open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Karasuk (lidn)

**Karasuk** () om Venäman lidn da raudtesol'm Novosibirskan agjan suvipäivlaskmas. Se om Karasukan municipaližen ümbrikon (edel 2024. vot — rajonan) administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1915 sauvomha da holitamha raudtesarakod Transsibaspäi, nimitihe jogen mödhe. Vl 1943 kätihe radnikžiloks. Se sai lidnan statusad vn 1954 3. päiväl kezakud.

Karasuk šingotase raudten edheotandoil (vedimiden kohenduzdepo) i sömtegimištol (lihakombinat, leibänkombinat, kalategim).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalas, Karasuk-jogen (531 km pitte) hural randal sen lanktendan tahondas vedhudetomihe järvihe, 110 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Pened solavad järved oma lidnan ümbrištos.

Matkad Altajan randhasai om kaks'kümne kilometrad suvhe orhal, Novosibirskhasai om 348 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 387 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Slavgorod (Altajan rand) 92 km suvipäivnouzmha orhal, 106 km avtol vai raudtedme, i Kupino 85 km lodeheze orhal, 96 km avtotedme vai raudtel. *Karasuk-1* i *Karasuk-3* oma kaks' raudtestancijad lidnas, «Tatarsk — Ust' Kamenogorsk»- i «Omsk — Barnaul»-jonod ristikoičesoiš täs.

## Tobmuz
Jarok-žilo (63 rist. vl 2017) mülüi lidnankundha Karasukan ližaks. Lidnankundan pind oli 32,71 km².

Viktor Baštanov radoi lidnankundan pämehen vn 2012 elokuspäi.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 28 586 ristitud, lidnankundan — 28 652 ristitud, rajonan koume videndest, vn 2021 lidnan — 24 890 ristitud. Kaik 27 196 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 30 900 eläjad vll 1996 i 2000.

Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma saudud lidnas: ph. Ezikuctud Ondrii-apostolan kafedraline päjumalanpert' (2006), ph. Vladimiran jumalanpert' (uz', om saudud vll 2019−2020), ph. Sergii Radonežalaižen časoun' (letihe vodele 2016).

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma ühesa nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 1..3, 5..9, 31), aluzškol nomer 4, koume keskškolad (nomer 2, 3, 5), gimnazii nomer 1, tehnine licei nomer 176, lapsiden sädamižen keskuz, čomamahtoiden škol nomer 1, rajonan lapsiden da norišton sportškol.

Karasukan pedagogine kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Karasuk lake Solenoe.jpg|Solav-järv (), nägu vn 2008 redukus
Практик - panoramio (1).jpg|Praktik-lauk vl 2013
Karasuk railway station in 2023.jpg|*Karasuk*-päraudtestancijan sauvuz vl 2023


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Karasukan municipaližen ümbrikon tobmuden sait (''adm-karasuk.nso.ru'').
Bairon Džordž Gordon

**Džordž Gordon Bairon** (; sünd. 22. viluku 1788, London, Anglii, Britanine imperii — kol. 19. sulaku 1824, Missolungi, Osmanan Grekanma) oli anglijalaine runokirjutai.

Bairon oli sündnu Džon Bairon-kapitanan (1756−1791) da hänen kahtenden Ketrin Gordon-akan pereheze. Sai Anglijan lord-arvod kümnevoččes igäs, dvojurodnii dedan surman jäl'ghe. Tedoiži hüvin Anglijan klassižid avtorid Herrou-školas, oli pästnus Kembridžan universitetaspäi. Vn 1812 uhokus ezini ezmäižen kerdan parlamentan Lordoiden Kodiš. Sädi äiluguižid lirižid da satirižid runoid, poemid, p'jesid anglijan kelel, romantizman ezitai. Tegi melel Baironan tipišt personažad. Elon lopus ühtni Grekanman sodaha ripmatomudes, Grekanman rahvahaline vägimez'.

Oli naižiš, Anna Izabella Bairon (Annabella, 1792−1860) oli hänen ak vn 1815 vilukus — vn 1816 sulakus. Sündutihe naimiželos üks'jäižen Ada-tütren, programmiruindan alusenpanijan. Sid' runokirjutai ajoi verhiže maihe pördmatomikš, sädi poemid villal läz Ženevad, i eli Italijas Gviččioli-grafanakanke naindata vn 1819 sulakuspäi.

## Valitud sädused
* «Joudan časud» (, 1807)
* «Čail'd-Garol'dan pühämatk» (*Childe Harold’s Pilgrimage*, 1812−1818)
* «Gäur» (*The Giaour*, 1813)
* «Abidosan neičeine» (*The Bride of Abydos*, 1813)
* «Korsar» (*The Corsair*, 1814)
* «Türmatud Šil'jonha mez'» (*The Prisoner of Chillon*, 1816)
* «Pimeduz» (*Darkness*, 1816)
* «Don Žuan» (*Don Juan*, 1819−1824)
* «Mazepa» (*Mazeppa*, 1819)

## Homaičendad
Kupino (Novosibirskan agj)

**Kupino** () om Venäman lidn da lidnankund Novosibirskan agjan suvipäivlaskmas. Se om Kupinon rajonan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1886 kut Kupino-žilo (). Vl 1915 raudte ühtenzoiti žilod Transsibanke (Tatarsk-lidn), kävutihe vemha villäd. Kätihe radnikžiloks vn 1936 elokus. Žilo sai lidnan statusad vn 1944 12. päiväl vilukud.

Kupino šingotase vagonoiden kohenduzkompanijal, maidtegimel i jähižen edheotandal.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan keskuzpalas, 115 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Nell' pen't järved sijadasoiš lidnan suves.

Matkad Kazahstanan röunhasai om koumekümne kilometrad päivlaskmha orhal, Novosibirskhasai om 368 km päivnouzmha orhal, 480 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaine lidn om Karasuk 85 km suvipäivnouzmha orhal, 96 km avtotedme vai raudtel.

Klimat om ven kontinentaline kuivahk. Keza om läm' poudonke, tal'v om hätkeline pakaižidenke. Heinkun keskmäine lämuz om +20,5 C°, vilukun −17,8 C°. Paneb sadegid 340 mm vodes.

## Tobmuz
Kupino om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Valitas lidnan nevondkundan ühtnijoid videks vodeks, jäl'geližed valičendad oliba vl 2020. Lidnan Deputatoiden nevondkundan ezimez' om Viktorija Makataeva.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 15 400 ristitud, rajonan pol', vn 2021 — 15 065 ristitud. Kaik 13 781 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 23 185 eläjad vl 1959.

Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid om saudud lidnas: Luka-evangelistan i Sündun Toižetamižen jumalanpertid.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma kuz' päivkodid, koume keskškolad (nomer 80, 105, 148), licei (nomer 2), kaks' speciališt (korrekcišt) škol-internatad (nomer 1 i 2), lapsiden sädamižen pert', čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton sportškol. Professionaližen opendusen aluzkundad: Kupinon medicinine tehnikum i rajonidenkeskeine agrarine licei.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden sait (''admkupino.nso.ru''). 
* Kupinon rajonan muzejiž-memorialine kompleks (''kupinomuseum.ru'').
Ob' (lidn)

**Ob' ** () om Venäman lidn da lidnümbrik Novosibirskan agjan päivnouzmas. Se om Novosibirskan päivlaskmaine ezilidn.

## Istorii
Ob'-raudtestancii om saudud Transsibal vl 1895, kävutihe sidä bazaks sauvomha raudtesildad Ob'-joges päliči vll 1893−1897. Nimitihe stancijad jogen mödhe, hot' se jokseb kümnes kilometras lidnaspäi.

Eländpunktan aluz om pandud vl 1934 *žiloks Ob'-raudtestancijanno*. Vl 1947 ühtištadihe Tolmačovo-žilon palanke da kätihe lidnanvuiččeks žiloks. Žilo sai lidnan statusad vl 1969. Om lidnaks oiktanke alištusenke agjan tobmudele vspäi 1989.

Ob'-lidn šingotase Tolmačovo-lendimportal (vspäi 1957), lendimiden i raudten kohenduzedheotandoil, libutimiden tegimel i uksiden edheotandal, om «Sibir'»-aviakompanijan päfateraks (se-žo «S7 Airlines», kahtenz' surtte valdkundas). Severz'-se sodapalakundoid sijadasoiš lidnas.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase 110 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Vlasih-jogi (, Obin hura ližajogi) jokseb pidust' lidnan pohjoižpäivnouzmašt röunad, Ob'-lidnan i Novosibirskan keskes.

Matkad Novosibirskan röunhasai om üks' kilometr päivnouzmha orhal, avtotedme vai raudtedme. Transsib i «Irtiš»-avtote (R-254) jagadas lidnad kaks'haz. Lendimport om saudud lidnan pohjoižes.

## Tobmuz
Seižutezplatform 3307. km-eländpunkt (, 63 rist. vl 2017) mülüb lidnümbrikho Ob'-lidnan ližaks.

Edeline lidnan pämez' om Aleksandr Mozžerin (uhoku 2015 — viluku 2020).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 25 382 ristitud, kaiken lidnümbrikon — 25 725 ristitud, vn 2021 lidnan — 30 369 ristitud. Kaik 29 194 eläjad oli lidnas i 29 257 eläjad kaikes lidnümbrikos vl 2017. Kaikiš suremb lidnan i lidnümbrikon ristitišt om nügüd'.

Ortodoksižen hristanuskondan ph. Tihon Donantagaižen jumalanpert' om saudud vspäi 2008, i ph. Sergii Radonežalaižen časoun' (saudihe vl 2011).

Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad. Professionaližen opendusen aluzkund om buhgalteroiden ližakvalifikacijan škol, toižed lähižed aluzkundad sijadasoiš Novosibirskas.

## Galerei

Nsk-Ob Tolmachevo terminal 07-2016.jpg|*Tolmačovo*-lendimport vl 2016
Hotelo 6-12-24 flughaveno Tolmaĉovo 03.jpg|Adivpert' Tolmačovo-lendimportas (2021)
Nsk-Ob Aeroflot platform 07-2016.jpg|*Aeroflot*-raudteplatform vl 2016


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''gorodob.nso.ru'').
Tatarsk

**Tatarsk** () om Venäman lidn da lidnankund Novosibirskan agjan päivlaskmas. Se om Tatarskan rajonan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1894 kuti *Tatarskai*-raudtestancii () *Stancionnii*-žilonke senno sauvomha da holitamha Transsibad i sirdnikoiden Venäman imperijan evropižes palaspäi bazaks. Nimitihe lähižen *Vanh Tatark*-žilon mödhe (), se sijazihe kahtes virstas da oli pandud 18. voz'sadal. Ühtištadihe kaht žilod da anttihe lidnan statusad vn 1911 27. päiväl vilukud, vl 1925 se status oli vahvištadud. Vll 1912−1914 saudihe Kulundan magistralid suvipäivnouzmha vemha villäd ajaden, kätihe Tatarskad raudtesol'meks. Vn 1917 tal'vkus panihe lidnad uden Tatarskan makundan keskuseks, kätihe makundad rajonaks vn 1925 elokus.

Tatarsk šingotase raudten edheotandoil (vagonoiden kohenduzdepo, raudten distancii) i sömtegimištol (leibänkombinat, villänpurnud, kuivan maidon tegim).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan keskuzpalan päivnouzmas, 105 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Novosibirskhasai om 443 km päivnouzmha orhal, 473 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaine lidn om Kalačinsk (Omskan agj) 90 km päivlaskmha Transsibal vai avtotedme. «Irtiš»-avtote (R-254) om lidnan suviröunaks.

## Tobmuz
Tatarsk om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.

Edeline lidnan pämez' om Aleksandr Švedov (tal'vku 2005 — viluku 2020).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 24 217 ristitud, rajonan koume videndest, vn 2021 — 23 711 ristitud. Kaik 23 956 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 29..30 tuhad eläjid vll 1959−1998 (30 893 eläjad vl 1979).

Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Katken jumalanpert' om saudud vll 1994−2001. Letihe islaman pühäpertid vspäi 2013, se om avaitud vn 2018 uhokus.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma ühesa päivkodid (nomer 1, 2, 4..8, 10, 12), kuz' keskškolad (nomer 2..5, 9, 10), licei, aluzopendusen škol-internat, lapsiden sädamižen keskuz, čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton sportškol. Tatarskan politehnine i pedagogine kolledžad oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.

## Galerei

Татарск Памятник Труженникам села посвящается.jpg|Muštnik külätahondan radnikoile (2009), rajonan 80-voččele jubilejale
Татарск. Храм Покрова Пресвятой Богородицы.jpg|Jumalanmaman Katken jumalanpert', vn 2009 nägu
Поезд в музее г.Татарска 04.JPG|Puruvedim lidnan muzejas (2009)
Татарск Куранты.jpg|Čuhunduz časuidenke Leninan irdal (2009)
Станция Татарская (вокзал),2.jpg|*Tatarskai*-päraudtestancijan sauvuz vl 2021


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''admtatarsk.nso.ru'').
Kataisk

**Kataisk** () om Venäman lidn da lidnankund Kurganan agjan lodehes. Se om Kataiskan rajonan administrativine keskuz da pala.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud kozakoil vl 1655 kuti Katain lidnuz (), baškiralaižiden heimoiden karakatajalaižed-ühtištusen () nimen mödhe. Lidnuz kaiči torguindted Tobol'skaspäi Moskvha. Alištui kalaidajiden heimoiden londoile, i vodele 1695 lidnuz oli saudud jo koumanden kerdan. Sid' nimitihe *Kataiskai*-slabadaks. 19. voz'sadal *Kataiskoje*-žilo oli villän torguindan järedaks keskuseks. Vll 1911−1913 raudte läbiti žilod, i saudihe stancijad siš. Vn 1944 12. päiväl uhokud žilo sai lidnan statusad Troickoje-žilon, Korablövo-, Odino- i Savino-küliden mülütandanke.

Kataisk šingotase erazvuiččiden pompiden tegimel i maidtegimel.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan keskuzpalan pohjoižpäivnouzmas, Iset'-jogen hural randal (Tobolan hura ližajogi) Kataik-jogen ( 22 km pitte) lanktendan sijas, 100 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Kurganhasai om 195 km suvipäivnouzmha orhal, 219 km avtol vai raudtedme. Lähembaine lidn om Dalmatovo kaks'kümnes vides kilometras päivnouzmha kaikil teil.

Klimat om ven kontinentaline. Tal'vaig om hätkeline. Paneb sadegid 475 mm vodes.

## Tobmuz
Kataisk om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind — 145,5 km².

Edeližed lidnan pämehed (Administracijan pämehed) oma Aleksandr Karnauhov (keväz'ku-reduku 2022), Sabiržan Musalämov (uhoku 2019 — keväz'ku 2022), Valerii Černih (tal'vku 2013 — uhoku 2019). Lidnan Administracii om likvidacijan pordhal vn 2023 semendkuspäi. Lidnan Dum om likvidiruidud vn 2023 kül'mkus, sen likvidacižen laudkundan ezimez' oli Sergei Petrovskih vn 2023 kezakuspäi. Duman jäl'gmäine ezimez' oli Konstantin Pospelov (uhoku 2019 — kezaku 2023), edeline — Sabiržan Musalämov, radoi vn 2019 uhokuhusai.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 14 003 ristitud, rajonan koume videndest, vn 2021 — 11 881 ristitud. Kaik 12 585 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 15..16 tuh. eläjid vll 1979−2006 (16 789 rist. vl 1989).

Ortodoksižen hristanuskondan koume jumalanpertid oma saudud lidnas, niiden kesken Jumalanmaman «Kaikiden gorähižiden ihastuz»-jumalaižen puine pühäpert' om avaitud vl 2010.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma seičeme nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 2, 3, 6, 8, 10..12), kaks' keskškolad (nomer 1 i 2), ehtal'ne aluzškol, lapsiden da norišton pert', čomamahtoiden škol, sportškol.

Kataiskan professionaliž-pedagogine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Г. Катайск - panoramio (10).jpg|Kataiskan rajonan kodirandantedištandmuzei (2015)
Г. Катайск - panoramio (3).jpg|Jumalanmaman «Kaikiden gorähižiden ihastuz»-jumalaižen pühäpert', vn 2012 nägu
Здание проходной АО "Катайский насосный завод".jpg|Kataiskan pomptegimen pätulend vl 2021
Г. Катайск - panoramio.jpg|*Lučezar*-kul'turkeskuz (2012)
Г. Катайск - panoramio (19).jpg|Ofispert' (2012)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''katayskgorod.gosuslugi.ru'').
Kurtamiš

**Kurtamiš** () om Venäman lidn da lidnankund Kurganan agjan suvipäivlaskmas. Se om Kurtamišan rajonan administrativine keskuz da pala.

## Istorii

Eländpunktan aluz om pandud lidnuseks ühtennimižen jogen randal Isetin agjan kancelärijan käskön mödhe vl 1745. Vodele 1753 saudihe ezmäšt jumalanpertid ümbrištos, phh. Pedran da Paulan oiktastuseks, i nimitaškanzihe žilod senno Kurtamiš-jogen mödhe. Jumalanpert' om olmas nügüd'-ki. Vspäi 1756 kätihe žilod makundan keskuseks. 19. voz'sadal viž jarmankad oleskeli joga vodes. Vn 1956 5. päiväl heinkud žilo sai lidnan statusad.

Kurtamiš šingotase kohenduzmehanižel tegimel i sömtegimištol (sagudentegim, jauhon tehmine).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan keskuzpalan lodehes, Kurtamiš-jogen randoil (124 km pitte, Tobolan hura ližajogi), 110 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Kurganhasai om seičemekümne seičeme kilometrad pohjoižpäivnouzmha orhal vai 83 km avtol. Toine lähembaine lidn om Šumih 82 km lodeheze orhal vai 219 km avtotedme.

## Tobmuz
Kurtamiš om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind — 96,71 km².

Edeline lidnan pämez' om Sergei Voroncov (sügüz'ku 2014 — sulaku 2019).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 17 099 ristitud, rajonan viž ühesandest, vn 2021 — 14 806 ristitud. Kaik 16 702 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 18..19 tuh. eläjid vll 1989−2003 (19 155 rist. vl 1989).

Ortodoksižen hristanuskondan phh. Pedran da Pavlan jumalanpert' om üks'jäižeks pühäpertikš lidnas. Sen ližaks Hristan Eläbzdusen päjumalanpert' (oli saudud vll 1867−1873) ei ole kaičenus, panihe mantazole nevondkundaližel aigal.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kahesa nimitadud päivkodid (nomer 1..3, 5..9), kaks' keskškolad (nomer 1 i 2), kadetškol-internat, lapsiden da norišton pert', čomamahtoiden škol N. P. Ustüžaninan nimed, lapsiden da norišton sportškol.

Kurganan valdkundaližen universitetan filial (ende Kurtamišan maižanduztehnikum) i Kurganan pedagogižen kolledžan filial oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Kurtamišan municipaližen ümbrikon oficialine sait (''kurtamyshsky.gosuslugi.ru'').
Kukmor

**Kukmor** (, ) om Venäman lidn Tatarstanan Tazovaldkundan pohjoižes. Se om Kukmoran rajonan i lidnankundan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1741 kuti žilo sauvomha da holitamha Tajiševon vas'kentegint (), nimitihe *Kukmor-tegim* mugažo. Vspäi 1851 oli Kukmor-žiloks, vl 1923 kätihe radnikžiloks. Vn 2017 28. päiväl sulakud Kukmor sai lidnan statusad.

Lugetas veroližikš, miše *Kukmor*-nimituz libui neniš marin sanoišpäi: *kok* «kaks'» vai *kugu* «sur'», i *mari* (om rahvahan nügüdläižeks nimeks).

Kukmor šingotase hobkombinatal, metalližastjoiden tegimel, omblendfabrikal, sauvondkeramikan tegimel i maidkombinatal.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan keskuzpalan päivnouzmaiženno röunanno, Nurmink / Norm-jogen alapalan randoil ( 20 km pitte, ), se lankteb Oštorm-jogehe huralpäi ( 36 km pitte, ), Vätk-jogen alajoksmusen oiktal randpolel, 102 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Kazanihesai om 115 km suvipäivlaskmha. Röunatab Kirovan agjanke pohjoižes i päivnouzmas, lähembaine lidn om sen Vätkan Poläni kümnes kilometras pohjoižpäivnouzmha. *Kukmor*-raudtestancii radab «Kazan' — Jekaterinburg»-jonol.

## Tobmuz
Kukmor om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Nevondkundan ezimez'. Edeline ezimez' om Jasira Garifullina, oli radnikusel vn 2015 kül'mkuhusai. Vitalii Andreev radab lidnan Radonoigendajan komitetan ohjandajan vn 2024 heinkuspäi. Edeline komitetan ohjandai om Rainur Notfullin, radoi vn 2024 heinkuhusai.

## Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 16 918 ristitud, rajonan koumandez, vn 2021 — 17 886 ristitud. Kaik 17 700 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om 16..17 tuhad eläjid vspäi 2002 (17 815 rist. vl 2019).

Rahvahad (ozutadud rahvahudenke 2010-nzil vozil): totarlaižed — 78,6 %, udmurtalaižed — 14,0 %, venälaižed — 5,3 %, marilaižed — 1,4 %, toižed rahvahad — 6,2 %.

Islaman pämečet' om avaitud. Ortodoksižen hristanuskondan Phh. Pedran da Paulan jumalanpert' om udessündutadud täuzin vll 2005−2007 ühtennimižen pandud mantazole pühäpertin alusel, edeline jumalanpert' oli vll 1844−1932.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, totaran gimnazii nomer 1, koume keskškolad (nomer 2, 3, 4), rajonan čomamahtoiden škol, *Zilant*-sportškol. Kaik koume sportkompleksad, jäpert'kulu i mägisuksiden baz oma saudud lidnas. Kukmoran agrarine kolledž radab rajonan Janil'-žilos 23 km päivlaskmha-lodeheze Kukmoraspäi avtol.

## Galerei

Стела на западном въезде в Кукмор.JPG|Znam lidnan päivlaskmaižel röunal (2024)
Петропавловская церковь в Кукморе.JPG|Phh. Pedran da Paulan jumalanpert', vn 2024 nägu
Кукморские валенки. 08.jpg|Kukmoran villakoiden lauk lidnas vl 2022
Город Кукмор 02.jpg|Rajonan kul'turkeskuz (2022)
Кукмор, вокзал.jpg|*Kukmor*-päraudtestancijan sauvuz vl 2013


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Municipaližen «Kukmor-lidn»-ühtnikan da Kukmoran rajonan oficialine sait (''kukmor.tatarstan.ru'') Tatarstanan Tazovaldkundan tobmuden portalal.
Basshunter

**Basshunter** [beishanter], todesine nimi om **Junas Erik Oltberg** (; sünd. 22. tal'vku 1984, Hal'mstad, Ročinma) om ročilaine pajatai, muzikprodüser da didžei. Edestab muzikad evrotrans- i denskor-stiliš, anglijan i ročin kelil.

## Biografii
Junas Oltberg om sündnu Hal'mstad-lidnha Ročinman suvipäivlaskmas, sauvondkompanijan Karl Joran Oltberg-radajan i školan Gunhil'da Elizabet Oltberg-opendajan da direktoran (koli vl 2016) kanzha. Noremb Joakim-vell' om mehel. Junas zavodi opendust *Kattegattgymnasiet*-keskškolas, jätksi Hal'mstadan *Sturegymnasiet*-keskškolas, siš openuškanzi muzikad. Vl 1998 hän pajataškanzi horas ičeze maman ohjandusen al. Sid' mez' tuli kolledžha, no jäti kesketi opendust. Pajati rokgruppas, siš sai tundmust eksperimentaliženke muzikanke.

Oltberg zavodi muzikradmišt Basshunter-psevdonimanke vl 2001, kävuti «Fruity Loops»-programad sädamha ičeze ezmäižid pajoid. Mez' tegi äiluguižid demoid, kudambid leviti Internet-verkon kal't, sid' *Warner Music*-kompanii allekirjuti kontraktad hänenke.

## Diskografii
### Studijanal'bomad
* *The Bassmachine* (2004, Bassmašin)
* *LOL <(^^,)>* (2006, LOL)
* *Now You're Gone – The Album* (2008, Nügüd' sinä läksi)
* *Bass Generation* (2009, Basan pol'v)
* *Calling Time* (2013, Tilliižiden aig)

### Kompiläcijanal'bomad
* *The Old Shit* (2006, Vanh tühj)
* *The Early Bedroom Sessions* (2012, Aigaline besedoičend magaduzhonuses)

### Singlad

* *The Big Show* (2004, Sur' šou)
* *Welcome to Rainbow* (2006, Hüvät tulgat jumalanbemblennoks)
* *Boten Anna* (2006, Boten Anna)
* *Vi sitter i Ventrilo och spelar DotA* (2006, Olem Ventrilos da vändam DotA:ha)
* *Jingle Bells* (2006, Tulijad tilliižed)
* *Vifta med händerna* (2006, Kärautagat käded)
* *Now You're Gone* (2007, Nügüd' sinä läksi)
* *Please Don't Go* (2008, Ole hüvä, ala lähte)
* *All I Ever Wanted* (2008, Kaik tahtoin midä)
* *Angel in the Night* (2008, Angel ös)
* *Russia Privjet (Hardlanger Remix)* (2008, Venäma Tervhuded)
* *I Miss You* (2008, Kadotin sindai)
* *Walk on Water* (2009, Kävelend vetme)
* *Al final (feat. Dani Mata)* (2009, Lopuks)
* *Every Morning* (2009, Kaikuččel homencel)
* *I Promised Myself* (2009, Toivotin ičelein)
* *Saturday* (2010, Sobat)
* *Fest i hela huset (vs. [[Sur' vell' (realitišou)|Big Brother]])* (2011, Praznikeht kaikes pertiš)
* *Northern Light* (2012, Pohjoine lämoi)
* *Dream on the Dancefloor* (2012, Unikuva karglaval)
* *Crash & Burn* (2013, Murenda da pala)
* *Calling Time* (2013, Tilliižiden aig)
* *Elinor* (2013, Elinor)
* *Masterpiece* (2018, Šedevr)
* *Home* (2019, Kodi)
* *Angels Ain't Listening* (2020, Angelad ei kulnugoi)
* *Life Speaks to Me* (2021, Elo pagižeb minei)
* *End the Lies* (& Alien Cut) (2022, Lopkät kelastada)
* *Ingen kan slå (Boten Anna)* (Victor Leksell) (2023)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Artistan oficialine sait (''basshunter.se'').
Makušino

**Makušino** () om Venäman lidn Kurganan agjan päivnouzmas. Se om Makušinon ümbrikon (edel vn 2020 heinkud — rajonan) administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud sirdanuziden manmehiden küläks 17. voz'sadan lopus. Saudihe Transsiban «Kurgan — Omsk»-palad vl 1894, i raudte läbiti Makušinod. Žilo kändihe järedaks 20. voz'sadan augotišes. Vn 1944 sulakus kätihe radnikžiloks. Vn 1963 23. päiväl uhokud žilo sai lidnan statusad.

Makušino šingotase argvointegimel, villänpurnuil i kombisötken tehmižel.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalas, 140 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Vedhudetoi reskveden Vanh-järv (, 2,46 km²) om lidnan suvipäivlaskmas, täutase atmosferan sadegil.

Matkad Kurganhasai om 125 km päivlaskmha orhal, 141 km avtol vai raudtel. Lähembaine lidn om Petuhovo nell'kümnes koumes kilometras päivnouzmha orhal, 55 km «Irtiš»-avtotrassadme (R-254) vai Transsib-raudtedme. Trass om lidnan pohjoižröunaks.

## Tobmuz
Makušino oli lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind oli 68 km².

Valerii Abakumov radoi lidnankundan pämehen vn 2009 redukuspäi.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 8 338 ristitud, rajonan pol', vn 2021 — 6 827 ristitud. Kaik 7 810 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 15 tuh. eläjid vl 1967.

Ortodoksižen hristanuskondan Mikoi-arhangelan jumalanpert' om pühästadud vl 2010. Sen ližaks Pühän Jumalanmaman Tulendan Pühäpertihe znamasine puine jumalanpert' kellčuhundusenke oli saudud vll 1897−1898, ei ole kaičenus.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma viž nimitadud päivkodid, kaks' keskškolad (nomer 1 i 2), laps'aigan da norusen pert', čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton sportškol.

Kurganan bazižen medicinižen kolledžan Makušinon äiprofil'ne filial (ende erine tehnikum) om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Makušinon municipaližen ümbrikon tobmuden sait (''makushinskij-r45.gosweb.gosuslugi.ru'').
Čoser Džefri

**Džefri Čoser** (mugažo **Džeffri** vai **Gotfrid**,  [ˈtʃɔːsər]; sünd. läz 1343. vot, London, Anglijan kunigahuz — kol. 25. reduku 1400, sigäna-žo, om mahapandud Vestminsteran abbatuses) oli anglijalaine runokirjutai, literaturižen anglijan kelen i angližen literaturan alusenpanii. Kirjuti ičeze sädusid anglijan kelel ezmäižeks latinan kelen sijas. Sädi prozad-ki («The astrolab»-tedotraktat, kirjutused elos), tegi poemiden kändusid italijan i francijan kelišpäi.

## Biografii
Čoseran tat torgui vinal, i hänen poig putui tanhale seičemetoštkümnevoččel kunigahan poigan akan pažaks. Ühtni vn 1359 sodamatkha Francijad vaste, putui plenha, i Eduard Koumanz'-kunigaz maksoi päzutamha händast, kändi ičeze kamerdineraks da azegenkandajaks.

Vll 1360−1367 Čoser openui Londonan juridižes üläškolas, tedoiži Amuižen Riman klassižid kirjutajid, tezi Francijan nügüd'aigaižiden runokirjutajiden sädusid. Opendusen jäl'ghe ajeli Italijha diplomataks i tegi tundmust Italijan runoištonke da torguindlidnoidenke.

## Kanz
Vl 1366 Džefri i Filippa (de Roe neiččel, 1346−1387) vändiba sajad. Sündutihe kaks' last, Elizabet i Tomas Čoserad.

## Sured poemad
* «Gercoganakan kirj» (, 1369)
* «Anelida i Arsit» (*Anelida and Arcite*, möhäližed 1370-nded voded)
* «Linduiden parlament» (*Parlement of Foules*, 1382)
* «Troil i Kressida» (*Troylus and Chryseide*, 1382, viž kirjad)
* «Hoštusen pert'» (*The House of Fame*, 1383−1384)
* «Legend ezikuvaližiš naižiš» (*Legend of Good Women*, 1388)
* «Kenterberrin sanutesed» (*The Canterbury Tales*, 1387−1400, 22 runosanutest i kaks' prozišt sanutest, jättud kesketi)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lehtpoled Džefri Čoseras Garvardan universitetan saital (''sites.fas.harvard.edu'').
Šumih (lidn)

**Šumih** () om Venäman lidn Kurganan agjan päivlaskmas. Se om Šumihan ümbrikon (edel vn 2020 heinkud — rajonan) administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud Transsiban raudtestancijaks vl 1892. Kätihe žilod stancijanno lidnaks vl 1944.

Šumih šingotase pörutügiden neglrolikoiden tegimel, torvenarmaturan edheotandal i raudtelibutimiden tegimel, sömtegimištol (maidedheotandad, leibän i paštatesen pästand, villänpurnud i kombisötken tehmine), mebel'fabrik radab, mugažo uranan samižen edheotand baziruiše lidnas.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbrikon suvipalan keskuses, Uralantagaižes, 170 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Kurganhasai om 131 km päivnouzmha orhal, 146 km avtol vai raudtel. Lähembaine lidn om Ščučje koumekümne nell' kilometrad päivlaskmha orhal, 39 km «Irtiš»-avtotrassadme (R-254) vai Transsib-raudtedme. Trass om saudud kahtes kilometras lidnan pohjoižröunaspäi.

## Tobmuz
Šumihan lidnankund oli olmas vll 2004−2020, lidn oli sen üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnankundan tobmuden pämez' oli sen Administracijan pämez'. Lidnan erigoittud Administracii om likvidiruidud vn 2022 elokus. Jäl'gmäine lidnan pämez' oli Anatolii Kozlov vn 2010 kül'mkuspäi, hän-žo radoi lidnan Administracijan likvidacižen laudkundan ohjandajan vn 2020 tal'vkuspäi. Lidnan Dum om pästtud radmaspäi vn 2021 semendkus, likvidator oli Julija Vodännikova vn 2020 kül'mkuspäi. Duman ezimehed oliba Galina Vasänovič (reduku 2019 — kül'mku 2020), Väčeslav Pospelov (radoi vn 2019 redukuhusai).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 17 819 ristitud, rajonan kaks' koumandest, vn 2021 — 16 264 ristitud. Kaik 17 542 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 20..21 tuh. eläjid vll 1967−2001 (21 984 rist. vl 1989).

Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma saudud lidnas: Pühän Jumalanmaman Emäganpäivän (saudihe vll 2000−2005) i Pühän Jumalanmaman Katken (2001−2015, letihe nevondkundaližes sauvusespäi). Vanh Jumalanmaman Katken jumalanpert' (oli saudud vll 1893−1900) ei ole kaičenus.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma seičeme nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 1, 3, 9, 11, 12, 39, *Solniško* «Päiväine»), aluzškol (nomer 9), koume keskškolad (nomer 1, 3, 4), specialine (korrekcine) škol-internat 8. toižendan, muzikškol, čomamahtoine škol, lapsiden da norišton sportškol.

Šumihan agrariž-sauvondkolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Г. Шумиха - panoramio (3).jpg|Adivpert' i vezičuhunduz (2012)
Г. Шумиха - panoramio.jpg|Laukad vl 2012
Г. Шумиха - panoramio (2).jpg|Vändlavut lapsiden täht (2012)
Г. Шумиха - panoramio (4).jpg|*Šumih*-päraudtestancijan sauvuz vl 2012


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Šumihan da sen ümbrikon tobmuden sait (''45шумиха.рф''). 
* Šumihan ümbrikon toine sait (''shumixinskoe-r45.gosweb.gosuslugi.ru''). 
* Enččen lidnankundan tobmuden sait (''shumihaadm.ru'').  (om täuttud vn 2020 tal'vkuhusai)
Išim (lidn, Tümenin agj)

**Išim** () om Venäman lidn da lidnümbrik Tümenin agjan suvipäivnouzmas. Se om federacijan subjektan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Išiman rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü sihe.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1670 (vai 1687) kuti *Korkin*-slabad (). Vspäi 1721 i kaiken 19. voz'sadan aigan vedihe Nikol'skai-jarmankad tal'vkuidme. Vl 1782 sai makundan lidnan statusad nügüdläiženke nimenke. Nimitihe jogen mödhe, mülüi Tobol'skan gubernijha.

Lidn kändihe tegimišton keskuseks 19. voz'sadan lopus. Vspäi 1913 *Išim*-raudtestancii radab Transsiban päjonol, «Tümen' — Omsk»-keskustan pol'tel.

Išim šingotase mašinansauvomižen tegimel (mašiništ kivivoin da gazan sarakon täht), mehanižel tegimel (raudtetransportan kohenduz i varapaloiden pästand), sauvondmaterialiden edheotandoil (raudbeton, asfal't), sömtegimištol (leibänproduktad, konditerine fabrik, maidkombinat, lihakombinat, alkogoližiden i alkogolitomiden jomižiden tegimed), kengiden i omblendan fabrikoil.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Išim-jogen hural randal (Irtišan hura ližajogi), 82 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tümenihesai om 267 km lodeheze-päivlaskmha orhal, 302 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Nazivajevsk (Omskan agj) 132 km suvipäivnouzmha orhal vai Transsibal, 201 km avtol, i Petropavlovsk (Kazahstan) 140 km suvhe orhal vai 163 km avtotedme.

Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +1,7 C°, kezakun-elokun +16..+19 C°, tal'vkun-uhokun −14..−16 C°. Ekstremumad oma −51,1 C° i +38 C°. Paneb sadegid 393 mm vodes, enamba heinkus-elokus (57..63 mm kus), vähemba uhokus-keväz'kus (14 mm kus).

Išim om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 65 243 ristitud. Kaik 65 259 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb ristitišt oli 67 800 eläjad vl 2003 i om nügüd'.

Rahvahad (2010): venälaižed — 95,5 %, toižed rahvahad — 4,5 %.

Ortodoksižen hristanuskondan viž pühäpertid oma saudud lidnas: Jumalannägundan päjumalanpert' (om sätud vspäi 1793), ph. Mikulai-čudonsädajan päjumalanpert' (letihe vll 1886−1891), kaks' jumalanpertid i časoun'.

Išiman ăiprofil'ne tehnikum, medkolledž i Išiman pedagogine institut Petr Jeršovan nimed (Tümenin valdkundaližen universitetan filial) oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.

## Galerei

Административное здание г.Ишим.jpg|Išim-lidnan administracijan sauvuz (2018)
Epiphany Cathedral in Ishim - panoramio.jpg|Jumalannägundan päjumalanpert', vn 2014 nägu
ИПИ им. П.П. Ершова.jpg|Išiman pedagogine institut Petr Jeršovan nimed vl 2019 (Tümenin valdkundaližen universitetan filial)
Кинотеатр.JPG|Išim-lidnan kul'turkeskusen kinoteatr (2013)
Ishim train station, may 2, 2011.jpg|*Išim*-päraudtestancii vl 2008


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnümbrikon tobmuden portal (''ishim.admtyumen.ru'').
Jalutorovsk

**Jalutorovsk** () om Venäman lidn da lidnümbrik Tümenin agjan suvipäivlaskmas. Se om federacijan subjektan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Jalutorovskan rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü sihe.

## Istorii
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1659 kuti *Jalutorovskii-lidnuz* da *Jalutorovskai-slabad* totarlaižiden Javlu-tur-lidneihuden sijas (kändase «sodavägiden lidn» totaran kelespäi), se oli tetab 14. voz'sadaspäi. Vl 1782 sai makundan lidnan statusad Jalutorovsk-nimitusenke. Oli kükstud dekabristoiden eländsijaks.

Sibirin trakt läbiti lidnad 19. voz'sadan ezmäižel polel, i se kändihe tegimišton keskuseks 19. voz'sadan lopus. Vn 1912 semendkus ezmäine jonuz tuli lidnha Tümenišpäi, sil-žo aigal raudtesild Tobolas päliči oli vaumitud läz lidnad.

Jalutorovsk šingotase sömtegimištol (Danone-firman maidkombinat, lihakombinat, leibänproduktoiden kombinat), sauvondmaterialiden edheotandoil (metalližtorviden tegim, betonan pästand), valamižtegimel i mebel'fabrikal. Om maižandusen rajonan keskuseks.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Tobol-jogen hural randpolel (Irtišan hura ližajogi), 65 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tümenihesai om 73 km lodeheze orhal, 85 km avtotedme vai Transsib-raudtedme. Lähembaine lidn om Zavodoukovsk 21 km suvipäivnouzmha orhal, 26 km avtotedme vai raudtedme. «Tümen' — Omsk»-trass (R-402) om lidnan suviröunaks.

Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +0,8 C°, kezakun-elokun +15..+19 C°, tal'vkun-uhokun −15..−18 C°. Paneb sadegid 449 mm vodes, enamba kezakus-elokus (58..81 mm kus), vähemba tal'vkus-sulakus (15..25 mm kus).

Jalutorovsk om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 36 493 ristitud. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 39 837 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

Rahvahad (2010): venälaižed — 88,7%, totarlaižed — 6,5%, ukrainalaižed — 1,0%, toižed rahvahad — 3,8%.

Ortodoksižen hristanuskondan seičeme pühäpertid oma avaitud lidnas: Jumalan Sreten'jan päjumalanpert' (udessündutihe vll 2006−2010), Emäganpäivän «Spravitai»-jumalaižen jumalanpert' läžundkodinno, ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' i nell' časounäd.

Jalutorovskan agrotehnologine kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

Lidnümbrikon pämez' om sen Administracijan pämez'. Lidnan Duman ezimez' om Vladimir Agapov vn 2016 sulakuspäi.

## Galerei

Ялуторовский острог-3.JPG|«Jalutorovskan lidnuz»-muzei (2012)
Сретенский собор (Ялуторовск) - 3.JPG|Jumalan Sreten'jan päjumalanpert', vn 2012 nägu
МК "Ялуторовский".jpg|«Jalutorovskii»-maidkombinatan kontor vl 2017 («Danon Rossija»-kompanijan filial)
Palaco de kulturo en Jalutorovsko 03.jpg|Lidnan kul'turkeskuz (2021)
Железнодорожный вокзал в Ялуторовске.jpg|Jalutorovsk-päraudtestancijan sauvuz vl 2016


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden sait (''yalutorovsk.admtyumen.ru'').
Zavodoukovsk

**Zavodoukovsk** () om Venäman lidn Tümenin agjan suvipäivlaskmas. Se om Zavodoukovskan lidnümbrikon administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1729 kuti *Ukovskai*-külä (). Vintegim radoi, i vl 1787 udesnimitihe *Zavodoukovskoje*-žiloks läz kaks' tuhad ristitištonke. Vspäi 1913 regulärine likund zavodihe Transsiban pohjoižsarakodme, *Zavodoukovskai*-raudtestancii om olmas. Vn 1939 kül'mkus kätihe radnikžiloks, mülüi Jalutorovskan rajonha. Vn 1960 26. päiväl sulakud Zavodoukovskoje-žilo sai lidnan statusad, ühtištuihe lähižidenke külidenke.

Vspäi 1963 lidn oli alištunu Jalutorovskan nevondkundale. Vspäi 1965 Zavodoukovsk oli ühtennimižen rajonan keskuseks, kätihe rajonad lidnanke lidnümbrikoks vl 2005.

Zavodoukovsk šingotase plastikan i polimeriden tegimel, mašiništonsauvomižen tegimel (treilerad, moduližed pertid, varapalad kivivoin da gazan tegimišton täht), sömtegimištol (lihakombinat i konditerine fabrik), sauvondmaterialiden kombinatal (raudbeton, gazbetonblokad, silikatine savič), mebel'fabrikal, plastikverkon tegimel maploduiden täht i omblendedheotandal.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase penen Uk-jogen randoil ( 55 km pitte, Tobolan oiged ližajogi), 75 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tümenihesai om 94 km lodeheze orhal, 103 km avtotedme vai Transsib-raudtedme. Lähembaine lidn om Jalutorovsk 21 km lodeheze orhal, 26 km avtotedme vai raudtedme. «Tümen' — Omsk»-trass (R-402) om lidnan pohjoižröunaks.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 25 647 ristitud, lidnümbrikon viž ühesandest. Kaik 26 006 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om 25..26 tuh. eläjid vspäi 1989 (26 800 rist. vl 1998 i om nügüd').

Ortodoksižen hristanuskondan ph. Jurgii-vägestusenkandajan jumalanpert' om saudud lidnas vll 1993−2004.

Agrotehnologižen kolledžan (Jalutorovsk) Zavodoukovskan palakund om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks. Edel 2019. vot sen nimi oli Zavodoukovskan agrotehnikum.

Lidnümbrikon pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline lidnümbrikon pämez' om Aleksandr Anohin (reduku 2011 — reduku 2020).

## Galerei

Center of Zavodoukovsk.jpg|Lidnan keskuz (2019), Zavodoukovskan lidnümbrikon administracijan sauvuz om vauged rusttanke tagamal
Saint George Temple (Zavodoukovsk).jpg|Ph. Jurgii-vägestusenkandajan jumalanpert', vn 2005 nägu
Zavodoukovsk Sovetskaya street.jpg|Sovetskai-ird i elevatoran sauvuz vl 2005
Zavodoukovsk Post Office.jpg|Telekommunikacijoiden i počtan sauvuz (2005)
Zavodoukovsk Station (2011).jpg|*Zavodoukovskai*-raudtestancii vl 2011


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnümbrikon tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''zavodoukovsk.admtyumen.ru''). 
* Lidnan informacine sait (''zavodoukovsk.ru'').
Petuhovo (lidn)

**Petuhovo** () om Venäman lidn Kurganan agjan päivnouzmas. Se om Petuhovon ümbrikon (edel vn 2021 kezakud — rajonan) administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud kuti *Judino*-žilo () vl 1779. Panihe *Petuhovo*-raudtestancijan alust vl 1892 i saudihe Transsiban «Kurgan — Omsk»-keskustad vodele 1894. Vn 1942 redukus kätihe Judinod radnikžiloks. Vn 1944 16. päiväl keväz'kud žilo sai lidnan statusad, udesnimitihe raudtestancijan mödhe.

Petuhovo šingotase valdkundaližen büdžetan sferan aluzkundoil, leibän kompanijal, konditerižiden tegesiden edheotandal, sauvondmaterialiden pästandal (mecan pilind da ümbriradmine, plastiktegesed sauvondan täht). Ende valamižmehanine tegim radoi (kärauzimed, vedimiden i raudterividen paloiden tehmine oli), se ei olend rados vspäi 2017, eli bankrotnendas läbi vl 2019, kompanii om likvidiruidud vn 2021 lopus.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbrikon suven keskuzpalas, Išiman tazangištol, 135 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Kazahstanan röunhasai (Pohjoižkazahstanan agj) om kümne kilometrad suvhe orhal vai 25 km päivlaskmha raud- i avtoteidme, röunmaverine palakund radab lidnas. Matkad Kurganhasai om 168 km päivlaskmha orhal, 187 km avtol vai raudtel. Lähembaižed lidnad oma Makušino 43 km päivlaskmha orhal, 55 km «Irtiš»-avtotrassadme (R-254) vai Transsib-raudtedme, i Mamlütk (Kazahstan) 44 km päivnouzmha orhal i Transsib-raudtedme vai 61 km avtotedme. «Irtiš»-trass om lidnan pohjoižröunaks.

## Tobmuz
Petuhovon lidnankund oli ende, lidn oli sen üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind oli 40,76 km².

Lidnankundan Administracii om likvidiruidud vn 2023 sulakus. Aleksandr Gudkov radoi lidnan Administracijan pämehen vn 2017 redukuspäi, hän-žo oli sen likvidacižen laudkundan ohjandajan vn 2021 redukuspäi lophusai.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 11 292 ristitud, rajonan koume videndest, vn 2021 — 8 502 ristitud. Kaik 10 304 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 15 100 eläjad vl 1996.

Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 94,0 %, kazahlaižed — 2,7 %, toižed rahvahad — 3,3 %.

Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma saudud lidnas: Jumalannägundan (letihe vll 2009−2014) i puine ph. Mikulai-čudonsädajan kaumžomal (om vaumitud vll 2010−2015).

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma *Kolobok*-päivkodi, keskškol Ja.S. Kuleševan nimed, sädamižen pert', čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton sportškol.

Petuhovon maižandusen mehanizacijan da elektrifikacijan tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Petuhovo-lidnan i sen municipaližen ümbrikon oficialine sait (''petuxovskij-r45.gosweb.gosuslugi.ru''). 
* Enččen lidnankundan tobmuden sait (''petuhovo.45i.ru'').
Belojarskii (lidn)

**Belojarskii** (, ) om Venäman lidn da lidnankund Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon lodehes. Se om Belojarskijan rajonan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1969 pedroiden paimendusen *Huv Sanghum*-tahondha («pit'k kall'» hantin kelel) sauvomha da holitamha londuseližen gazan veimen palad kompressorstancijanke sil. Vl 1988 žilo sai lidnan statusad.

Belojarskii šingotase kivivoin da gazan pompandal, sömtegimištol (leibän edheotand i maidtegim), sauvondmaterialiden pästandal (raudbeton, asfal't).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan päivlaskmas, Päivlaskmaižen Sibirin tazangištol, 22 m korktusel valdmeren pindan päl, Kazim-jogen () hural randal (Obin oiged ližajogi).

Matkad Obinjogehesai om kuz'kümne kilometrad päivlaskmha Kazim-laivjogedme, Hanti-Mansiiskhasai om 325 km suvhe-suvipäivnouzmha orhal vai 566 km avtotedme. Lähembaine lidn om Nägan' 186 km suvhe-suvipäivlaskmha orhal vai 280 km avtol. Regionaline civiline lendimport (*БЛР*) om saudud lidnan suvipäivnouzmas, om reisid Näganihesai.

Klimat om kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om −2,0 C°, heinkun +17 C°, kezakun i elokun +12..+13 C°, vilukun −22 C°, tal'vkun i uhokun −16..−17 C°. Paneb sadegid 547 mm vodes.

## Tobmuz
Belojarskii om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnankundan pämez' om sen Deputatoiden nevondkundan ezimez'. Edeline lidnan pämez' om Vladimir Vasik (sügüz'ku 2013 — 2018). Lidnan Administracijan pämez' om Najil' Basirov (*Наиль Басыров*) vn 2011 uhokuspäi.

## Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 20 283 ristitud, rajonan kaks' koumandest, vn 2021 — 19 994 ristitud. Kaik 20 142 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 20 tuh. eläjid da sen enamba vll 2007−2017 (20 282 rist. vl 2016).

Rahvahad (enamba 0,5 % vl 2010): venälaižed — 68,7 %, ukrainalaižed — 8,2 %, totarlaižed — 5,3 %, hantilaižed — 2,7 %, vaugedvenälaižed — 1,8 %, kumikad — 1,7 %, baškiralaižed — 1,6 %, kirgizlaižed — 1,2 %, armenijalaižed — 0,6 %, čuvašalaižed — 0,6 %, tabasaranalaižed — 0,5 %, toižed rahvahad — 4,8 %, rahvahuden ozutandata — 2,3 %.

Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas: ph. Serafim Sarovalaižen (saudihe vll 2002−2003 voziden 1996−2001 palanuden puižen sijas) i Kaikiden pühämehiden (2017). Islaman pühäpert' om letud vn 2007 jäl'ghe.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad. Belojarskijan politehnine kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Beloyarsky (63) 21.jpg|Belojarskijan rajonan administracijan sauvuz (2021)
Храм Серафима Саровского в Белоярском.jpg|Ph. Serafim Sarovalaižen jumalanpert', vn 2010 nägu
Beloyarsky (63) 24.jpg|«Rostelekom:an» Hantin da Mansin filialan palakundan sauvuz (2021)
Beloyarsky (63) 04.jpg|Üks' torguindkeskusišpäi (2021)
Beloyarsky (63) 23.jpg|Kul'turan da lebun «Kamerton»-keskuz (2021)
Beloyarsky (1) 04.jpg|*Belojarskii*-aerovagzalan sauvuz, vn 2021 nägu


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Belojarskii-lidnan tobmuden sait (''admbelgor.ru'').
Urai

**Urai** () om Venäman lidn da lidnümbrik Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon suvipäivlaskmas. Om ümbärtud Kondinskojen rajonan territorijal.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud sirdanuzil mehil Keskuzvenämaspäi vl 1922 kuti *Urai*-žilo. Nimituz znamoičeb «järv jogialangištos», «bemblenvuitte järv» mansikš. Vl 1960 otaškat'he kävutamižhe Päivlaskmaižen Sibirin kivivoin ezmäšt Šaiman löudmižsijad (lähine žilo ). Vl 1965 žilo sai lidnan statusad ümbrikon alištusenke.

Urai šingotase kivivoin samižel (Lukoil-kompanii) da sömtegimištol.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbärdajan rajonan päivlaskmas, tazangištol, igähižen rougun zonas i sen ühthižen levigandusen suviröunanno, Kond-jogen oiktal randal (, Irtišan hura ližajogi), 55 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Hanti-Mansiiskhasai om 250 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 430 km avtotedme, Kondinskojen rajonan Meždurečenskii-keskushesai om 86 km suvipäivnouzmha orhal vai 124 km avtol (lähembaine *Ustje-Ah*-umbikraudtestancii sijadase siš, ühtenzoitase Jekaterinburganke). Lähembaižed lidnad oma Jugorsk 154 km lodeheze orhal vai 204 km avtol i sen lähine Sovetskii.

Klimat om ven kontinentaline, Edahaižen Pohjoižen arvoimižihe tazostadud. Keza om läm' lühüd, tal'vaig om vilu hätkeline. Pakaižetoman pordon keskmäine aig om 105 päiväd, seižujiden pakaižiden — 143 päiväd vodes. Paneb sadegid 400..450 mm vodes.

## Tobmuz
Urai om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline lidnan Administracijan pämez' om Anatolii Ivanov (kül'mku 2015 — reduku 2019). Lidnan Duman ezimez' om Aleksandr Veličko vn 2021 redukuspäi. Edeline Duman ezimez' om Galina Aleksandrova (tal'vku 2015 — reduku 2021).

## Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 39 457 ristitud, vn 2021 — 41 315 ristitud. Kaik 40 559 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 43 224 eläjad vl 2009.

Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma saudud i avaitud lidnas: Jumalanmaman Sündundpäivän jumalanpert' (om saudud lidnha vll 1999−2001) i ph. Aleksandr Nevalaižen jumalanpert' (om letud vll 2000−2001).

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kuz' nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 7, 8, 10, 12, 14, 21), viž keskškolad (nomer 2, 4, 5, 6, 12), gimnazii, lapsiden ližaopendusen keskuz, čomamahtoiden škol, «Start»-sportškol.

Urain politehnine kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Transport
Avtobusreisad ühtenzoittas lidnad ümbrikon lähižembaižidenke lidnoidenke, žiloidenke i Hanti-Mansiiskanke.

Tatanmaine civiline *Urai*-lendimport (*URJ / УРА / УСХУ / USHU*, 13,7 tuh. passažiroid vl 2017) radab vspäi 1995. Tehtas passažirreisid Jekaterinburgha, Tümenihe i Hanti-Mansiiskha. Punolendimed-ki letas.

## Galerei

Храм им. Александра Невского. .jpg|Ph. Aleksandr Nevalaižen jumalanpert', vn 2016 nägu
Г.Урай.jpg|Lidnan bobuštuzpark vl 2016
Урай. Авиацентр..jpg|Aviakeskuz (2006)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''uray.ru'').