Thoại Sơn (xã)

**Thoại Sơn** là một xã thuộc tỉnh An Giang, Việt Nam.

## Địa lý
Xã Thoại Sơn có vị trí địa lý:

* Phía đông giáp các xã Định Mỹ, Tân Hội và các xã Thạnh An, Thạnh Quới, thành phố Cần Thơ
* Phía tây giáp xã Óc Eo và xã Mỹ Thuận 
* Phía nam giáp xã Tân Hội
* Phía bắc giáp xã Tây Phú và xã Định Mỹ.

Tỉnh lộ 943 là tuyến giao thông chính trên địa bàn xã.

Ngoài ra, xã còn có vị trí nằm bên con kênh Thoại Hà. Kênh Thoại Hà khởi công vào đầu năm 1818, nối rạch Đông Xuyên (hay sông Long Xuyên, Long Xuyên với đầu rạch Giá (tức Giá Khê, Rạch Giá). Người có công đề xướng và đôn đốc việc đào kênh này là Trấn thủ trấn Vĩnh Thanh Thoại Ngọc Hầu (1761-1829).

## Lịch sử
Thoại Sơn (瑞山) vốn là tên chữ của núi Sập. Năm 1817, khi Thoại Ngọc hầu Nguyễn Văn Thoại làm Trấn thủ Vĩnh Thanh, ông nhận thấy việc giao thương giữa các vùng Hà Tiên, Rạch Giá và Châu Đốc đều phải đi vòng đường biển bất tiện, nên đã tâu vua Gia Long nạo vét con sông Ba Lạch. Năm 1818, kênh Đông Xuyên được đào nối rạch Đông Xuyên với sông Kiên Giang, hoàn thành sau một tháng. Để ghi nhận công lao của Thoại Ngọc hầu, triều đình đã đặt tên cho kênh Đông Xuyên là Thoại Hà và ngọn núi nhìn xuống dòng kênh là Thoại Sơn.

Thời nhà Nguyễn, vùng đất Thoại Sơn hiện nay thuộc tổng Định Phước, huyện Tây Xuyên, phủ Tuy Biên, tỉnh An Giang. Theo địa bạ An Giang năm 1836, tổng Định Phước có 9 thôn: Mỹ Phước, Mỹ Thạnh, Tân Thuận Đông, Thạnh Hòa Trung, **Thoại Sơn**, Thới Thuận, Vĩnh Chánh, Vĩnh Phú, Vĩnh Trinh.

Năm 1867, Pháp chiếm tỉnh An Giang. Năm 1868, thực dân Pháp thành lập hạt thanh tra Châu Đốc trên cơ sở các phủ Tĩnh Biên và Tuy Biên cũ của nhà Nguyễn. Đến năm 1876, hạt Long Xuyên được thành lập trên cơ sở tách ra từ hạt Châu Đốc. Ngày 1 tháng 1 năm 1900, hạt Long Xuyên được nâng lên thành tỉnh Long Xuyên. Năm 1917, quận Châu Thành, tỉnh Long Xuyên được thành lập. Làng Thoại Sơn thời kỳ này thuộc tổng Định Phước, quận Châu Thành, tỉnh Long Xuyên.

Năm 1953, chính quyền Quốc gia Việt Nam thành lập thêm tại tỉnh Long Xuyên một quận mới là quận Núi Sập, với quận lỵ đặt tại khu Núi Sập (thuộc làng Thoại Sơn) do tách tổng Định Phú ra khỏi quận Châu Thành cùng tỉnh.

Năm 1956, chính quyền Ngô Đình Diệm cho sáp nhập tỉnh Châu Đốc và tỉnh Long Xuyên để thành lập tỉnh mới có tên là tỉnh An Giang. Quận Núi Sập thuộc vào tỉnh An Giang. Đến năm 1961, chính quyền Việt Nam Cộng hòa cho dời quận lỵ Núi Sập từ xã Thoại Sơn vào xã Vọng Thê và đổi tên thành quận Huệ Đức.

Tháng 2 năm 1976, Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam tái lập tỉnh An Giang và huyện Huệ Đức. Một phần xã Thoại Sơn được tách ra để thành lập thị trấn Đông Sơn thuộc huyện Huệ Đức.

Ngày 11 tháng 3 năm 1977, huyện Huệ Đức được sáp nhập vào huyện Châu Thành. Thị trấn Đông Sơn trở thành huyện lỵ huyện Châu Thành.

Ngày 25 tháng 4 năm 1979, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định 181-CP, theo đó, sáp nhập một phần xã Thoại Sơn vào thị trấn Đông Sơn và đổi tên thị trấn Đông Sơn thành thị trấn Núi Sập. Phần còn lại của xã Thoại Sơn được đổi tên thành xã Thoại Giang.

Ngày 23 tháng 8 năm 1979, huyện Châu Thành được chia thành hai huyện Châu Thành và Thoại Sơn. Thị trấn Núi Sập thuộc huyện Thoại Sơn và là huyện lỵ huyện Thoại Sơn.

Ngày 19 tháng 5 năm 2003, Chính phủ ra Nghị định 53/2003/NĐ-CP, theo đó thành lập xã Bình Thành trên cơ sở một phần xã Vọng Thê và một phần xã Thoại Giang.

Ngày 12 tháng 6 năm 2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1654/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh An Giang. Theo đó, toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của thị trấn Núi Sập, xã Thoại Giang và xã Bình Thành thành xã mới có tên gọi là **xã Thoại Sơn**.

## Kinh tế - xã hội
### Kinh tế
Do vị trí thuận lợi (nằm trên tuyến du lịch văn hóa di sản Óc Eo) và có nhiều cơ sở thờ tự, góp phần thu hút khách thập phương hành hương, tham quan, du lịch hàng năm khá lớn.

### Giáo dục
Các cơ sở giáo dục cấp THPT trên địa bàn xã:
*Trung tâm GDNN & GDTX huyện Thoại Sơn
*THPT Nguyễn Văn Thoại.

Hệ thống trường các trường cấp 2, trường cấp 1, trường mẫu giáo phân bố đều trên địa bàn xã.

### Y tế
* Trung tâm Y tế Thoại Sơn

## Du lịch

***Đình thần Thoại Ngọc Hầu** và **[[bia Thoại Sơn]]**: Sau khi đào xong kênh Thoại Hà vào năm 1818, để đánh dấu công trình có ý nghĩa này, Thoại Ngọc Hầu đã nhờ người soạn một bài văn bia, sau đó cho khắc lên đá. Năm Minh Mạng thứ ba (1822), ông long trọng làm lễ dựng bia và khánh thành miếu thờ Sơn thần (nay là ngôi Đình thần thờ Thoại Ngọc Hầu) tại triền núi Sập. Hiện bài văn bia xưa được bảo quản khá tốt trong đình.

***[[Hồ Ông Thoại]]** là một hồ nước nhân tạo được hình thành do quá trình dài khai thác đá. Tên hồ được đặt nhằm tưởng nhớ công lao của Thoại Ngọc Hầu đối với vùng đất này.
*Thiền Viện Trúc Lâm An Giang: Được khởi công xây dựng từ năm 2017 với lối kiến trúc truyền thống của Phật giáo gồm 2 khu vực: khu nội diện (xây dựng trên núi gồm: thiền đường, tăng đường...) và khu ngoại diện (xây dựng trên đất liền với diện tích 4 ha gồm: chánh điện, nhà tổ, hội trường, thiền đuờng, lầu chuông, chay đường, cổng tam quan...). Tổng diện tích công trình khoảng 11 ha. Phong cảnh sơn thủy hữu tình kết hợp hài hòa giữa thiên nhiên, kiến trúc và con người.
*Duyên Phước Tự: Du lịch tâm linh và là nơi phát thuốc nam miễn phí.
*Hang Dơi: Đỉnh cao nhất của ngọn núi Sập với không khí mát mẻ, hoang sơ. Từ đây ta có cái nhìn bao quát toàn cảnh đồng ruộng, sông núi, đường sá, nhà cửa.

## Chú thích

## Tham khảo