open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Radii

**Radii** (*Ra* — *radium* latinan kelel) om kahesakümne kahesanz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om kahtendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — kahtenden gruppan päalagruppas, IIA), tabluden seičemendes periodas.

## Ühthine ümbrikirjutand
Radii om harv londuses lujas, mülünd Man koren urankivendos — 0,0001 grammad tonnas. Francižed himikad Pjer Küri, Marija Sklodovskaja-Küri i Andre-Lui Deb'jern saiba puhtast radijad ezmäižen kerdan vl 1910. Om nimitadud lujan radiosädegoičendan mödhe, latinine *radius*-sana znamoičeb «sädeg».

Elementan levitadud londuses izotopad oma uranan (izotopad 235, 238) vai torijan-232 čihodamižen rezul'tataks. Saihe kaikes voz'sadas severz'-se kilogrammid radijad mail'mas.

Radii om radiotoksine lujas. Vanhan mujutimen muru radijanke tob pahut ristitun organizmas lujan α-sädegoičendan tagut, eskai ku paštmine om sambnu.

## Fizižed ičendad

Radii om radioaktivine hoštai hobedaižvauged muglmametall. Kristalline segluz om kubine mülücentriruidud.

Atommass — 226,0254. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 5,5 g/sm³. Suladandlämuz — 973 K (700 C°). Kehundlämuz — 2010 K (1737 C°).

Radijal ei ole stabiližid izotopoid, niišpäi voib löuta viden jäl'gid Mas: 223Ra, 224Ra, 225Ra, 226Ra i 228Ra. Tetas 33 izotopad 202..234 atommassanke, i niiden 12 izomärad. Kaikiš hätkemban eläjan radii-226-izotopan pol'čihodamižen pord om 1600 vozid, sen α-čihodamižen aigan radon sündub. Toižed hätkembad izotopad oma 228Ra (T½=5,75 vot), radii-225 (14,9 päivest), 223Ra (11,43 päivest) i 224Ra (3,63 päivest). Kaikiš hätkemb eläi izomär om 205mRa (T½=180 millisekundad). Izotopad čihotas α-čihodamižen (nomerad 206, 215, 217, 219, 220), α- i β-čihodamižen kal't (izotopad 203..205, 207..214, 216), radii-218 — α- i kaksitadud β-čihodamižen kal't, izotopad nomer 221..224 — α- i klasterčihodamižen kal't, radii-226 — α-, kaksitadud β-čihodamižen i klasterčihodamižen kal't, β-čihodamižen kal't (izotopad 225, 227..234). Izotopad nomer 203..205, 207..214, 216 kändasoiš radonaks i francijaks, izotopad nomer 206, 215, 217..220 — radonaks (218 — sen kahteks izotopaks), izotopad 221..224 — radonaks i erasti hahktinaks-207..210 da hil'nikaks-14, izotopad 225, 227..234 — aktinijaks, radii-226 — radonaks-222, torijaks-226, hahktinaks-212 i hil'nikaks-14.

## Himižed ičendad
Radii om aktivine himižešti lujas. Muigotandmär om +2. Reagiruib vedenke. Pimedab il'mas nitridan sädandan tagut. Kaik radijan ühtnendad pašttas taivazmal, voib homaita sidä pimeduses.

## Irdkosketused
* Radii ''webelements.com''-saital. 
* Kirjutuz radijas Himižiden elementoiden populärižes ''n-t.ru''-kirjištos.
Aktinii (himine element)

**Aktinii** (*Ac* — *actinium* latinan kelel) om kahesakümne ühesanz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om koumandes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — koumanden gruppan laptalagruppas, IIIB), tabluden seičemendes periodas.

Nimituz libui  *aktis*-sanaspäi «sädeg».

## Ühthine ümbrikirjutand
Element om harv Man kores lujas, metallan vähemb mi 2600 tonnad om olmas siš. Löutas urankivendoiš. Francine Andre-Lui Deb'jern-himik sai aktinijan ezmäižen kerdan vl 1899.

Aktinii om lujas radiotoksine!
 
## Fizižed ičendad

Aktinii om jüged radioaktivine hobedaižvauged metall. Ičeze irdnägul se koskub lantanha lujas. Kristalline segluz om kubine tahkoncentriruidud. Metall pästab sinivauvhid sädegid radioakivižusen tagut, voib nähta niid pimeduses.

Atommass — 227,0278. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 10 g/sm³. Suladandlämuz — 1500 K (1227 C°, *ezimeletaden*). Kehundlämuz — 3500±300 K (3200±300 C°, *ekstrapoliruiden*).

Tetas 32 izotopad i niiden seičeme izomärad, ei ole stabiližid. Koume izotopad oma löutud londuses: 225Ac, 227Ac i 228Ac. Kaikiš hätkembad oma 227Ac-izotop 21,772 vot pol'čihodamižen pordonke, 225Ac (T½=10 päivest) i aktinii-226 (29,37 časud). Kaikiš hätkemb eläi izomär om 222mAc (T½=1,05 minutad). Izotopad čihotas α-čihodamižen (nomerad 204, 205, 207, 218, 221), α- i β-čihodamižen kal't (izotopad 208..217, 219, 220, 222, 224, 226..228), aktinii-223 i 225 — α- i klasterčihodamižen kal't, β-čihodamižen kal't (izotopad 229..236). Izotopad nomer 204, 205, 207, 218 i 221 kändasoiš francijaks, izotopad nomer 208..217, 219, 220, 222 — radijaks i francijaks, izotop 223 — francijaks, radijaks i erasti vismutaks-209 da hil'nikaks-14, izotop 224 — radijaks, francijaks i torijaks-224, izotop 225 — francijaks i erasti vismutaks-211 da hil'nikaks-14, aktinii-226 — torijaks, radijaks i francijaks, aktinii-227 i 228 — torijaks i francijaks, izotopad 229..236 — torijaks.

## Himižed ičendad
Muigotandmärad: +3 (päpaloin) i +2. Aktinii om 14 jäl'geližen elementan pojav himižil ičendoil.

Metall kattase hapanduzkerthel il'mas. Reagiruib vedenke.

## Samine
Nügüd'aigan sadas aktinijad ratud mahtusel südäitukreaktoras, substancijan sadud lugu märičese grammoil. Aktinii-227-izotop tegese radijaspäi neitronbombardiruindal. Sadas 228-izotopad aktinijaspäi-227 sil-žo mahtusel. Puhtastand mäneb unotesen metodoil i ionvajehtusen reakcijoil.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Aktinii ''webelements.com''-saital. 
* Kirjutuz aktinijas Himižiden elementoiden populärižes ''n-t.ru''-kirjištos.
Izotop

**Izotop** om ühten himižen elementan atomiden da niiden südäitukuiden toižend. Neitroniden erazvuitte lugu om ningomil toižendoil südäitukus.

Izotopad kuctas ninga, sikš miše ned panesoiš himižiden elementoiden periodižen tabluden ühthe stajha.

Ühtejitte südäitukuntäute om ühten elementan izotopil.

Erištadas seižujid-stabiližid i radioaktivižid izotopoid. Kaik tetihe 3437 izotopad vn 2017 keväz'kus.

Ozutez: O, O, O — hapanikan koume seižujad izotopad.

## Nimituz
«Izotop»-sana tuleb neniš amuižgrekan sanoišpäi: *ἴσος* (*ísos* 'se-žo') i *τόπος* (*tópos* 'taho'). Kävutaškanzihe sanad ezmäi anglijan keles (*isotope*) vodel 1914; sen sädai om Frederik Soddi-himik.

## Homaičendad
Neptunii

**Neptunii** (*Np* — *neptunium* latinan kelel) om ühesakümne koumanz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, aktinoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, seičemenz' period), vanhtunuden klassifikacijan mödhe sijazihe koumanden gruppan laptalagruppas (IIIB).

## Ühthine ümbrikirjutand
Voib löuta neptunijan penikašt verdad Mas vaiše, 237- i 239-izotopoiden jäl'ged uranan kivendos. Neptunii om ezmäine ratud transuranine element. Amerikaižed Edvin Mattison Makmillan- da Filipp Hauge Abel'son-himikad saiba puhtast neptunijad ezmäižen kerdan Berklin laboratorijas vl 1940. Element om nimitadud Neptun-planetan mödhe uran-elementan kartte.

Neptunii da sen ühtnendad oma radiotoksižed!

## Fizižed ičendad

Neptunii om pehmed tagokaz jüžmak radioaktivine hobedakaz metall. Paramagnetik. Koume allotropišt modifikacijad oma olmas: α-Np rombiženke seglusenke kändase tetragonaližeks β-formaks 282 C° lämudel, se — γ-neptunijaks kubiženke seglusenke 583 C° lämudel.

Atommass — 237,048. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 20,25 g/sm³. Suladandlämuz — 912±3 K (639±3 C°). Kehundlämuz — 4447 K (4174 C°, *ekstrapoliruidud*).

Tetas 25 izotopad 219, 220, 222..244 atommassanke, i niiden nell' izomärad. Kaikiš hätkembad oma 237Np 2,14 mln vot pol'čihodamižen pordonke, 236Np (T½=154 tuhad vozid) i 235Np (396,1 päivest). Kaikiš hätkemb eläi izomär om 236mNp (T½=22,5 časud). Izotopad hajetas α-čihodamižen (nomerad 219, 220, 222..226), α- i β-čihodamižen kal't (izotopad 227..233, 235, 236), neptunii-237 — α-, klasterčihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, izotopad 234, 238..244 — β-čihodamižen kal't. Izotopad 219, 220, 222..226 kändasoiš protaktinijaks (nomer 223 — sen kahteks izomäraks), izotopad 227, 229..233 i 235 — protaktinijaks i uranaks, neptunii-228 — uranaks, protaktinijaks i erasti erazvuiččikš elementoikš, izotop 234 — uranan kahteks izotopaks, izotop 236 — uranaks, plutonijaks i protaktinijaks, izotop 237 — protaktinijaks i harvoin erazvuiččikš elementoikš, izotopad 238..244 — plutonijaks.

## Himižed ičendad
Pind muigotub il'mas vitkos, heredamb huldutamižes. Muigotandmärad: +2..+7, tobjimalaz +4 i +5.

## Kävutand
Tehtas plutonijad neptunijaspäi. Ottas kävutamižhe ühthesuladusiš.

Kaik neptunii tegese atomreaktoriš uranaspäi laptaližiden produktoiden keskes. Teoretižikš voib säta neptunijaspäi atombombad madalanke massanke.

## Irdkosketused
* Neptunii ''webelements.com''-saital. 
* Kirjutuz neptunijas Himižiden elementoiden populärižes ''n-t.ru''-kirjištos.
Aktinoidad

**Aktinoidad** vai **Aktinidad** om radioaktivižiden himižiden elementoiden grupp, kaik niid om 14. Mülüdas himižiden elementoiden periodižen tabluden III gruppha, 7 periodha.

Elementoiden nomerad oma 90..103. Iče aktinii-element ei ole aktinoid, no kactas sidä gruppan ramuziš paksus.

Enriko Fermi-fizikantedomez' ezimeleti ezmäižeks elementoiden olendad tabludes uranan taga hänen vn 1934 eksperimentoiden jäl'ghe. Viktor Gol'dšmidt-geohimik tariči «aktinoidad»-terminan vl 1937.

## Ičendad
Aktinoidoil om läz ühtejiččid ičendoid. Kaik ned oma tipižed metallad. Kaik elementad oma radioaktivižed, pehmdad da hobedakahad. Torii om toižiden aktinoidoiden kovamb: se voib vanuda eskai.

Grupp jagase kahteks ristikoičijaks alagruppaks: transuranižed (kaik elementad uranan taga tabludes) da transplutonižed elementad (plutonijan taga).

Ei ole londuses äjid aktinoidoid, ned oma ratud, sinteziruidud elementad. Uran i torii oma olmas londuses, avaitihe niid ezmäižikš. Voib sada neptunijad, plutonijad, protaktinijad i americijad znamasižiš lugumäriš, mugažo aktinijad. Toižed aktinoidad i niiden äjad izotopad oma harvad lujas heredan radioaktivižen čihodamižen tagut. Samižen mahtused oma reakcii südäitukreaktoras, südäitukpoukahtuz, kebnembiden elementoiden bombardiruid neitronil da kebnoil atomil.

## Kävutand
Aktinoidoiden tipine kävutand om atomenergetikas poltuseks i südäitukazegištos (uran, neptunii, plutonii, torii), sidä kesken kosmosas. Toižed kävutandad oma himižiden elementoiden sintez, radiohimižiden substancijoiden sintez da tedoiduz, kontrolirujad ladimed (americii savun andimiš), ühthesuladusiden paremboičend (torii).

Torijan i uranan izotopoiden relätivine mülünd kävutase tähthiden igän maričendan täht.

## Homaičendad
Vepsän Vikipedii

**Vepsän Vikipedii** om joudai enciklopedii vepsän kelel, Vikipedijan vepsänkel'ne jaguz.

Se om avaitud vl 2012, uhokun 1. päiväl. Vozil 2008 (uhoku) — 2012 (viluku) Vepsän Vikipedii oli Inkubatoras.

Vepsän Vikipedii kirjutase latinan kirjamištol läz täuzin, se om ezmäine mugoine Venäman rahvahiden vikipedijoiden keskes.

Vl 2015 tal'vkun 28. päiväl 5000-nz' kirjutuz om sätud.

Nügüdläine kirjutusiden lugu om  (vn   . päivän), süvüz — .

Vikipedijas om vähä jagusid vähäluguižiden rahvahiden kelil. Ningoi enciklopedii, kut vepsänkel'ne, abutab lujas kelen kaičemižele. Ližaks, se om uden kirjankelen laboratorii.

## Statistikad
Sen parametrad oma ottud *stats.wikimedia.org*-saitan tabluzišpäi.

;Südäimištlehtpoled
* 2009, viluku — 100 südäimištlehtpol't (kirjutust)
* 2011, tal'vku — 500 südäimištlehtpol't
* 2012, semendku — 1000 südäimištlehtpol't
* 2012, sügüz'ku — 2000 südäimištlehtpolid
* 2013, keväz'ku — 3000 südäimištlehtpolid
* 2014, semendku — 4000 südäimištlehtpolid
* 2015, 28. tal'vku — 5000 südäimištlehtpolid
* 2019, heinku — 6000 südäimištlehtpolid
* 2025, 9. viluku — 7000 südäimištlehtpolid

;Registriruidud kävutajad
* 2018, 28. heinku — 10 000 kävutajid

;Sanoiden lugumär
* 2019, 12. tal'vku — 1 mln vaihid

Kacu edemba: Kategorii:Statistik Vikipedijas.

## Kirjutusiden tematik
Kaikiš äiluguižembad kirjutused oma temoiš:
* Ristitud — , sidä kesken:
** Kirjutajad — 
** Akt'orad —  i aktrisad — 
** Pajatajad — 
** Politikanmehed — 
* Eländpunktad — , sidä kesken:
** Venäman lidnad — 
** Venäman küläd — 
** Piterin polhe — 
* Živatad — 
* Kazmused — 
* Keled i dialektad — 
* Kirjad — 
** Sidä kesken vepsän kelel — 
* Muzikgruppad — 
* Muzikal'bomad — 
* Pajod — 

## Kacu mugažo
* Vepsän Vikii

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Toine vepsänkel'ne ''vep.ruwiki.ru''-enciklopedii.
666 (lugu)

**666** (**kuz'sadad kuz'kümne kuz**') om naturaline, palakaz lugu 665 da 667 keskes. Nece om palindromlugu.

«Koumel kuzil» om znamasine sija hristanuskondaližes kul'turas — nened lugud kuctas **[[Zverin lugu]]ks**, i bibliižen aigassai 666:l, kut lugedas, om negativiž-sakraline i okkul'tine ičend.

## Lugun ičendad
Protaktinii

**Protaktinii** (*Pa* — *protactinium* latinan kelel) om ühesakümne ühtenz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, aktinoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, seičemenz' period), vanhtunuden klassifikacijan mödhe sijazihe koumanden gruppan laptalagruppas (IIIB).

## Ühthine ümbrikirjutand
Element om lujas harv Man kores (10−10 %), pala uranan kivendos — 0,34 grammad tonnas.

Amerikalaine pol'šan augotižlibundanke Kazimir Fajans- i saksalaine Osval'd Gel'mut Göring-himikad avaižiba da ümbrikirjutiba protaktinijan vl 1913 kuti 234mPa-izomär uranan čihodamižen produktoiš. Nimi znamoičeb «aktinijan edel», arni nece element sädase protaktinijan-231 α-čihodamižes.

Protaktinii om luja radiotoksine morim, se om kaikiš toksižemb himine element mail'mas. Varuitoi verd ristitun organizmas om 0,5 mikrogrammad (10−6 grammad).

## Fizižed ičendad

Protaktinii om jüžmak, lujas radioaktivine hobedaižvauged metall. Paramagnetik. Kristalline segluz om tetragonaline.

Atommass — 231,03588. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 15,37 g/sm³. Suladandlämuz — 1841 K (1568 C°). Kehundlämuz — 4300 K (4027 C°).

Londuseline protaktinii kogoneb läz 100 % kaikiš hätkembas protaktinii-231-izotopaspäi, kudamban pol'čihodamižen pord om 32 760 vozid, toižil izotopoil se om kun lühüdamb. Tetas 29 tošt izotopad 211..230, 232..240 atommassanke, i viž izomärad, erased oma olmas londuses. Löutas urankivendos vaiše. Hätkembad izotopad oma 233Pa (T½=27 päivest) i 230Pa (17,4 päivest). Kaikiš hätkemb eläi izomär om 234mPa 1,17 minutad pol'čihodamižen pordonke. Izotopad hajetas α-čihodamižen (nomerad 211..215, 217, 218, 220..222, 225), α- i β-čihodamižen kal't (izotopad 216, 219, 223, 224, 226..230), protaktinii-231 — α-, klasterčihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, protaktinii-234, 236 i 238 — β-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, β-čihodamižen kal't (izotopad 232, 233, 235, 237, 239, 240). Izotopad nomer 211..215, 217, 218, 220..222, 225 kändasoiš aktinijaks, izotopad nomer 216, 219, 223, 224, 226..229 — torijaks i aktinijaks, izotop 230 — torijaks-230, uranaks-230 i aktinijaks-226, izotop 231 — aktinijaks da erasti erazvuiččikš elementoikš südäitukun spontanižen jagamižen i klasterradioaktivižusen tagut, protaktinii-232 — uranaks-232 i torijaks-232, izotopad 234, 236 i 238 — uranaks i erasti erazvuiččikš elementoikš südäitukun spontanižen jagamižen tagut, izotopad 233, 235, 237, 239 i 240 — uranaks.

## Himižed ičendad
Reagiruib vezinikanke 250 C° lämudel i galogenidenke. Hapandused sündutadas muglid. Muigotandmärad: +5 (päpaloin), +4, +3 i +2. Sädab organižid ühtnendoid.

## Irdkosketused
* Protaktinii ''webelements.com''-saital. 
* Kirjutuz protaktinijas Himižiden elementoiden populärižes ''n-t.ru''-kirjištos. (venäkelel)
Uran (himine element)

**Uran** (*U* — *uranium* latinan kelel) om ühesakümne kahtenz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, aktinoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, seičemenz' period), vanhtunuden klassifikacijan mödhe sijazihe koumanden gruppan laptalagruppas (IIIB).

## Ühthine ümbrikirjutand
Saksalaine Martin Genrih Klaprot-himik avaiži uranan hapandust (UO2) vl 1789 i lugi sidä elementaks, nimiti Uran-planetan mödhe. Francine Ežen-Mel'hior Peligo-himik sai puhtast uranad ezmäižen kerdan vl 1840.

Uran om levitadud Man kores vähän, koume..nell' grammad tonnas.

Kaik uranan izotopad oma radioaktivižed. Uran da sen ühtnendad oma lujas toksižed!

## Fizižed ičendad

Uran om jüžmak tagokaz notked vähäradioaktivine metall. Se om pehmdamb mi teraz. Paramagnetik. Koume kristallišt seglust oleleb uranal: rombine α-form 667,7 Cel'sijan gradushasai, tetragonaline β-U (667,7..774,8 C°) i γ-form kubiženke seglusenke korktemb mi 774,8 C° lämudel.

Atommass — 238,02891. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 19,05 g/sm³. Suladandlämuz — 1405,3 K (1132,2 C°). Kehundlämuz — 4404 K (4131 C°).

Kaik koume izotopad mülüdas londuseližhe uranha: 234U (0,005 %, T½=245,5 tuhad vozid), 235U (0,72 %, T½=704 mln vozid) i 238U (99,274 %, T½=4,468 mlrd vozid). Tetas mugažo 25 ratud izotopad 215..233, 236, 237, 239..242 atommassanke, i niiden kahesa izomärad. Toižed hätkembad izotopad oma 236U (koumanz' elon hätkte) 23,4 mln vozid pol'čihodamižen pordonke, 233U (T½=159 tuhad vozid) i 232U (68,9 vot). Kaikiš hätkemb eläi izomär om 235mU (T½=26 minutad). Izotopad hajetas α-čihodamižen (nomerad 215..219, 221, 223..226), α- i β-čihodamižen kal't (izotopad 220, 222, 227..229, 231, 240), izotopad 230 i 238 — α-, kaksitadud β-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, uran-232..235 — α-, klasterčihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, uran-236 — α- i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, β-čihodamižen kal't (izotopad 237, 238, 241, 242). Izotopad 216..219, 221, 223..226 kändasoiš torijaks, izotopad 220, 222, 227..229, 231 — torijaks i protaktinijaks, uran-230 — torijan kahteks izotopaks i harvoin erazvuiččikš elementoikš, uran-232..236 i 238 — torijaks i erasti erazvuiččikš elementoikš, izotop 240 — neptunijaks i harvoin torijaks, izotopad 237, 239, 241 i 242 — neptunijaks.

## Himižed ičendad
Uran om aktivine himižešti element. Kattase hapandusen kerthel il'mas teravas. Uranan muigotandmärad oma +2..+6, tobjimalaz +4 i +6. Metallan hen tuhk süttutase iče +150..+175 C° lämudel, U3O8-hapanduz sädase palamižen rezul'tataks.

## Kävutand
Ottas kävutamižhe uranad atomenergetikas i südäitukuižes azegištos, somusenläbitajiden šlibakoiden lopuseks, ühtnendad — stöklan ližamujuikš mugažo.

Om elementan löudmižsijid äjiš valdkundoiš. Uranan kaikiš järedambad löudmižsijad oma Avstralijas, Venämas, Kanadas, Kazahstanas (pätegii), Nigeras i Namibijas.

## Irdkosketused
* Uran ''webelements.com''-saital. 
* Kirjutuz uranas Himižiden elementoiden populärižes ''n-t.ru''-kirjištos.
Berklii

**Berklii** (*Bk* — *berkelium* latinan kelel) om ühesakümne seičemenz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, aktinoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, seičemenz' period), vanhtunuden klassifikacijan mödhe sijazihe koumanden gruppan laptalagruppas (IIIB).

## Ühthine ümbrikirjutand
Ei ole berklijad londuses, se om ratud transplutonine element. Amerikaine Glenn Siborg-himik da hänen kollegad saiba puhtast berklijad ezmäižen kerdan vl 1949. Element om nimitadud amerikaižen kalifornižen Berkli-lidnan da tedoiduzkeskusen mödhe.

Berklii om radiotoksine. Sen paineg živatoihe: jäb luiš vižkümne vot, vajehtab veren südäimišt, kucub rakad.

## Fizižed ičendad

Berklii om radioaktivine hobedakaz metall. Kristalližen seglusen koume formad voib olda. Järgeline segluz om kaks'jaine geksagonaline, mugažo oleskeleb kubine tahkonkeskustoittud 70 atmosferad painudel i ortorombine 25 GPa painudel da sen enamba.

Atommass — 247,0703 (247Bk). Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 14,78 g/sm³ (247Bk); 13,25 g/sm³ (249Bk). Suladandlämuz — 1259 K (986 C°, 249Bk). Kehundlämuz — 2900 K (2627 C°, 249Bk).

Kaik om ühesatoštkümne berklijan ratud izotopad 233, 234, 236, 238..253 atommassanke, i niiden kuz' izomärad. Kaikiš hätkemban eläjan berklii-247-izotopan pol'čihodamižen pord om 1380 vot, 248Bk-izotopan enamba ühesad vot. Berklii-249-izotopan pol'čihodamižen pord om 314 päiväd. Toižed izotopad oma olmas vaiše časuiš. Kaikiš hätkemb eläi izomär om 248mBk (T½=23,7 časud). Izotopad 233 i 248 hajetas α-čihodamižen kal't, izotopad 234, 236, 241, 243..246, 251, 252 nomeranke — α- i β-čihodamižen kal't, izotopad 238..240 i 249 — α-, β-čihodamižen i erasti südäitukun spontanižen jagamižen kal't, berklii-242 — β-čihodamižen i erasti südäitukun spontanižen jagamižen kal't, berklii-247 — α-čihodamižen i erasti südäitukun spontanižen jagamižen kal't, izotopad 250 i 253 — β-čihodamižen kal't. Izotopad 233 i 248 kändasoiš americijaks, izotopad 234, 236, 241 i 243..246 — americijaks i kürijaks, izotopad 238..240 — americijaks, kürijaks i erazvuiččikš elementoikš, berklii-242 — kürijaks i erasti erazvuiččikš elementoikš, berklii-247 — americijaks i erazvuiččikš elementoikš, berklii-249 — kalifornijaks, americijaks i harvoin erazvuiččikš elementoikš, izotopad 251 i 252 — kalifornijaks i americijaks, izotopad 250 i 253 — kalifornijaks.

## Himižed ičendad
Om reakcijoid nenidenke substancijoidenke: hapanik, vezinik, rik, galogenad. Hapandused oma segoitamatomad vedes. Muigotandmärad: +3 i +4 tobjimalaz, oleldas +2 i +5. «Nell'»-valentižusen olend erištab berklijad toižiš aktinoidoišpäi i lantanoidoišpäi.

## Kävutand
249Bk-nuklid kävutase kalifornijan izotopoiden tehmižen täht.

Tehtas kaik berklijad atomreaktoriš lujas penikaižin verdoin. Kaikiš penemb mass zavodimha čepiišt reakcijad om 192 kg.

## Irdkosketused
* Berklii ''webelements.com''-saital. 
* Kirjutuz berklijas Himižiden elementoiden populärižes ''n-t.ru''-kirjištos. (venäkelel)
Kalifornii (himine element)

**Kalifornii** (*Cf* — *californium* latinan kelel) om ühesakümne kahesanz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, aktinoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, seičemenz' period), vanhtunuden klassifikacijan mödhe sijazihe koumanden gruppan laptalagruppas (IIIB).

## Ühthine ümbrikirjutand
Ei voi löuta kalifornijad londuses, vaiše antropogenižen augotižlibundan jäl'gid. Se om ratud transplutonine element. Amerikaine Glenn Siborg-himik da hänen kollegad saiba puhtast kalifornijad ezmäižen kerdan vl 1950. Element om nimitadud avaidajiden Berkli-lidnan Kalifornijan universitetan oiktastuseks i AÜV:oiden Kalifornii-štatan (valdkundan) mödhe.

252Cf-radionuklid om toksine lujas.

## Fizižed ičendad

Kalifornii om radioaktivine hobedaižvauged metall. Kristalline segluz om kaks'jaine geksagonaline ninev.

Atommass — 251,0796. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 15,1 g/sm³. Suladandlämuz — 1173 K (900 C°). Kehundlämuz — 1743 K (1470 C°).

Tetas 20 izotopad 237..256 atommassanke i üks'jäšt 249m-izomärad (sen T½=45 mikrosekundad), kaik oma ratud radioaktivižed. Kaikiš hätkembad oma 251Cf 858 vot pol'čihodamižen pordonke, 249Cf (T½=351 vot), 250Cf (T½=13,08 vot) i 252Cf (2,645 vot). Izotopad 237, 238, 240, 242, 246 i 255 hajetas α-, β-čihodamižen i erasti südäitukun spontanižen jagamižen kal't, izotopad 239, 241, 243..245, 247 i 253 nomeranke — α- i β-čihodamižen kal't, izotopad 248..250 i 252 — α-čihodamižen i erasti südäitukun spontanižen jagamižen kal't, kalifornii-251 — α-čihodamižen kal't, izotopad 254 i 256 — südäitukun spontanižen jagamižen kal't, mugažo erasti α- i kaksitadud β-čihodamižen kal't. Izotopad 237, 238, 240, 242 i 246 kändasoiš berklijaks, kürijaks i erazvuiččikš elementoikš, izotopad 239, 241, 243..245 i 247 — berklijaks i kürijaks, izotopad 248..250 i 252 — kürijaks i erazvuiččikš elementoikš, kalifornii-251 — kürijaks, kalifornii-253 — einšteinijaks i kürijaks, izotopad 254 i 256 — erazvuiččikš elementoikš, kürijaks i harvoin fermijaks, kalifornii-255 — einšteinijaks, kürijaks da erazvuiččikš elementoikš.

## Kävutand
Ottas kävutamižhe kalifornijad-252 tedos — radiohimižiš tedoidusiš. Voib kävutada neitroniden purtkeks. Metallan kritine (čepiižen reakcijan) mass om viž kilogrammad, erasiden vezisoliden — kümne grammad.

Kaik kalifornii tegese atomreaktoriš lujas penikaižin verdoin, berklijaspäi päpaloin. Kalifornii om kaikiš kal'hembiš metalloišpäi, üks'jäine gramm maksab sadad millionoid US$. Sadas Ok-Ridžan (Tennessi, AÜV) i Dimitrovgradan (Ul'janovskan agj, Venäma) tedokeskusiš. Kaik om kogotud kahesa grammad mail'mas.

## Irdkosketused
* Kalifornii ''webelements.com''-saital. 
* Kirjutuz kalifornijas Himižiden elementoiden populärižes ''n-t.ru''-kirjištos. (venäkelel)
Einšteinii

**Einšteinii** (*Es* — *einsteinium* latinan kelel) om ühesakümne ühesanz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, aktinoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, seičemenz' period), vanhtunuden klassifikacijan mödhe sijazihe koumanden gruppan laptalagruppas (IIIB).

## Ühthine ümbrikirjutand
Ei voi löuta einšteinijad londuses. Se om ratud transplutonine element.

Tehtas kaiked einšteinijad atomreaktoriš lujas penikaižin verdoin. Ezmäine makroskopine einšteinijan verd 0,01 mkg vedutte om sadud vl 1961.

## Avaidusen istorii
Amerikaine Al'bert Giorso-fizikantedomez' da himik kollegidenke avaižiba einšteinijan Kalifornijan universitetas (Berkli) vn 1952 tal'vkus ezmäižen vezinikbomban poukahtusen jäl'giš () Maršallan sariden Enivetok-atollal.

Element om nimitadud Al'bert Einštein-fizikantedomehen muštoks.

## Fizižed ičendad

Einšteinii om radioaktivine hobedakaz metall. Paramagnetik. Kristalline segluz om kubine tahkonkeskustoittud.

Atommass — 252,083. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 8,84 g/sm³. Suladandlämuz — 1133 K (860 C°). Kehundlämuz — 1269 K (996 C°, *ezimeletaden*).

Tetas 18 ratud izotopad 240..257 atommassanke i koume izomärad (250m, 254m i 256m). Kaikiden tetabiden izotopoiden i izomäriden pol'čihodamižen pord om hätkemb mi üks' sekund. Kaikiš hätkembad oma 252Es-izotop 471,7 päiväd pol'čihodamižen pordonke, 254Es (T½=275,7 päiväd), 255Es (39,8 päivest) i 253Es (20,47 päivest). Kaikiš hätkemb eläi izomär om 254mEs (T½=39,3 časud). Izotopad 240, 241, 243, 245, 249..252 i 257 hajetas α- i β-čihodamižen kal't, izotopad 242, 244, 246..248 i 255 nomeranke — α-, β-čihodamižen i erasti südäitukun spontanižen jagamižen kal't, izotop 253 — α-čihodamižen i harvoin südäitukun spontanižen jagamižen kal't, einšteinii-254 — α-čihodamižen, erasti β-čihodamižen kahten toižendan i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, izotop 256 — β-čihodamižen kal't. Izotopad 240, 241, 243, 245 i 249..251 kändasoiš kalifornijaks i berklijaks, izotopad 242, 244, 246..248 i 254 — kalifornijaks, berklijaks da erazvuiččikš elementoikš, einšteinii-252 — kalifornijaks, berklijaks i fermijaks, einšteinii-253 — berklijaks i harvoin erazvuiččikš elementoikš, einšteinii-255 — fermijaks, berklijaks da erazvuiččikš elementoikš, einšteinii-256 — fermijaks, einšteinii-257 — fermijaks i berklijaks.

## Himižed ičendad
Elementan muiktuzmärad himižiš reakcijoiš oma +2 i +3.

Nened ühtnendad oma tedoitud: Es2O3, EsCl3, EsOCl, EsBr2, EsBr3, EsI2 и EsI3.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Einšteinii ''webelements.com''-saital. 
* Kirjutuz einšteinijas Himižiden elementoiden populärižes ''n-t.ru''-kirjištos.
Fermii

**Fermii** (*Fm* — *fermium* latinan kelel) om 100nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, aktinoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, seičemenz' period), vanhtunuden klassifikacijan mödhe sijazihe koumanden gruppan laptalagruppas (IIIB).

## Ühthine ümbrikirjutand
Ei ole fermijad londuses. Se om ratud transplutonine element.

Tehtas kaiked fermijad atomreaktoriš ani penikaižin verdoin.

Fermii om radiotoksine. Muiktuzmärad himižiš reakcijoiš oma +2 i +3.

## Avaiduz
Amerikaine Al'bert Giorso-himik da hänen kollegad avaižiba fermijan 255-izotopad vn 1952 tal'vkus Kalifornijan universitetas (Berkli) ezmäižen vezinikbomban poukahtusen jäl'giš () Maršallan sariden Enivetok-atollal. Element om nimitadud Enriko Fermi-fizikantedomehen muštoks.

## Fizižed ičendad
Fermii om radioaktivine hobedakaz metall. Kristalline segluz om kubine tahkonkeskustoittud (*endustuz*).

Atommass — 257,0951. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 9,7 g/sm³ (*lugustusen mödhe*). Suladandlämuz — 1800 K (1527 C°, *ezimeletaden*).

Tetas 20 ratud izotopad 241..260 atommassanke i kaks' izomärad (250m i 251m). Kaikiš hätkembad izotopad oma 257Fm 100,5 päiväd pol'čihodamižen pordonke, 253Fm (T½= koume päivest), 252Fm (25,39 časud) i 255Fm (20,07 časud). Hätkemb eläi izomär om 250mFm (T½=1,92 sekundad). Izotopad 241, 242, 244 i 254..257 hajetas α-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, izotopad 243, 245, 246, 248 i 250 nomeranke — α-, β-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, izotopad 247, 249, 251 i 253 — α- i β-čihodamižen kal't, fermii-252 — α-čihodamižen, südäitukun spontanižen jagamižen kal't i harvoin kaksitadud β-čihodamižen kal't, izotopad 258..260 — südäitukun spontanižen jagamižen kal't. Izotopad 241, 242, 244 i 254..257 kändasoiš kalifornijaks da erazvuiččikš elementoikš, izotopad 243, 245, 246, 248 i 250 — einšteinijaks, kalifornijaks da erazvuiččikš elementoikš, izotopad 247, 249, 251 i 253 — einšteinijaks i kalifornijaks, fermii-252 — kalifornijan kahteks izotopaks i erazvuiččikš elementoikš, fermii-258..260 — erazvuiččikš elementoikš.

## Kävutand
Kävutadas fermijad südäitukfizikas metoks samha jüžmakombid himižid elementoid.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Fermii ''webelements.com''-saital. 
* Kirjutuz fermijas Himižiden elementoiden populärižes ''n-t.ru''-kirjištos.
Mendelevii

**Mendelevii** (*Md* — *mendelevium* latinan kelel) om 101nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, aktinoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, seičemenz' period), vanhtunuden klassifikacijan mödhe sijazihe koumanden gruppan laptalagruppas (IIIB).

## Ühthine ümbrikirjutand
Ei ole mendelevijad londuses. Se om ratud transfermine element. Amerikaine Al'bert Giorso-himik da hänen kollegad avaižiba mendelevijan vl 1955 Kalifornijan universitetas (Berkli), saiba einšteinijaspäi ciklotronal.

Element om nimitadud venämalaižen Dmitrii Mendelejev-tedomehen muštoks.

## Fizižed ičendad
Mendelevii om radioaktivine metall. Kristalline segluz om kubine tahkonkeskustoittud (*endustuz*).

Atommass — 258,1. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 10,37 g/sm³ (*lugustusen mödhe*). Suladandlämuz — 1100 K (827 C°, *ezimeletaden*).

Kaik om löutud 17 izotopad 244...260 atommassanke i viž izomärad. Kaikiš hätkembad izotopad oma mendelevii-258 51,5 päiväd pol'čihodamižen pordonke, 260Md (T½=27,9 päiväd) i 257Md (5,52 časud). Kaikiš hätkemb eläi izomär om 258mMd (T½=57 minutad). Mendelevii-244 hajeneb α-čihodamižen kal't, izotopad 245, 247 i 259 nomeranke hajetas α-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, izotopad 246, 249, 251..254, 256 i 258 — α- i β-čihodamižen kal't, izotopad 248, 250, 255, 257 i 260 — α-, β-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't (izotopoiden 257 i 260 β-čihodamine om kahtenvuitte). Mendelevijan 244-izotop kändase einšteinijaks, izotopad 245, 247 i 259 kändasoiš einšteinijaks da erazvuiččikš elementoikš, izotopad 246, 249, 251..254 i 256 — einšteinijaks i fermijaks, izotopad 248, 250, 255 i 257 — einšteinijaks, fermijaks da erazvuiččikš elementoikš, mendelevii-258 — einšteinijaks, fermijaks i nobelijaks, mendelevii-260 — einšteinijaks, fermijaks, nobelijaks, no päpaloin toižikš erazvuiččikš elementoikš.

## Himižed ičendad
Kävutase 256Md-izotop (T½=1,17 časud) tedoidusiden täht, om kebnemb sada sen atomoid. Voziden 1960−1980 kodviš om löutud, miše elementan muigotandmärad oma +1, +2 i +3, jäl'gmäine om harakterine.

Nevondkundaližil tedomehil koumevalentižen mendelevijan segoitesed oliba sadud ezmäižen kerdan da tedoitud, mugažo märitihe, miše mendelevijan gidrohapanduz i ftorid oma segoitamatomad vedes i lanktas sadegeks.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Mendelevii ''webelements.com''-saital. 
* Kirjutuz mendelevijas Himižiden elementoiden populärižes ''n-t.ru''-kirjištos.
Nobelii

**Nobelii** (*No* — *nobelium* latinan kelel) om 102nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, aktinoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, seičemenz' period), vanhtunuden klassifikacijan mödhe sijazihe koumanden gruppan laptalagruppas (IIIB).

## Ühthine ümbrikirjutand
Ei ole nobelijad londuses. Se om ratud transfermine element.

Voib olda muigotandmärid +2 i +3.

## Avaidusen istorii
Ročilaižiden himikoiden grupp «avaiži» nobelijan vl 1957 i tariči nimen, no möhemba tedištihe, miše hö löuziba torijan üht izotopoišpäi. Nobelijan severziden-se izotopoiden atomad oma löutud nevondkundaližiden (Dubn) i amerikaižiden (Berkli) tedomehiden töiš ripmata toine toižespäi 1960-nzil vozil.

Element om nimitadud Al'fred Nobel'-himikan muštoks.

## Fizižed ičendad
Nobelii om radioaktivine metall. Kristalline segluz om tahkoncentruidud kubine (*endustuz*).

Atommass — 259,1. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 9,9(4) g/sm³ (*lugustusen mödhe*). Suladandlämuz — 1100 K (827 C°, *ezimeletaden*).

Kaik om löutud koumetoštkümne izotopad 249..260 da 262 atommassanke, i nell' izomärad (250m, 251m, 253m i 254m). Kaikiš hätkemban 259No-izotopan pol'čihodamižen pord om 58 minutad. Kahtenz' hätkte nobelii-255-izotop (pol'čihodamižen pord om 3,1 minutad) kävutase himijas paksumb, sikš miše om kebnemb sada sen znamasišt verdad. Koumanz' elon hätkte om 253No (T½=1,62 minutad). Kaikiš hätkemb eläi izomär om 251mNo 1,7 sekundad pol'čihodamižen pordonke. Nobelii-249 hajeneb α-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, izotopad 250, 255 i 257 nomeranke hajetas α- i β-čihodamižen kal't, izotopad 251..254, 256 i 259 — α-, β-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, nobelii-258 — südäitukun spontanižen jagamižen kal't i erasti α- da kaksitadud β-čihodamižen kal't, izotopad 260 i 262 — südäitukun spontanižen jagamižen kal't täuzin. Izotopad 249 i 258 kändasoiš fermijaks da erazvuiččikš elementoikš (nobelii-258 — fermijan kahteks izotopaks), izotopad 250..254, 256 i 259 — fermijaks, mendelevijaks da erazvuiččikš elementoikš, izotopad 255 i 257 — fermijaks i mendelevijaks, izotopad 260 i 262 — erazvuiččikš elementoikš täuzin.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Nobelii ''webelements.com''-saital. 
* Kirjutuz nobelijas Himižiden elementoiden populärižes ''n-t.ru''-kirjištos. (venäkelel)
Kürii

**Kürii** (*Cm* — *curium* latinan kelel) om ühesakümne kudenz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, aktinoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, seičemenz' period), vanhtunuden klassifikacijan mödhe sijazihe koumanden gruppan laptalagruppas (IIIB).

## Ühthine ümbrikirjutand
Ei ole kürijad londuses, se om ratud transplutonine element. Amerikaine Glenn Siborg-himik da hänen kollegad Berklin tedoiduzkeskusespäi saiba kürijad ezmäižen kerdan vl 1944. Element om nimitadud Pjer i Marija Küri-tedomehiden muštoks.

Kürijan toksižuz om vähemb, mi neptunijal vai americijal.

## Fizižed ičendad
Kürii om radioaktivine hobedakaz metall. Kristalline segluz om kaksitadud geksagonaline.

Atommass — 247,0703. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 13,51 g/sm³. Suladandlämuz — 1613 K (1340 C°). Kehundlämuz — 3383 K (3110 C°).

Tetas 19 ratud radioaktivišt izotopad 233..251 atommassanke i niiden kümne izomärad, sidä kesken kahesa izotopad (243..250) elädas enamba üht vot. Kaikiš hätkembad oma 247Cm 15,6 mln vozid pol'čihodamižen pordonke, 248Cm (T½=348 tuhad vozid), 245Cm (8500 vozid), 250Cm (8300 vozid) i 246Cm (4760 vozid). Kaikiš hätkemb eläi izomär om 246mCm (T½=1,12 sekundad). Izotopad hajetas α- i β-čihodamižen kal't (izotopad 233, 235..239, 241), izotopad 234, 240, 243 i 250 — α-, β-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, kürii-242 — α-, kaksitadud β-čihodamižen, harvoin klasterčihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, izotopad 244..246 — α-čihodamižen i erasti südäitukun spontanižen jagamižen kal't, kürii-247 — α-čihodamižen kal't, kürii-248 — α-čihodamižen, südäitukun spontanižen jagamižen i erasti kaksitadud β-čihodamižen kal't, izotopad 249 i 251 — β-čihodamižen kal't. Izotopad 233, 235..239 i 241 kändasoiš americijaks i plutonijaks, izotopad 234, 240 i 243 — americijaks, plutonijaks i erazvuiččikš elementoikš, kürii-242 — plutonijan kahteks izotopaks i erasti erazvuiččikš elementoikš, izotopad 244..246 — plutonijaks i erasti erazvuiččikš elementoikš, kürii-247 — plutonijaks, kürii-248 — plutonijaks, erazvuiččikš elementoikš i harvoin kalifornijaks, kürii-250 — erazvuiččikš elementoikš, plutonijaks i berklijaks, izotopad 249 i 251 — berklijaks.

## Himižed ičendad
Himižed reakcijad oma lantanoidoiden i americijan pojavad. Muigotandmärad: +2..+6, tobjimalaz +3.

## Kävutand
Kürijan potencialine leved kävutand om radioizotopižiš energijanpurtkiš, kompaktižes südäitukuižes reaktoras (likutimes). Hätken eläjad izotopad oma α-čihodamiženke tobjimalaz, sikš elementan toksižuz om vähemb.

Kaik kürii sädase atomreaktoriš lujas penikaižin verdoin. Saihe kaikes aigas vaiše severt-se kilogrammid (izotopad 242 i 244), grammid i milligrammid (toižed izotopad). Om tehnologijoiden sädamižen programid ližadamha kürijan samišt.

## Irdkosketused
* Kürii ''webelements.com''-saital. 
* Kirjutuz kürijas Himižiden elementoiden populärižes ''n-t.ru''-kirjištos. (venäkelel)
Dubnii

**Dubnii** (*Db* — *dubnium* latinan kelel) om 105nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om videndes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — videnden gruppan laptalagruppas, VB), tabluden seičemendes periodas.

## Ühthine ümbrikirjutand
Ei ole dubnijad londuses. Se om transaktinoidine ratud element. Voib sada elementan vaiše severt-se atomoid kaikuččes löutud südäitukreakcijas.

Nevondkundaline Georgii Flörov-fizikantedomez' kollegidenke avaižiba dubnijan vl 1968, sädiba americijaspäi i neonaspäi. Vl 1970 amerikaižen Berkli-laboratorijan tedomehed saiba 105:nt elementad kalifornijaspäi i azotaspäi.

Vspäi 1997 element om nimitadud Dubn-lidnan mödhe (Moskvan agj, Venälaine Federacii), se om elementan avaidusen sijaduz.

## Fizižed ičendad
Dubnii om radioaktivine päličmänendmetall.

Atommass — 268. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 29,3 g/sm³ (*ezimeletaden*).

Vodele 2010 kaik om 13 avaitud izotopad 255..263, 266..268 da 270 atommassanke, i niiden üks'..koume izomärad (257m 0,67 sekundad pol'čihodamižen pordonke, ezimeletaden 258m i 260m). Kaikiš hätkemban dubnii-268-izotopan pol'čihodamižen pord om 30,8 časud, 267Db-izotop om kahtenz' hätkte (T½=4,6 časud), sid' 266Db (80 minutad) i 270Db (1 čas). Izotopad 255 i 261 hajetas α-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, izotopad 256..258, 260, 262, 263, 268 i 270 nomeranke — α-, β-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, izotop 259 — α-čihodamižen kal't, dubnii-266 i 267 — β-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't. Izotopad 255 i 261 kändasoiš lourensijaks i erazvuiččikš elementoikš, izotopad 256..258, 260, 262, 263, 268 i 270 — lourensijaks, rezerfordijaks da erazvuiččikš elementoikš, dubnii-259 — lourensijaks, izotopad 266 i 267 kändasoiš rezerfordijaks da erazvuiččikš elementoikš.

## Himižed ičendad
Muigotandmärad oma +3 i +4, no tobjimalaz +5.

Dubnijan himižed ičendad oma videnden gruppan toižiden elementoiden pojavad, se om vahvištadud vn 2021 kodviš MOCl3-substancijanke (M = videnden gruppan Nb, Ta, Db elementad) da sen aigemba hromatografižiš kodviš.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Dubnii ''webelements.com''-saital. 
* Kirjutuz dubnijas Himižiden elementoiden populärižes ''n-t.ru''-kirjištos.
Siborgii

**Siborgii** (*Sg* — *seaborgium* latinan kelel) om 106nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om kudendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — kudenden gruppan laptalagruppas, VIB), tabluden seičemendes periodas.

## Ühthine ümbrikirjutand
Ei ole siborgijad londuses. Se om transaktinoidine ratud element.

Sinteziruidas vaiše severt-se atomoid joga südäitukreakcijas, element čihodase teravas.

## Avaiduz
Amerikaižen Berklin laboratorijan tedomehed avaižiba ut elementad-263 kalifornijan-249 südäitukreakcijas hapanikanke-18 vl 1974. Ühten aigan nevondkundaline Georgii Flörov-fizikantedomez' kollegidenke avaižiba siborgijan hahktinan reakcijan hromanke jäl'giš, no möhemba rahvahidenkeskeine IUPAC-organizacii lugi sen avaidusen todištust ei ole tetpaižeks. Jäl'ghižed 259..261-izotopad oma avaitud hahktinan-207 reakcijas hromanke-54 vl 1985.

Vspäi 1997 IUPAC nimiti elementad amerikaižen Glenn Siborg-tedomehen (1912−1999) oiktastuseks hänen elon aigan völ.

## Fizižed ičendad
Siborgii om radioaktivine päličmänendmetall. Kristalline segluz om kubine mülükeskustoittud (*endustuz*).

Atommass — 271. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 35,0 g/sm³ (*ezimeletaden*).

Vodele 2023 kaik om koumetoštkümne avaitud izotopad 258..269 da 271 atommassanke, i niiden viž izomärad (259m, 261m, 263m, 265m, 267m). Kaikiš hätkemban siborgii-267-izotopan pol'čihodamižen pord om 9,8 minutad, izotop 269 om kahtenz' hätkte (T½=5 minutad), izotop 271 — koumanz' (31 sekundad). Kaikiš hätkemb eläi izomär om 267mSb (T½=100 sekundad). Izotopad 258, 264, 266 i 268 hajetas südäitukun spontanižen jagamižen kal't täuzin, izotopad 259 i 261 nomeranke — α-, β-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, izotopad 260, 262, 263 i 271 — α-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, izotopad 265, 267 i 269 — α-čihodamižen kal't. Izotopad 258, 264, 266 i 268 kändasoiš erazvuiččikš elementoikš, izotopad 259 i 261 — rezerfordijaks, dubnijaks da erazvuiččikš elementoikš, izotopad 260, 262, 263 i 271 — rezerfordijaks da erazvuiččikš elementoikš, izotopad 265, 267 i 269 — rezerfordijaks (siborgii-267 kändase 263mRf-izomäraks).

Siborgii sündub neniden jüžmakombiden elementoiden čihodamižes: livermorii, flerovii, kopernicii, darmštadtii, hassii.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Siborgii ''webelements.com''-saital. 
* Kirjutuz siborgijas Himižiden elementoiden populärižes ''n-t.ru''-kirjištos.
Borii

**Borii** (*Bh* — *bohrium* latinan kelel) om 107nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om seičemendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — seičemenden gruppan laptalagruppas, VIIB), tabluden seičemendes periodas.

## Ühthine ümbrikirjutand
Ei ole borijad londuses. Se om transaktinoidine ratud element. Sädihe vaiše severt-se atomoid kaikuččes südäitukreakcijas, čihodase teravas.

Himižikš borii om renijan gomologan tedoidusiden mödhe.

## Avaiduz
Germanižiden fizikantedomehiden grupp Jügedoiden ioniden institutaspäi (Darmštadt) avaiži borijan vl 1981 izotopaks nomer 262, sädi vismutaspäi-209 i hromaspäi-54. Nevondkundaližiden tedomehiden grupp Dubnaspäi tedoiži sidä-žo reakcijad vl 1976, no ei voi todištada elementan sündundad tarkoikti α-čihodamižen märičendan varmdan metodikan olmatomuden tagut sil aigal.

Vl 1997 rahvahidenkeskeine IUPAC-organizacii nimiti elementad danižen Nil's Bor-fizikantedomehen kanzannimen mödhe.

## Fizižed ičendad
Borii om radioaktivine päličmänendmetall.

Atommass — 270. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 37,1 g/sm³ (*ezimeletaden*).

Vodele 2010 kaik om üks'toštkümne avaitud izotopad 260..262, 264..267, 270..272 da 274 atommassanke, i niiden üks'jäine izomär (262-izotopan, 13,2 ms pol'čihodamižen pordonke, kändase dubnijaks-258). Kaikiš hätkemb eläi izotop om 270Bh (T½=2,4 minutad), sid' 274Bh (57 sekundad) i 267Bh (22 sekundad). Izotopad 260, 265..267, 270..272 i 274 hajetas α-čihodamižen kal't, izotopad 261 i 264 — α-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, borii-262 — α-, β-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't. Izotopad 260, 265..267, 270..272 i 274 kändasoiš dubnijaks, izotopad 261 i 264 nomeranke — dubnijaks i erazvuiččikš elementoikš, borii-262 — dubnijaks, siborgijaks i erazvuiččikš elementoikš.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Borii ''webelements.com''-saital. 
* Kirjutuz borijas Himižiden elementoiden populärižes ''n-t.ru''-kirjištos.
Hassii

**Hassii** (*Hs* — *hassium* latinan kelel) om 108nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om kahesandes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — kahesanden gruppan laptalagruppas, VIIIB), tabluden seičemendes periodas.

## Ühthine ümbrikirjutand
Ei ole hassijad londuses. Se om transaktinoidine ratud element. Germanižiden fizikantedomehiden grupp Jügedoiden ioniden Institutaspäi (Darmštadt) avaiži hassijan vl 1984 hahktinan-208 i raudan-58 südäitukreakcijas.

Vspäi 1997 element om nimitadud Saksanman Hessen-man mödhe (), Darmštadt oli sen keskaigaižeks pälidnaks.

Himižed ičendad oma osmijan kartte.

## Fizižed ičendad
Hassii om radioaktivine päličmänendmetall. Metallan muju om hobedaiž-vauged ezimeletaden. Ei ole sadud znamasižes lugumäras heredan čihodamižen tagut.

Atommass — 269. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 40,7 g/sm³ (*ezimeletaden*).

Vodele 2024 kaik om 13 avaitud izotopad 263..273, 275 da 277 atommassanke, i niiden nell' izomärad (265m, 266m, 269m, 271m). Kaikiš hätkemban hassii-271-izotopan pol'čihodamižen pord om 46 sekundad, 269Hs om kahtenz' hätkte (T½=13 sekundad), 270Hs om koumanz' (7,6 sekundad). Kaikiš hätkemb eläi izomär om 271mHs (T½=7,1 sekundad). Izotopad 263, 265, 267..269 i 271..273 hajetas α-čihodamižen kal't, izotopad 264, 266, 270 i 275 — α-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, hassii-277 — südäitukun spontanižen jagamižen kal't täuzin. Izotopad 263, 265, 267..269 i 271..273 kändasoiš siborgijaks, izotopad 264, 266, 270 i 275 nomeranke — siborgijaks i erazvuiččikš elementoikš, hassii-277 — erazvuiččikš elementoikš.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Hassii ''webelements.com''-saital.
Meitnerii

**Meitnerii** (*Mt* — *meitnerium* latinan kelel) om 109nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om ühesandes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — kahesanden gruppan laptalagruppas, VIIIB), tabluden seičemendes periodas.

## Ühthine ümbrikirjutand
Ei ole meitnerijad londuses. Se om transaktinoidine ratud element. Saihe meitnerijan severt-se atomoid vaiše, čihodase teravas.

Ezimeletadud muigotandmärad: +1, +3, +4, +6, +8, +9.

## Avaiduz
Germanižiden fizikantedomehiden grupp Jügedoiden ioniden Institutaspäi (Darmštadt) avaiži meitnerijan vl 1982, sai sen izotopad-266 vismutaspäi-209 i raudaspäi-58. Kaik toižed izotopad oliba sadud jüžmakombiden elementoiden čihodamižes.

Vspäi 1997 element nimitase avstrižen Liza Meitner-fizikantedomehen muštoks.

## Fizižed ičendad
Meitnerii om radioaktivine päličmänendmetall.

Atommass — 278. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 37,4 g/sm³ (*ezimeletaden*).

Vodele 2013 i nügüd'aigan kaik om kahesa avaitud izotopad 266, 268, 270, 274..278 atommassanke, üks'jäine 276m-izomär om löudnus (sen pol'čihodamižen pord om seičeme sekundad). Kaikiš hätkemban meitnerii-278-izotopan pol'čihodamižen pord om kuz' sekundad, sid' 270Mt (T½=800 ms), 274Mt (640 ms) i 276Mt (620 ms).

Kaik izotopad kändasoiš borjiaks α-čihodamižes päiči meitnerijad-277, kudamb čihodase erazvuiččihe südäitukuihe.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Meitnerii ''webelements.com''-saital.
Darmštadtii

**Darmštadtii** (*Ds* — *darmstadtium* latinan kelel) om 110nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om kümnendes gruppas, tabluden seičemendes periodas.

## Ühthine ümbrikirjutand
Ei ole darmštadtijad londuses. Se om transaktinoidine ratud element. Germanižiden fizikantedomehiden grupp Jügedoiden ioniden Institutaspäi (Darmštadt) avaiži darmštadtijan vl 1994. Vspäi 2003 element nimitase necen lidnan mödhe.

Element sädase hahktinaspäi i nikelišpäi, vai plutonijaspäi i rikišpäi, mugažo kopernicijan α-čihodamižes.

## Fizižed ičendad
Darmštadtii om radioaktivine päličmänendmetall.

Atommass — 281. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 34,8 g/sm³ (*ezimeletaden*).

Vodele 2013 kaik om kahesa avaitud izotopad 269..271, 273, 277, 279..281 atommassanke, i niiden kaks' izomärad. Kaikiš hätkemban darmštadtii-281-izotopan pol'čihodamižen pord om 9,6 sekundad. Izotopad kändasoiš hassijaks α-čihodamižen jäl'ghe, 279..281-izotopad sätas erazvuiččid südäitukuid päpaloin.

## Irdkosketused
* Darmštadtii ''webelements.com''-saital.