open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aprelevk

**Aprelevk** () om Venäman lidn Moskvan agjan keskuzpalan suvipäivlaskmas. Mülüb Naro-Fominskan lidnümbrikho (edel vn 2017 kezakud — rajon), sen kahtenz' surtte lidn koumespäi.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1899 kuti žilo udenno *Aprelevk*-raudtestancijanno. Raudtestancii sai nimitust lähižen usadiban mödhe, saudihe usadibad Oprelovk-jogen randal ( vai *Апреловка*). Vl 1899 panihe savičuntegimen alust, vl 1910 — grammofonan platoiden tegint (vspäi 2002 eile rados). Kätihe radnikžiloks vl 1935. Žilo sai lidnan statusad vl 1961.

Aprelevk šingotase sauvondmaterialiden pästandal (lämuzizoläcii), röntgentehnikan i märičendladimiden tehmižel, hokkeiforman i čulkoiden edheotandoil. Küläsauvondan tedoinstitut.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase lidnümbrikon pohjoižpäivnouzmaiženno röunanno, Desn-jogen hural randal ( 88 km pitte, Moskvan oigedpol'ne bassein), 190 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Desn om lidnan suvipäivlaskmaižeks röunaks.

Matkad Moskvhasai om läz üht kilometrad suvipäivnouzmha (Uden Moskvan Novomoskovskii i Troickan ümbrikoiden röun), Moskvan rengazavtotehesai — 30 km pohjoižpäivnouzmha. Toižed lähembaižed lidnad oma Krasnoznamensk kahtes kilometras pohjoižhe i Golicino kudes kilometras lodeheze orhal, lidnümbrikon Naro-Fominsk-keskuz 28 km suvipäivlaskmha teidme.

*Aprelevk*-raudtestancii radab lidnan keskuzpalas vspäi 1899 «Moskv (Kijevan päraudtestancii) — Obninsk»-keskustal, matkad päraudtestancijhasai om 42 km. Kaks' platformad oma sen ližaks: *Pobed* pohjoižpäivnouzmas («Vägestuz») i *Dačnai* päivlaskmas («Kezakülä»). «Ukrain»-avtote (M3-trass) om lidnan suviröunaks.

## Eläjad
Vl 1939 žilon ristitišt oli 5 742 eläjad, vl 1959 — 14 936 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 18 349 ristutud, lidnümbrikon kümnendez, vn 2021 — 35 514 ristutud. Kaik 26 610 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 94,1 %, ukrainalaižed — 1,5 %, armenijalaižed — 1,1 %, toižed rahvahad — 3,3 %.

Ortodoksižen hristanuskondan ph. Ill'a-endustajan jumalanpert' om saudud lidnas vodele 2002.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kuz' nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 4, 15, 16, 22, 43, 60), koume školanedelišt palakundad keskškolanno nomer 1, koume keskškolad (nomer 1, 3, 4), čomamahtoiden škol.

Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.

## Galerei

Aprelevka panorma.jpg|Ph. Illija-endustajan jumalanpert', vn 2008 nägu
Апрелевская грампластинка.jpg|Enččen grammofonan platoiden tegimen sauvuz vl 2006
Апрелевка. Дворец культуры.jpg|Lidnan kul'turkeskuz (2022)
Дворец спорта «Мелодия».jpg|«Melodii»-sportpert'kulu vn 2008 vilukus
Aprelevka-station.jpg|*Aprelevk*-raudtestancii vl 2010


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Naro-Fominskan lidnümbrikon tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''nfreg.ru'').
Raseborg

**Raseborg** (mugažo ročin kelel, virktas [ˈrɑːseˌborj];  [ˈrɑːseˌpori]) om Suomenman lidn valdkundan suvipäivlaskmaižel randal. Mülüb Udenma-agjaha, valdkundan 39. municipalitet eläjiden lugun mödhe.

## Istorii
Suomen metallurgijan ezmäižed edheotandad radoiba Pohj-lahten randoil 17. voz'sadaspäi.

Eländpunktan aluz om pandud vl 2009 neniden kundoiden ühtištusel: Ekenäs-lidn (mugažo ročikš, , Raseborgan keskuz), Karis-lidn (mugažo ročikš, suom. *Karjaa*) i Pohj-kund (, ). Nimitihe ut lidnad 14. voz'sadan Raseborg-lidnusen mödhe Ekenesas.

Raseborg šingotase laivansauvomižel (laivoiden südäikrepind i mebel', metallanümbriradmine), Sisu Auto-jüguavtoiden tegimel, elektroavtoiden «Toroidion Oy»-tegimel, mugažo «Fiskars»-kompanijan päfater (veičed, raudad, kirvhed, labidod, keitimpolen astjad) i Suomenman cirk (*Sirkus Finlandia*) sijadasoiš lidnas da sen municipalitetas.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan suvipäivlaskmas, Baltijan meren randpolel, Suomen lahten Pohj-lahten randal.

Matkad agjan Hel'sinki-keskushesai om 86 km päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha orhal vai 93 km avtotedme. Lähembaižed lidnad (avtotedme) oma Hanko 35 km suvipäivlaskmha, Salo 55 km pohjoižhe i Lohj 50 km pohjoižpäivnouzmha.

Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan ühthine pind om 2354,22 km², sidä kesken kuiv ma — 1148,34 km², vezi i sokaz ma ottas 67,11 km², meri — 1138,77 km².

## Tobmuz

Raseborgan municipaline suim kogoneb 43 ezitajaspäi.

Edeližed lidnan pämehed oma Ragnar Lundkvist (*Ragnar Lundqvist*, kezaku 2017 — sügüz' 2022), Tom Simola (2015 — kezaku 2017), Marten Johansson (*Mårten Johansson*, 2009−2015).

## Eläjad
Vl 1980 nügüdläižen lidnan territorijan eläjiden lugu oli 27 972 ristitud, vl 2000 — 28 436 ristitud, vl 2010 — 29 065 ristitud, vl 2020 — 27 528 ristitud. Kaikiš suremb territorijan ristitišt oli 29 791 eläjad vl 1975.

Kodikelen mödhe (2016): suomen kel' — 30,7 %, ročin kel' — 64,9 %, toižed keled — 4,4 %. Se om kaikiš suremb ročinkel'ne municipalitet valdkundas.

## Galerei

Raseborg city hall.JPG|Lidnan ohjastusen pert' (2013)
Raseborg 22062008 Außenansicht 03.jpg|Raseborg-lidnuz (2008)
Axxell, Karjaa, Karis.JPG|«Axxell»-ühtelmasen profškol (2013)
Hangon rata Tammisaaressa 2.JPG|*Ekenäs (Tammisaari)*-raudtestancii vl 2013


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan ohjastusen sait (''raseborg.fi'').
Viluhein

**Viluhein** () om äivoččiden heinäsižiden kazmusiden heim, mülüb Vesnuhheinižed-sugukundha. Lugetas kümne vai sen enamba erikoid (nell'kümnehesai) heimos, sikš miše mülütadas erasid-se erikoid eriližihe heimoihe, sil-žo aigal koumen levitadud erikon toižetumižmahtuz om luja.

Latinine nimituz libub amuižgrekan κάλαθος-sanaspäi (*kalathos*) «mall'» änikon forman tagut.

## Leviganduz
Heimon erikod oma levitadud Pohjoižen mapoliškon (Pohjoižamerik, Evrop, Sibir'), Andiden, Avstralijan i Uden Zelandijan venos vös, erased-se erikod elädas Arktikas. Viluheinäd kazdas sokhil tahondoil, luhtoil, jogiden i vezištoiden nepsoidme randoidme, om erikoid veden pindal.

## Ümbrikirjutand
Jurišt kogoneb lühüdoiš koveritomiš jurišpäi. Seikh sarakoičese. Kazmuz oleleb 15..80 sm kortte. Ünäižed siledad lehtesed čereduišoiš.

Änikod oma kaks'suguižed, pakuižen vai vauktan mujun. Pölükad i petkloižed oma äiluguižed, išttas spiraližešti ühtel lapakol änikalusel. Üks'jäine änik vai niiden pen' lugumär om ühtel kazmusel. Plod kogoneb lehtesenvuiččiš paloišpäi (2—5—12), ned avaidasoiš pidust' südäipärmged.

## Kävutand
Ištutadas erasid-se erikoid saduiš dekorativižeks kazmuseks, viluhein ei küzu äjad. Om sätud sadformid landšaftan dizainan täht.

Kävutadas viluheinän erikoid medicinas. Ottas marinuidud butonid sömäks, mugažo ottas norid lehtesid i keittas heitten vet severt-se kerdoid polenemha morimen olendad, no üks'-se kazmusen otand südäimehe kucub gastritad. Toreh kazmuz om morii.

## Erikod
* *Caltha appendiculata* (kazvab Suviamerikan suves)
* *Caltha dionaeifolia* (kazvab Suviamerikan suves)
* *Caltha introloba* (Avstralijan al'pižed mägirajonad i Tasmanii)
* *Caltha leptosepala* — Hoikäniklehtesine viluhein (Pohjoižamerik)
* *Caltha natans* (Pohjoižamerikan ujui erik)
* *Caltha novae-zelandiae* — Uden Zelandijan viluhein
* *Caltha obtusa* (Uden Zelandijan Suvižen saren endemik)
* *Caltha palustris* — Hač, heimon tipine erik (Pohjoižen mapoliškon ven vö); om äi formid, sen paloin
** *Caltha palustris* var. *alba* — Vauged viluhein
* *Caltha sagittata* (Andiden erik)
* *Caltha scaposa* (Gimalajiden i Tibetan päivnouzman erik)

## Kacu mugažo
* Viluänik

## Homaičendad
Äänekoski

**Äänekoski** (mugažo suomen i ročin kelil, suomen virkand: [ˈæːnekˌkoski]) om Suomenman lidn valdkundan suvipalan keskuses. Mülüb Kesksuomenma-agjaha, Jüväskülän pohjoine ezilidn.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1911. Se sai lidnan statusad vl 1973. Mülütihe Sumiainen- i Suolahti-kundoid lidnha vl 2007.

Äänekoski šingotase Metsä-kompanijan järedal biotehnologižel tegimel vn 2017 redukuspäi (cellüloz, biopoltuz, biomaterialad; cellülozbumagaine tegim radoi sen sijas vhesai 2011), Valtran-traktortegimel i Valion tegimel (maidproduktad).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase agjan keskuzpalan päivnouzmas, kundan suves, Keitele-järven suvipäivlaskmaižel randal. Kanal ühtenzoitab Päijänne-järvenke.

Matkad agjan Jüväskülä-keskushesai om nell'kümne kilometrad suvhe avtotedme, Hel'sinkihesai om 273 km suvhe orhal vai 313 km avtotedme.

Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan ühthine pind om 1138,38 km², sidä kesken kuiv ma 884,62 km², saum vezid om kaks' ühesandest (253,76 km², 170 järved).

## Tobmuz

Äänekoskin municipaline suim kogoneb 43 ezitajaspäi.

Hannu Javanainen radoi lidnan edeližeks pämeheks vll 2003–2014.

## Eläjad
Vl 1980 nügüdläižen lidnan territorijan eläjiden lugu oli 20 450 ristitud, vl 2000 — 20 713 ristitud, vl 2010 — 20 244 ristitud, vl 2020 — 18 759 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt oli 21 129 eläjad vl 1995.

Kodikelen mödhe (2016): suomen kel' — 98,2 %, ročin kel' — 0,1 %, toižed keled — 1,7 %.

## Galerei

Äänekosken kaupungintalo.jpg|Lidnan ohjastusen pert' (2020)
Konginkankaan kirkko.jpg|Konginkangaz-susedkundan jumalanpert', vn 2009 nägu
Valtran tehdas.jpg|Valtran-tegim vl 2013
Äänekosken lukio - Kuhnamontie 5b, Äänekoski - 1.jpg|Äänekoskin škol (2023)
Äänekoski library.jpg|Äänekoskin kirjišt (vn 2020 olend)
Äänekoski.vaakuna.1954.svg|Edeline lidnanznam (1954−2006)
Äänekosken ratapihaa 2016-08-31.jpg|Äänekoskin raudtetanaz vn 2016 elokus


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan ohjastusen sait (''aanekoski.fi''). 
* Lidnan turizman sait (''visitaanekoski.fi'').
Somero

**Somero** (mugažo suomen i ročin kelil, suomen virkand: [ˈsomero]) om Suomenman lidn da lidnankund Suvipäivlaskmaine Suomenma-agjas.

## Istorii
Eländpunkt om tetab 14. voz'sadaspäi kuti torguindan sija. Municipalitetan aluz om pandud vl 1867. Ühtištadihe Somerniemi-kundanke vl 1977. Somero-kund sai lidnan statusad vl 1993.

Somero šingotase metallan ümbriradmižel (teraztöd), saguden tehmižel i turizmal.

## Geografijan andmused
Lidnankund sijadase provincijan päivnouzmas, Paimionjogen randoil ( 110 km pitte).

Matkad agjan Turku-keskushesai om 72 km päivlaskmha orhal vai 85 km avtotel. Matkad Hel'sinkihesai om 93 km suvipäivnouzmha orhal vai 103 km avtotedme. Lähembaižed lidnad (avtol) oma Forss 26 km pohjoižhe i Salo 34 km suvipäivlaskmha.

Vn 2022 andmusiden mödhe lidnan ühthine pind om 697,68 km², sidä kesken kuivma — 667,98 km², vezi da sokaz tahond ottas 29,70 nellikkilometrad.

## Tobmuz
Kundan territorii mülütab 48 kadastrišt küläd. Someron municipaline suim kogoneb 35 ezitajaspäi.

Edeline lidnan pämez' om Leo Haltsonen (1996−2013).

## Eläjad
Vl 1980 kundan eläjiden lugu oli 10 289 ristitud, vl 2000 — 9 789 ristitud, vl 2010 — 9 330 ristitud, vl 2020 — 8 715 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt oli 11 653 eläjad (Somerniemi-kundata) vl 1950.

Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 96,5 %, ročin kel' — 0,5 %, toižed keled — 3,0 %.

## Galerei

Someron kaupungintalo.jpg|Lidnan ohjastusen pert' (2011)
Someron kirkko.jpg|Someron lüteranine jumalanpert', vn 2015 nägu
Jäähalli, Somero, Joensuuntie 51.jpg|Jäpert'kulu (2002)
Mäkilän traktoirimuseolta.jpg|Traktormuzei (2010)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan ohjastusen sait (''somero.fi'').
Valkeakoski

**Valkeakoski** (mugažo suomen i ročin kelil, suomen virkand: [ˈʋɑlkeɑˌkoski], sana sanha «vauktad kos'ked») om Suomenman lidn valdkundan suvipäivlaskmas. Se om Pirkanma-agjan kudenz' lidnankund 12:späi eläjiden lugun mödhe.

## Istorii
Tahond om elänzoittud raudaigaspäi. Keskaigaine mellicoiden Sääksmäki-žilo oli tahondan keskuzpalas. Valkeakoskin kanal om saudud vodele 1869, ezmäine cellülozbumagaine tegim radaškanzi vl 1873. Valkeakoskin municipalitetan aluz om pandud vl 1923, erigoittihe Sääksmäkin kundaspäi. Valkeakoski sai lidnan statusad vl 1963. Ühtištadihe Sääksmäkin kundanke tošti vl 1973.

Valkeakoski šingotase cellülozbumagaižel tegimel, metallan ümbriradmižel (Valmet) i lihanümbriradmižen edheotandal («Saarioinen Oy», Tampereh). Vll 1941−2013 ratud kuidun (viskoz) tegim radoi lidnas sijaližel cellüloz-torhudel.

Lidnan päiv oigendase 27. redukud, se om Valkeakoski-žilon alusenpanendan voz'päiv.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan suviröunanno, kos'kidenno Mallasvezi- (pohjoižpäivnouzmha) i Vanajavezi- (suvhe) järviden keskes.

Matkad agjan Tampereh-keskushesai om 35 km pohjoižhe-lodeheze, Hel'sinkihesai — 145 km suvipäivnouzmha-suvhe avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Akaa 22 km suvipäivlaskmha i Kangasal koumekümne kilometrad pohjoižhe.

Vn 2022 andmusiden mödhe lidnan ühthine pind om 372,03 km², sidä kesken kuivma — 272,05 km², vezi i sokaz ma ottas 99,98 nellikkilometrad.

## Tobmuz

Valkeakoskin municipaline suim kogoneb 43 ezitajaspäi.

Edeližed lidnan pämehed oma Jukka Varonen (keväz'ku 2013 — 2020), Markku Auvinen (radoi vspäi 2005, läksi penzijale vl 2013).

## Eläjad
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 22 780 ristitud, vl 2000 — 20 493 ristitud, vl 2010 — 20 844 ristitud, vl 2020 — 20 765 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt oli vl 1980 i 21 332 eläjad vl 2015.

Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 96,3 %, ročin kel' — 0,2 %, toižed keled — 3,5 %.

## Galerei

Voipaala Manor - panoramio.jpg|Voipaal-usadib (2007)
Sääksmäen kirkko ja torni.jpg|Sääksmäkin jumalanpert' i kellčuhunduz, vn 2017 nägu
Tervasaari Paper Mill - panoramio.jpg|Tervasaarin cellülozbumagaine tegim vl 2006
Saaksmaensilta DSC00334 01.jpg|Sääksmäkin avtotesild vl 2018 (om saudud vl 1963)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''valkeakoski.fi'').
Socializm

**Socializm** (latinan kelen *socialis*-sanaspäi «kundaline») om üks' ideologijoišpäi, ekonomižiden i socialižiden sistemiden rivi, niihe sidodud politižed teorijad i likundad. Socialistižed sistemad harakteruzuidas nenil tundusil: ižandusen, tehmižen abutusiden i varoiden jagamižen valdkundaline i/vai kundaline kontrol'.

Puhthiden socialistižiden sistemiden torgusetomad i torguzformad oma olmas. NSTÜ:n socializman form oli socialistine oligopolii, Kitain form — socializm kitajan specifikanke. Torgusetoi socializm sädab torgusen tehmižen faktoroiden i rahoiden naturališt vajehtust lugustusiden alusel, muga ümbärdab kapitalizman värid effektoid i šingotase teravas. Torguzsocializm kaičeb arvoidenformiruindad, torgusen faktoroid, erasti kundaližiden edheotandoiden ližan süd i tehmižen abutusiden jagamižen motivacijad; kaikuččen edheotandan puhtaz liža kontroliruiše sen radvägel vai kogodase kundan täht socialižeks dividendaks.

Socialistižed idejad mainitasoiš amuižgrekižen Platon-filosofan töiš, oliba levitadud Afiniš 4. voz'sadal EME. Tomas Mor (1478−1535) i Tommazo Kampanella (1568−1639) oliba ezmäižikš kommunistoikš-utopistoikš. Ezmäine buržuazine revolücii sünduti socializman projektoiden filosofid 19. voz'sadan augotišes: Sen-Simon, Furje, Ouen. Saksanman Marks- i Engel's-filosofad ühtenzoitiba kommunizman i socializman meletusid ezmäižen kerdan, edel niiden polenpidajad oliba vihanikoikš. Segoitadud ižanduz om levitadud mail'mas nügüd', otab parahimad kapitalizmas i socializmaspäi, sen politine aluz om social-demokratižed partijad i profühtnendad; mülütab valdkundan znamasižid tehmižpidegid reguliruindan i sal'hiden toštmižjagamižen täht.

## Homaičendad
Ukrop

**Ukrop** () om üks'voččiden heinäsižiden kazmusiden heim. Mülütadas Sel'derejižed-sugukundha. Heimon üks'jäine erik om *Anethum graveolens*.

## Leviganduz
Meckazmuz putub Suvipäivlaskmaižes i Keskuzazijas (Iran, Gimalajad), Pohjoižes Afrikas. Ukrop om levitadud mail'mas kuti linmaiden kul'turkazmuz.

Navedib päipaštokahid päivid, lämid da räkid kezoid, väghišt rohlenzoittud mahust. Ku kazvatadas semnikš, ka ei sa ištutada fenhelinke, gibridizacii linneb.

## Ümbrikirjutand
Hein om eriližmaguiženke hajunke. Seikh om püštoiged, oleleb 40..150 sm kortte, sarakoičese üläpalas. Lehtesed oma nitinvuiččed, alahaižed oma varzil, ülälehtesed išttas seikhel.

Änikuz om vihmankatusenvuitte, 15 santimetrhasai diametral, äiluguižed pakuižed änikod kazdas penikš vihmankatusikš. Änikoičeb kezakus-heinkus. Plodud () küpsnedas heinkus-sügüz'kus. Ellipsanvuiččed semned oma 3..5 mm surtte.

## Kävutand
Keratas semniden änikusid küpsendan aigan, kuivatas nedalid päiväižeta, sen jäl'ghe erigoittas semnid.

Ottas zelläks i kosmetikan abutuseks semnid (unotez), heinäd, efirvoid. Levitadud eriližmagutez, ližatas blödihe i konservihe hüvän litun i sömänsulatusen täht. Om paremba pučtäs kävutandaspäi gipotonijan statjaks.

## Homaičendad
Hüvä, käred da hond

**«Hüvä, käred da hond»** (; ) om vn 1966 italine fil'm vestern-žanras.

Fil'mdihe vl 1966 Italijan i Ispanijan territorijoil. Süžet starinoičeb konfederatoiden kadonuden kuldan koumes mecnikas Rahvahanikoiden sodan AÜV:oiš aigan.

## Rolid
* *Vaugedverine - Hüvä* — Klint Istvud
* *Sentenc - Käred* — Li Van Klif
* *Tuko Benedikto Psdifiko Huan Marija Ramires - Hond* — Ilai Uollak 
* *Stivens* — Antonio Kasas
* *Stivensan ak* — Čelo Alonso 
* *Pablo Ramires-pap', Tukonin vell' * — Luidži Pistilli
* *Klinton-kapitan* — Al'do Džuffe
* *Tomas Larson* — Hose Terron 
* *Marija* — Rada Rassimov
* *Azeglauk-ižand* — Enco Petito
* *Šerif* — Džon Barta
* *Beiker* — Livio Lorencon
* *Džekson* — Antonio Kazale 
* *Manah* — Andželo Novi
* *Uollas-kapral* — Mario Brega 
* *Harper-kapitan* — Antonio Molino Roho
* *Sentencan bandan ühtnii* — Al'do Sambrell

## Homaičendad
Loimaa

**Loimaa** (mugažo suomen i ročin kelil, suomen virkand: [ˈloimɑː], ročin istorine: *Loimijoki*) om Suomenman lidn da lidnankund Suvipäivlaskmaine Suomenma-agjas. Se om agjan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe üks'toštkümnespäi.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 14. voz'sadal vai sen aigemba, Loimaa mainitase vspäi 1439. Raudte tuli Loimaaha vl 1876, i panihe nügüdläižen lidnan alust. Municipalitetan aluz om pandud vl 1921. Tal'vsodan aigan (1939−1940) venäkel'žed ortodoksižed eläjad oliba sirtud sihe Karjalan kaglusen Krasnosel'skoje-žilospäi (). Loimaa-kund sai lidnan statusad vl 1969. Ühtištadihe lidnad ümbärdajanke Loimaan kundanke vl 2005, Alastaro- i Mellilä-kundoidenke vl 2009.

Loimaa šingotase ühthekeitandan mašiništon tehmižel, plastmasstegesiden edheotandal, turizmal.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan pohjoižpäivnouzmaiženno röunanno, Loimijogen hural randal tobjimalaz ( 114 km pitte, Kokemäenjogen hura ližajogi).

Matkad agjan Turku-keskushesai om 65 km suvipäivlaskmha avtotel. Matkad Hel'sinkihesai om 128 km suvipäivnouzmha orhal vai 150 km avtotedme. Lähembaižed lidnad (avtol) oma Forss (Kanta-Häme) 37 km päivnouzmha, Somero 43 km suvipäivnouzmha i Huttinen (Sadakund) 50 km lodeheze. «Turku — Tampereh»-mante läbitab lidnad.

Vn 2020 andmusiden mödhe lidnankundan ühthine pind om 851,85 km², sidä kesken kuivma — 848,06 km², vezi da sokaz ma ottas 3,79 nellikkilometrad.

## Tobmuz
Loimaan municipaline suim kogoneb 37 ezitajaspäi, valitas heid nelläks vodeks.

## Eläjad
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 18 612 ristitud (kaikiš suremb ristitišt), vl 2000 — 17 585 ristitud, vl 2010 — 16 916 ristitud, vl 2020 — 15 843 ristitud.

Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 97,0 %, ročin kel' — 0,2 %, toižed keled — 2,8 %.

Professionaližen opendusen aluzkundad oma Loimaan profkolledž i muzikkolledž.

## Galerei

Loimaa-kunnantalo.jpg|Tobmuden pert' Hirvikoskiš, Loimaa (2016)
Kanta-Loimaa church 03.jpg|Kanta-Loimaan jumalanpert', vn 2017 nägu
Sarka agricultural museum, Loimaa Finland.jpg|Suomen maižandusen *Sarka*-muzei vl 2014
Hirvihovi sports centre Hirvikoski Loimaa Finland.jpg|*Hirvihovi*-sportkeskuz (2016)
Loimaa railway station.jpg|*Loimaa*-raudtestancijan sauvuz vl 2006


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan ohjastusen sait (''loimaa.fi'').
Sastamal

**Sastamal** (suom. i , suomen virkand: [ˈsɑstɑˌmɑlɑ])) om Suomenman lidn valdkundan suvipäivlaskmas. Se om Pirkanma-agjan videnz' lidnankund 12:späi eläjiden lugun mödhe.

## Istorii
Municipalitetan aluz om pandud vspäi 2009 lidnan statusanke, ühtištadihe Vammal-lidnad () Äetsä- i Mouhijärvi küläkundoidenke. Kävutadas Karkku-municipalitetan znamad, mülütihe sidä Vammal-lidnha vl 1973. Lidnan nimituz libub tahondan *Sastamall*-nimespäi, mainitase Birger Maununpoja-kunigahan vn 1300 (vai 1303) kirjeižes. Kiikonen-municipalitet om lidnankundan palaks vspäi 2013.

Sastamal šingotase valdkundaližil i toižil holitišil (sauvusiden projektiruind), mašinansauvomižel (lämbituzsistemiden südäilaudad), plastmass- i räzintegesiden edheotandal, mecan ümbriradmižel, kalaižandusel i maižandusel, niiden produkcijan ümbriradmižel. Kirjoiden päiväd i «Sastamala Gregoriana»-muzikfestival' oleskeldas lidnas.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan suvipäivlaskmaiženno röunanno, Kokemäenjogen joksmusen zavodindanno (lankteb Botnižhe lahthe), Liekovezi- i Rautavezi-järviden randoil.

Matkad agjan Tampereh-keskushesai om 49 km päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha, Hel'sinkihesai — 190 km suvipäivnouzmha avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Huttinen (Sadakund) 25 km suvipäivlaskmha i Nokia 35 km päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha.

Vn 2022 andmusiden mödhe lidnan ühthine pind om 1531,74 km², sidä kesken kuivma 1429,15 km², vezi i sokaz ma ottas 102,59 nellikkilometrad.

## Tobmuz

Kaik 25 nimitadud rajonad oma municipalitetas, 161 kadastrine külä om registriruidud siš. Sastamalan municipaline suim kogoneb 43 ezitajaspäi.

## Eläjad
Vl 1980 lidnan eläjiden lugu oli 27 591 ristitud (kaikiš suremb ristitišt vspäi 1980), vl 2000 — 26 195 ristitud, vl 2010 — 25 764 ristitud, vl 2020 — 24 251 ristitud.

Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 97,4 %, ročin kel' — 0,1 %, toižed keled — 2,5 %.

## Galerei

Kaupungintalo, City Hall, Vammala, Sastamala (1).jpg|Lidnan ohjastusen pert' (2019)
Tyrvään-vanha-kirkko.jpg|Ph. Olafan jumalanpert' (om saudud vl 1510) Türvää-rajonas, vn 2005 nägu
Pukstaavi 2014 1.JPG|Suomen kirjan «Pukstaavi»-muzei (2014)
Vammalan rautatieasema.jpg|Vammalan päraudtestancii vl 2006


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''sastamala.fi'').
Vinmarj (heim)

**Vinmarj** () om äivoččiden penzhiden heim. Mülüb Vinmarjaižed-sugukundha, sen tipine heim. Kogoneb 75..80 erikospäi, om olmas kuz' gibridad, om äi erasiden erikoiden sortuid.

## Leviganduz
Heimon 44 erikod libudas Päivnouzmaižes Azijaspäi, niiden tedoiduz šingotase; 28 erikod kazdas Pohjoižamerikas. Kul'turine vinmarj (*Vitis vinifera*) om sätud Päivlaskmaižes Azijas (Anatolijan pol'sar', Kavkazantaguine, Iran) i Keskuzazijas (Lodehline Indii, Afganistan, Tadžikistan, Uzbekistan, Päivlaskmaine Tän'-Šan'). Sen sortud jagadas augotižlibundan koumen tahon mödhe: Päivnouzmma, Päivlaskmaine Evrop, Mustmeren randišt.

Kaik heimon erikod anttas södabid marjoid, no severz'-se erikoid ei sättugoi tehmaha vinad. Läz 20 erikod oma ottud kul'turha. Voib vastata kul'turižen vinmarjan mectunuzid toižendoid. Ned kazdas Pohjoižen mapoliškon venos i subtropižes vöiš, tahondad oma nepsad jogialangištod, mägiurad, lehtezmecad, mägiden pautked. Londuseline leviganduz ozutab ted kommertižen maižandusen (vinmarjankazvatuz) i vinan tegendan täht.

## Ümbrikirjutand
Vinmarjan pit'kad üks'voččed varded kazdas vägevas jurištospäi, varziden aluz om puikoikaz. Hoik varz' sase 3..5 metrhasai pitte. Tabadandragad kazdas üläsol'mišpäi, änikused oma lähemba jurennoks. Lehtesed oma ünäižed vai koume- i vižpalaižed, čereduišoiš.

Henod vihandad änikod oma kogotud tophikš. Mecerikod anttas naižsugun i mužiksugun änikoid. Kul'tivuruidud erikoiden änikod oma kaks'suguižed vai naižsugun ristpölüstoitandan tarbhaičendanke. Plod om marj 1..4 semnenke. Kova semen om grušan formal, nökuiženke. Plodud kazdas tophan nägul.

Kul'turine vinmarj äikerdoičese vegetativižikš — jurdunuzil čokvezoil i toižiden erikoiden juritandoil, toižin kazmuz kadotab sortun ičendoid. Ištutadas kazmusid vinmarjžomil. Kazmuz voib eläda 50..300 vot, no eläb 10..30 vot tobjimalaz ratud lühendusen i sortuiden udištamižen tagut.

## Valitud erikod
* *Vitis amurensis* — Amuran vinmarj
* *Vitis arizonica* — Arizonine vinmarj
* *Vitis barbata*
* *Vitis californica* — Kalifornine vinmarj
* *Vitis coignetiae* — Kuanjen vinmarj, libub Japonijaspäi
* *Vitis labrusca* — libub Pohjoižamerikaspäi
* *Vitis pseudoreticulata*
* *Vitis vinifera* — Kul'turine vinmarj
* *Vitis yunnanensis* — Junnanine vinmarj

## Homaičendad
Vinmarj

**Vinmarj** voib znamoita:
* Vinmarj — kazmusiden heim Vinmarjaižed-sugukundaspäi.
* Vinmarj — ühtennimižen heimon kazmusiden plodud, tarbhaine maižanduseline sömprodukt i torhuz vinan tehmižen täht.
Viluänik

**Viluänik** () om äivoččiden heinäsižiden kazmusiden erik Tulleihein-heimospäi. Mülüb Vesnuhheinižed-sugukundha.

## Leviganduz
Erik om levitadud Evrazijas: Sibirin suvi, Venäman evropine pala, Keskuzevrop, Anatolijan pol'sar'. Om introduciruidud Britanižihe sarihe.

Viluänik kazvab levedlehtesižiš mecoiš nenidenke puidenke: lehmuz, tamm, bukpu, grab. Ned mecad oma segoitadud kuzenke erasti.

## Ümbrikirjutand
Jurišt om ujelii pit'k, kazvab pindanno. Kazmuz oleleb 30 santimetrhasai kortte. Üks'-kaks' lehtest libudas jurespäi pit'kal vardel, änik kazvab vardel mugažo ülähäks lehtesespäi.

Änikod oma pakuiž-kuldataban mujun, koume santimetrhasai surtte, viž äniklehtest. Üks'jäine änik vardel, 2..5 vart ühtel kazmusel. Änikoičeb 15..20 päiväd sulakus — semendkus. Plod sädase heinkus, kogoneb lehtesenvuiččiš paloišpäi. Äikerdoičese vegetativižikš tobjimalaz.

## Kävutand
Kazvatadas viluänikoid dekorativižeks kazmuseks klumbil. Andab mezjäižile aigališt heid'omad i nektarad.

## Kacu mugažo
* Viluhein

## Homaičendad
Nacijoiden ühtištuz

**Nacijoiden ühtištuz** (, edel 1946. vot **Britanine Nacijoiden ühtištuz**, ), lühüdaks **Ühtištuz** (), om suverenižiden valdkundoiden ičetahtoine organizacii.

Ühtištusen aluz om pandud vl 1887 männuden Londonas kolonialižen konferencijan aigan, sid'päi andaškanzihe kolonijoile avtonomišt dominion-statusad ümbärdamha sodoid ripmatomudes. Ezmäižed ühtnijad oma Avstralii, Kanad, Sur' Britanii, Suviafrikan Tazovaldkund, Uz' Zelandii. Vn 1931 Vestminsteran statut vahvišti rahvahidenkeskeižen organizacijan oiktuzlišt statusad. Jäl'ghine ližaduz mäni vl 1947, Indii i Pakistan kändihe ühtnijoikš. Jäl'gmäižikš tuliba ühtištushe Gabon i Togo vn 2022 kezakus.

Enččen Britanižen imperijan läz kaik ühtnijad mülüdas Ühtištushe, mugažo nened valdkundad ühtnedas: Kamerun, Mozambik, Namibii, Ruand. Kaik om 56 valdkundad-ühtnijad (2023). Päfater sijadase Londonas. Oficialine kel' om anglijan kel'. Kaik 2,4 mlrd ristituid elädas valdkundoiš-ühtnijoiš, heišpäi 94 % oma Afrikan i Azijan eläjad.

Ühtištusen pämez' om britanine monarh (nüg. Karl Koumanz'). Päsekretar' om Patrisia Skotland (*Patricia Scotland*, Dominik) vn 2016 sulakuspäi, ezimez' (kahteks vodeks) om Ruandan Pol' Kagame-prezident vn 2022 kezakuspäi.

Tütärorganizacijad oma Nacijoiden ühtištusen Azjaline Nevondkund, Nacijoiden ühtištusen sekretariat, Nacijoiden ühtištusen fond, Laudkund britanižiš sodakaumoiš.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Nacijoiden ühtištusen sekretariatan sait (''thecommonwealth.org'').
Aidver'hernhut

**Aidver'hernhut** () om äivozne heinäsine kazmuz Bobanvuiččed-sugukundaspäi. Mülüb Vik-heimho.

## Leviganduz
Londuseline areal om kaik Evrop i Sibir', voib vastata suvemb mägirajoniš. Invazivine erik Sahalin-sarel, Grenlandas i Pohjoižamerikan pohjoižpäivnouzmas.

Kazmuz putub nituidme, jogiden randoidme, toižetadud ristitul sijiš.

## Ümbrikirjutand
Kazmuz oleskeleb 20..60 sm kortte, sen ližaks om pit'kid manalaižid ujelijoid vezoid. Seikh om püštoiged vai libui, sarakoičese vai ei. Lehtesed mülütadas 4..8 parad i lopišoiš tabadandragoil. Kaikutte lehtesut om 3,5 santimetrhasai pitte, pall'az vai barhatakaz harvemba, nügu paksus.

Aidver'hernhuden änikod kazdas lehtesiden kaimloiš tophikš nellhäsai lugul, joga om 12..15 mm surtte. Änikon muju om sinivauvhaiž-ruskedvauvaz. Plod om bobad-paugud 2,5..4 sm pitte i 6..8 mm levette. Küpsad semned oma pal'had loštajad.

## Kävutand
Mezjäižed keratas nektarad. Kazmuz om rujoheinäks pöudoil.

Kazvatadihe Venämas söteheinäks 19. voz'sadal. Semetihe Suren Britanijan omaluižid toižiden heiniden ühtes.

## Alaerikod i toižendad
* *Vicia sepium* subsp. *montana*
* *Vicia sepium* var. *microphylla*
* *Vicia sepium* var. *montana*
* *Vicia sepium* var. *parvifolia*

## Homaičendad
Raisio

**Raisio** (mugažo suomen kelel, virkand: [ˈrɑisio], ) om Suomenman lidn da lidnankund Suvipäivlaskmaine Suomenma-agjas. Se om Turkun lodehline ezilidn, agjan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe üks'toštkümnespäi.

## Istorii
Eländpunkt mainitase kirjutadud purtkiš vspäi 1292. Kivižen pühäpertin sauvomine zavodihe läz 1305. vot puižen sijas. Kätihe Raision municipalitetad lidnankundaks vl 1966, se sai lidnan statusad vl 1974.

Raisio šingotase sömtegimišton i sötken edheotandoil, tetaban «Raisio Oyj»-koncernan sijaduz. Villän (valdkundan kaks' videndest), rapsan, kartohkan i lepseniden ümbriradmine znamasižiš mülüiš. Stökoltehmižen Kaune-kompanijan päfater om saudud lidnas. Järedad IKEA- (koumanz' surtte valdkundas) i Mylly- (tuha radnikoid) torguindkeskused ratas Raisios.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan keskuzpalas. Baltijan meren Raisio-lahten rand () om lidnankundan suvipäivlaskmas. Raisionjogi jokseb lidnadme (20 km pitte, , ende *Raisajoki*) pohjoižespäi suvhe i lankteb merhe kahtes kilometras lodeheze Turkun istorižes keskusespäi.

Agjan Turku-keskuz levitase ani suvhe i suvipäivnouzmha Raisiospäi, matkad Turkun keskuzpalahasai om kahesa kilometrad suvipäivnouzmha avtotedme. Turkun lendimport radab koumes kilometras pohjoižpäivnouzmha Raisiospäi. Matkad Hel'sinkihesai om 157 km päivnouzmha-suvipäivnouzmha orhal vai 170 km avtotedme. Toine lähembaine lidn om Naantali ani päivlaskmha.

Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan ühthine pind om 50,06 km², sidä kesken kuivma — 48,76 km², vezi da sokaz ma ottas 0,58 nellikkilometrad, meri — 0,72 km².

## Tobmuz

Lidnankund jagase 14 rajonaks (üks'lugu ). Raision municipaline suim kogoneb 43 ezitajaspäi.

Edeline lidnan pämez' om Ari Korhonen (2010−2020).

## Eläjad
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 18 017 ristitud, vl 2000 — 23 149 ristitud, vl 2010 — 24 427 ristitud, vl 2020 — 24 096 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 91,8 %, ročin kel' — 1,4 %, toižed keled — 6,8 %.

Professionaližen opendusen aluzkund om torguindškol.

## Galerei

Huhkon kartano, Raisio, 18.4.2010 (2).JPG|Huhko-usadib (2010)
Raisio church.jpg|Raision jumalanpert', vn 2010 nägu
Raision tehtaat food factories Raisio Finland.jpg|«Raisio»-koncernan sömtegimed vl 2014
Kerttula sports centre Raisio.jpg|Kerttulan sportkeskuz (2014)
Raisio railway station.jpg|*Raisio*-päraudtestancii vl 2008


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan ohjastusen sait (''raisio.fi'').
Heinol

**Heinol** (suom. i , suomen virkand: [ˈhei̯nolɑ]) om Suomenman lidn valdkundan suves. Mülüb Päijät-Häme-agjaha, sen kahtenz' lidn koumespäi eläjiden lugun mödhe.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud Ročinman Gustav III-kunigahan käskön mödhe vl 1776 kuti Kümenkartano-agjan administrativine keskuz. Ezmäine Heinolan pühäpert' om avaitud vl 1811, ezmäine škol — vl 1822. Žilo sai lidnan statusad vl 1839, šingotihe erazvuiččil pramozloil, vinan i hoikan tehmižel päazjan, i torguindal. Vl 1843 sätihe agjoid udeks, i sirtihe keskust Mikoihe. Heinol oli kurortaks 1890-nziš vozišpäi i edel Tošt mail'mansodad, mugažo školopendajiden institut radoi vhesai 1998. Raudtesarak om saudud lidnannoks Lahtespäi vl 1932. Heinolan küläkund om mülütadud lidnankundha vl 1997.

Heinol šingotase mecanümbriradmižen tegimil (Stora Enso — puapakod, Versowood). Lidn om tetab ištundan saunas čempionatal i revmatizman hirurgiikeskusel.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan päivnouzmas, Ruotsalainen- i Konnivesi-järviden keskes.

Matkad agjan Laht-keskushesai om koumekümne kilometrad suvipäivlaskmha kaikil teil, Hel'sinkihesai om 130 km suvhe-suvipäivlaskmha orhal, 138 km avtotedme vai raudtel. Toižed lähembaižed lidnad oma Mikoi (Suvisavo) 85 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 93 km avtotel i Kouvol (Kümenlakso) 52 km suvipäivnouzmha orhal vai 73 km avtotedme.

Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan ühthine pind om 839,28 km², sidä kesken kuiv ma — 676,00 nellikkilometrad, vezi da sokaz ma ottas videndest (163,28 km²).

## Tobmuz

Lidnankund jagase 30 nimitadud rajonaks (äilugu ). Heinolan municipaline suim kogoneb 43 ezitajaspäi.

Edeline lidnan pämez' om Jussi Teittinen (keväz'ku 2014 — reduku 2017).

## Eläjad
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 21 441 ristitud, vl 2000 — 21 178 ristitud, vl 2010 — 20 258 ristitud, vl 2020 — 18 661 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt oli 22 255 eläjad vl 1990. Lidnankundan ristituiden ühesa kümnendest elädas territorijan keskuses.

Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 96,6 %, ročin kel' — 0,2 %, toižed keled — 3,2 %.

## Galerei

Heinolan kesäteatteri 2015-08-14.JPG|Kezaline teatr (2015)
Heinolan kirkko 07 tapuli.jpg|Heinolan jumalanpertin kellčuhunduz, vn 2013 nägu
Heinolan flutingtehdas.JPG|«Stora Enso»-kompanijan cellülozkartontegim vl 2015
Versowood Areena.JPG|«Versowood Areena»-jäpert'kulu (2009)
Heinolan rautatieasema.JPG|Heinolan päraudtestancii vl 2009


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''heinola.fi'').
Iisalmi

**Iisalmi** (mugažo suomen kelel, virktas [ˈiːsɑlmi], ) om Suomenman lidn valdkundan keskuzpalan suves. Se om Pohjoižsavo-agjan kahtenz' lidnankund eläjiden lugun mödhe.

## Istorii
Saudihe sijališt jumalanpertid vl 1627, i pened küläd oliba siš ümbri 17. voz'sadaspäi. *Iisalmi*-eländpunktan aluz om pandud vl 1856 torguindžiloks. Se sai lidnan statusad vl 1891. Raudte tuli lidnha vl 1902, möhemba jätksihe raudted Oulunnoks. Iisalmin küläkund om ühtištadud lidnanke vl 1970.

Iisalmi šingotase elektrotehnižel «Genelec»-edheotandal (studižed aktivižed monitorad i kolonkad), mašinansauvomižel (kaivuzmašiništ i tonnel'sauvondmašinad, kiruhabumašinad i policiiavtod), alkogoližjomiden «Olvi»-kompanijal (jäl'gmäine suomen mugoine edheotand, toižed oma osttud verazmalaižil). Maižanduzrajonan keskuz. Ende punümbriradai tegimišt, metallurgii, tömašinoiden pästand oliba lidnas. «Rompepäivät»-aigtego om vanhiden kaluiden jarmank i meled niiden utilizacijas. Oludkompanijan jogavoččed «Oluset»- i «Limuset»-festivalid oleskeldas heinkus.

## Geografijan andmused
Lidnankund sijadase agjan pohjoižes, lidn om saudud Porovesi-järven i Paloisjärven randoil. Kaik 111 järved om lidnankundas.

Matkad Hel'sinkihesai om 395 km suvhe-suvipäivlaskmha orhal, 470 km avtotedme vai raudtedme, agjan Kuopio-keskushesai om 78 km suvhe orhal vai 86 km avtotedme. Toižed lähembaižed lidnad oma Kiuruvezi 35 km päivlaskmha avtol i Kajani 79 km pohjoižhe orhal vai 88 km avtotedme.

Vn 2022 andmusiden mödhe lidnan ühthine pind om 872,17 km², sidä kesken kuivma — 762,99 nellikkilometrad, vezi i sokaz ma ottas kahesandest (109,18 km²).

## Tobmuz
Lidnankund jagase 35 nimitadud rajonaks. Iisalmin municipaline suim kogoneb 43 ezitajaspäi.

Edeline lidnan pämez' om Martti Harju (1987−2013).

## Eläjad
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 22 648 ristitud, vl 2000 — 23 113 ristitud, vl 2010 — 22 095 ristitud, vl 2020 — 21 374 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt oli 24 042 eläjad vl 1995. Ristituiden koume nelländest elädas lidnankundan keskuzpalas.

Vn 2016 andmusiden mödhe suomen kel' oli mamankeleks 97,6 % täht lidnalaižišpäi, toižed keled — 2,4 %.

## Galerei

Iisalmen uusikirkko.jpg|Iisalmin uz' jumalanpert'(1933), vn 2017 nägu
Olvi brewery - panoramio.jpg|Oludentegim vl 2007
Iisalmen kulttuurikeskus.jpg|Kul'turkeskuz (kül'mku 2016)
Iisalmi railway station.jpg|*Iisalmi*-päraudtestancii vl 2006


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''iisalmi.fi'').
Kangasal

**Kangasal** (suom. i ; suomen virkand: [ˈkɑŋŋɑsˌʔɑlɑ]) om Suomenman lidn da lidnankund valdkundan suvipäivlaskmas. Mülüb Pirkanma-agjaha, Tamperehen päivnouzmaine ezilidn, agjan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe kaks'toštkümnespäi. Valdkundan 35nz' lidnankund eläjiden lugun mödhe.

## Istorii
Čudonsädajad purtked oma kävutandas nügüdläižen lidnan tahondoiš 18. voz'sadaspäi. Eländpunktan aluz om pandud vl 1865. Vspäi 2005 Sahalahti-kund om ühtištadud Kangasalanke, vspäi 2011 — Kuhmalahti-kund. Municipalitet sai lidnan statusad vl 2018.

Kangasal šingotase londuseližel turizmal (čomad romantižed landšaftad järviden saridenke) i kurortaks, Tamperehen magaduzrajonaks, mugažo betonantegim radab lidnas. Avtoiden kaks' muzejad, muzikfestivalid.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan suves, kundan päivlaskmas, Vesijärven suvipäivlaskmaižel randal. Toine znamasine järv om Kirkkojärvi lidnan suves.

Agjan Tampereh-keskuz levitase ani päivlaskmha Kangasalaspäi, matkad Tamperehen keskushesai om 18 km päivlaskmha-lodeheze avtotedme. Rahvahidenkeskeine soda- da civiline Tampereh-Pirkkalan lendimport (*TMP*, 222 tuh. passažiroid vl 2019) radab 25 km päivlaskmha Kangasalaspäi. Matkad Hel'sinkihesai om 152 km suvhe-suvipäivnouzmha orhal vai 164 km avtotedme. Toine lähembaine lidn om Orivezi 28 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 35 km avtotedme.

## Tobmuz
Vn 2020 andmusiden mödhe lidnankundan ühthine pind om 870,86 km², sidä kesken kuivma — 658,07 km², vezi da sokaz ma ottas 212,79 nellikkilometrad.

Edeline lidnan pämez' om Jukka Mäkelä (1991−2013).

## Eläjad
Vl 1805 kaik 3 853 ristitud elihe nügüdläižen kundan territorijal. Vl 1996 Kangasalan eläjiden lugu oli 21 714 ristitud, vl 2010 — 28 466 ristitud. Kaikiš suremb municipalitetan ristitišt om nügüd'.

Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 97,7 %, ročin kel' — 0,2 %, toižed keled — 2,1 %.

## Galerei

Kangasala-talo kesäaamun valossa.jpg|*Kangasala-talo* om kul'turkeskuz i Lidnan Nevondkundan ištundoiden sija (2019)
Kangasalan kirkko 1.JPG|Kangasalan jumalanpert', vn 2014 nägu
Kangasalan pääkirjasto.jpg|Lidnan päkirjišt (2015)
Vehoniemen automuseo1.jpg|Vehoniemin avtomuzei vl 2013


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnankundan tobmuden sait (''kangasala.fi'').  
* Lidnan azjaline sait (''businesskangasala.fi'').
Pieksämägi

**Pieksämägi** (suom. i , suomen virkand: [ˈpie̯ksæˌmæki]) om lidn da raudtesol'm Suomenman suvipalan keskuses. Mülüb Suvisavo-agjaha, sen kaikiš penemb lidnankund koumespäi.

## Istorii
Pieksämägin volost' oli olmas vspäi 1575. Vl 1889 «Kouvol — Kuopio»-raudtekeskust läbiti žilod, vl 1914 raudtesarak ühtenzoiti Savonlidnanke. Erigoittihe Pieksämägi-žilod () volostišpäi vl 1930. Keskuzird om saudud vn 1934 žilon generaližen planan mödhe. Žilo sai lidnan statusad (*kaupunki*) vl 1962. Mülütihe Pieksänmaa-kundad Pieksämägihe vl 2007.

Pieksämägi šingotase tervhudenkaičendan i socialižholitišiden sektoral, raudten VR-kompanijan mehanižel cehal i kompanijoil senno, sauvondmaterialiden tehmižel (eriližed metalližed konstrukcijad), sömtegimištol (glütenatomad i kül'menzoittud leibäntegesed), mugažo kassoiden i meblin pästandan edheotandoil.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan lodehes, Pieksänjärven suvirandal.

Matkad agjan Mikoi-keskushesai om 66 km suvhe orhal, 76 km avtotedme vai raudtedme, Hel'sinkihesai om 265 km suvipäivlaskmha orhal, 300 km avtotel vai raudtel. Lähembaižed lidnad oma Varghuz (Pohjoižsavo) 42 km päivnouzmha orhal da kaikil teil, i Suonenjogi (Pohjoižsavo) 37 km pohjoižhe orhal, 42 km avtotedme vai raudtedme.

Vn 2022 andmusiden mödhe lidnan ühthine pind om 1 836,24 km², sidä kesken kuivma — 1 569,03 km², vezi i sokaz tahond ottas seičemendest (267,21 km²).

## Tobmuz
Pieksämägin municipaline suim kogoneb 35 ezitajaspäi.

Edeližed lidnan pämehed oma Ulla Nükänen (*Ulla Nykänen*, uhoku 2018 — sügüz'ku 2024), Tapio Turunen (2002−2018).

## Eläjad
Vl 1980 lidnankundan ristitišt oli 23 781 eläjad, vl 2000 — 22 040 eläjad, vl 2010 — 19 869 eläjad, vl 2020 — 17 661 eläjad. Kaikiš suremb kundan eläjiden lugu oli 24 217 ristitud vl 1985. Ristitišton koume nelländest eläb lidnankundan keskuses.

Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 97,4 %, ročin kel' — 0,1 %, toižed keled — 2,5 %.

## Galerei

Pieksämäki - Town Hall IMG 0209 C.JPG|Lidnan tobmuden pert' (2011)
Pieksämäki Old Church 2018.jpg|Pieksämägin vanh jumalanpert', vn 2018 nägu
Savonsolmu 2014-05-30.jpg|«Savon solmu»-adivpert' (2014)
Citymarket pieksämäki.jpg|*Citymarket*-torguindkeskuz (vn 2014 olend)
Kanttila talo Pieksämäki.JPG|*Kanttila*-sauvuz (2015, om vaumitud vl 1988 kut Pieksämägin küläkundan tobmuden keskuseks), kävutase lidnan kirjištoks i ofispertikš
Pieksämäen rautatieasema.JPG|Pieksämägin päraudtestancii vl 2009


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnankundan oficialine sait (''pieksamaki.fi'').
Üliviesk

**Üliviesk** (suom. i , suomen virkand: [ˈyliˌʋie̯skɑ]) om Suomenman lidn valdkundan keskuzpalan päivlaskmas, Pohjoižpohjanma-agjas. Se om agjan koumanz'-nellänz' lidn 11:späi eläjiden lugun mödhe.

## Istorii
Municipalitetan aluz om pandud vl 1867. Raudte läbiti žilod vl 1886. Se sai lidnanvuittušt statusad () vl 1965. Kätihe lidnaks (*kaupunki*) vl 1971.

Üliviesk šingotase sauvondkonstrukcijoiden tehmižel (balkad sildoiden täht, sured zalad, torvveimed elektrostancijoiden täht, merisauvused), palaban cinkuindan tegimel, punümbriradajal edheotandal, torguindkeskusil (om 90 tuhad eläjid ümbärdajidenke küläkundoidenke) i maidživatvodindal.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan suvipäivlaskmas, Kalajogi-jogen randoil ( 130 km pitte, lankteb Baltijan merhe).

Matkad agjan Oulu-pälidnhasai om 114 km pohjoižhe-pohjoižpäivnouzmha orhal, 130 km avtotel vai raudtel, Hel'sinkihesai om 435 km suvhe orhal, 512 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad (avtoteidme) oma Kannus (Keskpohjanma) 40 km suvipäivlaskmha, Kokkol (Keskpohjanma) 80 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha, Kalajogi 40 km lodeheze, Raahe 88 km pohjoižhe, Oulainen 35 km pohjoižpäivnouzmha, Haapavezi 40 km päivnouzmha, Nival 28 km suvipäivnouzmha.

Raudtesol'm, raudte ühtenzoitab Iisalmi-lidnanke päivnouzmas-suvipäivnouzmas, mugažo Oulunke i Kokkolanke. Ülivieskan lendimport (*YLI / EFYL*) radab kümnes kilometras päivnouzmha lidnan keskuzpalaspäi.

Vn 2022 andmusiden mödhe lidnan ühthine pind om 574,20 km², sidä kesken kuivma — 569,83 km², vezi da sokaz ma ottas 4,37 nellikkilometrad.

## Tobmuz
Ülivieskan municipaline suim kogoneb 35 ezitajaspäi.

Edeline lidnan pämez' om Terho Ojanperä (2010−2018).

## Eläjad
Vl 1980 kundan eläjiden lugu oli 11 738 ristitud, vl 2000 — 13 248 ristitud, vl 2010 — 14 067 ristitud, vl 2020 — 15 258 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt om nügüd'. Kundan eläjiden nell' videndest oma Üliviesk-lidnas.

Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 98,3 %, ročin kel' — 0,3 %, toižed keled — 1,4 %.

## Galerei

Ylivieska city hall a.jpg|Lidnan tobmuden sauvuz (2023)
Holy Trinity Church in Ylivieska 20230706.jpg|Pühän Stroican jumalanpert' Ülivieskas, vn 2023 nägu (vn 1786 jumalanpert' paloi vl 2016, uz' om saudud vodele 2021)
Hotelli Käenpesä.jpg|«Käenpesä»-adivpert' vl 2013
Ylivieska a view from high.jpg|Keskpohjanman sättutoitud tedoiden universitet, Ülivieskan kampus (2011)
Raudaskylän Kristillisen Opiston pihalta.jpg|Raudaskülän keskškolan päsauvuz i kirjišt (2005)
Ylivieskan rautatieasema.JPG|Ülivieskan päraudtestancii vl 2008


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnankundan oficialine sait (''ylivieska.fi'').
Jämsä

**Jämsä** (mugažo suomen i ročin kelil, suomen virkand: [ˈjæmsæ]) om Suomenman lidn valdkundan suves. Mülüb Kesksuomenma-agjaha, sen kahtenz' lidnankund kudespäi eläjiden lugun mödhe.

## Istorii
Municipalitetan aluz om pandud vl 1866. Se sai lidnanvuittušt statusad () vl 1969, kätihe lidnaks (*kaupunki*) vl 1977. Mülütihe Kuorevesi-kundad lidnha vl 2001, Längelmäki-kundad — vl 2007 (paloin), Jämsänkoski om lidnankundan palaks vspäi 2009.

Jämsä šingotase UPM-kompanijan kahtel bumagantegimel (), Patria-koncernan lendimfabrikal i aerokosmižel keskusel (ned oma üks'jäižed valdkundas), hobasižiden kengiden edheotandal. Rahvahidenkeskeine FinnMetko-ozutelend oleskeleb lidnas kerdan kahtes vodes. Himos-lebukeskuz suks'tramplinanke radab municipalitetas.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan suvipäivlaskmas, Jämsänjogen randal kudes kilometras sen lanktendan sijaspäi Päijänne-järvhe.

Matkad agjan Jüväskülä-keskushesai om 58 km pohjoižhe-pohjoižpäivnouzmha kaikil teil, Hel'sinkihesai om 190 km suvhe orhal, 225 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaine lidn om Mänttä-Vilppul (Pirkanma) 40 km lodeheze avtotedme.

Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan ühthine pind om 1 823,90 km², sidä kesken kuiv ma — 1 571,39 km², vezi i sokaz ma ottas seičemendest (252,51 km², 465 järved).

## Tobmuz

Jämsän municipaline suim kogoneb 43 ezitajaspäi.

Ilkka Salminen radoi lidnan edeližen pämehen vll 2010–2019.

## Eläjad
Vl 1980 lidnankundan ristitišt oli 26 371 eläjad, vl 2000 — 25 023 eläjad, vl 2010 — 22 691 eläjad, vl 2020 — 20 157 eläjad. Nügüdläižen lidnankundan territorijan kaikiš suremb ristitišt oli 28 261 eläjad vl 1968.

Kodikelen mödhe (2016): suomen kel' — 98,0 %, ročin kel' — 0,2 %, toižed keled — 1,8 %.

## Galerei

Jämsä Kaupungintalo.jpg|Lidnan tobmuden pert' (2015)
Jämsä church 2.jpg|Jämsän jumalanpert' (letihe vl 1929), vn 2017 nägu
Jämsä Sirkan Kahvila.jpg|«Sirkan Kahvila»-adivpert' vl 2015
Jämsän opisto.jpg|Jämsän hristianine rahvahanškol (2003)
Jämsän rautatieasema.JPG|Jämsän raudtestancijan sauvuz vl 2009


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan ohjastusen sait (''jamsa.fi'').
Karkkil

**Karkkil** (, , suomen virkand: [ˈkɑrkːilɑ]) om Suomenman lidn valdkundan suvipäivlaskmas. Mülüb Udenma-agjaha, sen 12. surtte lidnankund koumetoštkümnespäi eläjiden lugun mödhe.

## Istorii
Municipalitetan aluz om pandud vl 1932 lidnanvuiččen žilon () statusanke, erigoittihe Pühäjärvi Ul-kundaspäi. Ühtištadihe senke kundoidenke möst vl 1969. Karkkil sai lidnan statusad (*kaupunki*) vl 1977.

Karkkil šingotase elektrotehnižel tegimel (Helvar, pidatezladimed), mehanižel ümbriradmižel (SEW), konditerižel fabrikal (Fazer). Ende metallurgine tegim radoi lidnas.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase agjan lodehliženno röunanno, kundan keskuzpalan päivlaskmas. Saavajogi lankteb Pühäjärvhe (läz kaht nellikkilometrad) lidnas, Vanjogi () jokseb järvespäi. Agjan kaikiš korktemb čokkoim seižub neciš kundas, se om Loukkumäki 174 m ü.m.t. kortte.

Matkad agjan Hel'sinki-keskushesai om vižkümne seičeme kilometrad suvipäivnouzmha orhal vai 69 km avtotedme. Lähembaižed lidnad (avtotedme) oma Lohj nell'kümnes kilometras suvhe, Forss 40 km lodeheze, Regimägi 50 km pohjoižpäivnouzmha i Hüvinkä 45 km päivnouzmha.

Lidnankundan ühthine pind om 255,32 km², sidä kesken kuiv ma 242,36 km², vezi i sokaz ma 12,96 km².

## Tobmuz

Karkkilan municipaline suim kogoneb 31 ezitajaspäi (vozil 2025−2029), ende 35 ezitajad oli suimas.

Edeližed lidnan pämehed oma Tuija Telen (*Tuija Telén*, kezaku 2018 — tal'vku 2023), Marko Järvenpää (2015 — kezaku 2018).

## Eläjad
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 8 330 ristitud, vl 2000 — 8 753 ristitud, vl 2010 — 9 209 ristitud (kaikiš suremb ristitišt), vl 2020 — 8 696 ristitud.

Kodikelen mödhe (2016): suomen kel' — 94,0 %, ročin kel' — 0,9 %, toižed keled — 5,1 %.

## Galerei

Karkkila. Kaupungintalo. City hall.jpg|Lidnan tobmuden sauvuz (2018)
Karkkilan kirkko (2).jpg|Karkkilan jumalanpert' (1781), vn 2015 nägu
Helvar Oy main office in Finland.jpg|«Helvar Oy»-kompanijan päfater i tegim vl 2008
SEW Eurodrive Karkkila 1.jpg|SEW-kompanijan mehanižen ümbriradmižen tegim vl 2020
Karkkilan lukio 2015.jpg|Lidnan kirjišt (vn 2015 olend)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan ohjastusen sait (''karkkila.fi'').