Đại Việt Duy dân Cách mệnh Đảng

**Đại Việt Duy dân Cách mệnh Đảng** (tiếng Hán: 大越維民革命黨) - còn được gọi tắt là **Việt Duy dân Đảng** (tiếng Hán: 越維民黨) - là một chính đảng do triết gia Lý Đông A thành lập tại Hòa Bình. 

## Lịch sử
### Hình thành
Tên gọi Đại Việt Duy Dân Cách Mệnh Đảng bắt nguồn từ một câu nói của Phan Bội Châu, người được xem là lãnh tụ tinh thần của tổ chức này: “Ta chẳng duy vật, ta chẳng duy tâm, ta chỉ *duy dân*.” Toàn bộ quan điểm chính trị của Đảng Đại Việt Duy dân xoay quanh chủ nghĩa duy dân do Lý Đông A xây dựng.

Những tư tưởng khởi đầu của Đại Việt Duy Dân Đảng được hình thành vào ngày 15 tháng 9 năm 1937. Một nhóm nhỏ thành viên bí mật thuộc Việt Nam Kiến quốc Quân đã công bố tuyên ngôn thành lập tổ chức tại tỉnh Hòa Bình. Tuy nhiên, điều kiện lúc bấy giờ chưa cho phép tổ chức này tiến hành các hoạt động cụ thể.

Năm 1940, Lý Đông A làm ủy viên chính trị cho Phục quốc quân, cánh quân sự của Việt Nam Quang phục Hội. Ông cùng với Đoàn Kiểm Điểm và Trần Trung Lập chỉ đạo cuộc khởi nghĩa ở Lạng Sơn. Khởi nghĩa thất bại, Lý Đông A chạy thoát sang Trung Quốc. Ở Trung Quốc, Lý Đông A tiếp tục liên lạc với nhà cách mạng Việt Nam thuộc nhiều phe phái, nhiều quan điểm chính trị khác nhau, bao gồm Nguyễn Hải Thần, Hoàng Văn Hoan, Nguyễn Tường Tam, Hồ Chí Minh... Đảng chính thức được thành lập vào ngày 1 tháng 1 năm 1943 tại tỉnh Hòa Bình. Sau đó vài tháng, làng Nga My được chọn trở thành trụ sở chính của đảng, được gọi là Chiến khu Nga My, nay thuộc Gia Sơn, Ninh Bình.

Ký trình (Lý Đông A) t1.png|Ký trình trang 1
Ký trình (Lý Đông A) t2.png| Ký trình trang 2


### Phát triển
Sau cuộc đảo chính của Nhật tại Đông Dương thuộc Pháp, Đại Việt Duy Dân Đảng tham gia Đại Việt Quốc gia Liên minh quy tụ nhiều đảng phái, đứng đầu là Đại Việt Quốc gia Xã hội Đảng. Trên thực tế chỉ có hai tổ chức hoạt động tích cực là Đại Việt Quốc gia Xã hội Đảng và Đại Việt Duy dân, với xu hướng Bảo hoàng tiếp tục cộng tác với người Nhật, các đảng phái theo xu hướng Quốc dân đều ly khai và tìm cách phát triển cơ sở, chủ yếu sự hỗ trợ từ hải ngoại của chính phủ Trung Hoa Dân quốc. Từ tháng 5 năm 1945, Liên minh chính thức tan rã.

Khi Đế quốc Việt Nam sụp đổ vào ngày 30 tháng 8 năm 1945, Đại Việt Duy Dân Đảng tiếp tục hoạt động với tư cách là đại diện hợp pháp của Việt Nam Phục quốc Đồng minh Hội tại Việt Nam, nhằm tránh bị mang tiếng là hợp tác với Nhật Bản. Các đảng phái quốc gia và Việt Minh nhanh chóng trở thành hai lực lượng lớn đối đầu với nhau trong thời gian sau đó.

### Xung đột với Việt Minh và tan rã
Trong thời gian tồn tại ngắn ngủi của mình, Đảng Đại Việt Duy dân đã có nhiều cuộc đụng độ quân sự dữ dội với lực lượng Việt Minh. 

Sáng sớm ngày 1 tháng 9, Giải phóng quân ở Ninh Bình hợp lực với Tự vệ địa phương vây đánh một căn cứ của Đại Việt Duy Dân ở Nga My, xã Xích Thổ, huyện Gia Viễn. Cuộc đụng độ trong một giờ khiến 8 đảng viên của Đại Việt Duy Dân chết, 26 người bị bắt, trong đó có một số lãnh đạo. Một người của Tự vệ bị thương. Giải phóng quân sau đó thu được nhiều giấy tờ liên quan và 6 khẩu súng ngắn.

Trong thời gian quân đội Trung Quốc vào miền Bắc, Đại Việt Duy dân tìm cách thâm nhập gây cơ sở ở Hòa Bình, xây dựng Hòa Bình thành căn cứ. Đại Việt Duy dân liên kết với một số lãnh đạo chống chính quyền, lôi kéo một số lãnh đạo có thái độ hai mặt trong bộ máy chính quyền địa phương. Vì vậy, cơ sở Đại Việt duy dân phát triển khá nhanh bao gồm một số huyện của tỉnh Hà Đông, Ninh Bình, Hà Nam, Hòa Bình. Đại Việt Duy dân chọn Mường Diềm làm căn cứ chính ở Hòa Bình. Được các lang đạo giúp đỡ, Đại Việt Duy dân đã tích cực xây dựng lực lượng vũ trang bằng cách đưa thành viên từ miền xuôi lên, tập hợp thành viên ở địa phương, thành lập được một số đơn vị, mở một vài lớp huấn luyện quân sự,... Ngày 12 tháng 2  năm 1946, Hiệu Triệu Kháng Chiến đã được soạn thảo tại chiến khu này.

Giữa năm 1946, Đại Việt Duy dân bị chính quyền tấn công mạnh tại Hà Nội và các tỉnh ở đồng bằng. Đảng trưởng Đại Việt Duy dân Lý Đông A phải rời Hà Nội về Gia Viễn, Ninh Bình. Tại đây, Lý Đông A lại bị truy đuổi phải chạy lên Hòa Bình và về vùng Diềm. Nhiều thành viên Đại Việt Duy dân ở các nơi khác bị truy quét cũng chạy lên Hòa Bình.

Trong thế bị truy đuổi, dồn ép, các lãnh đạo Đại Việt Duy dân dựa vào sự giúp đỡ của lang đạo chống chính quyền và có được một vài đơn vị vũ trang trong tay dự định đánh chiếm Lương Sơn, Lạc Sơn, Chợ Bờ, Suối Rút rồi tiến lên đánh chiếm thị xã Hòa Bình, làm chủ toàn bộ tỉnh Hòa Bình. Lấy Hòa Bình làm bàn đạp chiếm Sơn La, xây dựng Hòa Bình - Sơn La thành một căn cứ rộng lớn ở miền núi rừng Tây Bắc để chống lại chính quyền do Việt Minh lãnh đạo.

Do nắm được kế hoạch của Đại Việt Duy dân thông qua con trai lang cun Mường Diềm là cán bộ phụ trách lực lượng vũ trang của huyện Mai Đà nên trước ngày Đại Việt Duy dân định khởi sự, Ban cán sự Đảng tỉnh Hòa Bình đã chỉ đạo lực lượng vũ trang, công an tiêu diệt các toán vũ trang của Đại Việt Duy dân ở Lạc Sơn, Kỳ Sơn, Cao Phong, Lương Sơn, thị xã Hòa Bình. Để tiêu diệt căn cứ của Lý Đông A tại vùng Mường Diềm, Ban cán sự Đảng tỉnh đã dùng mưu dụ toán vũ trang của Đại Việt Duy dân ra khỏi căn cứ. Lực lượng chiến đấu của Ban cán sự Đảng tỉnh Hòa Bình đã tiêu diệt và bắt sống đại bộ phận lãnh đạo và lực lượng vũ trang của Đại Việt Duy dân tại Bến Chương. Đảng trưởng Lý Đông A mất tích tại xã Hiền Lương - Mai Đà. Trước đó, Lý Đông A đã ra lệnh giải tán Tổng Đảng Bộ, cho toàn bộ đảng viên *“chìm vào đáy tầng”* và thực hiện công việc *“xây dựng chủ lực dân tộc”*. Những thành viên còn sống sót chạy trốn đến vùng Mường Thanh Hóa và khu Phát Diệm–Bùi Chu.

## Nhân vật chủ chốt
* Lý Đông A: sáng lập đảng và là lãnh đạo đảng
* Trần Việt Hoài
* Phạm Khắc Hàm
* Đỗ Thái Nhiên
* Nguyễn Cảnh Hậu
* Dương Thanh Phong

## Xem thêm
* Danh sách tổ chức chính trị Liên bang Đông Dương
* Lý Đông A
## Chú thích

## Tham khảo
* Học hội Thắng Nghĩa
* Lực lượng cách mạng dân tộc Việt 
* Những nghịch lý lịch sử của thế kỷ XX và hành trình đi tìm tính chính thống lịch sử ở thế kỷ XXI 
* Khai mạc vụ án văn của cuối thế kỷ XX