm vùng đất này. Vua Mengrai của Lannathai đã sáp nhập Vương quốc Haripunchai vào vương quốc của mình năm 1292. Sau khi Lannathai sụp đổ, vùng này thuộc sự cai trị của Myanmar và cuối cùng thuộc về Thái Lan năm 1774.

## Biểu tượng

## Các đơn vị hành chính

Tỉnh Lampang có 13 huyện (*[[Huyện Thái Lan|Amphoe]]*). Các huyện này được chia thành 100 xã (*[[tambon]]*) và 855 thôn (*[[muban]]*).

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Province page from the Tourist Authority of Thailand
*Golden Jubilee Network province guide
Torino FC

**Torino Football Club** (), có nghĩa là *Câu lạc bộ bóng đá Torino*, là một câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp thuộc thành phố Torino (Turin) của Ý. Biệt danh của đội là *I Granata* (Màu Hạt dẻ) hoặc *Il Toro* (Bò đực). Đội được biết đến với tên gọi *A.C. Torino* đến năm 1970, và *Torino Calcio* từ năm 1970 đến 2005.

## Lịch sử hình thành
Được thành lập như câu lạc bộ bóng đá Torino vào năm 1906, Torino là một trong những câu lạc bộ thành công nhất tại Ý với bảy chức vô địch, trong đó có năm chức vô địch liên tiếp (một kỷ lục gắn với Juventus và Inter) tại thời điểm Grande Torino, được công nhận rộng rãi như là một trong những đội mạnh nhất của năm 1940. Và cũng ở thời điểm này toàn bộ đội đã bị chết trong thảm họa máy bay 1949 Superga. Họ cũng đã giành Coppa Italia năm lần, cuối cùng trong số đó là ở mùa 1992-93. Ở châu Âu, Torino giành Mitropa Cup vào năm 1991 và đã lọt vào chung kết tại UEFA Cup năm 1991-1992.Trong bảng xếp hạng toàn bộ lich sử của Serie A, trong đó có tính đến tất cả các câu lạc bộ đã chơi trong giải đấu ít nhất một lần, Torino chiếm vị trí thứ 8, đã tham gia vào 71 của 83 lần giải được tổ chức. Kình địch lớn nhất của đội bóng là câu lạc bộ cùng thành phố Juventus. Torino kết thúc mùa giải 2015-16 ở vị trí thứ 12.

## Danh hiệu
* **[[Serie A]]**
:***Vô địch (8)**: 1926-27,1927–28, 1942–43, 1945–46, 1946–47, 1947–48, 1948–49, 1975–76
:***Á quân** (7): 1907,1914–15,1928–29,1938–39,1941–42,1976–77,1984–85
* **[[Coppa Italia]]**
:***Vô địch (5)**: 1935–36, 1942–43, 1967–68, 1970–71,1992–93
:***Á quân** (8):1937–38, 1962–63, 1963–64, 1969–70, 1979–80, 1980–81, 1981–82,1987–88
### Châu Âu
* **[[UEFA Cup]]**
:**Á quân* (1): 1991–92

## Cầu thủ

### Đội hình hiện tại

.

### Cho mượn

## Liên kết ngoài
* Torino FC, Sito non ufficiale dedicato al Torino FC 1906 
* Torino FC, Unofficial Site Dedicated to Torino FC 1906 - The First In English Language 

## Tham khảo
Mưa đá

**Mưa đá** là hiện tượng mưa dưới dạng hạt hoặc cục băng có hình dáng và kích thước khác nhau do đối lưu cực mạnh từ các đám mây dông gây ra. Kích thước có thể từ 5&nbsp;mm đến hàng chục cm, thường cỡ khoảng một vài cm, có dạng hình cầu không cân đối. Những hạt mưa đá thường rơi xuống cùng với mưa rào. Mưa đá thường kết thúc rất nhanh chỉ trong vòng 5 -10 phút, lâu nhất cho cả một vệt mưa cũng chỉ 20 - 30 phút.

Mưa đá thường xảy ra ở vùng núi hay khu vực giáp biển, giáp núi (bán sơn địa), còn vùng đồng bằng ít xảy ra hơn. Vì vậy ở Việt Nam mưa đá có thể xảy ra ở khắp các vùng miền. và cả trong mùa hè. Riêng ở vùng núi phía bắc Việt Nam, từ tháng 1 đến tháng 5 hàng năm thường có mưa đá, nhiều nhất là từ tháng 3 đến tháng 5, mà nguyên nhân chủ yếu là các đợt Frông lạnh cực mạnh tràn về nhanh.

## Nguyên nhân
Nguyên nhân dẫn đến hiện tượng mưa đá này là do áp cao cận nhiệt đới lấn tới, đẩy lượng ẩm lớn từ biển về phía đất liền, trong khi áp cao cận nhiệt cũng tạo thời tiết nắng nhiều, nhiệt độ không khí cao. Với điều kiện nhiệt ẩm cao, không khí có sự bất ổn định lớn, xáo trộn rất mạnh, dòng không khí chuyển động đi lên đưa khối mây nóng ẩm lên rất cao, vượt qua tầng đối lưu. Càng lên cao nhiệt độ càng giảm, cho đến mức 0 độ C, hơi nước chuyển từ thể lỏng, rồi thể lỏng sang rắn thành các hạt lớn, khi hạt đủ lớn, thắng được lực trọng trường rơi xuống đất thì gọi là mưa đá.

Mưa đá hình thành trong các đám mây giông bão, đặc biệt là những đám mây có luồng khí mạnh, hàm lượng nước ở thể lỏng cao, phạm vi thẳng đứng lớn, các giọt nước lớn và nơi có phần lớn lớp mây ở dưới nhiệt độ đóng băng (0&nbsp;°C; 32&nbsp;°F)… Tốc độ phát triển của mưa đá bị ảnh hưởng bởi các yếu tố như độ cao, vùng đóng băng và độ đứt gió.

## Tác hại

Trong cơn dông mưa đá thường kèm theo gió rất mạnh, có khi là gió lốc kèm theo mưa đá, sức tàn phá hết sức khủng khiếp do gió mạnh và xoáy gây ra.

Ngoài gió rất mạnh ra thì bản thân những hòn mưa đá cũng có khi gây ra sập nhà, tàn phá cây cối, thậm chí gây chết người. Vì vậy mưa đá được xếp vào những hiện tượng thời tiết nguy hiểm.

## Xem thêm
*Mưa­
*Tuyết
*Dông­
*Bão­
*Sấm­
*Chớp­
*Sét­
*Sương

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* 

* 
* Mưa đá là gì  Trung tâm dự báo khí tượng thủy văn trung ương
Vĩ tuyến 17 Bắc

**Vĩ tuyến 17 Bắc** là một vĩ tuyến có vĩ độ bằng 17 độ ở phía bắc của mặt phẳng xích đạo của Trái Đất. Vĩ tuyến này có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong lịch sử Việt Nam.

## Địa lý

Bắt đầu từ kinh tuyến gốc và xoay dần về hướng đông thì vĩ tuyến 17° Bắc đi ngang qua:

:

## Việt Nam
Năm 1954, Hiệp định Genève được ký kết, lấy vĩ tuyến 17 (vĩ tuyến 17° bắc), dọc sông Bến Hải, thuộc tỉnh Quảng Trị, làm phân định giới tuyến quân sự Bắc - Nam tạm thời cho Việt Nam, chuẩn bị cho cuộc tổng tuyển cử vào tháng 7/1956. Đến năm 1956, quy chế hoạt động tại giới tuyến được đưa ra, đặt dưới sự giám sát của Ủy ban quốc tế gồm Ba Lan, Canada và Ấn Độ. Đây là khu phi quân sự rộng 1,6&nbsp;km (một dặm Anh) về mỗi phía tính từ bờ sông Bến Hải, bắt đầu từ biên giới Việt Nam – Lào cho đến bờ Biển Đông. Cũng từ đó, dòng Bến Hải chạy dọc vĩ tuyến 17 thành nơi chia cắt đất nước Việt Nam trong suốt hơn 20 năm Chiến tranh Việt Nam.

## Xem thêm
*Vĩ tuyến 17 ngày và đêm

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Hiện tượng foehn

**Hiện tượng foehn** (*gió phơn*) chỉ việc gió sau khi vượt qua núi trở nên khô và nóng. Ở Việt Nam, hiện tượng foehn vào mùa gió Tây Nam thường được dân gian gọi là **gió Lào** hoặc **gió phơn Tây Nam** khô nóng.

## Tên gọi
Foehn có nguồn gốc từ tiếng Đức (*föhn*) chỉ thứ gió ở vùng núi Alps, nhờ nó khu vực Trung Âu được hưởng khí hậu ấm áp.

Ở những nơi khác trên thế giới, hiện tượng này được gọi bằng các tên khác. Chẳng hạn, ở Mỹ và Canada gọi là *chinook*, và có nơi gọi là *Diablo* hay *[[gió Santa Ana]]*. Còn ở Tây Ban Nha gọi là gió *Bilbao*. Ở Việt Nam gọi là gió Lào. Nói chung, thường đặt tên cho gió này theo tên địa phương nơi xảy ra.

## Bản chất

Gió hình thành và chuyển động song song với mặt đất. Khi bị núi chắn ngang thì gió phải vượt lên cao, lên tầng không khí loãng và lạnh hơn, khiến cho hơi nước ngưng tụ, gây mưa bên triền núi hứng gió và đồng thời làm gió giảm áp suất. Khi đã qua đỉnh núi thì gió trở thành một luồng khí khô hạ áp nên khi đi từ trên cao xuống, gặp không khí đặc hơn gió sẽ bị nén lại. Quá trình đó làm tăng nhiệt độ của gió (quá trình đoạn nhiệt trong nhiệt động lực học). Kết quả là bên triền núi hứng gió (đoạn lên núi) thì gió ẩm, mát và gây mưa nhiều nhưng bên triền núi khuất gió (đoạn xuống núi) thì gió lại khô và nóng. Dãy núi càng cao, thì khi xuống núi mức gia tăng nhiệt độ càng lớn và càng khô.

## Hậu quả
Gió khô nóng nên dễ gây ra hỏa hoạn, nhất là cháy rừng. Đặc biệt, nó làm cho khí hậu ở các vùng mà nó thổi tới trở nên có nhiệt độ cao hơn và khô hơn gây các cây xanh khô héo...

## Hiện tượng foehn ở Việt Nam
Gió Tây Nam khô nóng là thuật ngữ mà các nhà chuyên môn ở Việt Nam dùng để chỉ hiện tượng này. Gió hình thành từ vịnh Thái Lan, di chuyển theo hướng Tây Nam - Đông Bắc qua Campuchia và Lào. Khi tiếp cận dãy núi Trường Sơn thì gió tăng tốc, vượt qua và tràn xuống vùng Bắc Trung Bộ và Trung Trung Bộ. Gió thường xuất hiện từ đầu tháng Tư đến giữa tháng Chín, thường bắt đầu thổi từ 8-9 giờ sáng cho đến chiều tối, thổi mạnh nhất từ khoảng gần giữa trưa đến xế chiều. Gió khô và nóng, nên làm cho khí hậu các vùng nói trên trở nên khắc nghiệt. Độ ẩm có khi xuống 30% trong khi nhiệt độ có khi lên tới 43°C. Với bầu trời nắng chói chang, gió lại thổi đều đều như quạt lửa nên cây cỏ héo khô, ao hồ cạn kiệt, con người và gia súc bị ngột ngạt, rất dễ phát sinh hoả hoạn.

Một số công trình nghiên cứu làm mát gió Tây Nam khô nóng đã được tiến hành và đề xuất việc đào các hồ nước, phá bớt núi đá trọc để tăng độ ẩm cho gió.

Ngoài các vùng trên, hiện tượng foehn cũng thấy xảy ra ở Mường Thanh và ở Sa Pa (gọi là gió Ô Quý Hồ).

## Tham khảo và Liên kết ngoài

#Gió khô nóng 
#Biến gió Lào thành gió mát 
#Vị Giáo sư 84 tuổi và khát vọng chế ngự gió Lào 
#Có thể chế ngự gió Lào? 
#Xây hồ chứa nước trên núi đá làm mát gió Lào 

## Tham khảo
Chiến tranh Toledo

**Chiến tranh Toledo** (1835–1836; cũng được gọi là **Chiến tranh Ohio-Michigan**) là một cuộc tranh cãi biên giới với kết quả phần nhiều không đổ máu giữa tiểu bang Ohio và Lãnh thổ Michigan bên cạnh (Michigan ngày nay). Tranh cãi này bắt đầu do các đạo luật mâu thuẫn của chính phủ tiểu bang và liên bang mà được thông qua từ 1787 đến 1805 và làm biên giới bắc của Ohio không rõ. Hai chính phủ Ohio và Michigan đều đòi chủ quyền một vùng 1.210 km² (468 dặm vuông) dọc theo biên giới, được gọi là **dải Toledo** ngày nay. Khi Michigan xin được trở thành tiểu bang vào đầu thập niên 1830, nó muốn bao gồm lãnh thổ tranh cãi này vào phạm vi, nhưng các nghị sĩ của Ohio tại Quốc hội có khả năng chặn Michigan không được gia nhập Liên bang.

Bắt đầu từ 1835, hai bên thông qua luật pháp có mục đích bắt bên kia phải đầu hàng. Thống đốc Ohio Robert Lucas và "thống đốc thiếu niên" 24 tuổi của Michigan, Stevens T. Mason, đều không muốn nhượng lại quyền hạn của dải này, nên hai bên xây dựng dân quân và ra hình phạt phạm tội cho những người chịu quyền sở hữu của bên kia. Hai dân quân này được động viên và được gửi đến vị trí ở hai bên sông Maumee gần Toledo, nhưng hai bên ít gặp nhau trừ ra vụ chế nhạo qua lại. Trong "trận" duy nhất của "chiến tranh" này, có tin đồn rằng một người bắn súng lên trời, nhưng không ai bị thương. Chỉ có một vụ bị thương trong cả xung đột này: một phó quận trưởng tại Michigan bị đâm bằng dao găm sau khi bắt một gia đình Ohio có liên quan đến xung đột.

Vào tháng 12 năm 1836, chính phủ Lãnh thổ Michigan đầu hàng đất tranh cãi, vì đang gặp khủng hoảng tài chính và do Quốc hội và Tổng thống Andrew Jackson ép; Michigan nhận bán nghị quyết mà được Quốc hội thông qua. Dưới những điều khoản của thỏa hiệp này, Michigan ngừng đòi dải Toledo để được trỏ thành tiểu bang và sáp nhập vào khoảng ba phần tư của Thượng Bán đảo. Tuy Michigan nhìn thỏa hiệp được coi là kết quả kém hồi đó, cây gỗ phong phú và đồng mà được khám phá ra về sau tại Thượng Bán đảo quá đền bù vấn đề mất dải Toledo.

## Tham khảo

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Đọc thêm
* 
* 
* 
* 
* 
*
Udon Thani (tỉnh)

**Udon Thani** (tiếng Thái: **อุดรธานี**, phiên âm: U-đon Tha-ni) là một tỉnh thuộc vùng Isan của Thái Lan. Tỉnh này giáp các tỉnh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ): Nong Khai, Sakon Nakhon, Kalasin, Khon Kaen, Nongbua Lamphu và Loei. Tỉnh Udon Thani cách Bangkok 564&nbsp;km.

## Các đơn vị hành chính

Tỉnh được chia thành 18 huyện (*[[Huyện Thái Lan|Amphoe]]*) và 2 phó huyện (*King Amphoe*). Các huyện được chia ra thành 155 xã (*[[tambon]]*) và 1682 thôn. Các con số thiếu từ 12-16 là các Amphoe tạo nên tỉnh Nongbua Lamphu năm 1993.

## Tham khảo
Khon Kaen (tỉnh)

**Khon Kaen** (, ; phiên âm: Khon Ken) là tỉnh lớn thứ hai của vùng Isan, Thái Lan. Các tỉnh giáp giới (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ): Nongbua Lamphu, Udon Thani, Kalasin, Maha Sarakham, Buriram, Nakhon Ratchasima, Chaiyaphum, Phetchabun và Loei.

## Các đơn vị hành chính

Tỉnh này có 20 huyện (*[[Huyện Thái Lan|Amphoe]]*) và 6 phó huyện (*[[King Amphoe]]*). Các huyện được chia thành 198 xã (*[[tambon]]*) và 2139 thôn (*[[muban]]*).

Đang có kế hoạch phân chia phần tây bắc để lập một tỉnh mới có trung tâm tại Phu Wiang. Các huyện sẽ thuộc tỉnh mới này gồm có: Nong Ruea, Chum Phae, Si Chomphu, Phu Pha Man, Nong Na Kham và Wiang Kao.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Province page from the Tourist Authority of Thailand

* Inofficial website 
* Official website of province  (Thai only)
Samut Songkhram (tỉnh)

**Samut Songkhram** (tiếng Thái: **สมุทรสงคราม**, phiên âm: Xa-mút Xong-khơ-lam) là một tỉnh miền Trung  của Thái Lan. Tỉnh này giáp các tỉnh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ): Phetchaburi, Ratchaburi và Samut Sakhon. Dân địa phương gọi tỉnh này là Mae Klong. Đây là tỉnh nhỏ nhất về diện tích của Thái Lan. Chang và Eng Bunker, là cặp song sinh đầu tiên (Siamese twin) được sinh ra ở đây.

## Tham khảo
Loei (tỉnh)

**Loei** (, , phiên âm: Lơi) là một trong những tỉnh thưa dân nhất Thái Lan, thuộc vùng Isan. Tỉnh này giáp các tỉnh (từ phía đông theo chiều kim đồng hồ): Nong Khai, Udon Thani, Nong Bua Lam Phu, Khon Kaen, Phetchabun, Phitsanulok. Về phía bắc, tỉnh này giáp các tỉnh Xayabury và Vientiane của Lào.

## Tham khảo
Ranong (tỉnh)

**Ranong** (tiếng Thái: **ระนอง**, phiên âm: Ra-nong) là một tỉnh miền Nam của Thái Lan, nằm bên bờ biển Andaman và là tỉnh có dân số thấp nhất Thái Lan với số dân chỉ có 161.210 người. Tỉnh này giáp các tỉnh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ): Chumphon, Surat Thani và Phang Nga. Về phía tây, tỉnh này giáp vùng hành chính Tanintharyi của Myanmar.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Province page from the Tourist Authority of Thailand
*Official website
*Website of Kiwi Orchid containing a Ranong travel guide
Phitsanulok (tỉnh)

**Phitsanulok** (tiếng Thái: **พิษณุโลก**, phiên âm: Bít-xa-nu-lóc) là một tỉnh miền Bắc của Thái Lan. Các tỉnh giáp ranh (từ phía đông theo chiều kim đồng hồ): Loei, Phetchabun, Phichit, Kamphaeng Phet, Sukhothai, Uttaradit. Về phía đông bắc, tỉnh này cũng có đoạn giáp giới ngắn với Tỉnh Xaignabouli của Lào.

## Lịch sử

Khu vực ngày nay là tỉnh Phitsanulok có người ở từ thời kỳ đồ đá, mặc dù các cư dân đồ đá mới của khu vực có thể không phải là tổ tiên của người Thái hiện đại hiện đang cư trú ở tỉnh này. Các đầu ghi chép lịch sử liên quan đến những gì bây giờ tỉnh Phitsanulok cho biết tại một thời gian trước hoặc trong thế kỷ 11, thành phố hiện nay là Phitsanulok chỉ là tiền đồn chiến lược nhỏ của người Khmer gọi là Song Khwae. Trong thế kỷ tiếp theo, năm 1188, Nakhon Thai, nằm gần trung tâm của hiện tại tỉnh Phitsanulok, được thành lập như là thủ đô của Vương quốc Singhanavati, một nhà nước-thành phố sớm của Thái Lan. Sau đó, trong thời kỳ Vương quốc Sukhothai của Thái Lan, thành phố Phitsanulok nổi lên như một thành phố lớn ở phía đông của Vương quốc Sukhothai, và các ngôi chùa lớn Wat Chula Manee, Wat Aranyik và Wat Chedi Yod Thong đã được xây dựng. Năm 1357, các Wat Phra Sri Rattana nổi tiếng Mahathat được xây dựng, và thời kỳ Ayutthaya đã chứng kiến việc xây dựng một số ngôi đền chính của tỉnh. Phitsanulok đã là kinh đô trong 25 năm của Vương quốc Ayutthaya. Năm 1555, vua Naresuan Đại đế sinh ra tại thành phố Phitsanulok. Naresuan đã đóng một vai trò quan trọng trong lịch sử của Thái Lan, khi ông mở rộng vương quốc (sau đó được gọi là Xiêm La) trong phạm vi lãnh thổ của nó lớn nhất, bằng cách chinh phục một phần khá lớn của Miến Điện ngày nay và Campuchia. Trong thời gian gần đây, tỉnh Phitsanulok đã trở thành một trung tâm nông nghiệp quan trọng, một phần của giỏ bánh mì của Thái Lan, cung cấp gạo và các cây trồng khác cho người tiêu dùng ở Thái Lan và trên khắp thế giới. Phát triển nông nghiệp rộng lớn hơn một trăm năm qua hoặc hơn đã sinh ra một cơ sở hạ tầng hiện đại tại các khu vực đô thị của tỉnh, mang theo nó một loạt các tuyến đường hiện đại, các trường đại học, bệnh viện và các tiện nghi khác. Trong những năm qua, sông Nan và các nhánh của nó đã đóng một vai trò đáng kể trong lịch sử và phát triển của khu vực bằng cách cung cấp một tuyến đường giao thông, đất đai màu mỡ cho nông nghiệp và nước tưới. Các vùng nước sông cũng đã phục vụ như là một con đường cho kẻ xâm lược, và đã là nguồn của các cơn lũ lụt định kỳ phổ biến rộng rãi trên toàn tỉnh.

## Hành chính

Tỉnh này được chia thành 9 huyện (amphoe). Các huyện lại được chia thành 93 xã (*[[tambon]]*) và 993 *[[muban]]* là đơn vị hành chính ở cấp làng. (Có một số lớn hơn muban hơn so với các làng thực tế trong tỉnh, bởi vì làng lớn hơn thường chiếm nhiều hơn một muban.)

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Trang giới thiệu về tỉnh từ trang Du lịch Thái Lan
Thạch Lâm (Vân Nam)

**Thạch Lâm** hay **Rừng đá** (tiếng Hoa: 石林) là một khu rừng đá tự nhiên tại huyện tự trị dân tộc Di Thạch Lâm (石林彝族自治县)，tỉnh Vân Nam, Trung Quốc, cách Côn Minh 120&nbsp;km. Diện tích hơn 40 vạn mẫu. Thạch Lâm là điển hình khu địa chất hình thành và biến hóa qua hàng tỷ năm và có địa mạo đặc biệt Carxtơ. Ngày 12 tháng 3 năm 2004, Thạch Lâm được các chuyên gia của tổ chức bình chọn địa chất thế giới thuộc UNESCO công nhận là Vườn địa chất thế giới. Năm 1984, Thạch Lâm được chính phủ Trung Quốc phê chuẩn là Khu thắng cảnh trọng điểm quốc gia. Theo truyền thuyết của dân tộc Di (彝族) thì Thạch Lâm là đất tổ của dân tộc này. Phong cảnh chủ yếu của Thạch Lâm là: Rừng đá lớn nhỏ, Lý Tử Tinh Thạch Lâm (李子菁石林), Động Chi Vân, Trường Hồ, Đại Điệp Thủy (大叠水). Mỗi năm vào ngày 24/6 âm lịch là thời gian tham quan Thạch Lâm lý tưởng nhất

## Tham khảo
Gia Nghĩa (định hướng)

**Gia Nghĩa** có thể là một trong số các địa danh sau:

### Việt Nam
* Phường Bắc Gia Nghĩa, tỉnh Lâm Đồng
* Phường Đông Gia Nghĩa, tỉnh Lâm Đồng
* Phường Nam Gia Nghĩa, tỉnh Lâm Đồng.

; Địa danh cũ
* Thành phố Gia Nghĩa, tỉnh lỵ tỉnh Đắk Nông
* Thị trấn Gia Nghĩa (huyện Đắk Nông, tỉnh Đắk Lắk), sau là một phần các phường Nghĩa Đức, Nghĩa Phú, Nghĩa Tân, Nghĩa Thành, Nghĩa Trung (thành phố Gia Nghĩa); nay tương ứng một phần các phường Bắc Gia Nghĩa, Nam Gia Nghĩa, Đông Gia Nghĩa, tỉnh Lâm Đồng.

### Đài Loan
* Huyện Gia Nghĩa (phồn thể: 嘉義縣, bính âm Hán ngữ: *Jiāyì Xiàn*, bính âm thông dụng: *Jiayì Siàn*) thuộc Đài Loan.
* Thành phố Gia Nghĩa (嘉義市, bính âm Hán ngữ: Jiāyì Shì; bính âm thông dụng: Jiayì Shìh; Wade-Giles: chia-yi shih; tiếng Đài Loan: Ka-gī chhī) thuộc Đài Loan.
Second Life

***Second Life*** (tiếng Anh của "đời sống thứ hai", viết tắt **SL**) thế giới thực tế ảo 3D thương mại có một phần phải trả tiền, được mở cửa năm 2003 bởi công ty Linden Lab tại San Francisco, California (Hoa Kỳ), và được thành lập bởi Philip Rosedale, cựu Giám đốc kỹ thuật của RealNetworks. "Thế giới" của *Second Life* chạy trên mạng máy phục vụ lớn do Linden Lab điều hành, mạng này được gọi chung là "cái mạng" (*the grid*). Trình khách *Second Life* cung cấp cho các người dùng (được gọi "cư dân", *Residents*) một số công cụ để thăm và thay đổi thế giới *SL* và tham gia vào kinh tế ảo mà đồng thời đã bắt đầu hoạt động như một thị trường "thật". Vào đúng lúc 8h05m45 giờ sáng PDT, ngày 18 tháng 10 năm 2006, dân số *Second Life* đạt đến một triệu cư trú.

## Đối thủ
*Active Worlds
*Dự án Croquet
*Dotsoul
*Entropia Universe
*OLIVE Platform
*There
*Virtual Object System (Hệ thống Đối tượng Ảo)

## Chú thích

## Xem thêm
*Nội dung do người dùng tạo ra (*user-generated content*)

## Liên kết ngoài
*Trang chủ Second Life (tiếng Anh, Đức, Nhật, và Hàn, Ý)
*Teen Second Life cho thanh niên (tiếng Anh)
*Linden Lab – trang chủ cho lập trình viên
*Người đẹp Second Life có mặt trong Top 100 người đẹp của Maxim
*Official Linden Blog – blog chính thức
*Second Life Link Collection 
*Việt Nam mở đại học ‘Second Life’ 
*TOPICA ứng dụng 3D vào đào tạo cử nhân trực tuyến
Buriram (tỉnh)

**Buriram** (, , ) là một tỉnh thuộc vùng Isan của Thái Lan. Các tỉnh lân cận (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) là: Sa Kaeo, Nakhon Ratchasima,  Khon Kaen, Maha Sarakham và Surin. Về phía đông nam, tỉnh này giáp Oddar Meancheay của Campuchia. Giống như nhiều tỉnh Isan khác, tỉnh này đã từng là một phần lãnh thổ của Đế quốc Khmer với minh chứng là nhiều dấu tích của Khmer và có số dân Khmer đông đảo đang sinh sống tại đây. Tên gọi Buri Ram có nghĩa *Thành phố hạnh phúc.*

Buriram là một trong những tỉnh của Thái Lan có cộng đồng người Kuy lớn, tuy nhiên người nói ngôn ngữ Lào Isan vẫn chiếm phần lớn dân số của tỉnh.

## Đơn vị hành chính

Tỉnh được chia thành 23 huyện (amphoe ). Các huyện lại được chia thành 189 phó huyện (tambon) và 2.212 làng (mubans).

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Province page from the Tourist Authority of Thailand 

* Website of the Province  (Thai only)
Vườn quốc gia Khlong Phanom

**Vườn quốc gia Khlong Phanom** () là một vườn quốc gia ở miền nam Thái Lan, bảo vệ 410,4&nbsp;km² rừng thuộc Dãy núi Phuket. Vườn quốc gia này được thành lập ngày 17/11/2000.

Vườn quốc gia này tọa lạc tại tây nam Tỉnh Surat Thani, thuộc huyện Phanom. Vườn quốc gia này tiếp nối liên tục với Vườn quốc gia Khao Sok ở phía bắc, được phân chia bởi Quốc lộ 401 Thái Lan. Về phía tây nam tiếp giáp với Khu trú ẩn động vật hoang dã Tonpariwat.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*National Park, Wildlife and Plant Conservation Department
Quản lý hành chính

**Quản lý hành chính** là sự tác động của cơ quan hành chính nhà nước lên đối tượng là con người hoặc là các mối quan hệ xã hội để đạt mục tiêu của chính phủ. Phương pháp quản lý và cách tiếp cận cụ thể phụ thuộc vào từng thể chế chính trị tại các nước, cũng như mục tiêu cần đạt được.

Ví dụ tại Việt Nam vào thập niên 2000, mục tiêu cần đạt được nêu ra là *dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh*.

Tiếp cận dưới góc độ thực thi quyền lực nhà nước thì quản lý hành chính nhà nước là thực thi quyền hành pháp của nhà nước. Dưới góc độ hoạt động cụ thể thì quản lý hành chính là điều chỉnh hành vi con người, hành vi xã hội và tổ chức thực thi pháp luật ban hành.

Ngoài ra quản lý hành chính ở trong chính phủ, quản lý hành chính còn được xem xét trong mối quan hệ ngoài nhà nước, còn gọi là hành chính tư.

## Tham khảo
Kiền trùy

**Kiền trùy** (tiếng Phạn: *ghaṇṭā*) là cái chuông nhỏ và là nhạc cụ quan trọng không thể thiếu trong nghi lễ Phật giáo Tantra. Tiếng chuông được cho là mang lại điềm lành, xua đuổi tà ma khỏi nơi đang cử hành nghi lễ. Trong các nghi lễ Phật giáo, kiền trùy được dùng cùng cặp với kim cương chử, trong đó kiền trùy là biểu tượng của Trí huệ - yếu tố Nữ, Kim cương chử (*vajra*) tượng trưng cho Từ bi - yếu tố Nam (có học giả cho rằng kiền trùy là biểu tượng của sinh thực khí nữ còn kim cương chử (*vajra*) tượng trưng cho sinh thực khí nam). Để đạt được giác ngộ, hai yếu tố này phải được kết hợp với nhau. Kiền trùy được hình dung như thân của Phật, kim cương chử như tâm của Phật, còn tiếng chuông như lời Phật đang giảng pháp. Âm thanh ngắn, ngắt đoạn của tiếng chuông còn có nghĩa nói lên rằng, mọi vật đều là phù du, chóng qua.

Kiền trùy có thể có độ cao từ 3 đến 20 lần chiều rộng ngón tay. Đáy kiền trùy hình tròn, gắn phía trên là hình khuôn mặt Bồ Tát Bát-nhã-ba-la-mật-đa (*Prajnaparamita*). Trên nữa là một hình hoa sen, một đĩa Mặt Trăng và trên cùng là một hình kim cương chử(vajra). Trong tiếng Phạn, kiền trùy có gắn hình kim cương chử tại cán chuông được gọi là vajraghanta (*chuông kim cương*). Lòng chuông tượng trưng cho Trí huệ đang trực nhận tính không. Hạt chuông tượng trưng cho âm thanh của tính không. Tám cánh hoa sen là bốn người mẹ và bốn vị bồ tát.  Tận cùng của kiền trùy có thể là hình một thiền trượng, hoặc là hình một stupa nhỏ hoặc là viên ngọc ba mặt (*cintamani*)

Chuông thường không xuất hiện như những tùy khí hoặc biểu tượng của chư Phật hoặc của những vị thần chính. Tuy nhiên, nếu một vị thần (Sarasvati) đang cầm chuông thì có nghĩa đây là vị thần của âm nhạc và học vấn. Các kiền trùy Phật giáo được các phái Mật tông của tây Tạng, Nepal và Nhật Bản dùng trong các cuộc lễ.

Trong các cuộc hành lễ Phật giáo Tantra, vị Lạt-ma cầm một kim cương chử trên tay phải còn tay trái cầm chuông. Vị Lạt-ma sẽ hợp nhất chúng bằng cách gác chéo hai cánh tay trên ngực biểu thị tâm hồn giác ngộ, đó là sự hợp nhất của trí huệ (nữ) và từ bi (nam).

Theo từ điển Hán-Việt Thiều Chửu, *kiền trùy* (犍椎) còn là tên gọi chung cho các thứ như chuông, khánh, mõ, mộc bản đánh làm hiệu ở trong chùa.

Có bảy loại chuông được biết, nó tùy thuộc vào hình dáng tay cầm:
*Tay cầm hình thiền trượng một mũi nhọn, loại ba mũi nhọn, bốn mũi nhọn, năm mũi nhọn và chín mũi nhọn.
*Tay cầm bằng một viên ngọc ba mặt.
*Tay cầm bằng một stupa nhỏ.

## Ghi chú

## Liên kết ngoài
*Ritual Implements in Tibetan Buddhism: A Symbolic Appraisal
*The Vajra and Bell and beads
Thiết Ngưng

**Thiết Ngưng** (chữ Hán: 鐵凝; sinh năm 1957) là nữ nhà văn, chính trị gia Trung Quốc. Bà là Ủy viên Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XX, là Chủ tịch Hội Nhà văn Trung Quốc từ năm 2006 đến 2025.

## Tiểu sử
Thiết Ngưng sinh tại Bắc Kinh nhưng có quê quán ở tỉnh Hà Bắc.

Ngày 12 tháng 11 năm 2006, bà được Đại hội lần thứ 7 Hội Nhà văn Trung Quốc bầu làm Chủ tịch Hội, kế nhiệm nhà văn Ba Kim từ trần ngày 17 tháng 10 năm 2005. Như vậy bà là Chủ tịch Hội thứ ba trong lịch sử Hội Nhà văn Trung Quốc kể từ khi thành lập vào năm 1949, sau Mao Thuẫn và Ba Kim.

## Tác phẩm
* Ôi, Hương Tuyết (哦，香雪), (1982)
* Chiếc áo đỏ không cúc (沒有紐扣的紅襯衫)
* Đề tài chuyện tháng Sáu (六月的話題), truyện ngắn
* Mạch kiết đoá (麥秸垛)
* Miên hoa đoá (棉花垛)
* Con đường làng dẫn tôi về nhà (1983)
* Vĩnh viễn là bao lâu (永遠有多遠), (1999)
* Cửa hoa hồng (玫瑰門)
* Đại dục nữ (大浴女), tạm dịch: Người đàn bà tắm

## Xem thêm

* Danh sách Ủy viên Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XX

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Nhà văn "mỹ nữ" được bầu làm Chủ tịch Hội Nhà văn Trung Quốc
Vườn quốc gia Mu Ko Ang Thong

**Vườn quốc gia Mu Ko Ang Thong** là một vườn quốc gia biển ở vịnh Thái Lan, tại bờ biển Tỉnh Surat Thani. Vườn quốc gia này bao gồm 43 hòn đảo với tổng diện tích 102&nbsp;km², trong đó chỉ 18&nbsp;km² là đất, còn lại là biển. Vườn này được thành lập ngày 12/11/1980.

Tên gọi *Ang Thong* (Thai: อ่างทอง) có nghĩa là *bát vàng*, còn *Mu Ko* (หมู่เกาะ) thì có nghĩa là *nhóm đảo*.

Kể từ 2002 vườn quốc gia này cũng được đăng ký là 1 địa điểm của Công ước Ramsar số 1184.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* National Park, Wildlife and Plant Conservation Department
Sân bay Surat Thani

**Sân bay Surat Thani**  nằm ở huyện Phunphin, Tỉnh Surat Thani, Thái Lan. Sân bay này nằm cách tỉnh Surat Thani 21&nbsp;km về hướng tây và cũng là căn cứ không quân của Wing 7 Airforce. Sân bay này có 1 đường băng bê tông.

Ngày 11/12/1998, chuyến bay A310-200 của Thai Airways International (HS-TIA), hạ cánh xuống Surat Thani từ Bangkok, sau 3 lần cố gắng hạ cánh gặp trời mưa to và đã bị rơi vào một ruộng lúa các sân bay này 3&nbsp;km khiến cho 102/143 hành khách và phi hành đoàn trên máy bay thiệt mạng.

Sân bay này hiện nay có 2 chuyến bay/ngày nối với Bangkok bởi các hãng:
* Thai Airways
* Nok Air
* Thai Air Asia

## Thống kê (2005)
* **Số lượt máy bay hoạt động** - 5.983
* **Số khách đi** - 102.808
* **Số khách đến** - 101.338
* **Trọng lượng hàng gửi đi** - 1.149.551&nbsp;kg
* **Trọng lượng hàng đến** - 503.988&nbsp;kg

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Surat Thani Airport at Thaiflyingclub.com - includes pictures
*Aircraft movement statistics
*Technical details on Surat Thani Airport
*Aviation Savety Network on the 1988 crash 
*Surat Thai Airport Statistic
Sân bay quốc tế Phuket

**Sân bay Quốc tế Phuket**  là một sân bay ở tỉnh Phuket, Thái Lan. Sân bay này có đường băng dài 3000 m.
Đây là sân bay bận rộn thứ nhì Thái Lan (sau sân bay Quốc tế Bangkok Mới) với hơn 7 triệu lượt khách năm 2010

## Các hãng hàng không

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Phuket International Airport Homepage 
*
Sân bay quốc tế Chiang Mai

**Sân bay Quốc tế Chiang Mai**  là sân bay ở Chiang Mai, Thái Lan.

Sân bay Chiang Mai là cửa ngõ chính của phía bắc Thái Lan. Năm 2005, có 10 hãng hàng không hoạt động tại đây với hơn 2 triệu khách, 15.000 chuyến bay và 16.000 tấn hàng hóa thông qua.

## Lịch sử
Sân bay được thành lập năm 1921 với tên gọi sân bay Suthep.
Do sự đóng cửa tạm thời của sân bay Suvarnabhumi trong năm 2008 do các cuộc biểu tình, Chiang Mai đã trở thành điểm dừng thay thế cho các chuyến bay Đài Bắc-châu Âu của China Airlines và cho các chuyến bay của Singapore International Airlines của Swiss International Airlines trong thời gian tạm thời. Vào ngày 24 tháng 1 năm 2011, sân bay trở thành trung tâm thứ cấp của Thai AirAsia.
Vào năm 2013, 19 hãng hàng không hoạt động tại CNX, phục vụ hơn 5,3 triệu hành khách, 43.000 chuyến bay và 18.000 tấn hàng. 
Việc nâng cấp vào năm 2014 bao gồm việc mở rộng sân bay cho các máy bay lớn hơn, kéo dài thời gian hoạt động đến 24/24 (có hiệu lực vào tháng 4 năm 2014), mở rộng sân bay quốc tế và khu vực khởi hành nội địa.

## Các tuyến bay

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Chiang Mai International Airport Homepage 
*
Sân bay quốc tế Udon Thani

**Sân bay Quốc tế Udon Thani**  là một sân bay gần Udon Thani (อุดรธานี, cũng gọi là *Udorn Thanee*) ở đông Thái Lan, Tỉnh Udon Thani. Sân bay này cách Bangkok 450&nbsp;km về phía đông bắc. Sân bay này hiện đang có các chuyến bay nối với Bangkok và Chiang Mai. Sân bay này có đường băng bê tông dài 3.048 m.

Trong Chiến tranh Việt Nam sân bay này có tên gọi **Căn cứ không quân hoàng gia Udon**, là cơ sở tiền tuyến của Không lực Hoa Kỳ và là trụ sở ở châu Á của Air America.

## Các tuyến bay và các hãng hoạt động
* AirAsia 
** Thai AirAsia(Bangkok-Suvarnabhumi) 
* Thai Airways International (Bangkok-Don Mueang) 
* Nok Air (Bangkok-Don Mueang, Chiang Mai)

## Tham khảo
Vườn quốc gia Khao Sok

**Vườn quốc gia Khao Sok** (Thai: เขาสก) là vườn quốc gia tọa lạc tại  Tỉnh Surat Thani của Thái Lan. Diện tích đất của vườn quốc gia này là: 739&nbsp;km² và bao gồm hồ chứa nước Chiao Lan được ngăn bởi đập Ratchaprapha. Vườn quốc gia này bao gồm khu vực rừng nguyên sinh lớn nhất miền nam Thái Lan và là một phần còn sót lại của rừng mưa nhiệt đới xưa hơn và đa dạng hơn rừng mưa Amazon.

Có lẽ khu vườn này nổi tiếng nhất với loại hoa Bua Phut (*[[Rafflesia kerrii]]*) sống trong khu vực vườn. Ngoài hệ thực vật kỳ lạ ra, vườn quốc gia này còn là nơi sinh sống của nhiều loài động vật, bao gồm vượn và mang (*barking deer*).

Đập Ratchaprapha cao 94 mét được xây năm 1982 tại sông Khlong Saeng, một nhánh sông của sông Phum Duang.

## Tham khảo

* Website của Vườn quốc gia Khao Sok
* Cục bảo vệ thực vật, động vật hoang giã quốc gia Thái Lan
Vườn quốc gia Erawan

**Vườn quốc gia Erawan** là vườn quốc gia rộng 550 &nbsp;km² ở miền tây Thái Lan, tọa lạc tại Tỉnh Kanchanaburi, Amphoe Si Sawat tại xã (tambon) Tha Kradan. Được thành lập năm 1975, là vườn quốc gia thứ 12 của Thái Lan.

Điểm thu hút chủ yếu của khu vườn quốc gia này là các thác nước Erawan,  một thác nước đặt tên theo erawan, một loại voi trắng 3 đầu trong truyền thuyết Hindu. Các thác 7 tần khác được cho là giống với erawan.

Có 4 động trong khu vườn này là: Mi, Rua, Wang Bahdan, và Phartat.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Cục bảo tồn thực vật và động vật hoang giã quốc gia Thái Lan
Dông

nhỏ|275x275px|Một trận dông ban đêm trên các hải đăng tại cảng Port-la-Nouvelle.
**Dông** hoặc **giông**, **giông lốc** là hiện tượng khí tượng phức hợp gồm chớp và kèm theo sấm do đối lưu rất mạnh trong khí quyển gây ra. Nó thường kèm theo gió mạnh, mưa rào, sấm sét dữ dội, thậm chí cả mưa đá, vòi rồng. Ở vùng vĩ độ cao có khi còn có cả tuyết rơi. Đám mây gây dông gọi là mây vũ tích.

## Từ nguyên
Thuật ngữ "dông" hay "giông" trong tiếng Anh là *thunderstorm*; từ điển khí tượng Trung Quốc dịch là "lôi bạo", nghĩa là "sấm dữ dội", còn trong dân gian Việt Nam thì "dông" là "trận gió to", không hoàn toàn trùng với thuật ngữ dông trong khí tượng học.

## Hình thành và miêu tả
Cơn dông được hình thành khi có khối không khí nóng ẩm chuyển động. Loại mây gây dông là mây vũ tích. Cơn dông có thể kéo dài từ 30 phút đến 12 tiếng và có thể trải rộng từ 30km đến 300 km Quá trình trung hoà và tái tạo điện tích xảy ra liên tục trong cơn dông. Nó thường kèm theo gió mạnh, sấm sét, vòi rồng,...

Người La Mã xưa thì cho rằng dông sét là những trận chiến giữa thần sấm Jupiter (còn thần thoại Hy Lạp là thần Zeus) và thần lửa (Vulkan).

Dông được xếp vào thời tiết nguy hiểm vì hàng năm có nước sét đánh chết hàng nghìn người, gây ra hàng trăm vụ cháy rừng, cháy nhà, làm hư hỏng nhiều thiết bị máy móc, nhất là các thiết bị điện tử.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Liên kết ion

[phải|nhỏ|300x300px|Các nguyên tử [natri và fluor trải qua phản ứng oxy hóa khử để tạo thành ion natri và ion fluor. Natri mất một electron lớp ngoài cùng để tạo cho nó một cấu hình electron ổn định và electron này đi vào nguyên tử fluor tỏa nhiệt. Các ion tích điện trái dấu – thường là rất nhiều trong số chúng – sau đó bị hút vào nhau để tạo thành natri fluoride rắn.]]

**Liên kết ion**, hay **liên kết điện tích**, là một loại liên kết hóa học bao gồm lực hút tĩnh điện giữa các ion tích điện trái dấu hoặc giữa hai nguyên tử có độ âm điện khác nhau rõ rệt. Đây là tương tác chính xảy ra trong các hợp chất ion, và là một trong những loại liên kết chính, cùng với liên kết cộng hóa trị và liên kết kim loại. Ion là nguyên tử (hoặc nhóm nguyên tử) mang điện tích tĩnh điện. Các nguyên tử nhận thêm electron tạo ra các ion mang điện tích âm (gọi là anion). Các nguyên tử cho đi electron tạo thành các ion mang điện tích dương (gọi là cation).

## Tính chất của hợp chất ion
* Các hợp chất ion có nhiệt độ nóng chảy và nhiệt độ sôi cao do liên kết ion tương đối bền vững.
* Dẫn điện ở trạng thái nóng chảy và khi tan trong dung dịch, ở trạng thái rắn thường không dẫn điện.
* Cứng và dễ vỡ.
* Hình thành tinh thể, có dạng rắn.
* Tinh thể ion thường không màu.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Bế tinh

**Bế tinh** được hiểu là việc giữ tránh xuất tinh sớm để kéo dài thời gian quan hệ tình dục nhằm tạo sự hòa hợp, thăng hoa cảm xúc với bạn tình. Phương pháp này không ngăn lây truyền bệnh tình dục và không hiệu quả để tránh thai.

Trong tiếng Anh, **coitus reservatus** hoặc **sexual continence** chỉ một cách quan hệ tình dục trong đó người thâm nhập không xuất tinh bên trong người nhận mà giữ trạng thái kích thích ngay trước cực khoái và tránh xuất tinh càng lâu càng tốt. Từ **karezza** cũng có khái niệm tương tự. Từ này được nhiều người cho rằng là bắt nguồn từ tiếng Ý có nghĩa là sự mơn trớn, âu yếm tuy nhiên Alan W. Watts cho rằng nó là một từ tiếng Ba Tư. Alice Bunker Stockham đã nghĩ ra từ karezza và nó tương tự như từ maithuna trong Đát-đặc-la và sahaja trong Hindu Yoga.

Có sự khác biệt nhỏ giữa karezza và coitus reservatus. Thực tế, không giống như karezza, người phụ nữ có thể có được sự cực khoái kéo dài trong khi người đàn ông thể hiện sự tự kiểm soát. Tương tự, khi hai người nam quan hệ tình dục với nhau, người nhận được kích thích tuyến tiền liệt lâu hơn.

## Chú thích

## Liên kết ngoài
Quân sư

**Quân sư** là người đưa kế sách, mưu lược cho vua để giúp họ điều hành công việc tốt hơn, dễ dàng hơn. Từ này thường được coi là một từ cổ, mang nghĩa người thân cận của vua, hiến kế giúp vua điều hành những việc quân cơ đại sự.
Ví dụ: Khổng Minh Gia Cát Lượng là một trong những quân sư kiệt xuất nhất trong lịch sử Trung Hoa, với rất nhiều lần hiến kế cho Lưu Bị, giúp nước Thục tạo thế chân vạc với các nước còn lại trong thời chiến tranh Tam Quốc.

## Tham khảo
Vườn quốc gia Mu Ko Phetra

**Vườn quốc gia Mu Ko Phetra** là một vườn quốc gia biển ở Biển Andaman của Thái Lan với phần lớn diện tích bờ biển không bị con người can thiệp, vùng nước và 30 đảo nằm ở phía nam của Tỉnh Trang và phía bắc của Tỉnh Satun. Vườn quốc gia này được thành lập ngày 31/12/1984, đây là vườn quốc gia thứ 49 và là vườn biển thứ 14 của Thái Lan.

94.74% hay 468,38&nbsp;km²/494,38&nbsp;km² của vườn quốc gia này là mặt nước. Hai hòn đảo lớn nhất của khu vườn này là Ko Phetra (เกาะเภตรา) (tên của vườn này lấy theo tên của đảo này) và đảo Ko Khao Yai (เกาะเขาใหญ่). 
Nhiều hòn đảo của vườn quốc gia này là nơi rùa biển đẻ trứng. Vườn này cũng tập trung nhiều rặng san hô. Nhiều đảo trong khu vườn này bao gồm những rặng san hô và đá vôi dốc và các bãi biển nhỏ. Những nơi này vẫn là nơi tạm cư của ngư dân trong mùa đánh bắt cá.

Trong những hang động của các vách núi ở trên các vách cheo leo là nơi chim yến làm tổ đẻ trứng. Nhiều hòn đảo đã được chuyển nhượng trong nhiều thập kỷ để khai thác tổ yến (yến sào). Các đảo này được đánh giá cao và được bảo vệ bằng vũ trang.

Tọa độ .

## Đảo Trang

* Ko Lao Liang thực sự bao gồm 2 đảo giống nhau, cách nhau 300 m, gồm: Ko Lao Liang Nuea (เกาะเหลาเหลียงเหนือ, hay cũng gọi Ko Lao Liang Nong, เกาะเหลาเหลียงน้อง) là đảo nhỏ hơn, và Ko Lao Liang Tai (เกาะเหลาเหลียงใต้, cũng gọi là Ko Lao Liang Phi เกาะเหลาเหลียงพี่), đảo lớn hơn. Cả hai đều có bãi biển nhỏ và có yến sào. Khu vực chung quanh các đảo này là các rặng san hô được sử dụng cho du khách lặn.

## Các đảo Satun
* Ko Phetra (เกาะเภตรา) là một đảo với các mỏm đá hình kỳ quái, có yến sào và dịch vụ lặn.
* Ko Lidi (เกาะลิดี) là một đảo khá lớn với bãi biển.
* Ko Khao Yai (เกาะเขาใหญ่), đảo lớn nhất với các rặng đá vôi trong giống tòa lâu đài. Một phần của đảo này là Ao Kam Poo (อ่าวก้ามปู) - một vịnh rộng 700 m với thác nước và suối. Đây là nơi rùa biển đẻ trứng.
* Ko Bulon (เกาะบุโหลน), một hòn đảo đẹp với nước biển sạch và rặng san hô. Đây là nơi tham quan ưa thích của du khách đến vườn quốc gia này.

## Các bãi biển
* Bãi Rawai (หาดราไว), không phải là bãi biển có cùng tên gọi ở tỉnh Phuket, là một bãi biển dài 3,5&nbsp;km ở đất liền. Đây là nơi cắm trại phổ biến.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Mu Ko Petra National Park from National Park, Wildlife and Plant Conservation Department 
*Mu Ko Petra National Park from Ministry of Defense (Thai only)
Nakhon Si Thammarat (tỉnh)

**Nakhon Si Thammarat** (, ) là một tỉnh miền Nam của Thái Lan, tại bờ tây của vịnh Thái Lan. Tính đến năm 2018 , đây là tỉnh đông dân nhất miền Nam Thái Lan, với dân số khoảng 1,5 triệu người. Các tỉnh giáp giới là (từ phía nam theo chiều kim đồng hồ) Songkhla, Phatthalung, Trang, Krabi và Surat Thani.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Province page from the Tourist Authority of Thailand