open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tân Thế giới

**Tân Thế giới** hay **Tân Lục địa** () là một trong những tên gọi được sử dụng cho phần lớn Tây Bán cầu của Trái Đất, đặc biệt là châu Mỹ (bao gồm cả các đảo lân cận nó) và châu Đại Dương. Châu Mỹ khi được phát hiện vào thời điểm thế kỷ 16–17 là hoàn toàn mới lạ đối với người châu Âu, những người trước đó cho rằng thế giới chỉ bao gồm châu Âu, châu Á và châu Phi (hay còn gọi là Cựu thế giới). Thuật ngữ "Tân Thế giới" không nên nhầm lẫn với các thuật ngữ "Thế giới mới" hay "Thế giới hiện đại" (mặc dù "tân" cũng có nghĩa là "mới") vì các cụm từ sau nói chung được dùng để chỉ thế giới theo dòng thời gian lịch sử, chứ không phải là để chỉ các vùng đất.

Thuật ngữ này do nhà thám hiểm người Florence Amerigo Vespucci đưa ra. Châu Mỹ cũng được gọi là "phần thứ tư của thế giới".

## Sử dụng với châu Mỹ
Trong những thập niên gần đây, việc sử dụng thuật ngữ "Tân thế giới" bị một số người không chấp nhận, do nó hàm ý rằng chỉ có quan điểm của người châu Âu là duy nhất thích đáng hay hợp lý. Vì thế, thuật ngữ này nói chung hiện nay chỉ được sử dụng trong văn cảnh rất hạn chế của một vài giới xã hội. Thứ nhất là khi người ta nói "Tân thế giới" theo ngữ cảnh lịch sử, khi thảo luận đến chuyến đi của Cristoforo Colombo, sự xâm chiếm Yucatán của người Tây Ban Nha, v.v. Thứ hai là trong ngữ cảnh sinh học khi người ta nói về các loài động, thực vật của Cựu thế giới và Tân thế giới.

Một diễn giải khác của thuật ngữ "Tân thế giới" là "mới" trong ngữ cảnh của loài người; do con người đã tồn tại và sinh sống tại Cựu thế giới một khoảng thời gian dài hơn nhiều so với tại châu Mỹ; vì thế người ta có thể nói là những cuộc di cư đầu tiên sang châu Mỹ đã tìm đến một "thế giới mới".

Cũng có thuyết chứng minh rằng người Viking tới châu Mỹ trước nhà thám hiểm Cristoforo Colombo những năm 500 và lập những làng nhỏ dọc theo bờ biển Bắc Đại Tây Dương – một di tích của họ còn được bảo tồn tại L'Anse aux Meadows, thuộc tỉnh bang Newfoundland và Labrador của Canada.

## Sử dụng với châu Đại Dương
Trong khi châu Mỹ luôn luôn được miêu tả như là "Tân Thế giới" thì châu Đại Dương có thể được miêu tả hoặc là "Cựu Thế giới" hoặc là "Tân Thế giới" phụ thuộc vào lĩnh vực, đặc biệt là trong trường hợp của New Zealand do sự định cư đầu tiên của con người chỉ diễn ra trong vài thế hệ trước khi Colombo tìm ra châu Mỹ. Trong ngữ cảnh sinh học đôi khi người ta không dùng thuật ngữ này, do các loài của châu Đại Dương khác biệt đáng kể so với các loài của đại lục Á-Âu, châu Phi và các loài của châu Mỹ.

## Xem thêm
* Tây bán cầu
* Cựu Thế giới

## Tham khảo
Cựu Thế giới

**Cựu Thế giới** bao gồm các phần của Trái Đất được người châu Âu biết đến trước khi Cristoforo Colombo trong chuyến hải hành của mình phát hiện ra châu Mỹ vào năm 1492, nó bao gồm: châu Âu, châu Á và châu Phi (một cách tổng thể gọi là đại lục Á-Âu-Phi) và các đảo bao quanh.

Thuật ngữ này là khác biệt với thuật ngữ Tân thế giới, có nghĩa là châu Mỹ.

Mặc dù các phần đất sâu bên trong nội địa của châu Á và châu Phi thì người châu Âu vào thời kỳ đó cũng không biết rõ, nhưng sự tồn tại của chúng thì họ đã biết, thậm chí xa đến tận Nhật Bản và Cộng hòa Nam Phi, vì thế chúng được cho là Cựu thế giới.

Châu Đại Dương và châu Nam Cực không được xác định như là Tân thế giới mà cũng chẳng như là Cựu thế giới, do các thuật ngữ "Cựu thế giới" và "Tân thế giới" xuất hiện trước khi người châu Âu phát hiện ra các châu này.

Trong sử dụng sinh học, các sinh vật Cựu thế giới là các loài tìm thấy ở châu Á, châu Âu và châu Phi (đôi khi là ở cả châu Đại Dương), còn các sinh vật Tân thế giới là những loài tìm thấy ở châu Mỹ.

Rượu Cựu thế giới cũng được sử dụng để chỉ các khu vực sản xuất rượu truyền thống và rượu được sản xuất ở đó, ngược lại với rượu Tân thế giới.

## Xem thêm
* Đông bán cầu
*Đại lục Phi-Á-Âu
* Tân thế giới

## Tham khảo
Vatican

**Vatican** có thể để đề cập đến:

## Địa lý
* Thành quốc Vatican, một quốc gia độc lập được bao quanh bởi thủ đô Roma, Ý
** Vương cung thánh đường Thánh Phêrô (hay còn gọi là *Nhà thờ Vatican* hay *Vương cung thánh đường Vatican*)
** Điện Tông tòa (hay còn gọi là *Điện Vatican*)
* Đồi Vatican, ở Roma, cùng tên với Thành quốc Vatican
* Ager Vaticanus, một đồng bằng phù sa ở Roma

## Tổ chức
* Tòa Thánh, được gọi theo nghĩa ẩn dụ là *Vatican*, cơ quan quản lý của Giáo hội Công giáo toàn cầu và Thành quốc Vatican
* Giáo triều Rôma, bộ máy hành chính của Tòa Thánh

### Cơ sở vật chất
* Văn khố Tông tòa Vatican
* Thư viện Vatican
* Bảo tàng Vatican
* *[[Vatican News]]* (Trung tâm tin tức Vatican), bao gồm Vatican Media (Đài truyền hình Vatican) và Vatican Radio (Đài phát thanh Vatican)
* Nhà xuất bản Vatican
* Liên đoàn điền kinh Vatican
* Sân bay trực thăng Thành Vatican
* Đường sắt Vatican

## Các cơ sở bên ngoài Thành Vatican và Roma
* Rừng khí hậu Vatican ở Hungary
* Kính viễn vọng công nghệ tiên tiến Vatican ở Arizona, Hoa Kỳ
* Vatican, Louisiana, một khu chưa hợp nhất ở Louisiana, Hoa Kỳ
Đông Bán cầu

**Đông Bán cầu** là thuật ngữ thường được sử dụng trong ngữ cảnh chính trị hơn là theo ngữ cảnh địa lý, do từ đồng nghĩa của "Cựu thế giới" có xu hướng ít được sử dụng để tránh các hàm ý bên trong như *[[châu Âu]] là nguồn gốc của mọi thứ* của câu này. Trong ngữ cảnh của nó, thông thường người ta hiểu nó chỉ tới châu Âu, châu Á và châu Phi cùng với Tây bán cầu là tên gọi khác của châu Mỹ. Châu Đại Dương và châu Nam Cực không được xác định như là Tân thế giới mà cũng chẳng như là Cựu thế giới, do các thuật ngữ "Cựu thế giới" và "Tân thế giới" xuất hiện trước khi người châu Âu phát hiện ra các châu này.


Image:Eastern Hemisphere LamAz.png|Bản đồ đông bán cầu
Image:Earth Eastern Hemisphere.jpg|Ảnh chụp đông bán cầu năm 2001 của NASA
Image:East-Hem 1300bc.jpg|Đông bán cầu, thế kỷ XIII TCN

Các thuật ngữ địa lý *Đông* và *Tây Bán cầu* là không thông dụng do không có sự chấp nhận một cách tổng thể đường phân chia hai bán cầu này, giống như trong trường hợp đường xích đạo phân chia Bắc Bán cầu và Nam Bán cầu. Phần lớn các phân chia dựa theo đường kinh tuyến gốc, ở kinh độ 0°. Sử dụng sự phân chia này đã chia một số phần của Tây Âu và châu Phi vào Tây bán cầu, làm bớt đi sự hữu ích cho việc lập bản đồ cũng như trong các ẩn ý chính trị.

Khi đường đổi ngày quốc tế ở kinh độ 180° đã được sử dụng như là đường phân chia, thì các ý nghĩa của các thuật ngữ *Đông Bán cầu* và *Tây Bán cầu* có lẽ phải có ý nghĩa ngược lại. Vì thế, các thuật ngữ này chỉ là sự phân định rất châu Âu cho các thuật ngữ *Cựu thế giới* và *Tân thế giới*.

Một định nghĩa khác đặt các đường phân chia ở kinh độ 20°tây và 160°đông, gần giống với sự phân chia các châu lục.

## Xem thêm
* Bắc Bán cầu
* Nam Bán cầu
* Tây Bán cầu
* Đường đổi ngày quốc tế
* Kinh tuyến gốc

## Tham khảo
Khối tâm hệ thiên thể

**Khối tâm hệ thiên thể** (từ tiếng Hy Lạp *&#946;&#945;&#961;&#973;&#954;&#949;&#957;&#964;&#961;&#959;&#957;*) là khối tâm của hai hay nhiều thiên thể mà chúng *quay* xung quanh nhau, và đó là điểm mà các thiên thể này quanh xung quanh. Đây là một khái niệm quan trọng trong các lĩnh vực của thiên văn, vật lý thiên văn và những khoa học tương tự khác. Trong trọng trường đều, khối tâm của hệ thiên thể trùng với trọng tâm của nó.

Trong trường hợp mà một thiên thể là lớn và nặng hơn rất nhiều so với những thiên thể còn lại, khối tâm hệ thiên thể sẽ nằm bên trong thiên thể lớn đó. Thay vì xuất hiện như là quanh xung quanh điểm đó, nó sẽ đơn giản chỉ là "đung đưa" một cách không đáng kể. Đó là trường hợp của hệ bao gồm Mặt Trăng và Trái Đất, ở đây khối tâm hệ thiên thể của chúng nằm ở khoảng cách trung bình là 4.671&nbsp;km tính từ tâm Trái Đất, tức là nhỏ hơn bán kính của Trái Đất (6.378&nbsp;km). Khi hai thiên thể có khối lượng tương đương (hoặc ít nhất là tỷ số giữa các khối lượng là không quá lớn), thì khối tâm hệ thiên thể của chúng sẽ nằm ngoài cả hai thiên thể đó và cả hai sẽ quay trên quỹ đạo xung quanh điểm đó. Đây là trường hợp của Diêm Vương Tinh và Charon, Mộc Tinh và Mặt Trời cũng như nhiều tiểu hành tinh đôi và sao đôi.

Khoảng cách từ tâm của hai thiên thể hình cầu (cũng là khối tâm của thiên thể này) tới khối tâm hệ thiên thể có thể được tính như sau:

:r_1 = r_{\rm tot} {m_2 \over m_1 + m_2}

Trong đó:
:*r*1; là khoảng cách từ thiên thể 1 tới khối tâm hệ thiên thể
:*r*tot là khoảng cách giữa hai tâm của hai thiên thể
:*m*1; và *m*2; là khối lượng của hai thiên thể.
## Xem thêm
* Hệ tọa độ khối tâm hệ thiên thể
* Quỹ đạo
## Minh họa

Các hình ảnh mang tính chất minh họa, không phải là giả lập của bất kỳ hệ thiên thể nào

## Tham khảo
Thang đo Rossi-Forel

**Thang đo Rossi-Forel** là một loại thang cổ để phân loại cường độ của các cơn động đất dựa trên những thiệt hại mà nó gây ra. Tuy nhiên loại thang đo này ngày càng trở nên thiếu chính xác nên đã được thay thế bằng thang Mercalli.

Thang Rossi-Forel được chia ra làm 10 mức:
***Mức 1**: rung động rất nhỏ, gần như khó có thể nhận ra bởi các địa chấn kế thông thường.
***Mức 2**: rung động vô cùng yếu, cũng rất khó để có thể nhận biết được.
***Mức 3**: rung động rất yếu, có thể nhận ra được và ước lượng được phương và thời gian của cơn địa chấn này.
***Mức 4**: rung động yếu, có thể nhận ra qua sự chuyển động của các đồ vật như: cửa, cửa sổ, những đồ vật nhỏ...
***Mức 5**: rung động với cường độ ôn hòa, có thể nhận ra bởi sự dịch chuyển của một số vật dụng khá to như giường, tủ...
***Mức 6**: rung động khá mạnh, có thể cảm nhận được ngay cả khi đang ngủ, hay sự dao động mạnh của con lắc đồng hô hay chiếc đèn chùm.
***Mức 7**: rung động mạnh, có thể thấy qua sự dịch chuyển của các thiết bị cầm tay hay quả chuông ở nhà thờ, nhưng vẫn chưa ảnh hưởng đến các ngôi nhà có kiến trúc kiên cố.
***Mức 8**: rung động rất mạnh,có thể tạo ra các vết nứt trên đường và tường nhà.
***Mức 9**: rung động vô cùng mạnh, có thể phá hủy toàn bộ hay một phần của các ngôi nhà.
***Mức 10**: rung động với cường độ khủng khiếp, phá hủy mọi ngôi nhà thậm chí làm sạt lở đường và các mỏm đá.

## Tham khảo

Thang địa chấn

Độ Richter
Thang đo Mercalli

**Thang đo Mercalli** là một loại thang để phân loại các cơn động đất dựa trên những thiệt hại khả kiến.

## Các mức cường độ
Thang Mercalli có 12 mức điển hình cho cường độ có thể được quan sát ở gần tâm chấn:

### So sánh với thang độ lớn mô men
Tác động của một trận động đất có thể thay đổi rất nhiều ở các địa điểm khác nhau, nên có thể có nhiều giá trị cho cường độ Mercalli được đo cho cùng một trận động đất. Những giá trị này có thể được hiển thị rõ nhất bằng cách sử dụng bản đồ đường đồng mức cường độ, được biết đến là bản đồ đẳng chấn. Tuy nhiên, mỗi trận động đất chỉ có một độ lớn.

## Xem thêm
*Thang địa chấn
*Thang cường độ địa chấn Nhật Bản

## Tham khảo
Tha lực

:*Bài này viết về một khái niệm trong Phật giáo xin đọc thêm [[Tha lực (định hướng)]]
*'Tha lực** (zh. ''tālì'' 他力, ja. ''tariki'') có nghĩa là lực từ bên ngoài, lực của người khác. Nhưng với nghĩa hẹp trong Phật giáo, Tha lực là Phật lực của [[Phật]] [[A-di-đà]] (theo 48 đại nguyện của ngài khi còn là [[Bồ Tát]] tên Pháp Tạng). Vào thời [[Mạt pháp]] - chúng ta đang sống thời kỳ đầu của thời mạt pháp kéo dài 10.000 năm - căn cơ của chúng sinh yếu kém nên khó lòng theo các phương pháp tu khác để giải thoát khỏi vấn đề sinh tử. Hơn nữa kinh sách Phật dần dần mất hết trong giai đoạn cuối của thời kỳ này. Vào thời kỳ này, kinh nói rằng, chỉ câu **Nam-mô A-di-đà Phật''' duy nhất cũng đủ sức đưa người tu tập khi lâm chung về cõi Cực Lạc của Phật A-di-đà.

Đối nghĩa với Tha lực là Tự lực (zh. 自力), chỉ cơ duyên Phật Thích-ca Mâu-ni thiền tuệ (thiền quán, thiền Vipassana, thiền Tứ Niệm Xứ) mà đạt giác ngộ. Nhiều bậc đại sư khác cũng thành đạo nhờ thiền định, như lịch sử Thiền tông cho thấy. Việt Nam cũng có nhiều vị Thiền sư nổi danh ngộ đạo do Thiền định, ví như các vị Thiền sư đời Lý Trần, vua Trần Nhân Tông.

## Tham khảo
Độ Richter

**Thang đo Richter** là một loại thang để xác định sức tàn phá của các cơn động đất (địa chấn). Sau này, nó được xem lại và đổi tên thành **thang độ lớn địa phương**, ký hiệu ML hoặc .

[trái|nhỏ|339x339px|[Charles Francis Richter]]
Thang đo này được Charles Francis Richter đề xuất vào năm 1935. Đầu tiên nó được sử dụng để sắp xếp các số đo về cơn động đất địa phương tại California. Những số đo này được đo bằng 1 địa chấn kế đặt cách xa nơi động đất 100&nbsp;km.

Báo chí không chuyên môn về khoa học thường nói ra độ lớn động đất "theo thang Richter". Tuy nhiên, phần nhiều độ lớn được tính ngày nay thực sự là tính toán theo thang độ lớn mô men, vì thang Richter cũ hơn và không thích hợp với các độ lớn hơn 6,8. Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ (USGS) không sử dụng thang này đối với các trận động đất có cường độ nhỏ hơn 3,5.

## Nguyên tắc
Thang đo Richter là 1 thang  logarit với đơn vị là độ Richter (Rích-te). Độ Richter tương ứng với lôgarit thập phân của biên độ những sóng địa chấn đo ở 100&nbsp;km cách chấn tâm của cơn động đất. Độ Richter được tính như sau:

ML = log(A) - log(A0)

với A là biên độ tối đa đo được bằng địa chấn kế và A0 là 1 biên độ chuẩn.

Theo thang Richter, biên độ của một trận động đất có độ Richter 6 mạnh bằng 10 lần biên độ của 1 trận động đất có độ Richter 5. Năng lượng được phát ra bởi trận động đất có độ Richter 6 bằng khoảng 32 lần năng lượng của trận động đất có độ Richter 5.

## Các mức độ
Bảng thang đo độ Richter (Rích-te) của động đất

Mỗi trận động đất có 1 độ Richter duy nhất xác định sức tàn phá của nó trong khi cường độ thì thay đổi tùy theo khoảng cách xa hay gần đối với chấn tâm. Có thể so sánh với 1 khẩu pháo: kích thước của cây pháo nói lên sức mạnh lúc nổ (tương ứng với độ Richter) và tiếng nổ nghe được (tương ứng với cường độ của trận động đất).

## Tham khảo

## Nguồn
 
*.

*

*, NUREG/CR-1457.

*.

*.

*.

*.

*.

*.
 

## Liên kết ngoài

* 
* Seismic Monitor – IRIS Consortium
* USGS Earthquake Magnitude Policy (implemented on ngày 18 tháng 1 năm 2002) – USGS
* Perspective: a graphical comparison of earthquake energy release – Pacific Tsunami Warning Center
Tự lực

**Tự lực** (zh. 自力, ja. *jiriki*) có nghĩa là tự sức mình đạt giác ngộ, chẳng hạn bằng phương pháp toạ thiền (ja. zazen). Đối nghĩa với tự lực là tha lực (zh. 他力, ja. *tariki*), nghĩa là lực từ bên ngoài. Tha lực hay được dùng để chỉ quan niệm dựa vào một vị Phật, thí dụ Phật A-di-đà để sinh vào Tây phương Tịnh độ. Ngược lại, Thiền tông thường được xem là phương pháp dựa vào tự lực để giải thoát.

Tuy nhiên – như Thiền tông vẫn nhấn mạnh –, mỗi người đều mang sẵn Phật tính trong chính mình. Vì vậy nên sự phân biệt giữa tự lực và tha lực chỉ nói đến cách tu và thật ra cũng không cần thiết. Hành giả theo phép tu tha lực cũng phải tự lực, tinh tiến để mở được cánh cửa của tâm thức, đến với tha lực nọ. Ngược lại, tự lực chẳng qua là biểu hiện cụ thể của tha lực đó.

## Tham khảo
Charles Francis Richter

**Charles Francis Richter** (26 tháng 4 năm 1900 – 20 tháng 4 năm 1985) là một nhà nghiên cứu địa chấn (động đất) sinh ra ở Hamilton, Ohio, Hoa Kỳ. Ông nổi tiếng vì tạo ra đơn vị đo động đất xác định được mức độ động đất. Ông cũng là người đầu tiên sử dụng hệ thống đo này năm 1935 khi phát triển nó cùng với sự hợp tác Beno Gutenberg, cả hai cùng làm việc ở Viện Công nghệ California (*California Institute of Technology*) tại Pasadena, California lúc đó.

## Tham khảo
Eo biển Bering

**Eo biển Bering** là eo biển phân cách châu Á và Bắc Mỹ, nằm giữa mũi Dezhnev, điểm cực đông của châu Á và mũi Prince of Wales (Hoàng tử xứ Wales), điểm cực tây của châu Mỹ. Nó rộng khoảng 85&nbsp;km (53 dặm), với độ sâu từ 30 đến 50 m (100–165&nbsp;ft).

Eo biển này nối biển Chukchi (một phần của Bắc Băng Dương) ở phía bắc với biển Bering (một phần của Thái Bình Dương) ở phía nam. Nó được đặt tên theo Vitus Bering, một nhà thám hiểm người Nga gốc Đan Mạch, là người đã vượt qua eo biển này năm 1728.

Quần đảo Diomede (hay quần đảo Ratmanov trong tiếng Nga) nằm ở khoảng chính giữa của eo biển Bering.

Đã có những đề nghị xây dựng cầu để nối liền hai bờ eo biển Bering giữa Alaska và Siberia, được một số người phong cho là Cầu hòa bình liên lục địa, và còn có những đề nghị khác để nối liền hai bờ bằng đường hầm dưới đáy eo biển.

Trong các thời kỳ băng hà, khu vực eo biển đã là cầu đất liền được biết đến như là cầu đất liền Bering.

## Tham khảo
Biển Bering

**Biển Bering** hay **biển Imarpik** là một khu vực nước biển ở cực bắc của Thái Bình Dương bao phủ diện tích khoảng 2 triệu km&sup2;. Nó có ranh giới về phía bắc và phía đông với Alaska, về phía tây với Siberia của Nga, và về phía nam với bán đảo Alaska và quần đảo Aleut. Biển này được đặt tên theo tên của nhà thám hiểm người Nga gốc Đan Mạch, nhà hàng hải Vitus Bering.

Trong thời kỳ băng hà gần đây nhất thì mực nước biển đã thấp đủ để cho con người và các động vật khác di cư từ châu Á sang Bắc Mỹ bằng đi bộ dọc theo cái mà ngày nay người ta gọi là eo biển Bering, nằm ở phía bắc của biển này. Người ta gọi nó một cách chung nhất là "cầu đất liền Bering" và người ta cũng tin rằng đây chính là lối đi đầu tiên của loài người vào châu Mỹ.

Biển Bering là một trong những ngư trường chính của thế giới, và nghề cá ở các vùng nước này chiếm khoảng một nửa toàn bộ sản lượng đánh bắt cá và tôm cua ven đất liền của Mỹ. Do các thay đổi đang diễn ra ở Bắc Băng Dương, sự biến đổi trong tương lai của khí hậu/hệ sinh thái của biển Bering ngày càng không chắc chắn. Đây là vấn đề có tính tương hỗ: thay đổi về khí hậu ảnh hưởng tới các hệ sinh thái, và các hệ sinh thái lại như là chỉ thị cho các thay đổi của khí hậu.

Các đảo trên biển Bering có:
* Quần đảo Pribilof
* Đảo Bering

## Xem thêm
* Phán quyết biển Bering liên quan tới việc đánh bắt hải cẩu ở vùng biển này vào cuối thế kỷ 19.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Khí hậu và hệ sinh thái biển Bering Nguồn tài liệu toàn diện bao gồm các bản đồ, ảnh, bài tiểu luận về chủ đề biển Bering, các tổ chức, thông tin hệ sinh thái và các dữ liệu có thể xem được với tường thuật về xu hướng và sự liên quan của hệ sinh thái.
* Trang chủ đề Bắc Thái Bình Dương
MIME

**Giao thức mở rộng thư điện tử Internet đa mục đích** hay **MIME** (*Multipurpose Internet Mail Extensions*) là một tiêu chuẩn Internet về định dạng cho thư điện tử. Hầu như mọi thư điện tử Internet được truyền qua giao thức SMTP theo định dạng MIME. Vì gắn liền với chuẩn SMTP và MIME nên đôi khi thư điện tử Internet còn được gọi là thư điện tử **SMTP/MIME**.

## Giới thiệu chung
* Văn bản trong các bộ ký tự khác ngoài ASCII
* Các tệp đính kèm phi văn bản: âm thanh, video, hình ảnh, các chương trình ứng dụng vv.
* Nội dung tin nhắn gồm nhiều phần
* Thông tin tiêu đề trong bộ ký tự không phải bảng mã ASCII

MIME được quy định tại 6 liên kết RFC memoranda: ,
,
,
,
 and 
; với việc tích hợp với email SMTP được chỉ định cụ thể trong
 và
.

Mặc dù MIME được thiết kế chủ yếu cho SMTP, các kiểu nội dung được xác định bởi những tiểu chuẩn MIME cũng có tầm quan trọng trong các giao thức truyền thông ngoài thư điện tử như HTTP cho World Wide Web. Các máy chủ chèn tiêu đề MIME vào phần đầu của bất kỳ truyền tại mạng nào. Người dùng sử dụng tiêu đề kiểu nội dung hoặc kiểu phương tiện này để chọn một ứng dụng trình xem thích hợp với kiểu dữ liệu mà tiêu đề chỉ ra. Một số trình xem được tích hợp vào các nền tảng khách hàng hoặc trình duyệt web (ví dụ hầu hết các trình duyệt đều có trình xem ảnh GIF và JPEG cũng như khả năng xử lý các tệp HTML).

## Mô tả đầu gói tin MIME

### MIME-Version

### Content-Type
text
html

### [[Hệ quản trị nội dung|Content]]-Transfer-Encoding

## Xem thêm

## Tham khảo

*RFC 2045
*RFC 934
*STD 11
*RFC 1049 
*RFC 822
Cao ủy Liên Hợp Quốc về người tị nạn

**Cao ủy Liên Hợp Quốc về người tị nạn** (tiếng Anh: *United Nations High Commissioner for Refugees*, viết tắt **UNHCR**), hay **Cao uỷ Tị nạn Liên Hợp Quốc**, thường gọi tắt là "Cao ủy Tị nạn", được thành lập ngày 14 tháng 12 năm 1950 và có trụ sở tại Genève, Thụy Sĩ.

Tiền thân của tổ chức này là Tổ chức quốc tế về người tị nạn (*International Refugee Organization*), và trước nữa là Cơ quan Liên Hợp Quốc về Cứu tế và Phục hồi (*United Nations Relief and Rehabilitation Administration*).

Mục đích của Cao ủy là chỉ huy và phối hợp các hoạt động quốc tế nhằm bảo vệ người tị nạn và giải quyết các vấn đề về tị nạn trên toàn thế giới.

Cao ủy đã được tặng Giải Nobel Hòa bình hai lần: 1954 và 1981.

## Danh sách cao ủy
Các Cao ủy viên

Trước khi thành lập của UNHCR, từ năm 1922, Fridtjof Nansen là *Cao ủy Liên minh các Quốc gia* của Văn phòng quốc tế Nansen về người tị nạn (Nansen International Office for Refugees).

## Xem thêm
* Hộ chiếu Nansen
* Giải Nansen vì người tị nạn
* Ngày Tị nạn Thế giới

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Trang chính của Cao ủy
* Thông tin cơ bản  từ website chính thức
* Văn phòng Cao ủy Liên Hợp Quốc về người tị nạn tại Việt Nam *(tiếng Anh)*
Tây Bán cầu

**Tây Bán cầu** là một nửa bề mặt của Trái Đất nằm ở phía Tây kinh tuyến gốc. Trong ngữ cảnh địa chính trị, thuật ngữ này được dùng để chỉ châu Mỹ mặc dù về mặt địa lý thì một số khu vực của các châu lục khác cũng nằm trên bán cầu này. Thuật ngữ này cũng được dùng trong ngữ cảnh dân số học để chỉ những người (và nhà nước hay chính quyền) sống hay tồn tại trong khu vực này. Sự khác biệt cơ bản giữa ý nghĩa địa lý và địa chính trị là sự loại bỏ các phần của châu Phi, châu Âu, châu Đại Dương và châu Nam Cực (cũng như mỏm phía đông của châu Á) khi nói đến nó theo nghĩa sau.

Từ bán cầu là một thuật ngữ hình học có nghĩa văn chương là "nửa quả cầu" và trong địa lý thì thuật ngữ được sử dụng khi phân chia Trái Đất thành hai nửa. Đường phân chia rõ ràng nhất là đường xích đạo, tạo ra Bắc Bán cầu và Nam Bán cầu. Các bán cầu này dựa trên các điểm tham chiếu rõ ràng là Bắc cực và Nam cực, được định nghĩa theo trục tự quay của Trái Đất và theo đó người ta định nghĩa đường xích đạo. Bất kỳ định nghĩa nào của Đông Bán cầu hay Tây Bán cầu đòi hỏi việc chọn lựa kinh tuyến một cách tùy hứng (cộng với kinh tuyến tương ứng ở đầu kia của Trái Đất). Thông thường kinh tuyến gốc được sử dụng, nó chạy qua Greenwich, London để xác định đường đổi ngày quốc tế ở đầu kia của Trái Đất ở đường có kinh độ 180°. Người nào đó có thể cho rằng sự lựa chọn này có tính thiên vị mang đặc trưng châu Âu rõ nét, điều này dẫn tới là thuật ngữ địa chính trị phổ biến của 'châu Mỹ' là có tính chất tương tự như thế.

Thuật ngữ Đông Bán cầu nói chung không phải là phổ biến trong ý nghĩa địa chính trị như từ này.

## Xem thêm
* Đường đổi ngày quốc tế
* Đông Bán cầu
* Bắc Bán cầu
* Nam Bán cầu

## Tham khảo
Khối tâm

Trong vật lí, **khối tâm** của một vật thể (còn thường được gọi là **điểm cân bằng**) là điểm trung bình theo phân bố khối lượng của vật thể. Đây là điểm mà khi bị tác dụng lực sẽ gây ra gia tốc tuyến tính mà không gây ra gia tốc góc. Tính toán trong động lực học thường được đơn giản hóa khi được tính bằng khối tâm. Nó là một điểm lý thuyết mà toàn bộ khối lượng của vật được giả định là tập trung tại điểm đó để mô tả chuyển động. Nói một cách khác, khối tâm là điểm duy nhất của một vật thể xác định để áp dụng các định luật chuyển động của Newton khi coi vật là chất điểm. 

Trong trường hợp của một vật thể rắn, khối tâm được cố định so với vật thể, và nếu vật thể là các vật đồng chất, khối tâm sẽ được xác định ở trọng tâm hình học của vật thể. Khối tâm có thể được xác định ở bên ngoài vật thể, như trường hợp đối với các vật thể rỗng hoặc có hình dạng mở. Trong trường hợp khối tâm của một hệ vật, như trường hợp của các hành tinh trong hệ mặt trời, khối tâm có thể không tương ứng với vị trí của bất kỳ vật riêng lẻ nào trong hệ. 

## Định nghĩa
Khối tâm là điểm duy nhất tại trung tâm của sự phân bố khối lượng trong không gian có đặc tính là các vectơ vị trí có trọng số liên quan đến điểm này tổng bằng không.

### Đối với một hệ điểm
Trong trường hợp đối với một hệ điểm *P<sub>i</sub>*, *i* = 1, …, *n* , với từng khối lượng mi được đặt trong không gian với các tọa độ **r***i*, *i* = 1, …, *n* , tọa độ **R** của khối tâm thỏa mãn điều kiện:

: \sum_{i=1}^n m_i(\vec{\mathbf{r}}_i - \vec\mathbf{R}) = \mathbf{0}.

Giải phương trình này cho tọa độ của **R** :

:\vec\mathbf{R} = \frac 1M \sum_{i=1}^n m_i \vec\mathbf{r}_i,

trong đó  M = \sum_{i = 1}^n m_i  là tổng khối lượng các điểm

### Đối với một vật có thể tích liên tục
Nếu khối lượng được phân bố liên tục với khối lượng riêng ρ(**r**) trong một khối *Q*,thì tích phân tọa độ vị trí có trọng số của các điểm trong thể tích này đối với khối tâm **R** trong thể tích **V** bằng 0, nghĩa là:

: \iiint\limits_{Q} \rho(\vec\mathbf{r})(\vec\mathbf{r}-\vec\mathbf{R})dV = 0.

Giải phương trình này cho tọa độ của **R**

: \vec\mathbf R = \frac 1M \iiint\limits_{Q}\rho(\vec\mathbf{r}) \vec\mathbf{r} dV

Với M là tổng khối lượng của thể tích V

Nếu một khối lượng phân bố liên tục với khối lượng riêng không đổi, nghĩa là ρ =const, thì khối tâm sẽ nằm ở trọng tâm hình học của vật.

Trong trường hợp cơ bản nhất là khi xét trên mặt phẳng có khối lượng riêng không đổi, khi đó **R** sẽ có tọa độ:

\vec\mathbf R = \frac{1}{M} \int_{} \vec\mathbf r\, dm

Trong trọng trường đều, khối tâm của vật thể trùng với trọng tâm của nó.

## Tham khảo
Trọng tâm (Vật lí học)

:*Xem các nghĩa khác tại [[trọng tâm (định hướng)]]*
Trong vật lý học, **trọng tâm** của một vật thể hay một hệ các vật thể là điểm trung bình theo phân bố trọng lượng của vật thể.

Cho một vật thể, véc-tơ chỉ vị trí trọng tâm có thể tính theo:
:\vec r = \frac{1}{w} \int_{} \vec r'\, dw'
Ở đây, *dw*' là vi phân trọng lượng của vật thể và \vec r' là véc tơ vị trí chỉ đến thành phần này. *w* là trọng lượng toàn vật.

Cho một hệ vật thể, trọng tâm được tính theo công thức:

:\vec r = \frac{\sum_{i=1}^N {w_i \vec r_i}}{\sum_{i=1}^N w_i} 
Ở đây, *r**i* và *w**i* là trọng tâm và trọng lượng của từng vật thể.

Trong trọng trường đều, trọng tâm của vật thể trùng với khối tâm của nó. Trong trọng trường không đều, trọng tâm có thể lệch với khối tâm.
Trọng tâm trong tam giác sẽ chia tam giác thành 3 phần bằng nhau.

## Tham khảo
Máy khoan

**Máy khoan** là một thiết bị với một đầu mũi khoan dùng để khoan lỗ trên bề mặt vật liệu khác nhau. Thường dùng cho nghề mộc và kim khí.

Đuôi mũi khoan được cặp vào đầu máy khoan, và được ấn vào mục tiêu và xoay tròn. Đầu mũi khoan thực hiện việc cắt bằng các vật liệu từng lát mỏng.

## Phân loại
### Khoan điện
Năm 1895, FEIN - CHLB ĐỨC cho ra đời sản phẩm mang tính cách mạng cầm tay đầu tiên trên thế giới đó là dụng cụ khoan tay bằng điện.
Ngày nay khoan tay điện rất phổ biến. Chúng thường giống như là một súng ngắn, với một cái đồ siết cò. Có thể dùng để vặn ốc và có chế độ dùng như búa, ví dụ khoan bê tông. Các máy khoan hiện đại có thể quay trở chiều và có thể điều chỉnh tốc độ quay khác nhau.
### Khoan PIN
Khoan PIN là khoan sử dụng điện áp một chiều được cung cấp năng lượng bằng một cục PIN. Loại máy khoan dùng PIN này có thiết kế nhỏ gọn khá tiện lợi, hỗ trợ đầu mũi vặn vít, mũi khoan và có chế độ động lực dùng để khoan bề mặt gỗ hoặc sắt mỏng. Loại máy này có chức năng đảo chiều, nút tăng giảm tốc độ giúp cho người sử dụng chủ động các mối khoan, loại khoan này thường được sử dụng nhiều, hoặc các hộ gia đình.
### Điện áp
Điện áp máy khoan pin là dòng điện 1 chiều tùy vào kích thước và chức năng có các dòng vol khác nhau như 3.6v; 7.2v; 9.6v; 12v; 14.4v; 18v; 24v; 29v; 36v; 40v; 60v
Đa số dòng máy khoan pin trung quốc ghi số vol không chính xác như 72v, 88v, thực tế chỉ có 18v
### Khoan không dây điện

Khoan không dây điện thực tế là khoan sử dụng động cơ điện một chiều và được cung cấp năng lượng bằng ACCU. Các loại khoan này có cùng tính năng tương tự như khoan điện, thường có hỗ trợ đầu mũi vặn vít cho phép chúng xoay ốc.
Ngoài ra còn có khoan sử dụng khí nén làm quay 1 tuốc bin nhỏ qua bộ giảm tốc để tăng moment truyền tới đầu khoan, thường được áp dụng trong môi trường ẩm ướt, thi công dưới nước...

## Tham khảo
Quang sai (quang học)

Trong quang học, **quang sai** là một đặc tính của các hệ quang học (quang hệ), chẳng hạn như thấu kính, khiến ánh sáng bị phân tán ra một vùng không gian nào đó thay vì tập trung vào một điểm. Quang sai khiến hình ảnh do thấu kính tạo thành bị mờ hoặc biến dạng, bản chất của biến dạng tùy thuộc vào loại quang sai. Quang sai xảy ra do lý thuyết đồng trục đơn sơ không phải là mô hình hoàn toàn chính xác về tác động của hệ thống quang học đối với ánh sáng, chứ không phải do sai sót trong các thành phần quang học.

Quang sai có thể chia thành hai dạng:

* Quang sai đơn sắc: phổ biến nhất là quang sai mất nét, cầu sai, coma, astigmatism, field curvature, biến dạng hình ảnh.

* Quang sai màu: hiện tượng thấu kính không tập trung được tất cả các màu vào cùng một điểm, biến thành 1 chùm sáng từ đỏ đến tím (bị tán sắc), xảy ra vì thấu kính khúc xạ các màu khác nhau trong ánh sáng trắng ở những góc khác nhau theo bước sóng.

## Tổng quan
Với một thấu kính lý tưởng, các tia sáng bắt nguồn từ *điểm vật thể* bất kỳ sẽ hội tụ lại thành *điểm ảnh*; và vì thế *không gian vật thể* sẽ được tái tạo thành *không gian ảnh*. Tuy nhiên, các thấu kính thực tế không tập trung ánh sáng chính xác vào một điểm duy nhất, ngay cả khi chúng được chế tạo hoàn hảo. Những sai lệch này được gọi là *quang sai* của ống kính.

### Quang sai đơn sắc
Quang sai đơn sắc phổ biến nhất là:

* Quang sai mất nét
* Cầu sai
* Coma
* Astigmatism
* Field curvature
* Biến dạng hình ảnh

Mặc dù về mặt kỹ thuật, quang sai mất nét là cấp thấp nhất của quang sai, nhưng nó thường không được coi là quang sai của ống kính, vì nó có thể được khắc phục bằng cách di chuyển thấu kính (hoặc mặt phẳng hình ảnh) để đưa mặt phẳng hình ảnh đến tiêu điểm quang học của ống kính.

Ngoài những quang sai này, piston và tilt là những hiệu ứng làm thay đổi vị trí của tiêu điểm. Piston và tilt không phải là quang sai quang học thực sự, vì khi một perfect wavefront khác bị thay đổi bởi piston và tilt, nó vẫn tạo thành một hình ảnh hoàn hảo, không có quang sai, chỉ bị dịch chuyển sang một vị trí khác.

### Quang sai màu

## Tham khảo
Eo biển Kerch

**Eo biển Kerch** (, *Kerchenskiy proliv*; , *Kerchenska protoka*) là eo biển nối liền biển Đen với biển Azov; eo biển Kerch ngăn cách Krym ở phía tây với bán đảo Taman ở phía đông. Eo biển này rộng khoảng 4,5 đến 15&nbsp;km (3-11 dặm) và sâu tới 18 mét. Hải cảng quan trọng nhất ở đây là thành phố Kerch.

Trong thời cổ đại eo biển Kerch đã được biết đến như là Bosporus của Krym; nó còn có tên gọi theo tiếng Tatar là Yenikale.

## Lịch sử
Vận tải bằng phà qua eo biển này được thiết lập năm 1952, nối liền Krym và Krasnodar krai (đơn vị hành chính tương đương như tỉnh) (tuyến cảng Krym - cảng Kavkaz). Ban đầu ở đây có 4 "phà xe lửa"; sau đó đã được bổ sung thêm 3 phà ô tô. Vận tải bằng phà-xe lửa đã kéo dài khoảng 40 năm đến cuối thập niên 1980 thì quá cũ nên bỏ không vận hành nữa. Mùa thu năm 2004 các tàu mới đã được đưa vào sử dụng và vận tải đường sắt lại được phục hồi.

Đã có một vài cố gắng nhằm xây dựng cầu băng qua eo biển Kerch để thay thế cho phà, nhưng vì trở ngại địa chất nên các dự án xây cầu trở nên quá tốn kém.

### Eo biển Kerch trong quan hệ Nga-Ukraina
Năm 1991, Ukraina tuyên bố độc lập, Liên Xô tan rã; eo biển Kerch trở thành eo biển quốc tế với Nga kiểm soát bờ đông và Ukraina kiểm soát bờ tây. Việc sử dụng Eo biển Kerch và Biển Azov sau đó được quy định trong Thỏa thuận Hợp tác Nga-Ukraina ngày 24 tháng 12 năm 2003. Trong đó, cả hai vùng biển được quy định nghĩa là lãnh hải chung, không ấn định phạm vi 12 dặm sở hữu như thông lệ quốc tế. Thỏa thuận ký kết năm 2003 cũng cho phép tàu bè hai nước Nga và Ukraina tự do đi lại qua eo biển này kể cả tàu quân sự. Tuy nhiên khi bang giao hai nước ngày càng căng thẳng và rồi Nga mở cuộc xâm lăng và sáp nhập bán đảo Krym năm 2014 thì cả hai bờ đông và tây eo biển đều thuộc quyền kiểm soát của Nga.

### Tàu thuyền Ukraina bị hạn chế qua Kerch
Tàu thuyền quân sự của Ukraina kể từ năm 2014 không còn được ra vào tự do nữa. Muốn dùng eo biển, Ukraina phải làm đơn xin phép trước đó 48 và 24 giờ đồng hồ vì Nga coi eo biển Kerch là vùng nội hải. Sang năm sau Nga xúc tiến xây cất cây cầu Krymskiy most dài 19&nbsp;km với hai lối đi về tách biệt để nối Krym và Nga bằng đường bộ phó mặc phản đối của Ukraina. Cầu được khánh thành năm 2018 có tổng thống Nga Putin tham dự.

Ngày 25 tháng 11 năm 2018, một cuộc đụng độ quân sự giữa Nga và Ukraina diễn ra tại eo biển Kerch khi các tàu tuần duyên của Nga khai hỏa và áp giải một tàu giòng và hai tàu tuần tra của Hải quân Ukraina. Nga bắt giữ các thủy thủ Ukraina (xem Sự kiện eo biển Kerch 2018). Kể từ Tháng Tư, 2021 Nga ra tuyên bố đóng kín eo biển Kerch. Chỉ riêng tàu bè của Nga được thông thương qua ngả Kerch mà thôi. Các hải cảng của Ukraina ở biển Azov kể như bất khả dụng.

### Chiến tranh Nga-Ukraina
Ngày 8 Tháng Mười 2022 trong khi Nga và Ukraina giao chiến dữ dội ở vùng Donbas, phần cầu Krymskiy most từ Nga sang Krym bị cơn nổ cháy phá hủy.

## Kinh tế
Một số xí nghiệp chế biến cá nằm dọc theo bờ biển phía Krym của eo biển này. Mùa đánh bắt cá bắt đầu từ cuối mùa thu và kéo dài 2-3 tháng.

## Tham khảo
Biển Azov

**Biển Azov** (, *Azóvskoje móre*; , *Azóvśke móre*; , *Азакъ денъизи*, ازاق دﻩﯕىزى) là một biển ở Đông Âu. Về phía nam nó được nối với biển Đen qua eo biển Kerch (rộng ), và có khi được coi là mé bắc của biển Đen. Biển Azov giáp với Ukraina về phía bắc, Nga về phía đông, và bán đảo Krym về phía tây. Sông Đông và sông Kuban là những sông lớn chảy vào biển này. Đây là vùng biển nông, với độ sâu từ . Luôn có luồng nước chảy từ biển Azov đến biển Đen.

Biển này chịu ảnh hưởng của lượng nước sông đổ vào mang theo cát, bùn, sạn, tạo nên nhiều vịnh, vũng cửa sông, và mũi nhô hẹp. Nhờ những vật lắng này, đáy nước khá phẳng và trơn với độ sâu tăng từ từ dần về giữa biển. Ngoài ra, do nước sông chảy về, nước biển ít mặn và có nhiều sinh vật hải sinh (như tảo lục) làm đổi màu nước. Lượng sinh vật phù du dồi dào giúp cá tăng trưởng mạnh. Bờ biển thoải với nhiều loại cây và chim làm tổ.

## Cơ sở hạ tầng
Nhờ sự kết nối sông Đông, thông qua các kênh tới sông Volga, với biển Caspi, biển Baltic và biển Trắng, biển Azov là một liên kết quan trọng cho tàu bè đi đến Biển Đen.

Nga đã xây dựng cây cầu Krym qua eo biển Kerch, sau khi sáp nhập Krym năm 2014, cầu được xây trong năm 2015-2018. Cho đến khi mở cửa, có một dịch vụ vận chuyển bằng phà.

Chính phủ Ukraina đã phản đối việc xây dựng cầu này từ năm 2015: dưới cầu chỉ có tàu có chiều cao dưới 33 mét có thể đi qua, và cây cầu đã củng cố tuyên bố của Nga đối với việc Krym bị sáp nhập. Việc vận chuyển tiếp tục bị ảnh hưởng bởi các kiểm soát của Nga tại Kerch, nơi các tàu tới Ukraine thường phải chờ ba ngày, nhưng cũng có khi lên đến bảy ngày để cập bến; các tàu cũng phải chờ đợi lâu như vậy khi trở ra.

## Kinh tế
Lượng cá nhiều đóng một vai trò quan trọng về kinh tế bên cạnh ngành du lịch đối với người dân ở đây. Nhờ các bãi biển cát nông, thời tiết ấm và khô vào mùa hè vùng biển Azov rất được các gia đình có trẻ em nhỏ ưa thích. Khách sạn và nhà điều dưỡng với các ứng dụng chữa bệnh là những trụ cột quan trọng của du lịch.

Sau khi Nga sáp nhập Krym vào năm 2014, du lịch tăng lên tại vùng biển Ukraina; Số lượng khách du lịch tại Berdyansk năm 2018 cao gấp vài lần so với trước năm 2014. Tuy nhiên, vận tải bị thiệt hại lớn từ cuộc chiến ở Donbass và việc khánh thành cầu Krym; Tại Mariupol, số tiền thu vào giảm một nửa từ năm 2013 đến năm 2018. Việc khuếch trương đã lên kế hoạch trở nên lỗi thời. Theo giám đốc cảng Mariupol, những hậu quả kinh tế này do Nga hoạch định.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Sông Đông (Nga)

**Sông Đông**, tức **sông Don** (tiếng Nga: *Река Дон*, phiên âm Latinh: *Reka Don*), là một con sông chính thuộc phần châu Âu của Nga. Nó bắt đầu từ khu vực gần Tula, đông nam Moskva, và có dòng chảy kéo dài khoảng 1.950&nbsp;km (1.220 dặm) tới biển Azov. Thượng nguồn trước đây là hồ chứa nước Shatskoe ở phía bắc thành phố Novomoskovsk tỉnh Tula, nhưng sau này bị ngăn lại bởi có một tuyến đường sắt đi qua đây. Đầu nguồn hiện nay nằm trong một công viên cách đó 2–3&nbsp;km về phía đông (suối Urvanka); cửa sông là vịnh Taganrog của biển Azov.

Từ đầu nguồn của nó, con sông này ban đầu chảy theo hướng đông nam tới Voronezh, sau đó chảy theo hướng tây nam tới cửa sông. Thành phố chủ yếu trên bờ sông này là thành phố Rostov trên sông Đông- thủ phủ tỉnh Rostov, sông nhánh chính của nó là sông Donets. Tại Rostov trên sông Đông nó tạo ra một vùng châu thổ diện tích 340&nbsp;km².

Từ Golubinskaia tới Volgodonsk có hồ chứa nước Tsimljanskoe diện tích 2.600&nbsp;km² (từ năm 1952). Vận tải thủy bắt đầu từ cửa sông Sosna (1.604&nbsp;km), vận tải thủy thường xuyên từ thành phố Liska (1.355&nbsp;km).

Từ điểm xa nhất về phía đông, nó chảy gần sông Volga. Kênh Volga-Don với chiều dài khoảng 105&nbsp;km (65 dặm) nối hai con sông này từ năm 1952 và là một tuyến đường thủy quan trọng.

Một phần của con sông này đã trải qua các trận chiến trong chiến dịch Uranus, một trong những mốc quyết định của Thế chiến thứ hai.

Sông Đông đã được người Scythia biết đến như là **Tanaïs** - nghĩa là nước, và đã từng là tuyến thương mại chính từ thời đó. Tanais xuất hiện trong các tư liệu của người Hy Lạp cổ đại như là tên gọi của con sông và thành phố trên bờ sông này.

## Các sông nhánh quan trọng
* Chảy ở hữu ngạn: Neprjadva, Krasivaja Metcha, Sosna (đôi khi để phân biệt với Tikhaja Sosna thì người ta gọi là Bưstraja Sosna), Tikhaja Sosna, Chjornaja Kalitva, Chir, Severnưi Donets
* Chảy ở tả ngạn: Voronezh, Bitjug, Khopjor, Medveditsa, Ilovlja, Sal, Zapadnưi Manưtch

## Các thành phố
* Ở bờ trái: Novomoskovsk, Epifanj, Dankov, Lebedjanj, Zadonsk, Semiluki, Novovoronezh, Liski, Pavlovsk, Kalatch-na-Donu, Volgodonsk, Semikarakovsk, Rostov trên sông Đông(Rostov na Donu), Azov.
* Ở bờ phải là Aksae — Novocherkassk.
## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Khẩu hiệu

**Khẩu hiệu** là một lời văn ngắn gọn diễn tả cô đọng về một vấn đề nào đó mà một tổ chức hay một công ty muốn thông báo đến cho mọi người hay đơn giản là lấy lại tinh thần hay phát động một phong trào nội bộ.
Trong lĩnh vực chính trị, khẩu hiệu thường được sử dụng như một công cụ tuyên truyền hiệu quả, có sức thu hút cao.
Trong lĩnh vực quảng bá thương hiệu khẩu hiệu thường là những câu gợi nhớ tới lợi ích sản phẩm.

## Xem thêm
*Khẩu hiệu chính trị
*Khẩu hiệu quảng cáo

## Tham khảo
Sách giáo khoa

**Sách giáo khoa** (viết tắt là SGK) là loại sách cung cấp kiến thức, được biên soạn với mục đích dạy và học tại trường học. Thuật ngữ sách giáo khoa còn có nghĩa mở rộng là một loại sách chuẩn cho một ngành học. Sách giáo khoa được phân loại dựa theo đối tượng sử dụng hoặc chủ đề của sách. Việc xuất bản sách giáo khoa thường dành cho các nhà xuất bản chuyên ngành.

Ngày nay, bên cạnh dạng sách in, nhiều sách giáo khoa có phiên bản sách điện tử.

## Sách giáo khoa phổ thông
Ở cấp phổ thông, sách giáo khoa là sự thể hiện những nội dung cụ thể của chương trình phổ thông. Trên thế giới, có những nước có nhiều bộ sách giáo khoa khác nhau được biên soạn cho cùng một môn học. 

Tại Việt Nam, từ năm 2002-2020 chỉ tồn tại một bộ sách giáo khoa duy nhất cho một môn học. Từ 2020, Việt Nam áp dụng Chương trình giáo dục phổ thông 2018, và chuyển từ 1 bộ sách giáo khoa sang sử dụng nhiều bộ sách giáo khoa. Hiện có 3 nhóm bộ sách giáo khoa chính (từng môn có nhiều cuốn khác nhau) đang được sử dụng, như *[[Kết nối tri thức với cuộc sống]]* (NXB Giáo dục Việt Nam), *Chân trời sáng tạo* (NXB Giáo dục Việt Nam), *[[Cánh diều]]* (Liên danh NXB ĐH Sư phạm TP.HCM – NXB ĐH Sư phạm. Ngoài ra còn xuất hiện thêm sách giáo khoa của NXB Đại học Quốc gia TP.HCM (một số môn), sách giáo khoa của NXB ĐH Sư phạm Hà Nội (một số môn).

Kiến thức trong sách giáo khoa là một hệ thống kiến thức khoa học, chính xác, theo các cấp độ logic chặt chẽ khác nhau. Ngoài phần kiến thức, sách giáo khoa còn có phần nội dung về rèn luyện các kỹ năng. Nội dung kiến thức cũng như nội dung về rèn luyện các kỹ năng được gia công về mặt sư phạm cho phù hợp với trình độ học sinh và thời gian học tập. Logic của nội dung kiến thức và phần nội dung về rèn luyện các kỹ năng là những yếu tố chủ yếu trong việc định hướng lựa chọn phương pháp giảng dạy môn học.

## Đọc thêm
*Bùi Hiền, Nguyễn Văn Giao, Nguyễn Hữu Quỳnh, Vũ Văn Tảo. *Từ điển giáo dục học*. Nhà xuất bản Từ điển Bách Khoa. 2001. Trang 339

## Tham khảo
Mục tiêu giáo dục

**Mục tiêu giáo dục** là một hệ thống các chuẩn mực của một mẫu hình nhân cách cần hình thành ở một đối tượng người được giáo dục nhất định. Đó là một hệ thống cụ thể các yêu cầu xã hội trong mỗi thời đại, trong từng giai đoạn xác định đối với nhân cách một loại đối tượng giáo dục.

Do đó, mục tiêu giáo dục phụ thuộc vào mỗi thời kỳ nhất định của quá trình phát triển xã hội và mỗi giai đoạn của quá trình giáo dục con người.

Trải qua các giai đoạn phát triển xã hội, cách tiếp cận xác lập mục tiêu giáo dục đang có nhiều thay đổi.

Trong một thời gian dài cho đến những năm 1940, dạy học lấy việc trang bị kiến thức làm nhiệm vụ cơ bản. Có thể nói dung lượng và mức độ đồng hóa kiến thức là mục tiêu của việc dạy học thời kỳ này.

Việc dạy học hướng tới mục tiêu thực sự bắt đầu vào những năm 1950 ở Hoa Kỳ sau những kết quả nghiên cứu thuyết phục của nhóm Bloom và sau đó nhanh chóng được áp dụng ở nhiều nước trên thế giới trong đó có Việt Nam.

## Các cách tiếp cận mục tiêu giáo dục trên thế giới
Hiện nay có 3 cách tiếp cận mục tiêu giáo dục được áp dụng trên thế giới
* Tiếp cận truyền thống: đây là loại mục tiêu giáo dục mà các nước thuộc khối Liên Xô cũ trước đây hướng đến. Theo đánh giá của các chuyên gia giáo dục, mục tiêu tiếp cận theo hướng này đã bị xem là lỗi thời, lạc hậu làm thui chột tiềm năng phong phú của người học. Tuy nhiên đây vẫn là mục tiêu được hướng đến trong nền giáo dục Việt Nam hiện nay.
* Tiếp cận nhân văn: đây là loại mục tiêu quan tâm đến từng cá nhân người học. Kiểu tiếp cận mục tiêu loại này khá phổ biến ở Hoa Kỳ và các nước phương Tây trong thập niên 1970-1980. Loại mục tiêu này nằm ở chỗ tạo điều kiện cho người học quá tự do và "buông thả".
* Tiếp cận truyền thống-nhân văn: đây là loại mục tiêu giáo dục hiện đại kết hợp giữa truyền thống và nhân văn. Loại mục tiêu này đang được các nền giáo dục tiên tiến trên thế giới hướng tới. Hiện nay nó đang rất phổ biến ở các nước Âu - Mĩ.

## Xem thêm
*Mục tiêu giáo dục, trong Giáo dục Việt Nam Cộng hòa

## Tham khảo
Cà phê Ireland

**Cà phê Ireland** (tiếng Anh là *Irish coffee*, có nghĩa là "*cà phê theo kiểu của Ireland*"/Ái Nhĩ Lan) là loại đồ uống nóng từ cà phê có pha rượu whisky đặc trưng của Ireland.

## Lịch sử
Irish Coffee được kể là do người quản lý của một nhà hàng tại sân bay Foynes (nay là Shannon International Airport) ở miền Tây Ai-len chế ra. Để đón tiếp nhóm khách người Mỹ trong mùa đông khắc nghiệt năm 1940, ông Joe Sheridan đã sáng kiến đổ thêm rượu Whisky và ly cà-phê nóng. Đám khách rất thích thú và muốn được biết liệu họ có phải đang uống Cà-phê Brazil không. Ông Joe nói rằng họ đang uống Cà-phê Ai-len.

Phải mất mười năm sau Irish Coffee mới được phổ biến rộng rãi qua chương trình quảng cáo của Cơ quan Du lịch Ai-len, có nguồn thì cho là chính Cơ quan này đã chế ra Irish Coffee.

## Pha chế

Cho 4 cl whisky và 1 thìa đường đỏ cho vào ly chịu được nhiệt, có chân như ly rượu vang, chuyên dùng để pha Irish coffee. Sau đó người ta hơ ly rượu trên ngọn lửa đèn cồn, xoay đều ly cho đến khi đường trong rượu tan hết và bắt đầu thấy hơi nước bốc lên thì rót cà phê vào, phun thêm một lớp kem sữa mỏng, không ngọt lên trên. Khi dùng cà phê không nên khuấy.

## Tham khảo
Giải Nobel Kinh tế

**Giải Nobel kinh tế**, tên chính thức là **Giải thưởng của Ngân hàng Thụy Điển cho khoa học kinh tế để tưởng nhớ Nobel** (tiếng Thụy Điển: *Sveriges riksbanks pris i ekonomisk vetenskap till Alfred Nobels minne*) là giải thưởng dành cho những nhân vật có đóng góp xuất sắc trong lĩnh vực kinh tế học. Giải này được thừa nhận rộng rãi là giải thưởng danh giá nhất trong ngành khoa học này.

## Khái quát
Giải Nobel kinh tế không phải là một trong năm giải Nobel đặt ra theo nguyện vọng của Alfred Nobel năm 1895. Giải này, như tên gọi chính thức của nó thể hiện, là giải thưởng do Ngân hàng Thụy Điển đặt ra và tài trợ bắt đầu từ năm 1968 để kỷ niệm 300 năm thành lập ngân hàng và cũng để tưởng niệm Nobel. Giống như những người đoạt giải Nobel trong khoa học hóa học và vật lý, những người đoạt giải Nobel kinh tế là do Viện hàn lâm khoa học hoàng gia Thụy Điển bầu chọn. Những người đoạt giải Nobel kinh tế đầu tiên là nhà kinh tế học người Hà Lan Jan Tinbergen và người Na Uy Ragnar Frisch vào năm 1969 "do đã phát triển và ứng dụng các mô hình động và phân tích các tiến trình kinh tế".

## Tài chính
Tiền thưởng kèm theo Giải Nobel kinh tế cùng các khoản chi phí liên quan do Ngân hàng Thụy Điển tài trợ vào Quỹ Nobel. Từ năm 2001, tiền thưởng kèm theo giải là 10&nbsp;triệu krona (vào khoảng 1,6&nbsp;triệu dollar Mỹ tại thời điểm tháng 1 năm 2008), ngang với số tiền thưởng kèm theo của các giải Nobel khác. Từ năm 2006, Ngân hàng Thụy Điển mỗi năm tài trợ cho Quỹ Nobel 6,5 triệu krona (khoảng 1&nbsp;triệu dollar tại thời điểm tháng 1 năm 2008) để chi cho các việc hành chính liên quan tới giải và 1 triệu krona nữa (đến cuối năm 2008) để đưa thông tin về giải lên bảo tàng Internet của Quỹ.

## Danh sách các giải thưởng Nobel Kinh tế

## Các danh sách giải Nobel khác
* Danh sách người Châu Á đoạt giải Nobel
* Danh sách người đoạt giải Nobel Vật lý
* Danh sách người đoạt giải Nobel Hóa học  
* Danh sách người đoạt giải Nobel Sinh lý học và Y khoa
* Danh sách người đoạt giải Nobel Văn học
* Danh sách người đoạt giải Nobel Hòa bình 
* Danh sách người da đen đoạt giải Nobel
* Danh sách người Hồi Giáo đoạt giải Nobel
* Danh sách người Kitô giáo đoạt giải Nobel
* Danh sách người Do Thái đoạt giải Nobel

## Chú thích

## Liên kết ngoài

* The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel  (Tiếng Anh) - Trang web chính thức của giải.
* The Royal Swedish Academy of Sciences  (Tiếng Anh) – Trang web chính thức của Royal Swedish Academy of Sciences.
* The Nobel Foundation – Trang web chính thức của Nobel Foundation.
* IDEAS/RePEc
Latte macchiato

**Latte macchiato** (phát âm tiếng Việt như là *Ma-ki-a-tô*) là một loại đồ uống nóng rất được ưa chuộng. Thành phần của nó gồm có cà phê espresso và sữa. Về cơ bản thì latte macchiatio giống như cà phê sữa, nhưng lượng sữa nhiều hơn. Ở Ý ban đầu loại cà phê này được làm riêng cho trẻ em để chúng cũng được uống "cà phê" như người lớn, vì thế mà lượng caffein trong latte macchiato rất ít. Dần dần người lớn cũng mê loại đồ uống này. Latte machiato được phục vụ kèm ống hút và bánh quy.

Thường thì người ta uống latte macchiato bằng một loại cốc thủy tinh cao, có thành dày. Một cốc latte macchiato đúng nghĩa phải bao gồm 3 tấng phân biệt rõ ràng (xem hình), được rót vào theo thứ tự lần lượt và không trộn lẫn với nhau. Sữa được rót vào cốc đầu tiên, tạo nên tầng thấp nhất có màu trắng. Sau đó là bọt sữa - tầng cao nhất. Cuối cùng người ta rót espresso qua lớp bọt sữa. Bởi lớp sữa chứa nhiều chất béo nên có độ đậm đặc cao hơn cà phê espresso, cho nên lớp cà phê nổi lên trên lớp sữa, tạo thành tầng ở giữa. Bọt sữa của loại sữa giàu béo tồn tại lâu hơn bọt của loại sữa nghèo béo. Thường thì người ta rắc lên trên lớp bọt sữa bột cacao, sôcôla hoặc gia vị (ví dụ như quế) để trang trí.

## Xem thêm
* Cà phê latte

## Tham khảo
Bàn Sơn

**Bàn Sơn** có thể chỉ:

*Dãy núi Bàn Sơn nằm trong thành phố Thiên Tân, Trung Quốc
**Thiền sư Bàn Sơn Bảo Tích tu trên dãy núi này.
*Huyện Bàn Sơn, thuộc địa cấp thị Bàn Cẩm, tỉnh Liêu Ninh, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.
Nước ngọt (định hướng)

**Nước ngọt** trong tiếng Việt có thể là:
*Nước có trong tự nhiên với nồng độ các ion thấp. Xem bài nước ngọt
*Các loại đồ uống không chứa cồn và chủ yếu là các loại đồ uống được cacbonat hóa như nước sô đa, Coca-Cola, Pepsi-Cola, Sprite, 7 Up v.v. Các loại đồ uống như nước chè (trà), cà phê, ca cao v.v mặc dù cũng không chứa cồn nhưng không được gọi là nước ngọt. Xem bài nước ngọt (công nghiệp).