Gián

**Gián** là một số loài côn trùng thuộc bộ Blattodea mà có thể mang mầm bệnh cho con người. Phổ biến nhất là loài gián Mĩ (*Periplaneta americana*), có chiều dài khoảng 30 mm (1.2 inch), gián Đức (*Blattella germanica*), dài khoảng 15&nbsp;mm (0.59 inch), gián châu Á, *Blattella asahinai*, cũng khoảng 15&nbsp;mm (0.59 inch), gián phương Đông (*Blatta orientalis*), khoảng 25&nbsp;mm (.98 inch), gián vành nâu, *Supella longipalpis (serville)* dưới 1.2&nbsp;cm, và gián xám *Periplaneta fuliginosa (serville)*, khoảng 2.5&nbsp;cm. Gián nhiệt đới thường lớn hơn nhiều, và ngược lại với quan điểm phổ biến, các loài gián đã tuyệt chủng và các loài 'roachoids' như Cacbon Archimylacris và Permi Apthoroblattina không lớn như các loài gián hiện đại.

Trong số 4600 loài gián có khoảng 30 loài sống trong môi trường gần con người. Khoảng bốn loài gián được biết đến là loài gây hại.

## Lịch sử tiến hóa và quan hệ họ hàng
Những hóa thạch giống loài gián sớm nhất có từ kỷ Than Đá, vào khoảng 354–295 triệu năm trước đây. Tuy nhiên, những hóa thạch này khác so với những loài gián hiện đại ở chỗ chúng có cơ quan đẻ trứng dài và là tổ tiên của cả bọ ngựa lẫn gián hiện đại. Những hóa thạch đầu tiên của các loài gián hiện đại với cơ quan đẻ trứng nằm trong cơ thể xuất hiện vào đầu kỷ Creta.

## Phân loài
;*Dictyoptera* Siêu bộ Cánh lưới
*Blattodea Bộ Gián:
**Siêu họ Blaberoidea
***Họ Blaberidae
****Phân họ: Blaberinae - Diplopterinae - Epilamprinae - Gyninae - Oxyhaloinae - *Panchlorinae* - Panesthiinae - Perisphaeriinae - Pycnoscelinae - Zetoborinae - Blaberidae incertae sedis
**Siêu họ Blattoidea
***Họ Blattellidae:
****Phân họ: Anaplectinae - Blattellinae - Ectobiinae - Nyctiborinae - Pseudophyllodromiinae
***Họ Blattidae
****Phân họ: Archiblattinae - Blattinae - Lamproblattinae - Macrocercinae - Polyzosteriinae - Tryonicinae
**Siêu họ Polyphagoidea
***Họ Polyphagidae

## Sinh sản

File:Cockroach nymph australia.jpg|Gián non 3&nbsp;millimet
File:Cockroach egglaying 1.jpg|*[[Periplaneta fuliginosa]]* cái với bọc trứng
File:Captured roach with babies.jpg|Con trưởng thành và các con non xung quanh bọc trứng
File:Old Ootheca.jpg|Bọc trứng rỗng
File:Periplaneta-americana-Eier.jpg|Bọc trứng gián Mỹ


## Hình ảnh

Tập tin:Blaberus giganteus MHNT.jpg
Tập tin:Cockroachcloseup.jpg
Tập tin:Madagascan.hissing.cockroach.750pix.jpg
Tập tin:Audubon Insectarium Roach Infestation.jpg


## Chú thích

## Tham khảo

*Jumping cockroaches (Blattaria, Skokidae fam. n.) from the Late Jurassic of Karatau in Kazakhstan 
*Cockroach Fact Sheets on American, Brown-banded and Oriental species
*Orthopteroid Internet Resources  links to online cockroach resources
*Cockroach Species File Online world catalogue of cockroaches.
*Online book about cockroaches 
*Allpet Roaches Photos and information about pet relevant species.
*Order Blattodea (Cockroaches), Exploring California Insects  photos of a few California species
*Cockroach Health Threats 
*UC Davis on cockroaches
*The cockroach FAQ
*Cockroach Pest Control Information – National Pesticide Information Center
*Cosmic cockroaches faster developers, Russian scientists say 
*Cockroaches: Household Pests 
*Cockroaches chapter in United States Environmental Protection Agency and UF/IFAS National Public Health Pesticide Applicator Training Manual
*A phylogenetic analysis of Dictyoptera (Insecta) based on morphological characters