Phú Sơn (xã)

**Phú Sơn** là một xã thuộc tỉnh Ninh Bình, Việt Nam.

## Địa lý
Xã Phú Sơn có vị trí địa lý:
*Phía đông giáp xã Gia Tường và xã An Bình, tỉnh Phú Thọ
*Phía tây giáp xã Nho Quan và xã Yên Trị, tỉnh Phú Thọ
*Phía nam giáp xã Thanh Sơn
*Phía bắc giáp xã An Bình, tỉnh Phú Thọ.

Xã Phú Sơn có diện tích 41,12&nbsp;km², dân số năm 2024 là 22.712 người, mật độ dân số đạt 552 người/km².

Xã Phú Sơn có sông Hoàng Long chảy qua.

## Hành chính
Xã Phú Sơn được chia thành 4 bản: Bãi Lóng, Đầm Bòng, Đầm Rừng, Quảng Mào; 24 thôn: 1, 2, 3, 4, 5, 6, Bình An, Cẩm Địa, Đồi Bồ, Đồi Dài, Đồi Mây, Hiền Quan, Lạc 1, Lạc 2, Lạc Bình 1, Lạc Bình 2, Liên Phương, Phú Thịnh, Tân Thành, Thạch La, Tiền Phong, Tứ Mỹ, Vệ Chùa, Vệ Đình và 6 xóm: 1, 2, 3, 4, Lải, Ngọc.

## Lịch sử
Ngày 22 tháng 7 năm 1964, Bộ Nội vụ ban hành Quyết định số 199/QĐ-NV về việc:
* Đổi tên xã Lạc Hồng thuộc huyện Nho Quan thành xã Thạch Bình.
* Đổi tên xã Lạc Long thuộc huyện Nho Quan thành xã Phú Sơn.

Ngày 21 tháng 4 năm 1965, Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành Quyết định số 103-NQ-TVQH về việc phê chuẩn việc thành lập tỉnh Nam Hà trên cơ sở tỉnh Hà Nam và tỉnh Nam Định.

Ngày 27 tháng 12 năm 1975, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc thành lập tỉnh Hà Nam Ninh trên cơ sở tỉnh Nam Hà và tỉnh Ninh Bình.

Ngày 27 tháng 4 năm 1977, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 125-CP về việc thành lập huyện Hoàng Long thuộc tỉnh Hà Nam Ninh trên cơ sở huyện Gia Viễn và huyện Nho Quan.

Ngày 9 tháng 4 năm 1981, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 151-CP về việc chia huyện Hoàng Long thuộc tỉnh Hà Nam Ninh thành huyện Gia Viễn và huyện Hoàng Long.

Ngày 26 tháng 12 năm 1991, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc chia tỉnh Hà Nam Ninh thành tỉnh Nam Hà và tỉnh Ninh Bình.

Ngày 23 tháng 11 năm 1993, Chính phủ ban hành Nghị định số 88-CP về việc đổi tên huyện Hoàng Long thuộc tỉnh Ninh Bình thành huyện Nho Quan.

Ngày 6 tháng 11 năm 1996, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc chia tỉnh Nam Hà thành tỉnh Hà Nam và tỉnh Nam Định.

Tính đến ngày 31/12/2024:
* Xã Lạc Vân có 6 thôn: Bình An, Cẩm Địa, Hiền Quan, Lạc 1, Lạc 2, Tứ Mỹ và 4 xóm: 1, 2, 3, 4.
* Xã Phú Sơn có 6 thôn: 1, 2, 3, 4, 5, 6.
* Xã Thạch Bình có 4 bản: Bãi Lóng, Đầm Bòng, Đầm Rừng, Quảng Mào; 12 thôn: Đồi Bồ, Đồi Dài, Đồi Mây, Lạc Bình 1, Lạc Bình 2, Liên Phương, Phú Thịnh, Tân Thành, Thạch La, Tiền Phong, Vệ Chùa, Vệ Đình và 2 xóm: Lải, Ngọc.

Ngày 12 tháng 6 năm 2025, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 202/2025/QH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 12 tháng 6 năm 2025). Theo đó, sáp nhập tỉnh Hà Nam và tỉnh Nam Định vào tỉnh Ninh Bình.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025:
* Quốc hội ban hành Nghị quyết số 203/2025/QH15 về việc Sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Theo đó, kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện trong cả nước từ ngày 1 tháng 7 năm 2025.
* Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1674/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Ninh Bình năm 2025 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 16 tháng 6 năm 2025). Theo đó, thành lập xã Phú Sơn thuộc tỉnh Ninh Bình trên cơ sở toàn bộ 8,69&nbsp;km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 5.805 người của xã Lạc Vân; toàn bộ 7,83&nbsp;km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 5.465 người của xã Phú Sơn và toàn bộ 24,60&nbsp;km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 11.442 người của xã Thạch Bình thuộc huyện Nho Quan⁰.

Xã Phú Sơn có 41,12&nbsp;km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số là 22.712 người.

## Danh lam - thắng cảnh
* Phủ Châu Sơn hay Miếu Tân ở Thôn 1, là nơi thờ Cô Đôi Thượng Ngàn, Trần Quốc Tuấn, Mẫu Thượng Ngàn, Chúa Bản phương
* Đền Đìa La hay Đền làng Phú Đối ở thôn 4 Mẫu, Hưng Đạo Vương, Chúa Bản phương và Công đồng bản thổ
* Đền Châu Sơn hay Đền Bến Than ở thôn 2 thờ Thành hoàng làng Quách Đẳng Tuyên và Thạch Tinh Công chúa
* Miếu Đông hay Miếu Châu Sơn ở Thôn 3 thờ Thành hoàng làng Quách Đẳng Tuyên 
* Đan viện Thánh Mẫu Châu Sơn Thờ các Thánh của đạo Thiên Chúa
* Đình Vệ Đình thờ Đức Tản Viên Sơn, Thành hoàng làng, Vua Cả, Vua Ả, Vua Út
* Đình Đầm Rừng ở Thôn Đầm Rừng thờ thánh Mẫu, Thành hoàng làng
* Đình Quảng Mào ở Thôn Quảng Mào thờ Tam Vị Thánh Mẫu, Chúa Thượng Ngàn, Thành hoàng Làng
* Đình Đầm Bòng ở Thôn Đầm Bòng thờ Thánh Mẫu, Thành hoàng làng, Tam vị Chúa Mường
* Đền Thung Đụn ở Thôn Liên Phương thờ Tam vị Chúa Mường, Hội đồng các quan
* Đền Đồi Ngọc ở Thôn Đồi Ngọc thờ Thánh Mẫu, Thành hoàng làng
* Chùa Thạch La ở Thôn Thạch La, Thờ Phật và Tam Tòa Thánh Mẫu
* Chùa Phật Sơn hay Quang Hoa Tự ở Thôn Vệ Chùa Thờ Phật Thờ Mẫu
* Núi Ngọc ở Thôn Ngọc Dấu ấn người tiền sử cách ngày nay 3000BP
* Đền Vô Hốt ở Xóm 2 Tam Vị Thánh Tản Trần Hưng Đạo Tam Vị Thánh Mẫu Thành hoàng Cao Minh
* Chùa Hiền Quan 
* Chùa Thượng Lạc ở Xóm Lạc 1 - Thờ Phật- Thờ Mẫu
* Chùa Hoa Am (Hoa Am tự) ở Thôn 4 Thờ Phật
* Đình Hiền Quan thờ Thành hoàng làng Tam Vị Thánh Tản Viên
* Đình làng Cẩm Địa thờ Tam Vị Tản Viên Uy Ninh Tôn thần Thần Cao Minh Linh Ứng
* Nhà thờ họ Vũ Công tổng Vô Hốt ở Xóm 1 Cụ Khởi tổ: Vũ Tiên Công, Vũ Khắc Tần Công, Vũ Khắc Tố Công. Bà cô tổ: Vũ Thị Khương. Phối thờ: Vũ Huy Chúc, Vũ Huy Trì, Vũ Trung Tính Công, Vũ Huy Sán, 
*Phủ Cẩm Địa Thờ Đinh Triều Quốc Mẫu (mẹ Vua Đinh Tiên Hoàng), Hội đồng các Quan, Quan Ngũ Hổ
* Phủ Quèn ở Thôn 2 Tam vị Thánh Mẫu
* Nhà thờ xứ Vô Hốt ở Thôn Bình An Thờ Chúa
* Hang Bụt ở Thôn Lạc là Di chỉ khảo cổ có niên đại Tiền sử từ 7000 - 8000 năm và sơ sử 2000 - 4000 năm

## Chú thích

## Tham khảo