Họ Chùm ớt

Họ thực vật có danh pháp khoa học ***Bignoniaceae*** trong tiếng Việt có nhiều tên gọi như **họ Chùm ớt**, **họ Đinh**, **họ Núc nác**, **họ Quao**. Một trong những lý do để không có một tên gọi thống nhất cho họ này là trong danh pháp khoa học của các loài cây chùm ớt, đinh, núc nác, quao đều có từ đồng nghĩa thuộc chi *[[Bignonia]]* và các loài hiện tại được công nhận thuộc chi *[[Bignonia]]* đều không có ở Việt Nam.

Họ này là một nhóm đơn vị phân loại trong thực vật có hoa bao gồm chủ yếu là cây thân gỗ, cây bụi, dây leo và một ít là cây thân thảo. Các thành viên trong họ này phân bổ khá rộng, ở cả Cựu Thế giới lẫn Tân Thế giới, chủ yếu trong khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới, nhưng có một số loài sinh sống trong khu vực ôn đới. Họ này có khoảng 650 loài trong 110-113 chi.

## Một số loài đáng chú ý
* Đinh tán (chi *Catalpa*)
* Lăng tiêu (chi *Campsis*)
* Đào tiên (chi *Crescentia*)
* Cây xúc xích (chi *Kigelia*)
* Thiết đinh (chi *Markhamia*)
* Núc nác (chi *Oroxylon*)
* Chùm ớt (chi *Pyrostegia*)

## Các chi

*[[Adenocalymna]]*
*[[Amphilophium]]*
*[[Amphitecna]]*
*[[Anemopaegma]]*
*[[Argylia]]*
*[[Arrabidaea]]*
*[[Astianthus]]*
*[[Barnettia]]*
*[[Bignonia]]*
*[[Callichlamys]]*
*[[Campsidium]]*
*[[Campsis]]* - Đăng tiêu
*[[Catalpa]]* - Đinh tán, tử
*[[Catophractes]]*
*[[Ceratophytum]]*
*[[Chilopsis]]*
*[[Clytostoma]]*
*[[Colea]]*
*[[Crescentia]]* - Đào tiên
*[[Cuspidaria]]*
*[[Cybistax]]*
*[[Delostoma]]*
*[[Deplanchea]]*
*[[Digomphia]]*
*[[Dinklageodoxa]]*
*[[Distictella]]*
*[[Distictis]]*
*[[Dolichandra]]*
*[[Dolichandrone]]*
*[[Eccremocarpus]]*
*[[Ekmanianthe]]*
*[[Chi Đinh|Fernandoa]]*
*[[Fridericia]]*
*[[Gardnerodoxa]]*
*[[Glaziova]]*
*[[Godmania]]*
*[[Haplolophium]]*
*[[Haplophragma]]*
*[[Heterophragma]]*
*[[Hieris]]*
*[[Incarvillea]]*
*[[Jacaranda]]* - Phượng tím, bằng lăng nước
*[[Kigelia]]*
*[[Lamiodendron]]*
*[[Leucocalantha]]*
*[[Lundia]]*
*[[Macfadyena]]*
*[[Macranthisiphon]]*
*[[Manaosella]]*
*[[Mansoa (chi)|Mansoa]]*
*[[Markhamia]]* - Thiết đinh, đinh
*[[Martinella]]*
*[[Melloa]]*

*[[Memora]]*
*[[Millingtonia]]*
*[[Mussatia]]*
*[[Neojobertia]]*
*[[Neosepicaea]]*
*[[Newbouldia]]*
*[[Nyctcalos]]*
*[[Ophiocolea]]*
*[[Oroxylum]]* - Núc nác
*[[Pajanelia]]*
*[[Pandorea]]*
*[[Parabiognonia]]*
*[[Mesnilius|Paragonia]]*
*[[Paratecoma]]*
*[[Parmentiera]]*
*[[Pauldopia]]*
*[[Perianthomega]]*
*[[Periarrabidaea]]*
*[[Perichlaena]]*
*[[Phryganocydia]]*
*[[Phyllarthron]]*
*[[Phylloctenium]]*
*[[Piriadacus]]*
*[[Pithecoctenium]]*
*[[Pleionotoma]]*
*[[Podranea]]*
*[[Potamoganos]]*
*[[Pseudocatalpa]]*
*[[Pyrostegia]]* - Chùm ớt
*[[Radermachera]]* - Rà đẹt
*[[Rhigozum]]*
*[[Rhodocolea]]*
*[[Roentgenia]]*
*[[Romeroa]]*
*[[Saritaea]]*
*[[Sparattosperma]]*
*[[Spathicalyx]]*
*[[Spathodea]]* - Sò đo cam
*[[Sphingiphila]]*
*[[Spirotecoma]]*
*[[Quao (Stereospermum)|Stereospermum]]* - Quao
*[[Stizophyllum]]*
*[[Tabebuia]]* - Chuông vàng
*[[Tanaecium]]*
*[[Tecoma (chi)|Tecoma]]* - Hùng liên
*[[Tecomanthe]]*
*[[Tecomella]]*
*[[Tourrettia]]*
*[[Tynanthus]]*
*[[Urbanolophium]]*
*[[Xylophragma]]*
*[[Zeyheria]]*

## Phân loại
Trong các phân tích phát sinh chủng loài phân tử, Bignoniaceae có độ hỗ trợ tự khởi động yếu đáng ngạc nhiên, dựa theo sự cố kết hình thái của nó. Tông Jacarandeae (*Digomphia* và *Jacaranda*) là nhóm chị-em với phần còn lại của họ, được biết đến như là Bignoniaceae phần lõi. Bignoniaceae phần lõi được hỗ trợ mạnh trong mọi phân tích phát sinh chủng loài phân tử, nhưng không có đặc trưng cùng có hình thái nào đã biết.

Trong phân loại học gần đây người ta không chia họ Bignoniaceae thành các phân họ, nhưng năm 2004 thì Fischer *et al.* đã chia họ này ra thành 7 tông: Tourrettieae, Eccremocarpeae, Tecomeae (*sensu lato*), Bignonieae, Oroxyleae, Crescentieae và Coleeae.

Kể từ đó Tourrettieae và Eccremocarpeae đã được hợp nhất dưới tên gọi Tourrettieae. Tecomeae* sensu lato* được chứng minh là đa ngành, bao gồm các nhóm sau: *Astianthus*, Jacarandeae, *Argylia*, *Delostoma*, *Perianthomega*, Catalpeae, Tecomeae *sensu stricto*, và toàn bộ Crescentiina – ngoại trừ những chi nào được xếp trong Crescentieae hay Coleeae. Tất cả các nhóm này là đơn ngành – ngoại trừ Crescentiina *pro parte*. Crescentiina tổng thể là đơn ngành và nó là một tên gọi không có bậc phân loại xác định.

Crescentiina bao gồm hai nhánh được hỗ trợ mạnh, với tên gọi không chính thức là liên minh *Tabebuia* (*Tabebuia* alliance) và nhánh Cổ nhiệt đới (Paleotropical clade). Tông Crescentieae được nhập vào trong liên minh *Tabebuia* và có thể được mở rộng để bao gồm cả Spirotecoma*.

Coleeae *sensu* Fischer *et al.* (2004) là đa ngành do việc gộp vào của *Kigelia*, và nó là lồng ghép trong phạm vi nhánh Cổ nhiệt đới.

*Perianthomega* đã được chuyển từ Tecomeae *sensu stricto* sang Bignonieae, trong đó nó là chị-em với phần còn lại của tông này.

Vì thế, Bignoniaceae có thể được chia ra thành 10 nhóm đơn ngành (xem [[Bignoniaceae#Các chi|Các chi]] trên đây).

== Phát sinh chủng loài ==
Cây phát sinh chủng loài chỉ ra dưới đây dựa theo các kết quả của 4 nghiên cứu phát sinh chủng loài. Đối với tất cả các nhánh thì [[xác suất hậu nghiệm]] ít nhất là 0,95 và độ hỗ trợ tự khởi động ít nhất là 70%, ngoại trừ những nơi nào có chỉ ra con số.



==Xem thêm==
[[Danh sách các loài trong họ Chùm ớt]]
==Chú thích==


==Tham khảo==


* Gentry, A. H. 1980. *Flora Neotropica: Bignoniaceae - Part II''
* Bignoniaceae  trong L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi). Các họ thực vật có hoa: Miêu tả, minh họa, nhận dạng, thông tin tra cứu.  http://delta-intkey.com