Họ Bả chó

**Họ Bả chó** hay **họ Tỏi độc** hoặc **họ Thu thủy tiên** (danh pháp khoa học: **Colchicaceae**) là một họ thực vật có hoa. Họ Colchicaceae là các loại cây thân thảo một lá mầm sống lâu năm với các thân rễ hay thân hành và thuộc về bộ Loa kèn (Liliales). Họ này bao gồm khoảng 255 - 285 loài trong 15 chi.

Hệ thống Dahlgren và hệ thống Thorne (1992) cũng công nhận họ này và đặt trong bộ Liliales của siêu bộ Lilianae thuộc phân lớp Liliidae (Monocotyledons) của lớp Magnoliopsida (Angiospermae).

## Phân loại
### Các chi
**[[Androcymbium]]* (có thể gộp trong *Colchicum*)
**[[Baeometra]]*
**[[Burchardia]]* (gồm cả *Reya*)
**[[Camptorrhiza]]* (gồm cả *Iphigeniopsis*)
**[[Colchicum]]* (gồm cả *Abandium*, *Androcymbium*, *Bulbocodium*, *Celsia*, *Cymbanthes*, *Erythrostictus*, *Eudesmis*, *Fouha*, *Geophila*, *Hermodactylum*, *Merendera*, *Monocaryum*, *Paludana*, *Plexinium*, *Synsiphon*) - bả chó, tỏi độc, thu thủy tiên
**[[Disporum]]* - song bào, trúc vạn thọ, vạn thọ.
**[[Gloriosa]]* (gồm cả *Clinostylis*, *Eugone*, *Littonia*, *Mendoni*, *Methonica*) - ngọt nghẹo, ngoắt nghoẻo, ngót nghoẻo, gia lan
**[[Hexacyrtis]]*
**[[Iphigenia (thực vật)|Iphigenia]]* - yến phi
**[[Kuntheria]]*
**[[Ornithoglossum]]*
**[[Sandersonia]]*
**[[Schelhammera]]* (gồm cả *Kreysigia*)
**[[Tripladenia]]*
**[[Uvularia]]* (gồm cả *Oakesia*, *Oakesiella*)
**[[Wurmbea]]* (gồm cả *Anguillaria*, *Didipax*, *Neodregea*, *Onixotis*).

### Phân loại phát sinh chủng loài
Phân loại phát sinh chủng loài theo Vinnersten & Manning phân chia họ này như sau
* Uvularioideae A. Gray (đồng nghĩa: Uvulariaceae Kunth, = Uvularieae): 2 chi, 15 loài: *Disporum* khoảng 10 loài. Phân bố: Tây và đông Bắc Mỹ, Đông Á tới Tây Malesia.
** *[[Disporum]]* Salisb. (loại bỏ các loài Bắc Mỹ sang chi *[[Prosartes]]* D.Don, hiện nay xếp trong họ Liliaceae)
** *[[Uvularia]]* L.
* Burchardioideae
** Tông Burchardieae J. C. Manning & Vinnersten (đồng nghĩa: Burchardiaceae Takhtajan): 1 chi, 5 loài ở Australia.
*** *[[Burchardia]]* R.Br.
** Tông Tripladenieae Vinnersten & J. C. Manning: 3 chi, 5 loài ở Australia và New Guinea.
*** *[[Kuntheria]]* Conran & Clifford
*** *[[Schelhammera]]* R.Br.
*** *[[Tripladenia]]* D.Don
* Colchicoideae Burmeister: 9 chi, 210 loài ở Cựu thế giới.
** Tông Colchiceae Reichenbach (đồng nghĩa: Bulbocodiaceae R. A. Salisbury, Merenderaceae Mirbel): 5 chi, 170 loài, trong đó *Colchicum* nghĩa rộng chứa khoảng 150 loài.
*** *[[Colchicum]]* L. (cộng cả *[[Androcymbium]]*)
*** *[[Gloriosa]]* L.
*** *[[Hexacyrtis]]* Dinter
*** *[[Ornithoglossum]]* Salisb.
*** *[[Sandersonia]]* Hook.
** Tông Iphigenieae Hutchinson: 2 chi, 10 loài ở vùng nhiệt đới Cựu thế giới và Nam Phi, trong đó *Iphigenia* chứa 9 loài.
*** *[[Camptorrhiza]]* E.Phillips
*** *[[Iphigenia (thực vật)|Iphigenia]]* Kunth
** Tông Anguillarieae D. Don: 2 chi, 38 loài ở châu Phi và Australia, trong đó *Wurmbea* chứa 37 loài.
*** *[[Baeometra]]* Salisb.
*** *[[Wurmbea]]* Thunb.

Chi *[[Petermanniaceae|Petermannia]]* trước đây được hệ thống APG II xếp trong họ này, nhưng trong hệ thống APG III nó bị tách ra để tạo thành họ đơn loài với danh pháp Petermanniaceae.

Mâu thuẫn trước đây trong việc gộp *[[Androcymbium]]* vào *[[Colchicum]]* hiện tại đã được giải quyết nghiêng về phía phân loại năm 2007 của Manning *et al.*, trong đó gộp *Androcymbium* vào *Colchicum*. Điều này được hỗ trợ bởi các nghiên cứu phát sinh chủng loài phân tử với sự lấy mẫu loài nhiều hơn (gồm 41 loài trước đây xếp trong *Androcymbium* và 96 loài *Colchicum*) chỉ ra rằng loài điển hình của *Androcymbium*, *A. melanthioides* (nay là *[[Colchicum melanthioides]]*), có quan hệ họ hàng gần với các loài *Colchicum* hơn là với nhiều loài theo truyền thống xếp trong chi *Androcymbium*.

Cây phát sinh chủng loài dưới đây lấy theo APG III.

Cây phát sinh chủng loài dưới đây vẽ theo Kim et al. (2013), Nguyen et al. (2013)

### Lưu ý
Vinnersten & Manning (2007) cho rằng *[[Burchardia]]* là chị em với phần còn lại của họ Colchicaceae.
 
Trong cây phát sinh theo Kim *et al.* (2013) thì *[[Hexacyrtis]]* có quan hệ chị em với nhánh chứa *[[Colchicum]]* + *[[Androcymbium]]* nhưng trong cây phát sinh theo Nguyen *et al.* (2013) thì *Hexacyrtis* có quan hệ chị em với nhánh chứa *[[Colchicum]]* + *[[Androcymbium]]* và nhánh chứa *[[Ornithoglossum]]* + *[[Sandersonia]]* nên tại đây coi chúng như là nằm trong một tam phân chưa dung giải theo Nguyen *et al.* (2013).

Givnish *et al.* (2016) lại tìm thấy mối quan hệ [''Burchardia'' + ''Disporum'', etc. (nhánh rất ngắn)] [''Tripladenia'' ''Schelhammera'', etc. + Phần còn lại], nghĩa là Tripladenieae là cận ngành.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*Colchicaceae , Uvulariaceae  in L. Watson and M.J. Dallwitz (1992 onwards). *[http://delta-intkey.com/angio/ The families of flowering plants] : descriptions, illustrations, identification, information retrieval.* Version: 9 tháng 3 năm 2006. http://delta-intkey.com .
*NCBI Taxonomy Browser
*images at PlantSystematics.org
*links at CSDL, Texas