Đế quốc Gupta

**Đế quốc Gupta** hay **Vương triều Gupta** là một đế chế cổ đại của Ấn Độ tồn tại từ đầu thế kỷ 4 CN đến cuối thế kỷ 6 CN. Vào thời kỳ cực thịnh, từ khoảng năm 319 đến năm 467 CN, đế quốc bao phủ phần lớn tiểu lục địa Ấn Độ. Thời kỳ này được các nhà sử học coi là thời kỳ hoàng kim của Ấn Độ. Vương triều cai trị của đế chế do đức vua Sri Gupta thành lập; các nhà cai trị đáng chú ý nhất của triều đại là Chandragupta I, Samudragupta, và Chandragupta II, còn được gọi là Vikramaditya. Nhà thơ tiếng Phạn là Kalidasa ở thế kỷ thứ 5 sau Công nguyên đã ghi công những người Gupta đã chinh phục khoảng 21 vương quốc, cả trong và ngoài Ấn Độ, bao gồm các vương quốc Parasika, Hunas, Kamboja, các bộ lạc nằm ở phía tây và phía đông thung lũng Oxus, Kinnara, Kirata và những tộc khác.

Đỉnh cao của sáng tạo văn hóa thời kì này là các tuyệt tác kiến trúc, điêu khắc và hội họa. Thời kì Gupta đã sản sinh ra các học giả như Kalidasa, Aryabhata, Varahamihira, Vishnu Sharma và Vatsyayana, những người đã tạo ra những tiến bộ lớn trong nhiều lĩnh vực học thuật.

Những thiên sử thi đầu tiên của Ấn Độ cũng được cho là đã được viết khoảng thời gian này. Đế chế dần dần suy yếu do nhiều nguyên nhân như mất dần các vùng lãnh thổ và quyền lực hoàng đế gây ra bởi các chư hầu thuở trước của họ và cuộc xâm lược của dân tộc Huna từ Trung Á  Sau khi đế quốc Gupta sụp đổ vào thế kỷ thứ 6, Ấn Độ, một lần nữa được cai trị bởi rất nhiều vương quốc trong khu vực. Một dòng nhỏ của gia tộc Gupta tiếp tục cai trị xứ Magadha sau khi đế quốc tan rã. Triều đại Gupta này cuối cùng bị lật đổ bởi vị vua Vardhana Harsha Vardhana, người thành lập một đế chế trong nửa đầu của thế kỷ thứ 7.

## Nguồn gốc của nhà Gupta
Theo nhiều sử gia, Đế quốc Gupta là nhà *[[Vaishya]]*. Sử gia Ram Sharan Sharma khẳng định rằng *Vaishya* Guptas "xuất hiện như một hành động nhằm chống lại sự áp bức của nhà cầm quyền". A.S. Altekar, một sử gia và nhà khảo cổ học, ông đã viết nhiều quyển sách về tiền đúc Gupta, cũng như đã đề cập đến đẳng cấp của Guptas như là Vaishya dựa trên cơ sở của các văn bản Ấn Độ cổ theo luận, trong đó quy định các tên cuối cùng với Gupta cho các thành viên của dòng dõi *Vaishya*. Theo sử gia Michael C. Brannigan, sự lớn mạnh của đế quốc Gupta là một trong những sự phá rối nổi bật nhất trong hệ thống đẳng cấp của Ấn Độ cổ đại.

Có nhiều giả thuyết trái ngược nhau về nơi phát sinh ra đế quốc Gupta. Theo HC Raychoudhuri, Gupta bắt nguồn từ vùng Varendri, hiện là một phần của Rangpur và Rajshahi thuộc Bangladesh. DC Ganguly thì cho rằng đó là nơi xung quanh khu vực Murshidabad. 

## Srigupta và Ghatotkacha
Thời gian có thể nhất về triều đại của Sri Gupta vào khoảng 240–280. Nhiều nhà sử học hiện đại trong đó có Rakhaldas Bandyopadhyay và K. P. Jayaswal, cho rằng ông và con trai ông có thể là chư hầu của Kushan. Con trai ông và là người kế nhiệm Ghatotkacha có lẽ đã lên ngôi vào khoảng 280–319. Trái ngược với người kế nhiệm của họ Chandragupta I, ông được xem là một *Maharajadhiraja*, ông và con trai ông Ghatotkacha được đề cập trong câu khắc là *Maharaja* Vào đầu thế kỷ 5, nhà Gupta đã thành lập và cai quản một vài vương quốc Hindu nhỏ ở Magadha và xung quanh vùng mà ngày nay là Bihar.

## Suy tàn và sụp đổ
Sự suy sụp của các nhà cầm quyền yếu kém như Samudragupta (467–473), Kumaragupta II (473–476), Budhagupta (476–495?), Narasimhagupta, Kumaragupta III, Vishnugupta, Vainyagupta và Bhanugupta. Vào thập niên 480, Hephthalites đã phá vỡ các hàng phòng thủ của Gupta ở phía tây bắc, và phần lớn đế chế ở tây bắc bị tràn ngập người Hung vào năm 500. Đế chế tan rã dưới sự tấn công của Toramana và hậu duệ của ông là Mihirakula. Xuất hiện trong các văn liệu rằng Gupta, mặc dù quyền lực của họ bị giảm đi nhiều, nhưng vẫn tiếp tục chống lại người Hung. Kẻ xâm lược người Hung Toramana bị Bhanugupta đánh bại vào năm 510. Người Hung đã bị đánh bại và bị đuổi ra khỏi Ấn Độ vào năm 528&nbsp; bởi một liên minh bao gồm hoàng đế Gupta Narasimhagupta và vua Yashodharman ở Malwa. Sự kế thừa của Gupta trong thế kỷ 6 thì không hoàn toàn rõ ràng, nhưng sự kết thúc của dòng chính đế chế này là vua Vishnugupta, trị vì từ 540 đến 550. Ngoài sự xâm chiếm của người Hung, các yếu tố khác cũng góp phần làm suy sụp chế chế như sự canh tranh giữa các Vakatakas và sự nổi dậy của Yashodharman ở Malwa.

## Nghệ thuật và kiến trúc

Tập tin:Sanchi temple 17.jpg|Một ngôi đền mang phong cách tetrastyle prostyle thời kỳ Gupta tại Sanchi bên cạnh hội trường Apsidal với nền móng Maurya, một ví dụ về kiến trúc Phật giáo. Thế kỷ thứ 5 CN.
Tập tin:Mahabodhitemple.jpg|Cấu trúc hiện tại của Chùa Mahabodhi có từ thời Gupta, thế kỷ thứ 5 CN. Đánh dấu vị trí nơi Đức Phật được cho là đã đạt cảnh giới giác ngộ.
Tập tin:Deogarh01.jpg|Đền Dashavatara là một ngôi đền Hindu Vishnu được xây dựng trong thời kỳ Gupta.

Thời kỳ Gupta thường được coi là đỉnh cao cổ điển của nghệ thuật Ấn Độ phương Bắc đối với tất cả các nhóm tôn giáo lớn. Mặc dù hội họa đã phổ biến một cách rõ ràng, nhưng các tác phẩm còn sót lại hầu như đều là điêu khắc tôn giáo. Thời kỳ này chứng kiến sự xuất hiện của các vị thần bằng đá được chạm khắc mang tính biểu tượng trong nghệ thuật Ấn Độ giáo, cũng như tượng Phật và Jain *[[tirthankara]]* sau này thường đều ở quy mô rất lớn. Hai trung tâm điêu khắc lớn là Mathura và Gandhara, sau này là trung tâm của nghệ thuật Phật giáo Greco. Cả hai đều xuất khẩu tác phẩm điêu khắc sang các vùng khác của miền bắc Ấn Độ.


Tập tin:Vishnu Hood2 Deogarh.jpg|Vishnu ẩn mình trên con rắn Shesha (Ananta), Đền Dashavatara thế kỷ thứ 5
Tập tin:Tệp: SFEC BritMus Asia 030.JPG|Đức Phật từ Sarnath, thế kỷ 5-6 CN
Tập tin:Elephanta tourist.jpg|Trimurti khổng lồ tại Động Elephanta
Tập tin:Ajanta Padmapani.jpg|Bức tranh về Padmapani Hang động 1 tại Ajanta
Tập tin:Mukhalinga.JPG|Shiva *[[mukhalinga]]* (đối mặt - lingam) từ Chùa Bhumara
Tập tin:Tệp: Nalraja fort chilapata.JPG|Bức tường thành Nalrajar Garh ở Rừng Chilapata, Tây Bengal, là một trong những pháo đài cuối cùng còn sót lại từ thời Gupta, hiện cao 5–7 m
Tập tin:Nalanda University India ruins.jpg|Đại học Nalanda được thành lập đầu tiên dưới đế chế Gupta
Tập tin:Gupt kalin mandir bhitargaon.jpg|Đền Bitargaon từ thời Gupta đem đến một trong những ví dụ sớm nhất về mái vòm nhọn ở bất kỳ đâu trên thế giới
Tập tin:Ajanta-3-aurangabad.jpg|Các hang động Ajanta từ thời Gupta
Tập tin:MET DT5237 (cropped).jpg|Krishna chiến đấu với quỷ ngựa Keshi, thế kỷ thứ 5


## Tham khảo

Ghi chú

## Thư mục

* Harle, J.C., *The Art and Architecture of the Indian Subcontinent*, 2nd edn. 1994, Yale University Press Pelican History of Art, ISBN 0300062176
*Majumdar, R.C. (1977). *Ancient India*, New Delhi:Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-0436-8
*Raychaudhuri, H.C. (1972). Political History of Ancient India, Calcutta: University of Calcutta ISBN 1-4400-5272-7
*Shiv Chhatrapati ngày 14 tháng 2 năm 2013 @ 5:43&nbsp;pm

## Đọc thêm
*Andrea Berens Karls & Mounir A. Farah. *World History The Human Experience*.

## Liên kết ngoài

*Frontline Article on Gupta Period Art
*Regents Prep:Global History:Golden Ages:Gupta Empire 
*Inscriptions of the Guptas and their contemporaries 
*Coins of Gupta Empire
*Photo Feature on Gupta Period Art