open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kordov (lidn, Meksik)

**Kordov** () om lidn Meksikan päivnouzmaižes Verakrus-štatas. Se om Kordovan municipalitetan administrativižeks keskuseks.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud ispanijalaižil sirdnikoil vn 1618 26. päiväl sulakud. Pen' lidn sijazihe kesked indejalaižiden külid i kaiči ted Verakrus-portan i Mehikon keskes pagenuzid orjid vaste. Vl 1821 Kordovan kožundakt lopi Meksikan sodad ripmatomudes. Vll 1916−1920 lidn oli Verakrus-štatan pälidnaks. Vn 1973 Verakrusan manrehkaiduz toi erasid murendusid lidnale, äi kolonialižid sauvusid om kaičenus.

Kordov šingotase sömtegimištol (sahar, kofe, fruktad, kukuruz), metallurgijal, butulkvalamižmašinoiden pästandal, plastikan industrijal, mecan varhapanendal.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase štatan keskuzpalas, 860 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Ühtenzoitase avtotel Verakrus-meriportanke, matkad sihesai om 111 km päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha. Matkad Mehikon keskushesai om 295 km avtotedme päivlaskmha-lodeheze.

Klimat om tropine. Kun keskmäine lämuz vajehtase +19..+25 C° vodes läbi. Ekstremumad oma +2 C° i +43 C°. Paneb sadegid 2363 mm vodes, enamba kezakus-sügüz'kus (354..472 mm kus).

Kordov jagase 15 ümbrikoks ().

## Eläjad
Vn 2010 Meksikan rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 140 896 ristitud, se oli kaikiš suremb lidnan ristitišt. Vl 2010 lidnaglomeracijan ristitišt oli 316 tuhad eläjid 460 km² pindal nelläs municipalitetas, vl 2020 — 336 tuhad ristituid sil-žo pindal.

## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''cordoba.gob.mx'').
Huanhe

**Huanhe** (, pin'jin': *Huáng hé* — «pakuine jogi», niman mujun mödhe) om jogi Kitaiš. Lankteb Tünen valdmeren Pakuižhe merhe (nimitihe sidä jogen mödhe), sen Bohai-lahthe.

## Ühthižed andmused
Jogen piduz om 5 464 km, basseinan pind — 752 tuh. nellikkilometrad. Veden keskmäine mülü om 2 571 m³/s jogensus. Huanhe jokseb 2 avtonomižen rajonan da 7 agjan (provincijan) kal't.

## Geografijan andmused
Joginišk sijadase Tibetan mägišton päivnouzmaižes palas, 4500 m ü.m.t. korktusel. Jogahižel vodel jogi tob 1,5 mlrd. tonnoid sagedmaid, se om kaikiš suremb lugu mail'man jogiden keskes. Sen ližaks, vl 2007 4,3 mlrd. tonnoid redustadud vet da substancijoid oli pästtud jogehe, 70% tegemištospäi. Sikš ku äi sagedmaid jäb joksmusen aigan, ka jogen vago om 3..10 metrad ülemb ümbärdajid tazangištoid, i dambad 5 tuh. km pitte oma jogen randoikš kesk- da alajoksmusel.

Ližajoged: oiktad — Macüi, Dasähe, Taohe, Udinhe, Veihe (kaikiš znamasižemb), Lohe; hurad — Datunhe, Huanšui, Czulihe, Daheihe, Fenhe.

Sured eländpunktad (mödvedhe): Lan'čžou, In'čuan', Baotou, Čženčžou, Czinan'. Om ehtatimid da 28 sildad ajelemha joges päliči.

## Kävutand i sur'veded

Huanhen bassein varatoitab jomižvedel 140 mln ristituid, ottas vet kastelemha-ki pöudoid. Pahaks, jogen joksmuz veb lujile sur'vezile kaikuččes kahtendes-koumandes vodes, aigkirjoiden mödhe jäl'gmäižes koumes tuhad vodes. Vl 1960−2016 saudihe 16 gidroelektrostancijad, no sur'veded oleldas tähäsai: joginiškad jädudas, sid' sulatas ühtenaigašti. Sur' Kitain tazangišt om lapak, se azj kändab sur'vezid katastrofaks. Ühteltoštkümnendel vodel meiden erad jogi vajehti vagod, mi kucui Sin'-dinastijan lähtendad (voded 9-23 m.e.). Huanhe jokseb nügüdläižedme vagodme vspäi 1897, i vajehtab vagod suril vai penil pidustoil joga 110-130 vot.

## Homaičendad
Rein

**Rein** (mugažo romanšan kelel;  [ʀaɪ̯n],  [ʀɛ̃],  [rɛi̯n]) om znamasine jogi Päivlaskmaižes Evropas.

## Ühthižed andmused
Jogen piduz om 1 230 km, basseinan pind om 185 tuh. nellikkilometrad. Veden keskmäine mülü om 2 200 m³/s läz jogensud. Veden vozne mülü om 79 km³. Om jädumatomaks laivjogeks 952 kilometraks suspäi Bazel'-lidnhasai i Bodenjärves, kaik om koume tuhad kilometrid laivteid jogen basseinas.

Keväz'vezi oleskeleb üläjoksmuses, om äi vet kesk- i alajoksmuses kaiken voden aigan.

Reinanjogi jokseb läbi kudes valdkundas (mödvedhe): Šveicarii (joginišk), Lihtenštein, Avstrii, Saksanma, Francii, Alamad (del't).

## Geografii
Joginišk sijadase Al'piš 2412 m valdmeren pindan päl. Rein sündub Ezireinan da Tagaižen Reinan ühthejoksmusel. Jogi läbitab Bodenjärved üläjoksmuses. Rein lankteb Pohjoižmerhe, sädab ühthišt avarod del'tad Maas-jogenke, jäl'gmäine om päivlaskmaižemb.

Rainfall'-vezilanktend Noihauzen-lidnanno (Šveicarijan Šaffhauzen-kanton) om kaikiš surembišpäi Evropas, 23 m kortte i 150 m levette. Se om ühtes rives Islandijan Dettifoss-vezilanktendanke, kudamb om korktemb, no vähembanke veden mülünke.

Reinan znamasižed ližajoged (mödvedhe): Nekkar, Main, Vupper, Itter, Düssel', Rur, Ill' (oiktad); Are da Mozel' (hurad).

Sured lidnad Reinan randoil (mödvedhe): Bazel' (Šveicarii), Strasburg (Francii), Karlsrue, Köl'n, Düssel'dorf, Duisburg (Saksanma).

Jogi om ühtenzoittud kanaloil nenidenke jogidenke: Ronanjogi, Marn, Vezer, El'b.

## Galerei

Rhein Zusammenfluss.jpg|Ezireinan da Tagaižen Reinan ühthejoksmuz Reihenau-sijaiženno
Rheinmuendung im Bodensee.jpg|Reinan südäidel't Bodenjärves
SchaffhausenRheinfall1.jpg|Reinan vezilanktend Noihauzen-am-Rainfall'-lidnanno
Loreley mit tal von linker rheinseite.jpg|Reinan vago om kaid da varukaz läz Lorelei-kall'od (jogen keskjoksmuz)
Cologne (Köln) Rhine River view.jpg|Rein Köl'nas
Map of the annual average discharge of Rhine and Maas 2000-2011 (EN).png|Reinan del'tan kart


## Homaičendad
Nil

**Nil** ( *En Nil' *, , amuižegipt.: *Ḥ'pī* i *Iteru*, Biblijan ivrit: היאור *Ha-Ye'or*) om kaikiš pidemb jogi Afrikas da mail'mas (kut Amazonas-ki).

## Ühthižed andmused
Jogen piduz om 6 853 km, basseinan pind om 3,4 mln nellikkilometrid. Veden keskmäine mülü om 2 600 m³/s Asuanan padoseinäspäi, veden valu voib vajehtadas edel padoseinid 500..15000 m³/s röunoiš erazvuiččil vozil.

## Geografijan andmused
Nilan joginišk om Viktorii-järv 350 m kortte valdmeren pindan päl, jogi nimitase kuti *Vauged Nil*. Se jokseb ühthe kaikiš surembanke *[[Sinivauvaz Nil]]*-ližajogenke läz Hartum-lidnad. Necile sijale Vauged Nil kadotab veden mülün enambust purutusen da kastelendan tagut, i sur' znamoičend om Sinivauval Nilal. Ei ole ližajogid pidust' jäl'gmäšt 3 tuh. km, siš Nil läbitab Saharad. Nilan kos'ked oma upotadud padoseiniden sauvondal Sudanas i Egiptas (Naseran järv). Jogi lankteb Keskmerhe äjil hijamil.

Nil jokseb läbi nelläs valdkundas (mödvedhe): Ugand (joginišk), Suvisudan, Sudan, Egipt (del't).

Nilan znamasižed ližajoged (mödvedhe): Sobat, Sinivauvaz Nil, Atbar (oiktad), El' Gazal' (hura). Enzne järed hura *Pakuine Nil*-ližajogi om kuivanu 3 tuhad vot tagaz klimatan kuivatesen tagut, Hovar-ojandeh jäi sen tagut.

## Kävutand

Nil läbitab Saharad i om üks'jäine mugoine jogi, tob reskvet randan eläjile. Amussai ottas kävutamižhe jogen vezid kastelemha, jogen nimad — pöudoiden heretuseks. 20. voz'sadaspäi gidroelektrostancijad oma olmas padoseiniš, jogen gidroenergetine potencial arvoidas 50 gigavattan vägevutte. Nil om laivjogi keskustoil 3 200 km pitte kesk- i alajoksmusiš, om laivkanalid suhištos.

Sured lidnad da portad Nilan randoil (mödvedhe): Džub (Suvisudan), Hartum da Omdurman (Sudan), Asuan, Luksor, Giz, Kair, Aleksandrii (Egipt). Egiptan 97% ristitištod eläb Nilan alangištos.

## Homaičendad
Mar Del' Plat

**Mar Del' Plat** ( «meri hobedan polhe») om Argentinan lidn da port Atlantižen valdmeren randal. Se om Heneral' Pueiredon-municipalitetan päpala, valdkundan seičemenz' lidn eläjiden lugun mödhe. Mülüb Buenos Airesan agjaha.

## Istorii
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vn 1874 10. päiväl uhokud. Vspäi 1911 raudte ühtenzoitab meriportad Buenos Airesanke. Meriport om saudud vll 1911−1916.

Mar Del' Plat šingotase kurortižel turizmal, kalanpüdandan portal i kalan ümbriradmižel, pakuitezmašinoiden pästandal, tekstilin i polimeriden tehmižel. Kaks' laivankohenduztegint ratas lidnas.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan i agjan päivnouzmas, 38 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Buenos Aireshasai om 400 km pohjoižhe.

Klimat om ven valdmeren. Kezakun-elokun keskmäine lämuz om +8..+9 C°, tal'vkun-uhokun +18..+20 C°. Voden keskmäine lämuz om +14 C°. Paneb sadegid 926 mm vodes, redukus-sulakus 85..95 mm kus. Voib panda halad kezakus-sügüz'kus tobjimalaz, kaikiš madalamb registriruidud lämuz om −9 C°. Il'massad Antarktikaspäi vajehtadas säd teravas miččen taht voz'aigan.

## Eläjad
Vn 2010 Argentinan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 593 337 ristitud, 765 tuhad eläjid oli kaikes lidnaglomeracijas. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.

Mar Del' Platan nacionaline universitet (isp. lühenduz *UNMdP*) radab vspäi 1962.

## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''mardelplata.gob.ar'').
Rosario

**Rosario** (mugažo ispanijan kelel, virktas [roˈsaɾjo], znamoičeb «rozarii») om nimi, kanzannimi i toponim ispanijankel'žiš maiš. Se voib znamoita:
* **[[Rosario (Argentin)|Rosario]]** — järed lidn Argentinan pohjoižpäivnouzmas, sen koumanz' surtte lidn.
* Rosario () — lidn Meksikan päivlaskmas, sen Sinaloa-štatas.
* Rosario — lidn Urugvain suvipäivlaskmas.
Dar Es Salam

**Dar Es Salam** (suah. i , anglijan virkand [ˌdɑːr ɛs səˈlɑːm], lüh. *Dar*) om Tanzanijan kaikiš suremb lidn da meriport, ekonomine i diplomatine pälidn.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1862 kalanikoiden *Mzizim*-külänno () kuti Zanzibaran sultanan pert'kulu. Nimituz znamoičeb «kožundan kodi» araban kelel ( *Dār as-Salām*). Vhesai 1993 Dar Es Salam oli valdkundan oficialižeks pälidnaks. Verhiden maiden äjad sur'oigenduzkundad oma lidnas, Tanzanijan bank i Dar Es Salaman birž (*DSE*).

Dar Es Salam šingotase eksportan meriportal, torguindal, turizmal i finansoiden sarakol. Tegimišton znamasižed sarakod oma sauvond, söndtavaroiden pästand, kebn tegimišt (tekstiline, kengäd, käzitöiden edheotandad).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase valdkundan päivnouzmas, Indižen valdmeren lahten randal, 12 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Dodom-pälidnhasai om 460 km päivlaskmha avtotel vai raudtedme.

Klimat om tropine neps valdmeren i ekvatoran lähembusen tagut, päivoikaz päiči sulakus. Kaks' vihmsezonad oleskeldas. Voden keskmäine lämuz om +26,3 C°, tal'vkun-keväz'kun +27,7..+28,2 C°, kezakun-sügüz'kun +23,8..+24,9 C°. Ekstremumad oma +12,8 C° (eloku) i +36,9 C° (keväz'ku). Il'man lämuz voib ületada +31 C° miččel taht kul, ei voi olda madalamb mi +18 C° tal'vkus-sulakus. Paneb sadegid 1117 mm vodes, enamba keväz'kus-semendkus (170..264 mm kus) i kül'mkus-tal'vkus (110..114 mm kus), vähemba heinkus-sügüz'kus (16..20 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 80..84 % röunoiš keväz'kus-semendkus, 75..78 % toižiš kuiš.

## Tobmuz

Dar Es Salaman agj jagase videks municipaližeks ümbrikoks, pohjoižespäi suvhe: Kinondoni, Ubungo, Ilal (*Ilala*), Temeke, Kigamboni. Ned alajagasoiš nimitadud valičendümbrikoikš.

## Eläjad
Vn 2002 Tanzanijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan-agjan eläjiden lugu oli 2,487,288 ristitud, vn 2012 — 4,364,541 ristitud, vn 2022 — 5,383,728 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Läz 6,4 mln ristituid elädas ezilidnoidenke (2020).

## Transport
Kiruhavtobusad, minibusad (*daladala*), ezilidnjonused, mototaksid (*bodaboda*), avtorikšad (*badžadž*) oma kundaližeks transportaks lidnas. Ehtatimed ühtenzoittas lidnan kaht rajonad. Metropolitenan projekt om sädandan pordhal.

Dar Es Salaman port om valdkundan kaikiš suremb, jüguiden ühesa kümnendest läbitadas sidä.

Rahvahidenkeskeine civiline lendimport Džulius Njerere-prezidentan nimed (*DAR / HTDA*, 2,4 mln passažiroid i 16 tuh. tonnoid jüguid vl 2018) sijadase kaks'toštkümnes kilometras päivlaskmha-suvipäivlaskmha lidnan azjaližes keskusespäi Ilal-municipalitetan Kipav-valičendümbrikos (*Kipawa*). Radab vn 1954 redukuspäi, kaik om koume terminalad lendimportas. Tehtas reisid valdkundan äjihe lidnoihe, lähižiden valdkundoiden pälidnoihe, Johannesburgha, Arabijan pol'sar'he (Doh, Dubai, Maskat), Evropha (Amsterdam, Stambul), Indijha (Mumbai).

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Dar Es Salaman agjan oficialine sait (''dsm.go.tz'').
Oš (lidn, Kirgizstan)

**Oš** ( [ɔʃ],  [Ўш]) om lidn Kirgizstanan päivlaskmas. Se om lidn tazovaldkundan alištusenke (vn 2003 kezakuspäi), valdkundan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, om Ošan agjan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü sihe.

## Istorii
Eländpunkt mainitase ühesandes voz'sadaspäi. Se sai lidnan statusad vl 1876.

Oš šingotase šuukkanghiden i tekstilin (puvill) kombinatoil, manalaižiden pompiden tegimel, sömtegimištol (leibän pästand, lihakombinat, tabakan ümbriradmine).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbärdajan agjan lodehes, läz Uzbekistanan röunad, Ferganan alangišton päivnouzmas, Ak-Buur-jogen randal (,  148 km pitte), 870..1100 m korktusil valdmeren pindan päl.

Matkad Biškekhasai om 300 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 700 km M43-avtotedme. Lähembaižed sured lidnad oma Manas 47 km pohjoižhe orhal vai 75 km avtol i Andižan (Uzbekistan) 46 km lodeheze orhal vai 55 km avtotedme.

Klimat om kontinentaline kuivahk, päivoikaz vodes läbi. Kezakun-elokun lämuz om +25 C°, tal'vkun-uhokun 0..−2 C°. Paneb sadegid 416 mm vodes, enamba keväz'kus-sulakus (61..67 mm kus), vähemba heinkus-sügüz'kus (6..9 mm kus). Paneb lunt 58 sm tal'ven 28 päiväs. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 32..34 % röunoiš heinkus-sügüz'kus, 58..69 % tal'vkus-keväz'kus.

## Tobmuz
Biškekan erineden, Ošas ei ole administrativišt jagandad.

Kaik 11 žilod ümbrištos oma alištunuded lidnan administracijale: Almalik, Arek, Gulbaar-Toloikon, Džapalak, Keneš, Kerme-Too, Ozgur, Orke, Pätiletk, Toloikon, Teeke. Žiloiden ühthine ristitišt om 25..27 tuhad eläjid.

## Eläjad
Vl 2009 lidnan da alištunuziden žiloiden eläjiden ühthine lugu oli 258 tuh. ristituid, žiloita — 232 816 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

Rahvahad (vaiše lidn, enamba 0,4 % vl 2009): uzbekad — 48,1 %, kirgizlaižed — 43,1 %, venänikad — 2,7 %, turkad — 2,4 %, totarlaižed — 1,2 %, turkmenalaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 2,1 %.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan administracijan sait (''oshcity.kg'').
Vanadzor

**Vanadzor** ( *Vanadzor*) om lidn Armenijan pohjoižes. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Lorin agjan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1828 *Karaklis*-nimitusenke. Vl 1935 nimitihe Kirovakan:aks Sergei Kirovan pölištusen voden jäl'ghe. Vn 1988 tal'vkus luja Spitakan manrehkaiduz seičeme magnitudanke mureni lidnad. Vspäi 1993 nimitase nügüdläižikš jogen mödhe.

Vanadzor šingotase necen produkcijan pästandal: sobad (kaks' fabrikad), lämbituzladimed (koume edheotandad), gazmašiništ, avtopalad, polimerad.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan suves, Vanadzoran katl'uses, 1350 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, mägisel'gad ümbärtas sidä. Pambak-, Tandzut- i Vanadzor-joged ühthejokstas lidnas (Kuranjogen oigedpol'ne bassein).

Matkad Jerevanhasai om 116 km suvhe avtotedme vai 224 km raudtel. «Tbilis — Gümri»-raudtekeskust läbitab lidnad, stancii om ühtennimine.

Klimat om kontinentaline mägiden, läz ei olele kovid tulleid. Voden keskmäine lämuz om +4,2 C°, heinkun-elokun +15 C°, tal'vkun-uhokun −6..−8 C°. Paneb sadegid 565 mm vodes, enamba semendkus-kezakus (95..96 mm kus), vähemba tal'vkus-uhokus (18..25 mm kus).

## Eläjad
Vl 2011 lidnan eläjiden lugu oli 86 199 ristitud, vl 1980 — 148 876 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 172 600 eläjad vl 1988.

Nene professionaližen opendusen aluzkundad ratas lidnas: Vanadzoran valdkundaline universitet Ovanes Tumanänan nimed (alusenpanend 1969 kuti Kirovakanan pedagogine institut, universitet vspäi 2014, 2,4 tuhad üläopenikoid), üläopendusen toižiden aluzkundoiden nell' filialad, nell' tehnikumad, medicinine škol i muzikškol.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''vanadzor.am'').
Gümri

**Gümri** ( *Gümri*, , ) om lidn da raudtesol'm Armenijan lodehes. Se om valdkundan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Širakan agjan administrativine keskuz (vn 1995 kül'mkuspäi).

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 5. voz'sadal EME, oli tetab *Kumairi*-nimitusenke. Anttihe oficiališt lidnan statusad vl 1840 da udesnimitihe venäks *Aleksandropol:ikš* () Venäman Aleksandra Födorovna-imperatornaižen oiktastuseks. Vl 1898 raudte ühtenzoiti Tiflisanke. Vll 1924−1990 oficialine nimituz oli *Leninakan* Leninan muštho, vl 1991 *Kumairi*.

Gümri šingotase mašinansauvomižel i sömtegimištol (saharantegim). Venäman 102. sodabaz radnikoičeb lidnas.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Širakan katl'usen keskuzpalas, 1550 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om ümbärtud mägisel'gil, ristikoičese Čerkez- i Džadžur-uril. Lujad manrehkaidused oleldas (1926, 1988). Mahuz om mustma.

Klimat om terav kontinentaline mägiden. Heinkun i elokun lämuz om +19,5 C°, vilukun — −9,5 C°, absolütine minimum oleli −41 C°. Voden keskmäine lämuz om +6,2 C°. Paneb sadegid 486 mm vodes, enamba semendkus-kezakus (157 mm pordos).

Gümri jagase 21 lidnfartalaks.

## Eläjad
Vl 2011 lidnan eläjiden lugu oli 121 976 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 238 tuhad eläjid vl 1988, sid' 122 587 eläjad vl 1989 Spitakan manrehkaidusen jäl'ghe.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''gyumricity.am'').
Ararat

**Ararat** (,  *Ararat* i Մասիս *Masis*,  *Kuhi-Nuh* «Noin mägi», ) om kaikiš korktemb mägi Turkanmas. Sen korktuz om 5 165 metrad ü.m.t., relätivine korktuz — 4 365 m.

Mägimassiv sijadase valdkundan päivnouzmas, läz Armenijan i Iranan röunoid, Araksan keskjoksmusen oiktal randal. Kaks' stratovulkanad ühthižel alusel, Sur' i Pen' Ararat. Jäl'gmäine lavanheitand manrehkaidusenke oliba vn 1840 2. päiväl heinkud, jumalankodi oli muretud, i ei ole kaikenaigaižid eländpunktoid mägen pautkil siš aigaspäi.

Ararat om Armenijan simvol i pühämägi. Penen Araratan korktuz om 3 896 m ü.m.t., kahten mägenpän keskust om 11 km, ühthine aluz sase 130 kilometrhasai surudel. Koumekümne jäžomad om mägimassival, no ni üks' jogi ei lähte sišpäi. Kaikiš suremb jäžom om ph. Jakovan massiv kahten kilometrad pitte. Pautked oma pal'had i oma saudud tulleitadud lavanvaluišpäi. Suren Araratan pä om kattud jäl da lumel kaikenaigašti 4250 m korktusel da sen ülemb.

## Homaičendad
Hloce

**Hloce** (sesoto i  [ˈɬlɔtsɪ], toine nimituz om *Leribe*) om lidn Lesoton pohjoižes. Se om valdkundan kahtenz'-koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Leriben ümbrikon administrativine keskuz.

## Istorii
Vl 1859 *Leribe-žilo* oli pandud, nimitihe francižen katoližen missijan mödhe. Vspäi 1876 britanine *Hloce*-sodapost i sijaline ohjastusen keskuz oli olmas, panihe samha diamantoid, fortifikacii i kolonialižed pertid oma kaičenus. Ühtenzoittud žilo sai lidnan statusad vl 1926.

Vspäi 1966 Hloce om Lesoton palaks sen ripmatomuden tedotusen jäl'ghe. Oficialine nimituz om anttud jogen mödhe, no lidnan rajonad nimitasoiš enččikš.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Hloce-jogen randal, Maluti-mägenno, vides kilometras suvipäivnouzmha Suviafrikan Tazovaldkundan röunaspäi. Matkad Maseru-pälidnhasai om 75 km suvipäivlaskmha.

## Eläjad
Vn 2006 Lesoton rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 24 710 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.

Hloce om katoližen eparhijan keskuz. Eläjiden nelländez oma Lesoton evangeližen jumalankodikundan uskojad (protestantizm).

## Homaičendad
Mafeteng

**Mafeteng** (mugažo sesoto i anglijan kelil) om lidn Lesoton suvipäivlaskmas. Se om valdkundan kahtenz'-koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Mafetengan ümbrikon administrativine keskuz.

Eländpunktan aluz om pandud vl 1880 kuti lidnuz. Nimituz znamoičeb «matkadajan sija» vai «neičeižiden sija» sijaližes kelespäi.

Mafeteng šingotase surintegimel, sobiden fabrikal i zell'edheotandal.

Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalas, om ümbärtud mägil da vezištoil. Matkad SAT-valdkundan röunhasai om 12 km suvipäivlaskmha, Maseru-pälidnhasai om 76 km pohjoižhe.

Vn 2016 Lesoton rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 39 754 ristitud. Vl 1996 ristitišt oli 20 804 eläjad.
Čoibalsan (lidn)

**Čoibalsan** () om lidn Mongolijan päivnouzmas. Se om valdkundan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Päivnouzmaižen agjan (mong. *Дорнод аймаг*) administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunkt oli karavanseižuteseks amussai. Kändihe lidnaks 19. voz'sadal. Vhesai 1921 sen nimi oli *San-Beise*, vll 1921−1941 — *Bajan-Tumen*. Om nimitadud Mongolijan Horlogiin Čoibalsan-lideran (1895−1952) kanzannimen mödhe vl 1941.

Čoibalsan šingotase sömtegimištol (jauh, lihan ümbriradmine) i sauvondmaterialiden tehmižel, polietilenan ümbriradmižen tegim. Kaivuztegimišt radab ümbrištos: buran hilen i špatan samine. Čoibalsanan LEK varatoitab lämudel i elektrusel vspäi 1982.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan keskuzpalas, Kerulen-jogen randal (, Amuran bassein), 747 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Ulanbatar-pälidnhasai om 566 km päivlaskmha orhal vai 663 km avtoteidme.

Klimat om terav kontinentaline kuiv. Voden keskmäine lämuz om +0,7 C°, kezakun-elokun +18..+20 C°, tal'vkun-uhokun −17..−20 C°. Ekstremumad oma −41 C° i +41 C°. Paneb sadegid 207 mm vodes, enamba kezakus-elokus (39..57 mm kus), kuiv sezon oleskeleb kül'mkus-keväz'kus (1..3 mm kus).

## Eläjad
Vl 2010 eläjiden lugu oli 38 537 ristitud, agjan läz pol't. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.

## Irdkosketused
* Lidnan da sen agjan oficialine sait (''dornod.gov.mn'').
Nakhonratčasim

**Nakhonratčasim** (  [ná(ʔ).kʰɔ̄ːn râːt.t͡ɕʰā.sǐː.māː]), mugažo *Korat* (  [kʰōː.râːt]) lühüdas, om Tailandan lidn pohjoižpäivnouzmha Bankokaspäi. Se om ühtennimižen agjan administrativine keskuz, valdkundan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe.

## Istorii
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1656 vanhiden lidnusiden udessauvondal kaičemha Siaman kunigahusen päivnouzmašt röunad. Sirtihe pälidnad Bankokha vl 1782, i lidnan strategine znamoičend ližadui, kaitihe valdkundröunad Siaman Kambodž- i Laos-vassaloid vaste. AÜV:oiden sodabaz oli saudud läz lidnad Vjetnaman sodan aigan.

Nakhonratčasim šingotase šuukun tehmižel, torguindal, sömtegimištol (risan i tapiokan ümbriradmine, saharan tehmine), mugažo CD-diskoiden ajaimladimiden järed tegim radab.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Korat-mägitazangištol, Mekongan basseinas. Matkad Bankok-pälidnhasai om 210 km suvipäivlaskmha orhal vai 260 km avtoteidme.

Klimat om tropižen savannan. Kun keskmäine lämuz om +27..+30 C° päiči kül'mkus-vilukus, konz se om +24..+25 C°. Ekstremumad oma +8 C° i +42 C°. Paneb sadegid 1071 mm vodes, vähemba tal'vkus-uhokus (27 mm pordos).

## Eläjad
Vl 2013 eläjiden lugu oli 136 153 ristitud. Läz 440 tuhad ristitud elädas ezilidnoidenke.

Nell' universitetad ratas lidnas: Tehnine Suranari-universitet (alusenpanend 1990, 17,3 tuhad üläopenikoid vl 2020), Nakhonratčasiman Račabhat-universitet, Tehnine universitet Isan Račamangalan nimed, Vongčavalitkul-universitet.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden sait (''koratcity.go.th'').
Kiff

**Kiff** ( *Kaiifa*, ) om lidn Mavritanijan suves. Se om Assab-agjan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1884 kuti külä.  Francijalaižed sädiba sodapostad külänno vl 1907.

Kiff om tetab nabornikoiden tehmižel.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan keskuzpalan päivnouzmas, 94 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Nuakšot-pälidnhasai om 600 km lodeheze.

Vl 2000 lidnan eläjiden lugu oli 32 716 ristitud. Läz 95 tuhad eläjid om ezilidnoidenke (2013). Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

## Homaičendad
Nuadibu

**Nuadibu** ( *Nauadhibu‎*, ) om lidn da meriport Mavritanijan päivlaskmas. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Dahlet Nuadibu-agjan da sen üks'jäižen departamentan administrativine keskuz.

## Istorii
Vll 1907−1960 lidnan nimituz oli **Port-Etjen** ().

Nuadibu šingotase merikalanpüdandal, meriportal (tegimištoline vspäi 1963) i raudkivendon küllästamižel. Raudte ühtenzoitab Fderik- i Zuerat-lidnoidenke kontinentan südäimes (raudkivendon i eläjiden tond).

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Atlantižen valdmeren randal, Kap-Blan-nemen (vai Ras-Nuadibu, 65 km pitte) päivnouzmaižes, 0..1 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Röunatab Päivlaskmaine Sahar-territorijanke. Matkad Nuakšot-pälidnhasai om 450 km suvhe avtotedme.

Klimat om tropine räk kuiv letetazangišton. Kun keskmäine lämuz vajehtase +19..+24 C° röunoiš vodes läbi. Ekstremumad oma +4 C° i +41 C°. Paneb sadegid 23 mm vodes, niiden naceinuz om kaikiš suremb sügüz'kus (5 mm kus).

## Eläjad
Vl 2000 lidnan eläjiden lugu oli 72 337 ristitud. Läz 140 tuhad eläjid om ezilidnoidenke (2013).

Regionaline läžundkodi radab vspäi 2017.

## Transport
Meriport radab lidnas.

Rahvahidenkeskeine civiline Nuadibu-lendimport (*NDB / GQPP*) sijadase koumes kilometras pohjoižpäivnouzmha lidnan keskusespäi. Tehtas severz'-se reisid vaiše: Kanaran sarihe (Ispanii), Kasablankha (Marok), Mavritanijan kahthe lendimportha (Nuakšot, Zuerat).

## Homaičendad
El' Ain

**El' Ain** ( [æl ˈʕajn] «purde») om Araban Ühtenzoittud Emiratoiden nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe. Mülüb Abu Dabi-emiratha, sen kahtenz' surtte lidn.

## Istorii
Vl 2018 islaman amuižen pühäpertin aluz om löutud lidnan territorijal. Alusen igä om enamba tuhad vot.

El' Ain šingotase torguindal (mollad), Coca-Cola:n tegimel, cementan tegimel, opendusen keskuseks, turizmal (lidnuz, adivpertid oazisanno, sur' zoopark).

## Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan päivnouzmas, Omanan röunanno, Bureimi-oazisas, 292 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad emiratan Abu Dabi-pälidnhasai om 148 km päivlaskmha avtotedme, Dubaihesai om 130 km pohjoižhe-lodeheze.

El' Ain om valdkundan üks'jäine järed lidn sijadusenke edehko mererandalpäi. Oazis om ümbärtüd letetazangištoil i mägil. Om mineraližiden veziden purtkid ezimägištol. 

Klimat om räk kuiv letetazangišton. Voden keskmäine lämuz om +28,8 C°, kezakun-elokun +36..+37 C°, tal'vkun-uhokun +18..+21 C°. Ekstremumad oma +5,6 C° i +49,3 C°. Paneb sadegid 61 mm vodes, enamba vilukus (12 mm) i keväz'kus (19 mm).

## Eläjad
Vl 2012 lidnan eläjiden lugu oli 518 316 ristitud, vl 2017 — 766 936 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Territorii 13 100 km² pindanke alištui lidnan tobmudele vl 2012, nügüd'aigan 15 123 km².

AÜE:n universitet om saudud lidnas (, , alusenpanend 1976, 15 tuh. üläopenikoid).

## Transport
Rahvahidenkeskeine civiline El' Ain-lendimport (*AAN / OMAL*, 136 tuhad passažiroid vl 2017) radab vspäi 1994 i sijadase 15 km päivlaskmha lidnaspäi. Tehtas reisid Kairha, Kuveitha, Pakistanha, om sezonreisid Džiddha.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan municipalitetan lehtpoled ''dmt.gov.ae''-saital.  
* Lidnan oficialižed lehtpoled ''dpm.gov.abudhabi''-saital.
Sumgajit

**Sumgajit** ( [sumɡɑˈjɯt]), voib kirjutada **Sumgait** mugažo, om koumanz' lidn Azerbaidžanas ristitišton mödhe da kahtenz' tegimišton mödhe. Se om lidn tazovaldkundan alištusenke, Baku-pälidnan lodehline kaimdailidn, mülüb sen aglomeracijha.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1938 sauvomha kivivoin ümbriradajid tegimid keskustas Bakuspäi varuitomudhe näht. Om nimitadud ühtennimižen penen jogen mödhe. Sumgajit sai lidnan statusad vl 1949.

Himižed, metallurgižed, sauvondmaterialiden da tekstiližed edheotandad oma Sumgajitan tegimišton aluseks.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase koumekümnes kilometras lodeheze Bakuspäi, Apšeronan pol'sarel, Kaspijan meren randal, 5..30 m korktusil Kaspijan pindan päl. Samur-Apšeronan kanal ümbärdab lidnad suvespäi.

Klimat om subtropine kuiv. Paneb sadegid 247 mm vodes, vihmatomuz oleskeleb kezakus-elokus.

Sumgajit jagase nomeruidud lidnanlaptoihe, läz ei ole nimitadud irdoid. Kaks' lidnanvuittušt žilod oma alištunuded lidnan tobmudele: Gadži-Zeinalabdin i Džorat. Apšeronan rajon röunatab lidnanke, Bakun municipaline territorii om läz päivnouzmašt lidnan röunad.

## Eläjad
Vl 2014 lidnan eläjiden lugu oli 294 500 ristitud. Vl 2018 ristitišt kahtenke lidnanvuiččenke žilonke oli 341 tuhad eläjid.

Lidnalaižiden 97 % oma azerbaidžanlaižed, ristitišton londuseline ližaduz om znamasine.

Kaik 13 üläopendusen aluzkundad i kuz' kolledžad ratas lidnas. Sumgajit-futbolklub vändab ezidivizionas.

## Transport
Avtobusad, maršruttaksid da avtotaksid oma kundaližeks transportaks. Kaks'žiruižed ezilidnelektrojonused ühtenzoittas lidnad Bakunke da Apšeronan pol'saren eländpunktoidenke rengazraudtedme. Kiruhavtote om Bakuhusai. Meriport radab lidnas.

## Galerei

Sumqayıt Cümə Məscidi.jpg|Džuma-mečet', vn 2013 nägu
Sumqayıt. Kimyaçı Mədəniyyət Sarayı, yolka 01.01.2012.jpg|Himikoiden kul'turkeskuz vn 2012 vilukus
Ilham Aliyev viewed conditions created in Mehdi Huseynzade Sumgayit City Stadium 10.jpg|Stadion Mehdi Huseinzaden nimed (vn 2023 olend)
Sumgayit railway station.jpg|*Sumgajit*-päraudtestancijan sauvuz vl 2018


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden oficialine sait (''sumqayit-ih.gov.az'').
Roso (Mavritanii)

**Roso** ( *Rosau* vai  *Al-Quwarib* «venehed», ) om lidn da kund (departament) Mavritanijan suvipäivlaskmas. Se om valdkundan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Trarz-agjan administrativine keskuz.

## Istorii
Ende lidnut oli Trarzan emiratan keskuseks. Francižen kolonialižen administracijan aigan Senegal i Mavritanii oliba ühteks, ka Roso-lidnut kändihe röunmal varastamata.

Roso seižub «Nuakšot — Dakar»-avtotekeskustal i šingotase Mavritanijan torguindal Senegalanke (sen tobj pala tegese täs), ühtennimine jogi om laivjogeks vodes läbi, ehtatim ühtenzoitab randoid. Lidn om ümbärtud maižandusen edheotandoil kastelendanke (villänkazvatuz, bobanvuiččed, hirs', mänt, arbuzkazmused, živatvodind), ned oma sätud AÜE:n ühtnendanke, maižanduzkursad (tehnologijoiden institut oficialižešti) oma avaitud.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan suves, Senegalan röunanno, Senegal-jogen oiktal randal, 6 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Alištub sur'vezile. Matkad Nuakšot-pälidnhasai om 204 km pohjoižhe. Ühtennimine lidnut sijadase jogen vastrandal Senegalas.

Klimat om tropine räk letetazangišton, Sahar valatoitab sidä. Kun keskmäine lämuz om +26..+31 C° päiči kül'mkus-vilukus, konz se om +23..+25 C°. Ekstremumad oma +7 C° i +45 C°. Paneb sadegid 300 mm vodes, se om kaikiš suremb lugumär valdkundas.

## Eläjad
Vl 2007 eläjiden lugu oli 15 922 ristitud. Lidn vastsi klimatižiden pagenikoiden surt lugumärad valdkundan toižiš agjoišpäi. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.

## Homaičendad
Zuerat

**Zuerat** (, ) om lidn Mavritanijan pohjoižpalas. Se valdkundan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Tiris Zemmur-agjan administrativine keskuz.

## Istorii
Raudan samine Zueratan tahondas mainitase ezmäižen kerdan 11. voz'sadal völ. Vl 1952 todištihe raudkivendon kommertižid varoid, i vl 1958 ezmäižed tarhad oliba anttud radho koncessijan arvoimižil. Vspäi 1974 samine om nacionaliziruidud, i nügüd'aigan valdkundaline SNIM-kompanii sab raudkivendod päpaloin. Vll 1981 i 1990 löutihe raudan toižid varoid 30..60 kilometras Zuerataspäi.

Zuerat šingotase raudkivendon samižel. Pit'kad vagonrived kivendonke ajasoiš raudtedme 650 km pitte Nuadibu-porthasai, tagaz todas ajaden raudtedme sauvondmaterialid, jondvet da kaik tošt lidnan täht.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan suvipäivlaskmas, 380 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Lähembaine lidn om Fderik 30 km päivlaskmha, läz Päivlaskmaine Sahar-territorijan röunad.

Klimat om tropine räk kuiv letetazangišton. Voden keskmäine lämuz om +25,6 C°, tal'vkun-uhokun +16..+19 C°, kezakun-sügüz'kun +32..+34 C°. Ekstremumad oma +6 C° i +47 C°. Paneb sadegid 56 mm vodes, enamba kaiked sügüz'kus (21 mm).

Lidn kogoneb severziš-se erigoittud rajonišpäi: Mavritanijan radnikoiden, radnikoiden verhiš maišpäi, «ižandoiden», ohjandajiden, administrativine keskuz.

## Eläjad
Vl 2005 lidnan eläjiden lugu oli 37 977 ristitud, agjan nell' videndest. Ristitišt radab kaivuztegimištos i sen holitajiš edheotandoiš. Om äi radnikoid Afrikan verhiš maišpäi.

Tazadit-lendimport (*OUZ / GQPZ*) radab, se ühtenzoitab pälidnanke i Kasablank-lidnanke.

## Homaičendad
Kaedi

**Kaedi** ( *Kaihidi*, ) om lidn Mavritanijan suvipäivlaskmas. Se om valdkundan videnz' lidn eläjiden lugun mödhe, Gorgolin agjan administrativine keskuz.

## Istorii
Vanhan lidnan pertišt kogoneb masavičun sauvusišpäi. Lidn oli muretud paloin vn 1989 Senegalan röunkonfliktan aigan.

Kaedi šingotase maižanduzrajonan keskuseks da sen produkcijan torguindal, mugažo agjan tervhudenkaičendan keskuseks. Fosfatoiden löudmižsija om läz lidnad.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Gorgol'-jogen () lanktendan sijas Senegal-röunjogehe oiktalpäi, 23 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Nuakšot-pälidnhasai om 435 km lodeheze.

Klimat om tropine räk kuiv. Kun keskmäine lämuz vajehtase +24..+26 Cel'sijan gradusaspäi tal'vkus-uhokus +34 Cel'sijan gradushasai semendkus-kezakus. Paneb sadegid 292 mm vodes, läz kaik ned oleldas heinkus-sügüz'kus (256 mm), kuiv sezon om kül'mkus-semendkus (4 mm pordos).

## Eläjad
Vl 2013 lidnan da kommunan eläjiden lugu oli 49 152 ristitud, 121 726 ristitud ezilidnoidenke. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.

## Homaičendad
Dašoguz

**Dašoguz** (, edel 1999 vot kävutihe *Dašhovuz*-nimed i sen venäkelišt *Tašauz*-nimitust) om lidn Turkmenistanan pohjoižes. Se om ühtennimižen agjan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1681 Hivan hankundha kuti lebun sija Šuuktel, *Dašhovuz-karavansarai*. Mülüb Turkmenijha vspäi 1924 ümbrikon, sid' agjan keskuseks.

Dašoguz šingotase söm- da tekstil'tegimišton (sijaližel torhudel) edheotandoil, sauvondmaterialiden sarakol, turizmal.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase 88 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl, Šavat-kanalan molembil randoil (irrigacine sarak Amudarjaspäi). Kanal jagab lidnan pohjoižpalaha i suvipalaha. Matkad Uzbekistanan röunhasai om 10 km pohjoižpäivnouzmha (Karakalpakii) vai 6 km suvipäivnouzmha (Horezman agj), Ašgabathasai om 630 km suvhe. Lähembaižed järedad lidnad oma Uzbekistanas, Nukus (100 km) i Urgenč (68 km).

Klimat om räk kontinentaline. Heinkun lämuz om +28,3 C°, vilukun — −3,6 C°, voden keskmäine lämuz +12,8 C°. Paneb sadegid 100 mm vodes.

## Eläjad
Vl 2004 lidnan eläjiden lugu oli 210 tuhad ristituid. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.

Professionaližen opendusen aluzkundad: Maižandusen institut, medicinine i pedagogine školad, profškolad.

## Transport
Avtobusad, maršruttaksid, municipaližed i privatižed taksid oma kundaližeks transportaks. Päraudtestancii om olmas lidnas.

Civiline Dašoguz-lendimport (*TAZ*) sijadase 15 km suvipäivlaskmha lidnan keskusespäi. Se radab vaiše tatanmaižiden reisiden täht.

## Homaičendad
Turkmenabat

**Turkmenabat** () om lidn da transportsol'm Turkmenistanan päivnouzmas. Se om valdkundan kahtenz' surtte lidn, Lebap-agjan administrativine keskuz.

## Istorii
Amuine *Amul*'-lidnuz oli tetab 1.-4. voz'sadaspäi meiden erad, panihe sidä Šuuktel. Lidnusen rujod oma kaičenus 10 kilometras lidnaspäi. Amudarj-jogi om nimitadud lidnusen mödhe.

Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1511 *Čardžui*-nimenke («nell' kanalad» persijan kelespäi). Se šingotaškanzi 1890-nzil vozil stancijanno «Mari — Samarkand»-raudten sauvondan jäl'ghe i sai lidnan statusad vl 1918. Nimitihe *Leninsk:aks* vll 1924−1927. Vll 1940−1992 lidnan oficialine nimituz oli *Čardžou*.

Turkmenabatan ižandusen sarakod oma londuseližen gazan samine, šuukkanghiden tehmine, sömtegimišt (argvoi, lihaproduktad) sijaližel torhudel, sauvondmaterialiden pästand.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundröunanno, Amudarj-jogen hural randal, 187 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Ašgabat-pälidnhasai om 470 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal vai 585 km avtotedme.

Klimat om letetazangišton kuiv, keza om räk lujas. Voden keskmäine lämuz om +15,3 C°, päivän keskmäine lämuz kezakus-redukus om +27..+29 C°, vilukus +1 C°, kaikiš lujemb hala oleli −11 C°. Paneb sadegid 130 mm vodes, kezakus-redukus 8 mm kaikes pordos vaiše.

Turkmenabat jagase kahteks rajonaks ().

## Eläjad
Vl 2010 eläjiden lugu oli 279 765 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Pagižeb turkmenan kelen sijaližel dialektal, uzbekan kel' valatoiti sidä.

Opendusen aluzkundad oma 41 ühthižen opendusen školad, 13 liceid, koume pedagogišt i kaks' mediciništ školad, čomamahtoiden profškol, himine i maižanduztehnikumad. Üläopendusen aluzkund om Turkmenan valdkundaline pedagogine institut Sejitnazar Seidin nimed.

## Homaičendad
Turkmenbaši

**Turkmenbaši** () om lidn da meriport Turkmenistanan päivlaskmas. Mülüb Balkanabatan agjaha.

## Istorii
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1869 kuti Venäman imperijan armijan *Krasnovodsk*-lidnuz. Raudte ühtenzoiti portad Keskuzazijan järedoidenke lidnoidenke 20. voz'sadan augotišes. Nevondkundaližen aigan lidn oli Krasnovodskan agjan administrativižeks keskuseks, agj oli olmas vll 1939−1947, 1952−1955, 1973−1988. Udesnimitihe lidnad vl 1993 Saparmurat Nijazov-prezidentan toižen nimen mödhe.

Turkmenbaši šingotase kivivoin ümbriradmižen tegimiden kompleksal (benzin, tehnižed void, polipropilen), rahvahidenkeskeižel meriportal i Avaz-merikurortal ().

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Kaspijan meren päivnouzmaižel randal, 27 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Ašgabathasai om 520 km päivnouzmha orhal vai 580 km avtotel. Ehtatim ühtenzoitab Bakunke päivlaskmas (Azerbaidžan, 306 km).

Klimat om subtropine kuiv letetazangišton, kezal om räk. Voden keskmäine lämuz om +15,1 C°, ekstremumad oma −21 C° i +45 C°. Paneb sadegid 126 mm vodes, vähemba kezakus-sügüz'kus (15 mm pordos). Meriveden lämuz ülitab +20 C° semendkus-redukus.

Turkmenbaši jagase kahteks etrapaks.

## Eläjad
Vl 2010 eläjiden lugu oli 73 803 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.

Rahvahidenkeskeine civiline Turkmenbaši-lidnan lendimport (*KRW / UTAK*) radab Avazan etrapas 12 km lidnan keskusespäi. Tehtas passažirreisid Turkmenistanadme i Stambulha. Ei ole passažirtrafikan statistikad, no lendimport voib pästta 800 passažirad čashu. Jügureisad ühtenzoittas Suvipäivlaskmašt Azijad Evropanke i Kavkazan pälidnoidenke.

## Sebruzlidnad
*  Jurmal, Latvii (2013)
Nukus

**Nukus** (mugažo uzbekan kelel, karak.: *Нөкис / Nókis*) om lidn Uzbekistanan lodehes. Se om valdkundan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Karakalpakan Tazovaldkundan administrativine keskuz.

Lidn om ümbärtud Nukusan rajonal, ei mülü sihe i ei ole sen keskuseks. Om lidnaks tazovaldkundan alištusenke.

## Istorii
Ende Šurč-lidnuz oli olmas lidnan territorijal (4. voz'sada EME — 4. voz'sada meiden erad). Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud 1860-nzil vozil kuti Nukus-aul, nimitihe karakalpaklaižiden sijaližen heimon mödhe. Amuine mongoline lidnuz oli udessaudud, i vspäi 1874 Venäman imperijan garnizon pol'tošt tuhad mehenke sijazihe siš. Om lidnan statusanke vspäi 1932. Saudihe tazovaldkundan uzid administrativižid pertid vodele 1939, sen pälidnan radnikad sirtihe Nukusha Turtkul'-lidnaspäi.

Nukus šingotase sauvondmaterialiden edheotandoil (pertinsauvondan tegim, mramoran, betonan i savičun pästand), erazvuiččel sömtegimištol, kebnan tegimišton kompanijoil (hoban, trikokanghiden i omblendan fabrikad), metallurgijal.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Turkmenistanan röunanno, Amudarjan oiktal randal, 76 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Taškenthasai om 800 km suvipäivnouzmha orhal, 1255 km avtotedme vai 1356 km raudtedme.

Klimat om terav kontinentaline kuiv, keza om räk. Voden keskmäine lämuz om +13,1 C°, kezakun-elokun +27,1..+29,4 C°, tal'vkun-uhokun −1,4..−3,7 C°. Ekstremumad oma −34,2 C° (viluku) i +44,8 C° (heinku). Kezaaigan minimum om +6 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +25,1 C° (uhoku). Ei voi panda halad semendkus-elokus. Paneb sadegid 104 mm vodes, enamba keväz'kus-sulakus (16..17 mm kus), vähemba kezakus-sügüz'kus (2..3 mm kus).

## Tobmuz

Lidnan tobmuden pämez' om hokim (). Rahvahandeputatoiden Kangaš vahvištab händast radnikusele.

Edeližed lidnan pämehed oma Utemurat Panaev (kül'mku 2020 — heinku 2023), Parahat Turešev (kül'mku 2017 — kül'mku 2020), Žalgas Opaev (viluku 2015 — kül'mku 2017).

## Eläjad
Vl 1974 lidnan ristitišt oli 88 tuhad eläjid, vl 1991 — 180 tuhad eläjid. Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 271 400 ristitud. Kaik 312 100 eläjad oli lidnas vn 2018 augotišes. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

## Transport
Avtobusad, maršruttaksid i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Koume avtobusstancijad oma: Pohjoine, Suvine, «Gone kala». Vll 1991−2007 trolleibussistem radoi. Rahvahidenkeskeižed jonused (Venäma, Tadžikistan) läbitadas *Nukus*-päraudtestancijad lidnan suvipäivnouzmas, om Uzbekistanan-ki maršrutoid.

Rahvahidenkeskeine civiline *Nukus*-lendimport (*NCU / UTNN*) sijadase lidnan lodehes. Tehtas reisid Taškentha, Moskvha i Almatihe, om sezonreisid Aktauhu (Kazahstan).

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''nukus.uz'').
Buhar

**Buhar** ( [bʊχɒˈɾɒ], ,  *Boxârâ* [boχɒːˈɾɒː],  [bʊxɐˈra]) om Uzbekistanan lidn valdkundan keskuzpalan päivlaskmas. Se om Buharan agjan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 6. voz'sadal EME. Läz 140 sauvust da monumentad om kaičenus lidnas amussai, istorine keskuz mülüb UNESCO:n Mail'man jäl'gusen nimikirjuteshe.

Buhar šingotase edheotandoil sijaližel torhudel: londuseližen gazan i kivivoin ümbriradmižel, tekstil'tegimištol (puvillan ümbriradmine i pövuiden tehmine karakulišpäi), sauvondmaterialiden pästandal (mramor, savič), sömtegimištol (liha, jauh, vin), mugažo kengiden tegimel, rahvahan pramozloiden produkcijal i turizmal. Puvillan eksperimentaline kazvatuz tegese lidnas.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase 225 metrad keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Zeravšan-jogi Buharan keskuzkollektoraks (lankteb Karakulän oazisha i kadotab letetazangištos) ümbärdab lidnad lodehližes polespäi, sen Šahrud-kanal läbitab lidnan keskust.

Lähembaine järed lidn om Navoi sadas kilometras päivnouzmha raudtedme, Navoin agj zavodiše ani pohjoižpäivnouzmha Buharaspäi.

Klimat om kontinentaline kuiv. Keza om räk lujas, tal'v om pehmed. Voden keskmäine lämuz om +15,8 C°, kezakun-elokun +27,6..+29,8 C°, tal'vkun-uhokun +1,8..+4,1 C°. Ekstremumad oma −23,5 C° (viluku) i +46,2 C° (kezaku, heinku). Ei voi panda halad semendkus-sügüz'kus, sulakun minimum om 0 C°. Il'man lämuz voib ületada +34 C° keväz'kus-redukus. Paneb sadegid 132 mm vodes, enamba uhokus-sulakus (22..25 mm kus), kuiv sezon oleskeleb kezakus-redukus (6 mm pordos). Paneb lunt kümne päiväd tal'ves keskmäras. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 38..48 % röunoiš semendkus-sügüz'kus, 72..80 % tal'vkus-keväz'kus.

## Eläjad
Vl 2005 lidnan eläjiden lugu oli 247 661 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

Sijaline rahvaz om erazvuitte etnižen augotižlibundan mödhe.

## Transport
Avtobusad oma kundaližeks transportaks.

Rahvahidenkeskeine civiline lendimport (*BHK*) sijadase lidnan päivnouzmas. Tehtas reisid Moskvha, Piterihe, Dušanbehe, mugažo Taškentannoks.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden sait (''buxoro.uz'').
Fergan

**Fergan** ( [farʁɒˈna], , , ) om lidn Uzbekistanan suvipäivnouzmas. Se om valdkundan seičemenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Ferganan agjan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1876 **Uz' Margilan **-nimitusenke i lidnan statusanke. Lidnan nimituz oli *Skobelev* vll 1907−1924, sid' nügüdläine, nimitihe alangišton mödhe.

Fergan šingotase kivivoin ümbriradmižel, himižel tegimištol (mineraližed heretused), elektromašinansauvomižel, avtopaloiden pästandal, puvillanpuhtastandan i söndtavaroiden edheotandoil.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase agjan suvipäivnouzmas, Ferganan alangišton suves, 580 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Taškent-pälidnhasai om 420 km päivlaskmha.

Klimat om kontinentaline kuiv. Keza om räk da päivoikaz lujas, tal'vaig om pehmed päpaloin da pil'vekaz lujas. Voden keskmäine lämuz om +14,6 C°, kezakun-elokun +25,9..+27,8 C°, tal'vkun-uhokun 0,5..+3,2 C°. Ekstremumad oma −27,0 C° (tal'vku) i +42,2 C° (heinku). Kezaaigan minimum om +7,4 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +23,1 C° (uhoku). Ei voi panda halad semendkus-sügüz'kus (sügüz'kun minimum om +0,5 C°). Paneb sadegid 187 mm vodes, vähemba heinkus-sügüz'kus (4..5 mm kus), enamba tal'vkus (22 mm) i uhokus-semendkus (21..25 mm kus). Paneb lunt tal'ven 17 päiväs. Voib panda lunt kezal-ki harvoin lühüdaks aigaks, korktoiden mägiden lähembusen tagut. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 48..56 % röunoiš semendkus-sügüz'kus, 74..82 % kül'mkus-uhokus.

Fergan jagase videks rajonaks: Kadiri (ende Ahunbabaevan), Kirguli, Markaz (ende Keskuzline), Oibek (ende Frunzen), Jassavii (ende Kalininan).

## Eläjad
Vl 2014 lidnan eläjiden lugu oli 264 900 ristitud, vl 2022 — 299 200 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Vn 2013 andmusiden mödhe (ühthine ristitišt 350 600 eläjad) eläjiden ühesa kümnendest oma uzbekad, läz nelländest mahttas pagišta venän kelel (venänikoiden pala om 3,4 %).

Ferganan valdkundaline universitet (, 10,5 tuh. üläopenikoid vl 2019) om sätud vl 1991 pedagogižen institutan alusel (oli olmas vspäi 1930).

## Galerei

Fergana state university.png|Ferganan valdkundaline universitet rektoratanke ezimal, keväz'ku 2024
Mosque in Yormazor.jpg|Jormazoran mečet', vn 2023 nägu
Fergana Oil Refinery.jpg|Ferganan kivivoinümbriradai tegim vl 2022
Farg'ona viloyat drama teatri binosi.jpg|Agjan dramteatr (heinku 2024)
Ferganaairport.jpg|*Fergan*-lendimport vl 2018


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''fargona.uz'').
Karši

**Karši** (,  *Nakhshab*, ) om lidn Uzbekistanan suves. Se om valdkundan kahesanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Kaškadarjan agjan administrativine keskuz da pala.

## Istorii
Amuine lidn lidnusenke oli olmas 7. voz'sadaspäi EME. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud Karši-nimitusenke 14. voz'sadal. Se oli agjan pälidnaks Buharan hankundas 16. voz'sadaspäi, kahtendeks lidnaks znamoičendan mödhe.

Venäman imperii tegi Zerafšanan alangišton anneksijad vl 1868, i Buharan hankundan kändand Venäman protektorataks oli vahvištadud Karšiš kožundaktan allekirjutandal vl 1873. Vll 1926−1937 lidnan oficialine nimi oli *Bekbudi* uzbekan kirjutajan da aktivistan mödhe.

Irrigacine kanal ühtenzoitab lidnad Amudarjanke 1970-nziden voziden auguspäi. Londuseližen gazan samine, puvillan i villän kazvatand tegesoiš läz Karšid. Lidn om tetab kouriden tehmižel. *Hanabad*-il'mbaz radab kümnes kilometras päivnouzmha lidnaspäi, se kävutase NATO-al'jansal kontroliruimha Afghanistanad (335 km suvhe).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase agjan keskuzpalan päivlaskmas, Karšin oazisas, Kaškadarj-jogen randal, 386 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Taškent-pälidnhasai om 400 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 520 km avtotedme. Lähembaižed sured lidnad oma Samarkand 133 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 145 km avtotedme vai raudtel, i Buhar 155 km lodeheze orhal vai 165 km avtol.

Klimat om subtropine kontinentaline kuiv. Keza om räk lujas, voib panda haloid vilukus. Voden keskmäine lämuz om +16,7 C°, kezakun-elokun +28,1..+30,5 C°, tal'vkun-uhokun +3,4..+5,6 C°. Paneb sadegid 237 mm vodes, enamba uhokus-keväz'kus (42..46 mm kus), kuiv sezon oleskeleb kezakus-redukus (10 mm sezonas). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 30..38 % röunoiš kezakus-sügüz'kus, 72..79 % tal'vkus-keväz'kus, 48 % semendkus i redukus, 62..64 % sulakus i kül'mkus.

## Eläjad
Vl 2009 lidnan eläjiden lugu oli 231 093 ristitud (agjan läz kümnendest), heišpäi uzbekad ottas tobjad palad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

Rahvahidenkeskeine civiline *Karši*-lendimport (*KSQ / КРШ/ UTSK*, ) radab lidnas. Tehtas reisid Venämha päpaloin (Moskv, Piter, Irkutsk).

## Galerei

Adina mosque.jpg|*Adina*-mečet' (14. voz'sadan lop), vn 2023 nägu
Karshi state university1.jpg|Karšin valdkundaline universitet (2023)
Qarshi Suv Sport Markazi.jpg|Sportpert'kulu (2024)
Мост Амира Темура.jpg|Amir Temuran sild vl 2016
Karshi railway station.jpg|*Karši*-päraudtestancijan sauvuz vl 2023


## Homaičendad