Arhangel'sk

**Arhangel'sk** () om lidn, lidnümbrik da meriport Venäman lodehes. Se om Arhangel'skan agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn, «sodahoštusen lidn»-arvonke (vspäi 2009). Om agjan Mererandaližen rajonan administrativižeks keskuseks mugažo.

## Istorii

Eländpunktan aluz om pandud vl 1584 lidnan statusanke Mihail Arhangelan jumalankodiš ümbri kuti *Novoholmogori*-lidnuz kaičemha jumalankodid da torguindkosketusid vihanikoid vaste. Panihe merivaldmoid-ki jogen vastrandal. Vspäi 1596 mainitase kuti *Arhangel'skii*-lidn, vl 1613 om nimitadud muga oficialižikš jumalankodin mödhe.

Arhangel'skan ižandusen päsarakod oma sauvondmaterialiden tehmine (mecan pilind pumaterialha — severz'-se järedoid tegimid), sömtegimišt (kalan ümbriradmine, šoll'kombinat mecpilindan jändusil, leibänkombinat, maidtegim), mašiništonsauvomine mecan täht (Solombalan tegim — gidromanipulätorad, mecavtod) i laivoiden kohenduz, mugažo tekstil'tegesiden omblend (magaduzsobad da katused, pölused, eriližsobad, pühkmed, uudimed).

## Geografijan andmused

Lidn seižub Pohjoižen Dvinan jogensun hijamiden randoil, seičeme metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Istorine keskuz sijadase 30..35 kilometras Vauktan meren Dvinan lahten randaspäi, lidnan röun — 15 kilometras merespäi. Lähembaižed lidnad oma Novodvinsk ühtes kilometras suvipäivnouzmha kaikil teil i Severodvinsk 35 km päivlaskmha avtotedme.

Klimat om ven meren. Voden keskmäine lämuz om +1,9 C°, kezakun-elokun +13..+17 C°, tal'vkun-uhokun −8..−12 C°. Ekstremumad oma −45,2 C° i +34,4 C°. Paneb sadegid 636 mm vodes, enamba kezakus-redukus (62..82 mm kus), vähemba uhokus-sulakus (31..32 mm kus).

## Tobmuz
Arhangel'sk jagase ühesaks territorialižeks ümbrikoks. Kaik viž žilod mülüdas lidnümbrikho Arhangel'skan ližaks, niiden keskes Talagin avialidnut (, 3298 rist. vl 2010) i Mecjogi (, 2709 rist. vl 2010). Lidnümbrikon pind — 294,42 km².

Edeline lidnümbrikon pämez' om Igor' Godziš (tal'vku 2015 — kül'mku 2020).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 348 783 ristitud, lidnümbrikon — 355 781 ristitud. Vl 2017 kaik 351 488 ristitud elihe lidnas i 358 594 ristitud kaikes lidnümbrikos. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 420 tuhad eläjid vl 1991, poleni sodalidnuziden i Novodvinskan erištundan tagut.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2010): venälaižed — 94,2 %, ukrainalaižed — 1,25 %, vaugedvenälaižed — 0,45 %, toižed rahvahad — 1,5 %, rahvahuden ozutandata — 2,6%.

Ortodoksižen hristanuskondan koumekümne pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: ph. Mikoi-arhangelan kafedraline päjumalanpert' (letihe vll 2008−2022), Spasan Toižetamižen päjumalanpert' (2018), Illä-endustajan Bujanal päjumalanpert' (saudihe vll 1807−1809, om avaitud), kahesatoštkümne jumalanpertid, nell' kodijumalanpertid, viž časounäd. Protestantizman koume pühäpertid oma avaitud: baptizman, seičemenden päivän adventistoiden, udenapostoloiden jumalankodikundan. Lüteranine pühäpert' kävutase toižin. Islaman pühäpert' om restavracijas.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad.

Sijaližed üläopendusen aluzkundad oma Pohjoine (Arktine) federaline universitet Mihail Lomonosovan nimed (om sätud kahten universitetan ühtištusel vl 2010, sid' mülütihe severt-se kolledžoid, 26,7 tuh. üläopenikoid vl 2011, kahesa üläškolad i kaks' institutad) i Pohjoine valdkundaline medicinine universitet (alusenpanend 1932 kut medinstitut, 3,8 tuh. üläopenikoid vl 2015), mugažo Piterin aluzkundoiden kaks' filialad: Arktine meriinstitut (Valdkundaližen meriakademijan Makarovan nimed filial) i Piterin valdkundaližen kul'turan institutan filial.

## Transport
Avtobusad, maršruttaksid da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas, mugažo lämuzlaivad ühtenzoittas jogensaridenke kezal. Jogiport i meriport ratas lidnas.

Kaks' soda- da civilišt lendimportad ratas lidnas: rahvahidenkeskeine *Arhangel'sk (Talagi)* Fedor Abramovan nimed (*ARH / ULAA / АХГ*, üks' million passažiroid vl 2021) kudes kilometras pohjoižpäivnouzmha lidnaspäi i pen' *Vas'kovo* (*ULAH / ВСЬ*) 19 km suvipäivlaskmha lidnan keskusespäi avtotedme sijaližiden reisiden täht. Talagišpäi tehtas reisid Lodehližen federaližen ümbrikon järedoihe lidnoihe i Moskvha, sezonreisid lidnoihe Mustmerenno, čarterreisid Turkanman lebutahoiže.

## Galerei

Arkhangelsk.Administration.JPG|Lidnan ohjastusen sauvuz (2009) — Deputatoiden nevondkund i Administracii
Archangelskaja Kircha.jpg|Pomorjen valdkundaline filarmonii (2009, ende lüteranine kirh)
Arkhangelsk MichaelArchangelCathedral 009 0547.jpg|Ph. Mikoi-arhangelan kafedraline päjumalanpert', vn 2019 nägu
Городской пляж - panoramio (1).jpg|Emäganpäivän jumalanpert' i kül'bendrand, vn 2010 nägu
Kraftwerk Archangelsk.jpg|Arhangel'skan lämuzelektrokeskuz vl 2009
Гостиница Пур-Наволок - panoramio.jpg|«Pur-Navolok»-adivpert' vl 2013
Arkhangelsk drama theatre 2011.jpg|Arhangel'skan dramteatr Lomonosovan nimed (2011)
C(A)FU.JPG|Pohjoine (Arktine) federaline universitet, päsauvuz (2011)
Кузнечевский мост - panoramio.jpg|Kuznečihan avtotesild vl 2011
Arkhangelsk.City.Station.1.JPG|*Arhangel'sk-Lidn*-päraudtestancijan sauvuz vl 2009


## Rahvahidenkeskeižed kosketused
### Sebruzlidnad

*  Portlend, Men, AÜV, vn 1988 kül'mkun 18. päivälpäi
*  Vardö, Norvegii, vn 1989 uhokun 23. päivälpäi
*  Slupsk, Pol'šanma, vn 1989 kezakun 26. päivälpäi
*  Emden, Alasaksonii, Germanii, vn 1989 kül'mkun 22. päivälpäi
*  Müluz, Francii, vn 1992 keväz'kun 13. päivälpäi
*  Oulu, Suomenma, vn 1993 kezakun 3. päivälpäi
*  Pirei, Grekanma, vn 1995 uhokun 28. päivälpäi
*  Kirun, Ročinma, vn 1999 elokun 9. päivälpäi
*  Jusdal', Ročinma, vn 2004 redukun 27. päivälpäi
*  Suhum, Abhazii, vn 2011 kezakun 6. päivälpäi
*  Tromsö, Norvegii, vn 2011 heinkun 7. päivälpäi
*  Ašdod, Izrail', vn 2012 kezakun 25. päivälpäi


### Sur'oigenduzkundad da konsulused
*  Norvegijan üläkonsuluz, Pomorskajan-ird, 16

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnümbrikon tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''arhcity.ru'').