Jupiter (thần thoại)

Trong tôn giáo và thần thoại La Mã cổ đại, **Jupiter** (tiếng Latinh: *Iūpiter* hoặc *Iuppiter,* từ tiếng Ý cổ **djous* "bầu trời, ngày" + **patēr* "cha", nghĩa là "cha trời"; tiếng Hy Lạp: Δίας hoặc Ζεύς), cũng được gọi là **Jove** (chủ ngữ và danh từ sở hữu: *Iovis* [ˈjɔwɪs]), là vị thần bầu trời và sấm sét, và cũng là vua của các vị thần. Jupiter là vị thần chính của quốc giáo La Mã xuyên suốt thời kì Cộng hoà và Đế quốc, cho đến khi Thiên chúa giáo trở thành tôn giáo chủ đạo Đế quốc La Mã. Trong thần thoại La Mã, thần giao ước với Numa Pompilius, vị vua thứ hai của vương quốc La Mã, thiết lập các nguyên tắc của tôn giáo La Mã như dâng lễ vật và hiến tế động vật.

Jupiter được cho rằng là có nguồn gốc là một vị thần bầu trời. Đặc điểm nhận dạng của thần là tia sét và linh vật chính của thần là đại bàng, khiến chúng được ưu tiên hơn so với các loài chim khác trong việc đọc điềm báo, và cũng trở thành một trong những biểu tượng phổ biến nhất của quân đội La Mã (xem Aquila). Hai biểu tượng nhắc đến ở trên thường được kết hợp lại với nhau, tạo thành hình vị thần trong hình dạng con đại bàng cầm tia chớp bằng móng vuốt, hình dạng này thường được thấy trên các đồng xu Hy Lạp và La Mã. Với tư cách là thần bầu trời, thần là nhân chứng của các lời thề mà sự công lý và chính phủ tốt phụ thuộc vào. Nhiều chức năng của thần được tập trung ở đồi Capitolinus, nơi có thành luỹ. Thần là một trong ba hộ vệ của nước La Mã cùng với Juno và Minerva trong Bộ ba vị thần Capitolinus. Loài cây thiêng của thần là cây sồi.

Người La Mã coi Jupiter là vị thần tương đương với vị thần Hy Lạp Zeus. Trong văn học tiếng Latinh và nghệ thuật La Mã, những thần thoại và biểu tượng của thần Zeus được chuyển thể dưới cái tên *Jupiter*. Trong truyền thống có sự ảnh hưởng từ thần thoại Hy Lạp, Jupiter là người em của thần Neptune và Pluto, lần lượt tương đương với thần Poseidon và Hades. Mỗi anh em cai quản một phần của thế giới: vùng trời, vùng nước và âm phủ. Vị thần Italic **Diespiter** cũng là một thần bầu trời hiện diện trong ánh mặt trời, xác định với Jupiter. Tinia được coi là vị thần Etrusca tương đương với Jupiter.

## Vai trò trong nhà nước
Người La Mã tin rằng Jupiter đã ban cho họ quyền tối cao do họ đã tôn thờ thần hơn bất cứ ai khác. Jupiter là "nguồn của các điềm báo tốt mà mối quan hệ của thành phố với các vị thần dựa vào". Thần tượng trưng cho chủ quyền của những chức danh hàng đầu của La Mã, tổ chức nội bộ và quan hệ ngoại giao. Những hình minh họa của thần từ các thời kì Cộng hòa và Đế quốc có gắn những biểu tượng liên quan tới các vị vua cổ đại của La Mã và những quan chấp chính, hoàng đế cấp cao nhất.

Các quan chấp chính thực hiện lời thề nhân danh Jupiter, và tôn thờ thần vào những ngày *feriae* (tức ngày nghỉ) của điện Capitol. Để tỏ sự cảm tạ với sự giúp đỡ của thần, cùng với mục đích đảm bảo sự ủng hộ của thần trong tương lai, họ hiến tế một con bò trắng (*bos mas*) có cặp sừng đã được thếp.

## Chú thích

## Tham khảo

## Thư mục

*Musei Capitolini 
*Mary Beard, J.A. North, and S.R.F. Price, *Religions of Rome: A History* (Cambridge University Press, 1998).
*Dumézil, G. (1977) *La religone romana arcaica. Con un' appendice sulla religione degli Etruschi*. Milano, Rizzoli. Edizione e traduzione a cura di Furio Jesi.
*Dumézil, G. (1988). *Mitra-Varuna: An essay on two Indo-European representations of sovereignty*. New York: Zone Books. ISBN 0-942299-13-2
*Dumézil, G. (1996). *Archaic Roman religion: With an appendix on the religion of the Etruscans*. Baltimore, Md: Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-5481-4
*Article "Jupiter" in *The Oxford Classical Dictionary*. ISBN 0-19-860641-9
*Smith, Miranda J., 'Dictionary of Celtic Myth and Legend' ISBN 0-500-27975-6
*Favourite Greek Myths, Mary Pope Osbourne ''Aedes Iovis Optimi Maximi Capitolini''
*Platner, S. B., & Ashby, T. (1929). *A topographical dictionary of ancient Rome*. London: Oxford University Press, H. Milford. OCLC 1061481
*Rüpke, Jörg (Editor), *A Companion to Roman Religion*, Wiley-Blackwell, 2007. ISBN 978-1-4051-2943-5
*Georg Wissowa (1912) * Religion und Kultus der Römer* Munich.

## Liên kết ngoài
* Warburg Institute Iconographic Database (ca 1,700 images of Jupiter)