open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cư sĩ

**Cư sĩ** (zh. 居士, sa. *gṛhapati*, *kulapati*, pi. *gahapati*) là tên dịch nghĩa, cũng được gọi là **Trưởng giả** (長者), **Gia chủ** (家主), **Gia trưởng** (家長), dịch âm Hán-Việt là **Ca-la-việt** (迦羅越), **Già-la-việt** (伽羅越). Danh từ này có hai nghĩa:
#Người dòng họ giàu sang;
#Người tại gia mộ đạo (Phật).
Phần lớn, từ Cư sĩ được hiểu dưới nghĩa thứ hai và đồng nghĩa với Cận sự nam (zh. 近事男, sa., pi. *upāsaka*), Cận sự nữ (zh. 近事女, sa., pi. *upāsikā*). Cư sĩ là một danh từ chỉ người theo đạo Phật nhưng vẫn giữ đời sống thế gian, đã quy y Tam bảo và giữ năm giới.

Theo Phật giáo Nguyên thủy thì cư sĩ đạo Phật thông thường còn rất lâu mới đạt Niết-bàn vì họ không chịu từ bỏ dục lạc thế gian. Tuy nhiên nếu họ giữ hạnh bố thí (sa., pi. *dāna*) thì phúc đức (sa. *puṇya*) có thể giúp họ tái sinh làm tăng sĩ và nhờ đó tu học đến cấp bậc A-la-hán và đạt Niết-bàn. Phật giáo Nguyên thủy xem cư sĩ là người phụng sự đạo pháp bằng cách cúng dường thực phẩm, quần áo, là người lo lắng cho đời sống của tăng, ni. Đại thừa xem cư sĩ có vai trò quan trọng hơn, quan niệm rằng cư sĩ cũng có khả năng thành Phật như tất cả những ai. Nhiều Bồ Tát trong Đại thừa ẩn dưới đời sống của một cư sĩ tại gia thông thường. Ví dụ tiêu biểu có lẽ là cư sĩ Duy-ma-cật trong bộ kinh *[[Duy-ma-cật sở thuyết kinh|Duy-ma-cật sở thuyết]]*.

Tại Trung Quốc có giáo hội của cư sĩ và, thường thường, các vị này lấy việc giữ năm giới làm nền tảng chung. Nếu vì lý do gì mà một hay nhiều giới bị vi phạm thì cư sĩ có quyền chỉ nguyện giữ những giới kia. Có người cho đốt ba hay nhiều chấm vào cánh tay để xác nhận mình là cư sĩ. Có nhiều cư sĩ nguyện giữ cả giới Bồ Tát.

## Tham khảo

* *Fo Guang Ta-tz'u-tien* 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
* *Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren*, Bern 1986.
Diêm vương

**Diêm Ma La Già** (chữ Hán: 閻魔羅闍, dịch âm từ tiếng Phạn "यमराज" *Yamarāja* - Quả ma nhật hạ), gọi tắt là **Diêm La vương** (閻羅王) hoặc **Diêm vương** (閻王), **Minh vương** (冥王) là vị vua cai quản địa ngục trong tín ngưỡng Ấn Độ giáo, Phật giáo và Trung Hoa.

## Xem thêm
* Hades - vị thần cai quản địa ngục trong thần thoại Hy Lạp
* Pluto - vị thần cai quản địa ngục trong thần thoại La Mã
* Osiris - vị thần cai quản địa ngục trong thần thoại Ai Cập
*Thập điện Diêm vương

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*
Ảo ảnh

**Ảo ảnh** trong tiếng Việt có nghĩa gốc là ấn tượng thị giác không tương ứng với vật thể có thật. Nghĩa này được dùng trong các từ như:

*Ảo ảnh trên sa mạc
*"Ảo ảnh", bài hát nằm trong album hát đôi cùng tên của Hồ Ngọc Hà và Đức Tuấn
Suy rộng, từ ảo ảnh có thể chỉ những nhận thức không phù hợp thực tế như trong:
*Ảo ảnh trong Phật giáo

## Xem thêm

*
*
*Ảnh ảo
Boot record

**Boot record** (hay còn gọi là **bản ghi khởi động**) là một chương trình dùng để khởi động máy tính, chứa mã lệnh thực thi và BPB. Boot record chiếm duy nhất một sector, là sector đầu tiên của một đĩa mềm hay của một primary partition (còn gọi là *phân vùng chính*) trên đĩa cứng. Sector chứa boot record được gọi là boot sector (tên khác là *cung khởi động*).
## Hoạt động
* Khởi động máy tính từ đĩa mềm:
Sau khi bật máy tính, chương trình nằm trong ROM đọc dữ liệu trong boot sector, nạp vào RAM tại địa chỉ **7C00:0000** và chuyển quyền điều khiển cho chương trình này. Chương trình này tiến hành nạp hệ điều hành vào RAM và chuyển quyền điều khiển cho hệ điều hành.
* Khởi động máy tính từ đĩa cứng:
Sau khi bật máy tính, chương trình nằm trong ROM đọc dữ liệu trong master boot record, nạp vào RAM tại địa chỉ **7C00:0000** và chuyển quyền điều khiển cho chương trình này. Chương trình này sẽ tìm kiếm phân vùng có quyền khởi động, nếu tìm thấy sẽ nạp boot record của phân vùng đó vào RAM và lại chuyển quyền điều khiển. Chương trình trong boot record này tiến hành nạp hệ điều hành vào RAM và chuyển quyền điều khiển cho hệ điều hành.

## Cấu trúc

Từ DOS 2.0 trở về sau, 2 bytes cuối của boot record luôn có giá trị là 55AA (hệ thập lục phân).

## Lưu ý
Thông tin về boot record trên đây không phụ thuộc vào hệ điều hành, chỉ áp dụng cho đĩa cứng và đĩa mềm, và chỉ áp dụng cho các máy tính dựa trên kiến trúc máy tính IBM PC và kiến trúc bộ vi xử lý 8088. Đối với CD, vui lòng tham khảo mục từ El Torito.

## Tham khảo
Đồng Mỹ (định hướng)

**Đồng Mỹ** có thể là:

* Cách gọi khác của Đô la Mỹ.
* Phường cũ Đồng Mỹ thuộc thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình, Việt Nam; nay là một phần Đồng Hải.
Chương trình Viking

**Tàu Viking** là một chương trình thám hiểm Sao Hỏa không người lái của NASA, bao gồm Viking 1 và Viking 2. Mỗi cuộc thám hiểm này đều có vệ tinh dùng để chụp ảnh bề mặt Sao Hỏa từ quỹ đạo bay quanh hành tinh này, và để trung chuyển dữ liệu về Trái Đất cho một trạm mặt đất Viking. Đây là chương trình tốn kém và nhiều tham vọng nhất từng được gửi đến Sao Hỏa. Nó cũng là một chương trình vũ trụ khá thành công; từ cuối thập kỷ 1970 đến đầu thập kỷ 2000, hầu hết các dữ liệu về Sao Hỏa được cung cấp cho các khoa học gia trên thế giới nhờ Viking.

Viking 1 được phóng ngày 20 tháng 8 năm 1975, còn Viking 2 được phóng ngày 9 tháng 9 năm 1975. Mỗi tàu vũ trụ này mang theo một vệ tinh nhân tạo và một trạm mặt đất. Sau khi bay vòng quanh Sao Hỏa và gửi về Trái Đất ảnh chụp bề mặt để chọn địa điểm khám phá bề mặt thích hợp, trạm mặt đất rời vệ tinh và rơi vào khí quyển Sao Hỏa để hạ cánh xuống bề mặt đã chọn. Vệ tinh tiếp tục chụp ảnh và thực hiện các thí nghiệm khoa học khác trong lúc trạm mặt đất mở các thiết bị khoa học và thực hiện đo đạc ngay trên bề mặt Sao Hỏa. Khối lượng tổng cộng, gồm cả nhiên liệu, của tàu Viking là 3527 kg. Trạm mặt đất có khối lượng 600&nbsp;kg còn vệ tinh, sau khi đã tách khỏi trạm mặt đất, có khối lượng 900&nbsp;kg.

Chi phí tổng cộng cho dự án Viking là khoảng một tỷ Mỹ kim.

## Trạm mặt đất

## Mục đích khoa học
## Vệ tinh

## Thí nghiệm sinh học Viking

## Xem thêm
*Thí nghiệm sinh học Viking
*Viking 1
*Viking 2

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* NASA Mars Viking Mission 
* Solar Views Project Viking Fact Sheet
* Viking Mission to Mars  Video
* a cutaway drawing of the Viking and its flight profile (separate source from the one above)
Hộp TATA

**Hộp TATA** (*TATA box*) là một đoạn trình tự DNA (yếu tố cis) 
nằm ở vùng promoter của hầu hết các gene. Đây là vị trí bám của các nhân tố phiên mã hoặc histone (kiềm chế hoạt động của các protein khác). Trình tự thường gặp là 5' TATAAA(A/G) 3'.

Ở sinh vật eukaryote, protein liên kết với hộp TATA được gọi là TBP có chức năng biến tính DNA và bẻ cong phân tử DNA một góc 90°. Vùng trình tự giàu AT thường làm quá trình biến tính xảy ra dễ dàng.

Nhiều gene không có hộp TATA và thường sử dụng nhân tố khởi đầu phiên mã hoặc promoter lõi hạ nguồn (downstream core promoter) để thay thế.

## Ví trí

Hộp TATA thường nằm ở khoảng 25 bp phía thượng nguồn của điểm khởi đầu phiên mã. Hộp này thường nằm gần trình tự giàu GC. Nếu chúng ta đặt vị trí khởi đầu của quá trình phiên mã (tại NU đầu tiên) là +1, sau những Nu này là +2, +3,... lần lượt đến hết và Nu ngay trước nó là -1,..., những Nu trước nó là -2, -3,... thì vị trí là -25 ở eukaryote, và là -10 với prokaryote.

## Liên kết với histone

Mối liên kết giữa hộp TATA và các phân tử histone thường thông qua domain đầu N của H4.

## Hình ảnh

Tập tin:Transcription initiation.JPG


## Tham khảo
Ribozyme

**Ribozyme** hay **RNA enzyme** là những phân tử RNA có khả năng xúc tác một phản ứng hóa học. Trong tự nhiên, nhiều ribozyme xúc tác cho sự phân cắt của chính nó hoặc của những RNA khác. Ngoài ra, ribosome (một loại ribozyme) xúc tác phản ứng như một aminotransferase.

Một số ribozyme nổi tiếng là RNase P, Intron nhóm I và nhóm II, leadzyme, hairpin ribozyme, ribozyme đầu búa, hepatitis delta virus ribozyme, và tetrahymena ribozyme.

## Hình ảnh

Tập tin:Ribozyme.jpg
Tập tin:Hammerhead.png


## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Các cấu trúc và cơ chế của ribozyme
* Quá trình tổng hợp de novo và phát triển của một RNA enzyme  (*De novo synthesis and development of an RNA enzyme*)
* Quá trình tiến hóa trực hệ của các enzyme có bản chất là nucleic acid (*Directed evolution of nucleic acid enzymes.*)
Thiên hà nguyên tố

**Thiên hà nguyên tố** là cách bố trí mới của bảng tuần hoàn bày ra các nguyên tố hóa học thành hình thiên hà, do Philip Stewart vẽ vào tháng 11 năm 2004. Các nguyên tố có nhiều đặc tính tuần hoàn, phần nhiều vì số điện tử hóa trị. Vào năm 1951, Edgar Longman làm thấy rõ rằng, nếu mà xếp các nguyên tố theo đường xoắn ốc bầu dục, thì thấy rõ được những kiểu mẫu về đặc tính. Điều này cho ông Stewart, lúc đó chỉ 12 tuổi, một ý niệm coi giống thiên hà xoắn ốc. Ông Stewart muốn nó bổ sung cách bố trí bảng tuần hoàn thường.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Chemical Galaxy &ndash; website chính thức
* Science Mall webstore 
* Yahoo! stores  &ndash; Small image
* Slate.com &ndash; Is it time to revamp the periodic table?
* Slate.com  &ndash; Elemental
* Slate.com  &ndash; Edgar Longman periodic table
* Slashdot.org &ndash; Revamping The Periodic Table?
Mã hóa

Trong mật mã học – một ngành toán học ứng dụng cho công nghệ thông tin, **mã hóa** là phương pháp để biến thông tin (phim ảnh, văn bản, hình ảnh...) từ định dạng bình thường sang dạng thông tin không thể hiểu được nếu không có phương tiện **giải mã**.

Giải mã là phương pháp để đưa từ dạng thông tin đã được mã hóa về dạng thông tin ban đầu, quá trình ngược của mã hóa.

Một hệ thống mã hóa bao gồm các thành phần: 
#thông tin trước khi mã hóa, ký hiệu là *P (Plaintext).*
#thông tin sau khi mã hóa, ký hiệu là *C (Ciphertext).*
#chìa khóa, ký hiệu là *K (Key).*
#phương pháp mã hóa/giải mã, ký hiệu là *E*/*D (Encryption/Decryption)*.

Quá trình mã hóa được tiến hành bằng cách áp dụng hàm toán học *E* lên thông tin *P*, vốn được biểu diễn dưới dạng số, để trở thành thông tin đã mã hóa *C*.

Quá trình giải mã được tiến hành ngược lại: áp dụng hàm *D* lên thông tin *C* để được thông tin đã giải mã *P*.

## Các hệ thống mã hóa
Có hệ thống mã hóa đối xứng và hệ thống mã hóa bất đối xứng. Hai loại mã khóa này khác nhau ở số lượng khóa. Mã hóa đối xứng sử dụng cùng một khóa để mã hóa/giải mã. Trong khi đó, mã hóa bất đối xứng sử dụng hai khóa khác nhau để mã hóa và giải mã thông tin. Mỗi hệ thống mã hóa có ưu nhược điểm riêng. Mã hóa đối xứng xử lý nhanh nhưng độ an toàn không cao. Mã hóa bất đối xứng xử lý chậm hơn, nhưng độ an toàn và tính thuân tiện trong quản lý khóa cao. Trong các ứng dụng mã hóa hiện tại, người ta thường kết hợp các ưu điểm của cả hai loại mã hóa này.

## Ứng dụng

Mã hóa có vai trò rất quan trọng, đặc biệt là trong giao dịch điện tử bằng các loại tiền mã hóa như Bitcoin chẳng hạn. Nó giúp đảm bảo bí mật, toàn vẹn của thông tin, khi thông tin đó được truyền trên mạng. Mã hóa cũng là nền tảng của kĩ thuật chữ ký điện tử, hệ thống PKI...

## Phân loại
Các loại mã hóa SHA:

SHA-64

SHA-128

SHA-256

SHA-512

## Tham khảo
Dược điển Anh

***Dược điển Anh*** (*British Pharmacopoeia*) là bộ sách có thẩm quyền tập họp các tiêu chuẩn cho dược phẩm của Anh. Nó là tài liệu tham khảo chính yếu cho những ai làm trong ngành nghiên cứu, phát triển và sản xuất dược phẩm. Tài liệu này cũng bao gồm công thức chế tạo và thuốc dùng trong thú y.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Ủy ban Dược điển Anh , nơi xuất bản *Dược điển Anh*
Dược điển Hoa Kỳ

***Dược điển Hoa Kỳ*** (*United States Pharmacopoeia*) là tiêu chuẩn quốc gia về thuốc được Hội đồng Dược điển Hoa Kỳ xuất bản hàng năm. Bao gồm các tiêu chuẩn của từng loại chất hóa học, sinh học (hoạt chất), làm thuốc. Nó cũng đề ra phương pháp thử nghiệm, kiểm tra chất lượng của hoạt chất. Trong dược điển còn nêu các phương pháp thử nghiệm, thuốc thử, dụng cụ, máy móc áp dụng cho các phương pháp kiểm tra chất lượng thuốc. Nó cũng được một số nước áp dụng khi các nước này chưa có dược điển (các nước chậm phát triển) hoặc một số nước mà trong dược điển của nước này chưa có các chuyên luận hoặc phương pháp kiểm tra chất lượng khi cần tham khảo.

Với những người trong ngành, dược điển này được gọi đơn giản là **USP**. Từ viết tắt chữ đầu USP cũng được thêm vào tên tên thuốc hay các nguyên liệu, hóa chất dùng làm thuốc để cho biết chúng tuân theo các quy định của USP (hay đạt tiêu chuẩn dược điển Hoa Kỳ).

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
**[http://www.usp.org Dược điển Hoa Kỳ]*
Vienna (định hướng)

**Vienna** có thể là:

## Địa danh
*Tên tiếng Anh của thủ đô Viên của Áo
**Tên tiếng Anh của sông Wien chảy qua thành phố này
* Vienna, Ontario tại Canada
* Vienna, Georgia
* Vienna, Illinois
* Vienna, Louisiana
* Vienna, Maine
* Vienna, Maryland
* Vienna, Missouri
* Vienna, New York
* Vienna, South Dakota
* Vienna, Virginia
* Vienna, West Virginia
* Vienna, Wisconsin
* New Vienna, Iowa
* New Vienna, Ohio
* Vienna Township, Genesee County, Michigan
* Vienna Township, Minnesota
* Vienna Township, Montmorency County, Michigan

## Âm nhạc
*Nhạc sĩ Vienna Teng (sinh 1978)
*Album ''Vienna'' của Ultravox
**Bài hát "Vienna" trong album trên
*Bài hát "Vienna" của Billy Joel
*Bài hát "Vienna" củaThe Fray
*Bài hát "Vienna" của Trans-Siberian Orchestra trong album *[[Beethoven's Last Night]]*

## Xem thêm
*Vienne (định hướng)
Gel

**Gel**&nbsp;(gheo) &ndash; từ tiếng Latinh *gelu* (đá, đông cứng, lạnh) hoặc từ chữ *gelatus* (đóng băng, cố định)&nbsp;&ndash; là một trạng thái vật chất của một hệ keo có môi trường phân tán ở thể rắn và chất phân tán ở thể lỏng. (Ở một số nơi người ta còn gọi gel là **dung dịch keo đặc**

Gel và sol có thể biến đổi lẫn nhau. Sol được tạo thành từ gel ví dụ như bằng cách pha loãng hay đun nóng và ngược lại gel được tạo thành từ sol bằng phương pháp keo tụ (đông tụ).

Gel có thể được sử dụng làm môi trường chứa cho các loại thuốc cao (thuốc xoa) và kem, gel xoa tóc và cũng được sử dụng làm mực cho bút bi. Gel còn được dùng làm tấm nền (tiếng Anh: *matrix*) trong phương pháp phân tách điện di trên gel.

## Xem thêm

* Silica gel
* Điện di trên gel, điện di trên gel agarose, điện di hai chiều, SDS-PAGE
* Sắc ký lọc gel

## Tham khảo
Quận 6 (định hướng)

**Quận 6** có thể là:

* Quận 6, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam.
* Quận 6, Paris, Pháp.
* Quận 6, Lyon, Pháp.
* Quận 6, Marseille, Pháp.
* Quận 6, Québec, Canada.
* Quận 6, Roma, Ý.
Chấm (da liễu học)

**Chấm** (Latinh: *macula*) là một vùng da đổi màu so với màu bình thường, có bờ, không gồ hay lõm so với da xung quanh nên không sờ được. Một số sang thương có thể giống chấm, nhưng lại gồ (tức là sẩn) khi chiếu ánh sáng nghiêng. Điều này quan trọng đối với sang thương nhiễm sắc tố. Chấm có thể có bất kì kích thước nào, nếu lớn hơn 10&nbsp;mm đường kính nó thường được gọi là **đốm** (patch). Nguyên nhân của chấm có thể là:
*giảm sắc tố (bệnh bạch biến) hay tăng sắc tố—melanin trong các chấm cà phê sữa (cafê-au-lait macule) hay hemosiderin D trong các đốm Mông Cổ, 
*bất thường mạch máu thường trực trên da, như u mạch mao mạch,
*dãn mao mạch thoáng qua (ban đỏ)
Ép một lam kính (kính khám da) lên bờ của sang thương đỏ là cách đơn giản và hiệu quả để phát hiện hồng cầu thoát mạch. Nếu màu đỏ vẫn còn sau khi ép tấm kính, đó có thể là sang thương xuất huyết; nếu màu đỏ biến mất, đó là sang thương ban đỏ do dãn mạch.

## Tham khảo
Sẩn (da liễu học)

**Sẩn** (Latinh: *papula*) là sang thương nông, rắn, thường dưới 0,5&nbsp;cm đường kính. Sẩn gồ khỏi bề mặt da xung quanh nên sờ được. Sẩn da gồ lên là do lắng đọng chuyển hoá hay thâm nhiễm khu trú hay tăng sản khu trú các yếu tố tế bào ở thượng bì. Sẩn nông có bờ rõ. Sẩn da sâu do thâm nhiễm tế bào có bờ không rõ. Sẩn có bờ rõ thường gặp khi sang thương là kết quả của sự tăng số lượng tế bào thượng bì hay tế bào melanin. Bề mặt sẩn có thể gồm nhiều sùi nhỏ, xếp sát nhau. Mật độ sẩn dày đặc tạo thành mảng.

## Xem thêm
* Sẩn ngọc dương vật

## Tham khảo
Mảng (da liễu học)

**Mảng** (tiếng Pháp: *plaque*) là một gồ dạng cao nguyên và chiếm một khoảng da tương đối rộng so với chiều cao của nó. Mảng thường có bờ rõ và thường được tạo thành do nhiều sẩn tập họp lại như trong bệnh vẩy nến hay u sùi dạng nấm (mycosis fungoides). Mảng lichen hoá là mảng rộng, bờ kém rõ ở vùng da trở nên dày và hiện rõ những vết ngang dọc trên da. Quá trình này là kết quả của việc gãi lặp đi lặp lại trên da và thường xuất hiện ở những người có cơ địa dị ứng. Mảng lichen hoá xảy ra điển hình ở viêm da dạng chàm (eczematous dermatitis), nhưng cũng có thể gặp ở bệnh vẩy nến hay u sùi dạng nấm.

## Tham khảo
Nốt (da liễu học)

**Nốt** (Latinh: *nodulus*) là sang thương tròn hay bầu dục, rắn, sờ được và có thể liên quan đến lớp thượng bì, bì hay mô dưới da. Độ sâu của thương tổn và kích thước giúp phân biệt nốt với sẩn. Nguyên nhân của nốt là do thâm nhiễm, tân sản hay lắng đọng chuyển hoá ở lớp bì hay mô dưới da và thường là biểu hiện cho bệnh hệ thống. Thí dụ như lao, nhiễm nấm sâu, lymphoma, khối tân sinh di căn có thể có biểu hiện nốt ở da. Nốt có thể do tăng sinh lành tính hay ác tính tế bào keratin như trong u gai giác mạc (keratocanthoma) và carcinoma tế bào vẩy và tế bào đáy. Các nốt da không đau, tồn tại lâu là dấu hiệu quan trọng của bệnh đa hệ thống, cần thiết làm sinh thiết và cấy mẫu da.

## Tham khảo
Đô la

**Đô la** (bắt nguồn từ từ tiếng Pháp *dollar* /dɔlaʁ/), ký hiệu là **$**, là đơn vị tiền tệ chính thức ở một số quốc gia, khu vực và vùng phụ thuộc trên thế giới. Trong tiếng Việt, từ *đô la* nếu không có tên quốc gia hay khu vực đặt đằng sau thường được dùng để chỉ đô la Mỹ**.**

## Từ nguyên
Từ *đô la* trong tiếng Việt bắt nguồn từ từ tiếng Pháp *dollar* /dɔlaʁ/. Từ *dollar* trong tiếng Pháp thì bắt nguồn từ từ tiếng Anh *dollar*.

Tên gọi tiếng Anh *dollar* liên quan đến các đơn vị tiền trong quá khứ như *Tolar* ở Bohemia, *Thaler* hay *Taler* ở Đức, *Daalder* ở Hà Lan, và *Daler* ở Thụy Điển, Đan Mạch và Na Uy. Tên *thaler* (từ *Thal*, nay được viết là *tal* có nghĩa là "thung lũng") có nguồn gốc từ đồng Guildengroschen ("gulden vĩ đại", được đúc bằng bạc nhưng có giá trị bằng đồng guilden bằng vàng) được đúc từ bạc từ một mỏ ở Joachimsthal tại Bohemia (lúc đó một phần của Đế quốc Habsburg). Tên gọi "đô la Tây Ban Nha" (*Spanish dollar*) được sử dụng cho một đồng tiền bạc của Tây Ban Nha, tên thật là peso, có giá trị tám real, được thịnh hành trong thế kỷ 18 ở các thuộc địa của Tây Ban Nha tại Tân Thế giới. Việc sử dụng của đô la Tây Ban Nha và thaler Maria Theresa làm tiền tệ chính thức trong những năm đầu tiên của Hoa Kỳ là lý do đơn vị tiền tệ của nước này có tên đó. Từ "dollar" đã được sử dụng trong tiếng Anh để chỉ đồng thaler khoảng 200 năm trước Cách mạng Hoa Kỳ. Đồng đô la Tây Ban Nha, còn được gọi là "tám phần" (*pieces of eight*), được phổ biến ở 13 thuộc địa sau này trở thành Hoa Kỳ, và cũng là tiền tệ chính thức của Virginia.

Trong thế kỷ 17, đồng đô la cũng được sử dụng ở Scotland, và có người cho rằng nó được phát minh tại Đại học St. Andrews.

## Các đơn vị tiền tệ có tên là đô la

* Đô la Barbados
* Đô la Bahamas
* Đô la Belize
* Đô la Bermuda
* Đô la Brunei
* Đô la Canada
* Đô la Đài Loan mới
* Đô la Đông Caribbe
* Đô la Fiji
* Đô la Guyana
* Đô la Hồng Kông
* Đô la Jamaica
* Đô la Liberia
* Đô la Mỹ
* Đô la Namibia
* Đô la New Zealand
* Đô la Quần đảo Cayman
* Đô la Quần đảo Solomon
* Đô la Quốc tế
* Đô la Singapore
* Đô la Suriname
* Đô la Trinidad và Tobago
* Đô la Tuvalu
* Đô la Úc
* Đô la Zimbabwe

## Các đơn vị tiền tệ dùng ký hiệu đô la ($)
* escudo (Bồ Đào Nha)
* peso (Argentina, Boliva, Chile, Colombia, Cuba, Cộng hòa Dominican, México, Uruguay)
* real (Brasil)

## Tham khảo
Vô thường (định hướng)

**Vô thường** có thể đề cập đến:

*Vô thường, thuật ngữ trong tôn giáo và triết học, chỉ tính chất không thường hằng, không chắc chắn, thay đổi của vạn vật
**Vô thường (Phật giáo)
*Vô thường (pháp lý), thuật ngữ trong pháp lý chỉ sự miễn phí hay không phải trả tiền
*Vô Thường, nghệ danh của nhạc sĩ guitar cổ điển đánh đàn bằng tay trái được nhiều giải thưởng. Ông tên thật là Võ Văn Thường (1940–2003).
Vô thường

**Vô thường**, còn gọi là vấn đề triết học về sự **thay đổi**, là một khái niệm triết học được đề cập trong nhiều tôn giáo và triết học.

## Các tôn giáo Ấn Độ
### Ấn Độ giáo

Thuật ngữ ***anitya*** (अनित्य), theo nghĩa về tính không cố định của đối tượng và sự sống, xuất hiện trong đoạn 1.2.10 của *[[Áo nghĩa thư Katha]]*, một trong Các Áo nghĩa thư Căn bản của Ấn Độ giáo.

### Phật giáo

Vô thường, còn gọi là **anicca** (Pāli) hay **anitya** (Phạn), xuất hiện rộng rãi trong Kinh điển Pali với tư cách là một trong những giáo lý căn bản của Phật giáo. Các giáo lý nhấn mạnh rằng tất cả sự tồn tại có điều kiện, không có ngoại lệ nào, là "nhất thời, phù du, không cố định". Tất cả các pháp hữu vi, dù là vật chất hay tinh thần, đều là các đối tượng được kết hợp trong tình trạng thay đổi liên tục, có thể bị suy tàn và phá hủy. Tất cả các sự kiện vật chất và tinh thần đều không có thật về mặt siêu hình. Chúng không thường hằng hay cố định; chúng hình thành và tan biến.

Phật giáo và Ấn Độ giáo đều có học thuyết về vô thường (zh. 無常; sa. *anitya*; pi. *anicca*), nghĩa là "không có gì tồn tại mãi mãi, mọi thứ đều ở trong trạng thái thay đổi liên tục"; tuy nhiên, hai nền triết học này không đồng ý với nhau về giáo lý về vô ngã, đó là liệu linh hồn có tồn tại hay không. Theo Frank Hoffman và Deegalle Mahinda, các chi tiết về lý thuyết vô thường của hai nền triết học này cũng khác nhau. Phật giáo khẳng định sự vô thường và các ràng buộc liên quan tạo ra đau khổ hay khổ đế (*[[Khổ (Phật giáo)|dukkha]]*) và do đó cần phải bị loại bỏ để giải thoát (*[[Niết-bàn|nibbana]]*: niết-bàn), trong khi Ấn Độ giáo khẳng định rằng không phải tất cả sự thay đổi và ràng buộc dẫn đến *dukkha* và một số thay đổi về tinh thần, thể chất hay tự biết mình dẫn đến hạnh phúc và do đó cần phải được tìm kiếm để giải thoát (*[[Giải thoát|moksha]]*). *Nicca* (vĩnh cửu) trong Phật giáo là *anatta* (không phải linh hồn), *nitya* trong Ấn Độ giáo là *atman* (linh hồn).

## Triết học phương Tây

Vô thường lần đầu tiên xuất hiện trong triết học Hy Lạp trong các tác phẩm của Heraclitus và học thuyết của ông về *[[Heraclitus#Tư tưởng về sự vận động biến đổi của sự vật (dòng chảy phổ biến)|panta rhei]]* (mọi thứ đều chảy). Heraclitus nổi tiếng vì nhấn mạnh sự thay đổi luôn luôn là bản chất cơ bản của vũ trụ, như trong câu nói nổi tiếng "Không ai tắm hai lần trên cùng một dòng sông." Một khái niệm liên quan là *[[Biến hóa (triết học)|biến hóa]]*.

## Xem thêm
**[[Heike Monogatari]]*
*Tính Không
*Vanitas
*Vô ngã
*Wabi-sabi

## Chú thích

## Đọc thêm

**Fo Guang Ta-tz'u-tien* 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
**Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren*, Bern 1986.

## Liên kết ngoài

* 
*Vô thường - Tuệ Minh Đạo 
*Vô Thường
*Kinh Trung A Hàm - Dịch & Hiệu Chú: Tuệ Sỹ
*Vô thường - Thích Thông Huệ 
*
Bồ đề (định hướng)

Trong tiếng Việt, **bồ đề** hay **Bồ Đề** có thể có các nghĩa sau:

## Phật giáo
Trong Phật giáo thì từ "Bồ đề" có thể có các nghĩa sau:
*Trạng thái tu hành thành đạt, bồ-đề.
*Tên của một đại sư Tây Tạng: Bồ-đề đạo thứ đệ và của Sơ Tổ Thiền Tông: Bồ-đề-đạt-ma.
*Tên của một tác phẩm quan trọng của đại sư A-đề-sa: Bồ-đề đạo đăng luận.
*Bồ Đề Đạo Tràng (tiếng Anh: *Boddha Gaya*): tên của một ngôi tháp tối cổ tại Patna, bang Bihar, Ấn Độ, một thánh địa nơi đức Phật Thích-ca Mâu-ni thành đạo.
*Trường Bồ đề: tên gọi cơ sở giáo dục tư thục tiểu học và trung học của Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất.

## Thực vật
*Chi *[[Styrax]]*: chi an tức hương hay an tức.
:**[[Styrax tonkinensis]]*: an tức Bắc bộ, cánh kiến trắng, còn gọi bồ đề.
:**[[Styrax benzoin]]*: nhựa an tức hương, bồ đề nhựa, bồ đề vỏ đỏ, .
*Chi *[[Alniphyllum]]*
:**[[Alniphyllum fortunei]]*: lá dương đỏ (xích dương diệp), bồ đề vỏ đỏ, bồ đề xanh lá nhẵn.
*Chi *[[Ficus]]*
:**[[Ficus religiosa]]*: bồ đề, đề

## Địa danh
* Phường Bồ Đề, thành phố Hà Nội
* Sông Bồ Đề ở tỉnh Cà Mau.
* Đá Bồ Đề trong quần đảo Trường Sa.

; Địa danh cũ
* Phường Bồ Đề (quận Long Biên, thành phố Hà Nội); nay là một phần các phường Bồ Đề, Long Biên và Hồng Hà
* Xã Bồ Đề, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam
Âm phủ

**Âm phủ** (chữ Hán: 陰府, tiếng Anh: *underworld*) hay **Âm gian** (陰間), **Âm giới** (陰界), **Âm cảnh** (陰景), **Minh phủ** (冥府), **Minh giới** (冥界) là thế giới được cho là ở sâu trong lòng đất hoặc bên dưới trần gian, theo hầu hết các tôn giáo và thần thoại. Đây thường được cho là nơi linh hồn của con người đến sau khi chết. Các nền tín ngưỡng và văn hóa có các quan niệm khác nhau về âm phủ và địa ngục.

## Trong tín ngưỡng Đông Á
Trong tín ngưỡng Đông Á, địa ngục (地獄, phát âm tiếng Trung *dìyù*, phát âm tiếng Nhật *jigoku*) là tù ngục trong lòng đất, nơi đó tội nhân phải chịu mọi loại tra tấn do kết quả của mọi việc ác đã làm khi còn sống.

## Trong Phật giáo
Trong Phật giáo,  được xem là nơi nhiều khổ ải, nhưng sau khi nghiệp ác chấm dứt có thể tái sinh trên những thiện đạo. Địa ngục là một thế giới có vị trí địa dư thông thường vừa là một trạng thái của tâm thức, nên hiểu Tịnh độ và 6 nẻo luân hồi cũng là như thế. Địa ngục là một trong ba ác đạo, song song với ngạ quỷ (quỷ đói) và súc sinh.

Trong quan điểm vũ trụ của Phật giáo, địa ngục có nhiều dạng khác nhau, gần giống với quan điểm của Ấn Độ giáo: hỏa ngục và hàn ngục, chia làm 8 ngục chính với 16 ngục phụ, mà A-tì địa ngục (*avīcī*) là ngục khủng khiếp nhất. Chúng sinh trong địa ngục chịu nhiều khổ hình trong những thời gian khác nhau, như bị lột da lóc thịt, bị cắn mổ,... Địa ngục của Phật giáo được Diêm vương (*yama*) cai trị.

Từ gốc trong thuật ngữ Ấn Độ là *naraka* (tiếng Phạn) và *niraya* (tiếng Pāli), dịch sang tiếng Hán là Nại-lạc (奈落), Na-lạc (那落) và Nê-lê (泥黎). Được xem là một trong 3 đường ác (Tam ác đạo 三惡道, Tam ác thú 三惡趣), hoặc là một trong Ngũ thú (五趣), Lục đạo (六道), hay Thập giới (十界). Kinh điển đề cập đến nhiều loại và tên các địa ngục, trong đó, nổi tiếng nhất là Bát nhiệt địa ngục (八熱地獄, hoặc Bát đại địa ngục 八大地獄) và Bát hàn địa ngục (八寒地獄), kéo dài từ địa ngục Đẳng hoạt (等活) đến Địa ngục A-tì (阿鼻, *avīci*), là toàn phần của Căn bản địa ngục (根本地獄). Còn có địa ngục nhỏ hơn, kế tiếp hoặc sát bên cạnh. Tầng thứ ba địa ngục gọi là những địa ngục biệt lập (Cô địa ngục 孤地獄) ở trong núi, sa mạc ở bên trên mặt đất. Sự tạo thành và tương quan giữa các địa ngục được giải thích chi tiết trong những kinh luận như A-tì-đạt-ma Câu-xá luận. Như người ta nghĩ, giáo lý chung về địa ngục được phát triển qua một thời gian dài, căn cứ vào nhiều nguồn và ảnh hưởng của tôn giáo Ấn Độ. Mọi cuốn từ điển Phật giáo đều có ghi đề mục này, bao gồm nhiều chi tiết về danh mục và thuộc tính của từng địa ngục.

Vị Bồ Tát cai quản địa ngục trong Phật giáo là Địa Tạng.

## Trong [[Kitô giáo]]
Nơi người chết ngủ, cho đến ngày tận thế:Giảng viên 9:10: "Những gì trong tầm tay, bạn hãy ra sức làm, vì trong cõi âm ty, nơi bạn đang đi tới, không còn hoạt động, không còn dự tính, chẳng còn hiểu biết, chẳng còn khôn ngoan."Kinh Thánh phân biệt địa ngục (thung lũng Hi-nôm Hinnom, Gehenna) và âm phủ (Sheol, Hades). "Géhenne" là lối người Hy Lạp viết tiếng Hê-bơ-rơ ge-Hinom (thung lũng Hi-nôm), là nơi người ta đưa con cái mình qua lửa cho Mô-lóc (II Các vua 23:10).
## Xem thêm
* Địa phủ (phương Đông)
* Địa ngục

## Tham khảo
Tịnh độ

**Tịnh độ** (zh. *jìngtǔ* 淨土, sa. *buddhakṣetra*, ja. *jōdo*) nguyên nghĩa Phạn ngữ là Phật (*buddha*) độ (*kṣetra*), cõi Phật, cõi thanh tịnh. Trong Bắc tông, người ta hiểu mỗi Tịnh độ thuộc về một vị Phật đã tạo  ra, và vì có vô số chư Phật nên có vô số Tịnh độ.

Được nhắc nhở nhiều nhất là Tịnh độ mang tên Cực Lạc (sa. *sukhāvatī*) của Phật A-di-đà (sa. *amitābha*) ở phương Tây. Tịnh độ phía Đông là cõi Phật Dược Sư (sa. *bhaiṣajyaguru-buddha*) có tên là Tịnh Lưu Ly, có khi Tịnh độ đó được gọi là Điều hỉ quốc (sa. *abhirati*) của Phật Bất Động (sa. *akṣobhya*). Phía Nam là Tịnh độ của Phật Bảo Sinh (sa. *ratnasambhava*), phía Bắc là Tịnh độ của Phật Cổ Âm (sa. *dundubhisvara*). Vị Phật tương lai Di-lặc (sa. *maitreya*), là vị đang giáo hoá ở cõi Đâu-suất (sa. *tuṣita*), sẽ tạo một Tịnh độ mới. Nhưng được sanh về Tịnh độ rất khó, sách xưa có câu: Nhân thân nan đắc, Phật pháp nan văn, Thiện duyên nan ngộ, Phật quốc nan sanh.

Tịnh độ được xem là "hoá thân" của thế giới mới tốt đẹp hơn, là cõi của người tu hành muốn được tái sinh. Muốn đạt được cõi này, hành giả không phải chỉ trau dồi thiện nghiệp, công đức phước báu mà còn phải nguyện cầu các đức Phật của các cõi đó cứu độ được tái sinh. Trong nhân gian, người ta thường hiểu Tịnh độ là một nơi có vị trí địa lý nhất định, nhưng thật ra Tịnh độ là một dạng của tâm thức giác ngộ vì thế giới vốn là ảo kể cả Ta Bà, sẽ không bị ô nhiễm và các phương hướng Đông, Tây, Nam, Bắc chỉ có tính chất hình tượng. Nên nhớ là trong Đạo Phật, Tịnh độ chưa phải là mục đích cuối cùng trên con đường tu tập - chỉ là nơi được xem là cõi cuối cùng mà hành giả phải tái sinh để rồi đạt Niết-bàn (trừ phi có hạnh nguyện riêng trên con đường Bồ tát muốn đến các cõi khác để cứu độ). Và trong tinh thần Đại thừa, Đức Phật đặc biệt nói những bộ Kinh cứu cánh như Hoa Nghiêm, Pháp Hoa, Niết Bàn, ý chỉ nêu rõ "Những cõi nước do Đức Phật biến hóa, để làm phương tiện để an ủi chúng sanh những lúc cảm thấy mệt mỏi, chán nản đều gọi đó là cõi Phương tiện, Hóa thành. Chỉ có Niết Bàn của Phật mới là mới gọi là Bảo Sở". Như vậy cõi Tịnh độ chưa được xem là cõi cuối cùng, cho nên cõi Tinh độ là cõi Phương tiện.

## Tham khảo

**Fo Guang Ta-tz'u-tien* 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
**Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren*, Bern 1986.

## Xem thêm
*Tịnh độ tông
*Tịnh độ chân tông
*Cực lạc
## Liên kết ngoài
Cung Giũ Nguyên

**Cung Giũ Nguyên** (28 tháng 4 năm 1909 &ndash; 7 tháng 11 năm 2008) là một nhà văn, nhà báo Việt Nam gốc Hoa được biết đến với những tác phẩm tiếng Pháp. Về mặt văn chương, tên tuổi ông được ít người Việt biết đến vì các tác phẩm của ông được viết bằng tiếng Pháp. Tuy nhiên về mặt hoạt động xã hội, ông là một huynh trưởng nổi bật thuộc thế hệ sáng lập ra phong trào Hướng đạo Việt Nam.

Cuối đời, ông sống tại thành phố Nha Trang và mất tại đây.

## Tiểu sử
Ông sinh tại Huế, họ thật là họ Hồng. Tổ tiên của ông, người Phúc Kiến, đã qua lập nghiệp tại Việt Nam từ giữa thế kỷ 19. Cha là ông Cung Quang Bào, một Đốc học. Mẹ là Nguyễn Phúc Thị Bút, trưởng nữ của Quận công Hồng Ngọc và cháu nội của An Thành Vương Nguyễn Phúc Miên Lịch (con út vua Minh Mạng).

Sinh trưởng trong một gia đình nghèo và đông con, học xong trung học tại trường Quốc học Huế những năm 1922-27, ông phải từ bỏ giấc mộng học trường Cao đẳng Mỹ thuật Hà Nội để đi làm việc. Năm 1928 ông được bổ làm trợ giáo tập sự tại trường Nam Tiểu học Nha Trang, nhưng đến đầu năm 1930 bị bãi chức, vì lý do chính trị. Sau đó ông phiêu lưu vào Sài Gòn, Đà lạt, Huế, Nha Trang.

Năm 1936 cha của ông mất. Vì trách nhiệm đối với gia đình, ông về lại Nha Trang và năm 1941 trở lại nghề dạy học. Ông đã dạy các môn Việt văn, Hán văn, La tinh, Pháp văn, Anh văn, sử địa, kinh tế học, triết học, văn học... ở các trường Kim Yến, Trường Dòng Thánh Giuse Bình Tân, La San, Phanxicô, Collège Français de Nha Trang, Võ Tánh, Lê Quý Đôn... Trong khoảng 1955-75, ông làm hiệu trưởng trường Trung học đệ nhị cấp Lê Quý Đôn, Nha Trang. Trong thời gian 1972-1975 ông là giáo sư thỉnh giảng tại Đại học Cộng đồng duyên hải, Nha Trang.

Từ 1989 đến 1999, ông là giáo sư thỉnh giảng môn ngôn ngữ và văn chương Pháp tại khoa Pháp văn, Trường Cao đẳng Sư phạm Nha Trang.

## Hoạt động Hướng đạo
*Năm 1944, ông đảm nhiệm khoá huấn luyện chót ở Trại trường Bạch Mã thay thế Trưởng Tạ Quang Bửu vì bận việc riêng.
*Năm 1958, Trại trường Quốc gia Tùng Nguyên được thành lập tại Đà Lạt dưới quyền điều khiển của ông. Đây là nơi đào tạo hầu hết các trưởng của thế hệ 1958-1975.
*Ông từng làm phụ tá Trại trưởng Trại Huấn luyện Hướng đạo quốc tế Gilwell, Anh Quốc. Đây là nơi huấn luyện các huynh trưởng Hướng đạo.
*Cho đến năm 2007, ông đã 98 tuổi nhưng vẫn còn gắn bó với phong trào Hướng đạo tại Việt Nam; hướng dẫn Toán Alpha và Bêta Hướng đạo Việt Nam tại Nha Trang.

## Tác phẩm
**Một người vô dụng* (1930)
**Nợ văn chương* (1931)
**Volontés d'existence* (Nhà xuất bản France-Asie, Saigon, 1954)
**Le Fils de La Baleine* (Nhà xuất bản Arthène Fayard, Paris, 1956) bản dịch tiếng Việt *Kẻ thừa tự của ông Nam Hải* của Nguyễn Thành Thống (Nhà xuất bản Văn học, Hà Nội, 1980).
**Le domaine maudit* (Nhà xuất bản Arthène Fayard, Paris, 1961)
**Le Boujoum* (1980)

## Chú thích

## Liên kết ngoài
* 
* Pham Van Quang (2009). "La stratégie discursive ou l’image de soi dans “Le Boujoum” de Cung Giu Nguyên"
Mụn mủ

**Mụn mủ** (Latinh: *pustula*), hay còn gọi là **nhọt**, là một ổ nông ở da, được bao bọc, chứa dịch tiết mưng mủ, có thể có màu trắng, vàng, vàng xanh hay xuất huyết. Quá trình này có thể phát sinh trong một nang lông hay độc lập với nang lông. Mụn mủ có thể khác nhau về kích thước và hình dạng; tuy nhiên mụn mủ nang lông luôn có hình nón và thường chứa một cọng lông ở trung tâm. Sang thương mụn nước do nhiễm herper simplex và varicella zoster virus có thể trở thành mụn mủ. Nhuộm Gram và cấy nên được thực hiện để định danh vi khuẩn và nấm.
## Tham khảo
Mụn nước

**Mụn nước** (Latinh: *vesicula*, nhỏ hơn 0,5&nbsp;cm) và **bóng nước** (Latinh: *bulla*, lớn hơn 0,5&nbsp;cm) là một ổ nông chứa dịch, gồ lên và được bao bọc. Thường thành rất mỏng nên có thể được nhìn xuyên thấu và thấy được huyết thanh, dịch lymph, máu hay dịch ngoại bào. Mụn nước và bóng nước hình thành do sự bóc tách da ở các mức khác nhau; sự bóc tách có thể bên trong thượng bì (giộp nội thượng bì) hay ở mặt phân cách thượng bì-bì (dưới thượng bì). Các mụn nước giống herpes có chỉ định thử nghiệm Tzanck và/hoặc cấy virus.

## Tham khảo
Mào

*Bài này nói về một hiện tượng bệnh lý. Các nghĩa khác xem bài: [[Mào (định hướng)]].*

**Mào** (Latinh: *crusta*) hình thành khi huyết thanh, máu hay dịch tiết mủ khô trên bề mặt da. Mào có thể mỏng, dễ vụn (chốc khô) hay dày và dính (chốc loét). Mào có màu vàng khi được hình thành từ huyết thanh khô, màu xanh hay vàng xanh khi từ dịch tiết mủ, màu nâu khi hay đỏ đậm khi từ máu. Mào nông thường xuất hiện như những hạt mỏng, lấp lánh, có màu mật ong, điển hình như trong chốc khô (impetigo). Khi chất tiết xâm nhập vào toàn bộ thượng bì, mào có thể dày và dính, và nếu kèm theo hoại tử mô sâu hơn, nó được gọi là chốc loét (ecthyma).

## Bệnh sùi mào gà là gì?
Sùi mào gà (Genital Warts) còn được gọi là mụn cóc sinh dục, đặc trưng bởi sự xuất hiện của các u nhú trông giống như súp lơ hoặc mào gà, tập trung chủ yếu ở bộ phận sinh dục và hậu môn của bệnh nhân.

Người bị bệnh sùi mào gà không chỉ bị ảnh hưởng trầm trọng đến tâm sinh lý và quan hệ vợ chồng, mà còn có nguy cơ ung thư cổ tử cung, ung thư dương vật và ung thư hậu môn sau này.

**Bệnh sùi mào gà** là bệnh xã hội lây truyền chủ yếu qua quan hệ tình dục không an toàn, gây ra bởi một hoặc một vài chủng vi rút HPV (Human papilloma virus).

Đây là căn bệnh phổ biến trên thế giới do tốc độ lây truyền nhanh qua quan hệ tình dục không an toàn. Bệnh sùi mào ở nam giới và nữ giới sẽ gây ra mụn cóc và ung thư nếu không điều trị kịp thời.

## Tham khảo
Tróc vảy

Tế bào thượng bì được thay thế mỗi 27 ngày. Sản phẩm cuối của quá trình toàn tiết (*holocrine*) này là lớp sừng, là lớp ngoài cùng của da và không chứa hạt nhân và bị mất đi mà không cảm thấy được. Khi tốc độ tăng sinh của tế bào thượng bì cao, như trong bệnh vảy nến, lớp sừng không được hình thành như bình thường mà các lớp ngoài cùng của da vẫn còn chứa hạt nhân (á sừng), biểu hiện như là vảy trên lâm sàng, và hiện tượng này được gọi là **tróc vảy** (tiếng Anh: *desquamation*, *scaling*). Vì vậy vảy là các mảnh của lớp sừng. Chúng có thể rộng (như màng) hay nhỏ (như bụi), dính hay lỏng lẻo. Vảy dày và dính tạo cảm giác sạn (như giấy nhám) do tăng lớp sừng khu trú và là đặc điểm của dày sừng do nắng (*solar ketarosis*).

## Tham khảo

* Lưu ý trong điều trị Á sừng  Thạc sĩ Nguyễn Hải Lý
Loét (da liễu học)

**Loét** (Latinh:*ulcus*) là tổn thương da do mất thượng bì và phần trên lớp nhú của lớp bì. Nó có thể mở rộng vào lớp dưới da và luôn luôn xảy ra trong mô có thay đổi về bệnh học. (Điều này phân biệt loét với vết thương, ở vết thương tổn thương da trên nền mô bình thường.) Một vết xước (*erosion*) chỉ tổn thương lớp thượng bì, không vào đến lớp bì và khi lành không để lại sẹo trong khi loét luôn luôn tạo sẹo khi lành. Một vài đặc điểm giúp xác định nguyên nhân loét gồm vị trí, bờ, đáy, dịch tiết và các đặc điểm bề mặt có liên quan như nốt, mất da (*excoriation*), dãn tĩnh mạch, phân bố lông, có/mất mồ hôi và mạch. Loét không liên quan đến bệnh mạch máu cần được làm sinh thiết nêm (*wedge biopsy*) để khảo sát mô học và cấy mô tìm vi sinh vật.

## Tham khảo
Mào (định hướng)

**Mào** trong tiếng Việt có nhiều hơn một nghĩa. Nó có thể là:
*Một bộ phận trên đầu các loài chim, ví dụ mào gà, mào ngỗng. Xem bài Mào (động vật).
*Là một hiện tượng bệnh lý. Xem bài Mào.
*Là chỏm lông trên các mũ sắt của các chiến binh ngày xưa. Xem bài Mào (quân sự).
*Trong các từ ghép như:
**Một từ hợp thành trong tên gọi chào mào. Ở đây *chào mào* là tên gọi riêng của một loài chim hoặc là tên gọi của một loại mũ là mũ chào mào.
**Chỉ một bộ phận trong cơ quan sinh dục của động vật có vú giống đực, tức mào tinh hoàn (epididymis).
**Trong từ cây mào gà (các loài cây thuộc chi *Celosia* họ Dền (tên khoa học: Amaranthaceae)) - là một loài thực vật, do hoa của nó có hình dạng và màu sắc giống như mào gà.
Ảnh ảo

Trong quang học, đặc biệt là trong quang hình, **ảnh ảo** là thuật ngữ để chỉ các hình ảnh quan sát được khi thấy các quang tuyến ánh sáng, hay bức xạ điện từ nói chung, như cùng đi ra từ nơi đó mà trên thực tế thì đường đi qua của các quang tuyến không đi qua các điểm trên hình ảnh ảo này.

## Tính chất ảnh ảo qua các loại gương
– Ảnh ảo qua gương phẳng có kích thước lớn bằng vật

– Ảnh ảo qua gương cầu lồi có kích thước nhỏ hơn vật

– Ảnh ảo qua gương cầu lõm có kích thước lớn hơn vật

## Ví dụ
### Phản xạ

Gương phẳng hay gương cầu lồi luôn tạo ra ảnh ảo nằm sau gương nhờ phản xạ ánh sáng của vật thể đặt trước chúng. Đối với người quan sát trước gương, các tia sáng dường như phát ra từ ảnh nằm sau gương, nhưng thực tế các tia chỉ đi lại trong không gian nằm trước gương.

### Khúc xạ

Thấu kính phân kỳ luôn tạo ra ảnh ảo của vật thể đặt xa hơn tiêu cự của kính.

Sự khúc xạ tia sáng đi từ dưới nước lên không khí cũng tạo ra ảnh ảo của vật thể dưới nước, còn gọi là **bóng nước**.

## Xem thêm
*Ảnh thật (quang học)

## Tham khảo
Chi Mào gà

**Mào gà** còn gọi là **kê quan**, **kê đầu** hay **mồng gà** là tên gọi chung của một số loài thực vật thuộc chi ***Celosia***, chi thực vật có hoa trong họ Amaranthaceae. Chúng là những cây làm cảnh hay có thể ăn được, có hình dạng và sử dụng tương tự như cây rau dền. Chúng được gọi là cây mào gà do màu sắc và hình dạng hoa giống như mào của gà.

*[[Celosia argentea]]* là loài cây làm rau và lấy hạt làm ngũ cốc, đặc biệt ở Tây Phi, Trung Phi và Đông Nam Á. Nó là loại rau quan trọng nhất ở miền nam Nigeria, ở đó nó có tên gọi là *soko*.

*[[Celosia cristata]]* là loài cây cảnh phổ biến trong vườn ở Trung Quốc và một số nơi khác.

## Các loài
**[[Celosia argentea]]* 
**[[Celosia cristata]]*
**[[Celosia nitida]]*
**[[Celosia palmeri]]*
**[[Celosia plumosa]]*
**[[Celosia trigyna]]*
**[[Celosia virgata]]*

## Y học
Ở Việt Nam, loài *Celosia cristata* là phổ biến và còn có tên gọi khác là **kê quan hoa** hay **kê đầu**.

Hoa và hạt cây mào gà dùng làm thuốc thu liễm. Có công dụng cầm huyết, chứa nốt trĩ ra huyết, thổ huyết, đổ máu cam, lỵ ra máu. Liều dùng: Hoa mào gà đỏ khô 10 g (tươi 25-30 g) sấy khô tán nhỏ dùng trong ngày. Mỗi lần uống 1-2 g.
## Chú thích

## Tham khảo
*
*
Không (định hướng)

**Không** có nghĩa phủ định hoặc trống rỗng.

**Không** có thể đề cập đến:
* 0, số đầu tiên của tập hợp số tự nhiên
* Không (đại số Bool), trạng thái logic phủ định
* "Không", bài hát của nhạc sĩ Nguyễn Ánh 9
* Từ ngữ dùng để ám chỉ bầu trời hoặc không gian (trên không, không lưu, không ảnh,...)
* Khái niệm về tính Không của vạn vật trong Phật học
* Trong từ ghép chân không: một không gian không có vật chất, ngay cả không có không khí
* *[[Không (phim)|Không]]*, phim Mỹ năm 2022
## Xem thêm
*0
*Vô
Bóng nước

**Bóng nước** có thể là
*Môn thể thao dưới nước (*water polo*), xem bài Bóng nước (thể thao).
*Bóng nước (thực vật)
*Bóng, hay ảnh ảo, của một vật thể nào đó dưới mặt nước.
*Dấu hiệu bệnh lý trong da liễu học, xem bài Mụn nước.
Mề đay (định hướng)

**Mề đay** có thể là:
*Huy chương, thường *mề đay* được dùng để chỉ huy chương do chính quyền thực dân Pháp hoặc phong kiến trao thưởng trong thời kì Pháp thuộc ở Việt Nam; có nguồn gốc từ tiếng Pháp *médaille*.
*Mày đay, một triệu chứng bệnh lý trong da liễu học. Từ *mề đay* thường được người miền Nam Việt Nam dùng.
Khoa điện toán

**Khoa điện toán** là một danh từ được dùng ở miền Nam Việt Nam trước năm 1975 và hiện nay vẫn được một số nơi, nhất là ở hải ngoại, dùng để chỉ:

*Khoa học máy tính
*Tin học
Kính lúp

**Kính lúp**, hay **kiếng lúp**, (tiếng Pháp: *loupe*) là một thấu kính hội tụ thường được dùng để khuếch đại hình ảnh. Nó có đường kính từ vài cm đến khoảng vài chục cm, thường được bảo vệ bởi một khung, có thể có thêm tay cầm. Nó là dạng đơn giản nhất của kính hiển vi.

Chữ "lúp" có gốc từ chữ *loupe* trong tiếng Pháp hoặc tiếng Anh và đó cũng là loại tên của loại kính này.

Kính lúp hoạt động nhờ tạo ra một ảnh ảo nằm đằng sau kính, cùng phía với vật thể cần phóng đại. Để thực hiện được điều này, kính phải đặt đủ gần vật thể, để khoảng cách giữa vật và kính nhỏ hơn tiêu cự của kính.

Một số kính có tấm bảo vệ gập lại được khi không dùng, tránh việc xây xước mặt kính. Một số kính được chế tạo giống như thấu kính Fresnel, để giảm độ dày xuống như một miếng thẻ, gọi là **thẻ lúp**.

Kính lúp thường phục vụ trong việc đọc chữ hay quan sát các vật thể nhỏ, và dùng trong một số thí nghiệm khoa học đơn giản ở các trường học. Nó cũng từng là biểu tượng cho các chuyên gia trinh thám, khi họ dùng kính lúp để quan sát dấu vết tội phạm.

Kính lúp sơ khai được phát hiện khi một người nông dân tìm được một hòn ngọc mà khi nhìn qua thì vật rõ hơn và có thể đốt cháy cỏ và vải.

Sau này kính lúp được các nhà  chế tác đá quý khác thành hình cầu lồi và được sử dụng bởi quý tộc để đọc sách báo. Nhưng khi thuật thổi thủy tinh ra đời thì kính lúp được phổ biến rộng rãi và dùng để làm kính hiển vi, ống nhòm, kính thiên văn...

## Xem thêm
*Thấu kính hội tụ

## Tham khảo
NNI

**NNI** là từ viết tắt trong tiếng Anh của *Net National Income*, tức **Tổng thu nhập ròng quốc gia**, là một thuật ngữ kinh tế được sử dụng trong thống kê thu nhập quốc dân. Nó có thể xác định như là Tổng sản phẩm ròng quốc gia (NNP) trừ đi các loại thuế gián tiếp.

Nó có thể biểu diễn như sau:

:NNI = C + I + G + (NX) + thu nhập ròng từ nước ngoài - thuế gián tiếp - khấu hao

hay:

:NNI = NNP - thuế gián tiếp

Trong đó:

* C = Chi tiêu 
* I = Đầu tư 
* G = Chi tiêu của nhà nước 
* NX = Kim ngạch xuất khẩu ròng (Xuất khẩu- Nhập khẩu) 
* Thu nhập ròng từ nước ngoài: Là phần thu nhập của công dân nước đó khi đầu tư ở nước ngoài trừ đi phần thu nhập của công dân nước ngoài đầu tư tại nước đó.
 
Công thức này sử dụng phương pháp chi tiêu trong thống kê thu nhập quốc gia.
## Xem thêm
* NNP
* GNP
* GDP

## Tham khảo
Đăng nhập

:*Lưu ý: Xin đến ***' để đăng nhập mình vào Wikipedia tiếng Việt.''

**Đăng nhập''' (login) là một thủ tục khi bắt đầu tham gia vào một trang web nào đó có mục đăng ký thành viên. Người muốn đăng nhập phải theo trình tự hướng dẫn để nhập tên thường dùng ID và mật khẩu (password).

Muốn đăng nhập thì người dùng trước đó đã phải đăng ký làm thành viên với một trình tự thủ tục thường là chọn và ghi tên thường dùng (user name), chọn và ghi mật khẩu. Ngoài ra còn có thể phải điền (fill in) một số thông tin cá nhân khác như mã điện thoại của nước mình sinh sống, mã xác minh, địa chỉ thư điện tử...

Thủ tục trên giúp hệ thống máy tính phân biệt các người dùng khác nhau trước khi phục vụ hoặc từ chối các dịch vụ nhất định. Đối với web, thủ tục nói trên để đảm bảo sự nghiêm túc và an ninh cho trang web và dịch vụ của nó cũng như cho chính người dùng.

## Quy trình
Đăng nhập thường được sử dụng để vào một trang, trang web hoặc ứng dụng cụ thể mà những người xâm phạm không thể nhìn thấy. Khi người dùng đã đăng nhập, mã thông báo đăng nhập có thể được sử dụng để theo dõi những hành động mà người dùng đã thực hiện khi kết nối với trang web. Đăng xuất có thể được thực hiện rõ ràng bởi người dùng thực hiện một số hành động, chẳng hạn như nhập lệnh thích hợp hoặc nhấp vào nhãn liên kết trang web như vậy. Nó cũng có thể được thực hiện hoàn toàn, chẳng hạn như bằng cách người dùng tắt nguồn máy trạm của họ, đóng cửa sổ trình duyệt web, rời khỏi trang web hoặc không làm mới trang web trong một khoảng thời gian xác định.

Trong trường hợp các trang web sử dụng cookie để theo dõi phiên, khi người dùng đăng xuất, cookie chỉ phiên từ trang web đó thường sẽ bị xóa khỏi máy tính của người dùng. Ngoài ra, máy chủ làm mất hiệu lực mọi liên kết với phiên, do đó làm cho bất kỳ trình xử lý phiên nào trong cửa hàng cookie của người dùng đều vô dụng. Tính năng này rất hữu ích nếu người dùng đang sử dụng máy tính công cộng hoặc máy tính đang sử dụng kết nối không dây công cộng. Để phòng ngừa bảo mật, người ta không nên dựa vào các phương tiện ngầm để đăng xuất khỏi hệ thống, đặc biệt là không sử dụng máy tính công cộng; thay vào đó, người ta nên đăng xuất một cách rõ ràng và chờ xác nhận rằng yêu cầu này đã diễn ra.

Đăng xuất khỏi máy tính, trước khi rời khỏi, là một thực tiễn bảo mật phổ biến ngăn người dùng trái phép giả mạo. Cũng có những người chọn cài đặt trình bảo vệ màn hình được bảo vệ bằng mật khẩu để kích hoạt sau một thời gian không hoạt động, do đó yêu cầu người dùng nhập lại thông tin đăng nhập của mình để mở khóa trình bảo vệ màn hình và truy cập vào hệ thống. Có thể có các phương pháp đăng nhập khác nhau có thể thông qua hình ảnh, dấu vân tay, quét mắt, mật khẩu (nhập bằng miệng hoặc bằng văn bản), v.v.

## Tham khảo