Kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè

**Kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè** là một tuyến kênh rạch chảy qua trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam. Kênh dài gần 9&nbsp;km, bắt đầu từ cửa cống hộp tại điểm giao giữa hai con đường Lê Bình và Út Tịch thuộc phường Tân Sơn Nhất, chảy qua các các phường: Tân Sơn Nhất, Tân Sơn Hòa, Phú Nhuận, Nhiêu Lộc, Xuân Hòa, Cầu Kiệu, Tân Định, Gia Định, Thạnh Mỹ Tây, Sài Gòn và đổ ra sông Sài Gòn tại vị trí xưởng đóng tàu Ba Son cũ.

## Lịch sử

Kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè là một trong những tuyến đường thủy lâu đời nhất tại Thành phố Hồ Chí Minh. Trong *[[Gia Định thành thông chí]]*, tác giả Trịnh Hoài Đức có ghi chép về rạch này với tên gọi **sông Bình Trị** như sau:

Trịnh Hoài Đức cũng cho biết: "Bà Nghè là con gái đầu của Khâm sai Chánh thống Vân Trường hầu, tên bà là Nguyễn Thị Khánh, có chồng là thư ký mỗ, nên người đương thời gọi là bà Nghè mà không xưng tên. Sở dĩ có tên ấy là do khi đầu bà khai chiếm đất ở, bắc cầu ngang qua để tiện đi lại, nên dân gọi tên là cầu Bà Nghè, cũng gọi sông ấy là sông Bà Nghè."

Theo nhà văn Sơn Nam, rạch Thị Nghè xưa ăn thông lên đến Bàu Cát, khúc ngọn này có tên là **rạch Nhiêu Lộc** (ông Nhiêu học tên Lộc). Đây là nơi Nguyễn Ánh thường trú binh trước khi đánh Gia Định. Ông cũng cho biết, rạch Nhiêu Lộc trước có nhiều nhánh nhưng đã bị lấp.

Rạch Thị Nghè (Bà Nghè) còn được mô tả trong *[[Gia Định phú|Bài phú cổ Gia Định]]* như sau:

Đến thời Pháp thuộc, rạch Thị Nghè được gọi là **Arroyo de l'Avalanche**. Avalanche vốn là tên con tàu của quân Pháp đi theo rạch Thị Nghè tiến vào thám thính thành Gia Định vào ngày 16 tháng 2 năm 1859.

Từ giữa thập niên 60, do không được quản lý chặt chẽ nên rạch Thị Nghè, cùng với rạch Bến Nghé – Tàu Hủ, bắt đầu bị nhà dân lấn chiếm và xả rác thải nên dần bị ô nhiễm nặng.

### Dự án cải tạo
Trong giai đoạn 1993–1998, chính quyền Thành phố Hồ Chí Minh đã bắt đầu cho chỉnh trang tuyến kênh bằng việc giải tỏa hàng ngàn căn nhà lụp xụp ven kênh và làm hai tuyến đường song song chạy dọc kênh. Đến năm 2002, thành phố bắt đầu triển khai dự án vệ sinh môi trường lưu vực Nhiêu Lộc – Thị Nghè. Dự án gồm các hạng mục: nạo vét bùn dưới dòng kênh, lắp đặt tuyến cống bao chạy dọc ven kênh đến trạm bơm xử lý nước thải, lắp đặt khoảng 70&nbsp;km cống thoát nước trên nhiều tuyến đường. Tổng vốn đầu tư là 316,79 triệu USD, trong đó có 293,94 triệu USD từ nguồn vốn ODA của Ngân hàng Thế giới, phần còn lại là vốn đối ứng của Thành phố Hồ Chí Minh. Sau 10 năm thi công, công trình được khánh thành vào ngày 18 tháng 8 năm 2012.

## Giao thông

### Đường bộ
Hiện nay, hai con đường chạy dọc kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè được đặt theo tên hai quần đảo trên Biển Đông mà Việt Nam tuyên bố chủ quyền: đường Trường Sa bên tả ngạn dài 8,3&nbsp;km và đường Hoàng Sa bên hữu ngạn dài 7,4&nbsp;km. Hai con đường này được bắt đầu được nâng cấp mở rộng vào ngày 2 tháng 2 năm 2012 và khánh thành sau đó 6 tháng, đồng thời với công trình cải tạo tuyến kênh. Sau đó, trong giai đoạn 2013–2015, thành phố cũng cho xây mới 3 cầu bắc qua tuyến kênh là cầu Lê Văn Sỹ, cầu Kiệu và cầu Bông, cũng như xây dựng hai hầm chui dưới dạ cầu Điện Biên Phủ để kết nối thông suốt hai con đường Hoàng Sa và Trường Sa.

### Đường thủy
Ngày 1 tháng 9 năm 2015, thành phố phối hợp với Công ty Thuyền Sài Gòn khai trương tuyến du lịch bằng thuyền đưa du khách tham quan trên kênh. Tuyến này gồm có hai bến trên đường Hoàng Sa tại gần cầu Thị Nghè (Quận 1) và gần cầu Lê Văn Sỹ (Quận 3).

## Chú thích