open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sông Magdalena

**Sông Magdalena** (tiếng Tây Ban Nha: *Río Magdalena*) là dòng sông chính của Colombia, chảy theo hướng bắc với chiều dài  qua nửa phía tây của đất nước. Sông mang tên của nhân vật trong kinh thánh là Mary Magdalene. Phần lớn khu vực hạ lưu của sông có khả năng thông hành, mặc dù có các dải cát chuyển dịch tại cửa sông ở vùng châu thổ, xa đến Honda. Sông chảy qua thung lũng sông Magdalena.

Diện tích lưu vực của sông là 27,3 triệu ha, chiếm 24% diện tích đất nước và khoảng 66% dân số Colombia sống tại đây. 86% tổng sản phẩm quốc nội của Colombia cũng xuất phát từ đây.

## Dòng chảy
Khởi nguồn của sông là ở phía nam của đất nước, nơi dãy núi Cordillera Central và Cordillera Oriental bị phân tách thuộc tỉnh Huila. Dòng sông sau đó chảy về phía đông rồi phía bắc trong một thung lũng lớn giữa hai dãy núi. Sông chảy tới vùng đồng bằng ven biển và đổi hướng tây, kéo dài khoảng 100&nbsp;km rồi lại đổi lại hướng bắc, đổ ra biển Caribe tại thành phố Barranquilla ở khu vực được gọi là Bocas de Ceniza.

## Sinh vật học
Sông Magdalena River đi qua một loạt các hệ sinh thái, như páramo tại đầu nguồn của sông, rừng khô tại phần thượng du của thung lũng sông, rừng mưa ở trung du, đầm lầy và đất ngập nước tại vùng hạ du. Cá sấu đeo kính, kỳ nhông, bồ nông và cá da trơn khá phong phú trong các hệ sinh thái này nhưng các loài khác như Prochilodus magdalenae, cá sấu và rùa chân đỏ đang đừng bên bờ tuyệt chủng. Ngoài ra, một nguy cơ với các hệ sinh thái này là sự xâm lấn của hà mã. Vốn do Pablo Escobar nhập khẩu, những con hà mã này đã sống hoang dã sau khi ông qua đời, và từ đó phát triển từ Hacienda Napoles ra các khu vực lân cận của sông Magdalena.

## Lịch sử
Do vị trí nằm ở phía bắc của Nam Mỹ, sông Magdalena từ thời kỳ tiền Colombo đã là một tuyến đường hướng đến vùng nội địa của khu vực nay là Colombia và Ecuador. Người Carib có thể đã đến, cũng như các nền văn hóa khác từ Trung Mỹ.

Tương tự như vậy, các conquistador người Tây Ban Nha đã đến khu vực mà nay là Colombia từ thế kỷ 16 và sử dụng dòng sông để đến vùng nội địa hoang dã và núi non sau khi Rodrigo de Bastidas khám phá và đặt tên cho sông vào ngày 1 tháng 4, 1501. Trong thời gian thực dân Tây Ban Nha, sông chỉ là tuyến giao thông giữa Bogotá với cảng bên bờ Caribe là Cartagena de Indias và do đó là với châu Âu.

Năm 1825, Quốc hội Colombia đã quyết định nhượng quyền thiết lập ngành tàu thủy hơi nước trên sông Magdalena cho Juan Bernardo Elbers, nhưng công ty của ông đã đóng cửa sớm sau đó. Năm 1845, các tàu hơi nước thường xuyên đi lại trên sông cho đến 1961, khichieescs tàu hơi nức cuối cùng ngừng hoạt động.

## Hình ảnh

File:Honda (Colombia).jpg|Thành phố Honda trên sông Magdalena
Image:Barranquilla flag and city.jpg|Sông Magdalena gần Barranquilla
Tập tin:Champán en el Rio Magdalena.jpg|"*[[San bản]] trên Magdalena*", bản khắc axit khoảng năm 1860 của Ramón Torres Méndez.
Image:Barrancafromriver.jpg|Nhìn lên Barrancabermeja, Colombia từ sông Magdalena


## Tham khảo
Đảo Bananal

**Đảo Bananal** (, ) là một đảo lớn được tạo thành do sông Araguaia tách làm đôi, thuộc tây nam Tocantins, Brasil. Hòn đảo được hình thành ở phần phân nhánh rất bằng phẳng của sông Araguaia. Bananal là cù lao sông lớn nhất thế giới, với chiều dài 350&nbsp;km (217&nbsp;mi) và chiều rộng là 55&nbsp;km (34&nbsp;mi). Tổng diện tích của đảo là 19.162,25&nbsp;km² (7.400&nbsp;mi²), gấp hai lần Liban hay Jamaica.

## Môi trường và bảo vệ văn hóa
Đảo Bananal là một khu bảo tồn thiên nhiên và văn hóa. Phù hợp với điều 28 trong Điều lệ của Luật Indien (Artigo 28 do Estatuto do Indío-lei) Số. 6001 ban hành vào ngày 19 tháng 12 năm 1973, một khu vực có diện tích 5.577,26&nbsp;km² được bảo vệ với vị thế Vườn quốc gia Araguaia và 13.584,99&nbsp;km² là khu vực bảo tồn văn hóa của dân bản địa. Một phần ba phía bắc của đào, được công nhận là vườn quốc gia, là một địa điểm phổ biến với hoạt động du lịch sinh thái. Hai phần ba phía nam của đảo là lãnh thổ dân bản địa.

## Cư dân
Mặcd dù những người Brasil không có nguồn gốc bản địa đã từng sống trên đảo trong quá khứ song hiện nay chỉ có cư dân bản địa sông trên đảo.

Có ít nhất 4 bộ lạc sinh sống trên đảo Bananal: Javaés, Karajá, Ava-Canoeiro, và Tuxá. Có 16 *aldeias* hay làng trên đảo: Barra do Rio, Barreira Branca, Boa Esperança, Boto Velho, Cachoeirinha, Fontoura, JK, Kanoanã, Kaxiwe, Macaúba, Santa Isabel, São João, Txoude, Txuiri, Wari-Wari, Watau.

Không có cây cầu nào nối hòn đảo với bang Tocantins ở phía đông hay Mato Grosso ở phía tây. Trong suốt năm, phương tiện duy nhất để đến đảo là thuyền. Tuy nhiên, trong một vài tuần vào mùa khô (tháng 6- tháng 8) sông khá nông và có thể đi ô tô sang đảo. Đường làng đủ rộng để ô tô hay máy kéo có thể đi lại mặc dù phương tiện vận chuyền chính là ngựa, xe đạp hay đi bộ.


Statuette Karajà MHNT.ETH.2010.24.01.jpg|bức tượng gốm 


## Đô thị
Từ bắc đến nam, hòn đảo tạo thành phần phía tây của đô thị Pium, Lagoa da Confusão, và Formoso do Araguaia, tại Tây Nam Tocantins.

## Tham khảo
Shark! Hunting the Great White

***Shark! Hunting the Great White*** (tạm dịch: *Cá mập! Săn cá mập trắng vĩ đại*) là trò chơi máy tính thuộc thể loại đi săn cá mập dưới dạng bắn súng góc nhìn thứ nhất do hãng Sunstorm Interactive phát triển và WizardWorks phát hành vào ngày 27 tháng 2 năm 2001. 
 
## Tham khảo
Sông Japurá

**Sông Japurá** hay **sông Caquetá** dài khoảng  bắt nguồn với tên Caquetá tại dãy Andes ở Tây Nam của Colombia. Sông chảy theo hướng đông nam tới Brasil, tại đây sông có tên là Japurá. Japurá hợp dòng vào sông Amazon thông qua một mạng lưới các kênh. Sông có khả năng thông hành đối với các tàu thuyền nhỏ tại Brasil.

Sông là nơi có nhiều cá và các loài bò sát, bao gồm cả loài cá da trơn khổng lồ nặng tới  và chiều dài tới , cá chính điện, cá răng đao, rùa, và cá sấu caiman. Sông cũng là một tuyến đường thủy, với các thuyền độc mộc nhỏ bé, hay lớn hơn là thuyền động cơ, thuyền sông được người địa phương gọi là *lanchas*. Các tàu thuyền mang theo nhiều hàng hóa, đôi khi được thuê hay thậm chí là để du lịch. Tại phần thuộc Colombia, sự hiện diện của các nhóm du kích khiến cho việc đi lại gặp cản trở.

Phần lớn rừng thông tại phía đông Caquetá đã bị xóa bỏ và thay thế là các đồng cỏ, các cây trồng như lúa, ngô, sắn, mía và trong hai thập kỉ gần đây, là cây coca.

Phía tây Rio Negro, sông Solimões (tên gọi vùng thượng du Amazon thuộc Brasil) nhận ba dòng nước hùng vĩ từ phía tây bắc—Japurá, Içá (gọi là Putumayo trước khi vào đất Brasil), và Napo. Sông Caquetá, sau đó trở thành Japurá, khởi nguồn từ dãy Andes thuộc Colombia, gần sát nguồn của sông Magdalena, và tiếp nhận thêm nhiều nhánh chi lưu khác khi chảy tại Colombia.

## Tham khảo

*

## Liên kết ngoài
*Thông tin môi trường vùng Amazon thuộc Colombia
Sông Juruena

**Sông Juruena** dài 1240&nbsp;km tại trung-tây của Brasil, tại bang Mato Grosso. Tại 190&nbsp;km cuối nguồn, sông trở thành ranh giới tự nhiên giữa các bang Mato Grosso và Amazonas. Cuối cùng, sông hợp dòng với sông Teles Pires để tạo thành sông Tapajós, vốn là một trong những chi lưu lớn nhất của sông Amazon.

Trên lưu vực sông có vườn quốc gia Juruena cũng như thác Salto Augusto. Vườn quốc gia Juruena được thành lập vào ngày 5 tháng 6 năm, 2006, và có diện tích 19.000&nbsp;km².

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Juruena in the Encyclopædia Britannica
*Website of WWF about the national park Juruena
Sông Madre de Dios

**Sông Madre de Dios**, (Quechua *Amarupa mayu*) cùng tên với vùng Madre de Dios của Peru mà nó chảy qua, chảy vào sông Beni tại Bolivia, sau đó chảy theo hướng bắc sang Brasil, tại đây nó hợp dòng với sông Mamore để trở thành sông Madeira. Madeira là một chi lưu lớn nhất của sông Amazon.

Sông Madre de Dios là một tuyến đường thủy quan trọng của vùng Madre de Dios, chủ yếu là với Puerto Maldonado, đô thị lớn nhất và cũng là thủ phủ của vùng. Các nông trang trồng xoài và khai mỏ cùng nhiều cơ sở công nghiệp khác nằm bên bờ sông. Các ngành kinh tế quan trọng tại Madre de Dios là khai thác gỗ và canh tác, cả hai đều gây nên các vấn đề môi trường nghiêm trọng. Dọc chiều dài của sông có một số vườn và khu dực trữ quốc gia, đáng chú ý là vườn quốc gia Tambopata-Candamo, vườn quốc gia Manu (cũng là Khu dự trữ sinh quyển Manu) và vườn quốc gia Bahuaja-Sonene.

## Thủy văn
Madre de Dios là lưu vực sông lớn nhất trong khu vực, và là một phần của lưu vực sông Amazon. Các hi lưu chính của sông bao gồm Chivile, Xanh, Trắng, Inambari, Tambopata và sông Colorado.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Lưu vực Madre de Dios  tại Trạm quan sát Trái đất của NASA
* Dự án Trung tâm Nghiên cứu nước ở Madre de Dios, Peru
Sông Pastaza

**Pastaza** (trước đây gọi là **Sumatara**) là một chi lưu lớn của sông Marañón tại Tây Bắc của bồn địa Amazon tại Nam Mỹ.

Đầu nguồn của sông nằm tại tỉnh Cotapaxi của Ecuador, chảy từ sườn tây bắc của núi lửa Cotopaxi và được gọi là sông Patate. Patate chảy về phía nam đến tỉnh Tungurahua và hợp lưu cùng sông Chambo ngay phía dưới thị trấn Baños de Agua Santa và ở ngay phía bắc núi lửa Tungurahua và trở thành Pastaza. Bảy km về phía đông của Baños, trên sông có dự án xây đập thủy điện Agoyan, và sẽ tạo ra một vùng đàm phá phù sa tại làng La Cieniga. Đập Agoyan được xây dựng tại một địa điểm cụ thế và thác nước Agoyan cách đó khoảng 5&nbsp;km về phía hạ nguồn se không bị ảnh hưởng.  Sau thác nước, sông tiến vào một hẻm núi nơi có các ghềnh 4 tầng; trên sông cũng có người kết bè mặc dù được coi là có chất lượng tương đương với sông Tena và ít phổ biến với các hoạt động thể thao.

Từ ngã ba sông với Chambo, Pastaza chảy hầu như theo hướng đông với  rồi chuyển hướng đông nam, và nhận nước từ sông Topo. Đường cao tốc Troncal Amazonas chạy song song với sông từ Baños đến Puyo, qua 7 đường hầm, và bốn thác nước chính vốn là những địa điểm du lịch của người Ecuador. Sau khi qua thị trấn Santa Inez, sông Pastaza qua Pastaza, tại đây mó tạo nên ranh giới giữa tỉnh này với Morona-Santiago. Tại thị trấn Mera, một đoạn ngắn trước khi đến Puyo, sông thoát khỏi các ngọn núi và chảy vào một thung lũng rộng, trở nên rộng và nông hơn. Sau khi qua Shell Mera sông trở bện và uốn khúc, tạo nên các hồ vòng cổ và vũng lầy dọc theo dòng chảy qua đồng bằng ngập nước Amazon.

Sau khi chảy qua Ecuador, Pastaza chảy vào Peru tại làng Hito Zoilaluz on Isla Zoilaluz và chuyển hướng về phía nam hợp vào sông Marañón gần San Ramón.

Pastaza có nhiều chi lưu, cả phía trên và dưới đập thủy điện. Chúng góp phần vào dòng chảy nhanh và gây nên lũ lụt. Bên bờ phía có cao tốc của Pastaza, mỗi 3–4&nbsp;km sông lại có một chi lưu còn bên phía đối diện thì là 50&nbsp;km. Các chi lưu chính là Chambo, Bobonaza, và Huasaga, cũng khá quan trọng là Ambato, Pindo, và Puyo.

Không có ngành đánh bắt cá lớn trên sông Pastaza - sông chủ yếu đường dùng để vận chuyển bằng canô. Mực nước sông lên xuống không ổn định, song nước nông và có nhiều bãi cát.  Lũ lụt xảy ra theo mùa.

## Chú thích
Sông Arinos

**Sông Arinos** là một sông tại Brasil. Sông nằm ở phía đông của (và đổ vào) sông Juruena. Một số người Indien Suyá, người nói tiếng Gê ở trung Brasil, đã nhập cư từ bang Maranhão đến lưu vực sông này.

## Tham khảo
*Arinos River. (2009). In Encyclopædia Britannica. Truy cập ngày 14 tháng 9 năm 2009, from Encyclopædia Britannica Online: http://www.britannica.com/EBchecked/topic/34318/Arinos-River

## Chú thích
Sông Acre

**Sông Acre** (được gọi là **Aquiry** trong tiếng Iñapari bản địa; tiếng Bồ Đào Nha: *Rio Acre*) dài  và thuộc khu vực miền Trung của Nam Mỹ. Sông khởi nguồn tại Peru, và chảy theo hướng Đông Bắc, tạo thành một đoạn biên giới giữa Bolivia và Brasil. Sông chảy qua hai bang Acre và Amazonas của Brasil trước khi hợp lưu vào sông Purus. Sông cũng tạo thành một đoạn biên giới giữa Bolivia và Brasil. Tên gọi của sông cũng được dùng để chỉ một hạt nằm ven sông và trên đường biên giới của năm 1867, giữa Bolivia và Brasil. Diện tích của khu vực này được ước tính là .

Sông có khả năng thông hàng từ cửa sông cho đến điểm nhận nước của sông Xapuri với chiều dài (), song có thể lên phía trên thượng nguồn vào mùa mưa từ tháng 1 cho đến tháng 3. Con sông là động mạch giao thông quan trọng và cuối thế kỷ 19 do có phát hiện về các rừng cao su mới.

## Lịch sử
Khu vực sông có người Peru định cư từ 1870 đến 1878, song đã bị giới những người thu thập cao su Brasil xâm chiếm vào thế kỷ tiếp sau trong thời kỳ bùng nổ cao su và trở thành một sông nhánh quan trọng của thị trường cao su Iquitos, Peru, Manaus và Pará. Năm 1899, chính phủ Bolivia lập một định chế nội bộ tại Puerto Alonso, bên sông Acre, nhằm thu thuế đối với hoạt động xuất khẩu cao su, và sau đó gây nên một cuộc xung đột với những người định cư Brasil, cuối cùng đã dẫn tới tranh chấp biên giới giữa hai nước. Vào tháng 7 năm 1899, "Acreanos" tuyên bố độc lập và lập nên một nước cộng hòa riêng của mình, song sau đó họ đã chịu khuất phục trước Brasil. Rối loạn đã dẫn đến việc Brasil quyết định cử quân đội đến chiếm Puerto Alonso. Tranh chấp biên giới được giải quyết tại Petropolis vào ngày 17 tháng 11 năm 1903, với việc Brasil mua lại các lãnh thổ sản xuất cao su, phía nam vĩ tuyến 9.

## Tham khảo
Sông Apurímac

**Sông Apurímac** (, ; từ tiếng Quechua *apu* nghĩa là 'thần thánh' và *rimac* nghĩa là 'đền thờ, tiên tri') khởi nguồn từ nguồn nước tan chảy từ sông băng trên đỉnh Nevado Mismi, một ngọn núi cao  tại tỉnh Arequipa ở miền nam Peru, cách  từ làng Caylloma, và dưới  từ bờ biển Thái Bình Dương. Apurímac là khởi nguồn của hệ thống sông lớn nhất thế giới là sông Amazon.

Sông nói chúng chảy theo hướng tây bắc qua Cuzco tại một hẻm núi hẹp cao tới 3.000 m, sâu gấp hai lần Grand Canyon tại Hoa Kỳ, dòng chảy của sông bị gián đoạn với các thác ghềnh. Trong số sáu nỗ lực nhằm khám phá Apurímac theo toàn bộ chiều dài, chỉ có hai cuộc là thành công.

Sau , Apurímac hợp dòng với sông Mantaro và trở thành sông Ene tại ,  trên mực nước biển; sau đó hợp lưu với sông Perené tại  trên mực nước biển, trở thành sông Tambo; khi hợp lưu với Urubamba tại  trên mực nước biển, sông trở thành Ucayali, đầu nguồn chính của Amazon.

Đôi khi tên sông được dùng để chỉ đoạn từ đầu nguồn đến ngã ba sông với *Ucayáli*, tức là gồm cả *Ene* và *Tambo*, được gọi là "Apurímac", và khi đó sông có tổng chiều dài .

Vào thế kỷ 13, người Inca đã xây dựng nên một cây cầu bắc qua dòng sông này để họ có thể tiếp cận với vùng phía tây.

## Tham khảo
*
Sông Araguaia

**Sông Araguaia** ( ) là một trong những sông chính tại Brasil, và là chi lưu chính của sông Tocantins. Sông có chiều dài xấp xỉ 2.627&nbsp;km. *Araguaia* có nghĩa là "sông của vẹt đuôi dài (đỏ)" trong tiếng Tupi.

## Địa lý
Bởi có nhiều chi lưu nên người ta khó có thể dễ dàng xác định khởi nguồn của sông Araguaia. Các chi lưu quan trọng bắt nguồn từ dãy núi Araras tại Mato Grosso cũng như dãy núi Divisões ở Goiás (tuy nhiên theo các nguồn khác, Araguaia bắt nguồn từ dãy Caiapó, tại ranh giới Goiás-Mato Grosso). Từ đây sông chảy theo hướng Đông Bắc và đến điểm hợp lưu với sông Tocantins gần thị trấn São João.

Dọc theo dòng chảy, sông tạo thành ranh giới tự nhiên giữa các bang của Brasil là Goiás, Mato Grosso, Tocantins và Pará. Khoảng ở đoạn trung lưu, Araguaia bị phân thành hai nhánh (nhánh phía tây vẫn được gọi là Araguaia còn nhánh phía đông được gọi là *Rio Javaés*). Sau đó, sông tái hợp lưu và tạo thành Ilha do Bananal, cù lao trên sông lớn nhất thế giới. Cửa sông Javaés tạo thành một vùng đồng bằng nội địa rộng lớn, nơi nó hợp dòng trở lại vào dòng chính Araguaia, với 100.000 ha rừng đầm lầy nước ngọt, các dòng kênh nước đen, và các hồ vòng cỏ được gọi là Cantão. Đây là một trong những khu vực đa dạng sinh học bậc nhất ở phía đông Amazon, với 700 loài chim, gần 300 loài cá, và một số lượng lớn các loài vật đang bị đe dọa như rái cá lớn, cá sấu đen, và loài cá nước ngọt lớn nhất thế giới là Arapaima, tất cả đều xuất hiện trong một khu vực tương đối nhỏ.

Phần lớn dòng chảy của Araguaia có khả năng thông hành quanh năm, nhưng khu vực sông bên dưới vùng đất ngập nước Cantão thường gây cản trở tàu bè với nhiều thác ghềnh. Lưu vực sông Araguaia và Tocantins chiếm xấp xỉ 9,5% diện tích lãnh thổ Brasil. Khu vực này là một phần của bồn địa Amazon. Tuy nhiên, sông Araguaia không phải là một chi lưu của Amazon.

### Chi lưu
Chi lưu chính của Araguaia là Rio das Mortes, khởi nguồn từ Serra de São Jerônimo, gần Cuiabá, Mato Grosso, và có khả năng thông hành đến Pará.

Các chi lưu quan trọng khác gồm có Bonito, Garcas, Cristallino và Tapirape ở phía tây, còn ở phía đông là Pitombas, Claro, Vermelho, Tucupa và Chavante ở phía đông.

## Lịch sử
Henri Coudreau vào năm 1897 đã khám phá một phần dòng sông. Từ 1972 đến 1974 khu vực này là nơi diễn ra các xung đột giữa phong trào du kích cánh tả và các lực lượng hỗ trợ chế độ độc tài quân sự.

## Thị trấn
Các khu dân cư quan trọng bên bờ sông Araguaia (từ hạ nguồn):
* Barra do Garças
* Aragarças
* Aruanã
* Luiz Alves
* São Félix do Araguaia
* Santa Terezinha
* Araguacema
* Conceição do Araguaia
* Xambioá
* São Geraldo do Araguaia
* São João do Araguaia

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*''Rio Araguaia (Thông tin du lịch)'' 
*''Hotel, turismo, pescaria, passeios ecológicos Araguaia,Luiz Alves, Bananal, Cristalino'' 
*''hydrographic information (in Portuguese)'' 
*''Basin map (in Portuguese)'' 
*Tocantins state, with Rivers v-Brazil.com
*Pará state, with Rivers v-Brazil.com
*Instituto Araguaia 
*Brazilian Ministry of Transport
Sông Chapare

**Sông Chapare** nằm tại Bolivia và là một chi lưu của sông Mamoré thuộc lưu vực sông Amazon. Không khởi nguồn từ điểm hợp dòng giữa sông Espíritu Santo và sông San Mateo tại tỉnh Cochabamba ở Villa Tunari. Đây là tuyến đương thủy chính của tỉnh Chapare. Giống cá Gephyrocharax chaparae được tìm thấy ở trên sông và tên gọi của nó cũng xuất phát từ nơi đây.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Chapare River Floods
Sông Ene

**Sông Ene** (tiếng Tây Ban Nha: Río Ene) nằm tại Peru và ở sườn phía đông của dãy Andes.

*Sông Ene* là một phần của đầu nguồn sông Amazon có khởi nguồn từ Nevado Mismi phía nam của Cuzco nơi nó lần đầu tiên trở thành sông Apurímac, sau đó sông Ene và sông Tambo hợp lưu để trở thành sông Ucayali rồi tạo thành Amazon.

Sông Ene được tạo thành tại  ở điểm hợp lưu giữa sông Mantaro và sông Apurímac, khoảng 400 m trên mực nước biển, nơi ba vùng của Peru là Junín, Cusco, và Ayacucho giáp với nhau.

Sông chảy theo hướng tây bắc với tổng chiều dài 180,6&nbsp;km.

Tại  Río Ene gặp sông Perené, thuộc thị trấn Puerto Prado, 295 m trên mực nước biển, nó sau đó được gọi là Tambo.

## Tham khảo
Río Grande (Bolivia)

**Río Grande** (hay Río Guapay) là một sông tại Bolivia khởi nguồn từ sườn phía nam của Sierra de Cochabamba, phía đông thành phố Cochabamba, tại . Tại đầu nguồn, sông còn được gọi là Río Rocha và chảy qua bồn địa thung lũng thẳng theo hướng tây. Sau 65&nbsp;km sông chuyển hướng đông nam và sau khoảng 50&nbsp;km sông hợp dòng với Río Arque tại  trên độ cao 2.350 m.

Từ điểm hợp dòng này, sông mang tên Río Caine và tiếp tục chảy 162&nbsp;km theo hướng đông nam, trước khi được gọi là *Río Grande*. Sau tổng cộng 500&nbsp;km, sông chuyển hướng đông bắc và tạo thành một đường cong quanh thành phố vùng thấp Santa Cruz.

Sau 1.438&nbsp;km, the **Río Grande** hợp dòng với Río Ichilo tại , vốn là một chi lưu của Río Mamoré.

## Tham khảo
Sông Guaporé

**Sông Guaporé** nằm tại miền tây Brasil dọc theo biên giới với Bolivia. Tên tiếng Bolivia của sông là **Río Iténez**.

Sông khởi nguồn từ dãy Mato Grosso của Brasil cách khoảng 150&nbsp;km về phía đông bắc Pontes e Lacerda. Từ thị trấn này, sông chảy về phía tây khoảng 120&nbsp;km, đến Vila Bela da Santíssima Trindade nó hợp dòng với Rio Alegre. Sông sau đó đổ hướng về phía tây bắc với chiều dài khoảng 180&nbsp;km và sau đó tạo thành biên giới giữa bang *Mato Grosso* và Rondônia của Brasil ở phía đông bắc, và tỉnh Santa Cruz và Beni của Bolivia ở phía đông nam. Tại đây sông mang tên *Iténez* bên phía Bolivia và *Guaporé* bên phía Brasil, trước khi hợp dòng vào sông Mamoré tại Sorpresa.

## Tham khảo
Sông Iriri

**Sông Iriri** là một chi lưu chính của sông Xingu tại Brasil, thuộc bang Pará. Sông có chiều dài  và là sông dài thứ 116 trên thế giới (cùng với sông Krishna, Ấn Độ) và là sông dài thứ 15 trong bồn địa Amazon. Đầu nguồn sông là nơi sinh sông của người Panará.

## Tham khảo
Sông Jari

**Sông Jari**, là một chi lưu phía bắc của sông Amazon nằm trên ranh giới giữa các bang Pará và Amapá ở phía bắc Brasil. Sông là chi lưu nằm trong vùng hạ du nhất của bồn địa Amazon và là giáp với Cao nguyên Guiana cùng Guianas và Guyane thuộc Pháp toở tây bắc.

## Các chi lưu
* Sông Iratapuru
* Sông Iratapina
* Sông Noucouru
* Sông Mapiri
* Sông Cuc
* Sông Culari
* Sông Curapi
* Sông Ximim-Ximim
* Sông Mapaoni

## Tham khảo
Sông Javary

**Sông Javary** hay **sông Yavarí** () là một chi lưu dài 1.184&nbsp;km của sông Amazon và tạo thành trên 500&nbsp;mi (804,67&nbsp;km) biên giới giữa Brasil và Peru. Sông có khả năng thông hành bằng canoe đến 900&nbsp;mi (1.448,4&nbsp;km) phía trên cửa sông đến khởi nguồn tại cao nguyên Ucayali, nhưng tàu hơi nước chỉ có thể tiếp cận đến 260&nbsp;mi (418,4&nbsp;km). Ủy ban Biên giới Brasil vào năm 1866 đã tới ngã ba sông với Shino với nhánh Jaquirana. Sông chảy qua vùng đồng quê sông cực kỳ ngoằn nghèo và rất phẳng, tương tự như đặc điểm của sông Jurua.

Sông Javary là một trong những nơi tốt nhất để quan sát động vật hoang dã Amazon, bao gồm cá heo sông Amazon và tucuxi. Có một số khu dực trữ tư nhân nhỏ xung quanh bờ sông, và cũng có thể quan sát các động vật hoang dã tại đây

Thị trấn Benjamin Constant nằm ở cửa sông, bên bờ phía Brasil.

## Tham khảo
Juruá

**Sông Juruá** (tiếng Bồ Đào Nha *Rio Juruá*; Tiếng Tây Ban Nha *Río Yurúa*) là một chi lưu phía nam của sông Amazon ở phía tây của sông Purus, là đãy của vùng lõm nội địa Amazon rộng lớn, có tất cả các đặc tính của sông Purus như độ uốn khúc, chảy chậm và nói chung đi qua các vùng đồng quê bán ngập và thấp. Sông khởi nguồn từ cao nguyên Ucayali, và có khả năng thông hành khoảng 1133&nbsp;mi (1823&nbsp;km) phía trên điểm hợp dòng với Amazon. Tổng chiều dài của sông xấp xỉ 1500&nbsp;mi (2414&nbsp;km), và là một trong những chi lưu dài nhất của Amazon.

## Tham khảo
Sông Beni

**Sông Beni** (tiếng Tây Ban Nha: *Río Beni*) là một sông tại miền bắc của Bolivia. Sông dài khoảng 1.178&nbsp;km và nếu tính theo Beni-Alto Beni, chiều dài sẽ là 1.6191&nbsp;km

Sông khởi nguồn từ phía bắc thủ đô La Paz và chảy về phía đông bắc. Chi lưu quan trọng nhất của nó là sông Madre de Dios. Một chi lưu khác là sông Tuichi tại vườn quốc gia Madidi. Sông Tuichi hợp dòng vào sông Beni tại thượng du ở thị trấn Rurrenabaque. Phía nam Rurrenabaque, sông Beni chảy qua một vùng rừng nhiệt đới. 30&nbsp;km trước khi hợp dòng vào sông Mamoré trên biên giới Bolivia-Brasil, các ghềnh Cachuela Esperanza phả vỡ khả năng thông hành lên thượng nguồn của sông.

## Tham khảo
Sông Mantaro

**Sông Mantaro** (, ) là một dòng sâu dài chảy qua phần trung tâm của Peru. Tên gọi trong tiếng Quechua của sông nghĩa là "sông vĩ đại". Từ "Mantaro" có thể xuất phát từ tiếng Ashaninka, những người sống ở hạ du dọc theo sông Ene.

Sông khởi nguồn tại hồ Junín ở độ cao 4.080 m và chảy qua Junín, Yauli, Jauja, Concepción và Huancayo tại vùng Junín, và sau đó chảy qua các vùng Huancavelica và Ayacucho, rồi lại quay lại vùng Junín tại tỉnh Satipo và ở đây sông hợp nhất với sông Apurimac để tạo thành sông Ene. Lưu của sông cũng bao gồm một số phần của vùng Pasco. Sông thuộc lưu vực sông Amazon. Chi lưu chính của sông là sông Cunas và sông Ichu.

Sông Mantaro chảy từ đông bắc đến đông nam qua thung lũng Mantaro. Thung lũng này là nguồn cung cấp thực phẩm quan trọng nhất cho thủ đô Lima.

Tổ hợp Thủy điện Mantaro nằm tại tỉnh Tayacaja của vùng Huancavelica, và cung cấp 31% điện năng được sản xuất ra tại Peru.

## Chú thích
Sông Marañón

**Sông Marañón** (, ) khởi nguồn từ nơi cách 160&nbsp;km về phía đông bắc của thủ đô Lima, Peru, chảy qua một thung lũng sâu bị xói mòn của dãy Andes khi thẳng hướng tây bắc, sông nằm dọc theo chân phía đông của dãy Andes; về song sông uốn cong và chuyển hướng đông bắc, cắt qua các dãy thuộc Andes, cho đến Pongo de Manseriche, sông chảy qua vùng đồng bằng. Sau khi hợp dòng với sông Ucayali, Marañón được mang tên là **[[sông Amazon]]**.

Bị ngăn cản bởi các đá ngầm cùng các thác ghềnh nên Marañón chưa từng là một tuyến thương mại. Tại điểm sông thực hiện cuộc uốn cong vĩ đại của mình, nó gặp sông Chinchipe, khởi nguồn từ miền nam Ecuador. Ngay phía dưới điểm này, các dãy núi nằm gần hai bờ của Marañón, tạo nên một hẻm núi hẹp có chiều dài , tại đây có nhiều dòng nước xoáy, và không ít hơn 35 ghềnh, chuỗi này kết thúc với ba thác lớn ngay sau khi nhận nước của sông Imasa hay Chunchunga, gần cửa sông mà Charles Marie de La Condamine đã lên tàu vào thế kỷ 18 để thám hiểm Amazon. Tại khu vực này, vùng đồng quê bằng phẳng bắt đầu hạ độ cao và chỉ có một vài ngọn núi. Người Aguaruna sinh sống ven sông tại khu vực này.

Hẻm núi cuối cùng mà sông Marañón, phải vượt qua là Pongo de Manseriche, kéo dài , ngay phái dưới cửa Rio Santiago, nằm nằm giữa nó và điểm truyền giáo bị bỏ hoang Borja. Theo thuyền trưởng Carbajal, có nguồn gốc từ Pongo de Manseriche trên chiếc tàu hơi nước nhỏ "Napo," năm 1868, sông nằm trên một kẽ hở rộng lớn trên dãy Andes và sâu 600&nbsp;m (2000&nbsp;ft), ở một số nơi chỉ hẹp 30&nbsp;m (100&nbsp;ft), các vách đứng "dường như là điểm cao nhất."

Sau khi vượt qua Pongo de Huaracayo (hay Guaracayo), *cerros*, hay các vùng đồi, dần biến mất, và trong khoảng  trên sông có đấy các cù lao, và không thể nhìn thấy gì từ bờ thấp của chúng nhưng một đồng bằng bao la với rừng bao phủ được gọi là *selva baja* ("rừng nhiệt đới thấp") hay Amazonia thuộc Peru, là nơi sinh sống của các sắc dân bản địa như Urarina tại bồn địa Chambira, người Candoshi, và người Cocama-Cocamilla. Sông Marañón cũng là bối cảnh của một trong những tiểu thuyết qiuan trọng nhất của nhà văn người Peru Ciro Alegría: *La serpiente de oro* (1935).


File:Precipicio_Rio_Mara%C3%B1on_alargado.jpg|Sông Marañon, nhìn từ Cochapata tại Peru
File:Urarina shaman B Dean.jpg|Pháp sư Urarina, 1988 puku 


## Tham khảo
Sông Pará

**Sông Pará** () là nhánh phía nam của cửa sông Amazon. Sông chảy quanh phía tây và phía nam của hòn đảo Marajó. Sông nhận nước từ dòng chính của Amazon, tuy nhiên phần nhiều lượng nức của nó bắt nguồn từ sông Tocantins chảy đến từ phía nam. Thủ phủ của bang Pará là Belém, nằm trên bờ nam của sông. Sông dài xấp xỉ 40&nbsp;mi.
Sông Napo

**Napo** là một chi lưu của sông Amazon, sông khởi nguồn tại Ecuador bên sườn của núi lửa Antisana, Sincholagua và Cotopaxi. Tổng chiều dài của sông là 1075&nbsp;km. Diện tích lưu vực đạt 100.518&nbsp;km². Lưu lượng trung bình của sông Napo là 6.976 m³/s.

Trước khi chảy đến vùng đồng bằng, sông nhận được một lượng nước lớn từ các con suối, tại các khu vực miền núi, nơi có thảm thực vật dày đặc và đa dạng. Dòng sông này là một trong đặc trưng địa hình của Ecuador. Từ phía bắc, dòng Coca hợp dòng vào Napo, có nguồn tại hẻm núi Cayambe tại xích đạo, và cũng là một dòng sông mạnh mẽ, Aguarico có đầu nguồn nằm giữa Cayambe và biên giới Colombia.

Từ phía tây, sông nhận được một chi lưu thứ cấp, Curaray, từ sườn núi Andes, giữa Cotopaxi và núi lửa Tungurahua. Từ nhánh Coca đến cửa sông Curaray, Napo vẫn gặp đầy trở ngại với các dải cát, và có nhiều cù lao vốn sẽ bị ngập vào mùa mưa, khi đó sông sẽ có chiều rộng lớn.  Từ Coca, sông chảy qua một vùng đồng bằng rừng rậm và từ sông ta không thể nhìn thấy một ngọn núi nào - đôi bờ sông chỉ bị gián đoạn khi gặp các đầm lầy và đầm phá.

Từ Amazon, Napo có khả năng thông hành đến tận nhánh sông Curaray, cách khoảng 216 miles (350&nbsp;km), và có lẽ có thể xa hơn một chút; từ đây, bằng cách chuyển sang cano, có thể đi lên thượng nguồn xa đến Santa Rosa, một điểm đến được biết đến với bất kỳ khách du lịch mạo hiểm nào đến từ cao nguyên Quito. Sông Coca có thể thâm nhập tời tận vùng trung du, tại đây sông bị kẹt giữa hai bức tướng núi, trong một hẻm núi sâu. Đây là dòng sông nổi tiếng theo sau chuyến thám hiểm của Gonzalo Pizarro.

## Tham khảo
Sông Perené

**Sông Perené** () nằm tại Peru, trên sườn phía đông của dãy Andes.

Sông được hình thành tại  ở nơi hợp dòng của sông Chanchamayo và Paucartambo, 15&nbsp;km phía trên cộng đồng Perené, tại 650 m trên mực nước biển.

Sông chảy theo hướng đông nam với chiều dài 165&nbsp;km.

Tại  sông Perené hợp dòng với sông Ene, 10&nbsp;km dưới cộng đồng Puerto Ocopa, và ở độ cao 400 m trên mức nước biển, à được gọi là sông Tambo từ sau đó.

## Tham khảo
Sông Purus

**Purus** là một trong những chi lưu chính của sông Amazon. Diện tích lưu vực sông là , là lưu lượng nước trung bình là 8.400&nbsp;m³/s.

Sông đổ vào Amazon ở phía tây điểm hợp dòng của sông Madeira, và hai dòng sông cũng chảy gần như song song với nhau xa về phía tây nam. Sông chảy qua một cánh rừng liên tục tại điểm vệt lõm lớn nằm giữa sông Madeira, ven theo mép của cao nguyên Brasil, và Ucayali vốn ôm vào dãy Andes. Sông tạo thành một phần nhỏ trong tuyến biên giới giữa Brasil và Peru.

William Chandless đã khám phá ra rằng mực nước biển chỉ là 107 feet (33&nbsp;m) ở 590&nbsp;mi (950&nbsp;km) tính từ cửa sông. Đây là một trong những dòng chảy uốn khúc nhất thế giới, với chiều dài theo đường thẳng ít hơn một nửa nếu tính theo chiều dài thực. Sông là đường thoát nước duy nhất cho các khu vực bán ngập hay ngập mà nó chảy qua.

Sông có khả năng thông hành đối với tàu hơi nước là 1648&nbsp;mi (2650&nbsp;km). Tại 1792&nbsp;mi (2,880&nbsp;km) sông phân thành hai nhánh nhỏ. Đôi khi có một vách đá chạm đến bờ sông, nhưng các vùng đất xung quanh sông thường bị ngập lụt hàng năm, vào lúc đó, mực nước sông lên tới 50 feet (15&nbsp;m), một số hồ bên tả và hữu của sông là những hồ chứa.

Chi lưu chính của sông là Aquiry hay sông Acre, đổ vào từ phía hữu cách 1104&nbsp;mi (1777&nbsp;km) từ điểm hợp dòng vào Amazon. Khởi nguồn của sông này nằm gần Mayutata. Sông có khả năng thông hành khoảng 5 tháng mỗi năm, khi thung lũng Purus bị ngập nước; và trong bảy tháng còn lại, chỉ cano có thể tiếp cận với các khu vực định cư của khu vực trống cao su lớn tại Mayutata và hạ Beni; do đó các khu vực này buộc phải tìm kiếm một lối đi để vận chuyển các sản phẩm của mình bằng con đường rất nguy hiếm, tốn kém và mất thời gian cũng như nhiều thác ghềnh trên sông Madeira.

Năm 2008 một nền văn minh thời kỳ tiến Comlombo đã được khám phá tại khu vực thượng du của sông gần biên giới với Bolivia. Sau khi nhiều khu rừng trong khu vực đã biến mất để giành chỗ cho nông nghiệp, các bức ảnh vệ tinh đã cho thấy ccacs côn sự đào đắp hình học lớn.

## Tham khảo
* Purus River. (2010). In *Encyclopædia Britannica*. Truy cập ngày 12 tháng 1 năm 2010, from Encyclopædia Britannica Online: http://www.britannica.com/EBchecked/topic/484217/Purus-River

## Liên kết ngoài
* Map of Amazon Sate with Purus River- Bộ Giao thông Brasil
Sông Putumayo

**Içá** hay **Putumayo** là một trong các chi lưu của sông Amazon, ở phía tây và song song với sông Japurá. Sông tạo thành một đoạn biên giới tự nhiên giữa Colombia với Ecuador, cũng như hầu hết biên í giữa Comlombia và Peru. Sông được gọi là Putumayo tại ba nước thượng nguồn, và sau khi vào đất Brasil, sông được gọi là Içá.

Vào cuối thế kỷ 19, Içá đã được nhà thám hiểm người Pháp Jules Crevaux khám phá. Ông đi bằng một tàu hơi nước và chạy cả ngày lẫn đêm. Ông đến Cuemby,  từ cửa sông, và không thấy một ghềnh đơn lẻ nào. Cuemby chỉ cách  từ Thái Bình Dương theo đường thẳng, qua thị trấn Pasto tại miền nam Colombia. Creveaux khám phá ra rằng trầm tích sông được tạo ra từ các khối đá của dãy Andes; bờ sông là đất sét và phía cuối sông là cát mịn.

Ngày nay, sông là một tuyến đường thủy trọng yếu. Hầu như toàn bộ chiều dài của sông có khả năng thông hành.

Các trang trại chăn nuôi gia súc, cùng với thương mại cao su, cũng là ngành kinh tế chính dọc đôi bờ của Içá. Cao su và balatá (một loài rất giống như cây đỗ trọng, tại đây thường gọi là gutta-balatá) từ khu vực Içá được trở đến Manaus, Brasil.

Vào ngày 1 tháng 3 năm 2008, Raúl Reyes và 14 người của Lực lượng Vũ trang Cách mạng Colombia đã bị quân đội Colombia giết tại phần biên giới thuộc Ecuador rkhu vực sông Putumayo.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* 
* [ Territorial-Environmental Trang điện tử SIAT-AC về hệ thống thông tin of Amazon thuộc Colombia
Sông Tambo (Perú)

**Sông Tambo** (tiếng Tây Ban Nha: **Río Tambo**) nằm tại Peru và chảy trên sườn đông của dãy Andes.

Tambo là một phần của đầu nguồn sông Amazon, khởi nguồn từ sông Apúrimac tại Nevado Mismi và sau đó trở thành sông Ene trước khi tạo thành sông Tambo. Sông Tambo được tạo thành tại  ở nơi hợp lưu giữa sông Perené và sông Ene, tại thị trấn Puerto Prado, 400 m trên mực nước biển. Sông chảy 70&nbsp;km theo hướng đông ở phía đông nam của Gran Pajonal và sau đó chuyển hướng bắc, tổng chiều dài của sông là 159&nbsp;km.

Tại , sông Tambo hợp dòng với sông Urubamba, tại thị trấn Atalaya, 287 m trên mực nước biển, và sau đó được gọi là sông Ucayali.

## Tham khảo
Sông Tigre

**Sông Tigre** là một chi lưu của sông Amazon, sông nằm ở phía tây của sông Nanay và thuộc lãnh thổ Peru, sông có khả năng thông hành 125&nbsp;mi từ điểm hợp dòng vào Amazon. Sông được tạo thành từ sự hợp dòng giữa các sông tại Ecuador là Cunambo và Pintoyacu trên biên giới với Peru. Giống như Nanay, sông chảy hoàn toàn trong vùng đồng bằng. Cửa sông nằm cách 42&nbsp;mi về phía tây của điểm hợp lưu giữa Ucayali với Amazon. Tiếp tục về phía tây từ Tigre, chúng ta bắt gặp các sông Parinari, Chambira, và Nucuray, tất cả đều là các dòng suối ngắn. *Tigre* nghĩa là "hổ" trong tiếng Tây Ban Nha.

## Tham khảo
Sông Ucayali

**Sông Ucayali** (, ) khởi nguồn từ điểm cách  về phía bắc của hồ Titicaca, tại vùng Arequipa của Nam Mỹ. Sông Amazon được cho là bắt đầu từ thành phố Nauta (100&nbsp;km từ Iquitos), tại nơi hợp dòng giữa Ucayali và Marañón.

Ucayali, cùng với sông Apurímac, sông Ene, và sông Tambo, ngày nay được coi là đầu nguồn chính của *sông Amazon*, sông có tổng chiều dài là  từ nguồn *Apurímac* tại Nevado Mismi đến điểm hợp lưu giữa Ucayali và sông Marañón:
*Sông Apurímac (tổng chiều dài): 
*Sông Ene (tổng chiều dài): 
*Sông Tambo (tổng chiều dài): 
*Sông Ucayali (từ nơi hợp lưu với Tambo River đến nơi hợp lưu với Marañón): 

Ucayali đầu tiên được gọi là *San Miguel*, sau đó là *Ucayali*, *Ucayare*, *Poro*, *Apu-Poro*, *Cocama* và *Rio de Cuzco*. Peru đã tài trợ cho nhiều cuộc thám hiểm tốn kém để khám phá khu vực sông. Một trong số đó (1867) tuyên bố rằng đã đến được trong phạm vi  từ Lima, và một tàu hơi nước nhỏ "Napo" đã bị cản trở khi gặp dòng nước hung dữ  phía trên ngã ban sông với sông Pachitea xa đến sông Tambo,  từ nơi hợp lưu giữa Ucayali với Amazon. "Napo" sau đó đã thành công trong việc tiếp cận nhánh Urubamba của Ucayali  phía trên điểm hợp dòng với Tambo, tới một điểm  về phía bắc của Cuzco.

Phần còn lại của Urubamba, được Bosquet biểu thị vào năm 1806 và Castelnau vào năm 1846, bị gián đoạn với các thác lớn, đá ngầm và vô số các trở ngại khác với việc thông hành. Torres, người đã khám phá Alto Ucayali theo sứ mệnh của chính phủ Peru, đã ghi nhận chiều dài của sông là , tính từ cửa Pachitea đến nơi hợp dòng của Tambo và Urubamba. Chiều \rộng thay đổi từ , tùy theo độ lớn của các cù lao. Dòng chảy của sông là , và một kênh rộng  có độ sâu tối thiểu là . Đôi khi có các tảng đá khổng lồ rơi xuống sông từ các ngọn núi và gây ra các xoáy nước rất lớn.

Ucayali là nơi sinh sống của cá heo Amazon, rái cá lớn, và lợn biển Amazon, với số lượng lớn tại Khu dự trữ quốc gia Pacaya-Samiria, gần Nauta.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*
*Amazonia biogeography
Sông Urubamba

**Sông Urubamba** (tiếng Tây Ban Nha: *Río Urubamba*) là một sông tại Peru. Đây là phần đầu nguồn có khả năng thông hành ở một mức độ nhất định của sông Amazon, sông khởi nguồn từ dãy Andes ở phía đông nam Cuzco gần ranh giới Puno Region, nơi nó được gọi là **sông Vilcanota** (*Rio Vilcanota*). Tại Thung lũng Thần thánh, giữa Písac và Ollantaytambo, sông được gọi là **Wilcamayu** (sông thánh). Sông chảy theo hướng bắc-tây bắc với 724&nbsp;km trước khi kết hợp với sông Apurímac để tạo thành sông Ucayali.

Urubambacj phân thành **Thượng Urubamba** và **Hạ Urubamba**, điểm đặc trưng để phân chia là Pongo de Mainique, một hẻm núi nổi tiếng.

John Walter Gregory, nhà địa chất người Anh, đã chết đuối trên sông vào ngày 2 tháng 6 năm 1932 khi đang thám hiểm địa chất dãy Andes.

## Thượng Urubamba
Thung lũng **Thượng Urubamba** (*Alto Urubamba*) đặc trưng với dân cư đông và các công trình thủy lợi kéo dài. Một số di tích của đế chế Inca nằm tại thung lũng, bao gồm thành phố Incan là Machu Picchu.

## Hạ Urubamba
**Hạ Urubamba** (*Bajo Urubamba*) thương đối kém phát triển và đặc trưng với một lượng đáng kể dân bản địa là bộ tộc Campa, chủ yếu là Machiguenga (Matsigenka) và Ashaninka. Kinh tế dựa trên lâm nghiệp và dự án khí thiên nhiên Camisea gần đó. Điểm định cư chính của khu vực là thị trấn Sepahua.

## Hình ảnh


File:Camino-inca-dia1-c01.jpg|
File:Urubamba - Valle Sagrado 3.JPG|
File:Rio Urubamba.jpg|


## Tham khảo
Sông Vaupés

**Sông Vaupés** (**sông Uaupés**) là một chi lưu của Rio Negro tại Nam Mỹ. Sông khởi nguồn từ tỉnh Guaviare tại Colombia, chảy về phía đông qua Guaviare và Vaupés. Nó tạo thành một phần của tuyến biên giới giữa Colombia và Amazonas của Brasil. Tại biên giới, sông nhận nước của sông Papurí và từ đó cũng được gọi với tên Uaupés. Năm 1847 một nhà thám hiểm đã nhìn thấy một ghềnh khiến có các đợt sóng cao 40 hay 50 feet trong không khí, "giống như một vụ nổ cực lớn dưới nước đã xảy ra tại đây."  Sông tiếp tục chảy về hướng đông cho đến khi đổ vào Rio Negro tại São Joaquim, Amazonas.

## Tham khảo

*Bộ Giao thông Brasil
Sông Tocantins

**Tocantins** là một sông huyết mạch ở trung tâm Brasil. Trong tiếng Tupi, tên của sông có nghĩa là "mỏ của toucan" (*Tukã* cho "toucan" và *Ti* cho "mỏ"). Sông chảy từ nam lên bắc với chiều dài 2,640&nbsp;km. Sông thực ra không thuộc hệ thống sông Amazon, mặc dù thường được coi là như vậy, do nơi đổ ra Đại Tây Dương của Tocantins nằm ngay sát của Amazon. Sông chảy qua bốn bang của Brasil là Goiás, Tocantins, Maranhão và Pará.

## Dòng chảy
Sông bắt nguồn từ một quận miền núi là Pireneus, ở phía tây của Quận Liên Bang, song chi lưi phía tây của sông là Araguaia, có đầu nguồn cực nam tại sườn của dãy Serra dos Caiapós. Araguaia chảy 1,670&nbsp;km trước khi hợp lưu vào Tocantins, và gần như ương đương nhau về lưu lượng. Bên cạnh chi lưu chính của sông là Rio das Mortes, Araguaia có 20 chi lưu nhỏ hơn và canoe có khả năng thông hành trong nhiều dặm. Trên đường đến với các vùng đất thấp, sông phải vượt qua nhiều thác ghềnh, hoặc uốn lượn mãnh liệt qua các hẻm núi đá cho đến một điểm cách khoảng 160&nbsp;km trên nơi hợp lưu với Tocantins.

Hai chi lưu khác, mang tên Maranhão và Paranatinga, tiếp nhận một lượng nước lớn từ vùng cao nguyên quanh chúng, đặc biệt là ở phía nam và đông nam. Giữa nơi hợp lưu của dòng sông thứ hai và Araguaia, Tocantins đôi khi bị nghẽn dòng do các hàng rào đá trườn ra phần lớn góc bên phải của sông.

## Đập
Đaọn hạ lưu từ điểm hợp lưu với Araguaia, tại bang Pará, sông có nhiều thác nước lớn và ghềnh, song chúng đã bị ngập vào đầu những năm 1980 khi một hồ nước nhân tạo được hình thành khi xây đập Tucuruí, một trong những đập lớn nhất thế giới. Khi giai đoạn thứ hai của dự án Tucuruí được hoàn thành, sẽ có một hệ thống cửa cống giúp tăng khả năng thông hành của sông.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* ''Bản đồ bồn địa''  
*
Sông Xingu

**Sông Xingu**, cũng gọi là **Rio Xingu** theo tiếng Bồ Đào Nha, có chiều dài khoảng  tại miền bắc Brasil. Xingu là một chi lưu đông nam của sông Amazon.

## Mô tả và lịch sử
Công viên Indien đầu tiên tại Brasil được chính phủ nước này lập ra tại bồn địa và cuối thập niên 1950. Công viên này đánh dấu việc một lãnh thổ thổ dân đầu tiên được chính phủ Brasil công nhận. Hiện nay, 14 bộ lạc sống trong khu bảo tồn vẫn sống sót và nguồn tài nguyên thiên nhiên cùng với nguồn nước từ sông là những gì họ cần để duy trì cuộc sống.

Chính phủ Brasil có kế hoạch xây dựng đập Belo Monte, có thể sẽ trở thành đập thủy điện lớn thứ ba thế giới tại Hạ Xingu. Việc xây dựng này sẽ gây nên các vấn đề về môi trường và tác động tới các nhóm dân bản địa.

## Tham khảo

* Cowell, Adrian. 1973. *The Tribe that Hides from Man*. The Bodely Head, London.
* *Original text from 1911 [[Encyclopædia Britannica]]*

## Đọc thêm
*Heinsdijk, Dammis, and Ricardo Lemos Fróes. *Description of Forest-Types on "Terra Firme" between the Rio Tapajós and the Rio Xingú in the Amazon Valley*. 1956.
*Sipes, Ernest "Brazilian Indians: what FUNAI Won't Tell YOU". 2002.
*Brazilian Indians: What FUNAI Won't Tell You
Tapajós

**Tapajós**, là một sông tại Brasil chảy qua một thung lũng ẩm và nóng và đổ vào sông Amazon  phía trên Pará và dài khoảng .

Sông khởi nguồn từ cao nguyên Brasil gần Diamantino. Gần nơi này, một số dòng suối hợp lại với nhau để tạo sông Arinos, và hợp dòng với sông Juruena để tạo thành Alto Tapajós, xa về hạ du được gọi là Rio Manoel, hợp lưu vào sông từ phía đông.

Sau đó đến Santarém dpongf sông được gọi là Tapajós. Hạ du Arinos, Alto Tapajós và Tapajós và nhiều thác ghềnh nhất là sông Maranhão Grande, là một cuối liên tiếp các thác lớn và ghềnh dữ dội; song từ Maranhão Grande đến cửa sông, khoảng , sông có thể cho tàu lớn thông hành.

100&nbsp;mi cuối cùng của sông có chiều rộng từ 4 9&nbsp;mi và rất sâu. Thung lũng Tapajós có hai bên là dốc đứng. Chúng cao 300 đến 400 feet dọc theo hạ du của sông; song vài mi phía trên Santarém, chúng lui về phía đông và không còn tiếp cận đồng bằng ngập nước Amazon cho đến vài mi phía dưới Santarém.

Cực bất khả tiếp cận của Nam Mỹ nằm gần nguồn của một chi lưu của Tapajós, gần thị trấn Utiariti

Tapajós được đặt tên theo người Indien Tapajós, một bộ tộc thổ dân châu Mỹ đến từ Santarém.

## Đọc thêm

* Heinsdijk, Dammis, and Ricardo Lemos Fróes. *Description of Forest-Types on "Terra Firme" between the Rio Tapajós and the Rio Xingú in the Amazon Valley*. 1956.


## Tham khảo
Teles Pires

**Teles Pires** hay **Rio São Manuel** là một sông dài 1370&nbsp;km  tại Brasil.

Sông chảy qua bang Mato Grosso và phần hạ du của nó là ranh giới tự nhiên giữa hai bang Mato Grosso và Pará. Sông hợp dòng với sông Juruena và sau đó dòng nước này lại hợp lưu vào Tapajós, vốn là một trong những chi lưu lớn nhất của sông Amazon

Điểm dân cư đông dân nhất nằm ven sông là Alta Floresta.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Teles Pires in the American Heritage Dictionary of the English (bartleby.com)  (chiều dài lỗi thời)
*''Hidrovia Tapajos - Teles Pires'' - Regierungsdokument (tiếng Bồ Đào Nha)
Trombetas

**Trombetas** là một sông chi lưu ở phía bắc Amazon. Sông hợp dòng vào Amazon ở ngay phía bắc của thị trấn Óbidos, Pará tại Brasil. Sông khởi nguồn từ cao nguyên Guiana, dòng suốt dòng chảy của nó thường xuyên bị cản trở bởi những hàng rào đá và ghềnh thác. Khu vực dưới của dòng sông, tại thác nước đầu tiên là Porteira, song ít gập ghềnh và thấp cũng như tạo thành đầm lầy; but above the long series of các thác nước lớn và ghềnh mang đặc trưng với các thung lũng biến đổi hoàn toàn, và khí hậu tốt hơn nhiều. Sông có khả năng thông hành  phía trên cửa sông.

## Tham khảo
Trận Magenta

**Trận Magenta** là một trong hai trận đánh lớn của cuộc Chiến tranh giành độc lập Ý lần thứ hai, đã diễn ra vào ngày 4 tháng 6 năm 1859, gần thị trấn Magenta ở miền Bắc nước Ý. Trận đánh đã kết thúc với chiến thắng của quân đội Pháp dưới sự chỉ huy của Hoàng đế Napoléon III trước quân đội Áo do Thống chế Bá tước Ferencz Gyulai chỉ huy. Do gặp rắc rối trong các mệnh lệnh nên đồng minh của Pháp là Sardegna không tham chiến và phải đến tối, khi trận chiến đã chấm dứt, quân đội Sardegna mới kéo đến trận địa.

Napoléon III dự kiến hợp vây quân Áo bằng một vận động gọng kìm, theo đó Quân đoàn II do tướng Patrice de MacMahon chỉ huy sẽ hành quân ở bờ trái sông Ticino, trong khi đội Cận vệ Đế chế cùng các Quân đoàn III và IV sẽ vượt sông Ticino xa về hướng nam. Trái ngược với niềm tin của địch rằng người Áo sẽ không phản ứng trước khi vòng vây được khép kín, quân đội Áo đã quyết định rút quân về hướng đông bắc từ trước đó. Song, cuộc triệt thoái của quân Áo diễn ra còn chậm hơn bước tiến không mấy nhanh nhẹn của MacMahon, hai bên đụng độ nhau vào buổi sáng ngày 4 tháng 6 năm 1859.

Địa hình của trận chiến là một dãy cây ăn quả dài bị các vũng lầy và cây tưới ngăn cách, khiến cho hai bên không thể tiến hành những vận động tinh vi. Quân Áo đã biến mọi ngôi nhà thành đồn bót. Gánh nặng chủ yếu trong chiến đấu thuộc về 5.000 lính phóng lựu của đội Cận vệ Đế chế Pháp, vẫn còn vận quân phục thời Đế chế thứ nhất. Tinh thần tấn công của bộ binh Pháp, hỏa lực hiệu quả cao của pháo rãnh xoắn Pháp và sự kém năng lực của Gyulai đã quyết định trận đánh khi mà quân đoàn MacMahon chọc thủng chiến tuyến của địch. Trong trật tự, quân đội Áo triệt thoái an toàn về Robecco. Trận đánh đã đem lại thiệt hại không nhỏ cho quân Pháp, với 657 người tử trận, 3.203 bị thương và 655 bị bắt hay mất tích. Song, về phía Áo, tổn thất lên đến 1.368 người tử trận, 4.538 bị thương và 4.500 bị bắt. Con số thương vong khá cao này chứng tỏ sự thay đổi bản chất của kỹ nghệ chiến tranh.

Cuộc tàn sát tại Magenta đã gây cho Napoléon hoảng hốt. Song, trong tâm trạng yên lòng, vị hoàng đế phong MacMahon quân hàm Thống chế Pháp và ban cho ông ta tước hiệu Quận công Magenta. Ngoài ra, vì vai trò của đội Cận vệ trong chiến thắng, chỉ huy lực lượng này là tướng Achille Baraguay d'Hiliers cũng được trao gậy Thống chế. Vào ngày 8 tháng 6, Napoléon và vua Sardegna là Vittorio Emmanuele II ca khúc khải hoàn tiến vào Milano.

## Sau trận đánh
Thuốc nhuộm màu *[[magenta]]*, được phát hiện vào năm 1859, đã được đặt theo tên trận đánh, (xuất phát từ màu đỏ thẫm của trận địa Magenta đẫm máu) cũng như Đại lộ Magenta (*Boulevard de Magenta*) ở thủ đô Paris.

## Chú thích

## Tham khảo
* The web site of the battle .
Cầu thủ xuất sắc nhất mùa bóng của UEFA

**Cầu thủ xuất sắc nhất mùa bóng của UEFA** là một giải thưởng của UEFA dành cho cầu thủ xuất sắc trong một mùa bóng cấp câu lạc bộ ở châu Âu. Giải thường này, cùng với "Thủ môn xuất sắc nhất," "Hậu vệ xuất sắc nhất", "Tiền vệ xuất sắc nhất", và "Tiền đạo xuất nhất" được trao ở cuối mỗi mùa bóng tại một buổi gala đặc biệt ở Monaco trước trận tranh Siêu cúp bóng đá châu Âu.

Giải thưởng này được trao từ năm 1998 đến năm 2010 trước khi được thay thế bằng giải thưởng Cầu thủ xuất sắc nhất châu Âu của UEFA.

Từ mùa bóng 2005-06, cách thức bầu chọn mới được giới thiệu với việc Huấn luyện viên trưởng của 16 đội bóng lọt vào vòng đấu loại trực tiếp UEFA Champions League được phép bỏ phiếu.

## Những người chiến thắng
Dưới đây là danh sách tất cả các cầu thủ đã được nhận giải thưởng này:

### Theo Quốc gia

### Theo Câu lạc bộ

## Xem thêm
* Những giải thưởng cá nhân cấp câu lạc bộ của UEFA
* Cầu thủ xuất sắc nhất châu Âu của UEFA
* Quả bóng vàng châu Âu
* Quả bóng vàng FIFA
* UEFA Golden Jubilee Poll
* UEFA Jubilee Awards
* UEFA Champions League
* UEFA Cup

## Liên kết khác
*UEFA Club Football Awards
*2010 Awards at uefa.com
*Barcelona Stars Dominate UEFA Club Football Awards
*UEFA Club Football Awards 2009 

## Chú thích
Bài toán thứ mười bảy của Hilbert

**Bài toán thứ mười bảy của Hilbert** là một trong 23 bài toán của Hilbert trong danh sách nổi tiếng của David Hilbert xuất bản năm 1900. Nó xem xét việc biểu diễn các hàm hữu tỉ xác định không âm dưới dạng thương của hai tổng của các bình phương. Câu hỏi ban đầu của Hilbert là như sau:


Cho một đa thức nhiều biến luôn nhận giá trị không âm trên trường số thực, liệu nó có thể được biểu diễn dưới dạng tổng các bình phương của các hàm hữu tỉ?


Lời giải khẳng định đã được chứng minh năm 1927 bởi Emil Artin.

Sau đó Charles Delzell đã tìm ra một thuật toán cho bài toán này.

Một tổng quát hóa lên trường hợp ma trận (mọi ma trận với các phần tử là các hàm hữu tỉ sao cho ma trận luôn xác định không âm đều có thể biểu diễn được dưới dạng tổng của các bình phương đối xứng) được chứng minh bởi Gondard, Ribenboim và Procesi, Schacher. Nó cũng có một chứng minh sử dụng kiến thức cơ sở bởi Hillar và Nie.

Việc xây dựng câu hỏi đã xét đến các đa thức, chẳng hạn như

:f(x,y,z)=z^6+x^4y^2+x^2y^4-3x^2y^2z^2

luôn nhận giá trị không âm khi các biến nhận giá trị thực bất kì nhưng không thể được viết dưới dạng tổng các bình phương của các đa thức.

Người ta đã tìm ra điều kiện đủ để đa thức f có thể biểu diễn được dưới dạng tổng các bình phương của các đa thức.
 Ngoài ra, mọi đa thức f thực không âm đều có thể được xấp xỉ với độ chính xác tùy ý (theo chuẩn l_1 của vectơ hệ số) bằng một dãy các đa thức \{f_\epsilon\} biểu diễn được dưới dạng tổng các bình phương 

Một bài toán mở là giá trị nhỏ nhất của

:v(n,d),

sao cho mọi đa thức không âm bậc d gồm n biến luôn có thể biểu diễn được dưới dạng tổng của v(n,d) bình phương của các hàm hữu tỉ thực.

Kết quả tốt nhất  là

:v(n,d)\leq2^n

## Ghi chú