open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
LG-Ericsson

Vừa qua, Ericsson-hãng viễn thông hàng đầu, đã mua cổ phần của Nortel trong LG-Nortel và chính thức đổi tên thành LG-Ericsson vào ngày 01/07/2010. LG-Ericsson là công ty liên doanh giữa tập đoàn Ericsson ở Thụy Điển và LG Electronics ở Hàn Quốc. Liên doanh được thành lập năm 2005, chuyên thiết kế và sản xuất các thiết bị viễn thông, đồng thời cung cấp các giải pháp truyền thông tiên tiến cho các doanh nghiệp, các nhà khai thác mạng trên toàn thế giới nói chung và Hàn Quốc nói riêng. Công ty hiện có khoảng 1,500 nhân viên, doanh số đạt được năm 2009 gần 650 triệu USD.

Tháng 9/2012, LG-Ericsson chính thức đổi tên thành Ericsson-LG đánh dấu một trang mới cho sự phát triển của hãng.

## Sản phẩm chính

Dòng sản phẩm PBAX iPECS là một trong những sản phẩm chính của hãng Ericsson-LG, trong đó gồm có iPECS -MG, iPECS-LIK, iPECS-CM.

Công ty đã phát triển một loạt các điện thoại IP (MGCP, SIP, H.323), wireless và outposts như videophone (SIP) thích hợp với nhiều loại giải pháp khác nhau và ToIP IP Centrex cho thị trường doanh nghiệp.

Ngày 14/05/2007, công ty đã giới thiệu 3 sản phẩm mới cho truyền thông hợp nhất (Unified Communication),tương thích với Microsoft Office Communications Server 2007 và Microsoft Office Communicator 2007. Ví dụ: thiết bị đầu cuối IP Phone dòng 8540 của LG-Nortel dùng hệ điều hành Windows CE và Microsoft Office Communicator 2007. Bất cứ lúc nào, người sử dụng cũng có thể tra cứu lịch làm việc, email trên Outlook, ngoài ra còn biết được sự hiện diện của các cộng sự bằng điện thoại.

Tháng 8/2008, công ty đã chi 16 triệu USD tiền mặt để mua lại Novera Optics - công ty chuyên về phát triển các giải pháp cáp quang, cho việc mở rộng dịch vụ Ethernet tốc độ cao.

Bên cạnh đó, công ty cũng phát triển các dòng tổng đài tích hợp IP (IP PBX Hybrid), đáp ứng nhu cầu cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

## Tham khảo

# Thông cáo báo chí 29/06/2010 " Ericsson mua lại cổ phần Nortel trong liên doanh LG-Nortel "
# iTWire " LG-Nortel trở thành LG-Ericsson  "
# Taume News 13/08/2008 " LG-Nortel mua lại Novera Optics "

## Liên kết
* Công ty Ericsson-LG
TOPIO Dio

**TOPIO Dio** là một robot phục vụ hình người do công ty TOSY sáng chế, ra mắt lần đầu vào năm 2010.

Với dáng vẻ thân thiện TOPIO Dio có thể phục vụ trong các nhà hàng, quán cafe, đồng thời TOPIO Dio cũng là một bartender pha chế cocktail tài năng. TOPIO Dio di chuyển bằng 3 bánh xe, có 28 bậc tự do, được trang bị camera, cảm biến phát hiện vật cản, có thể được điều khiển từ xa ở bất kỳ đâu. TOPIO Dio có kết cấu gọn nhẹ (125&nbsp;cm, 45&nbsp;kg) là robot dịch vụ thích hợp cho các nhà hàng, quán bar...

## Lịch sử phát triển

## Chi tiết kỹ thuật

## Công nghệ
* Điều khiển từ xa thông qua mạng Internet.
* Tái tạo không gian 3D thông qua hình ảnh thu được từ 2 camera.
* Xây dựng chuyển động 3D dựa trên phần mềm điều khiển.
* Xử lý nhận dạng hình ảnh cho trước.
* Phát hiện chướng ngại vật bằng cảm biến siêu âm.
* Khả năng di chuyển cân bằng trên 3 bánh xe đa hướng.

## Xem thêm
*Danh sách sản phẩm của TOSY
*TOPIO

## Chú thích

 
## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* TOSY official website - TOSY
* TOPIO official website  - TOSY
Tào Đằng

**Tào Đằng** (chữ Hán: 曹騰; ? – ?) là hoạn quan, đại thần nhà Đông Hán trong lịch sử Trung Quốc.

## Sự nghiệp
Tào Đằng tự là **Quý Hưng**, là người quận Tiêu nước Bái. Ông là con út của một người tên **Tào Tiết** (曹䬁). Ông bắt đầu vào cung thời Hán An Đế (107 – 126). Ông phục vụ tại Hoàng môn. Thái hậu Đặng Tuy sai ông làm người dạy thái tử Lưu Bảo.

Năm 126, Hán An Đế mất, thái tử Bảo lên nối ngôi, tức là Hán Thuận Đế. Nhờ có ơn ông dạy từ nhỏ, Thuận Đế phong ông làm Tiểu hoàng môn và sau đó thăng làm Trung thường thị.

Sau khi Thuận Đế mất (144), liên tiếp 2 hoàng đế nhà Hán là Xung Đế và Chất Đế đều mất sớm. Nhờ có sự giúp đỡ của một số đại thần, trong đó có Tào Đằng, một người cháu xa của Hán Chương Đế là Lưu Chí được lập làm vua, tức là Hán Hoàn Đế (146 – 167). Nhờ công lao đó, Tào Đằng được phong làm Phí đình hầu, sau đó lại được phong làm Đại trường thu.

Có lần thái thú Thục quận sai người mang lễ vật đến hối lộ Tào Đằng. Thứ sử Ích châu là Chủng Cảo nhận được thư tố cáo bèn thông tin về triều, kết tội thái thú Thục quận và Tào Đằng, đề nghị giao ông cho Đình úy hỏi tội. Tuy nhiên Hán Hoàn Đế tin dùng Tào Đằng, không kết tội ông. Sau đó Tào Đằng không để bụng chuyện này, vẫn đánh giá cao năng lực của Chủng Cảo, khiến nhiều người đương thời kính phục ông.

Trong thời gian phục vụ trong cung cấm, Tào Đằng đã tiến cử nhiều nhân sĩ cho triều đình như Ngu Phóng ở Trần Lưu, Biên Thiều, Diên Cố ở Nam Dương, Trương Ôn, Trương Miễn ở Hoằng Nông, Đường Khê ở Đồi Xuyên Đích…

Tào Đằng mất thời Hán Hoàn Đế, không rõ năm nào. Ông hoạt động trong khoảng hơn 30 năm giữa thời Đông Hán. Con nuôi ông là Tào Tung (vốn tên là Hạ Hầu Tung) thừa kế cơ nghiệp. Sau này Chủng Cảo làm tới chức Tư đồ, rất cảm kích và tâm sự với mọi người rằng sở dĩ mình được thăng tiến nhờ có Tào Đằng.

Về sau một người con của Tào Tung là Tào Tháo trở thành người đặt nền móng cho sự thành lập nhà Tào Ngụy và kết thúc nhà Đông Hán, mở ra thời Tam Quốc. Sau này cháu nội Tào Tháo là Tào Duệ sau khi lên ngôi truy tôn cho ông thụy hiệu là **Cao hoàng đế** (高皇帝), đời sau gọi là **Ngụy** **Cao đế** (魏高帝). Với việc được truy tôn làm hoàng đế, ông trở thành hoạn quan duy nhất trong lịch sử Trung Quốc và trên thế giới có được tước hiệu cao quý nhất này.

## Trong Tam Quốc diễn nghĩa
Tuy không phải là một nhân vật trong tiểu thuyết này, chân dung Tào Đằng cũng được nhắc tới trong bài hịch của Trần Lâm tại hồi 22. Trần Lâm làm thư ký cho Viên Thiệu - đối thủ của Tào Tháo - đã thay Viên Thiệu viết hịch kể tội Tào Tháo để kêu gọi mọi người hưởng ứng chống lại Tào Tháo. Trong bài hịch đó có đoạn kể tội cả ông và cha Tào Tháo:
:*"... Ngày nay có viên Tư không Tào Tháo làm càn. Ông nó tên là Đằng, làm Trung Thường Thị, đã từng thông với bọn Tả Quản, Từ Hoàng làm điều yêu nghiệt, tham tàn càn rỡ, tổn thương phong hóa, tàn ngược nhân dân..."*

Theo mô tả của La Quán Trung – tác giả có quan điểm phản đối Tào Tháo – bài hịch có tác động mạnh đến nỗi Tào Tháo nghe xong toát mồ hôi, khỏi cả cơn nhức đầu...

## Xem thêm
* Tào Tung
* Tào Tháo

## Tham khảo
* Vương Xuân Du (1996), *Kể chuyện các hoạn quan Trung Quốc*, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin

## Chú thích

## Phụ chú
Ngũ Hiệp (định hướng)

**Ngũ Hiệp** có thể là tên gọi của:

* Xã Ngũ Hiệp, tỉnh Đồng Tháp

; Địa danh cũ
* Xã Ngũ Hiệp (huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội); nay là một phần các xã Thanh Trì và Nam Phù
Dụ ngôn Đồng bạc bị đánh mất

**Đồng bạc bị đánh mất** hay **Đồng tiền bị mất** là một dụ ngôn của Chúa Giêsu được ghi chép trong Tân Ước, văn bản được thể hiện trong Phúc Âm Luca (). Đây là dụ ngôn thứ hai trong ba dụ ngôn ví dụ về sự mất mát và tìm lại được mà Chúa Giêsu nói với người Pharisêu và các nhà lãnh đạo Do Thái giáo, khi họ cáo buộc Ngài chào đón và ăn uống với "người tội lỗi". Hai dụ ngôn mất mát-tìm thấy còn lại là: Đứa con hoang đàng và Chiên lạc mất.

## Nội dung

## Diễn giải
Người phụ nữ được mô tả như là một nông dân nghèo, và mười đồng quan tương ứng với mười ngày tiền lương, cũng có khả năng đó là khoản tiết kiệm của gia đình, cũng có thể là của hồi môn. Mọi suy đoán có vẻ hợp lý với xã hội Do Thái bấy giờ, và đã nói lên tính cấp bách của người phụ nữ khi tìm kiếm đồng bạc bị mất, và niềm vui mừng của bà lớn đến dường nào khi tìm lại được nó.

Cũng giống như Dụ ngôn Mười trinh nữ, đây là một dụ ngôn nói về phụ nữ xuất hiện ngay sau một dụ ngôn về người đàn ông. Trong tiếng Hy Lạp, cụm từ "bạn bè, hàng xóm" là nói đến phụ nữ.

Việc người phụ nữ này mời "bạn bè, hàng xóm" có thể phản ánh về một bữa ăn mừng, y như việc Chúa Giêsu bị cáo buộc ngồi ăn với "người tội lỗi". Hoạt động cần mẫn tìm kiếm đồng bạc của người phụ nữ có thể tượng trưng "hoạt động của Chúa Giêsu hay của Chúa Cha trông ngóng, tìm kiếm tội nhân quay trở về. Sự vui mừng của người phục nữ và "bạn bè, hàng xóm" tượng trưng cho sự vui mừng của các thiên thần trên trời cùng với Thiên Chúa.

## Tham khảo
Vấn đề đặt ra là sao bà không bỏ 1 đồng mua lấy sự bình an để ngủ cho yên giấc đến sáng hãy tìm, vì nó chỉ mất nằm trong không gian căn nhà của bà.

Đêm tối trong ngụ ngôn này chính là bóng tối tội lỗi, và chính trong bóng tối này bà đã đánh mất một đồng hay đúng hơn là bà đã bị bóng tối tội lỗi bao chùm.

Đồng bạc trong ngụ ngôn này cũng giống như đồng tiền như Chúa Giesu nói: "Cái gì của Cesar thì hãy trả cho Cesar và cái gì của Thiên Chúa thì hãy trả cho Thiên Chúa" (Mt 22, 15-22)

Bà thắp đèn, quét nhà để tìm và bà đã không những tìm thấy đồng bạc mà còn thấy được ánh sáng sự sống của Thiên Chúa, xua tan bóng tối tội lỗi trong bà và từ đó bà ăn năn hối cải.

Bà kêu bạn hữu láng giềng đến chung vui vì bà đã tìm thấy được ánh sáng sự sống của Thiên Chúa. Cũng thế, các thiên sứ và Thượng Đế sẽ hân hoan khi một tội nhân ăn năn.
Dụ ngôn Người bạn quấy rầy

**Dụ ngôn Người bạn quấy rầy** (hay **Dụ ngôn Người bạn giữa đêm khuya**) là một dụ ngôn của Chúa Giêsu trong Tân Ước, văn bản được ghi chép trong Phúc âm Luca 11:5-8.

## Nội dung

## Diễn giải
Bối cảnh mô tả trong dụ ngôn này cho thấy một người nông dân đang ngủ trong ngôi nhà nhỏ lúc giữa đêm khuya, cả vợ chồng, con cái cùng ngủ chung giường. Và có một người bạn tìm đến vay ba cái bánh làm thức ăn cho người khách vừa ghé nhà người ấy nghỉ.

Dụ ngôn này xuất hiện trong Phúc âm Luca ngay sau khi Chúa Giêsu dạy cầu nguyện bằng Kinh Lạy Cha, và do đó, có thể được coi nó là sự tiếp nối của Chúa Giêsu dạy cho các môn đệ cách cầu nguyện, nội dung đoạn này rất gần với đoạn Tân Ước ngay sau đó:

Câu hỏi mở ra dụ ngôn ("Ai trong anh em có một người bạn,...?" có thể diễn tả như "Hãy thử tưởng tượng xem,...?") như để nhấn mạnh câu trả lời: "Không!", vì thực tế là không có người nào sẽ từ chối giúp đỡ bạn bè mình trong trường hợp như vậy. Tuy nhiên, Chúa Giêsu còn chỉ ra rằng, chính vì "tình bạn" là động lực để người chủ nhà này giúp đỡ cho bạn mình, cũng như câu 9-13, dụ ngôn này của Chúa Giêsu nêu lên cho các môn đệ một động lực để cầu nguyện đó là "tình yêu của Thiên Chúa". Dụ ngôn Quan tòa bất chính cũng có ý nghĩa tương tự.

## Tham khảo
Let's Dance

"*Let's Dance*" là bài hát được trình bày bởi nhóm nhạc Five,là single đầu tiên được phát hành từ album studio thứ 3 và cũng là album cuối cùng của nhóm *[[Kingsize]]* vào năm 2001. Bài hát được đồng sáng tác bởi Richard Stannard, Julian Gallagher, Martin Harrington, Abs Breen, J Brown và Sean Conlon, đồng sản xuất bởi Stannard và Rowe. Video của bài hát là video cuối cùng nhóm ghi hình cùng nhau như một video cho single cuối cùng. Vị trí của single này trên bảng xếp hạng single của UK (UK Singles Chart)là no1, single này trở thành single no1 thứ ba của nhóm. Bài hát cũng đạt được những thành công đáng kể tại châu Âu, Úc, bắt đầu ở vị trí thứ 5 mặc dù sau đó bị trượt khỏi top 10 tại New Zealand.

## Danh sách các track
; UK CD1
# "Let's Dance" [Radio Edit] - 3:38
# "Sometimes" - 3:51
# "Let's Dance" [The Kinkyboy Mix] - 6:30
# "Let's Dance" [Video - The Director's Cut] - 5:17

; UK CD2
# "Let's Dance" [Radio Edit] - 3:38
# "Millenium Megamix" - 5:12
# "CD-Rom Interviews" - 10:00

### Thứ hạng

## Tham khảo
Nga Sơn (xã)

**Nga Sơn** là một xã thuộc tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

Xã Nga Sơn được thành lập ngày 16 tháng 6 năm 2025 theo Nghị quyết số 1686/NQ-UBTVQH15  của Ủy ban Thường vụ Quốc hội  trên cơ sở sáp nhập  toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của thị trấn Nga Sơn và các xã Nga Yên, Nga Thanh, Nga Hiệp, Nga Thủy thuộc huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa. Xã này chính thức hoạt động từ ngày 01 tháng 7 năm 2025.

## Thị trấn Nga Sơn trước tháng 6 năm 2025
### Địa lý
Thị trấn Nga Sơn nằm ở trung tâm huyện Nga Sơn, có vị trí địa lý:
* Phía đông giáp xã Nga Thanh và xã Nga Thủy
* Phía tây giáp xã Nga Văn
* Phía nam giáp các xã Nga Trung và Nga Phượng
* Phía bắc giáp xã Nga Yên và xã Nga Trường.

Thị trấn Nga Sơn có diện tích 7,08&nbsp;km², dân số năm 2018 là 12.200 người, mật độ dân số đạt 1.723 người/km².

Thị trấn là trung tâm kinh tế - xã hội tiểu vùng đông bắc tỉnh Thanh Hóa, là giao lộ của các tuyến đường giao thông quan trọng như Quốc lộ 10, tỉnh lộ 508.

### Hành chính
Thị trấn Nga Sơn được chia thành 15 tiểu khu: 1, 2, 3, Ba Đình, Bách Lợi, Hưng Đạo, Hưng Long, Long Khang, Mỹ Hưng, Nga Lộ 1, Nga Lộ 2, Thắng Thịnh, Trung Bắc, Yên Hạnh 1, Yên Hạnh 2.

## Lịch sử
Phần lớn địa bàn thị trấn Nga Sơn hiện nay trước đây là hai xã Nga Mỹ và Nga Hưng thuộc huyện Nga Sơn.

Ngày 23 tháng 12 năm 1988, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 188-HĐBT. Theo đó, thành lập thị trấn Nga Sơn, thị trấn huyện lỵ huyện Nga Sơn trên cơ sở tách một phần diện tích và dân số của hai xã Nga Mỹ và Nga Yên.

Đến năm 2018, thị trấn Nga Sơn có diện tích 1,11&nbsp;km², dân số là 4.040 người, mật độ dân số đạt 3.640 người/km², gồm 6 tiểu khu: 1, 2, 3, 4, Ba Đình, Hưng Long. Xã Nga Mỹ có diện tích 3,66&nbsp;km², dân số là 4.686 người, mật độ dân số đạt 1.280 người/km², gồm 8 thôn từ 1 đến 8. Xã Nga Hưng có diện tích 2,31&nbsp;km², dân số là 3.474 người, mật độ dân số đạt 1.504 người/km², gồm 8 thôn từ 1 đến 8.

Ngày 16 tháng 10 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 786/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Thanh Hóa (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 12 năm 2019). Theo đó, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của các xã Nga Mỹ và Nga Hưng vào thị trấn Nga Sơn.

## Người nổi tiếng
*Lê Văn Giảng: Ủy viên UB Kiểm tra Trung ương ĐCS Việt Nam khóa IX, X.
*Mai Văn Dâu: Phó Bí thư Ban Cán sự Đảng Bộ Thương mại, Thứ trưởng Thường trực Bộ Thương mại
*Mai Văn Ninh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tuyên giáo Trung ương, Bí thư Tỉnh ủy Thanh Hóa, Chủ tịch Hội đồng nhân dân tỉnh Thanh Hóa, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa.

## Xem thêm
*Danh sách thị trấn tại Việt Nam

## Chú thích
Ba Đình (xã)

**Ba Đình** là một xã thuộc tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam. Xã được đặt theo tên của Chiến khu Ba Đình trong phong trào Cần Vương cuối thế kỷ XIX.

## Thông tin địa lý
Từ xa xưa trên địa bàn xã này có tuyến kênh Nhà Lê nối từ  kinh đô Hoa Lư đến Đèo Ngang đi qua, là tuyến đường thủy đầu tiên trong lịch sử Việt Nam và được coi là tuyến đường Hồ Chí Minh trên sông vì những đóng góp cho các cuộc chiến tranh của người Việt (hiện là một đoạn của sông Hoạt theo tên gọi địa phương).

Địa bàn xã Ba Đình có dãy núi Tam Điệp và sông Hoạt chạy ngang qua tạo ra địa hình khá đặc biệt. Phần lớn là đồi núi dân cư thưa thớt,còn ở phía nam là đồng bằng màu mỡ dân cư tập trung đông. 

## Lịch sử

Năm 1977, huyện Nga Sơn sáp nhập với huyện Hà Trung thành huyện Trung Sơn, xã Ba Đình thuộc huyện Trung Sơn. Năm 1982 huyện Trung Sơn chia tách thành hai huyện như cũ, các xã Ba Đình, Nga Vịnh, Nga Trường, Nga Thiện lại thuộc huyện Nga Sơn.

Ngày 12 tháng 6 năm 2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1686/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Thanh Hóa. Theo đó, toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của các xã Nga Vịnh, Nga Trường, Nga Thiện và Ba Đình thành xã mới có tên gọi là **xã Ba Đình**.

## Di tích lịch sử, văn hóa

* Cụm di tích căn cứ Ba Đình trong phong trào Cần Vương chống Pháp, đã được xếp hạng di tích cấp quốc gia.
* Động Từ Thức
* Động Bạch Á
* Cụm di tích Đền thờ nữ tướng Lê Thị Hoa

## Xem thêm
* Khởi nghĩa Ba Đình

## Tham khảo
Kingsize (album)

Bài viết này được dịch từ bản tiếng Anh: http://en.wikipedia.org/wiki/Kingsize_(Five_album)

**Kingsize** là album studio thứ 3 và cũng là album cuối cùng của nhóm nhạc đến từ Anh Five, được phát hành vào năm 2001. Album nhận được danh hiệu đĩa Bạch kim tại UK.

## Danh sách các track

## Thành phần
*Abz Love &mdash; hát
*J Brown &mdash; hát
*Sean Conlon &mdash; hát
*Ritchie Neville &mdash; hát
*Scott Robinson &mdash; hát

## Sản xuất
*Nhà sản xuất: Julian Gallagher, Richard Stannard, StarGate, Steve Mac, Ben Chapman
*Trộn: Ash Howes, StarGate, Ben Chapman
*Engineers: Ben Chapman, Matt Howe, Daniel Pursey, Robin Sellers, Ben Coombs
*Lập trình: Ash Howes, Martin Harrington
*Phần thu: Julian Gallagher, Richard Stannard, Dave Arch
*Backing vocals: Andy Caine, Richard Stannard, Sharon Murphy, Eliot Kennedy, Tim Woodcock

## Tham khảo
Nga Giáp

**Nga Giáp** là một xã thuộc huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

## Thông tin địa lý

Xã Nga Giáp có diện tích: 6,89&nbsp;km². Theo Tổng điều tra dân số năm 1999, xã Nga Giáp có dân số 5.857 người.

Xã Nga Giáp nằm ở phía bắc huyện Nga Sơn. Địa giới hành chính như sau: 
*Phía đông giáp các xã Nga An và Nga Thành;
*Phía nam giáp các xã Nga Hải, Nga Yên và Nga Trường;
*Phía tây giáp xã Nga Thiện;
*Phía bắc giáp các xã Nga Thiện và Nga Điền.

## Hành chính

Năm 1977, huyện Nga Sơn sáp nhập với huyện Hà Trung thành huyện Trung Sơn, xã Nga Giáp thuộc huyện Trung Sơn. Năm 1982 huyện Trung Sơn chia tách thành hai huyện như cũ, xã Nga Giáp lại thuộc huyện Nga Sơn.

Xã Nga Giáp ngày nay gồm các làng (thôn):

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Nga Yên

**Nga Yên** là một xã thuộc huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

## Địa lý
Xã Nga Yên nằm ở trung tâm huyện Nga Sơn, có vị trí địalý: 
*Phía đông giáp các xã Nga Hải và Nga Liên
*Phía nam giáp xã Nga Liên và thị trấn Nga Sơn
*Phía tây giáp xã Nga Trường
*Phía bắc giáp xã Nga Giáp.

Xã Nga Yên có diện tích là  3,85&nbsp;km². Theo tổng điều tra dân số năm 1999, xã Nga Yên có dân số]] 4.696 người.

## Lịch sử
Năm 1977, huyện Nga Sơn sáp nhập với huyện Hà Trung thành huyện Trung Sơn, xã Nga Yên thuộc huyện Trung Sơn. Năm 1982 huyện Trung Sơn chia tách thành hai huyện như cũ, xã Nga Yên lại thuộc huyện Nga Sơn.

Tháng 12 năm 1988, một phần diện tích và dân số của các xã Nga Yên và Nga Mỹ được tách ra để thành lập thị trấn Nga Sơn.

## Hành chính
Xã Nga Yên ngày nay gồm các làng (thôn):

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*
Rùa Trung bộ

**Rùa Trung bộ** (danh pháp khoa học: ***Mauremys annamensis***) là một loài rùa thuộc họ Rùa đầm (*Geoemydidae* = *Bataguridae*).

Rùa Trung bộ là loài đặc hữu của một vùng nhỏ ở miền Trung Việt Nam. Loài này được thấy khá nhiều trong những năm 1930 nhưng tất cả các cuộc khảo sát sau năm 1941 đều không cho thấy một cá thể nào sống hoang dã.

Do hầu như không bắt gặp loài rùa này bị buôn bán để làm thực phẩm nên loài này hầu như không còn tồn tại trong tự nhiên.

Nam 2006, một quần thể rùa Trung bộ hoang dã đã được tìm thấy ở gần Hội An thuộc tỉnh Quảng Nam. Mặc dù rất hiếm, các mẫu vật rùa Trung bộ vẫn được bán ở Trung Quốc và Hồng Kông, thậm chí còn được nhập cảnh trái phép vào Hoa Kỳ. Một số ít rùa Trung bộ đang được nuôi giữ ở đảo Hải Nam, Trung Quốc cũng như ở Trung tâm Bảo tồn rùa Cúc Phương đóng tại Vườn Quốc gia Cúc Phương ở miền Bắc Việt Nam. Loài này gần như đã tuyệt chủng trong tự nhiên do tình trạng săn bắt trái phép.

Một dòng lai giữa rùa Trung bộ với một loài khác thuộc họ Rùa đầm là rùa hộp lưng đen (*Cuora amboinensis*) đã được phát hiện. Ngoài ra, một loài mới được đề xuất là *Ocadia glyphistoma*, là con của rùa cổ sọc (*Ocadia sinensis*) đực với rùa Trung bộ cái, loài lai này có thể được lai ngoài tự nhiên hoặc trong môi trường nuôi giữ.

## Đặc điểm nhận dạng
Rùa Trung Bộ có kích cỡ trung bình, chiều dài mai khoảng 17&nbsp;cm. Mai hơi dẹp, đằng sau mai không có răng cưa, trên mai có 3 gờ chạy dọc, gờ giữa lưng là rõ nhất. Đầu màu nâu sẫm hoặc xám đen, mỗi bên có 3 sọc vàng : 1 sọc từ mũi qua ổ mắt rồi tới cổ, 1 sọc khác lớn hơn từ mũi qua ổ mắt và màng nhĩ tới cổ và 1 sọc chạy dọc phía dưới hàm tới cổ. Mai có màu xám sẫm, yếm màu vàng hay da cam, có những đốm lớn màu đen ở mỗi tấm yếm.

## Sinh học, sinh thái
Rùa Trung Bộ sống ở suối và đầm lầy. Thường tìm kiếm thức ăn ở những nơi nước chảy chậm hoặc tĩnh. Là một loài ăn tạp ( côn trùng, giun, cá và thực vật thủy sinh ).

## Phân bố
Tại Việt Nam : Đà Nẵng, Quảng Nam.

## Chú thích

## Tham khảo
* 
*Buskirk James R.; Parham James F. & Feldman Chris R. (2005): On the hybridisation between two distantly related Asian turtles (Testudines: *Sacalia* × *Mauremys*). *[[Salamandra (tạp chí)|Salamandra]]*, **41**: 21-26. toàn văn PDF
* Parham James Ford; Simison W. Brian; Kozak Kenneth H.; Feldman Chris R. & Shi Haitao (2001): New Chinese turtles: endangered or invalid? A reassessment of two species using mitochondrial DNA, allozyme electrophoresis and known-locality specimens. *Animal Conservation* **4**(4): 357–367.HTML abstract Erratum: *Animal Conservation* **5**(1): 86 tóm tắt HTML
*Rùa Trung Bộ

## Liên kết ngoài
*Phát hiện Rùa Trung bộ ngoài tự nhiên sau 65 năm 
*Major infusion of new bloodlines forecast for the Vietnam Pond Turtle, Mauremys annamensis, TMG 
*Mauremys Gallery
Cá láng đốm

**Cá láng đốm**, còn gọi là **cá nhái đốm**, **cá sấu hỏa tiễn**, **cá sấu mõm dài** (tên khoa học ***Lepisosteus oculatus***) là một loài cá nước ngọt nguyên thủy thuộc họ Lepisosteidae, có nguồn gốc Bắc Mỹ. Chúng có nhiều đốm đen trên mình, đầu và vây. Cá láng đống có mõm dài với răng sắc nhọn để ăn các loài cá khác và động vật giáp xác. Trung bình, chiều dài của chúng là  và cân nặng , đây là loài cá láng nhỏ nhất.
## Hình ảnh

Tập tin:Lepisosteus oculatus 03.jpg
Tập tin:Lepisosteus oculatus.jpg
Tập tin:Lepisosteus oculatus larva at 22 days.png
Tập tin:Kaimanfische (Lepisosteus).jpg


## Chú thích

## Tham khảo

* Günther Sterba: *Süsswasserfische der Welt*, Urania-Verlag, 1990, ISBN 3-332-00109-4
* Spitzer, Mark. *Season of the Gar: Adventures in Pursuit of America's Most Misunderstood Fish*. U of Arkansas Press, 2010.
* 
* 
* 
* Spotted Gar, NatureServe Explorer 
* Animal Diversity Web: ''Lepisosteus oculatus'' spotted gar
* Texas Parks and Wildlife: Spotted Gar (''Lepisosteus oculatus'')
* View the spotted gar genome  in Ensembl
Ếch lưng gai

**Ếch lưng gai** hay **ếch bám đá gai ngực** (danh pháp hai phần ***Amolops spinapectoralis***) là loài ếch thuộc họ Ếch nhái. Đây là loài đặc hữu của Việt Nam. Phát hiện lần đầu tiên tại vùng rừng núi thuộc khu bảo tồn thiên nhiên ngọc linh, tỉnh Kon Tum.

Môi trường sống tự nhiên của loài ếch này là khu vực rừng ẩm thấp và rừng núi đá vôi ẩm, cận nhiệt đới hoặc nhiệt đới cũng như trên những con sông.

## Chú thích

## Tham khảo

* Inger, Orlov & Darevsky, 1999: *Frogs of Vietnam: A report on new collections*. Fieldiana, Zoology, New Series, ,  (texte intégral).
* van Dijk P. P. & Truong N. Q. 2004. Amolops spinapectoralis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23-7-2007.
* 
*
Khỉ mốc

**Khỉ mốc** (danh pháp hai phần: ***Macaca assamensis***) là loài khỉ sống ở khu vực rộng từ Nam Á đến Đông Nam Á, bao gồm Ấn Độ, Bangladesh, Bhutan, Nepal, Việt Nam, Thái Lan và miền nam Trung Quốc. Khỉ mốc là loài kiếm ăn ban ngày. Chúng sống tại các khu rừng núi đá và rừng lá bán rụng.

Tại một số khu vực, khỉ mốc bị đe dọa do môi trường sống bị phá hủy.

Khỉ mốc dài 50&nbsp;cm đến 73&nbsp;cm với đuôi dài 19&nbsp;cm đến 38&nbsp;cm. Con đực nặng 10&nbsp;kg đến 14,5&nbsp;kg, con cái nặng 8&nbsp;kg đến 12&nbsp;kg.

Thức ăn của khỉ mốc là trái cây, lá, ngũ cốc và một số động vật không xương sống.

Có hai phân loài đã được công nhận:
* Khỉ mốc miền đông, *Macaca assamensis assamensis*
* Khỉ mốc miền tây, *Macaca assamensis pelops*

## Hình ảnh

Tập tin:Assam Macaque area.png
Tập tin:Assam-Makak 1670-2.jpg
Tập tin:Répartition macaque d'Assam.jpg
Tập tin:Assam-Makak 1670.JPG


## Tham khảo
Dơi ma Nam

**Dơi ma Nam** (danh pháp hai phần: ***Megaderma spasma***) là loài dơi phân bố ở Nam Á và Đông Nam Á, từ Sri Lanka và Ấn Độ đến Indonesia và Philipin. Chúng sống trong các hang động và hõm đá. Dơi ma Nam thường ăn sâu bọ.

Tại Việt Nam có hai phân loài:
**Megaderma spasma horsfieldi* Blyth,1803;
**Megaderma spasma minus* Andersen,1918.

Dơi ma Nam có sải cánh lên tới 30&nbsp;cm và có chiều dài đầu và thân là khoảng 10&nbsp;cm. Cẳng tay của loài dơi này dài khoảng 7&nbsp;cm.

Dơi ma Nam thuộc họ Dơi ma, là họ gồm có bốn chi với 5 loài. 
Dơi ma Nam thường tụ tập thành từng đàn từ 3 đến 30 cá thể. Tầm quan trọng về sinh thái học của loài dơi này vừa có tính tích cực lại vừa tiêu cực đối với con người. Chúng ăn một số loài sâu bọ có hại cho mùa màng nhưng theo Feldhamer và ctv. (1999), chúng cũng mang và truyền một số loại bệnh dịch

## Chú thích

 
## Tham khảo
Kỳ đà vân

**Kì đà vân** (danh pháp hai phần: ***Varanus bengalensis***) là loài kỳ đà cỡ lớn, phân bố rộng rãi ở khu vực Đông Nam Á. Loài này có chiều dài cơ thể từ đầu mũi đến cuối đuôi có thể lên đến 175&nbsp;cm.

## Phân bố và môi trường sống
Kì đà vân phân bố từ Iran đến Java. Có thể gặp chúng ở các thung lũng dọc các con sông ở miền đông Iran, Afghanistan, Pakistan, Ấn Độ, Nepal, Sri Lanka, Bangladesh và Myanmar.

Kì đà vân sống chủ yếu ở độ cao dưới 1.500 m so với mặt nước biển, trong môi trường bán hoang mạc khô lẫn các khu rừng ẩm.

## Phân loài
Một phân loài của kì đà vân  (đã được nâng lên thành loài) có danh pháp hai phần là *[[Varanus bengalensis nebulosus]]* xuất hiện ở Myanmar, Việt Nam, Campuchia, Thái Lan, Malaysia, Indonesia. Tại Việt Nam, phân loài này phân bố ở Quảng Trị, Huế, Gia Lai, Đắk Lắk, An Giang (Phú Quốc), TP. HCM (Côn Đảo). Kì đà vân có thân màu vàng xám, rải rác có các đốm vàng nhỏ ở lưng có nhiều vết xám to xếp theo chiều ngang, nhưng những vết này không rõ ở đuôi. Thức ăn của phân loài này là sâu bọ, ếch nhái, thằn lằn, chim và thú nhỏ. Kì đà vân cái đào hố đẻ trứng vào mùa mưa, số lượng khoảng 24 quả.

## Thư viện ảnh

Tập tin:VaranusBengalensis2.jpg|
Tập tin:Dada Panchal with monitor lizard 6 x 4.JPG|
Tập tin:Varanus.jpg|Đầu của các loài kì đà
Tập tin:Common Indian Monitor (Varanus bengalensis) in Hyderabad, AP W IMG 8081.jpg|Kì đà vân ở Hyderabad, Ấn Độ.


## Chú thích

## Tham khảo
* 
* Auffenberg W. 1979 Intersexual differences in behaviour of captive Varanus bengalensis. J.Herpet. 13(3):313-315.
* Auffenberg W. 1979 Research on monitor lizards. Tiger Paper 6(4):20-21.
* Auffenberg W. 1981 Combat behaviour in Varanus bengalensis. J.Bombay N.H.S. 78(1):54-72.
* Auffenberg W. 1983 The burrows of Varanus bengalensis. Rec. Zool. Surv. India 80:375-385.
* Auffenberg W. 1983 Courtship behaviour in Varanus bengalensis. In Advances in Herpetology and Evolutionary Biology: Essays in Honor of Ernest E. Williams (Rhodin & Myata eds.): 535-551.
* Auffenberg W. 1983 Notes on feeding behaviour of Varanus bengalensis. J. Bombay N.H.S. 80 (2): 286-302.
* Auffenberg W. 1986. The Indian monitor lizard. Sanctuary Asia. 6 (4):327-333.
* Mertens R. 1942. Ein weiterer neuer Warane aus Australien. Zool. Anz. 137: 41-44

## Liên kết ngoài

* The online Little Book of Monitor Lizards
Chuột hươu bé

**Chuột hươu bé** (danh pháp hai phần: ***Niviventer fulvescens***) là loài gặm nhấm thuộc họ Chuột (*Muridae*). Chúng phân bố ở Bangladesh, Campuchia, Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia, Lào, Malaysia, Nepal, Pakistan, Thái Lan và Việt Nam.

## Tham khảo

* Musser G., Lunde D., Aplin K. & Molur S. 2008. Niviventer fulvescens. 2008 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập ngày 9 tháng 6 năm 2009.
* Musser G. G. và M. D. Carleton. 2005. Superfamily Muroidea. Tr. 894-1531 *trong* Mammal Species of the World a Taxonomic and Geographic Reference. D. E. Wilson và D. M. Reeder (chủ biên). Nhà in Đại học Johns Hopkins, Baltimore.
Gracixalus ananjevae

***Gracixalus ananjevae*** là loài ếch nhái thuộc họ Chẫu cây (*Rhacophoridae*). Đây là loài đặc hữu của Việt Nam.

Môi trường sống tự nhiên của loài này là khu vực núi đá nhiệt đới và cận nhiệt đới cũng như các đầm lầy nước ngọt. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

## Chú thích

## Tham khảo

* Matsui & Orlov, 2004: *A new species of Chirixalus from Vietnam (Anura:Rhacophoridae)*. Zoological Science, , , .
* Stuart S.N. 2006. Chirixalus ananjevae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 23-7-2007.
* 
*
Theloderma laeve

***Theloderma laeve*** là một loài ếch nhái thuộc họ Chẫu cây (*Rhacophoridae*). Đây là loài đặc hữu của Việt Nam.

Môi trường sống tự nhiên của loài này là khu vực đầm lầy.

## Chú thích

## Tham khảo

* 
* Smith, 1924: *New tree-frogs from Indochina and the Malay Peninsula*. Proceedings of the Zoological Society of London, , .
* van Dijk, P.P. & Stuart, B. 2004. Chirixalus laevis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 23-7-2007.
Sóc bay bé

**Sóc bay bé**, hay **sóc bay má đỏ** (danh pháp hai phần: ***Hylopetes spadiceus***) là loài gặm nhấm thuộc họ Sóc. Loài này phân bố ở Indonesia, Malaysia, Myanmar, Thái Lan và Việt Nam.

Tại Việt Nam, loài sóc này thuộc nhóm động vật rừng hạn chế khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại.

## Chú thích

## Tham khảo
Vượn mào đen phương Đông

**Vượn đen Đông Bắc** còn được biết đến là **Vượn Cao Vít** (danh pháp khoa học: ***Nomascus nasutus***) là một loài vượn từng phân bố rộng rãi ở Trung Quốc và Việt Nam.

Vượn đen Đông Bắc từng được coi là đã tuyệt chủng trên lục địa từ những năm 1950 ở Trung Quốc và những năm 1960 ở Việt Nam. Năm 2002, chúng được tái phát hiện còn sinh sống ở một khu rừng nhỏ thuộc vùng núi đá vôi của huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng, Việt Nam với số lượng 7 - 9 cá thể trong 3 đàn.

**Diễn biến quần thể Vượn Cao Vít**

Sau khi tái phát hiện Vượn Cao Vít với số lượng ban đầu là 7-9 cá thể, nhiều cuộc điều tra sau đó đã được tiến hành.

Tháng 5 năm 2002 ghi nhận được 3 đàn với 17 cá thể. Tháng 8 cùng năm đó, một cuộc điều tra khác đã ghi nhận 5 đàn với số lượng từ 26-28 cá thể. Năm 2004 ghi nhận được 37 cá thể trong 8 đàn. Năm 2005 ghi nhận được 6 đàn với 30-31 cá thể. Cũng trong năm đó, Vũ Ngọc Thành và cs., (2005) ghi nhận được 10 đàn với 27 cá thể. Tháng 4 năm 2007 ghi nhận 7-8 đàn với số lượng từ 22 - 30 cá thể. Tháng 9 cùng năm, Lê Trọng Đạt và cs., (2007) ghi nhận được 17 đàn từ 94 - 96 cá thể. Sau khi so sánh và kết hợp với số đàn và số cá thể vượn ở khu rừng giáp ranh phía Trung Quốc, quần thể toàn cầu của loài này là 18 đàn với 110 cá thể. Kể từ năm 2007,cứ bốn năm một lần, FFI Việt Nam tổ chức một cuộc điều tra lại tổng thể quần thể vượn Cao vít. Năm 2012, Nguyễn Thế Cường và cs.,(2012) ghi nhận được 24 đàn và 129 cá thể. Năm 2016, quần thể vượn được ghi nhận là 21 - 22 đàn với 104 - 116 cá thể.

Vượn Cao Vít chỉ có một quần thể duy nhất trên thế giới, sinh sống trong diện tích hẹp và bị cô lập bởi các làng bản xung quanh cả bên phía Việt Nam và Trung Quốc nên tính dễ bị tổn thương rất cao và có nguy cơ bị tuyệt chủng lớn nếu xảy ra hiện tượng thời tiết cực đoan như băng tuyết kéo dài, dịch bệnh hoặc tác động của con người như cháy rừng. Do đó, ý tưởng về xây dựng một kế hoạch ứng phó khẩn cấp cho loài trong trường hợp xảy ra thiên tai, dịch bệnh, cháy rừng hoặc các tác nhân khác được ra đời. Năm 2018, một cuộc điều tra lại quần thể vượn Cao vít ở cả 2 bên Việt Nam và Trung Quốc do tổ chức FFI điều phối và tài trợ được tiến hành để đánh giá ảnh hưởng của thời tiết cực đoan do băng tuyết gây ra vào cuối năm 2016 đầu năm 2017. Tuy nhiên báo cáo điều tra chỉ đưa ra kết quả điều tra mà không có phân tích về mối liên quan của các yếu tố thời tiết đến sự sinh trưởng và phát triển của quần thể vượn. Vì vậy, kế hoạch ứng phó khẩn cấp cho loài trong điều kiện bất lợi không được xây dựng. Kết quả điều tra quần thể năm 2018 cho thấy, kích thước quần thể vượn gồm 20 - 22 đàn và 1 - 2 cá thể đực đơn lẻ với 83 - 134 cá thể được ghi nhận.

## Xem thêm
*Vượn đen Hải Nam (*[[Nomascus hainanus]]*) - trước đây từng được xem là phân loài của vượn đen Đông Bắc.

## Chú thích

 
## Tham khảo
## Liên kết ngoài
Tiền dao

**Tiền dao** (tiếng Trung giản thể: 刀币, phồn thể: 刀錢, bính âm: *dāobì*) là một loại tiền tệ làm bằng đồng xanh và được sử dụng vào thời cổ đại ở Trung Quốc. 
 
Vào thời cổ đại ở Trung Quốc, tiền dao từng được các nước chư hầu như Tề, Yên, Việt sử dụng, nhà Tân của Vương Mãng cũng sử dụng một loại tiền tệ tương tự gọi là tiền Vương Mãng. Tiền dao được chế tạo, mô phỏng giống như hình con dao, cùng thời đó, nhiều nước khác đã biết sử dụng tiền tệ bằng đồng xanh như Triệu, Ngụy, Hàn sử dụng tiền vải, Sở thì dùng tiền lỗ kiến, còn riêng nước Tần thì sử dụng tiền tròn.

## Xem thêm
*Tiền bán lưỡng
*Tiền ngũ thù
*Cải cách thời Vương Mãng

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Giải thích ngắn gọn các chủng loại tiền dao đa dạng  bằng tiếng Anh
Opamyrma hungvuong

***Opamyrma hungvuong*** là một loài kiến được tìm thấy ở miền trung Việt Nam, được mô tả lần đầu vào năm 2008. Nó là loài duy nhất trong chi *[[Opamyrma]]*.

## Phát hiện và đặt tên
Tên chi mới, *Opamyrma* được lấy từ tên chi *Apomyrma* nhưng đảo vị trí 3 chứ cái đầu tiên. Tên loài *hungvuong* được lấy theo tên gọi dân gian của Hùng Vương, vị vua huyền thoại của người Việt,

## Mô tả
## Xem thêm
**[[Apomyrma stygia]]*

## Tham khảo

*

## Liên kết ngoài
* Review of Opamyrma: Opamyrma
Dây móc mèo

**Dây móc mèo** hay còn gọi là cây **móc mèo**, **gai tàu**, **vang Nha Trang** (***Caesalpinia nhatrangense***) là một loài dây leo gỗ nhỏ thuộc họ Đậu. Loài này mới chỉ được phát hiện tại tỉnh Khánh Hòa, Việt Nam.

Dây móc mèo là một loài cây chịu được hạn, mọc rải rác trong các rừng thứ sinh hay ở ven rừng, ven suối hoặc trong những bờ bụi, dọc ven bờ biển.

## Chú thích

## Tham khảo
*

## Liên kết ngoài
*Dây móc mật. Website Sinh vật rừng Việt Nam
Xoài Đồng Nai

**Xoài Đồng Nai** (tên khoa học: ***Mangifera dongnaiensis***) là loài thực vật thuộc họ Đào lộn hột. Đây là loài đặc hữu của Việt Nam.

## Mô tả
Xoài Đồng Nai là cây thân gỗ, cao từ 20&nbsp;cm đến 30&nbsp;cm, quả hạch, hình trái xoan, cỡ nhỏ, ăn được. Loài này phân bố dọc theo sông Đồng Nai, từ Di Linh đến Biên Hòa.

## Chú thích

## Tham khảo
* 
*
Chuột voi đồi

**Chuột voi đồi** còn được gọi là **nhím lông mềm** hay **chuột voi** (tiếng Mường), có tên khoa học là *Hylomys suillus*, là một loài thú thuộc bộ Ăn sâu bọ.

Loài chuột voi này được phát hiện ở Đông Nam Á. Đây là loài chuột lớn, con trưởng thành dài khoảng 10&nbsp;cm đến 15&nbsp;cm, thức ăn của chúng là sâu bọ và các động vật nhỏ.

## Hình ảnh

Tập tin:Hylomys suillus - Naturmuseum Senckenberg - DSC02077.JPG


## Chú thích

 
## Tham khảo

*Image at ADW 

## Liên kết ngoài
Dím đuôi dài

**Dím đuôi dài** (tên khoa học ***Neotetracus sinensis***) là một loài thú thuộc họ Chuột voi, được phát hiện ở Trung Quốc, Myanmar và Việt Nam. Đây là loài duy nhất của chi ***Neotetracus***.

Tại Trung Quốc có 3 phân loài là: 
* *N. s. cuttingi* Anthony, 1941: Miền tây Vân Nam. 
* *N. s. fulvescens* Osgood, 1932: Miền nam Vân Nam. 
* *N. s. sinensis* Trouessart, 1909: Tứ Xuyên, Vân Nam, Quý Châu.

Tại Việt Nam, chỉ có phân loài *N. s. fulvescens* Osgoood, 1932.

## Chú thích

## Tham khảo
*
Móc mèo

**Móc mèo** có thể là tên gọi phổ thông của một số loài thực vật thuộc họ Đậu (*Fabaceae*) sau:
**[[Dây móc mèo|Caesalpinia nhatrangense]]* thuộc chi *[[Chi Vang|Caesalpinia]]*
**[[Acacia pennata]]* thuộc chi *[[Chi Keo|Acacia]]*
**[[Mucuna pruriens]]* thuộc chi *[[Mucuna]]*
Chuột chù cộc

**Chuột chù cộc** (***Anourosorex squamipes***) là loài chuột chù trong chi *[[Anourosorex]]*. Loài này sống ở Trung Quốc, Bhutan, Ấn Độ, Myanma, Thái Lan và Việt Nam.

Giống các loài cùng chi, chuột chù cộc là động vật sống trong hang, ở những cánh rừng miền núi.

## Chú thích

 
## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Chuột chù nước miền Bắc

**Chuột chù nước miền Bắc**, tên khoa học ***Chimarrogale himalayica*** là loài thú thuộc họ Chuột chù. Chúng được Samuel Frederick Gray mô tả năm 1842. Loài này được phát hiện ở Trung Quốc, Ấn Độ, Myanma, Thái Lan, Lào, Nhật Bản, Đài Loan và Việt Nam.

## Chú thích

 
## Tham khảo
* Insectivore Specialist Group 1996. Chimarrogale himalayica. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 30 tháng 7 năm 2007.

## Liên kết ngoài
Chuột chù nước miền Nam

**Chuột chù nước miền Nam**, tên khoa học ***Chimarrogale platycephalus***, là loài thú thuộc họ Chuột chù. Loài này được Temminck mô tả năm 1842. Đây là loài đặc hữu của Nhật Bản.

Tại Việt Nam có phân loài *Chimarrogale platycephalus varennei* Thomas,1927.

## Chú thích

 
## Tham khảo
* Insectivore Specialist Group 1996. Chimarrogale platycephala. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 30 tháng 7 năm 2007.

## Liên kết ngoài
5ive (album)

**5ive** hay Five là album đầu tay mang tên nhóm nhạc Five - nhóm nhạc Pop rap đến từ Anh. Được phát hành tại UK vào ngày 22/6/1998, album có được vị trí trong bảng xếp hạng UK Albums Chart. Khi album này được phát hành tại Mĩ vào ngày 14/7/1998, chiếm vị trí 27 tại Billboard 200, là album thành công nhất tại Anh.

Được sản xuất trên quy mô rộng bởi Jacob "Jake" Schulz và Denniz Pop, album "5ive" tung ra 6 single nhưng chỉ có duy nhất 1 single lọt vào top 10 tại UK Singles Chart và được phát hành tại Mĩ là "It's the Things You Do". Ngày 4/12/1998, album được công nhận là Đĩa bạch kim bởi British Phonographic Industryvà sau đó là Recording Industry Association of America.

## Các ca khúc

## Singles
* Slam Dunk (Da Funk) 2 tháng 12 năm 1997
* When The Lights Go Out 2 tháng 3 năm 1998
* Got The Feelin' 3 tháng 6 năm 1998
* Everybody Get Up 13 tháng 10 năm 1998
* It's the Things You Do 27 tháng 10 năm 1998 (USA Only)
* Until The Time Is Through 23 tháng 2 năm 1999

## Thứ hạng

## Tham khảo
Greatest Hits (Five album)

**Greatest Hits** là album biên soạn của nhóm nhạc pop hip hop rap Five, được phát hành vào ngày 19/11/2001.
Được quản lý sản xuất bởi Simon Cowell và tập hợp các ca khúc nổi bật từ 3 album phòng thu trước đó của nhóm, album này đạt được vị trí thứ 9 trong UK Albums Chart và nhận được đĩa bạch kim từ BPI.

## Danh sách các track

## Chú thích

## Tham khảo
Scott Robinson

**Scott James Timothy Robinson** sinh ngày 22/11/1979 tại Essex, nước Anh, là một ca sĩ người Anh, được biết đến nhiều nhất với tư cách là một thành viên của nhóm nhạc Five. Scott sống tại Pitsea, có 2 chị gái là Nicola và Hayley. ANh học tại trường Chalvedon Comprehensive ở Pitsea, Essex cho tới năm 9 tuổi, anh dành phần lơn thời gian tại Sylvia Young Theatre School.

Anh có được những thành công ban đầu với vài vai diễn trong 
*[[Casualty (TV series)|Casualty]]*, *[[Hale and Pace]]* and *[[The Bill]]*. Scott đồng thời cũng biểu diễn tại "London's West End" & "Edinburgh Festival" với vai *[[Ron Moody]]* trong Peter Pan và National Children's Theatre Production of *[[Whistle Down the Wind (musical)|Whistle Down the Wind]]* trước khi gây chú ý bằng sự nghiệp âm nhạc với Five.

Robinson cưới Kerry Oaker (sinh ngày 15/6/1983 tại Essex, nước Anh) vào ngày 28/9/2001. Ngày 11/7/2001, Kerry sinh con trai đặt tên là Brennan Rhys Robinson. Scott trở thành cha lần thứ hai khi cậu con trai thứ 2 - Kavan Reeve ra đời vào ngày 13/9/2006, gia đình này hiện đang sống ở Pitsea Essex.

Từ cuộc tan rã của Five, Robinson tham gia vào lĩnh vực radio và tryền hình và trở thành một trong những người đứng đầu tại chuyến lưu diễn âm nhạc của Anh *Boogie Nights 2*.

## Danh sách đĩa hát

**Five**
**[[5ive (album)|5ive]]* (1998)
**Invincible* (1999)
**Kingsize* (2001)
**Five Greatest Hits* (2001)

## ''Celebrity Scissorhands''
Ngày 26/10/2008, Robinson xuất hiện tại *[[Celebrity Scissorhands]]* sự kiện diễn ra cùng thời điểm với BBC charity "Children in Need". Anh lọt vào vòng chung kết vào ngày 9/11/200ấyu khi đối thủ tự bình chọn cho mình dưới cái tên nặc danh.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*http://www.myspace.com/scottjrobinson Official MySpace
Trèo cây mỏ vàng

**Trèo cây mỏ vàng** (tên khoa học ***Sitta solangiae***) là loài chim thuộc họ Trèo cây. Loài chim này phân bố ở Trung Quốc, Lào và Việt Nam.

Môi trường sống tự nhiên của loài này là các khu rừng ẩm thấp và núi đá ẩm, nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. **Trèo cây mỏ vàng** đang bị đe dọa mất môi trường sống.

Tại Việt Nam, Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hu là một trong những địa điểm phát hiện loài chim này.
## Chú thích

## Tham khảo

* BirdLife International 2004. Sitta solangiae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày ngày 30 tháng 7 năm 2007.
Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hu

**Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hu** thuộc địa phận các huyện Quan Hóa và Mường Lát, nằm ở phía tây bắc tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam, cách thành phố Thanh Hóa 134&nbsp;km về phía tây bắc theo đường quốc lộ 47 và quốc lộ 15A.

## Vị trí và đặc điểm
Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hu được thành lập năm 1999 với diện tích 23.249,45 ha. Giai đoạn 1 từ năm 1999 đến 2005 cơ bản đã hoàn tất việc rà soát động, thực vật trong các khu rừng thuộc khu bảo tồn. Giai đoạn 2 từ năm 2005 đến 2010 chủ yếu là xây dựng và quy hoạch du lịch, trong đó chú trọng vào hai tuyến chính: tuyến sông Mã và tuyến du lịch trên đỉnh Pù Hu. Pù Hu đóng vai trò quan trọng đối với việc phòng hộ đầu nguồn sông Mã.

Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hu là sự kết hợp giữa hệ sinh thái núi đá vôi với hệ sinh thái núi đất và hệ sinh thái rừng độc đáo, với nhiều loài động, thực vật quý hiếm. Pù Hu có 2 kiểu rừng chính. Rừng thường xanh đất thấp phân bố ở độ cao dưới 700 m, với các loài thực vật ưu thế thuộc họ Đậu, họ Xoan và họ Bồ hòn. Ở những nơi có độ cao thấp hơn, kiểu rừng này đã bị tàn phá để lấy đất làm nương rẫy. Kiểu rừng thường xanh núi thấp phân bố ở độ cao trên 700 m, với các loài thực vật ưu thế của họ Dẻ, họ Dâu tằm và họ Re(Anon. 1998a).

## Hệ động thực vật
Tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hu đã được ghi nhận 508 loài thực vật và 266 loài động vật, thông tin được thu thập từ các đợt khảo sát thực địa ở tỉnh Thanh Hoá năm 1997. Rừng Pù Hu có nhiều loại cây gỗ quý như kim giao, lát hoa, sến mật, trầm hương, trường mật, song mật..., qua điều tra sơ bộ có 28 loài quý hiếm được xếp trong sách đỏ Việt Nam.

Trong số các loài động vật ở Pù Hu, có tới hơn 30 loài đã được ghi vào sách đỏ Việt Nam và thế giới. Một số loài thú có giá trị bảo tồn như gấu ngựa, gấu chó, bò tót, voọc quần đùi trắng.... Trong năm 2010 đã phát hiện ở Pù Hu có khoảng 7 – tám con bò tót và được tách riêng làm hai đàn riêng biệt và có dấu hiệu cho thấy đã có sự xuất hiện của con non.

Khu hệ chim ở Pù Hu chưa được khảo sát đầy đủ, mặc dầu vậy cũng đã ghi nhận được 1 loài chim có vùng phân bố hẹp là Trèo cây mỏ vàng (*Sitta solangiae*) (Theo Lê Trọng Trải, 2000).

## Di tích, danh lam, thắng cảnh
Đỉnh cao nhất ở Pù Hu là núi Hoc (1.440 m) nằm ở phía Bắc khu bảo tồn. Phía Nam có một số đỉnh cao không có tên cao 1.390 m và 1.420 m. Trong khu vực khu bảo tồn có hang động Cò Phầy 3 tầng với nhiều nhũ đá tự nhiên.

Vùng đệm của khu bảo tồn có các dân tộc Thái, Hmong, Dao và Kinh sinh sống.

## Xem thêm
*Vườn quốc gia Cúc Phương
*Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông
*Khu bảo tồn thiên nhiên Xuân Liên

## Chú thích

 
## Tham khảo
Độ từ thiên

**Độ từ thiên** hay **độ lệch từ** là góc tạo thành (δ) giữa hướng bắc thực (bắc địa lý) và hướng bắc từ (là hướng chỉ phương bắc của kim la bàn) hay góc tạo thành giữa kinh tuyến địa lý (phương bắc nam) và kinh tuyến từ tại điểm đã cho trên mặt đất. Giá trị này sẽ dương khi bắc từ nằm về phía đông của bắc thực và ngược lại.

Ví dụ, ở Việt Nam, độ từ thiên biến đổi từ –1⁰ ở Cao Bằng đến 0⁰ ở Đà Nẵng và đạt +1⁰ tại Cà Mau.

## Xem thêm
* Độ từ khuynh

## Chú thích

 
## Tham khảo
Độ từ khuynh

**Độ từ khuynh** là góc tạo thành bởi véc tơ từ trường Trái Đất với mặt phẳng nằm ngang tại điểm khảo sát.

hoặc là (góc hợp bởi kim nam châm của la bàn từ khuynh và mặt phẳng nằm ngang gọi là độ từ khuynh hay (góc từ khuynh).)
## Giải thích

Độ từ khuynh là do kim nam châm hướng theo đường sức từ do tác động của lực từ. Do lực của các đường sức trên Trái Đất không song song với bề mặt đất nên đầu bắc của kim la bàn sẽ chúi xuống ở bắc bán cầu (giá trị dương) và hướng lên ở nam bán cầu (giá trị âm). Các đường đồng giá trị từ khuynh trên bề mặt Trái Đất được gọi là "đường đẳng khuynh". Tập hợp các điểm có giá trị từ khuynh bằng 0 thì được gọi là **xích đạo từ**. Giá trị này dao động từ -90⁰ đến +90⁰.

## Tầm quan trọng
Đây là hiện tượng quan trọng trong hàng không, vì nó làm cho la bàn của máy bay chỉ ra các giá trị sai trong quá trình định vị và thay đổi tốc độ bay.

## Xem thêm
*Độ từ thiên

## Tham khảo
Fangcheng

***Fangcheng*** có thể là phiên âm pinyin của:
* Phòng Thành (防城), một quận (khu) ở Quảng Tây, Trung Quốc;
* Phương Thành (方城), một huyện ở Hà Nam, Trung Quốc.
Cực Bắc từ

**Cực bắc từ** của Trái Đất là một điểm nằm trên bề mặt Trái Đất ở bắc bán cầu, tại đó các điểm từ trường cắm thẳng xuống (ví dụ độ từ khuynh là 90°). Điểm này thay đổi một cách từ từ theo thời gian. Về mặt vật lý, cực bắc từ là cực nam của từ trường. Cực bắc từ đôi khi bị nhầm lẫn với **cực bắc địa từ**.

Năm 2001, cực bắc từ được Cục khảo sát Địa chất Canada xác định ở gần đảo Ellesmere ở bắc Canada có tọa độ . Vào năm 2005, vị trí của nó được ước tính tại . Năm 2009, nó di chuyển về phía Nga gần 64&nbsp;km (40 dặm) mỗi năm do các biến động từ trong lõi Trái Đất. Tính đến 2021, cực từ Bắc đã di chuyển ra ngoài các đảo cực Bắc của Canada đến .

Điểm đối nghịch ở nam bán cầu gọi là cực nam từ. Bởi vì từ trường Trái Đất không hoàn toàn đối xứng nên cực bắc từ và nam từ cũng không đối xứng: một đường thẳng nối hai điểm này sẽ không đi qua tâm Trái Đất; thực tế là nó lệch khoảng 530&nbsp;km (329,3 dặm).

## Đảo cực địa từ

Từ lúc hình thành cho đến nay, cực từ Trái Đất đã đảo chiều nhiều lần, khi thì bắc từ đổi thành nam từ và ngược lại, quá trình này gọi là đảo cực địa từ. Dấu hiệu về các lần đảo cực địa từ đã được quan sát ở các sống núi giữa đại dương, tại đó các mảng kiến tạo chuyển động ra xa nhau và đáy biển được lấp đầy bởi mác ma. Khi mácma tràn ra khỏi manti, các hạt mang từ chứa trong chúng mang hướng của từ trường Trái Đất lúc mácma nguội lạnh và hóa đá.

## Xem thêm
* Cực nam từ
* Cực Bắc

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* ucar.edu site 
* Geological Survey of Canada site with many useful links 
* Map of pole's wandering 
* CNN site 
* noaa.gov site
* BBC article
* Earth's magnetic field
* NASA "Picture of the day" site
Cực Nam từ

**Cực Nam từ** của Trái Đất là một điểm trên bề mặt Trái Đất mà tại đó các đường sức từ hướng thẳng đứng lên trên. Cực nam từ khác với **cực địa từ Nam**.

Do yếu tố lịch sử, đầu của kim nam châm chỉ về hướng bắc nên thường gọi là "cực bắc" và đầu chỉ về phía nam gọi là "cực nam", nhưng thực chất về mặt vật lý học thì Nam cực từ của Trái Đất thực chất là cực bắc từ trường.

Cực Nam từ liên tục chuyển động do sự thay đổi của từ trường Trái Đất. Vào năm 2005, nó được xác định tại vị trí , rất gần bờ biển Wilkes Land, Nam Cực. Điểm đó nằm bên ngoài Vòng Nam Cực. Do sự trôi cực từ, cực này di chuyển về phía tây bắc khoảng 10 đến 15&nbsp;km mỗi năm.

}||(2004 est)  || (2005 est) 
|-
|Cực Nam từ||(1998) .||(2004 est)  ||
|}

## Khám phá
Một số nhà thám hiểm Pháp như Dumont d'Urville (1840), Mỹ Charles Wilkes (1838–42) và Briton James Clark Ross (1839–43) đã không thành công khi cố gắng tìm đến cực Nam từ. Ngày 16 tháng 1 năm 1909, Douglas Mawson, Edgeworth David, và Alistair Mackay) trong đoàn thám hiểm Numrod của Sir Ernest Shackleton đã tuyên bố tìm thấy cực Nam từ, lúc đó nó nằm trên đất liền. Tuy nhiên, hiện tại có một số nghi ngờ rằng liệu ví trí đó có chính xác không.

## Cực địa từ Nam
Trường địa từ của Trái Đất có thể ước tính xấp xỉ bởi một lưỡng cực (giống như thanh nam châm) nghiêng (so với trục Trái Đất) đặt tại tâm Trái Đất. Cực địa từ Nam là giao điểm của trục lưỡng cực nghiêng này và bề mặt Trái Đất tại Nam bán cầu. Năm 2005, nó được xác định tại  http://www.ngdc.noaa.gov/seg/geomag/faqgeom.shtml, gần trạm Vostok. Do trường từ là một lưỡng cực không đối xứng, nên cực địa từ Nam không trùng với cực Nam từ. Hơn nữa, cực địa từ Nam cũng chuyển động do cực địa từ Bắc cũng chuyển động.

## Tham khảo

## Xem thêm
*Cực Bắc từ

## Liên kết ngoài
*Australian Antarctic Division
Milan Jovanović

**Milan Jovanović** có thể là:

* Milan Jovanović (nhiếp ảnh gia) (1863–1944), nhiếp ảnh gia người Serbia
* Milan Jovanović (cầu thủ bóng đá sinh năm 1981), cầu thủ bóng đá người Serbia
* Milan Jovanović (cầu thủ bóng đá sinh năm 1983), cầu thủ bóng đá người Montenegro
* Milan Jovanović (lực sĩ), lực sĩ người Serbia
Alexander

**Alexander** là tên nam giới có nguồn gốc Hy Lạp, có nhiều biến thể như Aleksandar, Aleksander, Aleksandr, Iskandar, Alec, Alek, Alex, Alexandre, Aleks, Aleksa, Alasdair, Sasha và Sander; biến thể cho nữ gồm Alexandra, Alexandria và Sasha.

## Người được biết đến với tên Alexander
*Alexander Đại đế
*Alexander Hamilton
*Alexander Fleming
*Alexander Dubček
*Alexander von Humboldt
*Alexander I
*Alexander III
*Alexander II
*Alexander McQueen
*Alexander Graham Bell
*Alexander Haig
*Alexander Vladimirovich Rutskoy
*Alexander II Nikolaevich
*Alexander Rybak
*Alexander Onischuk
*Alexander II Zabinas
*Alexander Hore-Ruthven, Bá tước của Gowrie
*Giáo hoàng Alexanđê VI
*Giáo hoàng Alexanđê III

## Xem thêm
* 
* 
*Alexander (họ)