Mončegorsk

**Mončegorsk** () om Venäman lidn da lidnümbrik alištunudenke territorijanke Murmanskan agjan keskuzpalan päivlaskmas. Se om agjan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe.

## Istorii
*Mončanlaht*-eländpunkt () kändihe žiloks vl 1935 ümbriradamha vas'ken i nikelin löudmižsijid. Žilo sai lidnan statusad vl 1937. Nügüd'aigan todas torhut Noril'skaspäi.

Mončegorsk šingotase mujumetalloiden pästandal (vas'k, nikel', kobal't, kuld, hobed, platin, palladii), sen uz' puhthamb ekologižikš tegim linneb saudud vll 2022−2025; mehanine tegim, mebel'fabrik, omblendfabrik i piccan tegim ratas mugažo.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbrikon päivnouzmas, Monč-jogen i Imandr- da Lumbolk-järviden randoil, 128 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Taho nimitase Mončetundraks: *monč* znamoičeb «čoma», *tundr* — «mägimassiv» saameks.

Matkad Murmanskhasai om 115 km pohjoižhe. Lähembaine lidn om Olenegorsk kaks'kümnes vides kilometras pohjoižpäivnouzmha orhal, raudtel vai 35 km «Kol»-trassadme.

Klimat om subarktine meren pirdoidenke, korktanke relätiviženke nepsudenke (70..92 % kuidme). Voden keskmäine lämuz om +1,3 C°, kezakun-elokun +12,5..+16,7 C°, tal'vkun-uhokun −8,0..−12,5 C°. Ekstremumad oma −43,2 C° (viluku) i +33,0 C° (kezaku). Kezaaigan minimum om −3,8 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +8,0 C° (viluku). Ei voi panda halad heinkus vaiše (minimum +1,7 C°). Paneb sadegid 619 mm vodes, enamba kezakus-elokus (69..78 mm kus), vähemba vilukus-sulakus (33..37 mm kus).

Polärižen ön hätkeližuz om 24 päivest (10. tal'vku — 2. viluku). Polärine päiv oleskeleb 52 päivest (27. semendku — 17. heinku). Ei ole igähižen rougun zonad lidnas.

## Tobmuz

Kaik koume eländpunktad mülüdas lidnümbrikho Mončegorskan ližaks, niiden kesken «Mončegorsk — Olen'j-raudten 27. kilometr»-eländpunkt (2359 rist. vl 2010). Lidnümbrikon pind — 3400 km².

Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez' (lidnan pämez'). Edeližed lidnan Administracijan pämehed oma Viktor Sadčikov (kül'mku 2018 — reduku 2023), Aleksandr Muraškin (radoi vn 2018 sügüz'kuhusai). Lidnümbrikon Deputatoiden nevondkundan ezimez' om Ol'ga Ostroveckaja vn 2023 sulakuspäi. Edeline lidnan nevondkundan ezimez' om Dmitrii Staroverov (*Дмитрий Староверов*, sügüz'ku 2013 — sulaku 2023).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 45 361 ristitud, lidnümbrikon — 47 975 ristitud, vn 2021 — 39 962 ristitud (lidn). Vl 2017 kaik 42 581 ristitud elihe lidnas i 45 955 ristitud kaikes lidnümbrikos. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 68 652 eläjad vl 1989, lidnümbrikon — 55 060 eläjad vl 2002.

Rahvahad (enamba 1 % lidnümbrikos vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 91,1 %, ukrainalaižed — 3,0 %, vaugedvenälaižed — 1,5 %, azerbaidžanlaižed — 1,1 %, toižed rahvahad — 3,3 %.

Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas: Sündun Voznesenjan päjumalanpert' (om letud vll 1992−1997) i Trifon Pečengalaižen jumalanpert' (om saudud tošti nevondkundaližes sauvusespäi vll 1988−1989). Islaman loičendpert' radab.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kahesatoštkümne päivkodid (nomer 1, 2, 5, 7..10, 12, 18..20, 24, 25, 27..30, 32), kuz' keskškolad (nomer 1, 5, 7, 8, 10, 14), gimnazii nomer 1, licei V. G. Sizovan nimed, specialine škol sauptud toižendan, lapsiden da norišton sädamižen šingotesen *Poläris*-keskuz, muzikškol M. M. Sakadincan nimed, čomamahtoiden škol V. I. Vorobein nimed, koume olimpižen varan sportškolad (muite, nomer 1 i mägisuksiden sportas).

Mončegorskan politehnine kolledž i Pohjoine fizkul'turan da sportan kolledž oma lidnan profopendusen aluzkundoikš.

## Galerei

Main square of Monchegorsk.jpg|Lidnan administracii Revolücijan torgul vl 2010
Мончегорск - Храм - 2008 - panoramio.jpg|Sündun Voznesenjan päjumalanpert', vn 2008 nägu
Мончегорск - Комбинат - 2008 - panoramio.jpg|Kolan kaivuzmetallurgižen kompanijan «Severonikel'»-tehmižpalakund vl 2008
Мончегорск - Дом Культуры - 2008 - panoramio.jpg|Kul'turkeskuz (vn 2008 olend)
Building in Monchegorsk, 2008.jpg|*Laplandija*-adivpert' Revolücijan torgul (2008, «Laplandii»)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnümbrikon tobmuden sait (''monchegorsk.gov-murman.ru''). 
* Lidnan istorijan muzejan sait (''mig.org.ru''). 
* Mujukiven muzejan sait (''museumk.murm.muzkult.ru'').