Điện ảnh Cộng hòa Séc

**Điện ảnh Séc** (tiếng Séc: *Česká kinematografie*) bao gồm nền điện ảnh của Cộng hòa Séc, cũng như những đóng góp của người Séc cho điện ảnh trong giai đoạn Đế quốc Áo–Hung.

Những hoạt động điện ảnh sớm nhất tại Séc bắt đầu từ năm 1898 với Jan Kříženecký. Sau đó, các đạo diễn thời kỳ giữa hai cuộc chiến tranh thế giới như Karel Lamač và Martin Frič có nhiều đóng góp quan trọng, cùng với việc thành lập Xưởng phim Barrandov vào năm 1933. Trong Thế chiến thứ hai, một số nhà làm phim, tiêu biểu là Otakar Vávra, vẫn tiếp tục hoạt động dù đất nước nằm dưới sự chiếm đóng của Đức Quốc xã.

Trong giai đoạn hậu chiến, ngành điện ảnh được quốc hữu hóa, với bộ phim *The Proud Princess* (1952) trở thành một hiện tượng phòng vé. Đây là bộ phim Séc có lượng khán giả trong nước cao nhất từng được ghi nhận, với khoảng 8 triệu lượt người xem. Bộ phim *The Fabulous World of Jules Verne* (1958) của Karel Zeman được xem là tác phẩm điện ảnh Séc thành công nhất về mặt quốc tế; không lâu sau khi ra mắt, phim được phát hành tại 72 quốc gia và thu hút sự chú ý rộng rãi.

Thập niên 1960 chứng kiến sự xuất hiện của Czechoslovak New Wave, với các đạo diễn tiêu biểu như Miloš Forman và Jiří Menzel. Trong các thập niên 1970 và 1980, điện ảnh Séc chủ yếu tập trung vào phim hài và phim gia đình. Đến thập niên 1990, *Marketa Lazarová* được bầu chọn là bộ phim Séc hay nhất mọi thời đại trong một cuộc khảo sát của các nhà phê bình và nhà báo điện ảnh Séc.

## Lịch sử

### Thời kỳ đầu
Đạo diễn và nhà quay phim điện ảnh đầu tiên của Séc là Jan Kříženecký, người bắt đầu thực hiện các phim tài liệu ngắn tại Praha vào nửa sau năm 1898. Rạp chiếu phim cố định đầu tiên được thành lập bởi Viktor Ponrepo vào năm 1907 tại Praha.

Một số phát hiện khoa học quan trọng tạo tiền đề cho sự ra đời của nghệ thuật điện ảnh cũng được thực hiện bởi các nhà khoa học Séc trong thế kỷ 19, tiêu biểu là Jan Evangelista Purkyně.

### Thời kỳ giữa hai cuộc chiến tranh thế giới
Trong giai đoạn này, các đạo diễn tiêu biểu bao gồm Karel Lamač, Karl Anton, Svatopluk Innemann, Přemysl Pražský, Martin Frič và Gustav Machatý. Bộ phim Tiệp Khắc đầu tiên được thực hiện hoàn toàn với âm thanh đồng bộ được cho là *Když struny lkají*, phát hành vào tháng 9 năm 1930. Bộ phim *Tonka of the Gallows*, ra mắt vào tháng 2 năm 1930, ban đầu được quay dưới dạng phim câm, sau đó phần âm thanh được bổ sung tại Pháp.

Xưởng phim Barrandov được Miloš Havel thành lập vào năm 1933, mở ra giai đoạn bùng nổ của ngành công nghiệp điện ảnh Séc. Đây là xưởng phim lớn nhất trong nước và là một trong những xưởng phim lớn tại châu Âu.

### Trong thế chiến thứ hai
Trong thời kỳ Thế chiến thứ hai, nhiều đạo diễn điện ảnh lớn của giai đoạn tiền chiến vẫn tiếp tục hoạt động làm phim, bao gồm Otakar Vávra, Martin Frič, Miroslav Cikán, Jan Sviták (người bị sát hại vào cuối chiến tranh bởi một đám đông chống phát xít), Vladimír Slavínský, František Čáp, Zdeněk Gina Hašler (người di cư sang Hoa Kỳ sau chiến tranh) và Václav Binovec.

Trong giai đoạn này, Vladimír Čech và Václav Krška bắt đầu sự nghiệp điện ảnh của mình. Biên kịch Karel Steklý chuyển hướng sang đạo diễn điện ảnh vào cuối chiến tranh và duy trì song song cả hai vai trò cho đến khi qua đời. Nam diễn viên nổi tiếng Rudolf Hrušínský (sinh năm 1920) cũng tham gia đạo diễn phim trong thời kỳ này.

### Sau Thế chiến thứ hai
Nhiều nhân vật tiêu biểu của điện ảnh Séc đã rời khỏi đất nước trước Thế chiến thứ hai, bao gồm các đạo diễn Karel Lamač và Gustav Machatý, nhà quay phim Otto Heller, các diễn viên Hugo Haas và Jiří Voskovec, cùng nhà sản xuất Josef Auerbach. Đạo diễn Vladislav Vančura bị Đức Quốc xã sát hại, cũng như diễn viên kiêm ca sĩ nổi tiếng Karel Hašler, nữ diễn viên Anna Letenská và nhà văn Karel Poláček. Chủ xưởng phim Miloš Havel cùng các nữ diễn viên Lída Baarová và Adina Mandlová phải sống lưu vong tại Đức hoặc Áo sau khi bị cáo buộc hợp tác với Đức Quốc xã trong thời chiến. Năm 1943, Viện Lưu trữ Phim Quốc gia Séc (NFA) được thành lập tại Praha.

Năm 1945, ngành công nghiệp điện ảnh Tiệp Khắc được quốc hữu hóa. Bộ phim *The Proud Princess* (1952), được phát hành trong giai đoạn này, trở thành bộ phim Séc có lượng khán giả cao nhất mọi thời đại, với 8.222.695 lượt người xem. Tác phẩm này cũng giành giải thưởng dành cho phim thiếu nhi tại Liên hoan phim quốc tế Karlovy Vary.

Những bộ phim nổi tiếng của điện ảnh Séc trong thập niên 1950 bao gồm *Journey to the Beginning of Time*, *The Good Soldier Švejk*, *The Emperor and the Golem*, *The Princess with the Golden Star*, *The Fabulous World of Jules Verne*, *The Proud Princess* và *Once Upon a Time, There Was a King...*.

### Thập niên 1970 đến năm 1989
Nhiều đạo diễn hoạt động trong các giai đoạn trước đó tiếp tục làm việc trong thời kỳ này, bao gồm Otakar Vávra và Jiří Menzel. Trong giai đoạn "bình thường hóa", chỉ những bộ phim được chính quyền Tiệp Khắc coi là vô hại mới được phép sản xuất. Do đó, các bộ phim thành công nhất của thời kỳ này chủ yếu thuộc các thể loại hài, khoa học viễn tưởng và phim gia đình, tương tự như các giai đoạn trước.

Bộ phim cổ tích *Three Wishes for Cinderella* (1973) trở thành tác phẩm kinh điển mỗi dịp lễ tại Tiệp Khắc và một số quốc gia châu Âu khác, bao gồm Đức, Thụy Sĩ, Tây Ban Nha, Thụy Điển và Na Uy.

### Thập niên 1990 và giai đoạn sau đó
Sau Cách mạng Nhung, nhiều bộ phim Séc đạt được thành công đáng kể, bao gồm *Kolya*, *Divided We Fall*, *Cosy Dens* và *Walking Too Fast*. Trong thập niên 1990, *Marketa Lazarová* được bầu chọn là bộ phim Séc hay nhất mọi thời đại trong một cuộc thăm dò năm 1998 của các nhà phê bình và nhà báo điện ảnh Séc.
* **Điện ảnh Tiệp Khắc**

## Danh sách các đạo diễn nổi tiếng người Séc

*Karl Anton
*Jiří Barta
*Hynek Bočan
*František Čáp
*Věra Chytilová
*Miroslav Cikán
*František Čáp
*Vladimír Čech
*Frank Daniel
*Miloš Forman, hai lần thắng Oscar
*Martin Frič
*Saša Gedeon
*Hugo Haas
*Ladislav Helge
*Juraj Herz
*Jan Hřebejk
*Svatopluk Innemann
*Vojtěch Jasný
*Jaromil Jireš
*Pavel Juráček
*Karel Kachyňa
*Jan S. Kolár
*Jiří Krejčík
*Václav Krška
*Karel Lamač
*Oldřich Lipský
*Gustav Machatý
*Jiří Menzel, thắng Oscar
*Jan Němec
*Ivan Passer
*Břetislav Pojar
*Jindřich Polák
*Přemysl Pražský
*Alfred Radok
*Karel Reisz, đạo diễn người Anh gốc Séc
*Josef Rovenský
*Evald Schorm
*Bohdan Sláma
*Karel Steklý
*Jan Sviták
*Jan Švankmajer
*Jan Svěrák, hai lần thắng Oscar
*Jiří Trnka, hoạt hình rối
*Hermína Týrlová
*Otakar Vávra
*František Vláčil, bộ phim *[[Marketa Lazarová]]* của ông được bình chọn là phim Cộng hòa Séc hay nhất mọi thời đại.
*Václav Vorlíček
*Jiří Weiss
*Petr Zelenka
*Karel Zeman

## Thành tựu
### [[Giải thưởng Viện hàn lâm]]

* 1965 - *The Shop on Main Street* của Ján Kadár và Elmar Klos - **Giải Oscar cho Phim ngoại ngữ xuất sắc nhất**
* 1967 - *Closely Watched Trains* của Jiří Menzel - **Giải Oscar cho Phim ngoại ngữ xuất sắc nhất**
* 1996 - *Kolya* của Jan Svěrák - **Giải Oscar cho Phim ngoại ngữ xuất sắc nhất**

### [[Liên hoan phim Cannes]]

* 1946 - *Men Without Wings* của František Čáp - **[[Cành cọ Vàng|Cành cọ vàng]]**
* 1946 - *Vánoční sen* của Karel Zeman - **Grand Prix International for best short fiction film**
* 1954 - *A Drop Too Much* của Břetislav Pojar - **Best Puppet Film**
* 1956 - *The Dolls of Jiří Trnka* của Bruno Šefranka - **Special Mention - Short Film**
* 1958 - *Než nám narostla křídla* của Jiří Brdečka - **Special Prize for Short Film**
* 1959 - *Butterflies Don't Live Here* của Miro Bernat - **Cành cọ vàng cho Phim ngắn**
* 1963 - *The Cassandra Cat* của Vojtěch Jasný - **Special Jury Prize**
* 1965 - *The Shop on Main Street* của Ján Kadár và Elmar Klos - **pecial Mention for actors**
* 1965 - *Johann Sebastian Bach: Fantasy in G minor* của Jan Švankmajer - **Giải thưởng Ban giám khảo cho Phim ngắn hay nhất**
* 1969 - *All My Compatriots* của Vojtěch Jasný - **[[Giải Liên hoan phim Cannes cho đạo diễn xuất sắc nhất|Đạo diễn xuất sắc nhất]]**
* 1980 - *Krychle* của Zdeněk Smetana - **Giải thưởng Ban giám khảo cho Phim ngắn hay nhất**
* 1990 - *Time of the Servants* của Irena Pavlásková - **[[Giải Máy quay Vàng|Giải Máy quay vàng]] - Special Mention**

### [[Liên hoan phim Venezia|Liên hoan phim Venice]]

* 1934 - *Ecstasy* của Gustav Machatý - **Đạo diễn xuất sắc nhất**
* 1934 - *The River* của Josef Rovenský - **Đạo diễn xuất sắc nhất**
* 1934 - *Bouře nad Tatrami* của Tomáš Trnka - **Đạo diễn xuất sắc nhất**
* 1934 - *Maryša* của Josef Rovenský - **Special Recommendation**
* 1937 - *Batalion* của Miroslav Cikán - **Special Recommendation**
* 1941 - *Nocturnal Butterfly* của František Čáp - **Targa di segnalazione**
* 1947 - *The Strike* của Karel Steklý - **[[Giải Sư tử vàng|Sư tử vàng]]**
* 1958 - *The Wolf Trap* của Jiří Weiss - **Won New Cinema Award and FIPRESCI Prize**
* 1963 - *Mud Covered City* của Václav Táborský - **Lion of San Marco** **cho Phim tài liệu hay nhất**
* 1965 - *Útěk do větru* của Václav Táborský - **Lion of San Marco**
* 1966 - *Ptáci koháci* của Jiří Torman - **Won Plate**
* 1966 - *Krtek a raketa* của Zdeněk Miler - **Won Recreative Children's Film**
* 1969 - *Čest a sláva* của Hynek Bočan - **Giải Pasinetti cho Phim nước ngoài hay nhất**

### [[Liên hoan phim quốc tế Moskva|Liên hoan phim Quốc Moscow]]

* 1935 - *Workers, Let's Go* của Martin Frič - **Special jury prize for actors Jiří Voskovec and Jan Werich**
* 1959 - *Escape from the Shadows* của Jiří Sequens - **Golden Medal**
* 1963 - *Death Is Called Engelchen* của Ján Kadár và Elmar Klos - **Golden Prize**
* 1965 - *Atentát* của Jiří Sequens - **Golden Prize**
* 1967 - *Romance for Bugle* của Otakar Vávra - **Special Silver Prize**

## Liên hoan phim
* Liên hoan phim Quốc tế Karlovy Vary
* Liên hoan phim Quốc tế Zlín
* Liên hoan phim Quốc tế Pilsen
* Liên hoan phim Febio

## Xem thêm

* Lịch sử Điện ảnh Czech  (Czech.CZ)
* Điện ảnh Czech (giai đoạn 1989 - 2005)
* Nửa tỉ đóng góp cho ngành công nghiệp Điện ảnh Czech từ Nova và Prima ?  - *Congdong.CZ* // 22-1-2011