open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lugansk

**Lugansk** (, ) om Ukrainan lidn valdkundan longibokas. Se om Luganskan agjan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1795 Jekaterina II-imperatornaižen käskön mödhe kuti *Luganskan raudanvalamižtegim* da žilo senno, ezmäine mugoine Venäman imperijan suves. Se sai lidnan oiktusid vl 1882. Vll 1935−1958 i 1970−1990 lidnan nimi oli *Vorošilovgrad*.

Vlpäi 2014 Luganskan Rahvahaline Tazovaldkund-organizacii de-fakto kontroliruib lidnad, miše ukrainalaine ohjastuz ei tundišta. Luganskan pämehed oma Sergei Kravčenko (oficialižen Ukrainan polespäi) i Manolis Pilavov (LRV:an polespäi)

Edel sodad Ukrainan päivnouzmas (vn 2014 sulakuspäi) Lugansk šingotihe mašiništonsauvomižen tegimil (kaivuzladimed, avtopalad), raudan metallurgijal (teraz, torved, torvarmatur), sauvondmaterialiden pästandal, akkumulätoriden i zelliden tegimil, maidtegimel, kengiden i omblendan edheotandoil.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Lugan'-jogen randoil (ukr. i , 198 km pitte, Donan oigedpol'ne bassein), om nimitadud sen mödhe. Lugansk seižub 78 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kijevhasai om 650 km lodeheze-päivlaskmha orhal, 860 km avtol vai 900 km raudtedme.

Klimat om ven kontinentaline stepin. Voden keskmäine lämuz om +8,8 C°, kezakun-elokun +20,1..+22,3 C°, tal'vkun-uhokun −2,0..−4,0 C°. Ekstremumad oma −41,9 C° (viluku) i +42,0 C° (heinku, eloku). Kezaaigan minimum om −1,8 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +18,0 C° (uhoku). Ei voi panda halad heinkus vaiše (minimum +5,2 C°). Paneb sadegid 503 mm vodes, läz tazomäras kuidme, enamba semendkus-heinkus (50..63 mm kus), toižiš kuiš 32..45 mm kus.

## Eläjad
Vn 2014 augotišes Luganskan eläjiden lugu oli 424 113 ristitud (11. sija valdkundas), sen-žo voden tal'vkus 301 tuhad ristituid (äi pagenuzid sodategendoišpäi), pind — 269,61 km². Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 552 300 eläjad vl 1987.

## Irdkosketused
* Lidnan Ukrainan tobmuden sait (''gorod.lugansk.ua'').  
* Lidnan informacine da uzištusiden sait (''gorod-lugansk.com'').
Poseidon

**Poseidon** ( *Poseidon* «rehkitai mad») — amuižgrekan mifologijas om meriden jumal, üks' koumes olimpalaižes päjumalaspäi Zevsan i Aidan ühtes. Kronosan i Rejan poig, Zevsan, Aidan, Geran, Demetran i Gestijan vell'.

Mifologijan mödhe, Poseidon sai veziümbrištod jagos vägestusen otandan jäl'ghe toroiš titanoid vaste. Poseidon-jumal i hänen Amfitrita-jumalnaine Triton-poiganke elädas elokahas pert'kulus meren pohjal. Nereidad, gippokampad da meren toižed olijad ümbärtas heid.

Riman mifologijas necen jumalan analog om Neptun.

## Homaičendad
Aid (mifologii)

**Aid** ( vai ᾍδης *Aides*) om kolnuziden mehiden manalaižen car'kundan jumal amuižgrekan mifologijas, üks' olimpalaižiš jumaloišpäi. «Aid» om necen car'kundan nimituz mugažo.

Jumal om Kronosan i Reja-titanidan vanhemb poig, Zevsan, Poseidonan, Geran, Demetran i Gestijan vell'. Persefonan mužik, arvostase da kucuse hänenke. Lapsed — Zagrei, Makarija, Melinoja. Aidan nimen virkand kulheze oli kel'tud amuižes mirus surman varun tagut, i Pluton-nimi vajehti sidä hilläšti.

Kändai mest nägumatomaks šapuk om Aidan atribut, Zevs-ki kävuti sidä toran aigan. Mail'man jago tegihe koumen vellen keskes (Zevs, Poseidon, Aid) sodan titanoid vaste. Aid sai manalašt car'kundad i tobmut kolnuziden kuvahaižiden päl. Lugetihe Aidad manalaižiden varoiden i plodukahusen jumalaks, ned anttas maižanduzsatust.

Gomeran mödhe, Aid kaičeb manalašt car'kundad iče. Gomer nimiti Aidad ičeze nimel i manaluižen Zevsaks, «ei račijaks» da «adivoičetajaks», sikš miše surm ei voi ümbärta ni üht ristitud.

## Kacu mugažo
* Pluton (rimalaine mifologii)

## Homaičendad
Afrodita

**Afrodita** ( *Afrodite*) om čomuden i armastusen jumalnaine amuižgrekan mifologijas, üks' olimpalaižiš jumaloišpäi. Hän om plodukahusen, igähižen keväden da elon jumalnaine mugažo.

Jumalad i ristitud alištuiba Afroditan armastuzvägele. Vaiše Afina, Artemida i Gestija ei olnugoi hänen tobmuden al.

Gefestan, sid' Aresan ak. Afroditan kaimdajad oma Erot, haritad, orad i nimfad.

Afroditan atributad oma vö i täuttud vinal kuldaine mall'. Ku ristit job vinad siš mall'aspäi, ka sab igähišt norut. Kut armastusen jumalnaižele mirtad, rozad, unik i jablok oma pühätadud Afroditale, mugažo anemonad, fialkad, narcissad da lilijad. Paskačud i kühkjaižed oma Afroditan kaimdajad kut plodukahusen jumalnaižen. Del'fin om Afroditan kut meren jumalnaižen atribut.

## Kacu mugažo
* Venera

## Homaičendad
Kuldaižed sanad

**«Kuldaižed sanad»** om runoiden kogoduz vepsän kelel, 208 lehtpolel. Sihe om paindud Nina Zaicevan Virantanaz-epos da Nikolai Abramovan valitud runod.

Om pästtud 2015. vodel Petroskoin «Periodika»-pästandkodiš, paindihe Arhangel'skas. Tiraž — 500 egzemplärad.

Kirj läksi «Karjalan kirjallisuuden klassikot»-serijas. Runokogoduz om paindud «Juminkeko»-fondan abutusenke i Karjalan valdkundan rahvahaližen politikan ministerstvon ühthižtöiš. Ümbrikacund suomen kelel om sätud ližakorel.
Kodiman vägi

**«Kodiman vägi»** om sanutesiden kogoduz vepsän kelel. Siš om paindud Oleg Mošnikovan da Natal'ja Silakovan sanutesid.

Kändajad vepsän kel'he oma Marina Ginijatullina, Irina Sotnikova da Galina Baburova. Kirj om pästtud 2015. vodel.
Nensi Drü (vändoiden serii)

**"Nensi Drü"** (angl.: *Nancy Drew*, ven.: *Нэнси Дрю*) om kompjuterižiden vändoiden serii neiččen-detektivan Nensi Drün polhe kvest-žanras. Serijan tegii om "Her Interactive"-kompanii, kändai venäkel'he — "Novii Disk"-kompanii.

## Vändod
(vepsänkeližed nimed oma kätud venäkeližilpäi, kudambad voiba erineda anglijankeližilpäi; nimikirjuteses oma vaiše oficialižikš kättud venäkel'he vändod)

# Sekretad voiba rikta (1998)
# Varuz om kaikuččen čurgan taga (1999)
# Näguz adivpertiš (2000)
# Kunigahan čuhundusen peitkal'huz'  (2001)
# Vargastuz teatras (2001)
# Rusttan käden peituz (2002)
# Kudmaižen järven koirad-nägused (2002)
# Noidud karusel' (2003)
# Kelastusen saren sumeged (2003)
# Pil'vesiden rančon peituz (2004)
# Blekmur-usad'ban soiverduz (2004)
# Amuižiden časuiden sekret (2005)
# Jäl'gmäine jonuz Kudmaižhe urha (2005)
# Plat'kö ezmäižen ledin täht (2006)
# Kapu-karan bukačkulu (2006)
# Jäižen uran vauged händikaz (2007)
# Legend hrustaližes pämall'as (2007)
# Venecijan näguz (2008)
# Malloi-zamkan näguz (2008)
# Seičemen laivan peitkal'huz' (2009)
# Mustan kažin kirjutesed (2009)
# Tornadon jäl'gidme (2010)
# Pil'vez veden korvas (2010)
# Vanhan zamkan soiverduz (2011)
# Palanu alibi (2011)
# Hajenu kunigaznaižen kaumuz (2012)
Afina

**Afina** ( *Afena* vai Ἀθηναία *Afenaia*), **Afina [[Pallada]]** ( *Pallas Afena*) — amuižgrekan mifologijas om organizuitud voinan, voinstrategijan i elonmelen jumalneižne, üks' kaikiš arvostoittud Amuižen Grekanman jumaloišpäi, mäneb kahtentoštkümnen suriden olimpalaižiden jumaloiden luguhu, Afinad-lidnan eponim. Sen aigan, hän om mugažo tedoiden, čomamahtoiden da radonmahtoiden jumalneižne; voinneižne, lidnoiden i valdkundoiden, mastarusen da melen kaičii.

Riman panteonan Afinan analog om Minerva.

## Kacu mugažo
* Minerva

## Homaičendad
Apollon

**Apollon** ( *Apollon*, ), kucundnimi om **Feb** ( *Foibos* «säinu») om lämoin jumal amuižgrekan i rimalaižes mifologijoiš, čomamahtoiden kaičii, Muzoiden vei, tuleban aigan endustai i jumal-tervehtai, mehen čomuden etalon. Üks' kaikiš arvostoittud Amuižen Grekanman jumaloišpäi. Simvoliziruib Päiväšt, i hänen Artemida-sizar — Kudmašt.

Zevs-jumalan i Leto-titanidan poig. Apollon kuvazihe kut nor' mez' kuldaižiden hibusidenke, sišpäi om hänen Feb-kucundnimi. Päiväižlämoi simvoliziruiše hänen kuldaižil nolil. Jumalan atributad oma taug, lir i lavranvenc.

Apollonan lapsed oma Asklepii (vai Eskulap, medicinan jumal), Orfei-pajatai da liranvändai, koribantad i kuretad.

## Homaičendad
Gestija

**Gestija** ( *Estia*) — amuižgrekan mifologijas om kanzleden i andandlämoin jumalneižne.

Gestija om Kronos-titanan i Reja-titanidan vanhemb tütär, Zevsan, Geran, Demetran, Aidan i Poseidonan sizar. Poseidon i Apollon tahtoiba otta händast akaks, no Gestija andoi celibatan valad i eli ičezenno Zevs-vellenno. Pani Knoss-lidnan alust.

Hän om ezmäine olimpalaine jumalnaine, sikš tegihe tondoid andaks ezikät hänele, edel kaikuttušt pühätegendad, privatišt i kundališt. Kumardelihe hänele i andaks tondoiden Germes-zavodijale. Seižui «zavodida Gestijanke»-virkeh oli joga satusekahan da oiktan azjan augun sinonimaks.

Riman mifologijas om identine Vestale.

## Homaičendad
Demetra

**Demetra** ( *Demeter* «Mam-Ma», mugažo  *Deo*) — amuižgrekan mifologijas om plodukahusen jumalnaine, manradandan kaičii. Üks' kaikiš arvostoittud olimpižen panteonan jumaloišpäi.

Demetra om čomakulu naine, küpsan nižun mujun hibusidenke. Hän om Kronosan i Rejan kahtenz' tütär, Zevsan sizar da mel'heine, Geran, Gestijan, Aidan i Poseidonan sizar. Hänen tütär om Persefona, kudamb oli vargastadud Aidal i linni hänen akaks.

Rimalaižes mifologijas väghižen pöudon Cerera-jumalnaine oli Demetran analogaks.

Sidodud manradandha Demetran kul't oli levitadud Keskmeren kul'turan maiš.

## Homaičendad
Artemida

**Artemida** ( *Artemis*) — amuižgrekan mifologijas om kaiken nor' mectusen, plodukahusen da neičestusen jumalneižne.

Kaikuččen eläban olijan Mas kaičii, hän andab ozad naindas i abud sündutesen aigan. Sid' Kudmaižen jumalneižne (hänen Apollon-vell'-kaksjäine om Päiväižen simvol). Rimalaižil hänen analog om Diana.

Artemidan kul'tživatad oma kapospedr i emäkondi.

Sündutihe Artemidad Delos-sarel (nüg. Grekanman keskuzpalas). Jumalneiččen tat om Zevs, mam — Leto (Latona)-jumalnaine. Kaik 60 okeanidad i 20 amnisijalašt nimfad oliba neiččen kazakoikš. Ei ole lapsid Artemidal.

## Kacu mugažo
* Diana (mifologii)

## Homaičendad
Geja

**Geja** ( *Gaja*) — amuižgrekan mifologijas om Man jumalnaine, kogonaižen mam (nellän kesken), mi eläb i kazvab siš, mugažo Taivhan, Meren, titanoiden da gigantoiden mam, olimpalaižiden jumaloiden ezimam.

Geja om sündnu Haosan jäl'ghe, hän om Uranan, Tartaran i Talassan čiža. Efiran i Gemeran tütär.

Nügüd'aigaižed biologad kävutadas jumalnaižen mel'kuvad Gejan gipotezas 1970-nziš vozišpäi. Sen mödhe, voib otta Mad üläorganizmaks, mitte pid'oiteleb ümbrišton kaikenaigaižust i tarbhaižid elon täht olendoid kesksidoil eläban i elätoman miruiden keskes.

Riman mifologijas Gejan analog om Tellus.

## Kacu mugažo
* Tellus

## Homaičendad
Gerakl

**Gerakl** ( *Herakles*) vai **Gerkules** () — amuižgrekan mifologijas om vägimez', Zevs-jumalan i Alkmenan (Amfitrion-vägimehen akan) poig. Sündundan aigan oli nimitadud Alkidaks ( *Alkeides*). Andmused hänen polhe oma jo «Iliadas» (II 658 da tž.).

Kesked äiluguižid mifid Geraklan polhe kaikiš tetabamb om cikl 12 vägitegos, kudambad Gerakl tegi, konz oli Evrisfein (Mikenoiden carin) radnikoičendal.

Geraklan kul't oli lujas populärine Amuižes Grekanmas, grekan kolonistoiden kal't se leviganzi aigašti amuižes Italijas, kus Gerakl oli tetab Gerkules-nimenke. Taivhan Pohjoižes mapoliškos sijadase Gerkules-tähthišt.

## Geraklan 12 vägitegod

# Nemejan levan upehtoitand
# Lernan gidran rikond
# Stimfalan linduiden kačustelend
# Kerinejan kapospedran sabutelend
# Erimanfan mecsigas vägestuz i kentavroidenke tora
# Avgijan hebonläviden puhtastand
# Kritan härgas vägestuz
# Diomedan heboiden vargastand, vägestuz Diomed-cariš (kudamb loi verazmaižid ičeze heboile sömhä)
# Ippolitan (amazonkoiden car'naižen) vön vargastand
# Gerionan (koumepäižen mez'kulun) lehmiden vargastand
# Kuldaižiden jablokoiden Gesperidoiden saduspäi vargastand
# Cerber-koiras (Aidan varjoičijas) vägestuz

## Homaičendad
Ahill

**Ahill** vai **Ahilles** ( [a.kʰilˈleu̯s] «huletoi», ) om kaikiš rohktamb vägimez' amuižgrekan mifologijas. Hän ühtni pit'kaha Trojan sodaha Agamemnonan edhevemižen al. Gomeran «Iliadan» üks' pähengišpäi.

Mez' oli Eakidoiden rodul. Hänen tat oli Pelei, mam — Fetida (mifan päversijan mödhe), i Ahill oli üks'jäine laps' heiden ühthižes naimiželos. Ahillan ak oli Deidamija, sündutihe kaks' last: Evforion i Neoptolem.

Vägimez' oli Ftijan carikš nügüdläižen Grekanman keskuzpalas.

## Kuvanduz kinematografas
* Vn 1997 «Odissei»-miniserialas (1997) Ričard Truet edesti Ahillan rolid.
* Vn 2004 «Troi»-fil'mas Ahillan rolin vändi Bred Pitt.

## Homaičendad
Poklonskaja Natal'ja

**Natal'ja Vladimirovna Poklonskaja** (, ; sünd. 18. keväz'ku 1980, Mihailovk-žilo, Vorošilovogradan agj, Ukrainan NST, NSTÜ) om venämalaine valdkundanšingotai, jurist. Radab Valdkundaližen Duman deputatan (vn 2016 redukuspäi).

Enzne Kriman Tazovaldkundan prokuror (vn 2014 semendkun 2. päiväspäi — vn 2016 redukun 6. päivähäsai). 

3. klassan justicijan valdkundnevoi (2015).

## Homaičendad
Venälaižen Federacijan randad

**Rand** () om Venäman ezmäižen (ülembaižen) tazopindan üks' administrativižiš ühtnikoišpäi.

Venälaižes Federacijas kaik om ühesa randad. Nimittušt erinendad agjoidenke ei ole ni ühthižes Konstitucijas, ni käskusištos, nimitused «rand»-sananke sünduiba istorižikš, no randoiden municipaline jagand mülütab ühtnikoid eriliženke statusanke — enččid avtonomižid agjoid.

**Venäman randad da niiden pälidnad**:

1. Altajan rand (Barnaul)

2. Kamčatkan rand (Petropavlovsk Kamčatkal) — om sätud vn 2007 heinkun 1. päiväl

3. Habarovskan rand (Habarovsk)

4. Krasnodaran rand (Krasnodar)

5. Krasnojarskan rand (Krasnojarsk) — röunad oma vajehtadud vn 2007 vilukun 1. päiväl ühtištusen jäl'ghe Taimiran i Evenkijan avtonomižidenke ümbrikoidenke

6. Permin rand (Perm') — om sätud vn 2005 tal'vkun 1. päiväl

7. Merenrandaline rand (Vladivostok)

8. Stavropolin rand (Stavropol')

9. Baikalantagaine rand (Čit) — om sätud vn 2008 keväz'kun 1. päiväl

## Homaičendad
Ares

**Ares** ( *Árēs* [árɛːs]) — amuižgrekan mifologijas om sodan (voinan) jumal, Zevsan i Geran poig. Mäneb kahtentoštkümnen olimpalaižiden jumaloiden luguhu.

Sananmurendai da vällišpä Ares navedib manalašt sodad, voinad sen ičheze näht Afina Palladaspäi erineden, kudamb om tozimel'žen i oiktusekahan voinan jumalneižne. Aresan kaimdajad oma süduiden Erida-jumalnaine i verenhimoičii Enio-jumalnaine. Jumalan atributad oma koirad, habuk, palai fakel i keihaz. Hänen heboiden nimed oma Leskuz, Judu, Ülävaru (Opakuz), Loštabuz. Kuvatihe Aresad täuz'kaznudeks da vägevaks sodameheks tobjimalaz, raudsobad päle i šlöm päl, mekanke kädes.

Afrodita oli jumalan mel'heine da ak. Om sündnus äi lapsid Afroditaspäi da toižiš naižišpäi. Mifologijan mödhe Ares oli satatadud Geraklal kahtišti: toran Pilosha näht aigan i Kikn-poigan rikondan ühtes. Jumal rikoi nenid mifižid olijoid: Adonis, Galirrofii, Mimant- i Pelor-gigantad, Perifant.

Riman mifologijas Aresan analog om Mars. Gomeran kahesanz' gimn om sätud Aresan polhe.

## Kacu mugažo
* Mars (mifologii)
Gefest

**Gefest** ( *Hfaistos*) — amuižgrekan mifologijas om lämoin jumal, sepradonmahton da melestegendoiden kaičii i kaikiš mahtavamb sep, Olimpan kaikiden sauvusiden sädai, Zevsan samaldusiden tegii.

Gomeran mödhe, Gefest om Zevsan i Geran poig, Apollonan, Aresan, Afinan, Geban da Ilifijan vell'. Afroditan mužik, sen jäl'ghe Aglaja-haritan mužik. Jumal om äiluguižiden lapsiden tataks. Kuvadase vägevaks da kambakoks, no čomudeta, mäni komborehtten molembil jaugoil.

Riman mifologijas hänen analog om Vulkan.

## Nimitadud objektad oiktastuseks
* Pen' (2212) Gefest-planet, om avaitud vl 1978.
* Gefestin-vauktuš, ühtneb raudan i vas'ken metabolizmha.

## Homaičendad
Germes

**Germes** ( *Ermes*) — amuižgrekan mifologijas om torguindan, ližan, melevusen da udatin jumal. Hän andab kal'hut i sališt torguindas. Kattab Gerol'did, sur'oigenuzid, paimnid da matkadajid; magijan, alhimijan i astrologijan kaičii.

Atletoiden jumal. Jumaloiden sur'oigenu i kolnuziden hengiden vedai (sišpäi Psihopomp-kucundnimi om olmas — «hengiden vedai») Aidan manalaižhe car'kundha. Germes tegi märid, luguid, kirjamištod, openzi ristituid.

Zevs-jumalan i Maja-plejadan poig.

## Homaičendad
Dionis

**Dionis** ( *Dionisos*), **Vakhos**, **Bahus** (, ) — amuižgrekan mifologijas om noremb olimpalaižiš jumaloišpäi. Hän om kazvišton, vinmarjankazvatusen, vinantehmižen, londusen tegimištvägiden, hengaitesen da religiozižen ekstazan jumal. 

Jumal om sündutadud Zevsan kül'gespäi. Dionisan ak om Ariadna. Jumal matkazi äjan Keskmeren maidme, i openzi ristituid kazvatada vinmarjad kaikuččes mas, no toi ičezenke meletomut i otandad vägel sil-žo aigal. Dionisan päsimvol om härg.

Riman mifologijas Dionisan analog om Liber.

## Homaičendad
Čerepovecan rajon

**Čerepovecan rajon** () om Venäman rajon Vologdan agjas.

Administrativine keskuz om Čerepovec-lidn. Se ei ole rajonan palaks, rajonan tobmuden organad sijadasoiš Čerepovecas.

## Istorii
Rajonan aluz om pandud vn 1927 elokun 1. päiväl Leningradan agjan Čerepovecan ümbrikos. Vn 1930 heinkun 23. päiväl heittihe ümbrikod, i vhesai 1937 rajon mülüi Leningradan agjaha kut administrativine ühtnik. Rajon om olmas nügüdläižiš röunoiš vspäi 1965.

## Geografijan andmused
Čerepovecan rajon om Vologdan agjan suvipäivlaskmaine taho. Pind — 7 636,74 km².

Om röunoid kahesanke Venäman ümbrikonke i rajonanke:
* päivnouzmas Vologdan agjan Šeksnan rajonanke;
* suves Jaroslavlin agjan Pošehonjen rajonanke da Breitovon rajonanke;
* suvipäivlaskmas Tverin agjan Ves'jegonskan rajonanke;
* päivlaskmas Vologdan agjan Ustüžnan i Kadujan ümbrikoidenke;
* pohjoižes Vologdan agjan Belozerskan ümbrikonke.
* pohjoižpäivnouzmas Vologdan agjan Kirillovan ümbrikonke.

Kaikiš suremb vezišt om Ribinskan vezivaradim, se mülüb rajonha vaiše paloin. Darvinan kel'dtahon pala om levitadud rajonan suvipäivlaskmas.

Londuseližed varad oma turbaz, lete, gravii, reskvezi.

## Tobmuz
Vn 2013 semendkun 30. päiväspäi rajonan territorii jagoihe 15 ühtnikaks: 12 küläkundad da koume municipališt ühtnikad. Vn 2015 sulakun 28. päiväl ühtištadihe koumed küläkundoišpäi, i om kümne küläkundad kaik.

Vn 2013 sügüz'kun 8. päivän valičendoiden jäl'ghe Nikolai Vinogradov oli rajonan da sen administracijan pämez', radoi ezmäižen strokun.

Käskusenandai tobmuz om Municipaline Suim (17 ezitajad), Igor' Afromejev radoi sen ezimehen.

Kaik rajonan tobmuden valičendad oleldas kerdan vides vodes.

## Eläjad
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe rajonan eläjiden lugu oli 40 871 ristitud, vn 2010 — 38 086 ristitud, vn 2021 — 39 453 ristitud.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 93,8 %, toižed rahvahad — 2,1 %, rahvahuden ozutandata — 4,1 %.

Kaik om 555 eländpunktad rajonas, niiden kesken 39 žilod, 513 küläd, Košt- i Hemald-raudtestancijad, Roščino-futor.

Znamasižed eländpunktad oma Sud-žilo (5,9 tuh. eläjid vl 2010), Tonšalovo-žilo (4,5 tuh. vl 2010), Klimovskoje-külä (2,4 tuh. vl 2010), Botovo-külä (2,4 tuh. vl 2010), Malečkino-žilo (2,1 tuh. vl 2010).

## Ižanduz
Rajonan ižandusen päsarakod oma turizm, mecan ümbriradmine da sömtegimišt, metallsauvusiden da mašinoiden paloiden tehmine.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Čerepovecan rajonan tobmuden sait (''35cherepoveckij.gosuslugi.ru''). 
* Tedod Čerepovecan rajonas agjan oficialižes ''vologda-oblast.ru''-portalaspäi.
Olimpalaižed jumalad

**Olimpalaižed jumalad** (*Olympioi theoi*) — amuižgrekan mifologijas oma koumanden sugupol'ven jumalad (jäl'ges eziauguižid jumaloid i titanoid — ezmäine da toine sugupol'ved), päjumalad, kudambad elädas Olimp-mägel.

Tradicijan mödhe olimpalaižiden luguhu tuldas kaks'toštkümne jumalad. Neiden nimikirjutused voidas erineda.

Kronosan i Rejan lapsed (m.k. Kronidad):
* Zevs — amuižgrekan panteonan päjumal, taivhan, jumalanjurun da samaldusiden jumal.
* Gera — Zevsan ak, naindan i kanzarmastusen kaičii.
* Poseidon — meriaugusen jumal.
* Aid — manalaižen kolnuziden car'kundan valdoičii.
* Demetra — plodukahusen i manradandan jumalnaine.
* Gestija — kanzleden jumalneižne.

I mugažo Zevsan jäl'gelaižed:
* Afina — elonmelen, oiktusekahusen, tedoiden i radonmahtoiden jumalneižne.
* Ares — manaluižen voinan jumal.
* Persefona — keväden jumalnaine, kolnuziden car'kundan kunigaznaine.
* Afrodita — armastusen i čomuden jumalnaine.
* Gefest — lämoin i sepradonmahton jumal.
* Germes —  torguindan, nügeidusen, pigusen i vargastandan jumal.
* Apollon — lämoin jumal, čomamahtoiden kaičii. Mugažo jumal-tervehtai i orakuloiden kaičii.
* Artemida —  mectusen, jumalneižne, kaikuččen eläban olijan Mas kaičii.
* Dionis — vinantehmižen i ilon jumal.

## Homaičendad
Ustüžnan ümbrik

**Ustüžnan ümbrik** () om ümbrik (edel vn 2022 kezakud — rajon) Venäman Vologdan agjas.

Administrativine keskuz om Ustüžnanlidn, otab ümbrikon eläjiden pol't.

## Istorii
Ümbrikon aluz om pandud kut rajon vn 1927 elokun 1. päiväl Leningradan agjan Čerepovecan ümbrikos. Vn 1930 heinkun 23. päiväl heittihe ümbrikod, i vhesai 1937 rajon mülüi Leningradan agjaha kut administrativine ühtnik. Ümbrik om olmas nügüdläižiš röunoiš vspäi 1927.

## Geografijan andmused
Ustüžnan ümbrik om Vologdan agjan suvipäivlaskmaine taho. Pind — 3 558,6 km².

Om röunoid kudenke Venäman ümbrikonke i rajonanke:
* päivnouzmas Vologdan agjan Čerepovecan rajonanke;
* suvipäivnouzmas Tverin agjan Ves'jegonskan rajonanke;
* suves Tverin agjan Sandovon rajonanke;
* suvipäivlaskmas Uz'lidnan agjan Pestovon rajonanke;
* lodehes Vologdan agjan Babajevon ümbrikonke;
* pohjoižpäivnouzmas Vologdan agjan Kadujan ümbrikonke.

Znamasine jogi om Molog, läz kaik joged mülüdas sen basseinha.

Londuseližed varad oma turbaz, raudkivend, mouckivi, mel, letked, mec, reskvezi.

## Tobmuz
Vn 2015 kezakun 1. päiväspäi rajonan territorii jagoihe kahesaks ühtnikaks: üks' küläkund, kuz' municipališt ühtnikad da üks' lidnankund (Ustüžn-lidn). Vn 2022 kezakuspäi kaik kundad oma tühjitadud i kätud ümbrikon territorialižikš palakundoikš.

Vn 2014 sügüz'kun 20. päiväspäi Igor' Petrov oli rajonan pämehen da Sijaližen Suiman ezimehen.

Vn 2014 keväz'kun 28. päiväspäi Mihail Makarov radoi rajonan administracijan pämehen. Kaik seičeme ohjandust alištuiba rajonan administracijale.

Vspäi 1996 ümbrikon parlament radab, se om Sijaline Suim () 15 ühtnijanke. Edel 2006. vot nimitihe sidä Ičeohjastusen Nevondkundaks (ven. *Совет самоуправления*).

## Eläjad
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe rajonan eläjiden lugu oli 21 679 ristitud, vn 2010 — 19 716 ristitud, vn 2021 — 15 694 ristitud. Kaik 17 127 eläjad oli rajonas vl 2017.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 91,9 %, uzbekad — 0,8 %, čiganalaižed — 0,5 %, toižed rahvahad — 2,5 %, rahvahuden ozutandata — 4,3 %.

Kaik om 218 eländpunktad ümbrikos, niiden kesken üks' lidn, kümne žilod, 205 küläd da kaks' futorad. Edel 2020. vot oli 225 eländpunktad, no seičeme küläd oma tühjitadud. Läz 50 eländpunktad oma kaikenaigaižeta ristitištota.

Toine znamasine eländpunkt om Želäbovan nimed žilo (1,0 tuh. rist. vl 2010).

## Ižanduz
Ümbrikon ižandusen päsarakod oma mecan ümbriradmine, sömtegimišt da turizm.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Ustüžnan ümbrikon tobmuden sait (''35ustyuzhenskij.gosuslugi.ru''). 
* Tedod rajonas Vologdan agjan oficialižes ''vologda-oblast.ru''-portalaspäi.
Armastuz

**Armastuz** om mujand, harakterine ristitun täht, süvä siduz toiženke ristitunke vai objektanke, süvän simpatijan mujand.

Armastuz kaclese mugažo kuti filosofine kategorii — subjektine pidand, intimine mujand armastusen objektale. Armastuz om ozan kaikiš tarbhaižemb subjektivine indikator.

Armastuz om üks' fundamentaližiden i ühthižiden temoiden mail'man kul'turas i čomamahtos. Sekoimižed armastuses i sen analiz nägusen ladus puttas jo amuižiš filosofižiš sistemoiš i literaturižiš muštnikoiš.

Amuižed grekalaižed erištiba armastusen toižendoid: kanzas («storge»), sebranikoiden keskes («filija»), romantine armastuz («eros») i ičtazandmižen armastuz («agape»).

Mel'dünd om lühüdaigaine mujand i armastusen naceine edelkävui. Vastal'ne armastusele mujand om nenalöudand, mugažo üks'kaikižuz. Armastuz om koumen hüvän keskes hristanuskondas (uskond, toiv, armastuz).

## Armastushe sidodud vepsän muštatišed
Erased muštatišed oma ottud «Mi meles, se i keles»-kogodusespäi.

* *Anopespäi armastust, ku habaižes puspäi lämäd.*
* *Armaz kuti hahk lambaz verhas läväs.*
* *Armhemb ičtaiž ei ole nikeda.*
* *Hambhan kibu da mel'heižen kibu oma ühtejiččed.*
* *Ičeiž mad armhembad, ičeiž mecad čomembad.*
* *Kodine ei ole korged, a armaz.*
* *Kus kibed, sid' i käded, kus armaz, sid' i sil'mad.*
* *Mel'hižen mehenke i kuzen al om čoma.*
* *Radod ei ole — ka laps' tege, hol't ei ole — ka drug tege.*
* *Rahvahale — paha, a ičeleiž armaz.*
* *Solatomad särpta da ei mel'hišt čukoida.*
* *Äi om hüvid, da vähä om armhid.*


## Homaičendad
Šeksnan rajon

**Šeksnan rajon** () om rajon Venäman Vologdan agjas.

Administrativine keskuz om lidnanvuitte Šeksn-žilo, otab rajonan ristitišton vit ühesandest.

## Istorii
Vll 1927−1959 Šeksnanverine rajon () oli olmas 1200 km² pindal Nikol'skoje-žilonke keskuseks. Sen territorii oli mülütadud Čobsaran rajonha, kudamb oli vll 1929−1962 3000 km² pindal. Vhesai 1937 Šeksnanverine rajon oli Leningradan agjan palaks, Čobsaran rajon mülüi Pohjoižhe randha. Vn 1962 13. tal'vkud Čobsaran rajonan territorii oli jagadud Vologdan i Čerepovecan rajoniden keskes.

Nügüdläižen rajonan aluz om pandud vn 1965 vilukun 12. päiväl.

## Geografijan andmused
Šeksnan rajon om Vologdan agjan päivlaskmaižen palan suvine taho. Pind — 2 528,07 nellikkilometrad.

Om röunoid nellänke Venäman ümbrikonke i rajonanke:
* päivnouzmas Vologdan agjan Vologdan ümbrikonke;
* suves Jaroslavlin agjan Pošehonjen rajonanke;
* suvipäivlaskmas da päivlaskmas Vologdan agjan Čerepovecan rajonanke;
* pohjoižes Vologdan agjan Kirillovan ümbrikonke.

Kaikiš surembad vezištod oma Šeksnan da Ribinskan vezivaradimed, ned mülüdas rajonha vaiše penil paloil. Šeksnan GES om röunaks niiden keskes. Mec otab rajonan territorijan viž ühesandest (1429 km²), sišpäi kavag'mec om pol'.

Londuseližed varad oma turbaz, sauvondmaterialad (letked, saved, gravii), mec, reskvezi, gidroenergii.

## Tobmuz
Vn 2020 vilukun 1. päiväspäi rajonan territorii jagase ühesaks kundaks: üks' 
lidnankund (lidnanvuitte Šeksn-žilo) da kahesa küläkundad.

Vn 2014 kezakun 29. päiväspäi Jevgenii Bogomazov oli valitud i radoi rajonan da sen administracijan pämehen. Kaik viž ohjandust alištuiba sihe.

Käskusenandai tobmuz om Ezitajiden Suim (19 ezitajad). Järgvaličendad sihe oliba vn 2015 sügüz'kun 13. päiväl. Nikolai Sitnikov radoi sen ezimehen vn 2012 keväz'kuspäi kahtenden strokun.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe rajonan eläjiden lugu oli 36 007 ristitud, vn 2010 — 35 194 ristitud, vn 2021 — 29 403 ristitud. Kaik 33 415 eläjad oli rajonas vl 2017.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 91,2 %, armenijalaižed — 0,7 %, tadžikalaižed — 0,5 %, toižed rahvahad — 2,8 %, rahvahuden ozutandata — 4,8 %.

Kaik om 375 eländpunktad ümbrikos, niiden kesken üks' lidnanvuitte žilo, kümne muite žilod, 363 küläd da Rošč-raudtesarak. Niišpäi 103 küläd seištas kaikenaigaižeta ristitištota.

Toižed znamasižed eländpunktad oma Nifantovo-külä (2,7 tuh. rist. vl 2010) da Čöbsar-žilo (1,4 tuh. rist. vl 2012).

## Ižanduz
Rajonan ižandusen päsarakod oma:
* mecan süvä ümbriradmine,
* metalltorviden erazvuiččen profilän pästand,
* jogi-, raudte- da gazanveimtransport,
* elektrusen pästand (Šeksnan gidroelektrostancii 84 MVt vägevudenke),
* sauvondmaterialiden samine da tehmine (pilindmaterialad, cement),
* maižanduz da sömtegimišt (leibproduktoiden kombinat, konditerine fabrik, argvointegim),
* pölvhan ümbriradmine da omblendtegimišt,
* turizm.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Šeksnan rajonan tobmuden sait (''35sheksninskij.gosuslugi.ru''). 
* Tedod rajonas agjan oficialižes ''vologda-oblast.ru''-portalaspäi.
Ukrainan Rahvahaline Ühtištuz

**Ukrainan Rahvahaline Ühtištuz** () om Ukrainan neonacistine oigedradikaline kundaliž-politine organizacii sodavägidenke.

Organizacijan aluz om pandud vn 2009 tal'vkun 19. päivän suimal. Vs 2012 kezakun 15. päiväspäi organizacijan lider-päkäsknik om Vitalii Krivošejev. Vl 2014 Venälaižen Federacijan tobmuden vägialuzkundad türmaziba händast, sudiba špionažan tagut da deportiruiba maspäi videks vodeks.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Ukrainan Rahvahaližen Ühtištusen oficialine sait (''naso.pp.ua'').
Zaharova Marija

**Marija Vladimirovna Zaharova** (; sünd. 24. tal'vku 1975, Moskv, NSTÜ) om Venäman diplomat, radab Venäman röunantagaižiden azjoiden ministruses, sen Informacijan i painmižsanan departamentan direktor. Venäman röunantagaižiden azjoiden ministrusen oficialine ezitai (vs 2015 elokun 10. päiväspäi). Hän om istorižiden tedoiden kandidat (2003).

Tuleban aigan diplomat mäneti laps'aigad Pekinas, kus hänen kazvatajad radoiba. Vl 1998 Marija Zaharova kändihe MGIMO:n rahvahidenkeskeižen žurnalistikan fakul'tetan pästnikaks «päivnouzmmantedo»- i «žurnalistik»-specialižusidenke.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* M.V. Zaharovan biografii ''TASS.ru''-saital. 
* M.V. Zaharova Venäman RAM:an saital (''mid.ru'').
Kariban meri

**Kariban meri** (, , hait. kreol.: *Lamè Karaïb*, , alam.: *Caraïbische Zee*) om meri Pohjoižamerikan da Suviamerikan keskes. Sijadase suvipäivnouzmha Meksikan lahtespäi, sidä lugetas mereks mugažo. Mert mülütadas Atlantižen valdmeren basseinha. Ühtenzoitase Tünen valdmerenke Panaman kanalal.

Pind sarita — 2 754 tuh. km².

Veden mülü — 6 860 tuh. km³.

Süvüz — 7686 metrhasai.

## Etimologii
*Kariban meri*-nimituz () om sündnu karibalaižed rahvahiden joukun nimespäi. Karibalaižiden heimod tuliba elämhä meren päivnouzmha randištho 1. voz'tuhan jäl'ghe meiden erad Orinoko-jogensuspäi.

## Geografijan andmused
Vest-Indijan Antilan sared, Suviamerikan pohjoižed mad da Keskuzamerikan kontinentaližed mad ümbärtas Kariban mert. Se lainištab neniden valdkundoiden randad (častomaraižen mödhe):
* Kuban, Jamaikan, Haitin da Dominikanižen Tazovaldkundan randad pohjoižes, mugažo Puerto Rikon (AÜV:oiden territorii);
* Sent Kits da Nevisan, Antigua da Barbudan, Dominikan, Sent Lüsijan, Sent Vinsentan da Grenadinoiden da Grenadan randad päivnouzmas;
* Venesuelan, Kolumbijan da Panaman randad suves;
* Kostarikan, Nikaraguan, Gondurasan, Gvatemalan, Belizan da Meksikan (sen Jukatan-pol'saren suvipäivnouzmaine pala) randad päivlaskmas.

Kariban meren järedad lahted: Guakanajabo, Gonav, Venesuelan, Darjenan, Moskitos da Gondurasan lahted.

Sured sared: Jamaik (täuzin), Kuba, Haiti da Puerto Riko. Sarištod: Antilan pened sared, Kaimanan sared, Islas-de-la-Baj.

Znamasižed langenijad joged Kariban merhe (častomaraižen mödhe): Magdalen (Kolumbii), Atrato (Kolumbii), Koko (Nikaragua) da Patuk (Gonduras).

Sured lidnad da portad: Santjago de Kuba, Kingston, Port-o-Prens, Santo Domingo, Karakas, Barrankil'j.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Puerto Rikon da Kariban regionan tedoidusiden keskuz (''ceaprc.org'').
Keskmeri

**Keskmeri** om kontinentidenkeskeine meri Evropan da Afrikan keskes. Sijadase suvhe Evropaspäi, pohjoižhe Afrikaspäi, päivlaskmha Azijaspäi. Ühtenzoitase Gibraltaran sal'mel Atlantižen valdmeren päpalanke, Dardanellad-sal'mel Mramormerenke, Suecan kanalal Indižen valdmeren Rusttan merenke. Keskmert mülütadas Atlantižen valdmeren basseinha.

Pind sarita — 2 500 tuh. km².

Veden mülü — 3 839 tuh. km³.

Süvüz — 5121 metrhasai, keskmäine süvüz — 1541 m.

## Etimologii
Ezmäižen kerdan rimalaine Gai Julii Solin-kirjutai kävutaškanzi *Keskmeri*-nimitusen (latin. *Mare Mediterranea* — "meri keskel Mad") 4. voz'sadal meiden erad.

## Geografijan andmused
Keskmeri süvenub kuivushe edahaks. Se lainištab neniden valdkundoiden randad (častomaraižen mödhe): Ispanii, Francii, Monako, Italii, Slovenii, Horvatii, Bosnii da Gercegovin, Mustmägi, Albanii, Grekanma, Turkanma, Sirii, Kipr, Livan, Izrail', Egipt, Livii, Tunis, Alžir da Marok. Läz 60 valdkundad mülüdas Keskmeren basseinha.

Südäimered:
* Al'boran
* Balearine meri
* Ligurine meri
* Tirrenine meri
* Adriatine meri
* Ionine meri
* Egeine meri
* Kritmeri
* Livijan meri
* Kiprmeri
* Levantmeri
Sen ližaks, Mramormeri, Mustmeri da Azovmeri mülüdas Keskmeren basseinha.

Keskmeren järedad lahted: Valensijan, Lionan, Genujan, Taranton, Sidr da Gabes lahted.

Znamasižed sal'med: Gibraltaran da Messinan sal'med, Dardanellad.

Sured sared: Korsik, Sardinii, Sicilii, Krit da Kipr. Sarištod: Balearan sared (Ispanii), Mal'tan sarišt (Mal't), Dalmatinan sared (Horvatii), Ionižed sared, Kikladad, Pohjoižsporadad da Suvisporadad (Dodekanes) (Grekanma). Kaik om enamba 3,3 tuhad sarid.

Sured pol'sared: Pirenejan, Apenninan, Balkanan da Anatolijan (Pen' Azii) pol'sared.

Järedad joged, kudambad langetas Keskmerhe (častomaraižen mödhe): Ebro, Ron, Tibr, Ponjogi, Nil.

Lidnad-millionerad da portad: Barselon, Marsel', Neapol', Afinad, Izmir, Antal'j, Beirut, Tel' Aviv, Aleksandrii, Bengazi, Tripoli, Tunis, Alžir da Oran.

## Homaičendad
Pohjoižmeri

**Pohjoižmeri** (, ,  vai *Vesterhavet*, , , pohj.-friz.: *Weestsiie*, päivl.-friz.: *Noardsee*, , , , šotl.: *German Ocean*) om madal meri šel'fal Evrazijan lodehližes laptas. Sijadase Pohjoiževropas, Suren Britanijan, Norvegijan i Danijan keskes. Mülütadas Pohjoižmert Atlantižen valdmeren basseinha.

## Ühthižed andmused
Pind — 750 tuh. km².

Randanpird — läz 6000 km.

Veden mülü — 94 tuh. km³.

Süvüz voib olda 725 metrhasai, keskmäine süvüz om 95 m.

## Geografijan andmused
Pohjoižmeri om ümbärtud Evropan kuivusel päiči pohjoižpalas. Ühtenzoitase La Manš- da Pa-de-Kale-sal'mil Atlantižen valdmeren päpalanke, Skagerrak-, Kattegat-, Danijan sal'mil da Kilän kanalal Baltijan merenke. Norvegijan meri om olmas pohjoižhe, läm' Pohjoižatlantine joksmuz putub Pohjoižmerhe sišpäi.

Pohjoižmeri lainištab Norvegijan, Ročinman, Danijan, Saksanman, Alamaiden, Bel'gijan da Suren Britanijan randad.

Sarištod: Pohjoižfrizan sared, Päivnouzmaižfrizan sared, Päivlaskmaižfrizan sared, Orkneisared da Šetlandsared.

Järedad joged, kudambad langetas Pohjoižmerhe: Glomm, El'b, Vezer, Rein, Maas, Šel'd da Temz.

## Ižanduz
Kaik meri om jagadud ekonomižihe zonoihe lähevenujiden valdkundoiden keskes.

Londuseližed varad oma kivivoi, londuseline gaz, kala, lete, gravii. Mail'man tetab kivivoin "Brent"-segoituz sase Norvegijan ižanduzzonas.

Sured lidnad da portad (častomaraižen mödhe): Bergen, Oslo, Gamburg, Bremen, Amsterdam, Rotterdam, Antverpen, London, Gull', Njukasl-apon-Tain, Edinburg da Aberdin.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Pohjoižmeren basseinan strategii Evropižen Laudkundan saital (''ec.europa.eu'').
Ciolkovskii (lidn)

**Ciolkovskii** () om Venäman lidn da lidnümbrik, sauptud administrativiž-territorialine ühtnik Amuran agjan keskuzpalan suves.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1969 kuti *Uglegorsk*-žilo (), no raketdivizijan kaivuded oliba siš, ei olend hilen samišt. Vhesai 1994 sen toine nimi oli *Svobodnii-18*. Žilo sai lidnan statusad vn 2015 sügüz'kus, udesnimitihe sen-žo voden tal'vkus Konstantin Ciolkovskii-tedomehen kanzannimen mödhe.

Lidnan eläjiden enzne radsija — Svobodnii-kosmodrom — om sauptud vanhtunuden infrastrukturan tagut vl 2007. Päivnouzmaine-kosmodrom om sauvomižes vajehtamha sidä, mugažo kut koumekümnekilometrine raudte sennoks.

## Geografijan andmused
Lidn seižub Sur' Pör-jogen randal (, Zejan oiged ližajogi).

Matkad Blagoveščenskhasai om 180 km suvhe, Kitain röunhasai — 110 km päivlaskmha. *Jäine*-raudtestancii () sijadase Transsibal vides kilometras lidnan keskusespäi.

Klimat om terav kontinentaline, mussonižen tundusidenke, tal'v om vilu lujas. Voden keskmäine lämuz om −1,5 C°, kezakun-elokun +17,4..+20,1 C°, tal'vkun-vilukun −24,1..−25,6 C°. Ekstremumad oma −49,0 C° (tal'vku, viluku) i +39,1 C° (kezaku). Kezaaigan minimum om −2,0 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +2,7 C° (uhoku). Ei voi panda halad heinkus vaiše (minimum +1,2 C°), ei voi olda sulasäd tal'vkus (maksimum 0 C°) i vilukus (−1,0 C°). Paneb sadegid 496 mm vodes. Voib olda lujid tulleid sulakus-semendkus (20 metrhasai sekundas).

## Tobmuz
Kaiken SATÜ:n pind om 1181,65 km². Lidn om sen üks'jäižeks eländpunktaks.

Edeline lidnümbrikon pämez' om Sergei Levickii (kül'mku 2018 — keväz'ku 2021).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eländpunktan eläjiden lugu oli 5 892 ristitud, vn 2021 — 7 194 ristitud. Kaik 6 526 eläjad oli lidnas vl 2017. Lidnan tobj pala om sauvomas, 2018. vodele projektiruihe 25 tuhad eläjid. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Kazanin jumalaižen puine pühäpert' om saudud lidnas vll 2011−2016.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma kaks' päivkodid, keskškol, lapsiden sädamižen pert', čomamahtoiden škol.

## Galerei

Бюст Ю.А. Гагарина.jpg|Muštnik Jurii Gagarinan oiktastuseks (2018)
Храм в честь Казанской иконы Божией Матери, г. Циолковский.jpg|Jumalanmaman Kazanin jumalaižen pühäpert', vn 2019 nägu
Детский сад в микрорайоне "Звездный".jpg|Päivkodi *Zvözdnii*-mikrorajonas («Tähthasine», 2017)
Вокзал в городе Циолковский.jpg|Lidnan päraudtestancijan sauvuz vl 2020


## Homaičendad


## Irdkosketused
* «Ciolkovskii»-SATÜ:n tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''admciol.amurobl.ru'').
Mir (znamoičendad)

**Mir** voib znamoita:
* Mir — londuzkund, mugažo mail'm.
* Mir — upotadud Tünhe valdmerhe orbitstancii, oli rados vll 1986−2001.
Artömovsk (Venäma)

**Artömovsk** () om Venäman lidn da lidnankund Krasnojarskan randan suves. Mülüb Kuraginon rajonha, sen üks'jäine lidn.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1700 kuti *Ol'hovk*-külä, nimitihe jogen mödhe. Vl 1835 mainitase *Ol'hovskii*-kaivuzžiloks. Vl 1939 žilo sai lidnan statusad uden nügüdläiženke nimenke Artöm-revolücioneran (Fedor Sergeev) mödhe. Vhesai 1956 Artömovsk oli rajonkeskuseks.

Artömovsk šingotase kuldan samižel (TÜ «Jeniseizoloto»), vas'ken da hobedan samižel, mecan ümbriradmižel.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan lodehes, penen Ol'hovk-jogen randoil (, Jenisein oigedpol'ne bassein), Päivnouzmaižen Sajanan suvipäivlaskmaižil pautkil, 470 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Kuragino-rajonkeskushesai om 95 km suvipäivlaskmha avtotedme, Krasnojarskhasai om 188 km pohjoižhe orhal vai 297 km avtol, lähembaižhe *Košurnikovo*-raudtestancijhasai om kaks'toštkümne kilometrad lodeheze «Abakan — Taišet»-jonol. Lähembaine lidn om Minusinsk 170 km suvipäivlaskmha avtotedme.

## Tobmuz
Pen' Džeb'-žilo (2 rist. vl 2017) mülüb lidnankundha Artömovskan ližaks.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 2 179 ristitud, lidnankundan — 2 184 ristitud, vn 2021 lidnan — 1 492 ristitud. Kaik 1 705 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 13 073 eläjad vl 1959.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkund om keskškol nomer 2 školanedeliženke palakundanke (ende päivkodi nomer 6).

Lähembaine professionaližen opendusen aluzkund om Minusinskan maižanduzkolledžan Kuraginon filial rajonkeskuses.

## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''artemovskadm.ru'').
Jasnii

**Jasnii** () om Venäman lidn Orenburgan agjan suvipäivnouzmas. Se om Jasnijan municipaližen ümbrikon (vll 1979−2015 rajonan) üks'jäine lidn, oli erigoittud lidnumbrikoks vhesai 2016.

## Istorii
Vl 1935 löutihe azbestad läz kazahlaižiden Kijembai-küläd. Jasnii-eländpunktan aluz om pandud vl 1961 žiloks samha azbestad Kijembain löudmižsijal da sauvomha Kijembain azbestan kaivuzkombinatad. Žilo oli lidnanvuiččen vspäi 1962. Se sai lidnan statusad vl 1979.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase municipaližen ümbrikon keskuzpalan suves, Suvižes Uralantagaižes, 360 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl.

Matkad Orenburghasai om 480 km päivlaskmha, Kazahstanan röunhasai — 24 km suvhe (Aktoben agj). Lähembaine *Gornii Lön*-raudtestancii («Mägipölvaz») sijadase koumes kilometras suvhe lidnaspäi. Lähembaine lidn om Orsk 115 km päivlaskmha avtotedme vai 95 km orhal.

Sodalendimpöud sijadase Jasnijan lodehližel röunal, Komarovskijan lidnümbrikos. Ühtennimižed sodapoligon da kosmodrom (radab vspäi 2006) oma läz lidnad.

## Tobmuz
Kaik 17 žilod mülüdas lidnümbrikho Jasnijan ližaks. Lidnümbrikon pind — 3565,32 km².

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 17 363 ristitud, nell' videndest rajonan ristitištos, lidnümbrikon — 22 406 ristitud, vn 2021 lidnan — 15 471 ristitud. Kaik 15 675 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli edel Komarovskijan lidnümbrikon (sauptud administrativiž-territorialine ühtnik) sädandad — vozil 1989, 2003 i 2004, 26..27 tuhad eläjid.

Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma saudud lidnas: Sündun Voznesenjan i Panteleimon-spravitajan.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad.

Kaivuztehnologine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

На Кумакском водохранилище - panoramio.jpg|Kumakskoje-vezivaradimel (2011)
General View snyi.jpg|*Jasnii*-kosmodroman sauvused vl 2012


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Jasnijan municipaližen ümbrikon tobmuden sait (''ys.orb.ru'').
Sol'-Ileck

**Sol'-Ileck** (, , ) om Venäman lidn da lebutaho Orenburgan agjan suves. Se om Sol'-Ileckan municipaližen ümbrikon (edel 2025. vot — lidnümbrikon, edel 2016. vot — rajonan) administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1744 žiloks samha keitandsolad. Vl 1754 saudihe *Ilekan Kaičend*-lidnusen () kalaidajid heimoid vaste. Žilo sai lidnan statusad vl 1865 udenke *Ileck*-nimenke. Vl 1926 se kändihe lidnanvuiččeks *Ileckoje*-žiloks. Vl 1935 nimitihe sidä Ilekan Kaičend:aks möst. Vspäi 1945 kätihe žilod lidnaks tošti da nimitihe nügüdläižikš.

Sol'-Ileckan ižandusen päsarakod oma sötmižheinänobrädindmašiništon tehmine jäl'gregidenke da keitandsolan samine. Röunanverine *Ileck-1*-raudtesol'm om Kazahstanan ičezkaluištos. Kezaaigan äi matknikoid tuldas järviden randoidenno lebutamha. Oigetas lidnan i kaivajan päiväd elokun jäl'gmäižel sobatal.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalan päivnouzmas, Ilek-jogen molembil randoil (, Uralan hura ližajogi), sen keskuz sijadase 125 m korktusel valdmeren pindan päl. Redu- da solakahad järved oma lidnan südäimes.

Matkad Orenburghasai om seičemekümne kilometrad pohjoižhe i se om lähembaine lidn, Kazahstanan röunhasai — läz koumekümned kilometrad suvipäivlaskmha.

Klimat om terav kontinentaline kuivahk. Voden keskmäine lämuz om +7,2 C°. Paneb sadegid 328 mm vodes, läz tazomäras kuidme.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 28 337 ristitud, rajonan ristitišton pol', vn 2021 — 26 149 ristitud. Kaik 27 189 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 28 400 eläjad vl 2011.

Rahvahad (enamba 1 % vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 63,8 %, kazahlaižed — 17,5 %, totarlaižed — 10,1 %, ukrainalaižed — 3,4 %, saksalaižed — 1,6 %, toižed rahvahad — 3,6 %.

Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma saudud lidnas: kaks' jumalanpertid i časoun'. Niiden ližaks Hristan Eläbzdusen päjumalanpert' ei ole kaičenus, se oli saudud vll 1835−1839, poukahtihe vl 1935.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kümne nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 2..8, 10..12), kahesa keskškolad (nomer 1..7, 13), Sol'-Ileckan ümbrikon licei, sädamižen šingotesen keskuz, čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton sportškol.

Lähembaižed professionaližen opendusen aluzkundad ratas Orenburgas.

## Galerei

Сквер революционеров.jpg|Revolücijan borcujiden skver i velleskaum puištos Leninan Komsomolan nimed (2017)
Церковь Георгия Победоносца Соль-Илецк.jpg|Ph. Jurgii-vägestusenkandajan puine jumalanpert' (om letud vll 2011−2012), vn 2021 nägu
Развал.jpg|Solansamižen «Russol'»-edheotand Razval-järven randal i kurort vn 2016 elokus
Вид на курорт г.Соль-Илецк.jpg|Nägu lidnan kurortha vn 2017 elokus
Соль-Илецк, Оренбургская область - panoramio.jpg|Raudted lidnas vl 2013


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Municipaližen ümbrikon tobmuden sait (''soliletsk.ru'').
Aldan

**Aldan** voib znamoita:
* Aldan — Venäman lidn, Aldanan rajonan keskuz Saha Tazovaldkundas.
* Aldan — Lenan ližajogi.
* Aldan — ümbrik, municipaline ühtnik Pensil'vanii-štatas (AÜV).
Kuvandik

**Kuvandik** (,  «ihastuiba», ) om Venäman lidn Orenburgan agjan päivnouzmaižes palas. Se om Kuvandikan lidnümbrikon administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
*Pokrovk*-külä () oli olmas Kuvandičk-jogen randal () nügüdläižen lidnan territorijal 20. voz'sadan augotišes. Eländpunktan aluz om pandud vl 1914, konz saudihe *Kuvandik*-raudtestancijad. Sen mödhe nimitihe stancijan žilod, sid' zavodihe nimitada muga  Pokrovk-küläd-ki. Radnikžilo sai lidnan statusad vn 1953 24. päiväl elokud.

Kuvandik šingotase mašiništonsauvomižen tegimišton täht (pressad čapmaha metallad) i sömtegimišton edheotandoil, mugažo magniiühtnendoiden tegim (edel 2012. vot kriolitan pästandan tegim aviaalüminijan täht) i mägisuksiden kompleks ratas Kuvandikas.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalan pohjoižes, Sakmar-jogen keskjoksmusen randal ( 798 km pitte, Uralan oiged ližajogi), 210 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Orenburghasai om 194 km päivlaskmha, Orskhasai — 90 km päivnouzmha. Lähembaine lidn om Mednogorsk kaks'kümnes kilometras päivnouzmha avtotedme.

## Tobmuz
Edel vn 2016 vilukud Kuvandik oli lidnankundaks. Kaik 79 eländpunktad mülüdas lidnümbrikho Kuvandikan ližaks.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 26 169 ristitud, vn 2021 — 26 596 ristitud. Kaik 24 131 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 29..30 tuhad vozil 1992−2001 (30 700 rist. vl 2000).

Rahvahad (enamba 1 % vl 2010, rahvahuden ozutandata): venälaižed — 75,5 %, baškiralaižed — 10,5 %, totarlaižed — 7,9 %, ukrainalaižed — 2,1 %, toižed rahvahad — 4,0 %.

Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Katken jumalanpert' om pühästadud vl 1994. Islaman kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, aluzškol, nell' keskškolad, pioneroiden da školnikoiden pert', čomamahtoiden škol.

Mednogorskan industrialižen kolledžan filial (proflicei edel 2013. vot) om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

В центре Кувандыка - panoramio.jpg|Lidnan keskuzpalas (2012)
01 Кувандык. Здание Покровского храма.jpg|Jumalanmaman Katken jumalanpert', vn 2021 nägu
01 Кувандык. Поликлиника города.jpg|Lidnan poliklinik (vn 2021 olend)
Рядом с вокзалом Кувандыка - Near Kuvandyk train station - panoramio.jpg|Läz *Kuvandik*-päraudtestancijad vl 2010


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Kuvandikan lidnümbrikon tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''regionkuv.orb.ru''). 
* Lidnan informacine sait (''окувандык.рф'').