SMS Goeben

**SMS ''Goeben*** là chiếc thứ hai thuộc lớp [[tàu chiến-tuần dương]] *Moltke* của [[Hải quân Đế quốc Đức]]. Nó được hạ thủy vào năm [[1911]] và được đặt tên theo [[August Karl von Goeben]], vị tướng [[Phổ]] từng phục vụ trong cuộc [[Chiến tranh Pháp-Phổ]]. Cùng với con tàu chị em *Moltke*, *Goeben* là một phiên bản mở rộng tương tự như thiết kế của chiếc tàu chiến-tuần dương Đức *Von der Tann* trước đó, nhưng có vỏ giáp được tăng cường và được bổ sung thêm một [[tháp pháo]]. So với đối thủ [[Hải quân Hoàng gia Anh|Anh]] đương thời, [[Indefatigable (lớp tàu chiến-tuần dương)|lớp *Indefatigable*]], *Goeben* cùng với con tàu chị em *Moltke* lớn hơn đáng kể và có vỏ giáp tốt hơn.

Nhiều tháng sau khi được đưa ra hoạt động vào năm [[1912]], *Goeben* cùng với [[tàu tuần dương hạng nhẹ]] *Breslau* hình thành nên Hải đội Địa Trung Hải (Đức) để tuần tra tại đây trong giai đoạn các cuộc [[Chiến tranh Balkan]]. Khi [[Chiến tranh thế giới thứ nhất|Chiến tranh Thế giới thứ nhất]] bùng nổ vào ngày [[28 tháng 7]] năm [[1914]], *Goeben* và *Breslau* lẩn tránh lực lượng hải quân Anh tại [[Địa Trung Hải]] và đi đến [[Constantinopolis]]. Hai con tàu được chuyển cho [[Đế quốc Ottoman]] vào ngày [[16 tháng 8]] năm [[1914]], và *Goeben* trở thành [[soái hạm]] của [[Hải quân Ottoman]] như là chiếc ***Yavuz Sultan Selim***, vốn thường được gọi tắt là ***Yavuz***. Đến năm [[1936]] nó được chính thức đổi tên thành *'TCG *Yavuz**'. Nó từng đưa di hài của [[Mustafa Kemal Atatürk]] từ [[Istanbul]] đến [[İzmit]] vào năm [[1938]]. *Yavuz* tiếp tục là soái hạm của [[Hải quân Thổ Nhĩ Kỳ]] cho đến khi nó ngừng hoạt động vào năm [[1950]].

Nó được tháo dỡ vào năm [[1973]], sau khi Chính phủ [[Tây Đức]] từ chối một lời mời chào mua lại nó từ phía Thổ Nhĩ Kỳ. Nó là chiếc tàu chiến do Hải quân Đế quốc Đức chế tạo cuối cùng còn sống sót, và là chiếc tàu chiến kiểu [[dreadnought]] hay [[tàu chiến-tuần dương]] phục vụ lâu nhất trong hải quân tất cả các nước.

== Thiết kế và chế tạo ==

[[Hải quân Đế quốc Đức]] (*Kaiserliche Marine*) đặt hàng *Goeben*, chiếc [[tàu chiến-tuần dương]] thứ ba của Đức, vào ngày [[8 tháng 4]] năm [[1909]] dưới cái tên tạm thời "H" từ xưởng tàu [[Blohm & Voss]] ở [[Hamburg]], và với số hiệu chế tạo 201. Lườn của nó được đặt vào ngày [[19 tháng 8]] năm [[1909]] và con tàu được hạ thủy vào ngày [[28 tháng 3]] năm [[1911]]. Công việc hoàn thiện nó được tiếp nối, và *Goeben* được đưa ra hoạt động cùng Hải quân Đức vào ngày [[2 tháng 7]] năm [[1912]].

*Goeben* có [[chiều dài]] chung , [[mạn thuyền]] rộng , và độ sâu của [[mớn nước]] là  khi đầy tải nặng. [[Trọng lượng choán nước]] của các con tàu thông thường là , và lên đến  khi đầy tải nặng. *Goeben* được vận hành bởi bốn trục [[tuốc bin hơi nước|turbine hơi nước]] [[Parsons Marine Steam Turbine Company|Parsons]] sắp xếp thành hai bộ, và hơi nước được cung cấp bởi 24 [[nồi hơi ống nước]] Schulz-Thornycroft đốt [[than đá|than]] phân thành bốn phòng, cung cấp một công suất , cho phép có tốc độ tối đa . Ở tốc độ đường trường , con tàu có tầm hoạt động .

Con tàu được trang bị dàn pháo chính bao gồm mười khẩu pháo [[Hải pháo SK 28 cm L/50|SK  L/50]] trên năm [[tháp pháo]] nòng đôi. Dàn pháo hạng hai gồm mười hai khẩu SK  L/45 đặt trong các tháp pháo ụ tại phần giữa con tàu và mười hai khẩu SK  L/45 m trước mũi, sau đuôi và chung quanh [[tháp chỉ huy]] phía trước. Nó cũng được trang bị bốn ống phóng [[ngư lôi]]  ngầm.

== Lịch sử hoạt động ==
=== Các cuộc chiến tranh Balkan ===
Khi cuộc [[Chiến tranh Balkan thứ nhất]] nổ ra vào [[tháng mười|tháng 10]] năm [[1912]], Bộ Chỉ huy Tối cao Đức quyết định cần phải có một hải đội Địa Trung Hải nhằm mục đích gây ảnh hưởng tại khu vực này, nên đã cho tách *Goeben* và chiếc [[tàu tuần dương hạng nhẹ]] *Breslau* đi đến [[Constantinopolis|Constantinople]]. Hai con tàu rời [[Kiel]] vào ngày [[4 tháng 11]] và đến nơi vào ngày [[15 tháng 11]] năm [[1912]]. Cuộc chiến tranh Balkan thứ nhất kết thúc vào ngày [[30 tháng 5]] năm [[1913]], và một số đã cân nhắc đến việc rút lực lượng trở về vùng biển Đức. Tuy nhiên, [[chiến tranh Balkan lần thứ hai|xung đột]] lại nổ ra không đầy một tháng sau đó, vào ngày [[29 tháng 6]], khiến hai con tàu phải tiếp tục ở lại khu vực này. Bắt đầu từ [[tháng tư|tháng 4]] năm [[1913]], *Goeben* viếng thăm nhiều cảng tại Địa Trung Hải bao gồm [[Venezia|Venice]], [[Pula|Pola]] và [[Napoli|Naples]]; trước khi lên đường đi đến vùng biển [[Albania]]. Sau chuyến đi này, *Goeben* quay trở lại Pola và ở lại đây từ ngày [[21 tháng 8]] đến ngày [[16 tháng 10]] để bảo trì.

Vào ngày [[23 tháng 10]] năm [[1913]], [[Chuẩn Đô đốc|Chuẩn đô đốc]] (Konteradmiral) [[Wilhelm Souchon]] tiếp nhận quyền chỉ huy Hải đội Địa Trung Hải. *Goeben* và *Breslau* tiếp tục các hoạt động của chúng tại [[Địa Trung Hải]], viếng thăm khoảng 80 cảng trước khi Thế Chiến I nổ ra. Hải quân Đức dự định thay thế *Goeben* bằng con tàu chị em với nó *Moltke*, nhưng vụ [[Vụ ám sát thái tử Áo-Hung|ám sát Thái tử Franz Ferdinand của Áo]] tại [[Sarajevo]], [[Bosna và Hercegovina|Bosnia]], vào ngày [[28 tháng 6]] năm [[1914]] và quan hệ quốc tế giữa các cường quốc căng thẳng sau đó khiến kế hoạch này không thể thực hiện. Sau vụ ám sát, đô đốc Souchon nhận định chiến tranh là không thể tránh khỏi giữa [[Liên minh Trung tâm|Khối Liên minh Trung tâm]] và [[Entente|Khối Hiệp ước]], nên ra lệnh cho các con tàu đi đến Pola để sửa chữa. Kỹ sư đến từ Đức để tiến hành công việc. *Goeben* được thay thế 4.460 ống nước trong các nồi hơi cùng các sửa chữa khác. Sau khi hoàn tất, các con tàu khởi hành đi [[Messina]].

=== Săn đuổi *Goeben* và *Breslau* ===


[[Wilhelm II của Đức|Kaiser Wilhelm II]] ra chỉ thị trong trường hợp có chiến tranh, *Goeben* và *Breslau*, tùy theo suy xét của Tư lệnh Hải đội, có thể tiến hành bắn phá khu vực Tây Địa Trung Hải ngăn cản lực lượng Pháp từ Bắc Phi quay trở về châu Âu, hay thoát ra Đại Tây Dương và tìm cách quay trở về vùng biển Đức. Vào ngày [[3 tháng 8]] năm [[1914]], hai con tàu đang trên đường đi đến [[Algérie]] khi Souchon nhận được tin Đức đã tuyên chiến với Pháp. *Goeben* tiến hành bắn phá [[Skikda|Philippeville]] (nay là Skikda thuộc Algeria) trong khoảng 10 phút vào sáng sớm ngày [[3 tháng 8]] trong khi *Breslau* bắn phá [[Annaba|Bône]] (nay là Annaba, trên nền thành phố cổ Hippo) phù hợp với mệnh lệnh của Kaiser. Các [[đô đốc]] [[Alfred von Tirpitz]] và [[Hugo von Pohl]] sau đó chuyển các mệnh lệnh mật cho Souchon chỉ thị cho ông lên đường đi [[Constantinopolis|Constantinople]], theo hướng ngược lại với chỉ thị của Kaiser và không cho Hoàng đế biết.

Do *Goeben* không thể đến được Constantinople mà không tiếp thêm than, Souchon hướng đến Messina. Hải đội Đức đã bắt gặp các tàu chiến-tuần dương Anh *Indefatigable* và *Indomitable* dưới quyền chỉ huy của [[Đô đốc]] [[Archibald Berkeley Milne]], nhưng do Đức chưa ở trong tình trạng chiến tranh với Anh, xung đột đã không diễn ra. Lực lượng Anh quay mũi theo đuổi *Goeben* và *Breslau*, nhưng chúng đã vượt nhanh hơn các con tàu Anh, và đi đến Messina vào ngày [[5 tháng 8]]. Công việc tiếp nhiên liệu tại Messina trở nên phức tạp do việc [[Ý]] tuyên bố trung lập vào ngày [[2 tháng 8]]. Theo luật quốc tế, tàu chiến chỉ được phép ở lại trong một cảng trung lập trong vòng 24 giờ. Các quan chức hải quân Ý trong cảng thông cảm cho phép *Goeben* và *Breslau* ở lại Messina trong khoảng 36 giờ trong khi chúng được tiếp nhiên liệu từ một [[tàu tiếp than]] của Đức.

Cho dù có thêm thời gian bổ sung, trữ lượng nhiên liệu của *Goeben* vẫn không đủ cho hành trình đi đến sắp xếp hẹn gặp một tàu tiếp than khác trong [[biển Aegea]]. Hạm đội Pháp tiếp tục ở lại khu vực Tây Địa Trung Hải, do vị Tư lệnh lực lượng tại Địa Trung Hải, Đô đốc [[Augustin Boué de Lapeyrère]], tin rằng hải đội Đức sẽ tìm cách thoát ra Đại Tây Dương hay gia nhập cùng lực lượng [[Hải quân Áo-Hung]] tại Pola. Vào lúc này Anh đã tuyên chiến sau khi Đức xâm chiếm [[Bỉ]], nhưng một mệnh lệnh của Bộ Hải quân Anh chỉ thị cho Đô đốc Milne phải tôn trọng sự trung lập của [[Ý]] ở bên ngoài giới hạn sáu dặm (10&nbsp;km) từ bờ biển Ý, không thể trực tiếp quan sát lối ra vào cảng. Vì vậy Milne bố trí *Indefatigable* và *Indomitable* ở lối ra vào phía Bắc của [[eo biển Messina]], nghĩ rằng lực lượng Đức sẽ thoát ra về phía Tây nơi chúng có thể tấn công các tàu vận chuyển binh lính Pháp.

Hai con tàu của Souchon rời Messina vào sáng sớm ngày [[6 tháng 8]] qua lối ra vào phía Nam của [[eo biển Messina|eo biển]], hướng sang phía Đông Địa Trung Hải. Hai chiếc tàu chiến-tuần dương Anh ở cách khoảng , trong khi chiếc thứ ba *Inflexible* đang được tiếp than tại [[Bizerta]], [[Tunisia]]. Lực lượng Anh duy nhất có mặt trên đường đi của hải đội Souchon là Hải đội Tuần dương 1, bao gồm bốn [[tàu tuần dương bọc thép]] *Defence*, *Black Prince*, *Duke of Edinburgh* và *Warrior* dưới quyền chỉ huy của Chuẩn đô đốc [[Ernest Troubridge]]. Lực lượng Đức hướng đến [[biển Adriatic]], thoạt tiên theo cách giả vờ, nên đã đánh lừa được Troubridge vốn đã di chuyển ra cửa biển Adriatic để ngăn chặn. Sau khi nhận ra sai lầm của mình, Troubridge quay ngược lại và ra lệnh cho tàu tuần dương hạng nhẹ *Dublin* cùng hai tàu khu trục tung một đợt tấn công bằng [[ngư lôi]] vào hải đội Đức. Trinh sát viên trên chiếc *Breslau* trông thấy các tàu đối phương, và trong bóng đêm nó cùng với *Goeben* thoát khỏi những kẻ theo đuổi mà không bị phát hiện. Troubridge từ bỏ cuộc truy đuổi vào sáng sớm ngày [[7 tháng 8]], tin rằng mọi cuộc tấn công từ bốn chiếc tàu tuần dương bọc thép cũ hơn chống lại *Goeben*, vốn trang bị pháo 28&nbsp;cm, là một sự tự sát. Con đường của Souchon đến Constantinople giờ đây không còn bóng đối phương.

*Goeben* được tiếp thêm than ngoài khơi đảo Donoussa gần [[naxos|đảo Naxos]]. Xế trưa ngày [[10 tháng 8]], hai con tàu tiến vào [[Dardanéllia|Dardanelles]], gặp gỡ một tàu canh phòng Ottoman vốn đã hướng dẫn chúng đi qua [[biển Marmara]]. Để né tránh luật trung lập, Đức chuyển giao hai con tàu cho [[Hải quân Ottoman]] vào ngày [[16 tháng 8]]; *Goeben* được đổi tên thành *Yavuz Sultan Selim* còn *Breslau* thành *Midilli*. Đến ngày [[23 tháng 9]], Chuẩn đô đốc Souchon chấp nhận lời đề nghị của Đế quốc Ottoman nhận quyền chỉ huy Hạm đội Thổ Nhĩ Kỳ. Thủy thủ Đức trên hai con tàu được phát đồng phục Hải quân Ottoman và đội [[mũ fez]].

=== Các hoạt động tại Hắc Hải ===
==== 1914 ====

Vào ngày [[29 tháng 10]] năm [[1914]], *Yavuz* tiến hành bắn phá [[Sevastopol]] trong chiến dịch đầu tiên của nó chống lại [[Đế quốc Nga]], cho dù Đế quốc Ottoman chưa ở trong tình trạng chiến tranh với Tam cường Đồng Minh. Một quả đạn pháo  đã bắn trúng ống khói phía sau của con tàu nhưng không phát nổ và không gây hư hại gì đáng kể. Hai phát bắn trúng khác gây ra những hư hại nhẹ. Con tàu cùng với các tàu hộ tống đã băng qua một bãi mìn Nga không hoạt động trong đợt bắn phá. Khi nó quay trở về vùng biển Thổ Nhĩ Kỳ, *Yavuz* băng ngang qua chiếc [[tàu rải mìn]] Nga *Prut* vốn đã tự đánh đắm với 700 quả [[thủy lôi|mìn]] trên tàu. Trong cuộc bắn phá, tàu khu trục hộ tống Nga *Leitenant Pushchin* bị hư hại bởi hai quả đạn pháo hạng hai  của *Yavuz*. Đáp trả lại cuộc bắn phá, Nga tuyên chiến vào ngày [[1 tháng 11]], đẩy Đế quốc Ottoman vào cuộc chiến. Pháp và Anh tiến hành bắn phá các pháo đài Thổ Nhĩ Kỳ phòng thủ eo biển Dardanelles vào ngày [[3 tháng 11]] và chính thức tuyên chiến hai ngày sau đó. Sau cuộc đụng độ này, phía Nga rút ra kết luận là toàn bộ [[Hạm đội Hắc hải]] phải được tập trung để không bị *Yavuz* tiêu diệt từng phần.

Được hộ tống bởi *Midilli*, *Yavuz* đã [[Trận chiến mũi Sarych|đánh chặn]] Hạm đội Hắc hải Nga ở cách  ngoài khơi bờ biển [[Krym]] vào ngày [[18 tháng 11]], khi nó quay trở về sau một đợt bắn phá [[Trebizond]]. Cho dù đang giữa trưa, thời tiết lúc đó lại có sương mù và không có chiếc tàu chiến chủ lực nào được phát hiện. Hạm đội Hắc hải từng thử nghiệm tập trung hỏa lực của nhiều tàu chiến dưới sự điều khiển của một con tàu "chủ" trước chiến tranh, nên thiết giáp hạm *Evstafi* đã không nổ súng cho đến khi con tàu "chủ", thiết giáp hạm *Ioann Zlatoust*, có thể nhìn thấy *Yavuz*. Khi mệnh lệnh tác xạ cuối cùng được truyền đến, số liệu sai lệch vượt hơn  so với ước lượng  của chính nó, nên *Evstafi* khai hỏa dựa trên dữ liệu của chính mình trước khi *Yavuz* đổi hướng để có thể bắn toàn bộ qua mạn. *Evstafi* ghi được một phát trúng đích với loạt đạn pháo đầu tiên khi một quả đạn pháo 12&nbsp;inch xuyên thủng một phần vỏ giáp bảo vệ một tháp pháo ụ  thuộc dàn pháo hạng hai của *Yavuz*. Nó kích nổ một số đạn pháo đã sẵn sàng để bắn, gây một đám cháy vốn bao trùm khắp tháp pháo ụ và làm thiệt mạng toàn bộ nhân sự của khẩu đội. Có tổng cộng 13 người thiệt mạng và 3 người khác bị thương.

*Yavuz* bắn trả và bắn trúng *Evstafi* vào ống khói giữa; quả đạn pháo phát nổ sau khi xuyên qua ống khói, phá hủy ăn-ten của bộ vô tuyến điều khiển hỏa lực, khiến *Evstafi* không còn có thể hiệu chỉnh dữ liệu tầm xa không chính xác của *Ioann Zlatoust*. Các con tàu Nga khác, hoặc đã sử dụng dữ liệu không chính xác của *Ioann Zlatoust* hoặc chưa tận mắt nhìn thấy *Yavuz*, nên không thể ghi được cú bắn trúng đích nào. *Yavuz* còn bắn trúng *Evstafi* thêm bốn lần nữa, mặc dù có một quả đã không phát nổ, trước khi [[Chuẩn Đô đốc|Chuẩn đô đốc]] [[Wilhelm Souchon]] quyết định tách ra khỏi trận chiến sau 14 phút chiến đấu. Bốn phát bắn trúng trong số 19 quả đạn pháo  bắn ra đã làm 34 người thiệt mạng và 24 người khác bị thương.

Trong tháng tiếp theo, vào ngày [[5 tháng 12|5]]–[[6 tháng 12]], *Yavuz* và *Midilli* hộ tống cho các tàu vận tải chuyển quân, và vào ngày [[10 tháng 12]], *Yavuz* bắn phá [[Batum]]. Vào ngày [[23 tháng 12]], *Yavuz* cùng [[tàu tuần dương bảo vệ]] *Hamidiye* hộ tống cho ba tàu vận tải chuyển quân đi Trebizond. Đang khi trên đường quay trở về sau một hoạt động hộ tống vận tải khác vào ngày [[26 tháng 12]], *Yavuz* trúng phải một quả thủy lôi vốn phát nổ ngay cạnh tháp chỉ huy bên mạn phải ở vị trí cách một hải lý bên ngoài [[Bosporus|Bosphorus]]. Vụ nổ xé toang một lỗ hổng rộng  trên lườn tàu, nhưng vách ngăn chống ngư lôi phía trong đã trụ được. Hai phút sau, *Yavuz* trúng một quả thủy lôi thứ hai bên mạn trái ngay trước bệ tháp pháo của tháp pháo mạn trái, làm thủng thêm một lỗ rộng ; vách ngăn chống ngư lôi bị uốn cong  vào bên trong nhưng giữ được kín nước cho phía trong con tàu. Dù sao, con tàu vẫn bị ngập khoảng 600 tấn nước. Không có ụ tàu nào tại Đế quốc Ottoman đủ lớn dành cho *Yavuz*, nên việc sửa chữa tạm thời được tiến hành bên trong [[giếng kín nước]] bằng thép được bơm nước ra tạo một khoảng khô ráo chung quanh khoảng lườn tàu bị hư hại. Các lỗ thủng được đắp bằng bê tông, vốn giữ được trong nhiều năm trước khi nó được sửa chữa triệt để.

==== 1915 ====
Vẫn còn đang bị hư hại, *Yavuz* khởi hành từ Bosphorus vào ngày [[28 tháng 1]] và một lần nữa vào ngày [[7 tháng 2]] năm [[1915]] để trợ giúp cho *Midilli* thoát khỏi sự truy đuổi của hạm đội Nga; nó cũng bảo vệ cho chuyến quay trở về của chiếc *Hamidiye*. Sau đó *Yavuz* tiến hành sửa chữa những hư hỏng do mìn cho đến [[tháng năm|tháng 5]].

Vào ngày [[1 tháng 4]], trong khi việc sửa chữa vẫn chưa hoàn tất, *Yavuz* cùng với *Breslau* rời Bosphorus hộ tống cho việc rút lui của *Hamidiye*. Nó đã cùng với chiếc tàu tuần dương bảo vệ *Mecidiye* được gửi đi bắn phá [[Odessa]]; tuy nhiên, những dòng hải lưu mạnh đã đẩy các con tàu đi chệch  về phía Đông lối ra vào vũng biển Dnieper-Bug, hướng đến [[Mykolaiv|Nikolayev]]. Khi chúng hướng về phía Tây sau khi điều chỉnh hướng, *Mecidiye* trúng phải một quả mìn và bị chìm, khiến nhiệm vụ buộc phải hủy bỏ. Sau khi *Yavuz* và *Breslau* xuất hiện ngoài khơi Sevastopol và đánh chìm hai tàu chở hàng chạy hơi nước, hạm đội Nga truy đuổi chúng cả ngày, và đến tối đã cho tách ra nhiều tàu khu trục nhằm mở một cuộc tấn công bằng ngư lôi. Chỉ có một tàu khu trục, chiếc *Gnevny*, tiến đến đủ gần để phóng ngư lôi, nhưng đều bị trượt. *Yavuz* và *Breslau* quay trở về Bosphorus an toàn.

Đúng vào ngày [[25 tháng 4]], khi lực lượng Đồng Minh [[Chiến dịch Gallipoli|đổ bộ]] lên [[Gallipoli]], lực lượng Hải quân Nga xuất hiện ngoài khơi Bosphorus bắn phá các pháo đài bảo vệ eo biển. Hai ngày sau *Yavuz* hướng về phía Nam đến [[Dardanéllia|Dardanelles]] để bắn phá lực lượng binh lính Đồng Minh tại Gallipoli, có sự tháp tùng của chiếc [[thiết giáp hạm tiền-dreadnought]] *Turgut Reis*. Chúng bị một [[khí cầu diều]] phát hiện vào trời tối đang khi tiến vào vị trí. Khi những quả đạn pháo  đầu tiên từ thiết giáp hạm dreadnought *Queen Elizabeth* nổ vây quanh, *Yavuz* rời khỏi vị trí bắn phá tiến đến sát vách núi, nơi *Queen Elizabeth* không thể nhắm vào nó. *Yavuz* nỗ lực thêm một lần nữa vào ngày [[30 tháng 4]], nhưng bị phát hiện bởi chiếc thiết giáp hạm tiền-dreadnought *Lord Nelson*, vốn đã di chuyển đến Dardanelles để bắn phá sở chỉ huy quân đội Thổ tại [[Çanakkale]]. Con tàu Anh chỉ xoay xở bắn được năm quả đạn pháo trước khi *Yavuz* di chuyển ra khỏi tầm nhìn của nó.

Vào ngày [[1 tháng 5]], *Yavuz* lên đường đi vịnh Beikos thuộc Bosphorus sau khi hạm đội Nga bắn phá các pháo đài tại cửa biển Bosphorus. Vào khoảng ngày [[7 tháng 5]] *Yavuz*, khởi hành từ Bosphorus để truy tìm các con tàu Nga cho đến tận Sevastopol, nhưng không tìm thấy chiếc nào. Do thiếu hụt đạn pháo cho dàn pháo chính, nó đã không bắn phá Sevastopol. Trong khi quay trở về vào sáng ngày [[10 tháng 5]], trinh sát viên trên *Yavuz* phát hiện hai thiết giáp hạm tiền-dreadnought Nga *Tri Sviatitelia* và *Pantelimon*, và nó đã nổ súng. Trong vòng 10 phút nó đã bị bắn trúng hai lần, mặc dù không bị hư hại nào nghiêm trọng. Đô đốc Souchon tách ra khỏi trận chiến để hướng về Bosphorus, bị các lực lượng hạng nhẹ Nga truy đuổi. Cuối tháng đó, hai trong số các khẩu pháo 15&nbsp;cm của con tàu được tháo dỡ để sử dụng trên bờ, đồng thời bốn khẩu 8,8&nbsp;cm phía sau cấu trúc thượng tầng cũng được tháo dỡ cùng lúc đó. Chúng được thay thế bằng bốn khẩu 8,8&nbsp;cm [[chiến tranh phòng không|phòng không]] đặt phía sau cấu trúc thượng tầng vào cuối năm [[1915]].

Vào ngày [[18 tháng 7]], *Midilli* trúng phải mìn; con tàu bị ngập khoảng  nước và không còn khả năng hộ tống các đoàn tàu vận tải chở than từ [[Zonguldak]] đến Bosphorus. *Yavuz* được giao phó nhiệm vụ này, và vào ngày [[10 tháng 8]] nó hộ tống một đoàn tàu vận tải bao gồm năm tàu chở than cùng với *Hamidiye* và ba [[tàu phóng lôi]]. Trong quá trình chuyển tiếp, đoàn tàu vận tải bị tàu ngầm Nga *Tyulen* tấn công, và đã đánh chìm một [[tàu tiếp than]]. Ngày hôm sau, *Tyulen* và một tàu ngầm khác cố tìm cách tấn công *Yavuz*, nhưng chúng không thể tiến đến vị trí thuận tiện để phóng ngư lôi.

Hai tàu khu trục Nga *Bystry* và *Pronzitelni* đã tấn công một đoàn tàu vận tải Thổ Nhĩ Kỳ được *Hamidiye* và hai tàu phóng lôi hộ tống vào ngày [[5 tháng 9]]. Các khẩu pháo  của *Hamidiye* đã bị hỏng trong lúc chiến đấu, và *Yavuz* được huy động để trợ giúp, nhưng nó đã đến nơi quá trễ sau khi các tàu tiếp than Thổ đã phải tự mắc cạn để tránh không bị các tàu khu trục Nga chiếm.

Ngày [[21 tháng 9]], *Yavuz* lại được gửi ra bên ngoài Bosphorus để đánh đuổi ba tàu khu trục Nga vốn đã tấn công các tàu chở than Thổ Nhĩ Kỳ. Các nhiệm vụ hộ tống được tiếp nối cho đến ngày [[14 tháng 11]], khi tàu ngầm *Morzh* suýt bắn trúng *Yavuz* với hai quả ngư lôi ngay phía ngoài eo biển Bosphorus. Đô đốc Souchon xác định nguy cơ dành cho chiếc tàu chiến-tuần dương là quá lớn, nên tạm ngừng việc hộ tống các đoàn tàu vận tải đang áp dụng. Thay vào đó, chỉ những con tàu đủ nhanh để thực hiện chuyến đi từ [[Zonguldak]] đến Bosphorus trong vòng một đêm được phép di chuyển; bên ngoài Bosphorus chúng sẽ gặp các tàu phóng lôi để bảo vệ chống lại tàu ngầm đối phương đang ẩn náu. Đến cuối mùa hè, việc hoàn tất hai [[dreadnought|thiết giáp hạm dreadnought]] mới của Nga *Imperatritsa Mariya* (*Nữ hoàng Mariya*) và *Imperatritsa Ekaterina Velikaya* (*Nữ hoàng Ekaterina Velikaya*) làm bó buộc hơn nữa các hoạt động của *Yavuz*.

==== 1916–1917 ====

Đô đốc Souchon gửi *Yavuz* đến Zonguldak vào ngày [[8 tháng 1]] năm [[1917]] để bảo vệ một tàu tiếp than rỗng khỏi sự tấn công của các tàu khu trục Nga, nhưng nó đã bị đánh chìm trước khi *Yavuz* đến nơi. Trong chuyến đi quay trở lại Bosphorus, *Yavuz* đụng độ với *Imperatritsa Ekaterina*. Hai con tàu đã đấu pháo với nhau trong một thời gian ngắn, bắt đầu ở khoảng cách . *Yavuz* đổi hướng về phía Tây Nam và trong vòng bốn phút đầu tiên đã bắn năm loạt đạn pháo từ dàn pháo chính của nó. Không chiếc nào bắn trúng đích, cho dù mảnh đạn từ các phát bắn suýt trúng đích đã trúng vào *Yavuz*. Cho dù trên danh nghĩa nhanh hơn đáng kể so với *Imperatritsa Ekaterina*, đáy chiếc tàu chiến-tuần dương Thổ Nhĩ Kỳ bị bám hà nặng nề cũng như các trục chân vịt của nó trong tình trạng rất kém. Vì vậy rất khó cho *Yavuz* có thể thoát khỏi chiếc thiết giáp hạm Nga mạnh mẽ, vốn được báo cáo là đạt đến tốc độ .

Lực lượng Nga đạt được những lấn chiếm đáng kể vào lãnh thổ của Ottoman trong [[Chiến dịch Caucasus]]. Trong một nỗ lực nhằm chặn đứng đà tiến quân của Nga, *Yavuz* vội vã chuyển 429 sĩ quan và binh lính, một khẩu đội [[sơn pháo]], 1.000 súng máy và các đơn vị không lực, súng trường cùng 300 thùng đạn đến [[Trebizond]] vào ngày [[4 tháng 2]]. Vào ngày [[4 tháng 3]], hải quân Nga cho đổ bộ một phân đội khoảng 2.100 người cùng với sơn pháo và ngựa lên cả hai bên sườn của cảng [[Pazar, Rize|Atina]]. Quân Thổ hoàn toàn bị bất ngờ và bị buộc phải triệt thoái. Một cuộc đổ bộ khác diễn ra tại vịnh Kavata, khoảng 5 dặm về phía Đông Trebizond, vào [[tháng sáu|tháng 6]]. Đến cuối [[tháng sáu|tháng 6]], quân Thổ phản công, xâm nhập khoảng 20 dặm vào phòng tuyến của quân Nga. *Yavuz* và *Midilli* tiến hành một loạt các chiến dịch bắn phá bờ biển hỗ trợ cho cuộc tấn công của quân Thổ. Vào ngày [[4 tháng 7]], *Yavuz* bắn phá cảng [[Tuapse]], nơi nó đánh chìm một tàu hơi nước và một [[tàu buồm schooner]] gắn động cơ. Các con tàu Thổ di chuyển lên phía Bắc vòng qua phía sau quân Nga để quay trở lại trước khi hai chiếc dreadnought của Nga rời [[Sevastopol]] để tấn công chúng. Sau đó chúng quay về Bosphorus, nơi *Yavuz* vào ụ tàu để sửa chữa trục chân vịt cho đến [[tháng chín|tháng 9]].

Tình trạng thiếu hụt than tiếp tục trở nên trầm trọng cho đến khi Đô đốc Souchon buộc phải tạm ngừng mọi hoạt động của *Yavuz* và *Midilli* suốt năm [[1917]]. Khi thỏa thuận ngừng bắn giữa Nga và Đế quốc Ottoman được ký kết vào [[tháng mười hai|tháng 12]] năm [[1917]], sau khi nổ ra cuộc [[Cách mạng Nga (1917)|cách mạng Bolshevik]] tại Nga, được chính thức hóa bằng việc ký kết [[Hòa ước Brest-Litovsk]] vào [[tháng ba|tháng 3]] năm [[1918]], việc tiếp tế than từ miền Đông Thổ Nhĩ Kỳ mới được bình thường trở lại.

==== 1918 ====
Vào ngày [[20 tháng 1]] năm [[1918]], *Yavuz* và *Midilli* rời Dardanelles dưới sự chỉ huy của Phó đô đốc Rebeur-Paschwitz, người thay thế cho Souchon vào [[tháng chín|tháng 9]] năm trước. Ý định của Rebeur-Paschwitz là nhằm thu hút lực lượng hải quân Đồng Minh khỏi khu vực [[Palestine]] để hỗ trợ cho lực lượng Thổ Nhĩ Kỳ tại đây. Bên ngoài eo biển, trong cuộc đụng độ được biết đến như là [[Trận Imbros (1918)|trận Imbros]], *Yavuz* tấn công bất ngờ và đã đánh chìm các [[tàu monitor]] *Raglan* và *M28* vốn đang thả neo và không được các thiết giáp hạm tiền-dreadnought bảo vệ dù đã được phân công. Rebeur-Paschwitz sau đó quyết định tiếp tục tiến đến cảng [[Mudros]]; tại đây chiếc thiết giáp hạm tiền-dreadnought *Agamemnon* đang chuẩn bị lên đường tấn công các con tàu Thổ. Trên đường đi, *Midilli* trúng phải nhiều quả mìn và bị chìm; *Yavuz* cũng trúng ba quả mìn. Được cho rút lui về Dardanelles và bị các tàu khu trục Anh *Lizard* và *Tigress* theo đuổi, *Yavuz* buộc phải cho mắc cạn có chủ định gần Nagara Point ngay bên ngoài eo biển Dardanelles. Người Anh tấn công nó bằng những [[máy bay ném bom]] của Liên đội 2 thuộc [[Không lực Hải quân Hoàng gia]] khi nó bị mắc cạn và đã đánh trúng hai lần, nhưng những quả bom từ những máy bay hạng nhẹ không đủ để gây thiệt hại đáng kể cho con tàu. Chiếc monitor *M17* tìm cách bắn pháo vào *Yavuz* vào chiều tối ngày [[24 tháng 1]], nhưng chỉ có thể xoay xở bắn được 10 quả đạn pháo trước khi rút lui để né tránh hỏa lực pháo binh Thổ. Tàu ngầm *E14* được gửi đến để phá hủy con tàu bị hư hại, nhưng đã quá trễ; chiếc thiết giáp hạm tiền-dreadnought cũ *Turgut Reis* nguyên của Đức đã kéo được *Yavuz* ra khỏi nơi mắc cạn và đưa nó về Constantinople an toàn. *Yavuz* bị hỏng nặng nhiều chỗ; các giếng kín nước một lần nữa được dựng chung quanh lườn tàu, và công việc sửa chữa kéo dài từ ngày [[7 tháng 8]] đến ngày [[19 tháng 10]].

*Yavuz* hộ tống những thành viên của Ủy ban Đình chiến Ottoman đến [[Odessa]] vào ngày [[30 tháng 3]] năm [[1918]], sau khi [[Hòa ước Brest-Litovsk]] được ký kết. Sau khi quay trở lại Constantinople, nó lên đường đi đến Sevastopol vào [[tháng năm|tháng 5]] nơi lườn tàu được tẩy sạch và một số chỗ rò rỉ được sửa chữa. *Yavuz* cùng một số tàu khu trục lên đường đi [[Novorossiysk]] vào ngày [[28 tháng 6]] để chiếm những tàu chiến Xô Viết còn lại, nhưng chúng đã bị đánh đắm trước khi các con tàu Thổ Nhĩ Kỳ đến nơi. Các tàu khu trục ở lại đó, riêng *Yavuz*  quay trở lại Sevastopol. Vào ngày [[14 tháng 7]] con tàu ngưng hoạt động cho đến khi chiến tranh kết thúc. Đang khi ở lại Sevastopol, công nhân xưởng tàu cạo sạch hà bám vào đáy lườn tàu. Cuối cùng *Yavuz* quay trở về Constantinople, nơi từ ngày [[7 tháng 8]] đến ngày [[19 tháng 10]], một giếng kín nước bằng bê tông được dựng lên để sửa chữa một trong ba khu vực bị hư hại bởi mìn.

Hải quân Đức chính thức chuyển quyền sở hữu con tàu cho chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ vào ngày [[2 tháng 11]] năm [[1918]]. Theo những điều khoản của [[Hòa ước Sèvres|Hiệp ước Sèvres]] ký kết giữa Đế quốc Ottoman và khối Hiệp ước, *Yavuz* phải được trao cho [[Hải quân Hoàng gia Anh]] như một khoản bồi thường chiến tranh. Tuy nhiên sau khi cuộc [[Chiến tranh giành độc lập Thổ Nhĩ Kỳ]] do [[Mustafa Kemal Atatürk]] lãnh đạo kết thúc, Hòa ước Sèvres bị hủy bỏ, và [[Hiệp ước Lausanne]] được ký kết thay thế vào năm [[1923]]. Theo những điều khoản của hiệp ước mới, nước Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ mới lấy lại quyền sở hữu hầu hết hạm đội kể cả *Yavuz*.

=== Sau chiến tranh ===

Trong những năm [[thập niên 1920|1920]], trong số nhiều chính sách hải quân được Thổ Nhĩ Kỳ tiến hành có một cố gắng nhằm tân trang *Yavuz* để biến nó thành hạt nhân cho hạm đội của quốc gia mới. Chiếc tàu chiến-tuần dương ở lại [[İzmit]] cho đến năm [[1926]], trong một tình trạng thảm hại: chỉ có hai trong số các nồi hơi có thể hoạt động, nó không thể bẻ lái hay di chuyển, và vẫn chưa được sửa chữa hai chỗ hư hỏng do trúng mìn vào năm [[1918]]. Ngân khoản được dành ra đủ để mua một [[ụ tàu nổi]] mới dung lượng  từ Đức để sửa chữa nó, vì *Yavuz* không thể kéo đi bất cứ nơi đâu mà không gặp nguy cơ đắm do biển động. Hãng đóng tàu Pháp Atelier et Chantiers de St. Nazaire-Penhöet được thỏa thuận ký hợp đồng vào [[tháng mười hai|tháng 12]] năm [[1926]] để giám sát việc tân trang, vốn được thực hiện tại [[Xưởng hải quân Gölcük]]. Công việc sửa chữa và trang bị kéo dài đến ba năm, từ năm [[1927]] đến năm [[1930]]; quá trình bị trì hoãn do nhiều ngăn của ụ nổi bị sụp đang khi nước được bơm ra. *Yavuz* bị hư hại nhẹ trước khi nó có thể nổi được, và ụ nổi phải được sửa chữa trước khi công việc sửa chữa chính con tàu được bắt đầu. Bộ trưởng Bộ Hải quân İhsan Eryavuz bị cáo buộc tội tham ô sau các cuộc điều tra được tiến hành sau đó. Những sự trì hoãn khác gây ra do những chi phí gian lận vốn đã đưa đến việc giải thể Bộ Hải quân. Tổng tham mưu trưởng Quân đội Thổ Nhĩ Kỳ, Thống chế [[Fevzi Çakmak]], đã phản đối việc xây dựng hải quân và làm chậm trễ mọi chương trình chế tạo hải quân sau vụ gian lận. Công việc trên chiếc tàu chiến-tuần dương chỉ được xúc tiến khẩn trương sau khi [[Hải quân Hy Lạp]] tiến hành một cuộc tập trận hải quân quy mô lớn ngoài khơi bờ biển Thổ Nhĩ Kỳ vào [[tháng chín|tháng 9]] năm [[1928]] khiến Chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ nhận thức nhu cầu phải đối phó lại ưu thế hải quân của Hy Lạp. Thổ Nhĩ Kỳ cũng đặt hàng bốn tàu khu trục và hai tàu ngầm từ các xưởng đóng tàu Ý. Sau khi nghe tin *Yavuz* được đưa vào hoạt động trở lại, Chính phủ Hy Lạp đề nghị một "kỳ nghỉ hè" kéo dài mười năm cho việc chế tạo hải quân, vốn mô phỏng theo [[Hiệp ước Hải quân Washington]], cho dù họ vẫn giữ lại quyền đóng hai chiếc tàu tuần dương mới. Chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ từ chối đề nghị này, viện dẫn con tàu được dự định sử dụng nhằm cân bằng lại việc gia tăng sức mạnh của [[Hải quân Xô Viết]] tại Hắc Hải.

Trong quá trình tân trang, chỗ hư hại do mìn được sửa chữa, [[trọng lượng choán nước]] của nó tăng lên , và lườn tàu được sửa đổi đôi chút; [[chiều dài]] của nó giảm đi nửa mét nhưng mạn thuyền rộng hơn . *Yavuz* được trang bị các nồi hơi mới và một hệ thống điều khiển hỏa lực của Pháp dành cho dàn pháo chính. Hai trong số các khẩu pháo 15&nbsp;cm của nó được tháo khỏi vị trí tháp pháo ụ. Tuy nhiên, vỏ giáp bảo vệ của nó không được nâng cấp theo những bài học có được sau [[trận Jutland]], và nó chỉ có lớp giáp dày  bên trên hầm đạn. *Yavuz* quay trở lại hoạt động vào năm [[1930]], tái nhiệm vai trò của nó như là [[soái hạm]] của [[Hải quân Thổ Nhĩ Kỳ]], và đã thể hiện tốt hơn sự mong đợi khi chạy thử máy; việc thử nghiệm vũ khí và hệ thống điều khiển hỏa lực sau đó cũng thành công. Bốn tàu khu trục, vốn cần thiết để bảo vệ chiếc tàu chiến-tuần dương, được đưa ra hoạt động trong những năm [[1931]]-[[1932]]; tuy nhiên khả năng thể hiện của chúng không đạt được như thiết kế. Để đối phó lại việc *Yavuz* quay trở lại hoạt động, Liên Xô cho chuyển thiết giáp hạm *Parizhskaya Kommuna* và tàu tuần dương hạng nhẹ *Profintern* từ khu vực [[biển Baltic]] vào cuối năm [[1929]] nhằm đảm bảo Hạm đội Hắc Hải duy trì thế cân bằng với Hải quân Thổ Nhĩ Kỳ. Chính phủ Hy Lạp cũng đáp trả bằng cách đặt hàng hai tàu khu trục.

Vào năm [[1933]], chiếc tàu đã đưa Thủ tướng Thổ Nhĩ Kỳ [[İsmet İnönü]] từ [[Varna]] đến [[Istanbul]]; rồi đưa [[Vua Iran]] từ [[Trebizond]] đến [[Samsun]] trong năm tiếp theo. Tên đầy đủ của nó *Yavuz Sultan Selim* được chính thức rút gọn thành *Yavuz Selim* vào năm [[1930]] rồi thành *Yavuz* vào năm [[1936]]. Một đợt tái trang bị ngắn khác được tiến hành vào năm [[1938]], và đến [[tháng mười một|tháng 11]] năm đó nó đưa di hài của [[Mustafa Kemal Atatürk]] từ Istanbul đến İzmit. Nó cùng với các con tàu khác của Hải quân Thổ bị Tùy viên Hải quân Anh đánh giá là lạc hậu vào năm [[1937]], một phần do dàn vũ khí phòng không dưới chuẩn, nhưng vào năm [[1938]], Chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ bắt đầu vạch kế hoạch bành trướng lực lượng. Theo kế hoạch này, hạm đội tàu nổi sẽ bao gồm hai tàu tuần dương 10.000 tấn và mười hai tàu khu trục; *Yavuz* sẽ được giữ lại cho đến khi chiếc tàu tuần dương thứ hai được đưa ra hoạt động vào năm [[1945]], và hải quân hy vọng chế tạo một tàu 23.000 tấn trong giai đoạn từ năm [[1950]] đến năm [[1960]]. Dù sao kế hoạch này đã không thể thực hiện, vì các xưởng đóng tàu nước ngoài lúc này đang bận rộn tập trung cho nhu cầu của chính nước họ vốn đã dẫn đến [[Chiến tranh thế giới thứ hai|Chiến tranh Thế giới thứ hai]].

*Yavuz* tiếp tục phục vụ suốt Thế Chiến II. Đến [[tháng mười một|tháng 11]] năm [[1939]], nó cùng với *Parizhskaya Kommuna* của Liên Xô là những tàu chiến chủ lực duy nhất có mặt tại khu vực Hắc Hải, và [[Life (tạp chí)|tạp chí *Life*]] đánh giá *Yavuz* vượt trội hơn con tàu Xô Viết vì chiếc sau đang ở trong tình trạng rất kém. Vào năm [[1941]], dàn vũ khí phòng không của nó được tăng cường với bốn khẩu , mười khẩu  và bốn khẩu ; sau này được tăng cường lên 22 khẩu 40&nbsp;mm và 24 khẩy 20&nbsp;mm. Vào ngày [[5 tháng 4]] năm [[1946]], thiết giáp hạm [[USS Missouri (BB-63)|USS *Missouri*]], tàu tuần dương hạng nhẹ [[USS Providence (CLG-6)|USS *Providence*]] và tàu khu trục [[USS Power (DD-839)|USS *Power*]] của [[Hải quân Hoa Kỳ]] đã đi đến Istanbul đưa di hài của cố Đại sứ Thổ Nhĩ Kỳ [[Münir Ertegün]] hồi hương. *Yavuz* đã tiếp đón các con tàu tại Bosphorus, nơi nó cùng chiếc *Missouri'' trao đổi 19 phát pháo chào. Sau năm 1948, con tàu đặt căn cứ tại İzmit hoặc Gölcük. Nó được rút khỏi hoạt động thường trực vào ngày 20 tháng 12 năm 1950 và được gạch tên khỏi danh sách Đăng bạ Hải quân vào ngày 14 tháng 11 năm 1954. Khi Thổ Nhĩ Kỳ gia nhập khối NATO vào năm 1952, con tàu được gán ký hiệu lườn B70. Chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ đã đề nghị bán con tàu cho chính phủ Tây Đức vào năm 1963, nhưng đề nghị này bị từ chối; vì vậy họ đã bán nó cho hãng M.K.E. Seyman vào năm 1971 để tháo dỡ. Nó được kéo đến xưởng tháo dỡ vào ngày 7 tháng 6 năm 1973, và công việc hoàn tất vào tháng 2 năm 1976. Vào lúc bị loại bỏ, nó là chiếc tàu chiến thế hệ dreadnought cuối cùng còn lại bên ngoài Hoa Kỳ.

## Tham khảo
### Ghi chú

### Chú thích

### Thư mục
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Liên kết ngoài