Ulanbatar

**Ulanbatar** ( [ʊɮɑːŋ.bɑːtʰɑ̆r] «rusked bagatir'», veroližel kirjkelel:  *Ulaganbagator*) om Mongolijan pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om valdkundan opendusen i tedon, politikan i ižandusen keskuz, järed transporttesol'm, om alistadud tazovaldkundan tobmudele oikti.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1639 kuti *Urguu* ( «tetaban mehen pert'kulu»). Vll 1706−1911 nimitihe *Ih-hure* ( «järed jumalankodi»), sid' *Niislel-hure* (*Нийслэл хүрээ*). Vspäi 1924 om nügüdläiženke nimenke.

Ulanbatar šingotase energetižel sarakol (Ulanbataran LEK 1..4 tehtas Mongolijan elektrusen vit kudendest), sauvondal i sauvondmaterialiden pästandal (pertinsauvondkombinat, mecan ümbriradmine), metalloiden ümbriradmižel i mašinansauvomižel (trolleibusad, duobusad, avtoližavedamad), sömtegimištol (lihakombinat), nahkoiden ümbriradmižel, turizmal. Sadas burad hil't i kuldad läz lidnad. Läz kaik valdkundan i verhiden maiden korporacijoiden ofisad oma keskitadud pälidnas. Mongolijan kogosüdäiproduktan kaks' koumandest tegese Ulanbataras.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan keskuzpalan pohjoižpäivnouzmas, Tuul-jogen (, Selengan oigedpol'ne bassein) i sen koumen oiktan ližajogen randoil, 1350 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Bogd Han Uul-pühämägi (2256 m) mülüb lidnha, om sen suvipalaks i kaikiš korktembaks čokkoimeks. Ulanbatar röunatab Tuve-agjal kaikiš polišpäi.

Mägiklimat om teravan kontinentaližen pirdoidenke, päivoikaz, kezal eriližešti. Tal'v om vilu lujas da kuiv. Voden keskmäine lämuz om +0,2 C° (kaikiš vilumb pälidn mail'mas), kezakun-elokun +16,5..+19,0 C°, tal'vkun-uhokun −16,3..−21,3 C°. Ekstremumad oma −43,9 C° (viluku) i +39,0 C° (heinku). Kezaaigan minimum om −3,9 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +11,3 C° (uhoku). Voib panda halad kezaaigan miččel taht kul (heinkun minimum om −0,2 C°). Ei voi olda sulasäd vilukus (maksimum 0 C°). Paneb sadegid 273 mm vodes, kezakus-elokus tobjimalaz (47..74 mm kus), kuiv sezon oleskeleb redukus-sulakus (2..9 mm kus). Paneb lunt 62 päiväd vodes keskmäras, paneb sidä kaikil kuil päiči kezakud-elokud. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 43..50 % röunoiš sulakus-kezakus, 68..75 % kül'mkus-uhokus, 56..61 % toižiš kuiš.

## Tobmuz

Ulanbatar jagase ühesaks rajonaks (), ned alajagasoiš 152 fartalaks-mikrorajonaks (mong. *хороо*, 2014).

Lidn tazovaldkundan alištusenke i Mongolijan region, sen territorii kogoneb koumes erigoittud palaspäi. Ned anklavad oma ümbärtud Tule-agjal, üks' röunatab Hentii-agjanke mugažo.

Edeline lidnan pämez' (mer, ) om Sumjaabazar Dolgorsurengijn (*Долгорсүрэнгийн Сумъяабазар*, reduku 2020 — reduku 2023).

## Eläjad
Vl 2013 lidnan eläjiden lugu oli 1 372 000 ristitud, vn 2017 kul'mkus — 1 405 000 ristituid, valdkundan nell' ühesandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

Lidn om valdkundan üläopendusen i tedon keskuseks. Mongolijan Tedoakademii sijadase täs i universitetoiden äjüz radab, niiden kesken Buddizman universitet Dzanabadzaran nimed, Mongolijan rahvahidenkeskeine universitet (privatine, radab vspäi 2002), Mongolijan medicinižen tedoiden nacionaline universitet, Nacionaline sodakaičendan universitet. Kaikiš amuižemb i znamasižemb om Mongolijan valdkundaline universitet (, alusenpanend 1942, 18 tuh. üläopenikoid vl 2018), siš om kuz' üläskolad (fakul'tetad) i kaks' palakundad valdkundan toižiš lidnoiš (Erdenet, Uliastai).

## Transport
Ulanbatar sijadase transmongoližel raudtel. Avtobusad, trolleibusad, duobusad, maršruttaksid i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Vspäi 2014 kebnan metron jono radab (kahesa stancijad, 18 km raudted), siš-žo vodespäi kiruhjonuz ühtenzoitab Darhan-lidnanke. Valdkundan kaik jonused ajadas lämuzvedimil (vn 2017 andmused). Metropolitenan ezmäižen jonon sauvomine linneb vll 2024−2028, sen projekt om vaumitud.

Ulanbataran rahvahidenkeskeine civiline Čingishan-lendimport (, ende Hušigt i Ulanbataran uz' lendimport, *UBN / ZMCK*, 1,7 mln passažiroid vl 2023) om saudud vll 2012−2021, se sijadase 52 km suvhe lidnan keskusespäi, om ühtenzoittud kiruhtel Ulanbataranke. Tehtas reisid Azijan maiden lähižihe lidnoihe da pälidnoihe, Venäman Sibirin surihe lidnoihe, om äi reisid Mongolijadme. Lidnan vahn lendimport om *Bujant-Uhaa* (vhesai 2020 Čingishanan nimed, *ULN / ZMUB*, 1,6 mln passažiroid vl 2019), se om soda- da civiline nügüd', radoi päižeks rahvahankeskeižeks vn 2021 heinkuhusai i sijadase 18 km suvipäivlaskmha lidnan keskusespäi. Kävutase opendusen i valdkundan ohjandusen lendimil, om specialižid i čarterreisid.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine portal (''ulaanbaatar.mn'', ''Улаанбаатар хот'').