open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tháng 9 năm 2004

__NOTOC__
2004: Tháng 1 - tháng 2 - tháng 3 - tháng 4 - tháng 5 - tháng 6 - tháng 7 - tháng 8 - tháng 9 - tháng 10 - tháng 11 - tháng 12

## [[Tháng chín|Tháng 9]] năm [[2004]]

## [[Thứ Bảy|Thứ bảy]], ngày [[25 tháng 9]] năm [[2004]]
*Mùa bão ở Đại Tây Dương (2004): Bão Jeanne mạnh lên khi tràn qua quần đảo Bahama phía bắc. Nó sẽ tiến vào đất gần Fort Pierce, Florida tối nay hay sáng chủ nhật. Khoảng ba triệu người bắt buộc phải rời bỏ nhà do nguy hiểm ở Florida. (Reuters) 
*Xe ủi đất của Israel ủi xuống nhà trong trại tỵ nạn Khan Yunis tại dải Gaza, một ngày sau vữa ném ra từ trại đó giết một người chiếm đóng. Người phát ngôn của Liên Hợp Quốc thông báo là hơn 200 người Palestines mất chỗ ở. (BBC)
*Xung đột Iraq:
**Oanh tạc của Mỹ tại thành phố Falluja ở Iraq phá hủy vài ngôi nhà. Quân đội Mỹ thông báo là không có dân thường trong khu vực này, tuy nhiên phát ngôn viên của bệnh viện nói là có ít nhất tám dân thường bị giết, và truyền hình TV chiếu cảnh người sống sót được kéo ra khỏi một ngôi nhà bị tàn phá. (BBC)
**Richard Armitage, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Mỹ, phát biểu chắc chắn sẽ có bầu cử vào tháng 1 tại tất cả các khu vực của Iraq, điều này phủ nhận phát biểu trước đó của Donald Rumsfeld là bầu cử có thể chỉ sẽ tiến hành được tại những khu vực bảo đảm an ninh. (BBC)

## [[Thứ Tư|Thứ tư]], ngày [[22 tháng 9]] năm [[2004]]
*Chuyên gia và quan chức của Interpol cũng như đại diện của 19 quốc gia gặp nhau vào thứ ba ở Burkina Faso để thảo luận chiến lược chống khủng bố và tội ác ở Châu Phi. Những nước tham dự có Pháp, Hoa Kỳ, Anh, Maroc, Algérie, Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ, Sénégal, Burkina Faso, Tchad, Sudan, Côte d'Ivoire, Lesotho, Zimbabwe, Campuchia, Bénin, Burundi, Togo và Mauritanie. (Independent Online) 
*Brasil, Đức, Ấn Độ và Nhật Bản thông báo trong bản tuyên bố chung là họ thỏa thuận với nhau để sửa đổi cơ cấu Liên Hợp Quốc, nhằm giữ một ghế thường trực trong Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc cho ít nhất là một trong bốn nước đó. (ABC News)
*Mùa bão Đại Tây Dương: Những phần còn lại của cơn bão Ivan, sau khi tràn qua Vịnh Mexico, đã trở thành xoáy tụ nhiệt đới (*tropical depression*); cơn bão đã đi vào khu vực giữa hai bang Texas-Louisiana vào tối thứ sáu 24 tháng 9. (NHC/NOAA) 
*Quân đội Mỹ bãi bỏ việc buộc tội gián điệp cho phi công Mỹ gốc Syria Ahmad al Halabi sau khi ông này nhận bốn tội nhỏ hơn. Quan toà bác chứng cứ của bên nguyên do việc sử dụng chứng pháp lý sai và không sửa lỗi dịch nhầm văn kiện quan trọng. (Reuters) 

## Sự kiện tháng qua
2004: Tháng 1&nbsp;&ndash; tháng 2&nbsp;&ndash; tháng 3

## Tham khảo
Tế bào nhiên liệu kiềm

**Tế bào nhiên liệu kiềm** (tiếng Anh: alkaline fuel cell) là loại tế bào nhiên liệu lâu đời nhất nếu không kể đến mô hình thực nghiệm của Grove. Tế bào nhiên liệu kiềm đã và vẫn đang được sử dụng trong ngành du hành vũ trụ và tàu ngầm. Đây là loại tế bào nhiên liệu duy nhất cần oxy và hiđrô thật tinh khiết để chuyển hóa năng lượng vì chỉ cần một lượng nhỏ các chất bẩn là đã có thể làm hỏng các tế bào. Kiềm kali được sử dụng làm chất điện phân. Tế bào nhiên liệu kiềm ít có khả năng được sử dụng thông thường vì các yêu cầu về độ tinh khiết của khí làm tăng giá thành của hệ thống lên rất cao. Tuổi thọ của tế bào nhiên liệu kiềm cũng bị hạn chế bởi việc thất thoát điện thế từ 15 mV đến 50 mV sau mỗi 1.000 giờ sử dụng. Tế bào nhiên liệu kiềm đã được sử dụng trong các chương trình Apollo, trong Skylab và các tàu con thoi.

## Đọc thêm
:*Tế bào nhiên liệu
:*Tế bào nhiên liệu màng điện phân polymer

## Tham khảo
AFC

**AFC** là một từ chữ đầu có thể đứng cho:

* American Football Conference, Liên đoàn bóng bầu dục Mỹ của Hoa Kỳ
* Liên đoàn bóng đá châu Á (tiếng Anh: *Asian Football Confederation*)
* Arsenal F.C., câu lạc bộ bóng đá Anh
* Tế bào nhiên liệu kiềm (tiếng Anh: *alkaline fuel cell*), một loại tế bào nhiên liệu lâu đời nhất nếu không kể đến mô hình thực nghiệm của Grove
* AFC (bánh): Tên một nhãn hiệu bánh của Kinh Đô
Hybridization probe

Trong sinh học phân tử, **hybridization probe** (**HP**, còn có tên gọi khác là **đoạn dò**) là một sợi acid nucleic (hoặc acid ribonucleic) có trình tự xác định và được đánh dấu bằng các phương pháp khác nhau dùng để nhận diện các đoạn nucleic acid khác có trình tự bổ sung với nó. Quá trình này dựa trên nguyên tắc biến tính và hồi tính của phân tử DNA, được gọi là lai phân tử DNA. Các phương pháp cổ điển có sử dụng probe là Northern Blot (nhận diện bản RNA phiên mã), Southern Blot (nhận diện các phiên bản của gene). Công nghệ DNA chip và cDNA micro-arrays được thiết kế cùng trên nguyên tắc sử dụng các hybridization probe của các phương pháp lai phân tử nhưng cho phép nghiên cứu đồng loạt hàng nghìn gene khác nhau.

## Đặc tính của hybridization probe

Về mặt bản chất, hybridization probe là một sợi đơn oligonucleotide (có chiều dài từ 30 đến 100 nucleotide) nên có khả năng tạo liên kết hydro với những đoạn DNA có trình tự bổ sung với HP. Tính đặc trưng của HP phụ thuộc vào trình tự nucleotide của nó, thông thường được kiểm tra bằng cách BLAST trình tự này trên genebank. Nhiệt độ biến tính (Tm) của HP phụ thuộc số lượng và thành phần purin và pyrimidine của HP từ đó quyết định nhiệt độ lai thích hợp trong các thí nghiệm lai phân tử.

## Cách thiết kế hybridization probe

Hybridization probe có thể được thiết kế dựa trên những trình tự có sẵn tuỳ vào mục đích của từng thí nghiệm và các thông tin đã có.
* Dựa trên trình tự genome của đối tượng nghiên cứu để nhận diện các bản sao của gene hoặc sản phẩm RNA của gene
* Dựa trên trình tự genome của các sinh vật có quan hệ gần gũi với đối tượng nghiên cứu nhằm tìm kiếm gene chức năng được bảo tồn qua tiến hoá
* Dựa trên trình tự amino acid của protein là sản phẩm của gene. Từ đó tìm kiếm trình tự trọn vẹn của gene mã hoá cho protein đó trên genome

Trong quá trình thiết kế cần bảo đảm 1) tính đặc trưng của HP, 2) không có hiện tượng lai chéo các HP hoặc tạo cấu trúc không gian nội tại trong HP, 3) giá trị nhiệt biến tính (Tm) phải phù hợp khi thực hiện phép lai nhiều HP một lúc.

## Các phương pháp đánh dấu hybridization probe

Tuỳ mục đích nghiên cứu mà người ta có thể lựa chọn đánh dấu HP bằng đồng vị phóng xạ (thường là 32P, 33P) hoặc chất huỳnh quang.

## Tham khảo
### Sách
#Lander, E. S., Array of hope, Nature Genetics, 21:3–4, 1999.
#Lockhart, D.J., Dong, H., Byrne, M.C., Follettie, M.T., Gallo, M.V., Chee, M.S., Mittmann, M., Wang, C., Kobayashi, M., Horton, H., and Brown, E.L., Expression monitoring by hybridization to high-density oligonucleotide arrays, Nature Biotechnology, 14:1675–1680, 1996.
#Mitsuhashi, M., Cooper, A., Ogura, M., Shinagawa, T., Yano, K., and Hosokawa, T., Oligonucleotide probe design - a new approach, Nature, 367:759–761, 1994.
### Tham khảo
Ngũ hành

Trong triết học cổ Trung Hoa, **Ngũ hành** () là một sơ đồ khái niệm gồm năm nguyên tố được sử dụng trong nhiều lĩnh vực nghiên cứu truyền thống của Trung Quốc để giải thích một loạt các hiện tượng, bao gồm cả các chu kỳ vũ trụ, sự tương tác giữa các cơ quan nội tạng, sự kế thừa của các chế độ chính trị và tính chất của thuốc thảo dược.

Năm nguyên tố cơ bản và luôn trải qua năm trạng thái là Hỏa (火), Thủy (水), Mộc (木), Kim (金), Thổ (土). Ngũ hành không chỉ vật chất mà là cách quy ước để xét mối tương tác và quan hệ của vạn vật trong mối tương quan hài hòa, thống nhất.

## Chu kỳ
### Thúc đẩy lẫn nhau
Chu kỳ sinh sản ( *xiāngshēng*) là:
*Mộc nuôi Hỏa
*Hỏa sinh ra Thổ (tro, dung nham)
*Thổ sinh ra Kim (các quá trình địa chất sinh ra khoáng chất)
*Kim loại thu thập Thủy (ví dụ, hơi nước ngưng tụ trên kim loại)
*Thủy nuôi dưỡng Mộc (Hoa nước, thực vật và các thay đổi khác trong rừng)

### Điều tiết lẫn nhau
Chu kỳ phá hoại ( *xiāngkè*) là:
*Mộc nắm giữ (hoặc ổn định) Thổ (rễ cây có thể ngăn chặn xói mòn đất)
*Thổ chứa (hoặc chỉ đạo) Thủy (đập hoặc bờ sông)
*Thủy làm ẩm (hoặc điều chỉnh) Hỏa
*Hỏa làm tan chảy (hoặc tinh chế hoặc định hình) Kim
*Kim loại cắt (hoặc khắc) Mộc

## Ghi chú


## Tham khảo

## Đọc thêm
* Feng Youlan (Yu-lan Fung), *A History of Chinese Philosophy*, volume 2, p.&nbsp;13.
* Joseph Needham, *[[Science and Civilization in China]]*, volume 2, pp.&nbsp;262–23.
* 
* 

## Liên kết ngoài
* Wuxing (Wu-hsing). *The Internet Encyclopedia of Philosophy*, .
Phần mềm doanh nghiệp

**Phần mềm quản lý doanh nghiệp** bao gồm tất cả các phần mềm thuộc về quản trị kinh doanh mà một doanh nghiệp sử dụng để hoàn tất việc kinh doanh của họ, giúp họ tăng hoặc đo năng suất trong kinh doanh, sản xuất. Các phần mềm doanh nghiệp miêu tả thế giới thật của doanh nghiệp qua các mô hình dữ liệu. Chúng phục vụ cho các nhân viên của một doanh nghiệp trong thông tin, quản lý, tổ chức và kế hoạch.

## Các dạng phần mềm
*Hoạch định tài nguyên doanh nghiệp
*Kinh doanh thông minh
*Phần mềm kế toán
*Hệ thống quản lý nguồn nhân lực
*Quản lý công nghệ thông tin
*Quản lý nội dung doanh nghiệp
*Quản lý quan hệ khách hàng
*Tích hợp ứng dụng doanh nghiệp

## Chú thích

## Xem thêm
*SAP Business One
*Oracle E-Business Suite

## Liên kết ngoài
* (for SAP)
* (for Oracle)
* (for Dynamic)
* (for Bravo)
Tích hợp ứng dụng doanh nghiệp

**Tích hợp ứng dụng doanh nghiệp** (tiếng Anh: *enterprise application integration – EAI*) kết nối các chức năng kinh doanh của một doanh nghiệp, thường bị phân tán trên các hệ (*platform*) khác nhau, nhằm hợp nhất các chu trình doanh nghiệp.

## Định nghĩa

Tích hợp ứng dụng doanh nghiệp bao gồm các kế hoạch, phương pháp và phần mềm để tích hợp các hệ thống ứng dụng độc lập và không đồng nhất, nếu cần thiết bao gồm cả các hệ thống ứng dụng bên ngoài, theo chu trình kinh doanh của doanh nghiệp.

Ngược với các kỹ thuật tích hợp khác như tích hợp chức năng hoặc tích hợp dữ liệu, việc cài đặt từng chức năng riêng lẻ trong kinh doanh không bị thay đổi trong phương án tích hợp ứng dụng doanh nghiệp. Tất cả các giao diện được trừu tượng hóa thông qua các bộ tiếp hợp (*adapter*).

Trên buýt doanh nghiệp (*business bus*), còn được gọi là nền tích hợp (*integration platform*), các dữ liệu được đưa đến từng chức năng một và chuyển tiếp kết quả đi theo đúng thứ tự được đặt ra.

Khác với các phần mềm trung gian (*middleware*) cổ điển, tích hơp ứng dụng kinh doanh có khả năng miêu tả một cách hợp lý chu trình kinh doanh. Nhiều sản phẩm phần mềm trung gian ngày nay cũng có một bộ máy cho chu trình kinh doanh (*business process engine*), dùng để miêu tả một cách hợp lý việc kinh doanh như buýt doanh nghiệp.

## Phân loại

Trong thực tế người ta chia ra các tích hợp ứng dụng doanh nghiệp ra thành:
***Application to application integration** (A2A): Tích hợp ở cấp hệ thống.
***Person to system integration**: một giao diện người dùng đồ họa (*graphical user interface – GUI*) chung cho nhiều ứng dụng.
***Business to business integration** (B2B): Tích hợp ứng dụng ra ngoài ranh giới của doanh nghiệp.

## Các hãng sản xuất
*BEA: WebLogic, WebLogic Integration
*IBM: Crossworlds, WebSphere
*Mercator: Ascential Enterprise Integration Platform
*Microsoft: BizTalk, Host Integration Server
*SAP: Netweaver
*TIBCO: BusinessWorks
*SS4U.ERP: Oracle Technology

## DSL Các dự án
* Guaraná DSL 

## Các dự án mã nguồn mở
*OpenAdaptor
*OpenSyncro 
*xBus

## Đọc thêm
*Hoạch định tài nguyên doanh nghiệp

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Intuitive ERP Corp.
Tầng bình lưu

**Tầng bình lưu** hay **tầng tĩnh khí** là một lớp của bầu khí quyển trên Trái Đất và một số hành tinh.

Tầng bình lưu nằm ngay phía trên tầng đối lưu và ở phía dưới của tầng trung lưu. Ranh giới trên cùng của tầng này gọi là ranh giới bình lưu.

## Trên Trái Đất
Tại vùng xích đạo, tầng khí quyển này nằm ở độ cao vào khoảng từ 16 km đến 52&nbsp;km trên mực nước biển, trong khi đó tại hai cực nó bắt đầu ở độ cao khoảng 8&nbsp;km vì độ cao rất thấp của vùng ranh giới đối lưu (do nhiệt độ của tầng đối lưu tại gần cực là thấp hơn so với ở vùng xích đạo).

Tầng khí quyển này có tên là *bình lưu* vì đây là tầng khí quyển có ít các dòng đối lưu xoáy mạnh. Các máy bay dân dụng thường chọn bay ở độ cao nằm gần ranh giới giữa tầng này và tầng đối lưu để giảm thiểu nguy cơ tai nạn do diễn biến đối lưu bất thường của khí quyển.

Trong phạm vi tầng này nhiệt độ tăng theo độ cao. Ở trên cùng của tầng bình lưu nhiệt độ có thể đạt tới 270°K (-3°C). Lên trên ranh giới bình lưu, nhiệt độ lại giảm theo độ cao.

Tầng bình lưu là khu vực của các tương tác với cường độ cao của các quá trình hóa học, động lực học và bức xạ. Trong đó sự pha trộn của các thành phần khí quyển diễn ra theo chiều ngang diễn ra mạnh hơn theo chiều đứng. Tầng bình lưu ấm hơn phần trên của tầng đối lưu, chủ yếu là do tầng ôzôn trong tầng bình lưu hấp thụ bức xạ cực tím của Mặt Trời.

Một đặc trưng thú vị của sự lưu thông trong tầng bình lưu là sự dao động hai năm một lần (QBO) tại các vĩ độ nhiệt đới, được sinh ra do sự đối lưu nhiệt ở tầng đối lưu. QBO sinh ra sự lưu thông thứ cấp rất quan trọng trong việc dịch chuyển các thành phần của tầng bình lưu như ôzôn hay hơi nước.

Trong mùa đông của bán cầu bắc, sự ấm lên đột ngột của tầng bình lưu thông thường có thể quan sát thấy được gây ra do sự hấp thụ của sóng Rossby trong tầng bình lưu.

## Trên Sao Hỏa
Tầng bình lưu trên Sao Hỏa thường nằm trong khoảng độ cao từ 70&nbsp;km đến 140&nbsp;km.

Nhiệt độ phía dưới tầng bình lưu giảm theo độ cao. Khi đến tầng bình lưu, nhiệt độ dao động trong khoảng từ 120°K đến 130°K (tức là khoảng -153°C đến -143&nbsp;°C). Lên trên ranh giới bình lưu, nhiệt độ lại tăng theo độ cao.

Trong tầng này và các tầng cao hơn của Sao Hoả, không tồn tại mây và bụi.

## Xem thêm
* Léon Teisserenc de Bort (người phát hiện ra tầng bình lưu) 
* Rìa Karman (Rìa không gian)

## Tham khảo
Touchdown PCR

**Touchdown PCR** là phương pháp PCR sử dụng bước bắt cặp mồi giảm dần để tăng độ đặc hiệu của phản ứng. Bắt đầu từ nhiệt độ khoảng 70&nbsp;°C, giảm dần xuống 56 độ qua từng chu kỳ.

## Tham khảo
Tăng áp (định hướng)

Trong y học, **tăng áp** hay **tăng áp lực** có thể là:
*Tăng áp lực mạch máu
:*Cao huyết áp, hay tăng huyết áp - tăng áp lực mạch máu đo được ở động mạch
::#Cao huyết áp thận - tăng huyết áp do bệnh lý thận.
::#Cao huyết áp mạch thận - tăng huyết áp do chèn ép hay tắc nghẽn động mạch thận, còn gọi là hội chứng Goldblatt.
::#Cao huyết áp thai kì, còn gọi là cao huyết áp do mang thai - tăng huyết áp gặp ở phụ nữ mang thai.
::#Cao huyết áp cấp, còn gọi là cao huyết áp ác tính - bệnh lý tăng huyết áp rõ rệt có huyết áp tâm trương tăng rất cao (trên 120mmHg).
:*Tăng áp phổi - tăng sức cản thành mạch trong vòng tuần hoàn phổi.
:*Tăng áp cửa - tăng sức cản thành mạch trong hệ cửa ở gan.
*Tăng áp lực khác
:*Tăng áp nội sọ - tăng áp lực bên trong hộp sọ.
:*Tăng áp bụng - tăng áp lực bên trong ổ bụng.
:*Tăng nhãn áp - tăng áp lực bên trong nhãn cầu, có thể dẫn đến bệnh tăng nhãn áp.
Khí hậu học

**Khí hậu học** là ngành khoa học nghiên cứu về các quy luật và hiện tượng của khí hậu và dự đoán thay đổi khí hậu. Đây là một ngành của khoa học quyển khí.

## Tham khảo
Nhà vật lý

Một **nhà vật lý** hay **vật lý gia** là một nhà khoa học chuyên sâu vào lĩnh vực vật lý. Các nhà vật lý làm việc tại các trường Đại học với các chức vụ như giáo sư, giảng viên, nhà nghiên cứu, hoặc trong các phòng thí nghiệm. Các nhà vật lý chuyên nghiệp thường phải có bằng tiến sĩ. Một số nhà vật lý cũng sử dụng kiến thức của họ để làm việc trong các lĩnh vực khác như tin học hoặc tài chính. Thông thường, các nhà vật lý đều sử dụng kiến thức chuyên sâu hoặc có tham gia nghiên cứu về toán học.

## Vinh danh và giải thưởng
Vinh dự cao nhất của các nhà vật lý là Giải Nobel Vật lý, được trao kể từ năm 1901 bởi Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển.

## Xem thêm
* Danh sách nhà vật lý
* Giải thưởng Nobel về vật lý

## Tham khảo

## Đọc thêm

* 
* 
* 
* 

## Liên kết ngoài

* Thống kê việc làm và giáo dục trên Viện Vật lý Mỹ
* Occupational Outlook Handbook
* Các nhà vật lý và thiên văn học; Thống kê của Phòng Lao động Hoa Kỳ
SIDA

**SIDA** có thể là:
* **[[HIV/AIDS|Hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải]]** (AIDS), viết tắt theo tiếng Pháp **S**yndrome d**'i**mmuno**d**éficience **a**cquise 
* Từ viết tắt của **Swedish International Development Cooperation Agency** theo tiếng Anh (tiếng Việt tạm dịch là: **[[Tổ chức hợp tác phát triển quốc tế Thụy Điển]]**)
*Quần áo Sida, loại quần áo được gọi tên theo tổ chức Thụy Điển
* Sida, một chi trong họ cây ra hoa, Malvaceae (họ bông)
* Sida (huyện), huyện của tỉnh Nakhon Ratchasima, Thái Lan
Thể tích

**Thể tích** của một vật là lượng không gian mà vật ấy chiếm. Thể tích có đơn vị đo là lập phương của khoảng cách (khoảng cách mũ 3). Trong Hệ đo lường quốc tế, do đơn vị đo của khoảng cách là mét, đơn vị đo của thể tích là mét khối, ký hiệu là **m³**

## Đơn vị thể tích

Bất kỳ đơn vị độ dài nào cũng có đơn vị thể tích tương ứng: thể tích của khối lập phương có các cạnh có chiều dài nhất định. Ví dụ, một xen-ti-mét khối (cm³) là thể tích của khối lập phương có cạnh là một xentimét (1&nbsp;cm).

Trong Hệ đo lường quốc tế (SI), đơn vị tiêu chuẩn của thể tích là mét khối (m³). Hệ mét cũng bao gồm đơn vị lít (litre) (kí hiệu: L) như một đơn vị của thể tích, trong đó một lít là thể tích của khối lập phương 1&nbsp;dm. Như vậy :
:1 lít = (1 dm)3 = 1000 cm³ = 0,001 m³

vậy
:1 m³ = 1000 lít.
Một lượng nhỏ chất lỏng thường được đo bằng đơn vị mililít (ml) (Tiếng Anh: mililitre)
:1 ml = 0,001 lít = 1 xentimét khối.
Cũng như vậy, một lượng lớn chất lỏng thường được đo bằng đơn vị mêgalít (Tiếng Anh: megalitre)
:1 000 000 lít = 1000 mét khối = 1 mêgalít (Ml). (Lưu ý Megalitre được kí hiệu là Ml, không phải ml như mililitre)

Nhiều đơn vị thể tích truyền thống khác cũng được sử dụng, bao gồm inch khối, foot khối, yard khối, dặm khối, muỗng cà phê, thìa canh, ounce chất lỏng, dram chất lỏng, gill , pint, quart , gallon, minim, barrel, coóc, peck, giạ, hogshead, mẫu-feet và bảng feet. Đây là tất cả các đơn vị của khối lượng.

## Một số công thức tính
Bảng dưới đây liệt kê một số công thức tính thể tích của một số hình đơn giản.

### Tỉ số của một hình nón, hình cầu và hình trụ có cùng bán kính và chiều cao

Các công thức trên có thể được sử dụng để chứng minh rằng thể tích của một hình nón, hình cầu và hình trụ có cùng bán kính và chiều cao theo tỷ lệ **1&nbsp;:&nbsp;2&nbsp;:&nbsp;3** như sau.

Gọi bán kính là *r* và chiều cao là *h* (là 2*r* cho hình cầu), khi đó thể tích của khối nón là

:\frac{1}{3} \pi r^2 h = \frac{1}{3} \pi r^2 \left(2r\right) = \left(\frac{2}{3} \pi r^3\right) \times 1,

thể tích của quả cầu là

:\frac{4}{3} \pi r^3 = \left(\frac{2}{3} \pi r^3\right) \times 2,

trong khi thể tích của hình trụ là

:\pi r^2 h = \pi r^2 (2r) = \left(\frac{2}{3} \pi r^3\right) \times 3.

Archimedes đã phát hiện ra tỷ lệ **2&nbsp;:&nbsp;3** của thể tích khối cầu và khối trụ.

## Đơn vị đo thể tích trong cuộc sống
Trong cuộc sống hàng ngày tại Việt Nam và phần lớn các quốc gia sử dụng các đơn vị đo lường của hệ đo lường quốc tế (SI) thì đơn vị đo thể tích (cũng như dung tích) thường được sử dụng là lít (1000 lít = 1 m³) hay lít (viết tắt *l*) (1*l* = 1000&nbsp;cm³) do đơn vị mét khối là tương đối lớn, không phù hợp lắm cho nhiều tính toán trong các hoạt động hàng ngày.

## Quan hệ giữa thể tích và khối lượng
Thể tích của một vật đặc và đồng nhất (về cấu tạo) với một hình dạng bất kỳ được tính theo công thức sau:

:V = {m\over D}

Trong đó:
* *m* là khối lượng của vật. 
* *D* là khối lượng riêng của chất tạo ra vật đó.

## Xem thêm

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* 
*
Tân Bình (phủ cũ Gia Định)

**Tân Bình** là tên một phủ thuộc tỉnh Gia Định ở miền Nam Việt Nam trước đây. Địa danh này tồn tại đến đầu thời Pháp thuộc thì bị chính quyền thực dân Pháp bãi bỏ. Vùng đất phủ Tân Bình trước khi giải thể gần tương ứng với địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay.

## Lịch sử
Theo sách *[[Gia Định thành thông chí]]* của Trịnh Hoài Đức, vào năm Mậu Dần (1698), chúa Nguyễn Phúc Chu cử Thống suất Nguyễn Hữu Cảnh vào Nam kinh lý. Nguyễn Hữu Cảnh lấy đất Nông Nại đặt làm phủ Gia Định, lập đất Đồng Nai làm huyện Phước Long, lập ra dinh Trấn Biên, lập xứ Sài Côn làm huyện Tân Bình, lập dinh Phiên Trấn. Tân Bình khi đó là huyện duy nhất của dinh Phiên Trấn, phủ Gia Định, có địa giới rất rộng, nằm từ hữu ngạn sông Sài Gòn đến tả ngạn sông Vàm Cỏ với diện tích khoảng 11.000&nbsp;km², tức trên 1/5 diện tích toàn Nam bộ (63.058&nbsp;km²).

Năm 1808, dưới thời vua Gia Long, huyện Tân Bình được nâng lên thành phủ Tân Bình, bốn tổng trực thuộc lúc bấy giờ là: Bình Dương, Tân Long, Thuận An, Phước Lộc đều được đổi thành huyện.

Từ năm Minh Mạng thứ 13 (1832), phủ Tân Bình trở thành vùng đất của tỉnh Gia Định. Về sau, do tách đất để lập thêm các phủ Tân An (1832) và Tây Ninh (1836) nên diện tích phủ Tân Bình chỉ còn lại khoảng 1.280&nbsp;km², gồm 2 huyện: Bình Dương và Tân Long.

Năm 1841, tách một phần huyện Bình Dương để lập ra huyện Bình Long (lỵ sở đặt tại Hóc Môn). Phủ Tân Bình lúc này bao gồm 3 huyện với 18 tổng, 365 thôn (hoặc các đơn vị hành chính cơ sở khác tương đương như: ấp, bang, điếm, giáp, hộ, lân, nậu, phường, sóc, thủ, thuộc, xã) trực thuộc:
*Huyện Bình Dương có sáu tổng với 123 thôn (hoặc các đơn vị hành chính cơ sở khác tương đương):
**Tổng Bình Trị Thượng có 27 thôn
**Tổng Bình Trị Trung có 21 thôn
**Tổng Bình Trị Hạ có 26 thôn
**Tổng Dương Hòa Thượng có 20 thôn
**Tổng Dương Hòa Trung có 21 thôn
**Tổng Dương Hòa Hạ có 08 thôn
*Huyện Bình Long có sáu tổng với 85 thôn (hoặc các đơn vị hành chính cơ sở khác tương đương):
**Tổng Bình Thạnh Thượng có 16 thôn
**Tổng Bình Thạnh Trung có 11 thôn
**Tổng Bình Thạnh Hạ có 12 thôn
**Tổng Cầu An Hạ có 12 thôn
**Tổng Long Tuy Thượng có 20 thôn
**Tổng Long Tuy Trung có 14 thôn
*Huyện Tân Long có sáu tổng với 157 thôn (hoặc các đơn vị hành chính cơ sở khác tương đương):
**Tổng Tân Phong Thượng có 29 thôn
**Tổng Tân Phong Trung có 31 thôn
**Tổng Tân Phong Hạ có 21 thôn
**Tổng Long Hưng Thượng có 22 thôn
**Tổng Long Hưng Trung có 19 thôn
**Tổng Long Hưng Hạ có 08 thôn

Sau khi chiếm được toàn bộ Nam Kỳ vào năm 1867, chính quyền thực dân Pháp bãi bỏ các đơn vị hành chính phủ, huyện, phân chia lại toàn bộ cõi Nam Kỳ. Các hạt thanh tra về sau cũng được đổi thành hạt tham biện (*arrondissement*), do các Chánh tham biện (*administrateur*) người Pháp đứng đầu. Tuy vậy, chính quyền thực dân Pháp vẫn giữ lại cơ cấu hành chính cấp thấp như tổng, xã thôn. Như vậy, phủ Tân Bình cùng các huyện trực thuộc đã bị bãi bỏ hoàn toàn.

## Xem thêm
*Gia Định
*Lịch sử Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh
*Lịch sử hành chính Thành phố Hồ Chí Minh

## Tham khảo
SAP

**Công ty Cổ phần SAP** (tiếng Đức: *SAP Aktiengesellschaft*, thường được viết tắt là SAP AG) là công ty phần mềm lớn nhất châu Âu, có trụ sở chính tại Walldorf, (Đức).

## Tiểu sử
* 1972: năm nhân viên của IBM (Claus Wellenreuther, Hans-Werner Hector, Klaus Tschira, Dietmar Hopp và Hasso Plattner) thành lập công ty SAP - **S**ystem**a**nalyse und **P**rogrammentwicklung (Phân tích hệ thống và phát triển phần mềm) - đặt trụ sở chính tại Weinheim và văn phòng ở Mannheim.
* 1973: sản phẩm kế toán đầu tiên ra đời: System RF, sau này được đổi tên thành R/1
* 1976: thành lập công ty SAP GmbH (GmbH: công ty trách nhiệm hữu hạn) chuyên về tiêu thụ và cố vấn. Năm năm sau, công ty Systemanalyse und Programmentwicklung được giải thể, các quyền hạn được chuyển sang SAP GbmH.
* 1977: trụ sở chính được chuyển từ Weinheim về Walldorf.
* 1979: sản phẩm R/2 ra đời.
* 1988: công ty được chuyển thể thành công ty cổ phần. Vốn điều lệ được nâng lên trong hai bước từ 5 triệu Mark Đức thành 60 triệu Mark Đức. Vào tháng 10 cổ phần được niêm yết trên thị trường chứng khoán.
* 1990: phát hành cổ phần ưu đãi nâng vốn điều lệ lên 85 triệu Mark Đức.
* 1991: giới thiệu sản phẩm R/3 tại hội chợ CeBIT ở Hannover, Đức.
* 1999: giới thiệu sản phẩm mySAP.com.
* 2003: Hasso Plattner, người thành lập SAP cuối cùng còn lại trong hội đồng quản trị, rút lui khỏi hội đồng quản trị.
* 2004: phiên bản đầu tiên của SAP NetWeaver04 có mặt trên thị trường.

## Các sản phẩm
* **mySAP ERP**: phần mềm hoạch định tài nguyên doanh nghiệp.
* **mySAP Business Suite**: bao gồm các phần mềm dùng trong doanh nghiệp như hoạch định tài nguyên doanh nghiệp (ERP), quản lý quan hệ khách hàng (tiếng Anh: *Customer Relationship Management* - CRM), quản lý quan hệ người cung cấp (tiếng Anh: *Supplier Relationship Management* - SRM), quản lý dây chuyền cung cấp (tiếng Anh: *Supply Chain Management* – SCM).
* **SAP NetWeaver**: phần mềm tích hợp ứng dụng doanh nghiệp.
* Các giải pháp cho doanh nghiệp vừa và nhỏ: SAP Business One, mySAP All-in-One.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Trang chính của SAP
Lập xuân

Tiết **Lập xuân** (tiếng Hán: 立春; bính âm: ‘‘lìchūn’’) là một khái niệm trong công tác lập lịch của các nước phương Đông chịu ảnh hưởng của nền văn hóa Trung Hoa cổ đại. Nó là một trong số hai mươi tư tiết khí của các lịch Trung Quốc, Việt Nam, Nhật Bản, Triều Tiên.

Vì lịch của người Trung Quốc, cũng như Việt Nam cổ đại, bị nhiều người lầm tưởng là âm lịch thuần túy nên rất nhiều người cho rằng nó được tính theo chu kỳ của Mặt Trăng quay xung quanh Trái Đất. Trên thực tế lịch Trung Quốc cổ đại là một loại âm dương lịch nên nếu giải thích theo thuật ngữ của lịch hiện đại ngày nay (lịch Gregory) thì nó được tính theo vị trí của Trái Đất trong chu kỳ chuyển động trên quỹ đạo của mình xung quanh Mặt Trời. Nếu tính điểm xuân phân là gốc (kinh độ Mặt Trời bằng 0°) thì vị trí của điểm lập xuân là kinh độ Mặt Trời bằng 315°. Do vậy ngày bắt đầu tiết Lập xuân được tính theo dương lịch hiện đại và nó thông thường rơi vào ngày **[[4 tháng 2|4]]** hoặc **[[5 tháng 2]]** dương lịch (Bắc bán cầu) và 7 hoặc 8 tháng 8 (Nam bán cầu) tùy theo từng năm.

Theo quy ước, tiết lập xuân là khoảng thời gian bắt đầu từ khoảng ngày 4 hay 5 tháng 2 khi kết thúc tiết đại hàn và kết thúc vào khoảng ngày 18 hay 19 tháng 2 trong lịch Gregory theo các múi giờ Đông Á khi tiết vũ thủy bắt đầu.

Ngày lập xuân được coi là ngày bắt đầu mùa xuân ở Việt Nam, Trung Quốc và một số nước khác gần khu vực xích đạo ở Bắc Bán cầu Trái Đất. Đối với các nước ở cao hơn về phía bắc thì ngày bắt đầu của mùa xuân là ngày diễn ra điểm xuân phân tính theo lịch Gregory. Thời điểm này ở Nam bán cầu Trái Đất là đầu mùa thu.

Xét về mặt thời tiết, khí hậu thì từ thời điểm này trở đi ở miền bắc Việt Nam-tính từ đèo Hải Vân trở ra, do ảnh hưởng giao thời của hai luồng gió giao mùa là gió đông-bắc và gió đông-nam, bắt đầu có mưa nhỏ kéo dài còn gọi là mưa phùn làm độ ẩm của không khí và đất lên cao gây ra hiện tượng nồm (hiện tượng làm hơi nước ngưng tụ lại trên bề mặt các đồ vật tiếp giáp gần với mặt đất cũng như nhà cửa). Trong nông nghiệp thì hiện tượng này mang lại một số lợi ích do cây trồng bắt đầu có đủ lượng nước cần thiết để phát triển. Tuy nhiên trong đời sống hàng ngày thì thời tiết như vậy gây ra nhiều khó khăn như các loại bệnh tật đối với người và gia cầm, gia súc cũng như cây trồng, do các loại vi khuẩn có điều kiện thuận lợi để phát triển do độ ẩm cao và nhiệt độ môi trường thích hợp.

## Từ nguyên
Chữ Hán: 立春; *lập* (立) ngoài nghĩa là "đứng" còn mang nghĩa là "bắt đầu" như *thành lập*, *tạo lập.*

## Xem thêm

* Lịch Trung Quốc
* Tiết khí

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*
Không điểm của hàm số

**Nghiệm số** (còn gọi tắt là **nghiệm**) của một phương trình:

:f(x_1,x_2,...) = 0\,

là các giá trị của *x*1, *x*2,... mà ở đó giá trị của hàm số *f* bằng 0. Có những phương trình mà nghiệm số thực không tồn tại.

Việc tìm ra các nghiệm số của phương trình gọi là giải phương trình. Nghiệm số, nếu tồn tại, có thể tìm thấy bằng biến đổi toán học và biểu diễn bằng các hàm toán học cơ bản hoặc tìm thấy dưới dạng số bằng phương pháp số, ngay cả khi không thể biểu diễn bằng hàm toán học cơ bản.

Ngày nay máy tính có thể giúp tìm ra khá hiệu quả nghiệm số dưới dạng số bằng các phương pháp số tối ưu hoá cho máy tính hay dưới dạng biểu diễn toán học bằng biến đổi toán học tự động trên hệ thống đại số máy tính.

Số nghiệm của 1 đa thức (khác đa thức không) không vượt quá bậc của nó. Khi nghiệm của đa thức f(x) là a, ta có: f(a)=0 

## Tham khảo
Mét

**Mét** (tiếng Pháp: *mètre*, tiếng Anh: *metre* (Anh) hoặc *meter* (Mỹ)) là đơn vị đo khoảng cách, một trong 7 đơn vị cơ bản trong hệ đo lường quốc tế (SI), viết tắt là **m**.. Định nghĩa gần đây nhất của mét Văn phòng Cân đo Quốc tế (*Bureau International des Poids et Mesures*) vào năm 1983 là: "Metre (mét) là khoảng cách ánh sáng đi được trong chân không trong khoảng thời gian 1 ⁄ 299,792,458 giây".

Năm 1790, một uỷ ban được thành lập tại Pháp đã quyết định chọn độ dài một phần mười triệu đoạn kinh tuyến từ đường xích đạo qua Paris đến Bắc Cực làm một độ dài chuẩn gọi là mét. Năm 1799, nó được định nghĩa lại dưới dạng thanh đo mẫu (thanh thực được sử dụng đã được thay đổi vào năm 1889). Năm 1960, mét được xác định lại theo một số bước sóng nhất định của một đường phát xạ của krypton-86. Năm 1983, định nghĩa hiện tại đã được thông qua.

Trong cách hành văn hàng ngày, nhiều khi một mét còn được gọi là một **thước**.

## Từ nguyên
Nguồn gốc của đơn vị đo này có thể được bắt nguồn từ động từ Hy Lạp μετρέω (metreo) (để đo, đếm hoặc so sánh) và danh từ μέτρον (metron) (đo lường), được sử dụng để đo lường vật lý, đo lượng thơ và mở rộng để kiểm duyệt.

## Lịch sử
* 1664: Christian Huygens đề nghị dùng độ dài con lắc toán học thực hiện một dao động trong một giây để làm đơn vị đo độ dài.

* 1771: nhiều người đề nghị lấy độ dài quãng đường một vật rơi tự do trong một giây làm đơn vị đo độ dài.

Cả hai ý kiến trên đều đã không được chấp nhận.
* 1790: Một ủy ban được thành lập tại Pháp đã quyết định chọn độ dài một phần mười triệu của đoạn kinh tuyến từ xích đạo qua Paris đến Bắc Cực làm một độ dài chuẩn gọi là mét.
* 1799: Ủy ban chế tạo thước mét chuẩn đầu tiên làm bằng 90% platin và 10% iridi.
* Thế kỉ 19: các phép đo chính xác hơn cho thấy rằng độ dài của thước mét bằng platin ngắn hơn độ dài 1/10 triệu đoạn kinh tuyến trên một đoạn 0,08 mm.
* 1889: Hội nghị Đo lường Quốc tế quyết định chọn độ dài thước mét bằng platin làm cơ sở để chế tạo một thước mét bằng platin-iridi, có mặt cắt hình chữ X để làm thước mét tiêu chuẩn quốc tế, cất giữ tại Viện Đo lường Quốc tế ở Paris.
* Tháng 10 năm 1960: Hội nghị Đo lường Quốc tế khóa 11 quyết định: "độ dài một mét bằng 1.650.763,73 lần độ dài bước sóng ánh sáng màu vàng cam của Kprypton-86 phát ra trong chân không".
* Ngày 20 tháng 10 năm 1983: Hội nghị Đo lường Quốc tế khóa 17 định nghĩa lại mét: "một mét là khoảng cách mà ánh sáng truyền được trong chân không trong khoảng thời gian của 1&nbsp;/&nbsp;299&nbsp;792&nbsp;458 giây".

## Hệ thống SI

## Xem thêm
* Hệ đo lường quốc tế
* Vận tốc ánh sáng

## Tham khảo

* Bureau International des Poids et Mesures. *[http://www1.bipm.org/en/si/si_brochure/ The International System of Units (SI), 7th ed.]* 1998 (tiếng Anh)

## Liên kết ngoài

* Length—Evolution from Measurement Standard to a Fundamental Constant tại website NIST
* The History of the Meter
* La convention du mètre, BIPM
* Quy đổi các đơn vị đo chiều dài 

]]
Rượu (định hướng)

**Rượu** có thể có các nghĩa:

* Trong hóa học rượu là một hợp chất hữu cơ chứa nhóm -OH, đọc bài Rượu (hóa học).
* Rượu có thể là tên gọi của một nhóm các loại đồ uống có chứa cồn. Tùy thuộc vào nguyên liệu và cách sản xuất, rượu có những tên gọi khác nhau như:
** Rượu vang
** Rượu Brandy
** Rượu Cô nhắc là một loại rượu của Pháp, được chưng cất từ loại rượu nhẹ sản sinh trong tiến trình lên men nho.
** Rượu Rum
** Rượu Sâm panh chỉ tới các loại rượu vang được sản xuất tại khu vực Champagne của Pháp.
** Rượu Whisky được sản xuất từ ngũ cốc bằng cách lên men và chưng cất.
** Rượu Vodka
** Rượu mỏ quạ là loại rượu được ngâm từ trái cây mỏ quạ.
** Rượu nếp
** Rượu sim là một loại rượu đặc sản của Phú Quốc, Việt Nam.
** Rượu thuốc là rượu ngâm với hỗn hợp thuốc bắc.
** Rượu cần là những vò rượu cần trong nhà dài của người Ê Đê.
** Rượu Kim Sơn
** Rượu đế
** Rượu Bàu Đá
** Rượu Sake là một trong các loại rượu có nguồn gốc từ Nhật Bản.
** Rượu Gò Đen là một trong những loại rượu của Việt Nam.
Giây

**Giây** là đơn vị đo lường thời gian.

## Trong hệ đo lường quốc tế
Trong khoa đo lường, **giây** (viết tắt là **s** theo chuẩn quốc tế hoặc là **gi** trong tiếng Việt, còn có ký hiệu là **″**) là đơn vị đo thời gian, một trong 7 đơn vị cơ bản trong hệ đo lường quốc tế (SI). Định nghĩa quen thuộc của giây vốn là khoảng thời gian bằng 1/60 của phút, hay 1/3600 của giờ. Định nghĩa chính xác gần đây nhất của Văn phòng Cân đo Quốc tế (*Bureau International des Poids et Mesures*) vào năm 1998 là:
:*Khoảng thời gian bằng 9 192 631 770 lần [[chu kỳ]] của [[bức xạ điện từ]] phát ra bởi [[nguyên tử]] [[Xêzi|Cs<sup>133</sup>]] khi thay đổi trạng thái giữa hai [[Trạng thái cơ bản|mức năng lượng đáy]] [[:en:Hyperfine structure|siêu tinh vi]]*.
Trong vật lý người ta còn sử dụng các đơn vị nhỏ hơn như mili giây (một phần nghìn giây), micrô giây (một phần triệu giây), hay nano giây (một phần tỉ giây)

## Xem thêm
* Phút
* Giờ
* Hệ đo lường quốc tế

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* 
* 
* 
* Bureau International des Poids et Mesures. *The International System of Units (SI), 7th ed.* 1998. http://www1.bipm.org/en/si/si_brochure/. (tiếng Anh)
Phút

Trong khoa đo lường, một **phút** (viết tắt là **min** theo Hệ đo lường quốc tế (SI) hoặc là **ph** trong tiếng Việt, còn có ký hiệu là **<nowiki/>**') là một khoảng thời gian bằng 60 giây, hoặc bằng 1/60 giờ. Trong hệ đo lường quốc tế, phút là đơn vị đo được suy ra từ đơn vị cơ bản giây theo định nghĩa trên.

Trong toán học, phút còn là đơn vị đo góc, bằng 1/60 của độ và 60 lần giây.

## Xem thêm
* Giây
* Giờ
* Hệ đo lường quốc tế

## Tham khảo
CeBIT

**CeBIT** là một trong những hội chợ lớn nhất thế giới về kỹ thuật thông tin, được tổ chức hằng năm vào tháng Ba tại Hannover, Đức. CeBIT là chữ đầu tự của **''Ce**ntrum der **B**üro- und **I**nformations**t**echnik* (Trung tâm của Kỹ thuật Thông tin và Kỹ thuật Văn phòng). Người tổ chức hội chợ là [[Công ty cổ phần Hội chợ Đức]] (*Deutsche Messe AG*).

CeBIT phát triển từ phần triển lãm nằm trong khuôn khổ của [[Hội chợ Hannover]] được tổ chức hằng năm từ sau [[1947]]. Bắt đầu từ năm [[1970]] phần triển lãm này được gọi là Trung tâm của Kỹ thuật Thông tin và Kỹ thuật Văn phòng (*Centrum der Büro- und Informationstechnik*) sau đó là Trung tâm thế giới dành cho các Kỹ thuật Truyền thông, Thông tin và Văn phòng (*Welt-Centrum für Büro-, Informations- und Kommunikationstechnik*).

Vào năm [[1986]] Hội chợ Hannover được chia ra thành Hội chợ công nghiệp Hannover và CeBIT độc lập, một phần cũng là kết quả của một sự phát triển liên tục cả về số lượng các hãng tham gia và về diện tích triển lãm. Ngày [[12 tháng 3]] năm [[1986]] CeBIT đầu tiên tách ra khỏi Hội chợ Hannover. Có 2.142 hãng các ngành kỹ thuật viễn thông, thông tin và văn phòng đã trưng bày các sản phẩm của họ trên 200.000 m² diện tích. Ngành viễn thông được đưa vào chương trình của CeBIT lần đầu tiên cũng vào năm này. Mặc dầu có một số chỉ trích về việc tách ra khỏi Hội chợ Hannover để trở thành CeBIT riêng biệt đầu tiên, khoảng 334.000 khách đã đến tham quan hội chợ. Từ đó CeBIT đã phát triển sôi nổi hơn Hội chợ công nghiệp về mặt số lượng khách tham quan. Vào năm [[1996]] và [[1998]] *'CeBIT home*' ở Hannover được tổ chức như một chi nhánh của CeBIT, chủ yếu trưng bày các trò chơi trên [[máy tính]], trò chơi trên các máy chuyên dụng ([[tiếng Anh]]: *console*), các phần cứng dùng trong trò chơi điện tử và các sản phẩm của ngành điện tử tiêu khiển. Hội chợ này được tổ chức luân phiên với hội chợ [[IFA]] ở [[Berlin]] ([[Đức]]). [[Games Convention]] là hội chợ kế thừa của CeBIT home. Mục đích của CeBIT home là kéo các khách cá nhân ra khỏi CeBIT vì họ làm phiền các khách tham quan chuyên môn.

Từ năm [[1999]] Công ty cổ phần Hội chợ Đức (*Deutsche Messe AG'') đã tổ chức thêm các triển lãm khác trên thế giới như CeBIT America ở Thành phố New York hay CeBIT Asia ở Thượng Hải.

## Tham khảo
Tiền tố SI

Trong hệ đo lường quốc tế, khi muốn viết một đơn vị đo lớn gấp 10*x* (với *x* nằm trong khoảng từ -33 đến 183) lần một đơn vị đo nào đó, có thể viết liền trước một trong các chữ trong danh sách dưới đây.
Ví dụ, nếu muốn viết đơn vị bằng 1000 mét, sử dụng chữ kilô để viết kilômét, hoặc dùng chữ viết tắt **k** để viết **km**.

## Danh sách

## Trong tin học
Một số chữ viết liền trước được sử dụng theo nghĩa hơi khác với các đơn vị đo lượng thông tin ví dụ như byte hoặc bit trong tin học. Vì này, Ủy ban Điện Quốc tế (IEC) làm một bộ tiền tố nhị phân mới vào năm 1998, có tên theo âm tiết đầu tiên của tiền tố thập phân và "bi". Ký hiệu là ký hiệu thường cộng với chữ "i".

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* The International Bureau of Weights and Measures (BIPM)
* Bổ sung 4 tiền tố mới vào hệ đơn vị quốc tế
Yotta-

**Yotta** (ký hiệu **Y**) là tiền tố SI được viết liền trước một đơn vị đo lường quốc tế để chỉ bội số lớn gấp 1024 hay 1.000.000.000.000.000.000.000.000 (1 triệu tỷ tỷ) lần  của đơn vị này.

Tiền tố này được công nhận từ năm 1991. Theo tiếng Hy Lạp, Yotta có nghĩa là *tám*, vì nó bằng 10008. Yotta là tiền tố cuối cùng và lớn nhất của hệ SI được công nhận, cho đến khi hai tiền tố mới ronna và quetta được công nhận vào năm 2022.

## Xem thêm
* Tiền tố SI

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* BIPM website
Zetta-

**Zêta** (viết tắt **Z**) là một tiền tố được viết liền trước một đơn vị đo lường quốc tế để chỉ bội số lớn gấp 1021 hay 1.000.000.000.000.000.000.000 lần.

Độ lớn này được công nhận từ năm 1991, theo tiếng Pháp nghĩa là 7, vì nó bằng 10007.

## Xem thêm
*Tiền tố SI

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*BIPM website
Peta-

**Pêta** (viết tắt **P**) là một tiền tố được viết liền trước một đơn vị đo lường quốc tế để chỉ bội số lớn gấp 1015 hay 1.000.000.000.000.000 lần.

Độ lớn này được công nhận từ năm 1975, theo tiếng Hy Lạp nghĩa là 5, vì nó bằng 10005.

Trong tin học, ví dụ viết liền trước byte hoặc bit, độ lớn này còn mang nghĩa 250 = 10245 = 1 125 899 906 842 624.

## Xem thêm
* Tiền tố SI

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* BIPM website
Mili-

**Mili** (viết tắt **m**) là một tiền tố được viết liền trước một đơn vị đo lường quốc tế để chỉ ước số nhỏ hơn 1.000 lần.
Độ lớn này được công bố vào năm 1973, và được công nhận từ năm 1795, theo tiếng Latin nghĩa là một phần nghìn.

## Xem thêm
* Tiền tố SI

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* BIPM website
Nano-

**Nano** (viết tắt **n**) là một tiền tố được viết liền trước một đơn vị đo lường quốc tế để chỉ đơn vị nhỏ gấp 109 hay 1.000.000.000 lần.

: 1 nanomet = \frac{1}{1.000.000.000} mét = 0,000000001 mét = 10-9 mét

Độ lớn này được công nhận từ năm 1960. Theo tiếng Hy Lạp, nano nghĩa là chú lùn.

## Xem thêm
* Tiền tố SI
* Công nghệ nano
* Khoa học nano
* Vật liệu nano

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* BIPM website
Yocto-

**Yocto** (viết tắt **y**) là một tiền tố được viết liền trước một đơn vị đo lường quốc tế để chỉ đơn vị nhỏ gấp 1024 hay 1.000.000.000.000.000.000.000.000 (một triệu tỉ tỉ) lần.

Độ lớn này được công nhận từ năm 1991. Theo tiếng Hy Lạp, Yocto nghĩa là 8, vì nó bằng 1/10008.

## Xem thêm
* Tiền tố SI

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* BIPM website
Chiều dài

Trong vật lý, **chiều dài** (hay **độ dài** khi nói về độ lớn của khoảng cách) là khái niệm cơ bản chỉ trình tự của các điểm dọc theo một đường nằm trong không gian và đo lượng (nhiều hay ít) mà điểm này nằm trước hoặc sau điểm kia. Trong ngôn ngữ thông dụng, chiều dài là một trường hợp của khoảng cách. Chiều dài của một vật thể là kích thước mở rộng của nó, tức là cạnh dài nhất của nó.

## Lịch sử

### Sử dụng bộ phận cơ thể con người làm đơn vị đo chiều dài
Cách xác định đơn vị độ dài đã thay đổi rất nhiều theo thời gian. Từ xưa, cơ sở để tạo ra đơn vị đo chiều dài là bộ phận của cơ thể con người. Ví dụ, cubit (1 cubit = 45.72 Centimet) là đơn vị biểu thị chiều dài được tính bằng từ khuỷu tay đến đầu ngón tay. Đơn vị này được sử dụng trong các nền văn hóa cổ đại như Lưỡng Hà, Ai Cập và La Mã. Chiều dài của đơn vị này khác nhau tùy theo các vùng miền, khoảng từ 450 đến 500 Milimét. Ngoài ra, thước đo độ dài tiêu chuẩn trong các thời đại này là bộ phận cơ thể của người cai trị lãnh thổ hoặc một số người có quyền khác. Ngày nay, các đơn vị đo chiều dài dựa trên bộ phận cơ thể người vẫn được dùng ở các quốc gia như Hoa Kỳ ví dụ như Foot, Inch,...

### Sử dụng Trái Đất để tạo ra đơn vị đo chiều dài
Khi Kỷ nguyên khám phá kết thúc và ngành công nghiệp chủ yếu phát triển ở Tây Âu, việc thống nhất các đơn vị đo độ dài trên toàn cầu đã trở nên cần thiết. Vào thế kỷ thứ 17, những cuộc thảo luận đã diễn ra ở Châu Âu nhằm thống nhất các đơn vị đo. Sau khoảng một thế kỷ, Pháp đã đề xuất đơn vị Mét (có nghĩa là "đo" trong tiếng Hy Lạp) vào năm 1791, trong đó 1 mét bằng 1/10.000.000 khoảng cách của Kinh tuyến cực Bắc đến Xích đạo.  

### Sử dụng tốc độ ánh sáng để tạo ra đơn vị đo chiều dài
Trong Hội nghị chung về Trọng lượng và Đo lường (CGPM) được tổ chức vào năm 1960, chiều dài của một mét được xác định theo bước sóng của ánh sáng màu da cam phát ra từ nguyên tố krypton-86 trong chân không. Năm 1983, nhờ những tiến bộ trong công nghệ laser, chiều dài một mét được xác định dựa trên tốc độ ánh sáng trong một khoảng thời gian. Ngày nay, một mét được định nghĩa là "khoảng cách mà ánh sáng truyền được trong chân không trong 1 / 299.792.458 giây", như được định nghĩa vào năm 1983.

## Đơn vị đo độ dài trong hệ thống đo lường quốc tế
Trong Hệ thống đo lường quốc tế, mét (m) được sử dụng làm đơn vị SI (đơn vị cơ sở) của chiều dài.

Ngoài ra còn có các đơn vị khác như:

## Xem thêm
* Đơn vị đo chiều dài

## Tham khảo
Khoảng cách

**Khoảng cách** là đại lượng vật lý và toán học để tính độ lớn của đoạn thẳng nối giữa hai điểm nào đó.

Trong đời sống thường ngày, người ta sử dụng thuật ngữ *khoảng cách* để chỉ độ dài của một đoạn đường nào đó, có thể không phải là một đường thẳng lý tưởng. (Nói chính xác hơn thì mọi điểm phân biệt trên bề mặt Trái Đất nối với nhau theo một dây cung chứ không phải đường thẳng). Trong kinh tế, giao thông-vận tải, người ta sử dụng thuật ngữ khoảng cách để chỉ độ dài của một con đường (bộ hay sắt) hay tuyến đường biển, đường hàng không làm một giá trị nhằm tính toán các tối ưu về chi phí trong vận chuyển hàng hóa và hành khách.

Khác với vị trí trong các hệ tọa độ, khoảng cách là một đại lượng không có các giá trị âm. Khoảng cách là một đại lượng vô hướng, nó chỉ có độ lớn mà không có hướng như các đại lượng véc tơ.

Đơn vị đo độ lớn của khoảng cách trong khoa học được tính theo hệ đo lường quốc tế là mét và các bội số hay ước số của nó. Tuy nhiên trong cuộc sống người ta cũng hay lấy thời gian trung bình để có thể vượt qua khoảng cách giữa hai điểm làm thước đo độ lớn của nó. Ví dụ: "Khoảng cách giữa Hà Nội và Hải Phòng là 2 giờ xe chạy".

## Khoảng cách trong toán học
Trong toán học khoảng cách giữa hai điểm P và Q là d(P,Q), trong đó d là hàm số tính khoảng cách. Chúng ta cũng có thể định nghĩa khoảng cách giữa hai tập hợp A và B là khoảng cách nhỏ nhất (hay cực tiểu) giữa hai điểm bất kỳ P thuộc A và Q thuộc B.

### Công thức tính khoảng cách
Khoảng cách d, giữa hai điểm được biểu diễn trong hệ tọa độ Đề-các bằng căn bậc hai của tổng các bình phương các thay đổi theo mỗi trục tọa độ. Vì vậy trong không gian hai chiều, khoảng cách giữa hai điểm A (x_A, y_A, z_A) và B (x_B, y_B, z_B) được tính:

d = \sqrt{(\Delta x)^2 + (\Delta y)^2}, \, (\Delta x = x_A-x_B,\Delta y = y_A-y_B)

và trong không gian ba chiều:

d = \sqrt{(\Delta x)^2 + (\Delta y)^2 + (\Delta z)^2}, với \, ((\Delta x) = x_A-x_B,(\Delta) y = y_A-y_B,(\Delta z) = z_A-z_B)

Ở đây, "Δ" (delta) chỉ sự thay đổi của các tham biến. Vì vậy, Δx là sự thay đổi của x, đọc là "delta-x". Theo thuật ngữ toán học, Δx = x1 - x0.

Công thức tính khoảng cách là một trường hợp tổng quát của định lý Pitago. Nó cũng có thể mở rộng ra để tính độ dài của một dây cung.

Khoảng cách còn được gọi là *[[chiều cao]]* hay *[[chiều dài]]* hoặc *[[chiều rộng]]* khi chỉ độ lớn của một vật cụ thể nào đó tính theo các kích thước trong không gian ba chiều.

* Trong không-thời gian:
:*ds*2 = *dx*2 + *dy*2 + *dz*2 - (*cdt*)2
* Trong không gian đa chiều:

## Xem thêm
* Độ đo
* Khoảng cách Euclid

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Centimet

Một **centimet** (đọc là **xen-ti-mét** hay **xăng-ti-mét**) viết tắt là **cm** là một khoảng cách bằng  mét. Tiếng Việt còn gọi đơn vị này là **phân tây**.

Trong hệ đo lường quốc tế, xentimét là đơn vị đo được suy ra từ đơn vị cơ bản mét theo định nghĩa trên.

Chữ xenti (hoặc trong viết tắt là **c**) viết liền trước các đơn vị trong hệ đo lường quốc tế để chỉ rằng đơn vị này bằng đơn vị gốc chia cho 100. Xem thêm trang Độ lớn trong SI.

## Đối chiếu với các đơn vị độ dài khác

:

Trong hệ đơn vị SI, một mililit được định nghĩa là một cm khối.

## Xem thêm
* Hệ đo lường quốc tế
* Độ lớn trong SI

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*
Gam

**Gam** (bắt nguồn từ từ tiếng Pháp *gramme* /ɡʁam/) còn gọi là **gram** là đơn vị đo khối lượng bằng 1/1000 kilôgam. Trong hệ đo lường quốc tế SI, gam là đơn vị đo được suy ra từ đơn vị cơ bản kilôgam theo định nghĩa trên.

Định nghĩa ban đầu của gam khởi đầu từ năm 1975 là khối lượng nước nguyên chất có thể tích bằng một khối lập phương có cạnh 1x1x1 cm (cen-ti-mét) ở nhiệt độ nước đá bắt đầu tan chảy. Ban đầu nhiệt độ chuẩn được quy định tại 0 độ C nhưng sau đó đã được thay đổi lại thành 4 độ C - là nhiệt độ tại đó các phân tử nước cô đặc nhất.

## Một số giá trị quy đổi khối lượng tương đương
* 1 gram = 5 carat
* 1 gram = 15,4324 grain
* 1 gram = 0,0352736 ounce avdp (oz)
* 1 gram = 0,0321492 ounce troy (ozt)
* 1 gram = 0,643014 pennyweight

## Xem thêm
* Hệ đo lường quốc tế

## Chú thích
Nanômét

Một **nanômét** (viết tắt là **nm**) là một đơn vị bằng 1.10−9 m.

Trong hệ đo lường quốc tế, nanômét là đơn vị đo được suy ra từ đơn vị cơ bản mét theo định nghĩa trên.

Chữ nanô (hoặc trong viết tắt là **n**) viết liền trước các đơn vị trong hệ đo lường quốc tế để chỉ rằng đơn vị này được chia 1 000 000 000 (1 tỉ) lần.

## Xem thêm
* Hệ đo lường quốc tế
* Độ lớn trong SI

## Tham khảo
Rừng của người đã mất

**Rừng của người đã mất** (tiếng Tây Ban Nha: ***Bosque de los Ausentes***) là đài kỷ niệm nằm trong công viên Buen Retiro tại thủ đô Madrid của Tây Ban Nha, được xây để tưởng nhớ tới 191 nạn nhân và một nhân viên của lực lượng đặc biệt đã bị tử vong trong cuộc khủng bố ngày 11 tháng 3 tại Madrid khi bảy kẻ khủng bố đã dùng bom để tự tử vào ngày 3 tháng 4 năm 2004.

Đài kỷ niệm này có 192 cây ô-liu và cây bách, mỗi cây tượng trưng một người đã khuất, xung quanh có suối nhân tạo, vì nước tượng trưng cho sự sống. Nó nằm trên một ngọn đồi rất dễ nhận diện và viếng thăm ở gần nhà ga xe lửa Atocha, một trong những khu vực của thảm họa này.

## Lễ khánh thành
Vua Juan Carlos I và Hoàng hậu Sofía của Tây Ban Nha là chủ của lễ khánh thành vào ngày 11 tháng 3 năm 2005. Họ là những người đầu tiên đặt một bó hoa trước đài kỷ niệm. Bó hoa trắng đó chứa đựng một thông điệp "Để tưởng nhớ những người đã mất vì khủng bố".

Thái tử Felipe và vợ là Công nương Letizia, Thủ tướng José Luis Rodríguez Zapatero và đại diện của mọi đảng phái của Tây Ban Nha cũng tham gia vào lễ khánh thành này; thêm vào đó là một số quốc trưởng và các nhà lãnh đạo thế giới như Tổng thư ký Kofi Annan của Liên Hợp Quốc, Quốc vương Mohammed VI của Maroc, Tổng thống Hamid Karzai của Afghanistan, Tổng thống Abdoulaye Wade của Sénégal, Tổng thống Maaouya Ould Sid'Ahmed Taya của Mauritanie, Tổng thống Jorge Sampaio của Bồ Đào Nha, Quốc công Henri của Luxembourg, Ngoại trưởng Javier Solana của Liên minh Châu Âu, Chủ tịch Nghị viện châu Âu Josep Borrell, và các đại sứ của 16 quốc gia có công dân bị chết trong vụ khủng bố đó.

Gia đình các nạn nhân, trước đó, đã yêu cầu không đọc diễn văn trong buổi lễ, nhưng có một nhạc sĩ cello 17 tuổi đã chơi bài "*El Cant dels Ocells*" (theo tiếng Catala có nghĩa là "*Thánh ca của loài chim*") viết bởi Pau Casals.

## Tham khảo