open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Phân lớp Ve bét

**Ve bét** (tên khoa học ***Acari***) là một nhóm động vật chân khớp trong lớp Hình nhện bao gồm mite và ve. Các hóa thạch của các loài thuộc bộ này có tuổi vào đầu kỷ Devon. Phân loại học hiện tại xem bộ này là một phân lớp của lớp Hình nhện gồm 2-3 bộ hoặc liên bộ: Acariformes (hay Actinotrichida), Parasitiformes (hay Anactinotrichida), và Opilioacariformes; *Opilioacariformes* được xem là một phân nhóm của Parasitiformes. Phát sinh loài của Acari vẫn còn tranh cãi, và các mối quan hệ giữa các loài trong nhóm này với các nhóm hình nhện khác vẫn chưa hoàn toàn rõ ràng. Theo các cách phân loại trước, các phân nhóm của Acarina được xếp ở cấp bộ.

## Phân loại

Phát sinh loài trong nhóm Acari vẫn còn tranh cãi và một số cách phân loại cũng được đề xuất. Trong quyển *A Manual of Acarology* tái bản lần thứ 3 đưa ra sáu bộ được xếp vào 2 liên bộ như sau:

*Liên bộ **[[Parasitiformes]]** – tick và các loài mite.
**Opilioacarida
**Holothyrida
**Ixodida
**Mesostigmata
***Sejoidea
***Trigynaspida
***Monogynaspida
*Liên bộ **[[Acariformes]]**
**Trombidiformes
***Sphaerolichida
***Prostigmata
**Sarcoptiformes
***Endeostigmata
***Oribatida
***Astigmata

## Tham khảo

## Đọc thêm

* Experimental and Applied Acarology, ISSN: 1572-9702 (electronic) 0168-8162 (paper), Springer
*
*
*
*
*

## Liên kết ngoài

*
**
**
*\
*
*Non-invasive 3D-visualization with sub-micron resolution using synchrotron-X-ray-tomography 
*A nice website (www.Acari.be) introduces the Acari world in all its amazing variety
Nhện trắng

**Nhện trắng** là một họ mite trong lớp hình nhện. Chỉ một vài chi nhện trắng (*[[Steneotarsonemus]]*, *[[Polyphagotarsonemus]]*, *[[Phytonemus]]*, *[[Floridotarsonemus]]* và *[[Tarsonemus]]*) được biết là ăn các thực vật bậc cao trong khi hầu hết các loài còn lại trong họ này thì ăn sợi nấm hoặc có thể là thân tảo. Thậm chí trong số các loài ăn thực vật, hầu hết chúng được tìm thấy trong các vùng có thân cây non, mảnh do dễ cắn. Tuy nhiên có 2 loài (*Polyphagotarsonemus latus* và *Steneotarsonemus pallidus*) có thể ăn lá già do chúng có khả năng tiêm chất độc trong khi ăn làm cho các tế bào trở nên mỏng xung quanh chỗ chúng ăn. This proliferation of new growth often results in leaves that appear stunted, puckered and twisted.

## Các chi
* *[[Acarapis]]*
* *[[Floridotarsonemus]]*
* *[[Phytonemus]]*
* *[[Polyphagotarsonemus]]*
* *[[Steneotarsonemus]]*
:* Steneotarsonemus spinki (nhện gié)
* *[[Tarsonemus]]*

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Joel Hallan's Biology Catalog: Tarsonemidae
*cyclamen mite, ''Phytonemus pallidus'' on the University of Florida / Institute of Food and Agricultural Sciences *Featured Creatures* website
Tuckerella

**Ve công** (tên khoa học ***Tuckerella***) là một nhóm các loài ký sinh gây hại ở xứ nhiệt đới, chúng là loài gây hại cho các cây chanh cam. Đây là chi duy nhất trong họ **Tuckerellidae**. Tên gọi là ve công do nó có màu sắc cơ thể sặc sỡ. Chúng cũng có 5 đến 7 cặp lông cứng như roi dương lên phía sau để tự vệ chống loài săn mồi. Chúng là các loài ve tetranychoid.

## Loài
* *[[Tuckerella anommata]]* Smith-Meyer & Ueckermann, 1997 (Nam Phi)
* *[[Tuckerella channabasavannai]]* Mallik & Kumar, 1992 (vật chủ: *[[Chi Vàng anh (thực vật)|Saraca indica]]*; Andhra Pradesh)
* *[[Tuckerella eloisae]]* Servin & Otero, 1989 (vật chủ: *[[Fouquieria|Fouquieria diguetii]]*; Mexico)
* *[[Tuckerella filipina]]* Corpuz-Raros, 2001 (là ký sinh của *[[Chi Nang trứng|Hydnocarpus anthelmintica]]*; Philippines)
* *[[Tuckerella hainanensis]]* Lin & Fu, 1997 (vật chủ: *[[Cà phê chè|Coffea arabica]]*; Hải Nam)
* *[[Tuckerella jianfengensis]]* Lin & Fu, 1997 (vật chủ: *[[Mãng cầu Xiêm|Annona muricata]]*; Jianfengling)
* *[[Tuckerella kumaonensis]]* Gupta, 1979 (Ấn Độ)
* *[[Tuckerella litoralis]]* Collyer, 1969
* *[[Tuckerella nilotica]]* Zaher & Rasmy, 1970
* *[[Tuckerella ornatus]]* (Tucker, 1926)
* *[[Tuckerella xiamenensis]]* Lin, 1982 (host: *[[Hồng xiêm|Manilkara zapota]]*)
* *[[Tuckerella xinglongensis]]* Lin-Yanmou & Fu-Yuegua, 1997 vật chủ: *[[Đinh lăng|Polyscias fruticosa]]* var. *plumata* (Araliaceae), Hải Nam)
## Chú thích

## Tham khảo
*
Musca

**Musca** có thể là:
* **[[Thương Dăng|Chòm sao Musca]]** (Thương Đăng).
* Chi ** [[Musca (chi động vật)|Musca]]** (chi Ruồi nhà).
Họ Nhặng

**Họ Nhặng** (danh pháp khoa học: **Calliphoridae**) là một họ thuộc bộ Hai cánh (Diptera) với khoảng 1.100 loài đã biết. Đây là một họ không đơn ngành và đang có nhiều tranh cãi về việc các đơn vị phân loại dưới họ và một số trong chúng đã được công nhận là họ riêng (như Bengaliidae, Helicoboscidae, Polleniidae, Rhiniidae).

## Các chi
Sau đây là danh sách một số chi thuộc họ Nhặng:

**[[Acrophaga]]*
**[[Albuquerquea]]*
**[[Aldrichina]]*
**[[Amenia (chi)|Amenia]]*
**[[Angioneura]]*
**[[Anthracomyia]]*
**[[Apaulina]]*
**[[Aphyssura]]*
**[[Auchmeromyia]]*
**[[Bellardia]]*
**[[Bengalia]]*
**[[Booponus]]*
**[[Borbororhinia]]*
**[[Boreellus]]*
**[[Calliphora]]*
**[[Callitroga]]*
**[[Catapicephala]]*
**[[Chloroprocta]]*
**[[Chrysomya]]*
**[[Cochliomyia]]*
**[[Compsomyiops]]*
**[[Cordylobia]]*
**[[Cosmina]]*
**[[Cyanus]]*
**[[Cynomya]]*
**[[Dexopollenia]]*
**[[Dyscritomyia]]*
**[[Eggisops]]*
**[[Engyzops]]*
**[[Eucalliphora]]*
**[[Eumesembrinella]]*
**[[Eurychaeta]]*
**[[Euphumosia]]*
**[[Helicobosca]]*
**[[Hemilucilia]]*
**[[Hemipyrellia]]*
**[[Idiella]]*
**[[Isomyia]]*
**[[Kuschelomyia]]*
**[[Laneella]]*
**[[Lucilia (nhặng)|Lucilia]]*
**[[Melanodexia]]*
**[[Melanomya]]*
**[[Melinda (chi)|Melinda]]*
**[[Mesembrinella]]*
**[[Morinia]]*
**[[Mufetiella]]*
**[[Nesodexia]]*
**[[Neta (chi)|Neta]]*
**[[Onesia]]*
**[[Opsodexia]]*
**[[Pachychoeromyia]]*
**[[Paradichosia]]*
**[[Paralucilia]]*
**[[Paramenia]]*
**[[Paraplatytropesa]]*
**[[Phormia]]*
**[[Phumosia]]*
**[[Platytropesa]]*
**[[Pollenia]]*
**[[Polleniopsis]]*
**[[Prosthetosoma]]*
**[[Protocalliphora]]*
**[[Protophormia]]*
**[[Ptilonesia]]*
**[[Rhinia]]*
**[[Rhynchoestrus]]*
**[[Rhyncomya]]*
**[[Sarconesia]]*
**[[Sarconesiomima]]*
**[[Silbomyia]]*
**[[Somomyia]]*
**[[Souzalopesiella]]*
**[[Stegosoma]]*
**[[Stilbomyella]]*
**[[Stilbomyia]]*
**[[Stomorhina]]*
**[[Tainania]]*
**[[Thelychaeta]]*
**[[Theria (chi)|Theria]]*
**[[Toxotarsus]]*
**[[Triceratopyga]]*
**[[Trichoberia]]*
**[[Tricyclea]]*
**[[Tricycleopsis]]*
**[[Trixoneura]]*
**[[Trypocalliphora]]*
**[[Villeneuviella]]*
**[[Xanthotryxus]]*
**[[Xenocalliphora]]*

Nguồn: MYIA, FE, Nomina, A/O DC

## Chú thích

## Liên kết ngoài
*
*
*Image Gallery
*Examples of maggot therapy
* Secondary screwworm on the University of Florida / Institute of Food and Agricultural Sciences *Featured Creatures* website
Họ Ruồi nhà

**Họ Ruồi nhà** (danh pháp khoa học: **Muscidae**) là một họ thuộc bộ Hai cánh (Diptera). Họ này nằm trong liên họ Muscoidea.

Họ Ruồi nhà phân bố khắp thế giới, với gần 4.000 loài đã được mô tả thuộc hơn 100 chi.

Ruồi trưởng thành có thể ăn thịt, hút máu, ăn các chất thối rữa hoặc ăn một số loại dịch tiết thực vật và động vật. Chúng có thể bị thu hút bởi các chất như đường, mồ hôi, nước mắt và máu. Ấu trùng sống trong các môi trường sống như thảm thực vật mục nát, đất khô và ướt, tổ của côn trùng và các loài chim, nước ngọt và xác chết.

Loài ruồi nhà (*[[Ruồi nhà|Musca domestica]]*) là loài thường gặp nhất.

## Hình ảnh

File:Mydaeinae, Muscidae.jpg
Image:Musca.domestica.female.jpg| *[[Musca domestica]]*
Image:Musca domestica.jpg|* [[Stomoxys calcitrans]]* 
Image:Muscidae.jpg| Muscidae sp.

File:Limnophora sp.jpg|*[[Limnophora]] sp.*
File:Graphomya eustolia crop.jpg|*[[Graphomya eustolia]]*


## Đọc thêm
* Hennig, W. (1955-64). *Muscidae* in Erwin Lindner, *Die Fliegen der Paläarktischen Region* 63b,Schweizerbart,Stuttgart.
* Huckett, H.C. 1965. The Muscidae of miền bắc Canada, Alaska and Greenland (Diptera). *Memoirs of the Entomological Society of Canada* 42: 1-369. 23 plates of drawings.
* Séguy, E., 1937, *Diptera, family Muscidae*. In: P. Wystmann (ed.), *Genera Insectorum*, Brussels, 205: 604. Includes a key to world genera.
* Shinonaga, S. & Kano, R.,, 1971, *Fauna Japonica Muscidae* (Insecta:Diptera),Academia press,242pp.+28Plates. Keys tới miền đông miền Cổ bắc genera of several subfamilies.
*Gregor, Fr. et al., 2002 *The Muscidae (Diptera) of miền trung Europe*, Brno, Folia Biologia, 107.
* Skidmore, P., 1985, *The biology of the Muscidae of the world*. Junk, Dordrecht. Series entomologica, 29, xiv + 550p.

## Chú thích

## Liên kết ngoài

* Family description and images 
*Image Gallery from Diptera.info
*Muscidae
Họ Ruồi xám

**Họ Ruồi xám** (danh pháp khoa học: ***Sarcophagidae***) là một họ thuộc bộ Hai cánh (Diptera).

## Khóa phân loại
Họ Ruồi xám có 3 phân họ là Miltogramminae, Paramacronychiinae và Sarcophaginae, với 108 chi. Họ này có quan hệ gần với họ Calliphoridae, chúng cùng thuộc cận bộ Muscomorpha và có nhiều loài cùng tập tính. Họ Ruồi xám chứa khoảng 2500 loài.
## Hình ảnh

Image:Sarcophaga nodosa.jpg| *Sarcophaga nodosa* đang ăn thịt rữa
Image:Sarcophagid sal.jpg| Một con ruồi xám
Image:Sarcophaga ruficornis fleshfly mating.jpg| Một cặp *Sarcophaga ruficornis* đang giao phối]]

## Chú thích

## Tham khảo

*Pape, T., Dahlem, G., Mello Patiu, C.A. de & Giroux, M. ngày 25 tháng 6 năm 2010. The World of Flesh Flies (Diptera: Sarcophagidae). [Http://www.zmuc.dk/entoweb/sarcoweb/sarcweb/sarc_web.htm.] Accessed on [ngày 4 tháng 4 năm 2012].
*Pape, T. & Carlberg, U. (2001 onwards), A pictorial guide to the Sarcophagidae of the world (Insecta: Diptera). 
*"Sarcophagidae Central" Overview,Identification Annotated bibliography etc.
*The Definitive website Thomas Pape 
*Flesh Fly: ''Sarcophaga sp.'' Diagnostic photographs, descriptions and information; female specimen
*Flesh Fly: ''Bellieria sp''. Photographs, descriptions and information; female specimen
*Family description and images 
*Images from Diptera info
*Fly morphology
*Key to the Calyptrate families  The link is to Kentucky State University. Type Diptera into the search box for this Key and other innformation.
*Useful site for diagnostic features. In easily understood French
*recoil: Survival of the primmest Instance of human myiasis.
Pekalongan (huyện)

**Pekalongan** là một huyện () ở bờ biển phía bắc của tỉnh Trung Java tại Indonesia. Thành phố huyện lị là Kajen. Huyện có diện tích 836,13&nbsp;km², dân số năm 2006 là 891.442, mật độ đạt 1.066,15 người/km². Huyện Pekalongan vẫn còn duy trì nghề dệt loại vải truyền thống "Batik" của Indonesia.

Huyện được chia thành các phó huyện/xã: Bojong, Buaran, Doro, Kajen, Kandangserang, Karanganyar, Karangdadap, Kedungwuni, Kesesi, Lebakbarang, Paninggaran, Petungkriono, Siwalan, Sragi, Talun, Tirto, Wiradesa, Wonokerto, Wonopringgo

## Tham khảo
Kebumen (huyện)

**Kebumen** là một huyện () ở phần phía nam của tỉnh Trung Java tại Indonesia, phía tây của Yogyakarta. Năm 2007, ước tính dân số huyện là 1.231.872 người và tổng diện tích là 1.581,115&nbsp;km². Huyện lị là thành phố Kebumen. Một khu vực trong huyện được sử dụng để nghiên cứu địa chất, gọi là Karangsambung.

Huyện được chia thành các phó huyện/xã: Adimulyo, Alian, Ambal, Ayah, Bonorowo, Buayan, Buluspesantren, Gombong, Karanganyar, Karanggayam, Karangsambung, Kebumen, Klirong, Kutowinangun, Kuwarasan, Mirit, Padureso, Pejagoan, Petanahan, Poncowarno, Prembun, Puring, Rowokele, Sadang, Sempor, Sruweng

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Trang chính thức
Kendal (huyện)

**Kendal** là một huyện () ở phần phía bắc của tỉnh Trung Java tại Indonesia, phía tây của Semarang. Huyện lị là thành phố Kendal. Huyện Kendal có diện tích 1.002,23&nbsp;km², dân số năm 2004 là 899.211 người, mật độ là 897,21 người/km².

Kendal được chia thành các phó huyện/xã: Boja, Brangsong, Cepiring, Gemuh, Kaliwungu, Kaliwungu Selatan, Kangkung, Kendal, Limbangan, Ngampel, Pagerruyung, Patean, Patebon, Pegandon, Plantungan, Ringinarum, Rowosari, Singorojo, Sukorejo, Weleri.

## Tham khảo
Blora (huyện)

**Blora** là một huyện () ở đông bắc của tỉnh Trung Java tại Indonesia. Huyện lị là Blora. Đây là huyện cực đông của tỉnh Trung Java, và giáp với sông Solo và tỉnh Đông Java.

Huyện Blora giáp với:
* Phía bắc: huyện Rembang và Pati
* Phía đông: huyện Bojonegoro, Đông Java
* Phía nam: huyện Ngawi, Đông Java
* Phía tây: huyện Grobogan

Huyện Blora có cả vùng đất thấp và vùng đồi cao từ 20–280 mét trên mực nước biển. Các ngọn đồi chiếm ưu thế phần phía bắc của huyện và tạo thành một loạt các núi đá vôi cũng như tại khu vực phía nam (núi Kendeng) trải dài từ phía đông Semarang tới Lamongan (Đông Java). Huyện lị Blora nằm bên phải của sườn núi Đá vôi phía bắc.

Một nửa diện tích huyện Blora là rừng, đặc biệt là phía bắc, đông trong khi vùng đất thấp trung tâm chủ yếu được sử dụng cho mục đích nông nghiệp. Vào mùa khô, hầu hết diện tích huyện Blora thiếu nguồn cung cấp nước cho tưới tiêu cũng như sinh hoạt. Trong khi đó, vào mùa mưa có những nguy hiểm khi có nhiều khả năng sạt lở.

## Hành chính
Huyện được chia thành các phó huyện/xã:
* Banjarejo
* Blora (thành phố huyện lị)
* Bogorejo
* Cepu
* Japah
* Jati
* Jepon
* Jiken
* Kedungtuban
* Kradenan
* Kunduran
* Ngawen
* Deso Gedebeg
* Randublatung
* Sambong
* Todanan
* Tunjungan

## Tham khảo
Kudus (huyện)

**Kudus** là một huyện () thuộc tỉnh Trung Java tại Indonesia. Huyện lị là Kudus. Huyện nằm ở phía đông Semarang, thủ phủ của Trung Java. Thành phố Kudus từng là một thánh địa Hồi giáo vào thế kỷ 16. Đây là nơi duy nhất tại Java đã có một tên tiếng Ả Rập vĩnh viễn ('al-Quds', Jerusalem).

## Tham khảo
Magelang (huyện)

**Magelang** là một huyện () thuộc tỉnh Trung Java tại Indonesia. Huyện lị là thành phố Mungkid. Trên địa bàn huyện có Borobudur, một đền tháp Phật giáo và là di sản thế giới. Huyện có diện tích 1.085,73&nbsp;km². dân số năm 2008 là 1.204.974 người, mật độ đạt 1.109,83 người/km².

Magelang được chia thành các phó huyện/xã: Bandongan, Borobudur, Candimulyo, Dukun, Grabag, Kajoran, Kaliangkrik, Mertoyudan, Mungkid, Muntilan, Ngablak, Ngluwar, Pakis, Salam, Salaman, Sawangan, Secang, Srumbung, Tegalrejo, Tempuran, Windusari.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Trang chính thức
Pati (huyện)

**Pati** là một huyện () ở đông bắc của tỉnh Trung Java tại Indonesia. Huyện lị là thành phố Pati. Huyện giáp với biển Java ở phía bắc. Diện tích của huyện Pati là 1.419,07&nbsp;km², dân số năm 2003 là 1.189.000 người, mật độ đạt 837,87 người/km².

Huyện Pati được chia thành các phó huyện/xã: Batangan, Cluwak, Dukuhseti, Gabus, Gembong, Gunungwungkal, Jaken, Jakenan, Juwana, Kayen, Margorejo, Margoyoso, Pati, Pucakwangi, Sukolilo, Tambakromo, Tayu, Tlogowungu, Trangkil, Wedarijaksa, Winong

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Trang chính thức
Eo biển Madura

**Eo biển Madura** là đoạn nước tách hai hòn đảo của Indonesia là Java và Madura. Trên eo biển còn có các đảo Kambing, Giliraja, Genteng và Ketapang.

Cầu Suramadu, là cầu dài nhất Indonesia, bắc qua eo biển và nối Surabaya tại Java và Bangkalan tại Madura.

## Tham khảo
Cầu Suramadu

**Cầu Suramadu** (), cũng gọi là **cầu Surabaya–Madura**, là một cầu ba dây văng được xây dựng giữa Surabaya trên đảo Java và thị trấn Bangkalan trên đảo Madura ở Indonesia. Cầu khánh thành ngày 10 tháng 6 năm 2009, với chiều dài 5,4-km, đây là cây cầu dài nhất Indonesia và là cầu đầu tiên bắc qua eo biển Madura.

## Đặc điểm
Phần dây vằng có ba nhịp với chiều dài 192 m, 434 m và 192 m. Cầu có hai làn xe mỗi hướng cộng với một làn khẩn cấp và làn giành riêng cho xe máy. Đây là cầu thu phí đầu tiên ở Indonesia, gia sves ban đầu được ấn định là Rp. 30,000 (US$3 năm 2009) cho xe bốn bánh và Rp 3.000 (US$0,30) cho xe hai bánh.

Cầu được xây dựng bởi một công-xooc-xiom gồm các công ty Indonesia là PT Adhi Karya và PT Waskita Karya thi công cùng với Công ty TNHH Công trình Cầu đường Trung Quốc (中国路桥工程有限责任公司) và Công ty TNHH Công trình Cảng biển Trung Quốc (中国港湾工程有限责任公司). Tổng kinh phí cho dự án, bao gồm cả đường dẫn, được ước tính là 4,5 nghìn tỉ rupiah (445 triệu Đô la Mỹ khi đó).

## Lịch sử
Việc xây dựng được bắt đầu vào ngày 20 tháng 8 năm 2003. Vào tháng 7 năm 2004, một dầm bị sập, giết chết một công nhân và làm bị thương chín người khác. Việc thi công cầu tạm dừng vào cuối năm 2004 do thiếu kinh phí, song đã được tái khởi động vào tháng 11 năm 2005. Nhịp cầu chính của cầu được hợp long vào ngày 31 tháng 3 năm 2009, và cầu được mở cửa cho công chúng vào ngày 10 tháng 6 năm 2009. Trong vòng một tuần sau khi mở cửa, người ta đã phát hiện ra các đai ốc và các chốt cùng như các đnè bảo trì đã bị đánh cắp và có bằng chứng về việc phá hoại các cáp trợ giúp cho nhịp chính.

Việc hoàn tất cây cầu Suramadu đã khuyến khích việc quan tâm đến khả năng xây một cây cầu lớn là cầu Eo biển Sunda qua eo biển cùng tên ở cực tây đảo Java.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Trang thông tin chính thức Dự án Cầu Suramadu
Klaten (huyện)

**Klaten** là một huyện () thuộc tỉnh Trung Java tại Indonesia. Hyện lị là thành phố Kota Klaten. 
Klaten giáp với Boyolali ở phía Bắc, Sukoharjo và Wonogiri ở phía Đông, và Đặc khu Yogyakarta ở phía Nam và Tây. Trên địa bàn huyện có Prambanan, một trong những đền Ấn Độ giáo lớn nhất tại Indonesia. Huyện có diện tích 655,56&nbsp;km², dân số năm 2003 là 1.121.000 người, mật độ đạt 1.709,99 người/km².

Huyện được chia thành các phó huyện/xã: Trung Klaten, Bắc Klaten, Nam Klaten, Kali Kotes, Trucuk, Cawas, Bayat, Wedi, Karangdowo, Pedan, Ceper, Juwiring, Wonosari, Delanggu, Polanharjo, Karanganom, Jatinom, Tulung, Ngawen, Karangnongko, Kemalang, Manisrenggo, Prambanan, Kebonarum, Jogonalan, Gantiwarno.

## Chú thích

## Liên kết ngoài
*   Trang chính thức
Họ Ruồi trâu

**Họ Ruồi trâu** (danh pháp khoa học: **Tabanidae** là một họ thuộc bộ Hai cánh (Diptera).

Họ này có khoảng 4.500 loài phân bố khắp thế giới, trong đó hơn 1.000 loài thuộc chi Tabanus. Có 3 phân họ đã được công nhận rộng rãi:
*Chrysopsinae
*Pangoniinae
*Tabaninae
*Chi *[[Zophina]]* hiện được đặt riêng, dù đôi khi được đưa vào phân họ Pangoniinae.

## Gallery

Image:Tabanid_wynaad.jpg|Một con ruồi trâu]
Image:Tabanusglaucops.jpg|*Tabanus glaucops*
Image:Tabanus eggeri.jpg|*Tabanus eggeri*
Image:Tabanus unifasciatus HC.jpg|*Tabanus unifasciatus*
Image:Horse-fly.jpg|*Tabanus melanocerus* 


## Chú thích

## Liên kết ngoài

* Horsefly ''Tabanus sp''. diagnostic photographs
* Virtual Field Guide Tabanidae Images 
* Family description and images 
* ''Chrysops'', ''Diachlorus'', and ''Tabanus'' spp. on the UF / IFAS Featured Creatures Web site
* ''Diachlorus ferrugatus'', yellow fly on the UF / IFAS Featured Creatures Web site
Giác Xương An

**Giác Xương An** (tiếng Mãn: , Giocangga; ; 1525-1582) là một lãnh tụ Tả vệ Kiến Châu Nữ Chân vào thời kỳ sau của nhà Minh Trung Quốc. Ông là con trai của Phúc Mãn. Sử liệu nhà Minh cũng dịch tên Giác Xương An thành "Giáo Trường" (教场), "Khiếu Trường" (叫场). Năm Gia Tĩnh thứ 36 (1557), Giác Xương An kéo quân đến Phủ Thuận cướp bóc, đến năm thứ 38 (1559) thì đến chỗ quan địa phương nhà Minh hối lỗi và nhập cống. Năm Vạn Lịch thứ 1, Giác Xương An là Tả vệ đốc chỉ huy Kiến Châu.

Giác Xương An là tổ phụ của Nỗ Nhĩ Cáp Xích, người đã thống nhất các bộ tộc Nữ Chân và bắt đầu xây dựng một nhà nước mà về sau trở thành nhà Thanh. Cả Giác Xương An và con trai Tháp Khắc Thế tới để trợ giúp cho người cháu rể của Nỗ Nhĩ Cáp Xích là A Đài (阿台) khi thành của người này đang bị Ni Kham Ngoại Lan, một thủ lĩnh Nữ Chân kình địch bao vây, hứa hẹn sẽ được quản lý thành cho bất kỳ ai giết chết được A Đài. Một thuộc hạ của A Đài đã làm phản và ám sát ông. Cả Giác Xương An và Tháp Khắc Thế nguyên là các tướng dưới trướng Lý Thành Lương, người cùng phe với Ni Kham Ngoại Lang. Trong màn sương của cuộc chiến Lý Thành Lương nghĩ rằng họ đã làm phản do đã rời khỏi trận địa. Cả hai về sau đều bị Ni Kham Ngoại Lan hại chết.

Sau khi nhà Thanh thành lập, ông được truy tôn là **Xương vương**, đến năm Thuận Trị thứ 5 (1648), thăng cách làm Hoàng đế, miếu hiệu là **Cảnh Tổ** (景祖), thụy hiệu là **Dực Hoàng đế** (翼皇帝).

Năm 2005, một nghiên cứu của một nhà nghiên cứu người Anh thuộc Wellcome Trust Sanger Institute đã cho rằng Giác Xương An có thể là tổ tiên của trên 1,5 triệu người, hầu hết là ở Đông Bắc Trung Quốc và Mông Cổ. Điều này là do Giác Xương An và hậu duệ của ông có nhiều phúc tấn và thê tử.

## Gia đình
*Anh/em
# Soocangga (索長阿, Sách Trường A)
# Boosi (寶實, Bảo Thực)
# Desikū (德世庫, Đức Thế Khố)
# Leodan (劉闡, Lưu Xiển)
# Boolungga (包朗阿, Bao Lãng A)
*Con trai
# Lidun Baturu (禮敦巴圖魯, Lễ Đôn Ba Đồ Lỗ)
# Argun (額爾袞, Ngạch Nhĩ Cổn)
# Jaikan (界堪, Giới Kham)
# Taksi (塔克世, Tháp Khắc Thế)
# Taca Fiyanggū (塔察篇古, Tháp Sát Thiên Cổ)

## Tham khảo

* 
* 
* 
*
Acanthorhynchus tenuirostris

***Acanthorhynchus tenuirostris*** là một loài chim ăn mật được tìm thấy ở đông nam nước Úc trong khu vực rừng và đất trồng cây, cũng như các khu vườn trong các khu vực đô thị Sydney và Melbourne, có thể được tìm thấy ở đô thị khu vườn với thảm thực vật đủ để hoạt động như bìa và một nguồn thực phẩm. Nó có bộ long một màu đen màu trắng riêng biệt và màu hạt dẻ, mắt đỏ, và mỏ cong xuống.

Loài này được nhà nghiên cứu chim John Latham mô tả với danh pháp *Certhia tenuirostris* vào năm 1801, nó là một thành viên của chi *Acanthorhynchus*.

## Sinh sản

Mùa đẻ trứng từ tháng 8-tháng 12, với một hoặc hai con non lớn lên. Tổ là một cấu trúc hình cái tách làm bằng cỏ và vỏ cây lót lông, thường là ở ngã ba của một cây nhỏ hoặc cây bụi rậm rạp. Số trứng trong mỗi tổ từ 1-4, với 2 quả là mức là trung bình, trứng màu hồng nhạt với cám chấm tối nâu đỏ, có kích thước 17 x 13&nbsp;mm Con mái ấp trong 13-16 ngày thì trứng nỏ. Cả chim bố và chim mẹ nuôi con.

## Chế độ ăn
Loài chim này ăn mật từ nhiều loài cây, gồm hoa của cây Eucalyptus, *[[Amyema]]* spp., *[[Epacris longiflora]]*, *[[Epacris impressa]](common heath)*, *[[Correa reflexa]]*, and various members of the Proteaceae such as *[[Banksia ericifolia]]*, *[[Banksia integrifolia]]*, *[[Lambertia formosa]]* và *[[Grevillea speciosa]]*, cũng như nhiều loài côn trùng nhỏ và các loài không xương sống khác. Một nghiên cứu năm 1982 trong vườn quốc gia New England ở đông bắc New South Wales phát hiện có một đàn chim lớn bay vào trùng hợp với thời gian bắt đầu nở hoa của loài cây *[[Banksia spinulosa]]* there. Chúng cũng được biết đến là kiếm ăn từ những loài cây ngoại lai du nhập như *[[Hoa lồng đèn|Fuchsia]]*.

## Chú thích

## Tham khảo
* 
* 
* Eastern spinebill at the Internet Bird Collection
Agrotis infusa

***Agrotis infusa*** là một loài bướm đêm bay vào ban đêm xuất hiện với số lượng lớn ở quanh các ngôi nhà lớn ở Canberra, Úc trong mùa xuân (cuối tháng 9 đến tháng 11) khi nó di cư đến High Plains. Tại Úc nó được gọi là bướm đêm Bogong. Loài này phổ biến ở phía nam Úc. Con bướm có màu từ nâu đến hơi đen với sải cánh khoảng 45&nbsp;mm. Con trưởng thành di cư đường dài để trải qua các tháng hè ở các khe nứt đá và hang động ở Australian Alps, đáng chú ý ở vùng Bogong High Plains trongVictoria. Chúng bị ánh sáng hấp dẫn.

Thổ dân Úc sinh sống ở đông nam Úc ăn loài bướm này do nó giàu chất béo, đặc biệt là vào mùa hè khi chúng xuất hiện nhiều. Họ dùng đuốc với khói và hơi nóng cho con bướm bay rụng xuống và họ nhặt con bướm rụng. Thổ dân đi thành từng nhóm để bắt loài ngài này kèm theo các lễ nghi Once collected, the moths were generally roasted and eaten whole.
Một thị trấn, Bogong, ở bang Victoria đã được đặt tên theo loài ngài này.
## Hình ảnh

Tập tin:Bogong-moths.jpg
Tập tin:Agrotis infusa 2.jpg
Tập tin:Agrotis infusa female dorsal.jpg
Tập tin:Agrotis infusa female ventral.jpg


## Chú thích

## Tham khảo

* Bogong moth  - CSIRO Division of Entomology
* Bogongs Migrating South - abc.net.au/science/scribblygum
* Unskilled migrants swarm to the city - Report in Sydney Morning Herald ngày 10 tháng 10 năm 2007
* Arsenic found in Alps bogong moths
Agrotis alexandriensis

***Agrotis alexandriensis*** là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở các đụn cát và sa mạc mặn ở dọc bờ biển Địa Trung Hải từ Tunisia đến Ai Cập. Nó cũng được tìm thấy ở đồng bằng ven biển phía nam ở Israel. Con trưởng thành có sải cánh mm. Con trưởng thành bay vào tháng 10, 11 hay 4 tùy vào địa điểm. Có hai lứa một năm.
## Chú thích

## Tham khảo
## Liên kết ngoài
* Noctuinae of Israel 

## Chú thích
Agrotis exclamationis

***Agrotis exclamationis*** là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó là loài đặc hữu của. Con trưởng thành có sải cánh 35–44&nbsp;mm. Con trưởng thành bay vào tháng đến tháng 5-7 trong năm và bị ánh sáng hấp dẫn và thường bay đến các hoa nhiều mật như *[[Chi Bọ chó|Buddleia]]*, Senecio jacobaea. Ấu trùng ăn nhiều loài thực vật khác nhau.
## Cây chủ
**[[Anemone]]*
**[[Artemisia (thực vật)|Artemisia]]*
**Beta* 
**[[Brassica rapa]]*
**Fragaria* - Dâu tây
**Lactuca* 
**[[Chi Mã đề|Plantago]]* 
**[[Polygonum]]*
**Quercus* - Sồi
**[[Chi Mâm xôi|Rubus]]*
**[[Chi Chút chít|Rumex]]*
**Solanum* - Khoai tây
**Spinacia* - rau spinach
**[[Stellaria]]*
**Zea* - Maize

## Phân loài
* *A. e. Corsica* - Corse
* *A. e. exclamationis* - Europe

## Hình ảnh

Agrotis exclamationis-s.jpg | Hồ sơ
Agrotis exclamationis-f.jpg | Thương hiệu phía trước
Agrotis exclamationis-o.jpg | Sự biến đổi màu sắc
Tập tin:Agrotis exclamationis01.jpg
Tập tin:Agrotis.exclamationis.7151.jpg
Tập tin:Agrotis exclamationis2.jpg
Tập tin:Euxoa serena m.jpg


## Chú thích

## Tham khảo
## Liên kết ngoài
*Heart and Dart at Markku Savela's Lepidoptera pages

## Chú thích
Xử lý phân tích trực tuyến

Trong khoa học máy tính, **Xử lý phân tích trực tuyến** (tiếng Anh: **Online Analytical Processing**, viết tắt: **OLAP**) là một phương pháp để xử lý các truy vấn về phân tích khối lượng dữ liệu lớn, nhiều chiều mà nếu cho thực thi các truy vấn này trong hệ thống cơ sở dữ liệu thông thường sẽ không thể cho kết quả hoặc sẽ mất rất nhiều thời gian. OLAP được đặt ra để giải quyết các bài toán liên quan đến khai phá dữ liệu phục vụ cho các báo cáo về tài chính, bán hàng, tiếp thị, quản trị, dự báo..

Những công cụ sử dụng OLAP cho phép phân tích dữ liệu nhiều chiều từ các khung nhìn trực quan khác nhau do người dùng lựa chọn. Ba tác vụ phân tích cơ bản của OLAP là thống nhất hóa (roll-up), chi tiết hóa (drill-down) và xúc xắc và nhát cắt dữ liệu. Thống nhất hóa là quá trình tập hợp lại dữ liệu từ một hay nhiều chiều. Ví dụ, tất cả đơn vị bán hàng được xem xét thành một phòng ban nhằm phân tích xu hướng kinh doanh. Chi tiết hóa là kĩ thuật ngược lại với thống nhất hóa, ví dụ khi phân tích doanh số bán của từng sản phẩm riêng biệt đối với một khu vực kinh doanh. Xúc xắc và nhát cắt dữ liệu là kĩ thuật cho phép ta lấy ra khối dữ liệu nhiều chiều, sau đó tiến hành phân tích bằng các nhát cắt khác nhau dựa trên nó.

## Tham khảo
Đảng Hàn Quốc Tự do

**Đảng Hàn Quốc Tự do** (Tiếng Triều Tiên: 자유한국당, *JayuhanKuk-dang*, Hanja: 自由韓國黨, Hán-Việt: Tự do Hàn Quốc Đảng), trước ngày 14/02/2017 còn được biết tới với tên Đảng Thế giới mới, tiền thân là Đảng Quốc đại (Hàn Quốc: 한나라당, Hannara-dang) (đến tháng 2 năm 2012) là một đảng chính trị bảo thủ ở Hàn Quốc. Đảng nắm giữ đa số ghế trong Quốc hội Hàn Quốc khóa 19, thời kỳ 2012-2016.
Sau cuộc bầu cử năm 2012, kết quả kiểm phần lớn số phiếu cho thấy, đảng này đã giành được 152 ghế trong tổng số 300 ghế của Quốc hội Hàn Quốc. Đến Tháng 2 năm 2017, đảng Saenuri đổi sang tên mới là Đảng Hàn Quốc Tự Do để tránh xa bê bối tham nhũng của cựu Tổng thống Park Geun-hye. Mặc dù vẫn nắm đa số nhưng số ghế trong Quốc hội Hàn Quốc nhiệm kỳ tới của đảng này giảm hơn so với mức 165 ghế trong Quốc hội mãn nhiệm trong năm 2012.

## Lịch sử
Đảng được thành lập vào năm 1997 như là một sự hợp nhất của các chính đảng. Tổ chức tiền nhiệm sớm nhất của đảng này là Đảng Cộng hòa Dân chủ dưới thời cầm quyền của Park Chung-hee năm 1963. Sau cái chết của Park và sự khởi đầu của sự cai trị của Chun Doo-hwan vào năm 1980, tổ chức này được cơ cấu lại và đổi tên thành Đảng Công lý Dân chủ. Năm 1988, đảng viên đảng này Roh Tae-woo đã giới thiệu một loạt các cải cách chính trị bao gồm cả các cuộc bầu cử Tổng thống trực tiếp và một hiến pháp mới. Đảng được đổi tên vào năm 1993, trong nhiệm kỳ tổng thống Kim Young-sam, với việc sáp nhập của các đảng khác để tạo thành Đảng Dân chủ Tự do (Minju Jayudang). Nó được đổi tên là Tân Hàn Quốc Đảng (Sinhangukdang), vào năm 1995, và nó cuối cùng đã trở thành Đảng Quốc đại trong tháng 11 năm 1997 sau khi sáp nhập với Đảng Dân chủ nhỏ hơn, và các đảng bảo thủ khác nhau. Ba tháng sau, với cuộc bầu cử Kim Dae-jung của Đảng Dân chủ cánh tả cải cách ôn hòa làm Tổng thống Hàn Quốc, vai trò chi phối của đảng đã kết thúc, bắt đầu từ giai đoạn đầu tiên của nó đối lập mà kéo dài mười năm.
## Tham khảo
Thanh Hóa (định hướng)

**[[Thanh Hóa]]** là một tỉnh thuộc vùng Bắc Trung Bộ, Việt Nam. Ngoài ra, tên gọi **Thanh Hóa** còn có thể chỉ:

## Địa danh
* Thành phố Thanh Hóa, tỉnh lỵ của tỉnh Thanh Hóa
* Xã Thanh Hóa, huyện Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Bình
* Sân vận động Thanh Hóa tại thành phố Thanh Hóa

## Tổ chức
* Câu lạc bộ bóng đá Thanh Hóa
* Đài Phát thanh - Truyền hình Thanh Hóa
* Giáo phận Thanh Hóa của Giáo hội Công giáo Rôma tại Việt Nam
* Trường Trung cấp nghề Miền núi Thanh Hóa
* Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Thanh Hóa
* Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa
* Trường Trung cấp nghề Giao thông - vận tải Thanh Hóa
* Trường Cao đẳng Y tế Thanh Hóa
* Trường Trung cấp nghề Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Thanh Hóa
* Trường Trung cấp nghề Phát thanh- Truyền hình Thanh Hóa
* Trường Trung cấp nghề Thương mại và Du lịch Thanh Hóa

## Khác
* Phương ngữ Thanh Hóa

## Xem thêm
* Thanh Hoa
* Thanh Hòa
* Thành Hòa
* Thạnh Hòa
* Thạnh Hóa
*
Lê Mộng Hoàng

**Lê Mộng Hoàng** (01 tháng 06 năm 1929 – 23 tháng 02 năm 2017) là một đạo diễn điện ảnh nổi tiếng người Việt Nam. Ông được nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú vào năm 2012.

## Cuộc đời và sự nghiệp
Ông sinh ngày 01 tháng 6 năm 1929 tại Phú Xuân, Huế trong một gia đình có truyền thống Nho giáo, gia đình có bảy người con, trong đó có GS TS kiêm nhạc sĩ Lê Mộng Nguyên là em của ông. Thời nhỏ ông có năng khiếu âm nhạc, kịch nên gia đình cho theo cộng tác với chương trình thiếu nhi ở Đài phát thanh Huế. Ông từng sang Pháp du học và tốt nghiệp trường Quốc gia Âm nhạc Paris, sau tốt nghiệp ông theo học Cao học Điện ảnh Paris.

Năm 1957 ông thực hiện bộ phim *Bụi đời* dựa trên tác phẩm *Những hòn sỏi* của nhà văn Võ Đình Cường, nói về kiếp sống của những đứa trẻ mồ côi trên hè phố Sài Gòn. Ông tiếp tục đạo diễn một số phim như *[[Xin đừng bỏ em]]*, *[[Nàng (phim)|Nàng]]*, *[[Chiều kỷ niệm]]*, *[[Mãnh lực đồng tiền]]*, *[[Vụ án tình]]*... Trong đó phim *Nàng* đoạt giải Tượng vàng tại Đại hội Điện ảnh Á Châu ở Đài Loan lần 17. Bộ phim *[[Võ sĩ bất đắc dĩ]]* của ông chưa hoàn thành thì xảy ra sự kiện 30 tháng 4 nên đành bỏ dở.

Sau khi chấm dứt chiến tranh Việt Nam, ông tiếp tục sống và làm việc tại Sài Gòn. Các tác phẩm của ông sản xuất sau năm 1975 như *Ngọn lửa thành đồng*, *Tình yêu của em*, *Bản tình ca*... Ngoài ra, ông còn giảng dạy về điện ảnh và âm nhạc, làm cố vấn cho các đoàn phim trong ngoài nước, viết sách chuyên ngành.

Ông qua đời vào ngày 23 tháng 2 năm 2017 tại nhà riêng trên đường Huỳnh Văn Bánh, Phú Nhuận, TP.HCM sau một thời gian nằm viện.

## Tác phẩm
* *[[Bụi đời]] (1957)*
* *Vụ án tình (1960)*
* *[[Nàng (phim)|Nàng]] (1970)*
* *[[Nắng chiều]] (1973)*
* *Chiều kỷ niệm*
* *Mãnh lực đồng tiền*
* *Con gái chị Hằng*
* *Gánh hàng hoa*
* *Chiều kỷ niệm*
* *Vĩnh biệt mùa hè / Vĩnh biệt tình hè*
* *[[Xin đừng bỏ em]] (1974)*
* *Năm vua hề về làng (1974)*
* *Võ sĩ bất đắc dĩ*
* *Ngọn lửa thành đồng*
* *Tình yêu của em*
* *Bản tình ca*
* *Ngôi nhà oan khốc*
* *Tình khúc 68*
* *Thăng Long đệ nhất kiếm*
## Xem thêm
* Lê Mộng Nguyên
* Lê Hoàng Hoa
* Lê Dân

## Ghi chú

## Tham khảo
Lớp Giáp mềm

**Lớp Giáp mềm** (**Malacostraca**) là lớp có số lượng loài lớn nhất trong sáu lớp động vật giáp xác, với hơn 25.000 loài còn sinh tồn, được chia thành 16 bộ. Các loài trong lớp này có sự đa dạng rất lớn về hình dạng so với các lớp động vật khác. Lớp này bao gồm cua, tôm hùm, tôm, Bộ Hình tôm, Oniscidea, scuds (Amphipoda), tôm tích và các loài ít phổ biến khác. Chúng có mặt phổ biến trong tất cả các môi trường biển và cũng có mặt trong môi trường lục địa và nước ngọt. Cơ thể chúng có khoảng 20 đốt giống nhau (hiếm khi là 21), được chia thành đầu, ngực và bụng

## Từ nguyên

## Sinh thái học

Các loài Malacostraca sống trong một dãi rộng gồm các môi trường nước ngọt và nước mặn, và có 3 bộ có các loài sống trên lục địa: Amphipoda (Talitridae), Isopoda (Oniscidea]) và Decapoda (terrestrial hermit crabs, các loài cua trong các họ Ocypodidae (Còng, cáy), Gecarcinidae và Grapsidae (rạm), và tôm lục địa). Chúng có mặt phổ biến trong các hệ sinh thái biển và hầu hết các loài là động vật ăn xác chết, mặc dù một số loài như porcelain crab, là động vật ăn các chất được lọc lại từ môi trường nước, một số loài khác như tôm tích là động vật săn mồi.

## Phân loại
Martin và Davis trình bày cách phân loại các loài giáp mềm còn sinh tồn thành các bộ, bổ sung thêm vào đó là các bộ đã tuyệt chủng với ký hiệu tuyệt chủng (†) ở bên cạnh.

Lớp **Malacostraca** Latreille, 1802 
* Phân lớp Phyllocarida Packard, 1879
:* † Archaeostraca Claus 1888
:* † Hoplostraca Schram, 1973
:* † Canadaspidida Novožilov *trong* Orlov, 1960
:* † Hymenostraca Rolfe, 1969
:* Leptostraca Claus, 1880 (Bộ Giáp mỏng)
* Phân lớp Hoplocarida Calman, 1904
:* † Aeschronectida Schram, 1969
:* † Archaeostomatopoda Schram, 1969
:* Stomatopoda Latreille, 1817 (Bộ Chân miệng)
* Phân lớp Eumalacostraca Grobben, 1892
** Liên bộ Syncarida Packard, 1885
*** † Palaeocaridacea Brooks, 1979
*** Bathynellacea Chappuis, 1915
*** Anaspidacea Calman, 1904
** Liên bộ Peracarida Calman, 1904
*** Spelaeogriphacea Gordon, 1957
*** Thermosbaenacea Monod, 1927
*** Lophogastrida Sars, 1870
*** Mysida Haworth, 1825
*** Mictacea Bowman *et al.*, 1985
*** Amphipoda Latreille, 1816 (Bộ Bơi nghiêng hoặc Bộ Chân khác)
*** Isopoda Latreille, 1817 (Bộ Chân đều)
*** Tanaidacea Dana, 1849
*** Cumacea Krøyer, 1846
** Liên bộ Eucarida Calman, 1904
*** Euphausiacea Dana, 1852 (Bộ Hình tôm)
*** Amphionidacea Williamson, 1973
*** Decapoda Latreille, 1802 (Bộ Mười chân)

### Hóa thạch
Các loài giáp mềm đầu tiên xuất hiện vào đầu kỷ Cambri, khi các loài động vật thuộc Phyllocarida xuất hiện.

## Chú thích

 
## Tham khảo

*Malacostraca , Tree of Life Web Project
*Introduction to the Malacostraca, University of California, Berkeley
*"Malacostraca" by Thomas Roscoe Rede Stebbing, Encyclopædia Britannica Eleventh Edition
*Malacostraca , The Paleobiology Database
*Malacostraca image key - Guide to the marine zooplankton of south eastern Australia, Tasmanian Aquaculture and Fisheries Institute bản lưu
*
Ni Kham Ngoại Lan

**Ni Kham Ngoại Lan** (, ? - 1587), cũng viết là **Ni Khang Ngoại Lang** () là thành chủ của thành Đồ Luân và là một thủ lĩnh Nữ Chân vào thời cuối nhà Minh.

## Cuộc đời
Sau khi cường hào Kiến Châu là Vương Cảo (王杲) bị nhà Minh giết. Con trai là A Đài (阿台) vì mong báo thù cho cha, trằn trọc ngủ không được nên đã trốn về trại Cổ Lặc và chờ ngày Đông Sơn tái khởi. Năm 1583, tổng binh Liêu Đông là Lý Thành Lương (李成梁) đốc binh tiến đánh trại Cổ Lặc.

Thành chủ Ni Kham Ngoại Lan của thành Đồ Luân thuộc Tô Khắc Tô Hử Hà bộ của Kiến Châu Nữ Chân, để làm hài lòng Lý Thành Lương và có cơ hội phát triển thế lực nên đã xuất binh đánh thành Cổ Lặc. Ni Kham Ngoại Lan chủ động xuất hiện để dụ thủ quân của thành Cổ Lặc đầu hàng. Ông lừa A Đài rằng nếu đầu hàng có thể được miễn tội chết. Do A Đài phòng thủ lỏng lẻo nên Lý Thành Lương nắm lấy cơ hội để công chiếm thành Cổ Lặc. Trong chiến dịch này không chỉ có A Đài bị giết, tổ phụ và phụ thân của Nỗ Nhĩ Cáp Xích là Tả vệ chỉ huy sứ Kiến Châu Giác Xương An và Tháp Khắc Thế bị Ni Kham Ngoại Lan chỉ quân Minh đến giết nhầm. Do vậy, Nỗ nhĩ Cáp Xích coi Ni Kham Ngoại Lan là kẻ thù giết tổ phụ, về sau, Nỗ Nhĩ Cáp Xích coi đây là đệ nhất đại hận trong hịch văn "Thất đại hận".

Ngay sau đó, nhà Minh thừa nhận việc giết lầm Giác Xương An và Tháp Khắc Thế, phong Nỗ Nhĩ Cáp Xích là nhị phẩm Long Hổ tướng quân, phục cấp đô đốc, được thừa tập giữ chức Tả vệ chỉ huy sứ Kiến Châu. Năm 1584, Nỗ Nhĩ Cáp Xích để báo thù việc tổ phụ bị giết đã tấn công thành Đồ Luân. Ni Kham Ngoại Lan không địch nổi, bại trận đào thoát sang Nga Nhĩ Hồn. Nỗ Nhĩ Cáp Xích công chiếm được thành Đồ Luân. Năm 1587, Nỗ Nhĩ Cáp Xích phát binh đánh Nga Nhĩ Hồn, Ni Kham Ngoại Lan bại trận đào thoát đến lãnh địa nhà Minh, nhưng bị tướng nhà Minh Lý Thành Lương bắt giữ và trao cho Nỗ Nhĩ Cáp Xích. Ngay lập tức, Ni Kham Ngoại Lan bị Nỗ Nhĩ Cáp Xích hành quyết để tế cha và ông nội.

## Hoài nghi
"Ni Kham" (Nikan) trong tiếng Mãn nghĩa là "Hán nhân", "nam nhân" hoặc "nam man"; "Ngoại Lan" là âm dịch của từ "ngoại lang" trong tiếng Hán, tương đương với từ "bí thư" trong Hán ngữ hiện đại. Do vậy, Ni Kham Ngoại Lan nghĩa là "Ngoại lang người Hán" hay là "chức Ngoại lang Hán văn". Vì vậy, có sử gia hoài nghi rằng đây không phải là tên người, song không có các sử liệu chính xác để xác nhận các ý kiến này.

Tuy nhiên, cũng có Cáp Đạt Bối lặc Vương Trung, tên thật là "Vương Tể Ngoại Lan". Do đó, "Mỗ Ngoại Lan" có khả năng là một hình thức đặt tên thông thường của người Nữ Chân vào thời cuối nhà Minh.

## Tham khảo

*
Eumalacostraca

**Eumalacostraca** là một phân lớp giáp xác bao gồm hầu hết các loài còn sinh tồn trong lớp malacostraca, khoảng 40.000 loài.

Các loài trong phân lớp Eumalacostraca có 19 đốt (5 đốt đầu, 8 ngực, 6 bụng). Các chân ở ngực được nối với nhau và được sử dụng để bơi hoặc đi. Tổ tiên nổi tiếng của chúng được cho là carapace, và hầu hết các loài còn sống có nguồn gốc từ đó, nhưng đã bị mất một số phân nhóm.

## Phân loại
Martin và Davis phân các loài còn sống trong phân lớp eumalacostraca thành các bộ, ký hiệu † chỉ các nhóm tuyệt chủng.

Nhóm này ban đầu được Karl Grobben miêu tả bao gồm Stomatopoda (tôm tích), và một số nhà khoa học hiện đại tiếp tục sử dụng các phân loại này. Phần phân loại bên dưới được trình bày theo Martin và Davis không bao gồm tôm tích; thay vào đó chúng được xếp thành phân lớp riêng là Hoplocarida.

Phân lớp ***Eumalacostraca*** Grobben, 1892 
* Liên bộ Syncarida Packard, 1885
** †Bộ Palaeocaridacea
** Bộ Bathynellacea Chappuis, 1915
** Bộ Anaspidacea Calman, 1904 (including Stygocaridacea)
* Liên bộ Peracarida Calman, 1904
** Bộ Spelaeogriphacea Gordon, 1957
** Bộ Thermosbaenacea Monod, 1927
** Bộ Lophogastrida Sars, 1870
** Bộ Mysida Haworth, 1825
** Bộ Mictacea Bowman, Garner, Hessler, Iliffe & Sanders, 1985
** Bộ Amphipoda Latreille, 1816
** Bộ Isopoda Latreille, 1817 (pillbugs, sowbugs, woodlice)
** Bộ Tanaidacea Dana, 1849
** Bộ Cumacea Krøyer, 1846
* Liên bộ Eucarida Calman, 1904
** Bộ Euphausiacea Dana, 1852
** Bộ Amphionidacea Williamson, 1973
** Bộ Decapoda Latreille, 1802 (crabs, lobsters, shrimp)

## Tham khảo
Phyllocarida

**Phyllocarida** là một phân lớp giáp xác gồm một bộ còn tồn tại (Leptostraca) và 2 bộ đã tuyệt chủng (Hymenostraca và Archaeostraca).

## Xem thêm
**[[Ceratiocaris]]*
**[[Cinerocaris]]*
**[[Vladicaris]]*

## Hình ảnh

Tập tin:Dithyrocaris new species Breathitt Formation, Middle Pennsylvanian KY.jpg


## Chú thích

## Tham khảo
* 
*
Hoplocarida

**Hoplocarida** là một phân lớp giáp xác. Chỉ có các loài còn tồn tại là tôm tít (Stomatopoda), còn hai bộ khác từng sống trong Đại Cổ sinh là: Aeschronectida và Palaeostomatopoda.

## Hình ảnh

Tập tin:Lysiosquilla maculata ps1.jpg
Tập tin:OdontodactylusScyllarus2.jpg


## Chú thích

## Tham khảo
*
Trà ô long

**Trà Ô Long** (Hán văn giản thể: 乌龙; Hán văn phồn thể: 烏龍 pinyin: wūlóng) là một trà truyền thống Trung Quốc (*[[Chè (thực vật)|Camellia sinensis]]*) sản xuất thông qua một quá trình độc đáo như phơi lá chè cho héo dưới ánh mặt trời và quá trình oxy hóa mạnh mẽ trước khi sấy. Phần lớn trà Ô Long, nhất là với trà chất lượng tốt, liên quan đến giống cây trồng trà riêng biệt với các giống cụ thể. Mức độ lên men có thể nằm trong khoảng từ 8% đến 85%, tùy thuộc vào sự đa dạng và phong cách sản xuất. Loại trà này đặc biệt phổ biến với những người sành trà miền nam Trung Quốc và Hoa kiều ở Đông Nam Á, việc pha trà ở khu vực này xuất phát từ khu vực nam Trung Hoa cũng vậy.

Trong văn hóa trà Trung Quốc, loại trà oxy hoá Ô Long được gọi chung nhóm là "thanh trà" (Trung Quốc: 青茶, nghĩa là "trà xanh"). Hương vị của trà Ô Long khác nhau rất nhiều giữa các chủng loại biến thể. Nó có thể là ngọt ngào với mùi vị trái cây với mùi hương mật ong, hoặc giống gỗ và dày với mùi hương rang, hoặc màu xanh lá cây và tươi mát với mùi hương được bó hoa, tất cả tùy thuộc vào rau quả và phong cách sản xuất. Một số biến thể của chè Ô Long, bao gồm cả những loại sản xuất ở dãy núi phía bắc Phúc Kiến Vũ và ở vùng núi trung tâm của Đài Loan, trong số các loại trà nổi tiếng nhất Trung Quốc.

Các biến thể khác nhau của trà Ô Long được chế biến khác nhau, nhưng lá được hình thành vào một trong hai phong cách khác biệt. Một số được cuộn lại thành lá dài nhọn, trong khi những loại khác thì quấn, cuộn tròn thành hạt nhỏ, với một cái đuôi. Phong cách cuộn thành lá dài là phong cách truyền thống.

## Chú thích

## Tham khảo
Bộ Giáp mỏng

**Bộ Giáp mỏng** (danh pháp khoa học là *Leptostraca* - có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp nghĩa là *mỏng* và *vỏ*) là một bộ động vật giáp xác biển nhỏ. Các loài trong bộ này, như loài được nghiên cứu kỹ là *[[Nebalia]]*, phân bố trên khắp các đại dương trên thế giới và thường được xem là loài ăn chất lọc trong biển. Đây là bộ duy nhất còn tồn tại trong phân lớp Phyllocarida. Chúng được xem là đại diện hiện đại của các loài nguyên thủy nhất trong lớp Malacostraca, và các hóa thạch đầu tiên xuất hiện vào kỷ Cambri.

## Phân loại

Bộ này hiện được công nhận thuộc lớp Malacostraca, và nhóm chị em với nó là Eumalacostraca.

Bộ Leptostraca được chia thành 3 họ với 10 chi gồm khoảng 40 loài còn tồn tại đã được miêu tả:

## Tham khảo
Phùng Hưng (xã)

**Phùng Hưng** là một xã thuộc huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên, Việt Nam.

## Địa lý
Xã Phùng Hưng nằm ở phía nam huyện Khoái Châu, cách trung tâm huyện 3&nbsp;km, có vị trí địa lý:
*Phía đông giáp xã Dân Tiến và xã Việt Hòa
*Phía tây giáp xã Bình Kiều và xã Liên Khê
*Phía nam giáp xã Chí Tân và xã Đại Hưng
*Phía bắc giáp thị trấn Khoái Châu.

Xã Phùng Hưng có diện tích 9,28&nbsp;km², dân số năm 2019 là 10.873 người, mật độ dân số đạt 1.171 người/km².

## Hành chính
Xã Phùng Hưng được chia thành 4 thôn: Tiểu Quan, Kim Quan, Ngọc Nha Thượng, Ngọc Nha Hạ.

## Lịch sử
Trước đây, Phùng Hưng là một xã thuộc huyện Châu Giang cũ.

Ngày 24 tháng 7 năm 1999, Chính phủ ban hành Nghị định số 60/1999/NĐ-CP về việc chuyển xã Phùng Hưng thuộc huyện Châu Giang cũ chuyển về huyện Khoái Châu mới tái lập quản lý.

## Chú thích

## Tham khảo
Sói Ethiopia

**Sói Ethiopia** (***Canis simensis***), hay **chó rừng Simien**, là một loài động vật có vú trong họ Chó, bộ Ăn thịt. Loài này được Rüppell mô tả năm 1840. Đây được coi là loài sói hiếm nhất trên thế giới hiện nay với chỉ khoảng từ 300 đến 500 cá thể sống chủ yếu ở các vùng núi ở Ethiopia. Trong suốt nửa thế kỉ qua, chính vì những bất ổn chính trị xã hội tại quốc gia này, cùng với nông thôn hóa và bệnh dịch đã khiến loài sói Ethiopia giảm đáng kể, đẩy chúng đến bên bờ vực tuyệt chủng. Gần đây, chính phủ của quốc gia Đông Phi này đã tiến hành *Chương trình bảo tồn Sói Ethiopia* nhằm gia tăng số lượng và bảo vệ loài sói này trước nguy cơ tuyệt chủng.
 
## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Nước mắt

**Nước mắt** hay **giọt nước mắt**, **lệ**, **giọt lệ**, **giọt sầu**, **giọt lệ sầu** là một dung dịch dạng lỏng (nước) được tiết ra từ bộ phận mắt trên cơ thể thông qua tuyến lệ. Về mặt sinh học, nước mắt là dung dịch dùng để làm lau sạch những bụi bẩn bám ở con ngươi, khi tuyến lệ tiết ra nước mắt để làm ướt và trôi đi các bụi bẩn ở mặt do bụi bay vào mắt, nước bẩn tiếp xúc với mắt, hơi cay làm khô mắt nên tuyến lệ tiết nước mắt để làm ướt mắt. Ngoài ra khi con người hoặc động vật ngáp thì tuyến lệ cũng tiết nước mắt. Nước mắt cũng có thể tiết ra do kích thích mắt liên tục như chớp mắt, dụi mắt, chạm vào mắt...

Về mặt tâm lý, nước mắt của con người là những biểu hiện sinh sộng cho trạng thái tâm lý đặc biệt là khi người ta khóc (có thể khóc do buồn, đau khổ, mất mát hoặc có thể khóc do hạnh phúc, vỡ òa trong sung sướng, cười nheo mắt...). Những giọt nước mắt được gọi là giọt lệ, được tiết ra và thông thường được tiết ra rất nhiều. Ngoài ra trong nhiều trường hợp khi người ta cười cũng tiết ra nước mắt.

Nước mắt hay giọt lệ là đề tài trữ tình và thơ mộng của văn chương, thơ ca, hội họa, phim ảnh, âm nhạc, ca kịch.... đặc biệt nhiều phim ảnh theo thể loại tâm lý, tình cảm, xã hội thường có nhiều cảnh đặc tả cảm xúc của các nhân vật khi học khóc, rơi lệ...tạo sự đồng cảm và lôi cuốn người xem. Thuật ngữ "nước mắt cá sấu" dùng để chỉ về những kẻ giả nhân, giả nghĩa.

## Tham khảo

* eye, human."Encyclopædia Britannica from Encyclopædia Britannica 2006 Ultimate Reference Suite DVD 2009
* Skorucak A. "The Science of Tears." ScienceIQ.com. Truy cập ngày 29 tháng 9 năm 2006.
* Szczesna DH, Jaroński J, Kasprzak HT, Stenevi U (2006). "Interferometric measurements of dynamic changes of tear film". J Biomed Opt 11 (3): 34028. doi:10.1117/1.2209881. PMID 16822077.
* Morais Pérez D, Dalmau Galofre J, Bernat Gili A, Ayerbe Torrero V (1990). "[Crocodile tears syndrome]" (in Spanish; Castilian). Acta Otorrinolaringol Esp 41 (3): 175–7. PMID 2261223.
* Morais Pérez D, Dalmau Galofre J, Bernat Gili A, Ayerbe Torrero V (1990). "[Crocodile tears syndrome]" (in Spanish; Castilian). Acta Otorrinolaringol Esp 41 (3): 175–7. PMID 2261223.
* Dell'Amore, Christine. " Women's Tears Reduce Sex Drive in Men, Study Hints", "National Geographic, ngày 6 tháng 1 năm 2011, accessed ngày 6 tháng 6 năm 2011.
Thung Nai

**Thung Nai** là một xã miền núi thuộc tỉnh Phú Thọ, Việt Nam.

Cái tên Thung Nai bắt nguồn từ việc trước đây, khu vực này là một thung lũng rộng lớn có rất nhiều hươu, nai sinh sống, cũng từ đó người dân địa phương gọi đây là Thung Nai. 

## Địa lý
Xã Thung Nai dân cư chủ yếu là người Mường. Đây là một địa danh du lịch cách thành phố Hòa Bình Cũ 25&nbsp;km và cách Hà Nội hơn 100&nbsp;km.

Xã Thung Nai có vị trí địa lý

* Phía bắc giáp xã Tiền Phong và phường Thống Nhất.
* Phía nam giáp xã Mường Thàng.
* Phía đông giáp xã Cao Phong.
* Phía tây giáp xã Mường Hoa.

## Lịch sử
Xã Thung Nai trước kia thuộc huyện Cao Phong, tỉnh Hòa Bình.

Ngày 12 tháng 6 năm 2025, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 202/2025/QH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 12 tháng 6 năm 2025). Theo đó, sáp nhập tỉnh Hòa Bình và tỉnh Vĩnh Phúc vào tỉnh Phú Thọ. Xã Thung Nai thuộc tỉnh Phú Thọ.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1676/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Phú Thọ năm 2025. Theo đó, sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của các xã Bắc Phong, Bình Thanh và Thung Nai thành xã mới có tên gọi là **xã Thung Nai**.

## Du lịch

Với vẻ đẹp kỳ thú, Thung Nai được nhiều du khách trong và ngoài nước yêu mến gọi là "Vịnh Hạ Long trên núi". Nhờ hệ thống núi đá vôi rất đặc trưng của Hòa Bình, khi ngập nước, Thung Nai chẳng khác nào một Hạ Long thu nhỏ.

Ở Thung Nai có rất nhiều địa danh để tham quan, khám phá như bản Mu, lòng hồ thủy điện Hòa Bình, đền Bà Chúa Thác Bờ, chợ nổi, hang Trạch, động Thác Bờ... Cảnh quan tại Thung Nai đẹp và hoang sơ với những đảo đá trên hồ hay những khu rừng rậm rạp. Ngoài tìm hiểu các nét văn hóa đặc sắc của người dân địa phương, du khách còn có dịp thưởng thức những món ăn ngon như cá thiểu hồ sông Đà hun khói, lợn Mường,...

### Động Thác Bờ

Động Thác Bờ thuộc xóm Bưng, xã Ngòi Hoa, huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình. Động sâu hơn 100m, lòng động gập ghềnh, nhấp nhô chỗ rộng, chỗ hẹp, nơi rộng nhất tới 20m. Động được chia làm 3 cung phòng lớn. Qua tìm hiểu và nghiên cứu thực tế, về mặt địa chất, địa mạo động Thác Bờ thuộc loại hình hang động karst có giá trị về mặt địa chất địa mạo và du lịch.

### Đền bà chúa Thác Bờ

Theo sử cũ, vào đầu thế kỷ 15, có bà Đinh Thị Vân, một người dân địa phương đã nhiều lần giúp vua Lê đánh giặc. Một lần, khi vận chuyển lương thực cho nhà vua đánh giặc, thuyền của bà gặp nạn. Xác bà trôi về đây và hiển linh. Để tưởng nhớ công lao của bà, người dân đã lập đền thờ và vinh danh bà là Đức thánh Thác Bờ, là người cai quản cả một dọc Tây Bắc, các xứ Mường Hòa Bình, xứ Thái Sơn La, Lai Châu... Chính vì vậy, du khách khi du ngoạn nơi này luôn ghé thăm, thưởng ngoạn vẻ đẹp cổ kính của ngôi đền.

Vào năm 1979 nhà nước quyết định đắp đập ngăn sông làm nhà máy thủy điện Hòa Bình, đền Thác Bờ xưa không còn nữa, một gia đình họ Quách đã phát tâm và nhờ sự đóng góp của thập phương qua 5 lần xây dựng và di chuyển đã xây dựng được đền Bờ ngày nay.

## Tham khảo
Tôm hùm

**Tôm hùm** trong tiếng Việt có thể là:

#Các loài trong họ Họ Tôm hùm càng (Nephropidae).
#Các loài trong họ Họ Tôm hùm không càng hay họ Tôm rồng hoặc họ Tôm hùm gai (Palinuridae). Các loài tôm hùm có ở vùng biển Việt Nam thuộc họ này.