Đại bàng

**Đại bàng** là một loài chim săn mồi cỡ lớn thuộc bộ Ưng, họ Accipitridae. Chúng sinh sống trên mọi nơi có núi cao và rừng nguyên sinh còn chưa bị con người chặt phá như bờ biển Úc, Indonesia, châu Phi... nhưng chủ yếu là Lục địa Á-Âu với khoảng 60 loài, còn lại 11 loài khác tìm thấy tại các lục địa còn lại bao gồm 2 loài ở Lục địa Bắc Mỹ, 9 loài ở Trung và Nam Mỹ và 3 loài ở Úc.

## Mô tả

Đại bàng có nhiều đặc điểm nhận dạng khác nhau giữa các loài đại bàng với nhau nhưng nổi bật là màu lông và kích thước từng loài. Loài đại bàng lớn nhất có chiều dài cơ thể hơn 1 m và nặng 7&nbsp;kg. Loài bé nhất chỉ dài có 0,4 m và nặng khoảng hơn 0,5&nbsp;kg. Chim mái thường lớn hơn chim trống và nặng hơn chim trống khoảng 25%.

Theo một số tài liệu chưa được chứng minh thì đại bàng có sải cánh hơn 3 m và nặng tới 30&nbsp;kg. Thực tế thì đại bàng nhỏ hơn thế. Sải cánh của chúng chỉ dài từ 1,5 m cho đến 2 m.

Đại bàng thường làm tổ trên núi hoặc cây cao. Tổ của chúng rất lớn và mỗi năm chúng lại tha về tổ nhiều cành cây mới để làm cho tổ kiên cố hơn trước. Tổ là nơi chim cái đẻ trứng. Mỗi kì sinh nở thì chim cái sinh 2 trứng. Do chim bố mẹ chỉ có khả năng nuôi một chim non nên thường sẽ có cuộc quyết đấu giữa hai chim con. Con nào thắng sẽ được nuôi cho đến khi trưởng thành.

Dưới đây là danh sách 5 loài đại bàng còn tồn tại đứng đầu về: khối lượng, chiều dài và sải cánh bình quân được liệt kê và báo cáo theo hướng dẫn của tổ chức các loài chim ăn thịt thế giới (*Raptors of the World*) và được xác nhận.

## Phân loại
Theo những nghiên cứu, đại bàng được phân loại như sau:

Gia đình Accipitridae
* Phân họ Buteoninae
** **Chi ''Geranoaetus***
*** [[Đại bàng đen Buzzard|Đại bàng ó ngực đen]]
** *'Chi *Harpyhaliaetus (Buteogallus)*** 
*** [[Đại bàng ẩn sĩ vương miện]]
*** [[Đại bàng ẩn sĩ núi]]
** **Chi *Morphnus***
*** [[Morphnus guianensis|Đại bàng mào châu Mỹ]]
** **Chi *Harpia***
*** [[Đại bàng Harpy]]
** **Chi *Pithecophaga***
*** [[Đại bàng Philippine]]
** **Chi *Harpyopsis***
*** [[Đại bàng New Guinea]]
** **Chi *Oroaetus (Spizaetus)***
*** [[Spizaetus isidori|Chim ưng đen-hạt dẻ]]
** **Chi *Spizaetus***
*** [[Aquila africana|Diều Cassin]] (cũng có thể được đưa vào chi ''Aquila'')
*** [[Diều đầu nâu]]
*** [[Diều núi]]
*** [[Diều Blyth]]
*** [[Diều Java]]
*** [[Diều Sulawesi]]
*** [[Diều Philippine]]
*** [[Nisaetus nanus|Diều Wallace]]
*** [[Diều đen]]
*** [[Spizaetus ornatus|Diều hoa Nam Mỹ]]
*** [[Spizaetus melanoleucus|Diều đen trắng]]
** **Chi *Lophaetus***
*** [[Đại bàng mào dài|Chim ưng mào dài]] (cũng có thể được đưa vào chi ''Ictinaetus'')
** **Chi *Stephanoaetus***
*** [[Đại bàng rừng châu Phi]]
** **Chi *Polemaetus***
*** [[Đại bàng Martial]]
** **Chi *Hieraaetus***
*** [[Diều hâu đại bàng Ayres|Chim ưng Ayres]]
*** [[Diều hâu đại bàng châu Phi|Chim ưng châu Phi]]
*** [[Hieraaetus morphnoides|Chim ưng nhỏ]]
** **Chi *Harpagornis*** (đã [[tuyệt chủng]])
*** [[Đại bàng Haast]] (có thể thuộc chi ''Hieraaetus'' hoặc ''Aquila'')
** **Chi *Lophotriorchis***
*** [[Đại bàng ưng bụng đỏ|Chim ưng bụng đỏ]]
** **Chi *Aquila***
*** [[Đại bàng má trắng]]
*** [[Hieraaetus pennatus|Chim ưng Booted]]
*** [[Đại bàng vàng]]
*** [[Đại bàng đầu nâu]]
*** [[Đại bàng hoàng đế Tây Ban Nha]]
*** [[Đại bàng hung]]
*** [[Đại bàng nâu]]
*** [[Clanga clanga|Đại bàng đốm lớn]]
*** [[Clanga pomarina|Đại bàng đốm nhỏ]]
*** [[Clanga hastata|Đại bàng đốm Ấn Độ]]
*** [[Aquila verreauxii|Đại bàng đen châu Phi]]
*** [[Aquila gurneyi|Đại bàng Gurney]]
*** [[Aquila wahlbergi|Chim ưng Wahlberg]]
*** [[Đại bàng đuôi nhọn]]
** **Chi *Ictinaetus***
*** [[Đại bàng đen]]
** **Chi *[[Haliaeetus]]***
*** [[Đại bàng đuôi trắng]]
*** [[Đại bàng đầu trắng]]
*** [[Đại bàng biển Steller]]
*** [[Đại bàng ăn cá châu Phi]]
*** [[Đại bàng bụng trắng]]
*** [[Đại bàng biển Sanford]]
*** [[Đại bàng ăn cá Madagascar]]
*** [[Đại bàng ăn cá Pallas]]
** **Chi *Ichthyophaga***
*** [[Diều cá bé|Diều cá]]
*** [[Diều cá đầu xám|Đại bàng cá đầu xám]]
* Phân họ [[Circaetinae]] (đại bàng ăn rắn)
** **Chi *Tarathopius***
*** [[Đại bàng Bateleur]]
** **Chi *Circaetus***
*** [[Circaetus gallicus|Đại bàng ăn rắn ngón chân ngắn]]
*** [[Circaetus pectoralis|Đại bàng ăn rắn ngực đen]]
*** [[Circaetus cinereus|Đại bàng ăn rắn nâu]]
*** [[Circaetus fasciolatus|Đại bàng ăn rắn Fasciated]]
*** [[Circaetus cinerascens|Đại bàng ăn rắn châu Phi]]
** **Chi *Spilornis***
*** [[Diều hoa Miến Điện]]
*** [[Spilornis klossi|Đại bàng ăn rắn Nicobar]]
*** [[Spilornis kinabaluensis|Đại bàng núi ăn rắn]]
*** [[Spilornis rufipectus|Đại bàng ăn rắn Sulawesi]]
*** [[Spilornis holospilus|Đại bàng ăn rắn Philippine]]
*** [[Spilornis elgini|Đại bàng ăn rắn Andaman]]
** **Chi *Eutriorchis**'
*** [[Eutriorchis astur|Đại bàng ăn rắn Madagascar]]

== Đại bàng Việt Nam = Chưa có thông tin

== Đại bàng trong văn hóa ==


=== Trong văn học ===
Trong văn học cổ điển, truyện phân chia ra các vương quốc do các loài vật đứng đầu là truyện thường thấy. [[Sư tử]] thì thường có vai trò làm vua của các vương quốc. Tuy nhiên, việc đại bàng làm vua của các nước được tưởng tượng này thì cũng không hiếm gặp. Ví dụ như trong truyện *Con dơi hèn nhát* thì đại bàng là kẻ thủ lĩnh của lũ chim. Hay trong truyện ngụ ngôn [[Châu Âu]], những con đại bàng thường làm vua nhiều như sư tử. Ngoài vai trò làm hoàng đế trong các truyện cổ thì đại bàng đôi khi còn "thủ vai" của một kẻ được coi là
lưu manh, độc ác.

=== Trong âm nhạc ===
Bài hát "Eagle" của [[ABBA]] được hai thành viên của nhóm sáng tác là [[Benny Andersson]] & [[Björn Ulvaeus]] vào năm 1977 nằm trong album thứ 5, *ABBA: The Album*. Nội dung bài hát muốn nói là ước mơ có được một đôi cánh dang rộng để có thể bay cao, bay xa bất cứ nơi đâu mình muốn.

=== Trong phim ảnh ===
Những con đại bàng trong phim *Angry Birds*:
*Axel
*Brad Eagleberger
*Carl ([[Đại bàng vàng]]) (Golden eagle)
*Debbie ([[Diều đầu nâu]]) (Changeable hawk-eagle)
*Glenn ([[Diều đầu nâu]]) (Changeable hawk-eagle)
*Hank
*Jerry ([[Đại bàng vàng]]) (Golden eagle)
*Kira
*Mighty Eagle ([[Đại bàng đầu trắng]]) (Philippines eagle)
*Steve
*Zeta ([[Đại bàng Philippines]]) (Bald eagle)

=== Trong trò chơi điện tử ===
Nhân vật đại bàng đầu trắng Mighty Eagle xuất hiện trong loạt game *Angry Birds''.
### Trong quân sự

Đại bàng được đánh giá là loài rất mạnh mẽ và hùng dũng. Vì thế, nó đã trở thành biểu tượng quân sự của nhiều quốc gia, chẳng hạn các cơ quan tình báo trực thuộc Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ, hoặc Quân lực Việt nam Cộng hoà. Từ những thế kỉ trước công nguyên, đế quốc La Mã và đế quốc Babylon đã chọn loài đại bàng vàng làm biểu tượng cho quân đội của nước mình. Vào thời kì Trung Cổ và Phục Hưng, đa số các quốc gia châu Âu đã chọn đại bàng làm biểu tượng cho quân đội. Các hình vẽ đại bàng trên khiên của binh lính đã được tìm thấy trong các di chỉ khảo cổ thời Phục Hưng, Trung Cổ, La Mã và trên những hình vẽ trong truyện cổ tích châu Âu được mô phỏng lại.

### Biểu tượng
Hình tượng đại bàng hoặc giống đại bàng được sử dụng trong các huy hiệu như hiệu lệnh, như là một hình ảnh tượng trưng, và như là một tiêu ngữ. Các bộ phận của cơ thể của chim đại bàng như đầu, cánh của nó hoặc chân cũng được sử dụng như là một hiệu lệnh hoặc tiêu ngữ. Chim đại bàng biểu tượng cho sức mạnh, lòng can đảm, tầm nhìn xa và sự bất tử. Nó được coi là vua của không trung và sứ giả của vị thần tối cao. Theo thần thoại, người Hy Lạp coi đại bàng là biểu trưng của thần Zeus, những người La Mã coi đại bàng là biểu trưng của Jupiter, bởi các bộ lạc Đức thì coi nó là Odin và người theo Kitô giáo thì là biểu tượng của Thiên Chúa.

## Hình ảnh

Tập tin:GoldenEagle-Nova.jpg
Tập tin:Steinadler Aquila chrysaetos closeup1 Richard Bartz.jpg
Tập tin:Kaiseradler Aquila heliaca 2 amk.jpg


## Chú thích

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*PBS Nature: Eagles 
* PBS Video Episode: American Eagle
*Eagle photos  on Oriental Bird Images
*Eagle videos on the Internet Bird Collection
*Web of the Conservation Biology Team-Bonelli's Eagle, of the University of Barcelona
*Eagle Conservation Alliance (ECA) 
*Decorah Eagles: 24/7 Live Webcam from The Raptor Resource Project 
*EagleCAM: White-bellied Sea Eagles Live Webcam at Discovery Centre in Sydney, Australia