Họ Nguyệt quế

**Lauraceae** hay **họ Nguyệt quế**, trong một số sách vở về thực vật tại Việt Nam gọi là **họ Long não** hay **họ Quế**, nhưng tại Wikipedia gọi theo tên thứ nhất do tên khoa học của họ này lấy theo tên gọi của chi nguyệt quế là *[[Chi Nguyệt quế|Laurus]]* mà không lấy theo tên gọi của chi chứa long não và quế là *[[Chi Quế|Cinnamomum]]*. Họ này là một nhóm thực vật có hoa nằm trong bộ Nguyệt quế (Laurales). Họ này chứa khoảng 55 chi và trên 2.000 (có thể nhiều tới 4.000) loài, phân bố rộng khắp thế giới, chủ yếu trong các khu vực nhiệt đới và ôn đới ấm, đặc biệt là ở khu vực Đông Nam Á và Nam Mỹ (Brasil). Chúng chủ yếu là các loại cây thường xanh thân gỗ hay cây bụi có hương thơm, nhưng chi *Sassafras* và một hoặc hai chi khác là các loại cây sớm rụng, còn *Cassytha* (tơ xanh) là chi chứa các loài dây leo sống ký sinh.

Các loại cây thân gỗ trong họ Nguyệt quế chiếm ưu thế trong các cánh rừng nguyệt quế trên thế giới, có tại một số khu vực ẩm ướt của vùng cận nhiệt đới và ôn đới thuộc Bắc và Nam bán cầu, bao gồm các đảo thuộc Macaronesia, miền nam Nhật Bản, Madagascar, và miền trung Chile.

Có ba mục đích sử dụng chính của các loài cây trong họ này. Hàm lượng cao của tinh dầu tìm thấy trong nhiều loại thuộc họ Lauraceae. Các tinh dầu này là nguyên liệu quan trọng cho nhiều gia vị và sản xuất nước hoa. Lê dầu cũng cho quả chứa nhiều tinh dầu hiện nay được trồng nhiều tại khu vực nhiệt đới trên thế giới. Một vài loài còn cung cấp gỗ.

Trong số được biết nhiều nhất là các chi sau, là các chi có các loài được sử dụng ở phạm vi thương mại:
* *[[Chi Quế|Cinnamomum]]*: Các loài quế, long não.
* *[[Chi Nguyệt quế|Laurus]]*: Nguyệt quế.
* *[[Lindera]]*:
* *[[Chi Lê dầu|Persea]]*: Lê dầu.
* *[[Sassafras]]*: Sát mộc.

## Các tông và chi
Các dòng dõi chính trong Lauraceae liệt kê dưới đây về cơ bản dựa theo Rohwer (2000), Chanderbali *et al.* (2001), Rohwer & Rudolph (2005) và Song *et al.* (2017).
* Hypodaphnideae Reveal: 1 chi, 1 loài ở vùng nhiệt đới Tây Phi.
** *[[Hypodaphnis zenkeri|Hypodaphnis]]*
* Cryptocaryeae Nees: 13 chi, khoảng 775 loài. Liên nhiệt đới, một số loài cận nhiệt đới tới New Zealand.
** *[[Aspidostemon]]*
** *[[Beilschmiedia]]* (bao gồm cả *Bernieria*, *Hufelandia*, *Lauromerrillia*, *Nesodaphne*, *Thouvenotia*, *Tylostemon*): Chắp, két, mong, sang gia, son, chập, bạch mi, quỳnh nam.
** *[[Cryptocarya]]* (bao gồm cả *Caryodaphne*, *Dahlgrenodendron*, *Icosandra*, *Massoia*, *Pseudocryptocarya*, *Ravensara*): Cà đuối, hậu xác quế.
** *[[Endiandra]]* (bao gồm cả *Brassiodendron*): Khuyết hùng, khuyết nhị, vừ, thổ nam.
** *[[Eusideroxylon]]*
** *[[Hexapora curtisii|Hexapora]]* (bao gồm cả *Micropora*).
** *[[Chi Dẹ|Potameia]]* (có thể bao gồm cả *Syndiclis*)
** *[[Potoxylon]]*
** *[[Sinopora hongkongensis|Sinopora]]*
** *[[Syndiclis]]*: Dẹ, rạch, du quả chương.
** *[[Triadodaphne]]*
** *[[Yasunia]]*
* Cassytheae Dumortier = Cassythaceae Lindley: 1 chi, 24 loài. Nhiệt đới, đặc biệt là tại Australia, bao gồm cả vùng ôn đới ấm tại đây.
** *[[Cassytha]]*: Tơ xanh, vô căn đằng.
* Neocinnamomeae Yu Song, W. B. Yu & Y. H. Tan: 1 chi, 6 loài. Đông Nam Á, tây Malesia (Sumatra).
** *[[Neocinnamomum]]*: Rè, tân chương.
* Caryodaphnopsideae Yu Song, W. B. Yu & Y. H. Tan: 1 chi, 15 loài. Trung và Nam Mỹ, Đông Nam Á tới Philippines và Borneo.
** *[[Caryodaphnopsis]]*: Giả sụ, long não quả chanh.
* Nhóm *Melizaurus* và v.v.: 4-5 chi, 23 loài. Từ Trung Mỹ (Costa Rica) tới Nam Mỹ và Trinidad.
** *[[Anaueria]]*
** *[[Chlorocardium]]*
** *[[Mezilaurus]]* (bao gồm cả *Clinostemon*, *Silvia*).
** *[[Sextonia]]*
** *[[Williamodendron]]*
* Perseeae Nees: 7 chi, 430 loài. 
** *[[Alseodaphne]]* (bao gồm cả *Stemmatodaphne*): Sụ, vàng trắng.
** *[[Alseodaphnopsis]]*. Tách ra từ *Alseodaphne*.
** *[[Apollonias]]*
** *[[Dehaasia]]* (bao gồm cả *Cyanodaphne*): Cà đuối, liên quế.
** *[[Machilus]]*
** *[[Nothaphoebe]]*: Giả sụ, bời lời.
** *[[Persea]]* (có thể bao gồm cả *Machilus*, *Apollonias*): Bơ, lê dầu, kháo, sụ, vàng giền, ngạc lê.
** *[[Phoebe (thực vật)|Phoebe]]*: Sụ, nam.
* Cinnamomeae Nees: Khoảng 12-20 chi, 1.165 loài. Liên nhiệt đới. Chi *Sassafras* có ở vùng ôn đới.
** *[[Aiouea]]* (bao gồm cả *Mocinnodaphne*)
** *[[Aniba]]* (bao gồm cả *Aydendron*).
** *[[Chi Quế|Cinnamomum]]*: Quế, long não, rè, chương.
** *[[Damburneya]]*: Tách ra từ *Nectandra*.
** *[[Dicypellium]]*
** *[[Endlicheria]]* (bao gồm cả *Ampelodaphne*, *Goeppertia*, *Huberodaphne*).
** *[[Gamanthera]]*
** *[[Kubitzkia]]*
** *[[Licaria]]* (bao gồm cả *Acrodiclidium*, *Chanekia*, *Misanteca*, *Nobeliodendron*).
** *[[Mespilodaphne]]* (bao gồm cả *Dendrodaphne*, *Sassafridium*).
** *[[Nectandra]]*
** *[[Ocotea]]* (bao gồm cả *Bellota*, *Camphoromoea*, *Evonymodaphne*, *Gymnobalanus*, *Leptodaphne*, *Oreodaphne*, *Petelanthera*, *Teleiandra*).
** *[[Paraia]]*
** *[[Phyllostemonodaphne]]*
** *[[Pleurothyrium]]*
** *[[Povedadaphne]]*
** *[[Rhodostemonodaphne]]*
** *[[Sassafras]]* (bao gồm cả *Pseudosassafras*): Sát mộc, sát thụ: Chuyển từ Laureae sang.
** *[[Umbellularia]]* (bao gồm cả *Sciadiodaphne*).
** *[[Urbanodendron]]*
* Laureae Le Maout & Decaisne: Khoảng 9 chi, 545 loài. Nhiệt đới và cận nhiệt đới, đặc biệt tại Đông Nam Á và Malesia, hiếm ở vùng ôn đới.
** *[[Actinodaphne]]*: Bộp, hoàng nhục nam.
** *[[Dodecadenia]]*
** *[[Chi Nguyệt quế|Laurus]]*: Nguyệt quế.
** *[[Lindera]]* (bao gồm cả *Daphnidium*, *Iteadaphne*, *Parabenzoin*): Liên đàn, sơn hồ tiêu.
** *[[Chi Bời lời|Litsea]]* (bao gồm cả *Tetranthera*): Bời lời, mộc khương tử.
** *[[Neolitsea]]* (bao gồm cả *Bryantea*): Tân bời, tân mộc khương tử.
** *[[Parasassafras]]*
** *[[Sinosassafras]]*
* Incertae sedis:
** *[[Cinnadenia]]*: Dự. 2 loài ở Đông Nam Á, có thể gần với *Litsea*.
** *[[Temmodaphne]]*

## Phát sinh chủng loài
Rohwer (2000: *mat*K) gợi ý rằng *Hypodaphnis*, với bầu nhụy hạ, là chị-em với phần còn lại của họ Lauraceae, kế tiếp là *Cassytha* (nhưng nhánh dài), kế tiếp là [*Beilschmeidia* + *Cryptocarya* + *Endiandra*], kế tiếp là *Caryodaphnopsis*, kế tiếp là [*Chlorocardium* + *Mezilaurus* + *Williamodendron*], kế tiếp là phần còn lại của Lauraceae; chi tiết hơn, xem Chanderbali *et al.* (2001). Như thế ở đây có một lượng các đơn vị phân loại với các nhánh dài, và các phân tích tổ hợp của Rohwer & Rudolph (2005) gợi ý mạnh về sự thay đổi một chút các mối quan hệ này: [*Hypodaphnis* [nhóm ''Cryptocarya''] [''Cassytha'' [[''Caryodaphnopsis'' + ''Neocinnamomum''] [[nhóm ''Mezilaurus''] Phần còn lại]]]] – phần lớn các nhánh này có xác suất hậu nghiệm 100%.

Mặc dù Han *et al.* (2014) thu được một cấu trúc liên kết trong đó *Hypodaphnis* lồng trong nhánh chủ yếu bao gồm các thành viên của nhánh 2 và 4 trên đây, nhưng điều này có thể là vấn đề của việc tạo gốc cây phát sinh chủng loài. Massoni *et al.* (2014) tìm thấy nhánh bao gồm *Hypodaphnis*, *Cassytha* và *Eusideroxylon* là chị-em với phần còn lại của họ, nhưng các mối quan hệ này được hỗ trợ yếu, trong khi L. Li *et al.* (2016) tìm thấy rằng *Caryodaphnopsis* và *Neocinnamomum* là các chi có mối quan hệ chị-em gần nhất của *Cassytha*, và mặc dù độ hỗ trợ là khá mạnh, nhưng việc lấy mẫu lẽ ra có thể làm tốt hơn: các tác giả đã không đưa *Hyphodaphnis* vào phân tích. *Cassytha* liên kết yếu với nhóm *Cryptocarya*, [*Caryodaphnopsis* + *Neocinnamomum*] là nhánh kế tiếp tính từ gốc, nhưng độ hỗ trợ cho vị trí của *Cassytha* là yếu (Z.-D. Chen *et al.* 2016). Y. Song *et al.* (2017), sử dụng các trình tự plastome trọn bộ, đã phục hồi một cấu trúc liên kết được hỗ trợ tốt tương tự như cấu trúc liên kết trong Rohwer & Rudolph (2005), mặc dù *Hyphodaphnis* không được đưa vào, và *Caryodaphnopsis * và *Neocinnamomum* tạo thành một bậc (grade), chứ không phải một nhánh, trong khi Y. Song *et al.* (2019), với sự lấy mẫu lớn hơn, đã phục hồi cấu trúc liên kết tương tự và với độ hỗ trợ tốt. Jo *et al.* (2019) phục hồi các mối quan hệ [Cryptocaryeae [*Neocinnamomum* [*Caryodaphnopsis* [Perseeae [Cinnamomeae + Laureae]]]]], nhưng với độ hỗ trợ yếu đối với vị trí của 2 chi và độ hỗ trợ mạnh cho vị trí của các tông.

Y. Song *et al.* (2019) thảo luận về các mối quan hệ trong các tông khác nhau.
;Cryptocaryeae. 
Các mối quan hệ bắt đầu được dung giải trong phạm vi nhánh *Cryptocarya* (Rohwer *et al.* 2014). *Beilschmiedia* là cận ngành trong hình 3 của Song *et al.* (2019), nhưng không cận ngành trong hình 2 và cũng không là cận ngành trong B. Liu *et al.* (2013).
;Caryodaphnopsidae. 
Xem L. Li *et al.* (2016) về các mối quan hệ.
;Laureae. 
*Litsea* là đa ngành, mặc dù tổ *Litsea* là đơn ngành, và *Lindera* cũng đa ngành (Fijridiyanto & Murakami 2009; Jo *et al.* 2019). Sự công nhận chi *Neolitsea * dường như làm cho *Actinodaphne* trở thành cận ngành (L. Li *et al.* 2007, đặc biệt xem J. Li *et al.* 2004, 2008). Song *et al.* (2019) cũng tìm thấy các chi như *Litsea* và *Lindera* là đa ngành, xem thêm Jo *et al.* (2019). 
;Perseeae. 
Về các mối quan hệ trong nhóm *Persea*, xem Rohwer *et al.* (2009) và L. Li *et al.* (2011); *Phoebe* và *Persea* là cận/đa ngành. 
;Cinnamomeae. 
Trong các phân tích bộ gen lạp lục thì *Cinnamomum* là cận/đa ngành (xem thêm Song *et al.* 2019; Jo *et al.* 2019: *Sassafrass* lồng trong *Cinnamomum*, nhưng với độ hỗ trợ thấp). J.-F. Huang *et al.* (2015) tìm thấy 3 nhánh chính, một chủ yếu là các loài thuộc tổ *Camphora*, là chị em với 2 nhánh còn lại chủ yếu là các loài của tổ *Cinnamomum*. Rohde *et al.* (2017) tìm thấy rằng các tổ Cựu Thế giới *Cinnamomum* và *Camphora*, cả hai đều là đơn ngành, tạo thành một bậc cận ngành yếu tại đáy của nhánh bao gồm các loài *Cinnamomum* Tân Thế giới, chủ yếu gộp nhóm với *Aiouea*, tổ hợp *Ocotea*, bao gồm các đơn vị phân loại từ vài chi khác, là nhóm chị em của nó trong các phân tích ITS, và hai nhóm này cũng được tìm thấy trong các phân tích cpDNA. *Cinnamomum* Cựu Thế giới rõ ràng không phải là một phần của một trong hai nhánh này, nhưng các chi tiết về mối quan hệ giữa các tổ *Cinnamomum* và *Camphora* bất đồng là do và phụ thuộc vào các dấu hiệu được sử dụng (Rohde *et al.* 2017). Về các mối quan hệ trong khu vực *Nectandra* (cận ngành)/ *Ocotea* (đa ngành), xem Trofimov *et al.* (2016, đặc biệt 2019 với 123 trên khoảng 400 loài được kiểm tra), trong nghiên cứu sau thì các mối quan hệ dọc theo trụ chính của cây phát sinh vẫn chỉ được hỗ trợ yếu.

## Tham khảo
* 
* 

## Đọc thêm
* Meissner (né Meisner), Carl Daniel Friedrich 1864. Lauraceae (Ordo 162) trong A. L. P. P. de Candolle (ed.), *Prodromus Systematis Universalis Regni Vegetabilis* 15(1): 1-260, Parisiis [Paris], Victoris Masson et Filii.
* Mez, Carl Christian 1889. Lauraceae Americanae Monographice Descripsit. *Jahrbuch des Königlichen Botanischen Gartens und des Botanischen Museums zu Berlin* 5: 1-556.
* Nees von Esenbeck, Christian Gottfried Daniel (1836): Systema Laurinarum, Berlin, Veitii et Sociorum. Cho đến trang 352, có sẵn, tự do, tệp pdf tại Gallica
* Kostermans, André Joseph Guillaume Henri 1957. Lauraceae. *Reinwardtia* 4(2): 193-256
* Lauraceae  trong L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi). Các họ thực vật có hoa. 
* Rohwer, Jens G. trong Kubitzki, K.(Chủ biên) 1993. The Families and Genera of Vascular Plants, Quyển 2: K. Kubitzki, J. G. Rohwer & V. Bittrich, 366-390. ISBN 3-540-55509-9
* Wagner, W. L., D. R. Herbst và S. H. Sohmer. 1990. *Manual of the Flowering Plants of Hawai'i*. Spec. Publ. 83. University of Hawaii Press and Bishop Museum Press. Bishop Museum. 1854 pp.