open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Katmandu

**Katmandu** ( [kɑʈʰmɑɳɖu]) om Nepalan pälidn da kaikiš suremb lidn. Mülüb Bagmati Pradeš-agjaha ühteks 13 ümbrikospäi.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud amuižen järven sijas läz kaht tuhad vozid tagaz, valdkundan kaikiš vanhemb lidn. Om nimitadud puižen Kasthamandap-pühäpertin mödhe, se om saudud Durbar-torgul tošti vl 1596, sanskritan *kastha*-sana (काष्ठ) znamoičeb «pu», *mandap* (मण्डप) — «kattud sija». Katmandu kändihe municipalitetaks vl 1931.

Katmandu šingotase Nepalan finansižeks i medijan keskuseks. Nened tegimišton sarakod oma znamasižed: sobiden i villasižkouriden pästand, veroližed pramozlad (metallan valamine, punleiktand, keramik).

## Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan keskuzpalan päivnouzmas, Katmandun alangištos, 1400 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kahesa joged mülüdas Gangan hurapol'žhe basseinha. Järedad ezilidnad oma Lalitpur i Bhaktapur. Lujad manrehkaidused oleldas (2015 — 7,8-ballaine).

Klimat om subtropine mussonine, pil'vekaz päiči keväz'kus-semendkus i redukus-kül'mkus. Voden keskmäine lämuz om +19,3 C°, kezakun-sügüz'kun +23,7..+24,6 C°, tal'vkun-uhokun +11,0..+13,7 C°, toižiden kuiden +16,0..+22,7 C°. Absolütine minimum oleskeli −3,5 C° (viluku), maksimum +36,6 C° (semendku). Voib panda halad tal'vkus-uhokus vaiše. Il'man lämuz voib ületada +25 C° miččel taht kul, +30 C° keväz'kus-redukus, ei voi olda madalamb mi +11 C° kezakus-sügüz'kus. Paneb sadegid 1502 mm vodes, enamba kezakus-sügüz'kus (208..384 mm kus), kuiv sezon oleskeleb kül'mkus-uhokus (6..24 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 53..61 % röunoiš keväz'kus-semendkus, 79..85 % heinkus-vilukus.

## Eläjad
Vn 2011 Nepalan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 975 453 ristitud. Kaik 1,7 mln ristituid elädas ezilidnoidenke 899 nellikkilometrad pindal (vn 2011 andmused).

Religijan mödhe (2011): induistad — 81,3 %, buddistad — 9,0 %, islamanuskojad — 4,4 %, toižed uskojad — 5,3 %.

## Galerei

Kathmandu-Shiva Parvati Mandir-08-2007-gje.jpg|Šiva Parvati Mandir (2007)
Kathmandu-Taleju-16-2015-gje.jpg|Taledžu-pühäpert' (2015)
Kathmandu-Old City-50-Opferstelle-2015-gje.jpg|Vanh lidn (2015)
Kathmandu-Tempel-40-Shree Kumari-2013-gje.jpg|Šri Kumari-pühäpert' (2013)
Kathmandu-Tyora-04-Tempel-Haendler-2007-gje.jpg|Tjor-pühäpert' (*Tjora*, 2007)
Kathmandu-Menschen-52-Baustelle-Lasttragerin-2013-gje.jpg|Sauvondradod vl 2013
Kathmandu-Hotel-16-Kantipur Temple House im Garten-2014-gje.jpg|Adivpert' vl 2014
Kathmandu-Thamel-36-Altstadt-Fahrradrikscha-2007-gje.jpg|Velorikš ülälidnas vl 2007


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''kathmandu.gov.np'').
Damask

**Damask** ( *Dimašk*, sijaline virkand: [dɪˈmaʃʔ], vai  *Eš Šam*,  *Damešek*) om Sirijan pälidn da kaikiš suremb lidn eläjiden lugun mödhe (toran Aleppo-lidnha näht vaste). Se om valdkundan agj (muhafaz).

## Istorii
Eländpunkt mainitaškanzi läz 2500. vot EME. Möihe Evropha damaskan terast i stöklad 13. voz'sadan kahtendes poles. Vl 1300 Mongolijan sodaväged rikoihe lidnan äjid eläjid i tegihe surt varghut. Vl 1400 Tamerlanan väged panihe lidnad mantazole i sirdihe azegentegijoid da käziradajid Samarkandha.

Om ripmatoman Sirijan pälidnaks vspäi 1943. Vspäi 2012 tora lidnfartaloihe näht mureni äjid niid Rahvahanikoiden sodan aigan.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan suvipäivlaskmas Sirijan Päivnouzmaižel mägitazangištol, 680 m ü.m.t. korktusel. Barad-jogi ( *Baradá* 71 km pitte) läbitab lidnad da kadotab nitjärvihe. Keskmeren rand sijadase 80 kilometras päivlaskmha Livanan territorijal.

Klimat om subtropine kuiv. Voden keskmäine lämuz om +17 C°, kezakun-sügüz'kun +24..+27,3 C°, tal'vkun-uhokun +6,1..+7,7 C°. Ekstremumad oma −12,2 C° i +46 C°. Kezaaigan minimum om +4,5 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +29 C° (uhoku). Paneb sadegid 130 mm vodes, enamba kül'mkus-keväz'kus (20..26 mm kus), kuiv sezon oleskeleb sulakus-redukus (18 mm pordos), ei ole sadegid heinkus-elokus.

Damask jagase 23 lidnrajonaks (vl 2017).

## Eläjad
Vl 2009 lidnan eläjiden lugu oli 1 711 000 ristitud, islamanuskojad-sunnitad oliba enambuses. Rahvahanikoiden sodan zavodindan jäl'ghe vl 2011 pagenuded mehed da pordaigaližed sirdanuded ližaduiba lidnan ristitištod znamasižešti.

## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''damascus.gov.sy'').
Gaussan metod

**Gaussan metod** om linearižiden algebraižiden tazostusiden sisteman (LATS:an) pätandan klassine metod. Neciš metodas tazostusiden sistem andase koumesaumaižen nägun ekvivalentišt sistemad elementarižiden toižetamižiden abul, vajehtujiden jäl'gendajanke erindanke.

Hot' nece metod kuctas Gaussan metodaks (Karl Fridrih Gaussan oiktastuseks), se oli tetaban kitajalaižil völ, «Matematik ühesas kirjas»-traktatas.

## Metodan olmuz
Augotižsistem:
\left\{\begin{array}{lcr}
a_{11}x_1+\ldots+a_{1n}x_n &=& b_1 \\
\ldots & & \\
a_{m1}x_1+\ldots+a_{mn}x_n &=& b_m \\
\end{array}\right.\iff Ax = b,\quad A=\left( \begin{array}{ccc}
a_{11} & \ldots & a_{1n}\\
\ldots &  &  \\
a_{m1} & \ldots & a_{mn}
\end{array}\right),\quad x = \left( \begin{array}{c}x_1 \\ \vdots \\ x_n \end{array} \right), \quad b = \left( \begin{array}{c}b_1 \\ \vdots \\ b_m \end{array} \right).\quad (1)

Jäl'ges elementarišt toižetamišt:
\left\{\begin{array}{rcl}
\alpha_{1j_1}x_{j_1}+\alpha_{1j_2}x_{j_2}+\ldots+\alpha_{1j_r}x_{j_r}+\ldots+\alpha_{1j_n}x_{j_n} &=& \beta_1 \\
                     \alpha_{2j_2}x_{j_2}+\ldots+\alpha_{2j_r}x_{j_r}+\ldots+\alpha_{2j_n}x_{j_n} &=& \beta_2 \\
                                                                                               &\ldots& \\
                                                 \alpha_{rj_r}x_{j_r}+\ldots+\alpha_{rj_n}x_{j_n} &=& \beta_r \\
                                                                                                0 &=& \beta_{r+1} \\
                                                                                               &\ldots& \\
                                                                                                0 &=& \beta_m
\end{array}\right.,\qquad \alpha_{1j_1},\ldots,\alpha_{rj_r}\neq 0.

Jäl'gused:
# Ku ühthižes sistemas kaik vajehtujad oma pävajehtujad, znamoičeb, ningoi sistem om märhapandud.
# Ku vajehtujiden verd sistemas om enamba mi tazostusiden verd, znamoičeb, ningoi sistem om märhapanmatoi vai .

## Homaičendad
San Paulu (štat)

**San Paulu** ( [sɐ̃w̃ ˈpawlu]) om štat Brazilijan suvipäivnouzmas. Sen administrativine keskuz om San Paulu-lidn. Štat om Brazilijan kaikiš suremb ristitišton i ižandusen mödhe.

## Geografii
Štat röunatab Minas Žerais-štatanke pohjoižes, Rio-de-Žaneiro-štatanke päivnouzmas, Paran-štatanke suves, Matu Grosu du Sul-štatanke lodehes. San Paulu-štatan suvipäivnouzmaižed randad lainištab Atlantine valdmeri.

Pind — 248 223 km². Kaikiš korktemb čokkoim om Žaragua-mägi (1135 m).

## Eläjad
Vn 2010 Brazilijan rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 41 262 199 ristitud, 95,94% oma lidnalaižed. Vl 2018 kaik 45 595 497 ristitud elihe štatas.

## Irdkosketused
* Štatan oficialine sait (''saopaulo.sp.gov.br'').
Keuruu

**Keuruu** (mugazo suomen kelel, virktas [ˈkeu̯ruː]; ) om lidn da lidnankund Suomenman suven keskuzpalan päivlaskmas. Mülüb Kesksuomenma-agjaha.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1652. Pihlajavesi:n kund kändihe Keuruun palaks vl 1969. Keuruu sai lidnan statusad vl 1986.

Vll 1967−2014 alištunu kaičendministrusele sijaline pionerpolk (250 mest) openzi läz tuhad ristituid joga voden pionerikš i londusen kaičijoikš.

## Geografijan andmused

Kaik 316 järved om olmas Keuruun municipalitetan territorijal. Keuruun keskuz sijadase agjan suvipäivlaskmas, Keurussel'känjärven () pohjoižrandoil da saril, sen Koninsel'k-, Lapinsalmi-, Juurikkasalmi- i Tarhia-vezištoidenno.

Raudtesol'm om saudud Haapamäki-žilos, se ühtenzoitase raudtedme Tamperehesai, Vashasai i Jüväskülähäsai. «Haapamäki — Jüväskülä»-keskust läbitab Keuruun lidnfartaloid. Matkad agjan Jüväskülä-keskushesai om vižkümne viž kilometrad päivnouzmha orhal, avtol vai raudtedme, Hel'sinkihesai om 290 km suvhe avtotedme vai raudtel.

Vn 2025 andmusiden mödhe lidnankundan pind om 1 430,56 km², sidä kesken kuiv ma otab 1 257,99 km², saum vet i sokast tahondad om kahesandez (172,57 km²).

## Tobmuz
Keuruun municipalitetan territorii jagase kaks'toštkümneks palaks, 13 küläd alištudas sen tobmudele. Municipaline suim kogoneb 27 ezitajaspäi (2025−2029, ende 31 ezitai oli).

Edeližed lidnan pämehed oma Noora Pajari (2022−2024), Hannu Mars (2016−2021), Timo Louna (radoi vhesai 2016).

## Eläjad
Vl 1985 kundan eläjiden lugu oli 13 010 ristitud, sil aigalpäi ristitišt poleneb. Vl 2000 lidnankundan ristitišt oli 11 870 eläjad, vl 2010 — 10 666 eläjad, vl 2020 — 9 584 eläjad.

Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 99 %, ročin kel' — 0,1 %, toižed keled — 0,9 %.

## Galerei

Keuruu Town Hall.jpg|Lidnan ohjastusen pert' (2006)
Keuruu New Church 1.jpg|Keuruun uz' lüteranine jumalanpert', vn 2016 nägu
Keuruu - factory.jpg|Tegim lidnas vl 2013
Keuruu - Veteraanipuisto.jpg|Veteranoiden puišt, Keuruu (2018)
Keuruu Old Church 2018.jpg|Keuruun vanh jumalanpert' (vn 2018 olend)
Keuruu - bus station.jpg|Keuruun avtobusstancii vl 2013
KeuruuRailwaystation.jpg|*Keuruu*-raudtestancii vl 2021


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan ohjastusen sait (''keuruu.fi'').
Asunsjon

**Asunsjon** ( [asunˈsjon] «voznesen'j», täuz' nimituz: *Nuestra Señora Santa María de la Asunción*; ) om Paragvain pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om pälidnan Asunsjon-ümbrikon administrativižeks keskuseks mugažo.

## Istorii
Ispanijalaine Huan de Salasar-konkistador pani lidnan alust vn 1537 15. päiväl elokud. Se oli Ispanijan kolonijan pälidnaks 16.-18. voz'sadoil. Om ripmatoman Paragvain pälidnaks vspäi 1811. Vll 1954−1989 Stressner-jenaral sädi sodadiktaturad rezidencijanke lidnas, sodakukerduz lopi hänen tobmut.

Asunsjon šingotase rahaazjišton da rahanpanmižen kompanijoiden keskuseks.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Paragvain keskusen suves, röunanno Argentinanke, Paragvai-jogen hural tazol randpolel, 43 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Paragvai-jogi ühthejokseb Pil'komaijo-jogenke vastrandal (Parananjogen bassein). Vižkümnetuhaine argentinine Klorind-lidn (isp. *Clorinda*) seižub vastrandal.

Om tropižid mecoid ümbri lidnas. Klimat om subtropine räk, tropižen savannan röunal. Voden keskmäine lämuz om +22,7 C°, kül'mkun-keväz'kun +24,8..+27,5 C°, kezakun-elokun +17,6..+18,6 C°. Ekstremumad oma −1,2 C° (kezaku) i +42,8 C° (reduku). Paneb sadegid 1401 mm vodes, enamba sulakus (166 mm) i kül'mkus-vilukus (147..164 mm kus), vähemba kezakus-sügüz'kus (40..87 mm kus).

Asunsjon jagase kudeks ümbrikoks (*distrito:ks*), ned alajagasoiš 70 rajonaks (*barrio:ks*).

## Eläjad
Vl 1992 lidnan eläjiden lugu oli 500 938 ristitud. Kaik 529 433 ristitud elihe lidnas vl 2012, se ristitišt oli kaikiš suremb. Vl 2022 kaik 2 343 908 ristitud elihe lidnaglomeracijas 1035 nellikkilometrad pindal, se om valdkundan ristitišton koumandez.

Guarani-rahvahad oma enambuses eläjiden keskes.

Edeline lidnan pämez' (intendant) om Mario Ferreiro (tal'vku 2015 — tal'vku 2019).

## Transport
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Jogiport radab lidnas. Raudten lopstancii radab lidnas, raudte ühtenzoitab valdkundad Argentinanke.

Rahvahidenkeskeine civiline lendimport Sil'vio Pettirossi-aviatoran nimed (*ASU / SGAS*, 1,2 mln passažiroid vl 2019) sijadase päivnouzmaižes Luke-ezilidnas. Sišpäi tehtas reisid Suviamerikan lidnoihe.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden oficialine sait (''asuncion.gov.py'').
Paramaribo

**Paramaribo** (mž. alaman kelel, virktas [ˌpaːraːˈmaːriboː], *Par'bo* om sijaline lühenduz) om Surinaman pälidn da kaikiš suremb lidn. Se-žo om Paramaribo-ümbrikon administrativine keskuz.

Nimituz om anttud indejalaižiden paramaribo-heimon mödhe: tupin da guaranin kelišpäi, *para* «sur' jogi» + *maribo* «eläjad».

## Istorii
Ezmäižen eländpunktan aluz om pandud vl 1613 alamalaižil, vodele 1650 se oli muretud. Vl 1644 francijalaižed paniba žilon alusen läz nügüdläšt lidnad.

Vozil 1821 i 1832 lujad lämoipalod murenziba lidnad. Sil aigal lidnan ristitišt oli 15 tuh. eläjid.

Vspäi 1975 Paramaribo-lidn om ripmatoman Surinaman pälidnaks.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Pohjoižes šurupoliškos, valdkundan pohjoižes, Surinam-jogen randal 3 m korktusel valdmeren pindan päl, 15 kilometras sen lanktendan Atlantižhe valdmerhe sijaspäi.

Klimat om ekvatorialine vihmmecoiden. Kun keskmäine lämuz om +26..+28 C° vodes läbi. Paneb sadegid 2220 mm vodes, om kuivamb sügüz'kus-redukus (90 mm kus). Minimaline fiksiruidud lämuz om +15 C°.

Paramaribo-ümbrik jagase 12 eländtahoks (alam. *ressort*) vspäi 1987.

## Eläjad
Vn 2012 rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 240 924 ristitud. Surinaman kaks' ristitud videspäi elädas pälidnas.

Lidnan ristitišt om immigracijan rezul'tat (2012): kreolad (afrikaniž-evropiženke augotižlibundanke) — 27%, indijalaižed — 23%, surinamalaižed — 18%, afrikalaižed — 16%, indonezijalaižed — 10%, indejalaižed — 2%, kitajalaižed — 2%. Kaikiden mail'man religijoiden pühäpertid om lidnas. Eläjad pagištas kreoliden anglijan kelel tobjimalaz. Vn 2004 andmusiden mödhe, kaks' ristitud koumespäi oliba alamalaižikš.

## Transport
Vodele 2000 pol'toštkilometrine avtotesild om saudud i ühtenzoitab Surinam-jogen vastrandoid. Valdkundan kaikiš suremb meriport sijadase läz lidnad. Raudte oli vhesai 1987, muretihe sidä tarbhaižetomuden tagut.

Kaks' lendimportad om lidnas da sen ümbrištos:
* Rahvahidenkeskeine civiline Johan Adol'f Pengelän nimel nimitadud lendimport (*PBM*) sijadase 45 km suvhe lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid Kariban meren maihe, AÜV:oihe i Amsterdamha, jügureisid Majamihe i Port-of-Speinha.
* Regionaline civiline Zurg-an-Hup-lendimport (*ORG*, alam. *Zorg en Hoop*) tegeb tatanmaižid reisid i reisid lähižihe valdkundoihe (Džordžtaun, Bridžtaun).

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Paramaribo-ümbrikon lehtpol' Surinaman Tazovaldkundan ohjastusen oficialižel ''gov.sr''-saital.
Džordžtaun

**Džordžtaun** () om eländpunktoiden da municipalitetoiden riven nimituz:

* **[[Džordžtaun (Gajan)|Džordžtaun]]** — Gajan-valdkundan pälidn da kaikiš suremb lidn.
* Džordžtaun — Malaizijan kahtenz' surtte lidn.
* Džordžtaun — Kaimanan Sariden pälidn.
* Džordžtaun — Voznesen'jan saren päžilo.

## [[Amerikan Ühtenzoittud Valdkundad|AÜV:oiš]]
* Džordžtaun — pen' lidn Nju Jork-štatan keskuzpalas.
* Džordžtaun — lidn Tehas-štatas, Ostinan pohjoine ezilidn.
* Džordžtaun — pen' lidn da meriport Suvikarolin-štatas.
* Džordžtaun — ümbrik Suvikarolin-štatas ühtennimiženke lidnanke keskuseks.
Pasklindud

**Pasklindud** () om linduiden sugukund.

## Klassifikacii
Pasklindud erištuiba lähižiš sugukundoišpäi 35 mln vozid tagaz vai sen möhemba.

Sugukund mülütab 45 erikod kudes heimos (*Passer, Petronia, Montifringilla, Pyrgilauda, Carpospiza, Salicipasser*), vai kaik om 43 erikod kahesas heimos toižen klassifikacijan mödhe.

## Leviganduz
Londuseline levigandmižavaruz om kaik Afrik da Evrazijan tobj pala. Om vähä kalaidajid erikoid.

Elädas ristitun eländpunktoiš da läz niid tobjimalaz, maižanduzrajoniš. Lindud kaičesoiš puiden, rogoiden žomiš i penzhištos.

## Ümbrikirjutand
Hibj om 11..18 sm pitte, 40 grammhasai jügutte. Lühüd sanged n'ok om samha da žoubimha semnid. Suugad oma teravad. Pasklindud vajehtadas maihutuz- i rulindsuugid elon ezmäižel sügüzel. Jaugad oma lühüdad, likkudas hüpkil madme. Händ om keskmäine surudel hibjan rindataden, händan agj om kehker vai oiged, harvemba hangonvuitte. Höunhišton ližamujud oma hahk, bur, vauged, must, kaštan, rusked.

Socialižed lindud, elädas joukuil. Äikerdoitas kaks' kerdad vodes tobjimalaz, om erikoid äikerdoičendanke vidhesai kerdad vodes. Hauttas munindad 11..14 päivest. Lindunpoigaižed sündudas höunhita vai vällänke höunhištonke, išttas pezas 14..17 päiväd, kazvatajad söteltas heid sen aigan.

## Homaičendad
Naip'jido

**Naip'jido** ( [nèpjìdɔ̀] «kunigahan sijaduz», oficialine latinine transliteracii *Nay Pyi Taw*) om Mjanmaran pälidn. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Mjanmaran region — Naip'jidon nevondterritorii.

## Istorii
Ende vaiše Pjinman-lidn (, 100 tuh. eläjid vl 2006) sijazihe 17 kilometras uden pälidnan keskusespäi. Valdkundan uz' pälidn om saudud vll 2002−2012. Sirtihe pälidnad Jangonaspäi vn 2005 kül'mkus, 6.-11. päivil.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase 115 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad enččehe Jangon-pälidnhasai om 320 km suvhe.

Klimat om tropine räk kaks'sezonine, päivoikaz lujas päiči vihmsezonas. Kun keskmäine lämuz om +28,0..+30,6 C° keväz'kus-semendkus, +21,5..+22,1 C° tal'vkus-vilukus. Lämuden maksimum om +37,4 C° (sulaku). Paneb sadegid 1482 mm vodes, enamba kezakus-elokus (283..309 mm kus), kuiv sezon oleskeleb tal'vkus-keväz'kus (27 mm pordos). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 38..43 % röunoiš uhokus-sulakus, 84..89 % kezakus-redukus.

## Eläjad
Vl 2009 lidnan-territorijan eläjiden lugu oli 924 608 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

Kaik koume universitetad ratas severziš-se kilometrid pohjoižpäivnouzmha lidnaspäi Jezin-žilos: maižandusen, mecižandusen, veterinarijan. Kaks' tedoinstitutad ratas siš-žo. Ičeze lidnas — üläopendusen aluzkundoiden koume nomeruidud školad, Suvipäivnouzmaižen Azijan bioerazvuiččendan tedoinstitut.

## Transport
Avtobusad i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Raudte ühtenzoitab Jangon- i Mandalai-lidnoidenke.

Rahvahaidenkeskeine civiline *Naip'jido*-lendimport (*NYT / VYNT*,  *Naipjido aapjipjisinerarlajsiut*) radab kuz'toštkümnes kilometras suvipäivnouzmha vspäi 2011. Tehtas reisid valdkundadme, Bankokha i Kitain erasihe-se lidnoihe (Pekin, Nankin, Sian', Šen'čžen', Kun'min).

## Irdkosketused
* Naipjido-nevondterritorijan šingotesen komitetan sait (''nptdc.gov.mm'').
Lohi

**Lohi** (Lohj) vai **Atlantine lohi** () om kaloiden erik. Kaks' toižendad: eläb meres, no kudob jogiš, i eläi reskvedes. Mülütadas erikod Lohižed-sugukundan Lohed-heimho.

## Levigandmižavaruz
Kalan meritoižend putub Atlantižen valdmeren pohjoižes i Jävaldmeren päivlaskmaižes palas. Merilohj söb täuzin i ujub kudoda langenijoihe valdmerhe jogihe, sötketa sen aigan. Kudondan sijad oma jogen ülä- i keskjoksmuses kos'kekahil keskustoil läz randad. Lohen möukule veden lämuz läz 0..+3 C° om tarbhaine šingotesen täht. Merilohen söte om nened joukuiden kalad: kil'k, salag, sel'd', räpus.

Reskveden toižend om levitadud Kolan pol'saren, Karjalan (sidä kesken Änine i Ladog), Suomenman, Ročinman i Norvegijan järviš. Vl 2016 Venäman ohjastuz tariči mülüda reskveden lohed Rusttaha kirjha.

Lohi om kalankazvatusen objekt. Vn 2015 kül'mkus ezmäine modificiruidud genetižikš *AquAdvantage salmon*-form om registriruidud AÜV:oiden Tervhudenkaičendan ministrusen FDA-agentusel kut kožui möndan täht.

## Ümbrikirjutand
Voib kazda pol'toštmetrine da olda 43 kilogrammad jügutte da eläda 13-voččehe igähäsai.

## Kävutand
Atlantine lohi om heimon kaikiš arvokahambiš erikoišpäi kalanpüdole. Lohen veresed liha i möuk oma valitud sömprodukt.

## Homaičendad
Thimphu

**Thimphu** (dzongke: *ཐིམ་ཕུུུུ* [tʰim˥.pʰu˥]) om Butanan pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om ühtennimižen ümbrikon («dzonghag:an») administrativižeks keskuseks mugažo, mülüb sen Čang-rajonha (gevog:ha).

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 13. voz'sadal kuti Tašičo-lidnuz-jumalankodi. Thimphun agjan amuine pälidn. Vl 1955 valdkundan pälidn om sirtud sihe amuižes Punakh-lidnaspäi, oficialižešti vodele 1961. Lidnan erigoittud administracii om sätud vl 1995.

Thimphu šingotase valdkundaližil holitišil, turizmal i maižanduztorguindal.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase valdkundan päivlaskmaižes palas, mägitahondas, Vang-ču-jogen randal (indine nimituz om Raidak, Brahmaputran bassein), 2248..2648 m korktusil, 2320 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kunigahan Dečenčoling-pert'kulu-rezidencii om seičemes kilometras pohjoižhe lidnan keskusespäi.

Klimat om subtropine korktoiden mägiden mussonan valatoitusenke. Il'man lämuz vajehtase lujas päivesen aigan, tal'vel paneb haloid öidme. Voden keskmäine lämuz om +15,0 C°, kezakun-sügüz'kun +20,3..+21,8 C°, tal'vkun-uhokun +6,3..+8,5 C°. Ekstremumad oma −8,5 C° (viluku) i +33,0 C° (heinku). Voib panda halad redukus-sulakus. Il'man lämuz voib ületada +23 C° tal'ven miččel taht kul, +30 C° sulakus-redukus. Paneb sadegid 609 mm vodes, enamba heinkus (153 mm) i elokus (121 mm), kuiv sezon oleskeleb kül'mkus-uhokus (20 mm pordos). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 60..64 % röunoiš uhokus-semendkus i kül'mkus-tal'vkus, 71..73 % heinkus-sügüz'kus, 67..69 % toižiš kuiš.

## Eläjad
Vn 2005 Butanan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 79 185 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

Eläjiden tobj pala om buddizman uskojad.

Butanan kunigazline universitet (dzongke: འབྲུག་རྒྱལ་འཛིན་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་; virkand: *'brug rgyal-'dzin gtsug-lag-slob-sde*) om sätud vl 2003 valdkundan 11 kolledžan da institutan ühtištusel, baziruiše pälidnas.

## Galerei

Tashichödzong Thimphu-2008-01-23.jpg|Buddizman Tašičo-dzong-jumalankodi lidnan pohjoižes, vn 2008 vilukun nägu (alusenpanend 1216)
Thimpu Bazar 31.JPG|Lidnan azjaline rajon vn 2015 sügüz'kus (*Thimphu Bazar*)
Buildings of Gaeddu College of Business Studies in Bhutan 4.jpg|Butanan kunigazližen universitetan biznesopendusen Gedu-kolledž vn 2016 heinkus
Changlimithang Stadium from mezzanine.jpg|Čanglimitang-stadion (reduku 2015, om saudud vl 1974)
Jdw.jpg|Nacionaline läžundkodi (tal'vku 2015, *Jigme Dorji Wangchuck National Referral Hospital*) om lidnan viden tervhudenkaičendan aluzkundan keskes


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan da sen ümbrikon oficialine sait (''thimphu.gov.bt'').
Räpus evropalaine

**Räpus evropalaine** vai muite **räpus** () om reskveden kalan erik. Mülüb Lohižed-sugukundha.

## Leviganduz
Pütas Evropan pohjoižen järvil, Baltijan meren Botnižes i Suomen lahtiš, eläb jogiš mugažo. Levigandmižavaruz: Venäman evropižen palan pohjoine, Suomenma, Skandinavijan pol'sar', Danii, Litvanma, Vaugedvenäma, Saksanma, Šotlandii. Kazvatadas-ki Saksanmas.

Navedib puhtast letkesišt vai savesišt pohjad, pidase järviden süvüdel, päzutase lujas lämäs vedespäi. Putub ongehe harvoin lujas, kävutadas räpusverkod i sen kerekodad-toižendad. Levitadud kala, no lugumär poleneb Venämas.

## Ümbrikirjutand
Kala om sel'din pojav formal, täuz'kaznu sase 13..20 santimetrhasai, oleleb 35 sm pitte, püdud kalan keskmäine veduz — 550 grammad (2000, Suomenma). Eläb kümnehe vodhesai.

Lähteb penele süvüdele joukuil i söb henoid rakanvuiččid (dafnijad, ciklopad).

## Kävutand
Ottas kävutamižhe veresaks, solakahas da savukurdüd nägul, södas möukud-ki.

## Irdkosketused
* Karjalan televizijan ''Räpus — Veroiden tedolang''-oigenduz ''youtube.com''-saital.  (+ venäkel'žed subtitrad)
Džordžtaun (Gajan)

**Džordžtaun** ( [ˈʤɔːʤtaʊn]) om Gajanan pälidn da kaikiš suremb lidn. Mülüb kuti lidn Demerara-Mahaik-agjaha.

Lidn om valdkundan politikan, opendusen da tegimišton keskuz. Meriport om lidnas, eksportiruib läz kaikid tavaroid Gajanaspäi (kaikiš znamasižed lugul — sahar, boksitad).

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1781 alamalaižil Demerar-jogen Borselen-sarel kuti *Starbruk* / *Tabrok*. Vspäi 1784 se kändihe Alamaiden kolonijoiden administrativižeks keskuseks. Vl 1812 britanijalaižed anastiba eländpunktad i nimitiba nügüdläižikš Georg III-kunigahan oiktastuseks. Vl 1842 elokun 24. päiväl Džordžtaun sai oficiališt lidnan (angl. *city*) statusad.

Vn 1966 semendkuspäi Džordžtaun om ripmatoman Gajanan pälidnaks.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Pohjoižes mapoliškos, valdkundan pohjoižes, agjan lodehližes čogas, 0 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, Atlantižen valdmeren randal. Demerar-jogi sädab estuarii lankten valdmerhe, i lidn seižub sen päivnouzmaižel randal.

Klimat om subekvatorialine neps. Kun keskmäine lämuz om +26..+28 C° vodes läbi. Paneb sadegid 2260 mm vodes, kuivamb om uhokus-keväz'kus da sügüz'kus-redukus (80-110 mm kus).

## Eläjad
Vn 2002 Gajanan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 134,497 ristitud, vn 2012 — 118,363 ristitud, vn 2022 — 125,683 ristitud. Kaik 250 tuh. ristitud elihe ezilidnoidenke (150 km²) vl 2012, se om valdkundan kaikutte koumanz' ristit.

Vl 2002 rahvahan enambuz oli afrikalaižed (53 %), mulatad (24 %) da indijalaižed (20 %). Religijan mödhe om äi hristanuskojid da induizman uskojid.

## Transport
Avtobusad, taksid, venehed da ehtatimed oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos.

Kaks' lendimportad om läz lidnad. Rahvahidenkeskeine civiline *Čeddi-Džegan*-lendimport (*GEO*, angl. *Cheddi Jagan*) radab vspäi 1969 AÜV:oiden sodail'mbazan sijas, sijadase 41 km suvhe lidnaspäi Timehri-ezilidnas. Sišpäi tehtas reisid Keskuzamerikan maihe (Port-of-Spein, Paramaribo, Barbados, Panam-lidn), AÜV:oiden lidnoihe (Nju Jork, Majami), Torontoho. Toine om regionaline Ogle-lendimport (*OGL*), se sijadase kudes kilometras päivnouzmha lidnaspäi, om reisid Paramaribohosai, Port-of-Speinhasai da Barbadosha, sidä kesken punolendimil.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Džordžtaun-lidnan oficialine sait (''stgeorges.org.gy''). 
* Džordžtaun-lidnan tobmuden tag Gajanan valdkundaližen informacižen agentusen ''gina.gov.gy''-saital.
Viktorii (lidn, Seišelad)

**Viktorii** (anglijan i francijan kelil: *Victoria*, francine virkand: ​[viktɔʁja]) om Seišelan Sariden pälidn da kaikiš suremb lidn.

## Istorii
Vl 1744 francižed merimatkadajad avaižiba Mae-sar't, sil aigal sar' oli elänzoitmatoi. Eländpunktan aluz om pandud oficialižešti *Etablisment du Roi*-nimenke ( «kunigazližen kanzan aluzkund») Francijan kolonistoil vl 1778. Sur' Britanii anasti sar't vl 1838, pani lidnad kolonialižen administracijan sijaduseks i kuti meriport, udesnimiti britanižen Viktorija-kunigaznaižen mödhe. Vhesai 1960 lidnan oficialine nimi oli *Port-Viktorii*. Ripmatoman valdkundan pälidn vspäi 1976.

Viktorii šingotase turizmal, meriportal, profopendusen keskuseks.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Mae-saren pohjoižel mererandal.

Klimat om meren ekvatorialine. Kun päiväline lämuz om +26..+28 C° vodes läbi. Ekstremumad oma +19 C° i +34 C°. Paneb sadegid 2350 mm vodes, oleleb vähemba niid kezakus-elokus (80..115 mm kus), enamba tal'vkus-uhokus (270..400 mm kus).

Kaik om kahesa Seišeloiden ümbrikod (fr. i ) 25:späi Sures Viktorijas.

## Eläjad
Vl 2002 pälidnan eläjiden lugu oli 24 970 ristitud ezilidnoidenke, saren koumandez.

Seišeliden rahvahidenkeskeine škol, politehnine škol da fulbolstadion sijadasoiš lidnas, mugažo sijaližen istorijan i londusen muzejad oma olmas.

## Transport
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline lendimport (*SEZ / FSIA*, 1,2 mln matknikoid vl 2019) om saudud lidnanno vspäi 1971, om avaitud vl 1972. Tehtas reisid valdkundan saridme, Mavrikijha, Persijan lahten maihe, Antananarivhu, Londonha, Parižha, Stambulha, Mumbaihe.

Port radab vemha ujuden tavaroid da varatoitandbazaks merilaivoiden täht. Eksport — vanil', kokospähkmed, kokosvoi, kala, guano.

## Homaičendad
Bel'mopan

**Bel'mopan** () om ripmatoman Belizan pälidn vspäi 1981. Mülüb Kajo-ümbrikho.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1970 kuti merentagaižen territorijan uz' pälidn, sikš miše vanh pälidn alištub torokoile i üks' mugoine Hetti-torok pani sidä mantazole vl 1961. Valitihe tarhad 82 km päivlaskmha Belizaspäi, 76 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Nimitihe ut pälidnad Beliz-jogen i sen Mopan-ližajogen mödhe, hot' Mopan lankteb Belizha ülezjogen Bel'mopanaspäi.

Valdkundan parlament i administracii, Latinižen Amerikan sur'oigendusiden i konsulusiden sauvused sijadasoiš Bel'mopanas. AÜV:oiden sur'oigenduzkund om sirttud udhe pälidnha vl 2006, no toižiden verhiden maiden konsulusiden enambuz sijadase vanhas Beliz-pälidnas.

## Geografijan andmused
Uz' pälidn sijadase Beliz-jogen oiktal randal. «Päivlaskmaine»-avtote ühtenzoitab valdkundan kaikiš suridenke Beliz- i San Ignasio-lidnoidenke.

Klimat om tropine neps mussonine, lühüdanke kuivsezonanke uhokus-sulakus (41..55 mm kus). Päiväline keskmäine lämuz om +23..+28 C° vodes läbi, enamba semendkus (+28,1 C°). Paneb sadegid 1944 mm vodes, enamba kezakus-redukus (220..280 mm kus).

## Eläjad da ižanduz
Vl 2009 eläjiden lugu oli 13 000 ristitud.

Äjad eläjišpäi ratas valdkundan aluzkundoiš. Belizan universitetan (angl. *University of Belize*) päkampus om saudud Bel'mopanha. Ei ole tegimišton edheotandoid, no industrialine puišt om sauvomas i kävutadas lidnad logistižeks keskuseks (angarad da varažomad).

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden oficialine sait (''belmopancitycouncil.org''). 
* Lidnan informaciž-turistine sait (''belmopanonline.com'').
Douson Doris

**Doris Douson** (, möhemba *Levy*; sünd. 16. sulaku 1905, Goldfild, Nevad-štat, AÜV — kol. 20. sulaku 1986, Koral Geiblz, Florid, AÜV) oli amerikaine aktris.

## Biografii
Tuleban aigan aktris oli sündnu kaivajiden Goldfild-lidnha (nügüd' pen' žilo) Nevadan suvipäivlaskmas. Mam koli tuberkulözaspäi, konz Doris oli koumekuižel vagahaižel.

Zavodi kar'jerad 1920-nzil vozil kuti bigikinon aktris. Kar'jeran pä oli vl 1929. Kulundan tulend kinotehmižhe pani aktrisan kar'jeran lopindad, arvostelijad lugiba hänen än't teravaks. Fil'mzihe jäl'gmäižen kerdan vl 1934.

Naine oli lähtnu mehele kaks' kerdad.

## Valitud fil'mografii
* «*Meckaži Arizonaspäi*» (1927) — Meri
* «*Paimnehut Hänen Car'kundaspäi*» (1928) — Margaret Din
* «*Südäikeran problem*» (1928) — neižne
* «*Oigenda ičeze velgan mödhe*» (1928) — Meri Ellen Meloni
* «*Pen' meckaži*» (1928) — Sju
* «*Šalig*» (1928) — Polli
* «*Ritcan lapsed*» (1929) — Mardži Heins
* «*Palab kalu*» (1929) — Tel'ma
* «*Brodvein skandalad*» (1929) — Bobbi
* «*Hobedakaz tomar*» (1934) — Molli

## Homaičendad


## Irdkosketused
*
Fortalez

**Fortalez** ( [foʁtaˈlezɐ] «lidnuz», sijaline virkand [fɔɦtaˈlezɐ]) om lidn Brazilijan pohjoižpäivnouzmas. Se om valdkundan videnz' lidn eläjiden lugun mödhe, Sear-štatan administrativine keskuz (vspäi 1799).

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vn 1726 13. päiväl sulakud. Nimituz om alamaižhe Shonenborh-fortha sidodud (), kudamb oli 17. voz'sadan keskespäi. Šingotihe kut puvillan kazvatandan agjan keskuz 19. voz'sadal. Raudten sauvond vll 1865−1872 ližazi lidnan ristitištod znamasižešti ezmäižen kerdan.

Fortalez šingotase sömtegimištol, farmaceftikan edheotandoil, kivivoin ümbriradmižel, kengiden i sobiden tehmižel, turizmal.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Atlantižen valdmeren randal, 21 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Brazilia-pälidnhasai om 2285 km suvipäivlaskmha.

Klimat om ekvatorialine kaks'sezonine tropižen savannan. Il'man päiväline lämuz vajehtase +23..+30 C° röunoiš vodes läbi, meritullei poleneb räkad. Ekstremumad oma +17,7 C° (eloku) i +35,2 C° (tal'vku, viluku, uhoku). Paneb sadegid 1584 mm vodes, enamba keväz'kus (337 mm) i sulakus (385 mm), kuiv sezon oleskeleb elokus-kül'mkus (10..20 mm kus).

## Tobmuz

Lidn jagase kudeks nomeruidud rajonaks (I..VI) i keskuzpalaks.

Edeline lidnan pämez' () om Roberto Klaudio (*Roberto Cláudio*, viluku 2013 — tal'vku 2020).

## Eläjad
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 2 452 185 ristitud. Läz 4,15 mln ristituid elädas lidnaglomeracijas 7440,05 km² pindal (2021, kudenz' sija valdkundas). Kaikiš suremb lidnan i sen aglomeracijan ristitišt om nügüd'.

Augotižlibundan mödhe: pardu (segoitadud augotižlibundanke) — 60,0 %, evropalaižed — 32,7 %, afrikalaižed — 7,0 %, azijalaižed — 0,1 %, indejalaižed — 0,1 %, toižen augotižlibundan — 0,1 %.

Religijan mödhe (lidnan eläjad, 2010): riman katolikad — 67,9 %, protestantad — 21,3 %, religijatomad — 6,6 %, spiritistad — 1,3 %, toižed uskojad — 2,9 %.

Severz'-se valdkundaližid i privatižid üläopendusen aluzkundoid ratas lidnas. Znamasine om Searan federaline universitet (, 31,4 tuh. üläopenikoid vl 2015), sen alusenpanend tegihe vn 1954 tal'vkus. Universitet mülütab nenid jagusud: viž fakul'tetad, nell' institutad, nell' specializiruidud tedokeskust, kaks'kümne kirjištod.

## Transport
Avtobusad, metropoliten (vspäi 2012, kaks' jonod, 30 stancijad, 43,6 km raudted) i lidnelektrojonuz (kümne stancijad) oma kundaližeks transportaks lidnas. Federaline BR-116-mante augotase lidnas i ühtenzoitab Portu Alegri-lidnanke valdkundan suves.

Rahvahidenkeskeine soda- da civiline *Fortalez*-lendimport Pintu Martins-lendajan nimed (*FOR / SBFZ*, 7,2 mln passažiroid vl 2019) sijadase ühesas kilometras lidnan keskuzpalaspäi. Tehtas reisid Lissabonha i Parižha, mugažo Brazilijan surihe lidnoihe.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''fortaleza.ce.gov.br'').
Belu Orizonti

**Belu Orizonti** ( [ˈbɛlu oɾiˈzõtʃi], sijaline [ˌbɛloɾiˈzõtʃi] «čoma taivhanröun») om lidn Brazilijan suvipäivnouzmas. Se om valdkundan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Minas Žerais-štatan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1701. Se sai lidnan statusad vl 1897. Om saudud genplanan mödhe augotišespäi.

Belu Orizonti šingotase raudan metallurgijal, himižel tegimištol (biodizelin pästand), sömtegimištol, sauvondmaterialiden tehmižel, mašinansauvomižel, zell'fabrikoil, meblin edheotandoil i juvelirižil töil. «Google»-kompanijan braziline päfater om saudud lidnha.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase štatan keskuzpalan suves, 852 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Brazilia-pälidnhasai om 590 km lodeheze avtotedme, Atlantižen valdmeren randhasai om läz 500 km suvipäivnouzmha i suvhe.

Klimat om tropižen savannan kaks'sezonine, päivoikaz kuivan sezonan aigan. Voden keskmäine päiväline lämuz om +22,1 C°, kuidme +19,4..+24 C°. Ekstremumad oma +3,1 C° (kezaku) i +38,4 C° (reduku). Paneb sadegid 1578 mm vodes, enamba tal'vkus-vilukus (331..339 mm kus), vähemba kezakus-elokus (27 mm pordos). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 54..60 % heinkus-redukus, 66..71 % kül'mkus-sulakus.

## Tobmuz

Belu Orizonti jagase ühesaks administrativižeks regionaks. Ned alajagasoiš läz 160 ümbrikoks () vspäi 2002.

Edeline lidnan pämez' () om Alešandre Kalil (*Alexandre Kalil*, viluku 2017 — keväz'ku 2022).

## Eläjad
Vn 2010 Brazilijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 2 375 444 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 2 501 576 eläjad vl 2018. Kaik kuz' millionad eläjid om lidnaglomeracijas (2022, metropolitenine region 9 459,1 km² pindanke, oli 5,3 mln vl 2018, koumanz' surtte valdkundas).

Augotižlibundan mödhe (2022): evropalaižed — 43,6 %, segoitadud augotižlibundanke (pardu) — 42,6 %, afrikalaižed — 13,5 %, azijalaižed — 0,2 %, indejalaižed — 0,1 %.

Lidn om štatan üläopendusen keskuseks. Znamasine aluzkund om Minas Žeraisan federaline universitet (, 45 tuh. üläopenikoid vl 2010), sen aluz om pandud vl 1927 nellän üläškolan ühtištusel, federaline status om anttud vl 1949.

## Transport
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas *BHTRANS*-kompanijan ohjandusen al. Metropoliten radab vspäi 1986 (üks'jäine jono, 19 stancijad, 28,1 km raudted).

Rahvahidenkeskeine civiline *Belu Orizonti*-lendimport (vai *Konfins — Tankredu Nevis*, *CNF / SBCF*, 10,5 mln passažiroid vl 2023) sijadase 30 kilometras pohjoižhe lidnan keskuzpalaspäi. Tehtas reisid Latinižen Amerikan erasihe-se pälidnoihe i Lissabonha, Brazilijan äjihe lidnoihe.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan municipalitetan oficialine sait (''prefeitura.pbh.gov.br'').
Jurmal

**Jurmal** ( [ˈjuːrmala] «mererand», ) om lidn Latvijan keskuzpalas. Se om valdkundan videnz' lidn eläjiden lugun mödhe, Rigan päivlaskmaine ezilidn.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1785. Vspäi 1920 se om lidnan statusanke. Vozil 1946−1959 lidn oli Rigan lidnrajonaks. Vn 1959 11. kül'mkud Latvijan NST:n Ülembaine Nevondkund päti säta *Jurmal*-lidnad Rigan Jurmalan rajonaspäi, sil-žo aigal mülütihe Slok- (*Sloka*) i Kemeri-lidnoid Jurmalha.

Jurmal šingotase Rigan «magaduzsijaks», kurortaks (letkesine kül'bendrand 33 km pitte), turizman i raudtetransportan edheotandoil.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Baltijan meren Rigan lahten randištol, kuz' metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Jurmal vedase 32 kilometrha pidust' mererandad koumekilometrižel šoidul, šoid om röunatud Lielupe-jogel. Röunatab Rig-pälidnanke, matkad Jurmalan keskuzpalaspäi Rigan keskuzpalhasai om 25 km päivnouzmha.

Lidnan ühthine pind om 101,23 nellikkilometrad, sidä kesken kuivma otab 88,98 km².

Klimat om ven valdmeren, kontinentaližen klimatan röunal. Ekstremumad oma −39,3 C° (viluku) i +37,2 C° (heinku, eloku). Kezaaigan minimum om +6,7 C° (eloku), tal'vaigan maksimum om +11,6 C° (tal'vku). Ei voi panda halad sulakus-sügüz'kus. Paneb sadegid 636 mm vodes, enamba heinkus-sügüz'kus (76..79 mm kus), vähemba vilukus-keväz'kus (25..33 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 70..75 % röunoiš sulakus-heinkus, 85..89 % redukus-uhokus. Meriveden lämuz om 0..+1 C° vilukus-keväz'kus, +19..+23 C° heinkus-sügüz'kus.

## Tobmuz

Lidn jagase 26 mikrorajonaks.

Lidnan tobmuden pämez' om sen Duman ezimez' (). Edeline lidnan pämez' om Gatis Truksnis (sügüz'ku 2010 — kül'mku 2022), radoi nell' aigkeskustad lühüdoidenke rat'kaigoidenke.

## Eläjad
Vl 1959 lidnan eläjiden lugu oli 37 954 ristitud. Vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe kaik 50 840 ristitud elihe lidnas. Kaik 57 371 eläjad oli lidnas vl 2016. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 61 041 eläjid vl 1991.

Rahvahad (enamba 0,7 % vl 2011): latvijalaižed — 53,3 % (heiden kesken latgalijalaižed — 2,3 %), venänikad — 34,4 %, vaugedvenälaižed — 3,5 %, ukrainalaižed — 2,3 %, pol'šanmalaižed — 1,5 %, litvalaižed — 0,9 %, evrejalaižed — 0,8 %, čiganalaižed — 0,7 %, toižed rahvahad i rahvahuden ozutandata — 2,6 %.

## Transport
Avtobusad (seičeme maršrutad), ezilidnelektrojonused (nell' stancijad i kümne platformad), maršruttaksid da taksid oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes.

## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden sait (''jurmala.lv'').
Sestrikaine

**Sestrikaine** () om pen' penzaz langenijanke lehthištonke tal'veks. Erik mülüb Karvmarjanvuiččed-sugukundha.

## Ümbrikirjutand
Kazmuz om üks'..kaks' metrad kortte hahkan vai pakuižetaban mujun vezoidenke. Möuvaz om lehedan mujun, varden südäin om vauvaz.

Lehtesed oma koume..vižlaboižed, hambhanvuiččenke röunanke da siledanke loštajanke ülähäiženke pindanke. Lehtesen alapind om vauvhambanke ližamujunke, soned oma karvakahad erašti.

Änikod oma nägumatomad helgud, pakuižvihandan vai ruzaburan mujun, keratud tophiže. Änikoičend oleskeleb semendkus.

Plodud oma loštakahad rusttad küpsad marjad, mugažo keratud tophiže. Marjad oma muiktad magul, 8..12 mm diametras.

## Levigandmižavaruz
Londuses sestrikaine kazvab mecoiš kaikedme Evrazijadme. Penzaz navedib ojiden randoid da jogiden kendäkoid, voib vastata sidä pidust' mecanröunoid. Sädab žomid.

## Kazvatuz
Sestrikaižen sortuiden pakaiženvastaužuz rippub augotižlibundan sijaspäi, penzhan vaumičendaspäi tal'veks, säspäi tal'vel. Mugažo urbiden erazvuiččend painab päzundha niiden augus.

Äikerdoitas sestrikaižen penzhid jurdunuzil noril vezoil.

## Kävutand
### Sömhä
Sikš ku sestrikaižen marjad oma čigičaižen muiktemb, ka kazvatadas sestrikašt ümbriradamha džemihe, keitišihe, želehe vai toižihe konservihe tobjimalaz. Konservoidas tomatoid sestrikaiženke.

Kävutadas Skandinavijan maiš fruktkeitosiden da pudingan komponentaks paksus. Saksanmas södas sestrikaižen marjoid maidkremanke vai bezeidenke, ližatas tortoihe täudimeks.

### Zelläks
Keratas da kuivatas lehtesid rahvahaližen medicinan täht.

### Maižanduses
Sestrikaine om mezikazmuz. Mezjäižed tuldas änikoidennoks tahtonke keraten nektarad da heid'omad. Vn 1953 kodvan mödhe nened sestrikaižen sortud ozutiba surembad produktivižust: *Viktorija* (105 kg met gektaraspäi), *Gonduin* (102 kg) i Varševičun (92 kg).

## Galerei

Riru80 002 lhp.jpg|Kul'tursestrikaižen semned
Ribes-rubrum-buds.jpg|Sestrikaižen urbad
Ribes rubrum (knospend).jpg|Sestrikaižen änikod
Ribes rubrum20100626 101.jpg|Rohkud da kesken ehtmätomad marjad
Red currant berries.JPG|Sestrikaižen küpsad marjad
Berrys.JPG|Poimdüd marjad


## Kacu mugažo
* Čigičaine

## Homaičendad


## Irdkosketused
* ГОСТ Р 54698-2011. Смородина красная и белая свежие. Технические условия (Verez sestrikaine. Tehnižed arvoimižed) ''protect.gost.ru''-saital.
Panam (znamoičendad)

**Panam** voib znamoita:
* Panam ( [panaˈma]) — valdkund Keskuzamerikas.
* Panam ( [sjuˈða(ð) ðe panaˈma]) — lidn, ühtennimižen valdkundan pälidn.
* Panam — Travankor-ruhtinasen rahad nügüdläižen Indijan suves.
Jordanijan administrativiž-territorialine jagand

Administrativiž-territorialižikš jagadas Jordanijad 12 agjaha (*[[muhafaz]]:ha*, edel 1994 vot oli 8). Agjad alajagasoiš 52 ümbrikho (*liva:ha*, pälidnad — *nahia*), ned — alaümbrikoihe (*kuda:ha*).

Jordanijan kunigaz paneb agjoiden pämehid (gubernatorid) radsijha. Agjoiden pämehed alištudas südäiazjoiden ministrusele.

Ühtenzoittas agjoid koumhe regionha:
* Pohjoine region (Adžlunan, Irbidan, Džarašan i El' Mafrakan agjad);
* Keskuzregion (Ammanan, El' Balk, Madaban i Ez Zarkan agjad);
* Suvine region (Akaban, El' Karakan, Et Tafilan i Maanan).

## Homaičendad
Kukoi

**Kukoi** (, erasti *Gallus domesticus*) om kodikoittud lind, kanan ižač.

Diminutivižed nimed: *kukoihut*, (lapseline) *kukša*.

## Ümbrikirjutand
Kukoin päl čoma harj i lapkaižed oma, händan i kaglan höunhišt om rohl da kirjav paksus, kanan erineden, šporad oma käpšuil. Veduz om kilogrammhasai enamba mi kanal, sughu kacten varjiruiše 1,5..6−7 kg röunoiš (päiči liliputaižiš kanansuguiš). Höunhišton muju i harjan form oleldas erazvuiččed lujas i rippudas suguspäi. Harj abutab reguliruida hibjan lämut.

Kana om kaikiš enamba levitadud linduiden erik mail'mas 21. voz'sadal, i kukoid oma tarbhaižed heiden äikerdoičendan täht. Üks' kukoi kävutase 8..12 kanan täht kaks'..koume vot. Ku severz'-se kukoid om joukus, ka üks' heišpäi om dominirujaks kukoikš. Voib pidada kanoid kukoita ani, emäč voib toda plodutomid munid ristitule söndtavaraks kümnehe vodhesai.

## Kukoihe sidodud vepsän tärtused
* *[[Kukoinsilmad]]* — hämärsogeduz, sogenzoitusen läžund pol'pimeduses.
* *Torakukoi* — kaiken aigan toradai mez', čihak.

## Kukoihe sidodud vepsän muštatišed da ozoitesed
### Muštatišed

* *Ei kukoi homendest to.*
* *Kanoidenke pande, kukoidenke libu.*
* *Kägi ei käsktes kukku, kukoi ei kuctes launu.*
* *Ozavale kukoi-ki munib / Ozavale i kukoi munib.*
* *Ozavale kukoi munib, a ozatomale i kana ei muni.*


### Ozoitez

Küläs rahvast om, kukoid ei launugoi, i rahvaz ei libugoi (kaumišt).


## Kelenvänd
* *Kurdiž kukoi, kurdiž variš* — kurdiž vai tahtota kulmaha ristit, olii.

## Kacu mugažo
* Kukoinharj (kazmuz)
* Merikukoi (lind)

## Edesine lugemine
* Kukoi launub! (''Irina Vinokurovan kirjoiden mödhe'') //Kodima. — 2016. — # 12. — Lp. 7.
Beliz (znamoičendad)

**Beliz** om toponim. Se voib znamoita:
* Beliz — valdkund Keskuzamerikas.
* Beliz — kaikiš suremb lidn da port ühtennimižes valdkundas.
* Beliz — jogi, jokseb Gvatemaladme da Belizadme.
Namibijan administrativiž-territorialine jagand

Vn 1992 elokus reorganizuihe valdkundan 26 ümbrikod, se oli udištamine ripmatomuden sandan jäl'ghe vl 1990. Administrativiž-territorialižikš Namibii jagase 14 agjaha (, edel vn 2013 elokud — 13), ned alajagasoiš 107 valičemižümbrikho (, edel 2002 vot — 102).

## Homaičendad
Šrilankan administrativiž-territorialine jagand

Administrativiž-territorialižikš Šrilank jagase 9 agjaha ( *Paḷāta*,  *Mākāṇam*). Agjad alajagasoiš 25 ümbrikho ( *Disa*,  *Māwaddam*). Jagadas ümbrikoid 335 municipalitetha, kaikutte alištub ühtele lidnale.

## Homaičendad
Alžir (znamoičendad)

**Alžir** om geografine nimituz. Se voib znamoita:
* Alžir — valdkund Pohjoižes Afrikas.
* Alžir — ühtennimižen valdkundan pälidn.
Mozambikan administrativiž-territorialine jagand

Administrativiž-territorialižikš Mozambik alajagase 11 agjaha (provincijha). Agjad alajagasoiš 128 ümbrikho (), ümbrikod — *postoihe* (port.: *posto administrativo*), kaik om 405 postod valdkundadme.

## Homaičendad
Painmižpästandoiden nimikirjutez materialoidenke vepsän kelel

**Painmižpästandoiden aktualine nimikirjutez materialoidenke [[vepsän kel'|vepsän kelel]]**:

## Lehtesed
* «Kodima» (kerdan kus, om materialoid venän-ki kel')

## Aiglehtesed
* «Carelia» (severz'-se kerdoid vodes; om vepsänkel'žid materialoid)
* «Kipinä» (vepsänkel'ne — kerdan koumes kus)

## Al'manahad
* «Verez tullei» (kerdan vodes)

## Toižed
* «Piterin Lehtez» (irregulärižešti)

## Homaičendad
Pl'zen'

**Pl'zen' ** ( [ˈpl̩zɛɲ],  [ˈpɪlz(ə)n̩]) om Čehanman nellänz' surtte lidn eläjiden lugun mödhe. Se om Pl'zenin randan administrativižeks keskuseks da palaks, om znamasižeks raudtesol'meks (viden jonon ristikoičend).

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 976 kuti lidnuz-zamk. Čehanman Vaclav II-kunigaz andoi sille lidnan oiktusid vodel 1295, nügüd' se om Stari-Pl'zenec-lidn. Läz 1295. vot se-žo kunigaz pani Pl'zenin alust kümnes kilometras vanhas lidnaspäi. Vl 1859 Škoda-kompanijan aluz om pandud neche lidnha.

Pl'zen' šingotase mašiništonsauvomižen edheotandoil (avtoinstrument, gidravližed pressad, pol'vekahad värtmuded, mašiništ sömtegimišton täht), elektromašiništon tehmižel (kondicionerad), järedal oludentegimel mail'man tetabanke Pilsner-torguindmarkanke i fernetan (liköran heinil) pästandal.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase randan keskuzpalan pohjoižpäivnouzmas, 293..452 m korktusil, 322 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, nellän jogen ühthejoksmusen sijas: Mže, Radbuz (čeh. *Radbuza*), Uglav (čeh. *Úhlava*), Uslav (čeh. *Úslava*). Berounk-jogi lähteb (, Vltavan kaikiš znamasižemb hura ližajogi).

Matkad Praghasai om ühesakümne kilometrad pohjoižpäivnouzmha.

## Tobmuz

Pl'zen' jagase kümneks nimitadud i nomeruidud (Pl'zen' 1..10) rajonaks, ned alajagasoiš 25 nimitadud territorijaks.

Lidnan tobmuden pämez' om primator (). Hän om lidnan suiman (*Rada města Plzně*) pämehen. Valičendad sihe oleldas kerdan nelläs vodes. Edeližed lidnan pämehed oma Pavel Šindelarž (*Pavel Šindelář*, vn 2022 viluku-reduku), Martin Baha (*Martin Baxa*, reduku 2010 — kül'mku 2014, kül'mku 2018 — viluku 2022), Marin Zrzavecki (*Martin Zrzavecký*, kül'mku 2014 — kül'mku 2018).

## Eläjad
Vn 2011 Čehanman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 170,322 ristitud, vn 2021 — 174,007 ristitud. Kaik 170,548 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 175,229 eläjad vl 1986 i om nügüd'. Kaik 308,707 ristitud elädas ezilidnoidenke 1323 km² pindal (2019, 108 municipalitetad), randan ristitišton pol'.

Rahvahad (2017): čehalaižed — 69,6 %, slovakalaižed — 1,8 %, ukrainalaižed — 1,2 %, vjetnamalaižed — 0,6 %, toižed rahvahad i rahvahuden ozutandata — 26,8 %.

## Tetabad sündnuded da elänuded
* Karel Gott (1939–2019) — čehalaine pajatai.

## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''plzen.eu'').
Tunis (znamoičendad)

**Tunis** voib znamoita:
* Tunis — valdkund Pohjoižes Afrikas.
* Tunis — ühtennimižen valdkundan pälidn da kaikiš suremb lidn, Tunisan agjan administrativine keskuz.
* 6362 Tunis — pen' asteroid pävönen irdpalas.
Viktorii

**Viktorii** voib znamoita:

## Geografižed nimitused
### Eländpunktad
#### Kanad
* Viktorii — Britanine Kolumbii-provincijan pälidn, Kanad.
#### Kitai
* Viktorii-Siti — Honkongan istorine keskuz.
#### Seišelan Sared
* Viktorii — Seišelan Sariden pälidn.

### Agjad
* Viktorii — Avstralijan štat Mel'burn-pälidnanke.

### Vezištod da vezivalud
* Viktorii — Zambezi-jogen vezilanktend Zambijan da Zimbabven röunal.
* Viktorii — järv Afrikan päivnouzmas.