open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vô Ngôn Thông

**Vô Ngôn Thông** (zh. 無言通), 759 (?) – 826, là một vị Thiền sư Trung Quốc, đệ tử của Thiền sư nổi tiếng Bách Trượng Hoài Hải. Năm 820, sư qua Việt Nam, ở tại chùa Kiến Sơ (zh. 建初寺), ngày nay thuộc Hà Nội, thành lập phái thiền Vô Ngôn Thông. Sư mất năm 826, và phái thiền của sư kéo dài được 17 thế hệ.

## Dòng thiền Vô Ngôn Thông
Những Thiền sư quan trọng của dòng thiền này là Khuông Việt (933 – 1011), Thông Biện (? – 1134), Mãn Giác (1052 – 1096), Minh Không (mất 1141) và Giác Hải. Thế hệ cuối cùng là khoảng cuối thế kỷ 13. Phái Vô Ngôn Thông theo đúng dòng Thiền của Huệ Năng, chủ trương đốn ngộ (giác ngộ nhanh chóng). Các vị thiền sư dòng Vô Ngôn Thông đều có tâm hồn thi sĩ. Riêng thiền sư Không Lộ vừa được cho là thuộc thiền phái Vô Ngôn Thông, nhưng cũng thuộc thiền phái Thảo Đường.

## Cơ duyên và hành trạng
Sư họ Trịnh (zh. 鄭), quê ở Quảng Châu (zh. 廣州), xuất gia tại chùa Song Lâm (zh. 雙林寺), Vụ Châu (zh. 務州). Tính tình sư điềm đạm ít nói, nhưng thông minh nên thời nhân gọi là Vô Ngôn Thông (*[[Cảnh Đức Truyền đăng lục]]* ghi là Bất Ngôn Thông).

Một hôm, sư lễ Phật, có một thiền khách hỏi: "Toạ chủ lễ đó là cái gì?", sư thưa: "Là Phật." Khách liền chỉ tượng Phật hỏi: "Cái này là Phật gì?", sư không trả lời được. Đến tối, sư y phục chỉnh tề đến lễ vị khách, vị này chỉ đến Mã Tổ. Sư lên đường đến Mã Đại sư nhưng nghe tin Tổ đã viên tịch bèn đến Bách Trượng. Nhân nghe Bách Trượng trả lời một vị tăng "Bản tâm nếu tịnh không, mặt trời trí huệ tự chiếu" (tâm địa nhược không, huệ nhật tự chiếu 心地若空惠日自照) sư triệt ngộ.

Sau khi rời Bách Trượng, sư đến trụ trì chùa Hoà An (zh. 和安寺) và tương truyền rằng Thiền sư Ngưỡng Sơn Huệ Tịch, vị Tổ thứ hai của tông Quy Ngưỡng, có đến đây học hỏi.

Năm Canh Tí, niên hiệu Nguyên Hoà đời nhà Đường, sư sang An Nam ở chùa Kiến Sơ làng Phù Đổng, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh. Ở đây mấy năm liền sư chỉ quay mặt vào vách toạ thiền và không ai biết tông tích của Sư. Vị trụ trì nơi đây là Cảm Thành thầm biết sư là cao tăng đắc đạo nên hết sức kính trọng. Sắp sửa tịch, sư gọi Cảm Thành đến nói :

Nói xong sư chắp tay viên tịch. Cảm Thành thiêu lấy hài cốt và xây tháp thờ trên núi Tiên Du.

## Nguyên bản Hán văn

:無言通禪師
𠎣逰扶蕫鄉建初寺無言通禪師本廣州人
也姓鄭氏少慕空學不治家產務州雙林
寺受業處性沈厚寡言默識了達事槩故時
人號無通言(1)〖傳登曰不語通〗常一日禮佛次有禪者問
座主禮甚麽師云禮佛禪者指佛像云祗這
箇是甚麽師無對是夜具威儀就禪者禮拜
問曰嚮之所問未審意旨如何禪者云座主
出家以來經逾㡬夏師云十夏禪者云還曾
出家麽也未師轉茫然禪者云若也不會百
夏何益乃引師同參馬祖及抵江西而祖已

示寂遂徃謁百丈懷海禪師時有僧問如何是
大乗頓悟法門丈云心地若空惠日自照師於
言下有得乃還廣州和安寺住持有人問師是
禪師否師云貧道不曾學禪良久便喚其人應
諾師指梭櫚樹其人無對□□□□□□□□
仰山禪師作沙彌時師常喚云寂子為我將牀
子來仰將牀子到師云送還本處仰從之又問
寂子那邉有甚麽曰無物這邉聻曰(2)無物師又問
寂子仰應諾師云去唐元和十五年庚子秋九
月師來至此寺卓錫飯粥之外禪悅爲樂凢坐
靣壁未嘗言說累年莫有識者獨寺僧感誠尤

加禮敬奉侍左右宻扣玄機盡得其要一日
無疾沐浴易服召感誠曰昔吾祖南嶽讓禪
師㱕寂時有云一切諸法皆從心生心無所
生法無所住若達心地所作無碍非遇上根
慎勿輕許言訖合掌而逝感茶(3)毘收舍利塔
于𠎣逰山時唐寶曆二年丙午正月十二日
二十八年又至開祐丁丒二十四年我越禪
學自師之始□□□□□□□□□□□□
建初通禪師法嗣□□□□□□□□
#LMT hiệu đính 無言通
#聻曰: Nguyễn, A 2767, LMT = 聻麼曰
#感茶: Nguyễn, LMT = 感誠茶


## Tham khảo
*Lê Mạnh Thát: *Nghiên cứu về Thiền Uyển Tập Anh*, Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh 1999.
*Bản Hán điện tử của Thiền viện Viên Chiếu & Chân Nguyên. Đạo hữu Nguyễn Hữu Vinh (Đài Loan) đọc dò lại.

## Chú thích
Cảm Thành

**Cảm Thành** (? – 860) tu tại chùa Kiến Sơ, là tổ đời thứ hai của dòng Vô Ngôn Thông. Người Tiên Du, họ Thị. Ban đầu Sư xuất gia, tên đạo là Lập Đức, ở tại núi Tiên Du; của quận mình. Sư lấy việc đọc kinh làm sự nghiệp.

## Cơ duyên và hành trạng
Có hương hào họ Nguyễn mến Sư đức hạnh cao cả, muốn đổi nhà làm chùa mời Sư tới ở, bèn đến lấy tình mời Sư, Sư chẳng chịu nhận. Ban đêm mộng thấy thần nhân mách: "*Nếu theo ý của Nguyễn, thì chẳng mấy năm sẽ được điều lành lớn*", bèn đáp lại lời mời. Nay là chùa Kiến Sơ ở Phù Đổng.

Chẳng bao lâu thì Thiền sư Vô Ngôn Thông đến. Sư biết Thông là người phi thường, sớm hôm phục dịch, chưa từng biếng nhác. Thông cảm động trước lòng thành của Sư, bèn đặt tên là Cảm Thành.

Một lần có vị Tăng đến hỏi: "*Thế nào là Phật?*". Sư đáp: "*Khắp hết mọi nơi.*"

Lại hỏi: "*Thế nào là tâm Phật?*". Sư đáp: "*Chẳng từng che giấu.*"

Lại thưa: "*Người học không hiểu*". Sư bảo: "*Đi quá xa rồi*".

Về sau, Sư không bệnh mà mất. Bấy giờ là năm Canh Thìn Đường Hàm Thông thứ nhất (năm 860).

## Chú thích

## Nguyên bản Hán văn

第一世一人□□□□□□□□□
:感誠禪師
建初寺第二世感誠禪師𠎣逰人也姓氏①初

出家道號立德居本郡𠎣逰山持誦為業鄉
豪阮氏髙其德行欲捨宅為寺延致居之徃
以情扣師弗許夜夢神人告曰苟從阮志不
數年間得大吉祥師乃應其請〖今扶蕫建初寺是也〗未㡬
通禪師適至師知其非常人旦夕服事未常
輙怠通感其誠懇遂以名焉一日謂師曰昔
世尊為一大事因緣出現於世化緣周畢示
入涅槃如此妙心名正法眼藏實相無相三
昧法門親付弟子摩訶迦葉尊者為初祖世
卋相傳至達磨大師自西而來䟦涉險危爲
傳此法遞至六祖曹溪得於五祖所於達磨

初至人未知信故以傳衣以明得法今信已
熟衣乃爭端止於汝身不復傳也於是以心
傳心不受衣鉢時南嶽讓首得其傳讓授馬
祖一一授百丈海吾於百丈得其心法久響
此方慕大乗者眾是以南來求善知識今與
汝遇盖宿緣也聽吾偈云諸方浩浩妄自喧
傳謂吾始祖親自西天傳法眼藏目謂之禪
一花五葉種子綿綿澘符宻語千萬有緣咸
謂心宗清淨本然西天此土此土〖西天古今日月古今〗
山川觸塗成滯佛祖成寃差之毫釐失之百
千汝善觀察莫賺兒孫直饒問我我本無言

師於言下領悟常有僧問如何是佛師云徧
一切處進云如何是佛心師云不曾覆藏進
云學人不會師云蹉過了也後無疾而逝時
唐咸通元年庚辰□□□□□□□□□□

#姓氏: LMT = 姓○氏



## Tham khảo
*Lê Mạnh Thát: *Nghiên cứu về Thiền Uyển Tập Anh*, Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh 1999.
*Bản Hán điện tử của Thiền viện Viên Chiếu & Chân Nguyên. Đạo hữu Nguyễn Hữu Vinh (Đài Loan) đọc dò lại.
*Thiền Uyển Tập Anh - Bản Adobe 
*Thiền Uyển Tập Anh - Bản chữ Hán
Benzoin

**Benzoin** hay **2-Hydroxy-2-phenylacetophenone** hay **2-Hydroxy-1,2-Diphenylethanone ** hay **rượu desyl** hoặc **dầu long não từ quả hạnh đắng** là một hợp chất hữu cơ bao gồm một liên kết etylen kết nối bởi các nhóm phenyl và có các nhóm chức hydroxyl và xêtôn. Nó là tinh thể màu trắng nhạt có mùi long não nhẹ. Benzoin được tổng hợp từ benzaldehyd trong phản ứng trùng ngưng benzoin

Nó được sử dụng chủ yếu trong:
* chất xúc tác trong pô-ly-me (polymer) hóa quang học và chất mồi quang học
* nguyên liệu thô điều chế benzil

Benzoin không phải là chất tạo thành của nhựa cánh kiến trắng thu được từ cây cánh kiến (*Styrax benzoides* hay *Styrax benzoin*) hoặc cồn benzoin. Thành phần chính của các sản phẩm tự nhiên này là axít (acid) benzoic.

## Tham chiếu
* MSDS http://www.chemicalland21.com/arokorhi/specialtychem/finechem/BENZOIN.htm
* MSDS http://www.ilo.org/public/english/protection/safework/cis/products/icsc/dtasht/_icsc12/icsc1214.htm
* MSDS http://www.cdc.gov/niosh/ipcsneng/neng1214.html

vi:Benzoin

## Tham khảo
Hành hoa

**Hành hoa**, hay **hành hương**, **hành lá**, đôi khi được gọi là **hành ta**, có danh pháp khoa học là ***Allium fistulosum L*** thuộc họ Hành (*Alliaceae*).

Trong tiếng Anh nó có tên là *Welsh onion-bunching onion *(hành bụi).

Hành hoa không bao giờ có củ to và chắc như hành tây (onion), hẹ tây (shallot) và có cán hoa (tức lá hành) rỗng và mềm. Ngoài công dụng là một loại rau và gia vị trong việc nấu ăn thì chúng còn được dùng như là cây cảnh khi trồng thành bụi, thành khóm. Hành hoa tiếng Nhật gọi là *negi* và là một thành phần quan trọng trong nghệ thuật ẩm thực truyền thống Nhật Bản.

## Một vài hình ảnh

Hình:Những bụi hành ta.jpg|Những bụi hành hoa.
Tập tin:Hành ở Tân Quới.jpg|Hành hoa được trồng nhiều ở huyện Bình Tân, Vĩnh Long. 
Hình:Allium cepa B.jpg|Hoa hành.
File:Allium fistulosum MHNT.BOT.2011.3.23.jpg|Hoa hành khô và hạt.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Dặm trên giờ

**Dặm trên giờ** là cách đọc tương đương của người Việt đối với câu tiếng Anh *miles per hour*, có ý nghĩa như là một đại lượng đo vận tốc. Nó biểu diễn số lượng dặm quốc tế đi được trong một giờ. Cách viết tắt phổ biến ngày nay là **mph**, hay **mi/h**, sử dụng quy ước của SI để biểu diễn các đơn vị dẫn xuất, đôi khi cũng được sử dụng, đặc biệt là ở Mỹ. Đơn vị chuẩn của SI để đo vận tốc là m/s, hay km/h thông thường cũng được sử dụng để thay thế cho mph.

1&nbsp;mph tương đương với:
* 0,44704 m/s, đơn vị SI dẫn xuất
* 1,609344 km/h
* 22/15 =1,4667 ft/s
* khoảng 0,868976 hải lý trên giờ

Dặm trên giờ là một đơn vị sử dụng cho vận tốc giới hạn trên đường ở Mỹ và Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland.

## Các ví dụ về vận tốc trong mph

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Chuyển đổi các tính toán cho các đơn vị đo vận tốc
Hẹ tây

**Hẹ tây** là từ chung được sử dụng để chỉ tới ba loại thực vật khác nhau trong chi *[[Allium]]*. 
* Loại thứ nhất là *[[Allium oschaninii]]*, là loài mọc hoang dã từ Trung Á tới Tây Nam Á, còn gọi là **hành xám Pháp**. 
* Loại thứ hai là một thứ của hành tây: *Allium cepa* var. *aggregatum* hay **hành đỏ Pháp**. 
* Loại thứ ba là loài *[[Allium ascalonicum]]*,: **hành tím**, hay **hành ta**.
Chi *Allium* (gồm các loại hành, tỏi) nay thường được xếp vào họ Amaryllidaceae nhưng trong quá khứ lại được xem là thuộc họ Alliaceae.
Khi thân hành chưa phát triển hoàn chỉnh thì hẹ tây cũng được gọi là **hành lá**.

## Gieo trồng
Hẹ tây được nhân giống từ thân hành, thông thường được trồng vào khoảng tháng 9 hay tháng 10, nhưng cây mẹ không thể thu hoạch trước tháng 2 hay đầu tháng 3 năm sau. Khi trồng, phần đỉnh của củ cần phải nhô cao hơn mặt đất một chút, và cần bới bớt đất xung quanh củ khi rễ bắt đầu mọc. Chúng cũng không nên trồng ở các vùng mới bón phân hữu cơ. Khoảng tháng 7 hay tháng 8 năm sau thì chúng có thể thu hoạch mặc dù hiện nay có thể tìm thấy trong các siêu thị hẹ tây đã một năm tuổi.

## Công dụng
Hẹ tây được trồng và sử dụng rộng rãi trong nấu ăn, để tạo hương vị thơm ngon khi làm các món ngâm dấm. Hương vị của nó thơm ngon hơn của hành tây. Hẹ tây thái nhỏ và được rán qua dầu ăn hay mỡ được sử dụng làm gia vị trong ẩm thực phương Đông. Hẹ tây đắt tiền hơn nhiều so với hành tây, đặc biệt là ở Mỹ do chúng gần như phải nhập khẩu toàn bộ từ Pháp. Giống như hành tây, khi thái nhỏ thì thân hành của hẹ tây giải phóng các hợp chất kích thích mắt và làm người ta chảy nước mắt. Xem thêm hành tây để biết thêm về thảo luận cho hiện tượng này.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Shallot.com
Viện Tiêu chuẩn Quốc gia Hoa Kỳ

**ANSI** (viết tắt từ *American National Standards Institute* trong tiếng Anh và có nghĩa là "Viện Tiêu chuẩn Quốc gia Hoa Kỳ") là một tổ chức tư nhân, phi lợi nhuận nhằm quản trị và điều phối sự tiêu chuẩn hoá một cách tự giác và hợp thức các hệ thống quy ước ra đời ngày 19 tháng 10 năm 1918. Cơ sở chính ANSI đóng ở Washington, D.C..

## Nhiệm vụ
Nhiệm vụ của tổ chức là nâng cao khả năng cạnh tranh toàn cầu của hệ thống kinh doanh và chất lượng đời sống Hoa Kỳ đồng thời tạo điều kiện cho việc tự giác thống nhất các tiêu chuẩn và hợp thức các hệ thống quy ước, cũng như là bảo vệ sự nguyên dạng của các tiêu chí này. Các tiêu chuẩn của ANSI thường được ISO chấp nhận.

## Lịch sử
Khi mới thành lập, 1918, ANSI có tên là American Engineering Standards Committee. Sang năm 1928, đổi thành American Standards Association, hay ASA. Vào năm 1946 ASA nhập chung với các tổ chức liên quan đến các chuẩn của 25 quốc gia khác thành International Organization for Standardization. Đến năm 1966 thì họ lại tách ra thành United States of America Standards Institute. Và, cuối cùng, vào năm 1969 thì có tên là American National Standards Institute.

## Tham khảo

## Xem thêm
* ASTM Quốc tế
* Tiêu chuẩn Anh quốc (BSI, British Standards)
* Ủy ban kỹ thuật điện quốc tế (IEC, International Electrotechnical Commission)
* Viện Tiêu chuẩn Đức (DIN, Deutsches Institut für Normung) 
* Hiệp hội Tiêu chuẩn Pháp (AFNOR, Association Française de Normalisation)
* Tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế (ISO, International Organization for Standardization)

## Liên kết ngoài
Hội Kỹ sư Điện và Điện tử

**Hội Kỹ sư Điện và Điện tử** (tiếng Anh: **Institute of Electrical and Electronics Engineers**, viết tắt: **IEEE**) là một tổ chức phi lợi nhuận, chuyên nghiệp nhằm nâng cao sự thịnh vượng qua sự phát huy các đổi mới công nghệ tạo cơ hội nghề nghiệp cho các thành viên và cổ vũ cộng đồng thế giới mở rộng. IEEE đề xướng quá trình kỹ nghệ cao của sáng tạo, phát triển, tích hợp, chia sẻ và ứng dụng hiểu biết về công nghệ điện tử và tin học, cũng như là các khoa học nhằm đem lại lợi ích cho con người và nghề nghiệp. Tổ chức này chính thức hoạt động đầu năm 1963. Thành viên hiện hơn 420 ngàn người khắp nơi trên thế giới bao gồm kỹ sư, khoa học gia và sinh viên. Một ảnh hưởng lớn của IEEE là việc phát triển tiêu chuẩn 802 cho LAN và được phổ dụng mọi nơi.

## Xem thêm
* Glossary of electrical and electronics engineering
* Certified Software Development Professional (CSDP) Program of the IEEE Computer Society
* Eta Kappa Nu, the electrical and computer engineering honor society of the IEEE
* Institution of Engineering and Technology
* *[[How many SCIgen papers in Computer Science?]]*
* IEEE Cloud Computing

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* [//www.ieee.org/ Website chính thức IEEE]
* Engineering and Technology History Wiki – a Mediawiki-based website containing information about the history of various engineering societies, including IEEE, its members, their professions, and their technologies.
* IEEE Xplore – the IEEE *Xplore* Digital Library, with over 2.6 million technical documents available online for purchase.
* IEEE.tv – a video content website operated by the IEEE.
* [//www.ieee.org/membership_services/membership/fellows/fellowsDirectory.html IEEE Fellows Directory ] – A comprehensive online directory of IEEE Fellows.
* IEEE eLearning Library  – an online library of more than 200 self-study multimedia short courses and tutorials in technical fields of interest to the IEEE.
Ha (định hướng)

**ha**, **Ha**, và **HA** có thể có các nghĩa:

**ha**:
* hecta (**ha**), đơn vị đo diện tích. 1 ha = 10 000 m² = 0,01&nbsp;km².
* Mã ISO 639 alpha-2 cho Ngôn ngữ Hausa

**Ha**:
* Số Hartmann, trong vật lý
* Ha (thần), một vị thần trong tôn giáo Ai Cập cổ đại.
Công ước Bern

**Công ước Berne về bảo hộ các tác phẩm văn học và nghệ thuật**, còn được gọi ngắn gọn là **Công ước Berne** (phát âm tiếng Việt: **Công ước Bơn** hay **Công ước Béc-nơ**), được ký tại Bern (Thụy Sĩ) năm 1886, lần đầu tiên thiết lập và bảo vệ quyền tác giả giữa các quốc gia có chủ quyền. Nó được hình thành sau các nỗ lực vận động của Victor Hugo. Trước khi có công ước Bern, các quốc gia thường từ chối quyền tác giả của các tác phẩm ngoại quốc. Ví dụ, một tác phẩm xuất bản ở một quốc gia được bảo vệ quyền tác giả tại đó, nhưng lại có thể bị sao chép và xuất bản tự do không cần xin phép tại quốc gia khác.

Các quốc gia tuân thủ công ước Bern công nhận quyền tác giả của các tác phẩm xuất bản tại các quốc gia khác cùng tuân thủ công ước này. Quyền tác giả, theo công ước Berne là tự động: không cần phải đăng ký tác quyền, không cần phải viết trong thông báo tác quyền. Ngoài ra, những quốc gia ký công ước Berne không được đặt ra các thủ tục hành chính sách nhiễu các tác giả trong việc thụ hưởng tác quyền. (Các quốc gia ký công ước Bern vẫn có quyền áp đặt các luật lệ riêng cho các tác giả trong nước họ hoặc từ những nước không ký công ước này).

Công ước Berne cho phép tác giả được hưởng tác quyền suốt đời cộng thêm tối thiểu 50 năm sau đó. Tuy nhiên các quốc gia tuân thủ công ước được phép nâng thời hạn hưởng tác quyền dài hơn, như Cộng đồng châu Âu đã làm năm 1993. Hoa Kỳ cũng gia hạn tác quyền, như trong Đạo luật Kéo dài Bản quyền Sonny Bono năm 1998.

Một số nước tuân thủ phiên bản cũ của công ước Bern cho phép tác giả được hưởng suốt đời cộng 70 năm. Thời hạn này có thể giảm đối với một số loại tác phẩm nghệ thuật (như điện ảnh) hoặc đối với các tác phẩm là công trình của một cơ quan thì thời hạn tác quyền là 95 năm sau lần xuất bản đầu tiên.

Ngày 26 tháng 7 năm 2004, chính phủ Việt Nam đã nộp văn kiện gia nhập Công ước Berne. Trong văn kiện này, nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam tuyên bố bảo lưu các quy định tại Điều 33(1) của Công ước Berne và áp dụng chế độ ưu đãi dành cho các nước đang phát triển theo Điều II và Điều III của Phụ lục Công ước Berne. Công ước Berne có hiệu lực tại Việt Nam kể từ ngày 26 tháng 10 năm 2004.

## Lịch sử

Công ước Berne đã được sửa chữa vài lần: Berlin (1908), Roma (1928), Brussels (1948), Stockholm (1967) và Paris (1971). Từ năm 1967, Công ước Berne được quản lý bởi Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới (*World Intellectual Property Organization*, viết tắt là WIPO).

Gần như tất cả các quốc gia thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) tuân thủ hầu hết các điều khoản của công ước này, theo thỏa thuận TRIPs.

Cho đến ngày 20 tháng 11 năm 2004, có 157 quốc gia đã ký Công ước Berne.

## Xem thêm
* Phạm vi công cộng
* Công ước Geneva
* Công ước Roma

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

(bằng tiếng Việt)
* Cục Sở hữu Trí tuệ Việt Nam 
* Cục Bản quyền Tác giả Văn học nghệ thuật
(bằng tiếng Anh)
* WIPO
* Công ước Berne
Quán đỉnh

**Quán đỉnh**  hay **Quán đảnh** (zh. *guàndĭng* 灌[潅]頂, sa. *abhiṣeka*, ja. *kanchō*, bo. *dbang* དབང་), nghĩa đen là rưới nước lên đầu, là một nghi thức tôn giáo trong những buổi lễ long trọng. Trong Kim cương thừa, danh từ quán đỉnh được dùng chỉ những nghi lễ, trong đó vị Đạo sư (sa. *guru*, bo. *blama*) cho phép đệ tử tu tập một mật điển (Tantra) hay nghi quỹ (Sadhana). Vì vậy trong Phật giáo Tây Tạng, người ta hay sử dụng danh từ "Truyền lực" (bo. *dbang-bskur*).

Trong Vô thượng du-già (sa. *anuttarayoga-tantra*), người ta kể bốn cấp quán đỉnh từ dưới lên trên: 
#Quán đỉnh bình (sa. *kalābhiṣeka*, bình ở đây là tịnh bình), bao gồm sự khai giảng về năm khía cạnh của Phật gia (sa. *buddhakula*).
#Quán đỉnh bí mật (sa. *guhyābhiṣeka*); 
#Quán đỉnh trí huệ (sa. *prajñābhiṣeka*)
#Quán đỉnh thứ tư (sa. *caturthābhiṣeka*).
Thông thường, vị Đạo sư đọc nghi quỹ (sa. *sādhana*) qua một lần và lần đọc này có giá trị cho phép người đệ tử tu học nghi quỹ này. Sau đó, Đạo sư bình giảng những điểm khúc mắc, khó hiểu, những bí truyền trong Nghi quỹ để bảo đảm sự tu tập chính tông, đúng đắn của đệ tử.
## Chú thích

## Tham khảo
**Fo Guang Ta-tz'u-tien* 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
**Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren*, Bern 1986.
Luận sư

**Luận sư** (zh. 論 師, sa. *ābhidharmika*, pi. *ābhidhammika*) là một Tỉ-khâu hoặc Tỉ-khâu-ni chuyên nghiên cứu A-tì-đạt-ma. Danh từ Luận sư được dịch theo cách dịch nghĩa của A-tì-đạt-ma là Luận, Luận tạng. 
*Như thế người chuyên học Kinh tạng là một Pháp sư.
*Và vị chuyên học Luật tạng là một Luật sư. Điều đó không có nghĩa rằng, họ không học Kinh và Luật của Tam tạng. Theo truyền thống, Phật Thích-ca được xem là Luận sư đầu tiên mặc dù Luận tạng được Kết tập sau khi Phật nhập Niết-bàn.

Trong thời Phật giáo nguyên thủy (Thượng toạ bộ), các vị Luận sư thường có nhiều uy tín hơn các vị tăng sĩ khác. Trong chuyến hành hương Ấn Độ, Pháp Hiển có kể lại về một Bảo Tháp chỉ được xây dựng nhằm tán thán A-tì-đạt-ma và được các Luận sư hành lễ trong những ngày nhất định.

Dần dần, danh từ Luận sư được dùng chỉ những Cao tăng với những bài luận giải (sa. *śāstra*), đóng góp lớn cho sự phát triển của tư tưởng Phật giáo. Các vị như Long Thụ, Thế Thân, Vô Trước… đều được gọi là Đại luận sư.
## Tham khảo

**Fo Guang Ta-tz'u-tien* 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
**Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren*, Bern 1986.
Luật tạng

**Luật tạng** (zh. 律藏; sa., pi. *vinaya-piṭaka*) là phần thứ hai của Tam tạng, quy định về việc sống tập thể của chư tăng, chư ni. Luật tạng có nhiều hệ khác nhau như Luật tạng của Thượng tọa bộ, Pháp Tạng bộ, Thuyết nhất thiết hữu bộ.

Luật tạng gồm có 3 phần: 
#Các quy định dành cho Tỉ-khâu (sa. *bhikṣuvibhaṅga*); 
#Các quy định dành cho Tỉ-khâu-ni (sa. *bhikṣuṇīvibhaṅga*); 
#Các quy định trong đời sống hàng ngày (kiền độ 乾度, pi. *khandhaka*) như ăn uống, áo quần...
Chi tiết các quy định như sau:
# Quy định dành cho tỉ-khâu gồm có 8 chương: 
## Ba-la-di (zh. 波羅夷; sa., pi. *pārājika*): bị trục xuất nếu phạm các tội giết, trộm cắp, hành dâm, nói dối là đã đạt Thánh quả; 
## Tăng tàn (zh. 僧殘, sa. *saṅghāvaśeṣa*, pi. *saṅghādisesa*): Tạm thời trục xuất nếu phạm một trong 13 tội như vu cáo, gây bất bình, tà dâm với phụ nữ...; 
## Bất định (zh. 不定, sa., pi. *aniyata*): Quy định về các lỗi không được ghi ra trước; 
## Xả đoạ (zh. 捨墮, sa. *naihsargika*, pi. *nissaggika*): 30 lỗi cần phải từ bỏ về quần áo, ăn uống, thuốc men; 
## Ba-dật-đề (zh. 波逸提, sa. *pātayantika*, pi. *pācittiya*): 90 lỗi nhẹ cần phạt như la lối, không nghe lời, dối trá; 
## Hối quá (zh. 悔過, sa. *pratideśanīya*, pi. *pātidesanīya*): 4 lỗi xung quanh việc ăn uống; 
## Chúng học (zh. 眾學, sa. *śikṣākaranīya*, pi. *sekhiya*): Các quy định về giao tiếp, xử sự; 
## Diệt tránh (zh. 滅諍, sa. *adhikaranaśamatha*): Các quy định về hoà giải tranh chấp.
# Quy định dành cho tỉ-khâu-ni (sa. *bhikṣuṇī-vibhaṅga*) cũng có các chương đó nhưng cụ thể thì nghiêm khắc hơn nhiều.
# Các quy định về đời sống hàng ngày (pi. *khandhaka*) của tỉ-khâu, tỉ-khâu-ni cũng như trong các ngày đặc biệt trong tháng, hay trong mùa mưa, các quy định khi sống không nhà.

Trong Luật tạng cũng có phần đúc kết các quy định và đọc lên trong những ngày lễ cho mọi người cùng nghe, mỗi vị tỉ-khâu hoặc tỉ-khâu-ni đều có bản phận nhận lỗi công khai nếu vi phạm (Ba-la-đề-mộc-xoa, sa. *prātimokṣa*).
## Xem thêm
* Giới luật Phật giáo
* Tỳ-nại-da

## Chú thích

## Tham khảo
**Fo Guang Ta-tz'u-tien* 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
**Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren*, Bern 1986.
Luật tông

**Luật tông** (zh. *lǜzōng*, 律宗, ja. *ritsu-shū*), là một tông phái Phật giáo Trung Quốc do Đạo Tuyên (596-667) thành lập. Giáo pháp của phái này dựa trên Luật tạng của Pháp Tạng bộ (sa. *dharmaguptaka*), được ghi lại với tên Tứ phần luật. Chủ trương của giáo pháp này là giữ giới luật một cách nghiêm ngặt. Những quy luật này bao gồm 250 quy định cho tăng và 348 cho ni giới. Mặc dù các bộ Luật xuất phát từ Tiểu thừa, nhưng Đại thừa Trung Quốc cũng đều tuân thủ nghiêm túc. Tông này được truyền qua Nhật năm 745.

Theo Đạo Tuyên, việc giữ giới luật là một yếu tố quan trọng trong tu học. Sư nhấn mạnh đến tính quan trọng của việc quy y thế phát và ghi rõ các quy định của đời sống xuất gia.

Luật tông Nhật Bản, xuất phát từ Luật tông Trung Quốc, được Giám Chân (zh. 鑒真, ja. ganjin) Luật sư truyền qua Nhật năm 745. Ngày nay, Luật tông Nhật Bản vẫn còn tồn tại, nhưng không có ảnh hưởng tư tưởng nhiều trong nền Phật giáo tại đây.

## Tham khảo

* *Fo Guang Ta-tz'u-tien* 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
* *Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren*, Bern 1986.
Tiếp tâm

**Tiếp tâm** (zh. 接心, ja. *sesshin*), là dụng ngữ Thiền tông, mang nghĩa "thâu nhiếp tâm". Tiếp tâm chỉ một khoảng thời gian tu tập thiền định cao độ thường được tổ chức trong các Thiền viện tại Nhật.

Trong những ngày thường thì ngoài vài giờ Toạ thiền, các vị tăng còn phải làm việc, thi hành bản phận của mỗi người. Nhưng đặc biệt trong giai đoạn Tiếp tâm—được xem là đỉnh cao của quá trình tu học—các vị tăng ni chỉ chú tâm đến một việc duy nhất là toạ thiền. Những chu kì toạ thiền dai dẳng chỉ được gián đoạn bằng vài giờ ngủ trong đêm, lúc tụng kinh và một thời gian nghỉ ngắn sau hai bữa ăn trưa và tối. Ngay trong những khoảng thời gian gián đoạn để nghỉ này thì sự chú tâm tuyệt đối vào chủ đề (Thoại đầu) mà vị Lão sư đã giao phó cho mỗi thiền sinh cũng không được xao lãng. Các buổi Độc tham (ja. *dokusan*) trong ngày cũng có nhiệm vụ giúp đỡ các thiền sinh bảo trì sự tập trung tuyệt đối vào Công án đang được quán.

## Tham khảo

**Fo Guang Ta-tz'u-tien* 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
**Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren*, Bern 1986.
*Dumoulin, Heinrich:
:*Geschichte des Zen-Buddhismus* I. Indien und China, Bern & München 1985.
:*Geschichte des Zen-Buddhismus* II. Japan, Bern & München 1986.
Thượng tọa

**Thượng tọa** (chữ Hán: 上座) là một danh hiệu chỉ các vị Tăng sĩ Phật giáo, là một người đã thọ Tỳ kheo giới, nên còn gọi là chung là Tỳ kheo. Thượng tọa chỉ một người cao tuổi đã đạt bốn tiêu chuẩn sau: 
# Đức hạnh cao.
# Nắm vững giáo lý căn bản của Phật pháp.
# Nắm vững các phép Thiền định.
# Người đã từ diệt những lậu hoặc (*āsrava*), phiền não (*kleśa*) và đạt được trạng thái giải thoát (*vimokṣa*).

Danh hiệu Thượng toạ được dùng sau này không hẳn là theo tất cả các tiêu chuẩn trên, thường chỉ để dùng cho các Tỉ-khâu có danh tiếng, cao tuổi hạ (như Hòa thượng). Trong Thiền tông, là danh hiệu kính cẩn để gọi thầy của mình hoặc chỉ về phái Thượng toạ bộ. Trong tiếng Anh, Thượng tọa là *thera*, và Giáo hội Phật giáo Việt Nam dùng từ *"Venerable"* để chỉ thượng toạ*.

==Tại Việt Nam hiện nay==

Theo Hiến chương của [[Giáo hội Phật giáo Việt Nam]] quy định, danh hiệu Thượng tọa dành cho các vị Tăng sĩ có tuổi đạo từ 25 trở lên tính theo [[hạ lạp]], tuổi đời từ 45 trở lên. Khi đủ tuổi đạo 40 năm có thể được tấn phong danh hiệu [[Hòa thượng]].

== Xem thêm ==

* [[Hạ tọa]]
* [[Trung tọa]]

==Tham khảo==

**Fo Guang Ta-tz'u-tien* 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
**Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren'', Bern 1986.

## Liên kết ngoài
*
Tổ sư

**Tổ sư** (zh. 祖師, ja. *soshi*) thường được hiểu là những vị Tổ trong Thiền tông. Tổ sư là những Đại sư đã thấu hiểu Phật pháp, đã được truyền tâm ấn qua cách "Dĩ tâm truyền tâm" và truyền lại cho những Pháp tự. Biểu tượng của việc "Truyền tâm ấn" là pháp y và Bát, gọi ngắn là "y bát". Theo truyền thuyết, 28 vị Tổ sư Ấn Độ kế thừa nhau sau Phật Thích-ca để truyền bá Thiền tông và Bồ-đề-đạt-ma—vị Tổ thứ 28 tại đây—được xem là Tổ thứ nhất của Thiền Trung Quốc.

Vị Tổ thứ 6 tại Trung Quốc là Huệ Năng không chính thức truyền y bát lại cho ai và vì vậy, biểu tượng này và với nó là danh hiệu Tổ sư thất truyền. Nhưng Huệ Năng lại có năm vị đệ tử đắc pháp xuất sắc—được thời nhân gọi là Ngũ đại tông tượng—là những vị đã khai sáng và phát triển nhiều nhánh thiền quan trọng.

Năm vị Đại Thiền sư được tôn là Ngũ đại tông tượng của Lục tổ: 
#Thanh Nguyên Hành Tư
#Nam Nhạc Hoài Nhượng
#Nam Dương Huệ Trung
#Vĩnh Gia Huyền Giác
#Hà Trạch Thần Hội.
Trong những nhánh thiền này (xem Ngũ gia thất tông), những vị Thiền sư xuất sắc được các tăng ni cũng như giới Cư sĩ tôn sùng và gọi là Tổ sư.

## Tham khảo

**Fo Guang Ta-tz'u-tien* 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-guang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
**Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren*, Bern 1986.
*Dumoulin, Heinrich:
:*Geschichte des Zen-Buddhismus* I. Indien und China, Bern & München 1985.
:*Geschichte des Zen-Buddhismus* II. Japan, Bern & München 1986.
Tịnh nghiệp chướng kinh

* *'Tịnh nghiệp chướng kinh*' * (zh. *jìng yèzhàng jīng* 淨業障經, ja. *jō gōshō kyō*), là một bộ kinh được dịch sang Hán văn, gồm 1 quyển, dịch giả khuyết danh. Bài kinh này có lẽ được dịch vào đời Tây Tần (zh. 西秦) khoảng từ năm 350-430. Kinh kể chuyện 2 vị tăng tên Vô Cấu Quang (zh. 無垢光) và Dũng Thí (zh. 勇施) bị phạm tội trọng, nhưng chuyển hoá được ác nghiệp nhờ nhận ra được bản tính Vô sinh của các pháp. Tên gọi đầy đủ là *Phật thuyết tịnh nghiệp chướng kinh* (zh. 佛説淨業障經).

## Tham khảo

**Fo Guang Ta-tz'u-tien* 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
**Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren*, Bern 1986.
Tọa cụ

**Toạ cụ** (zh. 坐具, ja. *zagu*), là "dụng cụ để ngồi (thiền)". Ban đầu toạ cụ chỉ là một tấm vải để ngồi và là một trong sáu vật (lục vật) mà một thiền tăng được mang theo tuỳ thân. Nếu thiền sinh đi Hành cước thì toạ cụ thường được xếp gọn và cất giữ dưới y phục. Trong Thiền tông thì toạ cụ trở thành một tấm khăn mà ngày nay cũng còn được sử dụng trong những buổi lễ, ví dụ như khi thiền sinh trải toạ cụ để quỳ lạy, lễ bái. Toạ cụ cũng được nhắc đến trong một vài Công án.
## Tham khảo

**Fo Guang Ta-tz'u-tien* 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
**Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren*, Bern 1986.
*Dumoulin, Heinrich:
:*Geschichte des Zen-Buddhismus* I. Indien und China, Bern & München 1985.
:*Geschichte des Zen-Buddhismus* II. Japan, Bern & München 1986.
Tọa đoạn

**Toạ đoạn** (zh. 坐斷, ja. *zadan*), cũng được gọi là **Toạ diệt** (zh. 坐滅, ja. *zasetsu*), nghĩa "Ngồi thiền để đoạn diệt" và cái được đoạn diệt ở đây chính là những vọng tưởng, ý nghĩ si mê, vô minh.

Khi các vọng tưởng trong tâm thức của một kẻ phàm đã được cắt đứt thì người ấy sẽ trực ngộ được Phật tính, ngộ được tính không (sa. *śūnyatā*, ja. *kū*) của hiện hữu. Nếu người ta còn vướng mắc, bám vào khía cạnh sắc tướng của sự vật và cho nó là sự thật tuyệt đối thì không bao giờ trực chứng được cái chân tính nằm sau mọi hiện tượng. Trong lúc toạ thiền thì tất cả những vọng tưởng che đậy chân như dần dần được đoạn diệt một cách có hệ thống—đến khi cách nhìn theo lối nhị nguyên "Ta đây vật đó" bất thình lình bị phá vỡ và hành giả chết một cái chết lớn (đại tử 大死) trên Toạ bồ đoàn. Cái chết lớn này chính là điều kiện căn bản của sự sống mới hoàn toàn tự do tự tại, không còn bị ảnh hưởng của sinh tử luân hồi.

## Tham khảo

**Fo Guang Ta-tz'u-tien* 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
**Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren*, Bern 1986.
*Dumoulin, Heinrich:
:*Geschichte des Zen-Buddhismus* I. Indien und China, Bern & München 1985.
:*Geschichte des Zen-Buddhismus* II. Japan, Bern & München 1986.
Tọa bồ đoàn

**Toạ bồ đoàn** (zh. 坐蒲團, ja. *zabuton*), cũng được gọi tắt là **Bồ đoàn**, là một dụng cụ để Toạ thiền, thường được dồn bằng bông gòn và bọc bằng một lớp vải xanh dương đậm. Toạ bồ đoàn có hình vuông, với kích thước mà một người ngồi thiền trong tư thế Kết già phu toạ vừa đủ ngồi và để hai đùi gối lên.
## Tham khảo

**Fo Guang Ta-tz'u-tien* 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
**Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren*, Bern 1986.
*Dumoulin, Heinrich:
:*Geschichte des Zen-Buddhismus* I. Indien und China, Bern & München 1985.
:*Geschichte des Zen-Buddhismus* II. Japan, Bern & München 1986.
Tín (Phật giáo)

**Tín** (zh. *xìn* 信, sa. *śraddhā*, pi. *saddhā*, ja. *shin*) có nhiều nghĩa:

1. Lòng tin tưởng nơi Phật-đà và Phật pháp. Tín là cơ sở của hai yếu tố đầu tiên—Chính kiến và Chính tư duy—trong Bát chính đạo và một yếu tố của năm lực (Ngũ lực). Trong Đại thừa, tín còn đóng một vai trò quan trọng hơn, vì tín là hạnh nguyện quan trọng mà ai cũng có và sẽ đưa mỗi người đến Phật quả. Tuy nhiên tín không phải là niềm tin mù quáng, mà chính là lòng tin tưởng chắc chắn sau khi đã tìm hiểu và áp dụng giáo pháp của Phật. Tin tưởng mù quáng nơi lời nói của Phật hay đạo sư là đi ngược với quan điểm đạo Phật, như chính Phật đã từng khuyến cáo.

Tuy nhiên trong Tịnh độ tông, lòng tin nơi Phật A-di-đà có tính chất tuyệt đối. Vì vậy tông phái này cũng có khi được gọi là "Tín đạo". Tín là một trong những cơ sở khi nhập vào Thánh đạo: một bậc Dự lưu (sa. *śrota-āpanna*) có thể là một bậc Tuỳ tín hành (sa. *śraddhānusarin*) hay Tuỳ pháp hành (sa. *dharmānusarin*) và khi giải thoát cũng có thể phân biệt là người nương vào Tín mà được giải thoát (sa. *śraddhāvimukta*) hay nương vào Quán chứng được giải thoát (sa. *dṛṣṭiprāpta*).

2. Một tên gọi của Tâm.

3. Một trong 10 thiện tâm sở đề cập trong *[[A-tì-đạt-ma-câu-xá luận]]*, một trong 11 thiện tâm sở đề cập trong Pháp tướng tông. Khi gặp cảnh giới thanh tịnh, nhờ đó mà làm thanh tịnh các tâm sở khác. Tin nhận pháp giới như chúng đang là. Theo Pháp tướng tông, Tín là "thật pháp" có cái dụng suốt khắp Tam giới.

## Tham khảo

**Fo Guang Ta-tz'u-tien* 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
**Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren*, Bern 1986.
Conze, Edward: 
:*Buddhism. Its Essence and Development*, Oxford 1953.
:*Buddhist Thought in India*, London 1962, (Đức ngữ: *Buddhistisches Denken*, Frankfurt am Main, 1988)
:*A Short History of Buddhism*, Frankfurt am Main, 1984.
Không hữu

**Không hữu** (zh. *kōngyŏu* 空有, ja. kūu) là trống không và tồn tại, hiện hữu và không hiện hữu. Hai cách để nhận thức về thực tại, được dịch sang tiếng Hán là Hữu vô (zh. 有無). Quan niệm Hữu là nhìn thấy các hiện tượng là do duyên khởi, trong khi quan niệm Vô là nhìn các hiện tượng vốn xưa nay không có tự tính (bản lai vô tự tính 本來無自性).
## Tham khảo

**Fo Guang Ta-tz'u-tien* 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
**Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren*, Bern 1986.
Không hoa

**Không hoa** (zh. *kōnghuá* 空華, ja. *kūge*), là "hoa trên không trung". Hoa hư huyễn, hoa đốm trong mắt, được nhìn thấy trên bầu trời như là kết quả của sự rối loạn thị giác. Đây là ẩn dụ được dùng trong những kinh luận như luận *[[Đại thừa khởi tín luận|Đại thừa khởi tín]]*, kinh *[[Thủ-lăng-nghiêm-tam-muội kinh|Thủ-lăng-nghiêm]]*, kinh *[[Viên Giác kinh|Viên Giác]]*, để chỉ cho tính vô minh phân biệt. 
## Tham khảo

**Fo Guang Ta-tz'u-tien* 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
**Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren*, Bern 1986.
Tịnh độ môn

**Tịnh độ môn** (zh. *jìngtǔmén* 淨土門, ja. *jōtomon* là giáo lý Tịnh độ, khuyên tìm cầu sự cứu độ thông qua nguyện lực của Phật A-di-đà.

## Tham khảo

**Fo Guang Ta-tz'u-tien* 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
**Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren*, Bern 1986.
## Xem thêm
*A-di-đà
*Tịnh độ tông
*Cực lạc
Không hành nữ

**Không hành nữ**, hay **nữ không hành**, (tiếng Phạn: डाकिनी ; tiếng Tây Tạng: མཁའ་འགྲོ་མ་ , Wylie: *mkha' 'gro ma* , THL: *khandroma* ; tiếng Mông Cổ: хандарма ; tiếng Trung: 空行母; bính âm: *kōngxíngmǔ* ; nghĩa là 'mẹ bay trên trời' ; hoặc 荼枳尼, bính âm: *túzhǐní* ; 荼吉尼, bính âm: *tújíní* ; hoặc 吒枳尼, bính âm: *zhāzhǐní* ; tiếng Nhật: 荼枳尼 / 吒枳尼 / 荼吉尼, *dakini* ) là một loại linh hồn nữ giới, nữ thần, hay ma quỷ trong Ấn Độ giáo và Phật giáo. Hay có thể dịch là những người nữ "đi trong không gian". Theo quan điểm dân gian Ấn Độ, không hành nữ là các nữ thần trong thiên giới. Đặc biệt trong Kim cương thừa, không hành nữ được xem là gốc của sự cảm hứng và trong các tranh tượng, chư vị được vẽ như các nữ thần loã thể hung dữ.

Khái niệm ḍākinī hơi khác nhau tùy theo bối cảnh và truyền thống. Ví dụ, trong Phật giáo Tây Tạng, nhiều tu sĩ xem không hành nữ là thần bảo hộ, là người giải phóng năng lực của người tu tập và hoà nhập vào năng lực của chính mình. Danh hiệu "không hành nữ" có nghĩa là vị nữ thần di chuyển trên bình diện thật tại cao nhất - theo tiếng Tây Tạng *mkha` `gro ma*. *mkha`* là không gian, *`gro* là chuyển dịch, *ma* nữ giới. Sự loã thể tượng trưng cho sự thật không bị che đậy.

Trong các văn bản Ấn Độ giáo trước đây và Phật giáo bí truyền Đông Á , thuật ngữ này biểu thị một chủng tộc ác quỷ ăn thịt và/hoặc tinh chất quan trọng của con người. Trong văn học Mật tông Ấn Độ giáo, Ḍākinī là tên của một nữ thần thường gắn liền với một trong sáu luân xa hoặc bảy yếu tố cơ bản ( *dhātu* ) của cơ thể con người.

**Không hành nam** trong tiếng Phạn là *daka*, trong tiếng Tây Tạng là *powa*.

Ở Nhật Bản, các ḍākinī - được cho là theo truyền thống Phật giáo Đông Á được Đại Nhật Như Lai chinh phục và chuyển sang Phật giáo dưới vỏ bọc của thần hộ pháp Mahākāla (Daikokuten trong tiếng Nhật) - cuối cùng đã hợp nhất thành một vị thần duy nhất gọi là **Dakiniten** (荼枳)尼天, 吒枳尼天, hoặc 荼吉尼天), người sau khi đồng bộ hóa với vị thần nông nghiệp bản địa Inari, đã trở nên gắn liền với hình tượng cáo (*[[kitsune]]*) gắn liền với vị thần sau này.

## Tham khảo

**Fo Guang Ta-tz'u-tien* 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
**Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren*, Bern 1986.
Bồ-đề đạo thứ đệ

**Bồ-đề đạo thứ đệ** (zh. 菩提道次第論, bo. *lam-rim* ལམ་རིམ་) là tên chung của một số bản luận do những vị Đại sư Phật giáo Tây Tạng sáng tác, dựa theo tác phẩm *[[Bồ-đề đạo đăng luận]]* của A-đề-sa. Những bộ luận này nêu rõ từng chi tiết từ lúc nhập môn đến khi đạt Bồ-đề. Điểm đặc sắc nhất là khía cạnh nào của Phật pháp cũng được đề cập đến. Tác phẩm cổ nhất thuộc loại này là bộ *[[Bồ-đề đạo thứ đệ tuỳ phá tông trang nghiêm]]* của Đạt-bảo Cáp-giải (bo. *dvags-po lha-rje* དྭགས་པོ་ལྷ་རྗེ་ hoặc *sgam po pa* སྒམ་པོ་པ་) và theo gương quyển này, Tông-khách-ba soạn quyển *Bồ-đề đạo thứ đệ* và *Chân ngôn đạo thứ đệ* (một bài luận về Mật giáo). Những bộ sách này rất được ưa chuộng vì vậy được biên soạn và phổ biến rộng rãi trong tất cả các tông phái Phật giáo Tây Tạng.

*Bồ-đề đạo thứ đệ tuỳ phá tông trang nghiêm* (bo. *dvags po thar rgyan* དྭགས་པོ་ཐར་རྒྱན་) của Đạt-bảo Cáp-giải tuyên truyền *Bồ-đề đạo đăng luận* của A-đề-sa và phép tu Đại thủ ấn (sa. *mahāmudrā*) của Mật-lặc Nhật-ba (bo. *milarepa* མི་ལ་རས་པ་). Sách này được chia thành sáu chương:
#Thuyết quan trọng trong chương này là thuyết Như Lai tạng (sa. *tathāgata-garbha*), có nghĩa rằng, tất cả chúng sinh đều có Phật tính. Thuyết này cũng là đối tượng tranh cãi quyết liệt trong Phật giáo nơi đây và cũng vì vậy, trong tác phẩm Bồ-đề đạo thứ đệ, Tông-khách-ba không đề cập đến thuyết này nữa;
#Kiếp người là cơ hội thuận tiện nhất để đắc Bồ-đề thành Phật. Vì vậy chúng sinh không nên bỏ lỡ cơ hội hiếm có này.
#Điều kiện quan trọng nhất để đắc đạo là sự hướng dẫn của một thiện tri thức, đây có nghĩa là một vị Đạo sư (ở Tây Tạng là một Lạt-ma).
#Phương tiện để đạt Phật quả là những lời hướng dẫn của vị Đạo sư. Sự hướng dẫn này thường bao gồm những bài giảng về nỗi đau Khổ của tất cả chúng sinh trong Luân hồi, luật Nghiệp báo, tác dụng của tâm Từ bi, việc phát triển Bồ-đề tâm, thực hiện sáu hạnh Ba-la-mật-đa (Lục độ), Ngũ đạo;
#Những lời hướng dẫn này đưa hành giả đến những cấp bậc tiếp thu trực giác, đạt Bồ-đề (Tam thân);
#Hành giả không đạt Bồ-đề cho chính mình. Bồ-đề chỉ trở thành ý nghĩa cao cả khi hành giả xả thân cứu độ tất cả chúng sinh.

Cách trình bày của những bộ luận Bồ-đề đạo thứ đệ khác cũng tương tự như trên. Chỉ có những điểm quan trọng là được sắp xếp khác nhau. Trong *Bồ-đề đạo thứ đệ* của Tông-khách-ba thì phép tu Chỉ và Quán được chú trọng đặc biệt, trong khi những bộ thuộc dòng Ninh-mã (bo. *nyingmapa* རྙིང་མ་པ་) lại để ý đến phương tiện Đại cứu cánh (sa. *atiyoga*, bo. *dzogchen* རྫོགས་ཆེན་) hơn.

## Tham khảo

**Fo Guang Ta-tz'u-tien* 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
**Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren*, Bern 1986.
Bạch Vân An Cốc

**Bạch Vân An Cốc** (zh. 白雲安谷, ja. *hakuun yasutani*); 1885-1973 là một vị Thiền sư Nhật Bản, là Thiền sư đầu tiên giảng dạy ở Hoa Kỳ. Xuất gia năm 11 tuổi, Sư tu tập dưới sự hướng dẫn của nhiều Thiền sư khác nhau. Sau khi làm thầy giáo (trường phổ thông) 16 năm, Sư được Đại Vân Tổ Nhạc Nguyên Điền (ja. *daiun sōgaku harada*) nhận làm môn đệ và được ấn chứng (1943).

Sư đến Mĩ nhiều lần (1962-1969) và hướng dẫn nhiều thiền sinh Mĩ và các nước khác tu tập. Những bài luận về *[[Bích nham lục]]*, *[[Vô môn quan]]* và *[[Thong dong lục]]* của Sư rất được phổ biến. Phương pháp giảng dạy của Sư được truyền bá rộng rãi ở Tây phương qua quyển sách *The Three Pillars of Zen* của Philip Kapleau (Việt ngữ: *Ba Trụ Thiền*).

## Tham khảo

* *Fo Guang Ta-tz'u-tien* 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
* Dumoulin, Heinrich:
:*Geschichte des Zen-Buddhismus* I. Indien und China, Bern & München 1985.
:*Geschichte des Zen-Buddhismus* II. Japan, Bern & München 1986.
Bạch chỉ (Phật giáo)

**Bạch chỉ** (zh. 白紙, ja. *hakushi*), nghĩa là "trang giấy trắng", là một danh từ chỉ một tâm trạng đạt được qua quá trình Toạ thiền (ja. *zazen*) và một trong những yếu tố để đạt Giác ngộ. Bạch chỉ là một tâm trạng - nói theo nhà hiền triết châu Âu Meister Eckhart - "trống rỗng không có một vật". Để đạt được tâm trạng này thì tất cả những ý nghĩ, thành kiến, hình ảnh... phải biến mất, như chư vị Thiền sư thường nhấn mạnh.

Bạch Vân An Cốc - một vị Thiền sư hiện đại người Nhật - khuyên rằng: "Nếu đầu óc, thâm tâm của quý vị còn chứa đựng bất cứ một cái gì, ghi lại một cái gì thì quý vị sẽ không bao giờ Kiến tính. Quý vị phải buông xả tất cả. Tâm của quý vị phải trống rỗng, không một dấu vết như một tờ giấy trắng trong sạch, Bạch chỉ!"

## Tham khảo

**Fo Guang Ta-tz'u-tien* 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
**Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren*, Bern 1986.
A-đề-sa

**Atisha** (zh. 阿提沙, sa. *atīśa*, *atiśa*), dịch ý là "Người xuất chúng, xuất sắc", cũng được gọi là **Nhiên Đăng Cát Tường Trí** (zh. 燃燈吉祥智, sa. *dīpaṅkaraśrījñāna*, bo. *jo bo rje dpal ldan a ti sha* ཇོ་བོ་རྗེ་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤ་). Là một Tỳ-khưu vĩ đại người Đông Ấn (982-1054), đã đóng góp rất nhiều trong việc truyền Phật giáo sang Tây Tạng. Sư chuyên nghiên cứu các phương pháp phát triển Bồ-đề tâm (sa. *bodhicitta*). Là Tổ của dòng Ma-kiệt-đa (sa. *magadha*) và thuyết sư tại đại học Siêu Giới (sa. *vikramaśīla*), Sư được mời qua Tây Tạng và sống ở đó 12 năm cuối đời mình. Sư là người sáng lập trường phái **Kadampa** (zh. 迦當派, bo. *bka' gdams pa* བཀའ་གདམས་པ་), gây ảnh hưởng rất lớn cho nền Phật giáo Tây Tạng, nhất là dòng Cách-lỗ (bo. *gelugpa* དགེ་ལུགས་པ་) của Tông-khách-ba (bo. *tsong-kha-pa*). Đệ tử quan trọng nhất của Sư là Lạc-mẫu-đông (hoặc Đông-đốn, bo. *`brom ston* འབྲོམ་སྟོན་, 1003-1064).

Thế kỉ thứ 10 được xem là thời đại truyền pháp lần thứ hai từ Ấn Độ qua Tây Tạng, thông qua vương triều miền Tây. Ban đầu nhà vua cử sứ giả qua Ấn Độ thỉnh Kinh, như dịch giả Rinchen Sangpo (bo. *rinchen sangpo* རིན་ཆེན་བཟང་པོ་). Về sau nhà vua mời hẳn một Luận Sư Ấn Độ và người đó là Atisha. Năm 1042, Sư bước chân vào đất Tây Tạng, sống ở Netang và bắt đầu giáo hoá.

Trong tác phẩm *[[Bồ-đề đạo đăng luận|Bồ-đề đạo đăng]]* (sa. *bodhipathapradīpa*), Sư trình bày toàn cảnh giáo pháp Đại thừa và chia hành giả theo ba căn cơ khác nhau:
# Hạ sĩ: Loại người mong được tái sinh nơi tốt lành.
# Trung sĩ: Loại người tu vì sự giác ngộ của chính mình (Tiểu thừa).
# Thượng sĩ: Loại người tu vì sự Giác ngộ của tất cả chúng sinh (Bồ Tát).

Công trình chính của Atisha là xếp đặt thứ tự Kinh sách, không phổ biến bừa bãi. Sư là người đưa Bổn Tôn Đa-la (sa. *tārā*) trở thành một vị nữ Bổn Tôn quan trọng trong hệ thống đạo Phật Tây Tạng. Trong các tác phẩm, Sư thống nhất hai trường phái chính của Giáo Pháp Bát-nhã-ba-la-mật-đa: quan điểm tính Không (sa. *śūnyatā*) của Long Thụ (sa. *nāgārjuna*) và tính bao trùm của tâm thức giác ngộ theo Vô Trước (sa. *asaṅga*).

## Tham khảo

* *Fo Guang Ta-tz'u-tien* 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
* *Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren*, Bern 1986.
Hoàng Bá tông

**Hoàng Bách tông** (zh. 黃檗宗, ja. *ōbaku-shū*) là một nhánh thiền thứ ba của Thiền Tông Nhật Bản song song với hai nhánh lớn khác là Lâm Tế (ja. *rinzai*) và Tào Động (sa. *sōtō*). Nhánh này bắt nguồn từ Thiền sư Ẩn Nguyên Long Kì (ja. *ingen ryūki*), người sáng lập Thiền viện chính của tông này là Vạn Phúc tự (ja. *mampuku-ji*) giữa thế kỉ 17 tại Uji, Kinh Đô (ja. *kyōto*). Hoàng Bách tông là một nhánh của tông Lâm Tế, nhìn chung thì không gây ảnh hưởng bao nhiêu trong truyền thống Thiền của Nhật.

Thiền sư Ẩn Nguyên vốn là vị trụ trì của Vạn Phúc tự - một Thiền viện nằm trên núi Hoàng Bách (ja. *ōbaku-san*) tại Trung Quốc. Năm 1654, sư sang Nhật hoằng hoá và chỉ bảy năm sau đó, Tướng quân Đức Xuyên Gia Cương (ja. *tokugawa tsunayoshi*) đem đất ban cho sư để thành lập một thiền viện theo kiến trúc đời nhà Minh. Sư đặt tên cho thiền viện này là Hoàng Bá Sơn Vạn Phúc tự. Thiền sư Mộc Am Tính Thao (ja. *mokuan shōtō*), một đệ tử đồng hương của Ẩn Nguyên kiến lập một thiền viện khác với tên Thuỵ Thánh tự (ja. *zuishō-ji*) tại Đông Kinh (ja. *tōkyō*) năm 1671, một thiền viện có công rất nhiều trong việc truyền bá Thiền tông tại đây. Tất cả 13 vị kế thừa trụ trì thiền viện này - kể từ Ẩn Nguyên, Mộc Am - đều là người Trung Quốc, vị thứ 14 mới là người Nhật đầu tiên đảm nhận chức vụ này. Dòng này được chính thức công nhận là một tông phái năm 1876.

Tông này được sáng lập như một trường phái riêng biệt tại Nhật, không phải tại Trung Quốc và tên của tông này không có quan hệ gì đến Thiền sư Hoàng Bá Hi Vận, thầy của Lâm Tế.

## Tham khảo

* *Fo Guang Ta-tz'u-tien* 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
* Dumoulin, Heinrich:
:*Geschichte des Zen-Buddhismus* I. Indien und China, Bern & München 1985.
:*Geschichte des Zen-Buddhismus* II. Japan, Bern & München 1986.