Thạch Gia Trang

**Thạch Gia Trang** (, âm Hán Việt: *Thạch Gia Trang thị*) là địa cấp thị lớn nhất và là thủ phủ của tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc, cách thủ đô Bắc Kinh 266&nbsp;km về phía tây nam. Thạch Gia Trang có 8 quận (khu), 2 thành phố cấp huyện và 12 huyện. Thành phố nằm ở phía tây của dãy núi Thái Hành có phạm vi hơn 400&nbsp;km từ bắc xuống nam với độ cao trung bình từ 1500 đến 2000 m.

Tính đến năm 2020, Thạch Gia Trang có tổng dân số là 11.235.086 người, với 6.230.709 người sống trong khu vực đô thị bao gồm tất cả các quận nội thành ngoại trừ quận Tỉnh Hình và huyện Chính Định. Dân số Thạch Gia Trang xếp thứ 12 trong các thành phố ở Trung Quốc đại lục.

Thạch Gia Trang là một thành phố khá trẻ, chỉ thực sự được xây dựng một cách quy mô từ những năm 1950 của thế kỷ 20. Thành phố đã trải qua sự phát triển vượt bậc sau khi chính quyền Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa được thành lập vào năm 1949. Dân số khu vực đô thị đã tăng hơn gấp bốn lần trong ba mươi năm nhờ quá trình công nghiệp hóa và phát triển cơ sở hạ tầng. Từ năm 2008 đến năm 2011, Thạch Gia Trang đã thực hiện kế hoạch ba năm, dẫn đến sự gia tăng diện tích cây xanh, các tòa nhà và đường sá mới. Một nhà ga xe lửa, sân bay và hệ thống tàu điện ngầm cũng đã được khánh thành.

## Tên gọi
Tên gọi hiện tại của thành phố, Thạch Gia Trang (石家庄), có lẽ xuất hiện từ thời nhà Minh, với ý nghĩa nôm na là "làng của gia đình họ Thạch". Nhưng nguồn gốc của cái tên này vẫn còn gây tranh cãi. Một giả thiết cho rằng vua Minh Thần Tông trước đây đã bố trí 24 bá quan và gia đình của họ đến sống ở khu vực này. Sau đó những người này được phân ra sinh sống ở hai khu định cư riêng biệt, mỗi nơi lần lượt có 10 và 14 gia đình. Triều đình sau đó đặt tên hai khu định cư này lần lượt là Thập Gia Trang (giản thể: 十家庄, phồn thể: 十家莊, bính âm: *Shíjiāzhuāng*, nghĩa là "làng của mười gia đình"); nơi còn lại tên là Thập Tứ Gia Trang (giản thể: 十四家庄; bính âm: *Shísìjiāzhuāng*). Do số 10 (十; shí) và đá (石; shí) trong chữ Hán có cách phát âm giống nhau, nên người ta suy đoán rằng tên thành phố dần dần phát triển thành cách viết hiện tại. Một giả thiết khác là tên thành phố thực ra được đặt theo họ của một vị quan có thế lực mang họ Thạch. Trên thực tế, trong thời Chiến Quốc đã từng xuất hiện một quận tên là Thạch Ấp (石邑), nay thuộc Lộc Tuyền – một quận của Thạch Gia Trang. Điều đó cho thấy tên gọi của thành phố thực ra có nguồn gốc cổ hơn.

Ban đầu, khu định cư này được gọi là "Thạch Gia", còn từ "Trang" được dùng để chỉ bản chất của khu định cư là một ngôi làng, chứ không phải là một phần của tên gọi. Bằng chứng là vào ngày 24 tháng 6 năm 1925, chính quyền Dân Quốc yêu cầu ngôi làng này cần được nâng cấp thành một thành phố tên là Thạch Gia. Thành phố cuối cùng được đổi tên thành Thạch Môn (石门) khi chính thức được thành lập vào ngày 29 tháng 8 năm 1925, sau khi sáp nhập với một ngôi làng khác là Hưu Môn (tiếng Trung: 休门; nghĩa đen là "cổng tốt lành"). Mặc dù đã được đổi tên, rất nhiều tài liệu và các bản kế hoạch tác chiến trong thời kỳ Chiến tranh Trung–Nhật và Nội chiến Trung Quốc vẫn dùng "Thạch Gia Trang" hoặc "Thạch Trang" để gọi thành phố. Để tránh những nhầm lẫn tương tự cùng với việc khẳng định sự li khai trước quân đội Nhật Bản, chính quyền Đảng Cộng sản Trung Quốc đã quyết định đặt lại tên thành phố là "Thạch Gia Trang" vào ngày 26 tháng 12 năm 1947.

Những người nói tiếng Anh thường gặp khó khăn khi đọc tên thành phố, vì thế phần lớn họ gọi Thạch Gia Trang là "Shi-city" hay "S-City".

## Lịch sử
### Trước thời Tần
Vị trí hiện tại của thành phố bị xâm chiếm bởi Bắc Địch vào đầu thời nhà Chu. Sau đó nơi này nằm dưới sự kiểm soát bởi các nước Trung Sơn và Triệu, trước khi thuộc quyền kiểm soát của nhà Tần.

### Thời Tần-Hán
Trước thời nhà Hán, vị trí hiện tại của Thạch Gia Trang chính là khu định cư Thạch Ấp mà nước Triệu kiểm soát. Sau khi diệt được nước Triệu, Tần Thủy Hoàng thành lập quận Hằng Sơn ở khu vực này. Đến khi Hán Cao Tổ sáng lập nhà Hán, ông đã lập ra đồn chỉ huy Hằng Sơn, về sau khi Lã hậu thâu tóm triều chính thì nó trở thành "vương quốc Hằng Sơn". Vùng đất này từng được trao cho Lưu Bất Nghi - con của Hán Huệ Đế, trong giai đoạn Lã hậu nắm đại quyền, với tước vị Hằng Sơn vương. Sau khi Lưu Bất Nghi qua đời, Lưu Hồng và Lưu Triều (một người con khác của Huệ Đế) lần lượt kế tục tước vương này. Trong loạn chư Lã, Lưu Triều bị giết và vùng lãnh thổ này lại trở thành một quận như trước đó. Sau khi Hán Văn Đế lên ngôi, do tên húy của ông là Lưu Hằng, quận Hằng Sơn đã được đổi thành Trường Sơn.

Vào thời Hán Vũ Đế, năm 113 TCN, Lưu Bình, con trai của Thường Sơn Hiến Vương Lưu Thuận, được phong làm Chân Định vương. Huyện Chân Định, thủ phủ của quận Trường Sơn, và một số huyện lân cận đã được nhượng lại để thành lập Vương quốc Chân Định.

Năm Kiến Vũ thứ hai thời Đông Hán (năm 26 SCN), Hoàng đế Hán Quang Vũ Đế lập Lưu Đức, con trai Lưu Dương (người từng là Chân Định vương thời Tây Hán), làm Chân Định vương. Năm Kiến Vũ thứ mười ba (năm 37 SCN), Lưu Đức bị giáng làm Chân Định hầu, và Vương quốc Chân Định được sáp nhập vào quận Trường Sơn.

### Thời Đường
Vào giai đoạn đầu thời nhà Đường, triều đình bắt đầu thay đổi đáng kể các chính quyền địa phương. Quận Hằng Sơn bị bãi bõ và được nâng cấp thành tỉnh Hằng Châu. Về sau, nó bị đổi tên thành Chân Châu để tránh trùng với tên húy của vua Đường Mục Tông, người có tên thật là Lý Hằng.

### Thời Tống-Nguyên
Chân Định lúc ấy là một khu đô thị lớn, về sau chính là quận Chính Định, một nơi trở thành điểm đến di cư của người dân thời nhà Nguyên và khu vực trung tâm của triều đại Bắc Tống trước đó, đặc biệt là ở Khai Phong và Trịnh Châu. Marco Polo đã từng đến thăm nơi này và ghi chép lại trong cuốn sách của mình.

### Thời Minh-Thanh
Cái tên "Thạch Gia Trang" được nhắc đến trên một tấm bia trong một ngôi đền địa phương. Trong thời kỳ này, Thạch Gia Trang không khá hơn mấy so với một phố chợ. Nó nằm dưới sự quản lý của đô thị Chính Định thịnh vượng hơn, cách đó vài dặm về phía bắc.

### Thời Dân Quốc và sự chiếm đóng của Nhật Bản

Sự phát triển của Thạch Gia Trang trở thành một trong những thành phố lớn của Trung Quốc chỉ thực sự bắt đầu từ năm 1905, khi tuyến đường sắt Bắc Kinh–Vũ Hán (Hán Khẩu) đến khu vực này, thúc đẩy thương mại và khuyến khích nông dân địa phương trồng các loại cây trồng thương phẩm. Hai năm sau, thị trấn này trở thành điểm giao nhau của tuyến đường sắt Thạch Gia Trang–Thái Nguyên mới, nối Thạch Gia Trang với Thái Nguyên, Sơn Tây. Sự kết nối này đã biến thị trấn từ một trung tâm thu gom và chợ địa phương thành một trung tâm giao thông quan trọng cấp quốc gia trên tuyến đường chính từ Bắc Kinh và Thiên Tân đến Sơn Tây, và sau đó, khi tuyến đường sắt từ Thái Nguyên được mở rộng về phía tây nam, đến cả Thiểm Tây. Thành phố này cũng trở thành trung tâm của một mạng lưới đường bộ rộng lớn.

Trước chiến tranh thế giới thứ hai, Thạch Gia Trang là một thành phố đường sắt lớn, đồng thời là trung tâm thương mại và thu gom hàng hóa cho tỉnh Sơn Tây và các vùng xa hơn về phía tây, cũng như các sản phẩm nông nghiệp của bình nguyên Hoa Bắc, đặc biệt là ngũ cốc, thuốc lá và bông. Đến năm 1935, thành phố này đã vượt xa Chính Định về vai trò trung tâm kinh tế. Sau khi chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, đặc điểm của thành phố đã thay đổi khi nó đảm nhận vai trò hành chính là thành phố quan trọng nhất ở phía tây tỉnh Hà Bắc, và phát triển thành một thành phố công nghiệp. Một số ngành công nghiệp, như sản xuất diêm, chế biến thuốc lá và sản xuất thủy tinh, đã được thành lập trước chiến tranh.

Ngày 10 tháng 10 năm 1937, đế quốc Nhật Bản tiến vào chiếm đóng thành phố trong cuộc chiến tranh Trung–Nhật. Nhận thấy đây là một nơi có vị trí chiến lược, quân đội Nhật Bản đã đầu tư khu vực này thành một căn cứ quân sự lâu dài, với một phần ba tổng số binh lính Nhật Bản đóng ở miền bắc Trung Quốc đều ớ Thạch Gia Trang. Ngày 15 tháng 1 năm 1938, người Nhật đã thành lập một tổ chức bù nhìn cai trị thành phố Thạch Môn (tên chính thức của thành phố khi đó), nằm dưới sự quản lí của chính họ. Đến năm 1941, tuyến đường sắt Thạch Đức được xây dựng giữa Thạch Gia Trang và Đức Châu, Sơn Đông trong thời kỳ chiến tranh, do Công ty Vận tải Bắc Trung Quốc điều hành.

Ngày 12 tháng 11 năm 1947, thành phố bị lực lượng Cộng sản chiếm giữ. Tây Bạch Pha, một ngôi làng cách trung tâm thành phố Thạch Gia Trang khoảng 90&nbsp;km (56 dặm), thuộc huyện Bình Sơn là nơi đặt trụ sở của Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc và Bộ chỉ huy Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc trong giai đoạn quyết định của cuộc Nội chiến Trung Quốc từ ngày 26 tháng 5 năm 1948 đến ngày 23 tháng 3 năm 1949, sau đó họ chuyển đến Bắc Kinh. Ngày nay, khu vực này là một địa điểm tưởng niệm.

### Từ 1949–nay
Vì thành phố này đóng vai trò then chốt trong chiến thắng của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc trong cuộc Nội chiến Trung Quốc, nhiều cơ quan chính phủ có nguồn gốc từ Thạch Gia Trang. Việc thành lập Chính phủ Nhân dân Hoa Bắc năm 1947 đã khẳng định vị trí của thành phố như một trung tâm chính trị quan trọng. Một năm sau, sự sáp nhập giữa Ngân hàng Hoa Bắc, Ngân hàng Bắc Hải và Ngân hàng Nông nghiệp Tây Bắc đã cho ra đời Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc, chính thức được thành lập tại Thạch Gia Trang. Thành phố là nơi sản xuất và phát hành loạt tiền nhân dân tệ đầu tiên.

Trong khi đó, quá trình công nghiệp hóa của thành phố cũng tăng tốc nhờ các sáng kiến của chính phủ, bao gồm Kế hoạch 5 năm lần thứ nhất. Thạch Gia Trang là một trong mười bốn thành phố được chọn làm thành phố trọng điểm để phát triển. Dân số tăng hơn gấp ba lần trong thập kỷ 1948–58 sau khi Đảng Cộng sản giành chiến thắng trong cuộc nội chiến. Vào những năm 1950, thành phố trải qua sự mở rộng lớn trong ngành công nghiệp dệt may, với các nhà máy kéo sợi, dệt, in và nhuộm bông quy mô lớn. Ngoài ra, còn có các nhà máy chế biến nông sản địa phương. Vào những năm 1960, nơi đây trở thành trung tâm của ngành công nghiệp hóa chất mới, với các nhà máy sản xuất phân bón và natri hydroxide. Thạch Gia Trang cũng trở thành một trung tâm kỹ thuật, với một nhà máy sản xuất phụ tùng máy kéo. Có những mỏ than quan trọng ở Tĩnh Hình và Hoài Lộc, nay là Lộc Tuyền, cách đó vài dặm về phía tây ở vùng chân núi Thái Hành, cung cấp nhiên liệu cho nhà máy nhiệt điện để cung cấp điện cho các ngành công nghiệp địa phương.

Sau khi Thiên Tân được tách ra khỏi Hà Bắc vào năm 1967 và trở thành thành phố trực thuộc trung ương, thủ phủ tỉnh sau đó được chuyển đến Bảo Định. Tuy nhiên, Bảo Định rơi vào hỗn loạn do Cách mạng Văn hóa chỉ một năm sau đó. Do đó, theo chỉ thị của Mao Trạch Đông về "quá trình chuẩn bị cho chiến tranh và thiên tai", Thạch Gia Trang trở thành thủ phủ tỉnh vào năm 1968. Thành phố là trụ sở của Tập đoàn quân số 27 thuộc Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc, một trong ba tập đoàn quân thuộc Quân khu Bắc Kinh chịu trách nhiệm bảo vệ thủ đô của Trung Quốc.

Bắt đầu từ những năm 1990, Thạch Gia Trang chứng kiến một giai đoạn tăng trưởng và phát triển nhanh chóng khác. Bắt đầu từ khu vực đồng bằng ở phía đông và phía nam thành phố, trọng tâm phát triển sau đó chuyển sang các huyện miền núi ở phía tây, cũng như dọc theo sông Hô Đà ở phía bắc.

Vào cuối năm 2020, thành phố này đã trở thành một điểm nóng mới của đại dịch COVID-19: bắt đầu từ làng Tiểu Quốc Trang thuộc quận Cảo Thành ở phía bắc thành phố, số ca nhiễm đã tăng nhanh chóng kể từ ngày 2 tháng 1 năm 2021. Do nằm gần Bắc Kinh và mức độ nghiêm trọng của đợt bùng phát, các biện pháp nghiêm ngặt đã được áp dụng, với tất cả 11 triệu cư dân phải xét nghiệm COVID bắt buộc, cũng như đóng cửa trường học, cấm tụ tập và phong tỏa các khu dân cư. Tất cả các đường cao tốc đều bị chặn, các tuyến đường sắt và đường hàng không cũng bị tạm dừng.

## Địa lý

Thành phố Thạch Gia Trang nằm ở phía nam trung tâm tỉnh Hà Bắc, thuộc Vành đai kinh tế vịnh Bột Hải. Khu vực hành chính của thành phố trải dài từ vĩ độ 37° 27' đến 38° 47' Bắc và kinh độ 113° 30' đến 115° 20' Đông. Thành phố cấp tỉnh này có chiều dài từ bắc xuống nam là 148&nbsp;km (92 dặm) và chiều rộng từ đông sang tây là 175&nbsp;km (109 dặm). Ranh giới của thành phố dài 760&nbsp;km (472 dặm) và diện tích là 15.722&nbsp;km² (6.070 dặm vuông). Các thành phố cấp tỉnh giáp ranh ở tỉnh Hà Bắc là Hành Thủy (phía đông), Hình Đài (phía nam) và Bảo Định (phía bắc/đông bắc). Phía tây giáp với tỉnh Sơn Tây.

Thành phố nằm ở rìa bình nguyên Hoa Bắc, phía tây là dãy Thái Hành, và phía nam là sông Hô Đà. Từ tây sang đông, địa hình có thể được tóm tắt là núi cao vừa phải, sau đó là núi thấp, đồi, lòng chảo và cuối cùng là đồng bằng. Trong số tám tuyến đường đông-tây xuyên qua dãy núi Thái Hành, tuyến thứ năm, Niên Tự quan, nối thành phố trực tiếp với Thái Nguyên, Sơn Tây.

### Khí hậu
Thạch Gia Trang có khí hậu bán khô hạn, lục địa, chịu ảnh hưởng của  gió mùa (Köppen *BSk / Dwa*) với đặc trưng bởi mùa hè nóng, ẩm ướt do tác động của gió mùa Đông Á, và mùa đông lạnh, lộng gió và luôn rất khô, phản ánh sự ảnh hưởng của áp cao Siberia. Mùa xuân có thể thấy bão cát thổi đến từ thảo nguyên Mông Cổ, kèm theo tình trạng ấm lên nhanh chóng, nhưng nhìn chung là khô. Mùa thu tương tự như mùa xuân về nhiệt độ và lượng mưa thiếu hụt. Tháng Giêng có nhiệt độ trung bình là −2,3&nbsp;°C (27,9&nbsp;°F), trong khi tháng Bảy trung bình là 26,8&nbsp;°C (80,2&nbsp;°F); trung bình hàng năm là 13,38&nbsp;°C (56,1&nbsp;°F). Với phần trăm ánh nắng mặt trời có thể hàng tháng dao động từ 45 phần trăm vào tháng Bảy đến 61 phần trăm vào tháng Năm, thành phố nhận được 2.427 giờ nắng hàng năm. Hơn một nửa lượng mưa hàng năm xảy ra chỉ riêng trong tháng Bảy và tháng Tám. Nhiệt độ cực hạn tính từ năm 1951 dao động từ −26,5&nbsp;°C (−15,7&nbsp;°F) vào ngày 12 tháng 12 năm 1951 cho đến 42,9&nbsp;°C (109,2&nbsp;°F)

### Môi trường

Theo báo cáo Phân tích Môi trường Quốc gia do Đại học Thanh Hoa và Ngân hàng Phát triển Châu Á công bố vào tháng 1 năm 2013, Thạch Gia Trang là một trong mười thành phố ô nhiễm không khí nhất thế giới. Cũng theo báo cáo này, 7 trong số 10 thành phố ô nhiễm không khí nhất đều nằm ở Trung Quốc, bao gồm Thái Nguyên, Bắc Kinh, Urumqi, Lan Châu, Trùng Khánh, Tế Nam và Thạch Gia Trang. Do ô nhiễm không khí ở Trung Quốc đang ở mức cao kỷ lục, một số thành phố phía bắc nằm trong số những thành phố ô nhiễm nhất và có chất lượng không khí kém nhất ở Trung Quốc. Các báo cáo về chất lượng không khí của Trung Quốc thường đi kèm với những hình ảnh đơn điệu về nhiều thành phố của đất nước bị bao phủ bởi lớp khói bụi dày đặc. Theo một cuộc khảo sá thực hiện vào tháng 2 năm 2013, Thạch Gia Trang nằm trong số 10 thành phố ô nhiễm nhất Trung Quốc cùng với các thành phố khác, bao gồm các thành phố lớn của Trung Quốc như Bắc Kinh và Trịnh Châu, và 6 thành phố cấp tỉnh khác đều thuộc tỉnh Hà Bắc. Tất cả các thành phố này đều nằm trong khu vực địa lý truyền thống "Hoa Bắc".

Năm 2020, nồng độ ô nhiễm không khí PM2.5 trung bình hàng năm ở Thạch Gia Trang là 56 μg/m3, cao gấp 11,2 lần so với tiêu chuẩn về PM2.5 của Tổ chức Y tế Thế giới (5 μg/m3: được thiết lập vào tháng 9 năm 2021). Ước tính mức độ ô nhiễm này làm giảm tuổi thọ trung bình của một người sống ở Thạch Gia Trang gần 5 năm.

Một đợt sương mù dày đặc bắt đầu ở khu vực miền Trung và miền Đông Trung Quốc vào ngày 2 tháng 12 năm 2013, trải dài khoảng 1.200&nbsp;km (750 dặm), bao gồm cả Thạch Gia Trang và các khu vực lân cận. Việc thiếu luồng không khí lạnh, kết hợp với khối lượng không khí chuyển động chậm mang theo khí thải công nghiệp, đã tích tụ các chất ô nhiễm trong không khí tạo thành một lớp sương mù dày đặc trên khu vực này. Các quan chức đổ lỗi cho tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng này là do thiếu gió, khí thải từ ô tô dưới áp suất không khí thấp và hệ thống sưởi ấm bằng than đá ở khu vực miền Bắc Trung Quốc. Gió thịnh hành đã thổi các khối không khí chứa khí thải từ nhà máy (chủ yếu là lưu huỳnh dioxide) về phía bờ biển phía đông Trung Quốc.

## Các đơn vị hành chính

Thạch Gia Trang có 22 đơn vị hành chính trực thuộc sau:

## Nhân khẩu

Dòng người nhập cư từ khắp Trung Quốc đã đóng góp phần lớn vào sự tăng trưởng dân số của Thạch Gia Trang trong thời gian gần đây. Với dân số 120.000 người vào năm 1947, Thạch Gia Trang trở thành thành phố cỡ trung bình đầu tiên bị Đảng Cộng sản Trung Quốc chiếm được từ Quốc dân đảng. Đến thời điểm thành lập Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa năm 1949, tổng dân số đô thị đã tăng lên hơn 270.000 người, tăng hơn gấp đôi chỉ trong vòng hai năm. Năm 1953, khi Trung Quốc triển khai kế hoạch 5 năm đầu tiên, tổng dân số khu vực đô thị của Thạch Gia Trang đã tăng lên 320.000 người. Năm 1960, tổng dân số khu vực đô thị Thạch Gia Trang đã đạt 650.000 người. Năm 1968, thành phố chứng kiến sự gia tăng đáng kể do được chỉ định là thủ phủ của tỉnh Hà Bắc để tránh tình trạng hỗn loạn ở Bảo Định giữa cuộc Cách mạng Văn hóa. Đến năm 1980, dân số đô thị đã vượt qua mốc một triệu người, gia nhập hàng ngũ các thành phố lớn. Tính đến cuối năm 2017, dân số đô thị của Thạch Gia Trang đã vượt quá 4,5 triệu người.

Chỉ trong sáu thập kỷ, dân số thành phố đã tăng hơn 20 lần. Cuối năm 2009, tổng dân số thường trú của thành phố là 9.774.100 người, tăng 109.300 người so với năm trước. Tỷ lệ sinh của dân số thành phố là 14,65%, tỷ lệ tử là 6,25%, và tỷ lệ tăng trưởng tự nhiên là 8,4%.

Theo cuộc điều tra dân số quốc gia lần thứ sáu năm 2010, tổng dân số thường trú của thành phố là 10.163.788 người. So với cuộc điều tra dân số quốc gia lần thứ năm mười năm trước đó, đã có sự gia tăng 818.365 người, tương đương tăng 8,76%, và tốc độ tăng trưởng trung bình hàng năm là 0,84%. Trong đó, dân số nam là 5.087.913 người, chiếm 50,06% tổng dân số; dân số nữ là 5.075.875 người, chiếm 49,94% tổng dân số. Tỷ lệ giới tính của tổng dân số là 100 phụ nữ trên 100,24 nam giới. Dân số từ 0 đến 14 tuổi là 1.548.125 người, chiếm 15,23% tổng dân số; dân số từ 15 đến 64 tuổi là 7.789.753 người, chiếm 76,64% tổng dân số; dân số từ 65 tuổi trở lên là 825.910 người, chiếm 8,13% tổng dân số.

10 họ phổ biến nhất ở Thạch Gia Trang là: Trương (10,27%), Vương (9,25%), Lý (9,17%), Lưu (6,73%), Triệu (4,28%), Dương (2,82%), Cao (2,08%), Trần (1,92%), Mã (1,77%) và Quách (1,55%).

Ngày 6 tháng 5 năm 2011, Viện Khoa học xã hội Trung Quốc đã công bố "*Sách Xanh về Năng lực cạnh tranh đô thị Trung Quốc năm 2011: Báo cáo về năng lực cạnh tranh đô thị Trung Quốc*". Trong đó, cuộc khảo sát về mức độ hạnh phúc được thực hiện trên 294 thành phố trên khắp Trung Quốc, đưa ra kết luận rằng cư dân của Thạch Gia Trang là những người hạnh phúc nhất. Kết quả này đã gây ra nhiều nghi ngờ từ cư dân mạng.

## Kinh tế

Năm 2014, GDP của Thạch Gia Trang đạt 510,02 tỷ nhân dân tệ (khoảng 80,45 tỷ đô la Mỹ), tăng 12% so với năm trước và xếp thứ 20 trong số các thủ phủ tỉnh về GDP.

Thạch Gia Trang đã trở thành một thành phố công nghiệp lớn ở miền Bắc Trung Quốc và được coi là trung tâm kinh tế của tỉnh Hà Bắc, cùng với Đường Sơn. Thành phố này cũng nằm trong Vành đai công nghiệp công nghệ cao Bắc Kinh-Thiên Tân-Thạch Gia Trang, một trong những vành đai công nghệ cao chính của Trung Quốc. Được mệnh danh là "*trung tâm [[dược phẩm]] của Trung Quốc*", thành phố này là nơi đặt trụ sở của các công ty và nhà máy dược phẩm lớn như Tập đoàn Dược phẩm Hoa Bắc, Tập đoàn Dược phẩm CSPC và Shineway Pharma. Ngành công nghiệp dệt may cũng là một trong những trụ cột của nền kinh tế thành phố. Các lĩnh vực khác bao gồm máy móc và hóa chất như có thể thấy ở công ty Đông Hoa Kim Long; bên cạnh đó là vật liệu xây dựng, công nghiệp nhẹ và điện tử. Với nguồn tài nguyên nông nghiệp dồi dào, Thạch Gia Trang có 590.000 ha đất canh tác và là nguồn cung cấp chính của các nông sản như bông, lê, chà là và quả óc chó ở tỉnh Hà Bắc.

Năm 2008, tổng kim ngạch nhập khẩu đạt 1,393 tỷ đô la Mỹ, tăng 42,1% so với năm trước. Xuất khẩu tăng 34,9% lên 5,596 tỷ đô la Mỹ.

Năm 2006, Ngân hàng Thế giới báo cáo rằng Thạch Gia Trang chi ít hơn 400 nhân dân tệ bình quân đầu người cho giáo dục, trái ngược với Bắc Kinh (1.044 nhân dân tệ) và Uy Hải (1.631 nhân dân tệ).

Khu Phát triển Công nghiệp Công nghệ cao Thạch Gia Trang được thành lập vào tháng 3 năm 1991 với tư cách là khu phát triển cấp quốc gia và được chia thành ba khu vực. Khu vực này cách ga xe lửa Thạch Gia Trang 15&nbsp;km (9,3 dặm) và cách cảng Thiên Tân 105&nbsp;km (65 dặm). Các ngành công nghiệp bao gồm dược phẩm, thông tin điện tử, sản xuất cơ khí, sản xuất ô tô, sản xuất hóa chất và hậu cần. Đến năm 2009, khoảng 2.600 doanh nghiệp đã đặt trụ sở tại khu vực này, trong đó có 185 doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Các công ty từ Nhật Bản, Mỹ, Hàn Quốc, Đức, Ý, Canada, Malaysia, Hồng Kông, Ma Cao và Đài Loan đã thành lập chi nhánh tại khu vực này.

Thành phố này là trung tâm thương mại sữa, là trụ sở chính của Tập đoàn Tam Lộc. Tam Lộc trở thành doanh nghiệp đóng thuế lớn nhất ở Thạch Gia Trang vì đã liên tục giữ vị trí nhà bán sữa công thức lớn nhất Trung Quốc trong suốt 15 năm. Richard McGregor, tác giả cuốn sách "Đảng: Thế giới bí mật của những người cai trị cộng sản Trung Quốc", cho biết Tam Lộc đã trở thành "một tài sản vô giá đối với một thành phố vốn đang gặp khó khăn trong việc thu hút công nghiệp và đầu tư ngang tầm với các đô thị hàng đầu của Trung Quốc."

## Giao thông vận tải

### Đường cao tốc
Thành phố được kết nối bởi rất nhiều đường cao tốc, bao gồm đường cao tốc Thạch Thái (nối Thái Nguyên), Bắc Kinh-Thẩm Quyến, Thái Nguyên-Thương Châu.

### Đường sắt

Thạch Gia Trang là một trung tâm giao thông nằm ở điểm giao nhau của các tuyến đường sắt Bắc Kinh–Quảng Châu, Thái Nguyên–Đức Châu và Sóc Châu–Hoàng Hoa. Ga đường sắt Thạch Gia Trang mới (khai trương tháng 12 năm 2012) có một điểm đặc biệt hiếm thấy là được phục vụ bởi cả tuyến đường sắt "truyền thống" Bắc Kinh–Quảng Châu và tuyến đường sắt cao tốc Bắc Kinh–Quảng Châu–Thâm Quyến–Hồng Kông mới. Việc bố trí như vậy khá hiếm gặp trên mạng lưới đường sắt tốc độ cao ở Trung Quốc, vì thông thường các tuyến đường sắt cao tốc được xây dựng cách xa trung tâm thành phố, nơi có các ga đường sắt "truyền thống" cũ. Đối với trường hợp của Thạch Gia Trang, để có thể đưa tuyến đường sắt cao tốc mới vào trung tâm thành phố, một đường hầm cho đường sắt cao tốc dài 5&nbsp;km (3,1 dặm) đã được xây dựng dưới lòng thành phố. Đây là lần đầu tiên một tuyến đường sắt cao tốc được xây dựng chạy dưới lòng một thành phố của Trung Quốc.

Ngoài ra còn có ga đường sắt Thạch Gia Trang phía Bắc nhỏ hơn, được sử dụng bởi các chuyến tàu đi về phía tây đến Thái Nguyên mà không cần phải đi qua trung tâm thành phố.

### Tàu điện ngầm
Thạch Gia Trang hiện đang có ba tuyến tàu điện ngầm đã đi vào hoạt động. Tổng chiều dài của các tuyến là 76.5&nbsp;km. Thành phố đang có kế hoạch xây thêm ba tuyến nữa.

### Đường hàng không
Sân bay quốc tế Chính Định Thạch Gia Trang là trung tâm vận tải hàng không của tỉnh. Sân bay nằm cách thành phố khoảng 30&nbsp;km về phía đông bắc. Có 32 tuyến bay nội địa đến và đi từ Thạch Gia Trang, bao gồm các điểm đến như Thượng Hải, Thâm Quyến và Đại Liên. Sân bay phục vụ 12 điểm đến quốc tế, trong đó có bốn tuyến đến Nga. Sân bay đang được mở rộng và sẽ có khả năng trở thành sân bay dự phòng cho Sân bay quốc tế Thủ đô Bắc Kinh.

Với việc khai trương tuyến đường sắt cao tốc Bắc Kinh-Quảng Châu vào cuối năm 2012, sân bay đã có ga tàu riêng, cung cấp dịch vụ tàu hỏa nhanh chóng, mặc dù không thường xuyên, giữa sân bay và ga tàu Thạch Gia Trang, cũng như các ga khác trong khu vực.

### Xe đạp
Hầu hết các tuyến đường lớn trong thành phố đều có làn đường dành riêng cho xe đạp, và kết hợp với địa hình bằng phẳng của thành phố, điều này tạo điều kiện lý tưởng cho việc đạp xe. Hàng nghìn người đi xe đạp sử dụng các tuyến đường trong thành phố mỗi ngày và thường thì số lượng người đi xe đạp chờ đèn đỏ ở các ngã tư còn nhiều hơn cả ô tô.

## Văn hóa
### Trung tâm thành phố

Thạch Gia Trang tương tự như Bắc Kinh ở chỗ tất cả các con đường đều chạy từ bắc xuống nam và từ đông sang tây, giúp việc đi lại trong thành phố rất dễ dàng. Nhiều con đường có làn đường dành cho xe đạp, tạo điều kiện thuận lợi cho người đi xe đạp. Nằm ở trung tâm thành phố là Bảo tàng Hà Bắc, được cải tạo vào năm 2013 và 2014. Bảo tàng thường xuyên tổ chức các sự kiện, chủ yếu trưng bày nghệ thuật và hiện vật truyền thống của Trung Quốc. Trung tâm Thể thao Quốc tế Vũ Đồng từng là nơi diễn ra các trận đấu bóng đá của câu lạc bộ Thạch Gia Trang Vĩnh Xương (sau này là đội Thương Châu Hùng Sư) ở giải bóng đá siêu cấp Trung Quốc cũng như các buổi hòa nhạc pop.

Vườn thú Thạch Gia Trang nằm ở phía tây thành phố. Vườn thú có 3.000 động vật thuộc 250 loài khác nhau. Gần Vườn thú Thạch Gia Trang là Vườn Bách thảo (石家庄植物园), trưng bày nhiều loại cây kỳ lạ và bản địa để du khách tham quan và mua sắm. Đài tưởng niệm liệt sĩ (烈士纪念馆) nằm ở trung tâm thành phố, tưởng niệm những người lính đã hy sinh trong chiến tranh.

### Các địa danh chính

*Công viên Thái Hành Sơn: nằm trên dãy núi Thái Hành, là một điểm đi bộ đường dài lý tưởng với vách đá dựng đứng, thác nước cao hàng trăm mét, rừng thông bạt ngàn và nhiều con đường leo núi thử thách.
*Trại Bảo Độ (tiếng Trung: 抱犊寨; bính âm: *Bàodúzhài*), hay làng Bảo Độ: là một khu định cư cổ xưa được xây dựng trên đỉnh đồi nằm ở phía tây thành phố. Ngọn núi này có những con đường đi bộ và các bức tượng Phật. Gần đó là núi Phong Long (封龙山) nằm cách Thạch Gia Trang 5&nbsp;km (3,1 dặm) về phía tây, ngọn núi này có những con đường đi bộ và một bức tượng Phật bằng đá lớn nằm trên đỉnh núi.
*Pháo đài cổ Tỉnh Hình: với hệ thống tường thành, cổng thành và lầu canh được bảo tồn khá nguyên vẹn, đây là nơi tái hiện một phần lịch sử phòng thủ miền Bắc Trung Quốc qua các triều đại.
*Núi Thương Nham Sơn (苍岩山; *Cāngyán Shān*): một khu thắng cảnh ở huyện Tỉnh Hình, nổi tiếng với sự kết hợp giữa phong cảnh núi non tự nhiên và các công trình kiến trúc nhân tạo lịch sử. Quần thể này gồm các ngôi chùa Phật giáo được xây dựng từ thời Tùy và Đường. Trong đó nổi bật là chùa Từ Hành, nằm vắt vẻo giữa khe núi trên một cây cầu đá. Nó đã xuất hiện trong một cảnh quay của bộ phim Trung Quốc Ngọa hổ tàng long.
*Hang đá Triệu Châu: một hang đá được tạc vào vách núi đá vôi từ hàng nghìn năm trước, đây là nơi lưu giữ hàng trăm tượng Phật, bia đá và phù điêu chạm khắc tinh xảo từ thời Bắc Ngụy đến các thời nhà Đường và Tống. Nơi đây là một kho tàng quý giá về nghệ thuật điêu khắc Phật giáo Trung Hoa.
*Chùa Long Hưng (tiếng Trung: 隆興寺; bính âm: *Lóngxīng Sì*): một tu viện Phật giáo cổ kính nằm ở huyện Chính Định. Nó được mệnh danh là "*Ngôi chùa đầu tiên phía nam Bắc Kinh*" và là một trong những ngôi chùa lâu đời nhất ở miền bắc Trung Quốc. Điểm nhấn của chùa là tượng Quan Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn bằng gỗ cao hơn 20 mét, một kiệt tác Phật giáo thời nhà Tống.
*Cầu An Tế (còn được gọi là cầu Triệu Châu) (安濟橋; *Ānjì Qiáo*): cây cầu vòm đá hình cung lâu đời nhất thế giới. Được cho là do một nghệ nhân thiết kế, cây cầu được xây dựng từ năm 595–605 dưới thời nhà Tùy. Đây là cây cầu đá lâu đời nhất còn tồn tại ở Trung Quốc.
*Chùa tháp Bạch Lâm (從諗禪師舍利塔; *Cóngshěn Chánshī Shělìtǎ* hoặc 趙州塔; *Zhàozhōu Tǎ*) là một ngôi chùa tháp gạch hình bát giác được xây dựng vào năm 1330 dưới thời Nguyên Văn Tông, vị hoàng đế nhà Nguyên - một triều đại được cai trị bởi người Mông Cổ.

### Ẩm thực
Ẩm thực tại Thạch Gia Trang mang đậm phong vị của miền Bắc Trung Quốc: sử dụng nhiều bột mì, thịt và gia vị nồng. Các món ăn đặc trưng bao gồm mì dao cắt, bánh kếp, bánh bao hấp, cháo kê.

Vào mùa hè, các nhà hàng bán đồ nướng (tiếng Trung: 烧烤) mở cửa, bán đủ loại thức ăn, trong đó phổ biến nhất là thịt cừu xiên nướng (羊肉串). Hàng nghìn nhà hàng có thể được tìm thấy khắp thành phố, phục vụ nhiều món ăn thuộc ẩm thực Trung Quốc cũng như phương Tây và mở cửa suốt ngày đêm.

### Những người nổi tiếng
*Châu Đông Vũ: nữ diễn viên được chọn vào nhóm Tứ Đại Hoa Đán thuộc thế hệ thập niên 1990.
*Lương Khiết: nữ diễn viên.
*Đặng Luân: nam diễn viên.
*Hàn Sơn Đồng: thủ lĩnh cuộc khởi nghĩa Khăn Đỏ cuối thời Nguyên.
*Triệu Đà (240 TCN–137 TCN): vị vua sáng lập nhà Triệu nước Nam Việt.
*Lâm Tế Nghĩa Huyền (?–866): người sáng lập dòng thiền Lâm Tế tông.
*Triệu Vân (?–229): vị danh tướng nổi tiếng của nước Thục Hán thời Tam Quốc.

## Thành phố kết nghĩa

Thạch Gia Trang đã kết nghĩa với những thành phố sau:
: Nagano, Nagano, Nhật Bản (19 tháng 4, 1981)
: Saskatoon, Saskatchewan, Canada (31 tháng 5, 1985)
: Des Moines, Iowa, Hoa Kỳ (8 tháng 8, 1986)
: Edison, New Jersey, Hoa Kỳ (không rõ ngày)
: Parma, Emilia-Romagna, Ý (22 tháng 9, 1987)
: Corby, Anh (5 tháng 10, 1994)
: Aygawa, Kagawa, Nhật Bản (23 tháng 5, 1995)
: Solofra, Avellino, Ý (17 tháng 8, 1997)
: Cheonan, Chungcheong Nam, Hàn Quốc (26 tháng 8, 1997)
: Querétaro, Querétaro, Mexico (2 tháng 9, 1997)
: Khmelnytskyi, Ukraine (1998)
: Richmond Hill, Ontario, Canada (July 9, 1998)
: Falkenberg, Halland, Thụy Điển (August 6, 2002)
: Nam Định, Việt Nam (27 tháng 12, 2004)
: Nagykanizsa, Zala, Hungary (2007)

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*Trang web chính quyền Thạch Gia Trang