Họ Hoa môi

**Họ Hoa môi** (danh pháp khoa học: **Lamiaceae**), còn được gọi bằng nhiều tên khác như họ Húng, họ Bạc hà v.v, là một họ thực vật có hoa. Nó từng được coi là có họ hàng gần với họ Verbenaceae nhưng một số nghiên cứu phát sinh loài gần đây đã chỉ ra rằng một loạt các chi được phân loại trong họ Verbenaceae thực chất là thuộc về họ Lamiaceae, trong khi các chi cốt lõi của họ Verbenaceae thì không có quan hệ họ hàng gần với Lamiaceae mà là có quan hệ họ hàng gần hơn với các thành viên khác của bộ Lamiales. Họ Lamiaceae mở rộng chứa từ khoảng 233 tới 263 tới 236 chi và khoảng 6.900 tới 7.173 loài.

Các loài thực vật trong họ này nói chung có hương thơm trong mọi phần của cây và bao gồm nhiều loài cây thân thảo được sử dụng rộng rãi trong ẩm thực, như húng quế, bạc hà, hương thảo, xô thơm, oải hương, tía tô, hương nhu tía. Một số loài là cây bụi hay cây gỗ, hiếm gặp hơn là các dạng dây leo. Nhiều loài được gieo trồng rộng rãi, không chỉ vì hương thơm của chúng mà còn vì dễ gieo trồng: chúng thuộc về các loài thực vật dễ nhân giống nhất bằng các cành giâm. Bên cạnh những loài lấy lá để ăn, làm gia vị còn một số loài được trồng làm cảnh, như húng chanh. Một số loài khác được trồng vì mục đích lấy hạt (chứ không phải lá) làm thực phẩm, như hạt cây chia.

Tên gọi nguyên gốc của họ này là **Labiatae**, do hoa của chúng thông thường có các cánh hoa hợp thành môi trên và môi dưới. Tên gọi này hiện nay vẫn là hợp lệ, nhưng phần lớn các nhà thực vật học hiện tại thích sử dụng tên gọi "Lamiaceae" hơn khi nói về họ này.

Các lá của chúng mọc chéo chữ thập, nghĩa là lá sau mọc vuông góc với lá trước, hay mọc vòng.

Thân cây nói chung có tiết diện hình vuông, nhưng điều này không phải bắt buộc ở tất cả các loài cũng như tiết diện kiểu này cũng có thể xuất hiện ở các họ thực vật khác.

Hoa của chúng đối xứng hai bên với 5 cánh hoa hợp, 5 lá đài hợp. Chúng thường là lưỡng tính và mọc vòng (cụm hoa trông giống như một vòng hoa nhưng thực tế bao gồm 2 cụm chụm lại).

## Các chi

Bản sửa đổi cuối cùng của toàn bộ họ này được xuất bản vào năm 2004. Bản sửa đổi này mô tả chi tiết cho 236 chi. Những chi này được đánh dấu bằng dấu hoa thị (*) trong danh sách bên dưới. Một số chi đã được thành lập hoặc phục hồi kể từ năm 2004. Những chi này được đánh dấu bằng dấu cộng (+). Các chi khác đã được đồng nghĩa hóa. Những chi này được đánh dấu bằng dấu trừ (-). Các chi còn lại trong danh sách chủ yếu chỉ có giá trị lịch sử và đến từ một nguồn bao gồm các chi như vậy mà không có lời giải thích. Một số ít trong số chúng được công nhận trong các phương pháp xử lý hiện đại của họ này.

Vườn thực vật Kew cung cấp danh sách các chi bao gồm thông tin bổ sung. Danh sách tại Trang web Angiosperm Phylogeny thường xuyên được cập nhật. Plants of the World Online hiện chấp nhận 227 chi.

## Các phân họ
Vào năm 2004, họ Lamiaceae được chia thành 7 phân họ với 10 chi độc lập. Mười chi độc lập gồm: *[[Tectona]], [[Callicarpa]], [[Hymenopyramis]], [[Petraeovitex]], [[Peronema]], [[Garrettia]], [[Cymaria]], [[Acrymia]], [[Holocheila]]* và *[[Ombrocharis]]*. Các phân họ gồm Symphorematoideae, Viticoideae, Ajugoideae, Prostantheroideae, Nepetoideae, Scutellarioideae và Lamioideae. Phân họ Viticoideae được xác định là không đơn ngành. Hai phân họ Prostantheroideae và Nepetoideae được phân chia tiếp thành các tông.

Phân loại Cantino (1992):
* Ajugoideae
* Chloanthoideae
* Lamioideae
* Nepetoideae
* Scutellarioideae
* Teucrioideae
* Viticoideae
* Pogostemoideae

Phân loại Angiosperm Phylogeny Website (2010):
* Ajugoideae
* Lamioideae
* Nepetoideae
* Prostantheroideae
* Scutellarioideae
* Symphorematoideae
* Viticoideae

Phân loại NCBI (2010):
* Lamioideae
* Nepetoideae
* Pogostemonoideae
* Prostantheroideae
* Scutellarioideae
* Symphorematoideae
* Teucrioideae
* Viticoideae

Cây phát sinh chủng loài

## Hình ảnh

Tập tin:Prostantera aspalathoides MJT398 Flowers.JPG|Prostanthera aspalathoides
Tập tin:Callicarpa japonica 1.jpg|Tử châu Nhật Bản
Tập tin:Elsholtzia splendens 8.jpg
Tập tin:Origanum vulgare - harilik pune.jpg
Tập tin:Vitex-agnus-castus-foliage.JPG
Tập tin:Starr-071024-0091-Congea tomentosa-inflorescences-Enchanting Floral Gardens of Kula-Maui (24526336239).jpg
Tập tin:Tectona grandis-2-nallur-yercaud-salem-India.jpg
Tập tin:Premna coriacea 20.JPG
Tập tin:Clerodendrum trichotomum JPGLF1.jpg
Tập tin:Teucrium pseudochamaepitys flowers Closeup DehesaBoyaldePuertollano.jpg
Tập tin:Holmskioldia sanguinea 21zz.jpg
Tập tin:Stachys palustris - soo-nõianõges.jpg
Tập tin:Galeopsis speciosa-02-Kaernten-2008-Thomas Huntke.jpg
Tập tin:Phlomis crinita1.jpg


## Chú thích

## Tham khảo

* Lamiaceae  trong L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi). The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, information retrieval.  http://delta-intkey.com 
* Hình ảnh họ Lamiaceae
* Lamiaceae  Hoa tại Israel