open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pöud (maižanduz)

**Pöud** om laged (mecatoi), tazo da avar paksus uma maižandusen täht, nituiden, saduiden da omaluižiden kartte.

## Pöudho sidodud vepsän tärtused
* *Kertta* — küntta mad tošti.
* *Kündatez* — künttud pöud.
* *Leta ma* — küntta pöud tal'veks.
* *Loukuz* — čogaine uma pöudos.
* *Pikesk* — viga pöudol ägestamižen jäl'ghe.
* *Pöudait* — ait pöudol villäd kaičemha.
* *Pöudemäg* — mifine rahkoi, pöudon emägeine (хозяечка).
* *Pöudon röun*: oz., *kagranröun* — kagrasižen pöudon röun.
* *Sikloičii* — panii vehoid (sikloimid) ristit pöudol.
* *Sikloim* — veh pöudol vai semetud kerdha sarg pöudol.
* *Zapol'k* — edahaine pöud.

## Kävutand

Pöudod kävutadas maižanduses:
* kazvatamha kündatesil maižanduzkul'turoid — tähkasižid da bobanvuiččid tobjimalaz;
* paimendamha kabjživatištod omaluižil.

Semetomad künttud mad jädas erašti kezandaks. Kaks'pöudoližuz da koumepöudoližuz oma olmas.

## Pöudoiden kaičend
Puištutesiden jonod kävutadas kaičemha pöudoid mahusen erozijad vaste da niiden vezireguliruindan paremboičemha. Pandas pordaigaližid elektroaidoitesid pöudon teravan otandan sömäks heinänsöjil maižanduzživatoil sidondata noroile.

Äjiš ižandusiš om pöudoiden znamoitud röunoid. Ned kogotas penzhiden i toižen kazmusišton šoiduspäi, kudamb om peitsijaks i sötken purtkeks mecživatoiden täht, tarbhaižed heiden jändan täht elegiš. Om löutud, miše mugomad röunad voidas abutada živatoiden i kazmusiden erazvuiččendan ližadusele röunatud pöudoiden rajonas, no erasti se poleneb semetud pöudon satusenmärad mugažo.

## Pöudon toižendad
* *Heinänsemnidenpöud*.
* *Letud ma* — kündatez tal'veks.
* *Luhtpöud* — sidä kävutadas erasiden vezinavedijoiden kul'turoiden kazvatamha.
* *Säng'pöud*.

Tahon mapalad vinmarjoid da humalid kazvatamha oma mugažo pöudoiden toižendad.

## Pöudho sidodud vepsän muštatišed da ozoitesed
### Muštatišed

* *Aidatomha pöudho kaikutne živat tuleb.*
* *Savišt pöudod ei sa küntta.*
* *Sömäta joksed läbi pöudos, a alasti ei sa.*


### Ozoitez

Must katläine pöudon peras kehub (muražmät).


## Kacu mugažo
* Kas'k

## Homaičendad
Lobez (lidn)

**Lobez** (, ) om Pol'šanman lidn Päivlaskmpol'žen Pomorjen sodaveikundas.

## Eläjiden lugu

ImageSize = width:460 height:320
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:11000
ScaleMajor = unit:year increment:11000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:20 align:center
  bar:1680 from:0 till:800
  bar:1740 from:0 till:1191
  bar:1749 from:0 till:1339
  bar:1831 from:0 till:2443
  bar:1861 from:0 till:4756
  bar:1895 from:0 till:5187
  bar:1925 from:0 till:5994
  bar:1933 from:0 till:6947
  bar:1939 from:0 till:7310
  bar:1945 from:0 till:1710
  bar:1946 from:0 till:4144
  bar:1957 from:0 till:6026
  bar:1970 from:0 till:7355
  bar:1990 from:0 till:10953
  bar:2015 from:0 till:10409

PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1680 at: 800 text: 0,8 shift:(0)
  bar:1740 at: 1191 text: 1,2 shift:(0)
  bar:1749 at: 1339 text: 1,3 shift:(0)
  bar:1831 at: 2443 text: 2,4 shift:(0)
  bar:1861 at: 4756 text: 4,8 shift:(0)
  bar:1895 at: 5187 text: 5,2 shift:(0)
  bar:1925 at: 5994 text: 6 shift:(0)
  bar:1933 at: 6947 text: 7 shift:(0)
  bar:1939 at: 7310 text: 7,3 shift:(0)
  bar:1945 at: 1710 text: 1,7 shift:(0)
  bar:1946 at: 4144 text: 4,1 shift:(0)
  bar:1957 at: 6026 text: 6 shift:(0)
  bar:1970 at: 7355 text: 7,4 shift:(0)
  bar:1990 at: 10953 text:11 shift:(0)
  bar:2015 at: 10409 text:10,4 shift:(0)
  

## Pämehed
Lidnanpämehiden nimikirjutez (edel 1865. vot — Gustav Kracan mödhe):

## Sebruzlidnad
*  Affing, Bavarii, Saksanma (vspäi 1997)
*  Guč, Serbii (2010)
*  Istr, Moskvan agj, Venäma (2011)
*  Kedainäi, Litvanma (2002)
*  Paikuze, Estinma (2003)
*  Svalöv, Ročinma (2000)
*  Vik, Meklenburg da Ezine Pomeranii, Saksanma (2008)

## Galerei

Lobez kosciol kz.jpg|Lobezan pühäpert'(15. voz'sada)
Kamienica w Łobzie (obok dworca PKP).jpg|Istorine pert'(20. voz'sadan aug)
Zabytkowa Poczta w Łobzie.JPG|Počtan istorine sauvuz
Zabytkowy dom w Łobzie.jpg|Fahverkpert' sauvusenke(19. voz'sadan aug)
Świętoborzec - dworek.jpg|Svetoboržec-usadib


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''lobez.pl'').
Lobez

**Lobez** () om Pol'šanman toponim. Se voib znamoita:
* Lobez — lidn valdkundan lodehes ühtennimiženke raudtestancijanke, mülüb Päivlaskmpol'žen Pomorjen sodaveikundha.
* Lobez — külä valdkundan keskuzpalan päivlaskmas, om Suren Pol'šanman sodaveikundan palaks.
* Lobez (vai ) — pen' järv Päivlaskmpol'žen Pomorjen sodaveikundan Bäli-Bur-lidnudes.
Ma (znamoičendad)

**Ma** voib znamoita:
* Ma — meiden planet.
* *Ma* — valdkund.
* *Ma* — pöud maižanduses.
* *Ma* — mahuz, mapindan šoidun üläpala.
* *Ma* — kuivuz Ma-planetal.
Sel'ktas vedes kala kokib

**«Sel'ktas vedes kala kokib»** () om voden 2014 Venäman dokumentaline fil'm, kudamb om fil'mdud vepsän kelel. Om titroid venän kelel. Fil'm om pühätadud kalapüdandale, kudamb om vepsläižiden üks' veroližiš pramozloišpäi.

Fil'm tegi Vepsän kul'tursebran tügespäi. Avtorad oma Larisa Čirkova da Vladimir Slavov. Fil'mas ozutase vepsän kalapüdandan mahtused, tehnikad i m. e.. Sijaližed eläjad vändiba rolid kinolentas; hö elädas/eliba Kaleigas, Toižegas, Kaskeses, Vehkoiš, Šokšus (Karjalan Tazovaldkund) da Ladvas (Leningradan agj).

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Fil'man polhe ''youtube.com''-saital. — ''01.12.2014, Viestit Karjala''
Baženovan reiting

**«Baženovan reiting»** () oli ekstremaliž-tedonandai TV-oigenduz venän kelel. Lähtli «Venäma-2» i «Minun planet» kanaloil vs 2010 kül'mkun 17. päiväspäi vn 2017 vilukun 4. päivhäsai. Sen vedai oli Timofei Baženov-zoolog i lehtezmez'.

TV-oigenduz starinoiči živatoiden elos i ristitun hibjan tedokodvindoiš. Kaik om tehtud 174 pästandad seičemes sezonas.

## Homaičendad
Igor' Strelkov

**Igor' Vsevolodovič Girkin** (; sünd. 17. tal'vku 1970, Moskv, NSTÜ), mugažo om tutab **Igor' Ivanovič Strelkov** -psevdonimanke (ven.: *Игорь Иванович Стрелков*) om Doneckan Rahvahaližen Tazovaldkundan enzne voinšingotai. Vn 2014 severdan-se kun joksten (sulaku — eloku) hän oli rahvahan toračuiden (polkmehiden) pämehen Slavänsk-lidnas i «rahvahan milicijan» Doneckas ezinenas. Jäl'ges satusetont voinoperacijad Slavänskas da Doneckas ajoi Moskvha. Hänen joukun 52 toračunke tulend tegihe sodan zavodindan päsüks Ukrainas.

Vn 2014 15. päiväl sulakud Ukrainan varuitomuden radnikoičend zavodi kriminališt azjad Strelkovad vaste massižen rikondan i diversižiden tegendoiden organizacijan tagut.

## Homaičendad


## Edesine lugemine
* *Кургинян, С. Е.* «Стрелков и другие. Анатомия одного стратегического конфликта»
Kanoe Pessespäi

**Kanoe Pessespäi** om kaikiš amuižemb karbaz mail'mas. Se om löutud Pesse-žilon sokhas mahuses läz Hogeven-lidnad Alamaiden pohjoižes vl 1955. Hil'nikradiometodan mödhe veneh datiruiše ümbri 8200 — 7600 vodes EME. Kanoen suruded oma 298 sm x 44 sm. Veneh om tehtud pedajaspäi, kudamb oli ümbriradud kirvhil olakivespäi vai pedran sar'višpäi. Ottihe kävutamižhe veneht hätken, sid' se oli upotadud soho.

Nügüd' kanoe om seižutadud Drente-agjan muzejas lähižes Assen-lidnas.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Sait kanoes (''bootvanpesse.com'').
Baženov Timofei

**Timofei Timofejevič Baženov** (; sünd. 25. viluku 1976, Moskv, NSTÜ) om venämalaine TV-lehtezmez' da zoolog.

Mez' om jändan elegiš specialist, tegi da vedi ningomid populärižid televizijan programid kut «Mecmail'm», «Baženovan sarnad», «Baženovan reiting», «Minun planetan rekordad», «Baženovan kasting», «Baženovan matk: orhal», «Eläda kodiš da toižed ližakahad azjad» i «Kut mir om saudud». Ned programad lähtliba telekanalil NTV, Venäma-2, Minun planet.

## Biografii
Timofei om sündnu lehtezmehen i lekarin pereheze. Openui Moskvan pedagogižes valdkundaližes universitetas (ehtal'ne palakund), om sen ühtenden (rusttanke diplomanke) i kahtenden biologižiden fakul'tetoiden pästnikan vspäi 2001. Mez' radoi tigriden i händikahiden dressirujal edel tulendad massinformacijan sarakho. Vll 1998−2003 radoi NTV-telekompanijan specialižen korrespondentan informacižiš TV-oigendusiš.

Baženov om Venäman Valdkundaližen Duman 8. kucundan deputat (vn 2021 sügüz'kuspäi), mülüb «Ühthine Venäma»-partijan frakcijha.

## Homaičendad
Uz'venäma

**Uz'venäma**, vai **Novorossii** () om venäkel'židen tahondoiden nimituz. Se voib znamoita:
* Uz'venäma — Venäman imperijan istorine agj Azovmeren i Mustmeren randpolil.
* Uz'venäman agj — agj nellän kesken Venäman suves rahvahanikoiden sodan aigan, Vauktan Armijan tobmuden al vll 1919−1920.
* Uz'venäman Konfederacii — separatistoiden «tazovaldkundoiden» konfederativine ühtištuz Ukrainan suvipäivnouzmas vll 2014−2015.
* Uz'venäma — Venäman žilo Merenrandaližen randan Škotovon rajonan keskuzpalas.
NGC 172

**NGC 172** (vai *PGC 2228*) om spiraline galaktik Kitan tähthištos. Objekt om avaitud 1886-ndel vodel.

Galaktik sijadase 136 millionas vauktuzvozid Maspäi.

## Irdkosketused
* Lehtpol' astronomižes ''ned.ipac.caltech.edu''-andmuzbazas.
NGC 173

**NGC 173** (vai *UGC 369*; *PGC 2223*) om spiraline galaktik Kitan tähthištos. Objekt om avaitud 1790-nden voden tal'vkul.

Galaktik sijadase 3,8 millionas vauktuzvozid Maspäi.

## Irdkosketused
* Lehtpol' astronomižes ''ned.ipac.caltech.edu''-andmuzbazas.
Messier 77

**Messier 77** (vai *NGC 1068*, vepsän kirjamil *Messje 77*, ) om aktivine galaktik Kitan tähthištos. Francine Pjer Mešen-astronom avaiži objektad 1780-nden voden redukul.

Galaktikan toižed nimed: IRAS02401-0013, UGC 2188, KUG 0240-002, MCG 0-7-83, Arp 37, ZWG 388.98, 3C 71, PGC 10266.

Messje 77 sijadase 60 mln vauktuzvozid keskustal. Suruz om 85 tuhad vauktuzvozid.

## Irdkosketused
* Lehtpol' astronomižes ''ned.ipac.caltech.edu''-andmuzbazas.
NGC 245

**NGC 245** (vai *UGC 476*; *PGC 2691*) om spiraline galaktik Kitan tähthištos. Britanine Uil'jam Geršel'-astronom avaiži objektad 1785-nden voden redukul.

## Irdkosketused
* Lehtpol' astronomižes ''ned.ipac.caltech.edu''-andmuzbazas.
NGC 244

**NGC 244** (toižed nimed — *PGC 2675*, *MCG-03-03-003*) om linzanvuitte galaktik (S0) Kitan tähthištos. Britanine Uil'jam Heršel'-astronom avaiži objektad 1785-nden voden tal'vkul.

## Irdkosketused
* Galaktik astronomižes ''ned.ipac.caltech.edu''-andmuzbazas.
NGC 239

**NGC 239** (vai *PGC 2642*) om galaktik Kitan tähthištos. Objekt om avaitud 1886-ndel vodel.

## Irdkosketused
* Lehtpol' astronomižes andmuzbazas (''ned.ipac.caltech.edu'').
Vologdan pörutügitegim

**Vologdan pörutügitegim** vai **SAS «VPT»** (, ) om Venäman pörutügitegmišton üks' kaikiš surembiš edheotandoišpäi, sijadase Vologdas. Se om kaikiden konstruktivižjonoiden pörutügiden ezinenahine tegii. Enamba 1 mln pörutügid kus (2018), enamba 3 tuhad radnikoid vl 2013.

Pädirektor, sid' direkcijan ohjandai — Aleksandr El'perin vspäi 1994. Tegimen direktor — Aleksei Mel'nikov vspäi 2005.

## Enzne
Vn 1967 4. päiväl uhokud NSTÜ:n Ministrišt oti Käsköd № 102 Valdkundaližen pörutügitegimen sauvondas Vologdha varatoitamha Volgan avtotegint komplektacijan tegesil Čerepovecan metallaspäi. Ezmäižen Vologdan pörutügen pästandan oficialine dat om vn 1971 26. viluku. Vl 1971 uhokun augotaden Vologdan VPT oigendaškanzi ičeze produkcijad Tol'jatti-lidnan avtotegimhe kaikenaigaižikš.

Vn 1971 sügüz'kus tegim pästi ičeze ezmäine million pörutüged. Vl 1975 VPT-23 pörutügiden 13 tipale anttihe valdkundališt Hüvän Ladun znamad. Vn 1981 12. päiväl keväz'kud Valdkundaline pörutügitegim № 23 sai ičeze ezmäšt arvlahjad — Radoližen Rusttan flagan ordenad.

Vl 1994 vajehtihe edheotandan formad SAS:ha, se sai nügüdläšt nimed.

## Massinformacijan sarak
Vs 1972 redukun 26. päiväspäi pästtas tegimes ičeze maksutont «Vologdan pörutügi»-lugendlehtest ().

## Homaičendad


## Irdkosketused
* '''Vologdan pörutügitegim:en''' oficialine sait (''vbf.ru'').  
* «Vologdan pörutügi»-lugendlehtesen nomerad ''vbf.ru''-saital.
Suviafrikan Tazovaldkundan administrativiž-territorialine jagand

Suviafrikan Tazovaldkundan provincijad da niiden administrativižed keskused (vspäi 1994):

## Homaičendad
NGC 217

**NGC 217** (vai *PGC 2482*) om spiraline galaktik Kitan tähthištos. Uil'jam Heršel'-astronom avaiži objektad 1785-nden voden kül'mkul.

## Irdkosketused
* Lehtpol' astronomižes ''ned.ipac.caltech.edu''-andmuzbazas.
Reigan Ronal'd

**Ronal'd Uilson Reigan** (; sünd. 6. uhoku 1911, Tampiko (Illinois), AÜV — kol. 5. kezaku 2004, Los Andželes, Kalifornii, AÜV) oli 40. AÜV:oiden prezidentan (1981−1989) da 33. Kalifornijan pämehen (1967−1975). Hän oli ranu mugažo akt'oran enččel.

## Galerei

Fail:Ronald Reagan in Cowboy From Brooklyn trailer.jpg|Reigan akt'oraks (*«Lehmidenpaimen Bruklinaspäi»*-fil'man treileras, 1938. voz')
Fail:Ronald Reagan in the US Army Air Force 1940s.jpg|Ronal'd Reigan AÜV:oiden armijan il'mvägiš (1940:nded voded)
Fail:Ronald Reagan 1985 presidential portrait.jpg|Ronal'd Reigan oficialižes ümbriolendas, 1985


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Ronal'd Reigan AÜV:oiden Vauktan Pertin saital (''whitehouse.gov''). 
* Ronal'd Reiganan prezidentine fond da kirjišt (''reaganfoundation.org''). 
* Ronal'd Reigan kuti akt'or IMDb (Internet Movie Database)-saital. 
* Ronal'd Reiganan elo da fil'mografii NNDB (Notable Names Database)-saital.
NGC 171

**NGC 171** (vai *NGC 175*, *PGC 2232*) om spiraline galaktik Kitan tähthištos. Objekt om avaitud 1784-nden voden redukul.

## Irdkosketused
* Galaktik astronomižes ''ned.ipac.caltech.edu''-andmuzbazas.
Indine valdmeri

**Indine valdmeri** om koumanz' surtte Man valdmeri, se kattab planetan vedenpindan läz videndest.

## Ühthižed andmused
Valdmeren pind — 76,17 mln km².

Randpird — 66 526 km

Mülü — 282,65 mln km³.

Necen valdmeren kaikiš süvemb čokkoim sijadase Zondkurnus (7258 m).

Indižen valdmeren meriden, lahtiden da sal'miden pind — 11,68 mln km² (15% valdmeren kaikes pindaspäi), mülü — 26,84 mln km³ (9,5%).

## Geografii
Levitadud pidust' valdmeren randištod mered da pälahted (častomaraižen mödhe): Rusked meri, Arabijan meri (Adenan laht, Omanan laht, Persijan laht), Lakkadivan meri, Bengalijan laht, Andamanan meri, Timoran meri, Arafuran meri (Karpentarii-laht), Sur' Avstraline laht, Mousonan meri, Deivisan meri, Ühtištusen meri, Kosmonavtoiden meri (nell' jäl'gelišt mert erašti mülütadas Suvivaldmerhe).

Erased sared — ozutesikš, Madagaskar, Sokotr, Mal'divad — oma amuižiden kontinentiden paloikš, toižed oma vulkanižen augotižlibundanke — mugoižed oma Andamanan, Nikobaran sared, Karačunan sar'. Madagaskar om Indižen valdmeren kaikiš suremb sar', sen pind — 590 tuh. km². Toižed kaikiš surembad sared, sen ühtes sarištod-ki: Tasmanii, Šrilank, Andamanan sared, Komoran sared, Maskarenan sared (Reün'jon, Mavrikii).

## Tarbhaižed kaivatused
Kivivoi da londuseline gaz oma Indižen valdmeren kaikiš znamasižembad kaivatused. Niiden löudmižsijad oma meriden šel'fas: Persijan da Suecan lahted, Bassan sal'm, läz Indostan-pol'sart.

Kaivandod — il'menit, monacit, rutil, titanit, cirkonii — sadas Indijan, Mozambikan, Tanzanijan da Suviafrikan Tazovaldkundan mererandištoišpäi, Madagaskar- da Šrilank-sarišpäi.

## Homaičendad
Mad'jaran kel'

**Mad'jaran kel**' (ičeze nimituz om *magyar nyelv, magyar*) om valdkundkel' Mad'jaranmas. Se om suomalaiž-ugrilaine kel', Madjaranman rahvahan kel'.

Regulirui organizacii om Mad'jaranman Tedoakademijan kelentedon institut.

## Oficialine status

Regionaline vai taholine status om Serbijas (Vojevodinan agj), Romanijas (Transil'vanii) da Ukrainas (Karpatoidentagaine agj). Mad'jaran kel' om EÜ:n üks' oficialižiš kelišpäi. Mugažo äi mad'jaran kelen pagižijoid om Slovakijas, Avsrijas, Horvatijas da Slovenijas.

## Pagižijoiden lugu
Pagižijoiden lugu kaikes mirus om läz 14 millionad ristituid.

## Mad'jaran kirjamišt
Mad'jaran keles om 44 kirjamed latinan kirjamišton pohjal, 4 niišpäi (Q, W, X, Y) kävutadas verhiden keliden sanoid kirjutamha vaiše.

## Lugusanad
* **egy** — üks' 
* **kettő** — kaks' 
* **három** — koume 
* **négy** — nell' 
* **öt** — viž 
* **hat** — kuz' 
* **hét** — seičeme 
* **nyolc** — kahesa 
* **kilenc** — ühesa 
* **tíz** — kümne
* **húsz** — kaks'kümne
* **harminc** — koumekümne
* **száz** — sada
* **ezer** — tuha

## Frazad
* Jó napot (kívánok)! [joːnɒpot kivaːnok] — Tervhen!
* Hogy hívnak? — Kut sindai kuctas?
* Hogy vagy? — Kugalaine oled?
* Hol laksz? — Kus sinä eläd?
* Viszontlátásra! [visontlaːtaːʃrɒ] — Nägemižhesai!
* Köszönöm. [køsønøm] — Kitän.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Vepsä-Mad'jarine i Mad'jar-Vepsläine vajehnikad *vepsze.hu*-saital vepsläižiden polhe.  (Petroskoin kirjkelen variantal)
Germanii (znamoičendad)

**Germanii** voib znamoita:
* Germanii — valdkund Evropas. Sen nimen pävariant — Saksanma.
* Germanii — himine element.
Markova Rimma

**Rimma Vasil'jevna Markova** (; sünd. 3. keväz'ku 1925, Čurino-žilo, Samaran gubernii, Venäman NFST, NSTÜ — kol. 15. viluku 2015, Moskv, Venäma) oli venämalaine i nevondkundaline teatran da kinon aktris. Oli Venäman rahvahanartistan (1994).

## Biografii
Vändi teatras lapsessai. Vll 1945−1947 openzihe Vologdan dramatižen teatran studijas ühtes Leonid Markov-vellänke, kudamb tegihe mugažo akt'oraks. Fil'mzihe äi kerdad kinos (enamba 80 rolid), TV-reklamas.

## Kanz
Rimma oli lähtnu mehele koume kerdad. Tat'jana-tütär (sünd. 1961) om kahtendes naimiželospäi, Födor-tütrenpoig (sünd. 1995).

## Erased rolid kinos
* «*Meiden sires*» (1957) — äjiden lapsiden mam
* «*Ei ole eht völ*» (1974) — Zinaida Voronina
* «*Venälaine ruletk*» (1990) — bab
* «*Vanhad pajod päižes 2*» (1996) — Vasil'jevna-irdnik
* «*Öline varjoičendjouk*» (2004) — Dar'ja Šul'c-noidak

## Homaičendad
Lukašenko Aleksandr

**Aleksandr Grigor'jevič Lukašenko** (, ; sünd. 30. eloku 1954, Kopis', Vitebskan agj, Vaugedvenäman NST, NSTÜ) om nügüdläine Vaugedvenäman prezident. Radab kudenden strokun jäl'geten (vs 1994 heinkun 20. päiväspäi; kudenz' strok — vn 2020 elokun 9. päivän valičendoiden jäl'ghe).

Vn 2020 valičendoiden satused ei olend tundištadud EÜ:n valdkundoiš, AÜV:oiš, Kanadas, Sures Britanijas, Ukrainas da toižiden valdkundoiden rives, ka ned lugetas Lukašenkod valdkundan illegitimižeks pämeheks.

Venäman hogahtusen Ukrainha aigal Lukašenko pid'oiteli Putinan da abuti hänele sodas. Kogonaižen mail'man äjiden maiden pämehed lugetihe sidä pahaks, sikš sankcijad tuliba Vaugedvenämha. 

## Biografii
Mez' om üläopendusen kahten aluzkundan pästnikan: Mogilövan valdkundaline pedagogine institut i Vaugedvenäman maižanduzakademii. Sadud specializacijad oma istorijan i kundaližen tedon opendai, maižanduztehmižen ekonomist-organizator.

Aleksandr Lukašenko oli nevondkundaližen kompartijan ühtnijan vll 1979−1991. Ühtni «Kommunistad demokratijha»-likundha vll 1991−1992, siš aigaspäi ei ühtnend partijoihe.

Politikanmez' om naižiš, Galina om hänen ak vspäi 1975. Sündutihe da kazvatihe koume poigad naimiželos: Viktor, Dmitrii, Nikolai.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Vaugedvenäman prezidentan oficialine sait (''president.gov.by'').
Obrazcova Elena

**Elena Vasil'jevna Obrazcova** (; sünd. 7. heinku 1939, Leningrad, Venäman NFST, NSTÜ — kol. 12. viluku 2015, Läipcig, Saksonii, Saksanma) oli sur' venälaine operpajatai (meccosoprano).

Lugetas Obrazcovad ühteks kaikiš znamasižembiš meccosopranoišpäi. Hän oli Venäman NFST:n (1973) i NSTÜ:n (1976) rahvahanartistan, «Kuldaline Verdi»-premijan da Leninan premijan laureatan dai Socialistižen radon vägimehen (1990). Sai mugažo «Edessatuseks Tatanman edes»-ordenad (2000).

## Biografii
Elena oli sündnu Leningrad-lidnha.

Vn 2014 kül'mkun keskespäi sädihe Elenale tervehtamišt Läipcigan läžundkodiš, kus sättui donor oli löudnus. Sigä tehtihe operacijad luaivoiden vajehtuses. Operacii jäi effektata, sikš miše 75-voččen pacientkan vägitoi organizm ei reagiruind kut pidiži. Koli pit'kan läžundan jäl'ghe Läipcig-lidnas.

## Kanz
Pajatai naine läksi mehele kahten kerdan. Vl 1966 hän sünduti üks'jäižen Elena-tütren, Elena om Montserrat Kabal'jen openikan. Tähäsai elädas Aleksandr-tütrenpoig da Elija-tütrentütär.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Pühätadud Obrazcovale oficialine ''obraztsova.org''-sait.
Savič

**Savič** om ratud kivi mineraližiš materiališpäi. Sen form om oigedsaumaine tobjimalaz. Kävutadas sidä sauvondmaterialaks. Savičuid erištadas ičendoiden mödhe: vahvuz, vezivastaižuz, pakaižvastaižuz.

## Istorii
Ani meiden aighasai poltatoi torhuzsavič oli levitadud äjiš maiš. Mugoižhe savičhu ližazihe čaptud ol'ged. Kacmata sihe, polttud savič kävutase sauvomha amussai, ozutesikš, sauvused Amuižegiptas voz'tuhal 3-2 EME. Rusked savič oli tarbhaine Mesopotamijan da Amuižriman arhitekturas, sigä panihe koverikahid konstrukcijoid (bembel'ülähid, hol'vid) savičuišpäi 45x30x10 sm surudel. Savičuiden form Amuižes Rimas oli erazvuitte — oigedsaumnik, koumesaumnik, kehkerform.

Venäs edel savičud kävutihe *[[plinf]]ad* (ozutesikš, *plinf* lanksi Grazijan Ivanan pähä Sofijan päjumalanpertin sauvomižen kaclemižen aigan Vologdas). Se om leved da hoik savesine plat (plistak) läz 2,5 sm sankte. Sidä tegihe eriližil puformil, kuivazihe 10-14 päiväd, sid' ümbripolttihe päčin südäimes. Äjiden plinfiden pindoil löutas znamoid, niid lugetas tegijan kleimikš.

Venän car'kundas 15. voz'sadassai kävutihe standartišt polttud savičud. Ivan III-carin aigan Moskvan Kremlin saudud seinäd da pühäpertid oma necen ozuteseks. Mastarid-italijalaižed ohjanziba niiden sauvomišt.

Meiden järgeline savič om oigedsaumaižen formanke sen tagut, miše muga savičud sättub pidamha kädes. Ezmässai 16. voz'sadal tegihe mugoižid savičuid Anglijas.

## Tipad
Nell' savičun tipad oma kaikiš tetabambad:
* giperpressuidud;
* keramine (rusked) — polttud savespäi;
* samansavič — saves da täudimespäi;
* silikatine — ratud letkespäi da mouckivespäi.

## Suruded
Ühthižen standartan savič (muga nimitadud «normaline» vai «norman format» (NF)) tuli Venämha vähemba voz'sadad tagaz — vl 1927. Norman format om 250x120x65 mm irdaližidenke suruzidenke.

Toižiden suruziden nimitused NF:n röunataden:
* 1NF (üks'märaine) — 250x120x65 mm;
* 1,4NF (poletoštmäraine) — 250x120x88 mm;
* 2,1NF (kaksitadud) — 250x120x140 mm.

Nened kaks' suruzid mugažo oma GOST:as, no kävutadas ani harvoin:
* 0,7NF («Evro») — 250x85x65 mm;
* 1,3NF (moduline üks'märaine) — 288x138x65 mm.

Palahine (piduz):
* 3/4 («koume nelländest») — 180 mm;
* 1/2 («polišk») — 120 mm;
* 1/4 («nelländez») — 60...65 mm.

## Tehmižen tehnologii

Edel 19. voz'sadad savičuiden tehmižen tehnologii oli primitivine, sihe mülütihe äi käzitöd. Formuihe savičuid kädel, kuivazihe vaiše kezal. Aigaks panihe päčid kuivatud torhuzsavičuišpäi poltamha vaiše formuidud savičuid päčin südäimes.

19. voz'sadan keskes sädihe renghatadud päčin poltandan täht, i mugažo lentpressan. Tehmižen tehnik šingotihe edeleze, tehnologii paremboiči kaikuččen kerdan uden tehnikan tuldes. 19. voz'sadan lopus sauvoškanzihe kuivatezkamerid, sil-žo aigal tegeškanzihe saven ümbriradajid mašinoid.

Meiden aigan kaikenaigaižed edheotandad tehtas enamba nelläd videndest kaikes savičuspäi. Niiden keskes om-ki järedoid mehaniziruidud tegimid enamba 200 mln savičuid voden keskpästandanke.

## Kacu mugažo
* Savičpaneg

## Homaičendad


## Irdkosketused
* ГОСТ 530-2012. Кирпич и камень керамические. Общие технические условия (Keramine savič da kivi. Ühthižed tehnižed arvoimižed).
Nabolnik

**Nabolnik** vai **Bolpirg** (lüd., ) om vepsän i karjalan rahvahiden söm. Se om avol'jaine pirg bolanke päluižeks.

Komponentad: bol, jauh, sahar, argvoi, kandatez, kanamunad, vähäižen sodad i uksusad.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Bolpirg // Vepsän kelen korpus. — #711.
Afrikan valdkundad

Kaik om 54 ripmatont valdkundad **[[Afrik]]as**.

Sen ližaks 8 rippujad territorijad om olmas Afrikas.

## Kacu mugažo
* Mail'man valdkundad

## Homaičendad
Suviamerikan valdkundad

Kaik om 12 ripmatont valdkundad **[[Suviamerik]]as**.

Sen ližaks 3 rippujad territorijad om olmas Suviamerikas.

## Kacu mugažo
* Mail'man valdkundad

## Homaičendad
Pohjoižamerikan valdkundad

Kaik om 23 ripmatont valdkundad **[[Pohjoižamerik]]as**.

Sen ližaks 20 rippujad territorijad om olmas Pohjoižamerikas.

## Kacu mugažo
* Mail'man valdkundad

## Homaičendad
Valdmerimaiden valdkundad

Kaik om 14 ripmatont valdkundad **[[Valdmerimad|Valdmerimaiš]]**.

Sen ližaks 24 rippujad territorijad om olmas Valdmerimaiš.

## Kacu mugažo
* Mail'man valdkundad

## Homaičendad
Suv

**Suv** (, mugažo fidžin hindikš) om Fidžin pälidn da kaikiš suremb lidn Suvižiš Valdmerimaiš (päiči Avstralijan da Uden Zelandijan lidnoiš). Se om valdkundan ižandusen da politikan keskuz, Keskuzližen ümbrikon administrativižeks keskuseks mugažo.

## Istorii
Vspäi 1952 Suv om lidnan statusanke. Valdkundan prezidentan pert'kulu, ohjastusen da parlamentan sauvused sijadasoiš lidnas.

Sömän i sauvondmaterialiden tegimed ratas lidnas. Suv om äjiden bankoiden da torguindkeskusiden sija.

Vl 2003 lidn vastsi Suvitün'valdmerižid vändoid koumen kerdan.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Viti Levu-saren suvipäivnouzmaižel randal, penel pol'sarel. Enččel sod ottihe lidnan territorijad. Järedad ezilidnad oma Nasinu i Nausori pohjoižpäivnouzmas.

Klimat om ekvatorialine vihmmecoiden, torokad oleldas. Päivän keskmäine lämuz om +24..+27 C° vodes läbi. Paneb sadegid 3023 mm vodes, vähemba heinkus — 136 mm. Lidnas eile leterandoid lebun täht, no om 78 puištod.

Suv jagase kudeks rajonaks (keskuz, pohjoine, sid' častomaraižen mödhe): Keskuzline, Tamavua, Kanningem (angl. *Cunningham*), Nabua, Samabula, Muanikau.

## Eläjad
Vn 2007 Fidžin rahvahanlugemižen mödhe 167 975 ristitud elihe lidnaglomeracijas 2048 km² pindal.

Lidnas om läz kahtkümned openduzsijad, sidä kesken Fidžin medicinan openduzsija da Suvitün'valdmerižen universitetan alajaguz ().

## Transport
Suv om järed transportsol'm. Kaks' rahvahidenkeskešt lendimportad sijadasoiš ezilidnoiš: Nandi (*NAN*, rahvahidenkeskeine todesižikš) da Nausori (lendused valdkundadme da Tuvaluhupäi). Mugažo valdkundan kaikiš suremb port radab valdmeren randal.

## Galerei

Suva, Fiji 52.jpg|Ristitud pälidnan irdal, semendku 2014
ALBERT PARK, SUVA, FIJI ISLANDS.jpg|Al'bert-puišt, uhoku 2014
MHCC.jpg|Torguindkeskusen südäimes
Colo-i-Suva big waterfall.jpg|Kolo I Suv-vezilanktend


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Suvan muzejan sait (''fijimuseum.org.fj''). 
* Fidžin medicinan openduzsijan sait (''fsm.ac.fj''). 
* Suvitün'valdmerižen universitetan sait (''usp.ac.fj'').
Kalifornii (znamoičendad)

**Kalifornii** voib znamoita:
* Kalifornii — AÜV:oiden štat.
* Kalifornii (himine element) — himine element.
Modaižed sobad

**Modaižed sobad** oma sättujad modan tendencijoihe sobad.

## Modaižihe sobihe sidodud pätärtused
* *Korged mod* — mugoine näguz: vejad Modan Kodid märitas sobiden da aksessuaroiden stilid (materialad, fason) tulijha sezonha. Modan Kodiden produkcii pästtas penil paloil kundan privilegižiden šoiduiden täht. Modan nedaliden aigan mugoine produkcii ezitase.
* *[[Mod (stil')|Mod]]* — näguz, konz märitud sobafasonad (niiden materialad-ki) levigatas toižhepäi da ottas enambut lühüdaks aigaks. Mod om olmas, miše säta nügüd'aigaišt ristitun nägud. Massinformacijan sarak möhästusenke kopiruib korktan modan. Muga modan polhe tedištadas äi ristituid — sobiden tegijad ičeze keradusiden säten, kulutajad.
* *Keraduz* om sobiden modeliden kogonaine serii. Sihe mülüdas severt fasonid erazvuiččen dekorativižen ümbriradmiženke ühthižes koncepcijas.
* *Soban model*' om sobiden masstehmižen tärtuz. Model'jer sädab sidä.
* *Sezon* — necil sanal sobiden tegijad märitas keradusiden vajehtamišt. Om kaks' sezonad paksumba kaiked — sügüz'liž-tal'veline da keväz'liž-kezaline.
* *Siluet* om sobiden fizine form hibjaha ištundmäran mödhe. Siluetad oleskeldas: ištui, pol'ištui, trapecijanvuitte da oigedsaumaine.
* *[[Soban stil'|Stil']]* — nece om sobiden, čomitesiden da aksessuaroiden ühtnend märitud mel'kuvad sädamha. Nece mel'kuva sättub situacijha (oz., praznik), ümbriolendha (oz., radoline ümbriolend), kundaližhe statusha.
Suks'

**Suks**' voib znamoita:
* Suks' — üks' kahtiš ühtejiččiš ladlusišpäi hihtamha lumedme.
* Suks' — pordaz ličemha jonusen vagonha, korjha, jüguavton kabinha.
* Suks' — avton, velosipedan i tž. polgim.
San Marino (znamoičendad)

**San Marino** (mugažo italijaks) om valdkund i toponim. Se voib znamoita:
* San Marino — pen' valdkund Evropan suves, om ümbärtud Italijan territorijal.
* San Marino — lidn, ühtennimižen valdkundan pälidn.
* San Marino — amerikaine lidn Kalifornii-štatan Los Andželesan ümbrikos, Pasadinan elokaz ezilidn.
* San Marino — jogi ühtennimižen valdkundan i Italijan territorijoil.
Mal't (znamoičendad)

**Mal't** voib znamoita:
* Mal't — valdkund.
* Mal't — sar' Keskmeres, üntennimižen valdkundan päpala.
* Mal't — notked kivivoi asfal't-tervakahiden komponentoiden surenke lugumäranke.
Mahuz

**Mahuz** om mapindan väghine šoid vai kaik sagedmad. Se om londuseline objekt, formiruiše eziauguižiden mineraloiden süväl himižel toižetamižel, mahusensädandan faktoroiden painegenke. Harakterizuiše kazvateližusel.

## Ümbrikirjutand
Mahusen profil' kogoneb gorizontoišpäi. *[[Mahusentedo]]* tedoidab mahusid, sen satused oma tarbhaižed maižandusen i geologijan täht.

Erased mahusen toižendad — allüvialine mahuz, čuruma, letema (ledma), savik, savima, turbaz. Vedenalaine ma om nima (muda, tümä).

Mineraližed komponentad ottas mahusen 50..60 % mülün mödhe i 90..97 procenthasai vedusen mödhe. Mahusen üläšoidun pudotadud ninevuz vajehtase 0,1..1,8 g/sm³ röunoiš.

Mahusen il'm mülütab äi gazoid, niiden kesken oma hapanik, hil'muiktuzgaz, metan da sen gomologad, azot, vezinik, rikvezinik.

## Mahusen vepsän toižendad
* *Kezandma* — jättud ma aigaks.
* *Kurdiž ma* — man aluine, alamahuz.

## Mahushe sidodud vepsän muštatišed da ozoitesed
### Muštatišed

* *Eile rad taivhas, a om mas.*
* *Ičein ma om kal'hemb kuldad.*
* *Kibinas ma palab.*
* *Kuivadme madme asttes jaugoid ed kasta.*
* *Ma om toine mam.*
* *Ma navedib hergen, a pap' andandan.*
* *Mad kivita ei ole.*
* *Mas magadad — tegese nell'kümne pahut.*


### Ozoitesed

* Jäniš jädme, a vill madme (heinregi).


## Homaičendad
Indii (znamoičendad)

**Indii** voib znamoita:
* Indii — järed valdkund Suvižes Azijas.
* Indii — himine element.
* «Indii-ižand» (angl. *Mr. India*) — vn 1987 indine fil'm.
Mad'jaranman administrativiž-territorialine jagand

Nügüd'aigaine administrativine jagand om olmas surita vajehtusita vspäi 1950. Kaik om 3155 kundad **[[Mad'jaranma]]s**, sidä kesken 346 lidnad i 2809 küläkundad vn 2016 andmusiden mödhe. Ned mülüdas 19 agjaha (*[[med'je]]d*, ). Budapešt-pälidn om tazostadud agjaha. Ühtištudas niid 7 administrativižhe regionha () vspäi 1999. Agjad alajagasoiš 175 ümbrikoks () vspäi 2013, pälidn alajagase rajonikš (*kerületei*). Ümbrikod — lidnoikš (*város*) da küläkundoikš (*község*).

## Regionad

## Agjad (med'jed)

Kaik om 19 muga nimitadud «med'jed» (agjad) valdkundas, pälidnan ližaks:
# Bač-Kiškun ()
# Baran'j (*Baranya megye*)
# Bekeš (*Békés megye*)
# Boršod-Abaui-Zemplen (*Borsod-Abaúj-Zemplén megye*)
# Čongrad-Čanad (*Csongrád-Csanád megye*)
# D'jor-Mošon-Šopron (*Győr-Moson-Sopron megye*)
# Fejer (*Fejér megye*)
# Haidu-Bihar (*Hajdú-Bihar megye*)
# Heveš (*Heves megye*)
# Jas-Nad'kun-Sol'nok (*Jász-Nagykun-Szolnok megye*)
# Komarom-Estergom (*Komárom-Esztergom megye*)
# Nograd (*Nógrád megye*)
# Pešt (*Pest megye*)
# Sabol'č-Satmar-Bereg (*Szabolcs-Szatmár-Bereg megye*)
# Šomod' (*Somogy megye*)
# Zal (*Zala megye*)
# Tol'n (*Tolna megye*)
# Vaš (*Vas megye*)
# Vesprem (*Veszprém megye*)

## Homaičendad
Niger (znamoičendad)

**Niger** om geografine nimituz. Se voib znamoita:
* Niger — valdkund Päivlaskmaižes Afrikas.
* Niger — jogi Päivlaskmaižes Afrikas.
* Niger — Nigerijan štat.
Tatu (znamoičendad)

**Tatu** om tärtuz äjidenke znamoičendoidenke, kanzannimi i suomen meheline nimi. Se voib znamoita:
* Tatu — kuvatusen toižend hibjan pindal.
* T.A.T.u. — Venäman muzikaline naižduet.
* Țațu — Romanijan külä Karaš-Severin-ümbrikos.
* Tatu — Andad-regionan latinamerikaižen čarango-jändesoiton toine nimituz.
Monako (znamoičendad)

**Monako** ( [mɔnako]) om geografine nimituz i kanzannimi. Se voib znamoita:
* Monako — valdkund Evropan suves.
* Monako — ühtennimižen valdkundan pälidn.
Lüksemburg (znamoičendad)

**Lüksemburg** om toponim i kanzannimi. Se voib znamoita:
* Lüksemburg — Evropan valdkund.
* Lüksemburg — ühtennimižen valdkundan pälidn.
Gvatemal (znamoičendad)

**Gvatemal** voib znamoita:
* Gvatemal — valdkund Keskuzamerikas.
* Gvatemal — lidn, ühtennimižen valdkundan pälidn.
Südäimed (kartankarv)

**Südäimed** (kävutase äilugus vaiše; , , ) om rusked kartankarv, nell'mujuižes pačkas mugažo. Se om francijan pačkan üks' nelläs kartankarvaspäi.

Südäimiden znamad — ♥ ♡. Znam om südäikeran (südäimen) stilizuidud kuva. Kuvadase kuti  saksan pačkas. Kartankarvan znam om melestehtud Saksanmas 15. voz'sadal.

## Vižkümnekaks'kartaižes pačkas
tuz 2 3 4 5 6 7 8 9 10 saldat (La Gir, Lahire) dam (Judif', Judit) kunigaz (Sur' Karl, Čarl'z)

## Homaičendad
Puzu

**Puzu** om vicahine vai lasthine putegez mülütamha midä-se.

## Puzun palad
* *Laidad*.
* *Počepk* — puzun varz' (pang), raidaižes padimespäi tobjimalaz.
* *Pohj*.

## Puzhu sidodud vepsän tärtused
* *Čunz'puzuine* — kalatajan puzik šotuid panemha.
* *Komšuine* — tohne puzik.
* *Koškpuzu* — sur' puzu südäivarzidenke koškud vai atavod tomha.
* *Last, Puzulahk* — material, sargad puspäi.
* *Mastin* — kuvatud puzu.
* *Pind* — hongasine brusut, kudambaspäi porotadas puzulahkoid.
* *Puzik, Puzuine* — pen' puzu.
* *Puzunik* — puzuiden tegii.
* *Puzuvac* — bröngvac, ristit suren vacanke.

## Puzhu sidodud vepsän muštatišed da ozoitesed
### Muštatišed

* *Elo meleta kuti puzu reigunke.*
* *Eraz eläb ku puzhu paneb, a toine eläb ku märgan mecan poltab.*


### Ozoitez

* Täuz' puzuine käbedoid kuldaižid munaižid. (hiled padas)


## Galerei

Visserijmuseum048.jpg|Koškpuzu maimanke,Bel'gii
Korb1.JPG|Puzuiden lauk,Saksanma
Drovnica.jpg|Puzu haugoid tomha
Basket-wood.JPG|Mülütimed puzulahkospäi(lastaspäi), Vaugedvenäma
Baskets four styles.jpg|Nellän stilin puzud


## Kacu mugažo
* Kašal' (Merš)

## Irdkosketused
* Kut puzud tehtas // Vepsän kelen korpus. — #5.
* Kut tehtas puzu // Vepsän kelen korpus. — #102.
* Lasthižen puzun sädamine Karjalan televizijan «Kotosalla — Pedai om londusen čudokaz lahj»-oigenduses ''youtube.com''-saital.
Tegimištpäč

**Tegimištpäčid** kävutasoiš tegimištos ümbriradamha erazvuiččid materialoid enamba mi 400 Cel'sijan gradusad lämudel tobjimalaz. Voidas vedada lämut objektale vai olda lämuzreaktoran.

Ottas kävutamižhe surid päčid instrumentaks ižandusen sarakoiš, oz., himižiden reakcijoiden täht, murdoiden piroliz vai poltatez, kivivoinümbriradmine, stökoltegimišt, metallurgii.

## Toižendad
Tegimištpäčid oma erazvuiččed funkcijan, lämbitusen tarbhaižusen, poltusen, il'man andandan mödhe (päiči elektrižes) da tž.. Niiden toižendad oleskeldas:
;Konstrukcijan mödhe:
* Čuhunduzpäč
* Kamerpäč
* Koksbatarei (mülütab 45-69 kokspäčid)
* Martenpäč
* Mufel'päč
* Mät
;Lämbitusen mahtusen mödhe:
* Elektropäč
** Bembel'päč
** Indukcine päč
* Gazpäč
;Ümbriradmižen materialan mödhe:
* Cementpäč
* Raudsuladuzpäč
;Ezimäričendan mödhe:
* Kovitamižpäč
* Kuivatezpäč
* Poltandpäč

## Homaičendad
Noid (znamoičendad)

**Noid** voib znamoita:
* Noid, noidak — tedai, völh.
* Noid — vepsän muzikaline grupp.
* Noid (sünd. 1970) — avstrijalaine muzikant.
Haapajärvi

**Haapajärvi** (mugažo suomen i ročin kelil) om Suomenman lidn valdkundan keskuzpalan päivlaskmas, Pohjoižpohjanma-provincijan suves.

## Istorii
Eländpunkt mainitase kirjutadud purtkiš ezmäižen kerdan vl 1547 kuti pen' *Haapajärvi*-külä, elihe tervan poltandal, kalanpüdusel, mectusel i dögotin pästandal. Kundan oficialine aluz om pandud vl 1868. Raudte tuli žilho vl 1960. Žilo sai lidnuden (, ) statusad vl 1967, kändihe lidnaks (suom. *kaupunki*) vl 1977.

Haapajärvi šingotase živatvodindan rajonan keskuseks. Hihtandsportan keskuz radab lidnas tal'vel.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase ühtennimižen järven (sen palad nimitasoiš Kortejärvi i Uitonsalmi) päivnouzmaižel randal tobjimalaz. Hautaperän vezivaradim om saudud lidnan suves.

Matkad agjan Oulu-keskushesai om 159 km pohjoižhe, Hel'sinkihesai — 400 km suvhe orhal, 458 km avtotedme vai raudtel.

Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan pind om 789,31 nellikkilometrad, sidä kesken kuiv ma 766,42 km², vezi i sokaz tahond ottas 22,89 km².

## Tobmuz
Kaik 23 küläd alištudas lidnan tobmudele. Haapajärvin municipaline suim kogoneb 27 ezitajaspäi.

Edeližed lidnan pämehed oma Juha Uusivirta (2013 — tal'vku 2023), Maija-Liisa Veteläinen (2003−2013).

## Eläjad

Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 8 202 ristitud, vl 2000 — 8 236 ristitud, vl 2010 — 7 639 ristitud, vl 2020 — 6 999 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt oli 8 519 eläjad vl 1995.

Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 98,4 %, ročin kel' — 0,1 %, toižed keled — 1,5 %.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnankundan oficialine sait (''haapajarvi.fi'').
Uusikaupunki

**Uusikaupunki** (mugažo suomen kelel, virktas [ˈuːsiˌkɑu̯puŋki], kätas «uz' lidn»;  [nyːstɑːd]), vanh venälaine nimituz **Ništadt**) om Suomenman lidn Suvipäivlaskmaine Suomenma-provincijas, Baltijan meren randal.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1617 Ročinman Gustav III-kunigahan käskön mödhe kuti lidn torguindoiktusidenke. Ezmäine jonuz tuli lidnha 1880-nzil vozil.

Uusikaupunki šingotase avtoühthekeradamižen tegimel i turizmal.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase agjan lodehes, kundan keskuzpalas, Botnižen lahten randal. Sirppujogi ( 54 km pitte) lankteb erigoittud merespäi damboil reskveden vezištho 40 km² pindanke lidnankundan pohjoižes, se kävutase varatoitmaha lidnad vedel.

Matkad agjan Turku-keskushesai om kuz'kümne üks' kilometr suvipäivnouzmha orhal, 72 km avtotel vai raudtedme. Matkad Hel'sinkihesai om 230 km päivnouzmha avtol. Lähembaižed lidnad oma Raum (Sadakund) 37 km pohjoižhe orhal vai 50 km avtotedme i Laitil 18 km päivnouzmha orhal vai 20 km avtotel.

Vn 2018 andmusiden mödhe lidnan ühthine pind om 1 932,48 km², sidä kesken kuivma — 503,20 km², meri — 1 380,95 km², sokaz ma otab 48,33 nellikkilometrad.

## Tobmuz

Uusikaupunkin municipaline suim kogoneb 43 ezitajaspäi.

Edeline lidnan pämez' om Kari Koski, radoi vhesai 2012.

## Eläjad
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 17 326 ristitud, vl 2000 — 17 019 ristitud, vl 2010 — 15 833 ristitud, vl 2020 — 15 506 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt oli 18 432 eläjad vl 1990.

Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 97,3 %, ročin kel' — 0,4 %, toižed keled — 2,3 %.

## Galerei

Uusikaupunki Old Church.jpg|Lidnan vanh lüteranine jumalanpert' (om saudud vll 1623−1629), vn 2007 nägu
Uusikaupunki market place.jpg|Uusikaupunkin torgusen sija (2007) udenke jumalanpertinke tagamal
Valmet Automotive.jpg|Avtotegimen ühthine nägu vl 2014
Uudenkaupungin vesitorni.jpg|Vezičuhunduz (vn 2005 olend)
Kohtuullisen ruma porschenkuljetuslaiva.jpg|Lidnan port vl 2007


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan ohjastusen sait (''uusikaupunki.fi'').
Hanko

**Hanko** (mugažo suomen kelel, virktas [ˈhɑŋko], ; enččes venäkel'ne nimi oli **Gangut**) om Suomenman lidnankund, lidn da port valdkundan da sen Udenma-provincijan suvipäivlaskmas. Se om Suomenman kaikiš suvemb lidn.

## Istorii
Ende pol'saren nem' oli purehlaividen seižuteseks, ned varastiba mödtulleid. Tahondan vanh suomen nimi om *Kumionpää*.

Eländpunktan aluz om pandud vl 1874 kuti jädumatoi meriport lopraudtestancijanke varatoitmaha Piterid miččel taht voden aigal. Hankon port kändihe emigracijan keskuseks, 19. da 20. voz'sadoil 240 tuhad ristituid sirdihe täspäi Pohjoižamerikha. Vll 1940−1941 Suomenma andoi lidnan sodameribazad kortomha Nevondkundaližele Ühtištusele, vll 1944−1955 Porkkal-sodameribazan kortom oli sen sijas.

Hanko šingotase meriportaks, jahtoiden keskuseks i «kezalidnaks», elämhä kezaaigan tobjan palan.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ühtennimižen pol'saren agjas, om ümbärtud merel koumes polespäi. Mererand da kül'bendrandad oma läz 30 kilometrad pitte lidnas, äiluguižed šherad (pened kall'oikahad sared) ümbärtas Hankod.

Matkad Hel'sinkihesai om 127 km päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha. Lähembaine lidn om Raseborg 35 km pohjoižpäivnouzmha.

Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan pind om 800,02 km², sidä kesken kuiv ma — 117,46 km², vezi da sokaz tahond ottas 1,53 nellikkilometrad, meren pind om 681,03 km².

## Tobmuz
Hankon municipaline suim kogoneb 31 ezitajaspäi.

Edeližed lidnan pämehed oma Denis Strandell (sulaku 2015 — keväz'ku 2024), Jouko Mäkinen (2009 — sulaku 2015).

## Eläjad
Vl 2000 lidnankundan eläjiden lugu oli 10 044 ristitud, vl 2010 — 9 026 ristitud, vl 2020 — 8 042 ristitud. Vspäi 1975 kaikiš suremb kundan ristitišt oli 12 163 eläjad vl 1980.

Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 52,3 %, ročin kel' — 42,9 %, toižed keled — 4,8 %.

## Galerei

Boulevarden Hango.jpg|Hankon bul'var, lidnan ohjastusen pert' om oiktad kät (2010)
Vesitorni ja Kirkko - Ilmakuva.jpg|Vezičuhunduz i lüteranine jumalanpert', vn 2018 nägu
Hangon kasino.jpg|Hankon kazino vl 2017
View towards railway station from Hanko water tower.jpg|Raudtestancijan nägu sen sauvusenke keskuses (kaks'žiruine pert') vl 2014


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden sait (''hanko.fi'').
Forss

**Forss** (suom. i ) om lidn Suomenman suvipäivlaskmas, mülüb sen Kanta-Häme-provincijha.

## Istorii
Vl 1846 ročilaine Aksel' Vil'gel'm Vahren () pani fabrikan alust ümbriradmaha puvillad Loimijogen (suom. *Loimijoki*) randal. Eländpunktan aluz om pandud vl 1923 kuti kund, se sai lidnan statusad vl 1964.

Forss šingotase municipalitetan holitišiden aluzkundoil, sömtegimištol, sauvondmaterialiden tehmižel (beton, lämuzizoläcii) i elektronikan edheotandal.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase agjan päivlaskmas, Loimijogen randoil ( 114 km pitte, Kokemäenjogen hura ližajogi).

Sured lidnad oma läheli: matkad Hämenlidnhasai (agjan keskuz) om vižkümne kuz' kilometrad pohjoižpäivnouzmha, Hel'sinkin keskuzpalhasai — 110 km suvipäivnouzmha, Turkuhusai — 88 km suvipäivlaskmha, Tamperehesai — 87 km pohjoižhe.

Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan pind om 253,36 km², sidä kesken kuivma — 248,83 km², vezi i sokaz tahond ottas 4,53 km².

## Tobmuz
Forss jagase kahteks administrativižeks lidnanlaptaks, ned alajagasoiš seičemetoštkümneks valičemižümbrikoks. Forssan municipaline suim kogoneb 43 ezitajaspäi.

Edeližed lidnan pämehed oma Sami Sulkko (2013−2017), Tapani Venho (2002–2013), Hannu Joensivu (1999–2001).

## Eläjad
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 19 332 ristitud, vl 2000 — 18 506 ristitud, vl 2010 — 17 904 ristitud, vl 2020 — 16 906 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 19 660 eläjad vl 1990.

Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 95,2 %, ročin kel' — 0,3 %, toižed keled — 4,5 %.

Hämen sättutoitud tedoiden universitetan (baziruiše Hämenlidnas, , , alusenpanend 1995, 10 tuh. üläopenikoid) üks' kampusoišpäi sijadase lidnan keskuzpalas.

## Galerei

Kaupungintalo - panoramio (1).jpg|Lidnan ohjastusen pert' (2010)
Forssan kirkko C IMG 4287.JPG|Forssan jumalanpert', vn 2014 nägu
Forssan ankkalammi.jpg|Ankkalammi-puišt («sorzanuitod») lidnan keskuzpalas vl 2006
Forssan yhteislyseo.JPG|Forssan üläopendusen licei (2008)
Teatteritalo, Torikatu 8, Forssa - panoramio.jpg|Teatran sauvuz vl 2012


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan ohjastusen sait (''forssa.fi'').
Korejan Tazovaldkundan administrativiž-territorialine jagand

Kaik om 9 agjad (provincijad) Suvikorejas, 6 lidnad agjan oiktusidenke (metropolii-lidnad) da 1 lidn eriliženke statusanke.

## Agjad
 

## Pälidnad
Salo

**Salo** (mugažo suomen i ročin kelil, suomen virkand: [ˈsɑlo]) om Suomenman lidn da lidnankund Suvipäivlaskmaine Suomenma-agjas. Se om valdkundan 20. lidn eläjiden lugun mödhe.

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Turkun tulendan aigkirjas vodenke 1325. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1887, se sai lidnan statusad vl 1960.

Salo šingotase Piiroinen-torguindmarkan meblin tehmižel (ištmed, lebuištmiden rived, sofad da laudad, metalližed pressuidud ezitegesed), kruizlaivoiden uksiden (Antti) i villänkuidimiden edheotandal, LeinoCast-metalltegesiden pästandal (mectehnikan, laivoiden i energomašiništon täht), mail'man indižen Wipro Technologies-kompanijan alajagudel (IT-konsul'tiruind, sistemintegracijan pätandad). Suriden teraztegesiden edheotand sijadase Halikko-ezilidnas.

Ende Nokia-kompanijan pezasidon telefoniden ezmäine tegim radoi lidnas vspäi 1981, sid' saudihe toist tegint vl 1995. Telefoniden pästand tuli lophu vl 2012. Vl 2015 Microsoft-kompanii saupsi pezasidon tedokeskust-ki. Saksalaine Hella-kompanii ezimeleti sirta lämuzdiodiden fabrikad Romanijha vodele 2018. Vl 2007 sauptihe sahartegint, Evrolaudkund lüheni saharsvöklan kazvatandan kvotid Suomenman täht.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Uskelanjogen (toine nimi — Salonjogi) da penembiden jogiden randoil, Baltijan meren randpolel. Om severt-se penid järvid lidnankundas.

Salo seižub Turku — Hel'sinki oiktal tel. Matkad agjan Turku-keskushesai om 52 km päivlaskmha, pälidnhasai om 114 km päivnouzmha.

Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan pind om 2 168,29 km², sidä kesken kuivma — 1 987,47 km², meri — 106,45 km², vezi i sokaz tahond ottas 74,37 nellikkilometrad.

## Tobmuz

Kaik 30 lidnrajonad da 413 küläd mülüdas Salon municipalitetha, ühtetas külid 12 gruppha. Salon municipaline suim kogoneb 51 ezitajaspäi.

Edeližed lidnan pämehed oma Tero Nissinen (2021−2022), Lauri Inna (kezaku 2017 — 2021), Antti Rantakokko (uhoku 2009 — semendku 2017), Matti Rasila (1999 — viluku 2009).

## Eläjad
Vl 1980 kaik 47 638 ristitud elihe lidnas, vl 2000 — 52 604 ristitud, vl 2010 — 55 235 ristitud (kaikiš suremb ristitišt), vl 2020 — 51 790 ristitud.

Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 92,9 %, ročin kel' — 1,1 %, toižed keled — 6,0 %.

## Galerei

Salonkaupungintalo1.jpg|Lidnan ohjastusen pert' (2011)
Salo Church fi.jpg|Salon lüteranine jumalanpert', vn 2008 nägu
Salo IoT Campus July 2018.jpg|«Salo IoT Campus»-biznespark da openduzkeskuz (2018)
Linjuri.JPG|Linjuri-torguindkeskuz (2009)
Salo.vaakuna.svg|Edeline lidnanznam (1949−2008)
Salonrautatieasemasisäpiha.jpg|Salo-lidnan päraudtestancijan sauvuz vl 2011


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan ohjastusen sait (''salo.fi'').