HMS Glorious (77)

**HMS ''Glorious*** là một [[tàu sân bay]] của [[Hải quân Hoàng gia Anh]]. Ban đầu nó được chế tạo tại xưởng đóng tàu [[Harland and Wolff]] như một "tàu tuần dương hạng nhẹ lớn". *Glorious* đã tham gia hoạt động trong [[Chiến tranh thế giới thứ nhất|Chiến tranh Thế giới thứ nhất]], rồi sau đó được cải biến thành một tàu sân bay. Trong giai đoạn đầu của [[Chiến tranh thế giới thứ hai|Chiến tranh Thế giới thứ hai]], khi đang giúp triệt thoái binh sĩ Đồng Minh khỏi [[Na Uy]], *Glorious* bị các tàu chiến Đức tấn công và đánh chìm vào ngày [[8 tháng 6]] năm [[1940]] với tổn thất nhân mạng lên đến trên 1.200 người.

== Thiết kế và chế tạo ==

Những chiếc [[tàu chiến-tuần dương]] trong lớp: HMS *Glorious*, tàu chị em [[HMS Courageous (50)|HMS *Courageous*]] và tàu nữa-chị em [[HMS Furious (47)|HMS *Furious*]], là những đứa con tinh thần của [[Nam tước John Fisher|Đô đốc Jackie Fisher]], và được thiết kế như những "tàu diệt tàu tuần dương hạng nhẹ". Thoạt tiên chúng được dự định để hỗ trợ các chiến dịch tại vùng nước nông của [[biển Baltic]], mà cuối cùng không bao giờ vượt qua. Thiết kế của nó là một kiểu [[tàu chiến-tuần dương]] hạng nhẹ; trong khi trang bị hải pháo cỡ lớn 380 mm (15 inch), nó lại được Hải quân Anh xếp vào loại [[tàu tuần dương]] hạng nhẹ do lớp vỏ giáp bảo vệ khá yếu. *Glorious* được chế tạo bởi hãng đóng tàu [[Harland and Wolff]] tại [[Belfast]], [[Cộng hòa Ireland|Ireland]]. Nó được đặt lườn vào ngày [[1 tháng 5]] năm [[1915]], được hạ thủy vào ngày [[20 tháng 4]] năm [[1916]], hoàn tất vào ngày [[14 tháng 10]] năm [[1916]], và được đưa ra hoạt động vào [[tháng một|tháng 1]] năm [[1917]]. Tổn phí chế tạo của *Glorious* là 2.119.065 [[Bảng Anh]].

Hệ thống động lực của nó tương tự như chiếc tàu tuần dương hạng nhẹ [[HMS Champion (1915)|*HMS Champion*]] được chế tạo trước đó, với hai hệ thống máy vận hành bốn trục chân vịt. Trong một đợt chạy thử máy vào năm [[1917]], *Glorious* đã phóng thành công một quả [[ngư lôi]] từ ống phóng ngư lôi ngầm dưới mặt nước đang khi chạy hết tốc độ. Trong những điều kiện thông thường, việc phóng ngư lôi ngầm dưới nước chỉ được thực hiện ở tốc độ không quá 42,6 km/h (23 knot) do khả năng bị hư hại do áp lực nước ở tốc độ cao. Dàn pháo hạng hai của nó gồm những [[tháp pháo]] 102 mm (4 inch) ba nòng kiểu mới, được dự tính cung cấp tốc độ bắn cao chống lại các [[tàu phóng lôi]] và các chiến hạm nhỏ khác. Tuy nhiên, người ta phát hiện là việc nạp đạn cho chúng lại gây cản trở lẫn nhau, và tốc độ bắn lại chậm hơn ba khẩu pháo nòng đơn. Một đặc tính thú vị là chiếc *Glorious* lại chạy nhanh hơn 3&nbsp;km/h (1,5 knot) khi đầy tải so với điều kiện tải trọng bình thường. Do cấu trúc nhẹ của nó và một số khiếm khuyết khác khiến nó mất nhiều thời gian hơn trong ụ tàu để sửa chữa, nó bị gọi tên lóng là 'Uproarious'.

== Lịch sử hoạt động ==
=== Thế chiến I ===

Khi *Glorious* được đưa vào hoạt động cùng Hải quân Anh, nó là [[soái hạm]] của Hải đội Tuần dương nhẹ 3, rồi sau đó là soái hạm của Hải đội Tuần dương nhẹ 1. Vào ngày [[17 tháng 11]] năm [[1917]], cùng với *Courageous* và [[HMS Repulse (1916)|*Repulse*]], nó đối đầu cùng các tàu tuần dương nhẹ [[Đức]] trong [[trận Heligoland Bight lần hai]] mà không bị thiệt hại nào. Vào năm [[1918]], các bệ phóng ngắn dành cho máy bay được trang bị trên cả hai tháp pháo 380&nbsp;mm (15 inch). Vào ngày [[21 tháng 11]] năm [[1918]], nó có mặt khi [[Hạm đội Biển khơi Đức]] đầu hàng. Vào năm [[1919]], nó được phân về Trường pháo binh tại Căn cứ Hải quân Hoàng gia [[Devonport]] như một tàu huấn luyện tác xạ. Sau đó, nó trở thành soái hạm của Hạm đội Dự bị.

=== Cải biến thành tàu sân bay ===
Khi [[Hiệp ước Hải quân Washington]] được ký kết vào năm [[1922]], *Glorious* là phần tải trọng dư ra đối với lực lượng tàu chiến chủ lực, và người ta quyết định cải biến nó thành một [[tàu sân bay]]. Sự kết hợp một thân tàu lớn và tốc độ cao, không tính đến sự không thành công của thiết kế ban đầu, khiến cho nó trở thành một ứng viên lý tưởng cho việc cải tạo. Việc cải biến *Glorious* thành tàu sân bay được bắt đầu vào năm [[1924]], và nó được cho tái hoạt động vào ngày [[10 tháng 3]] năm [[1930]]. Thoạt tiên công việc cải tạo được tiến hành tại [[Rosyth]], nhưng sau khi xưởng tàu tại đây đóng cửa vào năm [[1929]], nó được chuyển đến Căn cứ Hải quân Hoàng gia [[Devonport]] để hoàn tất. Các tháp pháo 380&nbsp;mm (15 inch) của nó sau khi tháo ra được trang bị như những tháp pháo A và B trên chiếc [[HMS Vanguard (23)|HMS *Vanguard*]]. Phí tổn của việc cải tạo *Glorious* là 2.137.374 [[Bảng Anh]].



Khi tái hoạt động như một tàu sân bay, *Glorious* có hai sàn phóng máy bay: một sàn đáp chính, và một sàn phóng phía dưới nhỏ hơn trước mũi. Khi được tái trang bị vào những năm [[1935]] – [[1936]], sàn phóng nhỏ phía trước được cải biến thành sàn hỏa lực cho các khẩu đội súng [[phòng không]], và sàn đáp chính được trang bị thêm hai [[máy phóng máy bay|máy phóng]] có khả năng phóng máy bay nặng đến 4.500&nbsp;kg (10.000&nbsp;lb). Nó có hai tầng hầm chứa máy bay, dài 167,6&nbsp;m (550&nbsp;ft) và rộng 7,3&nbsp;m (24&nbsp;ft). Chiếc tàu sân bay có thể mang đến 48 máy bay; vào lúc mới hoạt động, nó chở theo các kiểu máy bay [[Fairey Flycatcher]], [[Blackburn Ripon]] và máy bay trinh sát [[Fairey III]]F; sau này, nó trang bị các kiểu [[Fairey Swordfish]] và [[Gloster Gladiator]]. *Glorious* có thể phân biệt với tàu sân bay chị em với nó *Courageous* do có phần nghiêng xuống của đầu sàn đáp về phía đuôi dài hơn và kiểu cột buồm khác biệt.

Vào ngày [[1 tháng 4]] năm [[1931]], *Glorious* va chạm với tàu chở hành khách Pháp *Florida* ở địa điểm cách [[Gibraltar]] 97&nbsp;km (60 dặm), gây hư hỏng nặng cho chiếc tàu khách. Chiếc tàu sân bay đã chuyển hành khách sang tàu mình rồi kéo chiếc tàu bị nạn về [[Málaga]]. Có trên 30 người thiệt mạng, trong đó một người là thành viên thủy thủ đoàn của *Glorious*.

=== Thế Chiến II ===
*Glorious* hoạt động cùng với [[Hạm đội Địa Trung Hải Anh Quốc|Hạm đội Địa Trung Hải]] trong một thời gian sau khi [[Chiến tranh thế giới thứ hai|Chiến tranh Thế giới thứ hai]] nổ ra. Vào [[tháng mười|tháng 10]] năm [[1939]], nó đi ngang qua [[kênh đào Suez]] để tiến vào khu vực [[Ấn Độ Dương]] một thời gian ngắn, tham gia đội đặc nhiệm để truy lùng chiếc [[thiết giáp hạm]] bỏ túi [[Đô đốc Graf Spee (thiết giáp hạm Đức)|*Graf Spee*]] đang hoạt động tại đây.

Khi việc [[chiến dịch Na Uy|Xâm chiếm Na Uy]] diễn ra vào [[tháng tư|tháng 4]] năm [[1940]], *Glorious* được gọi quay trở về vùng biển nhà. Ngày [[23 tháng 4]], nó cùng [[HMS Ark Royal (91)|HMS *Ark Royal*]] về đến Anh Quốc, rồi lại khởi hành ngay ngày hôm sau đến vùng biển [[Na Uy]]. Nó thực hiện một loạt các cuộc không không kích vào các vị trí của quân [[Đức Quốc xã|Đức]] tại Na Uy bằng những chiếc máy bay [[Blackburn Skua|Skua]] và [[Gloster Gladiator|Gladiator]]. Vào ngày [[27 tháng 4]], *Glorious* được cho tách ra quay trở về Anh để tiếp nhiên liệu, rồi quay trở lại Na Uy vào ngày [[1 tháng 5]] tiếp tục các cuộc không kích. Trên chuyến đi quay trở lại chiến trường, nó chuyển một số chiếc Gloster Gladiator đến Na Uy để hoạt động từ các hồ đóng băng, nhưng chúng nhanh chóng bị quân Đức tiêu diệt. Vào ngày [[28 tháng 5]], nó chuyển giao một phi đội máy bay tiêm kích [[Hawker Hurricane]] đến [[Bardufoss]] nhằm yểm trợ cho cuộc triệt thoái. Trong chuyến đi này, chiếc tàu sân bay đã di chuyển mà không có tàu hộ tống vì không sẵn có bất kỳ chiếc tàu khu trục nào. Vào ngày [[2 tháng 6]], máy bay của nó đã giúp yểm trợ cho cuộc rút lui khỏi [[Narvik]]. Bắt đầu từ ngày [[5 tháng 6]], *Glorious* tham gia [[Chiến dịch Alphabet]], cuộc triệt thoái toàn bộ lực lượng [[Khối Đồng Minh thời Chiến tranh thế giới thứ hai|Đồng Minh]] khỏi Na Uy.

Trong đêm [[7 tháng 6|7]]-[[8 tháng 6]], *Glorious*, dưới sự chỉ huy của Thuyền trưởng Đại tá Hải quân [[Guy D'Oyly-Hughes]] (vốn là một chuyên gia về [[tàu ngầm]] và chỉ mới trải qua mười tháng hoạt động với tàu sân bay), nhận lên tàu mười chiếc Gloster Gladiator và tám chiếc Hawker Hurricane thuộc các phi đội 46 và 263 của [[Không quân Hoàng gia Anh]], là lần đầu tiên các máy bay hiện đại hạ cánh trên tàu sân bay mà không có móc hãm. Các phi công đã khám phá ra rằng việc chất lên đuôi máy bay một bao cát nặng 6,5&nbsp;kg (14&nbsp;lb) sẽ cho phép ngừng chiếc máy bay hoàn toàn trên sàn đáp khi hạ cánh. Chúng xuất phát từ các căn cứ trên bờ và được cho rút lui để khỏi bị phá hủy trong cuộc triệt thoái.

*Glorious* nằm trong thành phần đoàn tàu vận tải chở quân lính hướng về [[Scapa Flow]], vốn cũng bao gồm chiếc tàu sân bay [[HMS Ark Royal (1938)|*Ark Royal*]], nhưng vào những giờ đầu tiên của ngày [[8 tháng 6]], *Glorious* yêu cầu và được cho phép tách ra đi trước với tốc độ nhanh hơn. Người ta tin rằng đó là do D'Oyly-Hughes đang nóng ruột về việc đưa ra xét xử tại tòa án quân sự Trung tá J. B. Heath, người chỉ huy không lực trên tàu sân bay của mình, vốn đã từ chối thực hiện một mệnh lệnh tấn công ném bom một số mục tiêu trên bờ vì lý do máy bay của ông không phù hợp cho nhiệm vụ đó, và do đó bị giữ lại tại Scapa chờ đợi đưa ra xét xử. Trong khi đang di chuyển ngang qua [[biển Na Uy]], chiếc tàu sân bay và hai tàu hộ tống, các [[tàu khu trục]] [[HMS Acasta (H09)|HMS *Acasta*]] và [[HMS Ardent (H41)|HMS *Ardent*]], bị các thiết giáp hạm Đức [[Scharnhorst (thiết giáp hạm Đức)|*Scharnhorst*]] và [[Gneisenau (thiết giáp hạm Đức)|*Gneisenau*]] chặn đánh. *Glorious* đã không có đủ tốc độ cần thiết ngay lập tức và đã không đưa vào hoạt động các máy bay trinh sát, khiến cho nó bị phát hiện và bị đối phương tấn công. Những phát đạn pháo 280&nbsp;mm (11 inch) đã đánh trúng chiếc tàu sân bay vào loạt đạn thứ ba ở khoảng cách 24&nbsp;km (26.500 yard). Chiếc tàu sân bay và các tàu hộ tống bị đánh chìm sau hai giờ ở địa điểm cách [[Harstad]] 510&nbsp;km (280 hải lý) về phía Tây.

Trong trận này, *Scharnhorst* bị hỏng nặng bởi một [[ngư lôi]] phóng từ chiếc *Acasta*, và cả hai tàu chiến Đức cũng trúng phải một số đạn pháo 120&nbsp;mm (4,7 inch). Sự hư hại gây ra cho các tàu chiến Đức đủ để buộc chúng phải rút lui về [[Trondheim]], cho phép các đoàn tàu vận tải triệt thoái khỏi Na Uy vượt qua an toàn. Bộ phận giải mật mã [[Ultra]] tại [[Bletchley Park]], khi phân tích các bức điện vô tuyến trao đổi, đã nhận định và báp cáo rằng *Scharnhorst* và *Gneisenau* đã đi khỏi, nhưng những tin tức này đã bị bỏ qua vì cho là không có đủ cơ sở tin cậy.

Việc mất những chiếc *Glorious*, *Ardent* và *Acasta* đã không được ghi nhận; và cho dù có khoảng 900 người rời bỏ *Glorious* lúc đắm tàu, những người lên được bè cứu sinh bị trôi dạt trong ba ngày, nên cuối cùng tổng số thiệt hại nhân mạng lên đến 1.519 người, và chỉ có 45 người sống sót. Người duy nhất trên chiếc *Acasta* sống sót được cứu bởi tàu buôn Na Uy chạy bằng hơi nước *Borgund* vốn cũng đã cứu 38 người trên một bè cứu sinh của *Glorious*. Tất cả 39 người được cứu bởi *Borgund* được đưa lên bờ tại [[Tórshavn]] trong [[quần đảo Faroe]] vào ngày [[14 tháng 6]]. Bốn người khác còn sống sót cũng đã được chiếc tàu Na Uy *Svalbard II* cứu thoát trên đường đi đến quần đảo Faeroe, nhưng bị đối phương phát hiện và bị buộc phải quay lại Na Uy nơi họ trở thành [[tù binh|tù binh chiến tranh]].

Người ta cũng bắt được các cuộc phát thanh của Đức thông báo về việc đánh chìm những con tàu chiến, nhưng đã không có phản ứng hay hành động gì, vì các sĩ quan có trách nhiệm của Bộ Hải quân không biết được sự điều động lực lượng từ Na Uy, do sự trao đổi thông tin giữa bộ phận tác chiến và bộ phận tình báo khá ngẫu nhiên. Toàn bộ việc triệt thoái khỏi Na Uy được tiến hành trong điều kiện tối mật. *Glorious* thậm chí không có thời gian để gửi một bức điện vô tuyến.

Những người tận mắt chứng kiến trên *Glorious* và trên tàu tuần dương *Devonshire* xác nhận rằng một báo cáo vô tuyến nhìn thấy đối phương "2PB" (hai thiết giáp hạm bỏ túi) đã được *Glorious* gửi đi và được *Devonshire* thu được, nhưng chiếc tàu tuần dương dưới quyền chỉ huy của Phó Đô đốc [[John H.D. Cunningham]] đã tiếp tục hành trình của mình và giữ im lặng vô tuyến tuyệt đối vì những lý do chiến dịch cần thiết (nó đang di tản [[Hoàng gia Na Uy]] vào lúc đó).

Vị trí bị đánh chìm tương đối của *Glorious* dựa trên bức điện cuối cùng được gửi đi là ở tọa độ: . Tuy nhiên, tác giả Howland  dựa trên báo cáo nhìn thấy đối phương khi *Glorious* ở vị trí 154 độ cách 11 dặm của tọa độ 69N 04E, tương đương với tọa độ  hoặc 480&nbsp;km (260 dặm) về phía Tây của [[Andenes]].

== Xem thêm ==
* [[Danh sách các tàu sân bay]]
* [[Danh sách các tàu chiến trong Thế Chiến II]]

== Tham khảo ==

* *Jane's Fighting Ships of World War I* (Janes Publishing, London, 1919)
* *Jane's Fighting Ships of World War II* (Janes Publishing, London, 1946)
* Siegfried Breyer, *Battleships and Battlecruisers 1905-1970* (Doubleday and Company; Garden City, New York, 1973) (originally published in German as *Schlachtschiffe und Schlachtkreuzer 1905-1970*, J.F. Lehmanns, Verlag, Munchen, 1970). Contains various line drawings of the ship as designed and as built.
* John Roberts, *Battlecruiser*, (Chatham Publishing, London, 1997), ISBN 1-86176-006-X, ISBN 1-55750-068-1
* Robert Gardiner, ed., *Conway’s All the World’s Fighting Ships 1922 - 1946* (Conway Maritime Press, London, 1980)
* Robert Gardiner, ed., *Conway's All the World's Fighting Ships 1947 - 1982* (Conway Maritime Press, London, 1983)
* Roger Chesneau, *Aircraft Carriers of the World, 1914 to the Present; An Illustrated Encyclopedia* (Naval Institute Press, Annapolis, 1984)
* Dan Van der Vat, *The Atlantic Campaign: World War II's Great Struggle at Sea* (Harper and Row, New York, 1988) ISBN 0-06-015967-7
* Correlli Barnett, *Engage the Enemy More Closely* (W.W. Norton & Company, New York, 1991) ISBN 0-393-02918-2
* John Winton, *Carrier "Glorious": The Life and Death of an Aircraft Carrier* (Cassell Military, London, 1999) ISBN 0-304-35244-6 (first published 1986)
* Bruce Lee *Marching Orders: The Untold Story of World War II* (1995, Crown, New York) ISBN 0-517-57576-0

== Liên kết ngoài ==

* [http://www.glarac.com "Glarac Association website remembering those lost with HMS *Glorious*"] - with complete CWGC casualty list.
* [http://www.maritimequest.com/warship_directory/great_britain/pages/aircraft_carriers/hms_glorious_77.htm Maritimequest HMS *Glorious* photo gallery]
* [http://www.warship.org/no11994.htm "The loss of HMS *Glorious*"]  - extensive article by Captain V.W. Howland, RCN (Rtd).
* [http://janus.lib.cam.ac.uk/db/node.xsp?id=EAD%2FGBR%2F0014%2FGLOR "The Tragedy of HMS *Glorious''"]  - Churchill Collection; original materials related to the Channel 4 documentary.
* "Crew member photos"
* Analysis of the action