open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vorsm

**Vorsm** () om Venäman lidn Alalidnan agjan päivlaskmas. Se om Pavlovon ümbrikon palaks (rajonan lidnankund edel vn 2020 semendkud).

## Istorii
*Voräs'man tahond* mainitase 14.-15. voz'sadoil. Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1588 kuti *Vorsmankülä* (). Sijaline mahuz om vägitoi, järg savi da savik, i 18. voz'sadaspäi pästtas raudasižid tegesid sijaližes soraudaspäi: raudad, veičed, luklod, tuikutimed, sabläd, medicinine instrument.

Vspäi 1926 Vorsm oli žilon statusanke (). Vl 1955 se sai lidnan statusad. Tehtihe NSTÜ:n veičiden enambust arni neciš lidnas: penenijoid veičid kulutajile, specialižid armijan täht, nevondkundaližile ohjandajile lahjaks. Pästtas veičid (kuz' edheotandad) da medicinižid ladlusid tähäsai. Vspäi 2014 mülütihe Vorsmad Venäman monolidnoiden nimikirjuteshe hüvänke socialiženke olendanke. Mugažo leibänedheotand radab.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbrikon päivnouzmas, Kišm-jogen randoil ( 71 km pitte, Okan oiged ližajogi). Jogi läbitab Toskank-vezivaradint lidnan päivnouzmas (Vorsmanjärv, 1,26 km²).

Lähembaine lidn om ümbrikon Pavlovo-keskuz kümnes kilometras päivlaskmha avtotedme. Matkad Alauz'lidnhasai om 62 km pohjoižpäivnouzmha avtotedme. *Vorsm*-raudtestancii sijadase 15 km lodeheze lidnaspäi.

## Tobmuz

Vorsman lidnankund oli olmas vll 2004−2020, lidn oli sen üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnankundan tobmuden pämez' oli sen Duman ezimez'. Vadim Šilin radoi Duman ezimehen. Lidnankundan Dum om tühjitadud vn 2020 sügüz'kuspäi. Lidnan Administracii om likvidiruidud vn 2021 vilukus. Sen jäl'gmäine pämez' oli Aleksandr Prokofjev (kül'mku 2015 — viluku 2021).

## Eläjad
Vl 1931 žilon eläjiden lugu oli 6 300 ristitud. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 11 620 ristitud, vn 2021 — 10 162 ristitud. Kaik 10 589 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 13 968 eläjad vl 1979.

Ortodoksižen hristanuskondan ühesa pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Ostrovojezerskii Stroican naižjumalankodi (päjumalanpert', kaks' jumalanpertid, kaks' časounäd) i koume jumalanpertid, nellänz' jumalanpert' om udessündutamižes.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, kaks' keskškolad (nomer 1 i 2), lapsiden sädamižen keskuz, čomamahtoiden lapsidenškol. Nened valdkundaližed sportobjektad oma avaitud Vorsmas: fizkul'turine tervehtamižkompleks, kaks' štarglavut, futbolklub stadionanke. Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.

## Galerei

Near Town Hall.jpg|Lidnan administracijan sauvusenno (2009)
Островоезерский монастырь.jpg|Ostrovojezerskii Stroican naižjumalankodi, vn 2013 nägu
Vorsma Medical tools factory.jpg|Vorsman medicinižiden ladlusiden tegim vl 2007
Town House of Culture.jpg|Lidnan kul'turkeskuz (vn 2009 olend)
Zav'yalov Street.jpg|Zavjalovan ird vl 2009


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan territorialižen palakundan i Pavlovon ümbrikon tobmuden ''pavlovo.nobl.ru''-sait.
Lel' Jekaterina

**Jekaterina Nikolajevna Lel' **, psevdonim om **Katä Lel**' (, *Екатерина Николаевна Лель*; todesine familii om *Čuprinina*; sünd. 20. sügüz'ku 1974, Nal'čik, Kabardinii da Balkarii, Venäman NFST, NSTÜ) om Venäman poppajatai.

## Biografii
Jekaterina om sündnu Nal'čik-lidnha. Laps'aigan openui muzikškolas kahtele čuradusele: fortepiano i horan dirižiruind. Ühtni professionaližhe muzikškolha, sid' Pohjoižen Kavkazan čomamahtoiden institutha. Vl 1994 Jekaterina ajoi Moskvha i ühtni rahvahidenkeskeižhe «Музыкальный старт»-konkursha, sen jäl'ghe radoi Lev Leščenkon ohjandusen al. Vl 1998 hän pästi ičeze ezmäine studine «Елисейские поля»-al'bom. Vl 2013 Jekaterina pästi «Тобой живу»-duetpajod ročilaiženke Bosson-pajatajanke.

Koume pajod sai «Kuldaine grammofon»-arvlahjad da kändase «Voden pajo»-festivalin laureataks: «Горошины» (*Hernhuded*, 2001), «Мой мармеладный» (*Minun marmeladine*, 2003) i «Долетай» (*Lenda lophusai*, 2004 i 2003).

Vspäi 2008 om lähtnu mehele, Igor' Kuznecov om hänen mužik. Vl 2009 Jekaterina kätihe mamaks, Emilija-tütär om sündnu.
Nügüd'aigan (vl 2017) Jekaterina gastroliruib da ezineb hüvädtegijidenke koncertoidenke.

## Diskografii
### Al'bomad

 1998 — Елисейские поля (*Elisein pöudod*)
 1999 — Талисман (*Talisman*)
 2000 — Сама (*Iče*)
 2002 — Между нами (*Meiden keskes*)
 2004 — Джага-джага (*Džaga-džaga*)
 2005 — Кручу-верчу (*Kertan-punotan*)
 2008 — Я твоя (*Olen sinulaine*)
 2013 — Солнце любви (*Armastusen päiväine*)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Jekaterina Lelin oficialine sait (''klel.ru'').
Gorky Park

**«Gorky Park»** (anglijaks znamoičeb *Gor'kijan Puišt*, ) om tutab NSTÜ:n da Venäman anglijankel'ne muzikgrupp, kudamb edestab muzikad glemmetal- da hardrok-stiliš.

Gruppan aluz om pandud vl 1987.

## Istorii
Vl 1989 pästi ičeze ezmäine studine «Gorky Park»-al'bom.

## Mülükund
* Aleksandr Maršal (1987–1998, 2008, 2009, 2012–...)
* Aleksandr Belov (1987–...)
* Jan Janenkov (1987–1999, 2001–...)
* Aleksandr L'vov (1987–1999, 2006, 2008, 2009, 2012–...)

### Enččed ühtnijad
* Nikolai Noskov (1987–1990)
* Nikolai Kuzminih (1994–2001)

## Al'bomad
# *[[Gorky Park (al'bom)|Gorky Park]]* (1989) (Mercury Records)
# *[[Moscow Calling (al'bom)|Moscow Calling]]* (1991) (Ariola Records)
# *[[Stare]]* (1996) (NOX Music)
# *[[Protivofazza]]* (1998) (NOX Music)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Gorky Park-gruppan oficialine sait (''gorkypark.group''). 
* Gorky Park-gruppan toine oficialine sait (''gorkyparkmusic.ru'').
Blaž

**«Blaž»** (), toine nimi **«Armastan sindai»** (), om venämalaižen Nikolai Noskov-pajatajan ezmäine studijanal'bom. Se om pästtud vl 1998.

## Pajoiden nimikirjutez

 *Я тебя люблю* (*Armastan sindai*) (4:07)
 *Я немодный* (*Olen modatoi*) (3:41)
 *Дай мне шанс* (*Anda minei šans*) (5:00)
 *Мой друг* (*Minun sebranik*) (4:51)
 *Сердца крик* (*Südäikeran kida*) (4:29)
 *На Руси* (*Venäs*) (5:09)
 *Блажь* (*Blaž*) (3:44)
 *Солнце* (*Päiväine*) (3:53)
 *Лунный танец* (*Kudmaine karg*) (4:06)
 *Ты не сахар* (*Ed ole sahar*) (4:56)


## Irdkosketused
* ''Blaž''-al'boman polhe ''Discogs.com''-saital.
Po pojas v nebe

**«Po pojäs v nebe»** ( «Vöhösai taivhas») om venämalaižen Nikolai Noskov-pajatajan nellänz' studine al'bom. Se om pästtud vl 2006, ezmäine ozutez tegihe 11. päiväl keväz'kud suren koncertan aigan Kremlin pert'kulus (Moskv).

## Pajoiden nimikirjutez

 *По пояс в небе* (*Vöhösai taivhas*) (5:25)
 *А на меньшее я не согласен* (*En voi hökkähtada penembha*) (4:20)
 *Я не верю* (*Minä en usko*) (4:50)
 *Побудь со мной* (*Jä minunke*) (4:31)
 *Зачем* (*Mikš*) (5:47)
 *Тальяночка* (*Tal'jankut*) (4:38)
 *Любовь и еда* (*Armastuz da söm*) (3:39)
 *Иду ко дну* (*Mänen pohjaha*) (3:35)
 *Фенечка* (*Fenečka*) (4:30)
 *Спасибо* (*Spasib-ik*) (5:08)


## Irdkosketused
* ''Po pojäs v nebe''-al'boman polhe ''discogs.com''-saital.
Paranoja (al'bom)

**«Paranoja»** (, *Paranoi*), toine nimi **«Stöklad i beton»** (ven. *Стёкла и бетон*) vn 2000 toštmižpästandas, om venämalaižen Nikolai Noskov-pajatajan kahtenz' studijanal'bom. Se om pästtud vodel 1999.

## Pajoiden nimikirjutez

 *Паранойя* (*Paranoi*) (3:49)
 *Стёкла и бетон* (*Stöklad i beton*) (4:00)
 *Я тебя прошу* (*Pakičen sindai*) (4:01)
 *Белая ночь* (*Vauged ö*) (4:28)
 *[[Sneg (Nikolajan Noskovan pajo)|Снег]]* (*Lumi*) (4:28)
 *Узнать тебя* (*Tundištada sindai*) (3:57)
 *Примадонна* (*Primadonna*) (3:34)
 *Счастливей сна* (*Unen ozavamb*) (4:00)
 *Я — твой DJ* (*Minä — sinun DJ*) (4:01)
 *Как прекрасен мир* (*Mugoi čoma mail'm*) (3:15)


## Irdkosketused
* ''Paranoja''-al'boman polhe ''Discogs.com''-saital.
Dišu tišinoi

**«Dišu tišinoi»** (, *Hengaidan hillüdel*) om venämalaižen Nikolai Noskov-pajatajan koumanz' studijanal'bom. Se om pästtud vl 2000.

Al'boman prezentacii tegihe Moskvan Kremlin pert'kulus vn 2000 10. päiväl redukud. Akademine *Musica Viva*-kamerorkestr ühtni al'boman änetushe i akkompanirui Noskovale prezentacijan aigan.

## Pajoiden nimikirjutez

 *Дышу тишиной* (*Hengaidan hillüdel*) (3:57)
 *Зимняя ночь* (*Tal'v ö*) (3:46)
 *Романс* (*Romans*) (4:58)
 *Это здорово* (*Nece om lujas hüvä*) (4:11)
 *Исповедь* (*Hengen avaiduz*) (3:38)
 *Снег* (*Lumi*) (4:54)
 *Доброй ночи* (*Hüväd öd*) (5:06)
 *Дай мне шанс* (*Anda minei šans*) (4:56)
 *Узнать тебя* (*Tedustada sinei*) (5:13)
 *Мой друг* (*Minun sebranik*) (4:59)
 *В рай* (*Raihu*) (3:48)


## Irdkosketused
* ''Dišu tišinoi''-al'boman polhe ''Discogs.com''-saital.
15 (al'bom)

«**15**» om ukrainižen Ani Lorak-pajatajan ühesanz' al'bom. Se om pästtud vl 2007.

## Pajoiden nimikirjutez

 *С первого взгляда* (3:17, Ezmäižes kacegespäi)
 *Семь ветров* (2:45, Seičeme tulleid)
 *Укради* (3:51, Vargasta)
 *Искала* (3:30, Ecin)
 *Я не буду твоей* (3:28, En linne sinun)
 *Спроси* (3:18, Küzu)
 *Верни мою любовь* (4:22, Pörduta minun armastust)
 *Я с тобой* (2:56, Olen sinunke)
 *Жду тебя* (5:09, Varastan sindai)
 *It's My life* (4:30) (live, Se om minun elo)
 *Я стану морем* (Kändaškanden mereks)
 *Верни мою любовь* (feat. Valerii Meladze)
 *С первого взгляда* (remix) (3:06)


## Homaičendad
Objedinenije

«**Objedinenije**» (, *Ühtenzoituz*) om venämalaižen Nüša-pajatajan kahtenz' studijanal'bom. Se om pästtud vl 2014.

Al'boman kaikiden pajoiden sädai om Nüša.

## Pajoiden nimikirjutez

 Буду рада (*Linnen ihastusiš*) (4:04)
 Только (*Järg*) (3:34)
 Безответная (*Vastusetoi*) (4:05) 
 Воспоминание (*Johtutez*) (4:22)
 Бред (*Horind*) (4:02)
 Тепло (*Läm' *) (3:34)
 Наедине (*Kaks'-kahten*) (4:12)
 Это Новый год (*Nece om Uz' Voz*) (3:37)
 Цунами (*Torokald*) (4:08)
 История странника (*Kalikan starin*) (3:57)
 Nothing To Fear (*Varaita nimidä ei*) (4:12)
 You Are My Life (*Sä oled minun elo*) (3:53)
 World Needs Your Love (*Teiden armastuz pidab mail'male*) (4:34)


## Irdkosketused
* Objedinenije-al'boman polhe ''Discogs.com''-saital.
Vibirat' čudo

«**Vibirat' čudo**» (, *Valita čudod*) om venämalaižen Nüšan ezmäine studijanal'bom. Se om pästtud vl 2010.

## Pajoiden nimikirjutez

 *Ты слишком сильный* (*Oled liigan luja*) (3:34)
 *Выбирать чудо* (*Valita čudod*) (4:27)
 *Не перебивай* (*Ala keskustu*) (4:00)
 *Больно* (*Kibištab*) (3:33)
 *Ты обещал* (*Sinä toivotid*) (3:28)
 *Отображенье* (*Kuvahaine*) (3:39)
 *Выше* (*Ülemba*) (3:58)
 *Другая* (*Toine*) (3:29)
 *Ангел* (*Angel*) (3:04)
 *Вою на Луну* (*Ulaidan Kudmaižhe*) (3:21)
 *Выше* (*Ülemb*) (breakbeat version) (3:39)
 *Выбирать чудо* (dance version) (4:03)
 *Не перебивай* (dance version) (3:58)
 *Вою на луну* (dance version) (3:17)
 *Angel* (3:04)
 *I’m Not Discovered* (*Olen peitol'ne*) (3:11)
 *Why* (*Mikš*) (2:44)
 *Hello* (*Holl'oo*) (3:33)


## Irdkosketused
* Vibirat' čudo-al'boman polhe ''Discogs.com''-saital.
DruGoy

**«DruGoy»** (, *ToiNe*) om venämalaižen Filipp Kirkorov-pajatajan 13. studine al'bom. Se om kompiläcijanal'bomaks päpaloin, no om uzid-ki pajoid. Al'bom om änetadud «Lopatin Sound Lab»-studijal i om pästtud vn 2011 8. päiväl redukud.

## Pajoiden nimikirjutez
;Modern (CD1)

 *Струны* (*Jäntked*) (3:28)
 *Голос* (feat. Anna Netrebko) (*Än' *) (2:58)
 *Гибну я* (*Minä pölištun*) (3:07)
 *Пара королеве* (*Para kunigaznaižele*) (3:04)
 *Новый герой* (*Uz' vägimez*') (2:54)
 *Без тебя* (*Sinuta*) (2006)
 *Любовь без любви* (*Armastuz armastuseta*) (3:16)
 *Ты всё увидишь сам* (*Iče nägišta kaiked*) (3:01)
 *[[Sneg (Filippan Kirkorovan pajo)|Снег]]* (*Lumi*) (4:48)
 *Я так люблю тебя* (*Olen liigan armastan sindai*) (3:50)
 *Я просто счастлив* (*Olen prosto ozakaz*) (3:52)
 *Я отпускаю тебя* (*Pästan sinei*) (4:08)
 *Это же жизнь* (*Nece om-žo elo*) (3:02)
 *Гимн уходящим мечтам* (*Üläihastuzpajo lähtnuzile unikuvile*) (feat. Ani Lorak) (3:42)
 *Бабочки в кармане* (*Lipkaižed kormanas*) (3:46)
 *Любовь* (*Armastuz*) (feat. Pavel Volä) (3:45)
 *La Voix* (*Än*') (2:48)

;Etno (CD2)

 *Дева-вода* (*Vedeneižne*) (3:40)
 *Лейла* (*Leila*) (3:52)
 *Знойные ночи* (*Räkäd öd*) (3:24)
 *В саду Эдемовом* (*Edeman sadus*) (5:12)
 *Дископартизаны* (*Diskopartizanad*) (4:48)
 *Любовь всегда права* (*Armastuz om kaiken oiged*) (2:56)
 *Дискобой* (*Diskoboi*) (4:16)
 *Помню* (*Muštan*) (3:52)
 *Спроси у моря* (feat. Ani Lorak) (*Küzu merel*) (3:37)
 *Моя звезда* (*Minun tähtaz*) (3:42)
 *Встретились* (*Vasttiba*) (4:24)
 *Милая-2* (*Sula-2*) (3:36)
 *Целая ночь любви* (*Armastusen kogonaine ö*) (3:56)
 *Белый флаг* (*Vauged flag*) (3:56)
 *Kalimba de luna* (2:55)
 *Галки* (*Näkad*) (2:56)
 *Верните мне крылья* (*Pördagat minei suugud*) (3:44)

;CD3 — Retro

 *Зу-зу* (*Zu-zu*) (3:58)
 *Таньки грязи не боятся* (*Tan'kad ei varaigoi redud*) (3:11)
 *В этот час* (*Necidä časud*) (3:25)
 *Даже если ты уйдёшь* (*Ku eskai lähted*) (4:55)
 *Птица в груди* (*Lind rindhas*) (3:18)
 *Мир без твоей любви* (*Mail'm sinun armastuseta*) (3:34)
 *Мы так нелепо разошлись* (*Mö muga uradmelevašti lähtiba ičekeskespäi*) (4:24)
 *Алла* (*Alla*) (3:28)
 *Кристина* (*Kristina*) (5:52)
 *На миллион одна* (*Üks' mil'jonaspäi*) (4:13)
 *Аспирин* (*Aspirin*) (3:51)
 *В 40 лет* (*Om 40 vot*) (3:40)
 *Я такой нежный* (*Olen ningoi herk*') (3:44)
 *Без тебя, моя любимая* (*Sinuta, minun armaz*) (4:32)
 *Верни мне музыку* (*Pörtte minei muzik*) (3:44)
 *А что ты такого сказала?* (*A midä mugošt sanuid?*) (3:45)
 *Джулия* (*Džulija*) (2:56)
 *Просто подари* (*Anda vaiše lahj*) (4:00)
For You

**«For You»** (*Sinun täht*) om Kirkorovan Filippan 17. studine al'bom, kudamb om pästtud vl 2007.

## Pajoiden nimikirjutez

 *Я эту жизнь тебе отдам* (*Andan sinei necidä elod*) (3:29)
 *Полетели* (*Ka lendaškandem*) (3:54)
 *Холодно в городе* (*Om vilu lidnas*) (duetpajo Alla Pugačovanke) (3:39)
 *История* (*Istorii*) (3:35)
 *Странник* (*Matknik*) (4:45)
 *Поцелуй* (*Čoksuine*) (3:38)
 *Жиголо* (*Džigolo*) (3:39)
 *Он твоя иллюзия* (*Hän om sinun manituzkuva*) (3:52)
 *Любовь сияет ярче* (*Armastuz säib lujemb*) (3:15)
 *Твои глаза, как море* (*Sinun sil'mad meren kartte*) (4:12)
 *Сердце в 1000 свечей* (*Südäikera 1000 tohust loštte*) (3:42)
 *Кайф* (*Kaif*) (3:04)
 *Обычная история* (*Järgeline istorii*) (3:37)
 *Яна* (*Jana*) (3:44)
 *Стоп!* (*Stop*) (3:18)
 *Карнавал - 2* (*Karnaval - 2*) (2:59)
 *Я верю в любовь* (*Uskon armastushe*) (4:10)


## Irdkosketused
* "For You"-al'boman polhe ''Allmusic.com''-saital.
Kropivnickii

**Kropivnickii** ( [kropeu̯nɪt͡sʲkɪi̯], enččel *Єлисаветград* (*Elisavetgrad*) vhesai 1924, vozil 1924−1934 *Зінов'євськ* (*Zinovjevsk*), vll 1934−1939 *Кiрово* (*Kirovo*) i vozil 1939−2016.07 *Кіровоград* (*Kirovograd*)) om Ukrainan lidn, sijadase agjan i Ukrainan keskuzpalas. Se om Kirovogradan agjan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1754 kuti lidnuz ph. Jelisavetan nimenke. Vl 1775 lidnuz ümbärdajidenke slabadoidenke saiba lidnan statusad. Lidn oli Ukrainan ižandusen znamasižeks keskuseks edel Odessan, Nikolajevan i Hersonan alusenpanendad.

Vl 2016 udesnimitihe Mark Kropivnickii-akt'oran da dramaturgan muštoks.

Kropivnickii šingotase maižanduztehnikan pästandal, sömtegimištol i urankivendon samižel da küllästamižel.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Ingul-jogen randoil da Dnepranveren ülüden pautkil, 124 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +8,2 C°. Paneb sadegid 534 mm vodes, enamba kezal (50..70 mm kus).

## Eläjad
Vl 1897 ristitišt oli 62,5 tuhad eläjid. Kaikiš suremb eläjiden lugu oli 269 803 ristitud vl 1989.

Rahvahad (vn 2001 rahvahanlugemižen mödhe, enamba 0,4%): ukrainalaižed — 85,8%, venälaižed — 12,0%, vaugedvenälaižed — 0,5%, toižed rahvahad — 1,7%.

## Irdkosketused
* Kropnivickijan Radan oficialine sait (''kr-rada.gov.ua'').  (+ äikel'ne känduz)
Bez nazvanija

**«Bez nazvanija»** (, *Nimituseta*), toine nimi **«Mezi»** (), om Nikolai Noskovan 6. al'bom, kudamb om pästtud vl 2012. Al'bom om änetadud Saksanmas, Horst Šnebelän studijas. Oli voimust ostta al'boman licenziruidud kopijad Noskovan koncertal vaiše.

Kaik om kuz' pajod al'bomas. Kahtenz' i nellänz' pajod oma kirjutadud Nikolai Gumilöv-runoidenke. «Noč'»-pajo Vladimir Majakovskii-runoidenke oli kel'tud nevondkundaližen aigan artistan repertuaras i om pästtud ezmäižen kerdan. «Mezi»-pajo om nostal'gii Jamaikan matkaspäi i jonuzmatkoišpäi Venämadme.

## Pajoiden nimikirjutez

## Homaičendad


## Irdkosketused
* ''Mezi''-muzikvideo ''youtube.com''-saital.
Pudožan rajon

**Pudožan rajon** (, karj.: *Puudožin piiri*,  vai *Puutoisten piiri*) om municipaline ühtnik Karjalan Tazovaldkundas, Venälaižes Federacijas.

Administrativine keskuz om Pudož-lidn.

## Istorii
Rajon om sätud vl 1927, sügüz'kun 23. päiväl.

Suren Tatanman sodan aigan ei olend Suomenman sodavägid rajonas.

Rajon om olmas nügüdläižil röunoil vn 1994 kezakun 2. päiväspäi.

## Geografijan andmused
Pudožan rajon om Karjalan Tazovaldkundan suvipäivnouzmaine taho. Pind — 12 745 nellikkilometrad (seičemenz' sija tazovaldkundas 18:späi). Mec otab territorijan seičeme kümnendest, se om kavag'mec tobmas palas (pedai, kuz').

Om röunoid Venäman kudenke rajonanke:
* pohjoižes Arhangel'skan agjan Onegan rajonanke;
* pohjoižpäivnouzmas Arhangel'skan agjan Pleseckan rajonanke;
* suvipäivnouzmas Arhangel'skan agjan Kargopolen rajonanke;
* suves Vologdan agjan Vitegran rajonanke;
* päivlaskmas Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan rajonanke Änižjärven kal't;
* lodehes Karjalan Tazovaldkundan Medvežjegorskan rajonanke.
Änine lainištab rajonan päivlaskmaižid randoid.

Erigoitai pird jagab Änižjärven i Vauktan meren basseinoid, läbitab rajonan keskust madalikš kukhikš. Andoman ülüden pohjoine pala (kudendez) sijadase rajonan suvipäivnouzmas.

Rajonan kaikiš suremb järv-vezivaradim om Vodlajärv (334 km²). Vodlajärven rahvahaline puišt (4683 km², sidä kesken kel'dtaho — 994 km²) om kaikiš suremb Evropas, sijadase röunal Onegan rajonanke.

Klimat om ven pehmed. Heinkun keskmäine lämuz om +16,5 C°, vilukun −12,1 C°.

Londuseližed varad oma metallad (titan, vanadii, hrom, äimetalližed kivendod), sauvondmaterialad (rugižkivi, ozrikkivi, šebin'), mec, kala, reskvezi.

Vspäi 2005 rajonan territorii jagase kahesaks municipaližeks ühtnikaks: üks' lidnankund da seičeme küläkundad.

## Eläjad
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe rajonan eläjiden lugu oli 27 538 ristitud, vn 2010 — 21 659 ristitud, vn 2021 — 14 964 ristitud.

Kaik om 73 eländpunktad rajonas (vl 2005), niiden kesken üks' lidn, 24 külänvuittušt žilod da 48 küläd.

Toižed znamasižed eländpunktad oma Šal'skii-žilo (1,6 tuh. rist. vl 2013) da Päl'm-žilo (1,4 tuh. rist. vl 2013), molembad sijadasoiš Änižen randpolel.

## Ižanduz
Rajonan ižandusen päsarakod oma mecan varhapanend, mecan ümbriradmine, rugižkiven samine, turizm.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Pudožan rajonan oficialine sait (''pudogadm.ru''). 
* Pudožan rajon Karjalan Tazovaldkundan oficialižel ''gov.karelia.ru''-saital.
Belomorskan rajon

**Belomorskan rajon** (, , ) om municipaline ühtnik Karjalan Tazovaldkundas, Venälaižes Federacijas.

Administrativine keskuz om Belomorsk-lidn. Rajonan ristitišton koume videndest eläb siš.

## Istorii
Rajon om sätud vl 1927 kuti *Sorokan rajon*, Sorok-külä oli sen keskusen. Vn 1938 sügüz'kun 2. päiväl ühtištadihe Sorok-küläd kahtenke lähiženke radnikžilonke da Sorok-raudtestancijan žilonke Belomorsk-lidnha, udesnimitihe rajonad lidnan nimen mödhe.

Suren Tatanman sodan aigan ei olend Suomenman sodavägid rajonas. Vozil 1941−1944 Belomorsk oli Karjalaiž-Suomen NST:n pordaigaližeks administrativižeks keskuseks i Karjalan frontan štaban sijaduseks. Niil-žo vozil lidn kändihe raudtesol'meks.

## Geografijan andmused
Belomorskan rajon om Karjalan Tazovaldkundan päivnouzmaine taho. Pind — 12 797 nellikkilometrad (kudenz' sija tazovaldkundas 18:späi). Sod kattas enamba pol't rajonan territorijaspäi. Mec otab territorijan kaht videndest, se om kavag'mec tobmas palas (pedai, kuz').

Om röunoid Venäman videnke rajonanke:
* suvipäivnouzmas Arhangel'skan agjan Onegan rajonanke;
* suvipäivlaskmas Karjalan Tazovaldkundan Segežan rajonanke;
* päivlaskmas Karjalan Tazovaldkundan Mujezerskijan rajonanke;
* lodehes Karjalan Tazovaldkundan Kalevalan rahvahaliženke rajonanke;
* pohjoižes Karjalan Tazovaldkundan Kemin rajonanke.
Vauktan meren Onegan laht lainištab rajonan päivnouzmaižid randoid.

Vig-jogi sen suhištonke om kaikiš znamasižembaks. Kaik om nell'kümne järved da kümne joged rajonas.

Klimat om ven pehmed. Heinkun keskmäine lämuz om +15,9 C°, uhokun −11,2 C°. Tal'v vitkodase 200 päiväd da sen lühüdamb, keza oleleb kuz'kümne päiväd da sen vähemb.

Londuseližed varad oma turbaz, metallad (molibden, kuld), sauvondmaterialad (rugižkivi, ozrikkivi, letked), mec, kala, merenproduktad, reskvezi.

Vspäi 2005 rajonan territorii jagase nelläks municipaližeks ühtnikaks: üks' lidnankund da koume küläkundad.

## Eläjad
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe rajonan eläjiden lugu oli 24 003 ristitud, vl 2010 — 19 118 ristitud.

Kaik om 59 eländpunktad rajonas (vl 2014), niiden kesken üks' lidn, 20 külänvuittušt žilod, kuz' raudtestancijad-eländpunktad, 28 küläd, koume raudtesarakod da üks' sijaine.

Toižed znamasižed eländpunktad oma Letnerečenskii-žilo (1,7 tuh. rist. vl 2013) da Sosnovec-žilo (1,5 tuh. rist. vl 2013), molembad sijadasoiš Vigan randal ülezjogen Belomorskaspäi.

## Ižanduz
Rajonan ižandusen päižed sarakod oma kalankazvatuz, kalanpüdand i kalan ümbriradmine, mecan varhapanend, pumaterialan ümbriradmine, rugižkiven samine, šebnän tehmine, gidroenergetik (Belomorskan GES), ujund- da raudtetransport, turizm.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Belomorskan rajonan oficialine sait (''belomorsk-mo.ru''). 
* Belomorskan rajon Karjalan Tazovaldkundan oficialižel ''gov.karelia.ru''-saital.
Lahdenpohjan rajon

**Lahdenpohjan rajon** (, ) om municipaline ühtnik Karjalan Tazovaldkundas, Venälaižes Federacijas.

Administrativine keskuz om Lahdenpohj-lidn. Siš eläb rajonan ristitišton viž ühesandest.

## Istorii
Kurkijokin rajon oli sätud vn 1940 heinkus enččel Suomenman territorijal, anttihe sidä Tal'vsodan jäl'ghe. Kätihe Kurkijoki-žilod rajonan keskuseks. Vspäi 1941 (15. eloku) vhesai 1944 (sügüz'ku) Suomenman sodaväged oliba rajonas. Vn 1945 vilukun 20. päiväl sirtihe rajonan keskust Lahdenpohjaha. Vn 1958 keväz'kun 12. päiväl likvidiruihe sidä rajonad.

Vn 1970 tal'vkun 22. päiväl erištadihe Lahdenpohjan rajonad alištunudes Sortaval-lidnale territorijaspäi.

## Geografijan andmused
Lahdenpohjan rajon om Karjalan Tazovaldkundan suvipäivlaskmaine taho. Pind — 2 210,8 nellikkilometrad (seičemetoštkümnenz' sija tazovaldkundas 18:späi).

Om röunoid Venäman koumenke rajonanke, mugažo Suomenmanke:
* pohjoižpäivnouzmas Karjalan Tazovaldkundan Sortavalan rajonanke;
* suves Leningradan agjan Priozerskan rajonanke;
* suvipäivlaskmas Leningradan agjan Viipurin rajonanke;
* lodehes Suomenman Suvikarjal-agjanke.

Ladog lainištab rajonan suvipäivnouzmaižid randoid. Joged mülüdas Atlantižen valdmeren basseinha.

Londuseližed varad oma grafit, mec, kala, reskvezi.

Vspäi 2005 rajonan territorii jagase videks municipaližeks ühtnikaks: üks' lidnankund da nell' küläkundad.

## Eläjad
Vl 1989 rajonan ristitišt oli 18 879 eläjad, se oli kaikiš surembaks pordos vspäi 1979. Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe rajonan eläjiden lugu oli 16 391 ristitud, vn 2010 — 14 235 ristitud, vn 2021 — 10 887 ristitud. Kaik 13 215 eläjad oli rajonas vl 2017.

Kaik om 51 eländpunktad rajonas (vl 2005), niiden kesken üks' lidn da 50 külänvuittušt žilod. Ei ole toižid znamasižid eländpunktoid (Kurkijoki-žilo — 933 rist. vl 2013).

Rahvahad (enamba 0,4 % vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe): venälaižed — 82,5 %, vaugedvenälaižed — 6,5 %, ukrainalaižed — 4,3 %, karjalaižed — 2,1 %, čuvašalaižed — 1,0 %, totarlaižed — 0,9 %, suomalaižed — 0,7 %, toižed rahvahad — 2,0 %, rahvahuden ozutandata — 0,01 %.

Vl 2002 kaik 21 vepsläšt elihe rajonas (0,13 % sen ristitištospäi).

## Ižanduz
Rajonan ižandusen päine sarak om turizm, sikš miše se om karjalan rahvahan formiruindan geografižeks keskuseks.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lahdenpohjan rajonan tobmuden sait (''lah-mr.ru''). 
* Lahdenpohjan rajon Karjalan Tazovaldkundan oficialižel ''gov.karelia.ru''-saital.
Mujezerskijan rajon

**Mujezerskijan rajon** (, ) om municipaline ühtnik Karjalan Tazovaldkundas, Venälaižes Federacijas.

Administrativine keskuz om lidnanvuitte Mujezerskii-žilo.

## Istorii
Vn 1966 tal'vkun 30. päiväl rajonan aluz om pandud VNFST:n Ülembaižen Nevondkundan prezidiuman käskön mödhe, sil aigal ühtištadihe enččen Rugjärven rajonan territorijad (oli anttud Segežan rajonha) Rebolin rajonanke. Mujezerskii-žilo kändihe sen administrativižeks keskuseks.

## Geografijan andmused
Mujezerskijan rajon om Karjalan Tazovaldkundan päivlaskmaine taho. Pind — 17 660 nellikkilometrad (kahtenz' sija tazovaldkundas 18:späi).

Om röunoid Karjalan Tazovaldkundan kudenke rajonanke, mugažo Suomenmanke:
* päivnouzmas Segežan da Medvežjegorskan rajonidenke;
* suves Sojärven rajonanke;
* päivlaskmas Suomenman Pohjoižkarjal- da Kainu-agjoidenke;
* pohjoižes Kostamukšan lidnümbrikonke da Kalevalan rahvahaliženke rajonanke;
* pohjoižpäivnouzmas Belomorskan rajonanke.

Päivlaskmkarjalaine ülüz läbitab rajonad. Se om erigoitai pird Atlantižen valdmeren da Vauktan meren basseinoiden keskes. Joged oma kos'kekahad, Čirka-Kemin da Sunan joginiškad jokstas rajonaspäi.

Klimat om ven pehmed. Heinkun keskmäine lämuz om +15,7 C°, vilukun −11,9 C°.

Londuseližed varad oma mec, kala, reskvezi.

Vspäi 2005 rajonan territorii jagase kahesaks municipaližeks ühtnikaks: üks' lidnankund da seičeme küläkundad.

## Eläjad
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe rajonan eläjiden lugu oli 16 556 ristitud, vl 2010 — 12 236 ristitud, vl 2021 — 8 258 ristitud.

Kaik om 24 eländpunktad rajonas (vl 2005), niiden kesken üks' lidnanvuitte žilo, kümne külänvuittušt žilod, kuz' raudtestancijad da seičeme küläd.

Toižed znamasižed eländpunktad oma Ledmajärv-žilo (2,1 tuh. rist. vl 2013), Sukkajärv-žilo (1,1 tuh. rist. vl 2013) da Lenderi-1-stancii (1,0 tuh. rist. vl 2013).

Rahvahad (enamba 0,4 % vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe): venälaižed — 58,0 %, vaugedvenälaižed — 18,0 %, karjalaižed — 13,0 %, ukrainalaižed — 4,4 %, suomalaižed — 1,7 %, pol'šanmalaižed — 1,3 %, čuvašalaižed — 0,9 %, litvalaižed — 0,7 %, totarlaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 1,5 %, rahvahuden ozutandata — 0,1 %.

Vl 2002 kaik 27 vepsläšt eli rajonas (0,16 % sen ristitištospäi).

## Ižanduz
Rajonan ižandusen päsarakod oma mecan varhapanend, pumaterialan ümbriradmine, raudtetransport, kalankazvatuz, mecmarjoiden varhapanend.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Mujezerskijan rajonan oficialine sait (''muezersky.ru''). 
* Mujezerskijan rajon Karjalan Tazovaldkundan oficialižel ''gov.karelia.ru''-saital.
Louhin rajon

**Louhin rajon** (, ) om municipaline ühtnik Karjalan Tazovaldkundas, Venälaižes Federacijas.

Administrativine keskuz om lidnanvuitte Louhi-žilo.

## Istorii
Rajonan aluz om pandud vl 1927 Karjalha, elokun 29. päivän VCIK:an käskön mödhe. Möhemba ühtištadihe Kesten'gan rajonan territorijad Louhin rajonanke.

Suren Tatanman sodan aigan vozil 1941−1944 Saksanman sodavägiden «Norvegii»-armijan suvine jouk okkupirui rajonan päivlaskmad.

## Geografijan andmused
Louhin rajon om Karjalan Tazovaldkundan pohjoine taho. Pind — 22 551 nellikkilometrad (ühtenz' sija tazovaldkundas 18:späi). Mec otab territorijan nell' seičemendest (12,6 tuh. km²), se om kavag'mec tobjimalaz. Saum soid i sokahid maid om nelländez.

Om röunoid Venäman koumenke rajonanke, mugažo Suomenmanke:
* suves Karjalan Tazovaldkundan Kemin rajonanke da Kalevalan rahvahaliženke rajonanke;
* päivlaskmas Suomenman Pohjoižpohjanma-agjanke (röun 120 km pitte);
* pohjoižes Murmanskan agjan Kandalakšan rajonanke.
Vauktan meren Kandalakšan laht lainištab rajonan pohjoižpäivnouzmaižid randoid 150 km pitte.

Maanselkän ülüz om rajonan lodehes, Karjalan kaikiš korktemb Nuorunen-mägi sijadase siš, 577 m korkte. Toižen territorijan reljef om tazo. Tuhad penid järvid i sadad penid jogid oma rajonas. Joged mülüdas Vauktan meren basseinha. Kaikiš surembad järved oma Toppajärv (986 km²) da Päjärv (659 km²), ned oma Kuman vezivaradimen palad vspäi 1966.

Klimat om kontinentaline. Heinkun keskmäine lämuz om +14,2 C°, vilukun −12,6 C°.

Londuseližed varad oma metallad (titan, kuld, platin), sauvondmaterialad (sauvondkivi, rugižkivi, ozrikkivi, gabrodiabaz, letked, gravii), špat, kvarc, loštkivi, hel'm, mec, kala, reskvezi, gidroenergii.

Vspäi 2005 rajonan territorii jagase seičemeks municipaližeks ühtnikaks: koume lidnankundad da nell' küläkundad.

## Eläjad
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe rajonan eläjiden lugu oli 20 128 ristitud, vl 2010 — 14 760 ristitud.

Kaik om 30 eländpunktad rajonas (vl 2005), niiden kesken koume lidnanvuittušt žilod, 15 külänvuittušt žilod, viž raudtestancijad da seičeme küläd.

Toižed znamasižed eländpunktad oma lidnanvuiččed Čup-žilo (2,4 tuh. rist. vl 2016) da Päjärv-žilo (1,7 tuh. rist. vl 2016), mugažo külänvuitte Kesten'g-žilo (1,1 tuh. rist. vl 2013).

Rahvahad (enamba 0,4 % vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe): venälaižed — 71,4 %, karjalaižed — 15,3 %, vaugedvenälaižed — 6,9 %, ukrainalaižed — 3,1 %, suomalaižed — 0,85 %, totarlaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 2,0 %, rahvahuden ozutandata — 0,05 %.

Vl 2002 kaik 20 vepsläšt eli rajonas (0,1 % sen ristitištospäi).

## Ižanduz
Rajonan ižandusen päižed sarakod oma mecan varhapanend, pumaterialan ümbriradmine, kalanpüdand, kalankazvatuz, sauvondkiven samine, gidroenergetik (Kuman GES), turizm, torguind.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Louhin rajonan oficialine sait (''louhiadm.ru''). 
* Louhin rajon Karjalan Tazovaldkundan oficialižel ''gov.karelia.ru''-saital.
Kalevalan rahvahaline rajon

**Kalevalan rahvahaline rajon** (, karj.: *Kalevalan kanzalline piiri*, ) om municipaline ühtnik Karjalan Tazovaldkundas, Venälaižes Federacijas.

Administrativine keskuz om lidnanvuitte Kalevala-žilo. Rajonan ristitišton viž ühesandest eläb žilos.

## Istorii
19. voz'sadal Elias Lönnrot kirjuti tetaban Kalevala-eposan runoiden tobmad palad rajonan nügüd'aigaižes territorijas.

Rajonan aluz om pandud vl 1927 Karjalha kuti **Uhtan rajon**, elokun 29. päivän VCIK:an käskön mödhe. Vl 1930 ühtištadihe enččen Kem'jogin rajonan territorijad Uhtan rajonanke. Vn 1935 uhokun 20. päiväl VCIK udesnimiti rajonad nügüdläižikš Kalevala-eposan sadavoččen jubilejan oiktastuseks. Kalevala-žilo nimitihe Uht-žiloks vhesai 1963.

Suren Tatanman sodan aigan vozil 1941 (heinku) — 1944 (reduku) Suomenman sodaväged, sid' Saksanman armii, oliba rajonan päivlaskmas.

Vozil 1963 (1. uhoku) — 1966 (30. tal'vku) Kalevalan rajon oli Kemin rajonan palaks. Vn 1983 sulakus Kostamukš kändihe lidnaks tazovaldkundan alištusenke. Voknemen küläkund (ven. *Вокнаволокский сельсовет*) mugažo läksi rajonaspäi, Kostamukšale alištushe.

Vspäi 1992 rajonan nimi om «rahvahaline»-sananke Karjalan Tazovaldkundan Ülembaižen Nevondkundan pätandan mödhe.

## Geografijan andmused
Kalevalan rahvahaline rajon om Karjalan Tazovaldkundan lodehline taho. Pind — 13 316 nellikkilometrad (videnz' sija tazovaldkundas 18:späi). Sadavozne mec katab territorijan koume videndest, necišpäi pedajikod ottas 85 %. Saum soid om koumandez, vezid — kudendez. Vl 2006 Kalevalan rahvahaline puišt om sätud rajonan territorijas.

Om röunoid Karjalan Tazovaldkundan videnke rajonanke, mugažo Suomenmanke:
* päivnouzmas Kemin rajonanke;
* suvipäivnouzmas Belomorskan rajonanke;
* suves Mujezerskijan rajonanke;
* suvipäivlaskmas Kostamukšan lidnümbrikonke;
* päivlaskmas Suomenman Kainu- i Pohjoižpohjanma-agjoidenke;
* pohjoižes Louhin rajonanke.

Joged oma kos'kekahad, ned mülüdas Kem'-jogen da Vauktan meren basseinoihe. Kaik om 13 znamasišt joged i 50 järedad järved. Kaikiš surembad järved oma tektonižen augotižlibundan Kuito-järved rajonan keskuses: Üläkuito (197,6 km²), Keskkuito (275,7 km², om vezivaradimeks vspäi 1980) da Alakuito (141,3 km²).

Londuseližed varad oma turbaz, metallad (raudkivend, vas'k, molibden), kvarcit, mec, kala, reskvezi, gidroenergii.

Vspäi 2005 rajonan territorii jagase nelläks municipaližeks ühtnikaks: üks' lidnankund da koume küläkundad.

## Eläjad
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe rajonan eläjiden lugu oli 10 628 ristitud, vl 2010 — 8 321 ristitud.

Kaik om ühesa eländpunktad rajonas (vl 2005), niiden kesken üks' lidnanvuitte žilo, kuz' külänvuittušt žilod da kaks' küläd.

Toine znamasine eländpunkt om külänvuitte Borovoi-žilo (1,6 tuh. rist. vl 2016).

Rahvahad (enamba 3 % vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe): venälaižed — 46,3 %, karjalaižed — 35,9 %, vaugedvenälaižed — 9,8 %, ukrainalaižed — 3,2 %, toižed — 4,8 %.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Kalevalan rahvahaližen rajonan oficialine sait (''visitkalevala.ru'').   
* Kalevalan rahvahaline rajon Karjalan Tazovaldkundan oficialižel ''gov.karelia.ru''-saital.
Louhi

**Louhi** (mugažo karjalan i suomen kelil; ) om Venäman lidnanvuitte žilo da raudtesol'm Karjalan Tazovaldkundan pohjoižes. Se om Louhin rajonan administrativine keskuz da kaikiš suremb eländpunkt, mugažo Louhin lidnankundan keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1913 kuti stancii Petroskoi — Murmansk-raudtekeskustal. Vl 1944 Louhi-külä sai lidnanvuiččen žilon statusad.

Kalevalan mödhe, Louhi-akaine, Pohjolan emändaine, eli neniš tahoiš. Žilon nimituz om sidodud hänehe.

Louhin ižandusen sarakod oma mecižandusen edheotand, raudten edheotand, avtotesauvondan kompanijan palakund, maižanduzedheotand.

## Geografijan andmused

Žilo sijadase rajonan päivnouzmas, mecjärviden keskes, 90 m valdmeren pindan päl keskmäižel korktusel. Panovo-järv om kaikiš znamasižemb žilos, no äjan järedambad järved sijadasoiš severziš-se kilometriš sišpäi — oz., Plotičnoje i Kenjärv.

Matkad Petroskoihesai om 481 kilometrad suvhe orhal, 552 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Kem' i Kandalakš, om pol'tošt sadad kilometrid jogahižhesai. Raudte läbitab žilod päivnouzmas, «Kol»-avtote ümbärdab žilod koumes kilometras päivlaskmas. Raudtesarak Päjärvhesai lähteb päivlaskmha Louhišpäi pidust' žilon pohjoižröunad, sarak om 110 km pitte.

Klimat om ven pohjoižmeriden. Voden keskmäine lämuz om +0,2 C°, kezakun-elokun +10,8..+14,4 C°, tal'vkun-keväz'kun −8,6..−12,2 C°. Voden keskmäine relätivine nepsuz om 78,7 %. Polärine päiv oleskeleb, 20 päivest hätkeližusenke (11. kezaku — 1. heinku).

## Tobmuz

Žilo om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.

Kaik kümne ezitajad mülüdas lidnankundan Nevondkundha (). Valitihe heid järgenduseližen kerdan vn 2013 sügüz'kun 8. päiväl (koumanz' kucund).

Sergei Lebedeb radab lidnankundan pämehen vn 2009 redukun 11. päivän valičendoiden jäl'ghe kahtenden strokun jäl'geten. Hänen valdatusiden strok om nell' vot.

## Eläjad
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe žilon eläjiden lugu oli 5 920 ristitud, vn 2010 — 4 772 ristitud, vn 2021 — 3 709 ristitud. Kaikiš suremb žilon ristitišt oli 6 107 eläjad vl 1959, i 6 405 eläjad vl 1989. Rajonan ristitišton koumandez eläb žilos.

Hristanuskondan kaks' pühäpertid om saudud žilos.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma alaškol, keskškol, lapsiden sädamižen pert', muzikškol, sportškol. Kul'turpert' i kirjišt oma avaitud žilos.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Louhin lidnankundan lehtpoled rajonan oficialižel ''louhiadm.ru''-saital.
Mujezerskii

**Mujezerskii** (, , ) om Venäman lidnanvuitte žilo Karjalan Tazovaldkundan keskuzpalan päivlaskmas. Se om Mujezerskijan rajonan administrativine keskuz da kaikiš suremb eländpunkt, mugažo Mujezerskijan lidnankundan keskuz da sen üks'jäine eländpunkt.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 16. voz'sadal kuti *Mujezero*-külä. Toižen mail'man sodan aigan külä oli muretud. Vl 1962 Päivlaskmaine Karjalan raudte ühtenzoiti küläd Sojärvenke. Vl 1965 *žilo Mujezerk-raudtestancijanno* sai lidnanvuiččen žilon statusad, nimitihe žilod nügüdläižikš.

Vn 1966 tal'vkun 30. päiväl Mujezerskijan rajonan aluz om pandud, Mujezerskii-žilo kändihe sen administrativižeks keskuseks.

Ižandusen päsarak om mecižandusen edheotand.

## Geografijan andmused

Žilo sijadase rajonan keskuzpalas, enččiden Reboli- da Rugjärv-rajonkeskusiden kesktahos, Mujezerk-jogen hural randal tobjimalaz. Mec ümbärdab žilod. Žilon pen' pala sijadase 15 km päivlaskmha Mui-järven lodehližel randal.

Matkad Petroskoihesai om 270 kilometrad suvipäivnouzmha orhal, 375 km raudtedme, 440 km avtotedme. Lähembaine lidn om Kostamukš, 97 km lodeheze orhal. Sojärv — Kostamukš-raudtekeskust läbitab žilod, *Mujezerk*-raudtestancii om siš.

Klimat om ven. Voden keskmäine lämuz om +1,3 C°.

## Tobmuz

Mujezerskii-žilo om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.

Kaik kümne ezitajad mülüdas lidnankundan Nevondkundha (). Valitihe heid järgenduseližen kerdan vn 2013 sügüz'kun 8. päiväl (koumanz' kucund).

Lüdmila Barinkova radab lidnankundan pämehen vn 2013 sügüz'kun 8. päivän valičendoiden jäl'ghe. Hänen valdatusiden strok om viž vot.

## Eläjad
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe žilon eläjiden lugu oli 4 007 ristitud, vn 2010 — 3 328 ristitud, vn 2021 — 2 604 ristitud. Kaik 2 862 eläjad oli žilos vl 2017. Kaikiš suremb žilon ristitišt oli 4 400 eläjad vl 1989. Rajonan ristitišton kaks' seičemendest eläb žilos.

Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman «Kaiken car'ak»-jumalaižen  pühäpert' om saudud žilos.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma keskškol i čomamahtoiden škol. Kul'turpert' i rajonan kirjišt ratas žilos.

## Galerei

Муезерский, администрация.jpg|Rajonan administracijan sauvuz i skver (2021)
Муезерский, церковь иконы Всецарица (2).jpg|Jumalanmaman «Kaiken car'ak»-jumalaižen pühäpert' (2021)
Муезерский, дом культуры.jpg|Kul'turkeskuz vl 2021
Муезерский, ул.Гагарина, братская могила 10-267 (1).jpg|Rajonan läžundkodi i nevondkundaližiden röunmansodamehiden velleskaum (2021)
Стация Муезерка.jpg|*Mujezerk*-raudtestancii vl 2021


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Mujezerskijan lidnankundan lehtpoled Mujezerskijan rajonan oficialižel ''muezersky.ru''-saital.
Kalevala (žilo)

**Kalevala** (mugažo karjalan kelel; ,  vai *Kalevala*) om Venäman lidnanvuitte žilo Karjalan Tazovaldkundan pohjoižes. Se om Kalevalan rahvahaližen rajonan administrativine keskuz da kaikiš suremb eländpunkt, mugažo Kalevalan lidnankundan keskuz.

## Istorii
Ezmäižed eländpunktad Kalevalan sijas mainitasoiš vozil 1552−1553. Necen eländpunktan nimi oli **Uht** (). 19. voz'sadal Elias Lönnrot kirjuti tetaban Kalevala-eposan runoiden tobmad palad nügüdläižen žilon tahos.

Venäman rahvahanikoiden sodan aigan Uhtan Tazovaldkund oli tedotadud žilos lähižiden kundoiden suiman jäl'ghe vn 1920 keväz'kus, no Rusttan armijan sodaväged tuliba Uhtaha sil-žo vodel semendkus.

Uht kändihe ühtennimižen rajonan keskuseks vn 1927 elokun 29. päiväl. Vn 1935 uhokun 20. päiväl VCIK udesnimiti rajonad Kalevala-eposan sadavoččen jubilejan oiktastuseks.

Toižen mail'man sodan aigan frontan ezipird oli 16 kilometras žilospäi päivlaskmha.

Vl 1963 udesnimitihe žilod-ki rajonan nimitusen mödhe nügüdläižikš i anttihe žilole lidnanvuittušt statusad.

Kalevalan ižandusen sarakod oma mecan varhapanend (mecižandusen edheotand) da avtotesauvondan kompanijan palakund.

## Geografijan andmused

Žilo sijadase rajonan keskuzpalas, Keskkuito-järven-vezivaradimen pohjoižel randal.

Matkad Petroskoihesai om 411 kilometrad suvhe orhal, 553 km avtotedme. Lähembaine lidn om Kostamukš, 74 km orhal, 148 km avtotedme. Avtote ühtenzoitab žilod Keminke vspäi 1928. 1920−1990-nzil vozil žilo oli ühtenzoittud mugažo lendimil, purulaivoil i motorvenehil Karjalan lidnoidenke.

## Tobmuz

Kuusiniemi-žilo (158 rist. vl 2023) mülüb lidnankundha lidnanvuiččen Kaleval-žilon ližaks. Lidnankundan pind om 120 nellikkilometrad.

Kaik kümne ezitajad mülüdas lidnankundan Nevondkundha (). Valitihe heid järgenduseližen kerdan vn 2013 sügüz'kun 8. päiväl (koumanz' kucund).

Zoja Pekšujeva radab lidnkundan pämehen vn 2013 sügüz'kun 8. päivän valičendoiden jäl'ghe. Hänen valdatusiden strok om nell' vot. Varapämez' da koume specialistad oma hänele abhu.

## Eläjad
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe žilon eläjiden lugu oli 5 578 ristitud (kaikiš suremb ristitišt), vl 2010 — 4 529 ristitud. Rajonan ristitišton viž ühesandest eläb žilos.

Hristanuskondan kaks' tulendad om žilos: ortodoksine i lüteranine kundad.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma alaškol, keskškol, lapsiden sädamižen pert', muzikškol, sportškol. Vspäi 1999 Kalevalan rahvahaline municipaline kodirandantedištandmuzei om avaitud žilos. Kul'turpert' i koume kirjištod oma sätud.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Kalevalan lidnankundan lehtpoled rajonan oficialižel ''visitkalevala.ru''-saital.
Kalevala (znamoičendad)

**Kalevala** voib znamoita:
* Kalevala — mail'man tetab karjalaiž-suomalaine runoepos.
* **Kalevala** — Kalevan ma.
* **Kalevala** — jogen nimituz ühtennimižes eposas.
* Kalevala — Venäman folkmetalgrupp Moskvaspäi (2007—).
* Kalevala (žilo) — Venäman lidnanvuitte žilo Karjalan Tazovaldkundas, Kalevalan rahvahaližen rajonan administrativine keskuz.
Uht (znamoičendad)

**Uht** () om Venäman eländpunktoiden i jogiden riven nimituz. Se voib znamoita:

## Eländpunktad
* Uht () — Komin Tazovaldkundan kahtenz' surtte lidn, Uhtan lidnümbrikon administrativine keskuz.
* *Uht* — Karjalan Tazovaldkundan lidnanvuiččen Kalevala-žilon nimituz vhesai 1963.
* Pesok (Uht) () — külä Arhangel'skan agjan Kargopolin rajonan suvipalas.

## Joged
* Uht — jogi Komin Tazovaldkundan keskuzpalas, Ižman hura ližajogi.
* Uht — jogi Arhangel'skan agjan lodehes, lankteb Vauktan meren Uht-merilahthe.
* Uht — jogi Arhangel'skan agjan suvipäivlaskmas, joginišk om Vologdan agjas, lankteb Lač-järvhe.
Präž

**Präž** (, , ) om Venäman lidnanvuitte žilo Karjalan Tazovaldkundan suves. Se om Präžan rahvahaližen rajonan administrativine keskuz da kaikiš suremb eländpunkt, mugažo Präžan lidnankundan keskuz.

## Istorii
Ezmäižed eländpunktad Präžanjärven randoil mainitasoiš Änižen pätinan aigkirjas vll 1582−1583. Külä Präž-nimenke mainitase ezmäižen kerdan 1640-nzil vozil.

18. voz'sadan augotišel manmehed sordiba mec, vaumičiba puhil't i saiba raudkivendod järvespäi — kaik Oloncan tegimiden täht.

Toižen mail'man sodan vozil 1941−1944 Suomenman sodaväged oliba žilos, kudambad nimitihe *Teru:ks* sil aigal.

Vl 1962 anttihe žilole lidnanvuiččen žilon statusad. Žilon päiv praznuičese kezakun 5. päiväl.

Žilon ižandusen sarakod oma mecan varhapanend, pumaterialan ümbriradmine, avtotekohendusen edheotandad, marjoiden ümbriradmižtegim, maižanduz, sömän pästand živatoiden täht, turizm.

## Geografijan andmused

Žilo sijadase rajonan päivnouzmas, ühtennimižen järven päivlaskmaižel randal.

Matkad Petroskoihesai om 42 kilometrad päivnouzmha orhal vai 52 km avtotedme, se om lähembaine lidn. «Kol»-avtote (E105-trass) ümbärdab žilod pidust' päivlaskmašt röunad. Avtote Sortavalhasai (A-129) lähteb žilospäi.

Voden keskmäine lämuz om +2,7 C°, kezakun-elokun +14,3..+17,0 C°, tal'vkun-uhokun −8,8..−10,2 C°. Voden keskmäine relätivine nepsuz om 77,2 %.

## Tobmuz

Man'g-žilo (), Man'g-külä i Kindasovo-külä mülüdas lidnankundha Präžan ližaks, niiden ühthine ristitišt oli 65 eläjad vl 2013. Lidnankundan pind — 545 km².

Lidnankundan uz' päkäskuz om vahvištadud vl 2012, se vajehti vn 2008 päkäskust.

Kaik kümne ezitajad mülüdas lidnankundan Nevondkundha (). Valitihe heid järgenduseližen kerdan vn 2013 sügüz'kun 8. päiväl (koumanz' kucund). Andrei Stajennii radab sen ezimehen.

Aleksandr Karpov radab lidnankundan pämehen vn 2013 sügüz'kun 8. päivän valičendoiden jäl'ghe. Hänen valdatusiden strok om viž vot. Varapämez' om hänele abhu.

## Eläjad
Vl 1939 žilon ristitišt oli 1 898 eläjad, vl 1959 — 2 519 eläjad. Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe žilon eläjiden lugu oli 4 269 ristitud, vl 2010 — 3 675 ristitud. Kaikiš suremb žilon ristitišt oli 4 809 eläjad vl 1979. Rajonan ristitišton nelländez eläb Präž-žilos.

Vspäi 2001 ortodoksižen hristanuskondan Pühän Jumalanmaman Katken kivine pühäpert' om avaitud žilos, mugažo ph. Uar Egiptalaine-moknikan puine časoun' om saudud vll 2014−2018.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma keskškol i čomamahtoiden škol. Kodirandantedištandmuzei i kaks' rajonkirjištod ratas žilos.

## Galerei

Pryazha town hall winter.jpg|Lidnan da rajonan tobmuden sauvuz (2010)
Покровский храм в поселке Пряжа.JPG|Pühän Jumalanmaman Katken pühäpert', vn 2004 nägu
Pryazha ZAGS.jpg|ZAGS Präžas vl 2010
Pryazha hospital at winter.jpg|Tazovaldkundan läžundkodin Präžan palakund (2010)
Пряжа, кафе.jpg|Kafe avtotrassanno vl 2020


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Präžan lidnankundan oficialine sait (''adm-priaza.ru'').
VIA Gra

**«VIA Gra»** ( «"Vänd"-VIA», ; anglijankel'žele muziktorgudele — **«Nu Virgos»**) om tutab ukrainalaiž-venämalaine venäkel'ne muzikgrupp, kudamb edestab muzikad popmuzik- da evropop-stiliš. Gruppan aluz om pandud vl 2000 Kijevha.

## Nügüdläine mülükund
* Erika Gerceg (2013—..)
* Ol'ga Meganskaja (2018—)
* Ul'jana Sineckaja (2018—)

### Enččed ühtnijad
* Alöna Vinnickaja (2000−2002)
* Nadežda Granovskaja (2000−2002, 2002−2006, 2009−2011)
* Tat'jana Nainik (2002)
* Anna Sedokova (2002−2004)
* Vera Brežneva (2002−2007)
* Svetlana Loboda (2004)
* Albina Džanabajeva (2004−2012)
* Kristina Koc-Gotlib (2006)
* Ol'ga Korägina (2006−2007)
* Meseda Bagaudinova (2007−2009)
* Kotova Tat'jana (2008−2010)
* Jeva Bušmina (2010−2012)
* Santa Dimopulos (2011−2012)
* Miša Romanova (2013−2018)
* Anastasija Koževnikova (2013−2018)

## Al'bomad
* 2001: *[[Popitka nomer 5|Попытка № 5]]* (Naprind №5)
* 2003: *[[Stop! Snäto|Стоп! Снято!]]* (Stop! Om fil'matud!)
* 2003:*[[Stop! Stop! Stop!]]*
* 2003: *[[Biologija|Биология]]* (Biologii)
* 2007: *[[L.M.L.]]*

## Homaičendad


## Irdkosketused
.gr

**.gr** om Grekanman Internet-domen. Se om avaitud 1989-nden voden 19. päiväl uhokud.

Domennimen registracii voib kahtendel i koumandel tazopindoil. Sab säta domennimid grekan kirjamištol. Vspäi 2014 al'ternativine .ελ-domen om olmas, kävutadas sidä vspäi 2018.

Kahtenden tazopindan reglamentiruidud domenad:
* **.com.gr**, **.co.gr** — kommertižed kompanijad (jäl'gmäine domen kävutase harvoin).
* **.edu.gr** — opendusen aluzkundad.
* **.net.gr** — internetan provaiderad (kaikuččel toine kahtenden tazopindan domennimi voib olda).
* **.org.gr** — kommertižetomad organizacijad.
* **.gov.gr** — valdkundaližed organad.
* **.mil.gr** — azekhad väged.
* **.mod.gr** — Grekanman kaičendministruz.
* **.sch.gr** — školopendusen aluzkundad.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* «Domain names .gr» — registracijan sait (''grweb.ics.forth.gr'' vai ''www.gr'').  , ohjandai om «Institut of Computer Science», ISC *(Kompjutertedon institut, ics.forth.gr)*
* IANA-informacii (''iana.org'').
.ir

**.ir** om Iranan Internet-domen. Se om avaitud 1994-nden voden 6. päiväl sulakud. Sen komplimentarine domen om **.ایران** (.iran) domennimiden täht persijan kelel, registracii oli avaitud vl 2010 i sid'-žo loptüd sankcijoiden tagut (1600 domennimed om sätud). Kaik läz pol'tošt millionad domennimid om registriruidud .ir-zonas vodele 2021.

Registracii om lasktud kahtendel i koumandel tazopindoil. Sab sada domennimed valdkundan rezidentoile vaiše faktižikš. Domenan DNS-serveroiden sijaduz verhiš maiš om kel'tud.

Kahtenden tazopindan reglamentiruidud domenad:
* **.ac.ir** — akademižen tedon aluzkundad i openduzsebrad
* **.co.ir** — edheotandad, kommertižed kompanijad
* **.gov.ir** — Iranan valdkundaližed organad
* **.id.ir** — personoiden domennimed (personaline identifikacine nomer om tarbhaine)
* **.net.ir** — hüvästadud IRTCT:al Internet-provaiderad i verkoiden kompanijad
* **.org.ir** — kommertižetomad organizacijad
* **.sch.ir** — ala- i keskškolad.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Domenan sait — IRNIC (''nic.ir'').  , ohjandai om *Tedoidusiden institut fundamentaližiš tedoiš*, Tehran
* IANA-informacii (''iana.org'').
Mississipi

**Mississipi** ( [ˌmɪsᵻˈsɪpi]) om geografine nimituz Pohjoižamerikas. Se voib znamoita:
* Mississipi — jogi AÜV:oiš.
* Mississipi — jogi Kanadas, Ottavan ližajogi.
* Mississipi — štat AÜV:oiden suves.
* Mississipi — vedenalaine kan'jon Meksikan lahtes.