Noril'sk

**Noril'sk** ( [nɐˈrʲilʲsk]) om Venäman lidn Krasnojarskan randan pohjoižes. Se om lidn randan alištusenke, randan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Noril'skan lidnümbrikon administrativine keskuz.

## Istorii

Bronzaigan seižutez om löutud Päsino-järven randal suladuzpäčinke da ičesündujanke vas'kenke. 16.−17. voz'sadoil Mangazei-lidnan eläjad otiba kävutamižhe sijališt vas'kkivendod.

Noril'skan aluz om pandud vl 1935 sauvomha metallurgijan kompleksad GULAG:an türmatud mehil i samha metalloid sijaližes äimetalližes kivendospäi (vas'k, nikel', platin, kobal't). Se sai lidnan statusad vn 1953 15. heinkud.

Vn 2001 tal'vkuspäi verazmalaižiden tulend lidnha om röunatud, voib olda lidnas tobmuden laskendan vaiše.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ani suvhe Taimiran pol'sarelpäi, igähižen rougun zonas, Pohjoižen nabakehkruden südäimes, 90 m korktusel valdmeren pindan päl, Noril'skan mägiden pautkidenno. Om ümbärtud mectundral da redustadud territorijoil. Päsino-järven pala om lidnümbrikon pohjoižes, Madal-järven pala () — päivnouzmas (mülüdas Karan meren basseinha).

Matkad Krasnojarskhasai om 1500 km suvhe orhal, Jenisein randhasai (Dudink-lidn) om 90 km päivlaskmha raudtedme.

Klimat om sorav subarktine tulleikaz. Tal'v da lumikate oleldas seičeme..ühesa kud vodes. Voden keskmäine lämuz om −9,6 C°, heinkun-elokun +11,4..+14,3 C°, tal'vkun-uhokun −25,1..−27,2 C°. Ekstremumad oma −53,1 C° (viluku) i +31,0 C° (kezaku, heinku). Kezaaigan minimum om −9,8 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om −1,0 C° (tal'vku). Voib panda halad miččel taht kul kezaaigan (heinkun i elokun minimumad oma −0,4..−1,0 C°), ei voi olda sulasäd tal'vkus-uhokus. Il'man lämuz voib olda madalamb mi −35 C° redukus-sulakus. Paneb sadegid 341 mm vodes, enamba elokus (52 mm), vähemba vilukus-uhokus (16..18 mm kus). Voden keskmäine relätivine nepsuz om 76 %. Polärine päiv oleskeleb lidnas semendkun 20. päiväspäi heinkun 24. päivhäsai, polärine ö mugažo (30. kül'mku — 13. viluku).

## Tobmuz

Koume lidnrajonad, niiden ümbrišt da pen' lidnanvuitte Snežnogorsk-žilo (887 rist. vl 2010) sädas lidnümbrikod. Vspäi 2005 enččed Talnah- (pohjoižpäivnouzmha) i Kaijerkan- (päivlaskmha) kaimdailidnad mülüdas Noril'skha lidnrajonikš, koumanz' rajon nimitase Keskuzrajonaks (Noril'sk edel 2005. vot). Taimiran Dolganiden da Nenciden rajon om lidnas ümbri.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnümbrikon eläjiden lugu oli 175 365 ristitud, vn 2021 — 174 453 ristitud. Kaik 178 018 eläjad oli lidnümbrikos vl 2017. Kaikiš suremb lidnümbrikon ristitišt oli 213 200 ristitud vl 2006, Noril'sk-lidnan edel lidnümbrikod — 185 tuhad eläjid vl 1985.

Ortodoksižen hristanuskondan kümne pühäpertid oma saudud kaikes lidnümbrikos: Jumalanmaman «Kaikiden gorähižiden ihastuz»-jumalaižen kafedraline päjumalanpert' (letihe vll 1991−1997), seičeme jumalanpertid i kaks' časounäd. Protestantizman viž pühäpertid oma avaitud, niiden kesken koume baptizman i üks' seičemenden päivän adventistoiden. Islaman «Nurd Kamal'»-pühäpert' om letud vll 1993−1998, se om üks'jäine lidnas i kaikiš pohjoižemb mečet' mail'mas.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma koumekümne kahesa päivkodid, 29 keskškolad, kuz' gimnazijad, licei, ližaopendusen aluzkundad, kahesa municipališt sportškolad (nomer 1..6, ujundas i vezipolos, tal'vsportansuguiš). Hihtandsportan kaks' bazad i mägisuksiden baz ratas lidnümbrikon territorijal.

Professionaližen opendusen aluzkundad oma Polärantagaine valdkundaline universitet N.M. Fedorovskijan nimed (vll 1961−2021 Noril'skan industrialine institut, kaks' fakul'tetad i politehnine kolledž, kuz' tedokeskust, koume laboratorijad), Noril'skan tegimišttehnologijoiden da servisan tehnikum, medicinine tehnikum, pedagogine kolledž, čomamahtoiden kolledž.

## Transport
Avtobusad, maršruttaksid da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Päraudtestancii om saudud vozil 1951−1953, om sauptud vspäi 1998, tühjitihe ezilidnelektrojonusid. Raudte ühtenzoitab Talnah-rajonanke da Dudink-meriportanke, vspäi 1998 om ajamha jüguid vaiše.

Tatanmaine soda- da civiline *Noril'sk (Alikel')*-lendimport (*NSK / НАК / UOOO / УООО*, 605 tuh. passažiroid vl 2021) sijadase koumekümnes vides kilometras päivlaskmha lidnan keskuzpalaspäi. Tehtas reisid matkadajiden täht Venäman surihe lidnoihe da Taimiradme, mugažo om jügureisid.

## Galerei

Площадь памяти Героев. Вид на четную сторону улицы..JPG|Vägimehiden mušton avoinird (2015)
Летний Норильск.jpg|Jumalanmaman «Kaikiden gorähižiden ihastuz»-jumalaižen kafedraline päjumalanpert' (ortodoksine hristanuskond), vn 2016 nägu tagamal
Norilskmosque.jpg|«Nurd Kamal'»-pühäpert'(islam), vn 2009 nägu
Norilsk Nickel.jpg|«Noril'skii nikel'»-kompanijan Polärantagaižen filialan administrativine sauvuz Gvardeiskai-torgul vl 2016
Рудник "Октябрьский" - panoramio.jpg|«Oktäbr'skii»-kaivuz Talnah-rajonanno vl 2014
Норильский Заполярный театр драмы им. Вл. Маяковского.jpg|Noril'skan Polärantagaine dramteatr V. Majakovskijan nimed (2014)
Городская больница №1 Г. Норильск.jpg|Lidnan läžundkodi nomer 1 (2012)
Ldskayerkan.jpg|Sportan jäpert'kulu Kajerkan-rajonas (2010)
Norilskbus.jpg|Avtobusstancii vl 2006
Norilsk 7.jpg|*Noril'sk (Alikel')*-lendimportan terminal vl 2013


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''норильск.рф'').