Bern

**Bern** (mugažo saksan kelel, virktas [bɛʁn], sveicarine saksan virkand [bɛrn];  [bɛʁn], ital. i ) om Šveicarijan Konfederacijan pälidn de fakto («federaline lidn» oficialižeks). Se om ühtennimižen kantonan administrativižeks keskuseks mugažo, valdkundan videnz' lidn eläjiden lugun mödhe. Oficialine kel' om saksan kel'.

Mail'man počtühtištusen i Šveicarijan raudteiden päfaterad sijadasoiš lidnas.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1191 ceringenlaižen Bertol'd V-gercogan käskön mödhe. Vspäi 1848 Šveicarijan parlament i ohjastuz tehtas ištundoid lidnas. Bernan vanh keskuz mülüb UNESCO:n Mail'man jäl'gusen nimikirjuteshe vspäi 1983.

Bern šingotase sauvondal i holitišiden sferal: tervhudenkaičend, tedoidused i openduz, torguind, logistik, finansižed holitišed i varmituz, informacine sarak, adivpertid i restoranad.

## Geografijan andmused

Bern sijadase pohjoižpolehe Al'pilpäi, valdkundan lodehes. Lidn seižub Are-jogen känman molembil randoil, 481..674 m korktusil, 540 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Klimat om valdmeren venon kontinentaližen röunal. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz. Voden keskmäine lämuz om +9,3 C°, kezakun-elokun +16,9..+18,8 C°, tal'vkun-uhokun +0,2..+1,1 C°. Ekstremumad oma −23,0 C° (uhoku) i +37,0 C° (heinku, eloku). Kezaaigan minimum om +0,9 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +19,1 C° (tal'vku). Ei voi panda halad kezakus-elokus. Paneb sadegid 1022 mm vodes, enamba semendkus-elokus (102..112 mm kus), vähemba vilukus-keväz'kus (56..65 mm kus). Paneb lunt 47 sm tal'ven 13 päiväs keskmäras. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 70..73 % röunoiš keväz'kus-elokus, 84..86 % redukus-vilukus.

## Tobmuz

Bern jagase kudeks nomeruidud rajonaks (üks'lugu , I−VI). Rajonad II−VI alajagasoiš 28 nimitadud fartalaks (*Quartier*).

Valitas lidnan nevondkundan (, ) 80 ühtnijad nelläks vodeks. Radonoigendai tobmuz om municipaline nevondkund (, ), sen pämez' om lidnan pämez' (mer, , ). Edeline lidnan pämez' oli Aleksander Čäppät (*Alexander Tschäppät*, 2005−2016, koli vl 2018).

## Eläjad
Vl 2013 lidnan eläjiden lugu oli 137 980 ristitud, vl 2017 — 133 798 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 162 405 eläjad vl 1970. Läz 400 tuhad eläjid om ezilidnoidenke.

## Transport
Avtobusad, tramvaid, trolleibusad i funikulör (106 m) oma kundaližeks transportaks lidnas. Kaik om 18 sildad Are-joges päliči lidnan südäimes. Bernan elektroraudte (, 13 jonod) ühtenzoitab lidnad ezilidnoidenke.

Regionaline civiline *Bern*-lendimport (*BRN, LSZB / LSMB*, 151,6 tuh. passažiroid vl 2018) sijadase Bel'p-ezilidnas vides kilometras suvipäivnouzmha Bernan istorižes keskusespäi. Tehtas čarterreisid Keskmeren lebutahoiže päpaloin.

## Galerei

Rathaus (Bern).jpg|Lidnan tobmuden sauvuz (2007)
Münster Bern 04.jpg|Bernan kafedraline päjumalanpert', vn 2019 nägu (reformatine, saudihe vll 1421−1893)
Heiliggeistkirche Bern.jpg|Pühän Hengen jumalanpert', vn 2013 nägu (reformatine, om saudud vll 1726−1729)
Behring Bern 01.jpg|Transnacionaližen biofarmaceftižen *CSL Behring*-kompanijan tehmižsauvused vl 2020
DJI 20240806090157 0047 D.jpg|Liftoiden *Emch Aufzüge AG*-kompanii vl 2024
Universität Bern Hauptgebäude DSC05758.jpg|Bernan universitetan päsauvuz (2011)
Stade de Suisse Luftbild 2011.jpg|*Wankdorf*-stadion (2011)
Bern Hauptbahnhof (2014).jpg|*Bern*-päraudtestancijan sauvuz vl 2014


## Irdkosketused
* Lidnan ohjastusen oficialine sait (''bern.ch'').