Họ Kim ngân

**Caprifoliaceae** là danh pháp khoa học để chỉ một họ thực vật có hoa, trong một số tài liệu bằng tiếng Việt gọi là **họ Cơm cháy**, nhưng tên gọi này hiện nay không thể coi là chính xác nữa khi các loài cơm cháy có tên gọi khoa học chung là *[[Sambucus]]* đã được APG II xếp vào họ Adoxaceae cùng bộ. Tên gọi **họ Kim ngân** là chính xác hơn do các loài kim ngân (nhẫn đông) có danh pháp *Lonicera*, đồng nghĩa: *Caprifolium* vẫn còn trong họ này cho dù hiểu theo bất kỳ hệ thống phân loại nào và theo bất kỳ định nghĩa nào (rộng hay hẹp) cho họ. Hơn nữa, tên gọi khoa học của họ có nguồn gốc từ một trong số các từ đồng nghĩa của chi *Lonicera*, nên tên gọi họ Kim ngân là hoàn toàn hợp lý.

Họ này khi hiểu theo nghĩa rộng là một nhánh bao gồm khoảng 900 loài, với sự phân bổ gần như rộng khắp thế giới; nhưng khi hiểu theo nghĩa hẹp chỉ phổ biến ở khu vực ôn đới Bắc bán cầu, với trung tâm đa dạng nằm ở miền đông Bắc Mỹ và miền đông châu Á, trong khi không có mặt tại khu vực châu Phi nhiệt đới và miền nam của châu lục này.

Chúng chủ yếu là cây bụi hay dây leo, ít thấy cây thân thảo, bao gồm một số loài cây cảnh trong các khu vực ôn đới hay miền núi khu vực nhiệt đới. Lá chủ yếu mọc đối không có các lá kèm (bộ phận thêm vào tại phần gốc của cuống lá), và có thể hoặc là thường xanh hay sớm rụng. Hoa có hình phễu dạng ống hay dạng chuông, thông thường với 5 thùy hay đầu nhọn phân bố ra phía ngoài, thường có hương thơm. Chúng thông thường tạo thành đài hoa nhỏ với các lá bắc nhỏ. Quả trong phần lớn các trường hợp la loại quả mọng hay quả hạch. Các chi *Diervilla* và *Weigela* có quả nang.

## Phân loại
### Cronquist
Trong hệ thống Cronquist phiên bản 1981, họ này bao gồm khoảng 420 loài trong 15 chi như sau:
* *[[Abelia]]*: Lục đạo mộc
* *[[Carlemannia]]*. Hiện nay xếp trong họ Carlemanniaceae.
* *[[Diervilla]]*
* *[[Dipelta]]*
* *[[Heptacodium]]*
* *[[Kolkwitzia]]*
* *[[Chi Quỷ xuy tiêu|Leycesteria]]*
* *[[Hoa kép|Linnaea]]*
* *[[Chi Kim ngân|Lonicera]]*: Kim ngân
* *[[Sambucus]]*: Cơm cháy. Hiện nay xếp trong họ Adoxaceae.
* *[[Silvianthus]]*: Ngân hoa. Hiện nay xếp trong họ Carlemanniaceae.
* *[[Symphoricarpos]]*
* *[[Triosteum]]*
* *[[Chi Vót|Viburnum]]*: Vót, giáng cua, cậm cò, tú cầu. Hiện nay xếp trong họ Adoxaceae.
* *[[Weigela]]*

### APG 1998
Trong phân loại của hệ thống APG năm 1998 thì họ này bị chia ra thành một số họ. Cụ thể như sau:
* Các chi *Sambucus* (cơm cháy) cùng *Viburnum* (giáng cua, cậm cò, tú cầu) được đưa vào họ Adoxaceae.
* Các chi *Carlemannia* và *Silvianthus* tách ra để tạo thành một họ mới là Carlemanniaceae nhưng lại thuộc về bộ Hoa môi (*Lamiales*). 
* Các chi *Diervilla* và *Weigela* tạo thành họ Diervillaceae.
* Các chi *Abelia*, *Dipelta*, *Kolkwitzia* và *Linnaea* tạo thành họ Linnaeaceae.

Như vậy, họ này chỉ còn chứa khoảng 220 loài trong 5 chi:
* *[[Heptacodium]]* 
* *[[Chi Quỷ xuy tiêu|Leycesteria]]*
* *[[Chi Kim ngân|Lonicera]]* (bao gồm cả: *Caprifolium*, *Metalonicera*, *Xylosteon*). Khoảng 180 loài
* *[[Symphoricarpos]]*
* *[[Triosteum]]*

### APG
Trong phân loại của hệ thống APG II năm 2003 người ta đưa ra tùy chọn như sau
* Theo nghĩa hẹp (*sensu stricto*): gồm 220 loài trong 5 chi như của APG 1998.
* Theo nghĩa rộng (*sensu lato*): Bao gồm họ này theo nghĩa hẹp cùng một phần các họ Diervillaceae, Dipsacaceae, Linnaeaceae, Morinaceae và Valerianaceae và có thể được chia thành các phân họ/tông như sau:

Trong hệ thống APG III năm 2009 và hệ thống APG IV năm 2016 người ta không còn chấp nhận tùy chọn tách ra nữa mà chỉ công nhận họ Caprifoliaceae nghĩa rộng và phân chia như sau:
* Phân họ Caprifolioideae Eaton: 5 chi, 220 loài. Chủ yếu là ôn đới Bắc bán cầu, đặc biệt là Đông Á và đông Bắc Mỹ.
** *[[Heptacodium]]* Rehder: 1 loài (*[[Heptacodium miconioides]]*) ở đông Trung Quốc.
** *[[Leycesteria]]* Wallich
** *[[Lonicera]]* L. (gồm cả *Caprifolium*, *Chamaecerasus*): 180 loài.
** *[[Symphoricarpos]]* Duhamel
** *[[Triosteum]]* L.
* Phân họ Diervilloideae Rafinesque: 1-2 chi, 16 loài ở Đông Á (Trung Quốc, Viễn Đông Nga, Triều Tiên, Nhật Bản) và đông nam Hoa Kỳ.
** *[[Diervilla]]* Miller
** *[[Weigela]]* Thunberg (gồm cả *Macrodiervilla*, *Weigelastrum*)
* Phân họ Dipsacoideae Eaton: 11 chi, 290 loài. Đại lục Á-Âu (đặc biệt là khu vực Địa Trung Hải), châu Phi tới Malesia.
** *[[Cephalaria]]* Roem. & Schult.: 80 loài.
** *[[Dipsacus]]* L. (gồm cả *Simenia*)
** *[[Knautia]]* L.: 60 loài.
** *[[Pterocephalus]]* Adanson (gồm cả *Pterocephalidium*)
** *[[Scabiosa]]* L. (gồm cả *Lomelosia*, *Pseudoscabiosa*, *Pycnocomon*, *Scabiosiopsis*, *Sixalix*, *Tremastelma*): Trên 80 loài.
** *[[Succisa]]* Haller
** *[[Succisella]]* Beck
** *[[Triplostegia]]* de Candolle (gồm cả *Hoeckia*): 2 loài ở Đông Nam Á tới đông Malesia.
* Phân họ Linnaeoideae Rafinesque: 6 chi, khoảng 20 loài. Vòng quanh ôn đới phương bắc (*Linnaea*), Mexico (*Vesalea*), Trung Quốc tới Nhật Bản (5 chi).
** *[[Abelia]]* R. Brown
** *[[Diabelia]]* Landrein
** *[[Dipelta]]* Maximowicz
** *[[Kolkwitzia]]* Graebner
** *[[Linnaea]]* L.
** *[[Vesalea]]* Martens & Galeotti
* Phân họ Morinoideae: 2-3 chi, 13 loài. Từ Balkan tới Trung Quốc.
** *[[Acanthocalyx]]* (de Candolle) van Tieghem
** *[[Morina]]* L. (gồm cả *Asaphes*, *Cryptothladia*). Có thể cận ngành.
* Phân họ Valerianoideae Rafinesque: 5 chi, 375 loài. Ôn đới phương bắc (đặc biệt là khu vực Địa Trung Hải) và Andes ở Nam Mỹ (một nửa phân họ).
** *[[Centranthus]]* de Candolle
** *[[Nardostachys]]* de Candolle
** *[[Patrinia]]* de Jussieu
** *[[Valeriana]]* L. (gồm cả *Aligera*, *Aretiastrum*, *Astrephia*, *Belonanthus*, *Phuodendron*, *Phyllactis*, *Plectritis*, *Porteria*, *Stangea*): 270 loài.
** *[[Valerianella]]* Miller (gồm cả *Fedia*, *Pseudobetckea*, *Siphonella*): 65 loài.
* *[[Zabelia]]* (Rehder) Makino: 4-6 loài từ Trung Á (Afghanistan, Thiên Sơn) tới Viễn Đông (Nhật Bản).

## Phát sinh chủng loài
Cây phát sinh chủng loài trong phạm vi họ Caprifoliaceae nghĩa rộng dưới đây dựa theo Wang và ctv. (2020):

## Tham khảo

*Flowering Plants of the World, 1987, Vernon H. Heywood, Andromeda Oxford Ltd., ISBN 90-5210-165-5
*Botanica, Gordon Cheers, Random House Australia, ISBN 3-8290-1953-X

## Liên kết ngoài
* 
* 
*Caprifoliaceae  trong L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi). Các họ thực vật có hoa: Miêu tả, minh họa, nhận dạng, thông tin tra cứu.  http://delta-intkey.com 
*Concordance of Angiosperm Family Names 
*Species account: Caprifoliaceae
*Comparison Table for the Cornidae