open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vườn Trung Hoa

**Vườn Trung Hoa** là những khu vườn nghệ thuật được xây dựng với mục đích làm cảnh phục vụ nhu cầu tham quan, du lịch có phong cách vườn cổ của Trung Quốc.

## Đặc điểm
Trong vườn cảnh Trung Hoa yếu tố đá và nước được coi trọng hơn cả. Ở đây có một số coi như là nét đặc trưng đó là các non bộ hùng vĩ soi mình xuống hồ nước với đường viền liễu rủ như trong những bức tranh thủy mặc. Những hành lang dài có mái che, những thủy đình giữa hồ với cầu đá khúc khuỷu, theo quan niệm người Trung Hoa, để tránh quỷ dữ vào nhà hoặc các lầu hóng mát, ngắm trăng...

Có các khu vườn cảnh điển hình cho phong cách này là các vườn cảnh cổ ở Tô Châu, Hàng Châu hay Cố Cung Bắc Kinh - Trung Quốc.

## Tham khảo

**Vườn Nhật* của Hoài Đức, Nhà xuất bản trẻ xuất bản năm 1996.
**Trang trí Vườn cảnh* của Đỗ Xuân Hải, Nhà xuất bản thành phố Hồ Chí Minh, xuất bản năm 1995
**Nghệ thuật Vườn - Công viên* của Hàn Tất Ngạn, Nhà xuất bản Xây dựng xuất bản năm 2000.

Và từ một số nguồn khác.
Boris Abramovich Slutsky

**Boris Abramovich Slutsky** (tiếng Nga: Борис Абрамович Слуцкий, 7 tháng 5 năm 1919 – 22 tháng 2 năm 1986) là một nhà thơ Nga Xô viết.

## Tiểu sử
Boris Slutsky sinh ở Slovyansk, Donbass (nay là Ukraina) trong một gia đình công nhân. Từ năm 1937 đến 1941 học Đại học luật, đồng thời học trường viết văn Maxim Gorky. Chiến tranh thế giới thứ hai xảy ra, ông ra trận, sau khi bị thương chuyển về làm việc ở tòa án binh. Ông sống ở Moskva, thuê nhà ở nhiều nơi, theo lời ông, thay đổi đến 22 địa chỉ. Đến đầu năm 1960 ông mới được cấp một phòng ở khu tập thể nằm trên Đại lộ Lomonosov.

Năm 1957 ông in tập thơ đầu tiên. Ngoài sáng tác thơ ông còn đóng vai trong một số bộ phim và viết phê bình đăng trên các báo, tạp chí. Thơ của Slutsky chủ yếu viết về chiến tranh, là những suy ngẫm về số phận những con người cùng thế hệ, thơ ông gần gũi với ngôn ngữ đời thường. Một phần đáng kể thơ, văn của ông chỉ được in sau năm 1987.

## Tác phẩm
* Память (1957)
* Время (1959)
* Сегодня и вчера (1961)
* Работа (1964)
* Современные истории (1969)
* Годовая стрелка (1971)
* Доброта дня (1973)

## Một vài bài thơ

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Слуцкий на Стихии 
* Борис Слуцкий стихи в Антологии русской поэзии
* Б. А. Слуцкий «Из неопупликованного. Стихи» - факсимильное воспроизведение публикации в журнале "Континент" N 65, 1990
* Неизвестные стихи Слуцкого в Арионе
* Страница на сайте Журнального зала
* (English) Tiếng Anh.
Apollon Aleksandrovich Grigoryev

**Apollon Aleksandrovich Grigoryev** (tiếng Nga: Аполлон Александрович Григорьев, 20 tháng 7 năm 1822 - 25 tháng 9 năm 1864) là một nhà thơ, nhà phê bình, dịch giả người Nga.

## Tiểu sử
Apollon Grigoryev sinh ở Moskva. Ông nội là một nông dân tỉnh lẻ lên Moskva làm công chức và phấn đấu lên tầng lớp quý tộc. Bố từng làm thư ký tòa thị chính thành phố. Apollon Grigoryev có được sự giáo dục tốt của gia đình, không cần học gymnazy (như trường phổ thông bây giờ) mà vào thẳng Đại học Moskva học khoa luật. Ông là người bảo vệ luận án tiến sĩ đầu tiên của khoa luật trường này. Trong những năm 1842-1843 ông làm việc ở thư viện trường, cuối năm 1843 làm thư ký Hội đồng Đại học Moskva, kết bạn với Afanasy Afanasievich Fet, Yakov Petrovich Polonsky, Vladimir Sergeyevich Solovyov. Họ thành lập nhóm văn học trong trường và thường xuyên đọc tác phẩm của mình trước công chúng.

Apollon Grigoryev bắt đầu in thơ từ năm 1843. Thời kỳ này ông viết nhiều thơ tình về một tình yêu không được đáp lại. Thất tình ông bỏ về Sankt-Peterburg làm việc hai năm ở Nghị viện. Trong thời gian 1848-1857 ông dạy luật ở một số trường đại học, năm 1850 tham gia tạp chí *Москвитянин* (Moskvityanin), trở thành nhà phê bình sân khấu nổi tiếng. Năm 1856 tạp chí này bị đóng cửa, ông được mời cộng tác với các tạp chí *Русскую беседу* và *Современник*. Những năm 1852-1857 ông lại đau khổ vì một tình yêu không được đáp lại. Thời kỳ này ông viết được nhiều bài thơ mà Aleksandr Aleksandrovich Blok gọi là "những viên ngọc của thơ trữ tình Nga". Những năm 1857-1858 ông ra nước ngoài, sống ở Pháp, Ý. Trở về Nga, ôngtiếp tục cộng tác với các tờ tạp chí *Время* và *Эпоха* do Mikhail Dostoevsky làm chủ bút. Thời kỳ này ông viết nhiều hồi ký theo lời khuyên của Mikhail Dostoevsky. Những năm cuối đời ông sống trong cảnh nợ nần và nghiện rượu. Ông mất ở Sankt-Peterburg năm 1864.

## Một vài bài thơ

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* '''Григорьев А.А.''' Избранные стихотворения на stroki.net
* [lib.ru|http://az.lib.ru/g/grigorxew_a_a/]
* Григорьев Аполлон стихи на Стихии 
* Григорьев Аполлон стихи в Антологии русской поэзии
Chủ nghĩa xã hội (định hướng)

**Chủ nghĩa xã hội** chỉ đến các khái niệm:
*Chủ nghĩa xã hội
*Hệ thống xã hội chủ nghĩa - các nhà nước do Đảng Cộng sản lãnh đạo
Aleksandr Trifonovich Tvardovsky

**Aleksandr Trifonovich Tvardovsky** (tiếng Nga: Александр Трифонович Твардовский; 21 tháng 7 năm 1910 – 18 tháng 12 năm 1971) là nhà thơ, nhà văn Nga Xô viết ba lần được tặng giải thưởng Stalin (1941, 1946, 1947), giải thưởng Lenin (1961), giải thưởng Nhà nước (1971) và là tổng biên tập tạp chí *Thế giới mới* (1950-1954, 1958-1970).

## Tiểu sử
Aleksandr Tvardovsky sinh ở làng Zagorye, tỉnh Smolensk trong gia đình một thợ rèn. Biết làm thơ từ nhỏ, từng học ở Đại học sư phạm Smolensk và tốt nghiệp Đại học văn, sử, triết học Moskva năm 1939. Năm 1931 in tập thơ *Путь к социализму* (Đường lên chủ nghĩa xã hội) và bắt đầu trở thành nhà thơ nổi tiếng sau khi in tập *Страны Муравии* (Xứ sở của kiến) vẽ ra một viễn cảnh về làng mới và ca ngợi chủ nghĩa tập thể. Năm 1941 in trường ca *Василий Тёркин* (Vasili Tyorkin) mà ngay cả những người không hề có cảm tình với văn học Xô Viết như nhà văn Ivan Alekseyevich Bunin (giải Nobel Văn học năm 1933) cũng đánh giá cao tác phẩm này. Vasili Tyorkin trở thành một nhân vật dân gian và năm 1946 được tặng giải thưởng Stalin (sau này đổi thành giải thưởng Nhà nước). Chuyện kể rằng trong một lần thi học kỳ ở Đại học văn, sử, triết học Moskva, Tvardovsky bắt được câu hỏi về trường ca *Страны Муравии* của mình, khi đó đã là một tác phẩm nổi tiếng được đưa vào giảng dạy ở nhà trường.

Năm 1950 Aleksandr Tvardovsky được bổ nhiệm làm tổng biên tập tạp chí *Thế giới mới* và trong một thời gian dài là tổng biên tập của tờ tạp chí quan trọng bậc nhất này. Năm 1962 Aleksandr Tvardovsky xin phép ban phụ trách văn học Đảng Cộng sản Liên Xô in *Один день Ивана Денисовича* (Một ngày của Ivan Denisovich) của nhà văn Alexandr Isayevich Solzhenitsyn (giải Nobel Văn học năm 1970), khi đang bị coi là nhà văn có vấn đề, càng làm cho tờ tạp tạp chí này nổi tiếng hơn. Năm 1970 ông bị bãi miễn chức tổng biên tập *Thế giới mới* vì tình trạng hai mặt của một cá nhân vừa là một cán bộ tư tưởng cao cấp của đảng, vừa là một người ngầm phản đối quan điểm chính thống. Aleksandr Tvardovsky là nhà thơ có sự ảnh hưởng đến nhiều nhà thơ, nhà văn nổi tiếng sau này bằng tác phẩm cũng như việc phát hiện và đăng tác phẩm của họ trên tạp chí *Thế giới mới* mà ông là tổng biên tập. Aleksandr Tvardovsky mất ở ngoại ô Moskva năm 1971.

## Tác phẩm
* *Путь к социализму* (1931)
* *Страна Муравия* (1936
* *Стихи* (1937)
* *Дорога* (1938)
* *Сельская хроника* (1939)
* *Загорье* (1941)
* *Василий Теркин* (1941)
* *Дом у дороги* (1946)
* *За далью даль* (1950–1960)
* *По праву памяти* (1953 – 1963)
* *Теркин на том свете* (1954 – 1963)

## Một vài bài thơ

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Aleksandr Tvardovsky. Poems 
* http://www.sovlit.com/tvardovskyaxed/  Translation of the charges against Tvardovsky when he was removed from editorship of *Novy Mir* in the 1950s
* Автобиография 
* Поэмы 
* Стихи Твардовского
Pyotr Andreyevich Vyazemsky

**Pyotr Andreyevich Vyazemsky** (tiếng Nga: Пëтр Андреевич Вяземский; 12 tháng 7 năm 1792 – 10 tháng 11 năm 1878) là một nhà thơ, nhà phê bình Nga.

## Tiểu sử
Pyotr Vyazemsky sinh ở Moskva trong một gia đình quý tộc lâu đời. Bố là một người học rộng, trong thư viện gia đình có 5000 đầu sách. Năm 1805-1806 học trường pansion ở Sankt-Peterburg. Năm 1807 trở về Moskva học với một giáo sư của Đại học Moskva. Bố mất, để lại cho Pyotr Vyazemsky một gia tài đồ sộ. Năm 1808 bắt đầu in thơ và viết một số bài phê bình. Trong cuộc chiến với Napoléon năm 1812, ông tham gia trận Borodino. Thời gian này bắt đầu kết bạn với Vasily Andreyevich Zhukovsky, Aleksandr Sergeyevich Pushkin, Davydov. Những năm 1817-1821 ông làm việc ở Warszawa trong một cơ quan ngoại giao. Đến cuối đời ông đạt đến những chức vụ cao trong thời Nga hoàng Aleksandr II.

Pyotr Vyazemsky bắt đầu hoạt động văn học như một người ngoại đạo nhưng thơ ca của ông đạt đến đỉnh cao, được coi là một trong những gương mặt tiêu biểu của thơ ca Nga thế kỷ vàng. Thơ của ông chịu ảnh hưởng của chủ nghĩa cổ điển Pháp, ông cố gắng đổi mới ngôn ngữ văn học Nga và cũng đạt được một số thành công. Ngoài sáng tác thơ ông còn là nhà phê bình nổi tiếng. Bắt đầu từ tạp chí *Московский телеграф* của nhà văn Polevoi, sau đó là tạp báo *Литературная газета* của nhà thơ Denvig, và cuối cùng là tạp chí *Современник* của Pushkin. Sau cái chết của Pushkin, ông ngừng cộng tác với tạp chí *Современник* và thôi viết phê bình. Đến cuối đời ông quay lại viết một số hồi ký về những người nổi tiếng cùng thời. Pyotr Vyazemsky mất ở Baden-Baden (Đức) năm 1878, mai táng ở Sankt-Peterburg.

## Thư mục
*Собрание сочинений Вяземского в 12 тт. СПб. 1878—1886, его переписка, «Остафьевский архив», т. I—V
*Грот Я., Сухомлинов М., Пономарёв С., в Сборнике 2 отделения Академии наук, т. XX, 1880
*Трубачев С. С. Вяземский как писатель 20-х гг., «Исторический вестник», Ї 8, 1892
*Спасович В. Вяземский и его польские отношения и знакомства. Сочинения Спасовича, т. VIII, 1896
*Языков Д. П. Вяземский. — М. 1904
*Кульман H. Вяземский как критик. Известия Академии наук. книга 1. 1904
*Гинзбург Л. Я. Вяземский литератор, Сборник «Русская проза», под ред. Б. Эйхенбаума и Ю. Тынянова, Л., 1926
*Венгеров С. А. Источники словаря русских писателей, т. I, СПб. 1900
*Перельмутер, Вадим «Звезда разрозненной плеяды!…» М. Кн. сад. 1993

## Một vài bài thơ

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* '''Вяземский П.А.''' Сборник стихотворений на stroki.net
* [lib.ru|http://az.lib.ru/w/wjazemskij_p_a/]
* Пётр Вяземский стихи в Антологии русской поэзии
* Вяземский П. А. «Поздние стихотворения»
Stepan Petrovich Schipachev

**Stepan Petrovich Schipachev** (tiếng Nga: Степан Петрович Щипачёв; 26 tháng 12 năm 1898 – 31 tháng 12 năm 1979) là một nhà thơ Nga Xô Viết.

## Tiểu sử
Stepan Schipachev sinh ở làng Schipachi, tỉnh Sverdlovsk vùng Ural trong một gia đình nông dân, sớm mồ côi bố mẹ cậu bé phải bán hàng và làm công nhân từ nhỏ. Những năm 1919-1931 ông phục vụ trong quân đội. Năm 1923 in tập thơ đầu tiên ở Simferopol, vùng Crimea. Năm 1934 ông tốt nghiệp khoa văn trường Đại học giáo sư đỏ (Институт Красной профессуры). Thập niên 1930 là thời kỳ ông viết được nhiều bài thơ hay nhất. Ngoài thơ, ông còn viết truyện nhưng thể loại thành công nhất là thơ trữ tình. Năm 1939 ông tham gia giải phóng miền tây Ukraina. Những năm Chiến tranh thế giới thứ hai ông làm việc ở ngành xuất bản quân đội.

Stepan Schipachev được tặng nhiều huân, huy chương của nhà nước Liên Xô. Năm 1973 tuyển tập tác phẩm của ông gồm 3 tập được xuất bản. Thơ của ông được dịch ra nhiều thứ tiếng, trong đó có tiếng Việt.

## Tác phẩm
**По курганам веков* (1923)
**Одна шестая* (1931)
**Наперекор границам* (1932)
**Под небом Родины моей* (1937)
**Лирика* (1939)
**Фронтовые стихи* (1942)
**Строки любви* (1945)
**Славен труд* (1947)
**Стихотворения* (1948)
**Товарищам по жизни* (1972)
**Домик в Шушенском* (1944)
**Павлик Морозов* (1950)
**Наследник* (1965)
**Песнь о Москве* (1968)
**12 месяцев вокруг Солнца* (1969)
**Березовый сок* (1956)

## Một vài bài thơ

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Aleksandr Ivanovich Odoyevsky

**Aleksandr Ivanovich Odoyevsky** (tiếng Nga: Александр Иванович Одоевский; 26 tháng 11 năm 1802 – 15 tháng 8 năm 1839) là một nhà thơ Nga.

## Tiểu sử
Aleksandr Odoyevsky sinh ra trong một gia đình quý tộc ở Sankt-Peterburg. Từ nhỏ đã có được sự giáo dục tốt của gia đình, lớn lên phục vụ trong đội kỵ binh của Sa hoàng. Vì tham gia vào sự kiện ngày 14 tháng 12 năm 1825 của những người khởi nghĩa tháng Chạp bị đày đi vùng Siberi. Năm 1837 chuyển về vùng Kavkaz, gặp các nhà thơ Mikhail Yuryevich Lermontov và Nikolay Platonovich Ogarev.

Những bài thơ của ông viết trước năm 1825 đều bị thất lạc. Từ sau năm 1825 ông viết được nhiều bài thơ trữ tình nổi tiếng. Thơ của ông mang một vẻ hoài cảm với những tình cảm chân thành và những suy ngẫm triết lý, được nhà thơ Lermontov phát triển sau đó. Sinh thời ông chỉ in được một vở kịch ở tạp chí Современник (Người đương thời) và một tập thơ, chỉ đến năm 1883 tuyển tập tác phẩm cùng với tiểu sử của ông mới được xuất bản.

## Tác phẩm
*Полн. собр. стихотворений, СПБ, 1883
*Полн. собр. стихотворений и писем, М. - Л., 1934
*Полн. собр. стихотворений, Л., 1958

## Một vài bài thơ

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* '''Одоевский А.И.''' Стихотворения
Anton Antonovich Delvig

**Anton Antonovich Delvig** (tiếng Nga: Анто́н Анто́нович Де́львиг; 6 tháng 8 năm 1798 – 14 tháng 1 năm 1831) là nhà thơ Nga, bạn thân của Aleksandr Sergeyevich Pushkin.

## Tiểu sử
Anton Delvig sinh ở Moskva trong một gia đình quý tộc. Đầu tiên học ở trường pansion, sau đó học Tsarskoye Selo Lyceum cùng với Pushkin. Anton Delvig lười học nhưng biết làm thơ từ rất sớm và năm 1814 đã in thơ ở tạp chí Вестник Европы. Ông từng làm việc ở Bộ tài nguyên, Bộ tài chính, sau đó làm ở Thư viện Hoàng gia và cuối cùng làm ở Bộ nội vụ nhưng ở đâu ông cũng nổi tiếng là một người không yêu thích công việc của mình. Năm 1825 ông cưới vợ, trong gia đình thường tổ chức những buổi dạ hội văn thơ và âm nhạc mà những bạn bè của ông, là những nhà văn, nhà thơ nổi tiếng thường góp mặt. Cũng trong thời gian này ông tham gia hoạt động xuất bản, in nhiều hợp tuyển văn thơ có giá trị.

Di sản văn học của ông không lớn, cũng như trong mọi công việc, trong thơ ca ông cũng nổi tiếng là một người lười viết, tuy nhiên, nhiều bài thơ trữ tình của ông dành cho ông một vị trí trong các nhà thơ lớn của thế kỷ vàng của thơ Nga. Đối với những người nghiên cứu lịch sử văn học thì ông là người bạn thân của Pushkin mà trong một bức thư Pushkin viết: "...Chẳng có ai trên đời này thân thiết hơn với tôi bằng Delvig... Thiếu Delvig thì chúng tôi chắc chắn là những kẻ mồ côi".

Anton Delvig mất ở Sankt-Peterburg.

## Tác phẩm
**Полное собрание сочинений — в «Библиотеке Севера» за июль 1893 г., под ред. В. В. Майкова*
**Полн. собр. стихотворений. Вступ. ст. Б. Томашевского, 2 изд., Л., 1959 *Стихотворения, М. - Л., 1963*
**Дельвиг А.А. Сочинения. Л., 1986*

## Một vài bài thơ

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Антон Дельвиг стихи  на сайте Стихии 
* Антон Дельвиг стихи в Антологии русской поэзии
*[lib.ru|http://az.lib.ru/d/delxwig_a_a/]
Mikhail Vasilyevich Isakovsky

**Mikhail Vasilyevich Isakovsky** (tiếng Nga: Михаил Васильевич Исаковсий; 19 tháng 1 năm 1900 – 20 tháng 7 năm 1973) là một nhà văn, nhà thơ Nga Xô viết.

## Tiểu sử
Mikhail Isakovsky sinh ở làng Glotovka, tỉnh Smolensk trong một gia đình nông dân nghèo. Học ở trường gymnazy nhưng phải bỏ học vì nhà nghèo. Năm 1914 bắt đầu in thơ trên một tờ báo ở Moskva. Ông từng làm nghề dạy học, biên tập một số tờ báo và tạp chí. Nhiều bài thơ của ông được phổ nhạc trở thành những bài hát nổi tiếng.
 
Đối với bạn đọc Việt Nam, Mikhail Isakovsky được biết đến qua một số bài thơ, mà đặc biệt là bài hát "Katyusha" (Cachiusa) do nhạc sĩ Matvei Isaakovich Blanter phổ thơ ông. Bài hát này nổi tiếng khắp thế giới; còn ở Liên Xô, nó nổi tiếng đến mức người ta đã lập một bảo tàng về bài hát ở quê hương ông.

Ngoài thơ sáng tác ông còn dịch nhiều thơ các nước cộng hòa của Liên Xô ra tiếng Nga.

Mikhail Isakovsky hai lần được tặng Giải thưởng Nhà nước Liên Xô (1943, 1949), năm 1970 được phong Anh hùng Lao động. Ông cũng được tặng nhiều huân huy chương các loại của Liên Xô. Ông mất ở Moskva năm 1973.

## Tác phẩm
*По ступеням времени (1921)
*Взлеты (1921)
*Четыреста миллионов (1921)
*Провода в соломе (1927)
*Провинция (1930)
*Мастера земли (1931)
*Стихи и песни (1938, доп. изд. 1940)
*Наказ сыну, 1943
*Здравствуй, Смоленск, 1944
*Избранные стихи и песни (1940, доп. изд. 1947)
*Стихи и песни (1948, Гос. премия СССР, 1949)
*Поэма ухода (1920)
*О поэтах, о стихах, о песнях (1968)
*На Ельнинской земле: Автобиографические страницы (1971-1972)
*Исаковский М. Собрание сочинений, тт. 1-4. М., 1968-1969
*Исаковский М. Собрание сочинений, тт. 1-4. М., 1968-1969

## Một vài bài thơ

## Một vài chi tiết liên quan đến "Cachiusa"

*Bài thơ này được nhạc sĩ Matvei Isaakovich Blanter phổ nhạc năm 1938 thành một bài hát nổi tiếng không chỉ ở Nga mà cả thế giới. Bài hát này còn tạo cảm hứng để người Nga đặt tên cho các dàn phóng tên lửa BM-8, BM-13 và BM-21, được trang bị cho Hồng quân Xô Viết trong Chiến tranh thế giới thứ hai. (Xem bài Cachiusa (vũ khí))
*Những năm 1943-1945 rất phổ biến đoạn thơ sau:

*Sau này, khi bài hát đã nổi tiếng khắp thế giới, Mikhaili Isakovsky viết khổ thơ kết sau đây:

* Ca-chiu-sa, nàng là ai? http://vietnamnet.vn/vanhoa/201001/Cachiusa-Nang-la-ai-891248/

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Биография М.Исаковского 
* Михаил Исаковский на sovmusic.ru
* С.Минаков "Вино с печалью пополам" 
* Михаил Исаковский. Стихи. Биография. Фотогалерея на сайте "Лучшие русские поэты и стихи"
Lạc tiên

**Lạc tiên** hay **nhãn lồng**, người dân Nam Bộ gọi là **cây/dây nhãn lồng**, **dây chùm bao**, (danh pháp hai phần: ***Passiflora foetida***), thuộc Họ Lạc tiên (*Passifloraceae*), là một loại cây có lá và quả ăn được. Cây có nguồn gốc từ tây nam Hoa Kỳ, México, vùng Caribe, Trung Mỹ và Nam Mỹ.

Loài lạc tiên này được du nhập vào các vùng nhiệt đới trên toàn thế giới như Đông Nam Á và Hawaii. Đây là một loài dây leo có quả ăn được.
## Mô tả

Cây dây leo thân cỏ, dài 7 m đến 10 m. Mọc rải rác trong các lùm bụi ven đường, ven rừng, ở độ cao 120 m đến 1000 m.

Thân cây mềm, có nhiều lông. Lá lạc tiên mọc so le, hình tim, dài 6–10&nbsp;cm, rộng 5–8&nbsp;cm, mép có lông mịn, cuống lá dài 7–8&nbsp;cm. Đầu tua cuống thành lò xo.

Hoa đơn độc 5 cánh trắng hay tím nhạt, đường kính 5,5&nbsp;cm. Cây ra hoa tháng 4 đến tháng 5, có quả tháng 5 đến tháng 7. Quả hình trứng, dài 2–3&nbsp;cm, khi chín có màu vàng cam đến màu đỏ, có nhiều hạt màu đen.

Lá bắc của cây này có các bẫy bắt côn trùng, trên đó chảy ra chất dính kèm theo enzym tiêu hóa, nhưng người ta chưa biết liệu cây có tiêu hóa côn trùng bị mắc bẫy hay không hay chỉ sử dụng vũ khí này làm cơ chế bảo vệ hoa và quả của cây. Đây vẫn là một chủ đề gây tranh cãi và nghiên cứu của các nhà nghiên cứu về cây ăn thịt.

## Sử dụng

Ngọn và lá non làm rau. Quả chín ăn được, có tác dụng an thần, điều kinh, chữa ho, phù thũng, suy nhược thần kinh. Lá và thân cây cũng có nhiều tác dụng dược lý.

## Phân loại
Lạc tiên còn có nhiều thứ nhỏ nữa:
#Passiflora foetida var. foetida
#Passiflora foetida var. ciliata
#Passiflora foetida var. lanuginosa
#Passiflora foetida var. salvadorensis
## Một vài hình ảnh

Tập tin:Passiflora foetida MS 4736.JPG|Lạc tiên
Tập tin:Lá nhãn lồng.jpg|Lá. Người ta thường hái phần đọt để luộc hay nấu canh.
Tập tin:Passiflora vitifolia.jpg|Hoa có cánh màu tím nhạt
Tập tin:Passiflora foetida.bloem.jpg|Hoa có cánh trắng 
Tập tin:P foetida fruit.jpg|Quả
Tập tin:Mooloolah-wild-passion-fruit-1024.jpg|Quả
File:Passiflora foetida MHNT.BOT.2009.13.9.jpg|Hạt


## Chú thích

## Liên kết ngoài

*Lạc tiên - chùm bao trên SVRVN
* Defence and Carnivory: dual role of bracts in ''Passiflora foetida''  tóm tắt từ *Journal of Biosciences* 20(5): 657-664, 12-1995.
Danh sách đô thị Nevada

Đây là danh sách thành phố, thị trấn, các khu chưa được tổ chức chính quyền (thành phố hay thị trấn mà vẫn còn trực tiếp chịu điều hành bởi quận/county) và các Khu chỉ định điều tra dân số ở tiểu bang Nevada, Hoa Kỳ.

## Tham khảo
Nhãn lồng

**Nhãn lồng** trong tiếng Việt có thể là:
* Người dân miền Bắc Việt Nam gọi một giống nhãn (*Dimocarpus longan*), có nguồn gốc từ tỉnh Hưng Yên.
* Người dân miền Nam Việt Nam gọi loài lạc tiên (*Passiflora foetida*) và một số loài khác thuộc chi Lạc tiên. Xem Lạc tiên (định hướng).
Eureka, Nevada

**Eureka** là một thành phố ở Hạt Eureka, Nevada, Hoa Kỳ. Theo cuộc điều tra dân số năm 1990, thành phố có tổng dân số 650 người. Eureka là thành phố duy nhất ở Hạt Eureka và cũng là hạt lỵ. Thành phố có Nhà hát opera Eureka (xây năm 1880 và phục chế năm 1993), Khách sạn Jackson House (xây năm 1877), Bảo tàng Eureka Sentinel, Chợ Raine và Bảo tàng cuộc sống hoang dã (xây năm 1887).


Image:Eureka! Nevada from hill.jpg | Một cảnh Eureka!
Image:Eureka Nevada in winter.jpg | Đi vào Eureka vào mùa Đông.


## Địa lý

Eureka có tọa độ 1, ở phía nam của Hạt Eureka, tại độ cao 6.481 foott (1.900 mét) ở Dãy núi Diamond, một rặng núi kéo dài ở phía nam Thung lũng Diamond, giữa các thung lũng Antelope và Newark.

Thành phố nằm dọc theo Quốc lộ 50 Mỹ, có nickname là "Con đường cô đơn nhất Mỹ": do các thành phố gần nhất dọc theo quốc lộ là Austin (71 dặm (114&nbsp;km) về phía tây) và Ely (77 dặm về phía đông). Thành phố gần nhất là Duckwater, Nevada, 59 dặm (94&nbsp;km) về phía nam.

Khí hậu ở đây có đặc trưng của Great Basin: nóng và khô vào mùa Hè với các đợt dông tố gió mùa từ cuối tháng 7 đến tháng 8; lạnh và khô và thỉnh thoảng có tuyết vào mùa Đông.

## Lịch sử

Thị trấn có một nhóm dân tìm bạc định cư lần đầu vào năm 1864, đây là những người đến từ Austin gần đó, họ đã phát hiện các quặng có chứa bạc và chì gần Đỉnh Prospect. Thị trấn trở thành hạt lỵ năm 1873, khi Hạt Eureka được tách ra khỏi Lander, Elko, và White Pine.

Khai khoáng, đặc biệt là chì, đã là nguồn thu thu nhập chính của thị trấn. Dân số của thị trấn đã tăng vọt lên mức 10.000 năm 1878, nhưng đã sút giảm do sự suy giảm ngành khai khoáng ở đây và các điều kiện thị trường thay đổi dẫn đến việc đóng cửa các mỏ.
## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*Eureka County website
*Eureka Opera House 
*Eureka County School District
*Eureka Branch Library 
*Eureka photos and information at Western Mining History
*JB Monaco Eureka Photo Gallery
Cá cờ Ấn Độ

**Cá cờ Ấn Độ** (danh pháp hai phần: ***Istiompax indica***), hay **cá cờ vây lưng đen**, **cá cờ gòn**, **cá marlin đen**, là một loài cá thuộc họ Cá buồm (Istiophoridae).

Là loài cá nổi tự do. Cá cờ vây lưng đen có hình dáng dài và thon với cái trán dốc đứng và mũi giống cái xiên rất nhọn và dài. Toàn bộ thân cá có màu xanh ánh bạc với khoang bụng có màu trắng, tuy thế chúng có thể biến đổi màu toàn bộ cơ thể thành màu đen đậm khi ngụp lặn. Mặt cắt ngang của phần mõm nhô ra có hình tròn và ngắn hơn chiều dài của đầu.

Cá cờ vây lưng đen là loài cá cờ phổ biến nhất ở phía châu Phi. Loài động vật ăn thịt nhanh nhẹn này sẽ ăn hầu như bất kỳ loài cá nào, đặc biệt là cá thu ngàng, cá heo, cá gấm, cá trác và mực. Chúng dùng mũi nhọn để đâm mồi. Đây là loài cá duy nhất thường bị đánh bắt ở độ sâu từ 400 – 1.000m. Nó cũng là đối tượng của nghề cá giải trí, người ta đánh bắt chúng ở biển sâu bằng cách nhử mồi. Ngày càng có nhiều người tham gia nghề cá giải trí đánh dấu cá cờ bằng thẻ ghi và thả ra biển cho mục đích nghiên cứu khoa học.

Kích thước tối đa: Chiều dài toàn bộ: 465&nbsp;cm; trọng lượng tối đa được công bố: 750&nbsp;kg.

Môi trường: biển khơi; sống di cư; biển; độ sâu: 0 – 915 m.
Khí hậu: Cận nhiệt đới từ; 15 – 30&nbsp;°C; 45°N – 45°S.

Tầm quan trọng: đối với nghề cá: thương mại; câu cá giải trí
Khả năng phục hồi của quần đàn: Gấp đôi thời gian tối thiểu, trung bình của quần đàn: 1,4 – 4,4 năm (K = 0,47(?); khả năng sinh sản = 67 triệu trứng; ước tính tm>2).

Phân bố: Phân bố ở các vùng biển nhiệt đới, cận nhiệt đới và ôn đới khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, thỉnh thoảng chúng cũng vào vùng biển ôn đới. Nhiều cá thể lang thang di cư vào vùng biển Đại Tây Dương qua đường mũi Hảo Vọng, nhưng không chắc là sinh sản tại đây. Là loài có tính di cư cao. Phụ lục 1 của Công ước quốc tế về Luật biển 1982.

Đặc điểm hình dáng: Tia vây lưng cứng: 0-0; Tia vây lưng mềm: 39 - 50; Tia vây hậu môn cứng: 0 - 0; Tia vây hậu môn mềm: 16 - 21. Trên thân cá có dải màu xanh đậm ở trên, dải màu trắng bạc ở dưới, đôi khi có các đường sọc màu xanh sáng; vây lưng đầu tiên có màu hơi đen ngả sang màu xanh đậm, các vây khác có màu nâu đậm với một vài mảng màu xanh đậm nhẹ.

Đặc điểm sinh học: Thường sống ở tầng nước mặt có nhiệt độ đột biến, gần bờ, đảo và các rạn san hô. Thức ăn chủ yếu của loài này là cá, mực nang, mực tuộc, giáp xác cỡ lớn và cá ngừ nhỏ. Thịt cá cờ đen là thực phẩm có chất lượng cao; sản phẩm được ướp lạnh hay cấp đông và dùng làm sashimi.

## Chú thích

## Tham khảo

* 
* 
* Tony Ayling & Geoffrey Cox, *Collins Guide to the Sea Fishes of New Zealand*, (William Collins Publishers Ltd., Auckland, New Zealand 1982)
Hồ Carlyle

**Hồ Carlyle** là một hồ chứa nhân tạo nằm phần lớn ở hạt Clinton, Illinois, với một phần nhỏ nằm ở trong các hạt Bond và Fayette. Đây là hồ nhân tạo lớn nhất ở Illinois và là hồ lớn nhất nằm trọn trong một bang.

Hồ này được Quân đoàn Kỹ sư Mỹ tạo ra sau khi xây đập Carlyle ngăn sông Kaskaskia, để tạo ra một hồ chứa có độ cao  136 trên mực nước biển. Khu vực Southern Illinois nơi hồ này đang tọa lạc khá bằng phẳng. Việc xây dựng con đập đã bắt đầu vào ngày 18 tháng 10 năm 1958 và khánh thành ngày 3 tháng 6 năm 1967.

Xung quanh hồ này có Công viên Bang Eldon Hazlet, Công viên Bang South Shore, và Khu vực quản lý đời sống hoang dã hồ Carlyle.

Hồ Carlyle này kiểm soát lũ lụt và có mực nước thay đổi theo mùa. Hồ này không phải là nơi phù hợp cho các hoạt động vui chơi giải trí như bơi lội vì bùn lầy.

Hồ này được nhiều người câu cá, chèo thuyền sử dụng. Nơi đây hàng năm có các cuộc thi bắt cá và thả.
Hồ được chia ra hai nửa không bằng nhau bằng một đường đắp cao dành cho xe lửa với chiều dài 6&nbsp;km và 5 cây cầu thuộc đường sắt Burlington Northern Santa Fe. 600 mồ mả đã được di dời khỏi 7 nghĩa địa và có 69 giếng dầu đã được đậy nắp lại trước khi khu vực ngày nay là lòng hồ bị ngập trong nước. Hồ tiếp tục được Quân đoàn kỹ sư Mỹ quản lý.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Hồ Carlyle – Quân đoàn kỹ sư Mỹ 
*History 
*Fishing Guide  (Nguồn về chiều sâu và bờ hồ)


Image:USACE Carlyle Lake and Dam.jpg|Đập Carlyle
Image:Carlyle Lake Dam gates open.jpg|Đập Carlyle với các cửa được mở
North Las Vegas, Nevada

**Bắc Las Vegas** (tiếng Anh: *North Las Vegas*) là một thành phố trong Quận Clark, Nevada, Hoa Kỳ. Theo điều cuộc điều tra dân số năm 2000, thành phố có tổng dân số 115.488, với một số dân theo ước tính của Cục điều tra dân số năm 2006 là 197.567 người, và theo ước tính của Quận Clark là 202.520 người vào thời điểm 1 tháng 7 năm 2006 

## Lịch sử
Sân bay Sky Haven (sau này là Sân bay Bắc Las Vegas) được thành lập vào ngày 7 tháng 12 năm 1941.

Thành phố được thành lập ngày 16 tháng 5 năm 1946.

## Địa lý
Bắc Las Vegas nằm ở tọa độ  (36.228511, -115.146593).

Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, thành phố có tổng diện tích 203,3 km² (78,5 mi²), tất cả đều là mặt đất.

## Cơ cấu dân số
Theo cuộc điều tra dân số năm 2000, thành phố có 115.488 người, 34.018 hộ và 27.112 gia đình. Mật độ dân số là 568,0/km² (1.471,0/mi²). Có 36.600 đơn vị nhà ở với mật độ bình quân 180,0 đơn vị/km² (466,2 đơn vị/mi²). Cơ cấu chủng tộc như sau: 55,93% người da trắng, 19,02% người Mỹ gốc Phi, 0,82% người Mỹ bản xử, 3,24% người châu Á, 0,53% người đảo Thái Bình Dương, 15,78% từ các chủng tộc khác, và 4,68% từ hai chủng tộc trở lên. 37,61% là người gốc Tây Ban Nha hay người Latin, thuộc bất cứ dân tộc nào.

Có 34.018 hộ trong đó có 47,8% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 57,3% là các cặp kết hôn sống với nhau, 15,2% có chủ hộ là một nữ không có mặt của chồng và 20,3% là không lập gia đình. 13,6% tổng số hộ gồm những cá nhân riêng lẻ và 3,2% có người sống một mình với tuổi 65 trở lên. Cỡ trung bình của hộ 3,36 người và của gia đình là 3,67 người.

Dân số thành phố có độ tuổi dưới 18 là 33,9%, 9,6% từ 18 đến 24, 34,3% từ 25 đến 44, 16,4% từ 45 đến 64, và 5,8% có độ tuổi 65 trở lên. Tuổi trung bình là 29. Cứ 100 nữ có 104,3 nam. Cứ 100 nữ tuổi 18 trở lên có 103,1 nam.

Thu nhập bình quân một hộ là $46.057, và của gia đình là $46.540. Đàn ông có thu nhập $32.205 so với mức $25.836 của phụ nữ. Thu nhập bình quân đầu người của thành phố là $16.023. Khoảng 11,8% gia đình và 14,8% dân số sống dưới ngưỡng nghèo, bao gồm 19,6% số này có độ tuổi dưới 18 và 8,8% có độ tuổi từ 65 trở lên.

## Giao thông
Bắc Las Vegas có lẽ được người ta biết đến nhiều nhất, ngoài vì lý do là một phần của vùng đô thị Las Vegas ra, là do đây có Căn cứ không quân Nellis.

Thành phố cũng có Sân bay Bắc Las Vegas. Hãng hàng không Scenic (*Scenic Airlines*), một hãng hàng không khu vực có trung tâm hoạt động ở đây.

## Chú thích

## Liên kết ngoài

* Bắc Las Vegas 

* 24 Unique Aesthetic Images of North Las Vegas
Chi Lá ngón

**Chi Lá ngón** (danh pháp khoa học: ***Gelsemium***) là một chi cây có hoa, trước đây xếp trong họ Mã tiền (Loganiaceae), nay được xếp vào họ Hoàng đằng (Gelsemiaceae).

## Lịch sử phân loại
Năm 1753, Carolus Linnaeus lần đầu tiên phân loại *G. sempervirens* như là *Bignonia sempervirens*, dẫn chiếu tới Catesby (1729-1732) và Plukenet (1691, 1696).

Năm 1789, Antoine Laurent de Jussieu mô tả và thiết lập chi *Gelsemium* với dẫn chiếu tới *Bignonia sempervirens* của Linnaeus, nhưng ông không tạo ra tổ hợp tên gọi mới cho loài này. Năm 1805, Jean Henri Jaume Saint-Hilaire thiết lập tổ hợp tên gọi mới *Gelsemium sempervirens*. Cả ba mô tả đều dẫn chiếu tới tab. 53 trong quyển 1 sách *The Natural History of Carolina, Florida and the Bahama Islands* của Mark Catesby. Mô tả của Catesby lấy theo *Theatrum Botanicum* (1640) của John Parkinson (1567-1650).

## Từ nguyên
*Gelsemium* là dạng Latin hóa của từ tiếng Ý *gelsomino* để chỉ cây hoa nhài.

## Mô tả
Cây bụi hoặc dây leo mọc bò lan lung tung hoặc quấn. Lá mọc đối, hiếm khi mọc vòng; các lá kèm tiêu giảm thành một đường giữa các cuống lá; mép phiến lá nguyên. Chùm xim ở nách lá và đầu cành, nhiều hoa hoặc chùm từ ít hoa đến 1 hoa. Hoa mẫu 5. Lá đài xếp lợp, tràng hoa hình phễu; các thùy xếp lợp. Nhị đính ở đáy đến giữa ống tràng; chỉ nhị hình đai tới hình chỉ; các bao phấn hình trứng hẹp đến thuôn dài hẹp, từ không thò ra tới thò ra, 2 ngăn, đáy hình mũi tên. Bầu nhụy 2 ngăn, vài noãn mỗi ngăn. Vòi nhụy hình chỉ; đầu nhụy 4 khe. Quả nang hình trứng đến hình elipxoit hẹp, cắt vách, 4 mảnh vỏ, chứa vài hạt. Hạt có cánh.

## Các loài
Chi này có ba loài cây bụi bò hoặc leo. Hai loài có gốc gác Bắc Mỹ, và một loài có gốc gác Trung Quốc và Đông Nam Á. Tất cả ba loài thuộc chi này đều có độc.
* *[[Gelsemium elegans|G. elegans]]* Benth., 1856: Lá ngón hay đại trà đằng, hồ mạn đằng, hoàng đằng, câu vẫn, đoạn trường thảo. Loài này sống ở Ấn Độ (Assam), Indonesia (Java, Kalimantan, Sumatra), Lào, Malaysia (bán đảo và Borneo), bắc Myanma, bắc Thái Lan, Việt Nam, và các tỉnh của Trung Quốc: Chiết Giang, Giang Tây, Hải Nam, Hồ Nam, Phúc Kiến, Quảng Đông, Quảng Tây, Quý Châu, Vân Nam và lãnh thổ Đài Loan. Loài cây này sống trong rừng, ở cao độ 200–2.000 m.
* *[[Gelsemium rankinii|G. rankinii]]* Small, 1928: Hoa nhài Rankin, hoa nhài đầm lầy, hoa trumpet Rankin. Sống ở đông nam Hoa Kỳ, tại các bang Alabama, Florida, Georgia, Louisiana, Mississippi, North Carolina, South Carolina.
* *[[Gelsemium sempervirens|G. sempervirens]]* (L.) J.St.-Hil., 1805: Hoa nhài vàng, hoa nhài Carolina, hoa trumpet tối. Sống trong khu vực từ đông nam Hoa Kỳ (các bang Alabama, Arkansas, Florida, Georgia, Louisiana, Mississippi, North Carolina, South Carolina, Tennessee, Texas, Virginia) và về phía tây và nam đến México, Guatemala, Honduras. Nó thường được trồng làm cây hoa trong vườn khắp thế giới. Loài điển hình của chi này.

## Hóa thực vật
Người ta nhận thấy *Gelsemium* chứa các chất methoxyindole.

## Chú thích

## Tham khảo
* 
*
Chất độc

Trong ngữ cảnh sinh học, **các chất độc** là các chất có thể gây hư hại, bệnh, hoặc tử vong cho các cơ thể, thường bằng các phản ứng hóa học hoặc các hoạt tính khác trên phạm vi phân tử, khi một số lượng vừa đủ được cơ thể sinh vật hấp thụ vào. Paracelsus, cha đẻ của ngành độc chất học, đã từng viết: "Mọi thứ đều là chất độc, trong mọi thứ đều có chất độc. Chỉ có liều lượng là làm cho một thứ không phải là một chất độc".

## Lịch sử

Trong suốt lịch sử loài người, chất độc đã được sử dụng có chủ ý như một phương pháp giết người, kiểm soát dịch bệnh, tự tử và hành quyết. Như một phương pháp hành quyết, chất độc đã được ăn vào, như người Athens cổ đại đã làm, hít vào, như với carbon monoxide hoặc hydro xyanua, hoặc tiêm. Tác dụng gây chết người của chất độc có thể được kết hợp với sức mạnh ma thuật được cho là của nó; một ví dụ là chất độc *gu* của Trung Quốc. Chất độc cũng được sử dụng trong chiến tranh thuốc súng. Chẳng hạn như tài liệu tiếng Trung thế kỷ 14 tên *Gương rồng lửa* viết bởi Jiao Yu đã phác thảo việc sử dụng hỗn hợp thuốc súng độc hại để lấp đầy bom lựu đạn gang. 

Trong khi asen là một chất độc môi trường tự nhiên, chất cô đặc nhân tạo của nó đã từng được đặt biệt danh là bột thừa kế.  Ở châu Âu thời Trung cổ, các vị vua thường sử dụng người nếm thức ăn cá nhân để ngăn chặn vụ ám sát hoàng gia, trong thời đại của Apothecary.

## Thuật ngữ và phân biệt
Một vài chất độc cũng là các độc tố, thường là các chất được tạo ra trong tự nhiên, như các protein của vi khuẩn gây ra bệnh uốn ván và chứng ngộ độc thịt. Nhưng sự phân biệt giữa hai thuật ngữ nay thường không được người ta tuân thủ, thậm chí giữa các nhà khoa học.

### Ngành [[y học|y khoa]] và [[động vật học]]
Một độc tố thường được phân biệt với một nọc độc.

#### Độc tố
Là các chất độc được tạo ra thông qua một vài chức năng sinh học tự nhiên. Một cơ thể có thể vừa có nọc độc vừa có chất độc. Gây hại cho cơ thể.

#### Nọc độc
Trong tiếng Anh là **venom**. Gồm các độc tố động vật được phun ra khi sinh vật cắn hoặc đốt để truyền qua dưới da để gây hiệu ứng. Cơ thể có nọc độc thì sử dụng chất độc để tự vệ khi nó vẫn còn sống. Một số loài động vật chứa nọc độc: 1. Sứa hộp (lớp Cubozoa), 2. Rắn hổ mang chúa (King Cobra), 3. Bạch tuộc nhẫn xanh, 4. Ốc sên Marbled Cone, 5. Cá đá (Stone Fish), 6.Bọ cạp Death Stalker, 7. Rắn Taipan Inland, 8. Nhện Phoneutria

#### Chất độc
Trong tiếng Anh là **poison**. Thường được định nghĩa là các chất được hấp thụ thông các màng biểu mô như da hay ruột. Trong cách sử dụng thông thường, một cơ thể độc là thứ mà gây hại khi ăn phải hoặc chạm phải. Một số loài động vật chứa chất độc: 1. Ếch phi tiêu độc (Poison Dart Frog), 2. Họ cá nóc

### Ngành [[hóa học]] và [[vật lý học|vật lý]]
Một chất độc là một chất cản trở hoặc ngăn chặn một phản ứng, ví dụ như bằng liên kết với một chất xúc tác.

## Tham khảo

*
Hồ Rend

**Hồ Rend** là một hồ nhân tạo của Nam Illinois ở các hạt Franklin và Jefferson gần Benton, Illinois. Độ cao của hồ là 403 foot (123 m) trên mực nước biển.

Hồ Rend là một hồ chứa được tạo thành khi Quân đoàn kỹ sư Mỹ xây đập ngăn sông Big Muddy. Con đập và hồ đã được cho phép xây tạo ra năm 1962, nhưng hồ này phải đến tháng 3 năm 1973 mới hoàn thành.http://www.mvs.usace.army.mil/rend/History/HistRL_05.html 

Ngày nay hồ Rend có 18.900 acre (76&nbsp;km²) mặt nước và cung cấp hơn 15 triệu gallon nước mỗi ngày cho 300.000 người ở hơn 60 khu dân cư. Khu vực giải trí Bang Wayne Fitzgerrell chiếm một phần bờ tây của hồ.  Các bãi tắm ở Bắc Marcum và Nam Sandusky do Quân đoàn kỹ sư Mỹ quản lý và khai thác.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Trang web của Quân đoàn Kỹ sư Mỹ nói về hồ 
*Illinois Department of Natural Resources 
*I Fish Illinois - Rend Lake
Cây củ đậu

**Cây củ đậu**, **cây củ đỗ ** **sắn nước, củ sắn** (theo cách gọi miền Nam, danh pháp hai phần: ***Pachyrhizus erosus***) là một cây dây leo có nguồn gốc từ México và Trung Mỹ. Loài này được Carl von Linné miêu tả khoa học đầu tiên. Tên gọi cây gần như chủ yếu nói về củ của nó. Cây củ đậu là một loài thuộc chi *[[Pachyrhizus]]* của họ Đậu (*Fabaceae*). Các loài chính khác của chi này có gốc gác ở các nơi khác của châu Mỹ.

## Phân bố
Cây củ đậu được trồng ở châu Mỹ, Trung Quốc và Đông Nam Á, củ đậu sống được chế biến thành các món *popiah* và các sa lát như *yusheng* và *[[rojak]]*.

## Lịch sử
Cây củ đậu có nguồn gốc ở Mexico và Trung Mỹ. Nó đã được tìm thấy tại các địa điểm khảo cổ ở Peru có niên đại 3000 năm trước Công nguyên. Vào thế kỷ 17, cậy củ đậu được du nhập vào châu Á bởi người Tây Ban Nha.

## Mô tả
Cây củ đậu có thể cao 4–5 m nếu có giàn. Lá kép gồm 3 chét hình tam giác rộng, mỏng. Hoa có màu tím nhạt; ở Việt Nam thường ra vào tháng 4, tháng 5; hoa khá lớn, mọc thành chùm dài ở kẽ lá. Quả hơi có lông, không cuống, dài 12&nbsp;cm, được ngăn vách nhiều rãnh ngang, thường chứa từ 4-9 hạt. Củ do rễ phình to mà thành, có thể dài tới 2 m và nặng đến 20&nbsp;kg. Vỏ củ có màu vàng và rất mỏng còn ruột có màu trắng kem hơi giống ruột quả lê. Củ đậu có vị ngọt thường được ăn sống, đôi khi được chấm muối hoặc với nước chanh và ớt bột. Người ta cũng nấu củ đậu dưới dạng xúp, món xào.

## Thành phần
Củ đậu có chứa tinh bột 2,4%, 4,51% đường toàn bộ (glucoza). Nó có chứa 86-90% nước; nó có một ít protein (1,46%) nhưng không có các chất béo.

Trái với củ, phần còn lại của cây củ đậu rất độc; hạt có chứa độc tố rotenone, dùng để diệt côn trùng và thuốc cá, diệt rệp rau và rệp thuốc lá. Lá có chứa các chất độc đối với cá và động vật nhai lại (trừ ngựa).

## Bảo quản

Củ đậu nên được chứa ở nơi khô ráo, nhiệt độ khoảng 12°C tới 16&nbsp;°C (53°F tới 60&nbsp;°F); nhiệt độ thấp hơn làm hư củ. Củ đậu tươi nếu được cất giữ ở nhiệt độ thích hợp có thể để lâu một hoặc hai tháng.

## Thông tin thêm
Củ đậu sống là món ăn mát và khá phổ biến ở Việt Nam. Trong đời sống, từ "củ đậu bay" được dùng để chỉ gạch, đá ném đi: *Ba năm võ tàu không bằng một chầu "củ đậu"*.

Tuy nhiên lá và hạt cây của đậu rất độc, không nên ăn.

## Chú thích

 
## Tham khảo
* 
* 
* UC Davis 
* UCLA Botany-Plants and Civilization 
* Texas A&M University Agricultural Extension 
* Spanish Royal Academy Dictionary
Inconel

**Inconel** là sản phẩm thương hiệu đã được đăng ký của *Special Metals Corporation* (Tập đoàn Kim loại Đặc biệt) thuộc họ các hợp kim đặc biệt trên cơ sở niken austenit. Hợp kim Inconel được sử dụng đặc trưng trong trường hợp ở nhiệt độ cao. Trong tiếng Anh, nó luôn được gọi là **Inco** (đôi khi gọi là **Inconel**).

## Đặc tính
Hợp kim Inconel là một vật liệu chịu được ăn mòn và oxy hóa trong môi trường làm việc khắc nghiệt. Khi bị nung nóng, Inconel trở nên vững chắc, và lớp oxide hình thành bảo vệ bề mặt khỏi các tác động môi trường. Inconel bền vững với một tầm nhiệt độ cao và rộng hơn nhiều so với các vật liệu như thép hay nhôm.

## Ứng dụng
Hợp kim Inconel được ứng dụng trong hầu hết các động cơ phản lực của ngành hàng không và ngành vũ trụ. Các cánh quạt tua bin chịu được nhiệt độ cao mà không bị phá hủy cũng như bị ăn mòn trong môi trường khí thải. Ngoài ra, các thiết bị khác của lò nung cũng luôn phải sử dụng đến Inconel.

## Tham khảo
Avram Grant

**Avraham "Avram" Grant** (; sinh ngày 6 tháng 5 năm 1955 tại Petah Tikva, Israel) là một huấn luyện viên bóng đá người Israel. Hiện tại ông đang dẫn dắt đội tuyển bóng đá quốc gia Zambia.

## Tiểu sử
Không chơi bóng đá chuyên nghiệp trận nào, nhưng Grant bắt đầu sự nghiệp huấn luyện viên bóng đá ngay từ năm 1974, khi mới 19 tuổi. Năm 1986, dẫn dắt Hapoel Petach Tikva và giành Vô địch giải bóng đá trẻ Israel.

1991, dẫn dắt Maccabi Tel Aviv và đưa đội giành chức vô địch quốc gia.

Cuối 2001 đầu 2002, huấn luyện viên đội tuyển quốc gia Israel.

2007, thông qua Pini Zahavi, Grant quan hệ với Roman Abramovich và được mời về làm Giám đốc thể thao cho Chelsea sau khi chia tay Portsmouth.

## Sự nghiệp Huấn luyện viên

## Thành tích
* Hapoel Petah Tikva
*# Vô địch giải trẻ Israel (Toto Cup Al): 1990; 1991
* Maccabi Tel Aviv FC
** Vô địch giải bóng đá Israel (Israeli championships): 1992; 1995
** Vô địch Israel State Cup: 1994
** Vô địch Toto Cup Al: 1993; 1999
* Maccabi Haifa
** Vô địch Israeli championships: 2001; 2002
** Vô địch Toto Cup Al: 2002
* Chelsea FC
** Á quân giải ngoại hạng Anh (Premier League): 2008
** Á quân UEFA Champions League: 2008
** Á quân Cúp liên đoàn Anh (Football League Cup): 2008
* Portsmouth
** Á quân FA Cup: 2010
* Partizan Belgrade
** Vô địch giải bóng đá Serbia (Serbian SuperLiga): 2012

## Liên kết ngoài
*Avram Grant, Goal.com profile 
*Avram Grant, BBC Sport profile
*Avram Grant, Telegraph profile 
*Avram Grant là ai?
Akela (Salticidae)

***Akela*** là một chi nhện nhảy trong họ Salticidae, gồm 3 loài đã được mô tả. Hai trong số chúng xuất hiện ở miền Trung và Nam Mỹ, và loài thứ ba ở Pakistan.

## Tên gọi
Tên chi được đặt theo tên nhân vật Akela, trong tác phẩm *[[Sách Rừng xanh]]* của Rudyard Kipling. Một số chi khác được được đặt theo tên nhân vật của Kipling như *[[Bagheera]]*, *[[Messua]]* và *[[Nagaina]]*.

## Các loài
* *[[Akela charlottae]]* Peckham & Peckham, 1896, tìm thấy ở Trung Mỹ (Guatemala, Panama).
* *[[Akela fulva]]* Dyal, 1935, tìm thấy ở Pakistan.
* *[[Akela ruricola]]* Galiano, 1999, tìm thấy ở Nam Mỹ (Brazil, Uruguay, Argentina).

## Chú thích

## Tham khảo
* 
* Galiano, M. E. (1989), "Note on the genera *Admestina* and *Akela* (Araneae, Salticidae)", *Bull. British Arachnol. Soc.*, 8(2): 49-50.
* Diagnostic drawings of ''A. ruricola''
Ngân hàng Trung ương Châu Âu

**Ngân hàng Trung ương châu Âu** là Ngân hàng trung ương đối với đồng Euro và điều hành chính sách tiền tệ của Khu vực đồng Euro. Tổ chức của ngân hàng trung ương châu Âu (ECB) theo mô hình của ngân hàng trung ương Đức (Bundesbank) và Landesbank (Đức). Điều hành ngân hàng là ban giám đốc, đứng đầu là Chủ tịch và hội đồng các thống đốc bao gồm thành viên của ban giám đốc và đại diện các ngân hàng trung ương trong hệ thống các ngân hàng trung ương châu Âu (ESCB).

## Ban giám đốc điều hành
Ban điều hành của ECB gồm 6 người hoạch định các chiến lược cho chính sách của ngân hàng. Họ được chỉ định bằng quyết định đồng thuận của các thành viên khu vực đồng Euro. Như một mặc định không thành văn, bốn thành viên của ban điều hành phải là các đại điện của ngân hàng trung ương Pháp, Đức, Ý và Tây Ban Nha.

## Chủ tịch
Năm 1999, Wim Duisenberg – cựu chủ tịch ngân hàng trung ương Hà Lan, cựu bộ trưởng tài chính Hà Lan được bầu làm chủ tịch đầu tiên của Ngân hàng trung ương châu Âu. Người thay thế ông vào tháng 11 năm 2003 là Jean-Claude Trichet – cựu thống đốc ngân hàng trung ương Pháp. Hiện nay, làm phó cho Jean-Claude Trichet tại ECB là Lucas Papademos – nhà kinh tế học người Hi Lạp.

## Hệ thống các ngân hàng trung ương châu Âu
Hệ thống các ngân hàng trung ương châu Âu (ESCB) bao gồm ECB và các ngân hàng trung ương của 27 thành viên Liên minh châu Âu. Bởi lý do này mà cơ quan quản lý tiền tệ của khu vực đồng Euro được gọi là Eurosystem, bao gồm ECB và các thống đốc của các ngân hàng quốc gia khu vực đồng Euro.
## Chú thích
Amaravati

**Amaravati** là một thành phố thủ phủ trên thực tế (*de facto*) của bang Andhra Pradesh, Ấn Độ.

## Chú thích

## Tham khảo
* Current affairs in telugu 

* [The master plan of the proposed capital region](http://crda.ap.gov.in/APCRDA/Downloads/MasterPlans/01-Draft%20Capital%20Region%20Plan%20(Perspective%20Plan).pdf) , including a map
Springfield, Illinois

**Springfield** là thủ phủ của tiểu bang Illinois và là quận lỵ của quận Sangamon. Theo điều tra dân số năm 2000 của Hoa Kỳ, thành phố này có 111.454 dân. Vùng đất của Springfield ngày nay đã có người định cư đầu tiên vào cuối thập niên 1810, khoảng vào thời gian Illinois trở thành một bang. Thành phố ban đầu được gọi là "Calhoun" theo tên Phó Tổng thống John C. Calhoun; khi tình cảm của công chúng quay sang chống Calhoun, thành phố đã được đổi tên thành Springfield. Abraham Lincoln là một trong những cư dân nổi bật và quan trọng từ xuất thân thành phố này, ông đã đến khu vực này vào năm 1831 và sống ở Springfield từ năm 1837 đến năm 1861. Cựu tổng thống Mỹ Ulysses S. Grant cũng sinh sống ở Springfield trong một thời gian ngắn năm 1861. Năm 1908, một cuộc bạo loạn lớn về chủng tộc đã nổ ra trong thành phố mà đỉnh điểm là sự hành hình hai cư dân người Mỹ gốc Phi.

Springfield nổi tiếng là nơi có các loại hình nghệ thuật như:ba lê, jazz và festival chuông chùm hàng năm. Các địa điểm thu hút khác có các điểm lịch sử có liên hệ với Lincoln.

Thành phố nằm ở trên một đồng bằng phần lớn bằng phẳng và các khu nông thôn bao quanh. Một hồ nhân tạo lớn, thuộc sở hữu của một công ty công ích, cung cấp nước uống và nơi vui chơi giải trí cho cư dân thành phố. Thời tiết ở thành phố này có đặc trưng của khu vực vĩ độ ở giữa, với mùa Hè và mùa Đông lạnh. Thời tiết mùa Xuân và mùa Hè giống với các thành phố trung-tây, thường có dông tố. Vùng này cũng có các cơn bão lớn nhưng hiếm khi xảy ra. Một trong những cơn bão hiếm hoi này là hai cơn bão tháng 3 năm 2006 đến đây. Đây là lần đầu trong 50 năm có trận bão như vậy ở Springfield.

Thành phố thuộc quản lý của một chính quyền dạng thị trưởng-hội đồng. Thành phố cũng là một đơn vị chính quyền "Quận thủ phủ". Ngoài ra, chính quyền tiểu bang Illinois cũng được đặt ở Springfield. Các cơ quan chính quyền bao gồm Nghị viện Illinois, Tòa án tối cao Illinois và Văn phòng thống đốc Illinois. Có 8 trường tư và công ở thành phố. Kinh tế của Springfield chủ yếu là dựa vào công ăn việc làm tại cá công sở, chiếm một tỷ lệ lớn nhân công của thành phố. Tỷ lệ thất nghiệp ở Springfield tăng lên từ mức 3,8% tháng 9 năm 2006 lên 5,1% tháng 2 năm 2007.

## Tham khảo
Sông Đăk Krông

**Sông Đăk Krông** có thể là:

*Sông Srêpốk đoạn chảy trên địa phận tỉnh Đắk Lắk
*Sông Đakrông: Một phụ lưu của sông Quảng Trị, chảy trên địa phận huyện Đakrông ở Nam Quảng Trị
Đại học Washington tại St. Louis

**Viện Đại học Washington tại St. Louis** hay **Đại học Washington-St. Louis** (viết tắt: **WUSTL**, tiếng Anh: *Washington University in St. Louis*) là một viện đại học tư thục tọa lạc tại thành phố St. Louis, tiểu bang Missouri. Viện đại học được đồng sáng lập vào năm 1853 bởi William Greenleaf Eliot và Wayman Crow, với tên là Tu viện Elliot (*Eliot Seminary*). Vào năm 1857, viện đại học đã đổi thành tên hiện tại để vinh danh George Washington.

WUSTL bao gồm sinh viên và giảng viên đến từ tất cả 50 tiểu bang và hơn 120 quốc gia. Trường có 22 giáo sư đoạt giải Nobel, 9 vị trong số đó đang làm công tác nghiên cứu tại đây. Viện Đại học Washington tại St. Louis bao gồm 7 trường giảng dạy ở bậc đại học và sau đại học trên nhiều lĩnh vực. Trong bảng xếp hạng U.S. News & World Report năm 2023, chương trình bậc đại học của Đại học Washington đã xếp hạng 15 (đồng hạng với Đại học Rice), và mức độ khó trong tuyển sinh được xếp hạng 28.

Viện Đại học Washington có khoảng tài trợ lên đến 5.6 tỉ đô la Mỹ, là một trong số những viện đại học có tiền tài trợ nhiều nhất cả nước. Hiệu trưởng hiện tại là Andrew D. Martin.

## Hình ảnh

Image:Graham_Chapel.jpg
Image:WUBrookings.JPG
Image:Washington University in St. Louis1.jpg
Image:Brown Hall.jpg
Image:Crow Observatory Dome.jpg
Image:Brookings in snow.jpg
Image:BrookingsFromJanuary.JPG
Image:Brookings.jpg
Image:Robert S. Brookings Hall - Danforth Campus of Washington University in St. Louis.jpg
Image:WUBrookings.JPG
Image:WUBrook.JPG
Image:WUBrookr.JPG

## Chú thích
Little Rock, Arkansas

**Little Rock** là thủ phủ và là thành phố đông dân nhất ở tiểu bang Arkansas, Hoa Kỳ. Nó cũng là quận lỵ của Quận Pulaski và có dân số 204.370 theo ước tính điều tra dân số năm 2006. Thành phố này và Bắc Little Rock, Arkansas là các thành phố chính của Vùng thống kê đô thị Little Rock-Bắc Little Rock gồm 6 quận, một khu vực có dân số 652.834 người, theo ước tính điều tra dân số năm 2006. Vùng thống kê đô thị này lại được bao gồm trong Vùng thống kê kết hợp Little Rock-Bắc Little Rock-Pine Bluff, với một dân số 829.032 theo ước tính điều tra dân số năm 2006.

Nằm gần trung tâm địa lý của Arkansas, Little Rock lấy tên từ kiến tạo đá nhỏ ở bờ nam của sông Arkansas có tên gọi là *La Petite Roche* (tiếng Pháp của "đá nhỏ"). Từ "đá nhỏ" đã được những người đi đường sông sử dụng từ lâu làm một điểm mốc bờ và trở thành một điểm giao cắt sông nổi tiếng.

## Tham khảo
Hoành Sơn tiên sinh

**Cừu Liễn** (裘琏), (1644-1729), tên tự là Ân Ngọc, hiệu là Phế Nga, là một nhà nhạc kịch thời nhà Thanh, người Từ Khê, Chiết Giang, Trung Quốc, dân thường gọi là Hoành Sơn tiên sinh (横山先生). Năm 70 tuổi đậu tiến sĩ, 85 tuổi bị kiện và bị bắt giam, năm sau mất trong ngục. Năm Khang Hi thứ 26 (1687), ông tham gia biên tập Đại Thanh Nhất Thống Chí (大清一统志), chủ biển Tam Sở Chí (三楚志).

## Danh tác
"Hạ Cổ Đường Tập" (复古堂集)、"Thiên Xích Lầu Cổ Văn" (天尺楼古文)、"Thuật Tiên Lục" (述先录)、"Hoành Sơn Văn Tập" (横山文集)、"Hoành Sơn Thi Tập" (横山诗集)…

Tham gia biên soạn các tác phẩm thời Khang Hi nhà Thanh: "Định Hải Huyện Chí"(定海县志)， "Nam Hải Phổ Đà Sơn Chí"(南海普陀山志)。

Tạp Kịch: "Côn Minh Trì" (昆明池), Tập Thúy Liễn (集翠裘)、Giám Hồ Ẩn (鉴湖隐)、Kỳ Đình Quán (旗亭馆) gọi chung là "Tứ Vận Sự (四韵事).
## Tham khảo