open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Phan Kính

**Phan Kính** (1715-1761), tự **Dĩ Trực**, hiệu **Tĩnh Trai**, đỗ Thám hoa và làm quan dưới thời vua Lê Hiển Tông thuộc vương triều Nhà Lê Trung Hưng. Ông từng đi sứ Nhà Thanh và được hoàng đế Càn Long trọng tài đức và phong là "Lưỡng quốc đình nguyên Thám hoa". Ông sinh trưởng trong một gia đình khoa bảng, cha ông là Phan Quán làm quan đến chức Đông Các Đại Học Sĩ.
* Thám hoa Phan Kính sinh ngày 6/12/1715, tại làng Vĩnh Gia, xã Lai Thạch, huyện La Sơn (nay là xã Song Lộc, Can Lộc, Hà Tĩnh).
* Năm ất Mão 1735, Phan Kính đậu cử nhân tại Trường thi Nghệ An.
* Năm 1744, ông thi Hội đỗ Tiến sĩ và thi Đình đứng thứ nhất. Năm đó không lấy đỗ Trạng nguyên, Bảng nhãn nên ông được vua phê chuẩn: Đình nguyên Thám hoa.
* Năm 1745, ông được bổ nhiệm đi kinh lý Nghệ An với chức vụ Tuyên uý phó sứ.
* Năm 1748 ông lại được cử đi làm chức Hiệp đồng trấn Sơn Tây.
* Năm 1759, ông được chúa Trịnh Doanh cử lên làm Đốc đồng Tuyên Quang.
* Vào khoảng những năm 1759, 1760 vua nhà Thanh biết tài của Phan Kính, nên đã phong cho ông là "Lưỡng quốc đình nguyên Thám Hoa" ban tặng ông một áo gấm màu vàng (cẩm bào) và một bức trướng ghi dòng chữ: "Thiên triều đặc tứ, Bắc đầu dị nam, nhất nhân nhi dĩ" (Thiên triều đặc ban, phía nam bắc đầu, chỉ một người thôi).
* Ngày 7 tháng 7 năm 1761, ông lâm bệnh nặng và qua đời tại quân doanh Hưng Hóa.
* Năm Cảnh Hưng thứ 44 (1783) Vua Lê Hiển Tông phong sắc cho ông là "Thành hoàng hiệu Anh Nghị Đại Vương" để ghi nhớ công lao nội trị và ngoại giao của Thám hoa Phan Kính.
* Đền thờ Phan Kính tại xã Song Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh được xếp hạng di tích lịch sử cấp Quốc gia (quyết định của Bộ Văn hóa Thông tin số 776 ngày 23-6-1992).

## Tác phẩm
* *Kinh truyện tự sự*
* *Dĩ trực thi tập*
* *Vịnh cổ thái lão*
* *Vĩnh gia Thám hoa Phan Kính truyện*
* *Phan Kính hội đình thi văn.*

## Tham khảo
Lẩu

**Lẩu** (có nguồn gốc từ giọng Quảng Đông: 爐, âm Hán Việt: lô, nghĩa là "bếp lò"), còn gọi là **cù lao**, là một loại món ăn phổ biến xuất phát từ Trung Quốc và được ưa chuộng tại nhiều nước Đông Á. Món ăn này gồm một bếp (ga, than hoặc điện) giữ nồi nước dùng luôn sôi, xung quanh là các nguyên liệu sống như thịt, cá, lươn, rau, nấm, hải sản... Người ăn sẽ tự nhúng thực phẩm vào nồi, đợi chín và thưởng thức khi còn nóng. Lẩu thường được dùng vào mùa đông để giữ nhiệt độ món ăn.

Một số biến thể nổi tiếng của lẩu gồm lẩu mắm (đặc sản miền Nam Việt Nam với mắm), lẩu Thái (đặc sản Thái Lan), cùng nhiều loại khác như lẩu cá kèo, lẩu cua đồng, lẩu cừu, lẩu pho-mát,... Các món lẩu thường được đặt tên theo nguyên liệu chính, ví dụ: lẩu riêu cua, lẩu ếch, lẩu bắp bò sườn sụn, lẩu chim, lẩu hải sản, lẩu nấm,... hoặc theo nguồn gốc như lẩu Thái, lẩu Tứ Xuyên.

## Xem thêm
* Fondue: Lẩu pho-mát
* Fondue bourguignonne (tiếng Pháp) hoặc Burgundy fondue (tiếng Anh) là một món fondue thịt bò chiên với dầu có nguồn gốc từ Thụy Sĩ.
* Jeongol là một loại món thịt hầm/lẩu trong ẩm thực Triều Tiên.
*Lẩu Thái
*Lẩu cua đồng
*Lẩu cừu
* 

## Tham khảo

### Tài liệu
* Hóa chất sôi trong nồi lẩu ở Sài Gòn 

## Liên kết ngoài
Hình thức chính thể

**Hình thức chính thể** là cách thức và trình tự lập ra cơ quan quyền lực nhà nước tối cao của một quốc gia. Hai loại hình thức chính phủ phổ biến nhất trên thế giới hiện nay là: hình thức quân chủ và chính thể cộng hòa.

Bản thân hình thức quân chủ được chia làm hai loại:
* Tuyệt đối (quân chủ chuyên chế): mọi quyền lực Nhà nước tối cao tập trung vào vị Quân chủ. Quân chủ có quyền lực cao nhất.
* Hạn chế (quân chủ lập hiến): quyền lực Nhà nước tối cao được chia đôi (một bên là vị Quân chủ trị vì còn bên kia là một Cơ quan lập pháp do dân bầu được gọi là Quốc hội hay Nghị viện lưỡng viện hoặc độc viện). Quân chủ trong chế độ này chỉ là một biểu tượng của dân tộc. Hình thức lập hiến có nghĩa là "lập ra" "hiến pháp"; khi có hiến pháp thì tất cả mọi người, kể cả vị Quân chủ đều phải tuân theo những điều mà hiến pháp đã quy định.
Hình thức Cộng hòa cũng có hai loại:
* Cộng hòa quý tộc: cử tri bầu ra Đại cử tri, Đại cử tri bầu ra quốc hội.
* Cộng hòa dân chủ: không có mô hình chung về loại hình chính thể này.

Trên thế giới không còn nước nào theo hình thức chính thể cộng hòa quý tộc mà nó có thể kết hợp hai loại trên.

## Xem thêm
* Lý thuyết móng ngựa

## Tham khảo
Sakon Nakhon (tỉnh)

**Sakon Nakhon** (tiếng Thái: **สกลนคร**, phiên âm: Xa-con Na-khon) là một tỉnh thuộc vùng Isan của Thái Lan. Các tỉnh giáp ranh gồm (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ): Nong Khai, Nakhon Phanom, Mukdahan, Kalasin và Udon Thani.

## Địa lý
Tỉnh này nằm trên cao nguyên Khorat, không xa sông Mê Kông. Hồ Nong Han - hồ tự nhiên đông bắc Thái Lan gần thành phố Sakon Nakhon là một nơi nghỉ mát nổi tiếng của cư dân địa phương. Núi Phu Phan là biên giới tự nhiên của tỉnh này với phía nam.

## Biểu tượng
Ấn chương của tỉnh in hình Phrathat Choeng Chum, một phù đồ xây theo kiến trúc Lào thời vương quốc Ayutthaya trên một prang xây theo kiểu Campuchia.

Loài cây biểu tượng của tỉnh là cây chuối và cây bằng lăng nước (*Lagerstroemia speciosa*).

## Các đơn vị hành chính

Tỉnh này có 18 huyện (*[[Huyện Thái Lan|amphoe]]*). Các huyện được chia ra 125 xã  (*[[tambon]]*) và 1323 làng (*[[muban]]*).

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Province page from the Tourist Authority of Thailand

* Website of province  (Thai only)
Tiêu

**Tiêu** có thể là:

*Tiêu: Tưới, tiêu trong lĩnh vực Thủy lợi.
*Tiêu, một loại nhạc cụ cùng họ với sáo, thổi dọc và có nguồn gốc từ Trung Quốc.
*Nói tắt của phi tiêu, một loại ám khí trong võ thuật
*Nói tắt của hạt tiêu, một loại gia vị và cây hồ tiêu, loài cây cho ra hạt tiêu.
*Họ Tiêu, hay họ Hồ tiêu (Piperaceae), họ thực vật
*Nói tắt của sự tiêu hoá.
*Họ người Việt và người Hoa: họ Tiêu
*Nói tắt của chi tiêu
*Huyện Tiêu trực thuộc địa cấp thị Túc Châu, tỉnh An Huy, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.
*Tiêu, quốc gia trong lịch sử
IP (định hướng)

**IP** có thể chỉ đến một trong các khái niệm sau:
* Giao thức IP (*Internet Protocol - IP - Giao thức Liên mạng*)
* Bộ giao thức TCP/IP (*Internet Protocol Suite - IP Suite - Bộ Giao thức Liên mạng*)
* Địa chỉ IP
Mariamman

**Mariammam** là một vị nữ thần mang tính Mẫu (thần thoại) trong Ấn Độ giáo phổ biến ở miền Nam Ấn Độ. 

## Nguồn gốc
Có nhiều sự tích khác nhau nhưng nhìn chung đây là vị Thần Mưa. Thần có khi được vẽ có bộ mặt hơi đỏ, có khi chỉ là khối đá hoa cương sắc nhọn như lưỡi mác . Nhiều người vẫn thường cầu khấn Thần làm cho bách bệnh tiêu tan, và vạn sự như ý, trong đó có cả việc sinh con, hỏi vợ hay lấy chồng. Ngoài ra, Thần còn là vị Thần của mùa màng bội thu, đất đai màu mỡ. Tin tưởng, Thần còn được thờ tự ở nhiều nơi khác ngoài Ấn Độ, như ở Singapore, Việt Nam,...

## Xem thêm
*Đền Bà Ấn (Thành phố Hồ Chí Minh)

## Chú thích

## Tham khảo
Quân đoàn 4 (định hướng)

**Quân đoàn 4** có thể là:

*Quân đoàn 4 (Binh đoàn Cửu Long) của Quân đội Nhân dân Việt Nam
*Quân đoàn 4 của quân lực Việt Nam Cộng hòa
Nakhon Phanom (tỉnh)

**Nakhon Phanom** (, ) là một tỉnh thuộc vùng Isan của Thái Lan. Các tỉnh lân cận (từ phía Nam theo chiều kim đồng hồ) là Mukdahan, Sakon Nakhon và Nong Khai. Đông-Bắc giáp Khammouan của Lào. Tên gọi Nakhon Phanom có nghĩa *Thành phố núi*.

Người Việt nay gọi địa danh này là Ná Khon Pha nôm. Tuy nhiên sử sách tiếng Việt thế kỷ 18 dùng **Lạc Hoàn** để chỉ Nakhon Phanom.

## Địa lý
Tỉnh này tọa lạc tại thung lũng của sông Mekong. Bên cạnh sông Mekong, nguồn nước quan trọng còn từ sông Songkhram.

## Lịch sử
Tên gọi Nakhon Phanom, có nghĩa "thành phố của núi", được vua Rama I đặt cho khu vực này. Tuy nhiên không có núi ở Nakhon Phanom; các núi đá vôi tập trung ở thành phố Thakhek của Lào, nằm bên kia sông Mê Kông.

Khu vực này đã là nơi sinh sống của người Lào của vương quốc Lan Xang. Và cũng sau khi vùng này thuộc dưới quyền kiểm soát của Ayutthaya dân số vẫn chiếm đa số là người Lào. Trong thập niên 1960, tỉnh Nakhon Phanom đã được chia thành 11 amphoe.

Nakhon Phanom là nơi diễn ra một số trận giao chiến giữa quân đội Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và quân đội Hoa Kỳ trong chiến tranh Việt Nam.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ở đây từ năm 1928 đến 1931, và hiện có một nhà lưu niệm do cộng đồng người Việt ở đây xây dựng tại Ban Nachok ****

Khu vực bị Tranh chấp

Vì do là vì Khu vực này đã là nơi sinh sống của người Lào của vương quốc Lan Xang. Và cũng sau khi vùng này thuộc dưới quyền kiểm soát của Ayutthaya dân số vẫn chiếm đa số là người Lào nên ví do mà nó bị tranh chấp.

Tập tin:Phra That Phanom 06.jpg|Chùa Phra That Phanom ở huyện That Phanom, biểu tượng của tỉnh.
Tập tin:Salaklangnakhonphanoma.jpg|Tòa hành chinh tỉnh *(Sala klang Changwat)*.
Tập tin:NaKhonPhaNom to ThaKhek'2010.jpg|Sông Mekong nhìn từ Nakhon Phanom sang Thakhek.
Tập tin:NKPhaNom'NhaLuuNiem-HoChiMinh.jpg|Nhà lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh ở Ban Nachok.


## Các biểu tượng
* Biểu tượng của tỉnh gồm chùa Phra That Phanom ở huyện That Phanom (*Wat Phra That Phanom). 
* Cây biểu tượng và hoa biểu tượng của tỉnh là *fagraea fragrans*.

== Các đơn vị hành chính ==

Tỉnh này được chia ra 11 huyện (*Amphoe*) và một tiểu huyện (*King Amphoe*). Các huyện được chia ra 97 xã (*tambon'') và 1040 làng.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Province page from the Tourist Authority of Thailand

* Royal Thai Air Force Base - American  Experience 
* Nakhon Phanom provincial map, coat of arms and postal stamp
Hiệp định Genève (định hướng)

**Hiệp định Genève** có thể là:

*Hội nghị Cắt giảm Vũ khí Genève hay còn gọi là *Hội nghị Giải trừ Vũ khí Genève* (1932-1934)
*Hiệp định Geneva (1949) gồm 4 công ước được viết tại Genève (Thụy Sĩ) đặt tiêu chuẩn luật pháp quốc tế về vấn đề nhân đạo.
*Hiệp định Genève, 1954 về việc khôi phục hòa bình trên bán đảo Đông Dương, chấm dứt Chiến tranh Đông Dương, trao trả độc lập cho 3 nước Việt-Miên-Lào.
*Hiệp định Genève, 1988 về việc rút hoàn toàn quân đội Liên Xô khỏi Afghanistan.
Giáo dục tiểu học

**Giáo dục tiểu học** (hay gọi tắt là *cấp 1,* ) là giai đoạn thứ nhất của giáo dục bắt buộc. Nó theo sau giáo dục mầm non (nhà trẻ và mẫu giáo) và nắm trước giai đoạn giáo dục trung học. Đây là bậc giáo dục cho trẻ em từ lớp một (5 hoặc 6 tuổi) tới hết lớp năm (hoặc lớp sáu, tùy theo các quốc gia). Đây là bậc học quan trọng đối với sự phát triển của trẻ em, thời gian hình thành nhân cách và năng lực (trí tuệ và thể chất). Ở Việt Nam, **tiểu học** là bậc học cao hơn mầm non và thấp hơn trung học cơ sở (cấp 2). Trước đây ở miền Bắc (Việt Nam), tiểu học còn được gọi là phổ thông cơ sở cấp một.

## Mục đích

Nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học Trung học cơ sở. Mục tiêu chính của giáo dục tiểu học là giúp tất cả học sinh biết đọc, biết viết, và biết tính toán với những con số ở mức độ căn bản, cũng như thiết lập những hiểu biết căn bản về khoa học, toán, địa lý, lịch sử, và các môn khoa học xã hội khác.
## Việt Nam
### Thời gian hệ Tiểu học
Hệ tiểu học kéo dài 5 năm. Sau khi học hết bậc Tiểu học, học sinh sẽ được xét công nhận hoàn thành chương trình Tiểu học.

### Chương trình học
Chương trình học tại Tiểu học được thống nhất toàn quốc, gồm các môn học và hoạt động giáo dục sau:

* Toán, Tiếng Việt, Đạo đức, Thể dục, Âm nhạc, Mĩ thuật, Hoạt động trải nghiệm, Nội dung giáo dục của địa phương: lớp 1-5
* Tự nhiên và Xã hội, Thủ công, Tập viết: lớp 1-3
* Tin học và Công nghệ, Ngoại ngữ 1 (ví dụ: tiếng Anh): lớp 3-5
* Khoa học, Lịch sử và Địa lí: lớp 4-5

Ngoài ra, tùy theo nguyện vọng của học sinh và/hoặc điều kiện và tình hình thực tế của nhà trường tại địa phương, học sinh có thể học thêm các môn tự chọn sau: Ngoại ngữ 1 (tự chọn, lớp 1-2), Tiếng dân tộc thiểu số (lớp 1-5)

Trường Tiểu học được bố trí tại từng xã, phường, thị trấn. Tuy nhiên, trong thực tế vẫn có một số xã không có trường tiểu học. Đó thường là các xã ở vùng sâu, vùng xa hoặc hải đảo. Theo quy định trong Luật Ngân sách Nhà nước, đầu tư xây dựng trường Tiểu học thuộc trách nhiệm của chính quyền cấp quận, huyện.
## Xem thêm
* Trường tiểu học

## Tham khảo
Lừa hoang Somali

**Lừa hoang Somali** (danh pháp khoa học: ***Equus africanus somalicus***) là một phân loài của lừa hoang châu Phi. Nó được tìm thấy trong khu vực Denkelia của Eritrea, phía đông bắc Ethiopia và Somalia. Các chân của lừa hoang Somali có các sọc nằm ngang màu đen, tương tự như ở ngựa vằn.

Nghiên cứu mtDNA đã chỉ ra rằng lừa đã thuần hóa (lừa nhà) là họ hàng gần gũi nhất của lừa hoang Somali.

## Hình ảnh

Tập tin:Equus africanus somaliensis.jpg
Tập tin:Somali wild ass pair.jpg
Tập tin:ZolliWildAss.JPG
Tập tin:Equus africanus somaliensis 2.jpg


## Chú thích

## Tham khảo
* 
* Moehlman, P.D. (chủ biên). 2002. Equids: Zebras, Asses, and Horses: Status Survey and Conservation Action Plan. Nhóm chuyên gia IUCN/SCC về họ ngựa, IUCN (Liên minh bảo tồn thế giới), Gland Switzerland và Cambridge.

## Liên kết ngoài
*Lừa hoang Somali tại Vườn thú St. Louis
Lừa hoang Mông Cổ

**Lừa hoang Mông Cổ** (danh pháp khoa học: ***Equus hemionus hemionus***), còn gọi là **khulan**, là một phân loài của lừa rừng Trung Á. Nó có thể là một loài cùng với kulan Gobi hay phân loài Dziggetai (*Equus hemionus luteus*). Nó được tìm thấy ở Mông Cổ và miền bắc Trung Quốc, cũng như trước đây đã từng tồn tại ở Kazakhstan trước khi bị tuyệt chủng tại khu vực này do săn bắn.

Khu vực phân bổ của lừa hoang Mông Cổ đã bị thu hẹp đáng kể kể từ thập niên 1990. Trong giai đoạn từ năm 1994 đến năm 1997, một khảo sát đã ước tính kích thước quần thể của nó là khoảng 33.000 tới 63.000 cá thể trên khu vực phân bổ liên tục bao gồm toàn bộ miền nam Mông Cổ. Năm 2003, một khảo sát mới cho ra con số khoảng 20.000 cá thể trên diện tích 177.563&nbsp;km² tại miền nam Mông Cổ. Các ước tính về quần thể lừa hoang Mông Cổ cần xem xét với sự thận trọng do thiếu các nghi thức của khảo sát đã đề cập. Mặc dù vậy, nhưng có thể coi là phân loài này đã mất khoảng 50% diện tích phân bổ trước đây tại Mông Cổ trong vòng 70 năm.

Quần thể lừa hoang Mông Cổ bị suy giảm là do săn bắn trộm và cạnh tranh từ các loài gia súc ăn cỏ và tình trạng bảo tồn của phân loài này được đánh giá là dễ thương tổn. Kể từ năm 1953, lừa hoang Mông Cổ đã được bảo vệ nghiêm ngặt tại Mông Cổ. Phân loài này cũng được liệt kê trong phụ lục I của Công ước về thương mại quốc tế các loài nguy cấp (CITES) và cũng được thêm vào phụ lục II của Công ước về các loài di cư năm 2002

Tuy nhiên, do số lượng dân cư gia tăng cùng với thời tiết khắc nghiệt trong mùa đông những năm gần đây, nên số lượng các mâu thuẫn về quyền lợi giữa những người chăn thả gia súc và lừa hoang Mông Cổ dường như ngày càng tăng.

Việc săn bắn trộm để lấy thịt cũng là vấn đề đang gia tăng tại Mông Cổ. Đối với một bộ phận dân chúng ở một số khu vực thuộc Mông Cổ thì thịt của lừa hoang cũng như một số động vật hoang dã khác dường như là sản phẩm thay thế rẻ tiền hơn so với các loại thịt của gia súc. Năm 2005, một cuộc điều tra bằng sử dụng bảng câu hỏi đã cho thấy có khoảng 4.500 con lừa hoang, tức khoảng 20% của toàn thể quần thể, có thể đã bị săn bắt trộm mỗi năm. Ngoài ra, các thay đổi về chính trị đầu thập niên 1990 cũng làm cho một bộ phận dân chúng quay trở lại với cuộc sống du cư, điều này càng làm tăng thêm số lượng người cũng như gia súc tại các khu vực nông thôn.

Các thay đổi chính trị và xã hội đã phá vỡ các mô hình sử dụng đất truyền thống, làm suy yếu hiệu lực của pháp luật và cũng thay đổi các quan điểm về phía sử dụng các nguồn lực tự nhiên, chẳng hạn như việc coi động vật hoang dã là "nguồn mở". Người ta cũng dự đoán rằng sự tái di cư của con người và gia súc của họ sẽ làm tăng mối tương tác người-động vật hoang dã và có thể đe dọa tới sự sinh tồn của các loài động vật hiếm tại khu vực sa mạc Gobi.

## Chú thích

## Tham khảo
*
Bãi biển Mỹ Khê

**Mỹ Khê** là một bãi biển trung tâm ở Đà Nẵng, Việt Nam.

## Đặc điểm và vị trí
Bãi biển Mỹ Khê có chiều dài 900 m, thuộc vào loại nhộn nhịp nhất trong số các bãi tắm của Đà Nẵng, Việt Nam. Trước năm 1975, một phần của bãi tắm do quân đội Mỹ quản lý. Họ thiết lập một số cơ sở dịch vụ tại đây để phục vụ nhu cầu giải trí, vui chơi của binh lính Mỹ.

## Du lịch

## Liên kết ngoài

*Danh sách những bãi biển đẹp nhất của Forbers
*Tìm hiểu Đà Nẵng
Animesuki

**AnimeSuki** (tên được đặt từ những tiếng Nhật:anime và suki. Suki nghĩa là "thích" hay "yêu") là một trang web chủ yếu cung cấp những bản fansub của những anime chưa có bản quyền bằng hệ thống BitTorrent Peer-to-peer;AnimeSuki được sáng lập bởi GHDpro vào ngày 26/12/2002(1). AnimeSuki không phải là một tracker nhưng cung cấp link đến những tracker xuyên suốt trang web, có thể nói AnimeSuki là một trong những nguồn có sự hiểu biết rõ nhất những link của torrent anime chưa được mua bản quyền. Hầu hết những nhóm fansub trên AnimeSuki sử dụng Scarywater cho tracker của họ. Nó không bao gồm danh sách những anime khiêu dâm, và những phần ecchi thường có trong cảnh báo trước.

## Tình trạng bản quyền

Trang web này chỉ kết nối đến những anime vẫn chưa được mua bản quyền bởi bất cứ công ty Mỹ nào. Một khi một anime được mua bản quyền, nó sẽ bị gỏ bỏ ngay lập tức khỏi trang web, và được liệt vào danh sách đã bản quyền hóa.

## Nguồn Tham khảo

(1)Trang hướng dẫn về AnimeSuki(tiếng Anh) 

## Một số Link bên ngoài
*AnimeSuki.com
*AnimeSuki Miros 
*[irc://irc.zirc.org/animesuki Kênh IRC]
*Scarywater Tracker 

## Tham khảo
Sóng biển

**Sóng biển** là các sóng bề mặt xuất hiện tại tầng trên cùng của biển hay đại dương. Chúng thường được tạo ra do tác dụng của gió, nhưng đôi khi cũng do các hoạt động địa chấn, và có thể lan truyền hàng nghìn kilômét. Độ cao của sóng có thể chỉ nhỏ cỡ chục xentimét nhưng cũng có thể lớn tới cỡ sóng thần. Các phân tử nước biển tham gia vào chuyển động sóng chỉ xoay vòng tại chỗ và có ít chuyển động tịnh tiến theo hướng lan truyền của sóng; tuy rằng một lượng năng lượng lớn có thể được lan truyền theo sóng.

## Các đặc trưng
* Chiều dài sóng (ký hiệu *L*) là khoảng cách giữa hai đỉnh sóng kế tiếp
* Chu kì sóng (*T*) là khoảng thời gian cần thiết để một chiều dài sóng truyền qua vị trí đang xét.
* Chiều cao sóng (*H*) là khoảng cách theo phương thẳng đứng giữa đỉnh sóng và đáy sóng.
* Biên độ sóng (*a*) là khoảng cách theo phương đứng từ đỉnh sóng (hoặc đáy sóng) tới đường mực nước tĩnh; biên độ sóng bằng một nửa chiều cao sóng.
* Độ dốc sóng (*s*) bằng chiều cao sóng chia cho một nửa chiều dài sóng
* Năng lượng sóng (*E*) thường tính bằng cơ năng của mỗi mét vuông mặt nước khi có sóng truyền qua.
* Vận tốc truyền sóng (*c*), còn gọi là *vận tốc pha của sóng*, là vận tốc chuyển động của đỉnh sóng trong hệ quy chiếu đứng yên.
* Vận tốc nhóm sóng (c_g) là đại lượng đặc trưng của sóng lan truyền, nó chính bằng vận tốc truyền năng lượng của sóng.

## Phân loại
Theo sự hình thành có thể phân chia sóng thành hai loại:
* Sóng hỗn hợp được hình thành tại vị trí có xảy ra bão; hướng sóng, chiều cao sóng và chu kì sóng có dạng không đồng nhất.
* Sóng lừng được lan truyền từ nguồn phát sinh sóng (bão) cách xa vị trí đang xét. Sóng lừng có chiều dài sóng, chiều cao sóng và chu kì tương đối đồng đều và có còn sóng

## Xem thêm
* Thang Beaufort
* Sóng thần

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Introductory oceanography chapter 10 - Ocean Waves 
* Understanding waves waves, storm, tsunamis, seiches, bores, deadwater, etc. (18pp)
* HyperPhysics - Ocean Waves
* Water Waves Wiki 
* Wave equation
Gây mê hồi sức

**Gây mê hồi sức** hay đơn giản là **gây mê**, là chuyên khoa y tế liên quan đến việc chăm sóc tình trạng sức khỏe của bệnh nhân trước, trong và sau khi phẫu thuật . Khoa gây mê thực hiện gây mê, điều trị tích cực, cấp cứu tối cấp và giảm đau. Người làm việc chuyên khoa gây mê hồi sức được gọi là **bác sĩ gây mê hồi sức**, **kỹ thuật viên gây mê hồi sức** hay **điều dưỡng gây mê hồi sức** (tùy vào từng hệ thống y tế của mỗi quốc gia) .

Yếu tố cốt lõi của chuyên khoa là ngăn ngừa và giảm thiểu đau đớn và sự khó chịu của bệnh nhân bằng cách sử dụng các chất gây mê khác nhau, cũng như theo dõi và duy trì các chỉ số về chức năng sống của bệnh nhân trong suốt ca phẫu thuật. Kể từ thế kỷ 19, gây mê đã phát triển từ một lĩnh vực thử nghiệm, những người hành nghề đều là những người không thuộc chuyên khoa này và họ phải sử dụng các loại thuốc và kỹ thuật mới, chưa được thử nghiệm. Ngày nay, đây là lĩnh vực y học đề cao tính an toàn, tinh vi và hiệu quả. Ở một số quốc gia, các bác sĩ gây mê còn là bác sĩ có vai trò lớn nhất trong bệnh viện. Vai trò của họ có thể vượt xa vai trò truyền thống là chăm sóc gây mê trong phòng mổ: họ còn thực hiện các ca cấp cứu tiền viện (tức là cấp cứu cho bệnh nhân trước khi được vận chuyển đến bệnh viện), điều hành đơn vị hồi sức tích cực, vận chuyển bệnh nhân nguy kịch giữa các cơ sở (ví dụ: chuyển tuyến), quản lý nhà an dưỡng cuối đời, quản lý đơn vị chăm sóc giảm nhẹ, và các chương trình phục hồi chức năng trước phẫu thuật (*prehabilitation*) để tối ưu hóa tình trạng sức khỏe của bệnh nhân trước khi thực hiện ca phẫu thuật.

## Tham khảo
Việt Nam tại Đại hội Thể thao châu Á 2006

**[[Việt Nam]] tham dự [[Đại hội Thể thao châu Á 2006]]** tại Doha, Qatar với 247 vận động viên http://www.doha-2006.com/gis/menuroot/Biographies/InfoBioByNOC.aspx?noc=VIE&func=A, tranh tài 26 trên 39 môn thể thao.

Hoàng Anh Tuấn là vận động viên mang về cho đoàn Việt Nam huy chương đầu tiên (bạc) trong môn cử tạ nam với thành tích 157&nbsp;kg cử đẩy, 128&nbsp;kg cử giật và tổng cộng 285&nbsp;kg (ngày 3 tháng 12).

Huy chương vàng đầu tiên của đoàn thể thao Việt Nam do các vận động viên nữ môn cầu mây đem lại sau khi thắng Thái Lan trong trận chung kết với tỷ số 2-1 (ngày 6 tháng 12).

Huy chương vàng thứ hai của đoàn thể thao Việt Nam là của vận động viên karatedo Vũ Thị Nguyệt Ánh, hạng 48&nbsp;kg nữ.

Chiếc huy chương vàng thứ ba của đoàn do hai vận động viên cầu mây Lưu Thị Thanh và Nguyễn Thị Hải Thảo giành được sau khi vượt qua hai vận động viên Myanmar Thin Kyu Kyu và Phyo May Zin.

## Bảng huy chương
Đoàn thể thao Việt Nam xếp thứ 19 trên bảng tổng sắp huy chương của Đại hội Thể thao châu Á 2006.

### Vàng
***Cầu mây**
**Đồng đội nữ: Nguyễn Thị Thu Ba, Đỗ Thị Thu Hiền, Nguyễn Thị Thúy An, Cao Thị Yến, Lê Thị Hạnh, Nguyễn Thị Hoa, Nguyễn Hải Thảo, Lưu Thị Thanh, Nguyễn Bạch Vân, Nguyễn Đức Thu Hiền, Nguyễn Thị Bích Thủy
**Đôi nữ: Lưu Thị Thanh, Nguyễn Hải Thảo, Đỗ Thị Thu Hiền *(dự bị)*
***Karate**
**Kumite nữ hạng 48&nbsp;kg: Vũ Thị Nguyệt Ánh

### Bạc
***Bắn súng**
**Súng trường hơi di động 10 m đồng đội nữ: Đặng Hồng Hà, Đỗ Thu Trà và Nguyễn Thị Thu Hằng
***Bi-a**
**Bi-a Caroom 3 băng: Dương Anh Vũ
***Cầu mây**
**Đội tuyển nữ - Regu: Nguyễn Thị Thu Ba, Nguyễn Thị Thúy An, Nguyễn Hải Thảo, Lưu Thị Thanh, Nguyễn Thị Bích Thủy
***Cờ vua**
**Cờ nhanh nam: Đào Thiên Hải
***Cử tạ**
**Hạng 56&nbsp;kg nam: Hoàng Anh Tuấn (157&nbsp;kg cử đẩy, 128&nbsp;kg cử giật, tổng 285&nbsp;kg)
***Karate**
**Kata cá nhân nữ: Nguyễn Hoàng Ngân
**Kumite hạng 60&nbsp;kg nữ: Nguyễn Thị Hải Yến
***Taekwondo**
**Hạng 55&nbsp;kg nữ: Hoàng Hà Giang
**Hạng 59&nbsp;kg nữ: Nguyễn Thị Hoài Thu
***Thể hình**
**Hạng 60&nbsp;kg nam: Phạm Văn Mách
***Wushu**
**Nam quyền nam: Phạm Quốc Khánh
**Hạng 52&nbsp;kg nam: Phan Quốc Vinh
**Hạng 65&nbsp;kg nam: Nguyễn Đức Trung

### Đồng
***Bắn súng**
**Súng ngắn hơi 10 m đồng đội nam: Hoàng Xuân Vinh, Nguyễn Mạnh Tường và Trần Quốc Cường
**Súng trường hơi di động 10 m nữ: Đặng Hồng Hà
**Súng trường hơi di động hỗn hợp 10 m đồng đội nam: Nguyễn Mạnh Cường, Nguyễn Văn Tùng, Trần Hoàng Vũ
***Karate**
**Kumite nam hạng 55&nbsp;kg: Phạm Trần Nguyên
***Taekwondo**
**Hạng 51&nbsp;kg nữ: Đỗ Thị Bích Hạnh
**Hạng 67&nbsp;kg nữ: Bùi Thu Hiền
**Hạng 62&nbsp;kg nam: Vũ Anh Tuấn

## Xem thêm

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Danh sách huy chương của đoàn thể thao Việt Nam trên trang chủ của Ban tổ chức ASIAD 2006.
Hoàng Anh Tuấn (vận động viên)

**Hoàng Anh Tuấn** (sinh ngày 12 tháng 2 năm 1985 tại Quế Võ, Bắc Ninh) là một vận động viên môn cử tạ người Việt Nam.

## Thành tích
Ở hạng cân 56&nbsp;kg, Tuấn đã nhiều lần vô địch Việt Nam. Tuy nhiên, anh được mọi người chú ý sau khi liên tục đạt thành tích cao trong năm 2005: huy chương vàng (tổng 2 nội dung), 2 huy chương bạc (nội dung cử giật và cử đẩy) ở giải vô địch cử tạ trẻ thế giới; 1 huy chương vàng (tổng 2 nội dung), 1 huy chương bạc, 1 huy chương đồng ở giải vô địch châu Á; 1 huy chương bạc (cử giật), 1 huy chương đồng (cử đẩy) ở giải vô địch thế giới.

Ngày 2 tháng 12 năm 2006, tại Đại hội Thể thao châu Á 2006 (Doha, Qatar), anh đã đoạt huy chương bạc ở hạng cân 56&nbsp;kg. Đây là huy chương đầu tiên của đoàn thể thao Việt Nam.

Ngày 10 tháng 8 năm 2008, Hoàng Anh Tuấn đạt huy chương bạc Olympic Bắc Kinh môn cử tạ hạng 56&nbsp;kg với tổng thành tích 290&nbsp;kg ở hai nội dung cử đẩy và cử giật, chỉ kém vận động viên giành huy chương vàng 2&nbsp;kg. Đây là huy chương thứ hai của Việt Nam giành được tại các kỳ Thế vận hội, sau tấm huy chương đầu tiên của Trần Hiếu Ngân giành được tại Olympic Sydney.

## Cấm thi đấu 2 năm
Hoàng Anh Tuấn đã bị cấm thi đấu hai năm kể từ ngày 18 tháng 9 năm 2010 vì bị dương tính với oxilofrine, một loại chất nằm trong danh mục cấm của Liên đoàn cử tạ thế giới.

Năm 2012, Hoàng Anh Tuấn trở lại và giành HCV ở Giải vô địch cử tạ quốc gia 2012

## Chú thích

## Liên kết ngoài
* Thông tin cá nhân và thành tích của Hoàng Anh Tuấn trên trang chủ Đại hội Thể thao châu Á 2006.
* Hoàng Anh Tuấn - Người "mở hàng" cho thể thao Việt Nam trên Báo Tuổi trẻ ngày 26 tháng 11 năm 2006.
* VĐV cử tạ Hoàng Anh Tuấn bị cấm thi đấu 2 năm  trên VOVNEWS.VN
Trung Đô (định hướng)

**Trung Đô** có thể là:

* Phường Trung Đô, thành phố Vinh, Nghệ An.
* Phượng Hoàng Trung Đô, kinh đô của nhà Tây Sơn.
Thiên Lộc (định hướng)

**Thiên Lộc** có thể là:

* Xã Thiên Lộc, thành phố Hà Nội

; Địa danh cũ
* Xã Thiên Lộc (huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh); nay là một phần xã Can Lộc
* Tên gọi cũ của huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh.
Chi Thông

**Chi Thông** (danh pháp khoa học: ***Pinus***) là một chi trong họ Thông (Pinaceae). Nó là chi duy nhất trong phân họ **Thông** (Pinoideae). Có khoảng 115 loài thông trên thế giới, số liệu được các chuyên gia chấp nhận là từ 105 đến 125 loài.

## Phân loại và danh pháp

Chi thông được chia thành 3 phân chi, dựa trên các đặc tính về hạt, lá và nón:
*''Pinus'' subg. ''Pinus'', Các nhóm thông cứng hay thông vàng.
*''Pinus'' subg. ''Ducampopinus'', Các nhóm thông đuôi cáo hay thông Pinyon.
*''Pinus'' subg. ''Strobus'', Các nhóm thông mềm hay thông trắng.

## Phân bố

Thông sinh sống tự nhiên ở hầu khắp Bắc bán cầu. Ở lục địa Á-Âu, chúng phân bố từ quần đảo Canaria, bán đảo Iberia và Scotland đến vùng viễn đông Nga, ở Philippines, Na Uy, Phần Lan và Thụy Điển (thông Scot), và ở đông Siberi (thông lùn Siberi)...

## Xem thêm
* Cây thông Noel
## Chú thích

## Tham khảo

* Farjon, A. 1984, 2nd edition 2005. *Pines*. E. J. Brill, Leiden. ISBN 90-04-13916-8
* Little, E. L., Jr., and Critchfield, W. B. 1969. *Subdivisions of the Genus Pinus (Pines)*. US Department of Agriculture Misc. Publ. 1144 (Superintendent of Documents Number: A 1.38:1144).
* Richardson, D. M. (ed.). 1998. *Ecology and Biogeography of Pinus*. Cambridge University Press, Cambridge. 530 p. ISBN 0-521-55176-5
* Sulavik, Stephen B. 2007. *Adirondack; Of Indians and Mountains, 1535-1838*. Purple Mountain Press, Fleischmanns, NY. 244 p. ISBN 1-930098-79-0 ISBN 978-1-930098-79-4
* Mirov, N. T. 1967. *The Genus Pinus*. Ronald Press, New York (out of print).
* Classification of pines
* Gymnosperm Database - Pinus

## Thư mục
Philips, Roger. Trees of North America and Europe, Random House, Inc., New York ISBN 0-394-50259-0, 1979.

## Liên kết ngoài
Paul Wight

**Paul Donald Wight II ** (sinh ngày 8 tháng 2 năm 1972), được biết đến dưới tên **Big Show**, là cựu đô vật chuyên nghiệp người Mỹ, từng thi đấu tại WWE. **Wight** được nhiều người biết đến qua sự nghiệp đấu vật ở World Championship Wrestling và World Wrestling Entertainment.

## Trong đấu vật

* **[[Biệt hiệu|Biệt danh]]:**
** "The Giant"
* **Đòn đánh:**
** Chokeslam (Đòn kết liễu)
** Cobra clutch backbreaker
** Colossal clutch
** Right-handed KO punch (Đòn kết liễu)
** Abdominal Stretch
** Bearhug
** Big boot
** Sidewalk slam
** Palm Slap
** Superkick
** Alley Oop
** Corner Splash
** Spinning Headlock Elbow Drop
** Top Rope Elbow Drop
** Spear
** Ko Punch/WMD (Đòn kết liễu)

## Các chức vô địch và danh hiệu
* **[[Pro Wrestling Illustrated]]**
:* PWI xếp hạng thứ **2** trong số những tay đẳng cấp và Vip nhất PWI Years năm 1996.
:* PWI giải thưởng dành cho tân binh (1996)
:* PWI giải thưởng cho tay đô vật trong năm (1996)
* **[[World Championship Wrestling]]**
:* WCW World Heavyweight Championship (2 lần)
:* WCW World Tag Team Championship (3 lần) - với Lex Luger (1), Sting (1), và Scott Hall (1)
:* World War 3(1996)
:* King of Cable (1996)
* **[[WWE|World Wrestling Federation/Entertainment]]**
:* ECW World Heavyweight Championship (1 lần)
:* World Heavyweight Championship (2 lần)
:* WWE Intercontinental Championship (1 lần)
:* WWE United States Championship (1 lần)
:* WWF/E Hardcore Championship (3 lần)
:* World Tag Team Championship (8 lần) – với Undertaker (2), Kane (1), Chris Jericho (1) và Miz (1)
:* Andre the Giant Memorial Trophy (2015)
:* WWF/E Championship (2 lần)
:* WWE Tag Team Championship (3 lần) - với Chris Jericho (1), Miz (1) và Kane (1)
:* Bragging Rights Trophy 2010 - như là thành viên của Đội SmackDown (với Rey Mysterio, Alberto Del Rio, Jack Swagger, Edge, Tyler Reks và Kofi Kingston)
:* 24th Triple Crown Champion
:* 12th Grand Slam Champion
:* Slammy Awards (5 lần)
:** Đồng đội của năm (2009) - với Chris Jericho
:** Lung lay của năm (2011) - với Mark Henry
:** Sự phản bội của năm (2012) - Hạ gục John Cena tại Over the Limit
:** Khoảnh khắc của năm (2013) - Hạ gục Triple H tại Raw
:** Trận đấu của năm (2014) - Đội Cena vs Nhóm Quyền lực tại Survivor Series

## Những phim từng đóng
* *[[Jingle All the Way]]* (1996) vai "Huge Santa"
* *[[McCinsey's Island]]* (1998) vai "Little Snow Flake"
* *[[The Waterboy]]* (1998) vai "Captain Insano"
* *[[Little Hercules in 3-D]]* (2006) vai "Marduk"
* [Vendetta (2015)](https://en.wikipedia.org/wiki/Vendetta_(2015_film)) Vai "Victor Abbott"
*

## Tham khảo
Mèo (định hướng)

**Mèo** có thể chỉ đến:

## Sinh học
*Nhiều loài khác nhau có từ "mèo" trong tên gọi
*Mèo nhà: mèo nhà, là một loài trong họ Mèo
**Mèo hoang: mèo nhà đã trở lại sống trong môi trường tự nhiên
*Mèo rừng

## Con người
* Người Mèo: Còn gọi là người H'Mông, là một dân tộc ở châu Á nói tiếng H'Mông; quê hương của họ là những vùng núi cao ở phía nam Trung Quốc cũng như các khu vực miền bắc của Đông Nam Á.

## Nghệ thuật
**[[Mèo Con (phim)|Mèo con]]*, một bộ phim hoạt hình của Việt Nam
Lưỡng tính sóng–hạt

**Lưỡng tính sóng–hạt** là một thuộc tính cơ bản của vật chất, thể hiện ở điểm mọi đối tượng vật chất di chuyển trong không gian đều có tính chất như là sự lan truyền của sóng tương ứng với vật chất đó, đồng thời cũng có tính chất của các hạt chuyển động.
Là một khái niệm trung tâm của cơ học lượng tử, lưỡng tính sóng-hạt nhấn mạnh sự thiếu sót của các khái niệm cổ điển như "sóng" và "hạt" trong việc mô tả đầy đủ hành trạng của các thực thể vật chất ở các thang nguyên tử (nguyên tử và phân tử) và hạ nguyên tử (hạt nhân, proton, electron, photon...).
Những luận giải chính thống về cơ học lượng tử giải thích điều dường như là một nghịch lý này như là một thuộc tính cơ bản của toàn bộ vật chất trong Vũ trụ, trong khi các luận giải khác giải thích lưỡng tính sóng-hạt như là một hệ quả xuất hiện do những hạn chế khác nhau của người quan sát.

## Lịch sử nghiên cứu
Lưỡng tính sóng–hạt là một thuộc tính cơ bản của vật chất, thể hiện ở điểm mọi đối tượng vật chất di chuyển trong không gian đều có tính chất như là sự lan truyền của sóng tương ứng với vật chất đó, đồng thời cũng có tính chất của các hạt chuyển động. Là một khái niệm trung tâm của cơ học lượng tử, lưỡng tính sóng-hạt nhấn mạnh sự thiếu sót của các khái niệm cổ điển như "sóng" và "hạt" trong việc mô tả đầy đủ hành trạng của các thực thể vật chất ở các thang nguyên tử (nguyên tử và phân tử) và hạt nguyên tử (hạt nhân, proton, electron, photon...). Những luận giải chính thống về cơ học lượng tử giải thích điều dường như là một nghịch lý này như là một thuộc tính cơ bản của toàn bộ vật chất trong Vũ trụ, trong khi các luận giải khác giải thích lưỡng tính sóng-hạt như là một hệ quả xuất hiện do những hạn chế khác nhau của người quan sát.

## Bản chất
Cụ thể, nếu một vật chất chuyển động giống như một hạt với động lượng *p* thì sự di chuyển của nó cũng giống như sự lan truyền của một sóng với bước sóng *&lambda;* là:
:\lambda = \frac{h}{p}
với:
**h* là hằng số Planck

Công thức nêu trên là **công thức de Broglie**, được đề xuất bởi nhà vật lý người Pháp Louis de Broglie vào năm 1924, mở rộng ý tưởng trước đó của Albert Einstein về sự tồn tại của các quang tử, và là thành quả nhận thức của loài người sau 4 thế kỷ tranh luận giữa trường phái lý thuyết sóng khởi xướng bởi Christiaan Huygens và trường phái hạt khởi xướng bởi Isaac Newton. Bước sóng trong công thức nêu trên còn được gọi là **bước sóng de Broglie**.

Vì hằng số Planck có giá trị rất nhỏ, tính chất sóng của vật chất chỉ thể hiện rõ với các hạt có động lượng rất bé, cụ thể là các hạt cơ bản như điện tử, photon, phonon,... Các vật thể trong đời sống thường ngày có bước sóng quá nhỏ và hầu như không thể quan sát được tính chất sóng của chúng.

## Quá trình tìm ra công thức ''<math>\lambda=h/p</math>''
De Broglie đã đưa 2 phương trình của Einstein về năng lượng và vật chất *E = mc²* và của Max Planck về tính chất của sóng là *E = hf* với f là tần số

Công thức Einstein:
: E = m C^2 =(m \times C) C = p C

Công thức Planck:
: E = h f

Từ 2 công thức trên, ta thấy:
: E = p C = h f
: E = p C = h \frac{C}{\lambda}
: \lambda = \frac{h}{p}

## Xem thêm
*Nguyên lý bất định

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* 
*
DNA (định hướng)

**DNA** có thể là:

*Deoxyribonucleic acid
*Kiến trúc mạng số (**D**igital **N**etwork **A**rchitecture)
*''DNA'' (album của Backstreet Boys)
*"DNA" (bài hát của BTS)

## Xem thêm
*ADN (định hướng)
Lê Quảng Ba

**Lê Quảng Ba** (1914–1988) là một tướng lĩnh người Tày đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam, nguyên Tư lệnh đầu tiên Quân khu Việt Bắc. Ông tên thật là **Đàm Văn Mông**; dân tộc Tày; quê xã Sóc Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng. Ông là một trong những người đã đưa Chủ tịch Hồ Chí Minh từ Trung Quốc về nước đầu năm 1941, chịu trách nhiệm nơi ăn, chốn ở, nơi họp và bảo vệ Hội nghị Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương lần thứ 8.

## Tiểu sử tóm tắt
* Ông tham gia cách mạng năm 1935, gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương năm 1936.
* Năm 1941, ông cùng Lê Thiết Hùng tổ chức lớp học quân sự đầu tiên ở Cao Bằng để thành lập đội du kích tập trung đầu tiên và phụ trách đội, trong đội có Nông Thị Trưng.
* Từ cuối năm 1944 đến năm 1945, ông làm Ủy viên quân sự và Phái viên kỳ bộ Việt Minh ở Cao-Bắc-Lạng.
* Từ tháng 11 năm 1945 đến năm 1947, ông làm Khu phó Khu 1, Khu trưởng Khu Hà Nội rồi Khu trưởng Khu 12.
* Từ năm 1948 đến năm 1949, ông làm Chỉ huy phó Mặt trận 2 (Đông Bắc) rồi Chỉ huy trưởng Mặt trận Duyên hải Đông Bắc và Chiến dịch Thập Vạn Đại Sơn. Được phong cấp Đại tá trong đợt phong quân hàm đầu tiên.
* Tháng 12 năm 1949, ông làm Tư lệnh Liên khu Việt Bắc.
* Tháng 5 năm 1951, ông làm Đại đoàn trưởng đầu tiên Đại đoàn 316.
* Từ năm 1957 đến năm 1959, ông làm Tư lệnh Quân khu Việt Bắc. Thụ phong quân hàm Thiếu tướng năm 1958.
* Năm 1960, ông chuyển ngành, làm Trưởng ban Ban Dân tộc Trung ương, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc của Chính phủ, 
* Năm 1976, ông làm Phó Chủ nhiệm Ủy ban Nông nghiệp Trung ương.

Ông là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa III, đại biểu Quốc hội từ khóa II đến khóa VI, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

## Xem thêm
## Chú thích

## Tham khảo
Biến dị di truyền

**Biến dị di truyền** là sự khác nhau về ADN giữa các cá thể hoặc quần thể. Đột biến là nguyên nhân sâu xa nhất của biến dị di truyền, nhưng các cơ chế khác, chẳng hạn như phiêu bạt di truyền, cũng đóng một vai trò nhất định.

## Nội dung khái niệm

* Biến dị di truyền là thuật ngữ dùng để chỉ các biến dị của sinh vật có khả năng **di truyền được** cho thế hệ sau, phân biệt với khái niệm "biến đổi" do Lamac (Jean-Baptiste Lamarck) đề xuất và biến dị thường biến (hay tính mềm dẻo kiểu hình)., , 
* Về vai trò, thì biến dị di truyền là **nền tảng của tiến hoá**, không có loại biến dị này thì quá trình tiến hoá của sinh vật không thể xảy ra. Các biến dị di truyền - theo thuyết tiến hoá hiện đại - là nguồn nguyên liệu cho chọn lọc. Từ nguồn nguyên liệu này, quá trình chọn lọc (chọn lọc tự nhiên hoặc chọn lọc nhân tạo) có thể tạo ra các dạng sinh vật mới và hình thành loài mới.

## Các dạng chính
Ở trình độ Di truyền học phổ thông, người ta thường phân biệt 3 dạng biến dị di truyền:, , 

* Đột biến (mutation) là biến đổi của vật chất di truyền, đó là những biến đổi của DNA (hình 1) hoặc của biến đổi nhiễm sắc thể (hình 2).
* Dòng gen (gene flow) là thuật ngữ dùng để chỉ sự di cư hoặc nhập cư giữa các quần thể khác nhau nhưng của cùng một loài. Qua di cư hoặc nhập cư, quần thể có khả năng thêm các alen khác mà nó vốn không có (hình 3).
* Giao phối phát sinh các tổ hợp gen mới mà quần thể vốn không có, nhờ sự phân li độc lập trong giảm phân và tổ hợp tự do trong thụ tinh (hình 4). Dạng này gồm cả tái tổ hợp gen, bao gồm tái tổ hợp tương đồng và tái tổ hợp không tương đồng.

Tập tin:Mutations.svg|Hình 1: Các dạng đột biến điểm ở gen.
Tập tin:Chromosomes mutations-en.svg|Hình 2: Các dạng đột biến NST thường gặp.
Tập tin:Gene Flow.svg|Hình 3: Di cư hoặc nhập cư có thể tạo nguồn gen mới.


## Nguồn trích dẫn

## Tham khảo

## Đọc thêm
* Ernst Mayr (1970): Populations, species, and evolution – An abridgment of Animal species and evolution. The Belknap Press of Harvard University Press, Cambridge, Massachusetts and London, England, .
* Theodosius Dobzhansky (1970): Genetics of the evolutionary process. Columbia, New York, .
* McGinley, Mark; J. Emmett Duffy (ed). 2008. "Genetic variation." In: *Encyclopedia of Earth*. Washington, D.C.: National Council for Science and the Environment. 
* "Genetic Variation" in Griffiths, A.J.F. *Modern Genetic Analysis, Vol 2.*, p.&nbsp;7
* "How is Genetic Variation Maintained in Populations" in Sadava, D. et al. *Life: The Science of Biology*, p.&nbsp;456
* Eviatar Nevo; Beiles, A. "Genetic variation in nature". Scholarpedia, 6(7):8821. 
* Hedrick P. (2011): Genetics of populations. Jones & Bartlett Learning, .
* Rieger R. Michaelis A., Green M. M. (1976): Glossary of genetics and cytogenetics: Classical and molecular. Springer-Verlag, Heidelberg - New York, ; .
* Griffiths, A. J. F. (1999). An Introduction to genetic analysis. W. H. Freeman, San Francisco, .
* Luigi Luca Cavalli-Sforza, Bodmer W. F. (1999): *The genetics of human populations*. Dover, Mineola, New York, .

## Liên kết ngoài
*Genetic variation
Tinh thể quang tử

**Tinh thể quang tử** là các cấu trúc nanô quang học có ảnh hưởng đến sự lan truyền của các hạt photon trong nó tương tự như cách mà các tinh thể bán dẫn tác động lên chuyển động của electron. Các tinh thể quang tử xuất hiện một cách tự nhiên trên vỏ Trái Đất ở nhiều dạng và đã được nghiên cứu từ đầu thế kỷ 20.

## Giới thiệu
Tinh thể quang tử được tạo thành từ các cấu trúc nanô điện môi hoặc kim loại-điện môi được thiết kế để tác động lên sự lan truyền của sóng điện từ tương tự như cách các hố năng lượng tuần hoàn trong các tinh thể bán dẫn tác động lên chuyển động của electron; tức là tạo ra các cấu trúc năng lượng của trạng thái photon trong tinh thể. Ở đây, một vùng trống trong cấu trúc năng lượng photon là những kiểu lan truyền mà sóng điện từ không được phép, hay những dải bước sóng không lan truyền được. Điều này dẫn đến các hiện tượng như ngăn cản phát xạ tự phát, gương định hướng có độ phản xạ cao hay ống dẫn sóng có độ hao tổn thấp.

Bản chất của các hiện tượng quan sát được là sự nhiễu xạ của sóng điện từ, trong đó chu kỳ không gian của các cấu trúc tinh thể phải có cùng kích cỡ với bước sóng của sóng điện từ (tức là vào cỡ vài trăm nm cho các tinh thể quang tử làm việc với ánh sáng). Đấy là một khó khăn kỹ thuật cho việc chế tạo các tinh thể quang tử nhân tạo.

## Tinh thể quang tử tự nhiên

Một ví dụ của tinh thể quang tử tự nhiên là opal. Các màu sắc của nó là do nhiễu xạ Bragg trên các mắt tinh thể của nó.

Một hệ tinh thể quang tử tự nhiên khác có thể quan sát được trên cánh một số loài bướm, như loài Morpho.

## Ứng dụng

Các tinh thể quang tử có thể được ứng dụng để điều khiển sự lan truyền của ánh sáng.

Các tinh thể quang tử một chiều đã đang được dùng rộng rãi trong quang học màng mỏng; như tạo ra các lớp phủ lên bề mặt thấu kính hay gương để tạo ra độ phản chiếu thấp hay cao tuỳ ý; hay trong sơn đổi màu và in ấn bảo mật.

Các tinh thể quang tử hai chiều và ba chiều được dùng trong nghiên cứu khoa học. Ứng dụng thương mại đầu tiên của tinh thể quang tử hai chiều là sợi tinh thể quang tử, thay thế cho sợi quang học truyền thống trong các thiết bị quang học phi tuyến và dùng với các bước sóng đặc biệt (ở đó không có vật liệu truyền thống nào trong suốt ngoài không khí hay các chất khí).

Khả năng sản xuất và ngăn ngừa lỗi trong các tinh thể quang tử ba chiều vẫn đang được nghiên cứu.

## Xem thêm
*Sợi tinh thể quang tử
*Quang học màng mỏng

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Prof Yablonovitch's Optoelectronics Group at UCLA School of Engineering and Applied Sciences http://www.ee.ucla.edu/labs/photon/homepage.html.
* Prof Sajeev's page at University of Toronto http://www.physics.utoronto.ca/~john/.
* Prof Vos's group at University of Twente www.photonicbandgaps.com
* Photonic crystals tutorials by Prof S. Johnson at MIT http://ab-initio.mit.edu/photons/tutorial/
Nhiễu xạ

**Nhiễu xạ** () là hiện tượng quan sát được khi sóng lan truyền qua khe nhỏ hoặc mép vật cản (rõ nhất với các vật cản có kích thước tương đương với bước sóng), trong đó sóng bị lệch hướng lan truyền, lan toả về mọi phía từ vị trí vật cản, và tự giao thoa với các sóng khác lan ra từ vật cản.

Hiện tượng nhiễu xạ đã được quan sát với mọi loại sóng, như âm thanh, sóng nước, sóng điện từ (như ánh sáng hay sóng radio), hay các hạt thể hiện tính chất sóng thông qua lưỡng tính sóng hạt.

## Lịch sử nghiên cứu

Hiệu ứng nhiễu xạ của ánh sáng lần đầu được quan sát và mô tả tỉ mỉ bởi nhà vật lí Francesco Maria Grimaldi, người đã đặt ra khái niệm *nhiễu xạ* (trong tiếng Anh là diffraction) từ khái niệm *diffringere* trong tiếng Latin có nghĩa là *tách ra thành nhiều mảnh*. Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu chỉ của Grimaldi chỉ được công bố sau khi ông qua đời vào năm 1665. Isaac Newton nghiên cứu về hiện tượng này và quy chúng thành *sự uốn cong* của tia sáng. James Gregory (1638 - 1675) quan sát mô hình nhiễu xạ gây ra bởi một sợi lông chim, và đây là cách tử nhiễu xạ hiệu quả đầu tiên được khám phá. Thomas Young tiến hành thí nghiệm nổi tiếng vào năm 1803 thể hiện sự giao thoa ánh sáng từ hai khe hở nhỏ gần nhau. Young giải thích kết quả như là hiện tượng giao thoa giữa các sóng phát ra từ khe hở, ông quả quyết rằng ánh sáng là sóng. Augustin-Jean Fresnel tiến hành thêm các cuộc nghiên cứu và tính toán dứt khoát về hiện tượng nhiễu xạ, công bố năm 1816, và 1818  và từ đó tạo ra sự ủng hộ thuyết sóng ánh sáng mà đã được phát triển bởi Christiaan Huygens và được tiếp thêm sức mạnh bởi Young, chống lại thuyết hạt ánh sáng thuần tuý của Newton.

## Cơ chế
Trong Vật lí cổ điển hiện tượng nhiễu xạ xảy ra do cách mà sóng được lan truyền; nó được mô tả bởi Nguyên lí Huyghens - Fresnel và Nguyên lí chồng chập. Sự truyền của sóng có thể được hình dung bằng cách coi mọi chất điểm trong môi trường truyền của đầu sóng là một nguồn điểm của một sóng cầu thứ cấp.

## Ví dụ

## Chú thích

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Wave Optics 
* Diffraction approximations illustrated.
Đống Đa (định hướng)

**Đống Đa** là tên của địa danh lịch sử gò Đống Đa, nơi từng diễn ra trận Đống Đa năm 1789 giữa quân Tây Sơn với quân nhà Thanh. Tên này còn được dùng để đặt cho nhiều địa danh và tổ chức tại Việt Nam để kỷ niệm trận đánh trên như:

* Phường Đống Đa, thành phố Hà Nội

; Địa danh cũ
* Quận Đống Đa, thành phố Hà Nội
* Phường Đống Đa, thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định
* Phường Đống Đa, thành phố Pleiku, tỉnh Gia Lai
* Phường Đống Đa, thành phố Vĩnh Yên, tỉnh Vĩnh Phúc
Hướng Tây Bắc

Hướng **Tây Bắc** (tiếng Anh: Northwest, chữ Hán: 西北) hay "Hướng 10 giờ rưỡi" là một hướng địa lý phụ (hướng trung gian), được ký hiệu là **NW** hoặc **TB** trên la bàn. Hướng này nằm ở chính giữa hướng Tây và hướng Bắc, đối diện với hướng Đông Nam, vuông góc với hướng Đông Bắc và hướng Tây Nam. Hướng Tây Bắc còn để chỉ góc trên bên trái khi trình bày về các bản đồ, sơ đồ. Phương vị: 315°.

## Hướng phụ thứ cấp
* Hướng Tây Tây Bắc (West-northwest) nằm ở chính giữa hướng Tây và hướng Tây Bắc, được ký hiệu là là WNW hoặc TTB trên la bàn. Phương vị: 292.5°.
* Hướng Bắc Tây Bắc (North-northwest) nằm ở chính giữa hướng Bắc và hướng Tây Bắc, được ký hiệu là là NNW hoặc BTB trên la bàn. Phương vị: 337.5°.

## Xem thêm
*Hướng Đông Bắc
*Hướng Đông Nam
*Hướng Tây Nam
*Tây Bắc Bộ

## Tham khảo
Hướng Đông Bắc

Hướng **Đông Bắc** (tiếng Anh: Northeast, chữ Hán: 東北) hay "Hướng 1 giờ rưỡi" là một hướng địa lý phụ (hướng trung gian), được ký hiệu là **NE** hoặc **ĐB** trên la bàn. Hướng này nằm ở chính giữa hướng Đông và hướng Bắc, đối diện với hướng Tây Nam, vuông góc với hướng Đông Nam và hướng Tây Bắc. Hướng Đông Bắc còn để chỉ góc trên bên phải khi trình bày về các bản đồ, sơ đồ. Phương vị: 45°.

## Hướng phụ thứ cấp
* Hướng Bắc Đông Bắc (North-northeast) nằm ở chính giữa hướng Bắc và hướng Đông Bắc, được ký hiệu là là NNE hoặc BĐB trên la bàn. Phương vị: 22.5°.
* Hướng Đông Đông Bắc (East-northeast) nằm ở chính giữa hướng Đông và hướng Đông Bắc, được ký hiệu là là ENE hoặc ĐĐB trên la bàn. Phương vị: 67.5°.

## Xem thêm
* Hướng Tây Bắc
* Hướng Đông Nam
* Hướng Tây Nam
* Đông Bắc Bộ

## Tham khảo
Hướng Đông Nam

Hướng **Đông Nam** (tiếng Anh: Southeast, chữ Hán: 東南) hay "Hướng 4 giờ rưỡi" là một hướng địa lý phụ (hướng trung gian), được ký hiệu là **SE** hoặc **ĐN** trên la bàn. Hướng này nằm ở chính giữa hướng Đông và hướng Nam, đối diện với hướng Tây Bắc, vuông góc với hướng Tây Nam và hướng Đông Bắc. Hướng Đông Bắc còn để chỉ góc dưới bên phải khi trình bày về các bản đồ, sơ đồ. Phương vị: 135°.

## Hướng phụ thứ cấp
* Hướng Đông Đông Nam (East-southeast) nằm ở chính giữa hướng Đông và hướng Đông Nam, được ký hiệu là là ESE hoặc ĐĐN trên la bàn. Phương vị: 112.5°.
* Hướng Nam Đông Nam (South-southeast) nằm ở chính giữa hướng Nam và hướng Đông Nam, được ký hiệu là là SSE hoặc NĐN trên la bàn. Phương vị: 157.5°.

## Xem thêm
*Hướng Đông Bắc
*Hướng Tây Bắc
*Hướng Tây Nam
*Đông Bắc Bộ

## Tham khảo
Hướng Tây Nam

Hướng **Tây Nam** (tiếng Anh: Southwest, chữ Hán: 西南) hay "Hướng 7 giờ rưỡi", là một hướng địa lý phụ (hướng trung gian), được ký hiệu là **SW** hoặc **TN** trên la bàn. Hướng này nằm ở chính giữa hướng Tây và hướng Nam, đối diện với hướng Đông Bắc, vuông góc với hướng Tây Bắc và hướng Đông Nam. Hướng Tây Nam còn để chỉ góc dưới bên trái khi trình bày về các bản đồ, sơ đồ. Phương vị: 225°.

## Hướng phụ thứ cấp
* Hướng Nam Tây Nam (South-southwest) nằm ở chính giữa hướng Nam và hướng Tây Nam, được ký hiệu là là SSW hoặc NTN trên la bàn. Phương vị: 202.5°.
* Hướng Tây Tây Nam (West-southwest) nằm ở chính giữa hướng Tây và hướng Tây Nam, được ký hiệu là là SSW hoặc TTN trên la bàn. Phương vị: 247.5°.

## Xem thêm
* Hướng Đông Bắc
* Hướng Đông Nam
* Hướng Tây Bắc
* Tây Nam Bộ

## Tham khảo