Quan hệ nhân quả

**Quan hệ nhân quả** (còn được gọi là **nhân quả**, hay **nguyên nhân và kết quả**) là sự ảnh hưởng trong đó một sự kiện, diễn biến, trạng thái, hay một sự vật (*nguyên nhân*) đóng góp vào sự xảy ra hoặc hình thành của một sự kiện, diễn biến, trạng thái, hay sự vật khác (*kết quả*). Nguyên nhân có thể chịu trách nhiệm một phần hoặc toàn phần cho kết quả, và kết quả có thể phụ thuộc một phần hay toàn phần vào nguyên nhân. Tuy nhiên, nói chung một quá trình thường có nhiều nguyên nhân, hay còn gọi là các *tác nhân* của nó, và đều xảy ra ở trong quá khứ của nó. Một kết quả cũng có thể trở thành một nguyên nhân hay tác nhân của nhiều kết quả khác nữa, đều xảy ra trong tương lai của nó. Một số học giả coi khái niệm nhân quả là tiên nghiệm siêu hình so với khái niệm không gian và thời gian.

Quan hệ nhân quả là một sự trừu tượng hóa diễn tả cách thế giới vận hành. Do là một khái niệm cơ bản, nhân quả thường được dùng để giải thích các khái niệm khác về sự diễn biến, thay vì nó được giải thích bởi những khái niệm khác cơ bản hơn. Bởi điều này, có thể cần đến bước nhảy trực giác để có thể nắm bắt được nó. Theo đó, nhân quả cũng thường được hiểu ngầm trong logic và cấu trúc của ngôn ngữ hàng ngày.

Quan hệ nhân quả vẫn là một chủ đề quan trọng trong triết học đương đại.

## Xem thêm
* Hiệu ứng domino
* Thời gian
* Lý thuyết hỗn loạn
* Nguyên lý vị nhân
* Hiệu ứng cánh bướm
* Phản ứng dây chuyền
* Nghịch lý ông nội
* Con mèo của Schrödinger
* Gà hay trứng
* Phương pháp Kepner-Tregoe

## Tham khảo

### Tham khảo khác

* Azamat Abdoullaev (2000). *The Ultimate of Reality: Reversible Causality*, in Proceedings of the 20th World Congress of Philosophy, Boston: Philosophy Documentation Centre, Internet site, Paideia Project On-Line: http://www.bu.edu/wcp/MainMeta.htm
* Dorschel, Andreas, 'The Crypto-Metaphysic of 'Ultimate Causes'. Remarks on an alleged Exposé' (transl. Edward Craig), in: *Ratio*, N.S. I (1988), nr. 2, pp.&nbsp;97–112.
* Green, Celia (2003). *The Lost Cause: Causation and the Mind-Body Problem*. Oxford: Oxford Forum. ISBN 0-9536772-1-4 Includes three chapters on causality at the microlevel in physics.
* Judea Pearl (2000). *Causality: Models of Reasoning and Inference* http://bayes.cs.ucla.edu/BOOK-2K/ Cambridge University Press ISBN 978-0-521-77362-1
* Rosenberg, M. (1968). *The Logic of Survey Analysis*. New York: Basic Books, Inc.

* Spirtes, Peter, Clark Glymour and Richard Scheines *Causation, Prediction, and Search*, MIT Press, ISBN 0-262-19440-6
* University of California journal articles, including Judea Pearl's articles between 1984 and 1998 http://fmdb.cs.ucla.edu/tech_reports/searchresponse.lasso#Anchor-Judea%20Pearl .
* 

## Liên kết ngoài
* Mete Avcı Metheus , 2013, Nedenselliğin bir eleştirisi 
* 
* 
* "The Art and Science of Cause and Effect": a slide show and tutorial lecture by Judea Pearl
* Donald Davidson: Causal Explanation of Action  The Internet Encyclopedia of Philosophy
* leadsto: a public available collection comprising more than 5000 causalities
* Causal inference in statistics: An overview, by Judea Pearl (September 2009)
* ''Dictionary of the History of Ideas'':  Causation
* ''Dictionary of the History of Ideas'':  Causation in History
* ''Dictionary of the History of Ideas'':  Causation in Law
* People's Epidemiology Library