Thập niên 1380

**Thập niên 1380** là thập niên diễn ra từ năm 1380 đến 1389.

## Chính trị và chiến tranh

### Chiến tranh

* Tháng 9 năm 1380, Lực lượng Nga dưới sự chỉ huy của Đại công tước Dmitry I Donskoy của Moscow đã chống lại cuộc xâm lược lớn của Hãn quốc Xanh , Lithuania và Ryazan ở trận Kulikovo
* Năm 1382, Đế quốc Ottoman chiếm Sofia từ tay người Bulgaria .
* Năm 1383, Hiệp sĩ Teuton tái khởi động cuộc chiến chống lại Litva ngoại đạo .
* Tháng 9 năm 1384, cuộc bao vây Lisbon của quân đội Castilian - trong cuộc Khủng hoảng 1383–85 ở Bồ Đào Nha .
* Cuối năm 1384, Timur chinh phục các vùng lãnh thổ phía bắc của Đế chế Jalayirid , ở phía tây Ba Tư .
* Tháng 8 năm 1385, Richard II của Anh bắt đầu cuộc xâm lược Scotland .
* Tháng 9 năm 1385, lực lượng Serbia dưới sự chỉ huy của Balša II và Ivaniš Mrnjavčević bị chỉ huy Ottoman Hayreddin Pasha đánh bại, gần Berat .
* Năm 1386, lãnh chúa Timur của triều đại Timurid (người Thổ Nhĩ Kỳ gốc Mông Cổ) đánh chiếm và cướp phá kinh đô Tbilisi của Georgia , bắt giữ vua Bagrat V làm tù binh.
* Tháng 3 năm 1387, Vương quốc Anh giành chiến thắng trước hạm đội liên quân Pháp - Castilla - Flemish tại trận Margate
* Tháng 4 năm 1388, châu Glarus, liên minh với Liên minh Thụy Sĩ cũ , đã đánh bại quân Habsburg một trận quyết định ở Näfels 
* Tháng 5 năm 1388, một lực lượng xâm lược nhà Minh của Trung Quốc dưới sự chỉ huy của tướng Lan Vũ đã đánh bại một đội quân Mông Cổ hùng mạnh dưới sự chỉ huy của Uskhal Khan Tögüs Temür và bắt giữ 100 thành viên của triều đại Bắc Nguyên. Uskhal Khan bị giết trên đường đi tìm viện binh, thay thế ông là đối thủ Yesüder
* Tháng 8 năm 1388, quân Bosnia chặn đứng bước tiến của quân Ottoman ở trận Bileća 
* Tháng 7 năm 1389, Vương quốc Anh và Pháp ký Hiệp ước Leulinghem, kết thúc giai đoạn 2 của Chiến tranh trăm năm

#### Năm [[1389]]

* Giữa năm, Vua Chiêm Thành Chế Bồng Nga đánh Thanh Hóa.

### Xung đột

* Tháng 6 năm 1380, hạm đội Venice đánh bại người Genoa

### Thuộc địa hóa

* Năm 1381, Triều đại Minh của Trung Quốc sáp nhập vào lãnh thổ các vùng thuộc vương quốc Đại Lý cũ , nay thuộc tỉnh Vân Nam và Quý Châu , nơi sinh sống của người Miêu và người Dao 
* Năm 1386, Cộng hòa Venice giành quyền kiểm soát đảo Corfu . 
* Năm 1388, Petru của Moldavia nhận Pokuttya như một vật thế chấp cho khoản vay từ nhà vua Ba Lan. 
* Tháng 12 năm 1388, Maria xứ Enghien bán Lãnh địa Argos và Nauplia cho Cộng hòa Venice

### Các sự kiện chính trị nổi bật

#### Năm 1380

* Tháng 2, Olaf II của Đan Mạch cũng trở thành Olaf IV của Na Uy , với mẹ ông là Margrete ( Margaret ) làm nhiếp chính. Iceland và Quần đảo Faroe , là một phần của Na Uy , thuộc quyền cai trị của vương triều Đan Mạch
* Tháng 5, Đại công tước Litva Jogaila ký Hiệp ước bí mật Dovydiškės với Hiệp sĩ Teutonic . Điều này châm ngòi cho một cuộc nội chiến với chú của ông là Kęstutis 
* Tháng 9, Charles V của Pháp được kế vị bởi con trai mười hai tuổi của ông, Charles VI

#### Năm 1381

* Tháng 3, Chioggia ký kết liên minh với Zadar và Trogir chống lại Venice , liên minh này sau đó được thay đổi vào năm 1412 tại Šibenik .
* Tháng 6, khởi nghĩa Wat Tyler ở Anh
* Giữa năm, do sự ủng hộ của Joanna I của Naples dành cho Giáo hoàng đối lập Clement VII , Giáo hoàng Urban VI đã trao Naples cho Charles của Durazzo . 
* Tháng 8, Kęstutis lật đổ cháu trai mình, Jogaila , khỏi ngôi vị Đại công tước Litva. Điều này khởi đầu nội chiến Litva
* Cuối năm, Timur chinh phục Đông Ba Tư , chấm dứt sự cai trị của triều đại Sarbadar .

#### Năm 1382

* Tháng 5, Charles của Durazzo xử tử Joanna I của Naples đang bị giam cầm , và kế vị bà trở thành Charles III của Naples .
* Giữa tháng 5, Giáo lý của John Wycliffe bị Thượng hội đồng Luân Đôn lên án, và Thượng hội đồng này được gọi là " Thượng hội đồng động đất " sau khi các cuộc họp bị gián đoạn bởi một trận động đất .
* Khoảng đầu năm, Kęstutis - Đại Công tước Litva, bị cựu Đại Công tước Jogaila bắt giữ và ám sát
* Tháng 9, vua Lajos I của Hungaria mất, giới quý tộc Hungaria và Ba Lan chọn Mary làm nữ hoàng. Nhưng năm 1385, người Ba Lan lại quyết đưa Jadwiga làm nữ hoàng Ba Lan mới
* Nửa cuối năm, Ahmad Shah phế truất anh trai mình là Hussain, rồi lên ngôi sultan của triều đại Jalayirid ở Tây Ba Tư. Kế vị ông là cháu trai Walad Shah
* Tháng 11, cuộc nổi dậy của Barquq đã kết thúc vương triều Bahri. Barquq lên ngôi và lập ra vương triều Burji ở Ai Cập
* Cuối năm, quân đôi Kim Trướng xâm lược công quốc Moskwa như một hình phạt cho việc Đại công tước Dmitry Donskoy kháng chiến chống lại Hãn Mamai hồi những năm 1370. Dmitry Donskoy thề trung thành với Tokhtamysh (hãn Kim Trướng) và được phép tiếp tục làm người cai trị Moscow và Vladimir .

#### Năm 1383

* Tháng 7, James của Baux , người cai trị Taranto và Achaea và Hoàng đế Latinh cuối cùng trên danh nghĩa, mất đột ngột. Lãnh thổ của ông bị chia thành 3 phần: Charles III của Naples trở thành người cai trị Achaea (miền nam Hy Lạp ngày nay)., Otto trở thành người cai trị Taranto (miền đông nước Ý); Louis I, Công tước xứ Anjou, thừa kế quyền cai trị Đế quốc Latinh (Tây Thổ Nhĩ Kỳ).
* Nửa cuối năm, Dan I kế vị cha mình là Radu trở thành Hoàng tử xứ Wallachia .
* Tháng 10, Vua Fernando I của Bồ Đào Nha băng hà. Con gái ông là Beatrice lên ngôi, giới quý tộc Bồ Đào Nha tranh giành quyền lực đến lúc João I lên ngôi

#### Năm 1385

* Tháng 8, hoàng tử João đánh bại quân của Juan I của Castile trong trận chiến quyết định của cuộc Khủng hoảng năm 1383–85 ở Bồ Đào Nha tại địa điểm Aljubarrota. João I chính thức được Nghị viện phong làm vua Bồ Đào Nha, khai sinh triều đại Aviz. Kế nhiệm là Duarte "vua triết gia"
* Cuối năm, Olav IV của Na Uy được bầu làm Quốc vương trên danh nghĩa của Thụy Điển , đối đầu với Quốc vương Albert không được lòng dân .

#### Năm 1386

* Tháng 2, Charles III của Naples bị ám sát. Mary được phục hồi ngôi vị Nữ hoàng của Hungary và Croatia; con trai là Ladislaus trở thành Vua của Naples.
* Tháng 7, John of Gaunt rời Anh để thực hiện quyền thừa kế ngai vàng Castile dựa trên cuộc hôn nhân thứ hai với Constanza xứ Castile năm 1371 .
* Tháng 9, Dan I của Wallachia (nay là miền nam Romania ) tử trận trong cuộc chiến chống lại người Bulgaria và được kế vị bởi Mircea Đại đế

#### Năm 1387

* Tháng 1, Carlos III xứ Navarre lên ngôi thay cho vua cha Carlos II. Kế vị tiếp theo là Blanca I
* Đầu tháng 1, Juan I của Aragon lên ngôi, bắt đầu thành lập liên minh với Pháp và Castile.
* Tháng 8, vua Olaf IV băng hà. Ngai vàng bỏ trống được đặt dưới sự nhiếp chính của mẹ ông, Margaret I của Đan Mạch , người sẽ sớm trở thành nữ hoàng.

#### Năm 1388

* Đầu năm, Omar I được kế vị bởi Sa'id, trở thành Vua của Đế chế Kanem-Bornu (ngày nay là phía đông Chad và Nigeria ). Cùng năm đó, Sa'id được kế vị bởi Kade Alunu
* Tháng 2, triều đình Richard II bị các quý tộc thuộc Nghị viện Tàn Nhẫn kết tội phản quốc. Tất cả đều bị xử tử hoặc lưu đày.
* Nửa đầu năm, Ramesuan được phục hồi ngôi vị Vua của Ayutthaya (miền nam Thái Lan ngày nay ), sau khi phế truất và xử tử vua Thong Lan, người mới 17 tuổi. Kế nhiệm là Borommarachathirat I
* Giữa năm, Ghiyas-ud-Din II Tughluq kế vị Firuz IIII Shah Tughlaq làm Quốc vương Delhi . Kế nhiệm là Abu Bakr Shah
* Nửa cuối năm, Cao Ly U Vương bị truất phê trong chính biến do Lý Thành Quế lãnh đạo. Kế vị là Cao Ly Xương Vương
* Cuối năm, Charles VI của Pháp nắm quyền kiểm soát hoàn toàn chính phủ, chấm dứt chế độ nhiếp chính của chú mình, Philippe II the Bold .

#### Năm 1389

* Tháng 2, Nữ hoàng Margaret của Na Uy và Đan Mạch đánh bại Albert, Vua Thụy Điển trong trận chiến và trở thành người cai trị cả ba vương quốc. 
* Khoảng đầu năm, Cao Ly Xương Vương bị quân đảo chính lật đổ và bị sát hại cùng cha mình. Kế nhiệm là Cao Ly Cung Nhượng Vương
* Nửa đầu năm, bất chấp việc được Giáo hoàng La Mã công nhận quyền thừa kế ngai vàng, Ladislaus vẫn bị những người ủng hộ hoàng tử Louis nổi dậy lật đổ khỏi ngai vàng Naples
* Tháng 5, Vasili I lên ngôi Đại công tước Moscow sau khi cha ông, Dmitry Donskoy, qua đời. Kế nhiệm là Vasili II
* Tháng 6, sultan Murad I qua đời trong trận Kosovo với quân Serbia. Kế nhiệm là hoàng tử cả Bayezid I
* Giữa tháng 6, Stefan III kế vị cha mình là Lazar, trở thành người cai trị Serbia. Kế vị tiếp theo là Đurađ Branković
* Giữa năm, Wikramawardhana kế nhiệm Hayam Wuruk , trở thành người cai trị Đế chế Majapahit . Kế nhiệm là nữ hoàng Suhita
* Khoảng nửa cuối năm, Sandaki lật đổ Magha II , trở thành Mansa của Đế chế Mali .
* Khoảng cuối năm, Tughluq Khan, người không được lòng dân , bị ám sát và em trai ông, Abu Bakr Shah , lên ngôi .
* Tháng 11, Giáo hoàng Boniface IX kế vị Giáo hoàng Urban VI , trở thành vị Giáo hoàng thứ 203.
* Khoảng tháng 12, ở vùng Algeria ngày nay, Abd ar-Rahmân II kế vị Musa II trở thành người cai trị triều đại Ziyanid (phía tây Algeria) và Abu Tashufin II kế vị cháu trai mình, Abu Hammu II , trở thành người cai trị triều đại Abdalwadid (phía đông Algeria)

## Thiên tai

## Hiệp hội

* Năm 1380, Companhia das Naus được thành lập bởi vua Ferdinand I của Bồ Đào Nha

## Công nghệ

## Khoa học

* Năm 1384, việc sử dụng hệ thống niên đại theo lịch Tây Ban Nha tại Vương quốc Castile bị bãi bỏ.

## Kinh tế

## Văn hóa đại chúng

### Văn học và nghệ thuật

* Tháng 8 năm 1382, Bức tranh nổi tiếng Đức Mẹ Đen của Częstochowa được đưa từ Jerusalem đến Tu viện Jasna Góra ở Ba Lan.

### Thể thao

### Âm nhạc

### Kiến trúc

* Năm 1380, Karim Al-Makhdum đến Jolo và xây dựng một nhà thờ Hồi giáo.
* Năm 1383, Chùa Wat Phra That Doi Suthep được xây dựng ở Thái Lan ngày nay , bởi vua Kuena của Lanna .
* Năm 1385, xây dựng Castello Estense ở Ferrara (Ý ngày nay)
* Năm 1386, Tu viện Rozhdestvensky được xây dựng ở Muscovy .
* Năm 1388, Đại học Cologne được thành lập; đến thế kỷ 21, nó sẽ trở thành trường đại học lớn nhất nước Đức.
* Năm 1389, Tu viện Carmo được xây dựng ở Lisbon , Bồ Đào Nha .

### Thời trang

### Khác

* Năm 1383, Bia Löwenbräu được ủ lần đầu tiên.
* Năm 1384, Trường Katharine Lady Berkeley được thành lập ở Gloucestershire , Anh.
* Năm 1386,  Đại học Heidelberg, trường đại học lâu đời nhất ở Đức , được thành lập theo yêu cầu của Rupert I, Tuyển hầu tước Palatine , theo sắc lệnh của Giáo hoàng Urban VI .

### Tiểu thuyết và phim

## Nhân vật

### Lãnh tụ thế giới

## Tham khảo