Nhóm ngôn ngữ Khơ Mú

**Nhóm ngôn ngữ Khơ Mú** là một nhóm các ngôn ngữ trong ngữ hệ Nam Á được sử dụng chủ yếu ở miền bắc Lào, cũng như ở nước láng giềng như phía bắc Việt Nam và miền nam Vân Nam, Trung Quốc. Tiếng Khơ Mú là ngôn ngữ có nhiều người nói nhất trong nhóm này.

## Nguồn gốc
Paul Sidwell (2015) cho rằng quê hương của Nhóm ngôn ngữ Khơ Mú nằm ở nơi hiện là tỉnh Oudomxay, miền bắc nước Lào.

## Ngôn ngữ
Các ngôn ngữ thuộc Nhóm ngôn ngữ Khơ mú là:

* Tiếng Mlabri (Yumbri)
* Tiếng Phong (Kniang, Tay Phong)
* Tiếng Xinh Mun (Puok, Pou Hok, Khsing-Mul)
* Tiếng Khơ Mú
* Tiếng Khuen
* Tiếng Ơ Đu
* Tiếng Prai
* Tiếng Mal (Thin)
* Tiếng Theen (Kha Sam Liam)

Có một số bất đồng về việc tiếng Bit thuộc Nhóm ngôn ngữ Khơ Mú hay Palaung; Svantesson tin rằng nó rất có thể thuôc Nhóm ngôn ngữ Palaung và đôi khi nó được đặt trong Nhóm ngôn ngữ Mảng, nhưng hầu hết các phân loại ở đây đều coi chúng thuộc Nhóm ngôn ngữ Khơ Mú. Tương tự, Diffloth cho rằng tiếng Xinh Mun thuộc Nhóm ngôn ngữ Mảng và tiếng Kháng thuộc Nhóm ngôn ngữ Palaung.

Ngôn ngữ Bumang được phát hiện gần đây cũng có khả năng là thuộc Nhóm ngôn ngữ Khơ Mú hoặc Palaung. Jerold A. Edmondson coi nó có liên quan mật thiết nhất với tiếng Kháng. Ngoài ra, tiếng Quảng Lâm là một ngôn ngữ được chứng thực kém ở Việt Nam có thể liên quan chặt chẽ với tiếng Kháng hoặc tiếng Bit.

## Phân loại
Mối quan hệ qua lại của các ngôn ngữ trong nhóm không chắc chắn. *Ethnologue* 19 phân loại chúng như sau:

***Khmuic**
**Khao: Khao, Bit
**Mlabri: Mlabri
**Xinh Mun: Kháng, Phong-Kniang, Puộc
**Mal–Khơ Mú:
***Khơ Mú, Khuen, Ơ Đu
***Mal–Phrai: Lua’, Mal, Prai

Một phân loại tạm thời trong SEALang giữ lại nhóm Mal–Phrai,  nhưng xếp tiếng Khao cùng với tiếng Kháng thay vì tiếng Bit, coi tiếng Khoen là một phương ngữ của tiếng Khơ Mú:

***Khmuic**
**Bit
**Khao–Kháng: Khao, Kháng
**Mlabri
**Phong
**Puoc
**Khơ Mú
**Ơ Đu
**Mal–Phrai: Lawa, Mal, Phray, Phai

### Diffloth & Proschan (1989)
Chazée (1999), trích dẫn từ Diffloth & Proschan (1989), đã phân loại như sau:

***Khmuic**
**(*[[tiếng Kháng|Kháng]]*?)
***[[tiếng Khơ Mú|Khơ Mú]]*
**Phray–Pram
****[[tiếng Mlabri|Mlabri]]*
****[[tiếng Phai|Phay]]/[[tiếng Mal |Mal]]/[[tiếng Mal|T'in]]
***
*****Xinh Mun (Ksongmul)*
****Pram
******Ơ Đu (Iduh,Tai Hat)*
******Tai Then*
******Phong Laan, Phong Phène, Phong Tapouang*
******Kaniang, Phong Piat, (Phong Saloey)*


Tuy nhiên, [[Gérard Diffloth]] coi Pramic (tức là tất cả các ngôn ngữ Khmuic ngoại trừ [[tiếng Khơ Mú|Khơ Mú]]) là một nhánh riêng biệt chịu ảnh hưởng lớn từ tiếng Khơ Mú.

===Peiros (2004)===
[[Ilia Peiros]] (Peiros 2004:39) đưa ra phân loại sau:


**'Khmuic**
**
***''[[tiếng Kháng|Kháng]]''
***''[[tiếng Bit|Bit]]''
**
***Mlabri–Pray
****''[[tiếng Mlabri|Mlabri]]''
****''[[tiếng Phray|Pray]]''
***
****''[[tiếng Khơ Mú|Khơ Mú]]''
****
*****''[[tiếng Xinh Mun|Kxinh Mul]]''
*****''[[tiếng Xinh Mun|Ksinmul]]''
****
*****''[[tiếng Phong-Kniang|Phong-Kniang]]''
*****''[[tiếng Ơ Đu|Ơ Đu]]''


===Sidwell (2014)===
Dựa trên sự phát triển của Khơ Mú nguyên thuỷ *aː₁, [[Paul Sidwell]] (2014) phân loại nhóm ngôn ngữ Khmuic như sau.

***Khmuic*'
***Khơ Mú*
**Mlabri-Pram
****Mlabri*
***Phay-Pram
*****Phay/Mal/[tiếng Mal|T'in]]*
*****Khsing Mul*
****Pram
******Tai Hat*
******Phong Laan, Phong Phène, Phong Tapouang*
******Kniang, Phong Piat, (Phong Saloey)*
******Tayten*


Sự phát triển của tiếng Khơ Mú nguyên thuỷ *aː₁ theo Sidwell (2014):


*Proto-Khơ Mú: *aː₁
**[[tiếng Khơ Mú|Khơ Mú]]: *aː
**Proto-[[tiếng Mlabri|Mlabri]]-Pram: *ɛː
***Proto-Pray-Pram: *iə
****Proto-Pramic *iː


==Tham khảo==
<references/>

==Đọc thêm==
*Chazée, Laurent. 1999. *The Peoples of Laos: Rural and Ethnic Diversities*. Bangkok: White Lotus.
*Cheeseman, Nathaniel; Paul Sidwell and Anne Osborne. 2017. [https://evols.library.manoa.hawaii.edu/bitstream/10524/52401/1/10CheesemanSidwellOsbourne2017Khmuic.pdf Khmuic Linguistic Bibliography with Selected Annotations]. JSEALS vol. 10 issue 1. pages i-xlvi.
*Filbeck, David. 1978. T’in: a historical study. Pacifĳic Linguistics Series B-49. Canberra: Australian National University. [Includes a reconstruction of Proto-T’inic]
*Peiros, Ilia J. 2004. *Geneticeskaja klassifikacija aystroaziatskix jazykov*. Moskva: Rossijskij gosudarstvennyj gumanitarnyj universitet (doktorskaja dissertacija).
*Sidwell, Paul. 2014. "[https://www.academia.edu/11935141/Khmuic_classification_and_homeland Khmuic classification and homeland] ". *Mon-Khmer Studies'' 43.1:47-56