open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sân bay Kép

**Sân bay Kép** là sân bay quân sự thuộc địa phận xã Lạng Giang, tỉnh Bắc Ninh.

Sân bay Kép là một sân bay quân sự quan trọng của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa trong Chiến tranh Việt Nam và sau đó là của Việt Nam trong cuộc chiến tranh với Trung Quốc năm 1979. Kép được xác định là một khu vực phòng thủ chiến lược. Trong thời kỳ này toàn bộ Bộ Tư lệnh quân đoàn 2 - Quân đoàn chiến lược hùng mạnh nhất của Việt Nam đã đặt Trung tâm chỉ huy tại đây. Khu vực này được ví như một lá chắn phòng không cho Hà Nội từ phía Đông và phía Bắc với các trung đoàn pháo cao xạ và các trung đoàn tên lửa phòng không Volga.

## Thông số kỹ thuật

*Chiều dài đường cất hạ cánh: chính 2.200 m, phụ 1.700 m
*Chiều rộng đường cất hạ cánh: chính 45 m, phụ 18 m
*Kích thước đường lăn chính: 2.400 x 14 m
*Kết cấu đường hạ, cất cánh: bê tông xi măng và bê tông nhựa
*Sân đỗ máy bay: 3 khu
*Số máy bay thường trực chiến đấu: 10 chiếc
*Máy bay chiến đấu chính: Sukhoi Su-30MK2
*Sức chứa máy bay: 12 chiếc
*Hướng phát triển: kéo dài đường cất hạ cánh từ 1.500 đến 2.000 m.

## Tham khảo
Falco

**Falco** có thể là:
## Chim
*Falco (chi): Chi Cắt

## Người
*Falco (nhạc sĩ): nghệ danh của ca/nhạc sĩ người Áo Johann (Hans) Hölzel.
BMP

Trong đồ họa máy vi tính, **BMP**, còn được biết đến với tên tiếng Anh khác là *Windows bitmap*, là một định dạng tập tin hình ảnh khá phổ biến. Các tập tin đồ họa lưu dưới dạng BMP thường có đuôi là **.BMP** hoặc **.DIB** (*Device Independent Bitmap*).

Các thuộc tính tiêu biểu của một tập tin ảnh BMP (cũng như file ảnh nói chung) là
* số bit trên mỗi điểm ảnh (*bit per pixel*), thường được ký hiệu bởi **n**. Một ảnh BMP n-bit có 2^n màu. Giá trị n càng lớn thì ảnh càng có nhiều màu, và càng rõ nét hơn. Giá trị tiêu biểu của n là 1 (ảnh đen trắng), 4 (ảnh 16 màu), 8 (ảnh 256 màu), 16 (ảnh 65536 màu) và 24 (ảnh 16 triệu màu). Ảnh BMP 24-bit có chất lượng hình ảnh trung thực nhất.
* chiều cao của ảnh (*height*), cho bởi điểm ảnh (*pixel*).
* chiều rộng của ảnh (*width*), cho bởi điểm ảnh.

Cấu trúc tập tin ảnh BMP bao gồm 4 phần
* **Bitmap Header** (14 bytes): giúp nhận dạng tập tin bitmap.
* **Bitmap Information** (40 bytes): lưu một số thông tin chi tiết giúp hiển thị ảnh.
* **Color Palette** (x/8 bytes), x là số màu của ảnh: định nghĩa các màu sẽ được sử dụng trong ảnh.
* **Bitmap Data:** lưu dữ liệu ảnh.

Đặc điểm nổi bật nhất của định dạng BMP là tập tin hình ảnh thường không được nén bằng bất kỳ thuật toán nào. Khi lưu ảnh, các điểm ảnh được ghi trực tiếp vào tập tin - một điểm ảnh sẽ được mô tả bởi một hay nhiều byte tùy thuộc vào giá trị **n** của ảnh. Do đó, một hình ảnh lưu dưới dạng BMP thường có kích cỡ rất lớn, gấp nhiều lần so với các ảnh được nén (chẳng hạn GIF, JPEG hay PNG).

Định dạng BMP được hỗ trợ bởi hầu hết các phần mềm đồ họa chạy trên Windows, và cả một số ứng dụng chạy trên MS-DOS. Ngay từ **Windows 3.1**, Microsoft đã cho ra đời phần mềm **PaintBrush**, một phần mềm hỗ trợ vẽ hình ảnh đơn giản và lưu hình ảnh được vẽ dưới dạng BMP 16 hay 256 màu. Tuy nhiên, do kích thước tập tin ảnh BMP quá lớn, định dạng BMP không phù hợp để trao đổi hình ảnh qua mạng Internet (do hạn chế về tốc độ truyền dữ liệu). Do đó, các trang web thường sử dụng ảnh dạng GIF, JPEG hay PNG. Các định dạng này hỗ trợ các thuật toán nén hình ảnh, vì vậy có thể giảm bớt kích cỡ của ảnh.

## Xem thêm
* GIF
* JPEG 
* PNG

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Bitmap File Structure, at digicamsoft.com
* An introduction to DIBs (Device Independent Bitmaps), at herdsoft.com

* A simple bitmap loader C++ class, at kalytta.com (A2R10G10B10 not  supported)
* The BMP File Format, Part 1 By David Charlap at Dr. Dobb's journal of software tools (drdobbs.com), March 1995
Loan mắt nhung

**Loan mắt nhung** là một bộ phim điện ảnh Việt Nam Cộng hòa năm 1970 của đạo diễn Lê Dân, chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của nhà văn Nguyễn Thụy Long sáng tác năm 1967. Bộ phim từng bị chính quyền Việt Nam Cộng Hòa kiểm duyệt, nhưng cuối cùng lại đoạt giải Văn học Nghệ thuật dành cho "Phim truyện hay nhất" năm 1970. Bộ phim phản ánh, phê phán lối sống của một bộ phận thanh niên miền Nam trước 1975. Nguyễn Thụy Long đã sống một thời gian dài cùng giới du đãng và vũ nữ để viết được truyện này.

## Nội dung
Loan, với biệt hiệu là "Loan mắt nhung" (Huỳnh Thanh Trà) là một thanh niên lương thiện bị hoàn cảnh xã hội đưa đẩy trở thành du đãng nổi tiếng. Vì cuộc sống khốn khổ, Loan phải đương đầu để sinh tồn rồi trở thành một đàn anh trong giới dao búa.

Khi còn lương thiện, Loan đã có mối tình rất đẹp với một cô gái tên Xuân (NSƯT Thanh Nga). Vào với giang hồ, Loan gặp Dung (NSND Kim Xuân). Loan đã thực hiện nhiều phi vụ lớn, ăn cướp, buôn lậu... nhưng anh vẫn mong có một ngày trở về cuộc sống lương thiện.

Sau đó, Loan gặp lại Xuân trong tình cảnh éo le, khi Xuân bị bọn xấu hãm hại và giết chết. Quá đau khổ, Loan nổi loạn giết hết bọn du đãng, giang hồ rồi ra đầu thú chính quyền.

## Phân vai
*Huỳnh Thanh Trà vai Loan mắt nhung
*NSƯT Thanh Nga vai Xuân
*Ngọc Phu vai Thanh
*NSND Kim Xuân vai Dung
*Thiên Trang vai Minh
*Nguyên Hạnh vai Tài Woòng

## Hậu trường
Phim có nhiều cảnh ăn chơi, sinh hoạt vũ trường của Sài Gòn trước 1975. Vai Thanh Italy do Ngọc Phu thể hiện được đánh giá là vai diễn nổi bật nhất trong phim. Huỳnh Thanh Trà trong vai Loan Mắt Nhung, vốn là một diễn viên kịch nói.

Ca khúc chính trong phim *Loan mắt nhung* là của nhạc sĩ Huỳnh Anh.

## Tham khảo

## Đọc thêm
*
Núi Gibraltar

**Núi Gibraltar** hay còn gọi là **Cây cột của Hécquyn** là một ngọn núi ở Gibraltar nằm ở cực tây nam châu Âu tại bán đảo Iberia. Nó có đỉnh cao 426 m (1.396 feet).

## Nguồn gốc tên gọi
Có tên gọi này là vì theo thần thoại Hy Lạp, dũng sĩ Hécquyn trên đường đi lập kỳ công thứ 10 trong số 12 kỳ công phi thường của mình đã đến đại dương mênh mông nhưng lại gặp phải quả núi khổng lồ bít kín lấy biển. Hécquyn bèn dùng sức lực ghê gớm của mình xẻ núi, thông suốt biển bên trong và bên ngoài, bên phía đông và bên phía tây. Trong khi xẻ núi, Hécquyn khuân đá xếp sang hai bên đá chồng lên nhau như hai cây cột khổng lồ.

## Xem thêm
* Hình ảnh Gibranta

## Tham khảo
Eo biển Dover

**Eo biển Dover** hay **eo biển Calais** (tiếng Anh: *Strait of Dover* hay *Dover Strait*; tiếng Pháp: *Pas de Calais* (IPA: )) là khúc hẹp nhất của eo biển Manche giữa Anh và Pháp. Đây là nơi gần lục địa châu Âu nhất của nước Anh. Khoảng cách gần nhất là từ Nam Foreland, 33,1&nbsp;km (20.6&nbsp;miles) nằm phía đông bắc của Dover ở hạ Kent, Anh, tới Cap Gris Nez, một vịnh gần Calais, một tỉnh của Pas-de-Calais, Pháp. Giữa 2 điểm này cũng là tuyến đường được ưa chuộng nhất của những người muốn bơi qua eo biển Manche.

Vào một ngày đẹp trời, người ta có thể nhìn thấy bờ biển bên kia, từ Anh sang Pháp và ngược lại. Nổi tiếng nhất là cảnh vách đá trắng của Dover nhìn từ bờ biển Pháp.

## Tham khảo
Eo biển Đài Loan

**Eo biển Đài Loan** () là một eo biển rộng khoảng  chia tách đảo Đài Loan và châu Á. Eo biển là một phần của Biển Đông và tiếp nối với biển Hoa Đông ở phía bắc. Điểm hẹp nhất rộng .

## Tên gọi

## Địa lý

## Lịch sử
Từ năm 2018, Trung Quốc chủ trương Eo biển Đài Loan không phải là hải phận quốc tế. Trung Quốc không tuyên bố chủ quyền đối với toàn bộ eo biển nhưng nỗ lực kiểm soát cái mà chính phủ Trung Quốc gọi là "sự ủng hộ đối với nhà đương cục Đài Loan và hành vi phô trương sức mạnh chống lại đại lục". Hoa Kỳ, Úc, Pháp và Đài Loan bày tỏ quan ngại về lập trường của Trung Quốc, trong khi Đài Loan phản đối. Công ước Liên Hợp Quốc về Luật biển không định nghĩa hải phận quốc tế và Eo biển Đài Loan không được coi là eo biển dùng cho hàng hải quốc tế, nhưng chế độ đi qua eo biển tương tự chế độ đi qua không gây hại và tự do hàng hải thông thường được cho phép trong các vùng đặc quyền kinh tế. Eo biển Đài Loan cung cấp cho Đài Loan một mức độ chiều sâu chiến lược so với Trung Quốc đại lục.

## Xem thêm
* Địa lý Trung Quốc
## Tham khảo
Eo biển Florida

**Eo biển Florida** là một eo biển nằm giữa Hoa Kỳ và đảo quốc Cuba. Eo biển nằm ở cực đông nam đại lục Hoa Kỳ, nối vịnh Mexico với Đại Tây Dương. Eo biển dài khoảng 180&nbsp;km từ Florida Keys ở phía bắc đến Cuba và Bahamas ở phía nam và đông nam. Người đầu tiên ghi nhận về eo biển này là nhà thám hiểm người Tây Ban Nha Juan Ponce de León vào năm 1513.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
;Tiếng Anh
* The Strait of Florida | Crossroads in the Sea
Đan điền

Trong y học, võ thuật và dưỡng sinh, **đan điền** là một vài trung tâm khí lực hay huyệt đạo trên cơ thể người.

Nghiên cứu về Đan Điền được dùng ban đầu trong Đạo giáo. Tuy nhiên vì có nhiều môn phái, sách vở khác nhau nên thuật ngữ "đan điền" có thể được dùng không nhất quán bởi các môn phái khác nhau. Trong cơ thể người có ba bộ vị được gọi là đan điền:
* **Thượng đan điền**: Trùng với huyệt Ấn đường (giữa 2 chân mày) còn gọi là "Đan Điền thần".
* **Trung đan điền**: Trùng với huyệt Đản trung (chính giữa đường nối 2 đầu ti, cắt ngang đường dọc theo xương ức) còn gọi là "Đan Điền khí". (Ren Mai.16 ~.21)
* **Hạ đan điền**: Còn gọi là "Đan Điền tinh", vị trí bắt đầu ngang với huyệt Khí hải (nằm trong khoảng trên đường chính trung, dưới rốn 1,5 thốn - khoảng 3&nbsp;cm) và huyệt Mệnh môn (tại cột sống, ngang với thắt lưng). Khi Đan Điền được chủ động kích hoạt, bộ vị của nó hoàn toàn nằm ở giữa và phía trên bụng dưới. Có môn phái thì nói nó nằm trên huyệt Thần khuyết (rốn). (Ren Mai.3 ~.12)

Đan điền, từ Hán Việt có nghĩa là "ruộng trồng đan dược", là nơi khí lực dễ tập trung hay có thể tập trung khí lực nhiều nhất, mạnh nhất. Vì vậy tùy theo môn phái và tùy theo mục đích sử dụng mà có các dị biệt về huyệt đạo.

## Tham khảo
Huỳnh Anh (nhạc sĩ)

**Huỳnh Anh** (2 tháng 1 năm 1932 – 13 tháng 12 năm 2013) là nhạc sĩ kiêm nhạc công nổi tiếng trước năm 1975. của Việt Nam Cộng hòa Ông là tác giả của một số ca khúc được nhiều người biết đến như *[[Mưa rừng]]*, *[[Kiếp cầm ca]]*, *Rừng lá thay chưa*.

## Tiểu sử

Huỳnh Anh sinh ngày 2 tháng 1 năm 1932 tại Cần Thơ, là con trai của nghệ sĩ Sáu Tửng, một người chơi đàn kìm nổi tiếng của nền cải lương miền Nam.

Năm 1947, Huỳnh Anh chính thức bước vào con đường âm nhạc với vai trò một tay trống trong một ban nhạc tại thành phố Đà Lạt. Từ đó cho tới năm 1957, ông là nhạc công cho những đoàn cải lương, các phòng trà ca nhạc với các ban nhạc Philippines. Huỳnh Anh chơi được nhiều nhạc cụ, từ guitar, piano cho tới kèn, percussion.

Năm 1957, ông trở thành trưởng ban nhạc và là một tay trống lừng lẫy trình diễn ở nhiều phòng trà, vũ trường của Sài Gòn.

Năm 1975, Huỳnh Anh rời Việt Nam sang tỵ nạn bên Mỹ ở San Francisco, California.

Năm 2004, Huỳnh Anh cùng với Nguyễn Hiền và Song Ngọc được trung tâm Thúy Nga vinh danh trong chương trình Paris By Night 74 - Hoa Bướm Ngày Xưa.

Ông mất hồi 15 giờ ngày 13 tháng 12 năm 2013 tại San Francisco, California.

## Sự nghiệp sáng tác

Nhạc phẩm đầu tiên của Huỳnh Anh là *Em gắng chờ*, xuất bản vào năm 1956. Tiếp theo đến những ca khúc khác được nhiều người biết tới như *Lạnh trọn đêm mưa*, *Kiếp cầm ca* và *[[Mưa rừng]]* sáng tác cho các vở cải lương. Theo lời của Huỳnh Anh, *Kiếp cầm ca* ông sáng tác để tặng nghệ sĩ Thanh Nga. Huỳnh Anh còn có một nhạc phẩm *Thuở ấy có em* nổi tiếng qua tiếng hát của Sĩ Phú.

Ông cũng sáng tác nhạc phim như ca khúc *Loan Mắt Nhung* cho bộ phim cùng tên năm 1970 có sự tham gia diễn xuất của Thanh Nga và *Sa mạc tuổi trẻ* cho phim Điệu ru nước mắt.

Khi sang hải ngoại, bài *Rừng lá thay chưa* phổ thơ Hoàng Ngọc Ẩn của ông cũng được phổ biến rộng rãi.

## Nhầm lẫn
Có hai bài hát với tên *Ngày mai đám cưới người ta*. Một bài là của Huỳnh Anh và một bài là của Giao Tiên.

Theo mặt sâu của tờ nhạc *Trống cơm*, bài *Tình yêu đầu đời* là sáng tác của Thanh Vũ. Như vậy, bút danh **Thủy Tiên** và bài hát *Tình chỉ đẹp* và *Tình yêu đầu đời* là bút danh và hai tác phẩm của ca nhạc sĩ Thanh Vũ.

## Tác phẩm

*Biển đêm
*Biết nói gì đây (Huỳnh Anh - Huyền Thanh) (1966)
*Buổi chiều lá rụng
*Có một chiều (Huỳnh Anh - Huỳnh Hiếu)
*Đàn trong đêm vắng (1957)
*Đêm mộng
*Đời tôi chỉ một người (1964)
*Em gắng chờ (1956)
*Gió núi mưa rừng (Mưa rừng 2) (1973)
*Gửi về bên ấy (thơ Trần Quốc Lịch)
*Hoa trắng thôi cài trên áo tím (thơ Kiên Giang) (1962)
*Huyền sử ca
*Khung trời tưởng nhớ
*Kiếp cầm ca (1964)
*Lá úa chiều thu (1963)
*Lạnh trọn đêm mưa (1973)
*Loan Mắt Nhung (1970)
*Men rượu ly bôi
*Mùa thu không còn nữa
*Mưa rừng (1961)
*Mừng nắng xuân về
*Một ngày xa lắm (thơ Thanh Nga)
*Ngày đó em đi (lời Hùng Cường)
*Ngày mai đám cưới người ta 
*Những bước chân hoang
*Nếu anh về (Huỳnh Anh - Y Vân)
*Nếu ta đừng quen nhau (1963)
*Phấn lá men rừng (1964)
*Qua mùa phượng vỹ (1963)
*Rừng lá thay chưa (thơ Hoàng Ngọc Ẩn, 1983)
*Sa mạc tuổi trẻ
*Thành phố sương mù (2000)
*Thuở ấy có em (1965)
*Tiếng ru ngàn đời
*Tìm đâu phút ban đầu (1961)
*Tình muộn

## Chú thích
Huỳnh Anh

**Huỳnh Anh** có thể là:

## Tên người
*Huỳnh Anh, nhạc sĩ, tác giả của những ca khúc *Mưa rừng, Kiếp cầm ca, Rừng lá thay chưa*.
*Huỳnh Anh, Thiếu tướng công tác trong ngành tình báo Công an Nhân dân Việt Nam.
*Huỳnh Anh, diễn viên
*Huỳnh Anh, soạn giả,  tác giả của các vở cải lương *Cung đàn nào cho em, Trăng soi dòng Bảo Định*.

## Sinh học
*Huỳnh anh hay dây huỳnh, dây công chúa (danh pháp khoa học: Allamanda cathartica L.) là loài cây cảnh thuộc chi Allamanda.
Dây thần kinh sọ

Các **dây thần kinh sọ** là các dây thần kinh tách ra trực tiếp từ não, đối lập với các dây thần kinh gai tách ra từ tủy gai. Ở người từ trước đến giờ được cho là có tổng cộng 12 đôi dây thần kinh sọ, tuy nhiên theo một số tác giả còn tồn tại thêm một cặp dây thần kinh nữa được đánh số 0. Ba cặp đầu tiên (gồm cả dây 0) tách ra từ đại não, mười cặp còn lại tách ra từ thân não.

Các dây thần kinh sọ đa số đều thuộc hệ thần kinh ngoại biên (HTKNB), ngoại trừ dây sọ II (dây thần kinh thị giác thật ra không phải là một dây thần kinh thực sự mà là một đường thần kinh của gian não dẫn đến võng mạc; cả dây thần kinh thị giác và võng mạc do đó đều là một phần của hệ thần kinh trung ương (HTKTW). Sợi trục của 12 dây thần kinh còn lại kéo dài ra khỏi não bộ và do đó được coi là thuộc HTKNB. Các dây thần kinh sọ xác định hai loại nguyên ủy: Nguyên ủy thật là nơi phát xuất ra dây thần kinh (một nhân xám trung ương nếu là vận động, một hạch ngoại biên nếu là cảm giác) và nguyên ủy hư là nơi các dây thần kinh chui vào hoặc thoát ra ở mặt ngoài não và thân não.

## Các dây thần kinh sọ ở những động vật có xương sống khác
Các loài động vật có nước ối khác (các loài động vật bốn chân không kể lưỡng cư) có các dây thần kinh sọ tương tự như ở người. Ở các động vật đẻ trứng dưới nước (cá và lưỡng cư). Ngược lại, dây XI và XII không tồn tại như vậy, dây XI tích hợp vào dây X và dây XII được thay thế bởi một số lượng khác nhau các dây thần kinh sống tách từ các đoạn đốt sống hợp lại vào vùng chẩm; dây XI và XII chỉ bắt đầu trở thành các dây thần kinh riêng lẻ ở tổ tiên của các loài động vật có nước ối.

## Danh sách các dây thần kinh sọ

## Xem thêm
* Nhân thần kinh sọ
* Chẩn đoán dây thần kinh sọ

## Chú thích

## Hình ảnh thêm

Tập tin:Blausen 0284 CranialNerves.png|Minh họa 3 chiều các dây thần kinh sọ (góc nhìn từ dưới lên).


## Liên kết ngoài
Animations of cranial nerve input to extraocular muscles can be found here (University of Liverpool Veterinary School).
Tia vũ trụ

**Bức xạ vũ trụ** hay **tia vũ trụ** là chùm tia các hạt photon hoặc hạt nhân nguyên tử có năng lượng cao phóng vào khí quyển Trái Đất từ không gian (*bức xạ sơ cấp*) và *bức xạ thứ cấp* được sinh ra do các hạt đó tương tác với các hạt nhân nguyên tử trong khí quyển với thành phần gồm hầu hết là các hạt cơ bản. Bức xạ vũ trụ sơ cấp đẳng hướng trong không gian và không đổi theo thời gian. Bức xạ vũ trụ có tính sát thương mạnh.

## Xem thêm
* Bức xạ tàn dư
* Bức xạ tử ngoại
* Bức xạ Rơnghen

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* 
* 
*
Thành Hán

**Thành Hán** (tiếng Trung: giản thể 成汉; phồn thể: 成漢; bính âm: Chénghàn) (304-347) là một tiểu quốc trong thời kỳ Ngũ Hồ Thập lục quốc vào cuối thời kỳ nhà Tấn (265-420) tại Trung Quốc. Nó bao gồm hai quốc gia, là ***Thành*** (成) được Lý Hùng (李雄) dựng lên năm 304 và ***Hán*** (汉) do Lý Thọ (李壽) dựng lên năm 338. Do cả hai tiểu quốc này đều do họ Lý của người Đê (氐) cai trị, nên các học giả Trung Hoa thường coi chúng là một và gọi là Thành Hán. Các văn bản phương Tây thường coi chúng là các quốc gia riêng biệt. Việc này còn gây tranh cãi - do khi Lý Thọ tự lập làm vua năm 338, ông không biết rằng ngai vàng của ông được hưởng là từ dòng trực hệ của Lý Hùng và vì thế, khi thờ phụng Lý Hùng, ông vẫn để tượng ông này trong miếu riêng. Tuy nhiên, con của Lý Thọ là Lý Thế (李勢) lại biết rằng các vị vua tiền nhiệm là tổ tiên của mình. Thành Hán là vương quốc được thành lập sớm nhất trong số 16 vương quốc của giai đoạn lịch sử này.

Tất cả các vị vua của Thành Hán đều tự xưng "Hoàng đế".

Năm thành lập Thành Hán nói chung được chấp nhận là 304. Tuy nhiên, Lý Đặc đã công bố niên hiệu mới năm 303 và việc đặt niên hiệu được một số học giả Trung Quốc cho là biểu tượng của nhà nước mới. Tuy nhiên, cùng thời gian đó, Lý Đặc lại không tự đặt một danh hiệu vua chúa nào cho chính mình.

Năm 347, Đại tướng Hoàn Ôn nhà Đông Tấn đem quân tấn công Thành Hán, tiêu diệt nước này.

## Các vị vua Thành Hán





## Xem thêm
* Ngũ Hồ Thập lục quốc
* Hoàn Ôn
* Tứ Xuyên
* Bát tiên Tứ Xuyên

## Chú thích

## Tham khảo
Bình Xuyên (định hướng)

**Bình Xuyên** có thể chỉ đến:

## Việt Nam
* Xã Bình Xuyên, tỉnh Phú Thọ

; Địa danh cũ
* Huyện Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc
* Xã Bình Xuyên (huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương); nay là một phần xã Thượng Hồng, thành phố Hải Phòng
* Xã Bình Xuyên (huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương); nay là một phần xã Khúc Thừa Dụ, thành phố Hải Phòng
* Địa danh cũ Bình Xuyên tại Sài Gòn trước đây, nay tương ứng với khu vực Rạch Ông thuộc địa bàn Quận 8, Thành phố Hồ Chí Minh
* Lực lượng Bộ đội Bình Xuyên: một lực lượng quân sự tồn tại trong những năm 1945–1955 ở miền Nam Việt Nam.

## Trung Quốc
* Quận Bình Xuyên của tỉnh Cam Túc, Trung Quốc.
Trương Xán

**Trương Xán** (chữ Hán: 張燦, 1227 - ?) là Trạng nguyên thứ 3 trong lịch sử khoa cử của Việt Nam.

Ông quê ở xã Hoành Bồ, huyện Quảng Trạch, châu Bố Chính, nay là huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình. Tuy nhiên, chú thích số 763 của Đại Việt Sử ký Toàn thư lại chép rằng *...[[Trần Quốc Lặc|Quốc Lặc]] người huyện Thanh Lâm (châu Hồng); Trương Xán người huyện Tế Giang (lộ Bắc Giang); Trần Uyên người huyện Đường Hào (châu Hồng)..*. Do người đỗ Trại trạng nguyên phải sinh sống từ khu vực Hoan Châu, Diễn Châu (Thanh Hóa - Nghệ An) trở vào nên có thể là do nguyên quán của Trương Xán là Tế Giang, Bắc Giang nhưng đã chuyển vào Hoành Bồ, Quảng Trạch sinh sống.

Tháng hai năm Nguyên Phong thứ sáu (1256), đời vua Trần Thái Tông, Trương Xán đỗ Trại trạng nguyên cùng với Kinh trạng nguyên Trần Quốc Lặc, bảng nhãn Chu Hinh (朱馨), thám hoa lang Trần Uyên (陳淵). Khoa thi này là khoa thi đầu tiên phân ra kinh và trại trạng nguyên của nhà Trần, với 43 người thi đỗ thái học sinh, trong đó 42 người thuộc khu vực từ Ninh Bình trở ra.

Ông làm quan đến chức Hàn lâm Học sĩ.

## Tôn vinh
Một số làng chài đã lập đền thờ ông coi như một vị Phúc thần chuyên cứu giúp những người đi biển.

Trương Xán được hậu thế tôn vinh tại di tích nhà thờ họ Trương Việt Nam thuộc thị trấn Thiên Tôn, thành phố Hoa Lư, Ninh Bình. Đền Trương là nơi thờ những người họ Trương đã khuất tại ban thờ công đồng, trong hậu cung có tượng thờ Ngọc Hoàng Thượng đế (Trương Hữu Nhân) và các danh nhân họ Trương tiêu biểu nhất thời phong kiến ở 3 miền Việt Nam gồm:
*Bên tả có tượng thờ 7 vị quan văn: Trương Hán Siêu (Thái phó thời Trần, người Ninh Bình), Trương Hanh (Trạng nguyên thời Trần, người Hải Dương), Trương Xán (Trạng nguyên thời Trần, người Quảng Bình), Trương Công Giai (Thượng thư thời Hậu Lê, người Hà Nam), Trương Đăng Quế (Thái sư thời Nguyễn, người Quảng Ngãi), Trương Quốc Dụng (Đông các học sĩ thời Nguyễn, người Hà Tĩnh), Trương Công Hy (Thượng thư thời Tây Sơn, người Quảng Nam).
*Bên hữu có tượng thờ 7 vị quan võ: Trương Hống (Tướng của Triệu Việt Vương, người Bắc Ninh), Trương Hát (Tướng của Triệu Việt Vương, người Bắc Ninh), Trương Nữu (Đại tư mã của Phùng Hưng, người Hải Phòng), Trương Ma Ni (Tăng lục võ sư thời Đinh, người Ninh Bình), Trương Chiến (Tướng nhà Lê, người Thanh Hóa), Trương Minh Giảng (Đại tướng quân thời Nguyễn, người Sài Gòn), Trương Công Định (Anh hùng thủ lĩnh chống Pháp, người Tiền Giang).

Ngoài ra Quần thể nhà thờ họ Trương Việt Nam cũng có ban thờ mẫu và nhiều công trình kiến trúc khác như nhà đa năng, tả vu, hữu vu, cổng tứ trụ, hồ bán nguyệt, gác trống, gác chuông được xây dựng trong 4 năm từ 2016 đến 2019.

## Liên kết ngoài
*Danh sách 56 trạng nguyên Việt Nam 

## Chú thích
Thalidomide

**Thalidomide**, được bán dưới tên thương hiệu **Contergan** và **Thalomid**, là một loại thuốc được sử dụng để điều trị một số bệnh ung thư (bao gồm cả bệnh đa u tủy ), bệnh thải ghép đối với vật chủ và một số tình trạng da bao gồm các biến chứng của bệnh phong. Mặc dù nó đã được sử dụng trong một số bệnh liên quan đến HIV, việc sử dụng như vậy có liên quan đến việc gia tăng mức độ vi rút. Nó được dùng bằng đường uống qua miệng.

Các tác dụng phụ thường gặp bao gồm buồn ngủ, phát ban và chóng mặt. Các tác dụng phụ nghiêm trọng bao gồm hội chứng ly giải khối u, cục máu đông và bệnh thần kinh ngoại vi. Sử dụng trong thai kỳ có thể gây hại cho thai nhi, bao gồm cả việc dẫn đến dị tật các chi. Đối với nam giới đang dùng thuốc, biện pháp tránh thai là cần thiết nếu bạn tình của anh ta có thể mang thai.  Nó là một loại thuốc điều hòa miễn dịch và hoạt động theo một số cơ chế, bao gồm kích thích tế bào T và giảm sản xuất TNF-α. 

Thalidomide lần đầu tiên được bán trên thị trường vào năm 1957 tại Tây Đức, nơi nó được bán không cần kê đơn.  Khi lần đầu tiên được phát hành, thalidomide được quảng cáo đặc trị chứng lo lắng, khó ngủ, "căng thẳng" và ốm nghén. Mặc dù ban đầu nó được cho là an toàn trong thai kỳ, những lo ngại về dị tật bẩm sinh đã xuất hiện vào năm 1961 và loại thuốc này đã bị loại bỏ khỏi thị trường ở châu Âu vào năm đó.   Tổng số phôi thai bị ảnh hưởng do sử dụng trong thời kỳ mang thai ước tính khoảng 10.000, trong đó khoảng 40% đã chết trong khoảng thời gian ngay trước hoặc sau sinh. Những trẻ em sống sót có các vấn đề về chân tay, mắt, đường tiết niệu và tim.  Sự xâm nhập ban đầu của thuốc này vào thị trường Hoa Kỳ đã bị Frances Kelsey tại FDA ngăn cản.  Các dị tật bẩm sinh do thalidomide gây ra đã dẫn đến việc phát triển các quy định và giám sát thuốc tốt hơn ở nhiều quốc gia trên thế giới.  

Thalidomide đã được phê duyệt để sử dụng chữa bệnh ung thư ở Hoa Kỳ vào năm 1998.  Nó nằm trong Danh sách Thuốc thiết yếu của Tổ chức Y tế Thế giới và có sẵn như một loại thuốc gốc. 

## Công dụng
Thalidomide ban đầu là một thuốc an thần sử dụng tương đối rộng rãi tại châu Âu thập kỷ 60 của thế kỷ 20. Thalidomide có thể dùng trong điều trị đa u tủy (*multiple myeloma*) và ban đỏ nốt do bệnh phong (*erythema nodosum leprosum*).

## Tác hại đến thai nhi
Sử dụng Thalidomide trong khi mang thai có thể gây khiếm khuyết cho cơ thể thai nhi, nhất là làm cụt hai tay, hai chân. Thập kỷ 60 thế kỷ 20 có rất nhiều trường hợp dị tật thai nhi ở châu Âu do thalidomide. Trong lịch sử ngành dược gọi đó là "thảm họa thalidomide". Sau đó việc thử lâm sàng và giám sát ADR đối với các thuốc mới rất được chú trọng.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*http://suckhoedoisong.vn/20090611091540883p0c14/thalidomide-trong-dieu-tri-benh-da-u-tuy-xuong.htm
Đại La

**Đại La** (chữ Hán: 大羅), còn có các tên gọi khác là *Đại La thành*, *Thành Đại La*, *La Thành* (羅城) là một thành trì, thủ phủ của An Nam đô hộ phủ thời Nhà Đường trong hai thế kỷ 8 và thế kỷ 9. Thành nằm ở vị trí giữa Thành Hà Nội và sông Tô Lịch, thuộc quận Ba Đình của Hà Nội hiện nay.

**Đại La** ban đầu do Trương Bá Nghi cho đắp từ năm Đại Lịch thứ 1 đời Đường Đại Tông (767); Triệu Xương cho đắp thêm năm Trinh Nguyên thứ 7 đời Đường Đức Tông (791).

Đến năm Nguyên Hòa thứ 3 đời Đường Hiến Tông (808), Trương Chu lại sửa đắp lại năm Trường Khánh thứ 4 đời Đường Mục Tông (824), Lý Nguyên Gia dời phủ trị tới bên sông Tô Lịch, đắp một cái thành nhỏ, gọi là **La Thành**, sau đó Cao Biền cho đắp lại to lớn hơn.

Theo sử cũ thì La Thành do Cao Biền cho đắp có chu vi 1.982,5 trượng (≈6,6&nbsp;km); thành cao 2,6 trượng (≈8,67 m), chân thành rộng 2,5 trượng (≈8,33 m), nữ tường bốn mặt cao 5,5 thước (≈1,83 m), với 55 lầu vọng địch, 6 nơi úng môn[5], 3 hào nước, 34 đường đi. Ông còn cho đắp đê vòng quanh ngoài thành dài 2.125,8 trượng (≈7,09&nbsp;km), đê cao 1,5 trượng (≈5,00 m), chân đê rộng 2 trượng (≈6,66 m) và làm hơn 400.000 gian nhà.

Theo truyền thuyết, do thành xây đi xây lại vẫn bị sụt ở vùng sông Tô Lịch, Cao Biền đã cho trấn yểm tại đây để làm cho đất vững và chặn dòng long mạch của vùng đất này. Các di chỉ tìm được trong lòng sông tháng 9 năm 2001 được một số nhà nghiên cứu cho là di tích của bùa yểm này.

Năm 1010,Lý Công Uẩn tức Lý Thái Tổ ra Chiếu Dời Đô từ Hoa Lư (Ninh Bình) đến Đại La và lấy tên này làm tên thành. Cũng trong năm 1010, vua Lý Thái Tổ đổi tên phủ thành Đại La là thành Thăng Long.

## Xem thêm
*Tên gọi của Hà Nội qua các thời kỳ lịch sử
*Hoàng thành Thăng Long
*Thánh vật ở sông Tô Lịch
*Cao Biền
*Thủ đô Việt Nam
## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*
Tiền Lương

Nhà **Tiền Lương** (tiếng Trung: 前凉, bính âm: Qián Liáng) 320–376, là một quốc gia trong Ngũ Hồ Thập lục quốc vào cuối thời kỳ nhà Tấn (265-420) tại Trung Quốc. Quốc gia này do họ Trương của người Hán thành lập. Lãnh thổ của nó bao gồm các khu vực thuộc Cam Túc và một phần của Ninh Hạ, Thiểm Tây, Thanh Hải và Tân Cương.

Tất cả những người cai trị của Tiền Lương chủ yếu giữ tước hiệu của nhà Tấn ban phong cho họ là **Tây Bình công** (西平公), ngoại trừ Trương Tộ đã tự xưng Vương. Tuy nhiên, tất cả các nhà cai trị của Tiền Lương đều dùng tước *Vương* khi cần có liên hệ ngoại giao với các nhà Hán Triệu, Hậu Triệu hay Tiền Tần.

## Các vua nhà Tiền Lương
Niên hiệu Kiến Hưng là của Tấn Mẫn Đế (300-318, trị vì từ năm 313 đến năm 316), do họ Trương vẫn tuyên bố trung thành với nhà Tấn. Tuy nhiên, trong nội bộ, có thể họ vẫn sử dụng niên hiệu riêng, chẳng hạn Trương Mậu có niên hiệu Vĩnh Quang (永光).





## Xem thêm
* Người Hán
* Người Hồ
* Ngũ Hồ (dân tộc)
* Ngũ Hồ Thập lục quốc
* Cam Túc
* Đôn Hoàng

## Chú thích

## Tham khảo
Hậu Lương (Ngũ Hồ thập lục quốc)

Nhà nước **Hậu Lương** (tiếng Trung giản thể: 后凉, phồn thể: 後凉, bính âm: Hòu Liáng) 386-403) là một tiểu quốc trong Ngũ Hồ thập lục quốc vào cuối thời kỳ nhà Tấn (265-420) tại Trung Quốc. Nó được người họ Lã (Lữ) của bộ lạc Đê thành lập tại khu vực Cam Túc ngày nay.

Tất cả những người cai trị của nhà nước Hậu Lương đều tự xưng là "Thiên Vương".
## Các vua Hậu Lương





## Xem thêm
*Người Đê
*Người Hồ
*Ngũ Hồ
*Ngũ Hồ thập lục quốc
*Cưu Ma La Thập
*Cam Túc
*Đôn Hoàng

## Tham khảo
Lee Jong-wook

**Lý Chung Úc**, phiên tiếng Anh **Lee Jong-wook** (12 tháng 4 năm 1945 - 22 tháng 5 năm 2006) là Tổng Giám đốc thứ sáu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Ông sinh ra ở Seoul, Hàn Quốc và học ngành y ở trường Đại học Quốc gia Seoul và ngành sức khỏe cộng đồng ở trường Đại học Hawaii.

Ông gia nhập WHO trong thập kỷ 1980, và làm trong nhiều dự án bao gồm Chương trình toàn cầu về vắc xin và sự miễn dịch và ngăn chặn bệnh lao. Ngày 21 tháng 7 năm 2003, Lee Jong-wook trở thành Tổng Giám đốc WHO. Ông mất ngày 22 tháng 5 năm 2006 sau cuộc phẫu thuật não vì bệnh đông máu.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Tuyên bố của WHO về cái chết của Lee Jong-wook
* Tiểu sử Lee Jong-wook
* Tân Tổng Giám đốc của WHO: tin tức on-line của Liên Hợp Quốc
Họ Khúc khắc

**Họ Khúc khắc** (tên khoa học ***Smilacaceae***) là một danh pháp thực vật của một họ thực vật có hoa. Trong vài thập niên trước đây các chi hiện nay được đặt trong họ *Smilacaceae* thông thường đã đặt trong họ Liliaceae định nghĩa rộng, nhưng trong khoảng 20-30 năm trở lại đây (tức khoảng thập niên 1970-1980) thì phần lớn các nhà thực vật học đã chấp nhận họ Smilacaceae như là một họ riêng biệt.

Hệ thống APG II năm 2003 (không thay đổi so với hệ thống APG năm 1998), cũng công nhận họ này và đặt nó trong bộ Liliales, trong nhánh *monocot*. Trong phạm vi APG II, nó là họ của 2 chi là *[[Heterosmilax]]* và *[[Chi Khúc khắc|Smilax]]*. Họ này phân bổ trong khắp miền nhiệt đới và ôn đới ấm trên thế giới. Các thành viên trong họ này thông thường có rễ dạng gỗ và là dạng dây leo. Một số loài có thân leo dạng gỗ, thường có gai, trong khi các loài khác là cây thân thảo ở phía trên mặt đất và không gai.

Một số nhà phân loại học tách các loài thân thảo có nguồn gốc Bắc Mỹ trong chi *[[Chi Khúc khắc|Smilax]]* thành chi *[[Nemexia]]*, được biết đến vì hoa nặng mùi của chúng. Chi *Smilax* khi đó chỉ còn lại các dạng cây dây leo dạng gỗ có gai. Tuy nhiên, FNA (một tuyển tập về quần thực vật Bắc Mỹ) không công nhận chi *Nemexia*, cũng giống như hệ thống APG.

Một số hệ thống khác cũng công nhận họ này, bao gồm:
* Hệ thống Cronquist phiên bản năm 1981, công nhận họ này và đặt nó trong bộ *[[Bộ Loa kèn|Liliales]]*, thuộc phân lớp *[[Liliidae]]* trong lớp *[[Thực vật một lá mầm|Liliopsida]]* [=thực vật một lá mầm] của ngành *[[Thực vật có hoa|Magnoliophyta]]* [=thực vật hạt kín]. 
* Hệ thống Reveal công nhận họ này và đặt nó trong bộ *[[Smilacales]]*, phân lớp *Liliidae* tương tự như trong hệ thống Cronquist. 
* Hệ thống Thorne (1992) cũng công nhận họ này và đặt nó trong bộ *[[Bộ Củ nâu|Dioscoreales]]* thuộc siêu bộ *[[Lilianae]]*, phân lớp *[[Liliidae]]* [=thực vật một lá mầm] của lớp *[[Thực vật hai lá mầm|Magnoliopsida]]* [=thực vật hạt kín].
* Hệ thống Dahlgren sắp xếp nó giống như hệ thống Thorne (1992). 
## Phát sinh chủng loài
Cây phát sinh chủng loài dưới đây lấy theo APG III.

## Chú thích

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

:* Smilacaceae  trong L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi). *[http://delta-intkey.com/angio/ Các họ thực vật có hoa] : Miêu tả, minh họa, nhận dạng, thông tin tra cứu.* Phiên bản: 9 tháng 3 năm 2006. http://delta-intkey.com . 
:* Smilacaceae trong ''FNA''
:* Liên kết tại Trung tâm nghiên cứu thư viện số (CSDL), Texas
Đinh Phế Đế

**Đinh Phế Đế** (chữ Hán: 丁廢帝 974 – 1001) hay **Đinh Thiếu Đế** (chữ Hán: 丁少帝), còn gọi là **Đinh Đế Toàn**, là vị hoàng đế thứ hai và cũng là vị hoàng đế cuối cùng của triều đại nhà Đinh trong lịch sử Việt Nam. Vua trị vì được 8 tháng thì thái hậu Dương Vân Nga nhường ngôi cho Lê Hoàn lập ra nhà nhà Tiền Lê. Từ đó Đinh Toàn trở thành Vệ vương trong kinh thành Hoa Lư suốt 20 năm rồi hy sinh khi đi dẹp loạn ở tuổi 27.

## Lên ngôi
Đinh Phế Đế tên húy là **Đinh Toàn** (丁璿) hoặc **Đinh Tuệ** (丁穗), sinh năm Giáp Tuất (974). Ông là con trai thứ của Đinh Bộ Lĩnh (Đinh Tiên Hoàng), còn mẹ đẻ là Hoàng hậu họ Dương. Đinh Bộ Lĩnh có ba con trai: Đinh Liễn, Đinh Toàn và Đinh Hạng Lang. Vì Đinh Bộ Lĩnh lập Hạng Lang làm Thái tử nên con cả là Nam Việt Vương Đinh Liễn tức giận đã sai người giết chết Hạng Lang. Năm 979, Đinh Bộ Lĩnh và Đinh Liễn bị một viên quan là Đỗ Thích giết hại, Đinh Toàn lên ngôi.

Đinh Toàn lên ngôi khi mới 6 tuổi. Thập đạo tướng quân Lê Hoàn làm nhiếp chính. Đinh Điền và Nguyễn Bặc thấy quyền lực tập trung vào Lê Hoàn, lại nghi rằng Lê Hoàn tư thông với Thái hậu Dương Vân Nga, nên cử binh đến đánh nhưng bị Lê Hoàn dẹp tan. Phò mã nhà Đinh là Ngô Nhật Khánh bỏ trốn vào nam, cùng vua Chăm Pa với hơn nghìn chiến thuyền định đến đánh kinh đô Hoa Lư nhưng bị bão dìm chết.

Năm 980, vua Bắc Tống là Tống Thái Tông bên Trung Quốc nghe tin Đinh Tiên Hoàng mất, cử binh sang đánh Đại Cồ Việt. Thái hậu Dương Vân Nga cùng triều đình tôn Lê Hoàn lên làm vua, lập nên nhà Tiền Lê. Với hai trận đánh lớn Bạch Đằng và Chi Lăng, Lê Hoàn đánh bại quân Tống.

## Hy sinh ở chiến trường
Đinh Toàn làm vua được 8 tháng, sau trở thành Vệ vương có mặt trong triều đình Tiền Lê 20 năm. Năm Tân Sửu 1001, trong dịp cùng vua Lê Đại Hành (tức Lê Hoàn) đi dẹp loạn Cử Long thuộc vùng Cầm Thủy, Thanh Hóa, Đinh Toàn bị trúng tên, mất năm 27 tuổi.

*[[Khâm định Việt sử Thông giám cương mục]]* chính biên quyển thứ 1 ghi về cái chết của Đinh Toàn:
:*Nhà vua [Lê Hoàn] đi đánh Cử Long, Vệ vương Toàn theo đi. Bấy giờ quân giặc thấy nhà vua, chúng giương cung, chĩa tên, toan bắn, chiếc tên rơi xuống; chúng lại giương cung, dây cung đứt. Chúng sợ, rút lui. Nhà vua đi thuyền ven sông đuổi theo. Quân giặc ở hai bên bờ đánh khép lại. Quan quân bị hãm ở sông. Vệ vương Toàn trúng phải mũi tên bay, mất tại trận. Nhà vua kêu trời ba tiếng, rồi thân ra đốc chiến: quân giặc thua.*
:*Lời phê - Lê Hoàn lợi dụng cơ hội, đã cướp lấy nước người ta, lại không khéo đối đãi chúa cũ, đẩy vào chỗ chết, thế nào mà Toàn chẳng đến tử vong? Còn việc cất tiếng kêu trời, gieo mình xuống đất, chỉ là một ngón giả trá. Thật khó che đậy được công luận nghìn thu"*.

Đinh Đế Toàn được thờ cùng với vua cha Đinh Tiên Hoàng và các anh em trai trong hậu cung đền Vua Đinh Tiên Hoàng tại khu di tích Cố đô Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình.

## Tên gọi
*Khâm định Việt sử Thông giám cương mục* chính biên quyển thứ 1 ghi:
:*"Phép chép thẳng tên húy như thế là vì thấy không có tên thụy. Đó là lệ ngoại của Cương mục. Thế mà Sử cũ của ta, đối với Đinh Toàn chép là "Phế đế", nay xin sửa lại, chép là Đế Toàn, cho hợp ý nghĩa và thể lệ trong sử Cương mục trên"*.

## Trong văn hoá đại chúng

## Chú thích
Thánh Mẫu

**Thánh Mẫu** hay **Thánh bà** là danh hiệu hoặc cách gọi để chỉ về người phụ nữ (hoặc người mẹ) đáng kính, đáng tôn trọng về mặt tâm linh và thường được xem là một vị nữ thánh, một vị Mẫu thần. Một số tín ngưỡng, tôn giáo hay Thánh giáo có dùng danh hiệu "*Thánh Mẫu*" như:

* Liễu Hạnh Công chúa, một trong bốn vị Thánh quan trọng nhất (tứ bất tử) của tín ngưỡng Việt Nam
* Thiên Hậu Thánh mẫu, một vị thần trong tín ngưỡng Trung Hoa
* Linh sơn Thánh Mẫu, còn gọi là Bà Đen, một vị thần được thờ cúng chủ yếu ở Tây Ninh, Việt Nam
* Thánh Mẫu Thiên Y A Na, nữ thần Ponagar của người Chăm
* Maria - Thánh Mẫu Thiên Chúa, Mẹ của Chúa Giêsu, Kitô giáo
* Lâm Cung Thánh Mẫu của Đạo Mẫu Việt Nam
* Đinh Triều Thánh Mẫu, tức hoàng hậu Đinh Thị Tỉnh vợ Vua Đinh, được thờ ở đền Thánh Mẫu (Đông Hưng, Thái Bình)
* Thủy cung Thánh Mẫu
* Bà chúa năm phương
* Thái Thái Thánh Mẫu
* Thánh Rachel
* Thủy Long Thánh Mẫu
* Thiên Tiên Thánh Mẫu
* Địa Tiên Thánh Mẫu

## Xem thêm

* Thần nữ
* Nữ Thần
* Phật mẫu
* Tiên nữ
* Địa Mẫu
* Nữ chúa
* Thánh nữ
* Tam Thánh mẫu
Hậu Ngô Vương

**Hậu Ngô Vương** (後吳王) là thời kỳ cuối cùng của nhà Ngô, tính từ năm 950 đến 965. Hậu Ngô Vương gồm hai vua **[[Ngô Xương Văn|Nam Tấn vương]]** và **[[Ngô Xương Ngập|Thiên Sách vương]]**. Một triều đình có hai Vua là trường hợp duy nhất trong lịch sử Việt Nam.

## Người cậu tranh ngôi

Năm 944, Ngô Quyền mất, ủy thác con trưởng là Ngô Xương Ngập cho Dương Tam Kha là em (có sách ghi là anh) của Dương hậu. Dương Tam Kha cướp ngôi, tự lập mình làm vua, xưng Dương Bình Vương. Ngô Xương Ngập chạy về nhà một hào trưởng - Phạm Lệnh Công ở làng Trà Hương, Nam Sách (Hải Dương). Phạm Lệnh Công che chở cho Ngô Xương Ngập, đã ba lần đưa Ngô Xương Ngập vào rừng núi Hun Sơn đào mà trú ẩn, Dương Tam Kha ba lần sai quân đi bắt Ngô Xương Ngập mà không được. Dương Tam Kha lấy Ngô Xương Văn, con thứ hai của Ngô Quyền và Dương Như Ngọc làm con nuôi.

Năm 950, Dương Tam Kha sai Ngô Xương Văn đi đánh loạn hai thôn Đường, Nguyễn. Ngô Xương Văn dẫn quân quay lại lật đổ Dương Tam Kha. Xương Văn không giết Tam Kha, chỉ giáng xuống làm Chương Dương công.

## Một nước hai vua

Năm 950, Ngô Xương Văn tự xưng làm Nam Tấn Vương, đóng đô ở Cổ Loa. Ngô Xương Văn cho người đón anh trai Ngô Xương Ngập về, khi đó Ngô Xương Ngập đang trốn ở Trà Hương, Nam Sách.

Được Dương thái hậu chuẩn tấu, Ngô Xương Ngập cũng làm vua, là Thiên Sách Vương. Lúc đó cùng tồn tại hai vua Nam Tấn Vương và Thiên Sách Vương. Nhưng Xương Ngập chuyên quyền, dần không cho Xương Văn tham dự chính sự nữa.

Ngô Xương Ngập định trừ Ngô Xương Văn để một mình làm vua. Nhưng năm 954, Ngô Xương Ngập bị bệnh chết, làm vua được 4 năm. Chỉ còn một vua là Nam Tấn Vương Ngô Xương Văn.

Năm 965, Ngô Xương Văn đi đánh loạn hai thôn Đường, Nguyễn ở Thái Bình bị phục binh bắn nỏ chết. Con của Ngô Xương Ngập là Ngô Xương Xí nối nghiệp, nhưng thế lực ngày càng yếu kém phải lui về giữ đất Bình Kiều. Từ 966 hình thành 12 sứ quân, sử sách gọi là loạn 12 sứ quân.

Trong *[[Đại Việt sử ký toàn thư]]*, Ngô Sĩ Liên viết: 
:*"Nam Tấn đón Xương Ngập về để cùng trông coi chính sự, có thể gọi là người biết kính anh, muốn cho cùng hưởng phú quý. [[Ngô Xương Ngập|Xương Ngập]] nên lấy sự mình không có công lao mà nhường ngôi cho em, để cùng hưởng lập, thì đức ấy há chẳng rạng rỡ lớn lao ư? Lại câu nệ về phận đích trưởng, cũng xưng vương, trông coi chính sự, lại chuyên quyền làm oai làm phúc, đến nỗi [[Ngô Xương Văn|Nam Tấn Vương]] không được dự chính sự nữa, thật là mất đạo nghĩa anh em, chí thú rất là ti tiện."*

## Xem thêm
*Loạn 12 sứ quân
*Nhà Ngô
*Ngô Xương Ngập
*Ngô Xương Văn

## Tham khảo
* Đại Việt sử ký toàn thư

## Chú thích
Anbani

**Anbani** là tên phiên âm tiếng Việt có thể chỉ đến:

*Quốc gia Albania ở châu Âu
*Albany, thủ phủ Tiểu bang New York
Yumi, Yumi, Yumi

**"Yumi, Yumi, Yumi"** ("Chúng ta, chúng ta, chúng ta") là quốc ca Vanuatu, được viết lời và phổ nhạc bởi François Vincent Ayssav (sinh năm 1955) và trở thành quốc ca năm 1980.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* MIDI File 
* Bản dịch tiếng Anh
Lê Trung Tông

**Lê Trung Tông** (*[[chữ Hán]]*:黎中宗)  có thể là những vị quân chủ nhà Lê trong lịch sử Việt Nam sau:
## Danh sách
*Vua Lê Trung Tông của nhà Tiền Lê
*Vua Lê Trung Tông của nhà Lê Trung Hưng
## Xem thêm
*Lê Hiển Tổ
*Triều Tiên Thuần Tông
*Trung Tông
*Trung Hưng Tổ
*Hán Trung Tông
*Trung vương
*Trung công
*Trung hầu
*Trung bá
Cột cờ Hà Nội

**Cột cờ Hà Nội** hay còn gọi **Kỳ đài Hà Nội** là một kết cấu dạng tháp được xây dựng cùng thời với thành Hà Nội dưới triều nhà Nguyễn (bắt đầu năm 1805, hoàn thành năm 1812). Kiến trúc cột cờ bao gồm ba tầng đế và một thân cột, được coi là một trong những biểu tượng của thành phố.

## Miêu tả

Các tầng đế hình chóp vuông cụt, nhỏ dần, chồng lên nhau, xung quanh xây ốp gạch.
*Tầng 1: Mỗi chiều 42,5 mét; cao 3,1 mét
*Tầng 2: Mỗi chiều 27 mét; cao 3,7 mét
*Tầng 3: Mỗi chiều 12,8 mét; cao 5,1 mét; có 4 cửa, trừ cửa Bắc, 3 cửa còn lại đều có đắp 2 chữ tuỳ theo từng hướng:
**Cửa Đông - Nghênh Húc (迎旭  – đón nắng ban mai)
**Cửa Nam - Hướng Minh (向明 – hướng về ánh sáng)
**Cửa Tây - Hồi Quang (回光 – ánh sáng phản hồi)
Từ tầng 1 đến tầng 3 đều có cầu thang xoắn dẫn lên.

Trên tầng 3 là thân cột Cờ hình trụ có 8 cạnh thon dần lên phía trên, mỗi cạnh 2,13 m với thân cao 18,2 mét. Trụ hình thang xoáy trôn ốc gồm 54 bậc; được rọi sáng (và thông hơi) bằng 39 ô cửa sổ hình hoa thị và 6 ô cửa sổ hình dẻ quạt. Những ô cửa này được đặt dọc các cạnh, mỗi cạnh có tới 5 hoặc 6 cửa sổ.

Đỉnh cột cờ được cấu tạo thành một cái lầu hình bát giác, cao 3,3 mét có 8 cửa sổ tương ứng 8 cạnh. Giữa lầu là một trụ tròn, đường kính 0,4 mét và cao đến đỉnh lầu, là chỗ để cắm cán cờ cao 8 mét, phía trên treo cờ đỏ sao vàng.

Toàn phần xây từ đế đến trụ này cao 33,4 mét gồm 3 tầng đế cao 12 mét, cột cao 18,2 mét, lầu 3,3 mét. Nếu kể cả trụ treo cờ thì trên 40 mét.

Khi người Pháp phá thành Hà Nội, họ định phá luôn cột cờ, may mắn là họ không tiến hành việc này, lý do vì họ muốn biến nó thành đài xem đua ngựa.

Cột cờ Hà Nội từ năm 1956 - 2024 nằm trong khuôn viên của Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam (trước đây là Bảo tàng Quân đội), nay là trong Hoàng thành Thăng Long, trên đường Điện Biên Phủ, quận Ba Đình.

## Xem thêm
*Tháp Rùa

## Chú thích

 
## Tham khảo
## Liên kết ngoài

*Cột cờ Hà Nội tại Google Map
Hoàng lan (định hướng)

**Hoàng lan** trong tiếng Việt có thể là:
## Thực vật
*Một tên gọi của *[[Hoàng lan|Cananga odorata]]* thuộc họ *[[Họ Na|Annonaceae]]*. Xem bài Hoàng lan.
*Một tên gọi của một số loài lan thực thụ (họ *[[Họ Phong lan|Orchidaceae]]*), có danh pháp khoa học là: *[[Hoàng lan (Cymbidium iridioides)|Cymbidium iridioides]]*, *[[Cymbidium lowianum]]*, *[[Cymbidium schroederi]]*. Xem bài Hoàng lan (lan).
*Một tên gọi của một loài mộc lan (họ *[[Họ Mộc lan|Magnoliaceae]]*), có danh pháp khoa học là Magnolia champaca. Xem bài Hoàng ngọc lan.
## Tên người
*Hoàng Lan   (sinh năm 1959) nghệ sĩ kịch nói.

## Xem thêm
*
ConTeXt

**ConT<sub><big>E</big></sub>Xt** là hệ thống sắp chữ dựa trên TeX. Khác với LaTeX, một gói macro TeX chính khác, ConTeXt vừa có tính mô-đun hơn trong khái niệm, vừa có tính đơn khối hơn trong thiết kế. Thí dụ như đồ hoạ véc-tơ dựa trên TeX được tích hợp đầy đủ vào ConTeXt thông qua Metafun, phần mở rộng (mô-đun) của ngôn ngữ lập trình đồ hoạ MetaPost (MetaPost xuất phát từ ngôn ngữ Metafont, một công trình của Donald Knuth). Nó cũng chú trọng đến việc sử dụng PdfTeX để phát sinh các phiên bản trên giấy lẫn màn hình (*screen*) trực tuyến của cùng một tài liệu. Nó có chứa một số văn lệnh tiện ích viết bằng Perl, như TeXutil và TeXexec. Nó tích hợp bộ phân tích cú pháp (*parser*) XML (có hỗ trợ MathXML).

Hệ thống này được Hans Hagen của PRAGMA Advanced Document Engineering (Pragma ADE), một công ty đặt trụ sở tại Hà Lan, phát triển từ năm 1990.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Pragma ADE
* ConTeXt wiki
Tuyến giáp

**Tuyến** **giáp** là một tuyến nội tiết quan trọng, và lớn nhất trong cơ thể. Tuyến này nằm phía trước cổ, lượng khoảng 20-25 gram, hình dạng như con bướm, ngang hàng với các đốt xương sống C5 - T1, phía trước có lớp da và cơ thịt, phía sau giáp với khí quản.Tuyến giáp có 2 thùy (thùy phải và thùy trái), mỗi thùy áp vào mặt trước bên của sụn giáp và phần trên khí quản, và 1 eo tuyến nối 2 thùy với nhau. Tuyến màu nâu đỏ được cấu tạo bên ngoài bởi 1 lớp bao xơ được tạo ra bởi lớp cân sau gắn tuyến vào sụn giáp, nên khi nuốt tuyến di động theo thanh quản. Giáp trạng tiết các hormone thyroxine (T4) và triiodothyronine (T3), nhận ảnh hưởng điều hòa của hoocmôn TSH từ tuyến yên trên não. T4/T3 có chức năng điều hòa nhiều chuyển hóa trong cơ thể.

## Chức năng
* Điều tiết lượng calci trong máu luôn duy trì nồng độ 1%; điều tiết lượng phosphor trong máu.
* Kích tố của tuyến giáp chủ yếu là tyroxin được hình thành từ tyrosin và iod.
* Tác dụng của tyroxin:
** Tăng cường quá trình trao đổi chất, kích thích sinh trưởng phát dục.
** Kích thích hoạt động của tim, tăng cường sự co bóp.
** Tác động đến hoạt động của các tuyến sinh dục và tuyến sữa.
** Tăng cường quá trình tạo nhiệt, làm tăng đường huyết.
** Kích thích sự phát triển và hoàn thiện hệ thần kinh.
* Nếu tuyến giáp hoạt động không tốt:
** Nếu thiếu iod trong thức ăn sẽ gây nhược năng tuyến giáp với các biểu hiện: hạ thân nhiệt, trao đổi chất giảm, tăng trưởng chậm, hoạt động sinh dục giảm, tim đập chậm.Ở người xuất hiện bệnh bướu cổ, run tay và chứng đần độn.
** Hội chứng cường tuyến giáp(bệnh Basedo): do tuyến giáp hoạt động quá mạnh có các biểu hiện: tăng thân nhiệt, tim đập nhanh. Người mắc bệnh này có thể bị lồi mắt...
* Tuyến cận giáp, nằm cạnh tuyến giáp, tiết ra tyrocalcitonincos tác dụng làm tăng sự hấp thu calci từ ống tiêu hóa vào máu và từ máu vào xương, làm ổn định calci huyết.
Chú ý: Nếu thiếu calci thì tuyến giáp sẽ làm việc liên tục để lấy calci từ xương vào máu (nhằm duy trì nồng độ 1% calci trong máu) và gây nên tình trạng rối loạn tuyến giáp.

## Các bệnh lý giáp trạng
* Suy giáp
* Suy giáp bẩm sinh
* Cường giáp
* Ung thư giáp trạng
* Bệnh Basedow

## Hình ảnh

Tập tin:Thyroid-histology.jpg
Tập tin:Illu endocrine system.png


## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*  trên thư viện khoa học VLOS
Apophis (định hướng)

**Apophis** có thể là:
* 99942 Apophis: một tiểu hành tinh có quỹ đạo gần Trái Đất
* Tên tiếng Hy Lạp của vị thần Apep trong thần thoại Ai Cập
* Một trong các tên của Apepi, pharaon của Vương triều thứ 15
Ilyushin

**Ilyushin** (tiếng Nga: Илью́шин), hay **Cục thiết kế Ilyushin** là một hãng sản xuất và thiết kế máy bay của Nga (trước kia của Liên bang Xô viết) (văn phòng thiết kế với tiền tố **Il**), được thành lập bởi Sergey Vladimirovich Ilyushin. Cục thiết kế được thành lập vào ngày 13 tháng 1-1933 theo sắc lệnh của Bộ trưởng dân ủy Công nghiệp Nặng Liên Xô và là người đứng đầu của Ban công nghiệp hàng không là P.I.Baranov.

**Công nghiệp Hàng không Ilyushin** là công ty con được thành lập vào năm 1992 với vai trò cung cấp dịch vụ khách hàng và tiếp thị của Ilyushin.

Ilyushin đã phát triển các máy bay với nhiều nhiệm vụ khác nhau. Chính phủ Nga đã sáp nhập Ilyushin với Mikoyan, Irkut, Sukhoi, Tupolev và Yakovlev thành một tổng công ty mới với tên gọi là Liên đoàn Hàng không Hợp nhất.

## Sản phẩm của Ilyushin

Các máy bay đáng chú ý của Ilyushin bao gồm:

### Máy bay tiêm kích

* I-21
* Il-1

### Máy bay cường kích

* Il-2 ''Shturmovik''
* Il-8
* Il-10 ''Beast''
* Il-16
* Il-20 
* Il-40 ''Brawny''

### Máy bay ném bom

* DB-3
* DB-4
* Il-4 ''Bob''
* Il-6
* Il-22 ''Coot-B''
* Il-28 ''Beagle'' và ''Mascot''
* Il-30 
* Il-46 
* Il-54 ''Blowlamp''

### Máy bay chờ hàng

* Il-12 ''Coach''
* Il-32
* Il-76 ''Candid''
** Il-78 ''Midias'' 
** Il-82 
* Il-112 
* Il-276 
* Il-476

### Máy bay chở khách

* Il-14 ''Crate''
* Il-18 ''Clam (1946)''
* Il-18 ''Coot'' 
* Il-62 ''Classic'' 
* Il-86 ''Camber''
** Il-80 ''Maxdome'' 
** Il-87 ''Aimak'' 
* Il-96
** Il-98 
* Il-114

### Máy bay trinh sát

* Il-20M ''Coot-A'' 
* Il-22 ''Coot-B'' 
* Il-24 ''Coot-C'' 
* Il-38 ''May'' 
* Il-140 
* A-50 ''Shmel'' 
* A-100 ''Premier''

### Máy bay huấn luyện

* Il-103

### Máy bay thử nghiệm và các dự án

* Il-26 
* Il-34 
* Il-36 
* Il-42 
* Il-52 
* Il-56 
* Il-64 
* Il-66 
* Il-66 
* Il-70 
* Il-72 
* Il-72 (1964) 
* Il-74 
* Il-84 
* Il-90 
* Il-100 
* Il-102 
* Il-106 
* Il-108 
* Il-118 
* Il-196

## Hình ảnh

## Xem thêm

* Danh sách máy bay
* Danh sách các máy bay chiến đấu Liên bang Xô viết và CIS
* Các hãng sản xuất máy bay

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Official site 
* Official site 
* Ilyushin Finance Co. .
* Ilyushin Finance Co. .
Sông Irkut

**Sông Irkut** (tiếng Nga: *Иркут*) là một con sông tại Buryatia và tỉnh Irkutsk ở Nga, sông nhánh tả ngạn của sông Angara. Chiều dài con sông là 488&nbsp;km (tính từ đầu nguồn sông Irkut Đen). Lưu vực của nó rộng 15.780&nbsp;km². Sông Irkut đóng băng vào cuối tháng 10 - giữa tháng 11 và bị băng che phủ cho tới tận cuối tháng 4 - đầu tháng 5. Thành phố Irkutsk nằm ở cửa sông Irkut, nơi hợp lưu với sông Angara. Lượng nước cung cấp cho sông này chủ yếu là tuyết núi cao và mưa.

Sông Irkut Đen bắt đầu từ vùng núi Nuksu-Daban trên độ cao 1.875 m trên mực nước biển, chảy ra từ hồ Ilchir; sau khi hợp lưu với sông Irkut Trắng và Irkut Trung thì tên gọi chung là sông Irkut. Tiếp theo nó chảy dọc theo dãy núi Sayan Lớn, là dãy núi ngăn cách nó với Tunkinskye Goltsy, sau đó quay lại hướng đông, chảy trong khe núi. Đoạn sông này có nhiều ghềnh thác. Sau đó nó đổ vào sông Angara tại khu vực Irkutsk.

Sông này có thể thả bè gỗ trôi theo dòng và phục vụ cho du lịch thủy.

## Tham khảo