open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vườn quốc gia Salonga

**Vườn quốc gia Salonga** là một vườn quốc gia nằm trong lưu vực sông Congo thuộc Cộng hòa Dân chủ Congo. Đây là nơi có rừng mưa nhiệt đới lớn nhất châu Phi với diện tích 36.000&nbsp;km² Về mặt hành chính, vườn quốc gia thuộc các tỉnh Mai Ndombe, Equateur, Kasaï và Sankuru.
## Lịch sử
Được thành lập vào năm 1956 với tên gọi ban đầu là vườn quốc gia Tshuapa. Ranh giới như hiện tại của vườn quốc gia được thông qua sắc lệnh của tổng thống Mobutu Sese Seko năm 1970. Năm 1984, vườn quốc gia được UNESCO công nhận là Di sản thế giới. Tuy nhiên, do cuộc nội chiến kéo dài ở phía đông đất nước khiến vườn quốc gia này bị đe dọa và nó bị liệt vào Danh sách di sản thế giới bị đe dọa từ năm 1999.

Vườn quốc gia được quản lý bởi Viện Bảo tồn thiên nhiên Cộng hòa Dân chủ Congo và Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên kể từ năm 2015. Một sự hợp tác mạnh mẽ tồn tại giữa những người bảo vệ vườn quốc gia và người Iyaelima, với việc các ngôi làng Iyaelima được sử dụng làm đồn bảo vệ. Được biết mật độ Tinh tinh lùn cao nhất xung quanh các làng Iyaelima không gây ra mối đe dọa nào cho các loài biểu tượng của vườn quốc gia.
## Địa lý
Đây là một khu rừng nhiệt đới nguyên sơ nằm trên khu vực giữa thủ đô Kinshasa và Kisangani. Trong vườn quốc gia không có đường và hầu hết chỉ có thể di chuyển bằng thuyền trên sông. Phía nam là nơi sinh sống của những Người Iyaelima có thể tiếp cận qua Sông Lokoro chảy qua trung tâm và phía bắc vườn quốc gia và sông Lula ở phía nam.
## Động thực vật
Vườn quốc gia có hệ động vật phong phú gồm nhiều loài bị đe dọa như tinh tinh lùn, Khỉ Dryas, Khỉ đỏ colobus Tshuapa, Công Congo, Báo hoa mai, Voi rừng châu Phi, Cá sấu mõm dẹt. Một số loài đáng chú ý khác gồm Tê tê đuôi dài, Tê tê đất, Tê tê cây, Cầy mangut mảnh Angola, Hà mã, mèo vàng châu Phi, Lợn lông rậm, Linh dương Bongo, Linh dương lưng vàng, Linh dương Sitatunga, Hươu đùi vằn, Linh dương bụi rậm, Cheo cheo nước và Trâu rừng châu Phi.
## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Wildlife Conservation Society 
* UNESCO Salonga National Park Site
* UNESCO Natural Site Data Sheet
Mueang Nakhon Ratchasima (huyện)

**Mueang Nakhon Ratchasima** (tiếng Thái: **เมืองนครราชสีมา**, phiên âm: Mương Ná-khon Rát-cha-xỉ-ma) là huyện thủ phủ (*[[Amphoe Mueang]]*) của tỉnh Nakhon Ratchasima, đông bắc Thái Lan.

## Lịch sử
Nakhon Ratchasima là một thành phố cổ, thành phố hiện này đã được xây dưới thời vua Narai của vương quốc Ayutthaya. Nhà vua đã cho nhập hai thành phố cổ, *Mueang* Sema và *Mueang* Khorakha Pura (Khorat) và dời đến khu vực ngày nay. Ông đã đặt tên thành phố mới là Nakhon Ratchasima và đặt nó làm biên giới phía đông của Ayutthaya. Cảnh quan của thành phố Nakhon Ratchasima đã được một kiến trúc sư Pháp thiết kế.

## Địa lý
Các huyện giáp giới (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) Non Thai, Non Sung, Chaloem Phra Kiat, Chok Chai, Pak Thong Chai, Sung Noen và Kham Thale So.

## Các đơn vị hành chính
Huyện này được chia ra thành 25 phó huyện (*[[tambon]]*). Thành phố Nakhon Ratchasima (*[[thesaban nakhon]]*) bao gồm khu vực của *tambon* Nai Mueang. Các đơn vị này lại được chia ra 5 thị trấn (*[[thesaban tambon]]*) trong huyện - Nong Phai Lom, Hua Thale, Pho Klang, Cho Ho và Khok Kruat.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*  24th Southeast Asian Games Nakhon Ratchasima 2007 Website
Đại Học

**Đại Học** nguyên là một chương trong Lễ Ký được viết thành sách trong khoảng thời gian từ thời chiến quốc đến thời Tần Hán, được xem là một trong những sách chủ yếu của Nho gia. Tác giả của Đại Học là ai hiện nay vẫn chưa xác định rõ, có người cho là của Tử Tư viết, nhưng Chu Hy đời Tống lại cho là của Tăng Tử viết. Bởi Chu Hy cho rằng Tăng Tử là học trò của Khổng Tử nên Tăng Tử ghi chép lại lời của Khổng Tử là hợp đạo lý. Và đa số người ta tin vào giả thiết này hơn.

Đại Học cùng với Trung Dung, Luận Ngữ và Mạnh Tử hợp thành bộ Tứ thư được Khổng Tử khởi xướng và Mạnh Tử kế thừa. Chu Hy cho rằng Đại Học là cương lĩnh không có cái gì không bao hàm trong đó, không có cái gì không dung nạp trong đó. Ông còn cho rằng, có thể dùng những thuyết giáo trong sách Đại học để bù đắp lại những lỗ hổng trong, tư tưởng của giai cấp thống trị phong kiến.

Hai chữ Đại Học ở đây có nghĩa là học vấn uyên bác, tinh sâu. Theo đời Chu thì con cháu quý tộc sau khi học qua lớp tiểu học đến 15 tuổi sẽ vào đại học, còn gọi là Thái học, học lý luận quản lý chính sự qua các kinh thư.

Ở đời Hán xem các kinh ở thời Xuân Thu là Đại kinh, xem Tứ Thư trong đó có Đại học là tiểu kinh. Vào đời Đường xem đại học, Mạnh Tử và Kinh dịch như nhau, đều gọi là Kinh thư. Đời Tống, hai anh em Trình Hạo và Trình Di nói "sách Đại học là sách nhập môn cho người mới đi vào học Đạo". Điều đó nói lên địa vị của Đại Học trong các loại kinh thư.

## Nội dung
Đại học có 11 chương. Chương đầu tiên là Thánh Kinh là ý của Khổng Tử do Tăng Tử truyền lại bằng miệng. Còn 10 chương sau giải thích chương đầu tiên do học trò Tăng Tử ghi chép lại gồm:
*Khang cáo
*Bàn Minh
*Bang Kì
*Thính Tụng
*Tri Bản
*Thành Ý
*Chính Tâm Tu Nhân
*Tề Gia
*Trị Quốc
*Hiệt Tử
Tư tưởng xuyên suốt Đại học là tư tưởng "Trị quốc bình thiên hạ". Được Nho gia đề ra với cương lĩnh Tam cương, Bát mục.
***Tam cương:**
:Minh Minh Đức
:Tân Dân
:Chỉ Ư Chí Thiện
***Bát mục:**
:Cách Vật
:Trí Tri
:Thành Ý
:Chính Tâm
:Tu Thân
:Tề Gia
:Trị Quốc
:Bình Thiên Hạ.

## Xem thêm
*Tứ Thư
*Trung Dung
*Mạnh Tử
*Luận Ngữ

## Tham khảo
Sân bay quốc tế La Tontouta

**Sân bay quốc tế La Tontouta** (tiếng Anh: **La Tontouta International Airport** hay **Nouméa - La Tontouta International Airport** ()  là sân bay quốc tế chính ở New Caledonia, phục vụ thành phố Nouméa. Sân bày này nằm ở đô thị Païta, khoảng 52&nbsp;km về phía tây bắc của Nouméa. Năm 2006, 415.813 lượt khách đã sử dụng sân bay này.http://www.aeroport.fr/les-aeroports-de-l-uaf/stats-noumea-la-tontouta.php 

## Các hãng hàng không và các điểm đến
### Các hãng vận tải hành khách
*Aircalin (Auckland, Brisbane, Nadi, Osaka-Kansai, Papeete, Port Vila, Seoul-Incheon [begins June 22], Sydney, Tokyo-Narita, Wallis)
*Air New Zealand (Auckland)
*Air Vanuatu (Port Vila)
*Qantas (Brisbane, Sydney)

Ghi chú: Các chuyến bay của Air Caledonie International (Aircalin) đến Osaka và Tokyo theo thỏa thuận chia chỗ với Air France, và nối với dịch vụ của Air France đến Paris.

### Các hãng vận chuyển hàng hóa
*ACT
*Cotrans
*Mirage Transit
*Nouméa Transit
*Socatrans
*TTI

## Xem thêm
*Sân bay Nouméa Magenta , sân bay nội địa của Nouméa.

## Tham khảo

;Trang web chính thức
*Aéroport international de Nouméa -   (official website) 
*French Aeronautical Information Publication for **** (PDF) - NOUMÉA **LA TONTOUTA**
*Aéroport de Nouméa - La Tontouta  at L'Union des Aéroports Français
Tỉnh Owari

là một tỉnh cũ của Nhật Bản nay là phần phía Tây của tỉnh Aichi. Chữ viết tắt của nó là (尾州, *Vĩ Châu*).

Thủ phủ thời cổ của Owari ở gần Inazawa ở phía Tây tỉnh. Hai trong số các tướng quân nổi tiếng nhất trong thời kỳ Sengoku ở Nhật Bản là Oda Nobunaga và Toyotomi Hideyoshi quê ở tỉnh Owari, và Oda có một lâu đâì ở Kiyosu. Chikamatsu Shigenori, chiến binh và người đam mê trà đạo, sinh ra ở tỉnh Owari năm 1695.

Tokugawa Ieyasu thiết lập Mạc phủ Tokugawa với lâu đài ở Nagoya và bổ nhiệm một người con của mình là người đứng đầu Owari Han, han lớn nhất trong đất đai của gia đình Tokugawa trừ của chính Mạc phủ.

Năm 1871 với sự xóa bỏ các lãnh địa phong kiến và sự thành lập các tỉnh (*Haihan Chiken*) sau cuộc Minh Trị Duy Tân, và các tỉnh Owari và Mikawa được sáp nhập để thành lập tỉnh Aichi vào cuối năm 1872.

## Tham khảo
Luís Fróis

**Luís Fróis** (1532 &ndash; 8 tháng 7 1597) là một nhà truyền giáo người Bồ Đào Nha

Ông sinh năm 1548 ở Lisbon và tham gia Hội đoàn chúa Jesus (*Campanhia de Jesus*). Năm 1563, ông đến Nhật Bản để truyền bá đức tin của mình, và năm sau đó đến Kyoto, gặp Ashikaga Yoshiteru người sau này trở thành Shogun. Năm 1569, ông kết bạn với Oda Nobunaga và ở tại tư dinh ở Gifu khi viết sách trong một thời gian ngắn.

Trước tác của ông có cuốn *[[Lịch sử Nhật Bản (sách)|Lịch sử Nhật Bản]]*.

## Văn hóa đại chúng
Đây cũng là tên của khoa học gia điên khùng trong game *[[Onimusha Dawn of Dreams]].*

## Xem thêm
*Francis Xavier

## Link liên quan
* Luis Frois

## Tham khảo
Lê dương La Mã (định hướng)

**Lê dương La Mã** có thể là:
*Lính viễn chinh Lê dương La Mã
*Binh đoàn Lê dương La Mã
Lê dương (định hướng)

Từ **Lê dương** trong tiếng Việt có nguồn gốc từ *légion étrangère* trong tiếng Pháp. *Légion* có nghĩa là một "đoàn quân, đội quân"; các đội quân có nhiều thành viên người ngoại quốc được gọi *légion étrangère*, sau đó được phiên âm vắn tắt sang tiếng Việt thành "lê dương".

"Lê dương" có thể chỉ đến:

;Cổ đại
*Lính viễn chinh Lê dương La Mã
*Binh đoàn Lê dương La Mã (tiếng Latin: *Legio Romana*)

;Hiện đại
*Lê dương Pháp (tiếng Pháp: *Légion étrangère*)
*Lê dương Tây Ban Nha (tiếng Tây Ban Nha: *Legión Española*)
*Lê dương Ả Rập (tiếng Ả Rập: الجيش العربي *al-Jaysh al-Arabī*)

## Xem thêm
*Lính Lê dương (định hướng)
Dị tật thừa ngón

**Dị tật thừa ngón** (còn gọi là **polydactyly**, **polydactylism** (từ tiếng Hy Lạp cổ **** (polus) "nhiều" + **δάκτυλος** (daktulos) "ngón"), **hyperdactyly**) là một dị tật bẩm sinh của con người có thừa số ngón chân hay ngón tay. Khi mỗi bàn tay hay bàn chân có 6 ngón, đôi khi được gọi là "sexdactyly", "hexadactyly", hay "hexadactylism". Mặc dù trường hợp thường không đe dọa gì đến đời sống, hay thậm chí đặc biệt ảnh hưởng, đa số người phương Tây phẫu thuật cắt bỏ ngón thừa.

Ngón thừa thường là một mô nhỏ; đa phần là có xương mà không có khớp; hiếm khi hoàn thiện đẩy đủ chức năng của một ngón. Ngón thừa phần lớn là nằm về phía gần xương cẳng tay, hiếm khi ở về phía xương quay (ngón cái), và cực kỳ hiếm gặp nó nằm ở giữa. Hrithik Roshan, một ngôi sao Hollywood, là một ví dụ. Ông có thêm một ngón cái ở bàn tay phải. Ngón thừa thường tạo thành một cái trạc với ngón đã có, hay nó có thể hiếm khi bắt nguồn từ cổ tay như các ngón thông thường.

Polydactyly có thể tự phát sinh, hay thông thường hơn, là một đặc điểm của hội chứng dị tật tương thích ("congenital anomalies"). Khi nó tự phát sinh, nghĩa là nó có liên hệ với thể đột biến của nhiễm sắc thể trội trên một gene http://www.hmc.psu.edu/healthinfo/pq/poly.htm . Nhưng đột biến trên nhiều gene khác nhau cũng có thể gây ra polydactyly. Điển hình là gene đột biến về cấu trúc cơ thể, và một kết quả của hội chứng dị tật nào đó, mà polydactyly là một dấu hiệu.

Tỷ lệ trẻ sơ sinh gặp phải trường hợp này là 1/500  mặc dù thông thường tỷ lệ này cao hơn ở một số nhóm người (như người Amish ở Hoa Kỳ, vì hiệu ứng sáng lập).

*

## Các loại  polydactyly
** Polydactyly với khe hở môi / vòm miệng và chậm vận động tâm thần ( Hội chứng Varadi-Papp )
** Hội chứng cận thị Polydactyly
** Polydactyly sau trục nha khoa và đốt sống
** Polydactyly sau trục với khe giữa của môi trên
** Polydactyly bài trục
** Polydactyly trước trục loại 1
** Hội chứng Polydactyly trùng lặp tia giữa
** Dị tật nội tạng polydactyly sứt môiPolydactyly with cleft lip/palate and psycho motor retardation (Varadi-Papp Syndrome)
* Polydactyly myopia syndrome
* Polydactyly post axial dental and vertebral
* Polydactyly post axial with median cleft of upper lip 
* Polydactyly post axial
* Polydactyly preaxial type 1
* Polydactyly syndrome middle ray duplication
* Polydactyly visceral anomalies cleft lip palate

## Tham khảo

## Xem thêm
* Syndactyly.
* Dactyly.
* Polydactyl cat.
* Polycephaly = extra head(s).
* Polymelia = extra limb(s).
* Supernumerary body part.
* Antonio Alfonseca, một cầu thủ bóng chày nổi tiếng mắc chứng polydactylism.
* Anne Boleyn (alleged to have had polydactyly).
* Fabinho, cầu thủ bóng đá người Brasil cho CLB Toulouse FC là người polydactylism.

## Link liên quan

* Polydactyly and Syndactyly
Sóc lớn phương Đông

**Sóc lớn phương Đông** (chi ***Ratufa***) tạo thành một đơn vị phân loại trong họ Sóc với tên gọi là phân họ **Ratufinae**. Ngày nay, chúng được tìm thấy tại khu vực Nam và Đông Nam Á.

Hiện tại người ta công nhận 4 loài sóc lớn phương Đông còn sinh tồn là:
*Sóc lớn nâu bạc, *[[Ratufa affinis]]*. Tên gọi trong tiếng Việt là ***sóc nâu bạc***
*Sóc lớn đen, *[[Ratufa bicolor]]*. Tên gọi trong tiếng Việt là ***sóc đen***
*Sóc lớn Ấn Độ, *[[Ratufa indica]]*
*Sóc lớn xám, *[[Ratufa macroura]]*

Trong thời tiiền sử nhánh này là phổ biến rộng hơn. Cụ thể, các động vật rất giống như *Ratufa*, rất có thể thuộc về chi này và ít nhất là thuộc về phân họ Ratufinae – đã là một phần của quần động vật Hambach, Đức trong thời gian tương ứng với đầu tầng Langhe, Trung Miocen, vào khoảng 16-15,2 triệu năm trước.

## Hình ảnh

Tập tin:Malabar giant sqirrel.jpg
Tập tin:Malabar Giant Squirrel-Dogra.jpg
Tập tin:Ratufa bicolor.jpg
Tập tin:Ratufa bicolor 6237.jpg


## Chú thích

## Tham khảo
* 

## Liên kết ngoài
* Sóc lớn tại Tây Ghats, Ấn Độ
Oda Nobukatsu

là một samurai Nhật Bản trong thời kỳ Azuchi-Momoyama. Ông là con thứ hai của Oda Nobunaga. Ông đã sống sót sau sự suy sụp của gia tộc Oda, và trở thành một daimyo vào đầu thời Edo.

## Gia tộc Kitabatake
Năm 1570, Nobukatsu trở thành người thừa tự của gia tộc Kitabatake và cưới con gái của cựu lãnh chúa nhà Kitabatake, Tomonori. Thực chất cuộc hôn nhân này là điểu kiện của hòa ước với nhà Oda của nhà Kitabatake. Năm 1575, Nobukatsu chính thức trở thành người đứng đầu gia tộc. Năm sau đó, ông giết cha vợ mình, tống giam lãnh chúa trước đó, và là cha nuôi của ông, và hoàn toàn nắm quyền kiểm soát gia tộc Kitabatake.

Năm 1579, quá mong muốn lập công, Nobukatsu dẫn quân xâm lược Iga, cuối cùng đại bại và bị cha mình khiển trách nặng nề. Hai năm sau, Nobunaga thân chinh dẫn vài chục ngàn quân xâm lược tỉnh này và phá hủy toàn bộ khu vực.

## Cái chết của Nobunaga
Khi Nobunaga và người thừa tự của mình, Nobutada, chết trong Sự kiện chùa Honnō-ji năm 1582, một vấn đề phát sinh là ai sẽ trở thành người đứng đầu gia tộc Oda. Mặc dù em trai của Nobukatsu là Nobutaka có ý định trở thành lãnh chúa mới, nhưng các thuộc tướng lại quyết định chọn đứa con trai mới hai tuổi của Nobutada, Oda Hidenobu. Người ta nói rằng điều này chủ yếu là do Toyotomi Hideyoshi quyết định, và Hideyoshi, Nobukatsu và Nobutaka được bổ nhiệm làm các Nhiếp chính cho lãnh chúa mới. Lúc này, Nobukatsu đổi họ lại thành họ Oda. Và, ông thừa kế tỉnh Mino/tỉnh Owari/tỉnh Ise.

## Sự suy vong của Nobukatsu
Trong những năm tháng hỗn loạn tranh giành quyền thừa tự, Nobukatsu về phe của Hideyoshi để tiêu diệt Nobutaka. Tuy nhiên, mối quan hệ giữa họ nhanh chóng trở thành thù địch, và Nobukatsu liên minh với Tokugawa Ieyasu đánh lại Hideyoshi trong trận Komaki và Nagakute năm 1584.

Sau nửa năm giao chiến, Hideyoshi thuyết phục Nobukatsu ký hòa ước, đề nghị trao cho ông quyền cai trị một lãnh địa. Nobukatsu đồng ý với lời đề nghị này và chính thức trở thành một thuộc tướng của Hideyoshi. Sau đó, ông phục vụ trong cuộc vây hãm Odawara (1590), ông không tuân lệnh của Hideyoshi về việc phải thay đổi lãnh địa của mình, và không chỉ mất đi lãnh địa cũ và còn phải đi tu dưới sự giám sát của các thuộc hạ khác của Hideyoshi. Vài năm sau, cơn giận của Hideyoshi nguôi ngoai và Nobukatsu nhận lại được đất đai của mình.

Ông trở thành người bảo hộ cho Toyotomi Hideyori sau cái chết của Hideyoshi. Tuy nhiên, ông phản bội gia tộc Toyotomi trong cuộc vây hãm Osaka, và đầu hàng Tokugawa Ieyasu. Kết quả là, ông được Mạc phủ Tokugawa cho phép giữ vị trí daimyo.

Mặc dù ông thường được mô tả là một vị tướng bất tài, nhưng ít nhất ông đã sống sót được sau hàng loạt biết thiên chính trị. Sau khi Mạc phủ Tokugawa thành lập, ông trở thành lãnh chúa ở lãnh địa Uda-Matsuyama (ngày nay là quận Nara), và sống an nhàn đến cuối đời.

## Tham khảo
Gia Nghĩa (thành phố Đài Loan)

**Gia Nghĩa** (嘉義市, bính âm Hán ngữ: Jiāyì Shì; bính âm thông dụng: Jiayì Shìh; Wade-Giles: chia-yi shih; tiếng Đài Loan: Ka-gī chhī); các kiểu phiên âm latinh khác: *Chiayi* hoặc *Jiayi* hoặc *Ka-gi*) là một thành phố trực thuộc tỉnh Đài Loan của Đài Loan. Thành phố nằm ở phía Bắc của đồng bằng Gia Nam, phía Tây Nam của đảo Đài Loan. Chí tuyến Bắc chạy qua thành phố này. Thành phố có chiều Bắc-Nam chừng 10,5&nbsp;km, chiều Đông-Tây chừng 1,5&nbsp;km. Bao quanh thành phố là huyện Gia Nghĩa, tuy nhiên về mặt hành chính thì thành phố Gia Nghĩa ngang cấp và không trực thuộc huyện Gia Nghĩa mà trực thuộc tỉnh.

Dưới thành phố có hai khu: Đông Khu và Tây Khu. Tòa thị chính thành phố đóng ở Đông Khu. Thành phố Gia Nghĩa rộng 60.0256&nbsp;km² (thành phố lớn thứ 24 trong 25 thành phố của Đài Loan) và có 270.143 dân (đông thứ 21 trong 25 thành phố).

Có một trường đại học (Đại học quốc lập Gia Nghĩa 国立嘉義大学) và hai trường kĩ thuật (Học viện kĩ thuật Đại Đồng 大同技術学院 và Học viện kĩ thuật Ngô Phương 呉鳳技術学院) đóng ở đây.

## Tham khảo
Sóc lùn nhiệt đới Tân thế giới

** Sóc lùn nhiệt đới Tân thế** (danh pháp hai phần: ***Sciurillus pusillus***), là một loài sóc rất nhỏ có tại Nam Mỹ. Nó là thành viên còn sinh tồn duy nhất của chi ***Sciurillus*** cũng như của phân họ **Sciurillinae**. Nó sinh sống trong các rừng mưa vùng đất thấp của Brasil, Guyana thuộc Pháp, Guyana và Suriname.

Bảng dưới đây liệt kê ba phân loài được công nhận của Sciurillus pusillus, cùng với các từ đồng nghĩa liên kết với mỗi phân loài: 

## Chú thích

## Tham khảo
* 
* 
* John F Eisenberg, Kent H Redford, 2000. Mammals of the Neotropics: Ecuador, Bolivia, Brazil
Phân họ Sóc đất

***Xerinae*** là một phân họ trong họ Sóc, phần nhiều trong chúng là các dạng sóc đất. Nhìn chung, sóc đất vốn là loài ăn tạp, ngoài việc ăn các loại quả, hạt chúng còn tấn công cả những loài gặm nhấm, bò sát chẳng hạn như rắn. Sóc đất có khả năng kháng độc rất tốt do đó chúng không sợ rắn độc mà còn có thể giết cả những loài rắn kịch độc như rắn đuôi chuông, hổ mang chúa.

## Phân loại
* Tông Xerini: Sóc gai
***[[Aragoxerus]]*†
***[[Atlantoxerus getulus|Atlantoxerus]]*: Sóc gai
***[[Heteroxerus]]*†
***[[Spermophilopsis]]*
***[[Xerus]]*
* Tông Protoxerini
***[[Epixerus]]*
***[[Funisciurus]]*
***[[Heliosciurus]]*
***[[Myosciurus]]*
***[[Paraxerus]]*
***[[Protoxerus]]*
* Tông Marmotini: Sóc đất thật sự, macmot, sóc chuột, chuột chó thảo nguyên
** Các chi cơ sở và vị trí không chắc chắn (*[[incertae sedis]]*)
****[[Palaeosciurus]]*†
****[[Sciurotamias]]*
** Phân tông Tamiina
****[[Nototamias]]*†
****[[Tamias]]*: Sóc chuột
** Phân tông Marmotina
****[[Arctomyoides]]*†
****[[Marmota]]*: Macmot
****[[Miospermophilus]]*†
****[[Paenemarmota]]*†
****[[Palaearctomys]]*†
****[[Protospermophilus]]*†
** Phân tông Spermophilina: Sóc đất thật sự
****[[Ammospermophilus]]*: Sóc linh dương
****[[Cynomys]]*: Chuột chó thảo nguyên
****[[Spermophilinus]]*†
****[[Spermophilus]]*: Sóc chuột vàng, sóc suslik

## Hình ảnh

Tập tin:Xerus inauris.jpg
Tập tin:Europäischer Ziesel in Hockstellung.jpg
Tập tin:Spermophilus columbianus01.jpg
Tập tin:Marmota marmota 07.jpg


## Chú thích

## Tham khảo
* 
* Thorington R. W. và R. S. Hoffmann. 2005. Family Sciuridae. Trang 754-818 trong Mammal Species of the World A Taxonomic and Geographic Reference. Nhà in Đại học Johns Hopkins, Baltimore.
*
Tỉnh Đài Loan

**Tỉnh Đài Loan** có thể là:
*Tỉnh Đài Loan của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.
*Tỉnh Đài Loan của Trung Hoa Dân Quốc.
Phân họ Sóc cây

**Phân họ Sóc cây** (danh pháp khoa học: ***Sciurinae***) là một phân họ trong họ Sóc (*Sciuridae*). Phân họ này bao gồm các loài vịnh sóc và sóc cây. Các tài liệu phân loại cũ đặt sóc bay trong một phân họ riêng (Pteromyinae) và hợp nhất toàn bộ các dạng sóc còn lại trong phân họ *Sciurinae*, nhưng điều này đã bị bác bỏ mạnh mẽ bởi các nghiên cứu di truyền.

## Phân loại
***Phân họ Sciurinae**
**Tông Sciurini- Sóc cây
****[[Microsciurus]]*
****[[Rheithrosciurus]]*
****[[Sciurus]]*
****[[Syntheosciurus]]*
****[[Tamiasciurus]]*
**Tông Pteromyini – Sóc bay
****[[Aeretes]]*
****[[Aeromys]]*
****[[Belomys]]*
****[[Biswamoyopterus]]*
****[[Eoglaucomys]]*
****[[Eupetaurus]]*
****[[Glaucomys]]*
****[[Hylopetes]]*
****[[Iomys]]*
****[[Petaurillus]]*
****[[Petaurista]]*
****[[Petinomys]]*
****[[Pteromys]]*
****[[Pteromyscus]]*
****[[Trogopterus]]*

## Hình ảnh

Tập tin:Eastern Gray Squirrel 800.jpg
Tập tin:Squirrel Colombo.JPG
Tập tin:Squirrel in Boston (870662722).jpg
Tập tin:Squirrel-80575.jpg


## Chú thích

## Chú thích

## Tham khảo
* 
* 
* Steppan S. J. B. L. Storz, R. S. Hoffmann. 2004. Nuclear DNA phylogeny of the squirrels (Mammalia: Rodentia) and the evolution of arboreality from c-myc and RAG1. Molecular Phylogenetics and Evolution, 30:703-719.
* Thorington R. W., R. S. Hoffmann. 2005. Family Sciuridae. Trang 754-818 trong Mammal Species of the World A Taxonomic and Geographic Reference. Nhà in Đại học Johns Hopkins, Baltimore.
*
Phân họ Sóc màu

**Phân họ Sóc màu** (danh pháp khoa học: ***Callosciurinae***) là một phân họ trong họ Sóc, chứa khoảng 65 loài trong 14 chi còn sinh tồn.

## Phân loại
*Họ Sciuridae
****Phân họ Callosciurinae**
***Tông Callosciurini
*****[[Callosciurus]]*
*****[[Dremomys]]*
*****[[Exilisciurus]]*
*****[[Glyphotes]]*
*****[[Hyosciurus]]*
*****[[Lariscus]]*
*****[[Menetes]]*
*****[[Nannosciurus]]*
*****[[Prosciurillus]]*
*****[[Rhinosciurus laticaudatus|Rhinosciurus]]*
*****[[Rubrisciurus]]*
*****[[Sundasciurus]]*
*****[[Chi Sóc chuột châu Á|Tamiops]]*
***Tông Funambulini
*****[[Funambulus]]*

## Hình ảnh

Tập tin:Hoary-bellied Squirrel at Jayanti, Duars, West Bengal W Picture 452.jpg
Tập tin:Sri Lanka Streifenhörnchen.JPG
Tập tin:Finlayson.jpg


## Chú thích

## Chú thích

## Tham khảo
* 
* 
* 
* Thorington R. W. Jr. và R. S. Hoffman. 2005. Family Sciuridae. Trang 754-818 *trong* Mammal Species of the World a Taxonomic and Geographic Reference. D. E. Wilson and D. M. Reeder chủ biên. Nhà in Đại học Johns Hopkins, Baltimore.
D32

**D32** là phần mềm diệt virus đầu tiên của Việt Nam cho MS DOS và Microsoft Windows.

## Tính năng chính
* Quét virus trên ổ đĩa thủ công/tự động
* Tự động bảo vệ
* Tự động diệt virus và cách ly
* Các tiện ích: Báo cáo canh phòng, Quản lý tiến trình, Kho cách ly virus, Cơ sở dữ liệu

## Ưu điểm và nhược điểm

## Lịch sử
### D2
Tháng 2 năm 1992, Trương Minh Nhật Quang về quản lý phòng máy của Trung tâm Đại học tại chức Cần Thơ. Khi phát hiện máy tính cơ quan nhiễm virus, ông nảy ra ý tưởng và bắt đầu nghiên cứu ngôn ngữ Assembly để viết phần mềm diệt virus. Một tháng sau, ông biên dịch thành công chương trình diệt virus Dir2/FAT và đặt tên là **D2** do nghe nhầm tên. Khi biết tên virus chính xác, vì muốn giữ lại tên gọi đầu tiên, ông chỉ giải thích đơn giản: D2 là “Detect and Destroy Viruses” (Phát Hiện và Diệt Virus). Nhờ D2, ông trúng tuyển lớp đào tạo tin học sau đại học của Viện Tin học sử dụng tiếng Pháp tại Hà Nội. Đến năm 1997, ông tốt nghiệp với đề tài “Hệ chẩn đoán thông minh virus máy tính”.

Khi phát hành miễn phí cho người dùng, nhiều virus khác được ông tiếp tục bổ sung vào cơ sở dữ liệu D2.

D2 trở thành phần mềm diệt virus cho MS-DOS đầu tiên của Việt Nam.

### D32
Năm 2000, hệ điều hành Windows 2000 ra đời, chính thức loại bỏ MS-DOS ra khỏi Windows. Trương Minh Nhật Quang quyết định ngừng phát triển D2 để đầu tư cho phiên bản mới dành cho Microsoft Windows. Do được kế thừa từ D2 và chạy trên 32-bit nên phiên bản mới được đặt tên là **D32** – “Diagnose and Destroy Viruses for Windows 32”.

Ngày 20 tháng 2 năm 2001, trùng ngày sinh của tác giả - D32 chính thức ra mắt, tiếp tục trở thành phần mềm diệt virus cho Windows đầu tiên của Việt Nam. Nhờ phần mềm này mà ông được phong tặng danh hiệu Hiệp sĩ Công nghệ thông tin năm 2003.

Tháng 8 năm 2004, Trương Minh Nhật Quang công bố cập nhật kỹ thuật nhận dạng virus hướng tiếp cận máy học cho D32.

Từ năm 2007 đến năm 2009, D32 không được cập nhật.

Tháng 11 năm 2009, D32 ra mắt phiên bản mới và trở thành 1 trong 16 sản phẩm lọt vào vòng chung khảo cuộc thi Nhân tài Đất Việt năm 2009. Tính năng nổi bật mà phiên bản này bổ sung gồm: tự động cập nhật trực tuyến và dự báo virus; cũng như ra mắt website *www.d32av.vn*. Ngoài phiên bản miễn phí cho người dùng phổ thông, còn có thêm phiên bản Hỗ trợ giáo dục. Sau hai tuần phát hành phiên bản mới, trang chủ D32 đạt 12.000 lượt truy cập với hơn 8.000 lượt tải và hơn 2.000 lượt nâng cấp. D32 tiếp tục được cải tiến nhằm tương thích tốt hơn với hệ điều hành Windows 7 và một số phần mềm khác trong khoảng một năm sau đó.

Những năm về sau, D32 dần không còn được cập nhật phiên bản mới và dừng phát triển.

## Chú thích

## Liên kết ngoài
* Trang chủ của D32 Anti-virus 
* Báo Bình Định: "Chú bé bán bánh mì và phần mềm diệt virus"
Chùa Ishiyama Hongan

là một pháo đài trọng yếu của lực lượng Ikkō-ikki, một nhóm tăng binh (sōhei) và nông dân chống lại chế độ samurai trị ở Nhật Bản. Chùa được khởi công xây dựng vào năm 1496, tọa lạc bên ở cửa sông Yodo, trên bờ biển nội địa Seto, ngay gần di chỉ của cố đố Naniwa, tỉnh Settsu. Các nhà khảo cổ học gần đây đã phát hiện ra rằng ngôi chùa được xây dựng trên nền của một cung điện xây dựng dưới thời Thiên hoàng Kōtoku.

Liên Như, người truyền giáo vĩ đại của Tịnh độ chân tông (Ikkō), an dưỡng tuổi già ở khu vực này năm 1496, mở đầu với hàng loạt sự kiện sẽ dấn đến việc định hình thành phố lớn thứ hai nước Nhật. Các tài liệu vào thời đó miêu tả khu vực nghỉ ngơi của ông là một khu vực đất dốc lớn (大坂, Ōzaka), là lần đầu tiên khu vực này được gọi bằng cái tên đó, sau này thay đổi một chút thành Osaka (大阪), rồi trở thành thành phố lớn thứ hai nước Nhật. Mặc dù, Rennyo muốn tìm một nơi biệt lập để nghỉ ngơi trong yên tĩnh, ông nhanh chóng thu hút nhiều người sùng đạo và đồ đệ. Ngôi chùa nhỏ mà Liên Như cho xây dựng dần được mở rộng và rất nhiều nhà cửa và công trình được dựng lên cho những cư dân mới. Khi Liên như qua đời ba năm sau đó, hình dáng và kích thước của chùa Ishiyama Hongan nói chung đã được định hình.

Sau khi chùa Yamashina Mido bị phá hủy năm 1532 ở Kyoto, chùa Ishiyama Hongan trở thành trung tâm của môn phái Ikkō, là nơi nảy nở môn phái Ikkō-ikki. Đóng góp của những người sùng đạo được thu thập thông qua hệ thống các người môi giới, chủ yếu đặt ở Sakai gần tỉnh Izumi.

Ngôi chùa-pháo đài được coi là không thể công phá, phần lớn là dựa vào vị trí và hướng của nó. Thêm nữa, khoảng một trăm nhà sư luôn canh gác bất kể ngày đêm, và hơn nữa một vạn người có thể triệu tập chiến đấu chỉ bằng một hồi chuông. Nhà sư ở trong pháo đài này không chỉ đến từ Osaka và các vùng phụ cần, và còn cả từ tỉnh mà các nhóm Ikko khởi phát, tỉnh Kaga và tỉnh Echizen. Các nhà sư có rất nhiều đồng minh, bao gồm gia tộc Mōri, người tiếp ứng cho pháo đài trong cuộc vây hãm, và, mỉa mai là, là cả Uesugi Kenshin và Takeda Shingen, cả hai đều là địch thủ của Oda Nobunaga; đơn giản chỉ để không rơi vào tay Nobunaga hay bị kẻ khác chiếm mất, họ đã trợ giúp đáng kể cho các nhà sư Ikki.

Chùa Hongan bắt đầu bị quân đội của Oda Nobunaga vây hãm vào năm 1576, nhưng, dựa vào vị thế gần biển, nó đã trụ vững được 11 năm, trở thành trận vây hãm lâu nhất trong lịch sử Nhật Bản. Tháng 8 năm 1580, trụ trì Kōsa (Kennyo) bị thuyết phục đầu hàng, chấm dứt 11 năm cuộc vây hãm. Khi đầu hàng, toàn bộ kiến trúc trong thành bị đốt cháy. Theo vài nguời, điều này do những người trong chùa thực hiện, làm cho Nobunaga không thu được gì khi tiêu diệt được môn phái Ikki. Mặc dù vài nhà sư đã chạy thoát được đến tỉnh Kaga, nhưng sự tiêu vong của chùa Ishiyama Hongan thực sự là một dấu chấm hết cho vai trò của giáo phái như một lực lượng quân sự.

Ba năm sau, Toyotomi Hideyoshi bắt đầu xây dựng thành Osaka trên nền chùa cũ.

## Tham khảo

*Sansom, George (1961). "A History of Japan: 1334-1615." Stanford: Stanford University Press.
*Turnbull, Stephen (2003). 'Japanese Warrior Monks AD 949-1603'. Oxford: Osprey Publishing.

## Xem thêm
*Cuộc vây hãm Ishiyama Hongan-ji
Lưu Hiểu Khánh

**Lưu Hiểu Khánh** (sinh ngày 30 tháng 10 năm 1955) là nữ diễn viên Trung Quốc, đồng thời cũng là một tỷ phú.

## Tiểu sử
Lưu Hiểu Khánh sinh năm 1955 trong một gia đình trí thức tại quận Phù Lăng, thành phố Trùng Khánh, tỉnh Tứ Xuyên (nay là thành phố trực thuộc trung ương Trùng Khánh).

Năm 1969, cô tham gia quân đội, được tuyển chọn vào đội kịch Cờ Chiến ở Thành Đô, bắt đầu thử vai trước ống kính ở xưởng phim Bát Nhất và Trường Thành Nam Hải, từ đó cô đã chính thức đi trên con đường nghệ thuật.

## Phim tham gia
### Phim điện ảnh

### Phim truyền hình

## Văn học
* Năm 1995: *Tự truyện của tôi - Từ ngôi sao điện ảnh đến nữ tỷ phú* (我的自白錄 - 從電影明星到億萬富姐兒) (tự truyện), Nhà xuất bản Văn nghệ Thượng Hải
* Năm 1992: *Tám năm của tôi* (我這八年) (tự truyện), Nhà xuất bản Nhân dân Nhật báo (giữ bản quyển ở Trung Quốc đại lục), Nhà xuất bản Hoàng Quán Đài Loan (giữ bản quyền ở nước ngoài)
* Năm 1987: *Nghệ thuật và tình yêu* (藝術與愛情), Nhà xuất bản Văn nghệ Thượng Hải
* Năm 1983: *Con đường của tôi* (我的路) (tự truyện)

## Âm nhạc
Các album cá nhân: *Nguyên dã tổ khúc* (原野組曲), *Từ Hy tổ khúc* (慈禧組曲), *Ca khúc Lưu Hiểu Khánh* (劉曉慶的歌), *Mừng xuân mới* (賀新春), *Bách hoa tưởng từ đới* (百花獎磁帶), *Yêu trong trăm năm* (愛在百年)

## Đoạt giải
Cô từng đoạt giải vàng nữ diễn viên phụ đẹp nhất trong giải Bách hoa điện ảnh đại chúng lần thứ ba, giải vàng nữ diễn viên đẹp nhất giải Bách hoa điện ảnh lần thứ 11, giải vàng nữ diễn viên chính đẹp nhất Điện ảnh Trung Quốc lần thứ 7.

## Tỷ phú
Lưu Hiểu Khánh trở thành một trong những người giàu nhất ở Trung Quốc, đứng vị trí thứ 45 trong Danh sách 50 doanh nhân giàu nhất Trung Quốc năm 1999 của Forbes. Cô đã xuất bản cuốn tự truyện *Từ ngôi sao điện ảnh đến nữ tỷ phú* vào năm 1995. Năm 2002, cô bị bắt vì tội trốn thuế trong vụ liên quan đến công ty của mình: Công ty TNHH Văn hóa và Nghệ thuật Hiểu Khánh Bắc Kinh (Beijing Xiaoqing Culture and Arts Company Ltd.), bị phạt 7,1 tỉ nhân dân tệ và phải ngồi tù 1 năm

## Chú thích

## Liên kết ngoài
* 
* Lưu Hiểu Khánh: Từ minh tinh màn bạc trở thành nhà tỷ phú, kỳ 1, kỳ 2 , kỳ 3
Vùng Ayeyarwady

**Vùng Ayeyarwady** (, ) hay **Irrawaddy** là một vùng của Myanmar, nằm trên vùng châu thổ sông Ayeyarwady (sông Irrawaddy). Nó giáp vùng Bago về phía bắc và đông, vùng Yangon về phía đông, vịnh Bengal về phía nam và tây, và bang Rakhine về phía tây bắc.

Vùng này nằm trong khoảng vĩ độ 15° 40' và 18° 30' Bắc, và kinh độ 94° 15' và 96° 15' Đông. Nó có diện tích . Dân số hơn 6 triệu người. Theo thống kê dân số 2014, có 6.184.829 người cư ngụ tại đây.

Thủ phủ của vùng Ayeyarwady là Pathein.

## Dân cư

Người Miến và người Karen (Kayin) chiếm phần đông dân số, với thiểu số nhỏ người Rakhine ở vùng duyên hải phía tây. Đa số người dân theo Phật giáo, số ít theo Kitô giáo và Hồi giáo. Tiếng Miến Điện là lingua franca.
## Tham khảo
Tỉnh Suruga

**Suruga** (駿河国 (*Tuấn Hà Quốc*); -no kuni) là một tỉnh thời phong kiến ở vùng ngày nay là phía Đông tỉnh Shizuoka. Suruga tiếp giáp với các tỉnh Izu, Kai, Sagami, Shinano, và Tōtōmi; và Thái Bình Dương qua vịnh Suruga.

Thủ phủ cũ nằm ở gần thành phố Shizuoka ngày nay, là một trong những thị trấn quan trọng nhát thời phong kiến. Tỉnh này do nhà Imagawa cai trị trong phần lớn thời kỳ Sengoku. Sau khi Imagawa Yoshimoto bị Oda Nobunaga đánh bại, nhà Imagawa bị tiêu diệt và tỉnh này bị Takeda Shingen chiếm. Ngược lại, Tokugawa Ieyasu coi tỉnh này là một trong các đồng minh của mình.

Các lãnh địa vào thời Edo nằm ở Suruga gồm có Tanaka, Numazu, và Ojima.

## Xem thêm
Sunpu

## Tham khảo
Tỉnh Mino

là một tỉnh cũ của Nhật Bản, bao gồm toàn bộ phần phía nam của tỉnh Gifu hiện nay. Tỉnh Mino giáp với Echizen, Hida, Ise, Mikawa, Ōmi, Owari, và  Shinano.

Mặc dù thủ phủ thời xưa của tỉnh nằm ở gần Tarui, lâu đài chính là nằm ở Gifu.

## Ghi chép lịch sử
Trong sáu năm thời Wadō (713): con đường đi qua Mino và tỉnh Shinano được mở rộng vì số lượng người đi lại tăng lên.

Trong thời kỳ Sengoku, Mino*-no kuni* là một trong những tỉnh đầu tiên dưới quyền cai trị của Oda Nobunaga, và những người thừa tự ông vẫn kiểm soát kể cả sau khi Nobunaga qua đời và  Toyotomi Hideyoshi nắm quyền.

Trận Sekigahara diễn ra ở phía tây tỉnh Nino, gần dãy núi ở giữa vùng Chūbu và vùng Kinki.

## Xem thêm
* Titsingh, Isaac, ed. (1834). [Siyun-sai Rin-siyo, 1652], *[[Nipon o daï itsi ran]]; ou, Annales des empereurs du Japon, tr. par M. Isaac Titsingh avec l'aide de plusieurs interprètes attachés au comptoir hollandais de Nangasaki; ouvrage re., complété et cor. sur l'original japonais-chinois, accompagné de notes et précédé d'un Aperçu d'histoire mythologique du Japon, par M. J. [[Julius Klaproth|Klaproth]].*  Paris: Oriental Translation Fund of Great Britain and Ireland.--''Hai bản của cuốn sách hiếm này có thể đọc trên mạng từ: (1) thư viện đại học Michigan, số hóa ngày 30 tháng 1 năm 2007; và (2) từ thư viện đại học Stanford, số hóa ngày 23 tháng, 2006.''  Bấm vào đây để xem bàn gốc bằng tiếng Pháp.

## Lưu ý
Tỉnh Ōmi

là một tỉnh cũ của Nhật Bản, ngày nay là tỉnh Shiga. Nó là một trong những tỉnh đã nằm trong vòng cung Tōsandō. Nó còn có biệt danh là 

Thủ phủ cũ nằm ở gần Ōtsu, là một thành có lâu đài vào loại lớn.

Hōjō Tokimasa (北條 時政, *Bắc Điều Thời Chính,* 1138-1215) *[[shikken]]* đầu tiên của Mạc phủ Kamakura, được phong là daimyo của tỉnh Ōmi vào tháng 10 năm *[[Shōji]]* thứ 2 (1200).

Trong thời kỳ Sengoku, phần phía Bắc của tỉnh này là thái ấp của Ishida Mitsunari, đối thủ của Tokugawa Ieyasu trong trận Sekigahara, mặc dù ông dành phần lớn thời gian ở tại lâu đài Osaka để điều hành thái ấp của con trai còn nhỏ của Toyotomi Hideyoshi. Tokugawa ban thưởng thái ấp này cho đồng minh của mình, gia tộc Ii, những người đã xây dựng lâu đài và thị trấn Hikone từ đống đỏ nát của Sawayama.

Phía Nam tỉnh ở xung quanh thị trấn Kōka (Koga) là quê nhà nổi tiếng của các Koga Ninja, một trong hai nơi sáng lập nên các trường dạy ninjutsu.

## Tham khảo
Ashikaga Yoshiaki

**Ashikaga Yoshiaki** (tiếng Nhật: 足利 義昭, *Túc Lợi Nghĩa Chiêu*; 5 tháng 12 năm 1537 — 9 tháng 10 năm 1597) là Nguyên soái thứ 15 của Mạc phủ Ashikaga ở Nhật Bản, nắm quyền từ năm 1568 đến năm 1573. Cha của ông, Ashikaga Yoshiharu là Nguyên soái thứ 12, anh trai ông, Ashikaga Yoshiteru là Nguyên soái thứ 13.

Sự vắng mặt của một quyền lực thực sự trong giới lãnh đạo cao cấp ở thủ đô Nhật Bản kết thúc khi lãnh chúa Oda Nobunaga tiến quân vào Kyoto năm 1568, tái thiết lập Mạc phủ Muromachi dưới con rối là Nguyên soái Ashikaga Yoshiaki, mở đầu cho thời kỳ Azuchi-Momoyama. Ashikaga Yoshihide, Nguyên soái thứ 14, đã qua đời khi thậm chí còn chưa vào kinh đô vì bệnh truyền nhiễm. Tuy nhiên, bất chấp việc đã thay đổi chính quyền trung ương ở Nhật Bản, Nobunaga vẫn cố gắng thống nhất Nhật Bản, tranh đấu quyền lực giữa các lãnh địa hùng mạnh tiếp diễn cho đến khi thực sự hòa bình và thống nhất, khá lâu sau khi ông bị ám sát năm 1582.

Toyotomi Hideyoshi, vị tướng quân đã thống nhất Nhật Bản, muốn Yoshiaki nhận ông làm con nuôi, nhưng bị từ chối.

Mạc phủ Ashikaga chấm dứt vào ngày 27 tháng 8 năm 1573 khi Oda Nobunaga đưa Yoshiaki ra khỏi Kyoto, mặc dù Yoshiaki vẫn chính thức giữ tước vị Nguyên soái cho đến năm 1588.

## Niên hiệu dưới thời Mạc phủ Yoshiaki
Khoảng thời gian mà Yoshiaki làm Shogun trải qua nhiều niên hiệu hay *[[nengō]]*:
* *[[Eiroku]]* (1558-1570)
* *[[Genki]]* (1570-1573)
* *[[Tenshō (thời Momoyama)|Tenshō]]* (1573-1592)

## Tham khảo

* Ackroyd, Joyce. (1982) *Lessons from History: The Tokushi Yoron.* Brisbane: University of Queensland Press. 10-ISBN 0-7022-1485-X; 13-ISBN 978-0-7022-1485-1 (cloth)
* Titsingh, Isaac, ed. (1834), [Siyun-sai Rin-siyo/Hayashi Gahō, 1652], *[[Nipon o daï itsi ran]]; hay *Annales des empereurs du Japon.'' Paris: Oriental Translation Fund of Great Britain and Ireland.e-book, sách bằng tiếng Pháp.
Jurakudai

**Jurakudai** hay **Jurakutei** (聚楽第) (*Tụ Lạc Đệ*) là một dinh thự xa hoa xây dựng theo lệnh của Toyotomi Hideyoshi ở Kyoto, Nhật Bản. Khởi công năm 1586, khi Hideyoshi nhận tước vị kanpaku, và mất 19 tháng. Vị trí của nó ngày nay ở Kamigyō, trên nền cung điện hoàng gia thời Heian.

Hideyoshi chuyển đến Jurakudai từ thành Osaka sau khi hoàn thành, ngay sau chiến thắng trước gia tộc Shimazu ở Kyūshū. Ông lấy đây làm đầu não cho sự thống trị của mình.

Năm 1588, Hideyoshi tổ chức một lễ hội hoành tráng để chào mừng lễ đăng quang của Thiên Hoàng Go-Yōzei trước các daimyo. Ông cũng gặp Tokugawa Ieyasu ở đây. Ông dành nơi ăn ở cho Sen no Rikyu ở nơi đây, và chủ trì Lễ trà đạo Kitano nổi tiếng ở gần Kitano năm 1587.

Hideyoshi từ chức Kanpaku năm 1591, và cháu trai Toyotomi Hidetsugu lãnh chức trách này, lấy dinh thợ ở Jurakudai. Hidetsugu hai lần được đón tiếp Thiên Hoàng đến thăm. Năm 1594, thành Fushimi khởi công, và năm 1595, khi Hidetsugu mổ bụng tự sát, Jurakudai bị tháo dỡ, nhiều phần được mang đến để xây dựng lâu đài Fushimi.

Người ta nói rằng vàng lá được giát vào mái của Jurakudai. Mặc dù, đây chỉ là dinh thự, nhưng cũng có các công trình phòng vệ và hào nước như các lâu đài khác. Vài kiến trúc của Jurakudai vẫn còn, trong đó có Hiun-kaku ở chùa Nishi Hongan-ji, cổng Trung Hoa ở chùa Daitoku-ji, và cồng trước của chùa Myōkaku-ji (tất cả đều ở Kyoto).

Khai quật gần đây đã tìm thấy một vài viên ngói phủ vàng lá.

## Link liên ngoài
*Discovery of tiles  (tiếng Nhật)

## Tham khảo
Tỉnh Kii

, hay **Kishū** (紀州, *Kỷ Châu*), là một tỉnh cũ của Nhật Bản, ở đảo Honshū ngày nay là quận Wakayma, cũng như phía Nam quận Mie. Kii giáp với các tỉnh Ise, Izumi, Kawachi, Shima, và Yamato. Bán đảo Kii là lấy tên theo tên tỉnh này.

Dưới thời Edo, chi thuộc tỉnh Kii của gia tộcTokugawa đặt lâu đài ở Wakayama.

## Tham khảo
Adora Svitak

**Adora Lily Svitak** (sinh ngày 15 tháng 10 năm 1997 tại Seattle, Hoa Kỳ) là một thần đồng người Mỹ gốc Séc và Trung Quốc, một tác giả nổi tiếng và được biết đến qua các bài tiểu luận, truyện ngắn, thơ, blog và truyện dài. Cô bé có khả năng rất khác thường. Mới 2 tuổi rưỡi, cô đã biết đọc và biết viết. Đến năm cô bé 3 tuổi, sức đọc của cô bé rất khác thường. Mỗi ngày cô đọc được từ 2 đến 3 cuốn sách dày. Đầu tiên, Adora được thừa nhận trên các bản tin địa phương tại Seattle, Washington của rằng có khả năng viết truyện. Adora trở thành một sự quan tâm của thế giới lúc 7 tuổi, khi xuất hiện với phóng viên truyền hình Diane Sawyer trên chương trình thời sự thường ngày Good Morning America. Cuốn sách *[[Flying Fingers]]* (Những ngón tay bay) ngụ ý nói lên niềm yêu thích ngôn ngữ và viết. Và nó cũng chứa đựng những lời khuyên và lời gợi ý của Andora cho những tác giả khác. Vào năm 2005, Adora bắt đầu viết blog và online hàng ngày. Ngoài việc viết lách, Adora còn đóng vai trò"Đại sứ giáo dục và hòa bình"với những chuyến thăm và nói chuyện cùng thiếu nhi tại nhiều nước trên thế giới.

## Chú thích
Tỉnh Etchū

là một tỉnh cũ Nhật Bản ở giữa đảo Honshū, trên bờ biển Nhật Bản. Nó tiếp giáp với các tỉnh Echigo, Shinano, Hida, Kaga, và Noto. Khu vực này ngày nay là quận Toyama.

Thủ phủ cũ của tỉnh là Takaoka, nhưng trong thời Sengoku, khu vực này bị lãnh chúa của các tỉnh láng giềng chiếm giữ như Echigo và Kaga.

## Các huyện cũ
*Huyện Imizu (射水郡) (*Xạ Thủy phiên*)trở thành huyện Imizu và Himi (氷見郡) (*Băng Kiến phiên*)
*Huyện Nei (婦負郡) (*Phụ Phụ phiên*)
*Huyện Niikawa (新川郡) (*Tân Xuyên phiên*) trở thành huyện Kaminiikawa và Shimoniikawa
*Huyện Tonami (礪波郡) (*Lệ Ba phiên*) trở thành các huyện Higashitonami và Nishitonami

## Tham khảo
Cuộc chinh phạt Shikoku (1585)

Năm 1585 trong **cuộc chinh phạt Shikoku**, Toyotomi Hideyoshi đã đoạt lấy Shikoku, đảo nhỏ nhất trong bốn đảo chính của Nhật Bản, từ tay Chōsokabe Motochika.

Quân đội của Hideyoshi chia thành ba đạo. Đạo thứ nhất, do Hashiba Hidenaga và Hashiba Hidetsugu chỉ huy, gồm 60.000 quân, tấn công  Awa và Tosa, tiếp cận Shikoku qua đảo Akashi. Đạo thứ hai do Ukita Hideie chỉ huy, gồm 23.000 lính đánh tỉnh Sanuki. Đạo cuối cùng gồm 30.000 quân, tiến đến tỉnh Iyo, do Mōri Terumoto, Kobayakawa Takakage, và Kikkawa Motonaga chỉ huy. Tổng cộng, có đến 600 thuyền lớn và 103 thuyền nhỏ chở quân của Hideyoshi đến  Shikoku.

Bất chấp sự vượt trội của quân đội Hideyoshi, và lời khuyên của quân sư, Chōsokabe quyết tâm giao chiến để bảo vệ đất đai của mình. Giao tranh lên đến đỉnh điểm trong cuộc vây hãm lâu đài Ichinomiya, kéo dài 26 ngày. Chōsokabe cố gắng giữ lâu đài trong vô vọng, nhưng cuối cùng vẫn đầu hàng. Ông được phép giữ lại tỉnh Tosa, trong khi phần còn lại của Shikoku được chia cho các tướng của Toyotomi Hideyoshi.

## Tham khảo

* Turnbull, Stephen (1998). 'The Samurai Sourcebook'. London: Cassell & Co.
Chōsokabe Motochika

là một daimyo trong thời Senkoku ở Nhật Bản. Ông là tộc trưởng thứ 21 của gia tộc Chōsokabe ở tỉnh Tosa (nay là quận Kōchi). Ông là con trai và người thừa tự của Chōsokabe Kunichika và mẹ ông là con gái của gia tộc Saitō ở tỉnh Mino.

Năm 1575, Motochika chiến thắng trong trận Watarigawa, nắm quyền kiểm soát tỉnh Tosa. Trong một thập kỷ sau đó, ông mở rộng quyền lực của mình ra toàn đảo Shikoku. Tuy nhiên, năm 1585, Hashiba (sau đó là Toyotomi) Hideyoshi xâm lược hòn đảo này với quân số lên đến 100.000 người, do Ukita Hideie, Kobayakawa Takakage, Kikkawa Motonaga, Hashiba Hidenaga, và Hashiba Hidetsugu chỉ huy. Motochika đầu hàng, và bị mất các tỉnh Awa, Sanuki, và tỉnh Iyo; Hideyoshi cho phép ông giữ lại tỉnh Tosa.

Dưới quyền Hideyoshi, Motochika và con trai mình Nobuchika tham gia vào cuộc xâm lược đảo láng giềng Kyūshū, nhưng Nobuchika tử trận. Năm 1590, Motochika chỉ huy thủy quân trong cuộc vây hãm Odawara, và cũng chiến đấu trong lần xâm lược Triều Tiên năm 1592.

Motochika mất năm 1599 hưởng thợ 61 tuổi tại dinh thự ở Fushimi.

## Truyền thông đại chúng
Motochika xuất hiện trong game Sengoku Basara và Samurai Warriors 2 Xtreme Legends.

## Tham khảo

* 新井政義（編集者）『日本史事典』。東京：旺文社１９８７(p.&nbsp;263)
Macedonia (định hướng)

__NOTOC__
**Macedonia** có thể là:

* **[[Macedonia (Hy Lạp)]]** một khu vực thuộc Hy Lạp gồm ba phần:
** Đông Macedonia
** Trung Macedonia
** Đông Macedonia và Thrace
* **[[Bắc Macedonia|Cộng hòa Bắc Macedonia]]**, một nước cộng hòa độc lập tách ra từ Nam Tư
** Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Macedonia (1946-1991), một bang của Cộng hòa Liên bang Xã hội chủ nghĩa Nam Tư mà hiện nay là Cộng hòa Macedonia
** Vardar Macedonia, một khu vực địa lý nằm hầu hết trong Cộng hòa Macedonia
* Pirin Macedonia, tên không chính thức của tỉnh Blagoevgrad, một khu vực thuộc Bulgaria

Xem thêm Macedonia (thuật ngữ) để hiểu về sự tranh chấp tên gọi Macedonia giữa Hy Lạp và Cộng hòa Macedonia.

## Các thực thể lịch sử khác
* Vương quốc Macedonia hay Macedon, đôi lúc còn được gọi là Đế quốc Macedonia, vương quốc của Philip IV của Macedonia và Alexander Đại Đế
* Macedon (Satrap), một tỉnh của Đế quốc Achaemenid
* Macedonia (theme), một tỉnh của Đế quốc Byzantine
* Macedonia (tỉnh La Mã), một tỉnh của Đế quốc La Mã
** Giáo khu Macedonia

## Hoa Kỳ
* Macedon (thị trấn), New York
* Macedon (làng), New York
* Macedonia, Alabama
* Macedonia, Georgia
* Macedonia, Illinois
* Macedonia, Iowa
* Macedonia, Ohio

## Khác
* Macedon, Victoria, Úc
* Macedônia, São Paulo, Brasil
* Macedonia, Timiş, România
* Mount Macedon, Victoria, Úc, còn được gọi là Upper Macedon
* FK Makedonija 1970 Berlin, một câu lạc bộ bóng đá Đức được thành lập bởi dân Macedonia nhập cư
* Đại học Macedonia tại Thessaloniki, Hy Lạp
* Macedonia (thức ăn), một món ăn
* Sân bay Macedonia tại Thessaloniki, Hy Lạp
* Đài truyền hình Macedonia, mạng lưới truyền thông Hy Lạp
* Macedonian Radio Television, mạng lưới truyền thông ở Cộng hòa Macedonia
* Makedonia (điệu nhảy), một điệu nhảy
* Báo *[[Makedonia (báo)|Makedonia]]* xuất bản tại Hy Lạp
* Báo *[[Nova Makedonija]]* xuất bản tại Cộng hòa Macedonia
* Báo *[[Makedoniya (báo)|Makedoniya]]* xuất bản tại Bulgaria
* USS ''Macedonia'', tên của nhiều chiến thuyền thuộc Hải quân Hoa Kỳ
Shimazu Tadatsune

là một *[[tozama]]* ở Satsuma, người đầu tiên nắm giữ nó dưới hình thức một thái ấp (*[[Hệ thống các phiên|phiên]]*) dưới thời Mạc phủ Tokugawa, và là người Nhật Bản đầu tiên thống trị Vương quốc Ryūkyū. Là lãnh chúa của Satsuma, ông được xếp vào hàng những lãnh chúa hùng mạnh nhất ở Nhật Bản vào thời điểm đó, và được triệu kiến đến gặp Tokugawa Ieyasu năm 1602, để chứng minh lòng trung thành của mình, được thưởng bằng cách cho đổi tên thành **Matsudaira Iehisa**; Matsudaira là một chi của gia tộc Tokugawa, và từ "Ie" trong "Iehisa" lấy từ chữ "Ieyasu", đó là một vinh dự to lớn. Năm 1603, đất đai của ông cho sản lượng 605.000 *[[thạch (Nhật Bản)|koku]]*.

Tadatsune là con trai thứ ba của Shimazu Yoshihiro. Vì anh trai của ông là Shimazu Yoshihisa không có con trai và một người anh khác của ông là Shimazu Hisakazu ốm chết ở Triều Tiên, ông cho rằng mình là người thừa kế các bác và sau đó lấy tên là *Iehisa* (家久, *Gia Cửu*).

Giống bác và cha mình, ông nổi tiếng dũng cảm trong chiến đấu, và trong nửa sau Cuộc xâm lược Triều Tiên của Hideyoshi, chiến đấu bên cạnh cha mình, ông đã giúp đẩy lui 100.000 quân Minh với chỉ 8.000 người. Là tộc trưởng của gia tộc Shimzau, ông đã loại trừ các quan lại tham nhũng và bất trung, và cải cách chế độ lãnh đạo của gia tộc. Cuối cùng, năm 1599, ông đã giết thuộc hạ lâu năm và *[[karō]]* của mình, Ijuin Tadamune và con trai ông ta là Ijuin Tadazane khi họ muốn từ bỏ gia tộc Shimazu.

Năm 1602, ông trở thành người đứng đầu gia tộc nhưng cha của ông vẫn nắm quyền lực thực tế cho đến năm 1619. Năm 1609, Tadatsune dẫn một đội quân viễn chinh đến Vương quốc Ryūkyū, chinh phục nó và sử dụng nó để tác động đến thương mại với Trung Quốc. Ryūkyūs được giữ quyền độc lập tương đối, và không chính thức bị sáp nhập vào Nhật Bản cho đến sau cuộc Minh Trị Duy Tân (1868); nếu Trung Quốc biết rằng Ryūkyūs đã bị người Nhật kiểm soát, thương mại sẽ chấm dứt. Do đó, Tadatsune áp đặt trạng thái bất thường này lên toàn bộ Vương quốc.

## Tham khảo

* Sansom, George (1961). *A History of Japan: 1334-1615,* Stanford, California: Stanford University Press.
Trường Đại học Tây Nguyên

**Trường Đại học Tây Nguyên** (*Tay Nguyen University*) là một trong những trường đại học công lập đa ngành tại miền Trung Việt Nam. Trường được đề cử vào nhóm trường đại học trọng điểm quốc gia Việt Nam, đồng thời là trung tâm nghiên cứu khoa học lớn của vùng Tây Nguyên. Trường trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo.

## Lịch sử
Trường Đại học Tây Nguyên được thành lập theo Quyết định số 298/CP ngày 11/11/1977 của Hội đồng Chính phủ với nhiệm vụ đào tạo cán bộ có trình độ đại học phục vụ yêu cầu phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội toàn vùng Tây Nguyên. Từ xuất phát điểm chỉ có 6 chuyên ngành đào tạo của 4 khoa: Sư phạm, Y dược, Nông lâm và Lâm nghiệp. Đến nay, Trường đã trở thành trung tâm đào tạo, nghiên cứu khoa học,chuyển giao công nghệ góp phần quan trọng trong việc đào tạo nguồn nhân lực cho vùng Tây Nguyên, Duyên hải Nam Trung Bộ và các nước Lào, Campuchia.

## Chất lượng đào tạo

### Đội ngũ giảng viên
Tính đến tháng 5 năm 2018, trường có 215 giảng viên. Trong đó có 1 giáo sư, 20 phó giáo sư 15 tiến sĩ, 137 thạc sĩ và 42 giảng viên có trình độ đại học.

## Tuyển sinh

## Hiệu trưởng qua các nhiệm kỳ
* GS.BS Y Tlam Kbuôr - Hiệu trưởng nhiệm kỳ 1978-1983
* KS. Lê Văn Liễu - Quyền Hiệu trưởng nhiệm kỳ 1983- 1986
* NGND. BS Y Ngông Niê K'Dam - Hiệu trưởng nhiệm kỳ 1987- 1993
* PGS. TS Phan Quốc Sùng - Hiệu trưởng nhiệm kỳ 1993- 1997
* TS. Nguyễn An Ninh - Hiệu trưởng nhiệm kỳ 1997- 2002
* PGS. TS Nguyễn Xuân Thao - Hiệu trưởng nhiệm kỳ 2002- 2011
* PGS. TS. Nguyễn Tấn Vui - Hiệu trưởng nhiệm kỳ 2011- 2018
* TS. Nguyễn Thanh Trúc - Hiệu trưởng nhiệm kỳ 2018 -2023 (Đương nhiệm)

## Các khoa của trường
* Khoa Khoa học tự nhiên và công nghệ
* Khoa chăn nuôi - thú y
* Khoa dự bị và tạo nguồn
* Khoa kinh tế
* Khoa Lý luận chính trị
* Khoa ngoại ngữ
* Khoa nông lâm nghiệp
* Khoa sư phạm
* Khoa y dược
* Trường Trung học phổ thông TH Cao Nguyên

## Tham khảo
Édouard Manet

**Édouard Manet** (tiếng Pháp: [edwaʁ maˈnɛ]; 23 tháng 1 năm 1832 - 30 tháng 4 năm 1883) là một họa sĩ người Pháp, một trong những họa sĩ đầu tiên vẽ các tác phẩm liên quan tới các chủ đề về cuộc sống hiện đại. Ông được coi là một trong những nhân vật then chốt trong sự chuyển giao từ Trường phái hiện thực tới Trường phái ấn tượng. Những tác phẩm đầu của ông như *[[Le déjeuner sur l'herbe]]* và *[[Olympia (tranh)|Olympia]]* đã tạo nên một cuộc tranh cãi lớn, đây được coi là những nền tảng cho sự ra đời của trường phái ấn tượng sau này - ngày nay các tác phẩm đó được xem như là những dấu ấn cho sự khai sinh của nghệ thuật hiện đại.

## Tác phẩm


Tập tin:Manet, Edouard - Young Flautist, or The Fifer, 1866 (2).jpg|Le Fifre, 1866
Tập tin:Edouard Manet, A Bar at the Folies-Bergère.jpg|Quán Folies-Bergère
Tập tin:Manet, Edouard - Olympia, 1863.jpg|Olympia
Tập tin:Édouard Manet - Le Déjeuner sur l'herbe.jpg|Le Déjeuner sur l'herbe


## Tham khảo
Mino

**Mino**  có thể đề cập đến:

## Địa danh

* Mino, Gifu, thành phố thuộc tỉnh Gifu
* Tỉnh Mino, tỉnh cũ của Nhật Bản ở phía nam tỉnh Gifu
* Cách phát âm khác của Minoh, Osaka

## Người

* Mino (rapper), rapper, ca sĩ người Hàn Quốc