open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Câu lệnh (khoa học máy tính)

**Câu lệnh** là đơn vị cơ bản của một ngôn ngữ lập trình. Trong trường hợp đặc biệt, nó có thể cũng trở thành một đơn vị thao tác của máy tính điện tử hay còn gọi là một chỉ thị.

Vì mức độ phức tạp, việc dùng các chỉ thị để trực tiếp điều khiển máy tính sẽ rất ít thông dụng. Thay vào đó, người ta ghép một số tổ hợp của các chỉ thị để cho máy thi hành được một động tác lớn hơn gọi là câu lệnh. Như vậy mỗi câu lệnh bao gồm một hay một số mệnh lệnh máy tính được sắp xếp theo trình tự xác định và nhằm mụch đích ra lệnh cho CPU tiến hành một thao tác cố định có ý nghĩa.

Tùy theo ngôn ngữ lập trình, các câu lệnh sẽ có cấu trúc khác nhau và có trật tự sắp xếp nhất định. Trật tự này thường không đổi và được gọi là cú pháp (*syntax*).

Câu lệnh có thể hiểu như là mệnh đề cơ bản có thể được cấu trúc thông qua việc sử dụng các từ khóa (đã được định nghĩa từ trước bởi ngôn ngữ lập trình) hoặc là có thể tạo bởi các chỉ thị từ các cấu trúc ngữ pháp hay cú pháp đã được định nghĩa sẵn. Các câu lệnh của một chương trình dùng để chỉ thị cho máy tính biết làm gì, xử lý như thế nào với các dữ liệu và từ đó tiến hành các phép tính toán hay biến đổi dữ liệu để đạt được kết quả.

## Các kiểu câu lệnh
Sau đây là các loại câu lệnh chính. Thí dụ được dùng viết theo ngôn ngữ Pascal

*Định nghĩa: ` TYPE SALARY = INTEGER `
*Khai báo: `VAR A:INTEGER `
*Gán giá trị: `A:= A + 1 `
*Dãy câu lệnh:` A:= A + 1; WRITELN(A) `
*Điều kiện: `IF A > 3 THEN WRITELN(A) ELSE WRITELN("NOT YET") END `
*Vòng lặp:` FOR A:=1 TO 10 DO WRITELN(A) END `
*Gọi:` CLEARSCREEN() `

## Đặc điểm
* Mệnh lệnh thì khác với biểu thức ở chỗ các biểu thức thì có thể trả về các gía trị và không thể gây ra hiệu ứng phụ, trong khi đó, các câu lệnh được thực thi sẽ không trả về giá trị nào ngoại trừ có thể tạo ra các hiệu ứng khác nhau.
* Trong việc lập trình kiểu cấu trúc thì các câu lệnh có thể được nhóm lại tạo nên các khối câu lệnh (thí dụ như là các hàm hay các thủ tục)

## Ví dụ về các câu lệnh

### Ngôn ngữ ASM
 mov AX, BX;     (*gán giá trị của BX lên AX*)

### Ngôn ngữ C
 printf("Hello World!\n");   *// hiển thị ra màn hình "Hello World!"*

### Ngôn ngữ C++
 cin >> name >> age;    *// đọc (từ bàn phím) giá trị cho biến "name" và "age"*

## Tham khảo

## Xem thêm
*tiến học hacker
*[[Chỉ thị (máy tính)|Mệnh lệnh
Frank Sherwood Rowland

**Frank Sherwood Rowland** (28 tháng 6 năm 1927 – 10 tháng 3 năm 2012) là một người đoạt giải Nobel và giáo sư hóa học tại trường Đại học California tại Irvine. Ông đã nghiên cứu về hóa học bình lưu và động lực học hóa học.

Ông Rowland sinh ra tại Delaware, Ohio và nhận bằng cử nhân văn chương tại Đại học Wesleyan tại Ohio vào năm 1948. Ông nhận bằng thạc sĩ trong năm 1951 và tiến sĩ trong năm 1952, cả hai bằng từ trường Đại học Chicago.

Năm 1974 Rowland và Mario J. Molina nhận biết các CFC, giống như các khí khác, là chất xúc tác có hiệu quả cao khi phá vỡ các phân tử ôzôn. Vì thế họ đã khám phá ra sự suy giảm ôzôn.

Năm 1995 Rowland và Molina đoạt giải Nobel Hóa học vì nghiên cứu của họ trong lĩnh vực này.

Ông đã được tặng nhiều giải thưởng:
*Giải Tyler, 1983
*Giải Nhật Bản, 1989
*Giải Peter Debye, 1993
*Huy chương Roger Revelle, 1994
*Giải Nobel Hóa học, 1995

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Tiểu sử
Chỉ thị (máy tính)

**Chỉ thị máy tính**, gọi tắt là **chỉ thị** (Anh ngữ *instruction*), là đơn vị nhỏ nhất dùng để điều khiển máy tính, cụ thể hơn là ra lệnh cho CPU thực hiện một thao tác căn bản.

Tập hợp các chỉ thị này tạo thành ngôn ngữ máy.

Vì các chỉ thị là một đơn vị rất nhỏ nên việc sử dụng trực tiếp các đơn vị này kiến tạo một phần mềm sẽ rất khó khăn. Trong các ngôn ngữ lập trình người ta có thể thay vào đó bằng những câu lệnh. Mỗi câu lệnh là tập hợp cố định của một số chỉ thị nhằm thi hành một thao tác lớn hơn và có ý nghĩa hơn.

Tuỳ theo kiểu cấu trúc và thiết kế mà chúng ta có thể có các cú pháp ra lệnh khác nhau. Hai họ ngôn ngữ máy điển hình và cổ điển là họ 8086 của Intel và họ 6800 của Motorolla. Hai họ ngôn ngữ máy này ngày nay đã phát triển rất sâu và xa cho các thế hệ chíp mới.

## Thí dụ về mệnh lệnh máy tính

*Chỉ thị 
`XOR AX, BX` theo cú pháp kiểu Intel sẽ tương đương với chỉ thị `XOR BX, AX` theo cú pháp kiểu Motorolla và cả hai đều có ý nghĩa là thực hiện phép toán logic `XOR` giữa hai thanh (*register*) `AX` va `BX` rồi đem kết quả lưu vào thanh `AX`.

## Xem thêm
*Câu lệnh

## Tham khảo
Nhóm chức

**Nhóm chức** là nguyên tử hay nhóm nguyên tử xuất hiện trong các hợp chất hữu cơ, quyết định tính chất hóa học đặc trưng của hợp chất hữu cơ đó.
Cùng một nhóm chức sẽ trải qua (các) phản ứng hóa học tương tự hoặc tương tự bất kể kích thước của phân tử mà nó là một phần. Điều này cho phép dự đoán có hệ thống các phản ứng hóa học và hành vi của các hợp chất hóa học và thiết kế các tổng hợp hóa học. Hơn nữa, khả năng phản ứng của một nhóm chức năng có thể được sửa đổi bởi các nhóm chức năng khác gần đó. Trong tổng hợp hữu cơ, xen kẽ nhóm chức năng là một trong những loại biến đổi cơ bản.

Ngoài ra còn có các nhóm Axyl (R-CO-), akoxyl hay là ete bỏ bớt 1 nhánh (R-O-),v.v

## Chú thích
Đúng

## Trong đời sống
**Đúng** là khái niệm có thể gây tranh cãi. Nhiều người cho rằng một khái niệm đúng tuyệt đối là không tồn tại. Chỉ có thể nói đến khả năng đúng nhiều hay ít. Định nghĩa một cái gì đấy đúng, có thể dựa vào đa số người ủng hộ.

## Trong toán học
Trong hệ nhị phân Boolean, dùng trong toán học và tin học, chữ đúng thường chỉ cho trạng thái 1, ngược với chữ sai, chỉ trạng thái 0.

Trong định nghĩa mệnh đề toán học, đúng là một giá trị chân lý của mệnh đề toán học, tương ứng với 1. Giá trị kia là sai, tương ứng với 0.

Trong toán học, khái niệm đúng còn được hiểu là không mâu thuẫn với các tiên đề.
Cú pháp câu lệnh

**Cú pháp câu lệnh** (tiếng Anh: *programming syntax*) của một ngôn ngữ lập trình là các quy tắc luật lệ về trật tự và hình thức viết của một câu lệnh.

Tùy theo ngôn ngữ mà các cú pháp này có sự thay đổi khác nhau.

## Cấu trúc thông thường của các cú pháp câu lệnh
* Mỗi câu lệnh thường bắt đầu bằng ký tự hay một từ riêng chỉ tên của câu lệnh.
* Theo sau đó là trật tự xác định của các toán tử, hay hệ thống các ký tự mô tả, hay các tham số.
* Một số ngôn ngữ lập trình yêu cầu phải có ký tự kết thúc câu lệnh và thường là dấu chấm-phẩy (`;`).
* Tuỳ theo ngôn ngữ, mỗi câu lệnh có thể có nhiều hơn một cú pháp.
* Mỗi câu lệnh cũng sẽ có một giá trị được gửi về sau khi thực thi. Các giá trị này có thể dùng cho nhiều mục đích khác nhau. Một mục đích quan trọng là để biết trạng thái của câu lệnh vừa thực hiện có thành công hay không.

## Thí dụ minh họa về cú pháp câu lệnh

### MS-DOS và Microsoft Windows
Trong các văn lệnh (*batch instruction*) của MS-DOS và Microsoft Windows, các câu lệnh không bị ảnh hưởng bởi các chữ viết hoa hay viết thường. Chẳng hạn câu lệnh chép tệp `f1.txt` thành `f2.txt` trong DOS và Windows có thể ở dạng:

`copy f1.txt f2.txt`

hay:

`CoPy f1.txt f2.txt`.

đều có cùng một ý nghĩa. Tuy nhiên, quy tắc mà câu lệnh này đòi hỏi là *không được sai chính tả* và *không được đảo lộn thứ tự vị trí* của `f1.txt` và `f2.txt`.

### Ngôn ngữ C
 //các_chú_thích

Câu lệnh trên yêu cầu trình biên dịch bỏ qua không dịch, dùng để ghi các chú thích.

 printf("Tên của bạn là Hùng.");

Câu lệnh trên có ý nghĩa là hiển thị ra màn hình dòng chữ "Tên của bạn là Hùng." Các thành phần và yêu cầu của cú pháp này là:

#Câu lệnh này có tên là `printf` (dùng để xuất dữ liệu ra màn hình, tập tin, hay các đầu ra khác). Nó có thể có nhiều hơn một cú pháp nhưng ở đây ta chỉ xét cú pháp đơn giản nhất là xuất ra màn hình.
#Cấu trúc bắt buộc: tất cả các thành phần còn lại ngoại trừ ký tự kết thúc câu lệnh phải nằm giữa dấu ngoặc đơn mở `(` và dấu ngoặc đơn đóng `)`.
#Toán tử "Tên của bạn là Hung" có kiểu string phải mở đầu và kết thúc bởi dấu ngoặc kép `"`.
#Câu lệnh phải được kết thúc bằng ký tự `;`.

## Xem thêm
*Ngôn ngữ lập trình

## Tham khảo
Vết đen

**Vết đen** trong tiếng Việt có thể có các nghĩa sau:
***[[Vết đen Mặt Trời|Vết đen]]** trên bề mặt Mặt Trời.
*Chỗ có màu đen hoặc màu tối trên nền sáng
*Điều không hay trong quá khứ của một người hay một sự vật.
Đồng tính

**Đồng tính** có thể đề cập đến:
*Cách gọi ngắn của đồng tính luyến ái
*Cùng giới tính
*Có cùng một tính chất tại mọi điểm
*Có cùng họ (nghĩa cũ)
## Xem thêm
*Đồng nhất
## Tham khảo

* 
*
Tứ đại danh tác

**Tứ đại danh tác** () chỉ bốn tác phẩm văn học cổ điển được cho là danh tiếng nhất của Trung Quốc, xếp theo thứ tự thời gian xuất hiện:

* *[[Tam quốc diễn nghĩa]]* của La Quán Trung, câu chuyện về sự phân tranh cuối thời Đông Hán của 3 thế lực: Ngụy, Thục, Ngô
* *[[Thủy hử]]* của Thi Nại Am, câu truyện kể về cuộc khởi nghĩa nông dân Lương Sơn Bạc cuối thời Bắc Tống do Tống Công Minh chỉ huy
* *[[Tây du ký]]* của Ngô Thừa Ân, câu chuyện thần thoại kể về quá trình đi sang Tây Trúc lấy kinh của 4 thầy trò Đường Tăng
* *[[Hồng Lâu Mộng]]* của Tào Tuyết Cần, tác phẩm kể về cuộc sống của một đại gia đình quý tộc đời nhà Minh từ lúc cực thịnh đến lúc suy vi

## Xem thêm
*Trung Quốc tứ đại

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*"Tứ đại danh trụ" cho "Tứ đại danh tác"
Hệ điều hành

**Hệ điều hành** ( - **OS**) là một phần mềm chạy trên máy tính và các thiết bị di động, dùng để điều hành, quản lý các thiết bị phần cứng và các tài nguyên phần mềm trên máy tính và các thiết bị di động.

Hệ điều hành đóng vai trò trung gian trong việc giao tiếp giữa người sử dụng và phần cứng, cung cấp một môi trường cho phép người sử dụng phát triển và thực hiện các ứng dụng của họ một cách dễ dàng.

## Tổng quan
Các máy tính ban đầu không có hệ điều hành, mà người điều hành sẽ tải và chạy chương trình một cách thủ công. Khi chương trình được thiết kế để tải và chạy chương trình khác, nó đã thay thế công việc của con người.

Thuật ngữ "hệ điều hành" được dùng gần đây chỉ tới một phần mềm cần thiết để người dùng quản lý hệ thống và chạy các phần mềm ứng dụng khác trên hệ thống. Nó không chỉ có nghĩa là "phần lõi" tương tác trực tiếp với phần cứng mà còn cả các thư viện cần thiết để các chương trình quản lý và điều chỉnh hệ thống.

Không có sự phân biệt rõ ràng giữa phần mềm ứng dụng và hệ điều hành. Tuy nhiên, đôi khi vấn đề này cũng được tranh cãi. Thí dụ trường hợp Bộ Tư pháp Mỹ và Microsoft tranh cãi Internet Explorer có phải là một phần của Windows không.

Cấp thấp nhất của hệ điều hành là phần lõi (còn gọi là **nhân**), lớp phần mềm đầu tiên được tải vào hệ thống khi khởi động. Các phần mềm được tải tiếp theo phụ thuộc vào nó sẽ cung cấp các dịch vụ cốt lõi cho hệ thống. Những dịch vụ phổ biến là truy xuất đĩa, quản lý bộ nhớ, định thời, và truy xuất tới thiết bị phần cứng. Có nhiều tranh cãi về những thành phần nào tạo nên *phần lõi*, như hệ thống tập tin có được đưa vào phần lõi không.

## Hệ điều hành phổ biến
* MS-DOS và Microsoft Windows
* Android
* iOS
* Harmony OS
* Mac OS X
* Windows Phone
* Linux
** Chrome OS
** Linux Mint
** Fedora
** Ubuntu
* Symbian OS
* UNIX
** FreeBSD
** Solaris
* Red Star OS

## Tham khảo

* 
* 
* 
*
* 
* 
* 

## Liên kết ngoài

* 
* Operating systems at dmoz.org
* Operating systems at TUNES - wiki with reviews of operating systems
* Multics History and the history of operating systems
Tam quốc diễn nghĩa (định hướng)

***[[Tam quốc diễn nghĩa]]*** là tên một tiểu thuyết lịch sử của La Quán Trung. Tiểu thuyết này sau đó đã được chuyển thể thành:

* *[[Tam quốc diễn nghĩa (phim truyền hình, 1994)|Tam quốc diễn nghĩa (phim truyền hình)]]*
* *[[Tam quốc diễn nghĩa (trò chơi điện tử)]]*
* *[[Tam quốc diễn nghĩa (truyện tranh Hồng Kông)]]*

## Xem thêm
* Tam Quốc (định hướng)
* Tam quốc chí (định hướng)
Trình tự motif

Một **trình tự motif** là một đoạn trình tự nucleotide hoặc amino acid phổ biến và có, hoặc cho là có, một chức năng sinh học nào đó.
 
Ví dụ như motif về vị trí gắn thêm gốc *N*-glycosyl:

: *Asn, tiếp đến là bất kỳ [[axit amin|a.a]] nào trừ Pro, tiếp đến là Ser hoặc Thr, sau đó có thể là bất kỳ a.a nào trừ Pro*

trong đó chữ viết tắt là ký hiệu cho các amino acid theo kiểu viết tắt 3 chữ cái, (xem mã di truyền).

## Tổng quan

Khi trình tự motif xuất hiện trong exon của một gen, thì nó có thể mã hóa "motif cấu trúc" "của protein"; đó là nhân tố kiểu lập thể của cấu trúc bậc 3 của protein. Tuy nhiên, motif không cần phải được gắn với cấu trúc bậc hai đặc biệt. Trình tự DNA không mã hóa không được dịch mã thành protein và các acid nucleic với motif như vậy không cần phải khác so với dạng điển hình (ví dụ, DNA "dạng B" xoắn kép).
  
Ngoài gen exon, còn có các **motif [[trình tự điều hòa]]** và motif bên trong "mảnh DNA", ví dụ như DNA vệ tinh. Một số trong chúng được cho là có ảnh hưởng đến hình dạng của acid nucleic (xem ví dụ RNA self-splicing), nhưng việc này chỉ thỉnh thoảng xảy ra. Ví dụ, một số protein gắn DNA mà có ái lực với motif thì chỉ gắn DNA ở dạng xoắn kép của nó. Chúng có thể nhận biết motif thông qua chuỗi xoắn kép hoặc đường rãnh nhỏ hơn.

Motif mã hóa ngắn, mà xuất hiện trong cấu trúc bậc hai chưa đầy đủ,, include those that label proteins for delivery to particular parts of a cell, or mark them for phosphorylation.

Within a sequence or database of sequences, researchers search and find motifs using computer-based techniques of sequence analysis, such as BLAST. Such techniques belong to the discipline of bioinformatics.

See also consensus sequence.

Khi trình tự motif xuất hiện trong exon của một gen, thì nó có thể mã hóa "motif cấu trúc" "của protein"; đó là nhân tố kiểu lập thể của cấu trúc bậc 3 của protein. Tuy nhiên, motif không cần phải được gắn với cấu trúc bậc hai đặc biệt. Trình tự DNA không mã hóa không được dịch mã thành protein và các acid nucleic với motif như vậy không cần phải khác so với dạng điển hình (ví dụ, DNA "dạng B" xoắn kép).
  
Ngoài gen exon, còn có các **motif [[trình tự điều hòa]]** và motif bên trong "mảnh DNA", ví dụ như DNA vệ tinh. Một số trong chúng được cho là có ảnh hưởng đến hình dạng của acid nucleic (xem ví dụ RNA self-splicing), nhưng việc này chỉ thỉnh thoảng xảy ra. Ví dụ, một số protein gắn DNA mà có ái lực với motif thì chỉ gắn DNA ở dạng xoắn kép của nó. Chúng có thể nhận biết motif thông qua chuỗi xoắn kép hoặc đường rãnh nhỏ hơn.

Motif mã hóa ngắn, mà xuất hiện trong cấu trúc bậc hai chưa đầy đủ,

## Tham khảo

* Akiyama, Y. et al. (1996). The gcm-motif: a novel DNA-binding motif conserved in Drosophila and mammals. *Proc. Natl. Acad. Sci. USA* **93** 14912&ndash;14916.
* Matsuda, Hideo; Taniguchi, Fumihiro; & Hashimoto, Akihiro (January 1997). An Approach to Detection of Protein Structural Motifs using an Encoding Scheme of Backbone Conformations. *Proc. of 2nd Pacific Symposium on Biocomputing* 280&ndash;291.

## Liên kết ngoài
* PROSITE Database of protein families and domains
* The MEME/MAST System for Motif Discovery and Search 
* MEME Documentation
Thành phố Trung Quốc

Trung Quốc có nhiều thành phố lớn. Các đô thị lớn của Trung Quốc là Bắc Kinh, Thượng Hải, Hương Cảng (Hồng Kông), Quảng Châu, Thâm Quyến, Thiên Tân, Nam Kinh, Trùng Khánh, v.v. Các đô thị du lịch nổi tiếng: Bắc Kinh, Hàng Châu, Tô Châu, Côn Minh, v.v.

Thành phố Trung Quốc có hai loại chính:
*Thành phố trực thuộc trung ương (trực hạt thị) và
*Thành phố trực thuộc tỉnh (địa cấp thị)

Thành phố Trung Quốc có thể bao gồm các quận, thành phố cấp huyện (huyện cấp thị) và huyện.
Lá dong

Cây **lá dong**, **dong gói bánh**, **dong rừng** hay **dong lá** (danh pháp hai phần: ***Stachyphrynium placentarium***) là một loài thực vật trong họ Dong (Marantaceae).

Loài này được João de Loureiro mô tả khoa học đầu tiên năm 1790 dưới danh pháp *Phyllodes placentaria*. Năm 2003 Karen Clausager & Finn Borchsenius chuyển nó sang chi *[[Stachyphrynium]]*.

## Đặc điểm
Cây thân thảo cao 1–2 m. Các lá gốc 1 (hoặc 2); bao lá 3–50&nbsp;cm. Lá mọc trên thân cây 1; bao lá 3–5&nbsp;cm; cuống lá 7,5–60&nbsp;cm, thể gối 2–7&nbsp;cm; phiến lá hình từ trứng tới elip, 25-55 × (5,5-) 8–20&nbsp;cm, dạng dai như da nhưng mỏng, không lông, gốc lá thuôn tròn với tâm nhọn, đỉnh lá nhọn.

Cụm hoa không cuống, bao gồm 4 hay 5 hoặc nhiều hơn các bông con, hình cầu, đường kính 3–8&nbsp;cm; các lá bắc nhiều, thuôn dài, 2-2,5&nbsp;cm, đỉnh với mũi nhọn thon dần và cứng dạng gai. Hoa 2 trên mỗi lá bắc, màu trắng hay trắng ngả sang vàng. Các lá đài thẳng, khoảng 5&nbsp;mm. Ống tràng hoa khoảng 8&nbsp;mm; thùy lá hình elip, kích thước khoảng 5 x 2&nbsp;mm. Các nhụy lép bên ngoài hình trứng ngược, khoảng 5&nbsp;mm. Bầu nhụy nhẵn nhụi hoặc có lông măng ở đỉnh. Quả thuôn dài, khoảng 1,2&nbsp;cm; vỏ quả mỏng. Hạt 1, hình dạng elip, khoảng 1&nbsp;cm; áo hạt màu đỏ. Ra hoa trong khoảng từ tháng 5 tới tháng 8, nhưng có thể sớm hơn từ tháng 2, kết quả từ tháng 8 tới tháng 11.

## Phân bố
Sinh sống trong các khu vực ẩm ướt có bóng râm che phủ như trong rừng, thường trong các thung lũng dọc theo suối; cao độ từ 0 tới 1.500 m. Phân bố tại Ấn Độ, Bhutan, Indonesia, Myanmar, Philippines, Thái Lan, Trung Quốc (Quảng Đông, Quảng Tây, Quý Châu, Hải Nam, đông nam Tây Tạng, nam Vân Nam) và Việt Nam.

## Sử dụng

Lá dong được dùng chủ yếu để gói bánh chưng, bánh giầy, bánh tét, bánh nếp, bánh tẻ. Bánh gói lá dong sau khi luộc có mùi thơm đặc biệt và dễ chịu.

Lá dong còn được dùng để cất giấm bằng cách ngâm lá với rượu hay dung dịch 30% đường.

Theo kinh nghiệm dân gian, lá dong được dùng làm thuốc giải độc, chữa say rượu, rắn cắn.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* 
* 
*Cây lá dong tại Quần thực vật Trung Hoa
*Cây lá dong  tại www.lrc-hueuni.edu.vn
Boson Z

**Boson Z**, hay **hạt Z**, là một hạt cơ bản, có khối lượng khoảng 91 Ge·V/c2, tương tương với khối lượng của nguyên tử Zirconium.

Boson Z là hạt trung hòa và không có sự khác biệt trong số lượng tử. Vì thế phản hạt của boson Z chính là boson Z.

Boson Z là hạt trung gian trong tương tác yếu và không làm  ảnh hưởng đến điện tích và hương. Do khối lượng của boson Z là rất lớn so với khối lượng của photon; trong lớp năng lượng thấp, các hiệu ứng trao đổi boson Z là bé nếu so sánh với sự trao đổi photon.

Boson Z được tạo ra bởi quá trình va chạm của electron và positron&nbsp;&ndash; phản hạt của electron. Năng lượng của vụ va chạm này vừa đủ để sinh ra một boson Z, và đã được nghiên cứu trong máy va chạm tuyến tính ở SLAC.

Boson Z phân rã sang hoặc là quark hoặc là một phản quark với cùng hương hoặc là một lepton và một phản lepton của nó.

## Xem thêm
*Boson W

## Tham khảo
Boson W

**Boson W** hay **hạt W**, là một hạt cơ bản có khối lượng bằng 160.000 lần khối lượng của electron, hay khoảng 80 lần khối lượng của proton hay neutron, tương đương với khối lượng của nguyên tử Brom.Boson W là hạt mang điện tích, hoặc -1 hoặc +1. Chúng là phản hạt của nhau, nhưng cả hai đều không là hạt vật chất.Boson W là hạt truyền tương tác trong tương tác yếu, và tồn tại ở một thời gian cực ngắn, chỉ khoảng 3 × 10−25 giây sau đó phân rã sang các dạng khác.

Boson W phân rã tạo thành hoặc là 1 quark, hoặc là một phản quark có điện tích khác hoặc là một lepton điện tích hay phản neutrino.

## Xem thêm
*Boson Z

## Tham khảo
Charles Messier

**Charles Messier** (26 tháng 7 năm 1730 ở vùng Badonviller, tỉnh Meurthe-et-Moselle, Pháp&nbsp;– 12 tháng 4 năm 1817 tại Paris) là một nhà thiên văn, người đã xuất bản một danh mục với lúc đầu 45, sau này 110 thiên thể, như đám sao và tinh vân, hiện này vẫn gọi là các thiên thể Messier. Danh mục này đã được xuất bản lần thứ nhất vào năm 1774. Những thiên thể Messier được đánh số được từ M1 đến M110 &ndash; hiện nay các tên này vẫn thường dùng.

Mục đích của danh mục ông đã là giúp đỡ những người săn sao chổi (như chính ông), qua quan sát bằng mắt thường, phân biệt các thiên thể thường trực (như các sao) và các thiên thể di chuyển thoáng qua (như sao chổi).

## Một số thiên thể Messier
Một số thiên thể Messier là các thiên hà:


Hình:M33.jpg|M33
Hình:Messier81 highres.jpg|M81
Hình:M101 combined low.jpg|M101
Hình:M104 ngc4594 sombrero galaxy hi-res.jpg|M104


Một số khác là các tinh vân:

Hình:Crab Nebula.jpg|M1 (Tinh vân Con Cua)
Hình:Messier27.jpg|M27
Hình:M76 lo1.jpg|M76
Hình:Messier_078_2MASS.jpg|M78


## Xem thêm
*Danh sách Messier

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Charles Messier's Deepsky Observations 
* Charles Messier (ngày 26 tháng 6 năm 1730 - ngày 12 tháng 4 năm 1817) 
* Charles Messier (ngày 26 tháng 6 năm 1730 - ngày 12 tháng 4 năm 1817)
Nhóm bor

**Nhóm** **bor** là các nguyên tố hóa học thuộc nhóm 13 của bảng tuần hoàn, bao gồm bor (B), nhôm (Al), gali (Ga), indi (In), thali (Tl) và nihoni (Nh). Nhóm này nằm trong khối p của bảng tuần hoàn. Các nguyên tố trong nhóm bor có đặc điểm là có ba electron hóa trị.

Bor là một á kim, ít phổ biến trên Trái Đất. Các nguyên tố còn lại là kim loại yếu (nằm giữa kim loại và á kim trong bảng tuần hoàn). Nhôm là nguyên tố xuất hiện nhiều trên Trái Đất và là nguyên tố phổ biến thứ ba trong vỏ Trái Đất (8,3%). Nihoni hiện tại chưa phát hiện trong tự nhiên, đây là một nguyên tố tổng hợp.

Một số nguyên tố nhóm 13 có vai trò trong hệ sinh thái. Bor là một nguyên tố vi lượng ở người và cần thiết cho một số loài thực vật. Thiếu bor làm cây cối phát triển còi cọc, trong khi dư thừa bor cũng ức chế sự phát triển. Nhôm không có vai trò sinh học, không có độc tính đáng kể, được coi là an toàn. Indi và gali có thể kích thích sự trao đổi chất; gali có khả năng tự liên kết với các protein sắt. Thali có độc tính cao, can thiệp vào chức năng của nhiều loại enzym quan trọng. Nguyên tố này được sử dụng làm thuốc trừ sâu.

## Đặc điểm

Mặc dù nằm trong khối p, các nguyên tố trong nhóm bor, đặc biệt là bor và nhôm trong liên kết hóa học thường vi phạm quy tắc octet. Tất cả các nguyên tố của nhóm bor đều có hóa trị ba.

### Phản ứng hóa học

#### Hydride
Hầu hết các nguyên tố trong nhóm bor đều có xu hướng dễ phản ứng theo chiều tăng dần số hiệu nguyên tử. Bor, nguyên tố đầu tiên trong nhóm, thường không phản ứng với nhiều nguyên tố ở nhiệt độ thường. Bor tạo thành nhiều hợp chất với hydro gọi là *[[boran]]*. Boran đơn giản nhất là diboran B2H6.

Các nguyên tố nhóm 13 tiếp theo là nhôm và gali, tạo thành ít muối hydride bền hơn, mặc dù cả AlH3 và GaH3 có tồn tại. Indi chưa có dữ liệu cho thấy có tạo muối hydride, ngoại trừ indi có trong các phức chất như phức phosphin H3InP(Cy)3. Muối thali và hydro không bền, chưa tổng hợp được trong phòng thí nghiệm.

#### Oxide
Tất cả các nguyên tố thuộc nhóm bor được biết là tạo thành oxide hóa trị ba, với hai nguyên tử liên kết cộng hóa trị với ba nguyên tử oxy. Những yếu tố này cho thấy xu hướng tăng pH (từ acid đến base).

## Ghi chú


## Tham khảo
IE

**IE** hoặc **ie** có thể dùng để chỉ:

* Cộng hòa Ireland (ISO 3166-1 alpha-2, **ie**)
* Tiếng Interlingue (ISO 639 alpha-2, **ie**)
* i.e., viết tắt của tiếng Latinh *id est*, có nghĩa là "đó là" hoặc "nói cách khác"
* Internet Explorer, một chương trình trình duyệt web của Microsoft.
Óc Eo

**Óc Eo** là một di chỉ khảo cổ tại khu vực núi Ba Thê, thuộc xã Óc Eo, tỉnh An Giang, Việt Nam. Di chỉ này do nhà khảo cổ học người Pháp Louis Malleret ở trường Viễn Đông Bác Cổ chủ trì khai quật lần đầu tiên vào năm 1944.

## Lịch sử

Vào năm 1879, bác sĩ hải quân A.Corre đã thông báo về những cổ vật đầu tiên được cho là thuộc một nền văn hóa cổ đại mà ông thu thập được tại chân núi Ba Thê. Nhiều thập niên sau đó, có nhiều quan chức và nhà khoa học Pháp cũng đã đến đây và phát hiện thêm nhiều cổ vật. Từ năm 1937, L.Malleret đã tiến hành khảo sát, nghiên cứu tại khu vực Ba Thê và ghi nhận hàng loạt di tích phân bố trên các gò thấp, hệ thống kênh cổ. Qua các không ảnh, ông đã xác định được dấu vết một thành phố cổ. Trên cơ sở các cuộc khai quật vào năm 1944, L.Malleret cũng đã xác định được vòng thành. Ông nhận định cánh đồng ở phía đông nam núi Ba Thê là một đô thị cổ và đặt tên là thị cảng Óc Eo (theo tên địa điểm gò Óc Eo, một gò đất trên cánh đồng). Bên cạnh đó, với những phát hiện này, giới khảo cổ học đã chính thức công nhận nền văn hóa hình thành, phát triển ở khu vực đồng bằng Nam Bộ từ thế kỷ I đến thế kỷ VII sau Công nguyên (lúc bấy giờ thuộc vương quốc Phù Nam) và đặt tên là văn hóa Óc Eo.

Sau cuộc khai quật năm 1944, việc nghiên cứu khảo cổ tạm thời bị gián đoạn do chiến tranh. Từ những năm 1980, các nhà khảo cổ học Việt Nam đã có nhiều đợt khai quật và nghiên cứu các di tích thuộc văn hóa Óc Eo ở An Giang nói riêng và các tỉnh thành Nam Bộ nói chung. Một số di tích tiêu biểu tại khu vực Óc Eo – Ba Thê đã được khai quật và bảo tồn bao gồm: Nam Linh Sơn Tự, Gò Cây Me, Gò Út Trạnh, Gò Óc Eo, Gò Cây Thị A và B, Gò Giồng Cát...

## Di tích quốc gia đặc biệt
**Di tích khảo cổ và kiến trúc nghệ thuật Óc Eo – Ba Thê** nằm trên địa bàn xã Óc Eo, tỉnh An Giang, có tổng diện tích quy hoạch bảo tồn khoảng 433,2 ha; trong đó, diện tích khu vực sườn và chân núi Ba Thê (khu A) là 143,9 ha, cánh đồng Óc Eo (khu B) là 289,3 ha. Di tích gồm các loại hình tiêu biểu: di tích kiến trúc, di chỉ cư trú, di chỉ mộ táng, di chỉ xưởng, hệ thống giao thông thủy, baray (hồ chứa nước).

Ngày 27 tháng 9 năm 2012, Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Quyết định số 1419/QĐ-TTg xếp hạng di tích khảo cổ và kiến trúc nghệ thuật Óc Eo – Ba Thê là di tích quốc gia đặc biệt.

## Xem thêm
*Văn hóa Óc Eo
*Phù Nam
*Louis Malleret
*Gò Tháp
*Nền Chùa

## Chú thích

## Liên kết ngoài

*
*
Hadron

**Hadron** (tiếng Việt đọc là Ha đ-rôn hay Ha đ-rông) là hạt tổ hợp có vai trò trọng yếu trong lực tương tác mạnh. Hadron bao gồm:
* Baryon: spin bán nguyên
* Meson: spin nguyên

Mô hình quark, được xây dựng độc lập năm 1964 bởi Murray Gell-Mann và George Zweig, miêu tả các hadron giống như thành phần tổ hợp của các quark hóa trị (*valence*) hoặc phản quark (*anti quark*), dính lại bởi lực màu, do sự xuất hiện của hạt truyền tương tác là gluon.

Đa số Hadron không bền vững, là các hạt cộng hưởng có thời gian sống nhỏ hơn 10−21s, bị phân rã thành các Hadron nhẹ hơn do tương tác mạnh. Các Hadron gần bền vững sống lâu hơn, phân rã do tương tác yếu và tương tác điện từ.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Baryon

**Baryon** hay còn gọi là **baryon fermion** là các hạt hadron có spin bán nguyên (do đó là fermion) chứa 3 quark hóa trị và 3 phản quark hóa trị.

Tên Baryon xuất phát từ chữ Hy Lạp βαρύς (barys) có nghĩa là nặng vì thời gian khi đặt tên, các hạt cơ bản khác hầu hết là nhẹ hơn.

Ví dụ:
* Hạt nhân có thành phần là các fermion: proton và neutron
* Hyperon là các hạt Δ, λ, Ω... có thời gian tồn tại rất ngắn, và nặng hơn các thành phần hạt nhân. Chúng thường không xuất hiện trong hạt nhân, mà chỉ được hình thành trong các phản ứng va chạm, sau đó phân rã thành các dạng khác.

## Danh sách các hạt Baryon

[1]ít nhất 1 triệu tỉ tỉ tỉ năm (1035). Xem phân rã proton.
[2]đúng với các nơtron tự do; trong hầu hết các hạt nhân thông thường, nơtron là bền.

## Sơ đồ Baryon

## Tham khảo
Meson

**Meson** (tiếng Việt đọc là Mê dông), bao gồm **meson nguyên sinh**, là các hạt hadron có spin nguyên (do đó là các boson) chứa 1 quark hóa trị cùng 1 phản quark hóa trị, pion và kaon cùng một số dạng meson biến thể khác. Trong các mô hình của Hadron động lực học lượng tử, *quantum hadrondynamic*, lực hạt nhân mạnh giữa các thành phần hạt nhân có được là do sự xuất hiện của các hạt trung gian meson này.

Một cách đơn giảm Meson là hạt có khối lượng trung gian giữa electron và proton.

## Danh sách các hạt meson


Image:Noneto mesônico de spin 0.png|Mesons có spin 0
Image:Noneto mesônico de spin 1.png|Mesons có spin 1


## Xem thêm
*Z(4430)

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Phát hiện năm 2003 một tứ quark meson X(3872) siêu nặng
Cồn

**Cồn** có thể là:

## Danh từ chung
* Một loại hợp chất hữu cơ Etanol, hay là rượu và thức uống có cồn.
* Cồn (sông): Bãi nổi giữa dòng sông, cù lao.
* Cồn (biển): Loại đảo nhỏ và thấp, cấu tạo chủ yếu từ cát và hình thành trên bề mặt của một rạn san hô.
* Cồn (y tế): chất được bôi lên da để khử trùng.

## Địa danh
* Thị trấn Cồn, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định.
Hương

**Hương** trong tiếng Việt có nhiều nghĩa. Nó có thể là:

*Hương (giác quan): cảm nhận của mũi người về mùi vị của một chất nào đó.
*Hương (tế lễ): một loại đồ tế lễ, khi đốt lên có mùi thơm. Được sử dụng trong các nghi thức tế lễ phổ biến ở Đông Á trong các lễ hội chung cũng như riêng.
*Thi Hương: kỳ thi hương, tức kỳ thi liên tỉnh của các sĩ tử (thí sinh) ngày xưa.
*Sông Hương: con sông chảy thành phố Huế.
*Hương (vật lý hạt) trong vật lý hạt.
*Hương (Trung Quốc): đơn vị hành chính thấp nhất của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
*Hương (Đài Loan): đơn vị hành chính của Đài Loan
*Chùa Hương: quần thể chùa ở Hà Tây
*Tên người: Hồ Xuân Hương, Quốc Hương, Mai Hương, Trần Quốc Hương, Lê Minh Hương, Trần Văn Hương...
Nguyên tố vi lượng

**Nguyên tố vi lượng**, còn được gọi là **vi lượng tố** (tiếng Anh: **trace element**, còn được gọi là **minor element**) là một nguyên tố hóa học có nồng độ (hoặc các cách đo lượng khác) rất thấp. Chúng được phân thành hai nhóm: thiết yếu và không thiết yếu. Các nguyên tố vi lượng cần thiết cho nhiều quá trình sinh lý và sinh hóa ở cả thực vật và động vật. Các nguyên tố vi lượng không chỉ đóng vai trò trong các quá trình sinh học mà còn đóng vai trò là chất xúc tác tham gia vào các cơ chế oxy hóa khử.

Nguyên tố vi lượng là các nguyên tố hóa học cần thiết cho sự phát triển và hoạt động bình thường của cơ thể con người và các sinh vật khác, nhưng chỉ cần ở lượng rất nhỏ. Chúng thường chiếm một phần triệu (ppm) hoặc thậm chí ít hơn trong cơ thể. Một số nguyên tố vi lượng quan trọng bao gồm:

# **Sắt (Fe)**: Quan trọng trong việc tạo hemoglobin, giúp vận chuyển oxy trong máu.
# **Kẽm (Zn)**: Cần thiết cho chức năng miễn dịch, tổng hợp protein và phân chia tế bào.
# **Đồng (Cu)**: Tham gia vào quá trình hình thành hemoglobin và collagen, cũng như hoạt động của hệ thống miễn dịch.
# **Iốt (I)**: Cần thiết cho sự tổng hợp hormone tuyến giáp, điều chỉnh quá trình trao đổi chất.
# **Selen (Se)**: Chống oxi hóa, bảo vệ tế bào khỏi sự tổn thương và hỗ trợ chức năng tuyến giáp.
# **Mangan (Mn)**: Tham gia vào quá trình hình thành xương, chuyển hóa amino axit, cholesterol và carbohydrate.
# **Molypden (Mo)**: Cần thiết cho hoạt động của một số enzyme quan trọng trong cơ thể.

Thiếu hụt các nguyên tố vi lượng có thể dẫn đến nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Ví dụ, thiếu sắt có thể gây thiếu máu, thiếu iốt có thể dẫn đến bệnh bướu cổ và suy giáp, trong khi thiếu kẽm có thể làm suy yếu hệ thống miễn dịch.

Nguyên tố vi lượng thường được cung cấp qua chế độ ăn uống, thông qua các loại thực phẩm như thịt, cá, rau củ, và ngũ cốc. Việc duy trì một chế độ ăn cân đối và đa dạng thường đủ để đảm bảo cung cấp đầy đủ các nguyên tố vi lượng cần thiết cho cơ thể.

## Xem thêm
*Danh sách chất dinh dưỡng vi lượng
## Tham khảo
Nhang

Trong tiếng Việt, nhang có thể nói đến:
* Hương (incense stick) dùng cho việc cúng bái.
* Nhang muỗi là một ứng dụng tránh muỗi, diệt muỗi bằng liệu pháp hóa chất
Louis Malleret

**Louis Malleret** (1901-1970) là nhà khảo cổ học người Pháp, thuộc trường Viễn Đông Bác Cổ–École Française d'Extrême-Orient (EFEO), người đã tiến hành các cuộc khai quật ở Đông Nam Á vào những năm 1940, chủ yếu tại khu vực thuộc vương quốc Phù Nam và Óc Eo ở đồng bằng sông Cửu Long. Các cuộc khai quật của ông tại Óc Eo bị ngưng lại do Chiến tranh thế giới lần thứ hai khi quân Nhật đổ bộ vào Việt Nam vào tháng 3 năm 1945.

## Các ấn phẩm
* *L'exotisme indochinois dans la littérature française depuis 1860*, Paris, Larose, 1934;
* *Les anciennes fortifications et citadelles de Saigon*, BSEI 4, tr. 5-108, 1935;
* *Charles Lemire ou la foi coloniale*, BSEI 4, tr. 5-98, 1936;
* *Musée Blanchard de la Brosse - Saïgon - Catalogue général des collections [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6573771r Tome I. Arts de la famille indienne*], 1937, 249 tr.; ''Tome II. Arts de la famille chinoise'', 1938, 371 tr. Hà Nội, Imprimerie d'Extrême-Orient.
* *Une tentative ignorée d'établissement français en Indochine au : les vues de l'amiral Destaing*, BSEI 1, tr. 31-100, 1941;
* *Pour comprendre la sculpture bouddhique et brahmanique en Indochine*, Sài Gòn, Portail, 1942; 
*(sous le pseudonyme d'André Gaudel), *L'Indochine française en face du Japon*, Paris, 1947; 
* *L'archéologie du delta du Mékong*, Paris, EFEO (PEFEO, 43), 4 vol. (1959, 1960, 1962, 1963);
* *Contribution à l'étude du thème des neuf divinités dans la sculpture du Cambodge et Champa*, Arts asiatiques, 1964; 
* *Un manuscrit inédit de Pierre Poivre: les Mémoires d'un voyageur, texte reconstitué et annoté*, Paris, EFEO, 1968.
* *Pierre Poivre*, Paris, EFEO, 1974.

## Tham khảo
Tàu

**Tàu** hay **tầu** là từ dùng để chỉ:
*Tàu: lá to và có cuống dài của một số loài cây. Ví dụ: tàu chuối, tàu dừa.
*Tàu: tên gọi chung các phương tiện vận tải lớn và hoạt động bằng máy móc. Ví dụ: tàu thủy, tàu hàng hải, tàu bay,  tàu hỏa, bến tàu, đường tàu, tàu vũ trụ.
*Tàu: máng đựng thức ăn trong chuồng ngựa; cũng dùng để gọi chuồng ngựa, như trong thành ngữ "Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ."
*Trong các từ ghép, Tàu để chỉ những thứ có nguồn gốc Trung Quốc hay là theo kiểu Trung Quốc. Ví dụ: người Tàu, võ Tàu, phim Tàu, nhạc Tàu, truyện Tàu, trà tàu, mực tàu...

## Tham khảo
Chuyển mạch gói

**Nối chuyển gói**, hay đơn giản hơn **chuyển gói**, (Anh ngữ: *packet switching*), có nơi còn gọi là **nối chuyển khung** hay **chuyển khung**, là một loại kĩ thuật gửi dữ liệu từ máy tính nguồn tới nơi nhận (máy tính đích) qua mạng dùng một loại giao thức thoả mãn 3 điều kiện sau:
*  Dữ liệu cần vận chuyển được chia nhỏ ra thành các **gói** (hay khung) có kích thước (*size*) và định dạng (*format*) xác định.
* Mỗi gói như vậy sẽ được chuyển riêng rẽ và có thể đến nơi nhận bằng các đường truyền (*route*) khác nhau. Như vậy, chúng có thể dịch chuyển trong cùng thời điểm
* Khi toàn bộ các gói dữ liệu đã đến nơi nhận thì chúng sẽ được hợp lại thành dữ liệu ban đầu.

Mỗi gói dữ liệu có kích thước được định nghĩa từ trước (đối với giao thức TCP/IP thì kích thước tối đa của nó là 1500 bytes) và thường bao gồm 3 phần:
* Phần mào đầu (*header*): chứa địa chỉ máy gửi, địa chỉ máy nhận và các thông tin về loại giao thức sử dụng và số thứ tự của gói.
* Phần tải dữ liệu (*data* hay *payload*): là một trong những đoạn dữ liệu gốc đã được cắt nhỏ.
* Phần đuôi (*trailer*): bao gồm tín hiệu kết thúc gói và thông tin sửa lỗi dữ liệu (*data correction*).

Kĩ thuật này rất hiệu quả để vận chuyển dữ liệu trong các mạng phức tạp bao gồm rất nhiều hệ thống máy tính nối với nhau.

## Các đặc điểm
# Không cần phải hoàn tất một mạch liên tục nối từ máy gửi đến máy nhận (xem thêm về kĩ thuật chuyển mạch được dùng trong các đường dây điện thoại). Thay vào đó là các đường truyền dữ liệu giữa các bộ chuyển mạch (*switcher*) sẽ được thiết lập một cách tạm thời từng cặp một để làm trung gian vận chuyển (hay trung chuyển) các gói từ máy nguồn cho đến khi tới được địa chỉ máy nhận.
# Các đoạn mạch nối trung chuyển cũng không cần phải thiết lập từ trước mà chỉ cho đến khi có gói cần vận chuyển thì mới thành hình.
# Trong trường hợp tắc nghẽn hay sự cố, các gói dữ liệu có thể trung chuyển bằng con đường thông qua các máy tính trung gian khác.
# Dữ liệu vận chuyển bằng các gói sẽ tiết kiệm thời gian hơn là việc gửi trọn vẹn một dữ liệu cỡ lớn vì trong trường hợp dữ liệu thất lạc (hay hư hại) thì máy nguồn chỉ việc gửi lại đúng gói đã bị mất (hay bị hư) thay vì phải gửi lại toàn bộ dữ liệu gốc.
# Trong mạng phức tạp thì việc vận chuyển sẽ không cần (và cũng không thể) biết trước được các gói dữ liệu sẽ được chuyển theo ngõ nào.
# Kỹ thuật này cho phép nối gần như với số lượng bất kì các máy tính. Thực tế, nó chỉ bị giới hạn bởi khả năng cho phép của giao thức cũng như khả năng nối vào mạng của các bộ chuyển mạch với các máy.
# Vì có thể được gửi đi qua các đường trung chuyển khác nhau nên thời gian vận chuyển của mỗi gói từ máy nguồn đến máy đích có thể hoàn toàn khác nhau. Và thứ tự các gói đến được máy đích cũng có thể không theo thứ tự như khi gửi đi.

## Một số giao thức dùng kĩ thuật chuyển mạch gói
* TCP/IP được dùng trong Internet
* X25
* Frame Relay
* IPX/SPX

## Danh từ đồng nghĩa
* **Chuyển mạch khung** (*frame switching*)

## Phân biệt với khái niệm
* Chuyển mạch (*circuit switching*)
* Công nghệ chuyển mạch (*switching technology*)
* Chuyển gói mạch ảo (*virtual circuit packet switching*)

## Tham khảo
Bảng chỉ dẫn an toàn hóa chất

Một **Bảng chỉ dẫn an toàn hóa chất** (tiếng Anh viết tắt **MSDS** từ *Material Safety Data Sheet*) là một dạng văn bản chứa các dữ liệu liên quan đến các thuộc tính của một hóa chất cụ thể nào đó. Nó được đưa ra để cho những người cần phải tiếp xúc hay làm việc với hóa chất đó, không kể là dài hạn hay ngắn hạn các trình tự để làm việc với nó một cách an toàn hay các xử lý cần thiết khi bị ảnh hưởng của nó.
## Thành phần
Một bảng chỉ dẫn an toàn hóa chất (MSDS) phải bao gồm ít nhất là các mục sau:
* Tên gọi thương phẩm, tên gọi hóa học và các tên gọi khác cũng như các số đăng ký CAS, RTECS v.v.
* Các thuộc tính lý học của hóa chất như biểu hiện bề ngoài, màu sắc, mùi vị, tỷ trọng riêng, nhiệt độ nóng chảy, nhiệt độ sôi, điểm bắt lửa, điểm nổ, điểm tự cháy, độ nhớt, tỷ lệ bay hơi, áp suất hơi, thành phần phần trăm cho phép trong không khí, khả năng hòa tan trong các dung môi như nước, dung môi hữu cơ v.v
* Thành phần hóa học, họ hóa chất, công thức và các phản ứng hóa học với các hóa chất khác như axít, chất oxy hóa.
* Độc tính và các hiệu ứng xấu lên sức khỏe con người, chẳng hạn tác động xấu tới mắt, da, hệ hô hấp, hệ tiêu hóa, khả năng sinh sản cũng như khả năng gây ung thư hay gây dị biến, đột biến gen. Các biểu hiện và triệu chứng ngộ độc cấp tính và kinh niên.
* Các nguy hiểm chính về cháy nổ, tác động xấu lên sức khỏe người lao động và nguy hiểm về phản ứng, ví dụ theo thang đánh giá NFPA từ 0 tới 4.
* Thiết bị bảo hộ lao động cần sử dụng khi làm việc với hóa chất.
* Quy trình thao tác khi làm việc với hóa chất.
* Trợ giúp y tế khẩn cấp khi ngộ độc hay bị tai nạn trong khi sử dụng hóa chất.
* Các điều kiện tiêu chuẩn để lưu giữ, bảo quản hóa chất trong kho (nhiệt độ, độ ẩm, độ thoáng khí, các hóa chất không tương thích v.v) cũng như các điều kiện cần tuân thủ khi tiếp xúc với hóa chất.
* Phương pháp xử lý phế thải có chứa hóa chất đó cũng như xử lý kho tàng theo định kỳ hay khi bị rò rỉ hóa chất ra ngoài môi trường.
* Các thiết bị, phương tiện và trình tự, quy chuẩn trong phòng cháy-chữa cháy.
* Các tác động xấu lên thủy sinh vật và môi trường.
* Khả năng và hệ số tích lũy sinh học (BCF).
* Các quy định về đóng gói, tem mác và vận chuyển.

## Áp dụng
Tại Mỹ, OSHA yêu cầu rằng MSDS phải báo cho người lao động về các khả năng gây thương tổn tiềm ẩn của mọi hóa chất trong khu vực sản xuất theo luật "Các quyền người lao động được biết".

MSDS chủ yếu được sử dụng trong các khu vực sản xuất có sử dụng hóa chất được coi là **[[độc hại]]** mà không phải là cho các hóa chất được sử dụng phổ biến trong đời sống hàng ngày. Ví dụ, MSDS cho các chất tẩy rửa là không thích hợp lắm cho những người chỉ sử dụng một can hóa chất này trong năm, nhưng nó là cực kỳ cần thiết cho những người làm công việc tẩy rửa trong một khu vực chật hẹp tới 40 h trong tuần.

Tại Việt Nam, các xí nghiệp sản xuất công nghiệp hiện đại đều bắt buộc phải có MSDS.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* MSDS Search page (Cornell University)
Sự suy giảm điểm đóng băng

**Sự suy giảm điểm đóng băng** là sự sai khác giữa các điểm đóng băng của một chất lỏng nguyên chất và dung dịch của các chất không điện li trong chất lỏng đó. Nó tỷ lệ thuận với mật độ mol của dung dịch theo phương trình sau:

Sự suy giảm điểm đóng băng  = i × Kf × độ mol

*Độ mol (mật độ) được đo theo mol/kg
*Kf, hằng số suy giảm điểm đóng băng là thuộc tính tổng hợp.
**Kf cho nước là 1,86 K·kg/mol, có nghĩa là trên một mol của chất hòa tan trong 1&nbsp;kg nước thì sự suy giảm điểm đóng băng của nó là 1,86 K.
*i là hệ số i hay *hệ số van 't Hoff i*. Xem thêm van 't Hoff.
**i là hệ số được đưa vào tính toán sự hiện diện của các ion trong dung dịch, nó chỉ tới số lượng của các loạt hạt tích điện được tạo thành.

Ví dụ:

*i = 1 cho đường hòa tan trong nước.
*i = 2 cho NaCl trong nước.
*i = 3 cho CaCl2 trong nước.
*i = 2 cho HCl trong nước (phân li hoàn toàn).
*i = 1 cho HCl trong benzen (không phân li).

## Ứng dụng
*Kỹ thuật giảm nhiệt độ đóng băng được sử dụng ở các đường băng sân bay hay đường cao tốc tại những nước có tuyết rơi. Khi tuyết rơi dày, cản trở giao thông, người ta có thể rắc muối để giảm nhiệt độ đóng băng, có thể làm tuyết tan thành nước ở nhiệt độ 0 độ C, và chỉ có thể đóng băng lại ở nhiệt độ có thể xuống tới -10&nbsp;°C. Ngoài ra, người ta còn rắc thêm cát để tăng ma sát cho đường.

## Xem thêm
*Điểm đóng băng

## Tham khảo
Điểm ba

Trong nhiệt động lực học, **điểm ba** của một chất là nhiệt độ và áp suất mà tại đó ba pha (khí, lỏng và rắn) của chất đó cùng tồn tại ở trạng thái cân bằng nhiệt động. Đó là nhiệt độ và áp suất mà tại đó các đường cong thăng hoa, nóng chảy và hóa hơi gặp nhau. Ví dụ, điểm ba của thủy ngân xảy ra ở nhiệt độ  và áp suất 0,165 mPa.

## Điểm ba trạng thái của nước

### Điểm ba chất khí–lỏng–rắn

Tổ hợp đơn giản của nhiệt độ và áp suất mà ở đó nước, nước đá và hơi nước có thể cùng tồn tại trong trạng thái cân bằng xảy ra ở nhiệt độ  và áp suất hơi riêng phần là . Tại điểm này, nó có thể thay đổi toàn bộ chất này thành nước đá, nước hoặc hơi nước bằng cách tạo ra sự thay đổi rất nhỏ về áp suất và nhiệt độ. (Lưu ý rằng áp suất ở đây là áp suất của hơi nước, không phải tổng áp suất của toàn bộ hệ này). Ngay cả khi áp suất tổng của một hệ (system) cao hơn nhiều so với điểm ba của nước, với điều kiện áp suất riêng phần của hơi nước là 611,657 pascal, thì hệ vẫn có thể được đưa đến điểm ba của nước. Nói đúng ra, các bề mặt ngăn cách các pha khác nhau cũng phải phẳng hoàn toàn để triệt tiêu ảnh hưởng của sức căng bề mặt.

Áp suất nhỏ nhất mà nước lỏng có thể tồn tại bằng điểm ba của nước, tại đó các pha khí, lỏng và rắn có thể cùng tồn tại. Ở áp suất dưới điểm ba (như ở ngoài không gian), nước đá khi được nung nóng ở áp suất không đổi sẽ chuyển trực tiếp thành hơi nước trong một quá trình được gọi là thăng hoa. Trên điểm ba, nước đá khi được nung ở áp suất không đổi đầu tiên sẽ tan chảy tạo thành nước lỏng, sau đó bay hơi hoặc sôi để tạo thành hơi nước ở nhiệt độ cao hơn.

### Các pha áp suất cao
Ở áp suất cao, nước có biểu đồ pha phức tạp với 15 pha băng đã biết và một số điểm ba, trong đó có 10 pha có tọa độ được hiển thị trong biểu đồ. Ví dụ, điểm ba ở 251 K (−22&nbsp;°C) và 210 MPa (2.070 atm) tương ứng với các điều kiện cùng tồn tại của băng I<sub>h</sub> (băng thông thường), băng III và nước lỏng, tất cả đều ở trạng thái cân bằng. Ngoài ra còn có các điểm ba cho sự cùng tồn tại của ba pha rắn, ví dụ như băng II, băng V và băng VI ở 218 K (−55&nbsp;°C) và 620 MPa (6.120 atm).

Đối với những dạng băng có áp suất cao có thể tồn tại cân bằng với chất lỏng, biểu đồ cho thấy điểm nóng chảy tăng theo áp suất. Ở nhiệt độ trên 273 K (0&nbsp;°C), việc tăng áp suất lên hơi nước trước tiên sẽ tạo ra nước lỏng và sau đó là dạng băng áp suất cao. Trong phạm vi 251–273 K, băng I được hình thành đầu tiên, tiếp theo là nước lỏng và sau đó là băng III hoặc băng V, tiếp theo là các dạng đặc hơn ở áp suất cao khác.
[giữa|nhỏ|570x570px|[Biểu đồ pha của nước bao gồm các dạng băng áp suất cao là băng II, băng III,... Trục áp suất có dạng logarit.]]

## Xem thêm
* Phương trình trạng thái
* Điểm tới hạn

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Định nghĩa kelvin của BIPM.
Định lý Taniyama–Shimura

**Định lý Taniyama–Shimura**  là một định lý xây dựng một mối liên hệ quan trọng giữa các đường cong elip, một khái niệm trong hình học đại số và các dạng modular, là các hàm holomorphic tuần hoàn được miêu tả trong lý thuyết số. Định lý này bắt nguồn từ giả thuyết Taniyama-Shimura, còn phần chứng minh được Andrew Wiles, Christophe Breuil, Brian Conrad, Fred Diamond và Richard Taylor hoàn chỉnh. Việc Andrew Wiles hoàn tất chứng minh định lý Taniyama-Shimura trực tiếp dẫn đến chứng minh định lý lớn Fermat nổi tiếng của Pierre de Fermat.

Nếu *p* là một số nguyên tố và *E* là một đường cong elip trên tập *Q*, tập số hữu tỉ, ta có thể rút gọn phương trình xác định *E* modulo *p* với mọi giá trị của *p*. Nhưng nếu với giá trị của *p* hữu hạn, ta có thể tìm được một đường cong elip trên trường hữu hạn  F_p với  n_p phần tử. Khi đó dãy:
: a_p = n_p - p 
là một bất biến quan trọng của đường cong elip *E*.

Mọi dạng modular đều phát triển thành một dãy số bằng biến đổi Fourier. Một đường cong elip có dãy số thích hợp với một dạng modular thì được gọi là modular. Định lý Taniyama–Shimura phát biểu như sau:
:*Mọi đường cong elip trên tập Q đều là modular*

## Xem thêm
* Đường cong elip
* Dạng modular

## Tham khảo
Titan (định hướng)

**Titan** có thể hiểu là:
* Nguyên tố hóa học titan, ký hiệu **Ti**, số nguyên tử bằng 22 trong bảng tuần hoàn.
* Vệ tinh tự nhiên Titan của Sao Thổ.
* Các vị thần khổng lồ (Titan) trong thần thoại Hy Lạp.
* Đại chiến Titan: Manga đăng năm 2009
* Đại chiến Titan (phim): phim công chiếu năm 2015
* Lời nguyền của thần Titan: tập thứ 3 xuất bản 2007 trong loạt truyện Percy Jackson và các vị thần trên đỉnh Olympus của Rick Riordan
## Xem thêm
*
Pha (vật chất)

Trong các ngành khoa học vật lý, một **pha** là một vùng không gian (một hệ nhiệt động), trong đó tất cả các tính chất vật lý của vật liệu về cơ bản là đồng nhất.    Ví dụ về tính chất vật lý bao gồm mật độ, chỉ số khúc xạ, từ hóa và thành phần hóa học. Một mô tả đơn giản là một pha là một vùng vật liệu đồng nhất về mặt hóa học, khác biệt về mặt vật lý và thường là có thể tách rời về mặt cơ học. Trong một hệ thống bao gồm nước đá và nước trong bình thủy tinh, các khối nước đá là một pha, nước là pha thứ hai và không khí ẩm là pha thứ ba so với nước đá và nước. Thủy tinh của bình là một pha riêng biệt khác.

Thuật ngữ pha đôi khi được sử dụng như một từ đồng nghĩa với trạng thái của vật chất, nhưng có thể có một số pha trộn lẫn của cùng một trạng thái của vật chất. Ngoài ra, thuật ngữ pha đôi khi được sử dụng để chỉ một tập hợp các trạng thái cân bằng được phân định theo các biến trạng thái như áp suất và nhiệt độ theo ranh giới pha trên sơ đồ pha. Do các ranh giới pha liên quan đến những thay đổi trong tổ chức vật chất, chẳng hạn như thay đổi từ lỏng sang rắn hoặc thay đổi tinh tế hơn từ cấu trúc tinh thể này sang cấu trúc tinh thể khác, nên cách sử dụng sau này tương tự như sử dụng "pha" như một từ đồng nghĩa với trạng thái vật chất. Tuy nhiên, trạng thái của vật chất và cách sử dụng sơ đồ pha không tương xứng với định nghĩa chính thức được nêu ở trên và ý nghĩa dự định phải được xác định một phần từ bối cảnh sử dụng thuật ngữ này.

Vật chất thông thường có thể ở các dạng sau:
# Thể rắn
# Thể lỏng
# Thể khí
# Plasma
# Quark-gluon plasma
# Đông đặc Bose-Einstein
# Đông đặc fermion
# Vật chất lạ, tinh thể lỏng, siêu lỏng, siêu rắn, siêu dẫn, thuận từ, sắt từ...

## Xem thêm
*Trạng thái vật chất
## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Quy tắc Fajans

Trong hóa vô cơ, **quy tắc Fajans** được nêu ra bởi Kasimir Fajans.

Quy tắc này được sử dụng để dự báo xem các liên kết hóa học là liên kết cộng hóa trị hay là liên kết ion, nó phụ thuộc vào điện tích của cation và kích thước tương đối của cation và anion. Chúng có thể được tổng quát hóa trong bảng sau.

Ví dụ natri chloride NaCl (với điện tích dương thấp (+1), với cation tương đối lớn và anion nhỏ) là liên kết ion; nhưng nhôm iodide AlI3 (với điện tích dương cao (+3) và anion lớn) là liên kết cộng hóa trị.

## Tham khảo