open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mã hoàng hậu

**Mã hoàng hậu** (chữ Hán: 馬皇后) có thể là một trong các hoàng hậu trong lịch sử Trung Quốc:

*Mã hoàng hậu (Hán Minh Đế), vợ Hán Minh Đế
*Mã hoàng hậu (Lưu Kế Nguyên), vợ Bắc Hán Anh Võ Đế Lưu Kế Nguyên
*Mã hoàng hậu (Nam Hán), vợ Nam Hán Cao Tổ Lưu Nham
*Mã Hoàng hậu (Minh Thái Tổ), vợ Minh Thái Tổ Chu Nguyên Chương
*Mã hoàng hậu (Minh Huệ Đế), vợ Minh Huệ Đế Chu Duẫn Văn
RGS-50M

**RGS-50M** (tiếng Nga: РГС-50М) là loại súng phóng lựu bắn phát một được phát triển từ những năm 1980 cho lực lượng thi hành công vụ và trấn áp bạo động của Nga. Mẫu đầu tiên có tên RGS-50 được chế tạo và trang bị cho các lực lượng để dùng thử nghiệm. Đến cuối những năm 1990 thì mẫu này được tiến hành nâng cấp với một vài chi tiết nhỏ như cơ chế điểm hỏa, báng súng và đệm chống giật. Mẫu nâng cấp được gọi là RGS-50M được chế tạo với số lượng lớn và trang bị cho nhiều lực lượng thi hành công vụ tại Nga. Nhiều loại lựu đạn đặc biệt đã được phát triển cho loại súng này hầu hết là các loại lựu đạn ít gây sát thương và phá cửa, tuy nhiên cũng có các loại lựu đạn quân sự để dùng khi cần thiết như nổ mảnh và xuyên giáp. Có khá nhiều loại đạn đặc biệt được thiết kế cho loại súng này thậm chí có cả loại đạn tách vỏ có cánh ổn định để dùng cho tầm xa. Do cỡ đạn lớn đến 50mm nên loại súng này rất hiệu quả và có tác dụng trong một phạm vi lớn tuy nhiên nó lại khá nặng và cồng kềnh.

## Thiết kế
RGS-50M sử dụng cơ chế bắn phát một và nạp đạn phía sau nòng. Nòng súng của RGS-50M là nòng trơn. Búa điểm hỏa ở bên ngoài phía bên phải thân súng xạ thủ sẽ đẩy búa điểm hỏa về sau trước khi bắn. Khi nạp đạn thì xạ thủ sẽ đẩy nút khóa nằm phía trên để để mở khóa, bẻ nòng súng gấp xuống ra khỏi thân súng và nạp viên đạn mới vào sau nòng.

Báng súng của RGS-50M có lò xo nằm phía trong, có thể co giãn và một miếng cao su ở cuối báng để vô hiệu hóa một phần lực giật khi bắn. Khi bắn báng súng sẽ co lại khi súng bị đẩy ra phía sau và xò xo sẽ hấp thu một phần độ giật này. Báng súng có thể được tháo ra để thuận tiện khi di chuyển và cũng có thể bắn khi không có bắn súng tuy nhiên xạ thủ phải đủ khỏe để chịu được lực giật khi không có báng. Một bộ phận chống giật gắn đầu nòng cho RGS-50M cũng đã được chế tạo.

Hệ thống nhắm tiêu chuẩn của loại súng này là điểm ruồi và thước ngắm dạng thang với ngắm hiệu quả là 150 m.

## Liên kết ngoài
*World Guns
Phạm Dương Mại I

**Phạm Dương Mại I** (tiếng Hán: 范阳迈—世, ?-430) tên thật là **Văn Dịch**, là vua của Chăm Pa từ năm 420 đến năm 430.

## Trị vì
Sau nhiều năm gặp khó khăn về vấn đề nội bộ, Mại lật đổ vương triều trước đó để lên ngai vàng vào năm 421. Năm 425, người Trung Quốc từ miền bắc đã tiến đánh và đánh bại quân Chăm Pa và buộc người Chăm phải nộp cống nạp hàng năm.

## Tham khảo
Phạm Dương Mại II

**Phạm Dương Mại II** (chữ Hán: 范阳迈二世, ?-455) là vua của Chăm Pa từ năm 431 tới khoảng năm 446.

## Trị vì
Không có thư tịch cổ nào nói về Phạm Dương Mại còn tồn tại. Những điều biết về ông đều thông qua cuốn *[[Đại Việt sử ký toàn thư]]*, mà các tác giả dựa vào sử liệu Trung Hoa cổ. Năm 431, Mại đem quân đánh Giao Châu, xin vua Phù Nam viện trợ nhưng bị từ chối. Cuối cùng, Mại bị quân Tống đánh lui. Tháng 5 năm 432, Phạm Dương Mại cho sứ sang triều cống Lưu Tống Văn Đế và nhân tiện xin được cai trị Giao Châu nhưng bị vua Tống từ chối. Mại xin không được, nên thường xuyên cho quân sang cướp phá Giao Châu và chuyển hướng sang người Khmer và chiếm được huyện Panduranga của người Khmer vào năm 433.

### Kết cục
Tháng 2 năm 436, Tống đế sai tướng Hoà Chi đem quân đánh Lâm Ấp. Dương Mại nghe tin, liền sai sứ xin giao nộp lại tất cả người Nhật Nam bị bắt và xin cống 1 vạn cân vàng và 10 vạn cân bạc. Vua Tống nhận cống, liện hạ chiếu bảo Hòa Chi: "Nếu Dương Mại thực có lòng thành, cũng cho quy thuận". Hòa Chi nhận được chiếu, liền đóng quân ở Chu Ngô thuộc quận Nhật Nam, rồi sai Hộ tào tham quân của phủ Thứ sử Giao Châu là Khương Trọng Cơ đến gặp Mại. Mại bắt giữ Cơ làm tù binh. Hòa Chi thấy Khương Trọng Cơ bị bắt, liền khởi binh đánh thành Khu Ấp (trên hữu ngạn sông Gianh), khi đó đang được Phạm Phù Long trấn giữ. Phạm Dương Mại sai Phạm Côn Sa Đạt đem quân ứng cứu, nhưng bị hạ tướng của Hoà Chi là Tông Xác phục kích chém chết. Quân Tông vây thành Khu Túc đến tháng 5 thì phá được thành. Phù Long tử trận. Quân Tống sau khi thắng trận, liền tiến đánh Tượng Phố (ở khoảng Trà Kiệu, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam ngày nay). Phạm Dương Mại dốc toàn lực ra ứng chiến. Dương Mại dùng quân thiết tượng, tức là voi được bọc giáp kín mít, trước sau không hở đánh quân Tống. Hoà Chi cho người làm hình nộm Sư tử khiến voi sợ hãi mà chạy. Quân Lâm Ấp đại bại. Phạm Dương Mại phải trốn chay cùng gia quyến.

## Tham khảo
Phạm Thần Thành

**Phạm Thần Thành** (chữ Hán: 范神成, ?-472) hay **Phạm Chút** là vua của Chăm Pa từ năm 455 đến 472.

## Trị vì
Dưới thời trị vì của ông, người Chăm vẫn thần phục và hàng năm phải nộp cống cho triều Lưu Tống ở Trung Quốc. Vào năm 472, ông đã bị Phạm Đang Căng Thuần giết chết để cướp ngôi. Về sau, con ông là Phạm Chư Nông trả thù được Phạm Đăng Căng Thuần, giành lại ngôi báu.
## Chú thích
Phạm Chư Nông

**Phạm Chư Nông** (chữ Hán: 范諸農, ?-498) là vua Lâm Ấp từ năm 492 đến năm 498.

## Trị vì
Sau khi cha mình bị Phạm Đang Căng Thuần giết và chiếm ngôi Lâm Ấp trong suốt 20 năm, năm 492, Phạm Chư Nông giết chết Phạm Đang Căng Thuần giành lại được ngôi báu. Ông được Nam Tề Vũ Đế phong Lâm Ấp vương. Sau khi lên ngôi, vào năm 498, Phạm Chư Nông bị chết đuối năm 498. Phạm Văn Tẩn lên nối ngôi.
Phạm Văn Tẩn

**Phạm Văn Tán** (chữ Hán: 范文贊, ?-510?), còn có tên gọi khác là **Phạm Văn Tẩn**, **Phạm Văn Tổn**, là vua Chăm Pa từ 498 đến năm 510. Thân phụ Phạm Văn Tẩn là Phạm Chư Nông bị bão đánh chìm trong một chuyến đi sang Nam Tề, Phạm Văn Tẩn trở thành vị tân vương của Chăm Pa.
Lý Biểu

**Lý Biểu** (chữ Hán: 李檦, ? - 560), tên tự là **Linh Kiệt**, người Tương Bình, Liêu Đông, tướng lĩnh nhà Tây Ngụy, em trai của Trụ quốc Lý Bật thời Nam Bắc triều trong lịch sử Trung Quốc.

## Làm tướng nhà Bắc Ngụy
Mình dài không đến 5 thước, tính quả quyết, lại can đảm, từ nhỏ đi theo Nhĩ Chu Vinh.

Năm Vĩnh An đầu tiên (528) thời Bắc Ngụy Hiếu Trang đế, ông được kiêm chức Biệt tướng, theo Vinh phá Nguyên Hạo, được bái Thảo nghịch tướng quân.

Khi Vinh bị hại, Biểu theo Nhĩ Chu Thiên Quang đưa vợ của Vinh chạy đến Hà Bắc. Lại theo Nhĩ Chu Triệu vào Lạc Dương, ban tước Phì Thành quận nam, dời làm đô đốc.

Năm Phổ Thái đầu tiên, Nguyên Thụ từ nước Lương về chiếm Tiếu Thành. Biểu theo Hành đài Phàn Tử Hộc đánh phá ông ta, dời làm Hữu tướng quân.

Khi Bắc Ngụy Hiếu Vũ đế chạy vào Quan Trung, Biểu cùng Đại đô đốc Nguyên Bân giao chiến với Cao Hoan ở Thành Cao, thua trận, cùng Bân chạy sang nước Lương. Lương Vũ đế đãi theo lễ tân khách, sau lại trốn về.

## Làm tướng nhà Tây Ngụy
Năm Đại Thống đầu tiên (535) nhà Tây Ngụy, Biểu được thụ Phủ quân tướng quân, tiến phong Tấn Dương huyện tử, thực ấp 400 hộ, làm đô đốc trong trướng của Vũ Văn Thái, tham gia thu phục Hoằng Nông, đại thắng Sa Uyển.

Biểu vẫy sóc cưỡi ngựa, xung phong phá trận, náu mình giữa cái yên và bộ giáp. Kẻ địch trông thấy, đều nói: "Tránh xa thằng nhỏ này!" mà không biết mặt mũi của ông ra sao!? Vũ Văn Thái nghe tiếng Biểu dũng mãnh, nhưng chưa được thấy, đến lúc này thì than thở: "Có được can đảm như thế này, thì cần đến thân dài 8 thước làm gì!?" Nhờ công được tiến tước làm công, tăng ấp 400 hộ.

Lại theo Vũ Văn Quý giao chiến với tướng Đông Ngụy là bọn Nghiêu Hùng ở Toánh Xuyên, đều phá được. Triệu về làm Thái tử trung thứ tử.

Năm thứ 9 (543), tham chiến Mang Sơn, dời làm trì tiết, đại đô đốc.

Năm thứ 13 (547), bái Xa kị đại tướng quân, nghi đồng tam tư. Lại theo Lý Bật đánh dẹp Kê Hồ. Biểu công đã nhiều, được ban chức Bân Châu thứ sử, tăng ấp 300 hộ.

Năm thứ 15 (549), bái Phiếu kị đại tướng quân, Khai phủ nghi đồng tam tư.

Đầu thời Tây Ngụy Phế đế (552 – 554), theo Triệu Quý đánh Như Như, luận công cao nhất, được phong Phong Sơn huyện công, tăng ấp kể cả trước đây là 2100 hộ.

Bắc Chu Hiếu Mẫn đế lên ngôi, tiến vị đại tướng quân. Đầu những năm Vũ Thành (557 -560) thời Minh đế, theo Đậu Lư Ninh chinh phạt Kê Hồ, đại thắng trở về, tiến tước Nhữ Nam quận công. Ra làm tổng quản Duyên, Tuy, Đan 3 châu chư quân sự, Duyên Châu thứ sử.

Năm thứ 4 (560), ông mất ở trấn, tặng Hằng, Sóc,… 5 châu thứ sử. Lý Biểu không có con, triều đình lấy con của Lý Bật là Xuân kế tự ông.

## Tham khảo
* Chu thư

## Chú thích
Trận Torino

**Cuộc vây hãm Torino** do Công tước Orléans và Thống chế De la Feuillade phát động từ tháng 5 cho tháng 9 năm 1706 nhằm vào thành phố Torino của Công quốc Savoia trong cuộc Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha. Trước tình hình đó, Tổng tư lệnh Quân đội Đế quốc La Mã Thần thánh là Vương công Eugène de Savoie-Carignan đã tổ chức một cuộc hành binh hiển hách về cứu nguy Turin, và hợp binh với Quận công xứ Savoia. Không thể chọc thủng hệ thống phòng ngựu của Turin hoặc là buộc thành phố này phải đầu hàng, quân đội Pháp bị quân cứu viện của hai ông tấn công vào ngày 7 tháng 9 và đánh tan tác trong **Trận Stura**. Bất chấp ưu thế vượt trội về quân số của Pháp, quân đội Đồng minh đã gây cho cho quân Pháp thiệt hại rất lớn trong một chiến dịch có thể được xem là huy hoàng nhất trong cuộc chiến (ngay cả Thống chế Ferdinand de Marsin của Pháp cũng bị bắt làm tù binh ở Stura). Quân Pháp buộc phải bỏ vây Turin và bắt đầu rút chạy khỏi miền Bắc Ý. Cùng với thảm họa đương thời của quân Pháp tại Flanders&mdash;khi mà một lực lượng của Pháp bị Quận công Marlborough của Anh tiêu diệt hoàn toàn trong trận Ramillies&mdash;trận Turin đã đánh dấu năm 1706 là "năm thảm họa" (*[[annus horribilis]]*) của Pháp dưới thời vua Louis XIV.

Thắng lợi quyết định của Eugène tại Torino tại đã góp phần mang lại tiếng tăm cho ông như một chỉ huy quân sự tài năng. Trận đánh đã khẳng định quyền làm chủ của quân Đồng minh trên toàn vùng Milano và Lombardia, dứt điểm được mặt trận Ý của cuộc chiến. Ngoài ra, do đã đóng một vai trò hết sức quan trọng trong chiến thắng Torino, thanh thế của quân đội Phổ cũng như người chỉ huy của họ là Leopold I xứ Anhalt-Dessau gia tăng đáng kể.

## Chú thích

## Tham khảo
* Lynn, John A. The Wars of Louis XIV, 1667–1714. Longman, (1999). ISBN 0-582-05629-2
* Henry Kamen, ''Who's who in Europe, 1450-1750'', Routledge, 2000. ISBN 0-415-14727-1.
* Ellen Judy Wilson, Peter Hanns Reill, ''Encyclopedia Of The Enlightenment'', Infobase Publishing, 01-08-2004. ISBN 0-8160-5335-9.
* Spencer C. Tucker, ''A Global Chronology of Conflict: From the Ancient World to the Modern Middle East'', ABC-CLIO, 23-12-2009. ISBN 1-85109-672-8.
* Edward Sylvester Ellis, Augustus R. Keller, Charles Francis Horne, ''History of the German people from the first authentic annals to the present time'', Tập 9, International Historical Society, 1916.
* Frederick II (King of Prussia), ''Memoirs of the house of Brandenburg: From the earliest accounts, to the death of Frederick I. King of Prussia'', Printed for J. Nourse, 1751. ISBN
* ''The New American encyclopaedia: a popular dictionary of general knowledge'', Tập 7, D. Appleton, 1872.

## Liên kết ngoài
*Pages about the siege  
*Pietro Micca and Siege of Turin Museum
Bhasadharma

**Prabhasadharma** (chữ Hán: 范鎮龍 / **Phạm Trấn Long**, ? - 645) là quốc vương Champa từ một thời điểm nào đó đến năm 645 khi ông bị sát hại bởi một lại thuộc của mình, cùng với tất cả phái nam trong gia đình ông. Hành trạng của ông được xác thực bởi *[[Tân Đường thư]]*.

## Tiểu sử
Prabhasadharma được sử ký nhắc đến trong một sự kiện, giống như cha mình, ông cử một sứ bộ sang Trường An mừng hoàng đế Đường Cao Tông đăng cơ và nộp tuế cống theo thông lệ. Ông bị ám sát trong một cuộc thoán đoạt nơi vương cung bởi người sau là tân vương Bhadresvaravarman. Cái chết này đánh dấu kết cho ngôi vị dành cho gia tộc ông.
## Xem thêm
* Kanharpadharma
* Bhadresvaravarman
## Chú thích
Sambhuvarman

**Sambhuvarman** (chữ Hán: 商菩跋摩 / **Thương-bồ-bạt-ma**, 范梵志 / **Phạm-phạn-chí**; ? - 629) là quốc vương Lâm Ấp trong giai đoạn 572 - 605 và Chăm Pa ở giai đoạn 605 - 629. Hành trạng của ông được xác thực bởi *[[Nam sử]]* và *[[Tùy thư]]*.

## Tiểu sử
Sambhuvarman đăng cơ vào năm 572, sau khi cha ông là Rudravarman I băng hà. Dưới sự thống trị của Sambhuvarman, xã hội Lâm Ấp đạt tới đỉnh thịnh, văn hóa của nó bắt đầu lan tỏa khắp Đông Nam Á. Như phải trả giá cho sự hưng vượng, Lâm Ấp trở thành miếng mồi ngon mà các nước lân cận thèm thuồng. Vào năm 598, nhà Tùy viện cớ Sambhuvarman xao nhãng việc tuế cống để khởi binh tiến đánh. Quân lực ít ỏi lâu ngày không thao luyện của Sambhuvarman khó kháng cự nổi đạo quân hùng hậu của từ phương bắc. Nhà Tùy đô hộ Bắc phần của Lâm Ấp (tương ứng khu vực Thừa Thiên trở ra Bắc), cất đặt quan thứ sử Ôn Phóng Chi và đại tướng Giao Tuấn để trấn thủ, lại chia xứ này thành ba lãnh địa Đảng Châu, Nông Châu, Xung Châu. Nhưng chưa thực an tâm, đến năm 605, nhà Tùy lại sai tướng Lưu Phương phát động một cuộc tổng công kích nhằm kinh đô Kandapurpura. Thành quách kiên cố này hoàn toàn bị hủy diệt sau nhiều tháng giao tranh. Từ thời điểm đó, vương quốc Lâm Ấp chính thức cáo chung sau 4 thế kỷ tồn tại.

Tuy nhiên, vua Sambhuvarman quyết bỏ kinh đô chạy ra biển xuôi thuyền vào Nam. Tại địa phận nay là tỉnh Quảng Nam, ông dựng lại một quốc gia mới, sự kiện này được *[[Nam sử]]* gọi là *Biệt lập kiến quốc* (別建國邑). Sambhuvarman hạ lệnh gấp rút xây tân đô Simhapura, lại đặt tên nước là Champa, theo tên một loài hoa đẹp mọc nhiều ở Nam Trung Bộ và ngỏ ý khai sáng thời đại mới. Vào khoảng thời gian này, Sambhuvarman bắt đầu cho dựng lại khu đền Bhadresvara bằng gạch cho kiên cố và đường bệ hơn để làm chốn níu giữ tâm linh cho thần dân, ngôi đền này vốn bằng gỗ và đã bị hủy hoại trong chiến tranh.

Sau khoảng 10 năm từ khi mất cố đô Kandapurpura, thừa thế nhà Tùy suy yếu, Sambhuvarman phát động một chiến dịch nhằm thu hồi các lãnh địa phương Bắc và thành công. Các vua nối nghiệp Sambhuvarman tiếp tục bành trướng lãnh thổ về phía Nam, vốn là nơi cư trú của các bộ lạc Cau.

## Dấu ấn
Di tích thánh địa Mỹ Sơn gắn liền với công nghiệp lập quốc Chăm Pa của vua Sambhuvarman, ông cũng là lãnh tụ Chăm Pa khởi xướng việc dựng đền thờ cho chính mình nhằm coi vua như một á thần.

## Xem thêm
* Rudravarman I
* Kanharpadharma
* Ôn Phóng Chi
* Giao Tuấn
* Lưu Phương

## Chú thích
Adaina primulacea

**Adaina primulacea** là một loài bướm đêm trong họ Pterophoridae. Loài bướm đêm này được tìm thấy ở đảo Taboga ở vịnh Panama, Costa Rica và nam Florida. Nó có lẽ là phổ biến rộng rãi trên khắp các Tân Nhiệt đớ, bao gồm cả Tây Ấn và Trung và Nam Mỹ.

Chiều dài của cánh trước là 6–7&nbsp;mm cho con đực và 7–8&nbsp;mm đối với con cái. Các cánh trước màu vàng rơm. Các cánh sau có màu xám vàng và các vân màu trắng vàng.

Con trưởng thành có sải cánh dài mm. Con trưởng thành bay vào tháng 9 và 12 trong năm. Ấu trùng ăn các loài thực vật *[[Bớp bớp|Chromolaena odorata]]*.
## Chú thích

## Tham khảo
*
Adaina ambrosiae

**Adaina ambrosiae** là một loài bướm đêm trong họ Pterophoridae. Loài bướm đêm này được tìm thấy ở California đông đến Florida và phía bắc Ontario. Nó còn được gọi từ Bermuda, Costa Rica, Jamaica, Puerto Rico và quần đảo Virgin. Con trưởng thành có sải cánh dài 13–17&nbsp;mm. Cánh trước màu trắng hơi nâu và các đốm nâu đậm. Cánh sau và viền màu xám. Con trưởng thành bay vào các tháng trong năm ở phía nam khu vực phân bố. Ấu trùng ăn các loài thực vật *[[Ambrosia artemissiifolia]]*, *[[Ambrosia acanthicarpa]]*, *[[Ambrosia chamissonis]]*, *[[Ambrosia confertiflora]]*, *[[Ambrosia dumosa]]*, *[[Ambrosia eriocentra]]*, *[[Ambrosia cumanensis]]*, *[[Pluchea rosea]]*, *[[Melanthera nivea]]*, *[[Hướng dương|Helianthus annuus]]*, *[[Helianthus tuberosa]]*, *[[Ké đầu ngựa|Xanthium strumarium]]* và *[[Atisô|Cynara scolymus]]*. Ấu trùng ăn hết thịt lá và làm trơ gân lá cây chủ.
## Chú thích

## Tham khảo
*
Adaina beckeri

**Adaina beckeri** là một loài bướm đêm trong họ Pterophoridae. Loài bướm đêm này được tìm thấy ở Costa Rica,,Belize, Colombia và Ecuador. Con trưởng thành có sải cánh dài 12–15&nbsp;mm. Con trưởng thành bay vào tháng 5, 9 và 10 trong năm. Cánh trước màu trắng son và các đốm màu nâu nhạt. Cánh sau và rìa màu nâu xám. Ấu trùng ăn các loài thực vật.
## Chú thích

## Tham khảo
*
Adaina bernardi

**Adaina bernardi** là một loài bướm đêm trong họ Pterophoridae. Loài bướm đêm này được tìm thấy ở Costa Rica và México. Con trưởng thành có sải cánh dài 15&nbsp;mm. Con trưởng thành bay vào tháng 7,8, 12 trong năm. Cánh trước màu trắng vàng nhạt với các đốm nâu và rìa xám, phía dưới màu nâu. Cánh sau màu nâu xám với rìa xám, phía dưới màu nâu. 
## Chú thích

## Tham khảo
*
Adaina bipunctatus

**Adaina bipunctatus** là một loài bướm đêm trong họ Pterophoridae. Loài bướm đêm này được tìm thấy ở Bắc Mỹ, bao gồm Florida và Mississippi. Nó cũng được ghi nhận ở Trinidad, West Indies, Brasil and Ecuador.

Con trưởng thành có sải cánh dài 9-11,5&nbsp;mm. Con trưởng thành hoàn toàn màu trắng hơi vàng nhạt. Con trưởng thành bay vào tháng 1 đến tháng 4 và một lần nữa tháng 8 trong năm ở các khu vực nhiệt đới. Tại Florida, chúng bay cuối tháng 3 đến cuối tháng 6 và một lần nữa từ giữa tháng 8 đến giữa tháng 12. Ấu trùng ăn các loài thực vật *[[Conoclinium coelestinum]]*, *[[Carphephorus paniculatus]]*, *[[Carphephorus ordoratissimus]]*, *[[Pluchea rosea]]* và *[[Yên bạch lá gai|Eupatorium cannabinum]]*.
## Chú thích

## Tham khảo
*
Adaina cinerascens

**Adaina cinerascens** là một loài bướm đêm trong họ Pterophoridae. Loài bướm đêm này được tìm thấy ở Bắc Mỹ (bao gồm California, Nevada, Utah, Oregon, Alberta và British Columbia). Con trưởng thành có sải cánh dài 19&nbsp;mm. Ấu trùng ăn các loài thực vật *[[Balsamorhiza sagittata]]*. Ấu trùng được tìm thấy bên dưới lá cây chủ.
## Chú thích

## Tham khảo
*
Hùng Đàm Lãng

**Hùng Đàm Lãng** (chữ Hán: 熊昙朗, ? - ?) người Nam Xương, Dự Chương, nhân vật quân sự cuối nhà Lương đầu nhà Trần.

## Cuộc đời
### Dối trá khôn lường
Đời đời là dõng dõi có tiếng tăm trong quận. Đàm Lãng phóng túng không giữ gìn, có sức mạnh, mặt mũi rất lớn.

Loạn Hầu Cảnh nổ ra, ông tụ tập thiếu niên, chiếm cứ huyện Phong Thành làm căn cứ, bọn giặc cướp phần nhiều xin quy phụ. Tương Đông vương Tiêu Dịch lấy Đàm Lãng làm Ba Sơn thái thú.

Kinh Châu thất thủ, Đàm Lãng có binh lực hùng mạnh, cướp bóc khắp nơi, khiến dân chúng phải trốn vào núi, trở thành 1 tai họa lớn.

Hầu Thiến trấn thủ Dự Chương, ông bề ngoài phục tòng, bên trong lại ngầm ám hại. Khi Hầu Phương Nhân phản Thiến, Đàm Lãng chính là chủ mưu. Thiến thất bại, ông bắt được ngựa, xe, trai, gái rất nhiều.

Khi Tiêu Bột khởi binh, Âu Dương Ngỗi làm tiền quân, Đàm Lãng theo Ngỗi cùng đi Ba Sơn tập kích Hoàng Pháp Cù, lại báo cho Cù cùng phá Ngỗi, ước rằng "việc xong thì chia cho tôi ngựa, xe". Khi ra quân, cùng Ngỗi kết thành thế ỷ giốc mà tiến, nói với Ngỗi rằng "Dư Hiếu Khoảnh muốn tập kích chúng ta, nên chia nhau đề phòng hắn, mà giáp trượng của tôi thì ít, không thể làm được!" Ngỗi đưa hơn 300 bộ giáp đến cho ông.

Khi đến dưới thành, đôi bên giao chiến, Đàm Lãng bỏ trận địa, Pháp Cù thừa cơ tấn công. Ngỗi mất trợ thủ, khốn đốn thua chạy, ông bắt lấy ngựa, xe của ông ta mà về.

Trần Định ở Ba Sơn cũng tụ binh lập trại, Đàm Lãng vờ gả con gái cho con trai của Định, lại nói với Định "Chu Địch, Dư Hiếu Khoảnh sẽ không đồng ý với cuộc hôn nhân này, nên dùng binh mạnh để đón dâu" Định bèn đem theo 300 giáp binh và 20 thổ hào đi đón dâu, đến nơi, ông bắt giữ bọn họ, thu lấy giáp binh, ngựa, xe, rồi đòi tiền chuộc.

Năm Thiệu Thái thứ 2 (556), Đàm Lãng đã là Nam Xuyên hào soái, theo lệ được làm Du kỵ tướng quân. Được ban chức Trì tiết, Tiêu mãnh tướng quân, Quế Châu thứ sử, lĩnh Phong Thành lệnh. Từng làm Nghi Tân, Dự Chương 2 quận thái thú.

Vương Lâm sai Lý Hiếu Khâm theo Dư Hiếu Khoảnh đánh Chu Địch ở Lâm Xuyên, Đàm Lãng đưa quân giúp Chu Địch. Năm ấy, nhờ công được làm Trì tiết, Thông trực tán kị thường thị, Ninh viễn tướng quân, phong Vĩnh Hóa huyện hầu, thực ấp 1000 hộ, cấp một bộ Cổ xuy. Tiếp tục có công chống lại Vương Lâm, được thụ Bình tây tướng quân, Khai phủ nghi đồng tam tư, còn lại như cũ.

### Phản Trần thất bại
Khi Chu Văn Dục đánh Dư Hiếu Mại ở Dự Chương, Đàm Lãng đến giúp Văn Dục. Văn Dục thua trận, Đàm Lãng bèn sát hại ông ta, hưởng ứng Vương Lâm. Ông bắt hết bộ hạ của Văn Dục, chiếm huyện Tân Cam, lấy sông làm thành.

Vương Lâm đông hạ, Trần Văn đế hạ lệnh chinh thảo Nam Xuyên. Giang Châu thứ sử Chu Địch, Cao Châu thứ sử Hoàng Pháp Cù muốn men sông đối phó, Đàm Lãng bèn chiếm thành, bày thuyền hạm để ngăn trở. Bọn Chu Địch soái quân ở Nam Trung đắp thành vây lấy ông, cắt đứt đường đi lại với Vương Lâm.

Khi Vương Lâm thua chạy, bộ hạ của Đàm Lãng nản lòng, bọn Địch hãm được thành, bắt được hơn vạn nam nữ. Ông chạy vào trong thôn, bị thôn dân chém chết, truyền đầu về kinh sư. Cả họ bị giết, lớn nhỏ đều không bỏ qua.

## Tham khảo

* Trần thư
Đại Chưởng ấn

**Đại Chưởng ấn** hay còn gọi là **Đại Pháp quan** hoặc **Ngài Đổng lý Văn phòng** (tiếng Anh: *Lord Chancellor*), là một viên chức cao cấp và đóng vai trò quan trọng trong chính phủ của Vương quốc Anh nắm giữ Đại Ấn Vương quốc. Đại Chưởng ấn được coi là thứ hạng cao nhất của các quan chức lớn của nhà nước, tương đương Thừa tướng và Thủ tướng. Thông thường, Đại Chưởng ấn thường sẽ được Nhà vua Anh bổ nhiệm trên cơ sở đệ trình của Thủ tướng Vương quốc Anh.

## Tổng quan
Trong lịch sử, Đại Chưởng ấn là người đứng đầu Văn phòng triều đình, hầu cận thân nhất của nhà vua. Đại Chưởng ấn trước đây là một mục sư theo đạo. Các vị Đại Chưởng ấn được cho là viên quan có đóng góp to lớn trong sự hình thành và phát triển của Luật Công bình ở Anh. Trước đây, Đại Chưởng ấn là một công chức của Tòa án, đồng thời hầu cận nhà vua của mình và đóng vai trò như một pháp quan để giải quyết những đơn kiện. Sau đó nhà vua giao cho Đại chưởng ấn giải quyết những vụ kiện và Văn phòng đại pháp quan đã dần phát triển thành Tòa đại pháp. Trong quá trình giải quyết, Đại chưởng ấn đưa ra những giải pháp pháp lý rất phù hợp, hiệu quả vì thường viện dẫn vào *"công lý, lẽ phải và tình yêu thương của Chúa trời"* dẫn đến số lượng đơn thỉnh cầu tăng lên, khối lượng công việc ngày càng lớn, đòi hỏi phải có một nhân sự và hệ thống thể chế, thiết chế tương đương. Vì vậy nhà vua ra quyết định thành lập Tòa án công bằng là nền tảng cho sự hình thành và phát triển của Luật Công bình.

## Chú thích

## Tham khảo
*Campbell, John (1878), *Lives of the Lord Chancellors and Keepers of the Great Seal of England From the Earliest Times Till the Reign of Qeen Victoria*, 7th ed. London: John Murray.
* Davies, M. (2003). ''Companion to the Standing Orders and guide to the Proceedings of the Lords'', 19th ed. 
* Department for Constitutional Affairs. (2003). "Constitutional Reform: Reforming the Office of the Lord Chancellor" 
* House of Lords. (2003–2004). Bill 30 (Constitutional Reform Bill).
*"Lord High Chancellor" (1911). *Encyclopædia Britannica*, 11th ed. London: Cambridge University Press.
Adaina excreta

**Adaina excreta** là một loài bướm đêm trong họ Pterophoridae. Loài bướm đêm này được tìm thấy ở Peru (Carabaya), Argentina và Ecuador. Con trưởng thành có sải cánh dài 18&nbsp;mm. Con trưởng thành bay vào tháng 1, 6, 10, 11 trong năm. Ngực, ngực giữa, và bụng có màu son nhạt nâu. Các cánh trước son vàng (về phía lưng màu xám-hỗn hợp) với những mảng màu nâu sẫm và vân màu xám. Dưới là màu nâu sẫm. Các cánh sau có màu nâu xám có biên tua viền màu xám. Dưới có màu xám nâu.
## Chú thích

## Tham khảo
*
Bầu cử bổ sung Myanma năm 2012

**Bầu cử bổ sung Myanma năm 2012** là một cuộc bầu cử đã được tổ chức vào ngày 1 tháng 4 năm 2012. Cuộc bầu cử tổ chức nhằm bổ sung nghị sĩ vào 45 ghế còn trống trong quốc hội gồm 664 thành viên của Myanmar Cuộc bầu cử phụ này diễn ra vài tháng sau khi chính phủ Myanmar bất ngờ thực hiện hàng loạt cải cách. Cuộc bầu cử quốc hội bổ sung tại Myanmar này có tổng cộng 17 chính Đảng tham gia tranh cử với 157 ứng cử viên, trong đó có 7 ứng cử viên độc lập, đua tranh vào 45 ghế, gồm 37 ghế Hạ viện, 6 ghế Thượng viện và 2 ghế tại các cơ quan lập pháp cấp khu vực và cấp bang.
Phe đối lập chính Đảng Liên minh Quốc gia vì Dân chủ đã được tái đăng ký tham gia, cuộc bầu cử vào ngày 13 tháng 12 năm 2011 như là một phần của cải cách tại Miến Điện kể từ năm 2010. Lãnh đạo Đảng Liên minh Quốc gia vì Dân chủ Aung San Suu Kyi chạy đua ghế của khu vực cử tri Kawhmu, nơi mà bà đã giành chiến thắng và Đảng của bà đã giành 40 trong số 44 ghế họ đang tranh cử.
Trong tháng 2 năm 2012, Tổng thống Thein Sein nhận phát biểu rằng chính phủ sẽ nghiêm túc xem xét "cho phép quan sát khu vực Đông Nam Á từ Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á thực hiện giám sát cuộc bầu cử. Chính phủ Myanma đã xác nhận rằng họ đã yêu cầu cho các quan sát viên bầu cử ASEAN đến ngày 28 tháng 3, năm ngày trước khi cuộc bầu cử. Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu, Trung Quốc, và Hàn Quốc, cũng như các đối tác đối thoại của ASEAN (Ấn Độ, Nhật Bản, New Zealand, Hàn Quốc, Nga và Úc), cũng mời quan sát cuộc bầu cử, mặc dù Myanma vẫn chưa rõ mức độ tiếp cận của các nhà quan sát quốc tế sẽ được phép. Hoa Kỳ đã gửi hai quan sát viên bầu cử và ba nhà báo. 
Ngày 2 tháng 4, Ủy ban bầu cử liên bang Myanma chính thức tuyên bố Đảng Liên minh Quốc gia vì Dân chủ đã giành được đa số ghế trong cuộc bầu cử quốc hội bổ sung ở nước này. Theo kết quả sơ bộ được công bố trên đài phát thanh và đài truyền hình quốc gia, tính đến thời điểm này, trong số 45 ghế được bầu bổ sung, NLD đã giành được 40 ghế, trong đó có 35 ghế Hạ viện, 3 ghế Thượng viện và 2 ghế đại biểu khu vực hoặc bang. Trong số 35 ghế Hạ viện mà Đảng Liên minh Quốc gia vì Dân chủ giành được có tất cả sáu ghế tại 6 khu vực bầu cử ở Yangon và toàn bộ 4 ghế ở các khu vực bầu cử tại thủ đô Nay Pyi Taw. Dự kiến, 5 ghế còn lại sẽ sớm được công bố trong thời gian tới.
## Tham khảo
Cải cách dân chủ Myanmar

Các cuộc cải cách dân chủ giai đoạn 2011-2012 ở Myanma là một loạt các cải cách chính trị, kinh tế và hành chính ở Myanma thực hiện bởi Đảng Liên minh Đoàn kết và Phát triển, một chính được quân đội quốc gia này hậu thuẫn. Những cải cách này bao gồm việc bãi bỏ án quản thúc tại gia đối với lãnh tụ dân chủ Aung San Suu Kyi và tiếp theo là tiến hành đối thoại với bà, thành lập Ủy ban Nhân quyền quốc gia, tổng ân xá cho hơn 200 chính trị phạm, tổ chức của pháp luật lao động mới cho phép các công đoàn lao động và đình công, nới lỏng kiểm duyệt báo chí và các quy định về chính sách tiền tệ (cải cách toàn bộ hệ thống tỷ giá hối đoái để cho phép thả nổi có kiểm soát đồng nội tệ từ ngày 1 tháng 4 năm 2012). Những cải cách đã gây ngạc nhiên cho cộng đồng quốc tế vốn coicuộc bầu cử năm 2010, dẫn đến chiến thắng của USDP là cuộc bầu cử gian lận.
Nhờ các cải cách này, ASEAN đã chấp thuận phê duyệt cuộc chạy đua của Myanma vào vị trí Chủ tịch ASEAN năm 2014. Ngoại trưởng Hoa Kỳ Hillary Clinton đã đến thăm Myanma vào ngày 1 tháng 12 năm 2011 khuyến khích tiến bộ hơn nữa, đó là chuyến thăm đầu tiên của Ngoại trưởng Mỹ đến Myanma sau hơn năm mươi năm. Đảng của bà Aung San Suu Kyi, Đảng Liên minh Quốc gia vì Dân chủ tham gia bầu cử bổ sung Myanma năm 2012, cuộc bầu cử phụ sau khi chính phủ bãi bỏ luật dẫn đến việc tẩy chay của đảng này đối với cuộc tổng tuyển cử năm 2010. Tuy nhiên, không chắc chắn tồn tại hơn 1.600 tù nhân chính trị đã được tha bổng và cuộc đụng độ giữa quân đội Miến Điện và các nhóm nổi dậy địa phương tiếp tục.
Năm 2011, các nhà lãnh đạo quân sự đã bước sang một bên, chuyển giao quyền lực vào tay chính phủ dân sự trên danh nghĩa được hình thành từ phần lớn các tướng tá cũ để bắt đầu cải cách chính trị, ký kết ngừng bắn với hầu hết các nhóm dân tộc thiểu số, cam kết hiện đại hoá kinh tế. 
## Chú thích

## Tham khảo
Adaina fuscahodias

**Adaina fuscahodias** là một loài bướm đêm trong họ Pterophoridae. Loài bướm đêm này được tìm thấy ở Mexico (Veracruz), Brazil và Costa Rica. Con trưởng thành có sải cánh dài 15–17&nbsp;mm. Đầu màu trắng son nhạt. Râu màu trắng son nhạt. Ngực, ngực giữa và bụng màu trắng son nhạt. Con trưởng thành bay vào tháng trong năm. Ấu trùng ăn các loài thực vật *[[Verbesina]]*, *[[Senecio brasiliensis]]* và *[[Vernonanthura mariana]]*..
## Chú thích

## Tham khảo
*
Nguyễn Văn Trị

**Nguyễn Văn Trị** (sinh 1968) là một sĩ quan cấp cao trong Quân đội nhân dân Việt Nam, hàm Thiếu tướng, hiện là Bí thư Đảng ủy, Chính uỷ Binh chủng Thông tin Liên lạc.

## Xuất thân
Ông sinh năm 1968, quê quán ở huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội.

## Thân thế binh nghiệp
Trước năm 2014, ông là Chính uỷ Lữ đoàn Thông tin 205.

Năm 2014, ông được bổ nhiệm làm Phó Chủ nhiệm chính trị Binh chủng Thông tin Liên lạc.

Từ tháng 9/2017 đến tháng 8/2018, ông tham gia Lớp đào tạo cán bộ cao cấp chiến dịch, chiến lược tại Học viện Quốc phòng.

Năm 2018, ông được bổ nhiệm làm Chủ nhiệm chính trị Binh chủng Thông tin Liên lạc.

Tháng 6 năm 2019, ông được Bộ Quốc phòng bổ nhiệm giữ chức Phó Chính uỷ Binh chủng Thông tin Liên lạc.

Tháng 8 năm 2023, ông được Bộ Quốc phòng bổ nhiệm giữ chức Chính uỷ Binh chủng Thông tin Liên lạc.

Thiếu tướng (2023)

## Tham khảo
Phạm Văn Trị

**Phạm Văn Trị** (范文治) hay còn gọi là Phạm Công Trị (范公治) hay Giả Vương, là một tướng lĩnh của phong trào Tây Sơn trong lịch sử Việt Nam.

Phạm Văn Trị là con thứ hai của Thái úy Phạm Văn Hưng.

Năm 1790, ông được Quang Trung Hoàng Đế cử làm giả vương đi sứ nhà Thanh. Khi thắng lợi trở về, ông được gả công chúa, phong tước Quận công, ban quốc tính nên còn được gọi là Phò mã Nguyễn Văn Trị.

Năm 1801, Khi Nguyễn Phúc Ánh liên kết với quân Ai Lao đánh vào Nghệ An, Phạm Văn Trị cùng Trấn thủ Nghệ An Nguyễn Văn Thận ra quân đánh trả nhưng thất bại nặng. Đô đốc Nguyễn Hiện tử trận ở thành Lục Niên. Quân Tây Sơn phải đốt sạch bảy huyện ở trấn Nghệ An làm kế thanh dã buột quân Ai Lao phải rút về.

Khi Nguyễn Phúc Ánh chuyển hướng đánh vào Phú Xuân, Phạm Công Trị cùng Đại Đô đốc Trần Văn Tạ đem quân ra giữ cửa biển nhưng bị Lê Văn Duyệt và Lê Chất đánh tập hậu. Quân sĩ tan vỡ, Phạm Văn Trị đem quân chạy về bến Trường Hà thì bị bắt sống.

Nguyễn Phúc Ánh sai người giải ông về Gia Định xử tử.

## Tham khảo
Adaina hodias

**Adaina hodias** là một loài bướm đêm trong họ Pterophoridae. Loài bướm đêm này được tìm thấy ở Brasil (Mato Grosso, Sao Paulo), Costa Rica, Venezuela (Mérida), Ecuador và México. Con trưởng thành có sải cánh dài 13–14&nbsp;mm. Con trưởng thành bay vào tháng 1, 4, 7, 8, 10 và 12 trong năm. Cánh trước màu trắng xám với những mảng màu nâu chứa sắt, bao gồm một số các đốm. Các vân có màu trắng xám và dưới có màu xám nâu. Các cánh sau có màu trắng xám và các vân màu xám. Dưới có màu nâu xám.
## Chú thích

## Tham khảo
*
Adaina invida

**Adaina invida** là một loài bướm đêm trong họ Pterophoridae. Loài bướm đêm này được tìm thấy ở Brasil (São Paulo), Costa Rica và Panama. Con trưởng thành có sải cánh dài 12–13&nbsp;mm. Ngực, màu nâu nhạt, ngực giữa và bụng màu nâu son nhạt. Con trưởng thành bay vào tháng 1, 7 và 10 trong năm. Ấu trùng ăn các loài thực vật *[[Senecio brasiliensis]]*.
## Chú thích

## Tham khảo
*
Adaina montanus

***Adaina montanus*** là một loài bướm đêm trong họ Pterophoridae. Loài bướm đêm này được tìm thấy ở trong Bắc Mỹ, bao gồm cả phía đông nam Canada và phía bắc-đông Hoa Kỳ. Con trưởng thành có sải cánh dài 16&nbsp;mm. Đầu màu trắng và râu lóm đốm với phía trên hơi nâu. Ngực, bụng và chân màu trắng tuyết. Cánh sau lốm đốm màu nâu xám tro. Con trưởng thành bay vào tháng 7 trong năm. Ấu trùng ăn các loài thực vật *[[Ké đầu ngựa|Xanthium strumarium canadense]]* và *[[Symphyotrichum novi-belgii]]*. Ấu trùng non được tìm thấy dưới mặt lá cây chủ.
## Chú thích

## Tham khảo
*
Danh sách đô đốc và đại đô đốc Tây Sơn

**Đại đô đốc** là một chức danh quan lại trong triều đại Tây Sơn, được dùng trong quân đội. Chức danh này nằm trong hệ thống quan chế mới do vua Quang Trung đặt ra để phục vụ mục đích hành chính, hiện vẫn chưa tìm thấy các văn bản chi tiết về chức danh này.

Chức vụ "đô đốc" được dùng phổ biến trong một số triều đại phong kiến Việt Nam, như dưới thời vua Lê chúa Trịnh. Ngoài "đô đốc", theo các nhà nghiên cứu thì "đại đô đốc" chỉ được dùng trong triều Tây Sơn. Tuy nhiên, có tài liệu đề cập vào thời Tiền Lê đã có chức danh "đại đô đốc" là quan tướng, xếp sau là bậc thứ hai có "đô đốc". Và thời Hậu Lê cũng có "đại đô đốc".

Đại đô đốc Tây Sơn có thể đảm nhận việc chỉ huy cùng lúc cả một cánh quân trên bộ cùng với một cánh quân đường thủy.

## Các lãnh đạo
*Nguyễn Lữ
*Nguyễn Huệ
*Nguyễn Nhạc

## Đại đô đốc
*Bùi Hữu Hiếu
*Đặng Tiến Đông
*Đặng Văn Long
*Đặng Xuân Bảo
*Lê Quốc Cầu
*Lê Văn An
*Lê Văn Hưng
*Ngô Văn Sở
*Nguyễn Đức Lễ
*Nguyễn Văn Tuyết
*Trần Quang Diệu
*Trần Quang Lục
*Trương Phúc Phượng
*Võ Văn Dũng
*...và các đại đô đốc khác.

## Đô đốc

*Bùi Thị Nhạn
*Chu Văn Uyển
*Dương Văn Tào
*Đào Công Giản
*Đống Công Trường
*Hồ Phi Chấn
*Hồ Văn Tự
*Lê Chất
*Lê Danh Phong
*Lê Trung
*Lê Văn Thanh
*Lý Tài
*Mạc Quan Phù
*Nguyễn Hữu Chỉnh
*Nguyễn Quang Huy
*Nguyễn Quang Thùy
*Nguyễn Tăng Long
*Nguyễn Thị Dung
*Nguyễn Văn Bảo
*Nguyễn Văn Danh
*Nguyễn Văn Duệ
*Nguyễn Văn Điểm
*Nguyễn Văn Hòa
*Nguyễn Văn Huấn
*Nguyễn Văn Ngũ
*Nguyễn Văn Thiệu
*Nguyễn Văn Trương
*Nguyễn Văn Xuân
*Phạm Công Hưng
*Phạm Ngạn
*Phạm Văn Điềm
*Phạm Văn Định
*Phạm Văn Tham
*Phạm Văn Trị
*Phan Văn Lân
*Tập Đình
*Trần Danh Tuấn
*Trần Thị Lan
*Trần Thiên Bảo
*Trần Viết Kết
*Trương Đăng Đồ
*Trương Văn Đa
*Từ Văn Chiêu
*Từ Văn Tú
*Võ Đình Tú
*Võ Thị Thái
*Vũ Văn Nhậm
*Vũ Văn Thành
...và nhiều đô đốc khác.

### Đô đốc kỵ binh
*Nguyễn Thông
*Lý Văn Bưu

### Đô đốc quản doanh tượng binh
*Bùi Thị Xuân
*Lê Văn Hoan

### Đô đốc thủy binh
*Nguyễn Văn Lộc
*Kiều Phụng

## Tướng lĩnh khác
*Ô Thạch Nhị
*Trịnh Nhất
*Trịnh Thất

## Ghi chú

## Tham khảo

### Thư mục
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Adaina obscura

**Adaina obscura** là một loài bướm đêm trong họ Pterophoridae. Loài bướm đêm này được tìm thấy ở Costa Rica. Con trưởng thành có sải cánh dài 12&nbsp;mm. Cánh trước màu nâu xám, cánh sau và rìa màu nâu xám. Con trưởng thành bay vào tháng 7 trong năm. 
## Chú thích

## Tham khảo
*
Adaina perplexus

**Adaina perplexus** là một loài bướm đêm trong họ Pterophoridae. Loài bướm đêm này được tìm thấy ở Bắc Mỹ, bao gồm Everglades. Nó cũng được ghi nhận ở Cuba và Trinidad. Con trưởng thành có sải cánh dài 14&nbsp;mm. Đầu màu nâu phấn nhạt. Con trưởng thành bay vào tháng 1, 3, 5, 7 và 10 trong năm. 
## Chú thích

## Tham khảo
*
Hợp tác Nam-Nam

**Hợp tác Nam-Nam** là một thuật ngữ được các học giả và các nhà hoạch định chính sách sử dụng trong lịch sử để mô tả việc trao đổi tài nguyên, kỹ thuật và tri thức giữa các nước đang phát triển, còn được biết đến là các nước ở Nam bán cầu.
## Lịch sử
Vào năm 1978, Hoa Kỳ đã thành lập *Đơn vị hợp tác Nam-Nam* để thông qua đó thúc đẩy hợp tác và thương mại Nam-Nam.

Tuy nhiên, sáng kiến về Hợp tác Nam-Nam chỉ bắt đầu tác động đến lĩnh vực phát triển vào cuối thập niên 1990. Do sự phân bố địa lý mà ngày nay sự hợp tác này được biết đến như là Hợp tác Châu Phi-Nam Mỹ (South America-Africa ASA).

Hợp tác ASA đã tổ chức thành công 2 hội nghị thượng đỉnh. Hội nghị đầu tiên tổ chức ở Abuja, Nigeria năm 2006 với sự tham dự của 53 đại biểu đến từ châu Phi và 12 đại biểu đến từ Nam Mỹ. Hội nghị thứ hai và cũng là hội nghị gần đây nhất đã diễn ra và tháng 9 năm 2009 tại đảo Margarita, Venezuela có sự góp mặt của 49 nguyên thủ quốc gia châu Phi và 12 nguyên thủ quốc gia Nam Mỹ.

Hợp tác Nam-Nam đã thành công trong việc tăng cường quyền tự chủ trong các chương trình viện trợ của các nước phát triển và tạo ra thay đổi trong cán cân quyền lực quốc tế.

## Xem thêm
*UNDP
*Các nước đang phát triển
*Các nước kém phát triển

## Chú thích

## Liên kết ngoài
*United Nations Unit for South-South Cooperation 
*IPS News - South-South cooperation 
*Task Team on South-South cooperation 
*South-South cooperation in practice - Case stories
*South-South Voices 
*FAO - Special Programme for Food Security 
*Southern Innovator 
*Southern Innovator Magazine Issue 1
Vàng trang sức

**Vàng trang sức** hay **vàng mỹ nghệ** là các sản phẩm kim loại vàng có hàm lượng từ 8K (tương đương 33,33%) trở lên, đã qua gia công, chế tác để phục vụ nhu cầu trang sức, trang trí mỹ thuật.
## Đặc điểm
Vàng trang sức có nhiều loại với hàm lượng vàng khác nhau, và không chỉ có vàng vàng (vàng màu vàng) mà còn có vàng trắng, vàng đỏ, vàng xanh, gọi chung là vàng màu. Màu sắc của vàng màu phụ thuộc các kim loại pha trộn như bạc, ti tan, đồng. 
Vàng trang sức được chế tác thành nhiều đồ trang sức như nhẫn, dây chuyền, vòng, mũ, con dấu, vũ khí v.v. hoặc nạm, cẩn, mạ lên đồ đạc, vật dụng.

## Thị trường
Trong thị trường vàng, có giai đoạn khi vàng miếng thất thế chịu những chế tài như lệnh cấm của các cơ quan quản lý nhà nước, người dân đổ sang mua vàng trang sức (được chế tác giản đơn, chẳng hạn nhẫn vàng 24K tròn trơn). Tại các cửa hàng vàng thiếu uy tín, vàng trang sức loại có tuổi vàng cao (như vàng 24K) bị pha trộn các kim loại khác để gian dối về tỷ lệ vàng. Kim loại đồng thường được sử dụng trong những trường hợp như vậy.

## Chú thích
Lê Danh Phong

**Lê Danh Phong** là một tướng lĩnh cao cấp của phong trào Tây Sơn

## Hành trạng
Theo Đại Nam Thực Lục, Lê Danh Phong giữ chức Đại Đô đốc, thuộc quyền tiết chế của Đại Tổng quản Trần Quang Diệu. Sau khi giải vây thành Hoàng Đế, một năm sau Trần Quang Diệu, cùng các tướng Lê Danh Phong... đem quân vây thành Diên Khánh lúc này đang do Đông cung Nguyễn Phúc Cảnh trấn giữ. Quân Tây Sơn tổ chức hạ thành nhưng bị thiệt hại nặng, sau khi Nguyễn Phúc Ánh đem binh từ Gia Định tiến ra giải vây, các tướng Tây Sơn buộc phải rút lui về Phú Yên.

Nhiều năm tiếp sau, ông là một trong những tướng lĩnh cột trụ ở biên thùy chống nhau với quân nam. Về tài năng, Lê Chất từng nói với Lê Văn Duyệt: *"Tài năng của Lê Danh Phong không kém gì tôi"*.

Sau khi mất Phú Xuân, Trần Quang Diệu ủy cho Lê Danh Phong, Từ Văn Chiêu giữ lũy Thanh Hảo (Quảng Ngãi) chống lại cánh quân phía bắc của Lê Văn Duyệt và Lê Chất.

Thế quân Tây Sơn ở Quảng Ngãi, Quy Nhơn ngày càng lâm nguy. Mặc dù Từ Văn Chiêu ra sức chống trả giết được nhiều tướng Nam triều như Tống Viết Phúc nhưng quân Tây Sơn lại thiếu lương thảo. Lê Chất dụ hàng, cuối cùng Lê Danh Phong ra nhận hàng.

## Chịu hàng và bị nghi ngờ
Lê Văn Duyệt theo lời của Lê Chất, tiến cử Lê Danh Phong lên chúa Nguyễn Phúc Ánh. Các tướng Nguyễn Văn Thành, Đặng Trần Thường, Nguyễn Đức Xuyên hay tin can ngăn. Nguyễn Đức Xuyên tâu:

:*"Lê Danh Phong là tâm phúc của Trần Quang Diệu. Thần cùng Lê Văn Duyệt, [[Nguyễn Văn Thành]] không phản bệ hạ thì Lê Danh Phong cũng không phản lại Tây Sơn. Việc dùng người xin hãy cẩn thận."*

Đại Nam Thực Lục viết:

Một thời gian sau, Nguyễn Phúc Ánh giết một loạt các tướng lĩnh cao cấp Tây Sơn đã ra hàng, trong số đó gồm có Kiểm điểm Trần Viết Kết, Nội hầu Lê Văn Lợi, Đại Đô đốc Lê Danh Phong.

## Tồn nghi
Hiện chưa rõ động cơ Lê Danh Phong ra hàng chúa Nguyễn là do ông thấy quân thế Tây Sơn hết hy vọng nên chịu hàng hay đó là kế trá hàng của ông để mong phá quân Nam triều. Có thể là trá hàng nhưng chưa kịp thực hiện thì bị giết khiến lòng trung của ông bị hàm oan. Tuy nhiên so với các tướng lĩnh trung thành khác của Tây Sơn như Đại Đô đốc Đào Công Giản, Nguyễn Văn Điểm, Từ Văn Chiêu, Tham đốc Phạm Văn Điềm thì ông không bằng được.

## Tham khảo

* Đại Nam Thực Lục, Quốc sử quán triều Nguyễn
* Đại Nam Chính biên Liệt truyện, Tập 2, Quốc sử quán triều Nguyễn
* Hoàng Việt Hưng Long chí, Ngô Giáp Đậu - Ngô văn gia phái
Phạm Văn Định

**Phạm Văn Định** là một tướng lĩnh của phong trào Tây Sơn trong lịch sử Việt Nam.

Phạm Văn Định là con của Thái úy Phạm Văn Hưng. Ông được phong chức Tư khấu, tước Quận công nên còn gọi là Phạm Công Định, chỉ huy đạo pháo binh. Khi Nguyễn Phúc Ánh đánh lấy Phú Xuân, Phạm Công Định đem binh theo đường thượng đạo về cứu nguy nhưng bất thành. Phạm Công Định bại trận, trốn vào các sách Man. Sử nhà Nguyễn Đại Nam Thực Lục chép rằng ông bị thương rồi chết, nhưng có thuyết nói ông cải trang thoát đi. Hiện nay vẫn còn lưu giữ chiếc ấn của ông ở Thừa Thiên – Huế.

## Tham khảo
Lê Độ

**Lê Độ** (1941-1965) là anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân trong thời kỳ chiến tranh Việt Nam. 

## Cuộc đời
Nguyên tên khai sinh của ông là **Lê Dậu**, sinh năm 1941 ra trong một gia đình ngư dân tại Mỹ Thị, nay là phường Bắc Mỹ An, quận Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng. Thân phụ là Lê Duy Ban từng tham gia kháng chiến chống Pháp, và bốn anh em của ông cũng tham gia hoạt động cho Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam chống chính quyền Việt Nam Cộng hòa và đều được nhà nước Việt Nam công nhận là liệt sĩ.

Năm 1957, khi mới 15 tuổi, Lê Độ làm liên lạc viên cho cơ sở Sông Đà, do ông Nguyễn Trí Quang làm Bí thư. Đầu năm 1963, ông gia nhập đơn vị đặc công thuộc đội biệt động thành phố Đà Nẵng và thường sử dụng chiếc ghe nhỏ đưa đón cán bộ lãnh đạo qua lại sông Hàn, liên lạc với các cơ sở bí mật nội thành.

Vào lúc 15g ngày 4 tháng 4 năm 1965 trong lúc đặt mìn tại Modern Hotel (nay là Khách sạn Bạch Đằng) nhằm tiêu diệt các sĩ quan và nhân viên dân sự người Mỹ ở tại đây, ông bị phát hiện và bị bắt. Chỉ hơn 10 ngày sau, ngày 15 tháng 4 năm 1965, ông bị chính quyền Việt Nam Cộng hòa xử bắn công khai tại sân vận động Chi Lăng. Khi đó ông mới 24 tuổi.

Ngày 20 tháng 5 năm 1965, Ủy ban Trung ương Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam truy tặng ông Huân chương Thành Đồng hạng II. Năm 1997, Lê Độ đã được Nhà nước Việt Nam truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.

Hiện nay, tại thành phố Đà Nẵng có trường trung học cơ sở mang tên Lê Độ (tại đường Nguyễn Trung Trực, phường An Hải Bắc, quận Sơn Trà) và một con đường mang tên Lê Độ tại quận Thanh Khê.

## Chú thích

## Tham khảo
Nguyễn Văn Danh (tướng nhà Tây Sơn)

**Nguyễn Văn Danh** () hay **Nguyễn Văn Tứ** là một tướng lĩnh kiệt xuất của phong trào Tây Sơn.

Ông là anh của Hộ giá Thượng tướng quân Nguyễn Văn Huấn. Hai anh em là anh em họ ngoại (anh em cô cậu) của ba anh em Tây Sơn Tam Kiệt. Cả hai anh em cùng theo học thầy Trương Văn Hiến.

Nguyễn Văn Danh đóng vai trò tham mưu cho Nguyễn Huệ trong quá trình khởi nghĩa và các chiến dịch quân sự.

Tháng 4 năm 1788, Lê Chiêu Thống đã bỏ kinh đô lưu vong. Sau khi diệt Chỉnh, Vũ Văn Nhậm lập Lê Duy Cẩn làm Giám quốc. Cựu thần nhà Lê không người nào theo. Vũ Văn Nhậm chuyên quyền. Ngô Văn Sở bèn làm mật tấu cùng Bắc Bình Vương.

Nguyễn Huệ hay tin lập tức truyền lệnh xuất sư, đem quân ra Bắc lần thứ hai. Đi suốt ngày đêm. Hơn 10 hôm đến Thăng Long. Diệt Vũ Văn Nhậm (1788). Đại Tư Mã Ngô Văn Sở nắm giữ chính quyền, thống lĩnh quân đội, được giao trọng trách trông coi 11 trấn Bắc Hà. Đô đốc Võ Văn Dũng, Nội hầu Phan Văn Lân,Chưởng phủ sự Nguyễn Văn Dụng, Đô đốc Nguyễn Văn Tuyết, Hộ bộ Trần Thuận Ngôn, Học sĩ Ngô Thì Nhậm, Phan Huy Ích đều theo Ngô Văn Sở giữ Thăng Long.

Theo sách "Đại Nam chính biên liệt truyện", trước khi về lại Phú Xuân, trong buổi trao quyền cho Ngô Văn Sở, Bắc Bình vương Nguyễn Huệ đã nói: *"Sở và Lân là nanh vuốt của ta. Dụng và Ngôn là lòng dạ của ta. Nhậm là bề tôi mới của ta. Nay ta lấy cái việc quân vụ và quốc chính của 11 trấn Bắc Hà ủy thác cho. Ta thuận cho theo tiện nghi mà làm việc, phải hội đồng thương nghị với nhau, chớ vì cũ mới mà xa nhau".*

Theo Hoàng Lê nhất thống chí thì chức của ông là Chưởng phủ sự, tương đương Tham tụng của Phủ liêu họ Trịnh.

Năm 1788, vua Lê Chiêu Thống dẫn nhiều vạn quân Thanh do Tôn Sĩ Nghị chỉ huy vào xâm lược Việt Nam. Ngô Văn Sở làm kế hoãn binh sai người đến dinh họ Tôn cầu hòa. Lời đề nghị bị bác khước.

Quân Tây Sơn do Đại Tư mã Ngô Văn Sở chỉ huy, theo mưu kế của Ngô Thì Nhậm, bèn cho gọi binh các trấn Kinh Bắc, Thái Nguyên, Hải Dương, Sơn Tây về hội tại Bắc Thành trấn Sơn Nam rồi chủ động rút quân về đóng ở Tam Điệp - Biện Sơn (Ninh Bình) cố thủ, đồng thời cho Nguyễn Văn Tuyết về Phú Xuân cáo cấp.

Được tin cấp báo, ngày 25 tháng 11 năm Mậu Thân (21 tháng 12 năm 1788) Nguyễn Huệ lên ngôi Hoàng đế, lấy niên hiệu Quang Trung. Ngay sau khi làm lễ đăng quang tại núi Bân (Phú Xuân), nhà vua trực tiếp mang đại quân ra Bắc để đánh đuổi quân xâm lược.

Sau chiến thắng Kỷ Dậu, Nguyễn Văn Danh có theo Ngô Văn Sở dẫn đầu phái đoàn 100 người đưa giả vương Phạm Công Trị sang Yên Kinh nhà Thanh dự lễ Bát tuần đại thọ vua Thanh Càn Long. Sau đó ông ở lại Bắc Hà cùng Ngô Văn Sở lo việc trấn nhậm.

Năm 1795, sau vụ biến Bùi Đắc Tuyên, Nguyễn Văn Danh được triệu về triều giữ chức Đại Tư mã thay Ngô Văn Sở, là một trong Tứ trụ đại thần.

Năm 1802, sau khi nhà Tây Sơn thất bại, Đại Tư mã Nguyễn Văn Danh bị bắt đưa về Phú Xuân xử tử trong lễ Hiến phù.

## Chú thích

## Tham khảo

* Đại Nam Chính biên Liệt truyện - Tập 2, Quốc sử Quán triều Nguyễn
* Đại Nam thực lục, Quốc sử Quán triều Nguyễn
* Tây Sơn thuật lược, Tạ Quang Phát
* Hoàng Lê nhất thống chí, Ngô gia văn phái
Âu Bằng

**Âu Bằng** (tiếng Trung: 摩雲金翅), là một nhân vật hư cấu trong tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc Thủy hử. Ông là một trong 72 Địa Sát Tinh của 108 anh hùng Lương Sơn Bạc.

## Xuất thân
Tác phẩm miêu tả Âu Bằng cao và cường tráng, di chuyển nhanh. Ông tinh thông võ nghệ và nổi tiếng với khả năng bắt ám khí, như mũi tên đang bay. Ông có biệt hiệu **Ma Vân Kim Sí** (*Đại bàng luồn mây*).

Âu Bằng quê ở Hoàng Châu, Hồ Bắc. Ông vốn là một võ quan bộ quân ở phủ Đại Danh. Sau có việc làm trái ý quan trên nên phải bỏ trốn vào nơi rừng núi. Ông trở thành thủ lĩnh một băng cướp trên núi Hoàng Môn cùng với Tưởng Kính, Mã Lân và Đào Tông Vượng.

## Gia nhập Lương Sơn Bạc
Khi quân Lương Sơn Bạc đánh phủ Giang Châu và quận Vô Vi, lúc rút về Lương Sơn có đi qua núi Hoàng Môn. Ngô Dụng thấy núi địa hình hiểm trở bèn cho dừng lại. Âu Bằng cùng ba đầu lĩnh dẫn lâu la ra chặn đường, biết có Tống Giang (tức Tống Công Minh) nên xuống ngựa quy thuận rồi theo về Lương Sơn.

Sau khi Lương Sơn thu phục được Hô Diên Chước, ông cùng chín đầu lĩnh khác đi theo Hô Duyên Chước đánh úp phủ Thanh Châu.

## Sau khi chiêu an và tử trận
Khi phân định ngôi thứ ở Lương Sơn Bạc, Âu Bằng trở thành một đầu lĩnh mã quân, ông và Đặng Phi là phó tướng cho Đổng Bình. Sau khi nhận chiêu an, ông cùng các đầu lĩnh tham gia các chiến dịch đánh dẹp quân Liêu và các lực lượng khác chống đối triều đình nhà Tống.

Trong chiến dịch đánh Phương Lạp, Âu Bằng là một trong các tướng theo Lư Tuấn Nghĩa đánh Hấp Châu. Âu Bằng giao chiến với tướng Bàng Vạn Xuân, một người giỏi bắn cung. Bàng Vạn Xuân trá bại, bỏ chạy. Âu Bằng muốn lập công đầu nên phóng ngựa đuổi theo. Bàng Vạn Xuân bất ngờ bắn tên. Âu Bằng vốn có tài nghệ liền giơ tay bắt gọn mũi tên của Bàng Vạn Xuân. Tuy nhiên, Âu Bằng không ngờ Bàng Vạn Xuân còn quen dùng chiếc cung liên châu một lúc bắn ra nhiều mũi, đã bắt được mũi tên nên yên trí đuổi theo. Mũi tên thứ hai phóng ra trúng đích. Âu Bằng tử trận.

## Tham khảo

* 
*