open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Những nụ hồng hãy nhanh tay góp nhặt

**Những nụ hồng hãy nhanh tay góp nhặt** (tiếng Anh: *Gather Ye Rosebuds While Ye May*) – là một bức tranh do họa sĩ Anh John William Waterhouse sáng tác năm 1909. Đây là phiên bản nổi tiếng hơn cả. Bức tranh cùng tên sáng tác năm 1908 của cùng họa sĩ ít nổi tiếng hơn.

Bức tranh vẽ những cô gái xinh đẹp đang hái hoa trên đồng. Tên gọi của bức tranh lấy từ một bài thơ của nhà thơ Robert Herrick. Nhà thơ ca ngợi tuổi trẻ, mùa xuân và khuyên các cô gái hãy quên thói khiêm nhường hoặc xấu hổ để mau mau đi lấy chồng, vì rằng thời tuổi trẻ qua mau, tất cả vội đi về "buổi chiều bóng xế".
Bài thơ như sau:
:&nbsp;
:**Những nụ hồng hãy nhanh tay góp nhặt**
:Mọi thứ đều tàn lụi với thời gian
:Những bông hồng ngày hôm nay khoe sắc
:Ngày mai này rồi hoa sẽ héo hon.
:&nbsp;
:Ngọn đèn trời lên đến đỉnh vinh quang
:Lên càng cao mặt trời càng sáng tỏ
:Và mặt trời với bước chạy càng nhanh
:Thì càng chóng về buổi chiều bóng xế.
:&nbsp;
:Đẹp tuyệt với những tháng năm tuổi trẻ
:Tuổi thanh xuân trong huyết quản tưng bừng
:Nhưng thời gian sẽ đến và thay thế
:Những ưu phiền thế chỗ những thành công.
:&nbsp;
:Một khi còn có thể hãy kết hôn
:Hãy quên đi thói khiêm nhường, xấu hổ
:Và nhớ rằng ngày xuân rất chóng tàn
:Em đợi chờ, có thể là muôn thuở.

:*Bản dịch của Nguyễn Viết Thắng*

:&nbsp;
:**Gather ye rosebuds while ye may,**
:Old Time is still a-flying:
:And this same flower that smiles to-day
:To-morrow will be dying.
:&nbsp;
:The glorious lamp of heaven, the sun,
:The higher he's a-getting,
:The sooner will his race be run,
:And nearer he's to setting.
:&nbsp;
:That age is best which is the first,
:When youth and blood are warmer;
:But being spent, the worse, and worst
:Times still succeed the former.
:&nbsp;
:Then be not coy, but use your time,
:And while ye may, go marry:
:For having lost but once your prime,
:You may for ever tarry.
:&nbsp;
*Gather Ye Rosebuds While Ye May* dịch từng chữ sẽ là: "hãy hái những nụ hồng một khi còn có thể". Chủ đề của bài thơ gần với triết lý "Carpe diem" của Horace, triết lý hưởng lạc trong thơ Rubaiyat của Omar Khayyam hoặc những lời khuyên người đẹp trong thơ của Pierre de Ronsard... Tất cả những tác giả, tác phẩm này đều đã có các bản dịch tiếng Việt.

Tại cuộc bán đấu giá ngày 17 tháng 4 năm 2007 ở Sotheby’s bức tranh này (phiên bản 1909) được trả giá 2,5 triệu đô la.

## Xem thêm
*Carpe diem
*Vanitas
*Thơ Rubaiyat của Omar Khayyam
*Happy (bài hát của Leona Lewis)

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*Gather ye Rosebuds while ye may, 1909  at the Odon Wagner Gallery.
Tả Van

**Tả Van** là một xã thuộc tỉnh Lào Cai, Việt Nam.

## Địa lý

Xã Tả Van nằm ở phía nam thị xã Sa Pa, có vị trí địa lý:
*Phía đông giáp xã Mường Hoa và xã Bản Hồ
*Phía tây giáp xã Hoàng Liên và tỉnh Lai Châu
*Phía nam giáp xã Bản Hồ
*Phía bắc giáp phường Cầu Mây và xã Mường Hoa.

Xã có diện tích 67,90&nbsp;km², dân số năm 2017 là 4.133 người, mật độ dân số đạt 61 người/km².

## Hành chính
Xã Tả Van được chia thành 7 thôn: Dền Thàng, Séo Mý Tỷ, Tả Chải Dao, Tả Chải Mông, Tả Van Dáy I, Tả Van Dáy II, Tả Van Mông.

## Lịch sử
Trước đây, Tả Van là một xã thuộc huyện Sa Pa.

Ngày 11 tháng 9 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết 767/NQ-UBTVQH14 về việc thành lập thị xã Sa Pa trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của huyện Sa Pa, xã Tả Van thuộc thị xã Sa Pa như hiện nay.

## Chú thích

## Xem thêm
Roland Emmerich

**Roland Emmerich** (sinh ngày 10 tháng 11 năm 1955) là một đạo diễn, biên kịch và nhà sản xuất phim người Đức, các tác phẩm điện ảnh của ông chủ yếu thuộc thể loại thảm họa và hành động. Những bộ phim do ông đạo diễn đã đạt tổng doanh thu trên 3 tỷ USD trên toàn thế giới, nhiều hơn so với bất cứ một đạo diễn châu Âu nào. Các tác phẩm của ông cũng đạt doanh thu trên 1 tỷ USD chỉ riêng ở Hoa Kỳ, giúp ông trở thành đạo diễn đứng thứ 14 trong danh sách những đạo diễn có những phim đạt doanh thu cao nhất ở Mỹ mọi thời đại.

## Danh sách các bộ phim

## Liên kết
* 
* Roland Emmerich Producer Profile for The 1 Second Film 
* Interview with Roland Emmerich from July 2009
* Centropolis Entertainment 

## Tham khảo
Kham

**Kham** (tiếng Tây Tạng: ཁམས; chuyển tự Wylie: *Khams*; chữ Hán giản thể: 康巴; Pinyin: Kāngbā), là một vùng hiện này được chia ra giữa các đơn vị cấp tỉnh của Trung Quốc là Khu tự trị Tây Tạng, và Tứ Xuyên nơi dân tộc Khampa, một phân nhóm của dân tộc Tây Tạng đang sinh sống. Vùng này cũng đã là một trong ba tỉnh truyền thống của Tây Tạng. Trong thời kỳ Trung Hoa Dân quốc quản lý Trung Hoa đại lục (1911-1949), phần lớn khu vực này được gọi là **[[tây Khang|tỉnh Tây Khang]]** (西康省 *Xīkāng Shěng*). Khu vực này có quy chế "khu vực hành chính đặc biệt" cho đến năm 1939, khi nó trở thành một tỉnh của Trung Quốc.
Ít nhất một phần 3 dân Kham nói các ngôn ngữ Quangic, một nhánh của ngôn ngữ có liên hệ nhưng không gần gũi đối với tiếng Tây Tạng Kham.

Kham gồm 50 huyện đã được đưa vào các tỉnh của Trung Quốc Tứ Xuyên (16 huyện), Vân Nam (3 huyện), và Thanh Hải (6 huyện) cũng như phần phía đông của Khu tự trị Tây Tạng (25 huyện).

Kham có địa hình núi non lởm chởm, các hẻm núi chảy từ tây bắc qua đông nam. Các sông ở đây gồm Mekong, Dương Tử, Nhã Lung, và Salween.

## Chú thích

 
## Tham khảo

## Đọc thêm
* Thomas Laird: *The Story of Tibet: Conversation With the Dalai Lama*, Grove Press, New York, ISBN 978-0-8021-1827-1
* Andreas Gruschke: *The Cultural Monuments of Tibet’s Outer Provinces: Kham*, 3 vols. (2 published so far), White Lotus Press, Bangkok 2004. ISBN 974-480-049-6
## Liên kết ngoài
* Khampa Network 
* Seven Days in Permitless Tibet Magazine article about traveling overland across Kham
Ü-Tsang

thế=Vị trí của Ü-Tsang|phải|350x350px
**Ü-Tsang** (tiếng Tây Tạng: དབུས་གཙང་, Wylie: *Dbus-gtsang*, , Hán-Việt: Vệ Tạng), hay **Tsang-Ü**, là một trong tỉnh truyền thống của Tây Tạng, hai tỉnh kia là Amdo và Kham. Về mặt địa lý, Ü-Tsang nằm ở phía tây và trung bộ của vùng văn hóa Tây Tạng, gồm lưu vực sông Tsang-po (Gtsang-po), các khu vực xung quanh và vùng kéo dài của núi Kailash, và cao nguyên Chang Tang (Byang-thang) về phía bắc. Dãy núi Himalaya xác định biên giới phía nam Ü-Tsang. Khu tự trị Tây Tạng hiện nay gần trùng với Ü-Tsang cổ và phía tây Kham.

Ü-Tsang đã được lập thông qua việc hợp nhất hai trung tâm quyền lực trước đó là: Ü (Dbus) ở trung bộ Tây Tạng, kiểm soát bởi phần Gelukpa (Dge-lugs-pa) của Phật giáo Tây Tạng dưới thời đầu các Dalai Lama, và Tsang (Gtsang) kéo dài từ Gyantse (Rgyang-rtse) đến phía tây, kiểm soát bởi Sakyapa (Sa-skya-pa). Các chiến thắng quân sự bởi Dalai Lama thứ 5 hùng mạng đã củng cố quyền lực trên khu vực kết hợp vào thế kỷ 17.

Ü-Tsang là trung tâm văn hóa của người Tây Tạng. Các Dalai Lama đã cai trị Tây Tạng từ các cung điện Potala và Norbulingka ở Lhasa. Chùa Jokhang, có lẽ là chùa thiêng nhất của Phật giáo Tây Tạng, cũng nằm ở đó.

## Tham khảo
Jurignac

** Jurignac** là một xã thuộc tỉnh Charente trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp. Xã nay có độ cao trung bình 130 mét trên mực nước biển.

## Tham khảo
Agassac

**Agassac** là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie ở Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 250 mét trên mực nước biển.

## Tham khảo
Alan, Haute-Garonne

** Alan, Haute-Garonne ** là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne ở tây nam nước Pháp. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 378 mét trên mực nước biển. Dân số 304 người (năm 2006).

## Tham khảo
Auzeville-Tolosane

**Auzeville-Tolosane** là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie của tây nam nước Pháp. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình167 mét trên mực nước biển.

## Kết nghĩa

*  Broughton, Wales
*  Calugareni, România

## Biến động dân số

## Tham khảo
Balma

**Balma** là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie ở tây nam nước Pháp. Xã nằm ở khu vực có độ cao từ 135-218mét trên mực nước biển. Xã năm về phía đông của Toulouse.

## Di tích

Balma - La Mairie.jpg|Tòa thị chính
Balma - Eglise saint-Joseph.jpg|nhà thờ Saint-Joseph
Eglise Saint Martin (Lasbordes) à BALMA.jpg|nhà thờ Saint-Martin-de-Boville
Balma - Ancienne Mairie.jpg|Thư viện công cộng
Balma - Monument aux Morts.jpg| Đài tưởng niệm chiến tranh


## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Tòa thị chính
Brax, Haute-Garonne

**Brax** là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie, Midi-Pyrénées, về phía tây nam của Pháp. Xã Brax có diện tích 442 ha, nằm gần Toulouse và rừng Bouconne. Xã là một phần của Cộng đồng đô thị đại Toulouse.
Dân số năm 1999 là 2017 người.
Đường nối với Brax là Route Nationale 124 hoặc tuyến SNCF giữa Toulouse và Auch tại nhà ga xe lửa.
## Di tích
Lâu đài đổ nát, Château de Brax, xây vào thế kỷ thứ 13. Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, các nhóm kháng chiến Réseau Morhange của Marcel Taillandier sử dụng lâu đài như là trụ sở của nó.
## Hình ảnh

Brax la mairie.jpg|Tòa thị chính.
Brax Le chateau - tour Henri IV.jpg| Các lâu đài.
Brax eglise Saint-Orens.jpg|Các nhà thờ Saint-Orens 
Brax eglise Saint-Orens façade.jpg| 
Brax eglise Saint-Orens intérieur.jpg| 
Brax eglise Saint-Orens intérieur Plafond.jpg| 


## Tham khảo
Hayashiya Shizuru

sinh ngày 23 tháng 3 năm 1968 tại Saitama, Nhật Bản là một mangaka người Nhật có nhóm máu AB.

## Tác phẩm
* *[[Sister Red]]* (2001 - 2003)
* *[[Onegai ☆ Teacher]]* (2002 - 2003)
* *Strawberry Shake* / *[[Strawberry Shake Sweet]]* (2003 - 2008)
* *[[Hayate X Blade]]* (2003 -)

## Chú thích

## Liên kết ngoài
*
Liên hoan phim châu Á-Thái Bình Dương

**Liên hoan phim châu Á-Thái Bình Dương** (tiếng Anh: *Asia-Pacific Film Festival*) là một Đại hội điện ảnh được tổ chức lần đầu năm 1954. Liên hoan phim này được tổ chức hàng năm tại một quốc gia châu Á bởi Ban giám đốc của Liên đoàn Điện ảnh châu Á-Thái Bình Dương.

## Hạng mục trao giải

Những hạng mục trao giải hiện nay. Ở mỗi hạng mục có thể đồng trao giải cho nhiều tác giả, tác phẩm.
* Phim hay nhất
* Giám đốc sản xuất xuất sắc nhất
* Nam diễn viên xuất sắc nhất
* Nữ diễn viên xuất sắc nhất
* Nam diễn viên phụ xuất sắc nhất
* Nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất
* Kịch bản hay nhất
* Quay phim xuất sắc nhất
* Biên tập xuất sắc nhất
* Âm thanh hay nhất
* Nhạc phim hay nhất
* Giám đốc nghệ thuật hay nhất
* Phim tài liệu hay nhất
* Phim hoạt hình hay nhất

Giải thưởng đặc biệt của Ban Giám khảo cũng có thể được trao.

## Phim hay nhất

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Asia-Pacific Film Festival  tại Internet Movie Database
Ngô Hùng Toại

**Ngô Hùng Toại** (chữ Hán: 吳熊遂), là vị vua thứ sáu của nước Ngô tồn tại từ cuối thời nhà Thương sang thời Đông Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Ông mang họ Cơ, là con của Ngô Chu Chương – quân chủ thứ 5 nước Ngô.

Sử sách không ghi chép thời gian ông làm quân chủ, không rõ năm bắt đầu, năm mất và các sự kiện trong thời gian ông ở ngôi.

Sau khi ông mất, con ông là Cơ Kha Tương lên nối ngôi.

## Xem thêm
* Ngô (nước)
* Ngô Chu Chương
* Ngô Kha Tương

## Tham khảo

* Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
***Ngô Thái Bá thế gia*
Đạo luật về người làm công 1351

**Đạo luật về người làm công** là luật được thông qua bởi Quốc hội Anh dưới thời vua Edward III vào năm 1351 nhằm đối phó lại sự thiếu hụt lao động. Nó được giới thiệu bởi John Hale.
Nạn Cái chết đen hay Nạn dịch hạch giết chết hơn một phần ba dân số Châu Âu (hầu hết là nông dân) đã gây ra sự suy giảm nghiêm trọng trong nguồn cung lao động. Các chủ đất đột nhiên phải đối mặt với sự tăng vọt trong cạnh tranh giành người lao động. Những người làm công đã có quyền mặc cả cao hơn và đòi hỏi những mức lương cao hơn. Chi phí cho lao động tăng cao đã dẫn tới lạm phát trong cả nền kinh tế. Tầng lớp tinh hoa than vãn về sự chuyển dịch đột ngột trong quyền lực kinh tế. Trong nỗ lực kiểm soát chi phí lao động và các mức giá, Edward đã ban hành Sắc lệnh về người làm công vào năm 1394. Quốc hội đã nỗ lực để củng cố cho Sắc lệnh với Đạo luật về người làm công.
Đạo luật đặt ra mức lương tối đa cho người làm công tương xứng với mức lương được trả trước Cái chết đen. Những thay đổi này, tuy nhiên, đã thất bại trong việc tính đến những điều kiện kinh tế thay đổi trong suốt thời kỳ bệnh dịch, và hơn nữa, thời kỳ mà các mức lương được sử dụng lại là thời kỳ suy thoái kinh tế ở Anh do kết quả của Chiến tranh Trăm năm. Do đó, lương trong suốt thời kỳ bệnh dịch được đặt ra thậm chí còn thấp hơn để phù hợp với mức trong thời kỳ suy thoái. Đạo luật cũng quy định rằng những người đàn ông và đàn bà khỏe mạnh phải làm việc, và áp đặt mức phạt nghiêm khắc đối với những người còn nhàn rỗi. Trong thực tế, đạo luật được thực thi một cách yếu kém và thất bại, nhưng nó đã đặt ra tiền lệ phân biệt giữa những người làm công đủ sức khỏe làm việc và những người không thể làm việc do một lý do bất kỳ. Sự phân biệt này lại nổi lên trong những bộ luật sau này liên quan đến đói nghèo.
Sắc lệnh về người làm công và Đạo luật về người làm công đương nhiên là không được ưa chuộng bởi những người nông dân muốn những mức lương cao hơn và những tiêu chuẩn sống tốt hơn, và là nhân tố đóng góp cho những cuộc nổi dậy của nông dân sau này, đáng lưu ý nhất là cuộc nổi dậy của nông dân Anh năm 1381. Những quá trình tương tự cũng diễn ra trên khắp châu Âu - mức trần lương theo sau sự thiếu hụt lao động sau nạn Cái chết đen dẫn đến cuộc Khởi nghĩa nhân dân tại châu Âu nửa sau thời Trung Cổ.
## Ghi chú

## Liên kết ngoài
* Text of the statute
* Another source of the text 
* Another source, annotated, see (D)
James W. Black

**Sir James Whyte Black**, (14 tháng 6 năm 1924 – 22 tháng 3 năm 2010) là một thầy thuốc, một nhà dược lý học người Scotland đã sáng chế Propranolol, tổng hợp Cimetidine và được thưởng Giải Nobel Sinh lý và Y khoa năm 1988 cho những sáng chế này.

## Cuộc đời

Black học ở Beath High School, tại Cowdenbeath, Fife, Scotland, rồi học Y học ở Đại học St Andrews, Fife. Trước năm 1967, kể cả thời gian ông là sinh viên ở đây, mọi hoạt động y học lâm sàng của đại học St Andrews đều diễn ra ở University College, được tách ra để trở thành Đại học Dundee, trường mà sau này Black trở thành hiệu trưởng danh dự. Ông gia nhập phân khoa Sinh lý học của Đại học St Andrews, rồi làm giảng viên ở Đại học Malaya (Malaysia).

## Sự nghiệp

Khi trở lại Scotland năm 1950, ông làm việc ở Trường Thú Y Đại học Glasgow, nơi ông thành lập Phân ban Sinh lý học. Thời gian này ông vừa làm việc ở trường đại học, vừa làm trong ngành công nghiệp như ở hãng dược phẩm ICI Pharmaceuticals (1958–1964), GlaxoSmithKline (1964–1973) và Wellcome Trust (1978–1984) đồng thời được bổ nhiệm làm giáo sư dược lý học ở University College London (1973–1978) và King's College London (1984–1992).

## Cống hiến khoa học và lâm sàng

Sir James Black đã đóng góp vào sự hiểu biết về lâm sàng và khoa học căn bản trong khoa bệnh tim, cả với tư cách một thầy thuốc lẫn tư cách một nhà khoa học nghiên cứu cơ bản. Việc sáng chế ra propranolol của ông đã cách mạng hóa việc chế ngự chứng đau thắt ngực (*angina pectoris*), được coi là một trong các đóng góp quan trọng nhất về y học lâm sàng và dược lý học của thế kỷ 20. Phương pháp nghiên cứu của ông, các phát hiện của ông về dược lý học adrenergic, và việc ông làm sáng tỏ cơ chế hoạt động của tim đều là những mặt mạnh trong công trình của ông.
Ông góp công lớn trong việc phát hiện cimetidine, một phân tử giúp ngăn ngừa chứng loét dạ dày. Việc phát hiện ra chất chống histamin H2 này đã dẫn tới việc chế ra một số thuốc như Zantac.

## Giải thưởng và Vinh dự
* 1976: được bầu vào Royal Society
* 1981: được phong tước Knight Bachelor
* 2000: được thưởng Order of Merit (Huân chương công trạng) do Nữ hoàng Elizabeth II trao.
* 1976: Giải nghiên cứu Y học lâm sàng Lasker-DeBakey.
* 1979: Giải Artois-Baillet Latour Health
* 1982: Giải Wolf về Y học
* 1988: Giải Nobel Sinh lý và Y khoa

## Chú thích và Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Nobelprize.org, Giải Nobel Sinh lý và Y khoa 1988
* Nobelprize.org, James Black – Tự truyện
Cơ Di Ngô

**Cơ Di Ngô** (chữ Hán: 姬夷吾) có thể là một trong những nhân vật sau:
*Ngô Di Ngô, vua thứ 13 nước Ngô thời nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc (chưa xác định được năm ở ngôi cụ thể).
*Tấn Huệ công, vua thứ 22 nước Tấn thời Đông Chu trong lịch sử Trung Quốc, ở ngôi từ năm 650 TCN - 637 TCN.

Hai vị vua này có cùng tên húy, có chung nguồn gốc là con cháu của Cổ Công Đản Phủ - tổ tiên nhà Chu. Tính từ Cổ Công Đản Phủ, Ngô Di Ngô thuộc thế hệ thứ 13, Tấn Huệ công thuộc thế hệ thứ 18.
Puilacher

**Puilacher** là một xã thuộc tỉnh Hérault trong vùng Occitanie phía nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 65 mét trên mực nước biển. Dân số thời điểm năm 1999 là 156 người.

## Tham khảo
Zelimkhan Yandarbiyev

**Zelimkhan Abdumuslimovich Yandarbiyev** (Chechnya: Яндарбин Абдулмуслиман кант Зелимха, tiếng Nga: Зелимхан Абдумуслимович Яндарбиев) (Ngày 12 tháng 9 năm 1952 - 13 tháng 2 năm 2004) là một nhà văn người Chechnya và một chính trị gia, Tổng thống nước Cộng hòa Chechnya Ichkeria ly khai (1996 và 1997. Năm 2004, Yandarbiyev bị tình báo quân sự của Nga giết chết trong khi lưu vong tại Qatar.

## Tham khảo

* CHECHENS' LEADER SIGNS PEACE PACT WITH THE KREMLIN, The New York Times, ngày 28 tháng 5 năm 1996 
* Yeltsin Signs Peace Treaty With Chechnya, The New York Times, ngày 13 tháng 5 năm 1997 
* Blast kills exiled Chechen leader, CNN, ngày 15 tháng 7 năm 2004 
* (Russian) Sergei Ivanov has promised to strive for discharge of the Russian prisoners in Qatar, Lenta.ru, ngày 3 tháng 3 năm 2004 
* Let Go, Kommersant, ngày 25 tháng 3 năm 2004 
* (Russian) The Origin of Putin's Oligarchy, ngày 11 tháng 10 năm 2005 
* Sergei Ivanov Tied to the Case of the Russians in Qatar, Kommersant, ngày 13 tháng 4 năm 2004 
* Russia 'behind Chechen murder', BBC News, ngày 30 tháng 6 năm 2004 
* Aslan Maskhadov Killed, Kommersant, ngày 9 tháng 3 năm 2005 
* (Russian) Задержанные в Катаре – офицеры ГРУ, Gazeta.ru, 29th April 2004 
* Convicted Russia agents 'missing', BBC News, 17 February, 2005
Sheikh Abdul Halim

**Abdul-Halim Salamovich Sadulayev** (tiếng Chechnya: *Садулин Абусаламин кант Абдулхалим*; tiếng Nga: *Абдул-Халим Саламович Сайдулаев*; sinh ngày 02 tháng 6 năm 1966 - chết ngày 17 tháng 6 năm 2006) là Tổng thống thứ tư của nước Cộng hòa Chechnya Ichkeria. Sadulayev làm Tổng thống chưa đầy 1 năm thì bị giết trong một cuộc đấu súng với FSB và lực lượng Chechen (Chechnya thân Nga). Sadulayev là nhà lãnh đạo phiến quân Chechnya đầu tiên có hiệu quả trong việc cố gắng thống nhất các lực lượng phiến quân Hồi giáo ở bên ngoài Chechnya. Ông đã giành được cam kết trung thành không chỉ từ quân ly khai Chechnya, mà còn từ các nhóm Hồi giáo đang tìm cách lật đổ các chính quyền Bắc Kavkaz thân Kremli. Ông cũng được ghi nhận đã thuyết phục lãnh chúa Shamil Basayev không thực hiện bất cứ cuộc tấn công khủng bố lớn nào kể từ vụ Beslan.

## Tham khảo

* Russia: New Chechen Resistance Leader Vows No More Hostage Takings RFE/RL 
* Russia's tactics make Chechen war spread across Caucasus Kavkaz Center 
* No Terrorist Acts in Russia Since Beslan: Whom to Thank? Jamestown Foundation 
* Russia: Chechen Rebel Leader Reshuffles Ministers RFE/RL 
* Report: Chechen Rebel chief killed CNN 
* Video. Commander Khalid Tells About Chechen Attacks Kavkaz Center 
* Terrorist leader Sadulayev killed in Chechnya was planning big terrorist act Pravda 
* Russian Troops Kill Leader of Chechen Separatists The New York Times 
* Chechnya rebels appoint new leader after killing The Guardian 
* SADULAEV DEATH RESULT OF GOOD LUCK, NOT GOOD PLANNING Jamestown Foundation
Tín nhiệm sản phẩm

Trong kinh tế học, **tín nhiệm sản phẩm** (dollar voting) là một khái niệm được dùng để giải thích sự ảnh hưởng từ việc lựa chọn mua hàng của khách hàng đến việc sản phẩm có được tiếp tục sản xuất để đưa ra thị trường hay không. Mỗi một đồng đô-la được trả cho một sản phẩm đều được xem là "tín nhiệm sản phẩm" cho sản phẩm đó, giúp ta hiểu được rằng một sản phẩm có càng nhiều "tín nhiệm sản phẩm" thì càng mang lại nhiều lợi nhuận và vì vậy sẽ càng được sản xuất nhiều.
## Tham khảo
Uông Việt

**Uông Việt** (tên tiếng Trung: 汪粤, tên tiếng Anh: Wāng Yuè) là diễn viên điện ảnh Trung Quốc.

## Tiểu sử
Uông Việt sinh ngày 1 tháng 1 năm 1955. Ông theo học tại Học viện điện ảnh Bắc Kinh năm 1978, sau đó tham gia đóng nhiều phim truyền hình và điện ảnh như: A Waitress (1981), Sanctuary (1988), Wild mountain inn (1988), The horror night (1988),... Tuy nhiên khán giả biết đến ông nhờ vai Đường Tăng trong phim truyền hình nổi tiếng Tây Du Ký. Ông đóng các tập 6, 9, 10 của bộ phim.

Hiện Uông Việt công tác tại Học viện Hý kịch Trung Quốc (中国戏曲学院)

## Tham khảo
Vương Linh Hoa

**Vương Linh Hoa** (tên tiếng Trung:王苓华) sinh năm 1961, nguyên là nghệ sĩ múa nổi tiếng và diễn viên điện ảnh Trung Quốc. Cô từng là nghệ sĩ múa chính Đoàn kịch múa và Opera Thượng Hải, thành viên Hiệp hội Múa Trung Quốc. Năm 1988, cô di cư sang Mĩ và hiện sống tại San Francisco, làm giảng viên múa cổ điển Trung Hoa rất nổi tiếng tại đây. Trong thời gian ở Trung Quốc cô còn tham gia đóng một số phim truyền hình trong đó có phim Tây Du Ký, vào vai Hạnh Tiên. Đặc biệt Vương Linh Hoa nổi bật qua vai chính trong phim điện ảnh *"Quỷ muội"* sản xuất năm 1985. Cô lập gia đình với một người Canada gốc Hoa, có hai con trai.

## Tham khảo
Trương Thanh

**Trương Thanh** có thể là:
* Trương Thanh (张清), một trong 36 Thiên Cương tinh trong tác phẩm Thủy hử.
* Trương Thanh (张青), một trong 72 Địa Sát tinh trong tác phẩm Thủy hử.
* Trương Thanh (张青), nữ diễn viên điện ảnh Trung Quốc, quê ở Hàng Châu, nổi tiếng với vai Vạn Thánh công chúa trong Tây du ký.
* Trương Thanh (张青), nam diễn viên điện ảnh Trung Quốc, sống ở Bắc Kinh.
* Trương Thanh (张青), nữ diễn viên điện ảnh Trung Quốc, sống ở Hồ Bắc.
Aki (thiết giáp hạm Nhật)

***Aki*** () là một thiết giáp hạm kiểu bán-dreadnought của Hải quân Đế quốc Nhật Bản, được thiết kế và chế tạo hoàn toàn bởi Nhật Bản tại xưởng hải quân Kure. Tên *Aki* được đặt theo tên tỉnh cũ Aki, ngày nay là một phần của tỉnh Hiroshima.

## Thiết kế và chế tạo
Việc cung cấp tài chính để chế tạo *Aki* được chấp thuận như một phần của ngân sách khẩn cấp năm 1904 dành cho cuộc Chiến tranh Nga-Nhật, và nó là chiếc thiết giáp hạm thứ hai được thiết kế và chế tạo trong nước sau chiếc ''Satsuma''. Do phải dành sự ưu tiên cho việc hoàn tất chiếc tàu tuần dương ''Tsukuba'', việc chế tạo chiếc *Aki* kéo dài lâu hơn mười tháng so với kế hoạch, nhưng điều này đã giúp cho nhiều thiếu sót trong thiết kế tìm thấy khi chế tạo chiếc *Satsuma* được chỉnh sửa trên chiếc *Aki*.

*Aki* là thiết giáp hạm Nhật Bản đầu tiên được trang bị động cơ turbine, cho phép nó đạt được tốc độ tối đa 38&nbsp;km/h (20,7 knot) khi chạy thử vào tháng 12 năm 1910. Những động cơ turbine này được đặt mua và nhập khẩu từ hãng John Brown ở Scotland, và việc tích hợp chúng đòi hỏi phải bổ sung thêm một ống khói thứ ba trên thân tàu nguyên được thiết kế giống như *Satsuma*, làm gia tăng lượng rẽ nước thêm 450 tấn và chiều dài thêm 3 m.

*Aki* ban đầu được thiết kế như một thiết giáp hạm trang bị toàn súng lớn (như *[[Dreadnought]]*), nhưng việc thiếu hụt các khẩu pháo 305&nbsp;mm (12 inch) chỉ cho phép nó có một giàn hỏa lực hỗn hợp.

## Lịch sử hoạt động
*Aki* được đưa vào sử dụng ngày 11 tháng 3 năm 1911. Trong Chiến tranh Thế giới thứ nhất, từ tháng 8 năm 1914, *Aki* được giao nhiệm vụ tuần tra những con đường vận chuyển hàng hải ở phía Nam Nhật Bản trong biển Nam Trung Quốc và Hoàng Hải, nhưng không có hoạt động tác chiến nào được ghi nhận. Sự kiện đáng chú ý duy nhất trong suốt cuộc đời hoạt động của nó là một lần bị mắc cạn vào ngày 16 tháng 11 năm 1914 tại một bãi cát ngầm trong vịnh Tokyo.

Do những thỏa thuận của Hiệp ước Hải quân Washington, *Aki* được cho ngừng hoạt động vào ngày 20 tháng 9 năm 1923. Nó được sử dụng như một mục tiêu thực tập bắn hải pháo, và bị các thiết giáp hạm ''Nagato'' và ''Mutsu'' đánh chìm ngoài khơi Nojimasaki, về phía Nam bán đảo Bōsō thuộc tỉnh Chiba vào ngày 27 tháng 9 năm 1924, dưới sự chứng kiến của Thái tử Hirohito và các quan chức đứng đầu các ngành trong quân đội. Tuy nhiên, một số các khẩu pháo cỡ lớn của nó được vớt lên và tái sử dụng thành các khẩu đội pháo duyên hải chung quanh vịnh Tokyo, bao gồm Misaki, Kanagawa, bán đảo Miura và tại Jogashima.

## Những hình ảnh

Image:Japanese battleship Aki underway.jpg
Image:Japanese battleship Aki 2.jpg
Image:Japanese battleship Aki 3.jpg
Image:Japanese battleship Aki in Dec 1915.jpg|*Aki* vào tháng 12 năm 1915


## Xem thêm

## Tham khảo

*
*
*
*
*

## Liên kết ngoài
*Materials of the Imperial Japanese Navy
Ngô Câu Ti

**Ngô Câu Ty** (chữ Hán: 吳句卑), là vị vua thứ 17 của nước Ngô thời Xuân Thu trong lịch sử Trung Quốc.

Ông mang họ Cơ, là con của Ngô Phả Cao – vua thứ 16 nước Ngô.

Theo Sử ký, trong thời gian Ngô Câu Ty làm vua, nước Ngu - vốn là một nhánh con cháu của Ngô Trọng Ung, tách ra từ đời Ngu Trọng, em của Ngô Chu Chương - bị nước Tấn diệt năm 654 TCN. Nước Ngu bị Tấn Hiến công lừa, cho nước Tấn mượn đường đánh nước Quắc, sau đó Tấn diệt luôn Ngu.

Như vậy chỉ có thể xác định Ngô Câu Ty làm vua trước và sau năm 654 TCN. Không rõ ông mất năm nào, nhưng người nối nghiệp ông là Ngô Khứ Tề được xác định mất năm 586 TCN. Như vậy thời gian làm vua của cha con ông kéo dài khoảng 70 năm.

Sau khi ông mất, con ông là Cơ Khứ Tề lên nối ngôi.

## Xem thêm
* Ngô (nước)
* Ngô Phả Cao
* Ngô Khứ Tề

## Tham khảo

* Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
***Ngô Thái Bá thế gia*
Ngô Khứ Tề

**Ngô Khứ Tề** (chữ Hán: 吳去齊; ?-586 TCN), là vị vua thứ 18 của nước Ngô thời Xuân Thu trong lịch sử Trung Quốc.

Ông mang họ Cơ, là con của Ngô Câu Ty – vua thứ 17 nước Ngô.

Sử sách không ghi chép thời gian ông bắt đầu làm vua và các sự kiện trong thời gian ông ở ngôi. Căn cứ vào ghi chép của Sử ký, cha ông là Ngô Câu Ty sống cùng thời Tấn Hiến công diệt nước Ngu năm 654 TCN. Năm 586 TCN, ông mất. Như vậy cha con Ngô Câu Ty và Ngô Khứ Tề làm vua trong thời gian khoảng 70 năm.

Sau khi ông mất, con ông là Cơ Thọ Mộng lên nối ngôi.

## Xem thêm
* Ngô (nước)
* Ngô Thọ Mộng
* Ngô Câu Ty

## Tham khảo

* Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
***Ngô Thái Bá thế gia*
Ngô Thọ Mộng

**Ngô Thọ Mộng** (chữ Hán: 吳壽夢; trị vì: 585 TCN-561 TCN), là vị vua thứ 19 của nước Ngô thời Xuân Thu trong lịch sử Trung Quốc.

## Xung đột với nước Sở
Ông mang họ Cơ, là con của Ngô Khứ Tề – vua thứ 18 nước Ngô. Năm 586 TCN, Ngô Khứ Tề mất, Thọ Mộng lên nối ngôi.

Nước Ngô thời Thọ Mộng bắt đầu lớn mạnh. Thọ Mộng bèn xưng vương, ngang hàng với thiên tử nhà Chu và nước Sở hùng mạnh đang tranh chấp ngôi bá chủ với nước Tấn.

Năm 584 TCN, đại phu nước Sở là Vu Thần oán trách tướng nước Sở là Tử Phản, bỏ trốn sang nước Tấn. Nước Tấn cử Vu Thần đi sứ nước Ngô. Thọ Mộng thu dụng Vu Thần. Người nước Ngô được Vu Thần dạy cho cách đi xe và dùng binh pháp.

Thọ Mộng dùng con Vu Thần làm quan nước Ngô. Từ đó nước Ngô bắt đầu giao thiệp với các nước ở trung nguyên. Ngô Thọ Mộng có thế nước lớn mạnh, mang quân đánh phá nước Sở.

Năm 570 TCN, Sở Cung vương mang quân đánh Ngô để báo thù, tiến đến đất Hành Sơn mới rút lui.

## Truyền ngôi
Ngô vương Thọ Mộng có bốn người con trai là Chư Phàn, Dư Sái, Dư Muội và Quý Trát. Trong 4 người thì Quý Trát tài giỏi hơn cả. Vì thế Thọ Mộng muốn nhường ngôi cho Quý Trát, nhưng Quý Trát từ chối.

Năm 561 TCN, Ngô vương Thọ Mộng qua đời. Ông ở ngôi được 25 năm. Thọ Mộng dặn lại anh em Chư Phàn hãy truyền ngôi cho em để tuần tự đến Quý Trát. Chư Phàn lên nối ngôi vua.

## Xem thêm
* Ngô (nước)
* Ngô Khứ Tề
* Ngô Chư Phàn

## Tham khảo
* Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
***Ngô Thái Bá thế gia*
* Phương Thi Danh (2001), *Niên biểu lịch sử Trung Quốc*, Nhà xuất bản Thế giới

## Chú thích
Boson gauge

**Boson gauge** là nhóm các hạt cơ bản trong họ Boson có nhiệm vụ thực hiện tương tác giữa các hạt, nên còn gọi là hạt truyền tương tác.
## Mô hình boson gauge
Trong mô hình chuẩn, gauge boson gồm có ba dạng:
* Photon, hạt truyền tương tác điện từ
* Boson Z, hạt truyền tương tác yếu
* Gluon, hạt truyền tương tác mạnh.
## Mô hình khác

## Tham khảo
Vu Khiêm

**Vu Khiêm** (tiếng Trung: 于謙, 1398-1457) là một vị đại quan của nhà Minh trong lịch sử Trung Quốc. Ông làm quan tới thiếu bảo nên còn gọi là Vu thiếu bảo. Ông nổi tiếng vì tinh thần cương quyết tử thủ bảo vệ đất nước, có công lãnh đạo quân dân thành Bắc Kinh phòng thủ chống lại cuộc xâm chiếm của Mông Cổ vào năm 1449.

Ông là 1 trong 41 vị công thần được thờ tại Đế vương miếu (历代帝王庙) được nhà Minh, nhà Thanh xây dựng, trong đó thờ những vị quan văn, võ tướng được đánh giá là tài năng và tận trung nhất qua các triều đại.

## Tiểu sử
Vu Khiêm là người Tiền Đường (ngày nay là Hàng Châu, Chiết Giang, Trung Quốc). Ông đỗ tiến sĩ năm Vĩnh Lạc thứ 19 (1421) thời Minh Thành Tổ. Năm Tuyên Đức thứ nhất (1426), ông được phong ngự sử. Cùng năm này, Hán vương Chu Cao Hú khởi binh mưu phản ở Lạc An Châu, Vu Khiêm đã theo Minh Tuyên Tông Chu Chiêm Cơ thân chinh trừng phạt. ông được phong Binh bộ tả thị lang. Ông từng giữ chức tuần án ở các địa hạt Hà Nam, Sơn Tây, Giang Tây.

Tháng tám âm lịch năm Chính Thống thứ 14 (1449), đội quân do đích thân Minh Anh Tông chỉ huy bị quân Mông Cổ do Esen Tayisi (Dã Tiên) chỉ huy đánh bại tại trận Thổ Mộc. Quân Mông Cổ đã tiến đến cách kinh đô Bắc Kinh 80&nbsp;km, nhưng Vu Khiêm, khi đó là Binh bộ thượng thư, đã nắm quyền chỉ huy quân đội đẩy lui được cuộc tấn công và đưa Thanh vương Chu Kỳ Ngọc (tức Minh Đại Tông) lên ngôi hoàng đế Trung Hoa.

Năm Cảnh Thái thứ nhất (1450), Dã Tiên thỉnh cầu nghị hòa, đồng ý trao trả Minh Anh Tông. Tháng tám âm lịch, Anh Tông hồi cung và bị an trí tại Nam cung, xưng là thượng hoàng. Thời gian này, tại khu vực Mân-Chiết có các cuộc nổi dậy của nông dân do Đặng Mậu Thất, Diệp Tông Lưu chỉ huy, tại Quảng Đông có khởi nghĩa của Hoàng Túc Dưỡng, tại Hồ Quảng (nay là Hồ Bắc, Hồ Nam), Quảng Tây, Quý Châu có các cuộc nổi dậy của các dân tộc thiểu số (Dao, Đồng, Miêu), tất cả đều bị Vu Khiêm trấn áp.

Năm Cảnh Thái thứ tám (1457), tướng quân Thạch Hanh cùng phó đô ngự sử Từ Hữu Trinh và hoạn quan Tào Cát Tường, nhân khi Cảnh Đế bệnh nặng, đã phát binh làm đảo chính, đưa Anh Tông quay lại ngai vàng, sử Trung Quốc gọi là Đoạt môn chi biến, bắt giam Vu Khiêm cùng đại học sĩ Vương Văn. Sau khi Minh Anh Tông phục vị, ông bị buộc tội phản nghịch và chịu án tử hình. Ông được đô đốc đồng tri Trần Quỳ thu di hài chôn cất. Hơn năm sau, cải táng đưa về chân núi Tam Đài Sơn, gần Tây Hồ, Hàng Châu. Con trai ông là Vu Miện bị sung vào quân đội, đày ra Long Môn, Sơn Tây. Vợ của ông là Từ thị bị đày ra Sơn Hải Quan. Đầu niên hiệu Thành Hóa (1464-1487), Vu Miện được xá tội đã kêu oan, đích thân Minh Hiến Tông thẩm lý nhưng tới tận năm Hoằng Trị thứ 2 (1489) thì Minh Hiếu Tông mới minh oan cho Vu Khiêm, truy tặng *đặc tiến quang lộc đại phu, trụ quốc, thái phó*, thụy Túc Mẫn. Đến niên hiệu Vạn Lịch, Minh Thần Tông cải thụy hiệu thành Trung Túc.

## Tác phẩm
Tác phẩm có: 
* *Vu Trung Túc tập*.
* *Bắc phong xuy*
* *Trừ dạ túc Thái Nguyên hàn thậm*
* *Vịnh thạch hôi*
### Thạch hôi ngâm

Thạch hôi ngâm

Thiên thuỳ vạn kích xuất thâm sơn

Liệt hoả phần thiêu nhược đẳng nhàn

Phấn thân tôi cốt toàn bất phạ

Yếu lưu thanh bạch tại nhân gian

## Ghi chú
Ngô Chư Phàn

**Ngô Chư Phàn** (chữ Hán: 吳諸樊; trị vì: 560 TCN-548 TCN), là vị vua thứ 20 của nước Ngô thời Xuân Thu trong lịch sử Trung Quốc.

## Làm vua
Ông mang họ Cơ, là con trưởng của Ngô Thọ Mộng – vua thứ 19 nước Ngô. Vua cha Thọ Mộng muốn truyền ngôi cho người em út của ông là Quý Trát là người hiền tài nhất trong 4 anh em.

Năm 561 TCN, Thọ Mộng qua đời, Chư Phàn muốn làm theo lời cha, nhường ngôi cho em nhưng Quý Trát nhất định chối từ không nhận. Vì vậy ông lên nối ngôi vua.

Mùa thu năm 560 TCN, Chư Phàn giao chiến với quân nước Sở, bị quân Sở đánh bại.

Năm 548 TCN, Chư Phàn qua đời. Ông ở ngôi được 13 năm. Ông có con trai là Cơ quang và Cơ Phu Khái, nhưng muốn làm theo lời cha dặn, bèn truyền ngôi cho người em thứ 2 là Cơ Dư Sái để theo tuần tự sẽ truyền tới Quý Trát.

Dư Sái qua đời lại truyền ngôi cho em là Dư Muội. Dư Muội qua đời, em là Quý Trát không chịu làm vua, do đó ngôi vua truyền cho con ruột Dư Muội là Dư Liêu (Ngô Liêu).

Năm 514 TCN, Cơ quang giết em họ là Ngô Liêu để làm vua.

## Xem thêm
* Ngô (nước)
* Ngô Thọ Mộng
* Ngô Dư Sái
* Ngô Hạp Lư

## Tham khảo
* Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
***Ngô Thái Bá thế gia*
* Phương Thi Danh (2001), *Niên biểu lịch sử Trung Quốc*, Nhà xuất bản Thế giới

## Chú thích
Takhir Abdukhalilovich Yuldashev

**Takhir Abdukhalilovich Yuldashev** (tiếng Nga: Тахир Абдухалилович Юлдашев *Takhir Abdukhalilovich Yuldashev*) (2 tháng 10 năm 1967  27 tháng 8 năm 2009) là thủ lĩnh dân quân người Uzbekistan của Phong trào Hồi giáo Uzbekistan, bắt đầu hoạt động chiến đấu trong tháng 12 năm 1991 mưu toan lật đổ chính quyền Uzbekistan, và có liên hệ với al-Qaeda. Taliban giúp cho Yuldashev vào ẩn núp ở vùng phía Bắc Afghanistan, tuy nhiên sau đợt xâm nhập của liên quân do Hoa Kỳ cầm đầu vào năm 2001, các phân tích gia tin rằng Yuldashev và các tay súng khác đã chạy qua phía Đông đến vùng có nhiều bộ tộc ở Pakistan. Yuldashev từng liên hệ đến những vụ nổi dậy ở Uzbekistan, Afghanistan và Pakistan với mục tiêu thành lập một quốc gia Hồi giáo ở vùng Trung Á.

Một phi cơ không người lái của Mỹ bắn chết Baitullah Mehsud, thủ lĩnh Taliban tại Pakistan, vào tháng 8 năm 2009. Lúc đó, Yuldashev và các tay chân của ông cũng ở cạnh đó. Theo các viên chức tình báo Pakistan, một phi đạn bắn vào Nam Waziristan vào cuối tháng 8 làm cho Yuldashev bị thương và thiệt mạng vài ngày sau đó. Tuy nhiên, Taliban phủ nhận tin này. Ngày 30 tháng 9 năm 2009, một người tự xưng là bảo vệ của Yuldashev báo cáo với tờ báo của Pakistan rằng Yuldashev đã thiệt vì vụ không kích của máy bay không người lái Mỹ không lau sau cái chết của Mehsud. Đây quả là một cú thốc lớn đối với dân quân hoạt động ở vùng bộ tộc Pakistan. Khoảng trống quyền lực để lại sau khi Yuldashev chết sẽ tạo một cơ hội tốt để mở cuộc tấn công đánh vào các tay súng của y, và của thủ lĩnh Taliban người Pakistan là Hakimullah Mehsud, mà người ta tin là có cứ điểm đặt ở Nam Waziristan. Hoa Kỳ và Pakistan chính thức sau đó xác nhận Yuldashev bị giết trong một vụ không kích ngày 27 tháng 8 năm 2009.
## Tham khảo
Ngô Dư Muội

**Ngô Dư Muội** (chữ Hán: 吳馀眛; trị vì: 530 TCN-527 TCN), là vị vua thứ 22 của nước Ngô thời Xuân Thu trong lịch sử Trung Quốc.

Ông mang họ Cơ, là con thứ ba của Ngô Thọ Mộng – vua thứ 19 nước Ngô và là em của Ngô vương Chư Phàn và Ngô vương Dư Sái – vua thứ 20 và 21 nước Ngô.

Năm 531 TCN, Dư Sái qua đời, Dư Muội lên nối ngôi vua.

Sử không nêu sự kiện nào trong thời gian Dư Muội làm vua. Năm 527 TCN, Dư Muội qua đời, ở ngôi được 4 năm.

Người nước Ngô muốn tôn Quý Trát lên ngôi vua, nhưng Quý Trát nhất định không nhận và bỏ trốn. Vì vậy con của Dư Muội là Liêu được lập lên ngôi.

## Xem thêm
* Ngô (nước)
* Ngô Dư Sái
* Ngô Chư Phàn
* Ngô Liêu

## Tham khảo
* Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
***Ngô Thái Bá thế gia*
* Phương Thi Danh (2001), *Niên biểu lịch sử Trung Quốc*, Nhà xuất bản Thế giới

## Chú thích
Ngô Dư Sái

**Ngô Dư Sái** (chữ Hán: 吳餘祭; trị vì: 547 TCN-531 TCN), là vị vua thứ 21 của nước Ngô thời Xuân Thu trong lịch sử Trung Quốc.

## Thân thế
Ông mang họ Cơ, là con thứ hai của Ngô Thọ Mộng – vua thứ 19 nước Ngô và là em của Ngô Chư Phàn – vua thứ 20 nước Ngô.

Năm 548 TCN, Chư Phàn qua đời, Dư Sái lên nối ngôi vua.

## Chiến tranh với nước Sở
Sau khi lên ngôi, Dư Sái phong cho người em út là Quý Trát ở đất Diên Lăng, gọi là Diên Lăng Quý tử.

Năm 545 TCN, tướng quốc nước Tề là Khánh Phong có tội phải chạy sang nước Ngô. Dư Sái thu nhận, gả con gái và cho Khánh Phong ở huyện Chu Phương.

Năm 538 TCN, Sở Linh vương lấy danh nghĩa trừng phạt Khánh Phong bèn mang quân đánh huyện Chu Phương nước Ngô, bắt giết Khánh Phong. Ngô Dư Sái tức giận mang quân báo thù, đánh chiếm 3 ấp của nước Sở.

Năm 537 TCN, Sở Linh vương mang quân đánh Ngô, tiến đến đất Vu Lâu của nước Ngô. Sang năm sau (536 TCN), quân Sở lại tiến vào đất Càn Khôn. Dư Sái mang quân ra cự, đánh bại quân Sở.

Năm 531 TCN, Dư Sái qua đời. Ông ở ngôi 17 năm. Dư Sái truyền ngôi cho em thứ 3 là Cơ Dư Muội, vẫn theo lời cha và anh, để theo tuần tự sẽ đến Cơ Quý Trát.

## Xem thêm
* Ngô (nước)
* Ngô Dư Muội
* Ngô Chư Phàn
* Khánh Phong

## Tham khảo
* Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
***Ngô Thái Bá thế gia*
* Phương Thi Danh (2001), *Niên biểu lịch sử Trung Quốc*, Nhà xuất bản Thế giới

## Chú thích
Elizabeth F. Neufeld

**Elizabeth F. Neufeld** (27 tháng 9 năm 1928) là một nhà di truyền học người Mỹ, chuyên nghiên cứu về nền tảng di truyền của bệnh trao đổi chất ở con người.

## Cuộc đời và Sự nghiệp
Neufield và gia đình người Nga gốc Do Thái của bà đã từ Paris di cư sang Hoa Kỳ năm 1940 để trốn thoát khỏi sự truy hại của Đức quốc xã. Gia đình bà định cư ở New York. Bà học ở Hunter College High School rồi trường Queens College, đậu bằng cử nhân khoa học năm 1948.

Bà làm phụ tá nghiên cứu ở Phòng thí nghiệm Jackson tại Bar Harbor, Maine, nghiên cứu các chứng rối loạn máu ở loài chuột. Sau đó bà vào Đại học California tại Berkeley, và đậu bằng tiến sĩ năm 1956 cho công trình nghiên cứu các nucleotide và các cacbohydrat phức hợp.

Neufeld đã được thưởng các giải Passano, giải Wolf về Y học, giải nghiên cứu Y học lâm sàng Lasker-DeBakey, giải quốc tế Quỹ Gairdner và Giải thưởng Nhà nước về Khoa học, Hoa Kỳ năm 1994 "cho các đóng góp vào sự hiểu biết các bệnh lysosome, chứng minh sự liên hệ chặt chẽ giữa nghiên cứu khoa học ứng dụng và khoa học cơ bản." 
Bà vẫn còn làm việc ở Đại học California tại Los Angeles.

## Chú thích và Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Home Page at UCLA
Punjab (định hướng)

**Punjab** có thể là một trong các địa danh sau:
*Vùng Punjab, vùng đất ở Nam Á kéo dài từ miền Trung Pakistan tới vùng Tây Bắc Ấn Độ.
**Punjab (Ấn Độ), phần Punjab thuộc Ấn Độ
**Punjab (Pakistan), phần Punjab thuộc Pakistan
*Đế quốc Sikh/Đế quốc Punjab - cựu quốc gia trong vùng.
La Romieu

** La Romieu ** là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 187 mét trên mực nước biển.

## Chú thích

## Tham khảo
* INSEE commune file
Pézènes-les-Mines

**Pézènes-les-Mines** là một xã thuộc tỉnh Hérault trong vùng Occitanie phía nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 194-501 mét trên mực nước biển. Dân số thời điểm năm 1999 là 1712 người.

Tại đây có tòa lâu đài.
## Tham khảo
Pézenas

**Pézenas** là một xã thuộc tỉnh Hérault trong vùng Occitanie, phía nam Pháp. Theo điều tra dân số năm 1999 có 7443 dân.
Tại xã có lâu đài Pézenas.
Sân bay gần nhất là sân bay Béziers Cap d'Agde. 
Cư dân nổi tiếng có:
* Boby Lapointe (1922-1972): nhà văn
* Louis Paulhan (1883-1963): phi công
* Paul Vidal de la Blache (1845-1918), nhà địa lý
Thị trấn kết nghĩa với Market Drayton, UK.

## Tham khảo

* **Bonnefont, Marie Elise** *Pézenas: le temps d'une balade* (Bonnefont, 2003) ISBN 2-9520940-0-4

## Liên kết ngoài

*Trang mạng chính thức 
*Tourist office 
*Pézenas entry on the Ministry of Culture database
Herbert Marcuse

**Herbert Marcuse** (19 tháng 7 1898 - 29 tháng 7 1979) là một nhà triết học, lý luận chính trị và nhà xã hội học người Đức, một thành viên của trường phái Frankfurt. Ông được coi là "cha đẻ của chính trị tân cánh tả". Các tác phẩm chính của ông bao gồm *[[Eros and Civilization]]*, *[[One-Dimensional Man]]* (con người một chiều) và *[[The Aesthetic Dimension]]*. Marcuse là một nhân vật có ảnh hưởng lớn về mặt tư tưởng tới những phong trào cánh tả và học sinh thập niên 1960.

## Tham khảo

## Liên kết

* Comprehensive 'Official' Herbert Marcuse Website, by one of Marcuse's grandsons, with full bibliographies of primary and secondary works, and full texts of many important works
* "Herbert Marcuse (on-line) Archive" at the Marxists Internet Archive
* Herbert Marcuse Archive , by Herbert Marcuse Association
* Excellent narrative biography by A. Buick , at worldsocialism.org
* Detailed intellectual biography and essays , by Douglas Kellner
* Herbert's Hippopotamus: Marcuse and Revolution in Paradise , biographic documentary on Google video
* Bernard Stiegler, "Spirit, Capitalism, and Superego"
Gignac, Hérault

**Gignac** (in Occitan *Ginhac*) là một tỉnh thuộc tỉnh Hérault trong vùng Occitanie ở phía nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 28-286 mét trên mực nước biển. Dân số thời điểm năm 1999 là 3995 người.
## Liên kết ngoài
* Official site 
* Gignac on the Quid.fr  
* Position of Gignac on a map of France
* Plan of Gignac on Mapquest

## Tham khảo

* INSEE commune file
Gigean

**Gigean** là một tỉnh thuộc tỉnh Hérault trong vùng Occitanie ở phía nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 44 mét trên mực nước biển. Dân số thời điểm năm 1999 là 4756 người.

## Tham khảo

* INSEE commune file

## Liên kết ngoài
*  Site officiel de Gigean 
*  "Gigean-village" - Site d'information en pays gigeannais 
*  Abbaye Saint-Félix-de-Montceau à Gigean (decouverte34.com)
Lũ lụt Ấn Độ 2009

Trận lụt ở vùng Nam Ấn Độ tháng 10 năm 2009 gây ảnh hưởng vài tiểu bang của Ấn Độ. Ngày 5 tháng 10, nhân viên cấp cứu chất đầy bao cát dọc theo một con sông ở phía Nam Ấn Độ để ngăn dòng nước dâng cuồn cuộn khỏi tràn thêm vào bờ. Lụt lớn do mưa lũ khiến 2,5 triệu người phải lâm cảnh không nhà. Theo chính quyền đây là trận lụt tệ hại nhất từ nhiều thập niên qua ở vùng Nam Ấn, gây cho 220 người chết, hầu hết ở hai tỉnh Karnataka và Andhra Pradesh. Cơn lụt làm gián đoạn giao thông và thông tin và buộc dân chúng phải tập trung về các khu tạm trú đông đảo của chính phủ.

Nước lụt làm ngập hằng triệu mẫu mùa màng, gồm luôn cả các đồn điền mía, gây lo ngại cho việc sản xuất đường sẽ bị giảm sút ở Karnataka, nơi sản xuất đường đứng hàng thứ ba ở Ấn Độ. Giới doanh gia ước lượng rằng trận lụt cũng ảnh hưởng đến việc sản xuất bắp, ít nhất là 1 triệu tấn ở Karnataka và Andhra Pradesh, nơi chiếm 35% lượng sản xuất bắp toàn quốc. 300.000 bao cát lớn được sử dụng để gia cố cho bờ sông Krishna quá mong manh, nơi chảy vào thành phố Vijayawada, một thành phố 1 triệu dân của tỉnh Andhra Pradesh và cũng là một trung tâm giao thương quan trọng.

300.000 dân sống dọc theo bờ sông được di chuyển đi nơi khác, Còi báo động hụ lên khắp 100 ngôi làng ở ven sông Krishna. Dharmana Prasada Rao, bộ trưởng chuyên trách thuế khóa và cứu trợ tỉnh Andhra Pradesh nói, "Đây là trận lụt lớn nhất từ cả trăm năm nay." Nhân viên chính phủ và các cơ quan cứu trợ dùng trực thăng và thuyền bè để thả thực phẩm, tấm chất dẻo cho những dân làng đang còn bơ vơ ở hai tỉnh Andhra Pradesh và Karnataka. 2,5 triệu nạn nhân của trận lụt hiện đang tạm trú tại 1.200 căn lều tạm, hầu hết đều từ hai tỉnh Karnataka và Andhra Pradesh. Chỉ hai tuần trước đó, hai tỉnh này vẫn còn trong tình trạng hạn hán nghiêm trọng. Các viên chức khí tượng nói rằng một áp suất nhiệt đới thấp ở Vịnh Bengal gây nên những trận mưa lũ bất ngờ.

## Xem thêm
*Lũ lụt Ấn Độ 2008

## Chú thích
Moshe Ya'alon

**Mosche "Bogie" Ja'alon** (; sinh **Moshe Smilansky** ngày 24 tháng 6 năm 1950) là một chính trị gia Israel và cựu Tham mưu trưởng của Lực lượng Quốc phòng Israel. Ông hiện đang phục vụ nới tư cách là thành viên của Knesset cho Likud, cũng như của Phó Thủ tướng Chính phủ và Bộ trưởng Bộ Nội vụ chiến lược của quốc gia. Jaalon nay là phó thủ tướng Israel.

Jaalon có liên hệ đến vụ ám sát một nhân vật lãnh đạo Hamas năm 2002 nhưng cũng làm thiệt mạng 14 người khác, kể cả chín trẻ nhỏ. Vì điều này, ngày 5 tháng 10 năm 2009, Jaalon hủy bỏ chuyến viếng thăm Anh do lo ngại rằng ông có thể bị bắt về tội tình nghi gây ra tội ác chiến tranh, và trở thành giới chức Israel mới nhất bị ảnh hưởng bởi một cuộc vận động pháp lý của phía Palestine tại Anh. Jaalon được mời đến tham dự buổi gây quỹ cho một tổ chức thiện nguyện Israel và tham khảo với các cố vấn pháp lý. Quyết định của Jaalon xảy ra đầu tháng 10 năm 2009, sau khi các nhà tranh đấu Palestine có nỗ lực bất thành trong việc đòi cảnh sát bắt giữ bộ trưởng Quốc phòng Israel khi ông này viếng thăm Anh. "Ðây là cuộc vận động nhằm triệt hạ thế chính thống của Israel," Jaalon nói trong bản thông cáo gửi đến báo chí.

Một số giới chức Israel đang bị đe dọa sẽ phải đối đầu với các vụ kiện ở Anh dựa trên nguyên tắc pháp lý về "quyền xét xử chung" theo đó một số tội quá trầm trọng có thể bị truy tố ở một địa phương cho dù bị cáo buộc là xảy ra ở nơi khác. Các tổ chức Palestine đang dùng nguyên tắc pháp lý này để truy đuổi các sĩ quan Israel từng tham dự vào các cuộc hành quân chống dân quân Palestine mà theo họ khiến cho thường dân thiệt mạng. Chính phủ Israel bác bỏ mọi tố cáo cho rằng quân đội của họ hành xử bất hợp pháp.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Trang wed chính thức 
*Moshe Ya'alon Bộ Ngoại giao Israel
*Moshe Ya`alon  Viện nghiên cứu chiến lược Adelson
*
Trận Từ Châu

**Trận Từ Châu** (, , phiên âm Hán-Việt: *Từ Châu hội chiến*) diễn ra từ tháng 3 đến cuối tháng 5 năm 1938 tại Từ Châu (Giang Tô, Trung Quốc) là một trong những trận đánh có quy mô lớn nhất và khốc liệt nhất trong Chiến tranh Trung-Nhật. 60 vạn quân Trung Quốc đã đấu với 24 vạn quân Nhật Bản. Khoảng 3,7 vạn chiến sĩ của cả hai phía đã hy sinh, khoảng 9,3 vạn chiến sĩ khác bị thương.

Ý đồ của quân Nhật trong trận này là bao vây và tiêu diệt 64 sư đoàn Quân đội Cách mạng Dân quốc mới rút về tụ tập ở Từ Châu là nơi có đại bản doanh của Quân khu 5. Tuy nhiên, do không đủ quân, nên quân Nhật đã không khép kín được vòng vây. Phần lớn quân Trung Quốc đã rút về được phía Tây hoặc phân tán về vùng nông thôn thành các đơn vị du kích.

## Tham khảo
Ngô Liêu

**Ngô Liêu** (chữ Hán: 吳僚; trị vì: 526 TCN-515 TCN), hay **Ngô vương Châu Ư**, **Ngô vương Liêu** (吳王僚), là vị vua thứ 23 của nước Ngô - chư hầu nhà Chu thời Xuân Thu trong lịch sử Trung Quốc.

Ông mang họ Cơ, là con của Ngô Dư Muội – vua thứ 22 nước Ngô. Năm 527 TCN, Dư Muội qua đời, Liêu lên nối ngôi vua.

## Chiến tranh với nước Sở
Nước Ngô lớn mạnh, thường tranh chấp với nước Sở. Trong thời gian làm vua, Ngô Liêu nhiều lần đụng độ với quân Sở. Ông thường sai người anh họ là công tử Quang (con của vua bác Chư Phàn) đi giao chiến với quân Sở.

Chiến sự Ngô-Sở trong thời Ngô vương Liêu xảy ra 4 lần trong các năm 526 TCN, 520 TCN, 519 TCN và 515 TCN. Quân Ngô và quân Sở giằng co khi thua khi được.

Năm 526 TCN, công tử Quang giằng co với quân Sở ở đất Vương Thuyên. Nước Ngô bị Sở chiếm đất này song đã giành lại được.

Năm 520 TCN, Ngô Liêu lại sai công tử Quang đánh Sở. Lần này công tử Quang đánh bại quân Sở, nhân đó mang quân lên phía bắc đánh bại quân nước Trần và nước Sái rồi mới rút về.

Năm 518 TCN, Ngô Liêu ra lệnh sát nhập luôn lãnh thổ nước Sào, chấm dứt sự tồn tại của đất nước từ thời thượng cổ này.

Ấp Chung Ly ở biên giới nước Sở là cùng ấp Ty Lương ở biên giới nước Ngô đều làm nghề nuôi tằm. Năm 519 TCN, hai người con gái hai ấp tranh nhau đất trồng dâu. Hai gia đình xô xát đi đến đánh nhau. Người cầm đầu hai ấp giận dữ dàn quân chiến đấu. Ấp Ty Lương nước Ngô yếu thế hơn nên bị tiêu diệt. Ngô vương Liêu bèn sai công tử Quang mang quân đánh Sở. Sở Bình vương nổi giận, cũng điều quân đến. Hai nước xảy ra đại chiến. Công tử Quang đánh bại quân Sở, lấy đất Chung Ly và Cư Sào của Sở rồi đem quân về.

Năm 515 TCN, nhân lúc Sở Bình vương mất, con thứ là Sở Chiêu vương mới lên thay, Ngô vương bèn sai hai con là Yểm Dư và Chúc Dung mang quân đánh Sở, bao vây đất Lục Cao. Ngô vương muốn mở rộng thế lực, bèn sai chú là Quý Trát đi sứ nước Tấn để thăm dò tình hình các chư hầu trung nguyên. Sở Chiêu vương điều quân chặn đứt đường về của Yểm Dư và Chúc Dung.

## Bị hại

Tháng 4 năm 515 TCN, trong lúc chiến sự với nước Sở chưa ngã ngũ thì công tử Quang mưu đoạt ngôi vua nước Ngô.

Công tử Quang mời Ngô vương Liêu đến dự tiệc rồi sai dũng sĩ Chuyên Chư hành thích ông. Chuyên Chư giấu sẵn lưỡi dao trong bụng cá, khi bưng cá đến gần Ngô vương bèn rút dao ra bất ngờ đâm Ngô vương. Ngô vương chết tại chỗ, không rõ năm đó ông bao nhiêu tuổi.

Ngô vương Liêu ở ngôi được 12 năm. Công tử Quang giành ngôi báu, tức là Ngô Hạp Lư.

Sau này chú ông là Quý Trát ở nước Tấn trở về đã đến khóc bên mộ ông. Hai người con ông là Yểm Dư và Chúc Dung nghe tin trong nước Ngô có biến bèn hàng nước Sở và được Sở Chiêu vương phong cho ở đất Thư.

## Xem thêm
* Ngô (nước)
* Ngô Dư Muội
* Ngô Quý Trát
* Ngô Hạp Lư
* Chuyên Chư

## Tham khảo
* Sử ký Tư Mã Thiên, các thiên:
** *Ngô Thái Bá thế gia*
** *Ngũ Tử Tư liệt truyện*
* Phương Thi Danh (2001), *Niên biểu lịch sử Trung Quốc*, Nhà xuất bản Thế giới

## Chú thích
Castet-Arrouy

** Castet-Arrouy ** là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 107 mét trên mực nước biển.

Sông Auroue chảy theo hướng bắc qua xã và tạo thành một phần ranh giới phía đông bắc.
 
## Tham khảo
Espaon

** Espaon ** là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 194 mét trên mực nước biển.

Ở phía tây của xã, sông Gesse đổ vào sông Save, sông tạo thành phần lớn ranh giới phía tây.
 
## Tham khảo