open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Đội tuyển bóng đá quốc gia Phần Lan

**Đội tuyển bóng đá quốc gia Phần Lan** (tiếng Phần Lan: *Suomen jalkapallomaajoukkue*) là đội tuyển cấp quốc gia của Phần Lan do Hiệp hội bóng đá Phần Lan quản lý.

Trận thi đấu quốc tế đầu tiên của đội tuyển Phần Lan là trận gặp đội tuyển Thụy Điển vào năm 1911. Thành tích tốt nhất của đội cho đến nay là vị trí thứ tư của Thế vận hội Mùa hè 1912. Đội đã lần đầu tiên tham dự Euro là vào năm 2020. Tại giải năm đó, đội chỉ có một trận thắng trước , thua 2 trận trước  và , do đó dừng bước ở vòng bảng.

## Thành tích tại các giải đấu
### Giải vô địch thế giới

*1930 đến 1934 - *Không tham dự*
*1938 - *Không vượt qua vòng loại*
*1950 - *Bỏ cuộc khi tham dự vòng loại*
*1954 đến 2026 - *Không vượt qua vòng loại*

### Giải vô địch châu Âu

### UEFA Nations League

### Thế vận hội
* (*Nội dung thi đấu dành cho cấp đội tuyển quốc gia cho đến kỳ Đại hội năm 1988*)

## Cầu thủ
### Đội hình hiện tại
Các cầu thủ sau đây được triệu tập cho trận đấu tại vòng loại FIFA World Cup 2026 với Malta và trận giao hữu với Andorra vào ngày 14 và 17 tháng 11 năm 2025.
*Số lần ra sân và bàn thắng tính đến ngày 17 tháng 11 năm 2025, sau trận đấu với [[Đội tuyển bóng đá quốc gia Andorra|Andorra]].*

RET

### Triệu tập gần đây
Các cầu thủ dưới đây được triệu tập trong vòng 12 tháng.

*INJ = Rút lui vì chấn thương.
*PRE = Đội hình sơ bộ.
*RET Đã chia tay đội tuyển quốc gia

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*Đội tuyển bóng đá quốc gia Phần Lan  trên trang chủ của FIFA
Muang Tum

**Prasat Hin Muang Tum** (, , ,  là một ngôi đền Khmer ở tỉnh Buri Ram, Thái Lan. Ngôi đền này chủ yếu theo phong cách Khleang và Baphuon, và được xây dựng trong thế kỷ 10 và 11. Vị thần ban đầu là Shiva, dù Vishnu cũng được thờ ở đó.

Giống như phần lớn các ngôi đền Khmer khác, Muang Tum nhìn về hướng đông. Một baray (hồ chứa nước), có lẽ xây cùng lúc với đền, nằm về phía đông còn một baray sau này rộng hơn nằm về phía bắc giữa Muang Tum và Phanom Rung.

## Tham khảo

*Freeman, Michael. *A Guide to Khmer Temples in Thailand and Laos*. Weatherhill, 1998
Công viên lịch sử Mueang Sing

**Mueang Sing** (; ) là một công viên lịch sử ở huyện Sai Yok, tỉnh Kanchanaburi, Thái Lan. Phế tích của hai ngôi đền Khmer có niên đại thế kỷ 13 và 14. Nó được tuyên bố là công viên lịch sử năm 1987.

Được xây theo phong cách Bayon, các ngôi đền có liên quan tới Đế quốc Khmer dưới thời trị vì của vua Jayavarman VII (1180 đến 1219). Một điêu khắc đá của hoàng tử Vira Kumara ca ngợi cha mình, 23 thành phố được kể tên ra, trong số này có một thành phố tên là *Srichaiya Singhapura* mà một số học giả cho là Mueang Sing.

Tên gọi *Mueang Sing* lần đầu xuất hiện trong biên niên sử của triều vua Rama I (1782-1809), khi nó là một thị xã có thành bảo vệ cho Kanchanaburi. Trong cuộc cải tổ hành chính tỉnh cuối thế kỷ 19, tư cách của nó được hạ xuống từ mueang thành tambon (xã).

Bố công trình nằm trong một khu vực rộng 736.000 m² có thành laterit bao quanh. Thành nam chạy uốn dọc theo dòng Khwae Noi, còn ba cạnh kia vuông vức.

## Tham khảo
Sùng Tả

**Sùng Tả** (tiếng Tráng: Cungzcoj Si, chữ Hán giản thể: 崇左市, bính âm: Chóngzuǒ) là một địa cấp thị trong khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Trung tâm hành chính là thành phố Bằng Tường.

Sùng Tả giáp với các địa cấp thị khác là Bách Sắc ở phía bắc, Phòng Thành Cảng ở phía nam. Phía tây giáp huyện Hạ Lang, huyện Quảng Hòa và huyện Thạch An tỉnh Cao Bằng và huyện Cao Lộc, huyện Đình Lập, huyện Lộc Bình, huyện Tràng Định và huyện Văn Lãng, tỉnh Lạng Sơn và huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh của Việt Nam.

Sùng Tả có 1 quận (Giang Châu), 1 thành phố cấp phó địa khu (Bằng Tường), 5 huyện (Ninh Minh, Long Châu, Phù Tuy, Đại Tân, Thiên Đẳng).

Sùng Tả có 2,34 triệu dân trong đó 89,26% là người Choang.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Website của chính quyền Sùng Tả
Tầng Famenne

**Tầng Famenne** là một trong hai tầng động vật thuộc thế Devon muộn. Nó kéo dài từ khoảng 374,5 ± 2,6 triệu năm trước (Ma) tới 359,2 ± 2,5 Ma. Tầng trước nó là tầng Frasne và tầng tiếp theo nó là tầng Tournai của kỷ Than Đá. Tên gọi của tầng này do André Dumont đặt năm 1855 theo khu vực Famenne ở miền đông Bỉ. GSSP chính thức của ICS cho tầng này nằm tại mỏ đá Coumiac thuộc dãy núi Montagne Noire ở tây nam Pháp.

Mốc đánh dấu sự bắt đầu của tầng này là sự phổ biến của loài động vật răng nón có danh pháp *[[Palmatolepis triangularis]]* hay sự kiện tuyệt chủng Thượng Kellwasser của tất cả các loài trong các chi *[[Ancyrodella]]*, *[[Ozarkodina]]* cũng như sự tuyệt chủng phần lớn các loài trong các chi *[[Palmatolepis]]*, *[[Polygnathus]]*, *[[Ancyrognathus]]* hoặc trùng khớp với sự xuất hiện lần đầu tiên của loài lăng cúc thạch có danh pháp *[[Phoenixites frechi]]*.

Mốc kết thúc của tầng này là sự xuất hiện lần đầu tiên của động vật răng nón với danh pháp *[[Siphonodella sulcata]]*.

Tại Bắc Mỹ, thay thế cho tầng Famenne là **Chautauquan**, **Canadaway**, **Conneaut**, **Conneautan**, **Conewango** và **Conewangan**.

Trong thời gian diễn ra của tầng này những động vật bốn chân đầu tiên đã xuất hiện. Trong lòng biển, nhóm chính mới lạ của các động vật chân đầu thuộc phân lớp Cúc đá (*Ammonoidea*), được gọi chung theo tên khoa học là Clymeniina đã xuất hiện, trải qua sự đa dạng lớn và lan tỏa khắp thế giới, và sau đó đột ngột rơi vào tình trạng tuyệt chủng.

Sự bắt đầu của tầng Famenne được đánh dấu bằng sự kiện tuyệt chủng lớn, và kết thúc với sự kiện tuyệt chủng nhỏ hơn nhưng vẫn là rất mãnh liệt.

## Xem thêm
* Danh sách các khu vực hóa thạch

## Tham khảo
Mạnh Hoạch

**Mạnh Hoạch** (孟獲) là một trong những thủ lĩnh của cuộc nổi dậy ở vùng Nam Trung, phía nam của Thục Hán thời Tam quốc (thuộc khu vực ngày nay là Vân Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa).

Có rất ít ghi chép về Mạnh Hoạch trong chính sử. Nhà nghiên cứu Trần Văn Đức cho rằng Mạnh Hoạch là một Đầu mục ở quận Ích Châu, nghĩa là lúc đó ông ta đang làm quan võ cho nhà Thục Hán. Các thủ lĩnh nổi dậy khác như Ung Khải (hậu duệ của Hợp hương hầu Ung Xỉ), Chu Bao (Thái thú quận Tang Ca), Cao Định... đều là quan viên Thục Hán, đa phần là người Hán. Sau khi những người kia bại trận hoặc đã chết, Mạnh Hoạch dẫn tàn quân kết hợp với các bộ lạc phía Nam tiếp tục kháng chiến, nhưng thất bại, bị bắt và hàng phục.

## Trong văn chương hư cấu
Theo Tam quốc diễn nghĩa, nhân vật Mạnh Hoạch được gọi là "Man Vương", đứng đầu các bộ lạc Nam Man và thường xuyên quấy nhiễu. Gia Cát Lượng đã đích thân dẫn quân đến thu phục Mạnh Hoạch.

Cũng theo Tam Quốc Diễn nghĩa thì Gia Cát Lượng đã 7 lần bắt được Mạnh Hoạch và tha với mục đích thu phục nhân tâm các bộ lạc khu vực này. Mạnh Hoạch sau đó thề trung thành với Thục Hán.

Trong tiểu thuyết này, nhân vật Mạnh Hoạch có vợ là nhân vật hư cấu Chúc Dung. Các truyện đời sau còn tạo ra thêm một nhân vật hư cấu nữa là là Hoa Man (con của Mạnh Hoạch và Chúc Dung).

Ngoài Chúc Dung phu nhân, La Quán Trung còn tạo ra một loạt các nhân vật hư cấu khác như anh em của Hoạch là Mạnh Ưu, Mạnh Tiết; và Ngột Đột Cốt, Đái Lai Động chúa, Mộc Lộc đại vương, Đóa Tư đại vương, Kim Hoàn Tam Kết, Đổng Trà Na, A Hội Nam, Mang Nha Trường...

## Chú thích

## Liên kết ngoài
Nam Man

**Nam Man** (南蠻, nghĩa là "người man rợ phương Nam") là thuật ngữ hàm ý miệt thị trong lịch sử Trung Quốc để chỉ cộng đồng nông nghiệp Bách Việt ở phía Nam Trung Quốc.

Thuật ngữ nằm trong lý thuyết Địa lí Trung Quốc thời phong kiến, coi "*Trung Quốc*" là "*nước ở trung tâm*" và người ở đó được coi là *người đã giáo hóa văn minh*, còn xung quanh là bốn phương "*man di mọi rợ*", gọi là *[[Tứ di]]*. Vùng đất khởi phát của người Trung Quốc là vùng Hoa Hạ (華夏), và là nguồn của các thuật ngữ Trung Hoa, người Hoa. Người ở phương Đông gọi là Đông Di (東夷), phương Tây gọi là Tây Nhung (西戎), phương Nam gọi là Nam Man (南蠻), và phương Bắc gọi là Bắc Địch (北狄), trong đó các chữ tượng hình chỉ các nhóm này đều có phần biểu thị "sâu bọ thú vật". Ngày nay chữ Hán đã lược bỏ phần biểu tượng này đi, nên trong các chữ Hán dẫn ra ở trên chỉ còn có ở chữ *Địch* (狄) và *Man* (蠻).

Xung đột lớn và kéo dài của người Hoa với *Nam Man* là xung đột giữa nhà Thương và đất nước Văn Lang (thế kỉ 16 TCN), xung đột giữa nhà Hán với Nam Việt vương quốc hùng mạnh ở phía nam sông Trường Giang vào thế kỷ 3 trước Công nguyên do người Bách Việt dẫn đầu. Người Hoa đã chinh phục, đồng hóa thành công người Bách Việt, và đẩy dần người Bách Việt về phương nam. Trong thời kỳ Tam Quốc, người Miêu dưới sự lãnh đạo của Mạnh Hoạch đã nhiều lần nổi lên chống lại Thục Hán, sau khi Mạnh Hoạch bị Gia Cát Lượng bắt và thả 7 lần đã quy phục Thục Hán. Nam Chiếu thường xuyên cống nộp thông qua Kiếm Nam Tiết độ sứ (劍南節度使).

Trong thời nhà Đường, người Miêu (Hmong) ở khu vực tây nam cùng với người Bạch và người Di (người Lô Lô) lập ra  Mông Xá Chiếu (蒙舍詔) hay Nam Chiếu (南詔), đã thống nhất Lục Chiếu và thành lập nhà nước độc lập đầu tiên đầu thế kỷ 6. Khi nhà Đường dần suy yếu, Nam Chiếu, sau là Vương quốc Đại Lý, giành được độc lập nhiều hơn. Tuy nhiên năm 1253 vương quốc bị Nhà Nguyên chinh phục và đồng hóa. Trong khi đó, một số ảnh hưởng của nền văn hóa Nam Chiếu tiếp tục được truyền xuống phía Nam.

Ở Việt Nam, các vương triều cũng dùng từ Nam Man hoặc man di để chỉ các dân tộc Chiêm Thành, Khmer, Mã Lai, Java, các sắc dân thiểu số ở vùng Tây Nguyên.

## Tham khảo
Montagne Noire

**Montagne Noire** (có nghĩa "Núi Đen") là một dãy núi ở tây nam Pháp. Dãy núi này nằm ở đoạn cuối tây nam của Massif Central. Nó nằm ở khu vực giáp giới của các départment: Tarn, Hérault và Aude. Đỉnh cao nhất của nó là Pic de Nore với độ cao 1.210 m.

Dãy núi này nằm bên trong Parc naturel régional du Haut-Languedoc.

## Tham khảo
Kim văn

**Kim văn** (金文) hay còn gọi là **minh văn** (銘文) hay **chung đỉnh văn** (钟鼎文), là loại văn tự được khắc hoặc đúc trên đồ đồng, là sự kế thừa của giáp cốt văn, xuất hiện cuối đời nhà Thương, thịnh hành vào đời Tây Chu. Nội dung thường liên quan mật thiết đến cuộc sống đương thời, đặc biệt là cuộc sống của tầng lớp thống trị, như việc tế lễ, sắc lệnh, việc chiến tranh, săn bắn... Mọi người thường coi kim văn trên Mao công đỉnh thời Chu Tuyên Vương là đại diện cho kim văn. Từ Tây Chu trở về sau, kim văn được sử dụng rộng rãi. Theo thống kê, người ta tìm được 3005 chữ kim văn, đã đọc được 1804 chữ, nhiều hơn giáp cốt văn một chút. Do thời kì Thương Chu rất thịnh hành đồ đồng, mà trong đó *chung* (cái chuông) và *đỉnh* (cái vạc) là những nhạc khí, lễ khí tiêu biểu nên kim văn còn có tên gọi là chung đỉnh văn.
## Phân loại
Kim văn có thể chia làm bốn loại, đó là Ân kim văn (khoảng năm 1300 tr.CN - 1070 tr.CN), Tây Chu kim văn (khoảng 1070 tr.CN - 771 tr.CN), Đông Chu kim văn (khoảng 771 tr.CN - 222 tr.CN) và Tần Hán kim văn (221 tr.CN - 219 s.CN).
### Ân kim văn
Từ trước đời nhà Thương đã có kim văn, nhưng kim văn thực sự hình thành là từ sau khi Bàn Canh dời đô. Ban đầu chỉ có vài chữ, đến đầu đời nhà Chu đã có hơn 1200 chữ. Những đồ đồng có đúc kim văn thời nhà Thương là khá nhiều, nhưng nội dung đơn giản, chủ yếu là tên họ của người đúc hoặc của tổ tiên người đó. Đến khi nhà Thương bị diệt, mới xuất hiện những bài văn khắc bằng kim văn, nhưng bài dài nhất cũng chỉ có hơn 40 chữ.
### Tây Chu kim văn
Từ khi nhà Chu lên thay nhà Thương, kim văn dần thịnh hành, viết những chuyện của vua chúa như việc Chiêu Vương tuần du phương nam, Mục Vương đi săn ở phía tây... đều được ghi chép lại.
### Đông Chu kim văn
### Tần Hán kim văn
## Quá trình chế tạo kim văn

## Tham khảo
Tầng Tournai

**Tầng Tournai** là một trong ba tầng động vật thuộc thế Mississippi của kỷ Than Đá. Nó kéo dài từ khoảng 359,2±2,5 triệu năm trước (Ma) tới 345,4±2,1 Ma. Diễn ra trước nó là tầng Famenne còn diễn ra sau nó là tầng Visé. Trong thời gian thuộc tầng Tournai, các cánh rừng cổ đại được hình thành và chết đi, tạo ra một tầng chứa các dạng nhiên liệu chứa cacbon như than đá, dầu mỏ và các nhiên liệu hóa thạch khác. Tên gọi của tầng này do André Dumont đặt ra năm 1832 theo tên của thành phố Tournai (Doornik) của Bỉ. GSSP chính thức của ICS nằm gần đỉnh núi La Serre ở đông nam dãy núi Montagne Noire, Pháp. Mốc đánh dấu sự bắt đầu của tầng này là sự xuất hiện lần đầu tiên của loài động vật răng nón với danh pháp *[[Siphonodella sulcata]]*. Mốc đánh dấu sự kết thúc vẫn chưa được chọn chính thức, tuy một số nhà địa chất coi đó là thời điểm xuất hiện lần đầu tiên của loài trùng thoi có danh pháp *[[Eoparastaffella simplex]]* (thuộc bộ Trùng thoi (*Fusulinida*), ngành Trùng lỗ (*Foraminifera*)).

## Tham khảo
Các nguyên lý toán học của triết học tự nhiên

***Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica*** (tiếng Latinh nghĩa là *Các nguyên lý toán học của triết học tự nhiên*), thường gọi ngắn gọn là ***Principia***, là tác phẩm gồm 3 tập sách do Sir Isaac Newton viết bằng tiếng Latinh xuất bản lần đầu vào ngày 5 tháng 7 năm 1687. Sau khi chú thích và hiệu đính tập đầu tiên, Newton cho xuất bản hai tập nữa vào các năm 1713 và 1726. Nội dung của *Principia* viết về các định luật về chuyển động của Newton thiết lập lên cơ sở của cơ học cổ điển, và về định luật vạn vật hấp dẫn của Newton cùng với lập luận để suy ra ba định luật của Kepler về chuyển động hành tinh (mà trước đó Johannes Kepler đã suy luận ra dựa trên các kết quả thực nghiệm). *Principia* "được đánh giá cách công minh là một trong những tác phẩm quan trọng nhất trong lịch sử khoa học".

Nhà vật lý và toán học người Pháp Alexis Clairaut đánh giá tác phẩm vào năm 1747: "Quyển sách nổi tiếng *Các nguyên lý toán học của triết học tự nhiên* đánh dấu kỷ nguyên cách mạng vĩ đại trong vật lý học. Các phương pháp do Sir Newton sử dụng... đã chiếu rọi ánh sáng của toán học vào khoa học mà khi đó vẫn còn nằm trong bóng tối của các phỏng đoán và giả thuyết." Một đánh giá vào thời điểm khi lý thuyết của Newton chưa được chấp nhận hoàn toàn, vào cuối thế kỷ sau khi phát hành lần ấn bản 1687, "không ai có thể từ chối rằng" (ngoài cuốn *Principia*) "một khoa học đã nổi lên, ít nhất trong phạm vi nó đề cập, vượt qua bất cứ thứ gì trước đó mà nó đứng một mình như là một ví dụ của khoa học tổng quát."

Trong phát biểu lý thuyết vật lý của mình, Newton đã phát triển và sử dụng công cụ toán học mà ngày nay chính là lĩnh vực vi tích phân. Nhưng ngôn ngữ của vi tích phân mà chúng ta biết đến lại hầu như không xuất hiện trong *Principia*; thực tế Newton đã đưa ra các chứng minh bằng dạng hình học của phép tính vô cùng bé, dựa trên sự triệt tiêu của giới hạn tỷ số các đại lượng hình học vô cùng bé. Trong kết luận của lần ấn bản sửa đổi *Principia*, Newton nêu ra câu nói nổi tiếng, *[[Hypotheses non fingo]]* ("Tôi không đặt ra các giả thuyết.")

## Xem thêm
*Thí nghiệm đạn pháo của Newton

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Newton's Principia - read and search 
* Sir Isaac Newton: The PRINCIPIA
* Principia Text in Latin
Amedeo Modigliani

**Amedeo Clemente Modigliani** (12 tháng 7 năm 1884 – 24 tháng 1 năm 1920) là một nghệ sĩ người Italia, họa sĩ kiêm nhà điêu khắc đã hành nghề phần lớn thời gian ở Pháp. Modigliani sinh ra tại Livorno, ở Tuscany Trung Italia (xem Các nhóm vùng Italia) và bắt đầu nghiên cứu nghệ thuật trước khi đến Paris năm 1906. Chịu ảnh hưởng bởi các nghệ sĩ bạn bè nhưng ông vẫn giữ phong cách nghệ thuật riêng. Ông qua đời ở độ tuổi 35 ở Paris vì bệnh lao màng não—chứng bệnh này bị làm trầm trọng thêm bởi tình cảnh nghèo, làm việc quá sức, và dùng quá nhiều rượu và thuốc ngủ.

## Thời trẻ
Amedeo Modigliani sinh ra trong một gia đình Do Thái tại Livorno ở Tuscany. Livorno vẫn là một thành phố mới theo chuẩn Italia vào thời đó. Tổ ngoại của ông là một người Solomon Garsin, một người Do Thái di cư đến Livorno vào thế kỷ 18 với tư cách là người tị nạn tôn giáo.

Modigliani là con thứ tư của gia đình, cha là Flaminio Modigliani và mẹ là Eugenia Garsin. Cha ông là một người làm nghề kinh doanh đổi tiền nhưng khi công việc kinh doanh của ông bị phá sản, cả gia đình sống trong nghèo túng.

Modigliani có tình cảm thân thiết với mẹ mình, người dạy cậu tại nhà cho đến khi cậu lên 10 tuổi. Cậu bé có vấn đề sức khỏe vì bị viêm màng phổi khi lên 11 tuổi, vài năm sau lại bị bệnh sốt thương hàn. Năm 16 tuổi cậu lại bị viêm màng phổi và cậu bị nhiễm bệnh lao. Sau khi Modigliani phục hồi sau đợt viêm màng phổi thứ hai, mẹ cậu đã đưa cậu đi một vòng về phía nam Italia: Napoli, Capri, Roma, và Amalfi, sau đó lên phía bắc đến Florence, và Venice.

Mẹ ông là người có vai tròn lớn trong việc cậu bé phát triển tài năng theo đuổi ngành nghệ thuật. Khi cậu 11 tuổi, bà đã viết trong nhật ký của mình rằng:

## Gallery

Image:Modigliani, Amedeo - Maude Abrantes.jpg|Chân dung Maude Abrantes, 1907
Image:ModiglianiPompadour.jpg|*Quý bà Pompadour*, khoảng năm 1914
Image:Amadeo Modigliani 040.jpg|Chân dung Jaques và Berthe Lipchitz, 1916
Image:Amedeo Modigliani 012.jpg|Khỏa thân đỏ *Red Nude*, 1917
Image:Amedeo Modigliani - Jeanne Hebuterne in Red Shawl.jpg|Jeanne Hébuterne quàng khăn đỏ, 1917
File:Amedeo Modigliani (1884-1920) - Seated Nude, 1918.jpg|Khỏa thân ngồi *Seated Nude*, 1918, Học viện nghệ thuật Honolulu
Image:Modigliani-autoretrato-macusp1.jpg|*Chân dung tự họa,* 1919, tranh dầu trên vải bố, Bảo tàng nghệ thuật đương đại, Sao Paulo, Brasil


## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* www.modigliani-foundation.org 316 bức họa của Amedeo Modigliani
* http://www.claudiobarontini.com/modigliani  www.claudiobarontini.com archives photos
* Bảo tàng Hecht 
* Modigliani: Beyond the Myth , The Jewish Museum, New York 2004
* Modigliani và những người mẫu của ông , Học viện nghệ thuật Hoàng gia London, 2006
* Review of Exhibition Modigliani at the Royal Academy of Arts, London
* Rats' teeth and empty eyes, a disparaging view of Modigliani's work in The Guardian's review of the RA show of 2006.
* Modigliani at Olga's Gallery , large online collection of images of Modigliani's works.
John Flamsteed

**John Flamsteed** (19 tháng 8 năm 1646 - 31 tháng 12 năm1719) là một nhà thiên văn người Anh.

Flamsteed sinh tại Denby, Derbyshire, Anh, và học tại Trường Derby và Jesus College, Cambridge. Ông là người tính toán chính xác hiện tượng nhật thực năm 1666 và 1668. Ông là một trong những người đầu tiên chịu trách nhiệm ghi chép sớm nhất các quan sát về hành tinh Sao Thiên Vương mà ông đã nhầm là một ngôi sao.

Flamsteed cũng được người ta nhớ đến do là người có xung đột với Isaac Newton, chủ tịch của Hội Hoàng gia vào thời đó. Flamsteed từ chối xuất bản một tác phẩm được vua giao và năm 1712, Newton và Edmond Halley đã xuất bản một bản ban ban đầu cửa Flamsteed *Historia Coelestis Britannica* mà không ghi tên tác giả. Nhiều năm sau, Flamsteed đã mua nhiều bản sách này và đốt công khai trước cổng của Royal Observatory. Tuy nhiên, cách đánh số ngôi sao trong cuốn sách này vẫn đang được sử dụng và được gọi là các cách đặt tên của Flamsteed.

Năm 1725 bản *Historia Coelestis Britannica* của riêng của Flamsteed đã được xuất bản bao gồm các quan sát của ông và một bảng ca-ta-lô 2935 ngôi sao chính xác hơn nhiều so với bất kỳ tác phẩm nào trước đó.

## Tham khảo

**The correspondence of John Flamsteed, the first nhà thiên văn học Royal* compiled and edited by Eric G. Forbes,... Lesley Murdin and Frances Willmoth. Bristol: Institute of Physics Publishing, 1995-2002 ISBN 0750301473 (v. 1); ISBN 0-7503-0391-3 (v. 2); ISBN 0-7503-0763-3 (v.3)
**The Gresham lectures of John Flamsteed*, edited and introduced by Eric G. Forbes. London: Mansell, 1975 ISBN 0-7201-0518-8
**Newton's Tyranny: The Suppressed Scientific Discoveries of Stephen Gray and John Flamsteed*, David H. Clark & Stephen H.P. Clark. W. H. Freeman, 2001 ISBN 0-7167-4701-4

## Liên kết ngoài
* John Flamsteed Biography (SEDS)
*Electronic facsimile-editions of the rare book collection at the Vienna Insitute of Astronomy
San Salvador

**San Salvador** là thủ đô của El Salvador. Thung lũng nơi thành phố này tọa lạc trước đây được gọi là **"El Valle de las Hamacas"** (*Thung lũng của những cái võng*) do nó có hoạt động địa chấn cao. San Salvador là thành phố lớn thứ hai ở Trung Mỹ. Thành phố nằm trên diện tích 568&nbsp;km² (220 dặm vuông) và có dân số gần 2,2 triệu người. Đây là nơi có dân số chiếm 1/3 dân số của El Salvador và 1/2 tài sản của quốc gia này.

## Khí hậu

## Tham khảo

## Thư mục

* 
* 
* 

## Liên kết ngoài

* Municipality of the city of San Salvador 
* The Tramways of San Salvador, 1876–1929
Nathan Bedford Forrest

**Nathan Bedford Forrest** (13 tháng 7 năm 1821 &ndash; 29 tháng 10 năm 1877) là thiếu tướng của quân đội Liên minh miền Nam trong thời Nội chiến Hoa Kỳ. Ông nổi tiếng với tài chỉ huy kỵ binh với chiến thuật thần tốc và du kích, chuyên đem quân khinh kỵ đánh nhanh và rất bất ngờ, tiêu diệt hay làm rối loạn hậu quân của đối phương.

Nhưng sau thời chiến Forrest trở thành một trong các lãnh tụ nhóm bạo động kỳ thị chủng tộc Ku Klux Klan.

Forrest bị nhiều người tố cáo là đã gây tội ác chiến tranh trong trận đồn Pillow khi ông ra lệnh cho binh sĩ tàn sát tù binh da đen đã buông súng đầu hàng.

## Chú thích
Sdok Kak Thom

**Sdok Kok Thom** (, *Sadok Kok Thom*, ; ,  ), hay **Sdok Kak Thom**, là một ngôi đền Khmer được xây vào thế kỷ 11, hiện nằm ở Thái Lan, 18 dặm về phía đông bắc của thị xã biên giới của Thái Lan là Aranyaprathet. Ngôi đền này thờ vị thần Shiva, được xây dưới thời vua Udayadityavarman II, trong thời kỳ Đế quốc Khmer.

Được xây bằng sa thạch đỏ và laterite, ngôi đền là một ví dụ hàng đầu về đền đài thờ cúng trong thời kỳ vàng son của đế quốc này. Dù nhỏ hơn các đền khác ở Angkor, ngôi đền này có kiến trúc cơ bản và các hình ảnh như các ngôi đền được xây cùng thời.

## Đặc điểm kiến trúc

Thiết kế kiến trúc của ngôi đền này được liên kết với đế chế khmer vĩ đại đã cai trị trong khoảng 700 năm. Ở trung tâm của ngôi đền là một tháp bằng đá sa thạch, được coi là nơi tôn nghiêm chính, có lẽ là nơi trú ngụ của một linga , biểu tượng của thần Shiva. Cửa tháp ở phía đông, tiếp cận bằng các bậc thang; ba mặt còn lại có cửa giả. Vài mét về phía đông bắc và đông nam là hai công trình kiến trúc bằng đá sa thạch, với các cửa sổ lớn bên hông và nền đá ong. Bao quanh tháp và các thư viện là một sân hình chữ nhật rộng khoảng 42 x 36 mét và có các phòng trưng bày ở cả bốn phía. Ở phía đông của thánh địa là một gopura, hoặc cổng, phản ánh hướng của ngôi đền về phía đông.
Ở nhiều vị trí khác nhau trong ngôi đền, có rất nhiều hình khắc trên đá, bao gồm trang trí hoa lá  rắn Naga và một hình tượng dường như là vị thần Vishnu của đạo Hindu.

Một con hào, có khả năng tượng trưng cho Biển Sáng tạo của người Hindu, nằm bên ngoài mỗi bốn phía của sân. Một đại lộ dẫn về phía đông từ gopura. Một bức tường đá ong cao khoảng 2,5 mét và dài 126 mét từ đông sang tây và 120 mét từ nam đến bắc cung cấp thêm bao vây cho toàn bộ khu phức hợp. Điểm giữa của phía đông của bức tường này có một gopura phức tạp, đứng trên một nền đá ong. Khoảng 200 mét về phía đông của gopura này, dọc theo một đại lộ lát đá ong với những cột đá dựng đứng ở hai bên, là một hồ chứa nước thánh, hay baray, rộng khoảng 200 x 370 mét.

## Chạm khắc

Bản khắc (phân loại K. 235) gồm 340 dòng, bằng cả tiếng Phạn và tiếng Khmer cổ, được khắc trên một tấm bia sa thạch màu xám cao 1,51 mét ở góc đông bắc của ngôi đền. Có niên đại đến ngày 8 tháng 2 năm 1053, nó kể lại hai thế kỷ rưỡi phục vụ mà các thành viên của gia đình sáng lập ngôi đền đã cung cấp cho triều đình Khmer, chủ yếu là tuyên úy cho các vị vua. Khi đặt ra vai trò lâu dài này, bản văn cung cấp một cái nhìn đáng chú ý và thường là thơ mộng về đức tin, dòng dõi hoàng tộc, lịch sử và cấu trúc xã hội của thời đại.

## Lịch sử sau này

## Ghi chú

## Tham khảo
* Sak-Humphry, Chhany. *The Sdok Kak Thom Inscription*. The Edition of the Buddhist Institute 2005
* Higham, Charles. *The Civilization of Angkor*. University of California Press 2001
* Freeman, Charles. *A Guide to the Khmer Temples of Thailand and Laos*. Weatherhill 1998
Bơm phân tử

**Bơm phân tử**, hay còn gọi là **Bơm turbo** là một thiết bị tạo chân không cao (có thể đạt tới 10−7 đến 10−9 Torr), dựa trên nguyên tắc cuốn các phân tử khí dư trong môi trường chân không sơ cấp nhờ va chạm với một động cơ quay với tốc độ cao (động cơ phản lực - động cơ turbo).
## Lịch sử phát triển
Bơm turbo phân tử được phát minh vào năm 1958 bởi Becker dựa trên các thành tựu đã được phát triển từ năm 1913 (bởi Gaede), năm 1923 (bởi Helweck) và năm 1944 bởi Siegbahn. Bơm phân tử thực sự đem lại hiệu quả cao nhờ ứng dụng nguyên lý động cơ phản lực.

## Nguyên lý hoạt động
 Bơm turbo phân tử là thiết bị tạo ra chân không cao theo nguyên lý cuốn các phân tử khí ở trạng thái khí kém nhờ một động cơ quay với tốc độ rất lớn. Để bơm có thể hoạt động, ban đầu cần tạo ra chân không sơ cấp (cỡ 10−3 Torr) nhờ một bơm cơ học. Khi bơm hoạt động, rôto của bơm là hệ thống các cánh quạt được tăng tốc đến vận tốc lớn như động cơ phản lực và sẽ cuốn các phân tử khí để tạo môi trường chân không cao. Vì quay với tốc độ rất lớn nên động cơ sẽ rất nhanh bị nóng và đòi hỏi làm mát bằng nước hoặc dầu.

## Ưu điểm, hạn chế
## Xem thêm
## Tham khảo
Học viện Quân chính

**Học viện Quân chính** là một trường đào tạo sĩ quan quân đội trung cao cấp tại Việt Nam hoạt động từ ngày 3 tháng 3 năm 1961 đến ngày 21 tháng 5 năm 1965. Lúc đó, Học viện Quân chính được thành lập trên cơ sở sáp nhập Trường Bổ túc Quân sự trung cao cấp và Trường Chính trị trung cao cấp. Năm 1965 Học viện Quân chính lại tách thành Học viện Quân sự (nay là Học viện Lục quân Đà Lạt, Lâm Đồng) và Học viện Chính trị (nay là Học viện Chính trị Quân sự, trụ sở tại quận Hà Đông, Hà Nội).

## Tham khảo
Just-in-time

**Just-in-time** (JIT) là một khái niệm trong sản xuất hiện đại.

Tóm lược ngắn gọn nhất là: "Đúng sản phẩm - với đúng số lượng - tại đúng nơi - vào đúng thời điểm cần thiết".

Trong quá trình sản xuất hay cung ứng dịch vụ, mỗi công đoạn của quy trình sản xuất sẽ được hoạch định để làm ra một số lượng bán thành phẩm, thành phẩm đúng bằng số lượng mà công đoạn sản xuất tiếp theo sẽ cần tới.

Trong JIT, các quy trình không tạo ra giá trị gia tăng phải bị bãi bỏ. Và như vậy, hệ thống chỉ sản xuất ra những cái mà khách hàng muốn.

Nói cách khác, JIT là hệ thống điều hành sản xuất trong đó các luồng nguyên nhiên vật liệu, hàng hóa và sản phẩm lưu hành trong quá trình sản xuất và phân phối được lập kế hoạch chi tiết nhất trong từng bước, sao cho quy trình tiếp theo có thể thực hiện ngay khi quy trình hiện thời chấm dứt. Qua đó, không có hạng mục nào trong quá trình sản xuất rơi vào tình trạng để không, chờ xử lý, không có nhân công hay thiết bị nào phải đợi để có đầu vào vận hành.

JIT còn được áp dụng trong cả suốt quy trình cho đến bán hàng. Số lượng hàng bán và luồng hàng điều động sẽ gần khớp với số lượng hàng sản xuất ra, tránh tồn đọng vốn và tồn kho hàng không cần thiết. Có những công ty đã có lượng hàng tồn gần như bằng không.

Hệ thống JIT cho phép hệ thống vận hành hiệu quả nhất, tránh lãng phí không cần thiết.

Hãng Ford đã áp dụng các dây chuyền lắp ráp theo phương châm JIT từ những năm 1930 của thế kỷ 20. Henry Ford là người đã phát minh và áp dựng phổ biến các dây chuyền sản xuất trong hệ thống nhà máy của mình. Tuy nhiên, đó mới chỉ là sơ khai của JIT.

Đến những năm 1970, quy trình sản xuất theo mô hình JIT này mới được hoàn thiện và tổng kết thành lý thuyết. Hệ thống này cũng được Toyota Motors áp dụng trong sản xuất.

## Chú thích
Tầng Visé

**Tầng Visé** là một trong ba tầng động vật trong thế Mississippi của kỷ Than Đá. Nó kéo dài từ khoảng 345,3±2,1 triệu năm trước (Ma) tới 326,5±1,6 Ma. Diễn ra trước nó là thời gian của tầng Tournai và diễn ra sau đó là tầng Serpukhov.

Tên gọi của tầng Visé lấy theo tên gọi của thành phố Visé của Bỉ, ở phía nam thành phố Maastricht, trong khu vực miền bắc Ardennes, do André Dumont đặt năm 1832.

GSSP chính thức của ICS vẫn chưa xác định. Mốc đánh dấu sự bắt đầu của tầng này vẫn chưa được chọn chính thức, tuy một số nhà địa chất coi đó là thời điểm xuất hiện lần đầu tiên của loài *[[Eoparastaffella simplex]]* (thuộc bộ Trùng thoi (*Fusulinida*), ngành Trùng lỗ (*Foraminifera*)). Mốc đánh dấu sự kết thúc của tầng này vẫn chưa được chọn chính thức, tuy một số nhà địa chất coi đó là thời điểm xuất hiện lần đầu tiên của loài động vật răng nón có danh pháp *[[Lochriea crusiformis]]*.

## Tham khảo
Tầng Serpukhov

**Tầng Serpukhov** là tầng động vật cuối cùng trong ba tầng thuộc thế Mississippi của kỷ Than Đá. Nó kéo dài từ khoảng 326,5±1,6 triệu năm trước (Ma) tới 318,1±1,3 Ma. Đứng trước nó là tầng Visé và đứng sau nó là tầng Bashkiria. Tên gọi của tầng này được đặt theo thị trấn Serpukhov (Серпухов) của Nga, cách Moskva khoảng 99&nbsp;km về phía nam, nơi hợp lưu của hai con sông là sông Oka và sông Nara.

GSSP chính thức của ICS vẫn chưa xác định. Mốc đánh dấu sự bắt đầu của tầng này vẫn chưa được chọn chính thức, tuy một số nhà địa chất coi đó là thời điểm xuất hiện lần đầu tiên của loài động vật răng nón có danh pháp *[[Lochriea crusiformis]]*. Mốc đánh dấu sự kết thúc của tầng này là thời điểm xuất hiện lần đầu tiên của loài động vật răng nón có danh pháp *[[Declinognathodus nodiliferus]]*.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Paleos.com  
* GeoWhen tại Stratigraphy.org
Hầu quyền

**Hầu Quyền** (猴拳) là một môn võ dựa theo thần thái, động tác, kỹ thuật chiến đấu của loài khỉ, nằm trong hệ thống các kỹ thuật được gọi là tượng hình quyền (hay "hình ý quyền linh thú"), mô phỏng các con thú. Trong "thập đại hình tượng" của Thiếu Lâm phái bao gồm Long (龍, rồng), Xà (蛇, rắn), Hổ (虎, hổ), Báo (豹, báo), Hạc (鶴, chim hạc), Sư (獅, sư tử), Tượng (象, voi), Mã (馬, ngựa), Hầu (猴, khỉ), Điêu (鵰, chim điêu) hoặc Kê (雞, gà), thì hầu quyền đứng hạng thứ 9. 

## Lịch sử
Truyền thuyết nói đến hầu quyền nhiều nhưng lai lịch, xuất xứ của môn võ này thì dường như bao quanh bởi một lớp sương mù. Có nhà nghiên cứu cho rằng chính Ngô Thừa Ân đã cảm tác nhân vật Tôn Ngộ Không từ hầu quyền và người xưa lại dùng tích Tôn Ngộ Không để đặt tên cho một số chiêu thức của hầu quyền. Nếu đúng như vậy, hầu quyền ra đời trước Ngô Thừa Ân hay cụ thể là trước Tây Du Ký. Tuy nhiên, những ý kiến ngược lại cũng dựa trên tên gọi một số chiêu thức để lập luận rằng Hầu quyền còn "trẻ hơn" Tôn Hành Giả rất nhiều.

## Đặc điểm quyền pháp
Là một hệ thống quyền thuật mô phỏng các vận động trong sinh hoạt, các động tác chiến đấu cũng như chiến thuật của loài khỉ đối phó với đồng loại hay các loài thú khác, hầu quyền chú trọng các kỹ thuật nhảy, nhào lộn, chụp bắt làm sở trường. Hầu quyền đòi hỏi ở người sử dụng sự phối hợp nhịp nhàng của thủ pháp, cước pháp và thân pháp linh động nhẹ nhàng. Các động tác của hầu quyền đều phụ thuộc vào tính linh hoạt, nhạy cảm của đôi mắt.

Người luyện hầu quyền thường phải hút môi lại khi thi triển công phu, thở bằng mũi, do đó việc luyện tập thở được nhấn mạnh trong bộ môn công phu này. Ngoài ra, để uyển chuyển và linh hoạt bay nhảy, người học hầu quyền phải học cả khinh công và khí công.

Hầu quyền áp dụng nguyên lý dĩ nhu chế cương, thường kết hợp né tránh linh hoạt và tấn công hiểm hóc. Chiêu thức trong hầu quyền thường nhắm vào các yếu huyệt của đối phương như Mi Tâm, Thái Dương, Đan Điền, Tâm Hoa v.v., khiến hầu quyền trở thành một trong những bộ môn quyền thuật ác hiểm nhất.

## Võ phái hầu quyền
Trung Hoa có một võ phái mang tên *Đại Thánh bát quái môn*, lấy các chiêu thức nền tảng là hầu quyền. Môn phái đặt tổng đàn tại Hồng Kông và phát triển tại nhiều nơi khác trên thế giới. Tại Việt Nam trước 1975 cũng có cao thủ hầu quyền học từ Đại Thánh bát quái môn tên là Trần Lâm. Trần Lâm qua đời để lại duy nhất một truyền nhân mang tên Trần Cẩu, hiện đã cao tuổi sống ở Nhơn Nghĩa Đường. Tại thành phố Huế, Việt Nam có tồn tại một môn phái có tên là Hồng phái-Hầu quyền đạo Việt Nam có nguồn gốc xuất xứ từ Hồng Phái Tây Tạng, được thành lập từ những năm 1975. Môn phái được phát triển mạnh từ những thập niên 1980. Đặc trưng của môn phái là nhu nhuyễn âm kình, nguyên lý âm dương tương tế, dĩ nhu chế cương. Môn phái Hầu Quyền này thuộc nội gia quyền, luyện nhu nhuyễn hao hao như Thái cực quyền. Tuy vậy, Hầu quyền đạo Việt Nam lại hoàn toàn khác biệt so với các loại Hầu quyền trên toàn thế giới như là Hầu quyền theo phái Thiếu Lâm của người Trung Hoa, Hầu quyền của môn số môn phái của Võ cổ truyền Việt Nam.

## Chú thích

## Liên kết ngoài
* Hầu quyền
* 猴拳
Tầng Moskva

**Tầng Moskva** là tầng động vật thứ hai trong số bốn tầng thuộc thế Pennsylvania của kỷ Than Đá. Nó kéo dài từ khoảng 311,7±1,1 triệu năm trước (Ma) tới 306,5±1,0 Ma. Đứng trước nó là tầng Bashkiria và đứng sau nó là tầng Kasimov. Tên gọi của tầng này được lấy theo tên thành phố Moskva.

GSSP chính thức của ICS vẫn chưa được quyết định. Mốc đánh dấu sự bắt đầu của tầng này vẫn chưa được quyết định nhưng một số nhà địa chất coi đó là thời điểm xuất hiện lần đầu tiên của các loài động vật răng nón có danh pháp *[[Declinognathodus donetzianus]]* và/hoặc *[[Idiognathoides postsulcatus]]* và loài trùng thoi *[[Aljutovella aljutovica]]* (thuộc bộ Trùng thoi (*Fusulinida*), ngành Trùng lỗ (*Foraminifera*)). Mốc đánh dấu sự kết thúc của tầng này vẫn chưa được quyết định nhưng một số nhà địa chất coi đó là gần với phần đáy khi xuất hiện loài trùng thoi *[[Protriticites pseudomontiparus]]* hay lần xuất hiện đầu tiên của chi lăng cúc thạch có danh pháp *[[Parashumardites]]* (họ *[[Parashumarditida]]*, bộ *[[Bộ Lăng cúc thạch|Goniatitida]]*).

## Tham khảo
Bảo Yến

**Bảo Yến** (tên thật: **Nguyễn Khắc Kim Yến**) là một nữ ca sĩ nhạc vàng, trữ tình và nhạc trẻ nổi tiếng người Việt Nam từ đầu thập niên 1980. Với giọng ca đầy nội lục và có khả năng hát được nhiều thể loại nhạc từ dân ca đến sôi động, cô được xem như là một trong những danh ca có ảnh hưởng nhất miền Nam Việt Nam sau năm 1975.

Danh ca **Bảo Yến** và em gái - nữ danh ca Nhã Phương đã tạo ra một đôi song ca cực ăn khách thời đó.

## Tiểu sử
Bảo Yến sinh ngày 27 tháng 2 năm 1958 tại đồn Mang Cá, Thành Nội Huế nhưng nguyên quán là ở Quảng Trị trong một gia đình có truyền thống âm nhạc, là con của nhạc sĩ Thủy Triều, cô còn 2 người em là nữ ca sĩ Nhã Phương và nhạc sĩ Kim Tuấn.

Năm 7 tuổi, cô cùng gia đình rời Huế chuyển đến Cần Thơ. Thấy Bảo Yến và Nhã Phương có năng khiếu âm nhạc, nhạc sĩ Thủy Triều đã rèn luyện và hướng nghiệp cho hai người con gái của mình.

Năm 1981, Nhã Phương tham gia và giành huy chương vàng trong cuộc thi Những giọng ca Phương Nam do đài truyền hình tổ chức thì Bảo Yến cũng được Đài Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh mời về cộng tác ghi âm, thu hình trong những chương trình ca nhạc của Đài. Tại đây cô cũng có cơ duyên gặp nhạc sĩ Quốc Dũng.

Những bài hát thành công nhất của cô giai đoạn đầu tiên là: *Nói chuyện với người trong tranh* của nhạc sĩ Triều Dâng, *Tình ca trên biển* của nhạc sĩ Thanh Tùng và *Hương thầm* của nhạc sĩ Vũ Hoàng

### Gia đình
Năm 1983, cô kết hôn với nhạc sĩ Quốc Dũng. Bảo Yến và Quốc Dũng có hai con trai, con trai lớn là Khải Ca (tên thật là Nguyễn Hoàng Kim, sinh năm 1988) và con trai út là Nguyễn Quốc Bảo Châu (sinh năm 1992).

## Sự nghiệp âm nhạc

## Một số album
#*Bay vào ngày xanh*
#*Ru nửa vầng trăng*
#*Biết đâu cội nguồn*
#*Mưa trên phố Huế*

## Ca khúc biểu diễn trên sân khấu

### Trung Tâm Asia

### Trung Tâm Thúy Nga

#### Chương trình Thúy Nga Music Box

## Đánh giá

## Tham khảo
Bàn tay đen

**Hội tay đen** (Tiếng Serbia: Црна рука, *Crna ruka*) là một tổ chức khủng bố được thành lập vào ngày 10 tháng 6 năm 1910 tại Belgrade, Serbia. Tổ chức này tự đặt nhiệm vụ cho mình là chấm dứt ách thống trị của Đế quốc Áo-Hung tại Balkan và thống nhất dân thiểu số Serbia với dân tộc Serbia độc lập. Cũng chính tổ chức này đã gây ra vụ ám sát thái tử Áo-Hung Franz Ferdinand vào ngày 28 tháng 6 năm 1914 tại Sarajevo, Bosna và Hercegovina và vụ ám sát đó đã trở thành nguyên nhân trực tiếp của Chiến tranh thế giới thứ nhất.

## Sự thành lập và phương châm hoạt động

Tổ chức Bàn tay đen thành lập vào ngày 10 tháng 6 năm 1910 tại Belgrad, Serbia. Cầm đầu tổ chức này là đại tá Dragutin Dimitrijević, bí danh là *Apis*. Ông vừa là người lãnh đạo tổ chức Bàn tay đen vừa là người chỉ huy quân lính trinh sát Serbia.

Phương châm của tổ chức này là "**Thống nhất hay là chết**" (Уједињење или смрт, *Ujedinjenje ili smrt*) còn trên dấu hiệu của tổ chức này vẽ hình một cái đầu lâu với hai khúc xương bắt chéo, bên cạnh là trái bom, con dao găm và thuốc độc và nhiệm vụ của tổ chức là thống nhất dân tộc thiểu số Serbia với dân tộc Serbia độc lập.

## Vụ ám sát thái tử Áo-Hung

Việc thái tử Áo-Hung Franz Ferdinand đến tham dự buổi tập trận của quân đội Áo-Hung tại Sarajevo, Bosna và Hercegovina gây nên sự bất mãn trong các thành viên của tổ chức này cộng với việc Franz Ferdinan lúc nào cũng ủng hộ việc mở rộng Đế quốc Áo-Hung khiến ông trở thành kẻ thù và mục tiêu của tổ chức này do đó ngày 28 tháng 6 năm 1914, 6 thành viên của tổ chức này trong đó có Gavrilo Princip, kẻ trực tiếp bắn chết thái tử Áo-Hung đã tham gia vào vụ ám sát này, gây nên một trong những vụ ám sát gây chấn động nhất thế giới thế kỷ 20, là nguyên nhân trực tiếp của Chiến tranh thế giới thứ nhất.

## Chú thích

## Liên kết ngoài
* The Black Hand
* Black Hand 
* Black Hand Constitution
Tầng Bashkiria

**Tầng Bashkiria** là tầng động vật đầu tiên trong số bốn tầng của thế Pennsylvania trong kỷ Than Đá. Nó kéo dài từ khoảng 318,1±1,3 triệu năm trước (Ma) tới 311,7±1,1 Ma. Đứng trước nó là tầng Serpukhov và đứng sau nó là tầng Moskva. Tên gọi của tầng này được đặt theo tên gọi cũ của Cộng hòa Bashkortostan thuộc Liên bang Nga là Bashkiria (Башкирия).

GSSP chính thức của ICS nằm tại hẻm núi Arrow, Nevada, Hoa Kỳ. Mốc đánh dấu sự bắt đầu của tầng này là thời điểm xuất hiện lần đầu tiên của loài động vật răng nón có danh pháp *[[Declinognathodus nodiliferus]]*. Mốc đánh dấu sự kết thúc của tầng này vẫn chưa được quyết định nhưng một số nhà địa chất coi đó là thời điểm xuất hiện lần đầu tiên của loài động vật răng nón có danh pháp *[[Declinognathodus donetzianus]]* và/hoặc *[[Idiognathoides postsulcatus]]* và loài trùng thoi có danh pháp *[[Aljutovella aljutovica]]* (thuộc bộ Trùng thoi (*Fusulinida*), ngành Trùng lỗ (*Foraminifera*)).

## Tham khảo
Damascus

**Damascus** (theo tiếng Latinh;  *Dimashq*, , phiên âm tiếng Việt: **Đa-mát** theo tiếng Pháp *Damas*, còn gọi là **Đa-ma-cút** theo tiếng Anh: *Damascus*) là thủ đô và là thành phố lớn nhất của Syria. Tại Syria, thành phố này thường được gọi là *ash-Shām* (), cũng có biệt danh là *Thành phố [[Nhài|hoa nhài]]*. Đây là một trong những thành phố có dân ở liên tục cổ nhất trên thế giới, trước Al Fayyum, và Gaziantep. Theo ước tính năm 2022, dân số thành phố là 2.503.000 người. Thành phố là một tỉnh, đồng thời là thủ phủ của tỉnh Rif Dimashq (Damascus nông thôn).

## Tên gọi
Trong tiếng Ả Rập, thành phố được gọi là  *Dimashq ash-Shām*. Dù tên này được nhiều người rút ngắn thành *Dimashq* hoặc *ash-Shām*, công dân của Damascus, và của Syria và nhiều nước Ả Rập khác thông thường gọi nó là *ash-Shām*. *Ash-Shām* là một thuật ngữ Ả Rập là phía Bắc và cho khu vực Syria. (Syria trong lịch sử — được gọi là *Bilād ash-Shām* — , 'đất phía Bắc' — trong tiếng Ả Rập, hay 'đất của Shem (con trai của Noah)' — trong tiếng Ả Rập, nhưng với Shem từ tiếng Syria bản địa.) Từ nguyên của tên gọi cổ 'Damascus' thì không được rõ, nhưng người ta cho rằng nó là từ tiền Semitic.

## Địa lý
Damascus nằm sâu bên trong đất liền, cách Địa Trung Hải khoảng 80&nbsp;km và được bao bọc bởi dãy núi Đối Liban. Nó nằm trên một cao nguyên cao 680 m so với mực nước biển. Thành phố có diện tích 105&nbsp;km², trong đó nội ô là 77&nbsp;km², còn lại là Jabal Qasioun.

Thành phố Damas cổ có thành bao quanh, nằm ở bờ nam của sông Barada. Về phía đông nam, bắc và đông bắc, thành phố được các khu vực ngoại thành bao bọc. Midan nằm về phía tây nam, Sarouja và Imara về phía bắc và tây bắc.

### Khí hậu
Damas có khí hậu khô nóng (theo Köppen *Bsh*), do ảnh hưởng của dãy núi Đối-Liban và các dòng hải lưu thịnh hành. Mùa hè khô và nóng có độ ẩm thấp. Mùa đông có mưa nhẹ và tương đối, đôi khi có tuyết. Lượng mưa hàng năm vào khoảng 220&nbsp;mm diễn ra từ tháng 9 đến tháng 5.

## Nhân khẩu
Năm 2011, ước tính có khoảng 1.711.000 cư dân tại Damas. Song Damas là trung tâm của một vùng đô thị đông đúc với 5 triệu dân. Vùng đô thị Damas bao gồm cả các thành phố Douma, Harasta, Darayya, Al-Tall và Jaramana. Phần lớn cư dân Damas là những người nhập cư đến từ nông thôn.

Khoảng 85% cư dân Damas theo hệ phái Hồi giáo Sunni. Người ta tin rằng có trên 2.000 đền thờ Hồi giáo tại Damas, được biết đến nhiều nhất là Nhà thờ Hồi giáo Umayyad.

## Các đơn vị hành chính

Damascus gồm một số đơn vị hành chính:

*Abbasiyyin
*Abu Rummaneh
*Al-Afif
*Al-Jisr Al-Abyad
*Amara
*Bahsa
*Baramkah
*Barzeh
*Dummar
*Ibn Asaker
*Jobar
*Kafar Souseh
*Malki
*Mazraa
*Mezzeh
*Al-Midan
*Muhajreen
*Qanawat
*Qassaa'
*Rukn Eddeen
*Al-Salihiyah
*Sarouja
*Sha'alan
*Al-Shaghour
*Tijara
*Zablatani

## Thành phố kết nghĩa
*  Dubai, Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất
*  Toledo, Tây Ban Nha
*  Córdoba, Tây Ban Nha
*  São Paulo, Brazil
*  Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ
*  Yerevan, Armenia, từ 1997
*  Fars, Iran
*  Ningxia, Trung Quốc
*  Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ từ 2010
## Tham khảo
Hydrocarbon thơm

**Hợp chất thơm** hay **arene** là các hợp chất hữu cơ "có tính chất hóa học điển hình của benzen" và "liên hợp vòng hệ liên hợp."
Từ "thơm" (aromatic) bắt nguồn từ việc phân nhóm các phân tử dựa trên mùi hương trong quá khứ, trước khi các tính chất hóa học chung của chúng được hiểu rõ. Định nghĩa hiện tại về các hợp chất thơm không liên quan đến mùi hương. Các hợp chất thơm hiện nay được định nghĩa là các hợp chất vòng thỏa mãn Quy tắc Hückel.
Các hợp chất thơm có các tính chất chung sau đây:
Thường không phản ứng
Thường không phân cực và kỵ nước
Tỷ lệ carbon-hydro cao
Cháy với ngọn lửa màu vàng có nhiều muội than, do tỷ lệ C:H cao
Trải qua các phản ứng phản ứng thế ái điện tử và phản ứng thế ái nhân thơm
Aren thường được chia thành hai loại - benzoid, chứa dẫn xuất benzen và tuân theo mô hình vòng benzen, và phi-benzoid chứa các dẫn xuất vòng thơm khác. Các hợp chất thơm thường được sử dụng trong tổng hợp hữu cơ và tham gia vào nhiều loại phản ứng, tuân theo cả sự cộng và sự loại bỏ, cũng như quá trình bão hòa và phá thơm (dearomatization).
Một vài hợp chất vòng silicon vô cơ với cấu trúc tương tự đã được tổng hợp cũng được gọi là hợp chất thơm.
## Heteroarenes
**Heteroarenes** là các hợp chất thơm, trong đó ít nhất một nhóm methine hoặc vinylene (-C= hoặc -CH=CH-) được thay thế bằng một dị nguyên tố: oxy, nitơ (azaarenes) hoặc lưu huỳnh. 

Các ví dụ về hợp chất không phải benzen có tính thơm là furan, một hợp chất dị vòng với vòng năm cạnh bao gồm một nguyên tử oxy duy nhất, và pyridine, một hợp chất dị vòng với vòng sáu cạnh chứa một nguyên tử nitơ. Các hydrocarbon không có vòng thơm được gọi là hợp chất béo. Khoảng một nửa số hợp chất được biết đến vào năm 2000 được mô tả là có tính thơm ở một mức độ nào đó.


File:Pyridin (vzorec).svg|Cấu trúc liên kết đường của dị vòng pyridine
File:Furan (vzorec).svg|Cấu trúc liên kết đường của dị vòng furan
File:Orbital_overlap_of_furan.png|Dòng electron qua các orbital p cho dị vòng furan


Một số chất khác:
:* toluene
:* naphtalene
:* anthracene
:* xylene
:* ethylbenzene
:* styrene

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*
Hóa trị

**Hóa trị** của một nguyên tố được xác định bằng số liên kết hóa học mà một nguyên tử của nguyên tố đó tạo nên trong phân tử. Hóa trị của nguyên tố trong hợp chất ion được gọi là **điện hóa trị,** có giá trị bằng với điện tích của ion tạo thành từ nguyên tố đó. Hóa trị của nguyên tố trong hợp chất cộng hóa trị được gọi là **cộng hóa trị**, có giá trị bằng với số liên kết cộng hóa trị mà nguyên tử của nguyên tố đó tạo được với nguyên tử của nguyên tố khác trong hợp chất hóa học.

Những năm gần đây, song song với khái niệm này người ta hay dùng một khái niệm khác gọi là số oxy hóa của nguyên tố. Tuy không có ý nghĩa vật lý cụ thể như hóa trị song nhưng trong khái niệm thì số oxy hóa có nhiều tiện lợi về mặt thực hành (chẳng hạn khi cân bằng phản ứng hóa học).

## Hóa trị cao nhất của các nguyên tố trong hợp chất
Đối với hóa trị của nguyên tố trong hợp chất ion (điện hóa trị), hóa trị dương cao nhất của những nguyên tố s, p nhìn chung bằng đúng số electron lớp ngoài cùng, trừ một vài ngoại lệ như đồng (Cu), bạc (Ag), vàng (Au),... Hóa trị dương cao nhất của những nguyên tố d bằng tổng số electron phân lớp s của lớp sát lớp ngoài cùng và một vài electron của lớp sát ngoài cùng mà nguyên tử có thể nhường ra. Đối với hóa trị của nguyên tố trong hợp chất cộng hóa trị (cộng hóa trị), cần biết chính xác công thức cấu tạo electron của phân tử thì mới xác định đúng hóa trị.

(Lưu ý: Nitrogen có hóa trị cao nhất là IV theo tài liệu sửa đổi.)

## Bảng hóa trị của các nguyên tố và nhóm nguyên tử
Đây là bảng liệt kê một số hóa trị của các nguyên tố hóa học và một số nhóm nguyên tử thường gặp:

Còn đây là hóa trị của một số nhóm nguyên tử quan trọng:

## Tham khảo
Aren (định hướng)

**Aren** có thể là:
*Hyđrocacbon thơm, một loại hyđrocacbon có chứa vòng benzen.
*Thị trấn Aren phía Tây Nam nước Pháp.
Điều trị đau

**Điều trị [[đau]]** bao gồm tất cả các phương pháp dùng thuốc và không dùng thuốc nhằm làm giảm hoặc mất cảm giác đau cho người bệnh.

## Các phương pháp điều trị đau

### Các thuốc giảm đau
Các thuốc giảm đau có tác dụng giảm đau nhanh, mạnh và kéo dài, tuy nhiên đa phần chúng đều có nhiều tác dụng phụ nguy hiểm, bởi vậy khi dùng thuốc kéo dài cần giám sát chặt chẽ các tác dụng phụ này.
# Thuốc giảm đau gây nghiện: có tác dụng giảm đau mạnh theo cơ chế trung ương.
# Thuốc chống viêm corticoid.
# Thuốc giảm đau không opioid: là những thuốc giảm đau ngoại biên.
# Thuốc chữa goutte
# Thuốc phong bế dẫn truyền (thuốc tê)
# Các phương pháp phong bế và tiêm tại chỗ
# Các thuốc phối hợp khác

### Các phương pháp vật lý
Các phương pháp vật lý tuy tác dụng giảm đau không mạnh như thuốc, nhưng hầu như không có tác dụng phụ, độ an toàn cao, phù hợp cho những chứng đau mạn tính kéo dài, hay các bệnh nhân đã có tai biến do dùng thuốc giảm đau.
# Nhiệt trị liệu: nhiệt nóng, nhiệt lạnh.
# Điện trị liệu: điện một chiều, điện xung, điện cao tần.
# Cơ học trị liệu: xoa bóp, vận động, thủy trị liệu, kéo giãn.
# Ánh sáng trị liệu: tử ngoại, laser.

### Điều trị đau bằng y học cổ truyền
Là phương pháp điều trị cũng mang lại hiệu quả cao, an toàn.
# Điều trị bằng thuốc Y học cổ truyền
# Điều trị bằng châm cứu

### Hỗ trợ điều trị đau bằng thiền
Song song với việc dùng thuốc tương ứng, người bệnh có thể tập thiền để hỗ trợ điều trị đau.

## Thang chỉ định điều trị đau của [[WHO]]

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Selangor

**Selangor** (chữ Jawi: سلاڠور, dân số 6,528 triệu) là một trong 13 bang của Malaysia. Bang này nằm trên bờ biển tây của bán đảo Mã Lai và giáp Perak về phía bắc, Pahang về phía đông, Negeri Sembilan về phía nam và eo biển Malacca về phía tây. Nó hoàn toàn bao quanh các lãnh thổ liên bang Kuala Lumpur và Putrajaya.

Nguồn gốc của tên gọi *Selangor* thất lạc trong lịch sử dù vài nguồn cho rằng tên này xuất phát từ tiếng Mã Lai *selangau*, 'một con ruồi to' (*Musca vicina*), phần lớn có lẽ do có nhiều ruồi ở các đầm lầy dọc theo sông Selangor ở phía tây bắc bang. Một giả thuyết khác cho rằng tên của bang lấy từ *Selang Ur* có nghĩa là "miền đất của eo biển" (*ur* có nghĩa là "đất" trong tiếng Phạn, *selang* có nghĩa "eo biển" trong tiếng Mã Lai).

Bang này là một bang quân chủ lập hiến theo thừa kế, hiện đang được Sultan(Quốc Vương) trị vì (từ năm 2001) là Sultan Sharafuddin Idris Shah. Menteri Besar (Thủ hiến) hiện là Datuk Seri Dr. Mohd Khir bin Toyo, của liên minh Barisan Nasional, người có chuyên môn nha sỹ.

Thủ phủ bang là Shah Alam và thủ phủ hoàng gia là Klang. Một trung tâm đô thị lớn thứ ba là Petaling Jaya được nâng lên thành phố ngày 20 tháng 6 năm 2006. Do đó, Selangor là một trong hai bang của Malaysia có hơn 2 thành phố, bang kia là Sarawak.

Selangor cũng là bang giàu nhất ở Malaysia tính theo GDP và giàu thứ hai tính theo GDP đầu người (RM 18.157 hay 4907 USD), sau Penang.. Ngày 27 tháng 8 năm 2005, Selangor đã được chính thức công bố là bang phát triển đầu tiên ở Malaysia.

## Tham khảo