Louis Joseph, Thân vương xứ Condé

**Louis V Joseph de Bourbon-Condé (**9 tháng 8 năm 1736 - 13 tháng 5 năm 1818),  là một quý tộc Pháp, hoàng thân của Condé, *[[prince du sang]].*

## Cuộc đời

Sinh ngày 9 tháng 8 năm 1736 tại Chantilly. Ông là con duy nhất của Thân vương Louis Henri và Công nữ Caroline xứ Hessen-Rotenburg. Với tư cách là một thành viên thuộc nhánh thứ của Hoàng gia Bourbon đang trị vì, ông mang tước hiệu prince du sang. Phụ thân của ông, Louis Henri, là trưởng nam của Louis de Bourbon, Thân vương xứ Condé (thường được gọi là *Monsieur le Duc*), và Louise Françoise de Bourbon, con gái được hợp pháp hóa của Quốc vương Louis XIV và Madame de Montespan. 

Trong thời gian phụ thân còn sống, Louis Joseph lúc nhỏ được gọi là Công tước xứ Enghien (duc d’Enghien). Năm 1740, khi mới bốn tuổi, ông mồ côi cha; sang năm 1741, mẫu thân cũng qua đời. Sau đó, ông được giao cho người chú ruột, Louis, Bá tước xứ Clermont em trai út của chú nuôi dưỡng.

= Gia đình =

Louis Joseph có một chị cùng cha khác mẹ, Henriette de Bourbon, được gọi là *Mademoiselle de Verneuil* (1725–1780).

Theo dòng mẹ, ông là anh em họ đời thứ nhất của Quốc vương Vittorio Amedeo III của Sardegna, cũng như của Marie Thérèse xứ Savoia, tức Công nương Lamballe. Theo dòng nội, các anh chị em họ của ông bao gồm Louise Henriette de Bourbon, Công tước phu nhân xứ Orléans (mẫu thân của Philippe Égalité), em trai bà là Louis François de Bourbon, Thân vương xứ Conti, người đứng đầu một nhánh thứ khác của hoàng tộc. Viktoria xứ Hessen-Rotenburg, Thân vương phu nhân xứ Soubise, cũng là anh em họ đời thứ nhất của ông.

Năm 1753, Louis Joseph kết hôn với Charlotte-Godefried de Rohan-Soubise, con gái của Charles de Rohan, Thân vương xứ Soubise, một người bạn thân của Quốc vương Louis XV. Mẫu thân của Charlotte là Anne Marie Louise de La Tour d’Auvergne, con gái của Emmanuel Théodose de La Tour d’Auvergne, Công tước đương nhiệm xứ Bouillon. Lễ thành hôn diễn ra tại Versailles ngày 3 tháng 5 năm 1753. 

Hai người có ba người con: một con gái, Marie de Bourbon, mất sớm; một con trai duy nhất, Louis Henri de Bourbon, sau này trở thành Thân vương xứ Condé cuối cùng; Một con gái, Louise Adélaïde de Bourbon. Năm 1770, con trai ông kết hôn với Bathilde xứ Orléans, con gái của Louis Philippe I, Công tước xứ Orléans, và là em gái của Philippe Égalité. Cuộc hôn nhân này nhằm hòa giải mối quan hệ căng thẳng giữa hai nhánh Condé và Orléans của hoàng tộc.

Vợ ông, Charlotte de Rohan, qua đời năm 1760. Về sau, mối quan hệ giữa Louis Joseph và Maria Caterina Brignole, Thân vương phi xứ Monaco, ngày càng sâu đậm. Maria là con gái của Giuseppe Brignole, Hầu tước xứ Groppoli, và Maria Anna Balbi. Đến năm 1769, bà bắt đầu thiết lập chỗ ở tại Hôtel de Lassay, phần phụ của Palais Bourbon, dinh thự chính của Thân vương Condé. Năm 1770, người chồng hợp pháp của bà, Honoré III, Thân vương xứ Monaco, vì ghen tuông đã ra lệnh đóng cửa biên giới Monaco nhằm ngăn bà trốn đi. Tuy nhiên, Maria vẫn vượt được sang Pháp, đến Le Mans vùng tây nam Paris và trú ẩn trong một tu viện, trước khi có thể quay trở lại Paris. Do địa vị tình nhân không chính thức của Thân vương Condé, Maria Caterina bị Vương hậu Marie Antoinette, khi ấy mới 18 tuổi đối xử lạnh nhạt tại triều đình, điều này khiến Louis Joseph vô cùng bất mãn. Khoảng năm 1774, ông và Maria khởi công xây dựng Hôtel de Monaco trên phố rue Saint-Dominique, gần Palais Bourbon, làm nơi cư trú lâu dài cho bà tại Paris. Công trình hoàn tất năm 1777.

Về sau, Thân vương Honoré của Monaco nhận ra rằng mối quan hệ với Maria Caterina đã hoàn toàn chấm dứt, ông quay sang theo đuổi các cuộc tình khác. Maria từng viết cho chồng rằng cuộc hôn nhân của họ có thể tóm gọn trong ba chữ: tham lam, can đảm và ghen tuông.

= Cuộc sống sau này =
Dưới cả hai triều Louis XV và Louis XVI, Louis Joseph giữ chức *Grand Maître de France* trong Gia thất Hoàng gia (Maison du Roi). Được phong hàm tướng quân, ông tham chiến trong Chiến tranh Bảy Năm, lập được một số chiến công, từng chiến đấu cùng nhạc phụ, Thân vương xứ Soubise. Ông cũng là Thống đốc xứ Bourgogne.

Ngoài ra, ông còn là thủ lĩnh của Quân đội Condé, lực lượng quý tộc lưu vong chống Cách mạng. Ông sử dụng tài sản khổng lồ của mình để tài trợ cho phong trào kháng cự của cộng đồng người Pháp lưu vong.

Năm 1765, với tư cách người thừa kế của người cô ruột bên nội, Élisabeth Alexandrine de Bourbon, ông nhận được những khoản trợ cấp hậu hĩnh, vốn do bà thừa hưởng từ người em họ Louise-Françoise de Bourbon. Cũng trong năm đó, Louis Joseph mua lại Palais Bourbon từ Louis XV, quyết định cải tạo từ một dinh thự đồng quê thành cung điện đồ sộ theo phong cách Tân Cổ điển. Để thực hiện điều này, ông mua thêm Hôtel de Lassay năm 1768, dự định hợp nhất hai công trình. Cung điện chỉ hoàn tất vào cuối thập niên 1780, ngay trước khi Cách mạng Pháp cuốn trôi chế độ cũ. Ông chuyển từ Hôtel de Condé, nơi mình chào đời sang Palais Bourbon. Dinh thự cũ sau đó được bán cho Louis XV năm 1770, trở thành địa điểm xây dựng Nhà hát Odéon.

Trong số các điền trang khác, ông còn thừa kế Château de Chantilly, đại bản doanh của nhánh Condé. Tại đây, ông tiến hành nhiều công trình tu bổ và trang hoàng. Ông cho xây Château d’Enghien năm 1769 (do kiến trúc sư Jean François Leroy thiết kế) để tiếp khách, sau này được đổi tên nhằm vinh danh cháu nội ông, Louis Antoine de Bourbon, Công tước xứ Enghien, sinh tại Chantilly năm 1772. Ông cũng cho xây khu vườn kiểu Anh và một *hameau* (làng giả), tương tự mô hình mà Marie Antoinette đã làm tại Versailles và Petit Trianon.

= Lưu vong và cuối đời =
Louis Joseph sống tại Pháp cùng Maria cho đến khi Cách mạng Pháp bùng nổ, rồi hai người rời sang Đức, sau đó đến Anh. Năm 1792, ông soạn thảo Tuyên ngôn Brunswick, văn kiện vô tình thổi bùng thêm ngọn lửa cách mạng. Năm 1795, Thân vương Honoré của Monaco qua đời, và ngày 24 tháng 10 năm 1798, Louis Joseph kết hôn với Maria Caterina Brignole tại London. Cuộc hôn nhân này được giữ bí mật gần mười năm, chỉ được công khai sau 26 tháng 12 năm 1808.

Trong thời kỳ Cách mạng, Louis Joseph là người ủng hộ trung thành của chế độ quân chủ và là một trong những lãnh tụ chính của phong trào phản cách mạng. Sau vụ chiếm ngục Bastille năm 1789, ông rời Pháp cùng con trai và cháu nội, tránh khỏi Thời kỳ Khủng bố, khi hầu hết các tông thất lẫn thành viên của vương tộc Bourbon còn ở lại Pháp bị bắt, xét xử và xử tử: Louis XVI, Marie Antoinette và Philippe Égalité bị hành quyết năm 1793; Madame Élisabeth bị chém đầu năm 1794.

Năm 1791, ông định cư tại Coblenz, tổ chức và chỉ huy một đạo quân lớn của giới quý tộc lưu vong. Trong hàng ngũ có cháu nội ông, Công tước xứ Enghien, hai người con của Bá tước xứ Artois, cùng nhiều quý tộc trẻ tuổi sau này trở thành trụ cột trong thời Phục hồi Bourbon, như Richelieu, Blacas, và Chateaubriand. Năm 1792, ông cùng đoàn tùy tùng lưu trú tại lâu đài Dürkheim.

Quân đội Condé ban đầu chiến đấu cùng Áo, sau đó chuyển sang phục vụ nước Anh năm 1795, rồi sang Thụy Sĩ, Ba Lan, Bayern, và quay lại sông Rhine. Đến năm 1801, đạo quân bị giải tán, không đạt được mục tiêu khôi phục vương quyền Bourbon.

Louis Joseph sống lưu vong tại Anh cho đến khi Napoléon thất bại, rồi trở về Paris, tiếp tục giữ chức Grand Maître dưới triều Louis XVIII. Ông qua đời năm 1818, được kế vị bởi con trai Louis Henri. Con gái ông, Louise Adélaïde, nữ tu kiêm Viện trưởng tu viện Remiremont, sống đến năm 1824. Ông được an táng tại Vương cung thánh đường Saint-Denis.

## Tham khảo