open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kurganinsk

**Kurganinsk** (,  *Kurganinsk*) om Venäman lidn Krasnodaran randan päivnouzmas. Se om Kurganinskan rajonan administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud Kubanin kozakoil vl 1853 kuti *Kurgannai*-stanic (), nimitihe käpiden (ven. *курган*) äjüden ümbrištos tagut. Stanic sai lidnan statusad vn 1961 14. päiväl vilukud.

Kurganinsk šingotase sömtegimišton keskuseks sijaližel torhudel (saharantegim, söndtavaroiden kombinat, villänpurnud, lihalindunkombinat), mugažo lehtraudpakuitesen tegim radab, betonan i savičun tegimed, raudten sauvondedheotandad oma saudud Kurganinskas. Lidn eli läbi sur'vedes vl 2002.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan suvipäivlaskmaiženno röunanno, Lab-jogen keskjoksmusen oiktal randal ( 214 km pitte, Kuban'-jogen hurapol'ne bassein), 165 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, Kavkazan ezimägištonno.

Adigei sijadase jogen vastrandal, matkad Krasnodarhasai om 150 km päivlaskmha. Lähembaižed lidnad oma Armavir 40 km päivnouzmha orhal vai raudtedme i Labinsk 27 km suvhe orhal vai kaikil teil. *Kurgannai*-raudtestancii om saudud «Armavir — Tuapse»-keskustal vspäi 1915, se radab passažiroiden i jüguiden täht.

## Tobmuz
Krasnoje Pöud-žilo (, 737 rist. vl 2010) i Joudjuz-futor (, 640 rist. vl 2010) mülüdas lidnankundha Kurganinskan ližaks. Lidnankundan pind om 203,29 km².

Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Lidnan Nevondkundan ezimez' om Leonid Pletnev vn 2014 redukuspäi.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 47 970 ristitud, lidnankundan — 49 347 ristitud, rajonan läz pol't. Vn 2021 rahvahanlugemižen mödhe lidnan ristitišt oli 47 305 eläjad. Vl 2017 kaik 48 964 ristitud elihe lidnas i 50 162 ristitud kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 50 800 eläjad vl 2001, lidnankundan — 50 515 eläjad vl 2015.

Rahvahad (enamba 1 % vl 2010): venälaižed — 85,8 %, armenijalaižed — 9,6 %, ukrainalaižed — 1,3 %, toižed rahvahad — 2,6 %, rahvahuden ozutandata — 0,7 %.

Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma väges lidnas: Sündun Voznesenjan jumalanpert' (letihe vll 1906−1916) i phh. Pedroin da Pauloin jumalanpert' (2003).

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma koumetoštkümne nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 1, 3..8, 12, 19, 25, 34..36), aluzškol Aleksandr Nevalaine-ruhtinasen nimed, kuz' keskškolad (nomer 1..5, 19), Kurganinskan kozakoiden kadetkorpus, lapsiden sädamižen keskuz, lidnan čomamahtoiden škol, horan škol, lapsiden da norišton sportškol.

Kurganinskan agrariž-tehnologine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnankundan tobmuden aluzkundoiden sait (''gorod-kurganinsk.ru'').
Udmurt dunne

**Udmurt dunne** ( «Udmurtan mail'm», nimituz vspäi 1992) om Udmurtijan Tazovaldkundan tobmuden lehtez udmurtan kelel.

Lähtleb vspäi 1915, nügüd'aigan kaks' kerdad nedališ, päofis om Iževskas. Tiraž — 4 350 ekzemplärad (2015). Nevondkundaližen aigan «Sovetskoi Udmurtija»-lehtez (*Советской Удмуртия* «Nevondkundaline Udmurtii», 1943−1991) oli jogapäiväline 12,5 tuh. egzemplärinke kerdalaz. Sait om olmas vspäi 2006. Vl 2010 se oli Venäman kaikiš massižembaks suomalaiž-ugrilaižiden pästandaks ičeze kelel (kümne tuhad egzemplärid).

Lehtez starinoičeb tazovaldkundan kundaliž-politižiš aigtegoiš pätničidme. Nened temad publikoitas ližalehtesiš kaikuččel tožnargel: materialad norišton täht («Дарт»), udmurtalaižiden istorijas i kul'turas («Герд»), literaturižed sädused («Ингож»).

## Redaktorad
### «Sovetskoi Udmurtija» (1943−1991)
* Butolin Andrei Sergejevič (1943−1948)
* Jašin Pötr Mihailovič (1948−1961)
* Strižov Aleksei Artemjevič (1961−1963)
* Vll 1963−1967 lehtez oli ühtištadud «Удмуртская правда»-lehtesenke («Udmurtijan tozi»). Sen päredaktoran varamehed oliba udmurtankel'žen versijan pämehikš: Strižov (1963−65), sid' Mihailov (1965−1967).
* Mihailov Vasilii Mihailovič (1967−1987)

### «Udmurt dunne» (vspäi 1992)
* Komarov Anatolii Jermolajevič (radoi vll 1987−1994)
* Škläjev Aleksei Petrovič (1994−2010)
* Räbinina Zinaida Kirillovna (vspäi 2010).

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lehtesen sait (''udmdunne.ru'').
Zečbur

**Zečbur** ( «Tervhen!») om lugendlehtez lapsiden da norišton täht udmurtan kelel. Lähtleb Iževskas kerdan nedališ.

Lehtesen ezmäine nomer läksi vn 1930 8. (10.) päiväl vilukud. Se oli Udmurtijan avtonomižen agjan Komsomolan organaks, kävutihe pioneroiden täht i nimitihe «Das' lu!» ( «Ole vaumiž!»). Vll 1941−1967 ei olend lugendlehtesen pästandad. Udmurtijan ANST:n Kompartijan komitetan büro päti udištada lehtest vn 1968 vilukun 1. päiväspäi. Lehtesen alusenpanii om vajehtadud Udmurtijan Tazovaldkundan Rahvahaližen opendusen ministruseks Udmurtijan ANST:n Ülembaižen Nevondkundan pätandal vn 1990 20. kül'mkuspäi. Nügüdläine «Zečbur!»-nimi om vn 1992 vilukuspäi.

Radmižen päčuradused: lapsiden i alaigäčuiden kazvatandan problemad i küzundad, udmurtan kul'turan i literaturan edenend.

## Irdkosketuz
* Lehtesen sait (''zechbur.ru'').
Elektrokillükam

**Elektrokillükam** () oli udmurtan-venän elektronižen vajehnikan vn 2013 projekt.

## Irdkosketused
* Avtomatine kändai venän kelespäi udmurtan kel'he da tagaz ''udmurtinfo.ru''-saital.
Smailut

**Smail**, **smailut** vai **emotikon** () om piktogramm, kudamb znamoičeb emocijad. Om lujas populärine Internetas i SMS-kirjutandal. Vepsän kelel znamoičeb *muhut*.

## Smailuziden toižendad
Smailuded kaiken toižetasoiš i šingotasoiš, sikš niil ei ole ühthišt nägud i kirjutamižen käskusid. Smailuziden pämet om kuvandoita lodunikoiden emocijoid da mel't. Ned voidas mugažo znamoita miččid-ni abstrakcižid tärtusid vai kaluid.

### Klassižed smailuded
Klassižiden smailuziden eriližuz om siš, miše modon i hibjan zonad sijadasoiš lapakoiktas. Mugomad smailuded znamoitas ristitun emocijoid, mimikad, žestoid, tegendoid da olendoid da völ erazvuiččid personažid.

## Homaičendad
Dostojevskii Födor

**Födor Mihailovič Dostojevskii** (; sünd. 30. reduku (11. kül'mku) 1821, Moskv, Venäman imperii — kol. 28. viluku (9. uhoku) 1881, Piter, Venäman imperii) oli sur' venämalaine kirjutai, literaturižiden sädusiden kändai da filosof-meletai. Tetas hänen sädusiš hüväšti kaikes mail'mas.

Kijutai oli Piterin tedoakademijan ühtnijan-korrespondentan vspäi 1877. Hänen sädused mülüdas mail'man literaturan klassikha. Dostojevskii om mirun kaikiš enamba lugetud kirjutajišpäi UNESCO:n andmusiden mödhe.

Dostojevskijan aigaližed sädused abutiba psihologižen prozan žanran sündundale. Mez' oli süttud katorgan nelläks vodeks Petraševskijan sebran ühtnijoiden azjan tagut, eli aznoičendas läbi Omskas vll 1850−1853, sid' radnikoiči sodameheks. Surman jäl'ghe tundištihe kirjutajad venälaižen literaturan klassikaks i parahimiš romanistoišpäi mail'man znamoičendanke, lugetas personalizman ezmäižeks edestajaks Venämas. Hänen sädamine valatoiti mail'man literaturad, sen paloin Nobelän premijan literaturas laureatoiden rived, Fridrih Nicše- i Žan-Pol' Sartr-filosofad, psihologijan opendusiden i egzistencializman šingotesen augud.

## Valitud bibliografii
### Romanad
* 1845 — Goll'ad ristitud (*Бедные люди*)
* 1861 — Alenzoittud i satatadud (*Униженные и оскорблённые*)
* 1866 — Ogeruz i aznoičend (*Преступление и наказание*)
* 1866 — Vändai (*Игрок*)
* 1868 — Idiot (*Идиот*)
* 1871−1872 — Besad (*Бесы*)
* 1985 — Priha (*Подросток*)
* 1879−1880 — Karamazovad-velled (*Братья Карамазовы*)

### Starinad i sanutused

* 1846 — Ižand Proharčin (*Господин Прохарчин*)
* 1846 — Kaks'nik (*Двойник*)
* 1847 — Roman ühesas kirjeižes (*Роман в девяти письмах*)
* 1847 — Emäg (*Хозяйка*)
* 1848 — Polzunkov (*Ползунков*)
* 1848 — Väll' südäin (*Слабое сердце*)
* 1848 — Tozimel'ne vargaz (*Честный вор*)
* 1848 — Kuz' i sai (*Ёлка и свадьба*)
* 1848 — Netočka Nezvanova (*Неточка Незванова*)
* 1848 — Vauktad öd (*Белые ночи*)
* 1849 — Pen' vägimez' (*Маленький герой*)
* 1859 — Dädän uni (*Дядюшкин сон*)
* 1859 — Stepančikovo-külä i sen eläjad (*Село Степанчиково и его обитатели*)
* 1860 — Veraz ak da mužik magaduzsijan al (*Чужая жена и муж под кроватью*)
* 1860 — Kirjeižed Kolnudes kodišpäi (*Записки из Мёртвого дома*)
* 1862 — Paha anekdot (*Скверный анекдот*)
* 1862 — Tal'veližed kirjeižed kezaližiš painegiš (*Зимние заметки о летних впечатлениях*)
* 1859 — Kirjeižed karzn'aspäi (*Записки из подполья*)
* 1865 — Krokodil (*Крокодил*)
* 1870 — Igähine mužik (*Вечный муж*)
* 1876 — Vaikneine neižne (*Кроткая*)
* 1876 — Prihaine kudes Hristanno (*Мальчик у Христа на ёлке*)
* 1877 — Ilosižen mehen uni (*Сон смешного человека*)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Dostojevskijan sädused ''fantab.ru''-onlain-kirjištos. 
* Sädusiden kogoduz, vižtoštkümne tomad (''rvb.ru''). 
* Dostojevskijan rahvahidenkeskeižen Kundan ''Dostoevsky Studies''-aiglehtesen kirjutused voziš 1980—1988 (''sites.utoronto.ca'').
Ogeruz i aznoičend

**«Ogeruz i aznoičend»** (, *Prestuplenije i nakazanije*) om voziden 1865−1866 Födor Dostojevskijan socialiž-psihologine i filosofine roman venän kelel.

Säduz om publikoitud ezmäižen kerdan «Russkii vestnik»-aiglehteses vl 1866 (№ 1, 2, 4, 6−8, 11, 12). Roman om pästtud kirjan nägul jäl'ghižel vodel penidenke avtorvajehtusidenke.

Süžetan aluz om ogeruz. Rodion Raskol'nikov-üläopenik rikob vanhad akad-procentšicad päzutamha läheližid ristituid. Kriminaline istorii kändihe süks avtoran täht sekoimha socialižiš olendoiš, kudambad vedas ristitud tehta ogerust, i ozutamha henoid koverikahid processoid ristituiden hengiš sen aigan. Säduses om aigan primetindoid, Piterin topografii ozutase.

Arvostelijoiden reakcii oli erazvuitte. 1880-nzil vozil säduz om kätud kümneks evropižeks keleks. Roman om lavastadud i fil'mdud äi kerdoid.

## Homaičendad
Krasnojarskan randan lidnad

Kaik om kaks'kümne koume lidnad (, sidä kesken kaks' SATÜ:d) i 27 lidnanvuittušt žilod (ven. *посёлок городского типа*, sidä kesken üks' SATÜ i üks' mülüb SATÜ:hü) **[[Krasnojarskan rand]]as**.

## Lidnad

 lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.

## Enččed lidnad
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad:
* Turuhansk (Uz' Mangazei, oli lidnaks vll 1782−1917), nügüd' žilo (kc. mugažo Turuhansk (Monastirskoje))

Mülütihe toižihe lidnoihe:
* Kaierkan — Noril'skan pala, erine lidn vll 1982−2004
* Talnah — Noril'skan pala, oli lidnaks vll 1982−2004

## Homaičendad
Bogotol

**Bogotol** () om Venäman lidn, lidnümbrik da järed raudtestancii Krasnojarskan randan suvipäivlaskmas. Se om Bogotolan rajonan administrativine keskuz, ei mülu rajonha, om lidnaks randan alištusenke.

## Istorii
Sibirin traktan Bogotol'skai-stancii oli olmas 18. voz'sadan kahtendes polespäi. Se om nügüd'-ki kuti erine Bogotol-külä (Čuliman oiktal randal). Külän (ende aulan) nimi libui hakasan kelen *Паға тол*-sanoišpäi «löcuiden äjüz» legendan mödhe. Bogotol-lidnan aluz om pandud vl 1893 *žiloks Bogotol'skai-raudtestancijanno* holitamha Transsibad. Žilo sai lidnan statusad vl 1911.

Bogotolan ižandusen päedheotandad oma sidodud raudten radonke (depod, vagonoiden kohenduztegim). Mugažo söndtavaroiden pästand sijaližes torhudespäi i instrumentan lukkolsepoiden da montažnikoiden täht tehmine oma lidnas.

## Geografijan andmused

Transsib-raudte läbitab lidnad. Bogotol sijadase mecstepin zonas, 290 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Reljef om kukhikaz. Matkad lidnan keskusespäi Čulim-jogehesai (Obin oiged ližajogi) om kuz' kilometrad suvhe, röunaspäi — kaks' kilometrad suvhe.

Matkad Krasnojarskhasai om 252 km päivnouzmha. Lähembaine järed lidn om Ačinsk seičemekümnes kilometras päivnouzmha «Sibir'»-avtotedme (R255). Avtote mäneb lidnan i Bogotol-külän keskes, Čuliman oiktal randpolel.

## Tobmuz
Bogotol om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline lidnan pämez' om Andrei Artibäkin (eloku 2015 — kül'mku 2017). Lidnümbrikon Deputatoiden nevondkundan ezimez' om Aleksandr Räbčonok vn 2017 keväz'kuspäi. Edeližed nevondkundan ezimehed oma Vladimir Konovalov (reduku 2015 — keväz'ku 2017), Andrei Artibäkin (radoi vn 2015 redukuhusai).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 21 051 ristitud, vn 2021 — 18 206 ristitud. Kaik 20 245 ristitud elihe lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 30 874 eläjad vl 1959 i 30 100 eläjad vl 1975.

Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma sätud lidnas: ph. Mikulai-čudonsädajan (uz', om letud vll 1988−1991) i ph. Aleksandr Nevalaižen (om sauvomas vspäi 2010).

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kuz' nomeruidud päivkodid (nomer 7..12), viž keskškolad (nomerad 2..6), lapsiden sädamižen pert', čomamahtoiden škol, sportškol.

Bogotolan transportan tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Магазин в Боготоле.JPG|Kanctavaroiden lauk (2015)
Боготол школа 4.JPG|Škol nomer nell' (2015)
Боготол трасса Сибирь.JPG|Teverižen holitajan kompleksan sauvomine «Sibir'»-avtotrassal lidnan röunal (2015)
Боготол жд больница.JPG|Raudteradnikoiden läžundkodi (2015)
Bogotol.jpg|*Bogotol*-päraudtestancijan sauvuz vl 2008


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden sait (''bogotolcity.gosuslugi.ru'').
Borodino (lidn)

**Borodino** () om Venäman lidn da lidnümbrik Krasnojarskan randan suvipalan päivnouzmas. Om ümbärtud Ribnojen rajonan territorijal.

## Istorii
Nügüdläižen Borodino-žilon aluz om pandud kut radnikžilo samha burad hil't kar'jermahtusel vn 1945 lopus repatriiruidud Francijaspäi ottud plenha Saksanmal nevondkundaližil sodamehil. Eländpunkt sai oficiališt statusad vl 1949. Nimitadihe olnuden vides kilometras žilon mödhe (vspäi 1827), žilo — Borodinon toran mödhe (1812). Borodino sai lidnan statusad vn 1981 kezal. Sen hilen edheotand oli kaikiš suremb Venämas 1980-nziden voziden lopus, sadihe 30 mln tonnoid vodes.

Sadas burad hil't Borodinos millionil tonnoid tähäsai (17,5 mln tonnoid vl 2005), mugažo kohenduzmehanine tegim, leibtegim i mebel'fabrik oma saudud lidnas.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbärdajan rajonan keskuzpalan suvipäivnouzmas, 330 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Krasnojarskhasai om 127 km päivlaskmha orhal vai 150 km «Sibir'»-avtotedme (R-255). Lähembaine lidn om Zaozörnii-rajonkeskuz vižtoštkümnes kilometras lodeheze avtotedme. Raudtesarak tuleb lidnha Transsibalpäi (Zaozörnii).

## Tobmuz
Borodino om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Anatolii Borčukov radoi lidnan pämehen vn 2015 redukuhusai. Lidnan Deputatoiden nevondkundan ezimez' om Viktor Mavrin vn 2020 redukuspäi. Edeline nevondkundan ezimez' om Vasilii Klimov, radoi vn 2020 redukuhusai.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 17 416 ristitud, vn 2021 — 15 174 ristitud. Kaik 16 249 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 19..20 tuh. eläjid vll 1996−2006 (20 100 rist. vl 2001).

Hristanuskondan kaks' pühäpertid om saudud lidnas: ortodoksine ph. Sergii Radonežalaižen jumalanpert' (om saudud vll 2007−2009) i vižkümnenden päivän uskojiden Vinogradnik-pühäpert'.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kuz' nimitadud päivkodid, koume keskškolad (nomer 1, 2, 3), čomamahtoiden škol, käzitöiden pert', noriden tehnikanradajiden stancii, olimpižen varan sportškol G. A. Elleran nimed (biatlon, suks'voibištelendad, basketbol, dzüdo, futbol, šahmatad).

Divnogorskan gidroenergetižen tehnikuman filial oli lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks ende. Kaivuztehnikum sijadase lidnanvuiččes Irš-žilos seičeme kilometrad päivlaskmha.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''borodino24.gosuslugi.ru'').
Divnogorsk

**Divnogorsk** () om Venäman lidn Krasnojarskan randan suves. Se om Krasnojarskan päivlaskmaine ezilidn, Divnogorskan lidnümbrikon administrativine keskuz da päpala. Om ümbärtud Berözovkan rajonan territorijal.

## Istorii
Vozil 1888−1920 *Znamenskii skit-mez'jumalankodi* šingotihe nügüdläižen lidnan territorijal. Jogivaldmad Jenisein randal, savičun, tervanajandan i tohusiden tegimed oliba jumalankodinno. Jumalankodin sauptandan jäl'ghe armotomiden lapsiden kodi oli, vspäi 1930 — Krasnojarskan mectehnikuman abutarh.

Nügüd'aigaižen eländpunktan aluz om pandud vl 1956 kuti *Skit*-žilo sauvomha Krasnojarskan GES:ad. Udesnimitihe sidä Divnogorskaks vl 1957 Jenisein vastrandan mägiden nimen mödhe ( «čudokahad mäged»). Radnikžilo sai lidnan statusad vl 1963. Vozil 1967−1971 pästtihe töhö GES:an kaikid 12 agregatoid. Vspäi 1970 päraudtestancii radab, se om raudtejonon Krasnojarskaspäi lopstancijaks.

Divnogorsk šingotase Krasnojarskan GES:al, raudbetontegesiden tegimel, Tehpolimer-edheotandal. Lidn om professionaližen keskopendusen keskuseks i om kurortaks, sidä kesken mägisuksiden.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Jenisei-jogen oiktal randal, mödvedhe Krasnojarskan vezivaradimen padoseinälpäi, 260 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Krasnojarskan röunhasai om kaks'kümne kilometrad päivnouzmha orhal vai «Jenisei»-avtotedme, raudtedme vai jogen mödvedhe.

## Tobmuz
Ovsänk-žilo (vspäi 1671, 2228 rist. vl 2010, ) i kuz' pen't žilod mülüdas lidnümbrikho Divnogorskan ližaks.

Edeline lidnan pämez' om Jegor Ol' (2010 — keväz'ku 2020).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 28 292 ristitud, lidnümbrikon — 32 193 ristitud. Vl 2017 kaik 29 117 ristitud elihe lidnas i 33 292 ristitud kaikes lidnümbrikos. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 34 300 eläjad vl 1996.

Ortodoksižen hristanuskondan viž jumalanpertid oma saudud lidnümbrikos, niiden kesken puine Jumalanmaman «Znam»-jumalaižen Divnogorskas (uz', om letud vodele 1995), kaks' Manskii-žilon skitas, üksin Ovsänkas i Ust'-Manas.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kümne nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 7, 9, 10, 12..15, 17, 18 i Ovsänk-žilon nomer 4), viž keskškolad (nomer 2, 4, 5, 9 i Ovsänk-žilon nomer 7), gimnazii nomer 10 A. Je. Bočkinan nimed, lapsiden sädamižen pert', čomamahtoiden škol, sportškol, lapsiden ekologiž-biologine stancii.

Professionaližen opendusen aluzkundad: medicinine, gidroenergetine i mectehnologijoiden tehnikumad, olimpižen varan kolledž-internat, kul'turan i mecsarakon radnikoiden kvalifikacijan ližadusen institutad.

## Galerei

Divnogorsk school10 2013.jpg|Škol nomer kümne (gimnazii, 2013)
Дивногорск. Спуск к Енисею (2).JPG|Lava jaugnikoiden täht Jenisein randannoks, nägu vagzalaspäi vl 2008
Krasnoyarsk Dam (Divnogorsk, Krasnoyarsk Krai) 4Y1A8681 (28329488116).jpg|Krasnojarskan GES:an padosein vl 2016
Дивногорск. Спуск к Енисею (5).JPG|Jogivaldmad vl 2008
Ст.Дивногорск3.JPG|*Divnogorsk*-päraudtestancijan sauvuz vl 2010


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnümbrikon tobmuden aluzkundoiden oficialine portal (''divnogorsk.gosuslugi.ru'').
Ilanskii

**Ilanskii** () om Venäman lidn Krasnojarskan randan suvipalan päivnouzmas. Se om Ilanskijan rajonan administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1646 kuti *Ilanskai*-külä (), nimitihe jogen mödhe. Vspäi 1734 saudihe Sibirin traktad, läbiti Ilanskajad. Külä kändihe žiloks, sen nügüdläine nimi — Vanh Ilan' (). Vl 1894 sauvoškanzihe Transsiban ühtennimišt raudtestancijad vides kilometras küläspäi. Žilo raudtestancijanno sai lidnan statusad vl 1939.

Ilanskii om maižanduzrajonan keskuseks, šingotase raudten i sauvondmaterialiden edheotandoil (raudbetontegesed, pun ümbriradmine).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan päivnouzmas, Ilank-jogen hural randal tobjimalaz (, Kanan i Jenisein oigedpol'ne bassein), 280 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Krasnojarskhasai om 200 km päivlaskmha orhal vai 258 km avtotedme. Lähembaine lidn om Kansk kaks'kümnes vides kilometras päivlaskmha «Sibir'»-avtotedme, federaline trass läbitab lidnan suvipalad.

## Tobmuz
Pen' Algasi-külä kaikenaigaižeta ristitištota mülüi lidnankundha Ilanskijan ližaks.

Lidnankundan tobmuden pämez' oli sen Administracijan pämez'. Vladimir Maksakov radoi lidnan Administracijan jäl'gmäižen pämehen (sügüz'ku 2015 — sügüz'ku 2025). Lidnan Deputatoiden nevondkund om likvidacijan pordhal vn 2025 redukuspäi, Ol'ga Al'himenko radab sen likvidacižen laudkundan ezimehen siš-žo aigaspäi. Aleksandr Hodosevič oli nevondkundan jäl'gmäižen ezimehen (reduku 2015 — reduku 2025).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 16 111 ristitud, rajonan koume videndest, vn 2021 — 15 945 ristitud. Kaik 15 013 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 26 911 eläjad vl 1959.

Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas: ph. Aleksandr Nevalaižen jumalanpert' i ph. Jurgii-vägestusenkandajan časoun' senno.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma nell' nomeruidud päivkodid (nomer 2, 5, 7, 50), koume keskškolad (nomer 1, 2, 41), ližaopendusen keskuz, čomamahtoiden škol, sportškol.

Bogotolan transporttehnikuman filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Иланская башня.jpg|Vezičuhunduz (2017)
Храм святого благоверного князя Александра Невского.jpg|Ph. Aleksandr Nevalaine-ruhtinasen jumalanpert', vn 2017 nägu (om saudud vll 1989−1991)
Депо на станции Иланская.jpg|Kohenduzdepo raudtestancijal vl 2013
Иланская средняя школа № 1.jpg|Ilanskijan keskškol nomer 1 Halipovan nimed (2018)
Ст.Иланская.jpg|*Ilanskai*-päraudtestancii vl 2013, nägu jaugnikoiden sildaspäi


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''adm-ilansk.ru'').
Bahmut

**Bahmut** (ukr. i ) om lidn Ukrainan päivnouzmas, mülüb  Doneckan agjaha.

Eländpunktan aluz om pandud vl 1571 kuti *Bahmutan varmitez* (ven. *Бахмутовская сторожа*). Sai lidnan statusad vl 1783. Vozil 1924−2016 lidnan nimi oli **Artömovsk** ().

Lidn sijadase agjan pohjoižpäivnouzmas, seižub ühtennimižen jogen randal (Severskii Doncan oiged ližajogi), 200 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Doneckhasai om 89 km suvhe.

Vl 2010 eläjiden lugu oli 78 849 ristitud.

## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''artemrada.gov.ua'').
Minusinsk

**Minusinsk** () om Venäman lidn da lidnümbrik Krasnojarskan randan suvipäivlaskmas. Se om Minusinskan rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü rajonha.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1739 kuti *Minjusinskoje*-žilo (), nimitihe Minus-jogen mödhe (). Žilo sai ümbrikon keskusen i lidnan statusad vl 1822 udes Jenisein gubernijas.

Minusinsk šingotase sömtegimišton (oludentegim, sömkombinat, konditerine fabrik, lihategim, maidtegim) i mecanümbriradmižen edheotandoil, mugažo geologižen ecmižen mašiništon tegim i mecjändusiden pirolizan tegim ratas lidnas.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbärdajan rajonan keskuzpalan päivlaskmas, Minusinskan katl'usen keskuses, mecstepin zonas, Jenisein oiktan laivhijaman muugotil randoil, 250 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Krasnojarskhasai om 267 km pohjoižhe orhal vai 434 km «Jenisei»-avtotedme (R-257). Lähembaine lidn om Abakan kümnes kilometras päivlaskmha orhal vai 15 km avtotedme.

## Tobmuz
Lidnanvuitte Vihand Kangaz-žilo (, 2 925 rist. vl 2017) mülüb lidnümbrikho Minusinskan ližaks, *Minusinsk*-raudtestancii sijadase neciš žilos, 12 km suvipäivlaskmha. Lidnümbrikon pind — 60,5 km².

Lidnümbrikon pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline lidnan Administracijan pämez' om Dmitrii Merkulov (sügüz'ku 2015 — reduku 2018). Lidnan Deputatoiden nevondkundan ezimez' om Larisa Čumačenko vn 2019 sulakuspäi.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 71 170 ristitud, lidnümbrikon — 73 948 ristitud, vn 2021 lidnan — 70 089 ristitud. Vl 2017 kaik 68 410 ristitud elihe lidnas i 71 335 ristitud kaikes lidnümbrikos. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 74 400 eläjad vl 1992.

Ortodoksižen hristanuskondan kahesa pühäpertid oma avaitud lidnas: Spasan Toižetamižen päjumalanpert' (om saudud kaiken 19. voz'sadan aigan), nell' jumalanpertid, koume časounäd. Islaman istorine pühäpert' radab.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kaks'kümne nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 1..5, 7, 14..21, 23, 25, 26, 28..30), aluzškol nomer 1, ühesa keskškolad (nomer 2..6, 9, 12, 16, 47), gimnazii nomer 1, licei nomer 7, škol-internat nomer 8, rajonan lapsiden sädamižen keskuz, muzikškol, čomamahtoine škol, kaks' sportškolad (muite i olimpižen varan kebnas atletikas).

Minusinskan medicinine tehnikum, maižandusen kolledž, pedagogine kolledž, kul'turan da čomamahton kolledž, mugažo Krasnojarskan i Moskvan üläopendusen aluzkundoiden koume filialad oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.

## Galerei

Минусинск, ул.Гоголя 68.jpg|Lidnan administracijan sauvuz (2012)
Спасский Собор - panoramio.jpg|Spasan Toižetamižen päjumalanpert', vn 2014 nägu
Belova.jpg|Minusinskan medicinine tehnikum (2005, ende Belova-torgovannaižen pert')
Осень, Муз. школа - panoramio.jpg|Muzikškol lapsiden täht (2015)
Дом Н.М. Мартьянова (Архипова) улица Ленина, 60, Минусинск, Красноярский край 01.jpg|Minusinskan kodirandantedištandmuzei N.M. Martjanovan nimed (2023, kaks' sauvust)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''minusinsk.gosuslugi.ru'').
Nazarovo (Krasnojarskan rand)

**Nazarovo** () om Venäman lidn da lidnümbrik Krasnojarskan randan suvipalan päivlaskmas. Se om Nazarovon rajonan administrativižeks keskuseks, ei mülü rajonha.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1700 kuti *Nazarovskai*-külä (), nimitihe tobol'skalaižen Nazarii Patükov-alusenpanijan mödhe. 17.-18. voz'sadoiden röunal Minusinskan trakt läbiti Nazarovod, i se šingotaškanzihe. Vl 1916 raudte tuli žilho Ačinskaspäi. Kätihe žilod makundan keskuseks vl 1924, radnikžiloks vl 1946. Žilo sai lidnan statusad vn 1961 tal'vkus.

Nazarovon ižandusen päsarakod oma buran hilen samine, energetine (Nazarovon GRES), sauvondmaterialiden tehmine (erazvuitte lämuzizoläcii, šebin', metalližkonstrukcijad), sömtegimišt (leibän edheotand, maidkonservad), Päivnouzmaižsibirin katiltegim (katl'ad kovan poltusen kävutandanke).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbärdajan rajonan pohjoižes, Čulim-jogen hural randal, Nazarovon katl'uses, 250 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Krasnojarskhasai om 152 km päivlaskmha orhal vai 207 km avtotedme. Lähembaine lidn om Ačinsk koumekümnes kilometras pohjoižhe.

## Tobmuz
Nazarovo om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnümbrikon pind — 87,63 km².

Edeline lidnan pämez' om Sergei Suharev (kül'mku 2017 — viluku 2022). Lidnan Deputatoiden Nevondkundan ezimez' om Ol'ga Martus vn 2017 redukuspäi.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 52 817 ristitud, vn 2021 — 45 333 ristitud. Kaik 50 397 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 65 700 eläjad vl 1992.

Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Katken pühäpert' om saudud lidnas vll 1989−1990. Eläban Eziauguižen Stroican kivine jumalanpert' om sauvomas vspäi 2017. Islamanuskojiden kund om registriruidud.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kümne nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 1, 5, 6, 9, 11..13, 20, 23, 26), seičeme keskškolad (nomer 1..4, 7, 11, 14), licei nomer 8, gimnazii nomer 9, Nazarovon korrekcine škol, rajonan lapsiden sädamižen pert', čomamahtoiden škol, čomamahtoine škol, kaks' sportškolad (muite i olimpižen varan).

Nazarovon agrarine i energetižen sauvomižen tehnikumad oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.

## Transport
Avtobusad (vižtoštkümne maršrutad) da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas ümbrištonke.

*Nazarovo*-raudtestancii radab «Ačinsk — Abakan»-keskustal.

## Galerei

Nazarovo Central Square.jpg|Lidnan tobmuden sauvuz i kul'turkeskuz torgul vn 2018 tal'vkus
Памятник борцам за советскую власть, погибшим во время подавления Сережского контрреволюцонного вооружённого мятежа 1920 года.jpg|Muštnik vn 1920 nevondkundaližen tobmuden kaičijoile
Khram nazarowo.jpg|Jumalanmaman Katken pühäpert', vn 2007 nägu
Назаровский угольный разрез.jpg|Hil'kar'jer läz Nazarovo-lidnad vl 2006
Музей города Назарово1.jpg|Muzejižozutelendkeskuz (2013)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden oficialine sait (''nazarovograd.ru'').
Sosnovoborsk (Krasnojarskan rand)

**Sosnovoborsk** () om Venäman lidn da lidnümbrik Krasnojarskan randan suvipalan keskuses, Krasnojarskan pohjoižpäivnouzmaine ezilidn. Om ümbärtud Berözovkan rajonan territorijal.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1971 žiloks sauvomha avto- da traktorližavedamiden tegint (ei ole rados), oli alištunu Krasnojarskan tobmudele ezmässai. Vl 1985 sai lidnan statusad. Torguindvilugoitmižmašiništon «Aisberg»-tegim, plastikpakuitesen tegim i viluštampuidud tegesiden edheotand ratas Sosnovoborskas.

Sosnovoborsk-lidn šingotase Krasnojarskan magaduzrajonaks, Evroplast-kompanijal (PET-pakuitez), sömtegimištol (kalan da merenproduktoiden pakuindal edheotand). Vspäi 2011 fanerankombinat radoi mugažo.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbärdajan rajonan pohjoižpäivnouzmas, Jenisei-jogen oiktal randal, 160 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om ümbärtud kanghil.

Matkad Krasnojarskhasai om kaks'kümne kilometrad suvipäivlaskmha orhal vai avtotedme. Toine lähembaine lidn om Železnogorsk 15 km pohjoižpäivnouzmha raudtel vai avtotel.

## Tobmuz
Sosnovoborsk om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline lidnan pämez' om Sergei Ponomaröv (2005 — uhoku 2020). Lidnan Deputatoiden nevondkundan ezimez' om Boris Pučkin vn 2015 redukuspäi.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 33 091 ristitud, vn 2021 — 40 442 ristitud. Kaik 39 375 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 41 080 eläjad vl 2020.

Hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas, niiden kesken Pühän Jumalanmaman Tulendan Pühäpertihe jumalanpert' vspäi 2010 (ortodoksine hristanuskond) i Biblijan uskon loičendpert' (baptizm).

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma nell' nomeruidud päivkodid (nomer 2, 3, 4 i 8), aluzškol (nomer 3), kaks' keskškolad (nomer 2 i 4), gimnazii (nomer 1), lapsiden sädamižen pert', čomamahtoiden škol, sportškol.

Sosnovoborskan mehaniž-tehnologine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

New district of Sosnovoborsk.jpg|Udessaudud Seičemenden mikrorajonan nägu vl 2016
Sosnovoborsk street.JPG|Leninskii Komsomolan ird vl 2008


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''sosnovoborsk-city.ru'').
Šaripovo

**Šaripovo** () om Venäman lidn da lidnümbrik Krasnojarskan randan suvipalan päivlaskmas. Se om Šaripovon rajonan administrativižeks keskuseks, ei mülü rajonha.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 18. voz'sadal kuti *Šaripovskoje*-külä. Kätihe rajonan keskuseks vl 1941, radnikžiloks vn 1977 keväz'kun 18. päiväl. Vn 1981 31. heinkud žilo sai lidnan statusad. Vozil 1985−1988 nimitihe sidä *Černenko:ks*.

Šaripovon šingotez om sidodud Kanskan da Ačinskan buran hil'basseinan otandha kävutamižhe — Berözovskii-kar'jer i Berözovskai GRES.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbärdajan rajonan keskuzpalas, Kadat-jogen randal (, Čuliman hurapol'ne bassein), 310 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Jagase üks'toštkümneks lidnanlaptaks.

Matkad Krasnojarskhasai om 315 km päivlaskmha avtotedme. Lähembaine lidn om Užur nell'kümne seičeme kilometrad suvipäivnouzmha orhal vai 75 km avtotedme.

Klimat om terav kontinentaline kuiv. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz lujas. Voden keskmäine lämuz om +3,1 C°, kezakun-elokun +16,6..+18,6 C°, tal'vkun-uhokun −10,2..−12,3 C°. Paneb sadegid 220 mm vodes, 8 (kül'mku)..25 (tal'vku) millimetrad kuidme.

## Tobmuz
Kaik kaks' lidnanvuittušt žilod mülüdas lidnümbrikho Šaripovon ližaks: Dubinino (8 961 rist. vl 2017) i Goräčegorsk (641 rist. vl 2017).

Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline lidnan Administracijan pämez' om Natal'ja Petrovskaja (keväz'ku 2017 — sulaku 2022).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 38 561 ristitud, lidnümbrikon — 48 814 ristitud. Vn 2021 rahvahanlugemižen mödhe lidnan ristitišt oli 33 961 eläjad. Kaik 37 169 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 43 700 eläjad vl 1998.

Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas: Eläban Eziauguižen Stroican päjumalanpert' (om saudud vll 1991−1999) i Jumalanmaman «Palamatoi penzaz»-jumalaižen puine časoun' lämoipalonvastaiženno palakundanno (vspäi 2016).

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma ühesa päivkodid (nomer 1..6, 15, 21, 22), viž keskškolad (nomer 1, 2 (ende 11), 3, 7, 8), lapsiden da norišton keskuz (koume korpusad), čomamahtoiden škol, lidnan sportškol, olimpižen varan sportškol üks'borcuindoiš.

Šaripovon äiprofil'ne kolledž, Tomskan kommunaliž-sauvondtehnikuman filial i Ačinskan saraktehnologijoiden da biznesan kolledžan filial oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.

## Galerei

Banko de Rusio en Ŝaripovo 01.jpg|Venäman keskuzbankan lugendkassine keskuz lidnas (2018)
Hramsharypovo2.jpg|Eläban Eziauguižen Stroican päjumalanpert', vn 2013 nägu
Berjozovska centralo 04.jpg|Berözovskai GRES vl 2018
Кадетский корпус в Шарыпово.jpg|Šaripovon kadetoiden il'mdesantine korpus (2013)
Restoracio Listvjag (Ŝaripovo) 03.jpg|«Listväg»-kafe (2018)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Municipaližen «Šaripovo-lidn»-ühtnikan tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''sharypovo-r04.gosweb.gosuslugi.ru'').
Zaozörnii

**Zaozörnii** () om Venäman lidn da lidnankund Krasnojarskan randan suvipäivnouzmas. Se om Ribnojen rajonan administrativine keskuz, mülüb sihe vspäi 2008.

## Istorii
Ende evenkalaižiden da Jenisein kirgizlaižiden žilo oli olmas lidnan sijas. Vl 1694 löutihe keitandsolan purtkid da saudihe tegint samha sidä.

Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vn 1776 elokul kuti *Troicko-Zaozörnai*-slabad () samha loštkivid pühäpertiden iknoiden täht, nimitihe Stroican Turuhanskan jumalankodin — külän uman pidajan mödhe. 19. voz'sadal külä oli tetab villän torguindkeskuseks. Zaozörnii-radnikžilo sai lidnan statusad vn 1948 13. päiväl redukud.

Zaozörnii šingotase raudtestancijal, Vizir-mebel'fabrikal, Krasnojarskan Rock Pillars-kompanijan omblendfabrikal (turistine ekipiruind), sömtegimištol (maidtegim).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan keskuzpalan päivlaskmas, Barg-jogen randal ( 56 km pitte, Jenisein oigedpol'ne bassein), 210 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Krasnojarskhasai om 120 km päivlaskmha. Lähembaižed lidnad — Borodino 15 km suvipäivnouzmha avtotedme i Zelenogorsk 20 km pohjoižhe avtotedme. Transsiban *Zaozörnai*-raudtestancii () om saudud lidnan suves.

## Tobmuz
Zaozörnii om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline lidnan pämez' om Jurii Miklin (sügüz'ku 2013 — kül'mku 2018). Lidnan Deputatoiden nevondkundan ezimez' om Natal'ja Gruškina vn 2023 redukuspäi. Edeline nevondkundan ezimez' om Nina Gorbačevskaja, radoi vn 2008 vilukuspäi.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 10 681 ristitud, vn 2021 — 9 954 ristitud. Kaik 10 286 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 34 724 ristitud vl 1959, Borodinon erištundan jäl'ghe vn 1981 kezal (sil aigal 12 tuhad eläjid) — 15..16 tuhad ristitud vhesai 1996.

Ortodoksižen hristanuskondan Ioann-jumalantedomehen jumalanpert' om avaitud vl 2000.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma nell' nimitadud päivkodid, keskškol nomer 1, gimnazii nomer 2, rajonan lapsiden sädamižen keskuz, čomamahtoiden škol, sportškol.

Krasnojarskan juridižen tehnikuman filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Administration Building in Zaozyorny.JPG|Lidnan administracijan sauvuz (2005)
Church Memorial Stone in Zaozyornyy (2).jpg|Kivi-muštnik Ioann-jumalantedomehen jumalanpertin panendas mantazole, vn 2009 nägu
Заозёрный. Элеватор.JPG|Elevator (Villänvaražom) vl 2015
Новые постройки - panoramio.jpg|Laukad Vagzalan torgul (2014)
Railway Station Building of Zaozyorny.JPG|*Zaozörnai*-päraudtestancijan sauvuz vl 2005


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnankundan tobmuden aluzkundoiden sait (''admzaoz.gosuslugi.ru'') i sen versii edel vn 2023 sügüz'kud (''admzaoz.ru''). 
* Lidnan lehtpol' Krasnojarskan randan oficialižel portalal (''krskstate.ru'').
Zelenogorsk (Krasnojarskan rand)

**Zelenogorsk** () om Venäman sauptud lidn da lidnümbrik Krasnojarskan randan suvipalan päivnouzmas. Om ümbärtud Ribnojen rajonan territorijal.

## Istorii
Ezmässai *Ust'-Barg*-žilo () mainitase vl 1920, nimitihe sijaližen penen jogen mödhe. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1956 kuti *Zaozörnii-13*, sid' *Krasnojarsk-45* uranan küllästamižfabrikan («elektrohimine tegim») da Krasnojarskan GRES-2 sauvomižen ühtes. Vspäi 1988 pästtas uranad AES:oiden täht vaiše.

Zelenogorsk šingotase metalltegesiden i plastikprofilän edheotandoil, leibtegimel i mebel'fabrikal mugažo. «Sibvolokno»-tegim om okaidud.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbärdajan rajonan lodehes, Kan-jogen alajoksmusen hural randal ( 629 km pitte, Jenisein hura ližajogi), 170 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Krasnojarskhasai om 110 km päivlaskmha orhal vai 150 km avtotedme. Lähembaine lidn i Transsiban raudtestancii om Zaozörnii-rajonkeskuz kaks'kümne kilometrad suvhe avtotedme.

## Tobmuz
Zelenogorsk om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnan pertišton pind — 22 km².

Edeližed lidnümbrikon pämehed oma Mihail Speranskii (tal'vku 2018—), Pavel Korčaškin (sügüz'ku 2014 — tal'vku 2018).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 66 056 ristitud, vn 2021 — 54 279 ristitud. Kaik 62 466 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba 69 tuhad eläjid vll 2001−2006 (69 500 rist. vl 2001).

Ortodoksižen hristanuskondan ph. Serafim Sarovalaižen jumalanpert' om saudud lidnas vll 1996−2003.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, kümne keskškolad (nomer 161, 163, 164 (gimnazii), 167, 169, 172, 173 (specializiruidud), 174 (licei), 175, 176), škol-internat 8. toižendan, muzikškol, čomamahtoine škol, nell' sportškolad.

Krasnojarskan elektromehanine tehnikum (MIFI-universitetan filial) i Zelenogorskan tegimištoližtehnologijoiden da servisan tehnikum oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.

## Galerei

Памятник основателям города - panoramio (1).jpg|Muštnik lidnan alusenpanijoile, vn 2007 nägu
Krasnoyarskaya GRES-2.jpg|Krasnojarskan GRES-2 vl 2007
Знакомый домик - panoramio (1).jpg|*Krasnii Jar*-torguindkeskuz (2015, «Rusked pengr»)
Больница - panoramio (22).jpg|Federaližen medikbiologižen agentusen klinine läžundkodi nomer 42 (2015)
Набережная - panoramio (87).jpg|Randird vn 2014 sulakus


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Zelenogorsk-SATÜ:n sijaližen ičeohjandusen aluzkundoiden sait (''zeladmin.ru'').
Užur

**Užur** () om Venäman lidn da lidnankund Krasnojarskan randan suvipäivlaskmaiženno röunanno. Se om Užuran rajonan administrativine keskuz da pala.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1760 kuti hakaslaižiden külä (*ulus*), nimituz znamoičeb «jogensu» (). *Užur*-raudtestancii om kävutamas vn 1923 uhokuspäi. Užur sai radnikžilon statusad vn 1942 uhokus. Se om lidnan statusanke vspäi 1953.

Om äi sömtegimišton edheotandoid lidnas (maidtegim, leibtegim, kalanümbriradai tegim), ümbriratas sijališt torhut.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan keskuzpalan päivlaskmas, Užurk-jogen hural randal tobjimalaz (, Čulim-jogen hura randpol'), kesked maižanduzrajonad, 390 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Užur seižub 206 kilometras suvipäivlaskmha Krasnojarskaspäi orhal, 303 km avtotedme, «Ačinsk — Abakan»-raudtejonol i avtotel. Matkad Čulim-jogehesai om kaks'kümne viž kilometrad suvhe orhal. Lähembaine lidn om Šaripovo 47 km lodeheze orhal vai 75 km avtotedme.

## Tobmuz
Užur om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind — 587,95 km².

Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Valitas händast i nevondkundan 15 deputatad radnikusele videks vodeks. Edeline Administracijan pämez' om Konstantin Zareckii, radoi edel vn 2015 kül'mkud. Lidnan Deputatoiden nevondkundan ezimez' om Aleksandr Gluškov vspäi 2020 vai sen aigemba.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 16 093 ristitud, rajonan ristitišton pol', vn 2021 — 14 134 ristitud. Kaik 15 568 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 29 100 eläjad vl 1992, edel Užur-4-eländpunktan erištundad. Sauptud administrativiž-territorialižhe «Solnečnii»-ühtnik (ende Užur-4, raketlidnut, 10 tuh. eläjid, 3,84 km²) sijadase ani suvipäivlaskmha lidnaspäi.

Ortodoksižen hristanuskondan phh. Pedroin da Pauloin jumalanpert' om saudud vozil 1778−1824 kut missionerine forpost.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma koume päivkodid (nomer 1, 2, 3), koume keskškolad (nomer 1, 3, 6), Užuran ližaopendusen keskuz, čomamahtoiden škol, sportškol.

Užuran äiprofil'ne tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnankundan tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''городужур.рф'').
Permin randan lidnad

Kaik om kaks'kümne viž lidnad () i 26 lidnanvuittušt žilod (ven. *посёлок городского типа*) **[[Permin rand]]as**.

## Lidnad

 lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.

## Homaičendad
Aleksandrovsk (lidn, Venäma)

**Aleksandrovsk** (, ) om Venäman lidn Permin randan päivnouzmas. Se om Aleksandrovskan ümbrikon (edel vn 2019 kezakud — rajonan) administrativižeks keskuseks (vspäi 1942) da palaks.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1802 žiloks sauvomha raudtegint. Vhesai 1912 pästtihe kaugedraudad, kävutihe sijališt kivihil't. Vn 1951 25. päiväl elokud radnikžilo sai lidnan statusad.

Aleksandrovsk šingotase mašinansauvomižen tegimel (erazvuitte kaivuzmašiništ, radab 1920-nziš vozišpäi) i mecpilindan edheotandoil.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbrikon suvipäivlaskmas sen röunanno, Keskuralan päivlaskmaiženno pautkenno, Litv-jogen randoil ( 53 km pitte, Kaman hurapol'ne bassein), 180 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Permihesai om 150 km suvipäivlaskmha orhal, 235 km avtol Bereznikin kal't vai 200 km raudtel. Aleksandrovskan raudtestancii nimitase *Kopi*. Lähembaine lidn om Kizel kaks'toštkümnes kilometras suvhe «Čusovoi — Solikamsk»-raudtedme da avtotedme.

## Tobmuz
Kaik nell' pen't žilod da kaks' küläd mülüiba lidnankundha Aleksandrovskan ližaks. Lidnankundan pind oli 1513,36 km².

Lidnankundan Dum om likvidiruidud vn 2020 elokus, Valentina Sabirzänova radoi sen likvidacižen laudkundan ohjandajan vn 2019 redukuspäi. Radoiba Duman ezimehikš: Irina Mičurina (kül'mku 2018 — reduku 2019), Aleksei Markov (sügüz'ku 2013 — kül'mku 2018).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 14 495 ristitud, lidnankundan — 15 181 ristitud. Vn 2021 rahvahanlugemižen mödhe lidnan ristitišt oli 10 780 eläjad. Vl 2017 kaik 12 841 ristitud elihe lidnas i 13 398 ristitud kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 18..20 tuhad eläjid vll 1959−2001 (20 200 rist. vl 1992).

Ortodoksižen hristanuskondan Spasan Toižetamižen jumalanpert' (saudihe vll 1811−1829) om kaičenus i om avaitud lidnas.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, kaks' keskškolad (nomer 1 i 6), gimnazii, čomamahtoiden škol, sportškol. Kizelan politehnižen tehnikuman filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Aleksandrovsk City Administration.jpg|Lidnümbrikon administracijan sauvuz (2009)
Alexandrovsk Machine Factory.jpg|Aleksandrovskan mašinansauvomižen tegim vl 2010


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan da sen ümbrikon tobmuden aluzkundoiden sait (''aleksraion.ru'').
Ujar

**Ujar** () om Venäman lidn da lidnankund Krasnojarskan randan suvipäivnouzmas. Se om Ujaran rajonan administrativine keskuz da pala.

## Enzne
Eländpunktan aluz om pandud vl 1760 kuti *Ujar*-külä. Vl 1934 ühtištadihe sidä lähiženke *Klükvennai*-raudtestancijanke da külänke (), nimitihe Ujar-radnikžiloks. Vl 1944 se sai lidnan statusad. Raudtestancii om udesnimitadud *Ujar:aks* vl 1973. Vn 2022 semendkus luja lämoipalo pani mantazole 201 pertid lidnas.

Ujar šingotase sömtegimišton edheotandoil (lihakombinat, leibtegim) i sauvondmaterialiden tegimil (raudbeton, asfal'tbeton, savič, keramiktegesed), mugažo kivivoinvalamižterminal radab lidnas. Kivivoinümbriradai tegim projektiruiše benzinan pästandan täht. Ende loštkiven fabrik i maidtegim radoiba mugažo.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan keskuzpalan suvipäivnouzmas, Ujark-jogen randal (, Jenisein oigedpol'ne bassein), Transsib-raudtel, 340 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Krasnojarskhasai om ühesakümne viž kilometrad päivlaskmha orhal vai 115 km «Sibir'»-avtotedme. Ujar seižub nelläs kilometras suvhe avtotrassaspäi, ühtenzotase senke kahtel sarakol. Lähembaine lidn om Zaozörnii 40 km pohjoižpäivnouzmha raudtedme vai avtol.

## Tobmuz
Ujar om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Kaiken lidnankundan pind — 50,22 km².

Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeližed lidnan pämehed oma Valerii Priščepko (semendku 2018 — kezaku 2023), Jurii Nikolajev (radoi edel vn 2018 keväz'kud). Lidnan Nevondkundan ezimez' om Viktor Stateinov vn 2023 kezakuspäi. Edeližed Nevondkundan ezimehed oma Aleksei Šeläkov (semendku 2018 — kezaku 2023), Valerii Priščepko (vn 2018 semendkuhusai).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 12 665 ristitud, rajonan koume videndest, vn 2021 — 12 036 ristitud. Kaik 12 074 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 21 646 eläjad vl 1959.

Ortodoksižen hristanuskondan Spasan Toižetamižen jumalanpert' om saudud lidnas vspäi 1874.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kuz' nimitadud päivkodid, nell' keskškolad (nomer 2, 3, 4, 40), ližaopendusen «Pioner»-keskuz, «Junost'»-sportškol (*Nor'aig*).

Ujaran maižanduztehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Ujar.jpg|Ujaran rajonan administracii (2010)
Церковь Спаса Преображения, Уяр.jpg|Spasan Toižetamižen jumalanpert', vn 2019 nägu
Вокзал, Уяр.jpg|*Ujar*-päraudtestancijan sauvuz vl 2019


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnankundan tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''admuyar.gosuslugi.ru'').
Čerdin'

**Čerdin**' (, ) om Venäman lidn Permin randan pohjoižes. Se om Čerdinin ümbrikon (edel 2019. vot — rajonan) administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1451 Vičegdan da Vimin aigkirjas. Se sai lidnan statusad vl 1535, oli randan administracijan, religijan i torguindan keskuseks pit'kan aigan. Ende virifabrik, muiltegim, meblinartel' i tegimištoline kombinat (vanutihe villakoid armijan täht) radoiba lidnas.

Čerdin' šingotase turizman keskuseks, tegimišton edheotandad ratas lähižiš žiloiš.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbrikon suves sen suvipäivnouzmaiženno röunanno, Kolv-jogen (Kam-jogen hurapol'ne bassein) korktal oiktal randal, 160 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Permihesai om 270 km suvhe orhal vai 305 km avtotedme. Lähembaine lidn om Krasnovišersk koumekümnes koumes kilometras päivnouzmha orhal vai 63 km avtol. Lähembaine raudtestancii sijadase Solikamskas 102 km suvhe.

## Tobmuz
Čerdin' oli lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind oli 30,9 km².

Vl 2019 kätihe Čerdinin rajonad lidnümbrikoks, vspäi 2025 — municipaližeks ümbrikoks.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 4 920 ristitud, rajonan videndez, vn 2021 — 4 590 ristitud. Kaik 4 687 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 7 524 eläjad vl 1959.

Sündun Eläbzdusen päjumalanpert', kuz' jumalanpertid i nell' časounäd mülüdas ortodoksižhe hristanuskondha, no äjad eläjad oma vanhuskolaižed.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodi nomer 1, keskškol A.I. Spirinan nimed, ližaopendusen keskuz G.N. Čaginan nimed. Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.

## Galerei

Чердынь - Троицкое городище.jpg|Stroican lidnut Stroicanmägel Kaman oiktal randal (2015)
Воскресенский собор. Чердынь.jpg|Sündun Eläbzdusen päjumalanpert', vn 2014 nägu
Чердынь - Иоанно-Богословский монастырь.jpg|Čerdinin Joann-jumalantedomehen mez'jumalankodi, vn 2015 nägu
Чердынь, гостиница "Северный Урал" - panoramio (1).jpg|*Severnii Ural*-adivpert' (2012, «Pohjoine Ural»)
Выставочный зал музея.jpg|Čerdinin kodirandantedištandmuzejan ozutelendzal vl 2021


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Čerdinin ümbrikon sait (''cherdyn.ru''). 
* Lidnankundan tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''cherdyn.permarea.ru'', om täuttud vn 2019 heinkuhusai).