open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hugo Sánchez

**Hugo Sánchez Márquez** (sinh 11 tháng 7 năm 1958), biệt hiệu **Pentapichichi** và **Hugol**, là huấn luyện viên và cựu cầu thủ bóng đá người México, chơi ở vị trí tiền đạo. Ông đã chơi cho 4 câu lạc bộ bóng đá châu Âu, trong đó có Real Madrid. Là một thành viên của đội tuyển Mexico, ông đã tham gia World Cup 3 lần.

Sánchez đã chơi 12 mùa giải ở giải vô địch bóng đá Tây Ban Nha *[[Giải vô địch bóng đá Tây Ban Nha|Primera División]]* và là cầu thủ ghi nhiều bàn thắng thứ hai trong lịch sử giải đấu. Ông đã 5 lần danh hiệu *Vua phá lưới* ở La Liga. Sánchez khoác áo đội tuyển Mexico trong 17 năm và tham gia vào các 3 kì World Cup 1978, 1986 và 1994. Ông cũng từng đoạt danh hiệu Chiếc giày vàng châu Âu.

Sau khi dẫn dắt UNAM Pumas giành 2 chức vô địch quốc gia, cùng với một thời gian ngắn huấn luyện Necaxa (cả hai câu lạc bộ thi đấu tại *Giải vô địch bóng đá Mexico*), Sánchez được bổ nhiệm làm huấn luyện viên trưởng đội tuyển Mexico, với mục tiêu lọt vào vòng chung kết World Cup 2010.

Năm 1999, IFFHS xếp Sánchez là cầu thủ xuất sắc thứ 26 của thế kỷ 20, và là cầu thủ xuất sắc nhất của khu vực Bắc Mỹ, Trung Mỹ và vùng Caribbe.

## Khởi nghiệp
Sánchez sinh ra ở Thành phố México. Thời thanh thiếu niên, Sánchez chơi cho Đội tuyển bóng đá quốc gia Mexico tại Đại hội Thể thao Liên châu Mỹ 1975 và Thế vận hội Mùa hè 1976. Ông đã có mặt ở trên 80 giải đấu quốc tế. Ông bắt đầu cuộc đời cầu thủ chuyên nghiệp với câu lạc bộ UNAM, năm 1981 anh được bán cho Atlético de Madrid rồi chuyển sang Real Madrid.

## Danh hiệu
### Cầu thủ
**UNAM**
*Primera División: 1976–77, 1980–81
*CONCACAF Champions' Cup: 1980
*Copa Interamericana: 1980

**Atlético Madrid**
*Copa del Rey: 1984–85

**Real Madrid**
*La Liga: 1985–86, 1986–87, 1987–88, 1988–89, 1989–90
*Supercopa de España: 1988, 1989, 1990
*Copa del Rey: 1988–89
*UEFA Cup: 1985–86

**América**
*CONCACAF Champions' Cup: 1992

**Linz**
*First League: 1995–96

**Đội tuyển Mexico**
*Pan American Games: 1975
*CONCACAF Gold Cup: 1977

### Huấn luyện viên
**UNAM**
*Primera División: Clausura 2004, Apertura 2004
*Campeón de Campeones: 2004
*Trofeo Santiago Bernabeu: 2004

**Mexico**
*CONCACAF Gold Cup Á quân: 2007
*Copa América Hạng ba: 2007

## Chú thích

## Liên kết ngoài

* Hugo Sanchéz trên National Football Teams
* Hugo Sánchez 
* Pumas UNAM
* Các trận đấu tại Cúp C1
Sakakibara Yasumasa

(1548-1606) là một trong số Đức Xuyên Tứ Thiên Vương. Ông là con trai út của Sakakibara Nagamasa.

## Các trận đánh
Trận đánh đầu tiên của ông là dập tắt 1 cuộc bạo động ở Mikawa. Sau đó, ông được cử đi lãnh đạo 1 đơn vị với Honda Tadakatsu. Khi ông tới tuổi về già, ông đã từ chức và sống trong hoà bình.
Các trận đánh của ông là ở Anegawa, Nagashino và Takatenjin vào năm 1581. Ông có 2 đứa con trai là Tadamasa, Yasukatsu.

## Đọc thêm
*Bolitho, Harold (1974). Treasures among men; the fudai daimyo in Tokugawa Japan. New Haven: Yale University Press.

## Tham khảo
Na

**Na**, còn gọi là **mãng cầu/mãng cầu ta**, **sa lê**, **phan lệ chi**, (danh pháp hai phần: ***Annona squamosa***), là một loài thuộc **chi Na** (*[[Chi Na|Annona]]*) có nguồn gốc ở vùng châu Mỹ nhiệt đới. Nguồn gốc bản địa chính xác của loại cây này chưa rõ do hiện nay nó được trồng khắp nơi nhưng người ta cho rằng nó là cây bản địa của vùng Caribe.

## Đặc tính cây trồng
Cây na cao cỡ 2–5 mét, lá mọc xen ở hai hàng; hoa xanh, quả tròn không có nhiều múi, hạt trắng có màu nâu sậm. Hạt có chứa độc tố, có tính làm bỏng da và có thể trừ sâu bọ, chấy rận.

Cây na trồng từ 4-5 năm mới cho quả nên mới có thành ngữ: "*Trẻ trồng na, già trồng chuối*".

## Thành phần hóa học

Trong lá có một loại ancaloit vô định hình, không có glucozit.

Trong thịt quả có chứa vitamin C, vitamin A, Mg, K... bên cạnh đó na còn rất giàu B2 và B6.

### Tên gọi khác từ quả na
Theo tên gọi khác của quả na như: **mãng cầu na**, **mãng cầu dai/giai**, **sa lê**, v.v...

## Công dụng
* Lá na chữa sốt rét trong dân gian
* Hạt na tán nhỏ dùng trừ chấy, rận.
*Thịt quả bổ sung nhiều vitamin, chất xơ rất có lợi cho sức khỏe.

## Các giống na
Ở Bắc Bộ, quả na được phân thành hai loại là *na dai* và *na bở* dựa vào đặc tính của quả (sự liên kết giữa các múi với vỏ và giữa các múi với nhau).

Na dai có ưu điểm ăn ngọt, để được lâu, không dễ nát, dễ bóc vỏ, múi na nhằn dễ tróc ra khỏi hột và múi cũng dai hơn. Quả na dai có vỏ mềm, màu xanh, thịt trắng lại ít hạt. Thêm vào đó, na dai được ưa chuộng hơn bởi mùi thơm và vị ngọt sắc nổi bật hơn so với na bở.

Huyện Chi Lăng (Lạng Sơn) được coi là "vựa na" lớn nhất cả nước, nơi này có 2 khu vực trồng na nổi tiếng: na bở ở khu vực thị trấn Đồng Mỏ và na dai khu vực Đồng Bành.

Ở Nam Bộ có mãng cầu dai hay còn gọi là mãng cầu Cấp (mãng cầu Vũng Tàu). Mãng cầu dai chắc, nhiều thịt, ít hột, vỏ mỏng và thơm ngon hơn các loại mãng cầu khác. Những quả mãng cầu Cấp có vỏ xù xì, múi không đều, không mọng, nhưng có mùi thơm và vị chua ngọt rất hấp dẫn.

## Trong văn hoá đại chúng
Quả na được nhắc đến ở bài thơ "Ò ó o" của Trần Đăng Khoa trong tập thơ Góc sân và khoảng trời và được in trong sách giáo khoa lớp 1 ở Việt Nam.
:*Tiếng gà*
:*Giục quả na*
:*Mở mắt*
:*Tròn xoe*...

Na cũng được nhắc tới trong các thành ngữ:
* Na mở mắt.
* Răng đen hạt na.

## Hình ảnh về cây na

Tập tin:Annona squamosa03.JPG|Trên cây đang ra quả na
Tập tin:Annona squamosa leaves at Madhurawada.JPG|Vài lá cây na
Tập tin:Annona squamosa (2).JPG|Nhánh và lá cây Na
Tập tin:Annona squamosa.JPG|Cây, hoa và lá na


## Một vài bức ảnh

hình:Sugarapple leaf.jpg|Lá cây Na
hình:Sugarapple Buds in Vietnam.jpg|Nụ hoa cây Na
Tập tin:Annona squamosa (Custurd Apple) flower in Hyderabad, AP W IMG 9352.jpg|Hoa na


hình:Sugar apple with cross section.jpg|Quả na
hình:Sugar-apples 5, Taitung County, Dec 06.JPG|Na bày bán ở Đài Đông, Đài Loan.
Hình:Một trái na.jpg|Một quả na ở Hòn Đất (Việt Nam).
hình:Ata Sugar-apple Pinha Fruta do conde.JPG|Một quả na ở Goiânia, Brasil.


## Xem thêm
* Bình bát (*Annona glabra).*
* Nê rừng (*Annona reticulata*).
* Mãng cầu xiêm (*Annona muricata*).

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* 
*
Mário Zagallo

**Mário Jorge Lobo Zagallo** (9 tháng 8 năm 1931 – 5 tháng 1 năm 2024) là một huấn luyện viên bóng đá và cựu cầu thủ bóng đá người Brasil. Zagallo bắt đầu sự nghiệp bóng đá với America năm 1948. Ông là cầu thủ bóng đá đầu tiên đã 4 lần vô địch thế giới và một lần á quân trong các kỳ World Cup, gồm World Cup 1958 và World Cup 1962 với tư cách là cầu thủ, World Cup 1970 với tư cách là huấn luyện viên và World Cup 1994 với tư cách là trợ lý huấn luyện viên, World Cup 1998 với tư cách là huấn luyện viên (giành huy chương bạc), tất cả đều cùng với Đội bóng đá quốc gia Brasil.

Khi còn là cầu thủ, Zagallo là tiền đạo cánh trái của đội Brasil trong các kỳ World Cup 1958 và 1962; ông đã ghi bàn ở cả các vòng thi đấu, trong đó có bàn thắng trong trận chung kết với Đội bóng đá quốc gia Thụy Điển năm 1958. Mặc dù thể chất không được tốt nhưng bù lại, Zagallo có kỹ thuật khéo léo và luôn là người lùi về đầu tiên để bảo vệ đội nhà khi đội của ông bị mất bóng. Ông được người ta đặt tặng biệt danh "Sói già".

Zagallo từng khoác áo câu lạc bộ Botafogo của Brazil từ năm 1948 đến 1963. Từ năm 1957 đến năm 1964, ông đã 36 lần thi đấu trong sắc áo vàng - xanh của đội tuyển Brasil. Khi từ giã sự nghiệp cầu thủ, ông chuyển sang làm huấn luyện viên và một lần nữa ông lại thành công. Hai lần ông dẫn dắt các cầu thủ đội Brazil đoạt cúp vàng thế giới.

Ông qua đời ngày 5 tháng 1 năm 2024 tại Rio de Janeiro, thọ 92 tuổi sau một thời gian ngắn nhập viện.

## Danh hiệu
### Cầu thủ
**Flamengo**
* Rio de Janeiro State Championship: 1953, 1954, 1955

**Botafogo**
* Rio-São Paulo Tournament: 1962, 1964
* Rio de Janeiro State Championship: 1961, 1962

**Brazil**
* FIFA World Cup: 1958, 1962

### Huấn luyện viên
**Botafogo**
* Campeonato Brasileiro Série A: 1968
* Rio de Janeiro State Championship: 1967, 1968

**Fluminense**
* Rio de Janeiro State Championship: 1971

**Flamengo**
* Copa dos Campeões: 2001
* Rio de Janeiro State Championship: 1972, 2001

**Al-Hilal**
* Saudi Premier League: 1978–79

**Brazil**
* FIFA World Cup: 1970
* Copa América: 1997
* FIFA Confederations Cup: 1997

**Kuwait**
* Arabian Gulf Cup: 1976

### Điều phối viên
**Brazil**
* FIFA World Cup: 1994

**Cá nhân**
* Huấn luyện viên quốc gia xuất sắc nhất thế giới của IFFHS: 1997
* World Soccer Magazine Nhà quản lý vĩ đại thứ 9 mọi thời đại: 2013
* FourFourTwo Nhà quản lý vĩ đại thứ 27 mọi thời đại: 2020

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Morville-sur-Nied

**Morville-sur-Nied** là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Château-Salins, tổng Delme. Tọa độ địa lý của xã là 48° 56' vĩ độ bắc, 06° 26' kinh độ đông. Morville-sur-Nied nằm trên độ cao trung bình là 240 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 227 mét và điểm cao nhất là 271 mét. Xã có diện tích 5,64&nbsp;km², dân số vào thời điểm 1999 là 112 người; mật độ dân số là 19 người/km². Xã nằm về phía đông nam của Metz cạnh sông Nied, thuộc Pháp từ năm 1661.

## Thông tin nhân khẩu

## Tham khảo
Moussey, Moselle

**Moussey** là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Sarrebourg, tổng Réchicourt-le-Château. Tọa độ địa lý của xã là 48° 40' vĩ độ bắc, 06° 46' kinh độ đông. Moussey nằm trên độ cao trung bình là 250 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 236 mét và điểm cao nhất là 280 mét. Xã có diện tích 7,89&nbsp;km², dân số vào thời điểm 2004 là 611 người; mật độ dân số là 77,3 người/km². Moussey nằm 21&nbsp;km về phía tây của Sarrebourg, thuộc Pháp từ năm 1681.

## Thông tin nhân khẩu

## Tham khảo
Mousson, Meurthe-et-Moselle

**Mousson** là một xã trong vùng hành chính Lorraine, thuộc tỉnh Meurthe-et-Moselle, quận Nancy, tổng Dieulouard. Tọa độ địa lý của xã là 48° 54' vĩ độ bắc, 06° 04' kinh độ đông. Mousson nằm trên độ cao trung bình là 326 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 204 mét và điểm cao nhất là 380 mét. Xã có diện tích 5,73&nbsp;km², dân số vào thời điểm 1999 là 143 người; mật độ dân số là 24 người/km².

## Thông tin nhân khẩu

## Tham khảo
Moyenmoutier

**Moyenmoutier** là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Vosges, quận Saint-Dié-des-Vosges, tổng Senones. Tọa độ địa lý của xã là 48° 22' vĩ độ bắc, 06° 54' kinh độ đông. Moyenmoutier nằm trên độ cao trung bình là 320 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 285 mét và điểm cao nhất là 642 mét. Xã có diện tích 34,21&nbsp;km², dân số vào thời điểm 1999 là 3350 người; mật độ dân số là 98 người/km².

## Thông tin nhân khẩu

## Các thành phố kết nghĩa
*  Oberthal (Saar), Đức

## Địa điểm tham quan
* Nhà thờ Saint-Hydulphe

## Tham khảo
Lý thuyết tổng quát về việc làm, lãi suất và tiền tệ

***Lý thuyết tổng quát về việc làm, lãi suất và tiền tệ*** (tên gốc tiếng Anh: *The General Theory of Employment, Interest, and Money*) là một cuốn sách của nhà kinh tế học nổi tiếng người Anh John Maynard Keynes (1883-1946). Tác phẩm này thường được xem là cuốn sách gối đầu giường của các nhà kinh tế học ở Anh và được cho là đã đặt nền móng cho môn kinh tế học vĩ mô hiện đại.

Ngay từ lần xuất bản thứ nhất vào tháng 2 năm 1936, tác phẩm đã gây tiếng vang mạnh mẽ bởi sự mới mẻ trong tư tưởng kinh tế cũng như bởi sự quan tâm tới tính khả thi của các chính sách kinh tế và sự can thiệp vào tổng cầu. Người ta hay gọi đây là "Cuộc cách mạng của Keynes". Những tư tưởng nêu ra trong tác phẩm này trở thành hòn đá tảng trong kinh tế học Keynes. Nó phê phán kinh tế học cổ điển và tân cổ điển. Nó đưa ra các lý luận quan trọng về hàm tiêu dùng, về nguyên lý số nhân, về hiệu suất biên của vốn và về sự ưa thích tính thanh khoản.

Một số luận điểm chính mà Keynes trình bày trong cuốn *Lý thuyết tổng quát* gồm:
* Tiền công có tính cứng nhắc. Mức tiền công được thỏa thuận giữa chủ và thợ là tiền công danh nghĩa chứ không phải tiền công thực tế và mức tiền công này được ghi trong hợp đồng, được công đoàn và được luật pháp bảo vệ. Do đó, mức tiền công không phải là linh hoạt như giới học thuật kinh tế vẫn giả định. Giới chủ chỉ tăng thuê mướn lao động khi tiền công thực tế giảm; mà muốn thế thì tiền công danh nghĩa phải giảm nhiều hơn mức giá chung của nền kinh tế. Song nếu vậy, thì cầu tiêu dùng sẽ giảm, kéo theo tổng cầu giảm. Đến lượt nó, tổng cầu giảm lại làm tổng doanh số giảm, lợi nhuận giảm làm triệt tiêu động lực đầu tư mở rộng sản xuất- việc cần thiết để thoát khỏi suy thoái.
* Kỳ vọng về giảm tiền công và giá cả sẽ khiến người ta giảm chi tiêu do nghĩ rằng tiền trong túi của mình đang tăng giá trị. Cầu tiêu dùng và tổng cầu giảm. Cứ thế, vòng xoáy đi xuống của nền kinh tế hình thành.
* Lãi suất giảm không nhất thiết dẫn tới đầu tư tăng. Lãi suất giảm, nhưng tiết kiệm chưa chắc đã giảm theo do hiệu ứng thu nhập và hiệu ứng thay thế của giảm lãi suất triệt tiêu lẫn nhau. Và khi tiết kiệm tăng, thì đầu tư giảm. Thêm vào đó, đầu tư cố định là đầu tư có kế hoạch dựa vào những dự tính dài hạn; nên không vì lãi suất giảm mà đầu tư tăng.
* Cái quy định lãi suất, nhất là trong ngắn hạn, chính là cung và cầu về tiền.
* Lãi suất không nên xuống thấp hơn một mức nào đó, vì ở mức thấp đó, các nhà đầu tư không còn muốn giữ trái phiếu mà chuyển sang giữ tiền mặt, tạo nên tình trạng tiết kiệm quá mức trong khi đầu tư lại thiếu. Cầu đầu tư giảm sẽ khiến tổng cầu giảm theo.
* Có thể đạt được mức cân bằng ngay cả khi có thất nghiệp.
* Thắt chặt chi tiêu trong thời kỳ khủng hoảng chỉ làm cho khủng hoảng thêm trầm trọng. Khi kinh tế suy thoái, chính phủ nên đẩy mạnh chi tiêu nhằm tăng tổng cầu như một chính sách chống suy thoái. Và nói chung, chính phủ nên tích cực sử dụng các chính sách chống chu kỳ, chứ đừng nên trông mong vào sự tự điều chỉnh của thị trường.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Đọc trên mạng tác phẩm '''Lý thuyết tổng quát về việc làm, lãi suất và tiền tệ''' , bản tiếng Anh.
Chi Na

**Chi Na** (danh pháp khoa học: ***Annona***) là một chi điển hình của họ Na (*[[Họ Na|Annonaceae]]*). Chi này có khoảng 100-170 loài chủ yếu là các cây hoặc cây bụi tân nhiệt đới có lá đơn, mọc so le và quả ăn được. Trong họ Na, chỉ có chi *[[Guatteria]]* có nhiều loài hơn chi Na. Một số loài na chỉ có ở châu Phi mà không có ở châu Á. Phương ngữ Nam Bộ gọi na là **mãng cầu** hay **mẳng cầu**.

## Danh sách loài
Dưới đây là một số loài quan trọng. Một số loài đặc biệt có giá trị trong nông nghiệp, y dược.
* *[[Annona ambotay]]*
* *[[Annona bullata]]*
* *[[Annona cacans]]*
* *[[Annona calophylla]]*
* *[[Annona campestris]]*
* *[[Annona cherimola]]* 
* *[[Annona coriacea]]*
* *[[Annona cornifolia]]*
* *[[Annona crassiflora]]* 
* *[[Annona crotonifolia]]*
* *[[Annona dioica]]*
* *[[Annona dolabripetala]]*
* *[[Annona echinata]]*
* *[[Annona excellens]]*
* *[[Annona glabra]]* (bình bát)
* *[[Annona glaucophylla]]*
* *[[Annona haematantha]]*
* *[[Annona hayesii]]*

* *[[Annona hypoglauca]]*
* *[[Annona hystricoides]]*
* *[[Annona jahnii]]*
* *[[Annona longiflora]]*
* *[[Annona macrocalyx]]*
* *[[Annona malmeana]]*
* *[[Annona montana]]* (mãng cầu núi)
* *[[Annona monticola]]*
* *[[Annona mucosa]]*
* *[[Mãng cầu Xiêm|Annona muricata]]* (mãng cầu xiêm)
* *[[Annona nutans]]*
* *[[Annona paludosa]]*
* *[[Annona paraguayensis]]*
* *[[Annona purpurea]]* 
* *[[Cây lục bát|Annona reticulata]]* (lục bát/ nê/ na rừng)
* *[[Annona salzmannii]]*
* *[[Annona scleroderma]]*
* *[[Annona senegalensis]]* (mãng cầu hoang) 
* *[[Annona sericea]]*
* *[[Annona spinescens]]*
* *[[Annona spraguei]]*
* *[[Na|Annona squamosa]]* (na, mãng cầu ta, mãng cầu dai)
* *[[Annona sylvatica]]*

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Type Collections of Neotropical Annonaceae - ''Annona'' — has pictures and details on these and other ''Annona'' species 
* 
*
Mắt biếc (tiểu thuyết)

**Mắt biếc** là tiểu thuyết của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh trong loạt truyện viết về tình yêu thanh thiếu niên của tác giả này cùng với *[[Thằng quỷ nhỏ]]*, *[[Cô gái đến từ hôm qua]]*... Đây được xem là một trong những tác phẩm tiêu biểu của Nguyễn Nhật Ánh, từng được dịch giả Kato Sakae dịch để giới thiệu với độc giả Nhật Bản với tựa đề ***Tsuburana hitomi*** (つぶらな瞳).

Tác phẩm này được chuyển thể thành phim ''Mắt biếc'' do Victor Vũ làm đạo diễn, khởi chiếu chính thức vào ngày 20 tháng 12 năm 2019.

## Nội dung
Mắt biếc kể về cuộc đời của nhân vật chính tên Ngạn. Ngạn sinh ra và lớn lên ở một ngôi làng tên là làng Đo Đo (thuộc xã Bình Quế, huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam – cũng là nguyên quán của tác giả). Lớn lên cùng với Ngạn là cô bạn hàng xóm có đôi mắt tuyệt đẹp tên là Hà Lan. Tuổi thơ của Ngạn và Hà Lan gắn bó với bao nhiêu kỉ niệm cùng đồi sim, đánh trống trường... Tình bạn trẻ thơ dần dần biến thành tình yêu thầm lặng của Ngạn dành cho Hà Lan. Đến khi lớn hơn một chút, cả hai phải rời làng ra thành phố để tiếp tục học. Trong khi tấm lòng của Ngạn luôn hướng về Hà Lan và về làng, thì Hà Lan không cưỡng lại được cám dỗ của cuộc sống xa hoa nơi đô thị và ngã vào vòng tay của Dũng. Việc Hà Lan ngã vào vòng tay Dũng, một thanh niên nhà giàu, sành điệu, giỏi võ nhưng rất thiếu đúng đắn đã làm cho Ngạn đau khổ rất nhiều vì điều Ngạn cần là hạnh phúc của Hà Lan.

Mỗi khi Dũng làm Hà Lan tổn thương cô lại tìm đến Ngạn để tâm sự, điều đó lại càng làm cho Ngạn buồn thêm. Có lần Ngạn đã đánh nhau với Dũng vì đã làm khổ Hà Lan, và tất nhiên là anh đã bị đánh tơi tả. Dù vậy, điều đó đã không làm cho Ngạn bớt đi tính anh hùng, sẵn sàng bảo vệ Hà Lan mỗi khi cô gặp nạn. Cũng từ đó những cảm xúc mỗi khi Hà Lan tìm đến Ngạn để giãi bày niềm tâm sự giảm bớt đi.

Hà Lan mang thai, nhưng bị Dũng ruồng bỏ để làm đám cưới với Bích Hoàng. Cô đành gửi con về cho bà ngoại chăm sóc và đặt tên là Trà Long. Tuy hiểu rõ tình yêu của Ngạn dành cho mình, Hà Lan vẫn không đáp lại vì cô hiểu rõ mình muốn sống theo một lối sống hoàn toàn khác với Ngạn. Bằng tình yêu của mình dành cho Hà Lan, Ngạn hết lòng yêu thương và chăm sóc cho Trà Long. Trà Long lớn lên trở thành cô giáo trường làng, và vô cùng yêu quý Ngạn. Trong khi ai cũng nghĩ rằng Trà Long sẽ là sự nối tiếp những gì mà Hà Lan đã bỏ dở trong đời Ngạn, thì Ngạn quyết định ra đi vì anh nhận ra rằng Trà Long chỉ là cái bóng của Hà Lan trong anh mà thôi.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* "Giải mã" Nguyễn Nhật Ánh
* Dịch giả 'Mắt biếc' sang VN thăm Nguyễn Nhật Ánh
* Nguyễn Nhật Ánh: Độc giả giúp tôi kéo dài tuổi thọ sáng tác của một nhà văn
Bensheim

**Bensheim** với dân số hơn 40.000 người là thành phố lớn nhất của huyện Bergstraße thuộc bang Hessen (Đức). Nó nằm tại rìa núi Odenwald nhìn ra đồng bằng sông Rhein.

## Lễ lộc trong năm
* Hội rượu nho Bergstraße: Nổi tiếng cả ở ngoài vùng, được tổ chức hàng năm vào đầu tháng 9 tại mọi nơi trong nội thành, bắt đầu vào ngày thứ bảy và kéo dài 9 ngày. Vào ngày chủ nhật đầu tiên có diễu hành và ngày thứ bảy sau đó có bắn pháo bông trên đồi Kirchberg. Lễ hội rượu nho đầu tiên xảy ra vào năm 1929, ngay vào năm đó cũng có diễu hành và pháo bông trên đồi Kirchberg.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* http://www.bensheim.de/
* http://www.schloesser-hessen.de/schloesser/bensheim/bensheim.htm
Đại học West of England

**Đại học Tây Anh** (tên tiếng Anh: **University of the West of England**, viết tắt: **UWE**, thường phát âm là "you-we") là một trường đại học ở thành phố Bristol của Anh. UWE là tên mới được nâng cấp lên từ trường cao đẳng bách khoa của Bristol, Bristol Polytechnic trước đây. Trường là một trong số những trường được phong cấp vị ĐH gần đây nhất tại Vương quốc Anh. Khu trường sở chính ở tại Frenchay, cách trung tâm thành phố khoảng 7&nbsp;km về phía bắc với một khu trường sở nhỏ hơn ở St Matthias, một khoa Y tế công cộng và Chăm sóc xã hội tại Glenside ở đông-bắc Bristol và một trường nghệ thuật, Trường Nghệ thuật, Pha màu và Thiết kể Bristol, nằm ở Bower Ashton, gần Ashton Court ở tây-nam Bristol.

Trường cũng có một vài trung tâm khu vực ở Bath và Swindon, và một khoa phụ chuyên về các khóa học thể thao và nông nghiệp ở Hartpury,Gloucestershire. Trường cao đẳng vệ tinh này đã đoạt Giải vô địch Nài ngựa trẻ châu Âu, một cuộc thi đua cưỡi ngựa đua. Trường Kịch nghệ Bristol Old Vic là một trường phụ của Khoa Nhân văn, Ngôn ngữ và Khoa học Xã hội.

Với khoảng 30.000 sinh viên và 3000 giảng viên, UWE là trường có số sinh viên theo học nhiều hơn khi so sánh giữa hai trường đại học cùng thành phố (trường còn lại là Đại học Bristol được thành lập sớm hơn UWE và hiện có 23.000 sinh viên). Tuy số lượng sinh viên nhiều hơn nhưng chất lượng đầu vào cũng như chất lượng đào tạo sinh viên của 2 trường khá chênh lệch, vì trường ĐH Bristol là một đại học danh tiếng và lâu đời trong khi UWE chỉ mới được nâng cấp lên từ trường cao đẳng bách khoa của Bristol trong những năm gần đây. 86% sinh viên của UWE là từ các trường nhà nước, rất ít học sinh xuất thân từ các trường trung học tư thục (với chất lượng đào tạo cao hơn). Thư viện được lưu trữ tốt ở địa điểm Frenchay được gọi là Thư viện Bolland, đặt tên theo Tiến sĩ Robert Bolland, giám đốc thứ nhất của Trường Bách khoa Bristol từ năm 1969 đến năm 1974. Khu trường sở chính Frenchay nằm gần đường M32, đi bộ mất 20 phút từ Nhà ga xe lửa Bristol Parkway. Đi bằng tàu hỏa, đến Cardiff mất 1 tiếng 30 phút và đến Birmingham mất 1 tiếng và 15 phút.

Hiệu trưởng của UWE là Rt Hon Baroness Elizabeth Butler-Sloss, GBE. Giáo sư Steven West là quyền hiệu phó.

UWE được xếp vào nhóm top 5 trường đại học trong các bảng xếp hạng giảng dạy do Quality Assurance Agency ấn hành và được xếp hạng 64 (trong số 108 trường) trong bảng "good honours" năm 2006 do Times Higher Education Supplement ấn hành sử dụng dữ liệu của Higher Education Statistics Agency (HESA).

Hiện trường có liên kết hợp tác đào tạo Chương trình Cử nhân Quốc tế (IBD@NEU) ngành Kinh tế, chuyên ngành Tài chính Ngân hàng và chuyên ngành Tài chính Kế toán với Trường Đại học Kinh tế Quốc dân và Học viện Ngân hàng Việt Nam

## Chú thích
Alyson Michalka

**Alyson Michalka** sinh ngày 25 tháng 3 năm 1989 tại Torrance, California, Mỹ. Thường được gọi là Aly (cho ngắn). Cô là 1 ca sĩ kiêm diễn viên tài năng. Vai diễn được biết đến nhất của cô là vai Keely trong 'Phil of the future' (Disney), đóng cùng Ricky Ullman và Brenda Song. Ngoài ra, Aly còn là thành viên của nhóm nhạc hai chị em Aly & Aj.

## Sự nghiệp
Về đóng phim, Aly chưa tham gia nhiều lắm, cô mới chỉ có vài bộ phim đóng vai chính:

*Now You See It...(2005) - Allyson Miller
*Cow Belles (2006) - Taylor Callum
*Super Sweet 16: The Movie (2007) - Taylor Tiara

Còn trong lĩnh vực ca hát, Aly rất nổi trội.Cô và em gái Amanda Michalka đã cho ra mắt 3 album:

*Into The Rush (16/8/2005)
*Insomniatic
*Acoustic Hearts of Winter

Bài hát "Potential Break-Up Song" của Aly & Aj đã đứng trong top MTV một thời gian dài.

## Các chương trình
Fox & Friends (2007)

Live with Regis and Kelly (2007)

Punk'd (2007)

MTV Cribs (2006)

The Megan Mullally Show (2006)

Live with Regis and Kelly (2006)

America's Got Talent (2006)

Good Morning America (2006)

Total Request Live (2006)

TMI CBBC Saturday Morning TV Show 
 
## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*AlyandAjmusic.com
*
*Aly and AJ at MySpace
*Aly and AJ Official Music site
Bazooka (cocktail)

:*Bài này viết về một loại đồ uống, với những nghĩa khác xem tại [[Bazooka (định hướng)]]*

**Bazooka** là một loại cocktail ngắn nhiều tầng bao gồm một phần rượu hương Curaçao, ba phần rượu Baileys Irish Cream và một phần rượu Vodka. Khi được pha chế một cách thích hợp và chính xác thì ly rượu cocktail này sẽ có ba tầng ba màu rõ ràng. Sự chia tầng này do mật độ rượu khác nhau của ba loại rượu được dùng.

## Cách pha chế
Trước tiên đổ một phần rượu hương cam đắng Curaçao vào ly. Sau đó từ từ đổ nhẹ ba phần rượu Baileys vào. Vì mật độ rượu Baileys có thể cao hơn mật độ rượu Curaçao nên nếu không cẩn thận pha chế thì rượu Baileys có thể chảy xuống đáy và làm mất thẩm mỹ. Cuối cùng thì mới đổ một phần rượu Vodka vào ly. Khi phà thành công, ly rượu sẽ có tầng ba màu: xanh dương, trắng và trắng trong từ đáy lên.

## Tham khảo
Cò ke (nhạc cụ)

**Cò ke**  là đàn nhị của dân tộc Mường.

Nó có cần đàn làm bằng một đoạn tay tre uốn thẳng, cắm xuyên qua một đoạn tre rỗng suốt hai đầu. Đầu trên của cần đàn có lỗ để cắm trục chỉnh dây. Phía trước của đoạn ống được bịt bằng một mảnh mo măng tre hoặc một tấm da ếch, da trăn hay da rắn, giúp ống trở thành bộ phận tăng âm. Cò ke có hai dây đàn bằng xơ dứa hoặc tơ tằm se, vuốt lá khoai. Người ta chỉnh hai dây cách nhau một quãng bốn hoặc năm.

Cung kéo là một miếng cật nứa được kéo cong lại bằng một túm xơ dừa hay lông đuôi ngựa. Cung kéo này nằm rời khỏi dây đàn, không bôi nhựa thông nhằm tăng thêm độ ma xát. Trước khi chơi nhạc cụ này, người ta nhúng túm xơ dừa hoặc lông đuôi ngựa vào nước. Trong lúc diễn, nếu thấy túm xơ dừa hay lông đuôi ngựa bị khô, họ nhúng nước lã vào để làm ướt trở lại.

Âm thanh của cò ke không chuẩn vì dây mắc khá cao so với cần đàn, ngoài ra nó không có bộ phận chỉnh độ cao dây buông như ở đàn nhị của người Kinh hay các loại đàn cung kéo thuộc họ hồ cầm của Trung Quốc.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Cò Ke
Đao đao

**Đao đao** là nhạc cụ của cộng đồng dân tộc Khơ-Mú sống tại Việt Nam.

Đao đao là một ống nứa dài từ 1 đến 1,2m, đục thông suốt thân ống. Ở một đầu ống người ta chẻ thành hai mảnh, vót lại để có hai thanh nhỏ dài khoảng 30&nbsp;cm. Hai thanh này được gọt mỏng phần bên trong lòng ống và được làm tròn cạnh đầu. Trên phần cuối ống nứa có một lỗ đục nhỏ làm lỗ bấm. Đôi khi người ta giữ lại mấu kín ở đốt nứa phần cuối ống và khoét lỗ cạnh phần mấu này.

Người ta giữ gốc đàn bằng tay phải, ngón cái của tay này bịt, mở lỗ bấm trong lúc đập phần đầu ống nứa có hai mảnh vào cạnh bàn tay trái đang giơ ngửa. Hai mảnh đầu ống sẽ rung lên, làm chấn động cột không khí trong ống, phát ra âm thanh. Tiếc rằng âm thanh rất khó nghe vì quá nhỏ và bị tiếng va chạm của hai mảnh trên đầu ống át bớt đi. Nhưng điều này không quan trọng, vì người ta sử dụng đao đao để tạo nhịp điệu cho múa hơn là để thưởng thức âm thanh của nó.

Đao đao là nhạc cụ dành cho nữ giới, thường dùng trong nghi lễ nông nghiệp. Hiện nay các nhà nghiên cứu chưa thống nhất việc xếp đao đao vào bộ nhạc cụ nào, bởi vì căn cứ tính chất sản xuất âm thanh của nó người ta có thể vào bộ dây, bộ hơi đều hợp lý.

## Tham khảo
Đinh đuk

**Đinh Đuk** là nhạc cụ hơi của vài dân tộc thiểu số ở Việt Nam. Nhìn chung, người Ba Na gọi nhạc cụ này là Đinh Tuk; riêng người Ba Na ở vùng Măng Giang gọi là "hi hơ", người Gia Rai gọi là "đinh dương".

Đinh Đuk là một bộ ống nứa nhỏ, rỗng hai đầu, tổng cộng từ 10 đến 13 ống với độ dài ngắn khác nhau (từ 14 đến 62&nbsp;cm). Những ống này được bó tròn, một bên đầu của các ống xếp dài bằng nhau, bên còn lại tùy theo độ dài ngắn mà chìa ra. Mỗi ống phát ra một âm thanh. Người chơi nâng đinh đuk ngang tầm miệng (cách miệng 8 đến 10&nbsp;cm), chúm môi thổi mạnh vào ống như cách dùng ống thổi lửa. Để tạo ra nhiều âm thanh khác nhau, họ giữ hơi thổi liên tục trong lúc đưa miệng sang những ống khác, cho hơi vào ống mà họ muốn phát ra âm thanh. Với cách thổi như thế, âm thanh của đinh đuk không chuẩn cao độ, nghe nhỏ và có nhiều tạp âm, nhưng gợi lên được cảm giác xa xăm, huyền bí.

Theo truyền thống, chỉ có nữ giới sử dụng đinh đuk. Họ thổi nhạc cụ này trong nhà hoặc ngoài sàn vào đêm khuya hay lúc gà gáy sáng trước khi giã gạo.

## Tham khảo
Đuk đik

**Đuk đik** là nhạc cụ của người Giẻ Triêng. Nó là một ống tre dài 64&nbsp;cm, đường kính 8&nbsp;cm với đầu này có mấu kín, còn đầu kia được vát bớt để làm tay cầm và tạo âm theo cao độ mà người thiết kế mong muốn.

Đuk đik là nhạc cụ không thể thiếu trong ba dàn cồng (dàn chiêng đinh) của người Giẻ Triêng. Cái tên của nó xuất phát từ ngôn ngữ của dân tộc này. Theo quy định, cao độ của đuk đik phải bằng cao độ của chiếc cồng có nốt cao nhất trong bộ ba dàn cồng. Cồng này có tên gọi là kon preh.

## Tham khảo
Đuống

**Đuống** thực chất là một cái cối giã gạo của người Mường. Người ta gọi nó là nhạc cụ vì nó có thể phát ra vài âm và phục vụ được cho nhu cầu giải trí.

Đuống là một cái cối hình thuyền độc mộc dài khoảng 2m, lòng cối bên trong dài 160&nbsp;cm, ngang 40&nbsp;cm và sâu 30&nbsp;cm. Để sử dụng nhạc cụ này người ta dùng một cái chày dài khoảng 120&nbsp;cm, đường kính khoảng 10&nbsp;cm để làm vật kích âm.

Ngày xưa người Mường giã gạo trong cối đó. Việc này tạo ra âm thanh trầm đục, đơn điệu. Để giúp không khí lao động vui tươi hơn, ngoài việc giã gạo bình thường họ còn đánh chày vào thân cối để tạo âm thanh vang và khô. Khi nhấc những chiếc chày ra khỏi lòng cối họ cố tình để chúng chạm nhau phát ra âm thanh đanh gọn.

Với ba cách kích âm trên, người ta tạo ra nhiều nhịp điệu để giã gạo với tốc độ nhanh dần khiến âm thanh tuôn ra khá vui và ồn.

Trong những đêm trăng sáng, dù không có nhu cầu giã gạo trai gái vẫn đổ trẩu vào lòng cối để giã giải trí. Mỗi bên thành cối là một đôi nam nữ thi nhau giã.

Đuống là tên gọi theo tiếng Mường, người Thái vùng Sơn La và Phù Yên cũng có cách giải trí như thế, gọi là kueng loóng.

## Tham khảo
Goong

**Goong** là loại nhạc cụ họ dây chi gẩy phổ biến trong một số dân tộc sống ở tỉnh Kon Tum và Gia Lai. Nó còn được gọi là **Tinh Ninh** (**Ting Ning**) hay **Teng Neng** (cách gọi của người Ba Na vùng Măng Giang và An Khê - Gia Lai) hoặc **Puội Brol** như người Giẻ Triêng ở huyện Đák Glay, Kom Tum gọi.

Goong là một ống tre lồ ồ dài khoảng 70 đến 90&nbsp;cm, đường kính từ 5 đến 8&nbsp;cm, hai đầu ống đều có mấu kín. Phía chân đàn, phần dưới mấu tre có mắc một đầu dây vào, phần đầu dây còn lại quấn vào những trục lên dây bằng gỗ, cắm xuyên qua ống ở phía đầu đàn. Ngày xưa, người ta dùng dây tơ se vuốt sáp ong để làm dây cho đàn goong, ngày nay dây thường được tách ra từ cáp của phanh xe đạp hay cáp của máy bay. Mỗi dây đàn phát ra một âm, được tăng độ vang bằng ống tre. Tuy nhiên, có lẽ do ống tre có độ vang kém nên một số nghệ nhân đã nghĩ ra cách gắn thêm nửa quả bầu khô rỗng ruột ở dưới các dây phía chân đàn để làm tăng độ vang của âm thanh. Một số người khác lại gắn thêm nửa quả bầu khô rỗng ruột (đường kính nhỏ hơn quả bầu kia một chút) vào phía đầu đàn (nơi có trục vặn dây). Nửa quả bầu này không có mặt trên.

Đàn goong có nhiều loại, tùy theo thiết kế, đàn có 10 dây đến 18 dây. Lúc diễn, người ta chống ốc đàn vào bụng, đưa đầu đàn về phía trước thành một góc 45 độ. Hai ngón út đỡ thân đàn, những ngón còn lại dùng để móc vào dây đàn tạo ra âm thanh: lấy phần thịt của ngón tay bật dây từ dưới lên, không khảy từ trên xuống.

Goong là nhạc cụ do nam giới sử dụng, thường dùng để diễn lại những bài của cồng chiêng bằng hình thức độc tấu. Đôi khi, họ sử dụng goong để đệm hát. Ngày nay, ngoài đệm hát và độc tấu, người ta còn sử dụng 2 -3 chiếc đàn goong để đánh đồng âm cùng một lúc. Trên sân khấu chuyên nghiệp, người ta còn hòa tấu đàn goong với những nhạc cụ của dàn nhạc nhẹ (theo bản hòa âm và phối khí hiện đại).

## Tham khảo
Hơgơr prong

**Hơgơr Prong** là loại trống rất lớn, không định âm của các dân tộc ở Tây Nguyên. Người Ba Na gọi nó là **hơgơr tăk** hoặc **p'nưng**, người Gia Rai gọi là hơgơr prong hoặc **hơge m'nâng**, còn người Êđê gọi đơn giản là **hơgơr**. Tuy nhiên, loại trống này còn có một cái tên tượng thanh phổ biến là "đùng" (nhiều dân tộc gọi).

Hơgơr gồm các bộ phận chính như sau:
**Thân trống*: bằng gỗ lim, dâu; dài khoảng 1,5m; đường kính khoảng 1m và có 2 đầu rỗng. Thân trống hình trụ, đoạn giữa hơi phình ra, được làm từ 1 cây gỗ duy nhất.
**Mặt trống*: bịt da voi hoặc trâu hay loại da khác (nhưng phải là da của một con đực và một con cái để bịt hai mặt). Lớp da căng trên 2 đầu trống bằng đinh tre, gỗ đóng theo phương pháp nêm dăm rồi phủ trùm toàn bộ thân trống, đính chặt vào thân trống bằng những đinh tre nhỏ.
**Dùi gỗ*: dài khoảng 60&nbsp;cm, đường kính 5&nbsp;cm, đầu dùi bọc vải.

Trống hơgơr prong có âm thanh trầm, vang xa. Nó phụ trách những âm trầm, đánh điểm các phách mạch hoặc gây không khí, tạo cao trào trong dàn nhạc. Theo truyền thống, người ta treo hơgơr prong trên xà nhà, đặc biệt nếu là loại thiêng thì không bao giờ mang xuống đất sau khi đã treo lên. Chỉ có những người uy tín nhất trong bản làng mới có quyền sử dụng loại trống này. Nếu 1 người đánh thì chỉ đánh vào 1 mặt, còn nếu 2 người thì mỗi người đánh 1 mặt bằng dùi.

Người dân tộc thường sử dụng trống hơgơr prong trong lễ đâm trâu, lễ cúng thần gươm, lễ cúng cầu mưa và lễ Tết. Trống hơgơr còn xuất hiện trong lễ Cúng sức khoẻ của người Ê Đê.

## Tham khảo
Kèn lá

**Kèn lá** là nhạc cụ rất đơn giản, có nguồn gốc tiếng Trung là mộc diệp (木叶) - kèn lá của một số dân tộc Trung Quốc. Sau đó nó phổ biến trong các cộng đồng dân tộc ở Tây Bắc, Việt Nam và Campuchia. Người Khmer gọi kèn lá là slek (ស្លឹក).

## Cấu tạo
Người ta chỉ cần lấy 1 chiếc lá cây, cắt phần cuống, gấp đôi theo sống lá để có 1 chiếc kèn đơn sơ. Tuy nhiên, không phải lá cây nào cũng làm được kèn, phải chọn lá phù hợp, còn nguyên vẹn và tươi tốt. Nếu lá héo thì không thể làm kèn được.

## Âm vực
Kèn lá có âm thanh cao, vang xa lảnh lót, rất khó tạo ra âm trầm. Nếu bản nhạc có những nốt trầm, người thổi sẽ nâng những nốt đó lên 1 quãng tám để thổi dễ dàng hơn. Kèn lá diễn tả những âm thanh mang nét đặc thù của thiên nhiên (tùy theo tài nghệ của người thổi), âm vực của kèn là giống kèn bầu ở quãng cao, nghe hơi chói tai.

## Cách thổi
Để sử dụng kèn lá, người ta thổi theo cách huýt gió, mô phỏng giai điệu của bài nhạc. Chính vòm hàm và khoang miệng của người thổi sẽ tạo ra âm thanh của kèn lá. Tuy là nhạc cụ đơn giản, nhưng kèn lá có thể phát ra những giai điệu nhanh (vivac) và ngắt (staccato). Người ta sử dụng kèn lá để độc tấu có dàn nhạc đệm hoặc hòa tấu với các nhạc cụ khác.

Kèn lá là nhạc cụ dùng để giải trí, giúp trai gái tỏ tình, múa hát v.v.

Danh sách nhạc cụ cổ truyền Trung Quốc

## Tham khảo
Khinh khung

**Khinh khung** là nhạc cụ thời tiền sử, vận hành bằng sức nước. Ở Việt Nam người Ba Na gọi nhạc cụ này là **khinh khung**, còn người Gia Rai gọi là **Goong klơng klơi**.

Thời kỳ mới xuất hiện, nhạc cụ này chỉ là những mảnh đá, ống tre, nứa treo lơ lửng trên cành cây ở bờ suối hoặc nương rẫy, dùng để đuổi chim thú. Những ống này có một sợi dây liên kết nối với hệ thống điều khiển bằng sức nước (guồng nước, máng nước). Mỗi lần hệ thống này đầy nước, nó sẽ tạo ra sức nặng khi rơi xuống, kéo dây liên kết căng ra khiến giàn đàn chuyển động, những ống đàn sẽ đập vào 1 cây gỗ được bố trí dưới giàn để phát ra âm thanh.

Ngày nay người ta thường chế tạo khinh khung bằng những ống nứa có số lượng không cố định, có thể từ 5 đến 20 ống. Cách bố trí đánh đàn cũng giống như ở trên, nhưng đôi khi nó có những chiếc vồ đập theo chiều ngang, còn ống nứa thì treo lơ lửng trên một giàn đàn cố định.

Khinh khung phát ra âm thanh trong âm, theo hệ thống ngũ cung. Nó là nhạc cụ có tính kỹ thuật (kết hợp các yếu tố vật lý) và nghệ thuật (chạm khắc những hoa văn truyền thống tinh xảo). Ngày xưa chỉ dùng để đuổi chim thú giữ rẫy, nhưng ngày nay nó đảm đương việc phục vụ cho tinh thần con người với tính năng âm nhạc lạ lùng của nó.

## Tham khảo
K'lông pút

**K'lông pút** là nhạc cụ của một số dân tộc ở Tây Nguyên. Người Gia Rai gọi nó là **Đinh pút**, còn người Ba Na ở vùng An Khê gọi nhạc cụ này là **Đinh pơl**. Tuy nhiên cái tên K'lông pút đã trở nên quen thuộc với mọi người, dù ở trong hay ngoài nước.

Cách sử dụng K'lông pút khá lạ so với những nhạc cụ khác. Người ta để hai bàn tay gần đầu ống nứa rồi vỗ tay vào nhau khiến hơi tác động vào cột không khí của ống phát ra âm thanh, nghĩa là người sử dụng không cần chạm tay vào nhạc cụ.

K'lông pút là nhạc cụ do nữ giới sử dụng, thường được chơi trên nương rẫy vào mùa lúa. Người ta tin rằng những ống nứa, tre của k'lông pút có "họ hàng" với những ống tre, nứa đựng hạt giống, mà trong các ống đựng hạt thì có hồn của "Mẹ lúa" trú ngụ, do đó đánh k'lông pút trên nương rẫy hay trong những việc có liên quan đến lúa thóc "mẹ lúa" sẽ giúp cho công việc tốt đẹp. K'lông pút dân gian có từ 2 đến 5 ống nứa rỗng loại lớn, dài ngắn khác nhau. Ống ngắn nhất từ 60 đến 70&nbsp;cm, ống dài nhất từ 110 đến 120&nbsp;cm. Đường kính ống từ 5 đến 8&nbsp;cm. Những ống này xếp thanh một hàng trên giá, các đầu ống xếp bằng nhau ở một bên, còn bên kia có đường xéo vì xếp theo thứ tự từ ống ngắn nhất đến ống dài nhất.

K’lông pút có âm sắc độc đáo, vừa có tính chất âm hơi lẫn âm vỗ. Nó diễn đạt tình cảm mênh mông khoáng đạt hay xa xăm, huyền bí.

K’lông pút dân gian có âm vực từ nốt đô của khóa fa đến nốt sol của khóa sol. Về sau để diễn tốt hơn một số nghệ nhân cải tiến K’lông pút bằng cách thêm một số ống bổ sung, sắp xếp thành hàng trên những ống của loại K’lông pút bình thường, hoặc xen kẽ mới những ống cũ. Do đó loại cải tiến có âm vực từ 2 quãng tám trở lên, tính từ nốt sol của khóa fa đến nốt sol của khóa sol. Loại này có đủ các âm và nửa âm trong 2 quãng tám.

Có hai cách chính để chơi K’lông pút:
*Các ống nằm ngang trên một tản đán hoặc gác lên hai thân cây, làm sao để vừa tầm cúi của người sử dụng. Cô gái khum 2 bàn tay trước miệng ống cách khoảng 10&nbsp;cm rồi vỗ hơi bàn tay vào nhau để luồng hơi phát ra lùa vào miệng ống, làm chuyển động cột không khí bên trong phát ra âm thanh.
*Có hai cô gái cùng sử dụng nhạc cụ này. Một cô giá có nhiệm vụ chơi một số ống. Họ chơi những bài nhạc hai bè hoặc một bè nền kéo dài trong lúc bè kia chạy giai điệu.

## Tham khảo
M'linh

**M'linh** là nhạc cụ tự thân vang khi lắc chúng. Nhạc cụ này là những cái chuông đồng nhỏ phổ biến trong cộng đồng dân tộc người Dao và người Mường.

M'linh làm bằng đồng đen, bụng rỗng, bên trong treo một quả lắc. Nhạc cụ này cao từ 8 đến 10&nbsp;cm, đường kính từ 4 đến 6&nbsp;cm; phần núm của nó có mấu để treo dây hay tra cán gỗ có phần đầu hình vuốt của con diều hâu. M'linh là nhạc cụ thường được sử dụng trong nghi lễ. Khi tiến hành lễ Cấp sắc, người Dao lắc cái chuông này theo điệu múa chuông "Lap mian M'linh" để báo cáo với tổ tiên về những người trong gia đình và dòng họ. M'linh còn được sử dụng trong lễ mừng năm mới, đặc biệt là dùng để đuổi tà ma theo quan niệm của người Mường và Dao.

## Tham khảo
Goong đe

**Goong đe** là nhạc cụ có cấu tạo giống như đàn goong, phổ biến ở tỉnh Gia Lai, thường do người Ba Na sử dụng. Nhạc cụ này có 2 đến 4 dây, nhưng một số cây có đến 10 dây. Người ta dùng goong đe để đệm cho những nhạc cụ khác hoặc đánh bè nền đệm hát.

Thân đàn goong đe là một miếng gỗ gầy (không dùng ống tre như đàn goong). Những dây đàn cách nhau quãng bốn hoặc quãng năm. Khi đệm nhạc, người chơi thường đánh từng đôi âm một (đánh rải hoặc đánh chùm), có khi họ dùng ngón cái của bàn tay phải để vuốt tất cả các dây đàn nhằm tăng hiệu quả bè cho giai điệu.

Goong đe là nhạc cụ dành cho nam giới, kỹ thuật diễn tấu tương tự như cách chơi đàn goong.

## Tham khảo
Pi cổng

**Pi cổng** là nhạc cụ hơi của nhiều dân tộc ở vùng Tây Bắc Việt Nam. Pi cổng là tên gọi theo tiếng Thái.

Nó là nhạc cụ thô sơ như pi nướng, nhưng có hai ống rạ tươi nối với nhau và đầu có mấu kín, sát mấu là lưỡi gà hình chữ nhật. Cách lưỡi gà khoảng 3,4&nbsp;cm là một lỗ bấm. Gần cuối lỗ bấm thứ hai có thêm một lỗ bấm nằm phía sau mặt ống. Cuối ống thứ hai là một đoạn ống được cắt ra nhưng còn dính lại đôi chút với thân ống. Đoạn ống này có nhiệm vụ tạo ra âm thanh trầm hơn khi người ta chống đầu ống xuống mặt đất, đoạn ống này sẽ nối lại với thân ống, làm thân ống dài hơn. Khi người ta cầm thân ống song song hay hơi chúi xuống mặt đất thì đoạn ống cắt sẽ rời ra giúp ống phát ra âm cao hơn.

Nhìn chung pi cổng được sử dụng như pi phướng và là nhạc cụ dành riêng cho nữ giới thổi trong mùa gặt. Nó không có bài bản riêng mà chơi lại giai điệu của những bài nhạc nào phù hợp với nó.

## Tham khảo
Pí đôi

**Pí đôi** là một nhạc cụ phổ biến trong cộng đồng người Thái đang sinh sống ở Việt Nam.

Pí đôi gồm 2 chiếc pí pặp nối song song.

Hai chiếc pí này có kích thước bằng nhau, cùng được định âm. Người ta chỉ dùng các lỗ bấm của một ống để tạo ra giai điệu khi thổi, còn ống thứ hai giữ nhiệm vụ phát ra bè rền trì tục (ostinato) dù có đủ các lỗ bấm (không bấm vào các lỗ này). Do đó ống phát giai điệu sẽ có âm thanh vang và trong, ống bè nên rè và giòn.

Pí đôi là nhạc cụ dành riêng cho nam giới, có thể chơi giai điệu hoặc đệm hát.

## Xem thêm
Pí pặp

## Tham khảo
Pí một lao

**Pí một lao** là nhạc cụ hơi phổ biến ở vùng Tây Bắc, Việt Nam. Tên nhạc cụ này xuất phát từ tiếng Thái, nhưng ngoài người Thái còn có người Kháng, người La Ha và Khơ Mú sử dụng nhạc cụ này. Pí một lao là ống nứa tép dài từ 70 đến 90&nbsp;cm, đường kính từ 1,5 đến 2&nbsp;cm. Nó có 1 đầu bịt mấu kín, ngay sát mấu kín là 1 lỗ hình chữ nhật có cạnh ngắn 1&nbsp;cm và cạnh dài 2&nbsp;cm, được bịt kín bằng đầu bát mỏng chứa lưỡi gà tam giác.

Trên thân ống có nhiều lỗ nhưng chỉ sử dụng 5 lỗ để phát ra hàng âm: đô, rê, fa, sol, la. Lỗ đầu tiên nằm sau thân ống còn 5 lỗ kia nằm thẳng hàng với lưỡi gà. Ở đoạn giữa lỗ bấm thứ nhất và lưỡi gà có thêm một lỗ nửa. Lỗ này được phủ bằng 1 màng mỏng lòng nứa, chung quanh lỗ đắp sáp ong thành núm. Khi người ta thổi màng mỏng này sẽ rung lên, tạo ra âm thanh nghe giòn và rè. Pí một lao dùng để đệm cho thầy Mo hát khi cúng chữa bệnh người ốm. Lối hát cúng này gọi là Xên một lao.

Nhạc cụ này còn tên khác là pí lao luông (sáo một lao loại lớn). Người giữ nương rẫy và trẻ con thường này lấy nứa tươi mô phỏng nhạc cụ này để thổi giải trí trong lều canh hoặc trên bãi chăn trâu. Loại pí giải trí này gọi là pí lao nọi (sáo một lao loại nhỏ)...

Pí một lao chỉ dùng trong việc hát cúng ngừa bệnh, rất kiêng thổi trong nhà lúc bình thường. Theo thông lệ, có hai người thổi nhạc cụ này, mỗi người một pí để đệm cho thấy mo hát. Người thổi được gọi là Mo pí (ông Mo thổi Pí).

Cách thổi pí tương tự khi dùng sáo ngang. Họ không ngậm đầu ống pí trong miệng mà thổi vào lỗ nằm cuối thân ống, mỗi tay giữ một bên thân pí và bấm lỗ, đưa hơi chếch thân pí về phía bên tay phải của người thổi.

## Tham khảo
Pí pặp

**Pí pặp** hoặc **pí chum** (tiếng Thái:(ปี่จุม) là nhạc cụ hơi phổ biến ở cộng đồng người Thái, Việt Nam và  người Thái vùng Làn Nà, Thái Lan. Nó là một ống nứa dài từ 30 đến 40&nbsp;cm, đường kính to hơn hoặc bằng 1&nbsp;cm. Pí pặp có một đầu bịt mấu kín, sát mấu là một lỗ hình chữ nhật với cạnh ngắn 0,4&nbsp;cm và cạnh dài 1,5&nbsp;cm. Lỗ này được bịt kín bằng một miếng đồng hoặc bạc dát mỏng chứa bên trong lưỡi gà tam giác.

Trên thân ống, có sáu lỗ bấm nằm từ đoạn giữa ống đến phần cuối ống (một lỗ nằm ở phía mặt sau, năm lỗ còn lại nằm cùng hàng với lưỡi gà). Tuy 6 lỗ bấm nhưng người ta chỉ dùng năm lỗ để tạo ra sáu âm, nếu tính tờ khóa sol pí pặp bắt đầu từ âm thấp nhất là si giáng rồi đến rê, fa, sol, la và đô.

Người ta ngậm phân ống có lưỡi vào miệng, giữ thân ống nằm ngang hơi chếch xuống để thổi. Âm thanh phát ra âm nhưng rè, riêng những âm bồi thì trong và vang.

Pí pặp là nhạc cụ do nam giới sử dụng. Họ thường đệm cho bài hát cho con gái. Khi thổi một mình họ chơi lại phần đệm ấy với ít nhiều biến tấu.

Pí chum của người Thái vùng Làn Nà làm từ ống nứa tép hoặc tre. Nó được dùng để đệm hát cho dân ca Làn Nà, theo phân loại về kích thước thì pí chum có các loại sau:

*Pí mae (ปี่แม่): Pí giọng trầm 8 lỗ
*Pí klang (ปี่กลาง): có âm vực trung bình.
*Pí koi (ปี่เล็ก): dài từ 30 đến 40 cm, đường kính to hơn hoặc bằng 1 cm
*Pí lek (ปี่เล็ก): Âm vực cao của nó không khác gì sáo ba ô hay sáo mèo nữ Trung Quốc.

## Tham khảo
Pí phướng

**Pí phướng** là nhạc cụ hơi của nhiều dân tộc ở vùng Tây Bắc Việt Nam. Cái tên nhạc cụ này xuất phát từ tiếng Thái.

Pí phướng là một ống rạ tươi, một đầu có mấu kín. Sát đầu mấu là 1 mảnh hình chữ nhật nhỏ. Mảnh này có đầu rời, đầu kia dính vào thân ống, gọi là lưỡi gà. Giữa thân ống có 2 lỗ bấm, có thể tạo ra 4 âm khác nhau khi người ta thổi. Tuy nhiên 4 âm này không cố định thành 1 hàng âm, chúng gần với các nốt đô, rê, fa, sol.

Pi phương không có bài bản riêng, người thổi dùng nó để chơi những giai điệu của các bài hát phù hợp với cách thể hiện của nó. Người ta thường ngậm kín phần lưỡi gà của pi phướng trong miệng và thổi hơi liên tục.

Pi phướng là nhạc cụ dành riêng cho nữ giới. Các cô gái thổi nó trong mùa gặt.

## Tham khảo
Púa

**Púa** là nhạc cụ hơi, xuất phát từ tiếng H'Mông. Người H'Mông và người Lô Lô sống tại Việt Nam sử dụng phổ biến nhạc cụ này.

Púa gồm có hai ống đồng mỏng, ống nhỏ lồng trong ống lớn, có thể kéo ra đẩy vào được. Tuy nhiên việc kéo đẩy này không có tính chất chỉnh âm thanh như kèn trombone, mà đơn giản là để thu ngắn độ dài của kèn lúc mang đi cất hoặc kéo dài khi muốn thổi. Đường kính ống lớn trên 3&nbsp;cm đôi chút, dài từ 60 đến 70&nbsp;cm. Đường kính ống nhỏ khoảng 31&nbsp;cm, dài từ 40 đến 50&nbsp;cm, ống này có một đầu làm búp thổi, đầu kia dùng để lồng vào ống lớn. Tính tổng cộng chiều dài của hai ống khoảng 100 đến 120&nbsp;cm, chưa kể trường hợp thiết kế đặc biệt, có púa dài tổng cộng 180&nbsp;cm.

Do chế tạo bằng thủ công, nguyên liệu là đồng dày mỏng không đều nên âm thanh của púa không chuẩn, lẫn nhiều tạp âm. Tuy thế âm thanh của nó vang rất xa và có chất rè của kèn đồng. Nhìn chung púa chỉ phát ra vài âm thanh, cách nhau quãng bốn hoặc quãng năm.

Theo truyền thống, púa do nam giới sử dụng. Người ta dùng nó trong nghi lễ tang chế như cúng linh hồn, lễ dâng rượu, khi mổ bò, dê làm vật cúng tế.

## Tham khảo
Rang leh

**Rang leh** là nhạc cụ môi hơi phổ biến rộng rãi trong các cộng đồng dân tộc ở vùng Tây Nguyên, Việt Nam. Rang leh là theo cách gọi của người Gia Rai, còn người Stră gọi nó là rôông gui, người Ca Dong gọi là **pôper**, người Kinh gọi là đàn môi.

Hiện nay có hai loại rang leh cùng tồn tại ở Tây Nguyên: loại bằng tre và loại bằng đồng. Dù bằng chất liệu nào chúng cũng có hình thức cấu tạo giống nhau, nghĩa là hình dáng giống như chiếc thoi dệt vải.

Rang leh dài khoảng 8&nbsp;cm, rộng 2&nbsp;cm, thuôn dần về hai phía để có 1 đầu lớn và 1 đầu nhỏ hơn. Rang leh tre hay đồng đều mỏng, trên thân có 2 đường chéo tạo thành lưỡi gà ở đoạn giữa. Nhạc cụ này có tính đàn hồi cao, bẻ cong cũng không gãy.

Người ta cầm rang leh bằng tay trái, đặt nó ngang miệng rồi ngậm lại để hai phần đầu ló ra, môi hơi hở. Họ dùng ngón trỏ tay phải khẽ bật đầu lưỡi, miệng phát âm theo bài nhạc quen thuộc nào đó. Âm thanh sẽ được khoang miệng cộng hưởng phát ra, tuy nhiên nghe nhỏ, chỉ thích hợp nơi yên tĩnh, lúc đêm khuya. Nam nữ đều dùng nhạc cụ này, chủ yếu để phơi bày tình cảm yêu đương.

## Tham khảo
Rang rai

**Rang rai** là một loại chũm chọe phổ biến trong nhiều cộng đồng dân tộc anh em ở Việt Nam, đặc biệt là người Ba Na và người Gia Rai thường sử dụng nhạc cụ này. Người Rơ Măm gọi nó là **sar**, người Ba Na gọi là **Ha cam**.

Rang rai được đúc bằng đồng, có hai loại kích cỡ khác nhau. Loại lớn có đường kính 30&nbsp;cm, thân nhẵn, ở giữa có núm như tay cầm của nắp vung. Loại nhỏ có đường kính 11&nbsp;cm, mặt ngoài nhẵn, ở giữa có núm và một lỗ để xỏ dây. Thông thường, người ta dùng hai chiếc nhỏ đập vào nhau, còn hai chiếc lớn thì xoa vào nhau. Đôi khi họ dùng hai chiếc lớn đập vào nhau khi hòa tấu với những loại cồng chiêng khác.

Rang rai là nhạc cụ không định âm. Loại đập có âm sắc chói, vang, còn loại xoa phát ra âm thanh nhẹ nhàng hơn. Âm thanh của nó hoàn toàn tương phản với những nhạc cụ định âm khi hòa tấu, do đó nó chỉ có nhiệm vụ là giữ nhịp và tạo cường độ âm thanh trong dàn nhạc. Khi chơi với dàn cồng chiêng, rang rai giữ vai trò làm bè nền.

## Tham khảo
Pơ nưng yun

**Pơ nưng yun** là loại trống vừa phổ biến trong cộng đồng các dân tộc ở Tây Nguyên. Pơ nưng yun là cách gọi của người Ba Na. Người Gia Rai gọi nó là **hơgơr ching arăp**, người Mnâm gọi là **hơgơr cân**, người Hà Lang gọi là **hơgơr tuôn**, còn người Rơ năm gọi là **Hơ huôl**. Nhiều dân tộc Tây Nguyên còn gọi nó bằng một từ tượng thanh là "**đơng**".

Pơ nưng yun có cấu tạo giống như loại hơgơr prong, đường kính từ 50 đến 80&nbsp;cm. Mặt trống bịt da bò hay da của những loại thú khác với những đinh tre hoặc gỗ giúp da dính vào 2 đầu trống. Lớp da này lại phủ trùm kín thân trống và được dán vào thân trống bằng những đinh tre nhỏ.

Pơ nưng yun là trống có màng rung phát ra âm trầm, vang, nhưng không được định âm trước. Người ta thường dùng nhiều cách đánh nhạc cụ này bằng dùi gỗ bịt vải ở phần đầu. Trong dàn nhạc chiêng, nhiệm vụ của pơ nưng yun là đánh đệm, tạo không khí trong những đoạn cao trào.

Pơ nưng yun có chỗ móc đòn gánh trên thân trống. Thông thường 2 người dùng đòn gánh móc vào lỗ này để khiêng trống đi, đồng thời dùng dùi gõ vào mặt trống. Đôi khi lại do 4 người dùng 2 đòn gánh bắt chéo để khiêng trống trong lúc đánh. Có khi chỉ 1 người thật khỏe mạnh đeo nó trước ngực để đánh. Dù khiêng hay đeo, nhất thiết trong lúc đánh những người này phải nhún nhảy, múa theo nhịp điệu của bài nhạc chiêng.

## Tham khảo