open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kiz'uhein

**Kiz'uhein ** () om äivoččiden heinäsižiden kazmusiden erik Kortehed-sugukundaspäi.

## Leviganduz
Hein om levitadud kaiken Evrazijan nepsoiš tahondoiš i Pohjoižamerikadme. Putub 2500 metrhasai ü.m.t. korktusil. Voib säda gibridoid alaheimon toižiden erikoiden kazmusidenke.

Kazmuz sädab žomid luhtoil, nituil, kanghil i mecanröunoil, järviden i uitoiden randanno. Kiz'uhein kazvab purtkidenno, voib ozutada purtken lähišt sijadust statjas, konz ei jokse tetpaižikš.

## Ümbrikirjutand
Hein kazvab 60, harvoin 100 santimetrhasai korkte. Püštoiktad varmdad muzavihandad seikhed oma 10..14 millimetrhasai diametral, sarakoičesoiš pahoin. Strobilan üläh om 10..15 mm pitte.

Korzud tal'vdudas vihandoikš.

## Kävutand
Kiz'uhein om morii kazmuz, no i zell'kazmuz ristitun täht. Äjiden rahvahiden medicinad kävutadas diuretižeks abutuseks. Sättub kabjživatištole sötkeks. Pohjoine pedr söb kiz'uheinäd kevädel. Hirven päižiš sötkišpäi kevädel da kezal.

Korzuiš om äi olan dioksidad, ka kävutadas niid herotamha astjoid i metalližid tegesid, poliruidas soitoid (klarnet, saksofon). Edel letebumagan tehmišt 19. voz'sadal ottihe kiz'uheinäd šlifuimha punleiktandan tegesid.

## Homaičendad
Oravanhänd

**Oravanhänd** () om äivoččiden heinäsižiden kazmusiden erik Kortehiden alaheimkundaspäi (*Equisetophyta*).

Kazmusen toižed nimed paginoiš: **kažinhänd**, **kägenpetklod**, **kägič**, **kägipestrušk** i **kägoinhein**.

## Leviganduz
Putub vastha Evrazijas i Pohjoižamerikas, nituil da pöudoil.

Navedib subarktižen i venon vönen väghišt letemad keskmäiženke nepsudenke, sikš om levitadud Pohjoižman jogiluhtoiš.

## Ümbrikirjutand

Vegetativižed vezad oma vihandad, püštoiktad paksumb, 15..50 sm kortte. Lehtesed kazdas seikhel härkmenvuiččikš. Lühüdad muglanvuiččed vezad sädasoiš ujujal pit'kal jurištol vegetativižen äikerdoičendan täht.

Äikerdoičese idäčuil i jurištol.

## Kävutand
Pedroiden söte, voib olda toksine kodikabjživatišton täht. Kävutase zelläks avaros, änikoiden kazvatandas senüzid vaste. Mujutab villad, kändab pakuižeks i vihandaks.

## Homaičendad
Takkiž

**Takkiž** () om äivoččiden (vai kaks'vozne) heinäsižiden kazmusiden erik. Mülütadas Puzuänikoižed-sugukundan Raudičuižed-tribha da alatribha.

## Leviganduz
Takkiž kazvab okaidud tahoiš, jogiden i ojiden randoil, navedib azotakast mahust. Om levitadud kaiken Evrazijan venos vönes. Invazivine erik Pohjoiž- i Suviamerikas.

## Ümbrikirjutand
Kazmuz om 60..120 sm kortte, erasti koumhe metrhasai. Jur' om värtmenvuitte 60 santimetrhasai süvütte. Seikh oleleb ruza, järedoidenke lehtesidenke kartoiden südäimen kartte. Lehtez jurenno kazvab 30..50 sm pitte.

Takhen änikod oma torvenvuiččed purpurižed, kazdas tophaks barbiden agjoiš. Änikoičeb kezakus-heinkus. Küps änikuz tartub imetaiživatoiden karvha, muga takkiž levigandeb.

## Kävutand
Varhapandas mectakhen jurid () kazmusen ezmäižel vodel, ottas zelläks niid. Kul'turižen takhen jured kazdas ühthe metrhasai pitte i kahthe santimetrhasai sankte.

Tehtas kuidud i pakuitezbumagad seikhišpäi. Putkotadas ploduid lavale nüguhirid vaste, ned tarttas karvale.

## Homaičendad
Ludeghein

**Ludeghein** (, sinonim i edeline latinine päine nimituz *Ledum palustre*) om kazmusiden levitadud erik, igähižvihand penzaz. Mülüb Kanabränvuiččed-sugukundha.

## Leviganduz
Kazmusen žomad oma levitadud Evropan pohjoižes i keskuzpalas, kaikedme Sibiridme i Edahaižedme Päivnouzmadme (Čukotkal-ki), Japonijas i Korejas, Kitain erasiš-se rajoniš.

Ludeghein kazvab tundran samalsoiš, turbazsoiš, kavagmectahondoiden sodunuziš maiš, lehtkuziden tarhoiš koivun penzhištonke i jonikaiženke. Sädab avaroid žomid paksus.

## Ümbrikirjutand
Kazmuz oleleb 50..60 sm kortte, 120 sm erasti, jurišt kazvab 40 santimetrhasai süvütte. Enččiden voziden venujad seikhed jurdudas, nored barbad oma seižujad äiluguižed. Kazmuz-mikotrof. Lehtesed kazdas lühüdoil varzil.

Äikerdoičeze semnil i juril. Ludegheinän vauktad änikod oma 8..10 mm surudel, rusttan polhe erasti, keratud änikuseks vidhe santimetrhasai diametral. Änikoičeb semendkus-heinkus, plodud küpsnedas heinkus-elokus.

## Kävutand
Ludeghein om travii ristitun i živatoiden täht, pidab keitta ottud met sišpäi.

Ottas zelläks vaiše lekarin käskön mödhe, kävutadas insekticidaks (gavedid vaste), rikob kuldatabad stafilokokkad.

## Homaičendad
Rugižbobaine

**Rugižbobaine** (), mugažo **Murenduzhein** paginoiš, om üks'vozne vai kaks'vozne heinäsine änikoičii kazmuz. Mülütadas Puzuänikoižed-sugukundha.

## Leviganduz
Rugižbobaine om levitadud Evropan venos vös, Kavkazan pautkil, Keskuzazijas. Putub Venäman Sibiriš i Edahaižes Päivnouzmas. Kazmuz om invazivižeks erikoks Pohjoižamerikas i Avstralijas.

Kazvab nituil, pallištoidme, mecanröunoidme, teveridme. Lugese rujoheinäks pöudoil.

## Ümbrikirjutand
Jur' om värtmenvuitte hoik. Seikh om kauged oiged kül'gekaz, 15..100 sm kortte.

Änikoičeb kezakus-sügüz'kus. Rugižbobaižen änikoiden muju om erazvuitte, sinižespäi purpurižhesai, vauged harvoin. Plod om semnikaz, semnen i sen rusttan polhe harjan pidused oma läz ühtejiččed.

## Kävutand
Keratas änikoid, ottas kävutamižhe änikoid i keskuzližid änikpuzuid zelläks eriži. Hüvä medenkandai, andab nektaran i heid'omad kuivaigan eskai.

Rugižbobaine om varuline söte kodiživatoile, kauktad seikhed kuctas solišton löumaid umbaidusid.

Fol'kloras mel'dünuded paniba änikoid päle, i ku rugižbobaine näidui ani teravas, ka lugetihe, miše armastuz ei olend ičekeskeine.

## Homaičendad
Korteh

**Korteh** vai **Kortehein** (), mugažo **Hozj** paginoiš, om äivoččiden heinäsižiden kazmusiden erik Kortehiden sugukundaspäi.

## Leviganduz
Kazmusen erik putub vastha Evrazijan äjiš regioniš i Pohjoižamerikas.

Korteh om levitadud soil veden sandanke gruntaspäi vaiše, luhtoil, vezištoiden randoil. Putub pöudoil harvaks rujoheinäks.

## Ümbrikirjutand
Kazmuz om 10..40 sm kortte. Mustad jured kazdas muguloihuzidenke tobjimalaz. Seikh om 1,5..4 mm sankte, lühüdad barbad kazdas härkmen kartte. Idäčpeza om 10..20 mm pitte, kändase vihandaks vezaks.

## Kävutand
Rahvahanmedicinas kortehen üläpala kävutase diuretižeks i gel'mintanvastaižeks abutuseks.

Korteh om *[[morim|morii]]* kazmuz järedan sar'vikahan kabjživatišton, heboiden i sigoiden täht. Kazmusen morindan mär oleleb erazvuitte mahushe kacten (nepsoil i vägetomil mahusil kortehes om enamba alkaloidoid) i voz'aigoidme (morim läz kadob möhäkezal). Kazvab tihedašti harvoin lujas, ka ei ole kävutandad maižanduses necen-ki sün mödhe. Pohjoižpedr i evropine hirv' södas korteheinäd, no sen üläsönd vedab živatoid läžundoidennoks.

## Homaičendad
Škol

**Škol** ( *skola* «joud» i «joudai aig», sid' «openduz joudjal aigal» i «openduzaig» , ) om openduzaluzkund keskopendusen sandan täht. Voib nimitada kaikuttušt openduzaluzkundad školaks levedas hamas: alaškol (augotižškol), muzikškol, čomamahtoline škol, sportivine škol, professionaline škol.

Openduzaig jagase urokoikš, vanhembiš klassoiš — paroikš, niiden keskust om rat'kaig. Ližaaig, fakul'tativad i sebruded oleskeldas urokoiden jäl'ghe. Läz kaikutte škol om arvsanoiden (balloiden) sistemanke, om lopindegzaminoid.

Voib olda toižendoid: keskškol, licei, gimnazii; valdkundaline, privatine; mužikškol, naižškol; čomamahtoiden škol, sportškol, üks'borcuindoiden škol, keliden škol; järgeline, specialine (korrekcine, škol-internat, lapsiden täht tervhudenke röunatud voimusidenke). Kaikutte škol vahvištab ičeze openduzprogramad valdkundaližen i regionaližen standartiden kävutandanke.

Kaikuččes täudes školas oma opendajiden kollektiv, holitajad radnikad, varadirektorad i direktor. Kaik valdkundaližed školad alištudas opendusen territorialižile keskusile (vai ümbrikoile), ned — regionaližile, i lopuks valdkundan openduzministrusele. Školan radon rezul'tat märičese äjil parametroil: opetud lapsiden lugumär, opendusenmär, opendusen lad voden pordoidme (nelländez, semestr, pol'vot, trimestr).

Školanjäl'ghine openduz voib mülütada professionališt opendust (kursad, profškol, kolledž, tehnikum, üläopendusen aluzkundad), professionaližen kvalifikacijan ližadust, tedoopendust (aspirantur, doktorantur).

## Homaičendad
Tüp

**Tüp** om miččen-ni materialan pala märhapandud formal, kudambad kävutadas butulkoiden, torvuden vai bot'kan sauptandale.

Tehtas tüpid neniš materialoišpäi: erazvuiččed pud, metalližed ühthesuladused, plastik, fol'g, räzin, stökol.

Pakuidas avtomatan abul. Kävutadas erinijad instrumentad avaidamha mülüid tüpišpäi. Punotüpäd oma olmas ümbärdamha avaidimid.

## Kacu mugažo
* Butulktüp
* Saub

## Homaičendad
Vändai vin

**Vändai vin** om vin hil'nikan dioksidanke, kudamb tegeb sidä šihaidajaks. Hil'muiktuzgaz sündub londuseližen kävundan processas, gaziruidud kibinoičijan vinan erineden.

Erazvuiččiš maiš (sidä kesken Venämas) vändai vin om šampanjan sinonim. Vinan kävundan process jätktase pakuiteses, ka kävutadas varmdad stökolbutulkad i tüpäd vanuimenke, vanuimen nimi om *müzle*. Vin om vauktan vai ruzan mujun päpaloin, no om severt-se rusttad markad.

Hil'muiktuzgazan liža lähteb tüpän üläihastuseližel «poukahtusel» butulkan avaidusen aigan. Bulüižiden-sil'maižiden vänd fužeran seinil nimitase *perläž:aks*. Ku painuz butulkas om koumen atmosferan vähemb, ka sen nimituz om šihaidai vai **pol'vändai** vin. Vändajan vinan painuz sase vidhe-kudhe atmosferhasai.

## Homaičendad
Palan

**Palan** (, , ) om Venäman lidnanvuitte žilo da lidnümbrik Kamčatkan randan keskuzpalan päivlaskmas. Om Koräkan ümbrikon keskuz.

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1697 kut koräkalaižiden *Angavit*-lidnuz. Kozakad nimitiba sidä *Keskmäine Palanan žilo* (). Vspäi 1876 sirtihe nügüdläižhe sijha paksuiden sur'veziden tagut, i vhesai 1920 žilon oficialine nimi oli *Pallan* (). Se sai radnikžilon (lidnanvuiččen žilon) statusad vn 1962 20. päiväl heinkud. Vspäi 1990 Koräkan pedagogine škol radoi (nüg. Palanan kolledžan pala). Lidnümbrik vn 2005 uhokuspäi. Edel vn 2007 heinkud žilo oli valdkundan subjektan administrativižeks keskuseks.

Palan šingotase ümbrišton openduzkeskuseks, meriportal (semendku..reduku) Palan-jogen suhištos i regionaližel *Palan*-lendimportal (* ПАН / UHPL*) nelläs kilometras päivlaskmha.

## Geografijan andmused
Žilo sijadase Kamčatk-pol'saren päivlaskmažel randištol, Palan-jogen ( «jogi vezilanktendanke» 141 km pitte) oiktal randpolel, jogi lankteb Ohotskan merhe seičemes kilometras päivlaskmha žilon keskusespäi. Matkad Petropavlovskhasai Kamčatkal om 936 km suvhe avtotedme.

Klimat om subarktine. Voden keskmäine lämuz om −3 C°, heinkun-elokun +11 C°, tal'vkun-uhokun −14..−17 C°. Ekstremumad oma −42 C° i +30 C°. Paneb sadegid 472 mm vodes, enamba heinkus-kül'mkus (58..66 mm kus), vähemba uhokus-keväz'kus (11..12 mm kus).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe žilon eläjiden lugu oli 3 155 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 4 343 eläjad vl 1989. Vl 2017 žilon ristitišt oli 2 922 eläjad.

Ortodoksižen hristanuskondan ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' om saudud vll 2010−2014.

Keskškol nomer 1 radab žilos. Palanan kolledž om žilon professionaližen opendusen aluzkundaks.

Edeline lidnümbrikon pämez' om Ol'ga Mohireva, hän radoi vn 2018 uhokuspäi.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnümbrikon oficialine sait (''palana.org'').
Morit

**Morit** () om Togon pen' lidn. Sijadase valdkundan keskuzpalan suves, mülüb Plato-agjaha.

Lidn sijadase agjan pohjoižröunanno, Päivnouzmaine Mono-prefekturas. Se om prefekturan üks'jäine lidn.

Raudtestancii radab lidnas.
Nkaukau

**Nkaukau** ( «rusked», čvi: *Nkɔkɔɔ*) om lidn Ganan suvipalas. Mülüb Päivnouzmaižhe agjaha.

Lidn sijadase agjan päivlaskmas, pol'tel Akkran i Kumasin keskes. Lugetas kvahu-rahvahan päižeks lidnaks.

Vl 2012 lidnan eläjiden lugu oli 60 427 ristitud. Severz'-se adivpertid ratas lidnas.

## Homaičendad
.dj

**.dj** om Džibutin Internet-domen. Se om avaitud 1996-nden voden 22. päiväl semendkud.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Domenan sait — Internet of music (''.dj'').  , ohjandab «dotDJ», sponsor om «Djibouti Telecom S.A»
* IANA-informacii (''iana.org'').
Nitrugižbobaine

**Nitrugižbobaine** () om äivozne heinäsine kazmuz, mülüb Puzuänikoižed-sugukundha.

## Leviganduz
Erik om levitadud Evropan venodme vödme päpaloin, Päivlaskmaižes Sibirišpäi Portugalijhasai. Vajehtase lujas, lugetas enamba kümned alaerikod i äiluguižid gibridoid. Nitrugižbobaižen gibrid *Centaurea nigrescens*-erikonke om levitadud Sures Britanijas i AÜV:oiš.

Kazvab nituil, mecanröunoil, teveril.

## Ümbrikirjutand
Täuz'kaznu om 80 santimetrhasai kortte. Seikh om püštoiged, varmed, kauged mujugel, sarakoičese üläpalas üks'jäiženke änikonke päl. Vihandad lehtesed oma kogonaižed, munan- i lancetanvuiččed. Lehtesiden molembad pindad oma kauktad harvoiden koverikahiden hibusuziden tagut.

Änikoičeb kezakus-sügüz'kus, änikod oma lilaiž-ruskedvauvhad. Änik avaidase tulijale gavedile i tulkib südäimespäi heid'oman andust. Tullei i omaluižiden živatad levitadas semnid. Voib äikerdoitas jurdutadud juril.

## Kävutand
Hüvä medenkandai kazmuz. Rujohein villän pöudoil. Kazmuz mülütab dubindsubstancijoid.

Kävutase rahvahaližes medicinas kuti kuzenajai, sapinajai, palatusenvastaine i anestezirui abutuz.

## Homaičendad
Suomalaine veič

**Suomalaine veič** om eriline veičen tip, tegihe populärižeks Venämas 19. voz'sadaspäi. Om adaptiruidud puukko-veič.
Secret Service

**«Secret Service»** om ročilaine anglijankel'ne muzikaline grupp Stokhol'maspäi.

Kaikiš tetabamb gruppan pajo — «10 O'Clock Postman».

## Mülükund
;Originaline
* Tim Norell — koskimsoitod, alaän' (1979—)
* Ula Hokansson — än' (1979–2000)
* Ul'f Valberg — koskimsoitod (1979—)
* Tonni Lindberg — gitar (1979–1986)
* Leif Juhansson — bangsoitod (1979–1986)
* Leif Paulsen — bas (1979–1986)

;Nügüdläine
* Tim Norell — muzikankirjutai, koskimsoitod (1979—)
* Ul'f Valberg — koskimsoitod, bas (1979—)
* Johan Bekker — än', gitar (2018—)
* Mats A. Lindberg — bas (1987—)
* Džemi Borger — bangsoitod (2006—)
* Anders Hansson — bangsoitod, programiruind, basgitar (1986—)

## Al'bomad
;Studijanal'bomad
* 1979 — *Oh Susie* (Voi Süzi)
* 1981 — *Ye-Si-Ca*
* 1982 — *Cutting Corners* (Čapten saumoid)
* 1984 — *Jupiter Sign* (Jupiteran znam)
* 1985 — *When the Night Closes In* (Konz ö tuleb)
* 1987 — *Aux Deux Magots* (Läz kaht laukad, *francijan kelespäi*)
* 2012 — *The Lost Box* (Hajenu konorüt)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Muzikgruppan oficialine sait (''secretservicemusic.ru'').
Msvati III

**Msvati III** (; sünd. kuti *Hänen Kunigahan Korktuz Mahosetive-princ* 10. sulaku 1968, Manzini-lidn, Esvatini) om kahtenz' da nügüdläine Esvatinin kunigaz, ohjastab vs 1986 sulakun 25. päiväspäi.

Mehen tat om valdkundan edeline Sobuza II-kunigaz, mam om Ntfombi Esvatinilaine, hän om kunigaznaine-mam-arvonke nügüd'.

Msvati Koumanz' om üks'jäine absolütine monarh Afrikan valdkundas. Udessünduti parlamentan radod, kudamb oli pästtud radmaspäi hänen tatal. Kunigaz om kuvatud Esvatinin jäl'gmäižiden serijoiden kaikiš banknotoiš. Otab kancleran radsijad Esvatinin universitetas. Kaik svazi anttas rahoid Tibijo Taka Ngvane-fondha, mitte ei ole kunigahan, no hän valdoičeb sen rajadusil.

Msvati Koumandel om 15 akad i 36 last.

## Homaičendad
Letsie III

**Letsie III** (mugažo anglijan kelel; sünd. 17. heinku 1963, Moridž, Lesoto) om 4. da nügüdläine Lesoton kunigaz vs 1996 uhokun 7. päiväspäi, mugažo oli kunigahan vll 1990-1995.

## Homaičendad
Happy Tree Friends:an personažad

Om 22 **«[[Happy Tree Friends]]»:an päpersonažad**:
# **Mel'heine** (, )
# **Pit'khambaz** (, )
# **Nagrut** (angl.: *Giggles*, ven.: *Смешинка*)
# **Topar'pada** (angl.: *Lumpy*, ven.: *Дылда*)
# **Petun'ja** (angl.: *Petunia*, ven.: *Петунья*)
# **Kädekaz** (angl.: *Handy*, ven.: *Умейка*)
# **Unešläg** (angl.: *Lifty*, ven.: *Воришка*) da **Vällišpä** (angl.: *Shifty*, ven.: *Хитрюшка*)
# **Prapor** (angl.: *Flippy*, ven.: *Прапор*)
# **Magedsu** (angl.: *Nutty*, ven.: *Сладкоежка*)
# **Botanik** (angl.: *Sniffles*, ven.: *Ботаник*)
# **Makondi** (angl.: *Mole*, ven.: *Крот*)
# **Supermen** (angl.: *Splendid*, ven.: *Супермен*)
# **Čudine** (angl.: *Flaky*, ven.: *Чудак*)
# **Diskokondi** (angl.: *Disco Bear*, ven.: *Диско-Мишка*)
# **Tat** (angl.: *Pop*, ven.: *Папаша*) da **Čočo** (angl.: *Cub*, ven.: *Малыш*)
# **Žestut** (angl.: *Mime*, ven.: *Жестик*)
# **Rassel** (angl.: *Russell*, ven.: *Рассел*)
# **Ezisurok** (angl.: *Cro-Marmot*, ven.: *Пра-Сурок*)
# **Lemmi** (angl.: *Lammy*, ven.: *Лэмми*) da **Mister Kurk** (angl.: *Mr. Pickels*, ven.: *Мистер Огурец*)
Truganini

**Truganini**, paksus mugažo **Trugernanner** (, *Trugernanner*; sünd. läz 1812, Bruni-sar', Tasmanii — kol. 8. semendku 1876, Hobart, Tasmanii) oli naine, kudambad lugedas jäl'gmäižeks puhtazverižeks tasmanijalaižeks. Pagiži mamankelel, Tasmanijan ühtel kelišpäi.

## Homaičendad
Lenka

**Lenka**, täuz' nimi om **Lenka Kripač** (; sünd. 19. keväz'ku 1978, Beg-lidn, Uz' Suviuel's, Avstralii) om avstralijalaine pajatai, aktris da muzikankirjutai.

Kändihe populärižeks jäl'ges *«[[Everything at Once (pajo)|Everything at Once]]»*-pajon pästandad. Nece pajo om mülütadud operacižen «Windows 8»-sisteman reklamha.

## Biografii
Lenka om sündnu pen'he Beg-lidnha () valdmeren randal, 225 km suvipäivnouzmha Kanberraspäi, čehalaižen Džiri Kripač-muzikantan-immigrantan i avstralijalaižen Eden-školopendajan kanzha. Sirdi kazvatajidenke Sidneihe seičemevoččen i openuškanzi muzikad alaškolale vaumiten.

Hän läksi mehele, Džeims Gulliver Henkok-pirdajale. Vl 2012 Lenka kändihe mamaks, Kuinn-poig om sündnu. Vl 2016 Etta-tütar om sündnu.

## Diskografii
### Al'bomad
* *Lenka* (2008)
* *Two* (2011, Kaks')
* *Shadows* (2013, Kuvahaižed)
* *The Bright Side* (2015, Vauvaz pol')
* *Attune* (2017, Järgendamine)

### Singlad
* *The Show* (2009, Šou)
* *Trouble Is a Friend* (2009, Hol' om sebranik)
* *Heart Skips a Beat* (2011, Südäikera bringab bangun mödhe)
* *Two* (2011, Kaks')
* *Everything At Once* (2011, Kaik kerdalaz)
* *Heart to the Party* (2013, Südäikera praznikehtale)
* *Nothing Here but Love* (2013, Nimidä eile päiči armastuses)
* *After the Winter* (2013, Tal'ven jäl'ghe)
* *Blue Skies* (2015, Sinivauvhad taivhad)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lenka:n oficialine sait (''lenkamusic.com'').
Happy Tree Friends

**«Happy Tree Friends»** (**«HTF»**, *Ozakahad mecaližed sebranikad*) om amerikaiž-kanadine mul'tiplikacine serial trilleran i mustan jumoran žanroiš simpatižiden mecživatoiden polhe. Tegese fleš-tehnologijan mödhe, original om anglijan kelel.

Serialan ezmäine sezon om pästtud televizijha vll 1999−2001, toižed koume sezonad oma sätud vhesai 2016 da pästtud Internetha. Kaik om 181 serijad 1..7 minutad hätkte, sidä kesken 39 TV-serijad, 92 internetserijad i 51 erilišt serijad.

De-fakto serial om kel'tud Venämas vspäi 2008, no kogonanzo om populärine ičeze (dai ei vaiše) valdkundoiš. Živatad pölištudas tragižikš, no se kändase iloks.

## Kacu mugažo
* Happy Tree Friends:an personažad
* Happy Tree Friends:an serijoiden nimikirjutez

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Mul'tserialan oficialine sait (''mondo.happytreefriends.com'').
Kindhad

**Kindhad** vai **alaižed** oma tal'veližiden sobiden toižend käzivarziden täht.

Niiš om kaks' erištod: pen' (*käbä*) peiglole i sur' sijatamha toižid sor'mid.

## Ümbrikirjutand
Kindhad kaitas lämut paremb mi sor'mikod, alaižiš sor'med oma ühtheze.

Tehtas erazvuiččes villaspäi, nahkaspäi, trikokanghaspäi i sintetižiš kanghišpäi (kevlar). Oleldas kombiniruidud materialoišpäi i kaksitadud.

## Kävutand
Edahaižen Pohjoižen rahvahiden sädoiden tarbhaine pala, kaičend pakašt vaste.

Ottas eriližeks radsobaks vodes läbi kaičemha käzid henoiš satatesišpäi, om kebnemb heitta niid teravašti mi sor'mikoid ku piidab. Specialižed kindhad sodamehiden täht oma palanke sijadamha orasor'med voimusenke ampta heitändata alaižid. Toižed kävutandad oma al'pinizmas teravan laskendan täht i keitimpoles otmaha palabid astjoid.

## Kacu mugažo
* Mitenkad
* Kragad

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Kut vilan sabitas, alaižed tehtas // Vepsän kelen korpus. — #133.
Livin Vikipedii

**Livin Vikipedii** (liv.: *Līvõ Vikipēdij*) linneb joudjaks enciklopedijaks livin kelel, Vikipedijan livinkel'žeks jaguseks.

Nügüd' sijadase as.

## Irdkosketused
* Rezervsait VikiInkubatoras.
Smit Fanni Kokrein

**Fanni Kokrein Smit** (; sünd. tal'vku 1834, Vaibalen, Flinders-sar', Tasmanii — kol. 24. uhoku 1905, Port-Sainet, Tasmanii, Avstralijan Ühtištuz) oli jäl'gmäine ristit, ken pagiži Tasmanijan kelel kuti mamankelel. Oli segoitadud augotižlibundanke.

Vl 1903 hänen pajod oma änetadud vahasižile cilindroile, i nügüd' nece om Tasmanijan keliden üks'jäine änetamine.

## Homaičendad
Maseru

**Maseru** (mugažo sesoto- da anglijan kelil; kändase sesoton kelespäi «rusttan čurukiven sija») om Lesoton pälidn da kaikiš suremb lidn, agrarižen valdkundan industrialine keskuz. Se-žo om Maserun ümbrikon administrativižeks keskuseks.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1869 policijan lagerikš kuti britanižen Basutolend-protektoratan pälidn. Vspäi 1966 om ripmatoman valdkundan pälidnaks. Eli läbi järgendusetomuziš 1990-nzil vozil.

Maseru šingotase sömtegimištol, sobiden tehmižel, kouriden i mohertegesiden edheotandoil, tohusiden pästandal, torguindal i turizmal. Valdkundan finansoiden i üläopendusen keskuz. Kaik kaks' biznesrajonad i kaks' tegimištzonad ratas lidnas.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan lodehliženno rounanno Suviafrikan Tazovaldkundanke, 1600 metrad korktusel valdmeren pindan päl, Kaledon-jogen (sesoto: *Mohokare*) hural randal.

Sild Kaledon-joges päliči ühtenzoitab lidnad SAT:anke vspäi 1905. Raudtesol'm radab lidnas.

Klimat om subtropine mägiden vihmsezonanke (reduku-sulaku), päivoikaz vodes läbi. Voden keskmäine lämuz om +15 C°, tal'vkun-uhokun +20..+22 C°, semendkun-elokun +9..+11 C°. Ekstremumad oma −3 C° (heinku) i +33 C° (viluku). Paneb sadegid 691 mm vodes, enamba kül'mkus-keväz'kus (89..114 mm kus), vähemba semendkus-sügüz'kus (12..29 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 24..43 % röunoiš voden aigan.

## Eläjad
Vn 1966 rahvahanlugemižen mödhe, Maserun eläjiden lugu oli 28 tuhad ristituid. Ripmatomuden tedotusen jäl'ghe vl 1966 ristitišt ližadaškanzi teravas, äi ekspatriantoid tuliba elämižhe Maseruhu. Vn 1986 rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 98 017 ristitud, vn 1996 — 137 837 ristitud. Nügüd'aigan valdkundan ristitišton kümnendez eläb pälidnas. Läz 430 tuhad eläjid om kaikes lidnaglomeracijas (2006).

Lesoton nacionaline universitet (9,2 tuh. üläopenikoid vl 2018) sijadase Rom-eländpunktas () 34 km suvipäivnouzmha pälidnaspäi. Sen aluz om pandud vl 1945 kut Katoline universitetine kolledž Pii XII-papan nimed. Om universitetan statusanke vspäi 1964. Siš om seičeme fakul'tetad i palakundad.

## Transport
Lidn om avtobusühtenzoitusen valdkundadme päižeks keskuseks. Raudtesarak tuleb lidnha Suviafrikan Tazovaldkundaspäi sildadme Kaledon-joges päliči vspäi 1905.

Rahvahidenkeskeine civiline lendimport Mošvešve I-kunigahan nimed (*MSU / FXMM*) sijadase 18 km suvipäivnouzmha pälidnan keskuzpalaspäi Mazenod-lidnas. Tehtas reisid Johannesburgha (SAT), mugažo valdkundan mägirajonoidme. Kahtenz' *Medžametalan*-lendimport (, *FXMU*) sijadase arni lidnas i kävutase sodatarbhaičendoiden täht, se oli valdkundan päižeks edel uden lendimportan vaumičendad Mazenod-lidnas vl 1985.

## Galerei

Mpilo Hill Maseru - panoramio.jpg|Mpilo-kukkaz lidnas (2013)
Roman Catholic Archdiocese of Maseru.jpg|Riman katoline Jumalanmaman päjumalanpert', vn 2018 nägu
KingswayMaseru.jpg|Lidnan päine Kingzvei-ird (*Kingsway street*, 2006)
BasothoHatShop.jpg|Šläpčomamahton keskuz i lauk vl 2006
Maseru station.JPG|*Maseru*-raudtestancii vl 2005


## Homaičendad
Comalies

**«Comalies»** (*Koma-kelastuz*) om Lacuna Coil-muzikgruppan koumanz' studijanal'bom. Se om pästtud vn 2002 8. päiväl redukud.

Al'bom om pästtud kahtel diskal.

## Pajoiden nimikirjutez
### 1. disk
# *[[Swamped]]* (4:00, Upotadud)
# *[[Heaven's a Lie]]* (4:46, Rai om kelastuz)
# *Daylight Dancer* (3:50, Kargaidai päivänvauktuses)
# *Humane* (3:32)
# *Self Deception* (3:32)
# *Aeon* (1:56)
# *Tight Rope* (4:15)
# *The Ghost Woman and the Hunter* (4:09, Bukoinaine i mecnik)
# *Unspoken* (4:37, Sanumatoi)
# *Entwined* (3:59)
# *The Prophet Said* (4:32)
# *Angel's Punishment* (3:56)
# *Comalies* (4:59, Koma-kelastuz)

### 2. disk
# *[[Heaven's a Lie]] (Radiomix and Edit)* (4:54)
# *[[Swamped]] (Radiomix and Edit)* (3:49)
# *Heaven's a Lie (Studio Acoustic Version)* (4:12)
# *Swamped (Studio Acoustic Version)* (3:40)
# *Unspoken (Studio Acoustic Version)* (3:39)
# *Senzafine (Studio Acoustic Version)* (3:31)
# *Heaven's A Lie (Live Radio WAAF Acoustic)* (4:01)
# *Senzafine (Live Radio WAAF Acoustic)* (3:15)
# *Aeon (Live Radio WAAF Acoustic)* (1:58)

## Homaičendad
Karmacode

**«Karmacode»** (*Karmkod*) om italižen Lacuna Coil-muzikkollektivan nellänz' studine al'bom. Se om pästtud vn 2006 31. päiväl keväz'kud.

## Pajoiden nimikirjutez
# *Fragile* (4:26)
# *To the Edge* (3:22, Röunannoks)
# *[[Our Truth]]* (4:03, Meiden tozi)
# *[[Within Me]]* (3:39, Minun südäimes)
# *Devoted* (3:52)
# *You Create* (1:32, Sinä sädad)
# *What I See* (3:41, Midä nägen)
# *Fragments of Faith* (4:10)
# *[[Closer]]* (3:02, Lähemba)
# *In Visible Light* (3:59, Nägujas vauktuses)
# *The Game* (3:32, Vänd)
# *Without Fear* (3:59, Varuta)
# *[[Enjoy the Silence]] ([[Depeche Mode]] cover)* (4:05, Magita hillüdel)
# *Without a Reason (bonus)* (4:51, Süta)
# *Virtual Environment (bonus)* (5:24, Virtualine ümbrišt)

## Homaičendad
End of Time

**«End of Time»** (*Aigan lopind*) om italižen Lacuna Coil-muzikgruppan kudenz' pajo kudendes «Dark Adrenaline»-studijanal'bomas da ühtennimine singl, koumanz' al'bomaspäi. Ned oma pästtud vl 2012: al'bom 23. vilukud, singl 12. tal'vkud.

Pajon tekst om sätud anglijan kelel. Kompozicijan tegijad oma gruppan ühtnijad i Don Gilmor. Muzikvideo pajole om fil'mdud Milan-lidnas vn 2012 redukus.
Kuziine om sündnu mecha

**«Kuziine om sündnu mecha»** (***В лесу родилась ёлочка***) om populärine venäkel'ne lapsenpajo. Pajatadas sidä Venämas Uden voden praznuičendan aigan.

Om sattud «Kuz'»-runon (1903) alusen Raisa Kudaševan avtoruselpäi. Muzikankirjutai om Leonid Bekman, no pojav melodii om tetab kuti saksalaine rahvahaline 19. voz'sadaspäi, nimitase «Türingijan motiv».

## Pajon nügüd'aigaine tekst
: В лесу родилась ёлочка,
: В лесу она росла.
: Зимой и летом стройная,
: Зелёная была.

: Метель ей пела песенку:
: «Спи, ёлочка, бай-бай!»
: Мороз снежком укутывал:
: «Смотри, не замерзай!»

: Трусишка зайка серенький
: Под ёлочкой скакал.
: Порою волк, сердитый волк,
: Рысцою пробегал.

: Чу! Снег по лесу частому
: Под полозом скрипит.
: Лошадка мохноногая
: Торопится, бежит.

: Везёт лошадка дровенки,
: На дровнях мужичок.
: Срубил он нашу ёлочку
: Под самый корешок.

: И вот она, нарядная,
: На праздник к нам пришла
: И много, много радости
: Детишкам принесла.

## Homaičendad
Hobednitid

**Hobednitid** oma mujutadud nitid, kudambad služidas kut kuzen čomitez Uden voden kuzil.

Hobednitid oma sätud 18. voz'sadal. Edel evropalaižed sädatiba kuzid naturaližil čomitesil vaiše: jablokoil, pähkmil, magedusil dai tohusil. 

## Irdkosketused
* Kuzen čomitesiden polhe ''darina.kiev.ua''-saital.
Lumenšur

**Lumenšur** om populärine Uden voden da Raštvoiden suvenir stökolšurun nägul.

Zavottihe tehta lumenšuruid ezimeletaden Francijas, ned oliba ozutadud vn 1889 Mail'man ozutelendal Parižas. Ezmäine patent pästamha šuruid lumenke om anttud avstrižen Venan tegijoile 19. voz'sadan lopus. 1920-nzil vozil lumenšurud levitaškanzihe AÜV:oiš. Tegeškanzihe lumenšuruid suril lugumäril 20. voz'sadan keskes, osttihe niid lahjaks.

## Ümbrikirjutand
Kehker suvenir om aličunke, päpala om täuttud gelil antifrizanke, mugomanke kut glicerin, mugažo loštkil vai plastikal. Pudištandan aigan loštked lumenšurus širmotasoiš aniku «lumi». Suveniran südäimes om penid figuruzid tobjimalaz (čomitadud pranzikale pertiine, lumiuk, kuz'haine da m.e.); erasišti lumenšur voib olda eriliženke mehanizmanke, kudamb vändab praznikmelodijan.

1950-nziš vozišpäi ireg plastik kävutase stöklan sijas tobjimalaz päzutamha satatesišpäi.

## Homaičendad
Sleep of Right

**«Sleep of Right»** (*Oiktusekahuden uni*) oli italine lühüdaigaine dummetal/gotikmetalgrupp Milanaspäi, oli olmas 1994-ndes vodes. Kollektiv pästi ičeze üks'jäižen ühtennimižen demoal'boman.

Vodes päliči «Sleep of Right»-kollektivan muzikantad sädiba «Ethereal»-gotikmetalgruppan, kudamb edelespäi oli udesnimitadud «Lacuna Coil:aks».

Gruppan mülükund oli nell' ristitud: Andrea Ferro (än'), Marko Koti Celati (än', gitar), Raffaele Cagarija (gitar) da Mikelandželo Al'gardi (barabanad).

Muzikgruppan üks'jäine pajo om *[[Bleeding Souls]]* 4 minutad 54 sekundad hätkte.

## Homaičendad
Plazm

Plazm om paloin vai täuzin ioniziruidud gaz, miččes pozitivižiden i negativižiden elektrovägiden kinktuded oma ani ühtejiččed.

**Plazm** ( *«sädud käzil»*, *«čomitanus»*) om paloin vai täuzin ioniziruidud gaz, kudamb om neitraližiš atomišpäi (vai molekuloišpäi) i vägitadud henegišpäi (ionišpäi i elektronišpäi). Plazman kaikid tärktamb eričuz om sen kvazineitraližuz. Nece znamoičeb, miše pozitivižiden i negativižiden vägitadud henegiden mülündkinktuded tuldas ani kohtaižushe.

Erašti nimitadas plazmad substancijan nelländeks (kovan, nozolan da gazanvuiččen jal'ghe) agregatižeks olendaks.

Nellänz' substancijan olemine om avaitud Vil'jam Kruksal vl 1879 i om nimitadud «plazmaks» Irving Lengmüral vodes 1928, voib olda, «veren plazman» kartte. Lengmür oli kirjutanu:

Antižed filosofad, Empedoklalpäi, vahvištoitiba, miše mir kogoneb nelläs augusespäi: maspäi, vedespäi, il'maspäi da lämoišpäi. Nece vahvištuz erasidenke lähenemidenke ühtes om kožui nügüdläiženke tedokacmusenke nellän agregatižen substancijan olemižen poliš, i plazmale, tetpas, lämoi om sättui. Plazman eričused opendase *plazman fizikal*.

Nügüdläižiden kacmusiden mödhe, mirun substancijan fazaolemine om plazm ičeze enambištos (massal läz 99,9 %).

Kaik tähthad oma plazmaspäi, sen ližaks avaruz niiden keskes om täuttud plazmal, hot' harvetud-ki lujas (muga nimitadud *[[tähtazkeskeine avaruz]]*).

## Homaitused


## Irdkosketused
* Plazman fizikan kafedran lekcijad (''inp.nsk.su'', Novosibirskan valkundaline universitet). 
* ''Plazm''-kirjutuz ''femto.com.ua''-fizikenciklopedijas. 
* Plazman polhe «Tahtoin teta kaiked»-kinoaiglehteses ''youtube.com''-saital. 
* Plazmantennad ''lenta.ru''-saital.
Bekman Johan

**Erkki Johan Bekman** (; sünd. 18. semendku 1971, Porvoo, Suomenma) om suomalaine kundantedomez', publicist da oiktusenkaičii, oiktusen doktor. Om Suomenman antifašistižen komitetan pämehen.

Johan Bekman linni tetabaks ičeze kirjutusil Suomenman da Venäman kosketusiš ičekesken. Kaičeb venälaižiden naižiden oiktusid, kudambilpäi Suomenman tobmuded todas lapsid.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Interv'ju Johan Bekmananke ''rus.ruvr.ru''-saital.
Neišlotan kujo

**Neišlotan kujo** () om kujo Piterin Viipurin i Kalininan rajoniš. Mäneb Sur' Sampsonijevskii prospektaspäi Oktäbrin raudten Suomenman jonohosai.

Kujo mainitase ezmäižen kerdan vn 1798 kartal i vedab umbikho alusenpanendan aigaspäi, ka sen eziauguine nimituz oli *Gluhoi*-kujo («umbistadud»). Nimitihe nügüdläižikš käsköl vn 1859 heinkun 14. päiväspäi, sen mödhe Piterin äjad irdad dublirujanke nimitusenke saihe uzid nimid. Kätihe Neišlotan kujoks Suomenman Suren ruhtinazkundan Nüslott-lidnan mödhe (nüg. Savonlidn), Viipurin polen erased-se toižed irdad saiba Suomenman lidnoiden nimitusid mugažo.

Kujo om 600 metrad pitte. Ristikoičeb Lesnoi-prospektad. Kaik kümnen pertin ocseinäd kactas kujho.

## Homaičendad
Bleeding Souls

**«Bleeding Souls»** (*Verestunuded henged*) om «Sleep of Right»-muzikgruppan (nügüdläižen «Lacuna Coil») üks'jäine pajo. 

Kompozicii om pästtud 1994-ndes vodes. Se om mülütadud vn 1995 «Noise of Bolgia»-kompiläcijha.

Pajo om änetadud dummetal-žanras, toižin jäl'ghižihe kompozicijoihe kacten.

## Homaičendad
Rahvahidenkeskeine kosmosstancii

**Rahvahidenkeskeine kosmosstancii**, **RKS** (, ) om orbitstancii, kudambad kävutadas kuti äimetoine kosmostedokompleks. RKS — ühthine rahvahidenkeskeine projekt, kudambha ühtnedas 15 valdkundad (kirjamišton mödhe): Alamad, AÜV, Bel'gii, Brazilii, Danii, Francii, Germanii, Ispanii, Italii, Japonii, Kanad, Norvegii, Ročinma, Šveicarii, Venäma.

## Kacu mugažo
* «Mir» (orbitstancii)
* «Skaileb» (orbitstancii)

## Irdkosketused
* [RKS:an lehtpoled [Roskosmos|Roskosmos:an] oficialižel *roscosmos.ru*-saital.] , mugažo lehtpol' anglijan kelel.
* NASA Live — Man video kosmosaspäi eläbalaz ''youtube.com''-saital.
Mir (orbitine stancii)

**«Mir»** () oli nevondkundaline (jäl'ges venämalaine) koumanden sugupol'ven orbitstancii, kudamb oli palakahan äimetoižen tedokompleksan.

Se oli vedatud orbitale vn 1986 uhokus i upotadud Tünehe valdmerehe vn 2001 keväz'kun 23. päiväl. 

Stancii kogoni 7 moduläspäi, südäimülü oli 376 m³. Oledan aigan tehtihe enamba 23 tuhad tedokodvid, sidä kesken ezmäižid kodvid kazmusidenke. Kaik 104 kosmonavtad 12 valdkundaspäi radoihe stancijal 28 ekspedicijan ühtnijoikš.

## Kacu mugažo
* Rahvahidenkeskeine kosmosstancii
* «Skaileb» (orbitstancii)

## Irdkosketused
* «Mir»-stancijan polhe ''astrolab.ru''-kosmosportalal.
Sinine kit

**Sinine kit** vai **blüval** () om Kitanvuiččiden infraheimkundan meriživatan erik.

## Klassifikacii
Erištadas koume alaerikod:
* pohjoine (*Balaenoptera musculus musculus*),
* suvine (*Balaenoptera musculus intermedia*),
* liliputusenke (*Balaenoptera musculus brevicauda*), eläb Indižes valdmeres, se om koume metrad lühüdamb mi toižed alaerikod.

## Leviganduz
Lugumär poleneb lujas. Läz 10 tuhad eričuid, valdmeren redustuz telustab lugumäran udessündutamižele. Kaik saihe 340 tuhad sinižid kitoid 20. voz'sadal, saliž om kel'tud 1970-nziš vozišpäi.

Erikon eričud ujudas kaikedme Mail'man valdmeredme.

## Ümbrikirjutand
Nece om kaikiš suremb živat mail'mas i, aigoin, kaikiš suremb živat, kudamb om konz-ni elänu Mas. Kitan piduz voib olda 33 metrhasai, veduz oleleb enamba 150 tonnad. Elädas 80..90 vodhesai.

Sinine kit söb planktonad i penid kaloid.

## Kävutand
Kävutihe lihad i razvad, mugažo «habinod» edel plastikan tehmišt.

## Homaičendad
Gurbakaz kit

**Gurbakaz kit** () om Kitanvuiččed-infraheimkundan meriživat. *Megaptera*-heimon üks'jäine eläb erik.

## Leviganduz
Imetaiživat om levitadud kaikedme mail'madme päiči polärižiš veziš. Pidase randištonno i peneb mi toižed kitad, ka mecatihe händast paksumba. Mectuz om kel'tud vspäi 1966, i nügüd'aigan populäcijan lugumär udessündui.

Gurbakahad kitad tehtas sezonmigracijoid joga vodel, päiči erasiš-se emäčuiš i Arabijan meren joukus. Migracijan piduz sase kahesha tuhad kilometrhasai, om erigoittud joukuid Pohjoižes mapoliškos i Suvižes mapoliškos.

## Ümbrikirjutand
Nimitihe kitad hänen sel'gsuugan tagut gurban forman polhe vai har'gnemižespäi käta sel'gad lujas ujundan aigan. Latinan *Megaptera*-nimi om anttud suriden rindazsuugiden mödhe, erikon *novaeangliae*-nimituz — sadud kitan Uden Anglijan regionas ezmäižen tedoližen ümbrikirjutandan tagut.

Živatan keskmäine piduz om 14,5 m ižačuil i 13,5 m emäčuil, mass — 48 tonnahasai, keskmäine om 30 tonnad. Ižačun i emäčun irdpol'ne nägu om ühtejitte päiči suruziš i suguorganoiden zonas.

## Homaičendad
Hahk kit

**Hahk kit** ( vai *Eschrichtius gibbosus*) om Kitanvuiččiden infraheimkundan levitadud meriživat. *Eschrichtiinae*-alasugukundan üks'jäine eläb erik, kaks' tošt erikod oma kadonuded.

Heimon *Eschrichtius*-nimituz om anttud danižen Daniel' Frederik Ešriht-londusentedomehen (1798−1863) muštoks.

## Leviganduz
Hahkad kitad elädas Tünen valdmeren pohjoižpalan randištonno, tehtas sezonmigracijoid. Edel 17. voz'sadad eliba mugažo Pohjoižatlantikas i sen Baltijan meres, no oliba kačusteldud i läksiba kuivman libundan tagut madaliden veziden sijiš.

Hahk kit pidase randištonno. Äikerdoičese madaloiš merilahtoiš. Se tegeb kaikiš pidembid sezonižid migracijoid imetaiživatoiden keskes, ujub 12..19 tuhad kilometrid vodes.

## Ümbrikirjutand
Nece kitan erik kaiči enamba pirdoid kuivman ezitatoišpäi.

Täuz'kaznuded oleskeldas kahesavoččes igäs. Vspäi 1949 oma kaičendan al. Piduz om 11..14,6 m ižoil i 12..15 m emil, mass — 15..35 tonnad.

## Kadonuded erikod
* † *Eschrichtius akishimaensis*
* † *Eschrichtius mysticetoides* (*nomen dubium*-statusanke, toižin sanoin, oiged klassifikacii ei ole voimusine tähäsai)

## Homaičendad
Ethereal (demo)

**«Ethereal»** (*Efirine*) om Lacuna Coil-muzikkollektivan demoal'bom. Se om pästtud 1996-ndes vodes.

Siloi muzikantad ühtištuiba «Ethereal»-nimenke mugažo. Jäl'ges allekirjutadud kontraktad «Century Media»-leiblanke hö udesnimitiba ičeze muzikgruppan «Lacuna Coil:aks» (sikš ku Grekanmas jo oli olnu grupp karthiženke nimenke).

## Pajod demoal'bomas
# *[[Shallow End]]* (6:06, Madalvezi)
# *[[Frozen Feeling]]* (4:51, Jäižed mujandad)
Grenlandine kit

**Grenlandine kit** vai **polärine kit** () om Kitanvuiččiden infraheimkundan levitadud meriživat. *Balaena*-heimon üks'jäine erik, mülüb Siledad kitad-sugukundha.

## Leviganduz
Ned kitad elädas Pohjoižen mapoliškon viluiš polärižiš veziš kaiken elon, koume millionad vozid jo. Kaikiš suvižemb populäcii eläb Ohotskan meres 54 gradushasai pohjoižlevedust, kaclend vedase Šantarižiš sarišpäi. Živatan oiged kaclend om jüged ümbriston soraviden arvoimižiden tagut.

Erik kaičese vspäi 1935 ristitun mectust vaste. Nügüdläine populäcii om keskitadud Čukotkan, Beringan i Bofortan meriš tobjimalaz, lugumär ületab kümne tuhad eričuid.

## Ümbrikirjutand
Grenlandižen kitan kaikiš suremb piduz om 18 m ižačuil i 20..22 m emäčuil, veduz — 75..100 tonnad i 150 tonnhasai.

Živatad sätas migracijoid suvhe sügüzel i pohjoižhe kevädel, ei navet'koi eläda jänke pindal. Äikerdoičemine zavodiše keväz'kezal. Kohtuz jätktase 13 kud, läz nell'metrine poigaine sündutase formiruidud razvšoidunke. Elon keskmäine hätkeližuz om nell'kümne vot, no püdihe ižačuid enamba mi sada vot igänke, i voib eläda kaks'sadaha vodhesai ezimeletaden. Se om kaikiš hätkemba eläjiš imetaiživatoišpäi, ühtes rives grenlandiženke *[[Somniosus microcephalus]]*-akulanke.

Kit čukloitelese 200 metrad süvüdehesai, voib jäda čuklos 40 minuthasai. Ujub läz 20 kilometrad časpigudenke keskmäras. Sötlese planktonal vaiše, üks' täuz'kaznu erič voib söda sidä 1,8 tonnhasai päiveses. Sötken otandan aigan kit ujub čuklos avaitud sunke, ištnus platoile plankton noletelese kelel da laindase. Fil'truindplatod oma henomb mi toižil kitoil.

## Kacu mugažo
* Kitoiden allei

## Homaičendad
Leib

**Leib** om sömižprodukt, kudambad tehtas tahthan paštandan, purul ümbriradmižen vai räkištandan mahtusel. 

## Ümbrikirjutand
Leib om mugoi produkt, kudamban tahtaz mülütab jauhod i vet minimaližikš, oleleb rohlenzoittud sepil. Venämas lugetas leibäks leibtegesid enamba mi 500 grammad vedusenke i 19 % nepsudenke da sen enamba (GOST 32677-2014).

Ližatas eriližmagutesud leibän erasihe-se toižendoihe: kuminan jüväd, pähkmed, kuivatud vinmarj, künz'lauk, kurag, unikon i kunžutan semned. Ottas semnid čomitamha-ki leibäd.

## Kävutand
Voib söda leibäd eriži, no kävutadas kut ližaduz sömižes paksumb, sen aigan leibän supal om sömkalun sijas. Ližoidenke — voileib i sendvič. Voib lämbitada vai räkištada vähäižin leibäd edel söndad.

Järgeližen leibän sönd om kel'tud ristituile genetiženke celiakii-läžundanke elon hätkte glütenan olendan tagut. Heiden täht pästtas leibäd glütenata.

## Leibän toižendoiden vepsän nimed
* *Aganoikaz leib*.
* *Mäkušk, nižunik* — vauged leib, nižuleib.
* *Ozražnik* — ozraine leib.
* *Paloleib* — kazvatadud palokas'kel vill'.
* *Plot*, *leibplot* — kubižen vai kehkran forman leib.
* *Pärp* — pen' kehker leib.
* *Rungenik* — rungekaz leib.
* *Teplik* — pen' nižuleib, maged da ližadusidenke päpaloin.
* *Valik* — rugižleib, mustleib.
* *Vasleib* — leib vaumičemha vasad.

## Leibhä sidodud vepsän tärtused
* *Kezakeskust* — leibätoi aigkeskust, konz edeližen satusen leib lopiše.
* *Korišk* — kuiv leibän supalaine.
* *Kromaine* — leibän päluine.
* *Teplikpada* — astii peksmaha da seižutamha nižutahtast.

## Leibhä sidodud vepsän muštatišed

* *Eci, kut leibäd ecid, siloi löudad.*
* *Kodihine kromaine om kal'hemb edahašt plotud.*
* *Kuiv kromaine — koditomaine.*
* *Leib da vezi — saldatan söm.*
* *Mez' ei elä vaiše ühtel leibäl.*
* *Minus leibäd jo om södud.* (vähä ližad — ravaz mez' ičeze polhe)
* *Rahad da leib vellesed oma.*
* *Sanoišpäi leibäd ed pašta.*
* *Sen' eile leib, marj eile hein.*
* *Sö kromaine, ka linned priha čomaine.*
* *Tämbäi ed sö tulebid leibid.*
* *Verhas aitas — enamb leibäd.*


## Kacu mugažo
* Pirg
* Pirgaine

## Homaičendad
Villänkul'turad

**Villänkul'turad** om kaikiš tarbhaižembiden kazmusiden grupp, kudamb andab jüväd — ristitun päsöndtavarad i torhust äjiden tegimišton sarakoile dai sötet maižanduzživatoiden täht.

Kaikiš enamba levitadud villänkul'turad oma nižu, ris, kukuruz, rugiž, hirs', kagr, greč i ozr.

Villän jüviden korged sötmižarvuz märičese sen mülündal (kuivan olendan andmused): hil'vezikod — 60..80%, vauktušed — 7..20%, fermentad, vitaminad (A, B1, B2, B6, PP).

Tedo villän kazvatandas nimitase *[[villänkazvatuz]]*.

## Istorii
Zavottihe kazvatada villäd Lähižes Päivnouzmmas 12 tuhad vozid tagaz. Nened kazmused oma domestificiruidud ezmäižikš Kazvateližen Pol'kun maiš: nižu, ozr, herneh.

Lugetas ozimsemendan kävutandad amuižiden indoevropalaižiden levigandusen süks.

## Mail'man kazvatuz
Villän kazvatusen andmused alemba kirjutadud tabludes lugetas nenid kul'turoid: ozr, kagr, hirs', durr, kukuruz, ris, rugiž i nižu.

## Homaičendad
Liha

**Liha** om živatoiden kudeh, kudambad kävutadas kuti söm. Voib olda lunke vai ei.

## Mülünd
Produktan mülünd: vezi (73..77%), vauktušed (18..21%), razvad (1..3%), ekstraktivižed substancijad (2,6-3,2%), mineraližed substancijad (0,8..1,0%). Lihan mülünd erištase živatan erikon mödhe.

Živatoiden lihan vauktušed mülütadas nenid vajehtamatomid aminomuiktusid: fenilalanin, izoleicin, leicin, lizin, metionin, treonin, triptofan, valin. Poliküllästamatomad razvmuiktused oma lihas vaiše. Ekstraktivižed substancijad paremboittas sömän magud, ližatas litud i lujetas sömänsulatusen rauguiden radod.

## Lihan tehmine
Lihan tobj pala tegese lihasuguiden maižanduseližen kabjživatišton da lindun kazvatandal i rikondal. Mecživatoiden i reptilijoiden liha om harv, no ottase sömäks mugažo. Rahvahad kävutadas lihad ičeze veron i živatoiden olendan olmas mödhe.

Kolbasan da lihan massine tehmine zavodihe valdkundaližiden sodavägiden šingotesenke. Torhan lihan kaičendan strok honuzlämudel om lühüd, ka pidadas vilus i ümbriratas sidä erazvuiččil mahtusil: ahavoičend, räkištand, keitand, konservuind.

Lihan vozne tehmine ühtele hengele om 33,2 kg, valdkundad-liderad da päeksportörad oma Evropan mad, Avstralii, Uz' Zelandii. Mail'man tehmine om 53..54 mln tonnoid vodes. Kazvatadud lihan toižendoiden struktur: sigaliha — 39,1 %, linduiden liha — 29,3 %, lehmänliha — 25,0 %, lambazliha — 4,8 %, toine liha — 1,8 %.

## Diet
Lihan üläkulutuz i sidodud sihe toižiden balansirujiden produktoiden kulutuz lujetas hibjan läžundoiden riskad, verenvendsisteman päpaloin: ateroskleroz i gipertonii, insul't, sahardiabet; kuctas sömänsulatusen palahtelendoid, rakad, maksun i südäimuniden eivoindoid. Läžundoiden päine sü om holesterolan da toižiden toksinoiden tulend organizmha lihanke.

Dietologii rekomenduib pordaigaližid vai kaikenaigaižid pučindoid lihan kulutandaspäi polenemha i spravitamha läžundoid. Religijan pühiden met om mugoi-žo.

*[[Vegetarižuz]]* om ičetahtoine pučind lihan kulutandaspäi.

## Lihaze sidodud vepsän muštatišed

* *Hulas padaspäi kädel lihad ed veda.*
* *Lingaha lud, ka i liha linneb.*
* *Miš oma lud, ka sid' liha-ki.*
* *Veraz liha magedamb.*


## Homaičendad
Kudeh

**Kudeh** om organizman stajiden i stajankeskeižen avaruden sistem, kudambad oma ühtenzoittud ühthižel augotižlibundal, sauvusel da funkcijoil. 

Gistologii tedoidab kudehiden sauvust. Erazvuiččed radajad ühtheze kudehed sätas elimid.

Živatoiden kudehed jagadas nenikš toižendoikš: ühtenzoitajad, lihasiden, nervkudehed i epitelijan.

## Homaičendad
Ronson Šarlotta

**Šarlotta Džulija Ronson** (; sünd. 7. eloku 1977, London, Sur' Britanii) om britanijalaine (anglijalaine) dizainer da model'jer. Nügüd' eläb i baziruiše Udes Jorkas.

## Homaičendad
B'jacci Marko

**Marko Emanuele B'jacci** (; sünd. 3. sulaku 1977, Sesto San Džovanni, Italii) om italijalaine gitarist, Lacuna Coil-kollektivan ühtnii.

## Homaičendad
«Uz'vozne»-tarif

**«Uz'vozne»-tarif** () om Venäman komedii fantastikan elementoidenke. Režissör — Jevgenii Bedarev.

Ezmäine ozutez oli vl 2008 tal'vkun 4. päiväl.

## Rolid
* *Andrei* — Maksim Matveev
* *Alöna* — Valerija Lanskaja
* *Rita* — Svetlana Suhanova
* *Paška* — Boris Korčevnikov
* *Maša* — Ekaterina Malikova
* *Vadim* — Evgenii Slavskii
* *Ižakaži* — Roman Polänskii
* *Olečka* — Miroslava Karpovič
* *Maks* — Mark Bogatiröv
* *Danilov* — Stas Beläjev
* *Vika* — Lana Ščerbakova
* *Vaskmäine naine* — Tat'jana Vasil'jeva
* *Avtobusan vedai* — Marija Aronova
* *Vitalii Barinov, džipan vedai* — Mihail Porečenkov
* *Benzinanvedimen vedai* — Dmitrii Düžev
* *Kirjav gruzijalaine* — Valerii Meladze

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Fil'm ''allmovie.com''-saital.
Uz' voz'

**Uz' voz**' om rahvahidenkeskeine praznik, kudambad oigetas joga voden 1. päiväl vilukud grigorianižen kalendarin mödhe. Praznuičendan zavodindan kuro tuleb aigvön järgendusedme. Aigtegod oma praznikehtad, praznikambuškelendad, guleindad. Elon uden pordon tulend oigendase.

Jättas praznuičendata neniš valdkundoiš ičeze kalendarinke vai veroidenke: Indii, Iran, Kitai, Saudan Arabii.

Voden augotiž vilukun 1. päiväspäi om pandud rimalaižel Gai Julii Cezar'-ohjandajal vl 46 EME. Amuižes Rimas nece päiv oli pühätadud Janus-jumalale, hän kaičeb valičendad, verajid da uksid, kaikid zavodindoid.

## Kacu mugažo
* Kuziine om sündnu mecha
* Uz' voz' Venämas

## Homaičendad
Shallow End

**«Shallow End»** (*Madalvezi*) om Lacuna Coil-muzikgruppan üks' ezmäižiš pajoišpäi. Se om pästtud 1996-ndes vodes ühtendeks pajoks Ethereal-demoal'bomal.
Frozen Feeling

**«Frozen Feeling»** (*Jäižed mujandad*) om italižen Lacuna Coil-muzikgruppan üks' ezmäižiš pajoišpäi, om pästtud 1996-ndes vodes Ethereal-demoal'bomal.

«Shallow End»-kompozicijaspäi erineden neciš-žo demoal'bomaspäi, nece pajo ei olend ezitadud fanatoile nikonz. Pajon hätkeližuz om 4 minutad 51 sekundad, i nece om kaik, mi om tetpal sen polhe.
Grand Theft Auto: San Andreas

**«Grand Theft Auto: San Andreas»** (lühenduz: **GTA: San Andreas**, **GTA: SA**) om vn 2004 britanine kompjutervänd Grand Theft Auto-serijaspäi ekšn-žanras.

Vänd om sätud britanižel «Rockstar North»-studijal i om pästtud amerikaižel «Rockstar Games»-kompanijal. Se om Grand Theft Auto-franšizan videnz' vänd lugul i koumanz' 3D-vänd.
Ferro Andrea

**Andrea Ferro** (mugažo italijan kelel, ; sünd. 19. eloku 1973, Aron (P'jemont), Italii) om italine pajatai (bariton), gotikmetal-stilin Lacuna Coil-muzikkollektivan solist Kristina Skabbia:n ühtes (vspäi 1996).

Mez' i Marko Zelati paniba Lacuna Coil-gruppan alust vl 1994 (ezmäi kävutihe *Sleep of Right*- i *Ethereal*-nimid). Ferro om gruppan pajoiden (muzik i sanad) riven tegijan, sädab i pajatab anglijan kelel. Grupp om olmas tähäsai.

Andrea Ferro nai vn 2012 sügüz'kus, oti ičeze hätkaigališt Paola Penni Gigliotti-mel'hešt (*Paola Penny Gigliotti*) akaks.

## Homaičendad
B

Bb
**B (b)** om latinan kirjamišton 2. kirjam. Libub grekan kirjamišton beta-kirjamespäi. Znamoičeb [b]-konsonantad, erasiš keliš [p]- vai [v]-sätkulundoid.

Se om kahtenz' kirjam vepsän kirjamištos, lugetas [bee].


EgyptianB-01.svg|Egiptine «pert'»-ijeroglif
PhoenicianB-01.svg|Finikijine bet
EtruscanB-01.svg|Etruskine B
Beta uc lc.svg|Grekine beta
RomanB-01.svg|Latinine B


## Znamoičendad tedos
* Himijas **B** — bor-elementan simvol.
* Medicinas **B** — koumanz' verengrupp, mugažo vitaminoiden toižend.
* Fizikas sur' **B** — magnitižen indukcijan vektor, pen' **b** — Vinan kaikenaigaine, mugažo henegiden häiktusen metparametr.
* Muzikas **B** — si-bemol'-not (anglijalaiž-amerikaižen sisteman mödhe — si).
* Matematikas — Bernullin lugud: *B*0, *B*1, *B*2 i m.e..

## Homaičendad
Raštvad

**Raštvad** oma üks' hristanuskondan kaikiš surembiš praznikoišpäi (pühänikoišpäi), Iisusan Hristan Marijal Neiččelpäi sündundan oiktastuseks.

Praznuičendan dat om erazvuitte: ortodoksižed hristanuskojad i vanhuskolaižed oigetas 25. päiväl tal'vkud julianižen kalendarin mödhe (nüg. 7. viluku), katolikad i protestantad — 25. päiväl tal'vkud grigorianižen kalendarin mödhe (se om järgeline mail'mas), Armenijan apostoline jumalankodikund — 6. päiväl vilukud.

## Raštvoihe sidodud vepsän muštatiž

* *Raštvad ajaba rachal — lihalač sel'gäs, maidlač kormas.*


## Homaičendad