open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chi phí hàng năm tương đương

Trong tài chính, **chi phí hằng năm tương đương** (EAC) là chi phí cho mỗi năm sở hữu và vận hành một tài sản qua toàn bộ vòng đời của nó.

EAC thường được sử dụng như một công cụ ra quyết định trong lập ngân sách vốn khi so sánh các dự án đầu tư có vòng đời không bằng nhau. Ví dụ nếu dự án có vòng đời dự kiến 7 năm, và dự án B có vòng đời dự kiến 11 năm nó sẽ là không phù hợp chỉ đơn giản là so sánh giá trị hiện tại ròng (NPV) của hai dự án, trừ khi dự án không thể được lặp đi lặp lại

EAC được tính bằng cách chia NPV của một dự án cho "giá trị hiện tại của niên kim". Tương tự, NPV của dự án có thể được nhân với số nhân *trả nợ vay*.

 EAC = \frac{NPV}{A_{t,r}}

Việc sử dụng phương pháp EAC ngụ ý rằng dự án có thể bị thay thế bởi một dự án tương tự.

## Một ví dụ thực tế
Một nhà quản lý phải quyết định mua máy:

Máy A 
Chi phí đầu tư 50.000 đô-la 
Vòng đời dự kiến 3 năm 
Bảo trì hằng năm 13.000 đô-la

Máy B 
Chi phí đầu tư 150.000 đô-la 
Vòng đời dự kiến 8 năm 
Bảo trì hằng năm 7.500 đô-la

Chi phí vốn là 5%.

EAC cho máy A là: ($50,000/A_{3,5})+$13,000=$31,360
EAC cho máy B là: ($150,000/A_{8,5})+$7,500=$30,708
Kết luận là đầu tư vào máy B vì nó có EAC thấp hơn 
Lưu ý: Các yếu tố trả nợ tiền vay (giá trị) trong t năm (3 hoặc 8 năm) và chi phí vốn 5%. A_{3,5} được cho bởi \frac{1 - 1/(1.05)^3}{0.05}= 2.723 và A_{8,5} được cho bởi \frac{1 - 1/(1.05)^8}{0.05}= 6.463. (Xem niên kim thông thường formulae for a derivation). Giá trị A lớn hơn là giá trị hiện tại là trên một loạt các khoản niên kim trong tương lai, do đó góp phần chi phí hằng năm nhỏ hơn.

Phương pháp thay thế:1

Nhà quản lý tính toán NPV của máy:

Máy A EAC=$85,402/A_{3,5}=$31,360 
Máy B EAC=$198,474/A_{8,5}=$30,708
Lưu ý: Để có được các tử số thêm giá trị hiện tại của bảo trì hằng năm với giá mua. Ví dụ, đối với máy A: 50,000 + 13,000/1.05 + 13,000/(1.05)^2 + 13,000/(1.05)^3 = 85,402.

Kết quả là như nhau, mặc dù phương pháp đầu tiên là dễ dàng hơn là điều cần thiết rằng chi phí bảo trì hằng năm là như nhau mỗi năm.

Ngoài ra người quản lý có thể sử dụng phương pháp NPV theo giả định rằng các máy sẽ được thay thế với cùng một chi phí đầu tư từng thời gian. Điều này được gọi là "chuỗi" các phương pháp kể từ khi 8 lần lặp lại của máy A là chuỗi lại với nhau và 3 lần lặp lại của máy B là chuỗi lại với nhau. Kể từ khi chân trời thời gian được sử dụng trong so sánh NPV phải được thiết lập đến 24 năm (3*8 = 24) để so sánh các dự án chiều dài bằng nhau, phương pháp này có thể hơi phức tạp hơn so với tính toán EAC.
Ngoài ra, các giả định cùng chi phí đầu tư cho mỗi liên kết trong chuỗi cơ bản là một giả định của số không lạm phát, lãi suất thay vì lãi suất danh nghĩa là phổ biến được sử dụng trong tính toán.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Hãy thử ví dụ trên với các giá trị của riêng bạn

## Xem thêm
* Lập ngân sách vốn
* Khấu hao
* Giá trị hiện tại ròng
Cá mập đầu bò mào

**Cá mập đầu bò mào** (danh pháp hai phần: ***Heterodontus galeatus***) là một loài cá mập đầu bò không phổ biến trong họ Heterodontidae, phân bố ngoài khơi phía đông Úc từ bờ biển đến độ sâu 93 m. Loài cá mập này có thể được phân biệt với các thành viên khác của gia đình của nó bởi kích thước lớn của các đường vân trên đôi mắt của nó và kiểu màu. Nó thường đạt chiều dài 1,2 m.
Là loài hoạt động ban đêm và sinh sống ở đáy nước, loài cá này thích các rạn đá và các khu vực thảm thực vật, nơi mà nó săn nhím biển và các sinh vật nhỏ khác. Nó là loài đẻ trứng, con cái đẻ túi trứng bám vào rong biển hoặc miếng bọt biển với tua dài. Tình dục trưởng thành chậm, với một con cái trong điều kiện nuôi nhốt không đẻ trứng cho đến khi gần 12 năm tuổi. Liên minh Quốc tế Bảo tồn Thiên nhiên (IUCN) đã đánh giá này cá mập vô hại như thuộc nhóm ít quan tâm; nó là không có lợi ích kinh tế và bị tử vong tối thiểu do hoạt động đánh bắt, câu cá giải trí, và lưới cá mập.

## Chú thích

## Tham khảo
*
Pa Khóa

**Pa Khóa** là một xã thuộc huyện Sìn Hồ, tỉnh Lai Châu, Việt Nam.

## Địa lý
Địa giới hành chính xã Pa Khóa:
*Phía đông giáp huyện Tam Đường và xã Pu Sam Cáp
*Phía tây giáp xã Nậm Cha
*Phía nam giáp xã Noong Hẻo
*Phía bắc giáp xã Nậm Tăm.

Xã Pa Khóa có diện tích 41,28&nbsp;km², dân số năm 2011 là 2.047 người, mật độ dân số đạt 50 người/km².

## Lịch sử
Xã Pa Khóa được thành lập vào ngày 14 tháng 10 năm 2011 trên cơ sở điều chỉnh 1.313,71 ha diện tích tự nhiên và 797 người của xã Nậm Cha; 381,47 ha diện tích tự nhiên và 672 người của xã Noong Hẻo; 1.960,71 ha diện tích tự nhiên và 408 người của xã Nậm Tăm; 472,58 ha diện tích tự nhiên và 170 người của xã Pu Sam Cáp.

## Chú thích
Giáo sĩ ngực lửa

***Euplectes diadematus*** (tên thông thường trong tiếng Anh: "Fire-fronted bishop", nghĩa: giám mục ngực lửa) là một loài chim thuộc Họ Rồng rộc. Loài này phân bố ở Kenya, Somalia, và Tanzania.

## Chú thích

## Tham khảo
* 
* BirdLife International 2004. Euplectes diadematus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Downloaded on ngày 25 tháng 7 năm 2007.
William Walton

**Sir William Turner Walton** OM (29 tháng 3 năm 1902 - 8 tháng 3 năm 1983) là một nhà soạn nhạc Anh. Trong sự nghiệp 60 năm, ông đã viết nhạc trong thể loại cổ điển và phong cách, nhiều bộ phim đến opera. Nổi tiếng nhất công trình của ông bao gồm *[[Façade (thơ)|Façade – An Entertainment]]*, cantata *[[Belshazzar's Feast (Walton)|Belshazzar's Feast]]* và First Symphony.

Sinh ra tại Lancashire, con trai của một nhạc sĩ, Walton là một nhạc trưởng và sau đó là sinh viên giai đoạn cơ bản tại Christ Church, Oxford. Khi rời khỏi trường đại học, ông đã tiếp nhận bởi các anh, chị, em ruột Sitwell, những người đã cung cấp cho anh giáo dục văn hóa. Tác phẩm đáng chú ý đầu tiên của ông là một sự hợp tác với Edith Sitwell, *Façade*, lúc đầu mang lại cho anh danh tiếng như người theo chủ nghĩa, nhưng sau đó đã trở thành điểm ballet phổ biến. Các tác phẩm ban đầu khác đã làm cho tên của mình là một Viola Concerto và *Belshazzar's Feast*.
Ở tuổi trung niên, Walton rời Anh và sinh sống với người vợ trẻ của mình trên đảo Ischia của Ý. Đến thời gian này, ông đã không còn được coi là người theo chủ nghĩa hiện đại, và một số sáng tác của ông những năm 1950 đã bị chỉ trích là lỗi thời. Vở opera dài đầy đủ của ông, Troilus và Cressida, là một trong những tác phẩm được cho là theo chủ nghĩa hiện đại và đã có những tác động nhỏ trong nhà hát. Trong những năm cuối cùng của ông, tác phẩm của ông quay trở lại thời trang quan trọng, tác phẩm sau này của ông, ít bị phê bình tại thời điểm ra mắt của họ, được đánh giá lại và xem cùng với các tác phẩm trước đó của ông.
Walton, chủ yếu tự học làm nhà soạn nhạc, đã biểu diễn các tác phẩm của mình thật xuất chúng. Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông được biểu diễn thường xuyên trong thế kỷ 21, và đến năm 2010 tất cả các công trình sáng tác của ông được ghi nhận như một nhà soạn nhạc có cống hiến to lớn cho nền âm nhạc 
## Tham khảo

## Thư mục
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Đọc thêm
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Liên kết ngoài
*William Walton Trust
*William Walton Online Archive. Archive of digitised works from the Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.
* Walton pages at Oxford University Press
Tỷ lệ hoàn vốn kế toán

**Tỷ lệ hoàn vốn kế toán**, còn được gọi là **tỷ lệ hoàn vốn trung bình** hoặc **ARR** là một tỷ lệ tài chính được sử dụng trong lập ngân sách vốn. Tỷ lệ này không đưa vào tài khoản các khái niệm về giá trị thời gian của tiền. ARR tính toán hoàn vốn, được tạo ra từ thu nhập ròng của vốn đầu tư đề xuất. ARR là một tỷ lệ phần trăm hoàn vốn. Như vậy, nếu ARR = 7%, thì nó có nghĩa là dự án được dự kiến sẽ kiếm được bảy xu của mỗi đô la đầu tư. Nếu ARR là bằng hoặc lớn hơn mức hoàn vốn yêu cầu, dự án có thể chấp nhận được. Nếu nó ít hơn mức mong muốn, nó sẽ bị từ chối. Khi so sánh đầu tư, ARR cao hơn, hấp dẫn đầu tư hơn  Quá nửa các công ty lớn tính toàn ARR khi thẩm định các dự án.

## Công thức cơ bản
*\text{ARR} = \frac{\text{Loi nhuan trung binh}}{\text{Dau tu trung binh}}
ở đây
*\text{Dau tu trung binh} = \frac{\text{Gia tri so sach dau nam thu nhat + Gia tri so sach cuoi vong doi su dung}}{\text{2}}

## Cạm bẫy
# Kỹ thuật này dựa trên lợi nhuận hơn là dòng tiền. Nó bỏ qua dòng tiền từ đầu tư. Do đó, nó có thể bị ảnh hưởng bởi các khoản không bằng tiền mặt như nợ xấu và khấu hao khi tính lợi nhuận. Sự thay đổi phương pháp khấu hao có thể được điều chỉnh và dẫn đến lợi nhuận cao hơn.
# Kỹ thuật này không điều chỉnh cho nguy cơ dự báo dài hạn.
# ARR không tính đến giá trị thời gian của tiền.

## Xem thêm
* Tỷ lệ hoàn vốn nội bộ
* Giá trị hiện tại ròng
* Thời gian hoàn vốn
* Tỷ lệ lợi nhuận trên một danh mục đầu tư

## Tham khảo
Tháng 3 năm 2012

**Tháng 3 năm 2012** bắt đầu vào thứ Năm và kết thúc sau 31 ngày vào thứ Bảy.

## [[Chủ đề:Thời sự]]

## Tham khảo
Cá nhà táng nhỏ

**Cá nhà táng nhỏ** (*Kogia breviceps*) là một trong ba loài họ Kogiidae thuộc liên họ Cá nhà táng (Physeteroidea). Chúng ít khi được trông thấy trên biển, hầu hết những gì đã biết về chúng là nhờ nghiên cứu cá thể dạt bờ.

## Phân loại

Cá nhà táng nhỏ được nhà tự nhiên học Henri Marie Ducrotay de Blainville mô tả lần đầu năm 1838. Ông mô tả dựa trên đầu của một cá thể dạt trên bờ biển Audierne, Pháp năm 1784, mà sau đó được trưng bày ở Muséum d'histoire naturelle. Ông nhìn nhận rằng nó là một loài cá nhà táng, xếp nó vào chung chi với cá nhà táng thường (*Physeter macrocephalus*), dưới tên *Physeter breviceps*. Ông chú ý đến cái đầu nhỏ của nó, đặt nó cái tên "cachalot a tête courte"–cá nhà táng đầu bé; hơn nữa, tên loài *breviceps* trong tiếng Latinh có nghĩa là "đầu ngắn". Năm 1846, nhà động vật học John Edward Gray dựng lên chi *Kogia*, và chuyển loài này qua đây với tên mới *Kogia breviceps*.

Năm 1871, nhà động vật học Theodore Gill xếp cá nhà táng nhỏ và *Euphysetes* (nay là cá nhà táng lùn, *Kogia sima*) vào phân họ Kogiinae, còn cá nhà táng thường vào họ Physeterinae. Hai phân họ này nay được nâng lên cấp họ.

## Mô tả

Cá nhà táng nhỏ không to hơn là mấy so với nhiều loài cá heo. Chúng dài  lúc mới sinh, đạt  khi thành thục. Con trưởng thành nặng . Mặt bụng màu kem, đôi khi phớt hồng, mặt lưng và hai mặt bên màu xám xanh. Đầu lớn khi so với kích thước cơ thể, gần như mang cảm giác bị phồng lên khi nhìn ngang. Một vệt trăng trắng, có khi gọi là "mang giả", nằm ở phía sau mắt.

Hàm dưới nhỏ. Lỗ thở hơi chếch về bên trái nếu nhìn từ trên. Vây lưng rất nhỏ, và cong.

## Chú thích

## Tài liệu
* *Pygmy and Dwarf Sperm Whales* by Donald F. McAlpine in *Encyclopedia of Marine Mammals* pp.&nbsp;1007–1009 
* *Whales Dolphins and Porpoises*, Mark Carwardine, Dorling Kindersley Handbooks, 
* *National Audubon Society Guide to Marine Mammals of the World*, Reeves, Stewart, Clapham and Powell, 

## Liên kết ngoài

* UMMZ Skull photos
* http://museumvictoria.com.au/bioinformatics/mammals/images/bcpsext2.htm  Photo of skull
* dolphin rescues Pygmy Sperm whales
* Arkive 
*Voices in the Sea - Sounds of the Pygmy sperm Whale
Sứ hỏa tiễn

**Sứ hỏa tiễn**, **sứ diệp hỏa tiễn** (danh pháp hai phần: ***Plumeria pudica***) là một loài thực vật có hoa thuộc chi Đại (*Plumeria*), họ La bố ma (Apocynaceae). Đây là loài đặc hữu của Colombia, Panama, Venezuela.

## Mô tả
Cây trưởng thành có thể cao đến 3–4 m. Lá dài, phiến lá hẹp, có hình thìa. Các cánh hoa rộng 4–6&nbsp;cm màu trắng, tâm màu vàng, không có mùi thơm.

## Hình ảnh

Tập tin:Angiospermes arbre9.png
Tập tin:Bridal Wreath (Plumeria Pudica).jpg
Tập tin:Plumeria pudica (2).JPG
Tập tin:Plumeria pudica (3).JPG
Tập tin:Flowers of Plumeria pudica in West Bengal, India.jpg


## Liên kết ngoài
* Sunshine Coast Frangipani Farm - Variegated pudica 
* Sunshine Coast Frangipani Farm - Pink pudica 

## Chú thích

 
## Tham khảo
Hoàng Bá Chánh

**Hoàng Bá Chánh** (? -?), tục gọi là "cụ Ngự Quảng Cái"; là một nhà nho yêu nước trong phong trào Cần Vương kháng Pháp tại Việt Nam vào cuối thế kỷ 19.

## Tiểu sử
Quê ông ở làng Khái Đông, huyện Hòa Vang (trước thuộc tỉnh Quảng Nam, nay thuộc thành phố Đà Nẵng).

Ngày 23 tháng 5 năm Ất Dậu (5 tháng 7 năm 1885), cuộc phản công của phe chủ chiến ở Kinh thành Huế thất bại, vua Hàm Nghi phải chạy ra Quảng Trị, xuống dụ Cần vương (13 tháng 7 năm 1885). Hưởng ứng, ông cùng cụ Hường Thanh Hà (tức cụ Hường Hiệu Nguyễn Duy Hiệu) tích cực hoạt động chống Pháp trên địa bàn Trung Lộc (Quế Sơn). Bất khuất, ông Chánh thường tuyên bố:
:Ninh vi kê thủ, bất vi ngưu hậu.
Có nghĩa là: 
:*Thà làm đầu gà, không thèm làm đuôi trâu*.

Ông cùng nghĩa quân chống Pháp trong nhiều năm. Về sau, ông bị quân Pháp bắt được. Không chịu khuất phục, ông bị họ hành hình nơi bến đò Chợ Củi. Không rõ khi ấy là vào năm nào.
## Chú thích

## Sách tham khảo
* Nguyễn Q. Thắng-Nguyễn Bá Thế, *Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam*, mục từ: "Hoàng Bá Chánh" (tr. 225). Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội, 1992.
Miên dâm

**Miên dâm** (Hội chứng rối loạn tình dục khi ngủ) là một trạng thái trong đó một người thực hiện hành vi tình dục trong khi vẫn đang ngủ bằng các hoạt động như thủ dâm, mơn trớn mình hoặc người khác, có quan hệ tình dục với một người khác và trong những trường hợp cực đoan hơn có thể tấn công tình dục và hiếp dâm.

Hầu hết mọi người bị miên dâm đều ở trong trạng thái mộng du. Do đó, khi thức giấc, họ không nhớ các hành vi mà họ thực hiện trong khi họ đang ngủ.

Các nghiên cứu đầu tiên về hội chứng tình dục khi ngủ được xuất bản vào năm 1996 do ba nhà nghiên cứu từ Đại học Toronto (Colin Shapiro và Nik Trajanovic) và Đại học Ottawa (Paul Fedoroff), họ cho rằng đó là một hội chứng rối loạn giấc ngủ. Thuật ngữ "tình dục khi ngủ" đã được sử dụng lần đầu trong một báo cáo năm 1998 của David Saul Rosenfeld, một nhà thần kinh học từ Los Angeles. Thuật ngữ "miên dâm" (*sexsomnia*) đã được đặt ra bởi Colin Shapiro trong một báo cáo công bố vào tháng 6 năm 2003.

## Một số trường hợp
* Ngày 30 tháng 11 năm 2005, một tòa án Toronto tuyên bố trắng án một người đàn ông tấn công tình dục sau khi ông này được chẩn đoán mắc chứng rối loạn tình dục khi ngủ, mặc dù các công tố viên đã kháng cáo tuyên bố trắng án vào tháng 2 năm 2006. Tòa án cấp phúc thẩm tại Ontario đã giữ nguyên tuyên bố trắng án vào ngày 7 tháng 2 năm 2008.
* Tại Anh, một người đàn ông tại thành phố York đã được xóa sạch ba án hiếp dâm vào ngày 19 tháng 12 năm 2005.
* Tại Úc, một phụ nữ đã được báo cáo là rời khỏi nhà vào ban đêm và có quan hệ tình dục với người lạ khi mộng du.
* Ngày 8 tháng 8 năm 2007, một thợ cơ khí quân Hoàng gia Anh đã được xóa tội danh hiếp dâm sau khi bồi thẩm đoàn thấy rằng anh ta không phải chịu trách nhiệm cho hành động của mình khi anh ta có quan hệ tình dục với một cô gái 15 tuổi.
* Ngày 23 tháng 3 năm 2009, một phụ nữ Anh đã trả lời phỏng vấn trong đó cô nói về các vấn đề trong cuộc sống của cô gây ra bởi miên dâm. 
* Ngày 12 tháng 2 năm 2010, một người đàn ông Úc đã được minh xét rằng không phạm tội hiếp dâm do ông này mắc chứng miên dâm. Sự việc tương tự xảy ra với một người đàn ông xứ Wales vào ngày 4 tháng 7 năm 2011.
* Ngày 7 tháng 3 năm 2012, một phụ nữ Anh đã trả lời một cuộc phỏng vấn, trong đó cô mô tả việc cô miên dâm thế nào.

## Tham khảo

* Miên dâm 
* "Yêu" trong khi ngủ và những tội ác khó tin 
* Miên dâm một hành vi tình dục trong khi ngủ 
* "Sexsomnia". Sleep.com
* Salkeld, Luke (ngày 7 tháng 8 năm 2007). ""Sexomniac" RAF Man Sobs as he is Cleared of Raping a Girl in his Sleep". Daily Mail (London).
* Sleepwalking woman had sex with strangers". New Scientist. ngày 15 tháng 10 năm 2004
* "I'm a sexsomniac!". News of the World. ngày 23 tháng 3 năm 2009.
*  Bothroyd, Sally (12 Feb 2010). "Man not guilty in 'sexsomnia' rape trial". ABC News.
*  "'Sexsomnia' sufferer in Pembroke Dock cleared of rape". BBC News. ngày 4 tháng 7 năm 2011.
Precis ceryne

***Precis ceryne*** là một loài bướm ngày trong họ Nymphalidae. Con bướm trưởng thành có sải cánh dài dài 40-45 ở con đực và 42–50&nbsp;mm ở con cái. Con trưởng thành bay từ tháng 12 đến tháng 3 trong năm. Ấu trùng loài này ăn loài *[[Coleus]]*, *[[Plastostema]]*, và *[[Pycnostachys]]*.
## Phân loài
**P. c. ceryne*
**P. c. ceruana* Rothschild & Jordan, 1903
## Hình ảnh

Tập tin:Precis ceryne subsp ceryne, Little Eden, a.jpg


## Tham khảo
Precis antilope

**Precis antilope** là một loài bướm ngày trong họ Nymphalidae, bản địa châu Phi hạn Sahara. Con bướm trưởng thành có sải cánh dài dài 40–55&nbsp;mm. Con trưởng thành bay từ tháng 12 đến tháng 3 trong năm. Ấu trùng loài này ăn loài *[[Coleus]]* và *[[Plastostema]]*.

## Chú thích

## Tham khảo
*
Tông Lúa

**Tông Lúa** (danh pháp: **Oryzeae**) là một tông các loài thực vật trong phân họ Tre, chứa chi Lúa và các họ hàng gần cũng như cả chi Lúa dại *Zizania*. Tông này bao gồm 11 hoặc 12 chi tùy theo hệ thống phân loại.
## Phân loại
; Tông Lúa
* Chi Chikusichloa
* Chi Hygroryza
* Chi Leersia
* Chi Luziola
* Chi Maltebrunia
* Chi Oryza
* Chi Porteresia
* Chi Potamophila
* Chi Prosphytochloa
* Chi Rhynchoryza
* Chi Zizania
* Chi Zizaniopsis

## Hình ảnh

Tập tin:Arroz 21-9-203.JPG
Tập tin:Zizania aquatica 02.jpg
Tập tin:Zizaniopsis.JPG


## Chú thích

## Tham khảo
## Liên kết ngoài
* 
*
Precis (bướm)

***Precis*** là một chi bướm ngày thuộc họ Nymphalinae được mô tả bởi Jacob Hübner năm 1819. Loài này phân bố ở châu Phi.
## Các loài
Các loài thuộc chi được liệt kê theo bảng chữ cái.
* *[[Precis actia]]* Distant, 1880
* *[[Precis amestris]]* (Drury, 1782)
* *[[Precis andremiaja]]* Boisduval, 1833
* *[[Precis antilope]]* (Feisthamel, 1850) 
* *[[Precis archesia]]* (Cramer, 1779) 
* *[[Precis ceryne]]* (Boisduval, 1847)
* *[[Precis coelestina]]* Dewitz, 1879
* *[[Precis cuama]]* Hewitson, [1864]
* *[[Precis eurodoce]]* (Westwood, 1850)
* *[[Precis frobeniusi]]* Strand, 1909
* *[[Precis limnoria]]* (Klug, 1845) 
* *[[Precis milonia]]* C. & R. Felder, [1867]
* *[[Precis octavia]]* (Cramer, [1777]) 
* *[[Precis pelarga]]* (Fabricius, 1775) 
* *[[Precis rauana]]* (Grose-Smith, 1898)
* *[[Precis sinuata]]* Plötz, 1880 
* *[[Precis tugela]]* Trimen, 1879

*[[Incertae sedis]]*
* *[[Precis harpyia]]* (Fabricius, 1781)
* *[[Precis laodice]]* (Cramer, [1777])
* *[[Precis permagna]]* Martin, 1920

## Hình ảnh

Tập tin:Precis ceryne00.jpg
Tập tin:Gaudy Commodore winter form.JPG


## Tham khảo
Thanh Vân, Quản Bạ

**Thanh Vân** là một xã thuộc huyện Quản Bạ, tỉnh Hà Giang, Việt Nam.

## Địa lý
Xã Thanh Vân có vị trí địa lý:
*Phía đông giáp xã Cán Tỷ
*Phía tây giáp xã Tùng Vài
*Phía nam giáp thị trấn Tam Sơn và xã Quản Bạ
*Phía bắc xã giáp Nghĩa Thuận và xã Bát Đại Sơn.

Xã Thanh Vân có diện tích 40,29&nbsp;km², dân số năm 2019 là 5.049 người, mật độ dân số đạt 125 người/km².

## Hành chính
Xã Thanh Vân được chia thành 7 thôn: Thanh Long, Lùng Cáng, Lùng Cúng, Má Hồng, Mỏ Sài, Làng Tấn, Ma Lùng.

## Lịch sử
Trước đây, Thanh Vân là một xã thuộc huyện Vị Xuyên.

Ngày 15 tháng 12 năm 1962, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 211-CP về việc thành lập huyện Quản Bạ trên cơ sở tách xã Thanh Vân thuộc huyện Vị Xuyên.

## Kinh tế - xã hội
Thanh Vân là một xã vùng III có điều kiện kinh tế đặc biệt khó khăn, người dân sống chủ yếu nhờ vào nương rẫy và rừng. Nghề chính của người dân nơi đây là nấu rượu cổ truyền. Người dân cần cù chịu khó làm ăn nên đời sông dần dần được cải thiện.

Xã có đặc sản rượu ngô (rượu ngô Thanh Vân) nổi tiếng, có xưởng sản xuất rượu và thương hiệu được quảng bá rộng rãi.

## Chú thích

## Tham khảo
Precis pelarga

**Precis pelarga** là một loài bướm ngày trong họ Nymphalidae. Con bướm trưởng thành có sải cánh dài dài . Con trưởng thành bay từ tháng đến tháng trong năm. Ấu trùng loài này ăn loài 
Loài này hiện diện ở châu Phi nhiệt đới (Senegal, Angola, Zambia, Cộng hòa Dân chủ Congo, Uganda, tây Kenya, Ethiopia).
Loài này có thể tìm thấy ở rừng mở và xavan ở độ cao khoảng  trên mực nước biển.

## Chú thích

## Tham khảo
* 
* Funet

## Liên kết ngoài
* Learn about butterflies
* Fleeting Wonders
* Precis pelarga
Vanessa gonerilla

***Vanessa gonerilla*** là một loài bướm đêm trong họ Nymphalidae (Họ Bướm giáp. Đây là loài đặc hữu New Zealand. Con bướm trưởng thành có sải cánh dài 50–60&nbsp;mm. Con trưởng thành bay trong mùa hè. Ấu trùng loài này ăn loài Ongaonga, *Urtica ferox*.
Có hai phân loài *Vanessa gonerilla*, *V. g. gonerilla*, xuất hiện ở lục địa New Zealand, và *V. g. ida*, xuất hiện ở các đảo Chatham.

## Hình ảnh

Tập tin:Red Admiral caterpillar 05.JPG
Tập tin:NZ Red Admiral 08.JPG
Tập tin:NZ Red Admiral 09.JPG
Tập tin:NZ Red Admiral Butterfly (Vanessa gonerilla).jpg


## Chú thích

## Tham khảo
Sóc đuôi trắng

**Sóc đuôi trắng**, hay đúng hơn là **sóc linh dương đuôi trắng** (danh pháp hai phần: *Ammospermophilus leucurus*) là loài sóc hoạt động ban ngày trên mặt đất được tìm thấy ở các vùng khô cằn Tây Nam Hoa Kỳ và miền bắc Mexico. Nó là loài ăn tạp, thức ăn chủ yếu là lá cây (10% -60% của chế độ ăn uống của nó), hạt (20% -50%), động vật chân đốt, và một mức độ thấp hơn, động vật có xương sống (chủ yếu là thằn lằn và các loài gặm nhấm, hành vi ăn thịt sóc đất đã được lưu ý)).. Loài sóc này có một phạm vi cư trú trung bình 14,9 mẫu Anh (60.000 m²), và sử dụng khoảng 4 mẫu Anh (16.000 m²) trong hoạt động hàng ngày của nó.

## Hình ảnh

Tập tin:Ammospermophilus leucurus - 1a.JPG
Tập tin:Ammospermophilus leucurus.jpg
Tập tin:Ammospermophilus leucurus - 1b.JPG
Tập tin:Ammospermophilus leucurus 2.JPG


## Chú thích

## Tham khảo

*
Tủ chè

**Tủ chè** hay** tủ chén**, **tủ Búp-phê** (từ tiếng Pháp:*buffet* là tủ hay bàn dài để thức ăn, chén dĩa) là một loại tủ thường được làm bằng gỗ, được sử dụng trong nhà để cất và chưng, trưng bày các vật dụng ly, tách, ấm, chén dĩa, các loại đồ sành sứ, và rượu để bảo vệ chúng khỏi kiến, gián và bụi bẩn. Tù chè còn có chức năng trang trí và là một trong những yếu tố của đồ nội thất thường được bày trong phòng ăn hay phòng khách.

Ở phương Tây, tủ chè có thể được thiết kế theo hướng dọc, có nhiều ngăn và trong mỗi ngăn đều có lót các tấm kính.

Ở Việt Nam, tủ chè thường được thiết kế theo kiểu tủ dài nằm ngang, có bốn chân nhô cao, tủ được chia làm ba phần, hai phần cánh thường có cánh cửa đóng mở, phần giữa (bụng tủ) thường được lắp kính để chưng đồ. Tủ chè thường được trang trí họa tiết tinh xảo, làm điểm nhấn trong phòng khách hay phòng tiếp khách. Từ ngày xưa, tủ chè cổ chỉ thịnh hành ở các tỉnh phía Bắc, nhưng từ cuộc di cư vào Nam  đã được người miền Nam biết đến bởi tính nghệ thuật và thủ công rất cao. Ngày xưa, tủ chè thường làm bằng gỗ quý, gỗ để làm tủ chè thường là ba loại chủ yếu. Gỗ trắc có giá trị cao nhất sau đó là Gỗ Gụ kế tới là Gỗ Lim. Thời chiến tranh Việt Nam, tại miền Nam, thường dùng bằng ván ép nhựa mica.

Gần đây, thường có 2 xu thế, hoặc dùng hàng nội thất mẫu cổ xưa, có chạm khắc tinh xảo hay là kiểu hiện đại châu Âu với kính trong suốt, có thể bằng inox, ván ép hoặc kết hợp với một giàn tủ.


|Kiểu Trung Hoa
Hình:Boscobel - parlour dresser.jpg|kiểu Trung Hoa
Hình:WLANL - Cumuluswiki - 17003 Luikse kamer Museum aan het Vrijthof.jpg
||
Hình:Versailles-Appartements de Marie-Antoinette-La vaisselle.jpg
Hình:Vitrine de bahut.JPG
Hình:Glass cabinet.JPG

## Tham khảo
Giải phim của Hội đồng Bắc Âu

**Giải phim của Hội đồng Bắc Âu** là một giải thưởng của Hội đồng Bắc Âu dành cho phim điện ảnh xuất sắc có nguồn gốc từ văn hóa Bắc Âu.

Giải được thành lập vào năm 2002 nhân dịp kỷ niệm 50 năm ngày thành lập Hội đồng Bắc Âu. Từ năm 2005, giải này được trao hàng năm. Năm 2008, khoản tiền thưởng của giải là 350.000 krone Đan Mạch (tương đương 47.000 euro).

## Các phim đoạt giải & được đề cử

## Xem thêm
*Giải âm nhạc của Hội đồng Bắc Âu
*Giải văn học của Hội đồng Bắc Âu

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* The Nordic Council Film Prize
*Nordisk Råds Filmpris på norden.org
*Nordisk Film & TV Fond
*Nordisk Film & TV Fond - de fem nominerede film for 2010
Thiền vu

**Thiền vu** (tiếng Hung Nô: sanok / tsanak; theo *[[Hán thư]],* nghĩa là thiên tử) là tước hiệu của các lãnh đạo tối cao của dân du mục ở Trung Á trong 8 thế kỷ, bắt đầu từ thời kỳ nhà Chu (1045–256 TCN) và thay thế nó sau đó là tước hiệu "*[[khả hãn]]*"" được người Nhu Nhiên sử dụng vào năm 402 CN. Tước hiệu này được thị tộc Luyên Đê của người Hung Nô sử dụng dưới thời nhà Tần (221-206 TCN) và nhà Hán (206 TCN–220 CN).

## Từ nguyên

L. Rogers và Edwin G. Pulleyblank cho rằng danh hiệu thiền vu có thể có liên hệ nào đó với danh hiệu *[[tarkhan]]* đã được chứng thực về sau, chỉ ra rằng cách phát âm cổ của  có lẽ gần giống như *dān-ĥwāĥ và do vậy là lối đọc trại của *darxan. Nhà ngôn ngữ học Alexander Vovin cho rằng từ này nguyên gốc Enisei. Cũng theo ông, cụm chữ Hán giả tá  (phát âm tiếng Hán thượng cổ: ***treng-ri kwa-la dar-ɢwā) cấu thành từ bốn căn tố lần lượt là: *tɨŋgVr*-* "cao", *kwala*-* "con trai, con", *tɨl "hạ lưu sông Enisei" hoặc "phía bắc", và *qʌ̄j ~ *χʌ̄j "vua"; cả cụm dịch thành "Con trai của Trời, Vua phương Bắc".

## Danh sách thiền vu
Hệ thống kế vị giữa các thiền vu được Joseph Fletcher gọi là huyết thống tanistry, theo dó người nam giới gần nhất sẽ kế thừa chức vị thiền vu từ người tiền vị. Trong lịch sử từng có 60 thiền vu.
 
Danh sách sau gồm 63 thiền vu

## Xem thêm
* Diệp Hộ

## Tham khảo
Thần ưng Andes

**Thần ưng Andes** hay **Kền kền khoang cổ** (danh pháp hai phần: ***Vultur gryphus***) là một loài chim thuộc Họ Kền kền Tân thế giới. Loài này phân bố ở Nam Mỹ trong dãy Andes, bao gồm các dãy núi Santa Marta. Ở phía Bắc, phạm vi của nó bắt đầu ở Venezuela và Colombia, nơi mà nó là vô cùng hiếm hoi, sau đó tiếp tục về phía nam dọc theo dãy núi Andes ở Ecuador, Peru, và Chile, thông qua Bolivia và phía tây Argentina Tierra del Fuego. Đầu thế kỷ 19, thần ưng Andes sinh sản từ miền tây Venezuela đến Tierra del Fuego, dọc theo toàn bộ chuỗi của dãy Andes, nhưng phạm vi của nó đã bị giảm đáng kể do hoạt động của con người. Thần ưng Andes là loài chim bay lớn nhất trên thế giới về số đo kết hợp giữa trọng lượng và sải cánh. Chúng có sải cánh tối đa là 3,3 mét và cân nặng lên đến 15&nbsp;kg. Thần ưng Andes được coi là chim săn mồi lớn nhất thế giới.

Môi trường sống của thần ưng Andes chủ yếu bao gồm đồng cỏ mở và núi cao các khu vực lên đến 5.000 m (16.000 foot) trên mực nước biển. Nó thích các khu vực tương đối mở, không có rừng mà cho phép nó phát hiện ra xác chết động vật từ không khí, chẳng hạn như Páramo hoặc đá, khu vực miền núi nói chung. Phạm vi phân bố vùng đất thấp ở phía đông Bolivia và tây nam Brazil, xuống đến các khu vực sa mạc vùng đất thấp ở Chile và Peru, và được tìm thấy trên toàn miền Nam rừng sối rừng phía nam ở đồng bằng Patagonia.

Thần ưng Andes chủ yếu là động vật ăn xác thối, ăn xác sống. Chúng thích những thân thịt lớn, chẳng hạn như của hươu hoặc gia súc. Chúng đạt đến độ tuổi trưởng thành về mặt sinh dục khi được 5 hoặc 6 tuổi và làm tổ ở độ cao lên đến 5.000 m, thường là trên các gờ đá không thể tiếp cận. Thông thường chúng đẻ hoặc hai quả trứng mỗi lứa. Đây là một trong những loài chim sống lâu nhất thế giới, với tuổi thọ hơn 70 năm trong một số trường hợp.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Vulture Territory Facts and Characteristics: Andean Condor
* ARKive – images and movies of the Andean Condor ''(Vultur gryphus)'' 
* Video of Peruvian Condors
* BirdLife Species Factsheet
* Andean Condor
* Andean Condor videos on the Internet Bird Collection
* Scientists Work to Repopulate Colombia's Skies with Condors – slideshow by *[[Los Angeles Times|The Los Angeles Times]]*
* Proyecto Conservación Cóndor Andino de Argentina, Organizado por la Fundación Bioandina Argentina.
*Ecology of Condors
Khỉ sóc thông thường

**Khỉ sóc thông thường** (danh pháp khoa học: *Saimiri sciureus*) là một loài khỉ sóc, loài khỉ Tân thế giới thuộc chi Saimiri trong họ Khỉ đuôi cong (Cebidae).
Khỉ sóc thông thường sinh sống trong các khu rừng nhiệt đới Trung và Nam Mỹ trong tầng tán. Phần lớn các loài có phạm vi phân bố cận đất hoặc khác đất trong rừng mưa Amazon, trong khi S. oerstedii được tìm thấy với sự phân bố đứt đoạn tại Costa Rica và Panama.
## Mô tả
Bộ lông khỉ sóc ngắn và dày, màu ô liu tại vai và màu cam vàng tại lưng và những bộ phận xa nhất (tay, chân). Họng và tai có lông màu trắng và miệng màu đen. Phần trên của đầu chúng có lông che phủ. Khuôn mặt đen và trắng này ban cho chúng tên gọi "khỉ đầu thần chết" trong một vài ngôn ngữ gốc Đức (như tiếng Đức Totenkopfaffen, tiếng Thụy Điển dödskalleapor, tiếng Hà Lan doodshoofdaapjes) và tiếng Slovenia (smrtoglavka).

Khỉ sóc phát triển tới kích thước 25–35&nbsp;cm, cộng với chiếc đuôi dài 35–42&nbsp;cm. Chúng cân nặng 750-1.100 g. Đáng chú ý là tỉ lệ khối lượng bộ não so với khối lượng thân đối với khỉ sóc là 1:17, làm cho chúng có bộ não lớn nhất (khi tính theo tỉ lệ) trong số mọi loài linh trưởng. Bộ não của con người chỉ có tỉ lệ 1:35.

Khỉ sóc cái có dương vật giả để chúng sử dụng trong việc biểu lộ quyền thống trị đối với những con khỉ nhỏ hơn, về cơ bản giống như cách mà những con khỉ sóc đực biểu lộ quyền thống trị của chúng. Khỉ sóc thông thường bị bắt để phục vụ cho buôn bán thú cảnh và nghiên cứu y học, nhưng không rơi vào tình trạng nguy cấp.
## Phân bố
Loài khỉ sóc thông thường có thể được tìm thấy chủ yếu trong lưu vực sông Amazon, bao gồm cả vùng lãnh thổ trong quốc gia của Bolivia, Brazil, Colombia, Ecuador, Guiana thuộc Pháp, Guyana, Peru, Suriname, Paraguay và Venezuela, một quần thể nhỏ đã được giới thiệu đến Nam Florida và nhiều hòn đảo ở Caribbe. Một nhóm cá thể tự do khác nhau đã được phát hiện và chụp hình trong năm 2009 tại rừng Tijuca ở Rio de Janeiro - có thể là kết quả của việc bị thả bất hợp pháp hoặc thoát ra từ vụ buôn bán vật nuôi, năm 2010, khỉ sóc đã bắt đầu được xem xét như là một loài xâm lấn ở các khu rừng nhiệt đới Đại Tây Dương của Brazil, và có những lo ngại về vai trò của nó như là một động vật ăn thịt trứng của các loài chim có nguy cơ tuyệt chủng. Khỉ sóc thông thường thích sống trong tán giữa, nhưng đôi khi sẽ đến. mặt đất hoặc vào các tán cây cao. Họ thực vật cung cấp bao gồm từ con chim săn mồi trong khu rừng nhiệt đới, Savannah, rừng ngập mặn, hoặc vùng đầm lầy.

## Tham khảo
Giấy khai sinh

**Giấy khai sinh** là một hồ sơ quan trọng ghi lại việc ra đời của một đứa trẻ. Thuật ngữ "giấy khai sinh" có thể đề cập đến tài liệu gốc xác nhận hoàn cảnh sinh nở hoặc bản sao có chứng thực hoặc đại diện cho việc đăng ký tiếp theo của lần sinh đó. Tùy thuộc vào quyền hạn, giấy khai sinh có thể có hoặc không chứa xác minh sự kiện bởi tư cách là bà đỡ hoặc bác sĩ.

## Lịch sử và đương đại

Giấy tờ ghi chép thông tin sinh nở là một thông lệ được tổ chức rộng rãi trong toàn bộ nền văn minh nhân loại, đặc biệt là ở Trung Quốc, Ai Cập, Hy Lạp, Rome và Ba Tư. Mục đích ban đầu của loại thống kê quan trọng này là vì mục đích thuế và để xác định nhân lực quân sự có sẵn. Ở Anh, các ca sinh ban đầu được đăng ký với các nhà thờ, những người duy trì sổ đăng ký khai sinh. Công việc này được tiếp tục vào thế kỷ 19. Việc đăng ký khai sinh bắt buộc với chính phủ Vương quốc Anh là một thông lệ bắt nguồn từ ít nhất là từ năm 1853. Trên khắp Hoa Kỳ không có một hệ thống được tiêu chuẩn hóa nào cho đến năm 1902.

Hầu hết các quốc gia đều có đạo luật và luật pháp quy định việc đăng ký khai sinh. Ở tất cả các quốc gia, trách nhiệm của bác sĩ của bà mẹ, nữ hộ sinh, quản trị viên bệnh viện hoặc cha mẹ của đứa trẻ để hiểu rằng việc sinh được đăng ký chính xác với cơ quan chính phủ chuyên trách.

Hồ sơ sinh thực tế được lưu trữ với một cơ quan chính phủ. Cơ quan đó sẽ phát hành các bản sao được chứng thực hoặc đại diện của hồ sơ khai sinh ban đầu theo yêu cầu, có thể được sử dụng để áp dụng cho các lợi ích của chính phủ, chẳng hạn như hộ chiếu. Giấy chứng nhận được ký và/hoặc đóng dấu bởi hộ tịch viên hoặc người giám sát hồ sơ khai sinh khác, người được chính phủ ủy quyền.

Quyền của mọi trẻ em đối với tên và quốc tịch, và trách nhiệm của các chính phủ quốc gia trong việc đạt được điều này được nêu trong Điều 7 và 8 trong Công ước Liên hợp quốc về Quyền trẻ em: "Đứa trẻ sẽ được đăng ký ngay sau khi sinh và sẽ có quyền sinh ra từ một tên, quyền có được quốc tịch... "(Điều 7 của Công ước) và " Các quốc gia thành viên cam kết tôn trọng quyền của đứa trẻ để bảo vệ danh tính của mình, bao gồm quốc tịch, tên và quan hệ gia đình... " (Điều khoản 8).

Mặc dù có 195 quốc gia phê chuẩn Công ước quyền trẻ em nhưng có đến hàng triệu trẻ em trên toàn thế giới ra đời không được đăng ký khai sinh. Theo dữ liên liên quan đến trẻ em không được đăng ký khai sinh được ước chừng. Khoảng 29% các quốc gia không có sẵn hoặc đủ dữ liệu để đánh giá tiến bộ toàn cầu hướng đến mức độ bao phủ toàn cầu với mục tiêu phát triển bền vững. Tuy nhiên, từ dữ liệu có sẵn, UNICEF ước tính rằng hơn 1/4 trẻ em dưới 5 tuổi trên toàn thế giới chưa dược đăng ký khai sinh. Mức đăng ký khai sinh thấp nhất được tìm thấy ở châu Phi cận Sahara (43%). Hiện tượng mất cân đối này tác động đến các hộ nghèo và người dân bản địa. Ngay cả ở nhiều nước phát triển, điều này cũng góp phần gây khó khăn trong việc tiếp cận đầy đủ các quyền công dân.

## Tham khảo
Trận Deorham

**Trận Deorham** hoặc là **Dyrham** diễn ra vào năm 577 giữa người Tây Sachsen dưới quyền Ceawlin cùng với Cuthwine và người Briton ở hạt West. Chiến địa Deorham thường được xem là vùng Dyrham ở South Gloucestershire. Trận đánh này là một chiến thắng to lớn của người Tây Sachsen, mang lại cho họ ba thành phố quan trọng là Glevum (Gloucester), Corinium (Cirencester) và Aquae Sulis (Bath). Tuy chỉ có *[[Biên niên Angles-Sachsen]]* là sử liệu duy nhất ghi nhận về trận chiến, với không nhiều chi tiết, nhưng trận này được coi là một cuộc giao chiến quan trọng.

## Sử liệu
*[[Biên niên sử Angles-Sachsen]]* trong năm 577 đã ghi chép rằng vua Ceawlin xứ Wessex và vương nhi là Cuthwine đã cất quân đánh người Briton ở Hạt West tại "một bãi đất gọi là [Deorham]" vào năm đó. Người ta thường coi đây là vùng Dyrham ở Nam Gloucestershire ngày nay, trên cái dốc đứng Cotswold cách Bath vài dặm Anh về phía Bắc. Quân Tây Sachsen thắng trận này, và ba vị vua người Briton, mà sử cũ chép là Conmail, và Condidan, và Farinmail, đều tử trận. Với thắng lợi này, người Tây Sachsen lấy được ba thành phố quan trọng Glevum (Gloucester), Corinium (Cirencester) và Aquae Sulis (Bath), mang lại cho họ đất đai rộng lớn ở Gloucestershire và Somerset.

## Giả thuyết và chiến thuật và chiến lược
Các nhà sử học (chẳng hạn như William St. Clair-Baddeley vào năm 1929) kết luận rằng quân Sachsen đã đánh úp quân Briton và chiếm đóng cao điểm Hinton bởi vì nó dẫn đầu Thung lũng Avon và ngăn trở liên lạc Nam - Bắc giữa Bath và các thị trấn Anh - La Mã lân cận là Gloucester và Cirencester.

## Chú thích

## Tham khảo
*History of War article
*From the ''Transactions of the Bristol and Gloucestershire Archaeological Society'' "The Battle of Deorham" by T. G. P. Hallett, 1883-84, Vol. 8, 62-73 
*From the ''Transactions of the Bristol and Gloucestershire Archaeological Society'' "The Battle of Dyrham AD 577" by William St. Clair-Baddeley, 1929, Vol. 51, 95-101 
*Everything2 entry for the battle
Tiếng Anh cổ

**Tiếng Anh cổ** (,  hay ) hay **tiếng Anglo-Saxon** là dạng cổ nhất của tiếng Anh, từng được nói tại Anh, nam và đông Scotland vào thời sơ kỳ Trung Cổ. Nó được mang đến đảo Anh bởi người Anglo-Saxon có lẽ vào giữa thế kỷ 5, và những tác phẩm văn học tiếng Anh cổ đầu tiên có niên đại vào giữa thế kỷ 7. Sau cuộc xâm lược của người Norman năm 1066, tiếng Anh bị thay thế, trong một thời gian, như ngôn ngữ của giới thượng lưu bởi tiếng Anglo-Norman, một ngôn ngữ gần gũi với tiếng Pháp. Trong khi đó, tiếng Anh tiếp tục phát triển thành dạng tiếp theo, gọi là tiếng Anh trung đại.

Tiếng Anh cổ phát triển từ một tập hợp các phương ngữ Anglo-Frisia hay German biển Bắc từng được nói bởi các tộc người German thường gọi là người Angle, người Saxon, và người Jute. Do người Anglo-Saxon dần thống trị Anh, ngôn ngữ của họ cũng dần thay thế các ngôn ngữ của Anh thuộc La Mã: tiếng Britton chung (một ngôn ngữ Celt, tiền thân của tiếng Wales), và tiếng Latinh (được mang đến bởi người La Mã). Tiếng Anh cổ có bốn phương ngữ chính, tương ứng với bốn vương quốc Anglo-Saxon: Mercia, Northumbria, Kent và Tây Saxon. Phương ngữ Tây Saxon là cơ sở cho dạng chuẩn văn học của tiếng Anh cổ thời kỳ sau, dù các dạng chính của tiếng Anh trung đại và hiện đại phát triển chủ yếu từ phương ngữ Mercia. Giọng nói tại phần đông và bắc Anh chịu ảnh hưởng nặng từ tiếng Bắc Âu cổ do sự cai trị của người Scandinavia bắt đầu từ thế kỷ thứ 9.

## Văn bản
Dưới đây là văn bản Kinh Lạy Cha trong phương ngữ văn học Tây Saxon đã chuẩn hóa, với dấu macron để biểu thị nguyên âm dài:

## Xem thêm

* Tiếng Saxon cổ
* Tiếng Anh trung đại

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*Old English/Modern English Translator
*Old English (Anglo-Saxon) alphabet
*Old English Letters 
*
*Another downloadable keyboard for Windows computers
*Guide to using Old English computer characters  (Unicode, HTML entities, etc.)
*The Germanic Lexicon Project
*
*The Lord's Prayer in Old English from the 11th century (video link)

;Dictionaries
*Bosworth and Toller, ''An Anglo-Saxon dictionary''
*
*
*Dictionary of Old English

;Lessons
* (free online through the Linguistics Research Center  at UT Austin)
*
*Learn Old English with Leofwin
*
Táo Berber

**Táo Berber** (danh pháp khoa học: ***Ziziphus lotus***) là một loài cây bụi lá sớm rụng trong họ Táo (Rhamnaceae), bản địa của khu vực ven Địa Trung Hải, bao gồm cả Sahara ở Maroc.

## Miêu tả

*Ziziphus lotus* có thể cao tới , với các lá xanh lục bóng dài khoảng 5&nbsp;cm. Quả ăn được là loại quả hạch màu vàng sẫm hình cầu, đường kính 1-1,5&nbsp;cm. Các tên gọi thông dụng trong tiếng Ả Rập là ***sidr***, ***rubeida*** ("theo kiểu thu gọn của ngọn cây"), ***nbeg*** tại Tunisia và ***annab*** tại Liban.

Nó có quan hệ họ hàng gần với táo tàu (*Ziziphus zizyphus*), và là một trong những ứng viên của tên gọi cây Lotus (cây hưởng lạc) trong thần thoại Hy Lạp.

## Xem thêm
*Những kẻ ăn sen (những kẻ hưởng lạc)

## Chú thích

## Tham khảo
Cây Lotus

**Cây Lotus** (tiếng Hy Lạp: λωτός, *lōtós*) là một loại cây xuất hiện trong hai câu chuyện của thần thoại Hy Lạp:
* Trong *[[Odyssey]]* của Homer, cây Lotus mọc ra quả gây ra tình trạng lơ mơ dễ chịu và là nguồn thực phẩm duy nhất của người dân trên hòn đảo gọi là Lotophagus hay tạm gọi là những người ăn sen. Khi họ ăn quả của cây Lotus thì họ sẽ lãng quên bạn bè và quê hương, không còn mong muốn trở về quê nhà để sống một cuộc đời hưởng lạc trên đảo. Các loài thực vật có thể là ứng viên để chỉ cây Lotus có thị sen (*Diospyros lotus*), một loài cây gỗ gần như thường xanh bản địa châu Phi, có thể mọc cao tới 7,6&nbsp;m (25&nbsp;ft) với những bông hoa màu xanh lục ánh vàng.
* Trong *[[Biến hình ký]]* (Metamorphoses) của Ovid, thần nữ Lotis là người con gái đẹp của Poseidon, vị thần biển. Để chạy trốn khỏi sự đeo đuổi đầy bạo lực của thần Priapus, vị thần nữ này đã khẩn cầu sự giúp dỡ của các vị thần và đã được biến thành cây Lotus.

Cây Lotus cũng được đề cập trong Sách Job (Ước Bá ký) 40:21-22, đoạn nói tới một sinh vật to lớn trông giống như hà mã, được nhắc tới trong đó như là "behemoth" (con thú kếch xù). Đoạn văn tạm dịch sang tiếng Việt: "Nó nằm dưới cây lotus, trong bụi lau sậy và đầm lầy. Những cây lotus che phủ nó bằng bóng râm của chúng; những cây liễu bên bờ suối bao quanh nó." (NAB)

## Một số ứng viên
Do từ *lôtos* trong tiếng Hy Lạp có thể dùng để chỉ nhiều loài cây khác nhau, nên sự mơ hồ ở đây là từ "lotus" trong *Odyssey* là chỉ tới loài cây nào. Một số loài được đề xuất ở đây, dựa phần nào vào khẳng định của Herodotus, bao gồm:
* Các loài cỏ ba lá dùng làm cỏ khô như các loài thuộc các chi *[[Chi Cỏ ba lá|Trifolium]]*, *[[Melilot]]*, *[[Trigonella]]* hay *[[Lotus corniculatus]]* hoặc *[[Linh lăng thân gỗ|Medicago arborea]]*.
* Quả ngọt và mọng thịt của loài thị sen (*[[Thị sen|Diospyros lotus]]*).
* Một loài hoa súng nào đó, có thể là *[[Nymphaea lotus]]*, *[[Nymphaea caerulea]]* hay *[[Nymphaea stellata]]*. Một số nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng loài súng lam sông Nin (*[[Nymphaea caerulea]]*), hay còn gọi là súng lam (đã được biết đến dưới tên gọi này đối với người Hy Lạp), là một ứng viên có thể khác nữa.
* Cơm nguội châu Âu (*[[Celtis australis]]*).
* *[[Táo Berber|Ziziphus lotus]]* hay táo Berber, một họ hàng gần của táo tàu

### Hình ảnh

Fenugreek-methi-seeds.jpg|Hạt cỏ ca ri (*Trigonella foenum-graecum*).
Nymphaea lotus 1.jpg|*Nymphaea lotus*.
(MHNT) Lotus corniculatus - Inflorescence.jpg |*Lotus corniculatus*.
Illustration Celtis australis0.jpg|*Celtis australis*.
Nymphaea caerulea.jpg|*Nymphaea caerulea*.


## Xem thêm
*''Lotus'' (chi)
*Cây Lote
**[[Táo Berber|Ziziphus lotus]]*

## Ghi chú
Tò vò

**Tò vò** là nhóm côn trùng thuộc bộ *[[Bộ Cánh màng|Hymenoptera]]* (Bộ Cánh màng) và phân bộ *[[Phân bộ Eo nhỏ|Apocrita]]* là ong. Có thể nói mỗi loài côn trùng gây hại cho hoa màu đều có ít nhất một loài tò vò ăn chúng hoặc sống ký sinh vào loài đó. Ở chức năng săn giết các loài côn trùng khác, loài tò vò rất quan trọng trong việc kiểm soát tự nhiên trong môi sinh. Tò vò ký sinh được sử dụng ngày càng nhiều trong việc kiểm soát các loài sâu bọ gây thiệt hại cho nhà nông vì chúng săn giết các loài côn trùng có hại mà không ảnh hưởng đến hoa màu.

Đa số các loài tò vò (hơn 100.000 loài) thuộc loài "ký sinh" (thuật ngữ là parasitoid). Chúng dùng *ovipositor* (ống đẻ trứng) đặt trứng trực tiếp vào cơ thể của con mồi, khi trứng nở thì thế hệ con có sẵn thức ăn để sinh trưởng.

Tò vò được biết đến nhiều thuộc nhóm aculeata, tức là một phân ngành của Apocrita. Nhóm này có thể dùng ovipositor làm ngòi đốt chích nọc độc. Kiến và ong cũng có ngòi đốt.

Về hình dạng, tò vò thường bị lầm với ong.

## Trong văn hóa
Trong văn hóa, tò vò được nhắc đến trong câu ca dao Việt Nam với những câu thơ:
: *Tò vò mà nuôi con [[nhện]]*
: *Đến khi nó lớn, nó quyện nhau đi*
: *Tò vò ngồi khóc tỉ ti*
: *Nhện ơi! Nhện hỡi! Mày đi đằng nào*
Giáo sư Nguyễn Lân Dũng phân tích và cho rằng: Khi tò vò xây tổ xong, nó sẽ đi kiếm nhện và đốt cho chúng sống dở chết dở. Sau đó, tò vò mang nhện về tổ rồi lấp đất lại. Không phải tò vò nuôi nhện mà nó bắt, nhốt nhện vào tổ, đẻ trứng trong đó chờ khi ấu trùng tò vò ra đời thì có sẵn nguồn thức ăn dự trữ. Ấu trùng tò vò lớn lên thì nhện cũng bị ăn thịt, đây là tập tính của loài tò vò.

Do đó, bề ngoài câu ca dao này như muốn chê trách con nhện bội bạc nhưng mà thực sự thì nó mới chính là nạn nhân của tò vò và câu thành ngữ *Tò vò mà nuôi con nhện* ám chỉ việc làm có mục đích lợi dụng mà điển hình là những hình thức *con nuôi*, *con đòi* trong xã hội Việt Nam xưa, núp dưới danh nghĩa con nuôi nhưng thực chất là lợi dụng sức lao động của nạn nhân.

## Chú thích

## Tham khảo

* 
* 
* 
* Wasp Identification Chart 
* Wasp Information and Gallery 
* A pictorial life cycle of organ pipe wasps
Hà Nhậm Đại

**Hà Nhậm Đại** (chữ Hán: 何任大, 1525 - ?), hiệu **Hoằng Phủ**, tự **Lập Pha**; là quan nhà Mạc và là nhà thơ Việt Nam ở thế kỷ 16.
 
## Tiểu sử
Ông là người xã Bình Sơn, huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Yên (nay là tỉnh Vĩnh Phúc).

Năm Giáp Tuất (1574), đời Mạc Mậu Hợp, Hà Nhậm Đại thi đỗ Tiến sĩ lúc 49 tuổi, làm quan trải đến chức Thượng thư bộ Lễ. Anh ông là Hà Nhậm Vọng cũng thi đỗ Tiến sĩ triều Mạc (1535).

Hà Nhậm Đại mất năm nào không rõ.

## Tác phẩm
Tác phẩm của Hà Nhậm Đại có **Khiếu vịnh thi tập** (Tập thơ ca vịnh), còn gọi là **Lê triều khiếu vịnh thi tập** (Tập thơ ca vịnh dưới triều Lê), 2 quyển, làm "theo thơ vịnh sử của Đặng Thoát Hiên" (tức Đặng Minh Khiêm), đề vịnh công thần, võ tướng, danh nho, tiết nghĩa, sứ thần..., từ Lê Thái Tổ (Lê Lợi) đến Lê Cung Đế, gồm 106 bài thơ chữ Hán thể thất ngôn, tuyệt cú, mỗi bài vịnh một nhân vật, bài Tựa viết năm 1590.
 
Ông nối tiếp thể vịnh sử của Đặng Minh Khiêm, "nêu những sự tích triều Lê đáng để khuyên răn" (Tựa), nhằm giáo huấn người đời theo đạo đức chính thống. Tác giả tự hào về anh hùng hào kiệt trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, các nhà văn hoá, nhà kinh bang tế thế có công dựng nước, an dân, các sứ thần làm trọn mệnh vua, rạng rỡ uy nước. Là bầy tôi nhà Mạc, Hà Nhậm Đại nhận định các nhân vật triều Lê sơ có phần xác đáng mặc dù "khí phách âm điệu trong thơ ông không bằng Đặng Thoát Hiên" (Lê Quý Đôn).

Trong quyển *Văn học thế kỷ XV-XVII* do PGS.TS Trần Thị Băng Thanh làm chủ biên (xuất bản năm 2004), thơ ông được tuyển giới thiệu 20 bài.
 
## Xem thêm
* Văn học Việt Nam thời Mạc

## Sách tham khảo
*Bùi Duy Tân, mục từ "Hà Nhậm Đại" trong *Từ điển văn học* (bộ mới). Nhà xuất bản Thế giới, 2004.
*Trần Văn Giáp, *Tìm hiểu kho sách Hán Nôm*, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội, 2003.

## Chú thích
Quan Trung

**Quan Trung** (), **bình nguyên Quan Trung** (關中平原) hay **bình nguyên Vị Hà** (渭河平原), là một khu vực lịch sử của Trung Quốc tương ứng với thung lũng hạ du của Vị Hà. Khu vực được gọi là Quan Trung để phân biệt với "Quan Đông", tức bình nguyên Hoa Bắc. Bình nguyên Hoa Bắc có ranh giới phía tây là các dãy núi. Hoàng Hà chảy xuyên qua chúng ở Hàm Cốc quan và chia tách Quan Trung với Quan Đông. Vào thời Chiến Quốc, Quan Trung nằm ở rìa phía tây của nền văn minh Trung Hoa và do Tần kiểm soát. Do Tần tiến hành quân quốc chủ nghĩa ở mức cao hơn cho nên các địch thủ của nước này tuyên bố Tần tiếp nhận phong tục man di và không mang đầy đủ đặc tính Hán. Có câu nói rằng "Quan Trung sản sinh ra các tướng quân và Quan Đông sản sinh ra các thừa tướng". Nước Tần sau đó đã thống nhất Trung Hoa và Quan Trung cũng trở thành trung tâm của nhà Tần và một vài triều đại sau đó.

Bao quanh Quan Trung là:
* Tiêu quan (萧关/蕭關) ở phía bắc,
* Hàm Cốc quan (函谷关/函谷關) ở phía đông,
* Vũ quan (武关/武關) ở phía nam,
* Đại tán quan (大散关/大散關) ở phía tây,

Xét về mặt lịch sử, "quan" (hoặc đèo) quan trọng nhất là Hàm Cốc quan, dọc theo Hoàng Hà và phân tách Quan Trung với bình nguyên Hoa Bắc. Quan Trung bao gồm phần trung tâm của tỉnh Thiểm Tây và cực tây của Hà Nam ngày nay.

Độ cao trung bình của bình nguyên Quan Trung là khoảng 500 mét. Tây An, tỉnh lị của Thiểm Tây, là thành phố lớn nhất tại Quan Trung, ngoài ra, còn có các thành phố khác như Đồng Xuyên, Bảo Kê, Hàm Dương và Vị Nam.

Bình nguyên là vùng trung tâm của Tần vào thời Chiến Quốc. Với đất đai màu mỡ và hệ thống tưới tiêu tốt, Tần đã phát triển vượt trội so với các nước khác, và cuối cùng thống nhất Trung Quốc. Từ thời nhà Chu, khu vực này là nơi định đô của 12 triều đại Trung Quốc như nhà Hán, nhà Tùy, và nhà Đường. Đến triều nhà Đường, trung tâm kinh tế của Trung Quốc đã chuyển về phía nam đến lưu vực Trường Giang và Quan Trung ngày cảng trở nên phu thuộc vào hàng nhập đến thông qua Đại Vận Hà. Sau khi phá hủy Trường An và những năm cuối nhà Đường, Quan Trung đã bị suy giảm tầm quan trọng cả về chính trị cũng như kinh tế đối với các triều đại sau này.

## Xem thêm
*Phương ngữ Quan Trung

## Tham khảo