open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Obuhovan Kaičendan prospekt

**Obuhovan Kaičendan prospekt** () om ird Piterin Nevan i Keskuzrajonas.

Nece om kaikiš pidemb prospekt Piterin territorijas, sen piduz — üks'toštkümne kilometrad. Om Nevan huraks randirdaks paloin, Oktäbrin randird mäneb vastrandal. Prospekt om röunatud Aleksandr Nevalaižen torgul i Sinopan randirdal pohjoižes agjas, Šlissel'burgan prospektal i Karavajevskai-irdal suviagjas.

## Istorii
Počtte (trakt) Šlissel'burghasai i Arhangel'skannoks zavodihe prospektan territorijal 18. voz'sadas. Sauvoškatihe pertištod aigan mändes, i tehtihe kuz' prospektad toine toižen jäl'ghe 19. voz'sadan keskele. Vl 1931 üks' niišpäi sai ut *Prospekt Obuhovan Kaičendan muštho*-nimitust. Se pala sijadase Obuhovan tegimenno («Bol'ševik»-tegim NSTÜ:n aigan). Tegimen radnikad pidihe kaičendad policijad vaste vn 1901 7. päiväl semendkud, i nevondkundaline tobmuz udesnimiti sen aigtegon muštoks.

Ühtištadihe kuz' prospektad da nimitihe nügüdläižikš vn 1952 tal'vkun 15. päivän pätindan mödhe. Pala Karavajevskai-irdhasai om ližatud vn 1987 23. päiväl uhokud.

## Homaičendad
Leningradalaine zoopuišt

**Piterin Leningradalaine zoologine puišt** () om üks' Venäman kaikiš amuižembiš zoopuištoišpäi i üks' mail'man kaikiš pohjoižembiš. Se om eläban londusen muzei suren lidnan keskuses, sijadase Petrogradan rajonas. Zoopuišton aluz om pandud vn 1865 elokun 2. (14.) päiväl.

Mel'hetartuine da erazvuitte keraduz om sijatud vaiše 7,3 ga pindal. Kaik om läz 600 erikod täs: imetaiživatad, lindud, kalad da sel'rodatomad.

Tulend tegese Kronverkskii-prospektan polespäi.

## Irdkosketused
* Aluzkundan oficialine sait (''spbzoo.ru'').
Lujakulun čomuden genii

**«Lujakulun čomuden genii»** (ven.: *Гений страшной красоты*) om Dar'ja Doncovan kirj (naiždetektiv), kirjserijaspäi Daša Vasil'jevan polhe. Om kirjutadud vl 2012.
Jumalan Zakon

**Jumalan Zakonal** el'getas:
* Hristanuskondan uskonddogmatoiden ühtmuz; Biblii-pühäkirjan sel'genzoitusiden eriližused.
* Hristanuskojiden openduzdisciplin.
* Judaizmas «Jumalan Zakon» om Tor-pühäkirjan sinonimaks ( [torá] «openduz», «käskuz»).
Jumalanbembel'

**Jumalanbembel**', vai **il'oi-kal'oi** om atmosferine optine i meteorologine näguz, kudambad voib nähta, konz Päiväine (vai erašti Kudmaine) pidatab vihman vai sumegen vezitippuiden äjüt. Jumalanbembel' nägub kuti äimujuine bembel' vai ümbruz spektran mujuišpäi.

Toižed nimed: *kareg*, *jumalanheboine*, *kolijanbembel*, (runoištos) *kiroi-karoi*,  *vezikar*', (runoištos, lapseline) *orei-karei*.

## Jumalanbemblehe sidodud vepsän ozoitez

* Rusked korend päliči joges rippub. (jumalanbembel')


## Kacu mugažo
* Kudmaižen jumalanbembel'

## Homaičendad
Dudergofan järv

**Dudergofan järv** () om järv Piterin Krasnosel'skii rajonas läz Možaiskii (ende Dudergof)-žilod i Villozi-küläd.

Järven korktuz — 79,9 m meren tazopindan päl. Nimituz tuleb Dudergofan korktusišpäi.

Piduz — 1,3 km, leveduz — 0,7 km, süvüz — nelläs metrhasai. Sömine om vihmaspäi i purtkišpäi. Dudergofan järv kävutase veden varatoitandan täht.

Čoma lebuzon sijadase järven randal kontrastiženke elänzoitud rel'jefanke. Ehtbokaižel tüvedusel kaitud reliktižed pähkimpun žomad oma olmas.

Järvespäi valub Dudergofk-jogi. Ligovkan kanal augotihe täspäi 18. voz'sadal.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Dudergofan järv (Krasnoje Selo) ''encspb.ru''-saital.
Hamid Abdul

**Abdul Hamid** (; sünd. 1. viluku 1944, Dakk, Britanine Indii) om bangladešalaine politine da valdkundaline šingotai.

Vn 2013 keväz'kun 20. päiväspäi — Bangladešan prezidentan velgusiden oigendai. Vn 2013 sulakun 22. päiväspäi radab Bangladešan 20. prezidentaks. Vozil 2009-2013 radoi Bangladešan Rahvahaližen Suiman ezimehen.

## Homaičendad
Senekan kel'

**Senekan kel**' vai **Senek** (ičeze nimituz: *onödowága*) om üks' irokezižiš kelišpäi, kudambal pagištas senek-rahvahas (läz 8 tuhad ristituid) AÜV:oiden Oklahom- i N'ju Jork-štatoiš. Pagižijoiden lugu om läz 200 ristitud.

Kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal.

Kel' om istoriženke znamoičendanke, oli Irokezan Ühtnendan viden (sid' kuden) rahvahan ühthine kel'.
Villozi

**Villozi** (, ) om lidnanvuitte žilo Leningradan agjan Lomonosovan rajonas. Se om Villozin lidnankundan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vn 1817 Piterin ümbrišton kartal kuti *Villazi*. Kätihe küläd lidnanvuiččeks žiloks vn 2017 auguspäi.

## Geografijan andmused
Žilo sijadase rajonan päivnouzmas, Dudergofan järven oiktal randal ani röunal Piterinke. Kahesa nimitadud irdad.

Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 3865 ristitud, se oli kaikiš suremb ristitišt.

## Homaičendad
Korabsel'ki

**Korabsel'ki ** (,  «kor'bsel'g») om külä Leningradan agjan Vsevoložskan rajonan päivlaskmas, sen Bugrin lidnankundas. 

Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Vodin pätinan vn 1500 aigkirjas *Korboselka*- da sen vuitte nimitusidenke. Sen jäl'ghe om kuvatud vn 1676 kartal kut *Korboselki*.

Matkad lidnankundan Bugri-keskushesai om nell' kilometrad. Pertišt ližadub kottedžil, kahesa irdad i koume kujod oma küläs.

Vl 2007 külän eläjiden lugu oli 77 ristitud. Kaikiš suremb külän ristitišt oli 354 eläjad vl 1926. Inkeriläižed otiba enambust ristitištos edel vn 1942 deportacijad.

## Homaičendad
Kapitolovo (külä)

**Kapitolovo** (, ) om külä Leningradan agjan Vsevoložskan rajonas, sen Bugrin lidnankundas. 

Mainitaškanzihe Paul' Vasanderan kartal 17. voz'sadan ezmäižes koumandeses kuti *Kopitula*-eländpunkt. Venäkel'ne nimituz tuleb Kapiton-nimespäi.

Külä sijadase läz Kapitolovo-raudtestancijad Oht-jogen hural randal. Matkad lidnankundan Bugri-keskushesai om kahesa kilometrad.

Vl 1939 kaik 406 ristitud elihe küläs. Vl 2007 külän eläjiden lugu oli 416 ristitud. Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe külän ristitišt oli 467 eläjad, vn 2010 — 442 eläjad. Kaikiš suremb külän ristitišt oli 468 eläjad vl 2017. Kaik koume irdad om küläs.
Mendsari

**Mendsari** (,  «mändsar'») om külä Leningradan agjan Vsevoložskan rajonas, sen Bugrin lidnankundas. 

Mainitase ezmäižen kerdan Vodin pätinan vn 1500 aigkirjas kuti «*Mendosar' * ühtennimižen jogen randal časounänno».

Külä sijadase Ohtanjogen oiktal randal, kukhikahas tahondas amuižen pedaimecan sarikoidenke. Matkad lidnankundan Bugri-keskushesai om viž kilometrad. Pertišt kogoneb kottedžišpäi i kezaküläpertišpäi, 25 irdad.

Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe külän eläjiden lugu oli 181 ristitud. Kaikiš suremb külän ristitišt oli 389 eläjad vl 1926. Igähine rahvaz oli ingrijalaižed edel 1940-nzid vozid, hö alištuiba repressijoile etnižen tundusen mödhe.

## Homaičendad
Oma Mua

**«Oma Mua»** («Kodima») om Venäman Karjalan Tazovaldkundan lehtez karjalan kelen livvin paginal. Vhesai 2000 publikoitihe i vspäi 2014 om materialoid ičenaižkarjalan paginal-ki.

Kundaliž-politine lehtez. Alusenpanijad oma Tazovaldkundan tobmuz i kundaline «Karjalan rahvahan ühtnend»-organizacii. Lugendlehtez edestab tedoid karjalaižiden istorijas i kul'turas mugažo.

Lähtleb vspäi 1990, kerdan nedališ. Päofis sijadase Petroskoiš, «Periodika»-pästandkodiš. Tiraž — 750 egzemplärhasai. Nügüd'aigan lehtez om mujukaz, 12 lehtpol't nomeras.

## Päredaktorad
* Vladimir Kettunen (vspäi 1990 vhesai 2000)
* Larisa Nikitina (vspäi 2000 vhesai 2004)
* Natal'ja Sinickaja (vspäi 2004 vhesai 2017)
* Ol'ga Melentjeva (vspäi 2017 vhesai 2019)
* Ol'ga Smotrova (velgusentäutai, vspäi 2019 i nügüd'aigan)

## Kacu mugažo
* Vienan Karjala

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lehtesen oficialine sait (''omamua.ru'').
Savočkino (Leningradan agj)

**Savočkino** (, ) om külä Leningradan agjan Vsevoložskan rajonas. Mülüb Bugrin lidnankundha. 

Külä mainitase ezmäižen kerdan kuti pen' *Savkolovo*-žilo vl 1896. Vl 1939−1954 oli Kapitolovo-külän palaks.

Savočkino sijadase lidnankundan päivnouzmas. Matkad lidnankundan Bugri-keskushesai om kahesa kilometrad suvipäivlaskmha.

Vl 1939 külän ristitišt oli 94 eläjad. Vl 2007 külä oli kaikenaigaižeta ristitištota, ei olend registriruidud eläjid. Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe külän eläjiden lugu oli viž ristitud, vn 2010 — 22 ristitud. Kaikiš suremb külän ristitišt oli 284 eläjad vl 1954. Kaik om nell' nimitadud irdad.

## Galerei
 
Savochkino1.jpg|Külän nägud vl 2011
Savochkino3.jpg
Savochkino4.jpg
Savochkino5.jpg


## Homaičendad
Enkolovo

**Enkolovo** (, ) om külä Leningradan agjan Vsevoložskan rajonas, sen Bugrin lidnankundas. 

## Istorii
Külä mainitase vspäi 1834 Kapitolovo-külišton ühteks žiloks koumespäi. Vhesai 1942 läz kaik eläjad oliba inkeriläižed.

Hebosportan «Derbi»-klub sijadase küläs vspäi 2006, vedadas konkuran rahvahidenkeskeižid voibištelendoid (CSI 3*-W «Leningradan agjan Gubernatoran kupk») da toižid voibuižid hebon rachal.

## Geografii
Matkad lidnankundan Bugri-keskushesai om seičeme kilometrad suvipäivlaskmha. Kaik om 44 nimitadud irdad, pertišt kogoneb kottedžišpäi.

Vl 1939 külän ristitišt oli 110 eläjad. Vl 2007 külän eläjiden lugu oli 273 ristitud. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe külän ristitišt oli 412 eläjad. Kaikiš suremb külän ristitišt oli 429 eläjad vl 1997 i 426 eläjad vl 2017.

## Homaičendad
Sär'gi

**Sär'gi** (,  «sär'g») om külä Leningradan agjan Vsevoložskan rajonas. Mülüb Bugrin lidnankundha. 

Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Vodin pätinan aigkirjas vl 1500.

Külä sijadase lidnankundan pohjoižpäivnouzmaižes čogas, 67 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad lidnankundan Bugri-keskushesai om kümne kilometrad suvhe-suvipäivlaskmha.

Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe külän eläjiden lugu oli 102 ristitud, vn 2010 — 271 ristitud. Kaikiš suremb külän ristitišt oli 491 eläjad vl 1939.

Kaik om 22 irdad küläs, se sureneb kottedžiden aktivižen sauvondan tagut.

## Homaičendad
Akurio

**Akurio** (ičeze nimituz: *akuriyó*) om üks' Suviamerikan indejižiš kelišpäi, läz kadoi. Mülüb kariban kel'kundha.

Necel kelel pagiži akurio-heim (40 rist. vl 2012). Se eläb Surinaman suves Brazilijan röunanno. Üks'jäine pagižii toižeks keleks jäi vodele 2018, jäl'gmäine pagižii mamankeleks koli voziden 2002 i 2012 keskes.

Heim pagižeb nügüd' lähižel tirijo-kelel i ühtneb tirijo-rahvahaze (läz 2100 rist.), se om monolingv tobjimalaz.

## Homaičendad
Apalai

**Apalai** (ičeze nimituz: *apalaí*) om aparai-rahvahan kel', üks' Suviamerikan indejižiš kelišpäi. Mülüb kariban kel'kundha.

Necil kelel pagištas Brazilijan pohjoižes, erased kelenkandajad elädas Francijan Gvianas i Surinamas. Pagižijoiden lugu om läz 450 ristitud (mamankel', vn 1993 andmused), hö mahttas lodaita toižil-ki lähižil indejižil kelil.

Agglütinativine kel'. Kävutab vaihiden OVS-järgendust sanundas, se om harv. Kirjkel' om sätud latinan kirjamišton pohjal.

## Homaičendad
Bakairi

**Bakairi** (ičeze nimitused: *Bacairí*, *Bakairí*, *Kurâ*) om üks' Suviamerikan indejižiš kelišpäi. Mülüb kariban kel'kundha.

Necel kelel pagištas Brazilijan Matu-Grosu-štatan kümnes küläs; pagižijoiden lugu om läz 950 ristitud (1999, mamankel'). Rahvahan toine paginkel' om portugalijan kel'.

## Frazad
* Odora? / Âdapa lâwâne? — Kut azjad oma?
* Âdapa — vastuz *Odora*- i *Âdapa lâwâne*-küzundoile
* Âdainkâba urâ — vastuz *Âdapa lâwâne*-küzundale
* Âdyam idâze âmâ? / Âdyam mydâly? — Kuna sinä mäned?

## Homaičendad
Poroškino

**Poroškino** (, ) om külä Leningradan agjan Vsevoložskan rajonas, sen Bugrin lidnankundas. Se om lidnankundan kaikiš suremb külä eläjiden lugun mödhe. 

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vn 1727 Ingrijan kartal kuti *Poroškina*-külä.

Poroškino šingotase penil edheotandoil (šinmontaž, avtopezendsija), äniktorguindbazal laukanke, söndtavaroiden kahtel laukal.

## Geografijan andmused
Külä sijadase lidnankundan päivlaskmas. Reljef om kukhikaz, pen' järv om olmas. Lidnankundan Bugri-keskuz seižub kudes kilometras.

Pertišt kogoneb kottedžišpäi. Kaik om 65 irdad i 13 kujod.

## Eläjad
Vl 1939 külän ristitišt oli 470 eläjad. Vl 2007 külän eläjiden lugu oli 402 ristitud. Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe külän ristitišt oli 343 eläjad, vn 2010 — 909 eläjad. Kaikiš suremb külän ristitišt oli 509 eläjad vl 1926 i om nügüd'.

Privatine päivkodi-augškol radab küläs.

## Homaičendad
Mistolovo

**Mistolovo** (, ) om külä Leningradan agjan Vsevoložskan rajonas, sen Bugrin lidnankundas. 

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vn 1727 kartal kuti *Mistula*. Vll 1926−1939 külä oli Mistolovon suomen rahvahaližen küläkundan keskuseks. Ühthemänho 168 tanast lugetihe küläs vl 1940.

Vl 1942 külän ristitišton päpala — inkeriläižed — oli deportiruidud, i vl 1958 kaik 288 ristitud elihe siš.

Mägisuksiden «Ohta Park»-kurort radab külänno.

## Geografijan andmused
Külä sijadase rajonan keskuzpalan päivlaskmas, lidnankundan keskuzpalas. Matkad lidnankundan Bugri-keskushesai om kahesa kilometrad.

Vl 2007 külälaižiden lugu oli 122 ristitud. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe külän ristitišt oli 161 eläjad. Kaikiš suremb külän ristitišt oli 749 eläjad vl 1928. Pertišt kogoneb kottedžišpäi. Kaik om 26 irdad küläs.

## Homaičendad
Haprerii

**Haprerii** (ičeze nimituz: *japrería*) vai **Japrerii** (*yapreria*) om üks' Suviamerikan indejižiš kelišpäi. Mülüb kariban kel'kundha.

Necel kelel pen' kund pagižeb Venesuelan lodehližes Sulii-štatas. Pagižijoiden lugu oli 95 ristitud mamankeleks vn 2002 rahvahanlugemižen mödhe, heišpäi ühesa kümnendest pagištas ispanijan-ki kelel, erased mehed jukpa-heimkelel mugažo.
Saluma

**Saluma** (ičeze nimituz: *salumá*, voib vastata *Charúma* i *Xáruma*-nimid) om ühtennimižen heimon kel', üks' Suviamerikan indejižiš kelišpäi. Mülütadas kariban kel'kundha.

Necil kelel pagištas Brazilijan pohjoižes, Surinaman röunanno. Pagižijoiden lugu om läz 240 ristitud mamankeleks (2000).
Para Arara

**Para Arara** (ičeze nimituz: *parirí*) om arara-rahvahan kel', üks' Suviamerikan indejižiš kelišpäi. Mülüb kariban kel'kundha.

Necil kelel pagištas Brazilijan pohjoižes Par-štatas. Pagižijoiden lugu om 340 ristitud (2010, mamankel'), rahvahan ühthine lugumär — 437 ristitud (2010), toine kel' om portugalijan kel'.
Odžibven kel'

**Odžibven kel' ** vai **Anišinaabemovin** (ičeze nimitused: *Ojibwe, Anishinaabemowin, ᐊᓂᔑᓈᐯᒧᐎᓐ*) om odžibve-rahvahan kel', üks' pohjoižamerikan indejižiš kelišpäi. Mülütadas algan kel'kundan algonkinižihe kelihe.

Necil kelel pagištas Kanadas i AÜV:oiden pohjoižes. Pagižijoiden lugu om 56,531 ristitud (47,740 Kanadas, 8,791 AÜV:oiš). Kel' om kadondan grazindan al.

Koume kirjamištod: latinical pohjal, kanadine tavukirjkel' i algonkinan tavukirjkel'.

Severz'-se sanoid tuli mail'man kelihe odžibven kelespäi, oz., vigvam, totem.

## Tekstan ozutez
### Tekst
# *Aabiding gii-ayaawag niizh ikwewag: mindimooyenh, odaanisan bezhig.*
# *Iwidi Chi-achaabaaning akeyaa gii-onjibaawag.*
# *Inashke naa mewinzha gii-aawan, mii eta go imaa sa wiigiwaaming gaa-taawaad igo.*
# *Mii dash iwapii, aabiding igo gii-awi-bagida’waawaad, giigoonyan wii-amwaawaad.*

### Känduz
# Kerdan oli kaks' našt: ravaz mam i üks' hänen tütrišpäi.
# Hö eliba tes Ingerha.
# Nece oli amu, hö eliba sigä vigvamas.
# I erasen kerdan hö mäniba verkoičemha, sikš ku takaiba söda kalad.

## Homaičendad
Odžibve (rahvaz)

**Odžibve** (mugažo **odžibv**) vai **čippeva** (*Ojibwe*, *Ojibwa*, *Chippewa*, ičeze nügüdläine nimituz: *Aniššinape*) om Pohjoižamerikan indejine rahvaz.

## Leviganduz
Odžibvelaižed elädas Kanadas i AÜV:oiden pohjoižes. Rahvahan eziauguine territorii levitase pohjoižhe i päivlaskmha Suriš järvišpäi.

Lugu om läz 360 tuhad ristituid — enamb 205 tuhad Kanadas i enamb 150 tuhad AÜV:oiš. Pagištas odžibven i anglijan kelil.

## Istorii
Odžibve-rahvaz eli laptas evropižen kolonizacijan päčuradusespäi, ka om kaičenus. Vedi sodoid lähižid indejižid rahvahid vaste kolonizacijan aigan eskai.

Nügüd'aigan rahvahan kundad elädas äiluguižiš rezervacijoiš, om rahvahan ezitajid lidnoiš-ki. 

Rahvahan kul'turan istorii mülütab tohesižid venehid i turuškoid, vas'ken samišt da torguindad, mecrisan kul'tiviruindad i vahtren siropan sandad. Kaičenus tohesižiš turuškoiš om kirjutadud detaližikš da kompleksižikš neniš azjoiš: aigtegoiden istorii, pajod, kartad, mainitesed, starinad, matematikan i arboiden tedod.

## Religii
Rahvahan nügüd'aigaižed uskod oma protestantizman jumalankodikundad, katolicizm i veroližed verod.

Tähäsai totemizm, mectusen kul'tad i rahkoiden-valdoičijoiden kul'tad oma levitadud odžibve-rahvahas. Ülembaine jumal om Gitči-Manitu (Kičči-Manito).
Odžibve

**Odžibve** voib znamoita:
* Odžibve (rahvaz) — indejine rahvaz Kanadas da AÜV:oiden pohjoižes.
* Odžibven kel' — indejine kel' Kanadas da AÜV:oiden pohjoižes.
Karihonan kel'

**Karihonan kel**' (ičeze nimituz: *Hianacoto-Umaua*, toižed nimed: *Carifuna, Carihona, Carijona, Huaque, Kaliohona, Karijona, Koto, Omagua, Umawa*) om üks' Suviamerikan indejižiš kelišpäi vai kaks' erištadud kel't. Mülüb kariban kel'kundha.

Necil kelel pagištas Kolumbijan suvipäivnouzmas. Pagižijoiden lugu om 6 ristitud vl 2007, kel' om kadomižen röunal. Kaik oli 290 karihonalašt vl 2007.
Ikpeng (kel')

**Ikpeng** (ičeze nimituz: *chikaon*) om ikpeng-rahvahan kel', üks' Suviamerikan indejižiš kelišpäi.

Necel kelel pagištas Brazilijas; pagižijoiden lugu om läz 320 ristitud (mamankel').
Kostrom (jogi)

**Kostrom** () om Volgan hura ližajogi. Jokseb Venäman pohjoižes palas, Kostroman agjadme.

Piduz — 354 km, basseinan pind — 16 000 km².

Soligalič- i Bui-lidnad sijadasoiš jogen randoil. Kostrom-lidn seižub jogensun randoil (nüg. Gor'kijan vezivaradim).

Joginišk sijadase Galičun ülüdel, Kostroman sos Čuhloman rajonan Knäževo-žilonno. Üläjoksmuz om sodunudme tahodme, leveduz sase pigai 30..40 metrhasai äiluguižiden ližajogiden tagut, randad oma mecakahad. Keskjoksmuz kändase vitkoks Bui-lidnan jäl'ghe vezivaradimen lähembusen taguiči.

Jädub kül'mkus-sulakus. Kävutase laivjogeks Malavino-žilod alemba (122 km jogensuhusai, mödvedhe Bui-lidnaspäi). Vuigonk oli jogedme 1980-nzihe vozihesai.

## Homaičendad
Stroganovan pert'kulu

**Stroganovan pert'kulu** () om Stroganovad-kanzan pert'kulu, valdoiči vll 1754−1918. Se om saudud vozil 1753−1754 Frančesko Bartolomeo Rastrelli-arhitektoran projektan mödhe kaks'žiruižen pertin sijas. Üks' venälaižen barokkon ezikuvišpäi. Nügüd' — Venälaižen muzejan filial.

Rastrelli sädi pert'kulun südäimen näguid-ki eziauguižešti. Kaks' interjerad oma kaičenus tähäsai, ned oma Sur' zal (äiluguižidenke vajehtusidenke) i Paradine vestibül'.

Sauvuz om ližatud 19. voz'sadan ezmäižes poles i om nellikan polhe ülähäspäi. Vl 1908 sadun plan oli tehtud pert'kulun südäitanhas sijatamha kuvapatshid i «Gomeran kaumust» Stroganovoiden kezaküläpertišpäi. Nevondkundaližen aigan sad oli avaitud kaikile tahtnikoile, no čaptihe sidä vl 2003, kätihe kezarestoranaks.

## Homaičendad
Valdkundaline Venälaine muzei

**Valdkundaline Venälaine muzei** () om venälaižen čomamahton kaikiš suremb muzei mail'mas. Sijadase Piteriš, Mihailovan pert'kulun sauvuses. Muzejan filialad sijdasoiš Piterin Mihailovan lidnuses, Mramorižes i Stroganovan pert'kuluiš.

## Irdkosketused
* Muzejan oficialine sait (''rusmuseum.ru'').  
* Virtualine ekskursii muzejadme ''virtualrm.spb.ru''-saital.    
* «Venälaine muzei: virtualine filial»-projekt (''rusmuseumvrm.ru'').
Danaja (Rembrandtan kuva)

**«Danaja»** (1636−1647) om alamalaižen Rembrandt-pirdajan voikuva Piterin Ermitažan kogodusespäi.

Kuva om pirtud amuižgrekan mifan motivoiden mödhe Danajas, Persein mamas. Rembrandt sädi kuvad ičeze kodin täht, kuvazi Danajan mel'kuvaks ezmäi ičeze akad, hänen surman jäl'ghe — sudaruškad. Danajan mod ühtenzoitab molembiden naižiden pirdoid.

Suruz — 185 sm × 203 sm.

Kuva om osttud venämalaižel Jekaterina II-imperatornaižel Ermitažan täht vl 1772 francižen Pjer Kroza-keradajan jäl'gnikoil.

Vl 1985 voikuvan nelländez oli muretud läžujal psihižikš vandalal. Restavracii vedihe 12 vot, nügüd'aigan kuva ozutase somustadud stöklan al.

## Homaičendad
Zanevkan lidnankund

**Zanevkan lidnankund** () — municipaline ühtnik Leningradan agjan Vsevoložskan rajonan suvipäivlaskmas. Administrativine keskuz — lidnanvuitte Janino-1-žilo. Edel 2016. vot oli küläkundaks, Zanevk-külä oli sen keskuseks.

Vl 2010 lidnankundan ristitišt oli 6 717 eläjad, pind — 50,34 km². Vl 2021 kaik 66 264 eläjad oli lidnankundas intensivižen sauvondan jäl'ghe Kudrovo- i Janino-1-eländpunktoiš.

## Eländpunktad
Kaik ühesa eländpunktad sijadasoiš lidnankundan territorijal — üks' lidn, kaks' žilod i kuz' küläd:

* Janino-1, lidnanvuitte žilo — administrativine keskuz (vspäi 2016)
* Hirvosti, külä
* Janino-2, külä
* Kudrovo, lidn
* Mäglovo, žilo raudtestancijanno
* Novosergijevk, külä
* Suorand, külä
* Zanevk, külä
* Videnz' Kilometr, žilo raudtestancijanno

## Irdkosketused
* Lidnankundan oficialine sait (''zanevkaorg.ru'').
Kudrovo

**Kudrovo** (,  — «Värmägi») om lidn Leningradan agjan Vsevoložskan rajonan suvipäivlaskmas. Sijadase Piterin päivnouzmaiženno röunanno, mülüb Zanevkan lidnankundha.

## Istorii
Vintegimed Piterin ümbrištol mainitadas lidnan sijas 19. voz'sadan augotišespäi Värmägi-usadibanke (), usadiban pert' om likvidiruidud vl 2013. Nevondkundaližen aigan Kudrovo-kolhoz, sid' sovhoz, oliba olmas vll 1928−1950.

Saudas ut Kudrovo-lidnad läz endišt Kudrovo-küläd, lidnan aluz om pandud vn 2006 lopus. Vn 2008 uhokus om zavodidud «Uz' Okkervil'»-eländfartalan sauvondad, vn 2009 sügüzespäi letihe «Seičeme pälidnad»-eländfartalan.

Vn 2018 28. päiväl kezakud Kudrovo sai lidnan statusad Leningradan agjan № 46-oz-käskusen mödhe 18.06.2018-dataspäi.

Kudrovo šingotase betontegimel, specialižen radsoban pästandal, varažomil.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Piterin Rengazavtotenno, sen ümbrusen südäimes, pohjoižhe «Kol»-avtotrassaspäi (R-21). Om röunatud Piterin Nevan rajonal päivlaskmas, raudtesarakon taga. Okkervil'-jogi (Nevan oigedpol'ne bassein) läbitab lidnan pohjoižpalad.

Matkad lidnankundan Janino-1-keskushesai om kuz' kilometrad pohjoižpäivnouzmha, Vsevoložsk-rajonkeskushesai om 14 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 21 km avtotedme. Lähembaižed lidnankundan eländpunktad oma Zanevk-külä kahtes kilometras pohjoižhe i Novosergijevk-külä kaks' kilometrad päivnouzmha.

Kaik om 21 irdad lidnas.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe Kudrovo-külän eläjiden lugu oli 137 ristitud. Vl 2017 kaik 13 501 ristitud oli registriruidud sen aigan küläs. Lidnan ristitišt oli 31 577 eläjad vl 2019, 60 791 eläjad vl 2021. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

Ortodoksižen hristanuskondan koume jumalanpertid oma saudud lidnas vspäi 2013: Ioann-jumalantedomehen i Jumalanmaman «Ihastuz da tüništuz»-jumalaižen kaks' pühäpertid.

Kaik läz kümned päivkodid (vn 2020 andmused) i koume keskškolad oma avaitud lidnas. Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähižes Piteriš. Gatčinan pedagogine kolledž avaidab palakundad lidnas vn 2023 kezal.

## Transport
Avtobusad ühtenzoittas lidnad Piterinke. Lähembaine metrostancii om  Ulica Dibenko, sen üks' vestibülišpäi om ühtes kilometras päivlaskmha lidnan röunaspäi orhal vai kahtes..nelläs kilometras avtoteidme.

Metropoliten (vozile 2025−2027) linijan ekspluataciženke deponke i tramvai oma vaiše planoiš.

## Galerei

Kudrovo 20210110 204038.jpg|Lämoipalonvastaine palakund (2021)
Kudrovo.JPG|Istorine Kudrovo-külä, vn 2013 nägu
Kudrovo 20210110 193404.jpg|Ph. Ioann-jumalantedomehen jumalanpert', vn 2021 nägu
Кудрово.jpg|«Seičeme Pälidnad»-mikrorajonan uded sauvondad vl 2015
Kudrovo 20210110 204336.jpg|Keskškol nomer 1 (2021)
Mega Park P8014599.jpg|«Mega»-torguindkeskuz (2020)
Fountain. Kudrovo. Europe square P7212635.jpg|Fontan Evropan torgul vl 2020


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan i lidnankundan tobmuden oficialine sait (''zanevkaorg.ru'').
Videnz' Kilometr (Leningradan agj)

**Videnz' Kilometr** () om žilo stancijanno Leningradan agjan Vsevoložskan rajonan suvipäivlaskmas, sen Zanevkan lidnankundas. 

## Istorii
Žilo mainitase vspäi 1973, om saudud *5. km*-raudteplatformanno. Om ühtenzoittud Janino-1-žilonke vižkilometrižel avtotel.

Suren sodan nevondkundaližiden sodamehiden velleskaum-muštnik sijadase pohjoižhe žilospäi, sidä kesken Baltijan laivišton pölištunuded merimehed oma mahapandud siš.

## Geografijan andmused
Žilo sijadase rajonan suvipäivlaskmas, ani suvhe «Piter — Koltuši»-avtotespäi.

Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe žilon kaikenaigaižiden eläjiden lugu oli nell' ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 12 eläjad vl 2002 (koume nelländest — venälaižed).

## Homaičendad
Suorand

**Suorand** (,  «sorand») om külä Leningradan agjan Vsevoložskan rajonan suvipäivlaskmas, sen Zanevkan lidnankundas. 

Eländpunkt mainitaškanzihe vspäi 1896. Toižed nimitused oliba *Suo-Rond* (*Suo-Ronda*) i *Suorit* (*Suorita*). Vl 1942 deportiruihe külän suomen ristitištod täuzin. Külä alištui melioracijale, ende saihe turbast, nügüd' letet. Vspäi 1996 tehtas voibuižid suksil i mauntinbaikal külänno regulärižešti.

Lähembaine eländpunkt om Hirvosti. Kaik om 12 nimitadud irdad i üks' kujo. Pertišt kogoneb kottedžišpäi.

Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 438 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 649 eläjad vl 1958.

## Homaičendad
Hirvosti

**Hirvosti** (, ) om külä Leningradan agjan Vsevoložskan rajonas, sen Zanevkan lidnankundas. 

Eländpunkt mainitase Piterin ümbrišton kartal kuti *Herves* vl 1810, *Hirvast* (*Hirvasta*) vl 1834, *Hirvone* (*Hirwone*) vl 1849, *Hirvost*' vl 1862. Ühtištuihe Jerohovo-külänke 1930-nzil vozil.

Külä sijadase lidnankundan pohjoižpäivnouzmas. Matkad lidnankundan Janino-1-keskushesai om seičeme kilometrad päivlaskmha. Lähembaine eländpunkt om Suorand-külä, röunatab.

Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 167 ristitud. Kaikiš suremb külän ristitišt oli 354 eläjad vl 1958.

Kümne nimitadud irdad i üks' kujo.

## Homaičendad
Janino-1

**Janino-1** ( vai *Первое Янино*, ) om lidnanvuitte žilo (vspäi 2016) Leningradan agjan Vsevoložskan rajonan suvipäivlaskmas. Se om Zanevkan lidnankundan administrativine keskuz (vspäi 2016).

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1853 kuti sirdanuziden Venäman toižiš eländpunktoišpäi saksalaižiden kolonii. Vl 1942 deportiruihe saksalaižid küläspäi.

Janino-1 šingotase konteineriden äifunkcionaližel varažomal muitanke raudtenno (avaitihe vl 2011), mugažo betontegimel.

## Geografijan andmused
Žilo sijadase lidnankundan pohjoižes, 16 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kaik om 31 irdad žilos. Matkad Piterin röunhasai (Kosiginan prospekt zavodiše) om nell' kilometrad päivlaskmha, ani edel sidä om Zanevk-külä. Rengazavtote ümbri Piteriš mäneb ani päivlaskmha žilospäi. Suorand-, Hirvosti- i Janino-2-küläd oma kahtes-koumes kilometras päivnouzmha avtotedme žilospäi, ani tegimištzonan taga. 

Vižkilometrine sarak ühtenzoitab žilon tegimištzonad Piterin raudümbärtenke. Lähembaine raudtestancii om Zanevkan Post (om avaitud vl 1924) raudümbärtel, sijadase Piterin i Zanevk-külän keskes.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe sen aigan külän eläjiden lugu oli 4 452 ristitud. Vl 2002 külän ristitišt oli 4 285 ristitud, venälaižed otiba ühesad kümnendest. Kaikiš suremb žilon ristitišt om nügüd', se ližadui lujas intensivižen sauvondan tagut.

## Homaičendad
Janino-2

**Janino-2** (, ) om külä Leningradan agjan Vsevoložskan rajonan suvipäivlaskmas, sen Zanevkan lidnankundas. 

Eländpunkt mainitaškanzihe kuti *Janino-külä* voziden 1705, 1726, 1734 i 1742 kartoil, kuti *Janin* (*Janina*) — vll 1792, 1810. Vspäi 1862 *Janino* möst. Nimitihe *Toine Janino* () vai Janino-2 1970-nziš vozišpäi, lähine Janino-1 oli suremb.

Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 339 ristitud. Kaikiš suremb külän ristitišt oli 333 eläjad vl 1939 i om nügüd'.

Seičeme nimitadud irdad, pertišton tobj pala om irdan nimituseta.

## Homaičendad
Merian Marija Sibilla

**Marija Sibilla Merian** (; sünd. 2. sulaku 1647, Frankfurt Mainal, Saksanma — kol. 13. viluku 1717, Amsterdam, Alamad) oli saksalaine gravirui da kirjoiden čomamahtoine formitai, grafikanpirdai, pirdai barokko-stiliš i entomolog.

Naine tegi melel seižujid mujutimid pirdmaha kanghiden pindal.

## Mušt
* M.S. Merianan portret oli pandud Saksanman banknotha 500 markad nominalanke, ned rahad oliba pörundas vll 1992−2002 edel evrod tulendad.
* *Maria S. Merian* om üks' Saksanman äimetoižiš tedoidamižlaivoišpäi, om nimitadud hänen muštoks.

## Homaičendad
Novosergijevk (Leningradan agj)

**Novosergijevk** (, ) om külä Leningradan agjan Vsevoložskan rajonan suvipäivlaskmas, sen Zanevkan lidnankundas. 

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1810 kuti *Uz' külä* () i vl 1860 kuti lähine *Sergijevk-külä* (ven. *Сергиевка*). Ühtištuihe külid 1920-nzil vozil *Novo-Sergijevk*-nimitusenke, sen eläjad oliba venälaižed päiči ühtes kanzas.

## Geografijan andmused
Külä sijadase Okkervil'-jogen niškan oiktal randal, 12 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe külän eläjiden lugu oli 270 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 216 eläjad vl 1939 i om nügüd'.

Nell' nimitadud irdad: Tankistoiden Vägimehiden, Zarečnai, Molodöžnai, Läbiajo Novosergijevskai-tegimištzonannoks ().

## Homaičendad
Mäglovo (žilo stancijanno)

**Mäglovo** () om žilo ühtennimiženno raudtestancijanno Leningradan agjan Vsevoložskan rajonan suvipäivlaskmas, sen Zanevkan lidnankundas. 

Eländpunktan i stancijan aluz om pandud 1930-nzil vozil. Žilo sijadase «Piter — Vsevoložsk»-avtotenno.

Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe žilon eläjiden lugu oli kaikiš suremb, 42 ristitud.
Kapong

**Kapong** (ičeze nimituz: *ingarikó*) om akavajo- i patamon-rahvahiden kel', om üks' Suviamerikan indejižiš kelišpäi.

Necel kelel pagištas Gajanas da Venesuelas; pagižijoiden lugu om läz 10 000 ristituid (mamankel').

Kaks' znamasišt dialektad oma keles — akavajo da patamon; nened dialektad kaclesoiš hal'g kut erižed keled.
Mihailovan pert'kulu

**Mihailovan pert'kulu** () om pert'kulu Piterin keskuses Čomamahtoiden torgul. Kaičese korktan klassicizman arhitekturan muštnikaks. 

Pert'kulu om saudud pustolänil vozil 1819−1825 kuti Mihail Pavlovič-ruhtinasen privatine rezidencii hänen tatan Pavel I-imperatoran idejan mödhe. Arhitektor — Karl Rossi, hän-žo planurui torgud pert'kulunno i kaht ut irdad, Inženernai i Mihailovskai. Arhitekturine kompleks mülütab mugažo Mihailovskii-sadud Marsan pöudon polespäi.

Sauvuz om osttud valdkundal vl 1895. Venälaine muzei sijadase neciš sauvuses vn 1898 keväz'kuspäi Nikolai II-imperatoran käskön mödhe.
Mramorine pert'kulu (Piter)

**Mramorine pert'kulu** () om Venäman pert'kulu klassicizman stiliš Piterin istorižes keskuses. Vspäi 1992 — Venälaižen muzejan filial.

Sauvuz sijadase Ezmäižel Admiralteiskii-sarel, Millionnai-irdan zavodindas.

## Istorii
Vll 1714−1737 Počtantanaz da sen valdmad oliba olmas, tanaz paloi lophu. Pert'kulu om saudud sen pustolänin sijas Jekaterina II-imperatornaižen käskön mödhe vozil 1768−1785. Arhitektor — Antonio Rinal'di, letihe pert'kulud hänen i Petr Jegorov-arhitektoran projektan mödhe. Imperatornaine tahtoi lahjoita pert'kulud Grigorii Orlov-favoritale, hän abuti Jekaterinale sada valdištint. No graf koli vl 1783, edel sauvondan vaumičendad. Sil-žo vodel imperatornaine osti sauvust valdkundale Orlovan jäl'gnikoil.

Lidnan ezmäine sauvuz krepindanke londuseližes kivespäi (ozrikkivi, mramor). Znamasižed südäimed oma päpordhad i Mramorine (Orlovan) zal. Fligel' sijadase pert'kulunno.

Kaikenaigaine «Verazmaižed pirdajad Venämas, 18. — 19. voz'sadan ezmäine pol'»-ekspozicii sijadase Mramorižen pert'kulun zaloiš vspäi 1992. Venäman i verhiden maiden nügüd'aigaižiden mastariden pordaigaližed ozutelendad tegesoiš regulärižikš. Pert'kulu kävutase erazvuiččiden kongressoiden täht mugažo.

## Homaičendad
Lävä

**Lävä** om aidoitez järedoile kodiživatoile: järed sar'vikaz kabjživatišt, lambhad, sigad da toižed živatad. Siš ičeze stai om kaikuččel järedal živatal. His, ol'gen varažom i herekogo sijadasoiš lävänno.

Tehtas parzišpäi tobjimalaz, keskustal pertišpäi (vai sen elämižsijaspäi ühten katusen al ende) gigijenha näht. Lävän päfunkcii om živatoiden kaičend vilud i sadegid vaste.

## Lävähä sidodud vepsän muštatiž

* *Armaz kuti hahk lambaz verhas läväs.*


## Irdkosketused
* Kut tegiba rihen, aitan i lävän // Vepsän kelen korpus. — #188.
Bardveič

**Bardveič** om ladim hibusiden ajandan täht. Se pid'oiteleb terasišt terad, voib vajehtada terad vai ei. Teran agjad ozutadas puišpäi vaiše vähän varuitomuden täht.

Mužikad ajaiba ičtaze varuližil bardveičil edel puiden melestegendad. Ezmäine varuitoi bardveič tuli torgusennoks Sures Britanijas vl 1874.

## Bardveičiden toižendad
* Varuližed (teraižed)
* Varuitomad
** järgeližed (Ajamižladim)
** elektrižed (Elektrobardveič)
** ajamižmašinad

## Homaičendad
Varuline bardveič

**Varuline bardveič** om bardveič avoinudenke teranke.

Ezmäižed bardveičed oma sätud läz 1680. vot Anglijan Šeffild-lidnas. Nimitaškanzihe niid «varuližikš» avaros Gillette-kompanijan T-vuiččen bardveičen sädandan jäl'ghe vl 1901, reklamiruihe T-vuittušt kuti «varuitoi bardveič».

Kävutadas serašt (abrazivišt kived) eziauguižen tahkandan täht vai teran endištusen aigan. Teran hüvä olend i peniden vigoiden kohenduz sasoiš eriližen nahkvönen i abrazivpastan abul.
Veič

**Veič** om čapai ladluz, kudamban radorgan om tera.

Radladluz kogoneb teraspäi i vardespäi, erasti ližatas hodrid. Teravzoittas terad ühtes agjaspäi vai molembiš polišpäi.

Ezmäižed veičed oliba paleolitas, kivižed vardeta. Ottihe kävutamižhe mugažo veičid luspäi i bambukaspäi. Tegeškanzihe metalližid teroid viž tuhad vozid tagaz.

Jagadas veičid kävutandan mödhe: keitimpolen, mectusen, sodan täht. Oleldas penenijad i nügelzoittud erazvuiččin. Veičiden suruz i kävutand reguliruiše äjiden maiden käskusištol.

## Kacu mugažo
* Suomalaine veič

## Homaičendad
Vaugedvenän kel'

**Vaugedvenän kel**' (**vaugedvenäkel**'; ičeze nimituz: *беларуская мова*; *biełaruskaja mova*) om üks' slavižiš, indoevropižiš kelišpäi. 

Ezmäine kirjankel' sündui Suren Litvan ruhtinazkundan aigan 14. voz'sadal. Nügüdläine kirjankel' om sätud udes 19. voz'sadal. Kelen reguliruindorganzacii om Vaugedvenäman  Nacionaline Tedoakademii (*Нацыянальная акадэмія навук Беларусі*), sijadase Minskas.

## Leviganduz
Vaugedvenän kelen pagižijoiden lugu om 7 818 960 ristitud (2001). Mamankeleks oli valdkundan ristitišton 37 % täht vl 1999 i 23 % vl 2009. Se om Vaugedvenäman üks' kahtes valdkundkelespäi, toine om venän kel'. Om kelen pagižijoid verhiš maiš (Pol'šanma, Venäma) röunanno Vaugedvenämanke. Vahvištihe rahvahanvähembusen keleks Čehanmas.

Kaik nell' paginoiden pägruppad om keles: pohjoižpäivnouzmaine pagin, keskuzpaginad, suvipäivlaskmaine pagin, päivlaskmaižpolesjen paginad.

## Ümbrikirjutand

Vaugedvenän kirjkel' om kirilližen kirjamišton pohjal, toine kirjamišt latinican alusel om oficialižeta statusata.

Kel' om sintetine flektivine. Kaik om kuz' kändod nominativan ližaks: viž kut venän keles i lokativ. Painend om dinamine, voib olda ližapainendad pit'kiš vaihiš. Om äi velgsanoid pol'šan i litvan kelišpäi hätken elon tagut niiden pagižijoidenke ühtes valdkundas.

## Lugusanad
* **адзiн**; **adzin** — üks' 
* **два**; **dva** — kaks' 
* **тры**; **try** — koume 
* **чатыры**; **čatyry** — nell' 
* **пяць**; **piać** — viž 
* **шэсьць**; **šeść** — kuz' 
* **сем**; **siem** — seičeme 
* **восем**; **vosiem** — kahesa 
* **дзевяць**; **dzieviać** — ühesa 
* **дзесяць**; **dziesiać** — kümne
* **дваццаць**; **dvaccać** — kaks'kümne
* **трыццаць**; **tryccać** — koumekümne
* **сто**; **sto** — sada
* **тысяча**; **tysiača**— tuha

## Frazad
* Вiтаю! Vitaju! — Tervhen!
* Як цябе завуць? Jak ciabie zavuć? — Kut sindai kuctas?
* Адкуль ты? Adkul ty? — Kugalaine oled?
* Дзе ты жывеш? Dzie ty žyvieš? — Kus sinä eläd?
* Да пабачэньня! Da pabačeńnia! — Nägemižhesai!
* Дзякуй. Dziakuj. — Kitän.

## Homaičendad
Pepsi

**Pepsi** vai **Pepsi-Cola** om gaziruidud kola-jom, alkogolitoman joman toižend. Tegii — amerikaine «PepsiCo»-kompanii.

Jom om sätud AÜV:oiš vl 1893, tegi melel amerikaine Kaleb Devis Bredem-farmaceft () Nju Bern-lidnaspäi (Pohjoine Karolin-štat). Nimiti jomad «Bredan jom» (angl. *Brad’s Drink*), se mülüti saharad, vanilid i kolan pähkmiden unotest. Melestegii napri säta jomad, mitte abutiži sömänsulatusele i ližaziži energijad. Reklamirui kut abutuz dispepsijad vaste, sidodihe sihe joman ut nimitust.

Nimitihe jomad *Pepsi-Cola* vl 1898. Sen recept kändihe tetabaks kompanijan bankrotnendan jäl'ghe vl 1923. «Pepsi» sai populärižust Suren depressijan aigan, oti «Coca-Cola»-konkurentan torgusen palad satusekahan marketingan tagut. Lühetihe joman nimitust nügüdläižikš (*Pepsi*) vl 1961. PepsiCo-kompanii radab vspäi 1965, se om sätud The Pepsi Cola Company-edheotandan (vspäi 1941) ühtištusel čipsoiden Frito-Lay-kompanijanke.

Nügüd'aigan kompanii otab kolan mail'man torgusen videndest. Ezmäine tegim Nevondkundaližes Ühtištuses om saudud Novorossiisk-lidnha vl 1974.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Produktan oficialine sait (''pepsi.com'').
Komin kel'

**Komin kel**' (ičeze nimituz: *коми кыв*) om komin rahvahan kel', Komin Tazovaldkundan oficialine kel'. Pagižijoiden lugu — 219 205 ristitud (vn 2010 Venäman rahvahanlugemine).

Se om üks' permižiš kelišpäi (uraližiden keliden suomalaiž-ugrilaine veza). Om koume sured paginištod, kaikuččel om ičeze kirjstandart:
* pohjoine (komi-ziränine kel')
* suvine (permin komin kel')
* komi-jäz'van kel' (kirjkel' vspäi 2003)

## Komin kelen kirjamišt
Limburgan kel'

**Limburgan kel**' (ičeze nimitused: *Plat* [plɑt] «järgeline», *Limburgs / Lèmbörgs* [ˈlɛmbœʁxs]) om üks' germanižiš, indoevropižiš kelišpäi. Se om limburgalaižiden rahvahankel', pagištas Alamaiden, Bel'gijan i Saksanman palas.

Pagižijoiden lugu om läz 1,3 millionad ristituid (2001). Järedad lidnad kelen levigandusen territorijal: Hasselt (Bel'gii), Maastriht (Alamad), Düssel'dorf (Saksanma). Lugese alaman kelen paginaks Bel'gijas, saksan kelen paginaks Saksanmas, oficialine status om Alamaiš vaiše kuti regionaline kel'. Arealan territorijal Bel'gijas i Alamaiš eläjiden 50..90 % kävutadas limburgan kel't muupäiväližes besedoičendas.

Kelen levitadud nimituz libub Limburg-lidnan (limburgaks *Laeboer* ['læ:buʁ]) da sen grafkundan nimespäi. Limburgan kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal. Šingotadud tonsistem om keles, ümbärdajiden keliden erineden. Ei ole ni amušt kirjverod kelel, ni ühthišt orfografijad. Valdkundröunad ei telustand kelenkandajiden ičekeskeižele el'gendusele.

## Homaičendad
Lüksemburgan kel'

**Lüksemburgan kel**' (ičeze nimituz: *Lëtzebuergesch* ['lətsəbuərjəʃ]) om üks' germanižiš, indoevropižiš kelišpäi. Sai oficiališt statusad vl 1984, erasti kaclese kut saksan kelen pagin. Se om lüksemburgalaižiden rahvahankel' da Lüksemburgan valdkundkel'. Toižed oficialižed keled oma francijan i saksan keled.

Pagižijoiden lugu om läz 400 tuhad ristituid (2024), muupäiväližen besedoičendan kel'. Om levitadud Lüksemburgas da lähižiden valdkundoiden röunmaiš (Bel'gii, Francii, Saksanma). Lüksemburgan kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal. Reguliruindorganzacii om ohjastusen Kaikenaigaine nevondkund lüksemburgan keles (*Conseil fir d'Lëtzebuerger Sprooch*), radab vspäi 1998.

Kelen paginad: *Areler, Eechternoocher, Kliärrwer, Miseler, Veiner, Weelzer* da toižed.

## Homaičendad
Mal'tan kel'

**Mal'tan kel**' (ičeze nimitused: *malti, lingwa Maltija*) om üks' afroazijalaižiš, semitižiš kelišpäi. Om üks' Mal'tan valdkundkelišpäi, oficialine kel' vspäi 1936 (panihe italijan kelen sijas), toine om anglijan kel'. EÜ:n üks' oficialižiš kelišpäi vspäi 2004.

Pagižijoiden lugu om 520 tuhad ristituid, sidä kesken 372 tuhad Mal'tan saril (2015, ristitišton ühesa kümnendest), kus eläjad oma bilingvad tobjimalaz. Kaikiš suremb mal'tankel'ne diaspor eläb Avstralijas, läz 40 tuhad pagižijoid. Kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal, üks'jäine mugoine kel' semitižiden keskes. Vaihišton i grammatikan aluz om ottud araban kelespäi, om äi velgsanoid italijan kelespäi — sicilijan alapagin besedoičendas, toskanan dialekt kirjkeles.

Reguliruindorganzacii om sätud vl 2005 kirjkelen täht valdkundan uden Käskusen keles mödhe. Se organ om Rahvahaline nevondkund mal'tan keles (mal't. *Il-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti*), baziruiše Vallettan Florian-ezilidnas.

## Homaičendad
Gagauzijan kel'

**Gagauzijan kel**' (ičeze nimitused: *gagauz dili*, *gagauzça*) om gagauzalaižiden rahvahankel'. Pagištas Moldovas, sen avtonomižes Gagauzii-regionas tobjimalaz, mugažo Ukrainan Odessan agjan lähižiš tahondoiš.

Pagižijoiden lugu om 140 tuhad ristituid (2009, mamankel'). Kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal, vll 1957−1993 oficialine kirjkel' oli olmas kirillical.

## Irdkosketused
* Gagauzijan Vikipedijan sait (''gag.wikipedia.org'').
Ken tahtoib lindä millioneraks?

**«Ken tahtoib lindä millioneraks?»** () om TV-vänd, kudambas kaikutte ühtnii voib sada 3 millionad rubläd, ku andab oiged vastuz 15 küzundoile erazvuiččiš tedon agjoišpäi («Who Wants to Be a Millionaire?»- originaližen anglijalaižen TV-viktorinan analog).

Vedajad — Maksim Galkin (2001—2008) i Dmitrii Dibrov (1999—2001 da 2008— ).

## Irdkosketused
* [Lehtpol' [Ezmäine kanal (Venäma)|Ezmäižen kanalan] saital (*1tv.ru*).]
Coca-Cola

**Сoсa-Сola** om gazuitud alkogolitoi jom. Amerikaine The Coca-Cola Company-kompanii om sen tegijan.

Jom om melestehtud vl 1886. Vodele 1902 se kändihe kaikiš populärižembaks jomaks AÜV:oiš. Nügüd'aigan jom möse oficialižeks mail'man kaikiš maiš päiči Kubas, Pohjoižkorejas i Venämas.

Coca-Cola-kompanii tegeb joman koncentratad i möb sen licenzirudud valatajile (tegimed, kiruhsömän verkod, sured restoranad) kaikedme mail'madme.

## Mülünd
Joman täuz' formul jäb kommertižeks peituseks. Kacmata sihe, om publikoitud äi receptoid i eksperimentaližid replikoid. Coca-Cola:n satuz üldutoiti sen kumardelijoid säta pojavid jomid, klassificiruidas niid kol-joman toižendoikš.

Coca-Cola:n klassine toižend mülütab nenid substancijoid:
* fil'truidud gazuitud jomižvezi
* sahar
* londuseline karamel' mujutimeks
* ortofosforine muiktuz kut muiktuzmäran regulätor
* londuseližed hajutajad (aromatizatorad)
* kofein
* eriližmagutesed.

## Kacu mugažo
* Pepsi-Cola

## Homaičendad
Pel'menid

**Pel'menid** () oma venälaine rahvahan sömine. Se om keittud tegesed resktahthaspäi südäimenke čaptud lihaspäi vai kalaspäi.

Blöd putui venälaižihe sömižihe Uralan regionaspäi 15. voz'sadas. Venän «пельмени»-sana tuleb komin vai udmurtan kelespäi (*пельнянь*: *пель* «korv» + *нянь* «leib»).

Slokosttihe blödad venälaižikš pühäpaividme i adivoičetamha tulijoid, ei olend kävutandad verotegoil. Pojavad sömižed oma Evrazijan äjil rahvahil.

## Homaičendad
Baram

**Baram** (ičeze nimituz: *baraamu*) om üks' sino-tibetižiš kelišpäi.

Necel kelel pagištas Nepalan keskuzpalan pohjoižes. Pagižijoiden lugu om 160 ristitud (mamankel') vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe. Rahvahan lugumär oli 7 400 ristitud vl 2001, nepali kändihe heiden kodikeleks päpaloin. Kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal, om sätud devanagarin alusel mugažo. Kaks' paginad: dandagaun i mailung.
Novokuibiševsk

**Novokuibiševsk** () om Venäman lidn da lidnümbrik Samaran agjan keskuzpalan päivlaskmas. Se om agjan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1946 läz Lipägi-raudtestancijad sauvomha kivivoiümbriradajad tegint. Radnikžilo sai lidnan statusad vn 1952 22. päiväl uhokud.

Novokuibiševsk šingotase kivivoin ümbriradmižen tegimel, kivivoihimižen, sauvondmaterialiden i sömtegimišton edheotandoil. Keskvolgan kivivoinümbriradmižen tedoinstitut radab.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Volgan hural randpolel, augotase kudes kilometras jogespäi, 90 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Novokuibiševsk seižub ani Samaran suvipäivlaskmaižen röunan taga, toine lähembaine lidn om Čapajevsk vides kilometras suvipäivlaskmha.

Klimat om ven. Voden keskmäine lämuz om +5,6 C°, kezakun-elokun +19,8..+21,7 C°, tal'vkun-uhokun −8,2..−12,3 C°.

## Tobmuz
Kaik seičeme žilod mülüdas lidnümbrikho Novokuibiševskan ližaks, niiden kesken Majak-žilo (1787 rist.). Lidnümbrikon pind — 263,25 km².

Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline lidnümbrikon pämez' om Sergei Markov (tal'vku 2016 — reduku 2018, kül'mku 2019 — reduku 2023). Lidnümbrikon Duman ezimez' om Jurii Ferapontov vn 2010 sulakuspäi.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 108 449 ristitud, lidnümbrikon — 110 729 ristitud. Vn 2021 rahvahanlugemižen mödhe lidnan ristitišt oli 98 306 eläjad. Vl 2017 kaik 102 933 ristitud elihe lidnas i 105 161 ristitud kaikes lidnümbrikos. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 116 400 eläjad vl 1999.

Ortodoksižen hristanuskondan kuz' jumalanpertid, časoun' i vauktustuzkeskuz oma saudud. Islaman pühäpert' om avaitud lidnas.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad.

Professionaližen opendusen aluzkundad oma valdkundaližed Novokuibiševskan gumanitariž-tehnologine kolledž, Novokuibiševskan medicinine kolledž (Samaran medkolledžan filial), Samaran valdkundaližen tehnižen universitetan filial.

## Transport
Avtobusad (25 maršrutad), trolleibusad (11 maršrutad) i maršruttaksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Trolleibusan verk zavodi radod vl 1986, sen jonod oma levitadud il'man redustoitandan tagut. Municipaline edheotand holitab avtobusan i trolleibusan maršrutoid. Lidnoidenkeskeine avtostancii radab.

*Novokuibiševskai*-päraudtestancii radab vspäi 1948. Sen ližaks seižutezpunktad oma: Norišton (*Молодёжная*), Lipägi, 1084. kilometr-platform.

Jogiport i jogistancii ratas lidnümbrikon žiloiš.

## Galerei

IMGP9411 дф.jpg|Lauk vl 2017
Молодежный клуб "Русь".jpg|Norišton «Rus'»-klub (*Venä*, vn 2018 olend)
IMG 9077.jpg кн 01.jpg|*Novokuibiševskai*-päraudtestancijan sauvuz vl 2015


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan Administracijan informacine portal (''nvkb.ru'').
Avtovo (metrostancii)

**«Avtovo»** (ven. *Автово*) - om Piterin metropolitenan Kirovan—Viborgan linijal stancii. Sädi Jevgenii Levinson-arhitektor, se om avaitud Leningradan metropolitenan ezmäižen jonon palaks vn 1955 15. päiväl kül'mkud. Vl 2014 The Guardian mülüti sidä mail'man 12 kaikiš čomembiden metrostancijoiden nimikirjuteshe.

Ainutladuine da čomitadud «Avtovo»-dizain mülütab Lomonosovan tegimel tehtud dekorativižel stöklal kattud kolonnoid. Hot' eziauguine plan ezimeleti stöklan kävutandad stancijan kaikil sarakoil, vauged mramor om vajehtadud erasihe niišpäi pordaigaližiden röunadusiden tagut. Nece mramor pidi olda pordaigaližen, no ei vajehtanus. Seinäd oma kattud vauktal mramoral i čomitadud pohjoižpolel dekorativižiden ventiläcijan verkoiden rivil. Platforman lopus — V.A. Voroneckijan i A.K. Sokolovan mozaik znamoičeb Leningradan blokadad (1941−1944) Toižen mail'man sodan aigan.

Ezmäižen jonon toižiden stancijoiden erineden, «Avtovo» om madalan tazopindan stancii, om saudud čapandan da peitusen metodal. Se mülüb manalaižihe stancijoihe penenke kolonnanke.

Avtovo-lidnas sur' neoklassine sauvuz kupolinke om tulendan vestibülikš, sijadase Stačkoiden prospektan päivnouzmas.

## Homaičendad
Uel'san kel'

**Uel'san kel**' (ičeze nimituz: *Cymraeg* [kəmˈrɑːɨɡ] vai *y Gymraeg* [ə ɡəmˈrɑːɨɡ]) om üks' kel'tižiš kelišpäi. Se om kaikiš znamasižemb niišpäi pagižijoiden lugun mödhe irlandijan kelen jäl'ghe.

Regulirujad organad oma Uel'san ohjastuz i Uel'san kelen komissar (edel 2012. vot — kel'komitet).

## Leviganduz
Necil kelel pagištas Suren Britanijan Uel'sas i valdkundan toižiš paloiš, Sur' London i Anglii Uel'san röunanno tobjimalaz. Uel'san oficialine kel', toine om anglijan kel' de facto.

Pagižijoiden lugu om läz 700 tuhad ristituid (mamankel'). Vl 2018 Uel'san ristitišton 16% kodikel' i 12% mahttas sanuda kelel erazvuiččes märas.

## Istorii
Uel'san kel' erištui ühthižes brittan kelespäi 6. voz'sadal, vähäluguižed kaičenus dokumentad todestadas sidä. Anglijan kolonizacijan levigandusenke 12. voz'sadaspäi Uel'san, Kumbrijan i Kornan kel'tad eläškanziba eriži, i heiden keled šingotaškanziba toižin mugažo. Uel'san kelen nügüdläine versii om 16. voz'sadan lopuspäi. Kelen ezmäižed täuded vajehnikad oma kogotud 19. voz'sadal.

Paginoiden kaks' gruppad: Uel'san pohjoine (*Gogledd Cymru*) i suvine (*De Cymru*). Mahtuz pagišta uel'san kelel andab uhtejittušt oiktust naturalizacijan täht Sures Britanijas, kut anglijan i šotlandijan (kel'tižen) kelil, vn 1981 käskusen rahvahanikuses mödhe.

## Ümbrikirjutand
Kirjankel' erištub lujas paginoišpäi. Kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal.

Sanoiš om lühüdoid i pit'kid vokalid. Painend sijadase ezijäl'gmäižel tavul läz kaiken, se sirdab suffiksoiden ližadusenke. Diftongad oma äiluguižed, enamba pohjoižen paginoiš. Substantivil voib olda kaks' sugud: mužiksugu i naižsugu. Voib säta äilugud kahtel mahtusel.

## Homaičendad