open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Thymin

:*Đối với loại [[vitamin]] có tên gọi gần giống, xem [[Thiamin]].*

**Thymin** (ký hiệu **T** hoặc **Thy**), còn gọi là **5-methyluracil** hay **timin**,**** là tên của một base nitơ thuộc nhóm pyrimidin với công thức hóa học là C5H6N2O2. Đây là một trong bốn base nitơ trong acid nucleic của DNA, cùng với adenin (A), guanin (G) và cytosin (C). Trong DNA, thymin gắn với adenin qua hai liên kết hydro giúp cho cấu trúc của DNA được giữ ổn định, còn trong RNA, thymin được thay thế bằng base nitơ uracil.

Thymin kết hợp với deoxyribose tạo nên nucleoside deoxythymidin, cũng đồng nghĩa với thuật ngữ thymidin. Thymidin có thể được phosphoryl hóa với một, hai hoặc ba nhóm phosphat, tạo nên lần lượt TMP, TDP và TTP (thymidin mono-, di- và triphosphat).

Tên *thymin* bắt nguồn từ từ *thymus*, có nghĩa là tuyến ức, do base nitơ này được Albrecht Kossel và Albert Neumann phân lập lần đầu tiên vào năm 1893 từ tuyến ức của bê.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Computational Chemistry Wiki. .
Uracil

**Uracil** (u-ra-xin) là một trong bốn loại nucleobase trong RNA, thay vì thymine như trong DNA. Tương tự thymine, uracil có thể tạo thành một cặp base với adenine qua hai liên kết hydro, tuy nhiên nó kém thua thymine một nhóm methyl. Uracil, so với thymine, dễ bị thoái hóa hơn thành cytosine. Uracil hiếm khi hiện diện trong DNA, chỉ xuất hiện trong RNA. Uracil có thể bị methyl hoá tạo thành thymine.

Sự kết hợp uracil với enzyme uracil-N-glycosilase (Ung) trong phản ứng PCR được dùng như một phương pháp chống tạp nhiễm chéo, quan trọng trong các thử nghiệm lâm sàng.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Computational Chemistry Wiki
Đường kính (định hướng)

**Đường kính** có hai nghĩa:
*Trong toán học, đường kính là khoảng cách lớn nhất giữa hai điểm trên đường tròn.
*Trong đời thường, đường kính là đường ăn, ở dạng tinh thể.
Báng

Cây **báng** (các tên gọi khác: **đác**, **đoát**, **co pảng**, **quang lang**, **bụng báng**, **búng báng**, **báng búng**, **Cây Tà vạt**, **Cây rượu trời**, **Cây dừa núi**), danh pháp khoa học ***Arenga pinnata***, là giống cây lâu năm thuộc họ Cau, có nguồn gốc khu vực nhiệt đới châu Á, từ đông Ấn Độ về phía đông tới Malaysia, Indonesia, và Philippines. Ở Việt Nam, cây báng mọc nhiều ở chân núi ẩm (Cao Bằng, Lạng Sơn), chân núi đá vôi, trong rừng thứ sinh.

## Mô tả

Ở tuổi trưởng thành cây có đường kính khoảng 40–50&nbsp;cm (gốc và ngọn tương đương) và cao chừng 8-20 mét. Lá xẻ lông chim to trông như lá dừa, mặt dưới màu trắng, dài 6-12 mét và rộng khoảng 1,5 mét, với các lá chét mọc thành 1–6 hàng, dài 40–70&nbsp;cm và rộng 5&nbsp;cm. Cuống và bẹ lá có nhiều sợi dài có thể bện thừng. Bông mo phân nhánh nhiều, cong. Hoa đực có 70-80 nhị, hoa cái có ba lá đài còn lại trên quả. Cuống hoa chứa nhiều nước ngọt, có thể nấu thành đường hoặc cho lên men rượu. Quả hình gần cầu, đường kính 7&nbsp;cm, vỏ màu xanh chuyển thành đen khi chín. Lõi thân chứa nhiều tinh bột, ăn được. Thân đục ra làm máng nước. Ruột cây báng đặc, có cấu trúc sợi trải thưa dọc theo chiều thân cây, là chất liệu màu trắng, mềm.

## Sử dụng
Bột trong lõi cây có thể dùng làm lương thực. Cho đến giữa thế kỉ 20, người Rục ở miền tây Quảng Bình còn lấy bột báng làm lương thực chính.
Hiện nay ở Trung Quốc họ sử dụng bột báng rất nhiều để làm đồ uống mát bổ có lợi cho sức khỏe, bột báng còn là chất phụ gia không thể thiếu trong ẩm thực và làm bánh kẹo.

Lõi của trái trên cây là hạt đác, rất được ưa chuộng ở Indonesia (được gọi là *kolang-kaling* or *buah tap)* hay Philippines (được gọi là *kaong).* Ở Việt Nam, loại hạt này là đặc sản của vùng Nam Trung Bộ như những tỉnh Phú Yên, Khánh Hòa.

Nhiều người trồng báng làm cảnh vì có dáng đẹp.

### Rượu báng
Dân miền núi thường lấy ruột cây để ủ men nấu rượu. Được nấu từ ruột cây báng sau khi đã ủ men rượu. Rượu báng là đặc sản của dân miền núi đá cao.
Hiện nay ở một số xã của tỉnh Cao Bằng người dân vẫn làm rượu từ cây báng, nhưng phải mất khá nhiều thời gian để ủ và lên men (4 tháng) mới có thể cất rượu được

## Lưu ý
Từ **bột báng** ngoài nghĩa là bột lấy từ thân cây báng còn là tên gọi của loại bột làm từ củ của cây sắn.

Ngoài ra từ **Báng** (Báng Cổ trướng) còn dùng để chỉ một tình trạng tích tụ dịch bệnh lý trong khoang phúc mạc 

## Chú thích

## Tham khảo
Việt Nam tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 1989

**[[Việt Nam]]** đánh dấu sự trở lại đấu trường thể thao trong khu vực vào năm 1989 khi **tham dự [[Đại hội Thể thao Đông Nam Á 1989|Đại hội Thể thao Đông Nam Á thứ 15]]** được tổ chức tại Kuala Lumpur, Malaysia. Đoàn gồm với 43 vận động viên, dưới sự dẫn dắt của hai trưởng đoàn là ông Trịnh Ngọc Chữ và ông Hoàng Vĩnh Giang tranh tài ở 8 môn thi đấu, đã giành được vị trí thứ 7 toàn đoàn trong tổng số 9 đoàn tham dự.

## Bảng huy chương
Dưới đây là bảng tổng sắp huy chương của đoàn Việt Nam tại SEA Games 15:

### Vàng
***Bắn súng**
**Đồng đội nam súng ngắn bắn nhanh (Nguyễn Quốc Cường, Lê Tuấn Đồng, Nguyễn Đức Uýnh) – 1702 điểm
**Súng trường tiêu chuẩn nữ: Ngô Ngân Hà - 583 điểm
**Đồng đội nữ súng trường tiêu chuẩn (Ngô Ngân Hà, Đặng Thị Đông, Nguyễn Bùi Thiết) – 1736 điểm

### Bạc
***Bắn súng**
**Súng ngắn bắn chậm: Lê Quốc Đống – 540 điểm
**Súng ngắn bắn nhanh: Nguyễn Quốc Cường – 580 điểm
**Súng trường nằm bắn: Nguyễn Tiến Trung – 585 điểm
**Súng trường tiêu chuẩn ba tư thế: Đặng Thị Đông - 557 điểm
**Đồng đội nữ - Súng trường tiêu chuẩn ba tư thế (Đặng Thị Đông, Ngô Ngân Hà, Nguyễn Bùi Thiết) – 1634 điểm
**Đồng đội nam – Súng ngắn tiêu chuẩn – 1670 điểm
**Đồng đội nam – Súng ngắn bắn chậm 60 viên – 1579 điểm
**Đồng đội nam – Súng trường nằm bắn – 1748 điểm
***Bóng bàn**
**Đồng đội nam (Trần Tuấn Anh, Lê Xuân Phong, Nguyễn Minh Hiền, Nguyễn Đức Long)
**Đồng đội nữ (Nguyễn Thị Tuyết, Nhan Vị Quân, Vũ Thị Noen)
**Đôi nam nữ phối hợp (Trần Tuấn Anh – Nhan Vị Quân)

### Đồng
***Bắn súng**
**Đồng đội nam súng trường ba tư thế - 3388 điểm
**Súng trường tự chọn 3 tư thế: Nguyễn Tấn Nam - 1115 điểm
**Súng ngắn tiêu chuẩn: Nguyễn Quốc Cường – 560 điểm
***Quyền Anh**
**48&nbsp;kg nam: Đặng Hiếu Hiền
**54&nbsp;kg nam: Tạ Quang

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Thể thao Việt Nam: 20 năm ra biển lớn.... Thể thao VietNamNet, ngày 27 tháng 3 năm 2008
Lịch Gregorius đón trước

**Lịch Gregorius đón trước** được tạo ra bằng cách mở rộng lịch Gregorius tới những ngày trước khi có sự sử dụng chính thức của lịch này vào năm 1582.

Bede và các nhà lịch sử sau này không sử dụng cách viết số 0 trong tiếng Latinh, *nulla*, như là năm, vì thế năm trước năm 1 là năm 1 TCN. Trong hệ thống này năm 1 TCN là năm nhuận (tương tự như trong lịch Julius đón trước).

Về mặt tiếng Việt, nó là thuận tiện hơn để chuyển sang năm 0 và thể hiện các năm sớm hơn như là các năm âm. Sự chuyển đổi này được sử dụng trong hệ thống đánh số năm thiên văn và trong tiêu chuẩn quốc tế ISO 8601 về hệ thống ngày tháng năm. Trong các hệ thống này, năm 0 là năm nhuận.

Cũng lưu ý rằng lịch Julius thực sự trên thực tế chỉ được sử dụng từ năm 4, cho đến năm 1582 hoặc muộn hơn (xem thêm Từ Julius sang Gregorius trong bài về Lịch Julius), vì thế các nhà sử học và thiên văn học thích sử dụng lịch Julius thực sự trong giai đoạn đó. Tương tự, lịch Julius đón trước được sử dụng cho những ngày cụ thể trước năm 4, là năm nhuận cứ bốn năm một lần đầu tiên của lịch này (các năm nhuận giữa năm 45 TCN và năm 4 là không theo quy luật, xem thêm Sai số năm nhuận trong lịch Julius). Nhưng khi các ngày theo mùa là quan trọng thì lịch Gregorius đón trước đôi khi cũng được sử dụng, đặc biệt khi thảo luận về các nền văn hóa không sử dụng lịch Julius.

## Tham khảo
Lịch Julius đón trước

**Lịch Julius đón trước** được tạo ra bằng cách mở rộng lịch Julius tới những ngày trước khi có sự sử dụng chính thức của lịch này vào năm 45 TCN.

Lịch thu được bằng cách mở rộng sớm hơn về thời gian so với sự phát minh hoặc hoàn thiện bổ sung được gọi là phiên bản "đón trước" của lịch, và vì vậy người ta thu được lịch Julius đón trước. Tương tự, lịch Gregory đón trước thỉnh thoảng cũng được sử dụng để chỉ rõ các ngày trước khi có sự sử dụng chính thức của nó vào năm 1582 (hoặc muộn hơn, tùy theo từng quốc gia và khu vực). Do lịch Julius thực tế đã được sử dụng trước thời gian này, người ta cần thông báo rõ ràng là ngày đã cho nào đó là theo lịch Gregory đón trước khi ngày đó được sử dụng.

Chữ AD hay A.D mà người ta vẫn dùng để chỉ các năm công nguyên là viết tắt của "Anno Domini" hay đầy đủ hơn là " Anno Domini Nostri Iesu Christi" trong tiếng La tinh- tức "Trong năm của Chúa tôi"/"Trong năm của Chúa tôi Đấng Cứu thế Giê-su" còn BC là từ viết tắt của tiếng Anh "Before Christ" tức "trước khi chúa Giê-su ra đời", phiên bản tương đương trong tiếng La tinh là a.C.n (viết tắt của "Ante Christum Natum", tức "trước khi Đấng Cứu thế ra đời").
 
Các nhà sử học kể từ Bede có truyền thống biểu diễn các năm trước năm AD 1 là "1 BC" (tức năm 1 TCN), "2 BC" (tức năm 2 TCN), v.v. Bede và những người sau này không dùng 0 trong tiếng Latinh *nulla*, giữa các năm BC (năm trước công nguyên) và AD (năm công nguyên). Trong hệ thống này, năm 1 TCN phải là năm nhuận (mặc dù các năm nhuận thực tế trong khoảng từ năm 46 TCN và năm 4 là thất thường: xem bài lịch Julius để có thêm chi tiết). Để xác định khoảng cách về thời gian giữa các năm dọc theo ranh giới BC/AD, thuận tiện hơn là thêm khái niệm năm 0 và biểu diễn các năm sớm hơn như là các năm âm. Sự chuyển đổi này được sử dụng trong hệ thống "lịch Julius thiên văn". Trong hệ thống này, năm 0 là tương đương với năm 1 TCN và nó là năm nhuận. 
## Chú thích

## Tham khảo
* 
* Trích dẫn từ: ''Các lịch Julius và Gregory'' được Hermetic Systems cung cấp 
## Xem thêm
* Ngày Julius
Chùa Trăm Gian (định hướng)

**Chùa Trăm Gian** là cách gọi dân dã của một số ngôi chùa ở miền Bắc Việt Nam. Nó có thể là:
* Chùa Cảm Ứng, Bắc Ninh
* Chùa Quảng Nghiêm, phường Chương Mỹ, Hà Nội
* Chùa Láng, phường Láng, Hà Nội
* Chùa An Ninh, Hải Dương

và có thể còn ở các địa phương khác nữa.
Đường kính

Trong hình học phẳng, **đường kính** của một đường tròn là khoảng cách lớn nhất giữa hai điểm bất kỳ trên đường tròn đó. Đường kính là trường hợp đặc biệt của dây cung đi qua tâm đường tròn.Đường kính luôn đi qua tâm của hình tròn. Đường kính là dây cung lớn nhất.Đường kính của một hình cầu là đường kính của vòng tròn lớn của hình cầu đó.

Độ dài của đường kính của một đường tròn bằng 2 lần bán kính của đường tròn đó.

## Tổng quát
Trong không gian mêtric, đường kính của một tập là cận trên đúng của tất cả các khoảng cách giữa hai điểm bất kỳ thuộc tập hợp đó.

Ví dụ:
:Đường chéo trong hình chữ nhật
:Đường chéo nối hai đỉnh đối diện xa nhất trong một hình bình hành
:Cạnh lớn nhất của một tam giác
:Đường chéo nối hai đỉnh trong khối lập phương

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Định lý Gelfond–Schneider

**Định lý Gelfond-Schneider** mang tên của nhà toán học người Nga Alexander Osipovich Gelfond (1906-1968) và của nhà toán học Theodor Schneider (1911-1988), hai người cùng độc lập chứng minh trong lý thuyết số định lý này trong năm 1934.

## Phát biểu
:*Cho một [[số đại số]] a khác [[1]] và khác [[0]], và một [[số vô tỉ]] đại số b, thì số a<sup>b</sup> là [[số siêu việt]].*

## Ví dụ
Các số sau đây là siêu việt:
*e^\pi=(e^{i\pi})^{-i}=(-1)^i
* 3^{\sqrt{5}}
Nếu không có điều kiện *a* và *b* là các số đại số, định lý nói chung không đúng. Ví dụ, {\left(\sqrt{2}^{\sqrt{2}}\right)}^{\sqrt{2}} = \sqrt{2}^{\sqrt{2} \cdot \sqrt{2}} = \sqrt{2}^2 = 2.
ở đây, *a* là , là một số siêu việt. Tương tự, nếu  và  là một số siêu việt, thì  là một số đại số.

## Phân tích
* Định lý này được tổng quát hóa thành **định lý Baker**, bởi nhà toán học người Anh Alan Baker (1939-&nbsp;) chứng minh năm 1966, như sau:
:*Nếu a<sub>1</sub>,a<sub>2</sub>,..., a<sub>n</sub> là các số khác không sao cho [[Logarit|log]] a<sub>1</sub>, log a<sub>2</sub>,..., log a<sub>n</sub> là [[độc lập tuyến tính]] trên [[trường số hữu tỉ]], thì 1, log a<sub>1</sub>, log a<sub>2</sub>,..., log a<sub>n</sub> cũng độc lập tuyến tính trên mọi [[trường số đại số]].*

* Định lý này cũng cung cấp một lời giải cho vấn đề thứ 7 của Các bài toán Hilbert.

## Lưu ý
* Quy ước *[[Logarit|log]]* lấy trên cơ số tự nhiên *e* (đôi khi còn được viết là *ln*).

## Tham khảo

## Thư mục

### Sách
* 
*
*
*
*

### Báo

* Aleksandr Gelfond (1934). "Sur le septième Problème de Hilbert". *Bulletin de l'Académie des Sciences de l'URSS. Classe des sciences mathématiques et na*. **VII** (4): 623–634.

## Liên kết ngoài

*
Định lý Banach-Steinhause

**Định lý Banach-Steinhause** mang tên hai nhà toán học Ba Lan Stefan Banach (1892-1945) và Hugo Steinhause (1887-1972). Định lý này được tìm ra năm 1927. Nó còn được gọi là **Nguyên lý cơ bản của tính [[bị chặn đều]]** dùng trong giải tích hàm.

## Phát biểu

## Tham khảo
Nghịch lý Banach–Tarski

**Nghịch lý Banach-Tarski** nổi tiếng về kết quả "phi trực giác" của nó và thường được dùng để nhấn mạnh về sự bẻ gãy các ý kiến của con người trên một thể tích. Nghịch lý này được phát biểu bởi hai nhà toán học người Ba Lan Stefan Banach (1892-1945) và Alfred Tarski (1901-1983) vào năm 1924.

Trong trương hợp đặc biệt, nó chỉ ra rằng:
:*Một [[Quả cầu|hình cầu]] đặc trong không gian Euclide 3 chiều có thể bị chia nhỏ ra làm một số hữu hạn các phần nhỏ mà sau đó lại được chuyển dịch để cấu trúc thành hai hình cầu có cùng một kích thước với hình cầu nguyên thủ*y.

## Tham khảo
Định lý cơ sở (đại số tuyến tính)

## Phát biểu
:*Mọi [[không gian vector]] đều có một cơ sở. Nghĩa là, tồn tại một tập hợp các vector [[độc lập tuyến tính]] sao cho mọi vector trong không gian này đều có thể được biểu thị như là một tổ hợp tuyến tính của các vector trong tập họp này*

## Phân tích

* Một cơ sở có thể hiểu như là một bộ các "nguyên tử" mà từ đó người ta có thể dụng lên thành không gian.
* Một không gian (vector) có thể có nhiều cơ sở nhưng lực lượng của các cơ sở này là bằng nhau.

## Xem thêm
* Bổ đề Zorn
* Định lý Hilbert

## Tham khảo
Định lý Bolzano

**Định lý giá trị trung gian**, còn có tên là **định lý Bolzano** (đặt theo tên nhà toán học Tiệp Khắc Bernhard Bolzano (1781-1848)). là định lý cơ bản trong giải tích, liên quan đến các hàm số liên tục trên một khoảng. Định lí phát biểu rằng:

"Nếu hàm số f  liên tục trên đoạn [a,b] và f(a)\neq f(b) thì với mọi giá trị y    nằm giữa f(a)    và f(b)  , tồn tại ít nhất một giá trị c \in (a,b)   sao cho **<math>f(c)=y  </math>**."

Người ta áp dụng định lý này để chỉ ra sự tồn tại của nghiệm phương trình và tìm nghiệm một cách gần đúng.

## Phát biểu
Cho hàm số thực f   xác định và liên tục trên một khoảng I  , thì f(I)    cũng là một khoảng      **Phát biểu tương đương**

Với mọi hàm số f xác định và liên tục trên [*a*, *b*] → ℝ, và với mọi *u* nằm giữa *f(a)* và *f(b)*,

luôn tồn tại ít nhất một giá trị *c* nằm trong khoảng [a,b] sao cho *f(c)=u*

**Trường hợp đặc biệt**

Nếu *f(a)* và *f(b)* không cùng dấu, thì luôn tồn tại ít nhất một giá trị *c* nằm giữa a và b sao cho *f(c) = 0*

## Tham khảo
Võ gậy tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2005

**Bộ môn [[eskrimador|võ gậy]]**, quốc võ của Philippines, lần thứ hai được đưa vào chương trình thi đấu tại một kỳ **Đại hội thể thao Đông Nam Á** SEA Games 2005 trong hai ngày mùng 3 và mùng 4 tháng 12, 2005. Lần đầu tiên khi Đại hội được tổ chức tại Manila, Philippines năm 1991. Môn thi đấu này là sự tranh chấp giữa hai đoàn Philippines và Việt Nam. Ngoài ra, võ gậy cũng giúp Đông Timor giành được 3 tấm huy chương đầu tiên tại một kỳ SEA Games.

## Bảng thành tích
### Biểu diễn cá nhân nam
***Vàng:**  Nguyễn Quang Tùng (Việt Nam)
***Bạc:**  Regie Sanchez (**[[Đội tuyển võ gậy quốc gia Philippines|Philippines]])
***Đồng:**  Phann Piseth ([[Đội tuyển võ gậy quốc gia Campuchia|Campuchia]])

===Biểu diễn cá nhân nữ===
***Vàng:**  Nguyễn Thị Mỳ ([[Đội tuyển võ gậy quốc gia Việt Nam|Việt Nam]])
***Bạc:**  Mylen Garson (**Philippines)
***Đồng:**  Francisca Vaneta(Đông Timor)

### Biểu diễn đồng đội nam
***Vàng:**  Peter Kelvin Celis, Glenn Llamador, Nathan Ben Dom (**[[Đội tuyển võ gậy quốc gia Philippines|Philippines]])
***Bạc:**  Nguyễn Thanh Tùng, Trần Thanh Tùng, Trần Đức Nghĩa ([[Đội tuyển võ gậy quốc gia Việt Nam|Việt Nam]])
***Đồng:**  Phann Piseth, Lay Rayon, Yeuth Meth ([[Đội tuyển võ gậy quốc gia Campuchia|Campuchia]])

===Biểu diễn đồng đội nữ===
***Vàng:**  Rochelle Quirol, Catherine Ballenas, Aireen Parong (**Philippines)
***Bạc:**  Nguyễn Thị Hà, Nguyễn Thị Loan, Vũ Thị Thảo (Việt Nam)

### Đối kháng cá nhân nam
***Vàng:**  Nguyễn Thanh Quyền (Việt Nam)
***Bạc:**  Reneto Tunacao (**[[Đội tuyển võ gậy quốc gia Philippines|Philippines]])
***Đồng:**  Fortunato Soares ([[Đội tuyển võ gậy quốc gia Đông Timor|Đông Timor]])

===Đối kháng cá nhân nữ===
***Vàng:**  Anna Joy Fernandez (**Philippines)
***Bạc:**  Lê Thị Thanh Huyền (Việt Nam)
***Đồng:**  Elisabeth Yanti Almeda Dois Reis (Đông Timor)

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Kết quả võ gậy chính thức
Mực nước biển

**Mực nước biển trung bình** (tiếng Anh: *Mean sea level*, viết tắt **MSL**), thường gọi tắt là **mực nước biển** (sea level), là mức trung bình của bề mặt của một hoặc nhiều đại dương của Trái Đất, nhằm xác định ra độ cao bằng 0 và từ đó có thể đo được độ cao của điểm trên Trái Đất.

Phép dựng mô hình Trái Đất dẫn đến bề mặt Trái Đất được quy về một ellipsoid, gọi là ellipsoid quy chiếu, tượng trưng cho độ cao của biển và được dùng để lấy mốc về độ cao của vật thể trên Trái Đất. Các vật nằm trên bề mặt này được quy ước có "độ cao bằng 0 so với mực nước biển".

Nó là một khái niệm được thống nhất về lý thuyết, nhưng từng nước lại quy định trong tiêu chuẩn quốc gia của mình cách lấy mốc khác nhau. Đây là mực nước trung bình cân đối tính trong toàn năm của một vùng biển được nhắm chọn theo quy định trong tiêu chuẩn quốc gia của mỗi nước và có độ cao quy ước là "0 mét". Ví dụ: "Mực nước biển" theo tiêu chuẩn quốc gia của Ba Lan là hình ellipsoid đi qua mực nước trung bình trong toàn năm của biển Baltic, tính cho vịnh Kronstadt (thuộc Liên bang Nga).

Khái niệm mực nước biển cũng được mở rộng ra thành khái niệm hình ellipsoid chuẩn cho các hành tinh, dùng để lấy mốc độ cao cho các vật thể trên bề mặt các hành tinh. Nó có thể được định nghĩa dựa vào thể tích bằng thể tích phần đất đá cứng của hành tinh và/hoặc các bán trục lớn phù hợp với khoảng cách trung bình của cực và các điểm trên xích đạo tới tâm hành tinh. Ví dụ, với Sao Hỏa, "mực nước biển" là hình ellipsoid với các bán trục lớn *a* = 3394,6 km, *b* = 3393,3&nbsp;km và *c* = 3376,3&nbsp;km.

Tập tin:Israel Sea Level BW 1.JPG |Mốc đánh dấu mực nước biển đặt ở giữa Jerusalem và Biển Chết.
Tập tin:MarsTopoMap-PIA02031 modest.jpg |Bản đồ địa hình bề mặt Sao Hỏa theo quy ước "mực nước biển" của Sao Hỏa, cho thấy cực Bắc trũng hơn cực Nam.


## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*Sea Level Rise:Understanding the past – Improving projections for the future
*Permanent Service for Mean Sea Level
*Global sea level change: Determination and interpretation
*Environment Protection Agency Sea level rise reports
*Properties of isostasy and eustasy
*Measuring Sea Level from Space
*Rising Tide Video: Scripps Institution of Oceanography
*Sea Levels Online: National Ocean Service (CO-OPS)
*Système d'Observation du Niveau des Eaux Littorales (SONEL)
*Sea level rise – How much and how fast will sea level rise over the coming centuries?
Kras

**Kras** (tiếng Ý: **Carso**), còn gọi là the ** Karst** hay **cao nguyên Kras**, là một khu vực ranh giới cao nguyên đá vôi ở tây nam Slovenia mở rộng tới miền đông bắc Ý và miền tây Croatia. Nó nằm giữa thung lũng Vipava, Vipavska brda, phần phía tây nhất của các ngọn đồi Brkin, vịnh Trieste và một phần ngắn của biên giới Ý nằm giữa vịnh Trieste và sông Vipava. Biên giới phía tây của nó là biên giới theo dân tộc cổ của người Ý và người Sloven. Khu vực này nổi tiếng nhờ nó là cảm hứng cho thuật ngữ địa chất carxtơ.

Cao nguyên này khá dốc so với các vùng đất xung quanh, với ngoại lệ là ở phía đông nam, là khu vực mà độ dốc ít rõ nét hơn. Cao nguyên này thấp dần từ đông nam tới tây nam. Trung bình nó nằm ở độ cao 334 mét trên mực nước biển. Do Kras thấp dần về phía biển Adriatic (xem: Kraški rob), nó ít bộc lộ các ảnh hưởng khí hậu có lợi của biển. Thực vật chính trong quá khứ là sồi, nhưng hiện nay là các rừng thông. Các cánh rừng hiện nay chỉ che phủ khoảng 1/3 diện tích khu vực Kras.

Kras nổi tiếng vì các hang động của mình. Tại Slovenia, chúng bao gồm Vilenica (hang động du lịch cổ nhất trên thế giới), hang Lipica, hang Divača, hang Kačna và các hang Škocjan (hệ thống di sản thế giới của UNESCO), trong khi tại Ý có Grotta Gigante (hang du lịch lớn nhất thế giới, với mặt phẳng dao động ngang đặc biệt được dùng để đo sự lên xuống của thủy triều do Mặt Trăng tác động đối với Trái Đất).

Phần lớn Kras nằm ở tây nam Slovenia với diện tích 429&nbsp;km² và dân số khoảng 19.000 người. Kras tổng thể có 100 điểm dân cư. Thành phố Sežana là trung tâm của Kras về phía biên giới Slovenia; nó là nơi mà nhà thơ Srečko Kosovel sinh ra. Các trung tâm nông thôn chính là các khu dân cư ở Divača, Dutovlje và Komen. Štanjel là khu dân cư có phong cảnh đẹp ở phần gờ phía bắc nhất của cao nguyên này; các ngôi nhà trong khu này được tụm lại xung quanh đồi Turn, tạo ra ấn tượng về một thành phố thời Trung cổ.

Các điều kiện tự nhiên, bao gồm gió bora (burja) và cách thức sinh hoạt của người dân địa phương đã có ảnh hưởng lớn tới các yếu tố cơ bản trong kiến trúc của vùng này, tạo ra các hình dáng đơn giản nhưng rõ ràng. Kras cũng được biết tới nhờ rượu vang của mình, có tên gọi là teran và đùi lợn xông khói. Một trong các trung tâm du lịch chính trong khu vực là Lipica, với các đàn ngựa (quê hương của nòi ngựa Lipizza) cũng như là các tiện nghi du lịch khác.

## Xem thêm

*Địa lý Slovenia
*Địa lý Ý

## Tham khảo
Khi và chỉ khi

Trong logic học, hai mệnh đề P và Q gọi là tương đương logic hay tương đương với nhau nếu P và Q đồng thời có cùng một giá trị chân lý; nghĩa là P và Q cùng đúng hoặc cùng sai. Ta viết: P  ⇔ Q

"⇔" gọi là dấu liên hệ tương đương.

## Logic toán
Trong logic toán, bảng chân lý của một quan hệ tương đương như sau:

Dễ thấy, mối quan hệ tương đương P ⇔ Q chẳng qua là (P ⇒ Q) ∧ (Q ⇒ P) ((P kéo theo Q) và (Q kéo theo P)).

Nói cách khác, hai mệnh đề *P* và *Q* tương đương nhau khi và chỉ khi mệnh đề này kéo theo mệnh đề kia và ngược lại.

Trong trường hợp này, hai phát biểu "P ⇒ Q" và "Q ⇒ P" gọi là đảo đề của nhau.

Để chứng minh mối quan hệ tương đương P ⇔ Q, ta phải chứng minh mối quan hệ kéo theo P ⇒ Q và chiều ngược lại.

Chú ý rằng (P ⇔ Q) ⇔ (Q ⇔ P)

Trong ngôn ngữ tự nhiên, để diễn đạt mối liên hệ tương đương giữa *P* và *Q*, người ta có nhiều cách nói:
* *P* đúng **khi và chỉ khi** *Q* đúng.
* Để cho *P* đúng, điều kiện cần và đủ là *Q* đúng.
* **Điều kiện cần và đủ** để *P* đúng là *Q* đúng.
* *P* đúng là một điều kiện cần và đủ để *Q* đúng.
* *P* tương đương với *Q*.

## Tính chất
* P ⇔ P (tính phản xạ)
* (P ⇔ Q) ⇒ (Q ⇔ P) (tính đối xứng)
* ((P ⇔ Q) ⇔ R) ⇔ (P ⇔ (Q ⇔ R)) (tính kết hợp)
* ¬¬P ⇔ P (tương đương với nguyên lý triệt tam)
* (P ⇔ Q) ⇔ (¬P ⇔ ¬Q) (*contraposition*)

Ví dụ
* Ta có
::\forall n\in \mathbb N, n\geq 2, \forall x\in\mathbb R - \{1\}, (x+1)^n=(x-1)^n\Leftrightarrow \frac{(x+1)^n}{(x-1)^n}=1
* Mối quan hệ "tương đương" ∀x, y∈ℝ (x=y ⇔ x2=y2) (bình phương lên) là **sai** vì thí dụ 22=(-2)2 không kéo theo được 2=-2
* Mối quan hệ tương đương sau là đúng
::\forall x\in [-1, +\infty], x-1\geq \sqrt{x+1} \Leftrightarrow ((x-1)^2\geq x+1\quad \wedge \quad x-1\geq 0) (bình phương lên)
Khi bình phương lên, ta mất thông tin "x-1 lớn hơn hoặc bằng một căn bậc hai" nên nó không âm, vậy để đạt được tương đương, ở mệnh đề sau ta phải bổ sung x-1>=0.

Nhận xét:

Chứng minh bằng các quan hệ tương đương không phải lúc nào cũng đơn giản, nhiều khi cần phải chứng minh riêng lẻ từng đảo đề tương ứng.

Phát biểu rằng "quan hệ tương đương P ⇔ Q là đúng" **không có nghĩa là** "*P* và *Q* đều đúng", **mà là** "khi một trong hai mệnh đề là đúng (hoặc sai), mệnh đề còn lại cũng đúng (hoặc sai) đồng thời".

## Quan hệ tương đương giữa nhiều mệnh đề
Xem xét ba mệnh đề *P*, *Q* và *R*.

Để chứng minh các mối quan hệ tương đương P ⇔ Q ⇔ R, chỉ cần chứng minh các quan hệ kéo theo sau:
::P ⇒ Q, Q ⇒ R và R ⇒ P.
Giả sử các quan hệ P ⇒ Q, Q ⇒ R và R ⇒ P đã được thiết lập.

Để chứng minh rằng Q ⇒ P, ta dùng hai quan hệ Q ⇒ R và R ⇒ P.

Tương tự, từ R ⇒ P và P ⇒ Q suy ra R ⇒ Q.

Cuối cùng P ⇒ R, do P ⇒ Q và Q ⇒ R.

Cách chứng minh như trên gọi là chứng minh vòng.

Ta có thể tổng quát hóa đối với *n* mệnh đề P1, P2… Pn.

Để chứng minh các mối quan hệ tương đương P1 ⇔ P2 ⇔… ⇔ Pn, chỉ cần chứng minh các quan hệ kéo theo:
::P1 ⇒ P2, P2 ⇒ P3… Pn-1 ⇒ Pn và Pn ⇒ P1.

## Tham khảo
Vịnh Morphou

**Vịnh Morphou** (tiếng Hy Lạp: *Κολπος Μορφου*, *Kolpos Morfou*; tiếng Thổ Nhĩ Kỳ: *Güzelyurt Körfezi*), là một phần của Địa Trung Hải, nằm ở phía tây bắc đảo Síp. Nó được đặt tên theo tên gọi của thành phố trên đất liền gần đó là Morphou (tiếng Thổ Nhĩ Kỳ: *Güzelyurt*). Vịnh này tạo ra vùng ven biển xa nhất về phía tây của *nước [[Cộng hòa Thổ Bắc Kibriz]]* (có ý định tách ra khỏi Cộng hòa Síp), là *nước* cho rằng vịnh này là lãnh hải của mình. Nó cũng là nơi mà Thổ Nhĩ Kỳ bắt đầu đổ bộ những người tình nguyện và sự tiếp tế để hỗ trợ cho những người Síp gốc Thổ khi các cuộc tranh giành bạo lực diễn ra giữa các cộng đồng người Síp gốc Thổ và người Síp gốc Hy Lạp nổ ra vào tháng 12 năm 1963. Để có thêm thông tin về chủ đề này, xem bài về làng Kokkina (tiếng Thổ Nhĩ Kỳ: *Erenköy*).

## Tham khảo
Liên mạng

**Liên mạng** (tiếng Anh: *internetwork* hoặc viết gọn thành *internet*) là hai hay nhiều mạng máy tính nối với nhau bằng các thiết bị Gateway cung cấp một phương thức phổ thông để định tuyến các gói thông tin giữa các mạng. Các thiết bị định tuyến có nhiệm vụ hướng dẫn giao thông dữ liệu theo đường đúng (trong số một số các đường có thể) đi qua liên mạng để tới đích. Kết quả của hệ thống các mạng kết nối với nhau được gọi là liên mạng, hoặc chỉ đơn giản là internet,

(Một số người đã nhầm lẫn khi gọi việc liên kết các mạng với nhau bằng các cầu (*bridge*) là liên mạng. Thực ra hệ thống đó chỉ là kết nối của các mạng con và việc gửi dữ liệu qua nó không đòi hỏi các giao thức liên mạng, chẳng hạn giao thức IP).

Ban đầu, liên mạng là một cách để kết nối các kiểu công nghệ mạng khác nhau. Nhưng rồi nó đã trở nên phổ biến rộng rãi qua sự phát triển của nhu cầu kết nối hai hoặc nhiều mạng cục bộ với nhau thành một dạng mạng diện rộng. Hiện nay, định nghĩa của liên mạng bao hàm cả việc kết nối các mạng máy tính thuộc các kiểu khác, chẳng hạn các mạng cá nhân PAN.

Internet chính là ví dụ thực tế nổi tiếng nhất của liên mạng. Đó là một mạng gồm các mạng chạy nhiều giao thức bậc thấp khác nhau, được thống nhất bởi một giao thức liên mạng - giao thức IP.

Giao thức IP chỉ cung cấp một dịch vụ chuyển gói tin không đáng tin cậy qua một liên mạng. Để gửi dữ liệu một cách đáng tin cậy, các ứng dụng phải sử dụng một giao thức tầng Giao vận, chẳng hạn giao thức TCP, giao thức này cung cấp một dòng đáng tin cậy (*reliable stream*). (Thuật ngữ *không đáng tin cậy* ở đây không có nghĩa là IP không đáng tin cậy, mà là nó gửi các gói tin mà không liên lạc và thiết lập một kết nối với máy đích từ trước. Dịch vụ đáng tin cậy thì làm ngược lại). Do TCP là giao thức giao vận được sử dụng rộng rãi nhất, người ta thường gọi TCP và IP liền nhau là "TCP/IP". Một số ứng dụng thường sử dụng một giao thức giao vận đơn giản hơn (giao thức UDP) cho các nhiệm vụ không đòi hỏi việc gửi dữ liệu một cách tuyệt đối đáng tin cậy, chẳng hạn như video streaming.

## Xem thêm
* Lịch sử Internet

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Máy tính - Mạng  
* E-book  (*[[pDF|định dạng pdf]]*) - Cơ bản về các kiến trúc liên mạng chính (từ chương 4 đến chương 9).
Liên đoàn Thiên văn Quốc tế

**Liên đoàn Thiên văn Quốc tế** hay **Hiệp hội Thiên văn Quốc tế**, viết tắt theo tiếng Anh là **IAU** (International Astronomical Union), là hiệp hội của các hiệp hội thiên văn học khắp nơi trên thế giới.

**IAU** là một *[[tổ chức phi chính phủ]] quốc tế*, và là *thành viên liên hiệp* của Hội đồng Khoa học Quốc tế (ISC), và của Hội đồng Quốc tế về Khoa học (ICSU) trước đây.

## Nhiệm vụ
Nó là tổ chức được biết đến với trọng trách đặt tên cho các chòm sao, sao, hành tinh, tiểu hành tinh và các thiên thể cùng các hiện tượng thiên văn.

Trong các nhóm làm việc có Nhóm phân loại hành tinh (WGPSN), có nhiệm vụ thực hiện quy ước đặt tên thiên văn và phân loại hành tinh cho các hành tinh. IAU cũng có trách nhiệm với Điện tín Thiên văn, mặc dù tổ chức này không điều hành nhóm này. Nhóm Trung tâm Tiểu hành tinh (MPC), là một trung tâm cho các vật thể phi hành tinh và phi vệ tinh tự nhiên trong Hệ Mặt Trời, cũng do IAU điều hành.

IAU được sáng lập năm 1919, theo sau một loạt các hợp tác quốc tế trên lĩnh vực thiên văn như *[[Carte du Ciel]]*, hay Hiệp hội Mặt Trời hay Văn phòng Thời gian Quốc tế (*Bureau International de l'Heure*). Giám đốc đầu tiên là Benjamin Baillaud.

IAU hiện có 9598 thành viên cá nhân, gồm chủ yếu là các nhà thiên văn chuyên nghiệp (có bằng tiến sĩ về chuyên ngành) và 63 thành viên quốc gia. 87% thành viên là nam giới; còn lại 13% là nữ giới.

## Tổ chức, các ủy ban

## Các đại hội

## Năm Quốc tế Thiên văn học
Năm Quốc tế Thiên văn học (International Year of Astronomy) đã được chọn và thực hiện là năm 2009. Đó là đề xuất của UNESCO trong Đại hội nghị thứ 33, và được Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua tại kỳ họp Đại hội đồng thứ 62.

Năm 2009 là năm kỷ niệm 400 năm ra đời Kính thiên văn (telescope) của Galileo Galilei, và bản đăng tải ''Astronomia nova'' của Johannes Kepler, hồi thế kỷ 17.

## Tham khảo

## Xem thêm
* Quy ước đặt tên thiên văn
* Astronomical acronyms
* Astronomical naming conventions
* Planetary nomenclature

## Liên kết ngoài
* Trang chủ của Hiệp hội
* Website ISC, Hội đồng Khoa học Quốc tế
IAU

**IAU** là một chữ viết tắt có thể cho:

*Hiệp hội Thiên văn Quốc tế (**I**nternational **A**stronomical **U**nion)
*Hiệp hội các Đại học Quốc tế (**I**nternational **A**ssociation of **U**niversities)
Gia phả học

**Gia phả học** là môn học nghiên cứu về gia phả.

Môn học này đang được phát triển ở khắp nơi trên thế giới. Lý do là ngày càng có nhiều người trong xã hội, trong gia đình nhận thấy gia phả là tài liệu quý báu cho nhiều ngành học. Một Tông đồ, một Gia phả, một Phả ký, một Phổ truyền dù đơn sơ hay súc tích cũng đều trở nên những tài liệu quý báu cho nhà xã hội học, nhà sử học về sau. Nó còn có thể hữu dụng cho những nghiên cứu về tâm lý, về di truyền học, huyết học, y học. Một lý do nữa là với tiến bộ của công nghệ, kỹ thuật ghi chép, sưu tầm những tin tức, tra cứu lịch sử... càng ngày càng thuận lợi hơn.

Việc phổ biến gia phả giới hạn trong vòng gia đình, tông tộc hay mở rộng ra trên Internet cho công chúng trong phạm vi rộng khắp đã làm cho nhiều người băn khoăn về vấn đề bí mật cá nhân. Lợi điểm của việc phổ biến rộng rãi là nhiều người có thể biết đến, có thể tìm ra một sự nối kết, có ý hướng sử dụng nó vào những mục đích nghiêm chỉnh - hướng thiện, như bổ sung kiến thức cho văn hóa, cho lịch sử.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Tông đồ (định hướng)

**Tông đồ** có thể đề cập tới:
* Tông đồ hay Sứ đồ là các đồ đệ chính của Chúa Giê-su được phái đi để truyền giảng Phúc Âm
* Tông đồ (Thánh hữu Ngày sau), một vị trí trong Giáo hội các Thánh hữu Ngày sau của Chúa Giêsu Kytô
* Cây phả hệ
Sài Gòn

**Sài Gòn** là một địa danh tại miền Nam Việt Nam. Trong lịch sử, địa danh này được sử dụng cho nhiều đơn vị hành chính khác nhau. Hiện tại, địa danh này được dùng chính thức để chỉ đến phường Sài Gòn, trung tâm hành chính của Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam.

## Nguồn gốc
Vùng đất này từng được gọi là , nghĩa đen là "thành trong rừng", theo tiếng Khmer của người dân bản địa. Sách Chân Lạp phong thổ ký (1297) của Chu Đạt Quan có phần nói về các thuộc quận của Chân Lạp, có liệt kê một quận tên Trĩ Côn (). Có thể đây là cách phiên âm của Sài Gòn. Vì sự sụp đổ của đế chế Khmer, vùng Nam Bộ trở thành đất vô chủ, về sau đã sáp nhập vào Đại Việt nhờ công cuộc khai phá miền Nam của chúa Nguyễn. Năm 1698, Nguyễn Hữu Cảnh cho lập huyện Tân Bình thuộc phủ Gia Định, đánh dấu sự ra đời thành phố. Phủ Gia Định khi đó bao gồm Sài Gòn và các tỉnh xung quanh hiện nay (Tây Ninh, Long An...), còn huyện Tân Bình là chỉ vùng đất Sài Gòn.

Địa danh Sài Gòn có trên 300 năm và từng được dùng để chỉ một khu vực với diện tích khoảng 1&nbsp;km² (*Chợ Lớn*) có đông người Hoa sinh sống trong thế kỷ 18. Địa bàn đó gần tương ứng với khu Chợ Lớn ngày nay. Năm 1747, theo danh mục các họ đạo trong Launay, *Histoire de la Mission Cochinchine*, có ghi chép "Rai Gon Thong" (Sài Gòn Thượng) và "Rai Gon Ha" (Sài Gòn Hạ). Theo *Phủ biên tạp lục* của Lê Quý Đôn viết năm 1776, năm 1674, Thống suất Nguyễn Dương Lâm vâng lệnh chúa Nguyễn đánh Cao Miên và phá vỡ "Lũy Sài Gòn" (theo chữ Hán viết là 柴棍 – "Sài Côn"). Đây là lần đầu tiên chữ "Sài Gòn" xuất hiện trong sử liệu của người Việt. Vì họ mượn âm của chữ 棍 – "Côn" được dùng thế cho "Gòn". Nếu đọc theo chữ Nôm là "Gòn", còn đọc theo chữ Hán thì là "Côn". Trong tiếng Trung thì Sài Gòn còn được gọi là "Tây Cống" (chữ Hán: 西貢, bính âm: *Xī Gòng*, Việt bính: *Sai<sup>1</sup>Gung<sup>3</sup>*). Sau đó, danh xưng Sài Gòn được dùng để chỉ các khu vực nằm trong "lũy Lão Cầm" (năm 1700), "lũy Hoa Phong" (năm 1731) và "lũy Bán Bích" (năm 1772), chỉ với diện tích 5&nbsp;km². Ngoài ra theo một số nhà nghiên cứu thì Thụ Nại cũng từng là tên gọi của vùng đất Sài Gòn xưa trước khi Nguyễn Hữu Cảnh đến khai phá.

Sau khi Việt Nam Cộng hòa sụp đổ trong sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, Cộng hòa Miền Nam Việt Nam tiếp quản chính quyền và quyết định hợp nhất Đô thành Sài Gòn và tỉnh Gia Định thành Thành phố Sài Gòn – Gia Định. Ngày 2 tháng 7 năm 1976, Việt Nam tái thống nhất và Quốc hội nước Việt Nam thống nhất quyết định đổi tên "Sài Gòn – Gia Định" thành "Hồ Chí Minh", theo tên Chủ tịch nước đầu tiên của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

## Những thay đổi trong lịch sử

## Xem thêm
* Lịch sử hành chính Thành phố Hồ Chí Minh

## Chú thích

## Tham khảo
Mực Tàu

**Mực Tàu** (hay **mực tầu**) là một loại mực màu đen đã từng được sử dụng rộng rãi trong quá khứ để viết, in và vẽ, còn hiện nay nói chung vẫn được sử dụng để vẽ, đặc biệt là được các thầy đồ dùng để viết thư pháp.Thời ngày xưa, người ta thường mài mực trước khi viết và dùng bút lông để thể hiện nét bút. Trong ngôn ngữ như tiếng Anh gọi nó là *Indian ink* hay *India ink* (tức là mực Ấn Độ) do người Anh biết đến loại mực này là từ Ấn Độ, tuy nhiên nguồn gốc chính xác của nó thì chưa ai biết rõ là bắt đầu từ đâu.

## Lịch sử
Các chuyên luận sớm nhất về nghệ thuật có nói đến mực Tàu đã được người Trung Quốc và Ai Cập cổ đại điều chế ra. Nền tảng của mực này là chất màu cacbon đen pha trong chất keo lỏng hay các môi trường gắn kết khác. Ở châu Âu, người ta biết đến mực Tàu khá muộn. Đôi khi trước thế kỷ 12, Eraclius trong cuốn "De Coloribus et Artibus Romanorum" của mình đã trình bày một tập hợp các cách chế tạo một vài loại mực cacbon, bao gồm cả loại tương tự như mực Tàu của Trung Quốc, được làm từ muội than của nhựa hoặc gỗ bị đốt cháy. Các dạng gỗ khác nhau sẽ tạo ra các loại mực có tông màu khác nhau đáng kể. Trong cuốn sách của người Anh năm 1581 về chữ viết tay, Theophilus đã trình bày công thức chế tạo mực cacbon:

:*To make Inke in haste*
:*In hast, for a shift when ye have a great neede,*
:*Take woll, or wollen to stand you in steede,*
:*Which burnt in the fyre, the powder beate small:*
:*With vinegar, or water make Inke withall.*

Như công thức đã chỉ ra, vật liệu kết dính là không cần thiết: các phân tử cacbon là trong dạng thể vẩn chất keo và tạo ra một lớp không thấm nước sau khi khô đi; mặc dù thông thường sen-lắc không thấm nước vẫn được bổ sung.

Ở châu Âu, trong những năm đầu thế kỷ 20 thì mực Tàu đã thay thế cho mực mụn cây-sắt phổ biến rộng rãi trước đây.

Mực Tàu không phù hợp cho các loại bút máy: nó nhanh chóng làm tắc bút. Ngoại lệ duy nhất là mực "Fount India" của Pelikan, nó không chứa sen-lắc.

## Xem thêm
* Bút lông
* Nghiên
* Bút 
* Mực

## Tham khảo
Nam Phi (định hướng)

**Nam Phi**, trong tiếng Việt, có thể là:
*Vùng phía nam của lục địa châu Phi. Vùng Nam Phi bao gồm các quốc gia: Angola, Botswana, Eswatini, Lesotho, Madagascar, Malawi, Mauritius, Mozambique, Namibia, Cộng hòa Nam Phi, Zambia và Zimbabwe, hay
*Quốc gia Cộng hòa Nam Phi trong vùng này.
Tân Cảng

**Tân Cảng** có thể là:

*Tên gọi một cảng sông trên sông Sài Gòn tại Thành phố Hồ Chí Minh trước đây. Danh xưng này còn được đặt cho:
**Tổng công ty Tân Cảng Sài Gòn: một doanh nghiệp quân đội trực thuộc Quân chủng Hải quân và quản lý cảng sông này
**Ga Tân Cảng: một ga tàu điện của tuyến đường sắt đô thị số 1 và số 5 tại Thành phố Hồ Chí Minh
**Cầu Tân Cảng: nay là cầu Sài Gòn
*Hương Tân Cảng, huyện Gia Nghĩa, tỉnh Đài Loan, Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan)

## Khác
*
Thiên thể Messier

Các **thiên thể Messier** là tập hợp 110 thiên thể được định vị bởi nhà thiên văn học người Pháp Charles Messier trong quyển *Danh mục Tinh vân và đám sao* (*Catalogue des Nébuleuses et des Amas d'Étoiles*) xuất bản lần đầu năm 1774. Messier là một người săn tìm sao chổi và đã bị khó chịu mỗi khi tìm thấy một thiên thể trông giống nhưng không phải là sao chổi. Ông đã xuất bản danh bạ các vật thể đó để giúp các nhà săn tìm sao chổi khác tránh bị mất thời gian khi tìm thấy vật thể đã xác định là không phải sao chổi.

Lần xuất bản đầu tiên chứa 45 thiên thể chưa được đánh số (M1 đến M45). Mười tám thiên thể được Messier phát hiện, phần còn lại được các nhà thiên văn học khác quan sát trước đó. Đến năm 1780, danh mục đã tăng lên 70 thiên thể. Lần xuất bản cuối vào năm 1781, danh mục chứa 103 thiên thể và được in lại trong *Connaissance des Temps* (*Hiểu Biết thời gian*) vào năm 1784. Tuy nhiên, do lâu nay người ta cho rằng Messier đã bổ sung không chính xác Messier 102 nên tổng số vẫn là 102. Các nhà thiên văn học khác đã sử dụng các ghi chú bên lề trong các văn bản của Messier để hoàn thiện danh mục, cuối cùng đã điền vào danh mục lên tới 110 thiên thể. Nhiều thiên thể trong danh sách này ngày nay vẫn được biết đến với số thứ tự trong danh mục của Messier.

Danh mục bao gồm một loạt các Thiên thể, từ các cụm sao và tinh vân cho đến các thiên hà. Ví dụ, Messier 1 là một tàn tích siêu tân tinh còn được gọi là Tinh vân Con Cua và Thiên hà Tiên Nữ xoắn ốc lớn là Messier 31. Tiếp theo là bao gồm, bổ sung đầu tiên đến từ Nicolas Camille Flammarion vào 1921, ông đã thêm Messier 104 sau khi tìm thấy ghi chú bên lề của Messier trong mẫu danh mục ấn bản năm 1781 của ông. Messier 105 đến Messier 107 được Helen Sawyer Hogg bổ sung vào năm 1947, Messier 108 và Messier 109 bổ sung bởi Owen Gingerich vào năm 1960 và Messier 110 bổ sung bởi Kenneth Glyn Jones vào năm 1967.

## Quan sát
**Danh sách Messier** được thực hiện từ các công trình của các nhà thiên văn ở Bắc bán cầu Trái Đất, do đó chỉ chứa các thiên thể nằm ở bắc thiên cầu cho tới các thiên thể có xích vĩ nhỏ nhất là –35°. Nhiều thiên thể đẹp và lớn ở Nam thiên cầu, như các Đám mây Magellan Lớn và Nhỏ không có mặt. Các thiên thể Messier đều có thể được quan sát bởi mắt thường hoặc bởi ống nhòm hay kính thiên văn nhỏ khi trời quang và xa thành thị, chúng được các nhà thiên văn nghiệp dư ưa chuộng. Vào đầu mùa xuân, một số người có thể tụ tập và quan sát trong một đêm tất cả các thiên thể Messier, gọi là "Messier Marathon".

## Danh sách Thiên thể Messier

## Bản đồ sao thiên thể Messier
CHÚ THÍCH: Messier 102 bị thiếu trong bản đồ này.

## Xem thêm
* Danh sách các đối tượng thiên văn
* Danh lục Caldwell
* Charles Messier
* NGC

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Messier
* Messier 
* Messier 
* SEDS Messier Database
* Messier gallery 
* Deep Sky Videos Messier objects
* Messier objects at Constellation Guide
Yên Tử

**Yên Tử** (chữ Hán: 安子山, *Yên Tử sơn*) là một dãy núi trải dài trên địa bàn 3 tỉnh thành gồm Quảng Ninh, Bắc Ninh, Hải Phòng và cũng là tên ngọn núi cao nhất trong dãy.

Đây là dãy núi gắn liền với nhà Trần trong lịch sử Việt Nam cũng như gắn với Thiền phái Trúc Lâm.

## Địa lý
Dãy Yên Tử thuộc cánh cung Đông Triều, một trong bốn cánh cung núi chính của vùng Đông Bắc Bộ Việt Nam. Dãy núi có địa hình thấp dần từ đông sang tây, cao trung bình trên 600 m so với mực nước biển; trong đó nơi cao nhất là đỉnh Yên Tử (1.068 m) còn nơi thấp nhất là khu vực Côn Sơn – Kiếp Bạc (200–238 m), gần Lục Đầu Giang.

Sườn núi phía nam (còn gọi là sườn Đông Yên Tử) chủ yếu thuộc tỉnh Quảng Ninh và một phần nhỏ thuộc thành phố Hải Phòng, còn sườn núi phía bắc (còn gọi là sườn Tây Yên Tử) thuộc địa phận tỉnh Bắc Ninh.

## Lịch sử
Trong lịch sử, Yên Tử luôn là một trong những trung tâm Phật giáo của cả nước, gắn với nhiều kiến trúc cổ, được xây dựng qua các thời kỳ lịch sử khác nhau (Lý, Trần, Lê, Nguyễn).

Năm 1294, sau khi vua Trần Nhân Tông nhường ngôi cho con trai là Trần Thuyên (vua Trần Anh Tông) và trở thành Thái thượng hoàng, ông xuất gia tu Phật tại hành cung Vũ Lâm, Ninh Bình. Năm 1299, ông đến Yên Tử, lấy pháp hiệu là Hương Vân đại đầu đà hay Trúc Lâm đại đầu đà, thu hút được nhiều đệ tử. Tại đây, ông đã cho xây dựng hệ thống chùa, am, tháp và sáng lập ra Thiền phái Trúc Lâm, một dòng thiền Phật giáo mang bản sắc văn hóa Việt Nam tồn tại đến ngày nay.

Sách *[[Đồng Khánh địa dư chí]]* mô tả về Yên Tử như sau:Núi Yên Tử (Yên Tử sơn): ở vào địa phận tổng Bí Giang. Núi liên tiếp chạy dài hơn 10 ngọn, cao nhất là ngọn Yên Tử. Tương truyền An Kỳ Sinh tu luyện đắc đạo thành tiên ở nơi đây cho nên có tên gọi là núi An (Yên) Tử. Năm Hồng Vũ thứ 3 (1379) nhà Minh sai sứ sang làm lễ tế, vẽ hình thế núi sông ở đây đem về. Năm Tự Đức thứ 3 (1850) bộ Lễ vâng mệnh vua xếp núi này vào hạng danh sơn và ghi vào tự điển (sổ thờ).


Tập tin:Núi Yên Tử.jpg|Du khách tham quan khu di tích Yên Tử
Tập tin:Chùa Đồng, Yên Tử.jpg|Chùa Đồng trên đỉnh Yên Tử
Tập tin:Hoa Yên.JPG|Chùa Hoa Yên
Tập tin:Tháp Huệ Quang.jpg|Tháp Huệ Quang


## Xem thêm
* Khu di tích lịch sử và danh thắng Yên Tử
* Khu di tích và danh thắng Tây Yên Tử
* Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc
* Thiền phái Trúc Lâm

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Nhà du hành vũ trụ cổ đại

**Nhà du hành vũ trụ cổ đại** hay **phi hành gia cổ đại** (*Ancient astronauts*) là một giả thuyết ngụy khoa học cho rằng các sinh vật ngoài hành tinh đã từng đến Trái Đất và tiếp xúc với con người vào thời cổ đại và tiền sử, từ đó gây ảnh hưởng đến văn hóa lúc khởi điểm phát triển của loài người. Đáng chú ý nhất là các tác giả Erich von Däniken và Zecharia Sitchin. Những giả thuyết này nói rằng con người ngày nay hoặc là có nguồn gốc hoặc là được sáng tạo ra do *alien* (sinh vật ngoài Trái Đất) đã viếng thăm Trái Đất hàng thiên niên kỷ trước - những ý tưởng hầu như bị bác bỏ bởi cộng đồng khoa học. Yếu tố khác của ý tưởng này là sự thông thái của con người hay tín ngưỡng, tôn giáo có được là từ những sứ giả đến từ ngoài Trái Đất đã viếng thăm nhiều lần trong thời kỳ rất cổ xưa.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Những đĩa đá ở Bayan Kara-Ula 
*Bộ tộc Dogon và sự hiểu biết kỳ lạ về sao Thiên Lang
*Máy bay có từ thời Ai Cập cổ đại?
*Bí ẩn quanh tấm bản đồ Trái Đất thời cổ đại  
*Bãi đá khổng lồ hay khu vườn đồ chơi của Chúa?
*Bí ẩn về Sacsayhuaman và Tiahuanaco 
*Bí mật về bức họa cổ trong huyệt động châu Úc 
Tiếng Anh:
*Trung tâm nghiên cứu giả thuyết những nhà du hành vũ trụ cổ xưa 
*Trang chính Erich von Däniken  
*Diễn đàn giả thuyết những nhà du hành vũ trụ cổ xưa 
*''Von Daniken's Maya Astronaut''
Thiên hà Abell 1835 IR1916

**Thiên hà Abell 1835 IR1916** (còn có tên **Abell 1835**) là một ứng cử viên cho thiên hà xa nhất đã được chụp hình.

Nó đã được một nhóm các nhà thiên văn Pháp và Thụy Sĩ của Tổ chức Nghiên cứu thiên văn châu Âu tại Nam Bán cầu (Roser Pelló, Johan Richard, Jean-François Le Borgne, Daniel Schaerer, và Jean-Paul Kneib) tìm thấy. Họ đã dùng thiết bị hồng ngoại gần của Kính thiên văn Rất Lớn khi phát hiện ra thiên hà này; các đài thiên văn khác sau đó đã chụp ảnh thêm về thiên hà Abell 1835. Đài thiên văn Châu Âu phía Nam, cùng với Viện Khoa học Quốc gia Thụy Sĩ, và Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp, và báo *[[Astronomy and Astrophysics]]*, đã họp báo công bố về phát kiến này ngày 1 tháng 3 năm 2004.

Theo nghiên cứu dịch chuyển đỏ trong phổ-J, thiên hà này nằm cách chúng ta 13,2 tỷ năm ánh sáng (4,04 tỷ parsec) với mức dịch chuyển đỏ *z*=10, trong chòm sao Virgo. Nghĩa là các ánh sáng từ thiên hà này đến với chúng ta sau khi chúng xuất phát Abell 1835 IR1916 vào khoảng 13,2 tỷ năm ánh sáng, chỉ 500 triệu năm sau Vụ Nổ Lớn và rất gần với thời điểm hình thành thế hệ sao đầu tiên của vũ trụ. Thiên hà này do đó cũng nằm gần đường chân trời vũ trụ (rìa của vũ trụ quan sát được), cách chúng ta khoảng 13,7 tỷ năm ánh sáng. Mặc dù ở xa như vậy, thiên hà vẫn hiện ra đủ sáng để chúng ta quan sát, đấy là nhờ hiệu ứng hội tụ hấp dẫn bởi các nhóm thiên hà nằm giữa Abell 1835 và chúng ta.

Tuy nhiên, các nghiên cứu bởi Weatherley et al. (2004) đã cho thấy những nghi ngờ đầu tiên về khả năng đây là thiên hà nằm xa. Các quan sát trong phổ-H bởi Kính thiên văn Gemini phía Bắc cũng không hề thấy được thiên hà này (Bremer et al. 2004).

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* "Astronomy & Astrophysics" (A&A, volume 416, page L35; "ISAAC/VLT observations of a lensed galaxy at z=10.0" by *Roser Pelló, Daniel Schaerer, Johan Richard, Jean-François Le Borgne, and Jean-Paul Kneib*)
* "Astronomy & Astrophysics" (A&A, volume 428 page L29-L32; Reanalysis of the spectrum of the z = 10 galaxy  by *Weatherley, S. J.; Warren, S. J.; Babbedge, T. S. R.*
* "Astroph" (astroph,0407194;
Response to "Reanalysis of the spectrum of the z=10 galaxy by *Roser Pelló; Johan Richard; Daniel Schaerer; Jean-François Le Borgne*
* "The Astrophysical Journal" (ApJ, Volume 615, Issue 1, pp.&nbsp;L1-L4; Gemini H-Band Imaging of the Field of a z = 10 Candidate by *Bremer, M. N.; Jensen, Joseph B.; Lehnert, M. D.; Schreiber, N. M. Förster; Douglas, Laura*)
De jure

***De jure*** (trong tiếng Latinh cổ: ***de iure***) là một thành ngữ có nghĩa là "dựa trên luật" hay "luật định", ngược với *[[de facto]]*, là thành ngữ mang nghĩa "trên thực tế".

Các thuật ngữ *de jure* và *de facto* được sử dụng tương tự như "theo luật định" và "trong thực tế" khi người ta miêu tả các trạng thái chính trị. Chúng cũng thường được sử dụng khi thảo luận về sự phân biệt chủng tộc. Một thông lệ có thể đang tồn tại dưới dạng *de facto*, khi người ta tuân thủ nó trong các khế ước và được coi như là luật định. Một quá trình được biết như là "tình trạng lỗi thời " (từ tiếng Pháp: *désuet*) có thể cho phép các thông lệ *de facto* thay thế các sắc luật đã lỗi thời. Mặt khác, một thông lệ có thể tồn tại dưới dạng *de jure* nhưng lại không được người ta tuân thủ hay thực thi.

Từ *de jure* trong tiếng Latinh này không nên nhầm lẫn với từ tiếng Pháp *du jour*, nó được dịch như là "của/trong ngày", chẳng hạn như trong câu *[[soupe du jour]]* (món súp của ngày).

Các chuẩn mực của *de jure* và *de facto* có thể khác nhau; ví dụ, Hoa Kỳ không có ngôn ngữ chính thức *de jure*, trong khi ngôn ngữ chính thức *de facto* là tiếng Anh. Tương tự, tiêu chuẩn *de jure* của Hoa Kỳ để đo độ dài khoảng cách đường sá là kilômét (do Hoa Kỳ là một thành viên của *[[Convention du Mètre]]*), nhưng tiêu chuẩn *de facto* lại là dặm (*mile*).

• ***De jure'' trong chính trị'''

Trong chính trị, '''nhà lãnh đạo ''de jure*** của một quốc gia hay khu vực là người được thừa nhận là lãnh đạo theo Hiến pháp hoặc trên lý thuyết, tuy nhiên lại không có hoặc có ít quyền lực trên thực tế (*[[de facto]]*). Các nhà lãnh đạo có nhiều quyền trên lý thuyết có thể kể đến Nữ hoàng Elizabeth của Khối Thịnh vượng chung Anh, hay Nhật hoàng Naruhito của Nhật Bản,... Những nhà lãnh đạo này là tàn dư của chế độ quân chủ phong kiến, hiện thường chỉ mang tính lễ nghi, đại diện cho tinh thần đoàn kết dân tộc còn quyền hành do Chính phủ mà đứng đầu là Thủ tướng nắm. Một hình thức khác của nhà lãnh đạo *de jure* nhưng có nhiều quyền lực hơn là Chủ tịch nước của các nước theo chế độ xã hội chủ nghĩa, tức các quốc gia có Đảng Cộng sản lãnh đạo. Tại những quốc gia này, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản mới là nguyên thủ quốc gia trên thực tế (ngoại lệ có Đặng Tiểu Bình không làm Tổng Bí thư hay Chủ tịch nước nhưng vẫn là Lãnh đạo tối cao Trung Quốc giai đoạn 1978-1992). Trong những năm gần đây, các quốc gia trong khối xã hội chủ nghĩa đã thực hiên "nhất thể hóa" hai chức vụ đứng đầu Đảng và Nhà nước để thuận tiện trong ngoại giao. Riêng tại Việt Nam, Tổng Bí thư và Chủ tịch nước vẫn là hai chức vụ riêng biệt. Do Đảng lãnh đạo Nhà nước và xã hội nên Tổng Bí thư là nhà lãnh đạo cao cấp nhất, nắm quyền cao nhất trên thực tế (*[[de facto]]).* Chủ tịch nước Việt Nam đồng thời là Ủy viên Bộ Chính trị, là cán bộ cao cấp thứ 2 sau Tổng Bí thư.

## Xem thêm
* Danh sách các thành ngữ Latinh
* De facto
*Đặng Tiểu Bình
*Quân chủ lập hiến
*Tổng Bí thư

## Tham khảo