Kiến vương

**Kiến vương**, **Kiến dương** hay **Bọ hưng tê giác**, tên khoa học ***Dynastinae***, là một phân họ bọ cánh cứng trong họ Bọ hung Scarabaeidae. Phân họ này gồm hơn 1.500 loài thuộc 225 chi.

Một số loài trong phân họ này có kích thước lớn và hình dạng đặc biệt. Các loài nổi tiếng như *[[Chalcosoma atlas]]*, *[[Xylotrupes ulysses]]*, *[[Megasoma elephas]]*, Oryctes nasicornis, *[[Dynastes hercules]],* Bọ hung sừng chữ Y , *[[Strategus aloeus]]* và *[[Dynastes tityus]]*.
## Mô tả
Dynastinae là một trong những phân họ bọ cánh cứng lớn nhất, dài tới hơn  nhưng hoàn toàn vô hại với con người vì chúng không thể cắn hoặc đốt. Một số loài được cho là có thể nâng vật nặng gấp 850 lần trọng lượng cơ thể. Loài Oryctoantiquus borealis đã tuyệt chủng vào thế Eocene là loài bọ hung hóa thạch lớn nhất, với chiều dài .

Một số loài thuộc tông Oryctini hiện đại có thể dài tới . Tên gọi thông thường của Dynastinae ám chỉ cặp sừng đặc trưng chỉ có ở con đực của hầu hết các loài trong nhóm. Mỗi con có một sừng trên đầu và một sừng khác mọc ra từ giữa ngực. Sừng được dùng để chiến đấu với những con đực khác trong mùa giao phối và để đào bới. Kích thước của sừng là một biểu hiện tốt về dinh dưỡng và sức khỏe thể chất.

Cơ thể của một con bọ cánh cứng tê giác trưởng thành được bao phủ bởi một bộ xương ngoài dày. Một cặp cánh cứng nằm trên một cặp cánh màng khác bên dưới, cho phép bọ hung tê giác bay, mặc dù không hiệu quả lắm do kích thước lớn. Khả năng bảo vệ tốt nhất của chúng khỏi những kẻ săn mồi là kích thước và vóc dáng, cũng như tránh được nhiều kẻ thù do hoạt động về đêm. Khi trời nắng, chúng ẩn mình dưới những khúc gỗ hoặc trong thảm thực vật để ngụy trang khỏi một số ít kẻ săn mồi đủ lớn để ăn thịt chúng. Nếu bị quấy rầy, một số con bọ cánh cứng tê giác có thể phát ra những tiếng rít rất lớn, rít lên bằng cách cọ xát bụng vào đầu cánh.
## Các tông, chi và loài đặc trưng

**[[Agaocephalini]]** Burmeister, 1847 (còn tranh cãi)
* *[[Aegopsis]]*
* *[[Agaocephala]]*

**[[Cyclocephalini]]** Laporte 1840
* *[[Cyclocephala]]*

**[[Dynastini]]** MacLeay, 1819
* *[[Allomyrina]]* Arrow, 1911 (bao gồm *Trypoxylus*)
** *[[Allomyrina dichotoma]]* &ndash; Japanese Rhinoceros Beetle
* *[[Chalcosoma]]* Hope, 1837
** *[[Chalcosoma atlas]]* &ndash; Atlas Beetle
* *[[Dynastes]]*
* *[[Megasoma]]* Kirby, 1825
* *[[Xylotrupes]]*

**[[Hexodontini]]** (còn tranh cãi)
* *[[Hexodon]]*
* *[[Hyboschema]]*

**[[Oryctini]]** Mulsant, 1842
* *[[Coelosis]]* Hope, 1837
* *[[Enema (beetle)]]* Hope,1837
* *[[Heterogomphus]]* Burmeister, 1847
* *[[Megaceras]]* Hope, 1837
** *[[Megaceras briansaltini]]*
* *[[Oryctes]]* Illiger, 1798
** *[[Oryctes nasicornis]]* &ndash; European Rhinoceros Beetle
* *[[Strategus (beetle)|Strategus]]* Hope, 1837
** *[[Strategus aloeus]]* &ndash; Ox Beetle
* *[[Trichogomphus]]* Burmeister, 1847

**[[Oryctoderini]]**
* *[[Chalcocrates]]*
* *[[Oryctoderus]]*

**[[Pentodontini]]** Mulsant, 1842
* *[[Bothynus]]* Hope, 1837
* *[[Pentodon (beetle)|Pentodon]]* Hope, 1837
* *[[Pericoptus]]*
* *[[Thronistes]]* Burmeister, 1847

**[[Phileurini]]** Burmeister, 1847
* *[[Homophileurus]]* Kolbe, 1910
* *[[Phileurus]]* Latreille, 1807

## Chú thích

## Tham khảo
*Endrödi S. 1985. *The Dynastinae of the World*. Dr. W. Junk Publishers
*Dechambre (R.-P.) & Lachaume (G.) *[[The Beetles of the World]]*, volume 27, Chi *Oryctes* (Dynastidae), Hillside Books, Canterbury http://www.insects.demon.co.uk/cm/cm-27-english.html 

## Liên kết ngoài

* Họ SCARABAEIDAE
* Voila  French site on Dynastinae, illustrated.
* Photos 
* Photos
* Rhinoceros Beetle at Animal Corner