open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pháo đài An Bình

**Pháo đài An Bình** (, Hán Việt: *An Bình cổ bảo*) là một công trình do người Hà Lan xây dựng từ thế kỷ 17 tại quận An Bình, Đài Nam. Pháo đài ban đầu có tên gọi là **Zeelandia** (, *Nhiệt Lan Già thành*) và được xây dựng trong khoảng thời gian trên 10 năm từ 1624 đến 1634 do công ty Verenigde Oostindische Compagnie tiến hành trong thời kỳ Hà Lan đô hộ hòn đảo. Ngoài hai tên gọi trên, pháo đài từng có các tên như Áo Luân Trị (Oranje) thành (奧倫治城), An Bình thành (安平城), và Đài Loan thành (台灣城).

Trong thế kỷ 17, người châu Âu đã căng buồm sang châu Á để phát triển giao thương. Đài Loan khi đó trở thành một trong những cảng trung chuyển quan trọng nhất tại Đông Á, pháo đài Zeelandia đã trở thành một trung tâm thương mại quốc tế. Nhân danh Công ty Đông Ấn Hà Lan, các tàu rời khỏi Đài Loan, theo hướng bắc đến Nhật Bản, tây tới Phúc Kiến, nam tới Việt Nam, Thái Lan, hay xa hơn là đến Indonesia, Ấn Độ, Iran hoặc trở về châu Âu.

## Vị trí chiến lược

Người Hà Lan lựa chọn một bán đảo đất cát tại bờ biển Đài Nam là nơi xây cất pháo đài vì điều này sẽ giúp cho quân đội tại pháo đài sau này có thể tiến thẳng ra biển và được cung cấp hậu cần và tăng viện từ Jakarta nếu vị bao vây. Nhưng không may, nơi được lựa chọn không có đủ nước sạch, là thứ mà các tàu biển rất cần khi vào đất liền.

Vị trí quan trọng của pháo đài An Bình là rõ ràng, và điều này được thể hiện trên các bản đồ cổ. Về địa thế, có một loạt các bãi cát trải dài từ bắc xuống nam; phía đông của bãi cát là biển nội địa. Pháo đài Zeelandia được xây trên bãi cát lớn nhất để kiểm soát eo biển vào biển nội địa. Khu vực biển này có bến cảng thuận lợi cho các tàu cập bến.

## Hà Lan đầu hàng

Vào ngày 30 tháng 4 1661, Trịnh Thành Công ("Quốc Tĩnh gia") của nhà Minh (1368-1644) đã bao vây pháo đài (khi ấy đang được 2000 lính Hà Lan bảo vệ) bằng 400 tàu chiến cùng 25.000 binh lính. Sau chín tháng bao vây cướp đi 1.600 lính, Hà Lan đã đầu hàng vào ngày 1 tháng 2 năm 1662, khi họ đã chắc chắn là sẽ không có tiếp viện từ Batavia (nay là Jakarta, Java, Indonesia) và khi nước sạch đã khan hiếm.

Theo hiệp ước giữa Quốc Tĩnh gia và Frederick Coyett, thống sứ Hà Lan, Người Hà Lan từ bỏ pháo đài cũng như bỏ tất cả hàng hóa và tài sản lại pháo đài. Ngày 9 tháng 2 năm 1662, Frederick Coyett trao lại chìa khóa và đưa tất cả binh lính và dân thường đến Batavia bằng đường biển, chấm dứt 38 năm thuộc địa của Hà Lan tại Đài Loan.


Tập tin:Fort Zealandia Taiwan.jpg
Tập tin:Bird's-Eye View of Zeelandia, c. 1652.jpg|alt=
Tập tin:Fort Zeelandia01.jpg
Tập tin:2022年原熱蘭遮城舊址 12.png
Tập tin:DSCF9396.jpg
Tập tin:Anping Fort IMG 3004.JPG
Tập tin:Koxinga at Anping.JPG
Tập tin:212安平古堡照片 016.jpg


## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*遠流博識網 安平古堡 
*台灣、荷蘭、鄭家軍：荷蘭時期台灣圖像紀錄片 
*安平古堡即時影像（臺灣看透透） 
*blog動畫：安平追想曲1661
*安平追想 1661主題網站
*中央研究院歷史語言研究所教育網站：考古大菩薩遊臺灣‧熱蘭遮城
Eo biển Luzon

**Eo biển Luzon** (tiếng Filipino: *Kipot ng Luzon*) là một eo biển nằm giữa đảo Đài Loan và Luzon của Philippines. Eo biển này nối giữa Biển Philippine và Biển Đông.

Eo biển rộng xấp xỉ 250&nbsp;km. Eo biển bao gồm một số đảo và được chia thành hai nhóm: Quần đảo Batanes tương ứng với tỉnh đảo Batanes và Quần đảo Babuyan thuộc tỉnh Cagayan, cả hai đều thuộc về Philippines.

Eo biển Luzon lại được chia thành các kênh biển nhỏ hơn. Kênh biển Babuyan chia tách đảo Luzon với quần đảo Babuyan, và quần đảo này lại chia tách với quần đảo Batanes qua Kênh biển Balintang. Batanes chia tách với Đài Loan qua Kênh biển Bashi (Ba Sĩ).

Đây là một eo biển quan trọng cho tàu thuyền và truyền thông. Nhiều tàu đến từ châu Mỹ có thể sử dụng hải trình qua eo biển này để tới các cảng quan trọng tại châu Á. Nhiều cáp thông tin cũng được đặt dưới đáy biển của eo biển Luzon. Các cáp này truyền đạt những dữ liệu và điện tín đến Trung Quốc, Hồng Kông, Đài Loan, Nhật Bản và Hàn Quốc.

## Tham khảo
Người Paiwan

**Người Paiwan** () là một bộ tộc thổ dân Đài Loan. Họ nói ngôn ngữ bản địa là tiếng Paiwan, một ngôn ngữ thuộc nhóm ngôn ngữ Đài Loan (nhóm Formosa) của ngữ hệ Nam Đảo (Austronesia). Năm 2008 dân số của người Paiwan là 87.709 người. Dân tộc này chiếm khoảng 17,7% tổng dân số thổ dân Đài Loan, và là bộ tộc đông dân thứ ba vào năm 2000, sau người Amis và Atayal. Năm 2014 dân số người Paiwan có 96.334 người, năm 2016 có 97.903 người.

## Nguồn gốc
Người Paiwan có nguồn gốc ở phía bắc núi Đại Vũ, sống ở độ cao dưới 1000 mét và hiện nay cư trú chủ yếu tại miền nam Đài Loan. Phạm vi của người Paiwan là từ bán đảo Hằng Xuân ở cực nam Đài Loan đến Ải Liêu ở phía tây và Thái Ma Lý ở phía đông, thuộc khu vực Bình Đông, Cao Hùng và Đài Đông. Người Paiwan xưa kia ít có các quý tộc thổ dân và có các thầy pháp sư. Người Paiwan có một nền văn hóa sâu sắc, ngoài việc hát và nhảy múa, họ có hệ thống hình xăm tinh vi và tổ chức mỗi năm năm một lễ hội lớn.

## Nhân vật nổi tiếng
* Thái Anh Văn (), sinh ngày 31/08/1956 ở huyện Bình Đông, Đài Loan, Tổng thống thứ 24 Trung Hoa Dân quốc nhiệm kỳ từ 20/05/2016 đến nay.
* Chung Hưng Hoa (), Phó Chủ nhiêm Hội đồng dân tộc bản địa Đài Loan.
* Đới Chí Cường (; tiếng Bài Loan: Sakinu Yalonglong hoặc Ahronglong Sakinu), nhà văn.
* Giản Đông Minh (), thành viên Lập pháp viện Trung Hoa Dân Quốc (*Legislative Yuan*).

## Tham khảo
Edifício Copan

**Edifício Copan** là một nhà chọc trời ở São Paulo, Brasil. Hoàn thành năm 1966 với chiều cao 140 m. Nó được thiết kế bởi kiến trúc sư Oscar Niemeyer.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Edifício Copan trên Emporis
Tòa nhà

**Tòa nhà** là tên gọi chỉ chung cho những công trình kết cấu vật chất được xây dựng bởi con người và được xây dựng theo những công nghệ, kiến trúc xây dựng, và kỹ thuật nhất định để sử dụng vào các mục đích khác nhau. Tòa nhà thường được coi là một tài sản bất động sản. Tòa nhà cũng có thể là bất kỳ cấu trúc nhân tạo được sử dụng hoặc có ý định để hỗ trợ hoặc trú ẩn hoặc một hành vi xây dựng cụ thể.

Tòa nhà có thể là những ngôi nhà ở (nhà lầu, nhà tranh, biệt thự.....) hoặc những công trình phục vụ cho kinh doanh, thương mại như siêu thị, trung tâm thương mại, các tòa tháp thương mại, các cửa hàng bách hóa cho đến những cửa hàng nhỏ hơn. Các tòa nhà phục vụ nhu cầu của xã hội - chủ yếu là nơi trú ẩn khi thời tiết không thuận lợi hay là không gian sống chung hoặc không gian sống riêng tư, để lưu trữ đồ dùng, sống và làm việc. Tòa nhà sơ khai đầu tiên được người thượng cổ xây dựng các đây khoảng 500.000 năm.

Tòa nhà được xác định gồm:

* Là một cấu trúc kỹ thuật xây dựng như căn nhà, trung tâm tôn giáo, vv Các nhà có nền móng, tường, mái... bảo vệ con người và tài sản của mình từ tác động trực tiếp khắc nghiệt của thời tiết như mưa, gió, nắng gắt vv
* Các hoạt động xây dựng, lắp đặt, hoặc thiết kế bố trí...
* Kỹ thuật xây dựng các dinh thự, hoặc kiến trúc dân dụng..., như một ngôi nhà, nhà thờ, lâu đài, trường học, sân vận động,...

## Xem thêm

* Nhà
* Cầu
* Tháp
* Tu viện
* Chỗ ở

## Tham khảo
BUL M-5

**BUL M-5** là loại súng ngắn bán tự động thiết kế từ năm 1991 đến năm 1992 và sau đó được chế tạo bởi BUL Transmark tại Israel. Loại súng này được sử dụng nhiều trong thể thao, tự vệ cũng như trong lực lượng cảnh sát và một số lực lượng quân sự trên thế giới. BUL M-5 sử dụng hầu hết thiết kế của khẩu M1911 nhưng được chế tạo bằng các vật liệu hiện đại.

Khẩu súng này sử dụng cơ chế nạp đạn bằng độ giật lùi nòng ngắn với cơ chế khóa sau nòng. Khung của khẩu súng làm bằng nhựa tổng hợp chịu lực. Cơ chế hoạt động đơn được sử dụng để tăng độ chính xác và an toàn của khẩu súng, với nút khóa an toàn sử dụng bằng tay hoặc tự động. Hộp tiếp đạn của khẩu súng được thiết kế hai khoang song song để chứa được nhiều đạn hơn.

## Liên kết ngoài
* http://www.bultransmark.com/ 
* http://world.guns.ru/handguns/hg205-e.htm
* Bắn thử BUL M-5
Kho thóc

**Kho thóc** hay **vựa thóc** hoặc **vựa lúa** hay là **kho lúa** hoặc **kho lương** là một nhà kho chuyên dụng dùng để chứa ngũ cốc đã được gặt đập hoặc thức ăn chăn nuôi cho gia súc, gia cầm. Trong kho thóc cổ đại hoặc thô sơ, đồ gốm là phương tiện được sử dụng phổ biến nhất của hoạt động cất trữ thực phẩm như lưu trữ ngũ cốc, thực phẩm trong kho này. Gốm sứ được sử dụng phổ biến vì những đặc tính hữu dụng như vừa cứng, vừa chống thấm nước, giữ được nhiệt độ ổn định. Thời cổ, người ta đóng bao các sản phẩm lúa, lúa mì rồi chất trong kho hoặc bỏ các sản phẩm vào các lu, chum, vại (thường là có đậy nắp). Kho thóc thường được xây dựng trên mặt đất (thường là có 4 chân nhà nhô cao lên khỏi mặt đất giống như những nhà sàn) để giữ cho thực phẩm lưu trữ từ chuột và các loài động vật gặm nhấm khác ngoài ra thì mái nhà của kho thóc cũng tương đối dày để tránh mưa gió hoặc các loại chim vào ăn thóc.

## Lịch sử

Từ thời cổ đại, ngũ cốc đã được lưu trữ với số lượng lớn để bảo đảm cho nhu cầu an ninh lương thực khi kỹ thuật canh tác của con người hầu như phụ thuộc phần lớn vào tự nhiên nên sản lượng thất thường chính vì vậy nhu cầu tích trữ được coi trọng. Các kho lúa lâu đời nhất được tìm thấy cách đây khoảng 9500 trước Công nguyên và nằm trong các thời kỳ đồ đá mới ở thung lũng Jordan. Những kho thóc này được đặt ở những nơi giữa các tòa nhà khác. Tuy nhiên bắt đầu từ khoảng 8.500 trước Công nguyên, những kho này đã được chuyển vào bên trong nhà, và đến 7500 trước Công nguyên việc lưu trữ thóc lúa được thực hiện trong phòng đặc biệt chính là kho thóc

Những kho thóc được phát hiện tiếp theo ở những người ở Mehrgarh trong thung lũng Indus từ 6000 trước Công nguyên. Người Ai Cập cổ đại đã thực hành bảo quản ngũ cốc trong năm để phòng sự khan hiếm lương thực xảy ra trong nhiều năm tiếp theo. Khí hậu của Ai Cập rất khô, ngũ cốc có thể được lưu trữ trong hầm lò trong một thời gian dài mà không mất chất lượng. Ở vùng Thổ Nhĩ Kỳ và Ba Tư, những kho này sử dụng để mua lúa mì hoặc lúa mạch khi tương đối rẻ, và lưu nó trong hầm lò ẩn chống lại việc thất bát mùa màng dẫn đến sự thiếu hụt lương thực. Kho thóc lưu trữ đơn giản cũng được xuất hiện trong văn hóa Ngưỡng Thiều ở Trung Quốc và được gọi là kho lương và sau khi sự khởi đầu của nông nghiệp thâm canh ở bán đảo Triều Tiên trong thời kỳ đồ gốm Mumun (khoảng 1000 trước Công nguyên) cũng như trong quần đảo Nhật Bản trong thời kỳ cuối Jōmon và đầy kỳ Yayoi (khoảng 800 trước Công nguyên).

## Tham khảo

* Kuijt, I.; Finlayson, B. (Jun 2009). "Evidence for food storage and predomestication granaries 11,000 years ago in the Jordan Valley" (Free full text). Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 106 (27): 10966. Bibcode 2009PNAS..10610966K.
* https://web.archive.org/web/20081202183842/http://www.southhams.gov.uk/index/business_index/ksp_development_and_planning/ksp-development_and_planning-conservation/sp-development_and_planning-barnguide.htm The Barn Guide by South Hams District Council

## Hình ảnh

File:Totara Estate Granary.jpg
File:Village granary near Fada, Burkina Faso.jpg
File:Cox-corn-crib-tn1.jpg
File:Oconaluftee-mfm-corncrib-nc2.jpg
Kauniainen

**Kauniainen** là một thị xã và đô thị có dân số 8649 người (31/1/2011) ở vùng đô thị Helsinki, Phần Lan, một vùng đô thị có Helsinki là trung tâm và bao gồm cả các thành phố lân cận Espoo, Vantaa và Kauniainen, gọi chung là Vùng thủ đô. với dân số 997.291 người.
Thị xã này bị bao quanh bởi Espoo. Kauniainen đã được lập bởi một công ty vào năm 1906, AB Grankulla.

## Tham khảo
Lò sưởi

**Lò sưởi** là một cấu trúc kiến trúc được thiết kế để đốt cháy và duy trì một ngọn lửa nhằm mục đích sưởi ấm trong cả một không gian tương đối rộng và đặc biệt là có thể sử dụng cho việc nấu ăn (trong lịch sử). Lò sưởi được thiết kế nằm ở trung tâm ngôi nhà với một hộp vuông được xây và chứa các chất đốt như củi, gỗ, chất cháy... phía trên hộp là một ống khói hoặc ống khói khác để thải khí khí đốt (co2) thoát ra khỏi ngôi nhà.

## Lịch sử
Trong lịch sử, lò sưởi ban đầu là một hố lửa cổ đại được đôi khi được xây dựng trong lòng đất ở trung tâm của một túp lều hoặc khu vực nhà ở. Khói thoát ra qua các lỗ trên mái nhà tuy nhiên khói vẫn còn chưa thoát hết ra khỏi nhà nên trong nhà vẫn nồng nặc cho đến khi ống khói, phát minh ra nhiều năm sau đó, đã giải quyết về căn cơ vấn đến này và đã đẩy được khói bên ngoài.

Ngày nay, một loạt các phụ kiện được sử dụng với lò sưởi, đối với nội thất, phổ biến trong nền văn hóa phương Tây gần đây vỉ lò (lò Viba), lò sấy,... lò sưởi còn có ý nghĩa làm vật trang trí của ngôi nhà, tạo không gian thêm ấm cúng. Ngày nay con người đã phát minh ra loại lò sưởi điện với cấu trúc nhỏ gọn và tiện lợi hơn rất nhiều.
## Trên thế giới

Ở Châu Âu đặc biệt là vùng Bắc Âu với khí hậu giá lạnh và nhiều tuyết thì lò sưởi là một cơ cấu quan trọng trong ngôi nhà và là một trọng tâm trang trí nội thất. Lò sưởi thường được xây dựng bằng gạch hoặc đá. Tại Mỹ, một số tiểu bang và quận hạt địa phương có luật, pháp lệnh liên quan đến các loại lò sưởi. Chính quyền yêu cầu cài đặt ít nhất sử dụng lò sưởi hiệu quả nhất để tránh ô nhiễm không khí và tiêu tốn nhiên liệu.

## Tham khảo
Khu phố ăn uống

**Khu phố ăn uống** (*Regional street food*) hay **khu phố ẩm thực** hay **đường phố ăn uống** là một đường phố mà được đặc biệt dành riêng để phục vụ cho hoạt động ăn uống tại một khu vực, vùng miền. Đường phố này được đặc trưng bằng việc tập trung đông đúc các nhà hàng, quán ăn, quầy bar, các tiệm ăn, các cửa hàng ăn nhanh, quầy ăn lưu động, quầy hàng thực phẩm, cửa hàng thực phẩm cho đến các quán cà phê. Hoạt động chủ yếu của đường phố này là phục vụ ăn uống chính vì vậy khi du khách đến đây họ sẽ được lựa chọn và thưởng thức nhiều món ăn đa dạng, phong phú và giá cả bình dân. Trong khu phố ăn uống có thể bày bán các loại thức ăn đường phố từ các quầy hàng rong, thức ăn nhanh từ các nhà hàng.

## Một số địa điểm
Ở Hà Nội thời kỳ xưa có những khu phố chuyên bán các mặt hàng ăn uống, có những món quà ngon nổi tiếng, bán suốt đêm ngày, ở mọi phố phường và ngõ ngách, kể cả trong các chợ. Nhà văn Nguyễn Tuân từng gọi chợ Đồng Xuân và khu vực Hàng Giầy là "*cái dạ dày của Hà Nội*". Thạch Lam uống nước chè xanh trước cửa chợ Đồng Xuân mà có bài "*Hàng nước cô Dần*". Ở Thành phố Hồ Chí Minh có phố ăn Chợ Lớn chính thức hoạt động vào năm 2003, cũng như bao con phố khác, trên lề đường, 43 quầy hàng được thiết kế đẹp mắt và đồng bộ. Ngoài ra còn có đường phố ăn uống ở đường *Nguyễn Nhữ Lãm* quận Tân Phú.

Ở Singapore có nhiều khu phố ẩm thực như ở trung tâm của khu phố người Hoa, khu vực Maxwell là một trung tâm ăn uống ngoài trời ồn ã, đông đúc. Mặc dù món ăn ở đây được Âu hóa nhiều bằng cách cắt giảm các gia vị đặc trưng với những món như rotijohn (bánh mì chiên với thịt bò, trứng và đôi khi là thịt cừu ăn với nước sốt ớt), rotiprata (bánh kếp Ấn Độ ăn với cà ri). Maxwell có rất nhiều món ăn hải sản hấp dẫn, như món đầu cá nấu cà ri và nước dừa ngon ngọt. Đây cũng là nơi có món trà teh tarek thơm ngon và mát lạnh. Ngoài ra ở Singarepo còn có Gluttons được coi là trung tâm ẩm thực ngoài trời hấp dẫn của du lich singapore. Địa điểm của Gluttons nằm ngay kế bên nhà hát Esplanade, ở đấy có món nasi goring, một món cơm chiên với hành lá có thêm nước sốt đậu nành của Indonesia tạo nên mùi vị rất đặc trưng và các món mì căn xào gà thơm ngon.

## Tham khảo

* Qurratulain Poonawala (2006-01-26). "Pulsating street drama". Dawn (Dawn Group).
* Mohammad Kamran (2005-01-26). "Food streets take off in Islamabad". Daily Times (Pakistan).
* Mohammad Kamran (2006-04-15). "Rawalpindi Food Street attracts visitors". Daily Times (Pakistan).
* John Lancaster (2003-06-25). "Creeping Talibanization': Fundamentalists on rebound in Pakistan". The Washington Post.
Người Daci

**Người Daci**(;  ; ) là một tộc người Ấn-Âu, có quan hệ rất gần hoặc là một nhánh của người Thracia. Người Daci là cư dân cổ xưa của Dacia (nằm trong khu vực trong và xung quanh dãy núi Carpathia và phía đông tới Biển Đen). Khu vực này bao gồm các nước România và Moldova ngày nay, cũng như các phần của Sarmatia (chủ yếu là ở miền đông Ukraina), Moesia (Đông Serbia, Bắc Bulgaria), Slovakia và Ba Lan. Họ nói tiếng Daci, mà vốn được tin rằng có liên quan chặt chẽ với tiếng Thracia, nhưng họ lại chịu ảnh hưởng văn hóa của người Scythia láng giềng và những kẻ xâm lược người Celt vào thế kỷ thứ 4 trước Công nguyên

## Chú thích

## Nguồn
### Cổ đại

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Hiện đại

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Liên kết ngoài

* Dacian reenactor with falx
* Dacian Enciclopedia
Ngày quốc tế người cao tuổi

**Ngày quốc tế người cao tuổi** viết tắt IDOP (International Day of Older Persons) là một ngày hành động quốc tế do Liên Hợp Quốc đặt ra nhằm tuyên truyền cổ động cho việc chăm sóc, bảo vệ các người cao tuổi trong mọi nước thành viên vào ngày **[[1 tháng 10]]** hàng năm.

## Lịch sử
Ngày 14 tháng 12 năm 1990 Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đã bỏ phiếu tán thành việc lấy ngày 1 tháng 10 hàng năm làm ngày quốc tế người cao tuổi, như đã được ghi trong Nghị quyết A/RES/45/106.

Ngày quốc tế người cao tuổi đầu tiên được tiến hành vào ngày 1/10/1991.

Ngày quốc tế người cao tuổi được tổ chức để nâng cao nhận thức về các vấn đề ảnh hưởng đến người cao tuổi, chẳng hạn như quá trình lão hóa và việc lạm dụng người cao tuổi. Đây cũng là một ngày để đánh giá cao những đóng góp mà những người cao tuổi đã làm cho xã hội. Đây là tâm điểm của Chương trình về người cao tuổi của Liên hiệp Quốc và các tổ chức bảo vệ người cao tuổi.

Ngày quốc tế người cao tuổi cũng tương tự như Ngày quốc gia ông bà (*National Grandparents Day*) ở Hoa Kỳ và Canada cũng như Ngày tôn trọng người cao tuổi (*Respect for the Aged Day*) ở Nhật Bản.

## Các chủ đề của Ngày quốc tế người cao tuổi
Các chủ đề qua các năm:

* 2024: Già hóa trong sự tôn nghiêm: Tầm quan trọng của việc tăng cường hệ thống chăm sóc và hỗ trợ cho người cao tuổi trên toàn thế giới

* 2020: Đại dịch: Chúng có thay đổi cách chúng ta giải quyết vấn đề tuổi tác và lão hóa không? 
* 2019: Hành trình bình đẳng tuổi
* 2018: Tuyên dương các nhà vô địch nhân quyền cao tuổi
* 2017: Bước vào tương lai: Khai thác tài năng, đóng góp và sự tham gia của người cao niên trong xã hội
* 2016: Đứng vững chống phân biệt tuổi tác
* 2015: Phát triển bền vững và bao trùm trong xã hội
* 2014: Không để ai đằng sau: Thúc đẩy một xã hội cho tất cả
* 2013: Tương lai chúng ta muốn: những gì người lớn tuổi đang nói
* 2012: Tuổi thọ: Định hình tương lai
* 2011: "Thực hiện kế hoạch Madrid + 10: mở rộng các cơ hội và những thách thức của sự lão hóa toàn cầu"
* 2010: "Người cao tuổi và việc hoàn thành các Mục tiêu phát triển Thiên niên kỷ."
* 2009: "Việc cử hành kỷ niệm lần thứ 10 năm quốc tế người cao tuổi: Hướng tới một xã hội cho mọi lứa tuổi"
* 2008: "Các quyền của người cao tuổi."
* 2007: "Các vấn đề khó khăn và các thời cơ của sự lão hóa."
* 2006: "Nâng cao chất lượng cuộc sống của người cao tuổi: đẩy mạnh các chiến lược toàn cầu của Liên Hiệp quốc."
* 2005: "Sự lão hóa trong thiên niên kỷ mới: nghèo đói, các phụ nữ cao tuổi và việc phát triển".
* 2004: "Những người cao tuổi trong một xã hội liên thế hệ".
* 2003: "Kết hợp các vấn đề lão hóa trong các nỗ lực để tạo liên kết giữa Kế hoạch Hành động Quốc tế Madrid về lão hóa và các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ" ".
* 2002: "Những thách thức đặt ra bởi quá trình lão hóa."
* 2001: "Một xã hội cho mọi lứa tuổi."

## Tham khảo

## Xem thêm
* UNESCO
* Ngày lễ quốc tế

## Liên kết ngoài
* Official UN Site
* International Federation on Ageing
* Năm quốc tế người già 1999
* International Institute on Ageing 
* Linking population, poverty & development UNFPA
* Tổ chức Y tế thế giới Chủ đề lão hóa
Sông Đại Hán

**Đại Hán** () là một dòng sông tại miền bắc Đài Loan. Đây là dòng chính của sông Đạm Thủy với chiều dài 135&nbsp;km và diện tích lưu vực là 1.163&nbsp;km² trải rộng tại Tân Bắc, Đào Viên, và Tân Trúc. Khởi nguồn của sông là sông Tháp Khắc Kim hay còn gọi là sông Thái Cương nằm tại hương Tiêm Thạch, Tân Trúc chảy từ núi Phẩm Điền với độ cao 3100 mét. Trên sông Đại Hán có đập Thạch Môn ở huyện Đào Viên để hình thành hỗ trữ nước Thạch Môn. Đập Vinh Hoa cách đó 26&nbsp;km về phía thượng nguồn và được thiết kế để ngăn cản tích tụ phù sa cho hồ Thạch Môn.
## Chi lưu

***sông Đại Hán (大漢溪)**：Tân Bắc, Đào Viên, Nghi Lan, Tân Trúc
**sông Tháp Liêu Khanh (塔寮坑溪)：Tân Bắc, Đào Viên
**sông Tam Hiệp (三峽河/三峽溪）：Tân Bắc, Đào Viên
***sông Hoành (橫溪)：Tân Bắc
***sông Đại Báo (大豹溪)：Tân Bắc
**sông Thảo Lĩnh (草嶺溪)：Đại Khê, Đào Viên
**sông Đả Thiết Khanh (打鐵坑溪)：Đào Viên
**sông Tam Dân (三民溪)：Đào Viên
**sông Hà Vân (霞雲溪)：Đào Viên
***sông Khố Chí (庫志溪)
**sông Vũ Nội (宇內溪)：Đào Viên
**sông Nghĩa Hưng (義興溪)：Đào Viên
**sông Tuyết Vụ Náo (雪霧鬧溪) hay sông Tây Bố Kiều (西布喬溪)：Đào Viên
**sông Bảo Lý Khố (寶里苦溪)：Đào Viên
**sông Tạp Lạp (卡拉溪) hay sông Lạp Lạp (拉拉溪)：Đào Viên
**sông Tam Quang (三光溪)：Đào Viên, Nghi Lan
***sông Tháp Mạn (塔曼溪)：Đào Viên
****[[sông Mã Lý Khoát Hoàn]] (馬里闊丸溪)**（sông Ngọc Phong (玉峰溪）：Đào Viên, Tân Trúc
***sông Đài Diệu (抬耀溪)：Đào Viên, Tân Trúc
***sông Thái Bình (泰平溪)：Đào Viên, Tân Trúc
***sông Thạch Lỗi (石磊溪]]：Tân Trúc
***sông Tát Khắc Á Kim (薩克亞金溪) hay sông Bạch Thạch （白石溪）：Tân Trúc
*****[[sông Tháp Khắc Kim]] 塔克金溪**（sông Thái Cương 泰崗溪）：Tân Trúc
****sông Tư Ô Khố Tư (斯烏庫斯溪) sông Uyên Ương（鴛鴦溪）

## Xem thêm
*Danh sách sông tại Đài Loan
## Tham khảo
Sông Đạm Thủy (Đài Loan)

**Đạm Thủy** (, *Đạm Thủy hà*) là một dòng sông ở miền bắc Đài Loan. Nơi khởi nguồn của dòng sông là núi Phẩm Điền tại huyện Tân Trúc. Từ đây, dòng sông này chảy qua thành phố Tân Bắc, huyện Đào Viên và cả Đài Bắc. Sông Đạm Thủy có chiều dài  với diện tích lưu vực là . và là dòng sông lớn thứ ba tại Đài Loan trên cả hai tiêu chí trên. Ngoài ra, Đạm Thủy còn có các chi lưu lớn là sông Tân Điếm, Đại Hán và Cơ Long. Dòng sông đổ ra eo biển Đài Loan và là nguồn cung cấp nước chủ yếu cho khu vực đại đô thị Đài Bắc. Tuy nhiên xét theo quan niệm của người dân địa phương, tên gọi 'Đạm Thủy' chỉ dùng cho đoạn sông từ nơi hợp lưu của sông Đại Hán và Tân Điếm ra đến cửa biển và chiều dài đoạn này là 23,7&nbsp;km. Ở cửa sông Đạm Thủy có cảng Đài Bắc, ngoài ra, chức năng vạn chuyển hành hóa của sông hầu như không có.

## Ô nhiễm
Từ thập niên 1970, cùng với sự cất cánh của nền kinh tế Đài Loan mà khu vực đại đô thị Đài Bắc là trọng điểm, sông Đạm Thủy đã bị ô nhiễm nặng nề do chất thải từ những cơ sở công nghiệp. Trong những năm gần đây, chính quyền trung ương và các địa phương có dòng sông chảy qua cùng các tổ chức môi trường đã có những hoạt động để cải thiện chất lượng môi trường sông sông hiện sông Đạm Thủy mới trở lại mức ô nhiễm trung bình.

## Chi lưu

Danh sách liệt kê các chi lưu từ hạ nguồn, các chi lưu chính dùng để tính chiều dài sông được in đậm:
***Sông Đạm Thủy**: Tân Bắc, Đài Bắc, Cơ Long, Đào Viên, Nghi Lan、Tân Trúc
**sông Thụ Mai Khang (樹梅坑溪): Tân Bắc
**sông Trung Cảng (中港河): Đài Bắc
**sông Cơ Long (基隆河): Tân Bắc, Đài Bắc, Cơ Long
***sông Ngoại Song (外雙溪): Đài Bắc
***sông Đại Khanh (大坑溪): Đài Bắc, Tân Bắc
***sông Đại Vũ Lôn (大武崙溪): Cơ Long
***sông Thiên Trăn Lâm (芊蓁林溪): khu Bình Khê, Tân Bắc
**sông Quan Âm Khanh (觀音坑溪): khu Ngũ Cổ, Tân Bắc
**sông Ôn Tử (塭子川): Tân Bắc
***sông Ngũ Cổ Khanh (五股坑溪): khu Ngũ Cổ, Tân Bắc
***sông Quý Tử Khanh (貴子坑溪): Tân Bắc
***sông Đại Khoa (大窠溪): Đào Viên, Tân Bắc
**suối Châu Tử Vĩ (洲子尾溝): Tân Bắc
**sông Tân Điếm: Tân Bắc, Đài Bắc
***sông Cảnh Mỹ (景美溪): Tân Bắc, Đài Bắc
***sông Bắc Thế (北勢溪): Tân Bắc
****sông Kim Qua Liêu (金瓜寮溪): khu Bình Lâm, Tân Bắc
****sông ? Ngư Quật (𩻸魚堀溪): khu Bình Lâm, Tân Bắc
***sông Nam Thế (南勢溪): khu Tân Điếm và Ô Lai, Tân Bắc
****sông Dũng Hậu (桶後溪): khu Ô Lai, Tân Bắc
*****sông A Ngọc (阿玉溪): khu Ô Lai, Tân Bắc
****[[sông Đại Hán]] (大漢溪)**: Tân Bắc, Đào Viên, Nghi Lan, Tân Trúc
***sông Tam Hiệp (三峽河: Tân Bắc
****sông Hoành (橫溪): khu Tam Hiệp, Tân Bắc
****sông Đại Báo (大豹溪): khu Tam Hiệp, Tân Bắc
***sông Tam Quang (三光溪): Đào Viên, Nghi Lan
*****[[sông Mã Lý Khoát Hoàn]] (馬里闊丸溪)** hay sông Ngọc Phong (玉峰溪）: Đào Viên, Tân Trúc
****sông Tát Khắc A Kim (薩克亞金溪) hay sông Bạch Thạch (白石溪）: Tân Trúc
******[[sông Tháp Khắc Kim]] (塔克金溪)** hay sông Thái Cương (泰崗溪）：hương Tiêm Thạch, Tân Trúc

## Xem thêm
*Danh sách sông tại Đài Loan

## Tham khảo
Giới hạn Singleton

Trong lý thuyết mã hóa, **giới hạn Singleton**, đặt theo tên của Richard Collom Singleton, là một giới hạn trên cho kích thước của mã khối C với độ dài n, kích thước r, và khoảng cách d (mỗi mã tự có độ dài n, dùng để biểu diễn một thông điệp có độ dài r, và hai mã tự khác nhau có ít nhất d ký hiệu khác nhau).

## Phát biểu của giới hạn Singleton
Khoảng cách của một tập C bao gồm các mã tự có độ dài n được định nghĩa như sau:
:d = \min_{x,y \in C, x \neq y} d(x,y)
trong đó d(x,y) là khoảng cách Hamming giữa x và y. Biểu thức A_{q}(n,d) biểu diễn số lượng mã tự tối đa của một mã khối có độ dài n, khoảng cách d, và sử dụng ký hiệu trong một bảng chữ cái kích thước q.

Giới hạn Singleton khẳng định rằng
:A_q(n,d) \leq q^{n-d+1}.

## Chứng minh
Trước hết, ta nhận thấy có q^n chuỗi độ dài n gồm các ký kiệu trong một bảng chữ cái kích thước q, do mỗi ký kiệu có q lựa chọn khác nhau, độc lập với các ký hiệu còn lại.

Giả sử C là một mã có khoảng cách d. Rõ ràng mọi mã tự c \in C là khác nhau. Nếu ta xóa d-1 ký hiệu đầu tiên của mỗi mã tự thì chúng vẫn khác nhau do khoảng cách Hamming giữa các mã tự ban đầu là ít nhất d. Do đó số lượng mã tự khác nhau sau khi xóa là không đổi.

Các mã tự mới có chiều dài

:n-(d-1)=n-d+1

và do đó có tối đa

:q^{n-d+1}

mã tự khác nhau. Do đó số mã tự khác nhau trong mã C cũng được giới hạn bởi

:|C| \le A_q(n,d) \leq q^{n-d+1}.

## Mã MDS

Mã khối đạt đến giới hạn Singleton gọi là **mã MDS** (viết tắt tiếng Anh - maximum distance separable). Một vài ví dụ của mã MDS bao gồm mã chỉ có đúng một mã tự (khoảng cách n), mã sử dụng toàn bộ (F_{q})^{n} (khoảng cách 1), mã sử dụng đúng 1 bit chẵn lẻ (khoảng cách 2) và mã đối ngẫu của nó. Các mã này gọi là các mã MDS "tầm thường".

Trong trường hợp bảng chữ cái nhị phân, chỉ có các mã MDS tầm thường.

Một vài ví dụ không tầm thường của mã MDS bao gồm mã Reed-Solomon và các phiên bản mở rộng của nó.

## Xem thêm
*Giới hạn Gilbert–Varshamov
*Giới hạn Plotkin
*Giới hạn Hamming
*Giới hạn Johnson
*Giới hạn Griesmer

## Ghi chú

## Tham khảo
* 
**Đọc thêm**
* 
* 
* L. R. Vermani: Elements of algebraic coding theory, Chapman & Hall, 1996.
Järvenpää

**Järvenpää** là một đô thị tự quản của Phần Lan. Järvenpää có diện tích 37,59&nbsp;km², dân số 38 528 người với mật độ là 1024,95 người/km². Đây là một phần của vùng đô thị Helsinki.

## Tham khảo
Jason Orange

**Jason Thomas Orange** (sinh ngày 10 tháng 7 năm 1970) là cựu ca sĩ, nhạc sĩ, vũ công và diễn viên người Anh. Anh là thành viên của ban nhạc Take That trong đội hình đầu tiên của họ thập niên 1990 cũng như sau khi tái hợp vào năm 2005. Anh chia tay ban nhạc và giải nghệ vào năm 2014.

## Cuộc đời và sự nghiệp
Orange sinh ra tại Crumpsall, Manchester, Lancashire và được nuôi dạy để trở thành Mormon. Anh theo học trường South Trafford trong vòng 2 năm kể từ năm 2001 để lấy chứng chỉ A-level, rồi theo khóa học bao gồm các môn tâm lý học, sinh học và lịch sử cho dù anh không tiếp tục theo học ở bậc học cao hơn.

Orange khá kín tiếng về cuộc sống cá nhân. Anh thường được đồn hẹn hò với nhiều nhân vật nổi tiếng như Jenny Powell, ca sĩ Lulu hay nữ diễn viên Catherine Tate. Anh từng tham gia chương trình *The Hit Man and Her* trong vai vũ công cùng với Spike Dawbarn và Jimmy Constable – 2 cựu thành viên của ban nhạc 911.

Orange gia nhập Take That vào tháng 11 năm 1990 tới khi ban nhạc tạm thời tan rã vào tháng 2 năm 1996. Anh quay lại với nghiệp diễn xuất khi tham gia vào bộ phim truyền hình kinh dị *Killer Net* vào năm 1998, và bộ phim *Gob* quay tại London vào năm 1999. Anh cũng là diễn viên chính cùng Tom Hayes trong một bộ phim kịch bản bởi Jim Kenworth và đạo diễn bởi James Martin Charlton. Anh cũng từng thủ vai diễn khách mời trong chương trình hài *Shameless* của Channel 4, lên sóng vào năm 2013.

Năm 2005, Take That trở lại với đội hình 4 người và cho phát hành album biên tập của họ, rồi album phòng thu đầu tiên của họ kể từ năm 1995, *[[Beautiful World]]* (2006) mà trong đó Orange đóng góp trong cả vai trò sáng tác cũng như ca sĩ chính. Năm 2008, họ cho ra mắt album tiếp theo có tên *[[The Circus (album)|The Circus]]*. Năm 2010, album *[[Progress (album của Take That)|Progress]]* được phát hành với đội hình đầy đủ 5 người. Ngày 26 tháng 9 năm 2014, Orange tuyên bố chia tay ban nhạc.

## Tham khảo
Nurmijärvi

**Nurmijärvi** là một đô thị tự quản nông nghiệp của Phần Lan, 38&nbsp;km về phía bắc Helsinki. Nurmijärvi có diện tích 361,85&nbsp;km², dân số 39 367 người với mật độ là 108,79 người/km². Đây là một phần của vùng đô thị Helsinki. Do khoảng cách gần với Helsinki đã dẫn đến các làng chính như Klaukkala và Rajamäki đã trở thành các khu cư xá của Helsinki. Klaukkala là khu vực xây dựng lớn nhất của Nurmijärvi. Nurmijärvi là nơi sinh của tác gia Aleksis Kivi (1834–1872). 
Matti Vanhanen, cựu thủ tướng Phần Lan sinh sống ở Lepsämä của Nurmijärvi.

## Xem thêm
* Hyvinkää

## Tham khảo
Sông Đạm Thủy

**Sông Đạm Thủy** có thể là:
* Sông Đạm Thủy (Việt Nam): Dòng sông chảy qua tỉnh Quảng Ninh, Việt Nam.
* Sông Đạm Thủy (Đài Loan): Dòng sông ở miền bắc Đài Loan.
Tinh Thiều

**Tinh Thiều** (chữ Hán: 并韶, ?-545) là công thần khai quốc nhà Tiền Lý trong lịch sử Việt Nam. Ông có công giúp Lý Nam Đế lập nước Vạn Xuân và tử trận trong cuộc chiến chống quân Lương năm 545.

## Sự nghiệp
Tinh Thiều là người Sơn Tây (Hà Nội hiện nay).

Theo Đại Việt sử ký toàn thư, ông là người giỏi từ chương và từng muốn phục vụ cho nhà Lương. Ông đến Kiến Khang kinh đô nhà Lương, xin được chọn làm quan. Mặc dù ông đã chứng minh được tài năng của mình nhưng Thượng thư bộ Lại nhà Lương là Sái Tôn cho rằng họ Tinh trước không có ai hiển đạt, nên chỉ bổ cho ông chức *Quảng Dương môn lang*, tức là lính gác cửa ở kinh thành. Tinh Thiều lấy làm nhục, bèn bỏ chức của nhà Lương trở về làng, theo Giám quân châu Cửu Đức là Lý Bí mưu khởi nghĩa chống nhà Lương.

Lý Bí tập hợp hào kiệt Giao Châu, khởi nghĩa chống nhà Lương năm 541. Qua 3 năm chiến đấu, 3 lần đánh bại quân Lương, lại đánh đuổi quân Lâm Ấp xâm lấn phía nam. Năm 544, Lý Bí tự xưng làm hoàng đế, đặt niên hiệu, lập trăm quan, dựng quốc hiệu là Vạn Xuân. Trong những người phò tá, **Tinh Thiều** đứng đầu các quan văn với chức Thái sư, Phạm Tu đứng đầu các tướng võ, Triệu Túc làm thái phó.

Sau đó sử cũ không chép thêm về Tinh Thiều. Theo sử gia Nguyễn Khắc Thuần, Tinh Thiều tham chiến trong trận chống quân Lương do Trần Bá Tiên và Dương Phiêu chỉ huy năm 545 và bị tử trận cùng Phạm Tu và Triệu Túc. Thành Gia Ninh vỡ, gần như toàn bộ tướng lĩnh và quan lại cao cấp nhất của nước Vạn Xuân bị mất trong trận thua này, Lý Nam Đế phải rút về quận Tân Xương tổ chức lại lực lượng chiến đấu.

## Xem thêm
* Lý Nam Đế
* Phạm Tu
* Triệu Túc
* Đào Công Tuấn

## Tham khảo
* Đại Việt sử ký toàn thư
* Nguyễn Khắc Thuần (2007), *Danh tướng Việt Nam, tập 4*, Nhà xuất bản Giáo dục

## Chú thích
Takht-i-Bahi

**Takht-i-Bahi** (; *"Ngai vàng của nước mùa xuân"*) thường được phát âm sai thành **Takht-i-Bhai** (; *"Ngai vàng của Brother"*) là một địa điểm khảo cổ thời Vương quốc Ấn-Parthia. Đây là di tích còn lại của một tổ hợp tu viện Phật giáo cổ tại Mardan, Khyber-Pakhtunkhwa, Pakistan. Nó là một trong những di tích Phật giáo hoành tráng nhất trong toàn Càn-đà-la và được bảo tồn đặc biệt tốt.

Tu viện Phật giáo được thành lập vào thế kỷ 1 và đã được sử dụng cho đến thế kỷ thứ 7. Khu phức hợp được các nhà khảo cổ coi là đại diện đặc biệt cho kiến trúc của các trung tâm tu viện Phật giáo thời kỳ đó. Chính bởi tầm quan trọng đó mà nó đã được UNESCO công nhận là Di sản thế giới từ năm 1980.
## Tên nguyên
Takht-i-Bahi có thể có những cách giải thích khác nhau. Người dân địa phương tin rằng tên của nó xuất phát từ hai giếng nước trên đồi nơi nó nằm hoặc con suối gần đó. Trong tiếng Ba Tư, *Takht* có nghĩa là "đỉnh" hoặc "ngai vàng" trong khi *bahi* có nghĩa là "mùa xuân" hoặc "nước". Khi kết hợp với nhau, ý nghĩa của nó là *Mùa xuân trên đỉnh* hoặc *Mùa xuân trên cao* và có hai con suối trên đỉnh núi. Một ý nghĩa khác được đề xuất là *Throne of Origin* có nghĩa là "Ngai vàng của khởi nguồn".

## Hình ảnh

File:Takht-i-Bahi 2006 1.jpg
File:Takht-i-Bahi2.jpg
File:Takht-i-BahiGesamt.jpg
File:Takht-i-Bahi1.jpg


## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Buddhist Ruins of Takht-i-Bahi and Neighbouring City Remains at Sahr-i-Bahlol - UNESCO World Heritage List
* UNESCO Periodic Report Summary - Includes a map of the complex.
*Map of Gandhara archeological sites, from the Huntington Collection, Ohio State University (large file)
Nghĩa An, Nghĩa Đàn

**Nghĩa An** là một xã miền núi của huyện Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An, Việt Nam.

## Đặc điểm
Xã cách trung tâm huyện lỵ khoảng 19Km về phía Tây Nam. Diện tích đất tự nhiên: 1.501,87 ha, diện tích canh tác 882 ha, đất lâm nghiệp 119 ha, đất chuyên dùng 187 ha, đất ở 37 ha, đất chưa sử dụng 238 ha. Dân số: 1.252 hộ với 6.590 khẩu. Trong đó có 670 hộ với 3.426 khẩu dân tộc thiểu số, 237 hộ với 1.415 khẩu giáo dân. Toàn xã có 2.985 lao động. Tổng thu nhập/ năm: 21.871 triệu đồng. Thu nhập bình quân 3.500.000 đồng/ người/ năm. 
## Giao thông và công nghiệp
Điều kiện giao thông: có đường Quốc lộ 48D đi qua xã, với chiều dài 3,5&nbsp;km. Đường liên xã cấp phối dài 5 Km. Đường liên thôn 17 Km, đường bê tông 3,7 Km. 100% số xóm trong xã có điện lưới Quốc gia.

## Tham khảo
Nghĩa Bình (định hướng)

**Nghĩa Bình** có thể là một trong số các địa danh sau:

; Địa danh cũ
* Tỉnh Nghĩa Bình thuộc vùng Duyên hải Nam Trung Bộ Việt Nam; nay là một phần của tỉnh Quảng Ngãi và Gia Lai.
* Xã Nghĩa Bình, huyện Bù Đăng, tỉnh Bình Phước; nay là một phần xã Nghĩa Trung, tỉnh Đồng Nai)
* Xã Nghĩa Bình, huyện Nghĩa Đàn; nay là một phần xã Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An
* Xã Nghĩa Bình, huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định
* Xã Nghĩa Bình, huyện Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An; nay là một phần xã Tân Phú thuộc tỉnh.
Chả

**Chả** là một trong những món ăn của người Việt, tùy theo địa phương có thể có các cách hiểu sau:
* thịt heo, thịt bò, cá, tôm, mực..., được băm viên (chả viên), giã hay xay nhuyễn (chả quết), gọi là chả**, **chả bò**, **chả cá**, **chả tôm**, **chả mực**, **chả cá thát lát**, **..., có thể được ăn cùng với bún trong món bún chả, bún chả cá... hay là chiên, xào, um, làm lẩu...
*Chả lụa
*Chả quế
*Chả rươi, còn gọi là món rươi đúc trứng.
*Một số loại chả là đặc sản nổi tiếng: chả cá Lã Vọng (Hà Nội), chả mực Hạ Long (Quảng Ninh), chả rươi Tứ Kỳ (Hải Dương), chả gà Tiểu Quan (Hưng Yên), chả chìa Hạ Lũng (Hải Phòng).
* Tên gọi theo phương ngữ Thanh Hóa và một số phương ngữ khác của món nem rán (phương ngữ Bắc Bộ) hay chả giò (phương ngữ Nam Bộ).
Sarmizegetusa

**Sarmizegetusa** có thể là một trong các địa danh sau ở Romania ngày nay:

* Sarmizegetusa Regia, kinh đô cũ của Dacia
* Sarmizegetusa Ulpia Traiana, thủ phủ cũ của Dacia La Mã
* Sarmizegetusa, một xã ngày nay
Sarmizegetusa Regia

**Sarmizegetusa Regia**(còn là**Sarmisegetusa, Sarmisegethusa, Sarmisegethuza, Ζαρμιζεγεθούσα (Zarmizegethousa), Ζερμιζεγεθούση (Zermizegethouse)**) là một địa danh trong lịch sử Romania. Sarmizegetusa Regia là kinh đô của Dacia. Đây đã là kinh đô và trung tâm quân sự,tôn giáo và chính trị quan trọng nhất của Dacia. Được xây dựng trên đỉnh của một ngọn núi cao 1.200 mét, các pháo đài là cốt lõi của hệ thống phòng thủ chiến lược ở vùng núi Orăştie (Romania ngày nay), bao gồm sáu thành trì. Sarmizegetusa Regia là kinh đô của người Dacia trước khi các cuộc chiến tranh với đế chế La Mã xảy ra.

Không nên nhầm lẫn với Sarmizegetusa Ulpia, thủ phủ của Dacia La Mã được xây dựng bởi Hoàng đế La Mã Trajan, không phải là thủ đô Dacia, nằm cách đó khoảng 40&nbsp;km. Sarmizegetusa Ulpia, được phát hiện trước đó, được biết đến đã có trong đầu những năm 1900, và ban đầu bị nhầm lẫn với thủ đô Dacia. Điều này chắc chắn đã dẫn đến không chính xác liên quan đến các cuộc chiến tranh Dacia và hệ thống quân sự của người Dacia chỉ dựa trên những thông tin không đầy đủ.
## Chú thích

## Tham khảo

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* .
* 
* 
## Đọc thêm

* http://www.the-romanian-beauty.com/2010/06/25/photo-gallery-sarmizegetusa-regia/ 
* http://www.albumdefamilie.ro/albume/sarmizegetusa-974/ 
* http://www.cimec.ro/Monumente/UNESCO/UNESCOen/indexC61.htm
* https://web.archive.org/web/20091027173831/http://www.geocities.com/cogaionon/pictures.htm

## Liên kết ngoài

* Photo Gallery of Sarmizegetusa Regia 
* Photo Gallery of The Dacian Fortress 
* The Dacian Fortresses of the Orastie Mountains
* The Dacians - pictures of the fortresses in the Orastie Mountains
Ngày Động vật thế giới

**Ngày quốc tế động vật** được tổ chức vào ngày 4 tháng 10 hàng năm, là một ngày dành riêng cho việc tuyên truyền cổ động việc chăm sóc động vật trên toàn thế giới.

## Lịch sử
Ngày Động vật thế giới khởi đầu ở Firenze, Ý vào năm 1931 tại một hội nghị của các nhà sinh thái học. Vào ngày này, đời sống động vật trong mọi hình thức được biểu dương, và các sự kiện kỷ niệm đặc biệt được dự trù ở mọi nơi trên toàn thế giới. 
 
Ban đầu, ngày 4 tháng 10 được chọn làm "Ngày Động vật thế giới" vì đó là ngày lễ kính thánh Phanxicô thành Assisi, một người yêu thiên nhiên và là vị thánh bảo trợ động vật cùng môi trường. Nhiều nhà thờ trên khắp thế giới giữ nghi thức chúc phúc lành cho động vật trong ngày Chúa nhật gần ngày 4 tháng 10 nhất.

Tuy nhiên, hiện nay "Ngày Động vật thế giới" đã vượt khỏi phạm vi lễ kính một vị thánh Kitô giáo, và được những người yêu động vật thuộc mọi tín ngưỡng và quốc tịch cử hành. Việc chúc phúc lành cho động vật được tổ chức trong các nhà thờ, giáo đường Do Thái giáo, hoặc do các tu sĩ tuyên úy động vật ở các vườn thú vv... Các nhóm cứu cấp động vật tổ chức việc quyên góp gây quỹ lập các nơi trú ẩn cho động vật và dành các ngày riêng cung cấp thông tin, giáo dục về các động vật hoang dã.

Tại Argentina, ngày động vật được tổ chức vào ngày 29 tháng 4 như một sự tuyên dương cái chết (năm 1926) của Tiến sĩ Lucas Ignacio Albarracín. Albarracín, cùng với Domingo Faustino Sarmiento, là một trong những người sáng lập ra "Argentina Sociedad Protectora de animales" (*Hội bảo vệ Động vật Argentina*) và người đề xuất Luật bảo vệ động vật quốc gia Argentina (số 2786).

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* World Animal Day
* 4 octobre: Journée mondiale des animaux
* SPA
* World Animal Day in Pakistan
Tiếng Dacia

**Tiếng Dacia** là một ngôn ngữ Ấn-Âu đã tuyệt chủng, từng được nói tại khu vực dãy núi Karpat trong khoảng thời gian từ khoảng 3000–1500 TCN. Nó có lẽ từng là ngôn ngữ chính tại các vùng Dacia, Moesia và lân cận.

Tuy có sự thống nhất trong giới học giả rằng đây là một ngôn ngữ Ấn-Âu, có nhiều ý kiến khác nhau về vị trí của nó trong hệ: (1) tiếng Dacia là phương ngữ của tiếng Thracia, hoặc ngược lại (theo  và Trask (2000)), (2) tiếng Dacia là một ngôn ngữ riệng biệt với tiếng Thracia nhưng có quan hệ gần với nhau, (3) tiếng Dacia, Thracia, và các ngôn ngữ Balt languages cùng nhau tạo nên một nhánh (theo Schall (1974), Duridanov (1976), Radulescu (1987) và Mayer (1996)). Theo giả tuyết của Georgiev (1977) tiếng Dacia là tiền thân của tiếng Albania, có quan hệ gần với tiếng Thracia và khác biệt với tiếng Illyria.

Những gì đã biết về tiếng Dacia là rất ít ỏi. Không như tiếng Phrygia (có hơn 200 bản ghi), chỉ một bản ghi tiếng Dacia còn sót lại đến nay. Khoảng 1.150 tên riêng và 900 địa danh có thể mang gốc Dacia. Vài trăm từ trong tiếng România và tiếng Albania bắt nguồn từ những ngôn ngữ Cổ Balkan, trong đó có tiếng Dacia. Các nhà ngôn ngữ học đã phục dựng khoảng 100 từ tiếng Dacia từ địa danh, nhờ phương pháp so sánh.

## Chú thích

## Tham khảo
### Cổ đại

* Ammianus Marcellinus *Res Gestae* (ca. 395)
* Dioscorides *De Materia Medica* (ca. AD 80)
* Jordanes *[[Getica]]* (ca. 550)
* 
* Ptolemy *[[Geographia]]* (ca. 140)
* Pseudo-Apuleius *De Herbarum Virtutibus* (5th c.)
* Sextus Aurelius Victor *De Caesaribus* (361)
* Strabo *[[Geographica]]* (ca. AD 20)
* Tacitus *[[Germania]]* (ca. 100)
* Zosimus *Historia Nova* (ca. 500)


### Hiện đại

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*; originally *Culturpflanzen und Haustiere in ihrem Übergang aus Asien nach Griechenland und Italien sowie das übrige Europa: Historisch-linguistische Skizzen*. Berlin: Gebr. Borntraeger, 1885
*
*
*
*
*
*
* (online?)
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Đọc thêm

* http://soltdm.com/geo/arts/categs/categs.htm
* http://soltdm.com/sources/inscr/kaga/kaga_e.htm 
* http://www.mnir.ro/publicat/damian/onomastica.html 
* http://www.mnir.ro/publicat/damian/topo.html 
* http://dnghu.org/indoeuropean.html  Indo-European Etymological Dictionary - Indogermanisches Etymologisches Woerterbuch (JPokorny). A database that represents the updated text of J. Pokorny's "Indogermanisches Etymologisches Wörterbuch", scanned and recognized by George Starostin (Moscow), who has also added the meanings. The database was further refurnished and corrected by A. Lubotsky.

## Liên kết ngoài

* ''Sorin Olteanu's Thraco-Daco-Moesian Languages Project'' (SoLTDM)  (sources, thesaurus, textual criticism, phonetics and morphology, substratum, historical geography a.o.)
* Evidence for an Italic substratum of Romanian, by Keith Andrew Massey
Hợp tác xã

**Hợp tác xã** là một tổ chức kinh doanh thuộc sở hữu và được điều hành bởi một nhóm các cá nhân vì lợi ích chung của họ. 

Hợp tác xã được Liên minh quốc tế hợp tác xã định nghĩa là "*một hiệp hội tự trị của những người đoàn kết tự nguyện để đáp ứng nhu cầu chung của kinh tế, xã hội và văn hóa và nguyện vọng thông qua các [[doanh nghiệp]] đồng sở hữu và kiểm soát dân chủ*". Hợp tác xã cũng có thể được định nghĩa là một doanh nghiệp thuộc sở hữu và thuộc quyền kiểm soát của những người sử dụng dịch vụ do hợp tác xã cung cấp hoặc của những người làm việc ở đó. Khía cạnh khác nhau liên quan đến hợp tác xã là trọng tâm của nghiên cứu trong lĩnh vực kinh tế hợp tác xã.

## Kinh tế hợp tác xã tại Việt Nam
Theo Luật Hợp tác xã năm 2023:

* Hợp tác xã là tổ chức có tư cách pháp nhân do ít nhất 05 thành viên chính thức tự nguyện thành lập, hợp tác tương trợ trong sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung về kinh tế, văn hóa, xã hội của thành viên, góp phần xây dựng cộng đồng xã hội phát triển bền vững; thực hiện quản trị tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ.

* Liên hiệp hợp tác xã là tổ chức có tư cách pháp nhân do ít nhất 03 hợp tác xã là thành viên chính thức tự nguyện thành lập, hợp tác tương trợ trong sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm mở rộng quy mô sản xuất, kinh doanh, nâng cao năng lực tham gia thị trường, góp phần xây dựng cộng đồng xã hội phát triển bền vững; thực hiện quản trị tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ.

* Hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã có thể góp vốn, mua cổ phần, thành lập doanh nghiệp nhằm mục tiêu hỗ trợ hoạt động của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã.

Xét tổng thể theo các tiêu chí về liên kết chuỗi giá trị, ứng dụng đổi mới, lợi ích thành viên, mô hình Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp Mỹ Đông 2 (HTX Mỹ Đông 2) và Hợp tác xã Mây tre đan xóm Bui (HTX xóm Bui) nằm ở các lĩnh vực khác nhau (nông nghiệp và thủ công mỹ nghệ) nhưng đều tiêu biểu cho mô hình hợp tác xã hoạt động hiệu quả tại Việt Nam.

Phần lớn hợp tác xã ở Việt Nam hoạt động trong nông nghiệp và lĩnh vực liên quan (chiếm tỉ lệ khoảng 60%), còn lại rải rác ở tiểu thủ công nghiệp, vận tải, dịch vụ… Độ tập trung nông nghiệp phản ánh vai trò của hợp tác xã trong chuỗi giá trị nông sản.

## Xem thêm
* Hợp tác xã nông nghiệp
* Hợp tác xã tiêu dùng
* Quỹ tín dụng nhân dân

## Tham khảo
Vệ Tiệp bá

**Vệ Tiệp bá** (chữ Hán: 衞疌伯), là vị vua thứ năm của nước Vệ – chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Vệ Tiệp bá là con của Vệ Tự bá – vua thứ tư nước Vệ. Sau khi Tự bá mất, ông lên nối ngôi.

Sử sách không ghi chép sự kiện xảy ra liên quan tới nước Vệ trong thời gian ông làm vua.

Không rõ Vệ Tiệp bá lên ngôi và mất năm nào. Sau khi ông mất, con ông là Vệ Tĩnh bá lên nối ngôi.

## Xem thêm
*Vệ Tĩnh bá
*Vệ Tự bá

## Tham khảo
**[[Sử ký Tư Mã Thiên]], thiên:
** *Vệ Khang Thúc thế gia''

## Chú thích
Vệ Khoảnh hầu

**Vệ Khoảnh hầu** (chữ Hán: 衛頃侯; trị vì: 866 TCN-855 TCN), là vị vua thứ tám của nước Vệ – chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Vệ Khoảnh hầu là con của Vệ Trinh bá – vua thứ bảy nước Vệ. Năm 867 TCN, Trinh bá mất, ông lên nối ngôi.

Trong thời gian làm vua, ông được Chu Di vương thăng từ tước *bá* lên tước *hầu*. Từ đó nước Vệ là *hầu quốc*.

Năm 855 TCN, Vệ Khoảnh hầu qua đời. Ông ở ngôi được 12 năm. Con ông là Vệ Ly hầu lên nối ngôi.

## Xem thêm
*Vệ Trinh bá
*Vệ Ly hầu

## Tham khảo
*Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
** *Vệ Khang Thúc thế gia*
* Phương Thi Danh (2001), *Niên biểu lịch sử Trung Quốc*, Nhà xuất bản Thế giới

## Chú thích
Chiếm lấy Phố Wall

**Occupy Wall Street** (**Hãy chiếm lấy Phố Wall**) là một cuộc biểu tình bắt đầu diễn ra ngày 17 tháng 9 năm 2011 tại Thành phố New York. Nhóm chống chủ nghĩa tiêu thụ Adbusters Canada ban đầu kêu gọi phản đối và lấy cảm hứng từ phong trào Mùa xuân Ả Rập, đặc biệt là các cuộc biểu tình Quảng trường Tahrir ở Cairo mà bắt đầu cuộc Cách mạng Ai Cập 2011.

Mục đích của cuộc biểu tình là để bắt đầu chiếm đóng lâu dài Phố Wall, khu tài chính của Thành phố New York, lên án giới ngân hàng, thủ phạm của cuộc khủng hoảng tài chính 2009. Phong trào này đã kêu gọi 20.000 người đến tập hợp để tràn ngập vào khu vực Hạ Manhattan vào ngày 17 tháng 9 năm 2011.

Hàng nghìn người biểu tình hàng ngày tại khu phố thương mại của New York. Những người biểu tình có mặt đông đảo trên quảng trường Liberty Plaza (Liberty Plaza Park). Người biểu tình Mỹ không đòi dân chủ, mà yêu cầu nhiều công bằng xã hội hơn. Đối tượng phản đối của họ là sự hung hãn và tham lam của giới tài chính, ảnh hưởng của giới tài chính lên nền chính trị Hoa Kỳ, ảnh hưởng của tiền và các tập đoàn đối với chế dân chủ, và một tác động trở lại về pháp lý và chính trị cho cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. Những người tổ chức có ý định chiếm đóng Phố Wall sẽ kéo dài đến khi yêu cầu của họ đạt được. Các yêu cầu cụ thể đang trong quá trình triển khai.
Trên các biểu ngữ, có thể đọc thấy hàng chữ: "Tất cả các chủ ngân hàng đều là phát xít".

Có 1.500 người, trong đó có thanh niên và thành viên công đoàn tham gia biểu tình ngày 1 tháng 10. Khoảng 700 người biểu tình chống Phố Wall đã bị cảnh sát bắt giữ, giữa lúc họ đang chuẩn bị tuần hành qua cầu Brooklyn ở New York. Tuy nhiên, cảnh sát đã thả hầu hết số này một ngày sau đó.
Vào ngày 1 tháng 10, các cuộc biểu tình tương tự đã được tổ chức tại Los Angeles, San Francisco, Boston, Chicago, Albuquerque, Tampa, Charlotte, Seattle, Denver, và Portland, Maine.

## Tham khảo
Bình Minh, Kiến Xương

**Bình Minh** là một xã của huyện Kiến Xương tỉnh Thái Bình, Việt Nam.

## Lịch sử
Tới đầu thế kỷ 19, vùng đất xã Bình Minh ngày nay thuộc tổng Thịnh Quang huyện Chân Định phủ Kiến Xương trấn Sơn Nam Hạ (tới năm 1831 thuộc tỉnh Nam Định nhà Nguyễn). Tổng Thịnh Quang đầu thế kỷ 19 gồm 10 xã phường (là các làng) sau: Thịnh Quang, Phú Ân, Phú Mỹ, Văn Minh, Dưỡng Thông, Mai Chử, Vũ Lăng, Vũ Lăng (phường), Thịnh Quang (phường) và Mai Chử (phường), (là vùng đất ven phủ lỵ phủ Kiến Xương, ngày nay thuộc địa phận xã Bình Minh và thị trấn Thanh Nê). Đến cuối thế kỷ 19, khi thành lập tỉnh Thái Bình năm 1890, vùng đất nay là xã Bình Minh vẫn thuộc tổng Thịnh Quang huyện Trực Định phủ Kiến Xương tỉnh Thái Bình, (tổng này khi đó gồm các làng xã: Dưỡng Thông, Mai Chử, Phú Ân, Phú Mỹ, Thịnh Quang, Văn Hanh, Văn Lăng và Vũ Lăng).

## Chú thích