open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Menan kel'

**Menan kel**' (ičeze nimituz: *Gaelg, Gailck*, virkandad: [ɡilɡ], [ɡilk] vai [ɡeːlɡ]) om üks' kel'tižiš kelišpäi, mülütadas indoevropižhe kel'kundha.

Reguliruindorganizacii om *Coonceil ny Gaelgey* (, radab saren penes Sent-Džons-küläs (menan nimituz om *Balley Keeill Eoin*) vn 1985 tal'vkuspäi. Menankel'ne alaškol om avaitud siš-žo küläs vspäi 2003.

## Leviganduz
Necil kelel pagištas Suren Britanijan Men-sarel. Saren oficialine kel', toine oficialine om anglijan kel'.

Men-sar' om britanižen monarhan personaline ičezkalu 14. voz'sadaspäi, i anglijan kel' vajehti menan kel't aigan mändes. Vl 1874 saren eläjiden koumandez pagiži kelel (16 200 ristitud), vodele 1901 pagižijoiden pala poleni ühesha procenthasai (4 419 eläjad), vl 1921 heid oli 1,5 % (915 ristitud). Menan kelen jäl'gmäine pagižii mamankeleks oli Ned Maddrell, koli vl 1974. Hän pagiži lapsessai i ei olend opetud kelele küpsas igäs. Kel' udessündutase tedomehiden abul. Nügüdläine pagižijoiden lugu om 23 ristitud ezmäižeks keleks i 2200 ristitud kahtendeks keleks (2021, saren ristitišton 2,6 %), lapsed-ki pagištas.

Vikipedii menan kelel om avaitud vl 2003.

## Ümbrikirjutand
Kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal, erine 17. voz'sadaspäi. Mülütab 24 latinan kirjant 26:späi, päiči *X* i *Z*. Niiden ližaks Ç-znam kävutase znamoičemha [tʃ]-kulundad *çh*-digrafas i *tçh*-trigrafas, sikš miše *ch*-digraf znamoičeb [x]-kulundad. Kätihe Biblijad i anglikanižid pühäkirjoid menan kel'he 17.-18. voz'sadoil.

Kaks' paginad sarel: pohjoine i suvine, ned erigoičesoiš virkandan mödhe. Sanoiden bazine järgenduz om VSO.

Kaik om kaks' sugud keles, mužiksugu i naižsugu. Kaks' lugud: üks'lugu i äilugu. Erasil substantivoil genitiv-kändon form om kaičenus. Lähembaižed heimkeled oma šotlandijan kel'tine kel' i irlandijan kel'.

Jagadas vokal'kulundoid kovikš i pehmdoikš, järgeližikš i pit'kikš. Augkonsonantoiden mutacii om menan keles, kut toižiš-ki sariden heimkeliš. Mugoman mutacijan kaks' toižendad om menan keles: lenicii (pehmed mutacii) i eklipsis (kova mutacii).

## Homaičendad
Kornan kel'

**Kornan (kornuollan) kel**' (ičeze nimituz: *Kernowek*) om Suren Britanijan ühteks kel'tižiš kelišpäi, kornalaižiden (6..11 mln) läz kadonu kel'.

Necel kelel pagištas Kornuoll-pol'sarel Anglijan suvipäivlaskmas; pagižijoiden lugu om läz 3 500 ristitud (2008), sidä kesken 557 ristitud (2011) kävutadas kel't avaros kahtendeks pagižkeleks anglijan kelen jäl'ghe. Kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal.

Kornan kel' om vajehtadud Kornuollas anglijan kelel 14.-18. voz'sadoil, znamasižed kornankel'žed literatursädused oma tehtud sil-žo aigal. Anglijan kel' oti äjid intonacijoid i kulundoid kornan kelespäi. Kelen udessündutamižen process mäneb 20. voz'sadan zavodindaspäi, opetas kel't pol'saren školoiš.

Kel' om flektivine analitizman elementoiden enambusenke. Vaihišt om toižiden kel'tižiden keliden pojav. Sanoiden järgenduz oli VSO, möhemba kändihe SVO:ks kuti anglijan keles.

## Homaičendad
Zulun kel'

**Zulun kel**' (ičeze nimituz: *isiZulu*) om kahtenz' bantu-gruppan kel' levigandusen mödhe suahilin jäl'ghe. Zulun kelel pagištas Suviafrikan Tazovaldkundas tobjimalaz, kus ristitišton pol' el'gendab sidä. 

Pagižijoiden lugu om 12 mln ristutuid vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe (vl 2001 oli 10,67 mln) kuti mamankel' (zulu-rahvaz) i läz 16 millionad toižeks keleks (2002). Heimkeled oma kosan, svati i pohjoižndebelen keled, niiden kelenkandajad el'getas zulun kel't. Kelen pagižijoiden kümenikad tuhoid elädas Lesotos, Esvatiniš (1993) i Malaviš (vn 1966 andmused).

Zulun kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal. Kelen regulirui organizacii om PanSALB, se om ühthine SAT:an 11 oficialižen kelen täht i radab Pretorijas vspäi 1995.

## Homaičendad
Kosan kel'

**Kosan kel**' (ičeze nimituz: *isiXhosa*) om bantu-gruppan kel'. Sil pagištas Suviafrikan Tazovaldkundas (üks' oficialižiš kelišpäi) i Lesotos. 

Pagižijoiden lugu om 8,2 mln ristutuid (2020) kut mamankelel i 11 mln ristituid (2002) kut toine kel'. Kahtenz' levigandusen mödhe Suviafrikan Tazovaldkundas, sen ristitišton videndez pagižeb kosan kelel.

Kosan kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal. Sanoiden järgenduz om SVO. Agglütinativine sanoiden sauvond, om prefiksoid i suffiksoid. Kaks' tonad: korged i madal. Om äi originaližid konsonantid.

## Homaičendad
Futhi

**Futhi** (ičeze nimituz: *Síphùthì*) om bantun kel', sil pagištas Lesoton suves i Suviafrikan Tazovaldkundan lähižiš tahondoiš. Kel' mülüb nguni-gruppan tekela-alagruppha, kut sen äjan enamba levitadud lähembaine svati-kel'-ki.

Pagižijoiden lugu om läz 20 tuhad ristituid kodikeleks vn 1999 tedoidusen mödhe, todesine kävutand om enamba, ei mülünd rahvahanlugemižihe.

Futhin kirjkel' om sätud latinan kirjamišton pohjal, orfografii ei ole seižui tähäsai. Om vähä tedotöid keles.

## Homaičendad
Tetelan kel'

**Tetelan kel' ** (ičeze nimituz: *ɔtɛtɛla*) om bantu-gruppan kel', tetela-rahvahan kel'. Sil pagištas KDT:n Päivnouzmaine Kasai-agjas, valdkundan keskuzpalan suvi. 

Pagižijoiden lugu om 760 tuhad ristituid (1991), znamasine pala agjan ristitištos. Rahvahan toine kel' om francijan kel'. Tetelan kirjkel' om sätud latinan kirjamišton pohjal. Nkutu om lähembaine heimkel', pagištas siš-žo agjas.

Grammatik lugeb substantividen 22 klassad (erine klass üks'lugun i äilugun täht), kaikutte kävutab ičeze prefiksoid toižiden bantu-keliden kartte. Kaik om 11 prefiksan toižendad. Ühtenzoittas klassoid kahesaks gruppaks.

## Homaičendad
Bretonan kel'

**Bretonan kel**' (ičeze nimituz: *Brezhoneg*) om üks' kel'tižiš kelišpäi.

Necil kelel pagištas Francijan lodehližes Bretan'-provincijas, külätahondan rauhad mehed päpaloin. Pagižijoiden lugu om läz 216 tuhad ristituid (mamankel', 15-voččed da vanhemb) vll 2010−2015, vl 1983 oli 615 tuhad pagižijoid, toine kel' om francijan kel'. Kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal.

Bretonan kel' ei ole oficialine regionas, no om kaks'kel'žid školid, pästtas kirjoid, radio- i TV-oigendused lähttas efirha. Kelen reguliruindorganzacii om «Bretonan kelen publine ofis» (bretonan kelel: *Ofis Publik ar Brezhoneg*), sijadase Kare-Pluger-lidnudes bretonižen provincijan keskuzpalan päivlaskmas. Pagištas bretonalaižed päpaloin.

## Homaičendad
Uintun kel'

**Uintun kel' ** (ičeze nimituz: *Uintu* [wintʰu:h]) om uintu-rahvahan kolnu kel', üks' Pohjoižamerikan indejižiš kelišpäi. Mülüb uintun kel'kundha.

Pagištihe kelel AÜV:oiden Kalifornii-štatan pohjoižes. Jäl'gmäine kelenkandai koli vl 2003.

Pagižijoiden lugu om läz 5 ristitud. Uintun kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal.

## Homaičendad
Šotlandijan kel' (kel'tine)

**Šotlandijan kel' **, mugažo **Gelan kel' ** (ičeze nimituz: *Gàidhlig* [ˈkaːlikʲ]) om üks' kel'tižiš kelišpäi.

Necil kelel gelalaižed (šotl.-kel't.: *Gàidheal*, šotlandijalaižiden subetnos) pagištas Šotlandijan mägil i Gebridan saril. Pagižijoiden lugu om läz 92 400 ristitud (mamankel'), sidä kesken Šotlandijas 57 375 rist. (2011), mugažo om kel'kundoid Kanadas (Uz' Šotlandii, enamba 500 rist.), AÜV:oiš, Avstralijas, Udes Zelandijas i Suviafrikan Tazovaldkundas. Kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal. Läz kaik kelenkandajad el'getas anglijan i šotlandijan tazangišton kelid-ki.

## Mel'hetartuižed faktad
* Gelan keles sana *boireannach* [boreneh], kudamb znamoičeb "naine" vai "ak", om mužiksugus.
* Gelan kelespäi tuliba sanad:
** Klan — *clann* [klaun] (kanz, lapsed)
** Bard (pajatai) — bàrd [baršt] (runokirjutai)
** Slogan — *sluagh-ghairm* [slua-gerem] (toraheik)
** Viski — *uisge-beatha* [üške-bea] (elonvezi)

## Frazad
* Fàilte [falče] — Tulgat tervhin
* Halò [halo] — Tervhen
* Madainn mhath [matin' va] — Hüväd homendest
* Latha (là) math [la ma] — Hüväd päiväd
* Feasgar math [fesker ma] — Hüväd ehtad
* Oidhche mhath [oihe va] — Hüväd öd
* Ciamar a tha thu? [kimar a ha u] — Kut sinun azjad oma?
* Ciamar a tha sibh? [kimar a ha šiv] — Kut teiden azjad oma?
* Tapadh leat [tahpa let] — Spasib sinei
* Tapadh leibh [tahpa leiv] — Spasib teile
* Tha gaol agam ort [ha gül akam oršt] — Minä armastan sinai
* Tha gaol agam oirbh [ha gül akam orev] — Minä armastan teid

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Gelan kelen onlain-kurs venäkelel (''knightswood.narod.ru'').
* Gela-anglijalaine i angla-gelalaine onlain vajehnik (''learngaelic.net'').
Bodiart

**Bodiart** ( — «hibjan čomamaht») om avangardižen čomamahton toižend, kus ristitun hibj linneb sädamižen päobjektaks.

Ezmäižed kodvindad oliba Evropas 1910-nzil vozil. Šingotaškanzi sigä-žo 1960-nzil vozil i leviganzi Amerikas teravas. Bodiartan südäiolend avaidase verbaližetoman kelen abul: pozad, žestad, mimik, pandud hibjaha znamad i «čomitesed». Hibjan kuvad, fotokuvad, videod da muläžid voidas olda bodiart-čomamahton objektaks mugažo.

Čomamaht kävutase ozutelendoiš da toižiš aigtegoiš reklaman täht. Bodiartan erased tundmused (pirsing, tatu) oma nügüdläižen modan palaks.

## Homaičendad
Kečuan kel'

**Kečuan kel**' (ičeze nimitused: *Runa simi*, *Nunashimi* — «ristituiden kel'», *Qhichwa simi*, *Kichwa shimi* — «mägialangištoiden kel'») om kaikiš suremb indejine kel' molembiš Amerikoiš pagižijoiden lugun mödhe, kečua-rahvahan kel'. Lugetas kel'kundan üks'jäižeks keleks i paginoiden kontinuumaks, erased tedomehed — keliden joukuks.

Reguliruindorganizacii om Kečuan kelen Päine Akademii (, kečuan kelel: *Qheswa simi hamut'ana kuraq suntur*), radab Kusko-lidnas (Peru) vspäi 1990 i lugeb kel't üks'jäižeks, otab kuskon paginad kirjankeleks.

## Leviganduz
Pagižijoiden lugu om läz 8 900 000 ristitud (kut mamankelel), i völ läz 6 millionad pagištas sil toižeks keleks. Nimidä ei grazi kečuan kelen olendale.

Se om valdkundkeleks Bolivijas, om ühteks oficialižiš kelišpäi Perus, Ekvadoras, Kolumbijas. Mugažo kečuaks pagištas Argentinas da Čiliš, om Amazonijan lingva-frankaks erasiš tahoiš. Edel evropalaižiden tulendad kečuan kel' oli Inkiden imperijan päižeks oficialižeks keleks (15.-16. voz'sadad).

## Kirjamišt
Inkiden imperijas kirjutihe kel't tukapu-kirjoil i sol'mil. 16. voz'sadaspäi katoližed missionerad kävutiba kečuan kel't, i se oti latinan kirjamišton ispaništ toižendad aluseks. Eli läbi voziden 1975 i 1985 reformiš, čuratihe e- i o-kirjamid kirjamištospäi, sikš miše ei sättund virkandale. Meiden päivil kečuan kel' kävutase besedoičendan keleks päpaloin.

Om ližakirjamid velgsanoiden täht: B, D, F, G, RR.

## Irdkosketused
* Sait kečuan kelen polhe venäkelel (''runa-simi.narod.ru''). 
* Vikipedijan kečuan kelel pälehtpol' (''Qhapaq_p%27anqa'').
Mägikarabahan Tazovaldkund

**Mägikarabahan Tazovaldkund** (), ičeze nimituz om **Arcah Tazovaldkund** (, vepsän kirjamil *Artsakhi Hanrapetut'jun*), om valdkund Azijan päivlaskmas (vai Evropan suvipäivnouzmas) rahvahidenkeskeižeta tundištuseta. Pälidn om Stepanakert. De jure Azerbaidžanan pala, ni üks' ÜRO:n ühtnii ei tundištand valdkundad (vn 2019 sulakun olend).

## Istorii
Mägikarabah tedoti ripmatomut NSTÜ:späi vn 1991 2. päiväl sügüz'kud. Ende territorii röunati Armenijanke i Irananke. Kožundkirjutesen mödhe vn 2020 kül'mkuspäi Arcah om ümbärtud Azerbaidžanal kaikiš polišpäi, kontroliruiše läz 3 tuhad nellikkilometrid. Voib ličta Mägikarabahaze vaiše Armenijaspäi varjoitud Venäman kožundsädajil Lačinan koridoradme, röun Azerbaidžanan toiženke palanke om sauptud.

Mägikarabahan Tazovaldkundan prezident om Araik Arutünän vn 2020 semendkun 21. päiväspäi. Valdkundaline ministr om Artak Beglarän vn 2021 kezakuspäi.

## Eläjad
Vl 2015 eläjiden lugu oli 150 932 ristitud. Eläjiden enamba 99% oma armenijalaižed i Armenijan apostoližen jumalankodikundan uskojad.

## Homaičendad
«Ё»-kirjamen muštpacaz

**«Ё»-kirjamen muštpacaz** () om Venäman muštnik Ul'janovsk-lidnas, se om pühätadud venän kirjkelen «Ё»-kirjamele.

Muštpacaz om seižutadud vn 2005 kül'mkun 3. päiväl.

## Kacu mugažo
* «Ö»-kirjamen muštpacaz

## Homaičendad
Komi-ziränine kel'

**Komi-ziränine kel**', paksus vaiše **komin kel**' (ičeze nimituz: *Коми кыв*) om komi-ziränoiden kel', üks' komin kelen päpaginištoišpäi (permižiden keliden grupp) ičeze kirjstandartanke. Kirjkel' kävutase kirillican alusel.

Komin Tazovaldkundan oficialine kel' venän kelenke ühtes. Pagižijoiden lugu — 160 599 ristitud (2010). Kümne paginad. Kirjkel' om sätud siktivkaranverižen paginan alusel 19.-20. voz'sadoil.

## Kirjamišt
Komin amuine anbur-kirjamišt oli üks'jäine kelen täht 17. voz'sadahasai. Sid' otaškatihe kirjkel't kirilližen kirjamišton pohjal, sil-žo aigal anbur leviganzi Moskvan Venädme peitkirjkeleks. Vll 1930−1936 kirjutihe komin kel't latinical.

Nügüdläine kirilline kirjamišt om kävutandas vspäi 1938, siš om 35 kirjant:

## Paginad
* alavičegdan pagin
* ižman pagin
* kesksisolan pagin
* luzan-letan pagin
* pečoran pagin
* siktivkaranverine pagin
* udoran pagin
* vimin pagin
* üläsisolan pagin
* ülävičegdan pagin

## Lugusanad
* **ӧтик** — üks' 
* **кык** — kaks' 
* **куим** — koume 
* **нёль** — nell' 
* **вит** — viž 
* **квайт** — kuz' 
* **сизим** — seičeme 
* **кӧкъямыс** — kahesa 
* **ӧкмыс** — ühesa 
* **дас** — kümne

## Galerei

Zyrian-Izhma-azbuka 19th century.jpg|Abekirj ižman komilaižile, 1895
3LangHotel.JPG|Koumekel'ne znam Uht-lidnan adivpertiš, Komin Tazovaldkund, Venälaine Federacii
Архивный отдел в Коми.jpg|Kirjutez valdkundaližen aluzkundan seinän tabludel Uht-lidnas


## Kacu mugažo
* Permin komin kel'
* Komi-jäz'van kel'

## Homaičendad
Permin komin kel'

**Permin komin kel**' (ičeze nimitused: *Перем коми кыв*, *коми-пермяцкöй кыв*) om permin komilaižiden kel', üks' komin kelen päpaginoišpäi (permižiden keliden grupp) ičeze kirjstandartanke.

Permin komin kel' om Venäman Permin Komin ümbrikon oficialine kel'. Permin randan Päkäskusen 42. kirjutusen mödhe, sil om mugoi oficialine status: sab kävutada kel't oficialižiden kosketusiden sferas.

Pagižijoiden lugu — 63 106 ristitud (vn 2010 Venäman rahvahanlugemine), rahvahan kaks' koumandest. Toine kel' om venän kel'.

Kirjkel' om kirilližen kirjamišton pohjal.

## Kacu mugažo
* Permin komin Vikipedii
* Komi-ziränine kel'
* Komi-jäz'van kel'

## Homaičendad
Guahiron kel'

**Guahiron kel**' (ičeze nimituz: *wayuunaiki* «vajuu-kel'», ) om guahiro-rahvahan kel'. Se om üks' suviamerikan indejižiš kelišpäi, videnz' pagižijoiden mödhe.

## Leviganduz
Necil kelel pagištas Venesuelan lodehes (179 tuhad vl 1992) i Kolumbijan pohjoižpäivnouzmas (144 tuhad), niiden Guahir-pol'sarel. Pagižijoiden ühthine lugu om 325 tuhad ristituid (1990-nded voded, mamankel'), aravakan kel'kundan pol'. Om Sulii-štatan (Venesuel) ühteks oficialižiš kelišpäi.

Norišton toine kel' om ispanijan kel'. Om monolingvoid pol'saren pohjoižes i keskuzpalas, hö ei mahtkoi pagišta ispanijaks i ei tekoi kirjamid tobjimalaz.

Kaks' paginoiden gruppad:
* pohjoine (mererandaline, ičeze nimituz: *winpumɨin* «vezidennoks», isp. *arribero*)
* suvine (südäimine, ičeze nimituz: *wopumɨin* «teidennoks», isp. *abajero*).

## Ümbrikirjutand
Kirjkel' on sätud latinan kirjamišton pohjal.

Kelen morfologii om šingotadud, nece om polisintetine kel'. Ei ole adjektivoid, kävutadas statižid verboid niiden sijas. Numeraliden sistem om decimaline.

## Homaičendad
Mokšan kel'

**Mokšan kel**' (ičeze nimituz: *мокшень кяль*) om suomalaiž-ugrilaine kel', mokšalaižiden kel'.

Mokšan kel' om Mordovijan Tazovaldkundan üks' koumes oficialižes kelespäi. Pagižijoiden lugu — 228 tuhad ristituid (2020). Kelenkandajad elädas Mordovijan keskuzpalas i päivlaskmas, lähižiš i toižiš Volgaveren agjoiš. Lähembaine heimkel' om erzän kel', sen pagižijad ei el'gekoi mokšan kel't fonetikan, vaihišton i grammatikan erindoiden tagut.

Kävutadas kirjkel't kirillican alusel. Mokšan i venän keliden kirjamištod oma ühtejiččed nügüd'aigan.

Nened paginad oma olmas, erištadas niid Mordovijan terrirorijha kacten: keskuzpagin (vai krasnoslobodskan-temnikovan, viž paginoiden gruppad), päivlaskmaine pagin (kaks' paginoiden gruppad), suvipäivnouzmaine pagin. Mugažo päličmänendpagin om olmas (päivlaskmaižen i suvipäivnouzmaižen keskes), i om segoitadud paginoid Mordovijan irdpolel ezikät.

## Homaičendad
Erzän kel'

**Erzän kel**' (ičeze nimituz: *эрзянь кяль*) om suomalaiž-ugrilaine kel', erzälaižiden kel'. Se om kadondan grazindan al.

Erzän kel' om Mordovijan Tazovaldkundan üks' koumes oficialižes kelespäi. Pagižijoiden lugu — 697 tuhad ristituid (vn 2002 Venäman rahvahanlugemine). Kelenkandajiden kaks' seičemendest elädas Mordovijas, toine pala eläb kompaktižil kundoil Venäman toižiš regioniš i enččen NSTÜ:n maiš.

Kirjkel' kävutase kirilližen kirjamišton pohjal. Vl 1803 pästtihe jumalanradnikoičendan tekstoid sil, vl 1884 ezmäine abekirj om pästtud erzän kelel. 1990-nziden voziden lopus kirjkel' latinan grafikan alusel om sätud, no se om oficialižeta statusata.

Kaik om koume paginad fonetižiden erindoiden alusel. Erigoittas vit paginad geografižikš mugažo, sijadusen mödhe Mordovijan jogirandoiden keskes:
keskuzpagin, päivlaskmaine (insaran), lodehline (alatirin), suvipäivnouzmaine (suran), šokšun (izoliruidud).

Erzän kelen päiv (*Эрзянь Келень Чи*) oigendase erzälaižiden eländtahondoiš joga vodel 16. sulakud. Se voz'päiv om erzän kirjamišton Anatolii Rabov-tegijan sündundpäiv. Erzän kelen päzutandan fond hänen nimed (Saransk) pani kelen päiväd vl 1993.

## Homaičendad
Kel'tižed keled

**Kel'tižed keled** pidadas indoevropišt kel'kundad.

Pagižijoiden lugu om enamba mi koume millionad ristituid, no anglijan i francijan keled oma heiden ezmäižed mamankeled päpaloin.

Eläbad keled:
* Kel'tine šotlandijan kel' *(Gàidhlig)*
* Irlandijan kel' *(Gaeilge)*
* Menan kel' *(Gaelg)*
* Uel'san kel' *(Cymraeg)*
* Bretonan kel' *(Brezhoneg)*
* Kornan kel' *(Kernowek)*

Keled oliba levitadud Päivlaskmaižedme i Keskmäižedme Evropadme edel meiden erad. Ned vajehtiba pirdoid 5. voz'sadaspäi, kirjutadud purtkiden enambuz om tetab siš-žo aigaspäi. Äjiden kel'tižiden keliden amuine i keskaigaine formad oma ümbrikirjutadud. Keled kävutasoiš kelentedos indoevropižen ezikelen rekonstrukcijan täht. Nügüd'aigaižiden kel'tižiden keliden formad oma äjan edemba indoevropižes ezikelespäi, mi amuižed formad, 5. voz'sadaspäi.

## Homaičendad
Komi-jäz'van kel'

**Komi-jäz'van kel**' (ičeze nimituz: *Ёдз Коми көл*) om komi-jäz'voiden kel', üks' komin kelen päpaginištoišpäi (permižiden keliden grupp) ičeze kirjstandartanke. Erased tedomehed lugetas kel't permin komin kelen paginaks.

Pagižijoiden lugu oli läz 3 000 ristituid 1960-nzil vozil. Kelenkandajad elädas Venäman Permin randan Krasnovišerskan rajonas tobjimalaz (kaks' tuhad 1960-nzil vozil), Jaz'v-jogen basseinas. Kirjkel' om sätud kirilližen kirjamišton pohjal.

Kelen päeriližused komin toižiš kelišpäi: vokaliden /ʉ/ ⟨ӱ⟩, /ɵ/ ⟨ӧ⟩ i /ɤ/ ⟨ө⟩ olend, permin /ɨ/ ⟨ы⟩ olmatomuz; ablativan lopind om -лан, äilugus -йөз.

Vl 2003 ezmäine kirj om pästtud necil kelel — abekirj.

## Kacu mugažo
* Komi-ziränine kel'

## Homaičendad
STS

**STS** (, lühenduz *Сеть Телевизионных Станций*-sanoišpäi) om Venäman federaline TV-kanal, lähtleb efirha päiveses läbi. Enččed nimitused: *STS-8 / СТС-8* (1. tal'vku 1996 — 23. viluku 2000) i *STS-Moskv / СТС-Москва* (24. viluku 2000 — 12. eloku 2009).

Kanalan aluz om pandud tal'vkun 1. päiväl vodel 1996 kuti ezmäine televizijan verk valdkundas. Telekanalan direktor om Sergei Čonišvili vspäi 1998.

## Irdkosketused
* Telekanalan oficialine sait (''ctc.ru'').
TNT (TV-kanal)

**ТNТ** () om Venäman federaline venäkel'ne bobuštuztelekanal norišton täht. Päfater sijadase Moskvas.

TV-kanalan aluz om pandud voden 1997 sügüz'kus. Lähtleb efirha vn 1998 vilukuspäi. Mülüb «Gazprom-Media Holdingha» vspäi 2001. Päine südäiolend om TV-šoud i komedijan serialad, ned oma ičeze tehmižen päpaloin.

## Irdkosketused
* Telekanalan oficialine sait (''tnt-online.ru'').
REN TV

**REN TV** () om Venäman federaline TV-kanal, radab päiveses läbi. Päine akcijoiden pidai om «Nacionaline mediagrupp» (82%) toine om «SOGAZ Tauer» (18%). Pädirektor — Vladimir Tülin vn 2015 keväz'kuspäi. Tehmižen juridine nimi om Akcept-kund.

Kanalan aluz om pandud vn 1991 redukus kuti TV-oigendusiden tegii ORT-kanalan täht, möhemba RTR- i NTV-kanaloiden täht mugažo. Lähtleb efirha erižeks kanalaks vn 1997 vilukun 1. päiväspäi.

Nügüdläine kontent kogoneb oigendusišpäi nenidenke temoidenke: uzištused, al'ternativine istorii, ufologii, čomamahtoližed fil'mad (kaik känduz om laptaline), internet-videon daidžestad i tedofil'miden valdaližed kompiläcijad.

Kanalan potencialine auditorii om 113..130 mln kacujid. Teleoigendused oma blokiruidud Ukrainas (vspäi 2014) i Baltijan maiden territorijal (vspäi 2020).

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Telekanalan oficialine sait (''ren-tv.com'').
Ritarngu

**Ritarngu** (ičeze nimituz: *ritarungo*) om üks' avstraližiš aborigenan kelišpäi. Mülüb pama-njungan kel'kundha.

Necil kelel pagištas Avstralijan Pohjoižes territorijas. Pagižijoiden lugu om 94 ristitud (mamankel'; 1996), vn 2006 rahvahanlugemižen mödhe — 32 ristitud. Kel' om kadomižen röunal.
Slavižed keled

**Slavižed keled** pidadas indoevropišt kel'kundad, baltiž-slavišt alakel'kundad. Pagižijoiden lugu om läz 400 millionad ristituid kut mamankelil, slavilaižed päpaloin. Se om kaikiš suremb kelengrupp Evropas da üks' kaikiš surembišpäi mail'mas.

Om koume vai nell' slavižiden keliden vezad:
# Päivnouzmslavižed keled (kaikiš suremb)
# Päivlaskmslavižed keled
# Suvislavižed keled
# † Pohjoižslavižed keled (lujas harvašti eritadas päivnouzslavižišpäi)

Kaikil kelil sur' koskund om ičekesken (fonetikas, grammatikas, «kel'logikas» i m.e.).

## Päivnouzmslavižed keled

### Eläbad

### Kolnuded da istorižed
Amuuz'lidnan kel' harvašti mülüdas m. k. pohjoižslavižen kel'vezaha.

### Toižed

## Päivnouzmslavižed keled

### Eläbad

### Kolnuded da istorižed

### Toižed

## Suvislavižed keled

### Eläbad

### Kolnuded da istorižed

### Toižed

## Homaičendad
Erotik

**Erotik** (grekan kelespäi ἔρως *eros* «himo») om seksualižiden emocijoiden oigendamižen čomamaht (voimujupirdandas, fotografijas, literaturas, fil'miš, pajoiš).
Änik

**Änik** (,  *ántos*) om semenäikerdoičendan palakaz elim änikkazmusil.

Kazmusen änik om toižetadud i röunatud kazvol idäčuntoi veza kazmusiden suguprocessan täht, se process lopiše semnikahan plodun sädandal. Änikkazmusen sugutoman i suguäikerdoičendan kaik processad tegesoiš vaiše änikos.

Änikod kazdas üksin vai änikusikš. Oleldas erazvuiččed surudel i mujul.

## Änikon palad
* Äniklehtesed
* Pölükäd
* Petkloižed

## Änikusen toižendad
* *Birbas'jad* (birbincpun)
* *Kunutaine* (son'lehtesen)
* *Käbu* (kavag'kazmusiden)
* *Lambhaine* (oz., raidan, haban, birbincpun)
* *Papuš* (imičaižen)
* *Ripsud* (löustkikahiden kazmusiden) vai *Löuste*
* *Toppaz*

## Änikho sidodud vepsän tärtused
* *Krasot* — čomitez neičeižen päl.
* *Kärmeh, Kärmiž* — tähkheiniden vai veden änikoičend.
* *Änikišt* — änikoiden kazvatusen sija.

## Kacu mugažo
* Antofobii (änikoiden varaiduz)
* Änikühtištoitmine 

## Homaičendad
Dubrovina Vera

**Vera Andrejevna Dubrovina** (; sünd. 10. eloku 1917, Verhovensk, Irkutskan gubernii, Venäman imperii — kol. 2002, Saratov, Venäma) oli nevondkundaline i Venäman venälaine baletartist da baletpedagog. Venäman NFST:n rahvahan artist (1957).

Naine oli Saratovan teatraližen tehnikuman vn 1939 pästnikaks, openui sen horeografižel palakundal. Radoi Saratovan operan da baletan akademižes teatras. Balerin oli pegagogan Saratovan horeografižes školas ičeze teatraližen kar'jeran lopindan jäl'ghe.

## Päpartijad baletoiš
* Odetta-Odillija, «Joucnenjärv» (1940)
* Marija, «Bahčisarain fontan»
* Avrora, «Uindai čomač»
* Tao Hoa, «Rusked unik»
* Paraša, «Vas'kne raccastai»
* Raimonda, Laurensija, Esmeral'da, Neižne-lind, «Šurale»
* Fani, «Sur' val's»
* Šari, «Paikeine» (1956)
* Neižne, «Neižne i Surm» (1961)

## Homaičendad
Lady Sovereign

**Lady Sovereign** a.k.a. **Sov**, todesine nimi — **Luiza Amanda Harman** (; sünd. 19. tal'vku 1985, London, Sur' Britanii) om britanijalaine pajatai rep- i graim-žanroiš.

Hän om lujas tetab britanijalaižen norišton keskes.

## Diskografii
### Al'bomad
* *[[Public Warning]]* (2006)
* *[[Jigsaw]]* (2009)

### Singlad
* *[[Random]]* (2005)
* *[[9 to 5]]* (2005)
* *[[Hoodie]]* (2005)
* *[[Nine2Five]] (ft. [[The Ordinary Boys]])* (2006)
* *[[Love Me or Hate Me]]* (2006)
* *[[Those Were the Days]]* (2007)
* *[[So Human]]* (2009)
* *[[I Got You Dancing]]* (2009)

## Homaičendad
Mavea (kel')

**Mavea** (ičeze nimitused: *mav̋ea*, *mafea*) om kel', kudambal pagištas Mavea-sarel Vanuatun lodehes. Mülüb avstronezižhe kel'kundha. Pagižijoiden lugu om 34 ristitud (mamankel'; 2008). Kaik ned mahttas pagišta bislama-kelel-ki.

Kelen kävutand om olmas vaiše kodin arvoimižiš. Lähembaine heimkel' om tutuba.

## Homaičendad
TV3

**TV3** () om Venäman federaline venäkel'ne TV-kanal.

Kanalan aluz om pandud Piterihe vn 1994 kezakun 6. päiväl. Päfater sijadase Moskvas vn 1998 redukuspäi. Kändihe federaližeks 2000-nzil vozil. Lähtleb efirha päiveses läbi vspäi 2006. Rahvahidenkeskeine versii radab vspäi 2019.

Bobuštuzkanal, oigendab TV-serialoid, sidä kesken ičeze tehmižen, čomamahtoližid i dokumentaližid fil'mid mistikan žanras. Mülüb «Gazprom-media»-holdingha vspäi 2014.

## Irdkosketused
* Telekanalan oficialine sait (''tv3.ru'').
Pornografii

**Pornografii** (grekan kelespäi πόρνη *porno* «prostitut» i γράφω *grafo* «kirjutan») om seksualižen ičtazvedandan kuvandoičend literaturas, kuviš, skul'pturoiš, fil'miš i toiž., miše sündutada seksualine kehtatuz.
Koiranmuiktad

**Koiranmuiktad** (), mugažo **hebonjurušk** paginoiš, om äivozne heinäsine kazmuz, erik Grečanvuiččed-sugukundaspäi.

## Leviganduz
Kazvab Evrazijan meczonas, mecstepiš i nepsoil nituil.

Ei tirpi sodunuzid mahusid, regulärišt nitandad i omaluižid. Voib säta žomid, no paksumba kazvab üksin vai gruppal.

## Ümbrikirjutand
Jurišt om lühüd sanged, sarakoičese vähän, henod jured oma äiluguižed. Püštoiged seikh sarakoičese üläpalas, 90..150 sm kortte i kahthe santimetrhasai sankte. Kaik lehtesed kazdas varzil, čereduišoiš, röun om lainhekaz, 25 santimetrhasai pitte i 12..13 santimetrhasai sankte. Lehtesiden magu ei ole muiged.

Änikoičeb semendkus-kezakus. Henod pakuižvihandad änikod oma ühthekeratud pit'kaks löustkeks. Äikerdoičese semnil i juril. Seižui sügüzližid haloid vaste.

## Kävutand
Juriden ekstrakt andab pakušt mujud, voib käta sidä mustaks reakcijal raudsul'fatanke. Sadas vihandad mujud lehtesišpäi seikhidenke. Kävutadas jurid nahkoiden dubindsubstancijaks, veterinarijas — tervehtamha soliden i nahkan läžundoid. Ottas zelläks kazmusen kaikid paloid. Ei sättu ristituile sirdhiden läžundoidenke.

Kazmuz om perspektivine kul'turoičemha. Om kožui sötkeks sigoile, kodijänišile, kodikoittud linduile.

## Kacu mugažo
* Tuličud

## Homaičendad
Kohtaiduzjur'

**Kohtaiduzjur' ** (, sinonim *Potentilla tormentilla*) vai **kaugan** paginoiš, om äivozne heinäsine kazmuz. Mülütadas Rozanvuiččed-sugukundha.

## Leviganduz
Erik kazvab Evropas i Azijan päivlaskmaižes palas. Voib löuta nepsoil nituil i omaluižil, pilitišen sijil i mecanröunoil.

## Ümbrikirjutand
Jurišt om cilindranvuitte, pukaz i lühüd, läz lapakoiged, erazvuiččenke sanktusenke, koverikaz vai oiged. Kazmuz om 15..50 sm kortte. Seikh om püštoiged, sarakoičese üläpalas. Tilgun forman koumepalaižed lehtesed čereduišoiš, išttas seikhel. Lehtesed läz jured kazdas pit'kil varzil, ned oma koume- vai vižpalaižed.

Üks'jäižed änikod oma 1,5..2,5 sm diametral, kazdas seikhen lopus vai kaimlospäi hoikil i pit'kähkoil varzil. Nell' äniklehtest om kohtaiduzjuren änikos, heimon toižiden erikoiden erineden. Änikoičeb semendkus-sügüz'kus. Munanvuiččed siledad (vai ruipiškoikahad vähän) plodud-äipähkmed oma muzaolivan mujun, küpsnedas elokus-sügüz'kus. Jur'sistem šingotase vitkos.

## Kävutand
Kävutadas jurištod eriližmaguteseks (kalakonservad, likörad), dubindsubstancijaks, zelläks, rusttan i mustan mujuiden purtkeks.

## Homaičendad
Kondjanbol

**Kondjanbol** () om äivozne igähižvihand penzhaine Kanabränvuiččed-sugukundaspäi. Om heimon tipine 75 erikon keskes.

## Etimologii
Heimon latinine nimi libub  «kondi» i *σταφυλή* «varz'» sanoišpäi. Erikon *uva-ursi*-epitet om saudud neniš-žo tärtusišpäi, no latinan kelen: *uva* «vinmarj» i *ursus* «kondi».

## Ümbrikirjutand
Kazmuz om 5..30 sm kortte. Kazvab kanghiš i harvoiš lehtezmecoiš, palatišil i pilitišil, mererandal'žil dünil i kivekahil pordhil. Navedib avaroid i päipaštokahid sijid, putub sarikoikš, ei tirpi toižiden kazmusiden telustandad.

Änikuz om toppaz varden päs. Plodud oma lumarjad 6..8 mm, vižluižed, oleskeldas küpsikš elokus-sügüz'kus, mecživatad sötlesoiš niil.

Kävutadas lehtesid dubindsubstancijaks i mujutamha villad.

## Alaerikod
* *Arctostaphylos uva-ursi* subsp. *uva-ursi*. Avaros levitadud alaerik, kazvab Evrazijan i Amerikan arktižiš i subarktižiš rajoniš, mugažo suvembiden regioniden mägil.
* *Arctostaphylos uva-ursi* subsp. *adenotricha*. Om levitadud Nevadan mägil (AÜV).
* *Arctostaphylos uva-ursi* subsp. *coactilis*. Om levitadud Kalifornijan pohjoižes i keskuzpalas (AÜV).
* *Arctostaphylos uva-ursi* subsp. *cratericola*. Nece alaerik om Gvatemalan korktoiden mägiden endemik, kazvab sijiš 3..4 tuhad metridenke ü.m.t.

## Homaičendad
Kondjansamal

**Kondjansamal** () om samlon toižend, äivozne kazmuz *[[Polytrichaceae]]*-sugukundaspäi.

## Leviganduz
Se samal om levitadud Pohjoižen mapoliškon tahondoiš venon nepsan klimatanke, putub Meksikas, tün'valdmerižil saril (sidä kesken Udes Zelandijas) i Avstralijas. Voib vastata paksus Venäman meczonas (pohjoine i keskuzline palad) pölusiden nägul.

Kazvab mecan tahondoiš lujanke nepsudenke da luhtoidme. Kondjansamlon pölusenvuitte turbiž pid'oiteleb vet i veb territorijad sodundannoks.

## Ümbrikirjutand
Samlon lehtesed oma muzavihandad, vanhudes burad, 6..8 mm pitte, erasti 12 millimetrhasai. Seikh om buranke da rusttanke ližamujunke, 10..15 sm pitte, sättujiš arvoimižiš sase 50 santimetrhasai. Lugetas necidä samlod kaikiš pidembas mail'mas.

Kazmuz äikerdoičese vezoil, idäčuil i gametil (sugustajil). Naižsugun i mužiksugun äikerdoičendan organad kazdas erazvuiččil kazmuzil.

## Kävutand
Keratas i kuivatas, ottas kävutamižhe lämuzizoläcijaks struban parziden keskes.

Kondjansamal ei hapištu, sil bakterijanvastaine ičend om.

## Alaerikod
* *Polytrichum commune* var. *commune*
* *Polytrichum commune* var. *jensenii*
* *Polytrichum commune* var. *perigoniale*

## Homaičendad
Kül'mänik

**Kül'mänik** () om Evropan äivozne heinäsine kazmuz. Erik mülüb Vesnuhheinižed-sugukundha.

## Leviganduz
Kazmuz om levitadud Evropan päivlaskmas, keskuzpalas i pohjoižen suves, Keskmeren regionan pohjoižes, Venäman evropižen palan meczonas.

Voib löuta kazmusid levedlehtesižiš mecoiš päpaloin. Ku putub kuzištos, ka ende dubmec kazvoi sen sijal tobjimalaz. Kül'mänik voib dominiruida heinkatkes.

## Ümbrikirjutand
Kazvab 25 santimetrhasai kortte. Jurišt om sanged lapakoiged cilindrine, andab sarakoid i levigandeb teravas, muga kazmuz sädab žomid.

Üks'jäine änik om kazmusel, sase 2..6 santimetrhasai diametral. Londuseližen kazmusen änikoiden muju om vauged ruskedsiniženke ližamujunke äniklehtesen irdpolespäi. Äniklehtesiden form om munanvuitte, niiden lugu oleleb kudespäi kaheshasai. Kazmuz änikoičeb sulakun lopuspäi semendkun keskhesai. Äiluguižed semned küpsnedas kezakus i anttas idüid tulebal vodel.

## Kävutand
Dekorativine kazmuz, kazvatadas enamba 70 sortud saduiden änikgrädoil. Äniklehtesiden i lehtesiden muju voib olda toine sortuidme.

Kül'mänik andab heid'omad i nektarad mezjäižile. Kazmusen palad oma toksižed, no kävutadas medicinas.

## Homaičendad
Kur'genkengäd

**Kur'genkengäd ** () om äivozne heinäsine kazmuz. Erik om *[[Cypripedium]]*-heimon tipine, mülüb Orhidejižed-sugukundha.

## Leviganduz
Kazvab Evrazijan meczonas venonke vauktusenke i täizöiženke nepsudenke. Pojavad lähižed erikod oma Kitaiš, Korejas i Pohjoižamerikas.

Voib kazda sada vot oiktas sijas. Navedib neitraližid i muglreakcijanke mahusid, gumusan korktanke mülündanke. Pakaiženvastaine kazmuz. Meckazmuz tegihe harvaks i om kaičendan al.

## Ümbrikirjutand
Jurišt om lühüd, äiluguižudenke kovidenke juridenke. Jur'sisteman diametr sase 60..70 santimetrhasai kul'turkazmusil. Seikh om 15..60 sm kortte, kaks'..nell' lehtest kazdas sen keskpalaspäi. Ellipsanvuiččed lehtesed čereduišoiš i išttas seikhel. Üks'..koume änikod om änikuses. Kazmuz änikoičeb semendkun keskes — kezakun augotišes, pölüstoittud änikod näidudas kahtel-koumandel päiväl. Plod om konorüt.

Äikerdoičese semnil i juril. Ezmäižed änikod semnišpäi oleskeldas 15..17-ndel vodel, kožujal sijal — kahesandel vodel.

## Kävutand
Kul'turoitihe kur'genkengid. Kazvatadas sen gibridoid lähižidenke erikodenke änikoihe näht.

## Homaičendad
Bolobolk (nitkazmuz)

**Bolobolk** () om äivozne heinäsine kazmuz. Om *[[Trollius]]*-heimon tipine erik, mülüb Vesnuhheinižed-sugukundha.

## Leviganduz
Kazvab Evropas i Päivlaskmaižes Sibiriš. Valičeb mecanröunoid, nepsoid nituid, segoitadud mecan pallištoid. Pil'vesenvastaine kazmuz. Vägitomil mahusil kazvab, no pahoin, ei tirpa solavid mahusid. Navedib kazvateližid dreniruidud mahusid venonke nepsudenke.

Kazmuz om kaičendan al Evropan äjiš tahoiš.

## Ümbrikirjutand
Seikhen korktuz kazvab arvoimižihe kacten, 20 santimetraspäi tundras ühthe metrhasai kul'tiviruindas. Jur' levitase polihe avaros, 50..100 santimetrhasai, i vaiše 15 sm süvütte. Šingotase semnišpäi vitkos, änikoičeškandeb londuses ühesal vodel, kazvatandtarhas kahtendel-koumandel vodel. Kahten toižendan lehtesed: seikhen (änikvarden üläkoumandesel) i juridenno.

Änikod oma šurunvuiččed vidhe santimetrhasai diametral, niiden muju om pakuižen ližamujud: vauvhaspäi kuldatabahasai. Plod om kogotud lendailehtez, üks' lendailehtez om penenke käroutud südäimehe agjanke. Bolobolk äikerdoičese semnil.

## Kävutand
Aigaline (semendku-kezaku) medenkandai kazmuz. Udmurtijan ühteks simvolišpäi.

## Homaičendad
Jänišankorvaižed

**Jänišankorvaižed** (), toine nimituz paginoiš — **Koirankel' **, om heinäsine äivozne änikoičii kazmuz Asparagusaižed-sugukundaspäi.

## Leviganduz
Änik om levitadud Pohjoižes, Päivlaskmaižes da Keskuzližes Evropas. Kazvab lehtesižiš (tamm, hab), segoitadud mecoiš i pedajikoiš, mecanröunoidme, pallištoil, luhtoil tammenke. Sädab žomid pal'hil mahusil.

## Ümbrikirjutand
Kazmuz om 15..30 sm kortte, 2..3 lehtest, 6..20 änikod tophas (änikuses). Jurišt levigandeb lapakoiktas. Pil'vesenvastaine kazmuz, navedib väghišt neitrališt mahust täizöiženke nepsudenke.

Jänišankorvaižed äikerdoičesoiš semnil i vegetativižikš (juridenke). Änikoitas semendkus, kaznuded semnišpäi — seičemendel vodel. Rusttad plodud-marjad oleldas kezakus — heinkun augotišes.

## Kävutand
Kaik kazmuz om toksine lujas, sidä kesken marjad-ki. Kazdas čomitesen täht, saihe erazvuiččid sortuid. Ottas kävutamižhe lehtesid i änikoid farmaceftižes tegimištos. Kaik kävutadud parfümerijha hajusubstancii om sintetine, sikš miše om vähä londuselišt kazmuses.

## Homaičendad
Vesnuhhein

**Vesnuhhein** () om äivozne heinäsine kazmuz. Se om Vesnuhhein-heimon tipine erik, mülüb Vesnuhheinižed-sugukundha.

## Leviganduz
Voib vastata Evropan i Azijan venon vönen nituil. Erik om introduciruidud Pohjoižamerikha, varuline rujohein Udes Zelandijas.

Kazmuz navedib nepsoid mahusid. Voib eläda läbi venos sur'vedes vai nimadundas. Voib kazda mahusil erazvuiččenke muiktuzmäranke (pH 4,0..7,5). Kazvab hüvin plodukahil i vägitomil savikoil i savimail.

## Ümbrikirjutand
Kazvab 20..50 santimetrhasai pitte. Vižsaumnikan formal jagadud lehtesed kazdas vezoil. Lühüd jurišt (0,5..1,8 sm pitte) om mahusen pindanno. Ribujuren palad kazdas lapakoikti i kon'ha alahaks, 10..40 sm süvüdehesai i 25..50 sm levette.

Vesnuhhein änikoičeb kezakus i ehtib kärnduda heinäntegole. Änikod oma pakaižed, kahthe santimetrhasai surtte. Viž äniklehtest, äi pölükid da petkloižid om änikos. Änikuz om pol'vihmankatuz. Plod om kazvanuded ühtheze pähkmuded. Äikerdoičese semnil tobjimalaz, paremba luhtoidme.

## Kävutand
Kazmuz om *luja [[morim]]*, ei sa otta südäimehe ristituile, mezjäižile i äjile kabjživatoile.

Kazvatadas 'Flore pleno'-formad dekorativižeks, sen pakuižed änikod oma järedad ribuikahad loštabad. Vesnuhheinän tuhk mülütab nenid mikroelementoid (procentoiš): kalii 24,3, kal'cii 18,4, natrii 6,0, hlor 5,0, magnii 4,1, ola 3,7, fosfor 3,5, raud 2,4, rik 1,8.

Kävutadas hibjan irdpolespäi, ottas tervehtamha poltatesid, satatesid, pän kibuid, tuberkulözad.

## Galerei

Illustration Ranunculus acris0 clean.jpg|Vesnuhhein, botanine kuva O.V. Tome-tedomehen vn 1885 *Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz*-kirjaspäi
RanunculusAcris.jpg|Änikoičijan kazmusen nägu kesked nitheinäd
Ranunculus_acris1.jpg|Vesnuhheinän änik
Ranunculus acris Fruchtstand.jpg|Kazmusen plod


## Homaičendad
Omeghein

**Omeghein** () om kaks'vozne heinäsine kazmuz. Mülütadas Sel'derejižed-sugukundha. Om *Conium*-heimon tipine erik.

## Leviganduz
Kazmusen eziauguine areal om Evrop i Pohjoižafrik. Om levitadud kaikil kontinentil, voib eläda venon vönen äjiš arvoimižiš. Amerikan, Avstralijan i Päivlaskmaižen Azijan introduciruidud erik.

Omeghein kazvab mecanröunoiš, luhtoidme, pustolaniš, okaidud maižanduzmaiš, mouckiven, vanoiden i teiden pautkil.

## Ümbrikirjutand
Omegjur' om värtmenvuitte, vauktan polhe. Lehtesed jurenno šingotadas ezmäižel vodel, but'k-seikh 60..180 sm kortte kazvab kahtendel vodel.

Kazmuz änikoičeb kezakus-heinkus, äikerdoičese äiluguižil semnil.

## Kävutand
Omegheinän kaik palad oma *[[morim|morijad]]*. Travijad alkaloidad kadodas Šotlandijan i Armenijan kazmusiš. Kävutihe oficialižeks morimeks Amuižes Grekanmas surmičemha suttüd ristituid. Näl'ghine živat traviše heinän penes lugumäraspäi (kahtes..koumes kilogrammaspäi hebod, 4..5 kg järed sar'vikaz kabjživatišt, 50..70 grammad sorzad), eläbzdoittas maidol.

Ottas kävutamižhe semnid da lehtesid zell'kazmuseks-ki, ei ole toist kävutandad travijoid ičendoid tagut (dubindsubstancii, medenkandai).

## Homaičendad
Kanabr'

**Kanabr' ** () om änikoičii igähižvihand kazmuz, penzhaine. Om *Calluna*-heimon üks'jäine erik. Heim mülüb Kanabränvuiččed-sugukundha.

## Leviganduz
Kazmuz libui Suvipäivlaskmpol'žes Azijaspäi. Nügüd'aigaine levigandmižavaruz — Azijan ven vö, Evrop, Keskmeren randpol', Grenlandan rand, Amerikan atlantine randišt. Kanabr' om invazivine erik Udes Zelandijas.

Navedib kazda muiktoil soil (turbazsoil), palatišil, pedajikoiš i dubmecoiš muiktal mahusel. Valičeb avarod tahondoid, venon pimitandan sijid. Sädab žomid (*kanabrik*, *kanabrišt*).

## Ümbrikirjutand
Madal penzhaine, kazvab 20..50 sm kortte, harvemba metrhasai da sen enamba. Seikhed sarakoičesoiš lujas. Lehtesed oma henod koumetahkoižed vardeta, 2..3 mm surtte.

Änikoičeb lilaiž-ruskedvauvhil tophil, om 5..30 henod änikod kaikuččes. Pölüstoitase mezjäižil i tulleil. Plod nimitase *čiganančigičaižeks*. Äikerdoičese semnil tobjimalaz.

## Kävutand
Ištutadas dekorativižeks kazmuseks saduiš, sai populärižust al'pižidenke kazmusidenke. Om sätud severz'-se kümenikoid sortuid.

Kanabrän lehtišt om znamasine söte lambhiden täht.

Kanabr' om arvokahan medenkandajan kazmusen ičeze änikoičendan tagut möhäižel kezal. Mezi kanabräspäi abutab mezjäižile tal'vduda, hüvä antiseptik, kävutase zell'abutuseks.

## Homaičendad
Love Me or Hate Me

**«Love Me or Hate Me»** (*Armasta mindai vai ala navedi mindai*) om britanižen Lady Sovereign-pajatajan 5. pajo hiphop-žanras i 13. pajo (remiks) debütižes «Public Warning»-studijanal'bomas da ühtennimine singl. Ned oma pästtud 2006-nden voden redukul. Pajon tekst om anglijan kelel.

Pajon tegijad oma pajatai iče i singlan Dr. Luke-prodüser (Lukaš Gotval'd). Singl tegihe kudendeks lugul i nelländeks debütižes al'bomaspäi. Singlan erazvuiččed variantad oma pästtud Surhe Britanijha, AÜV:oihe (750 tuhad kopijoid) i Saksanmaha amerikaižel Def Jam-leiblal.

Kompozicii om mülütadud «Need for Speed Carbon»-kompjutervändon saundtrekoihe. Videoklip pajole om sätud *[[Tetris]]*-vändon blokoiden nägul.

## Homaičendad
Forsaž (fil'mserii)

**«Forsaž»** (; venäkel'žes versijas — *Форсаж*) om tetab amerikaine fil'mserii ogernikoiden-avtotoračuiden  bandan polhe (lugemata 3. palan).

Kaik ühesa täuz'piduzlišt i kaks' lühüdpiduzlišt fil'mad om pästtud vspäi 2001 vhesai 2021. Täuz'piduzližiden fil'miden režissörad oma Rob Koen (1.), Džon Singlton (2.), Džastin Lin (3.—6.), Džeims Van (7.) i F. Geri Grei (8.). Kaik planiruiše 10 fil'mad päserijas vodele 2021 i fil'mdandan lopind.

## Täuz'piduzližed fil'mad
# *[[Forsaž 1]]* (2001)
# *[[Forsaž 2]]*, vai *Kaks'kerdaine Forsaž* (2003)
# *[[Forsaž 3: Tokion drift]]*, vai *Koumekerdaine Forsaž: Tokion drift* (2006)
# *[[Forsaž 4]]* (2009)
# *[[Forsaž 5]]* (2011)
# *[[Forsaž 6]]* (2013)
# *[[Forsaž 7]]* (2015)
# *[[Forsaž 8]]* (2017)
# *[[Forsaž 9]]* (2021)

Spin-off — *[[Forsaž: Hobbs i Šou]]* (2019).

Parodii — *Superforsaž* (2015).

## Homaičendad
You're a Woman

**«You're a Woman»** (*Sinä oled naine*, mugažo **«You're a Woman, I'm a Man»** — *Sinä oled naine, minä olen mez' *) om Bad Boys Blue-muzikgruppan tetab pajo. Se om ühtenz' pajo debütižes «Hot Girls, Bad Boys»-al'bomas da ühtennimine singl, kudambad oma pästtud 1985-ndel vodel.

Pajon tekst om anglijan kelel.
Turkan kel'

**Turkan (turcijan) kel' ** (ičeze nimituz: *Türk dili* [ˈtyɾc 'dili], lühüdas *Türkçe* [ˈt̪yɾktʃe]) om üks' türkižiš kelišpäi.

Necil kelel pagištas turkad Turkanmas (ristitišton 93% vl 2005) da Pohjoižkipras, i enamba kaiked neniš verhiš maiš: Saksanmas (2,5 mln pagižijoid) i Bolgarijas (750 tuh. rist.). Pagižijoiden lugu om läz 65 millionad ristituid mamankeleks i läz 10 millionad pagižijoid toižeks keleks, kaikiš enamba levitadud türkižen keliden keskes. Kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal (edel 1928. vot oti araban kirjkelen aluseks), kirjankel' om sätud Stambulan paginan alusel i vajehti osmanan kel't. Om äi suližid paginoid, ned sätas kontinuumad Stambulaspäi Azerbaidžanan röunhasai.

Kelen reguliruindorganizacii om kundaline «Turkanman kelentedon associacii» (*Türk Dil Kurumu, TDK*) Turkanman ohjastusenno, päofis sijadase Ankaras. Organizacijan aluz om pandud Mustafa Atatürkal vl 1932, eziauguižešti *Türk Dili Tetkik Cemiyeti*-nimitusenke («Sebr turkan kelen tedoiduses»), kändihe tedoinstitutaks vl 1934.

Sanoiden bazine järgenduz sanundas om SOV. Sanoiš vokaliden garmonii om olmas. Turkan kel' om agglütinativine kel'. Ei ole grammatižen sugun kategorijad.

## Lugusanad
* **bir** — üks' 
* **iki** — kaks' 
* **üç** — koume 
* **dört** — nell' 
* **beş** — viž 
* **altı** — kuz' 
* **yedi** — seičeme 
* **sekiz** — kahesa 
* **dokuz** — ühesa 
* **on** — kümne
* **yirmi** — kaks'kümne
* **otuz** — koumekümne
* **kırk** — nell'kümne
* **elli** — vižkümne
* **yüz** — sada
* **bin** — tuha

## Frazad
* Merhaba! – Tervhen!
* Adınız ne? – Kut sindai kuctas?
* Nerelisin? – Kugalaine oled?
* Nerede yaşıyorsun? – Kus sinä eläd?
* Hoşçakal! / Görüşürüz! – Nägemižhesai! / Nägemoiš!
* Çok teşekkürler! / Teşekkür ederim. – Sur' spasib! / Kitän.

## Homaičendad
Pretty Young Girl

**«Pretty Young Girl»** (*Čoma nor' neižne*) om Bad Boys Blue-muzikgruppan tetab pajo. Se om koumanz' pajo heiden debütižes «Hot Girls, Bad Boys»-al'bomas da ühtennimine singl, kudambad oma pästtud 1985-ndel vodel.

Toni Hendrik i Karin Hartmann (Karin van Haaren-nimenke) sätihe pajod, hö-žo prodüsiruihe singlad. Pajon tekst om anglijan kelel.

Singl sai röunatud satust Evropan saksankel'žiš maiš i Bel'gijas.

## Homaičendad
Kombinacija

**«Kombinacija»** (ven. **«Комбинация»**) om tetab nevondkundaline i venämalaine disko-/popgrupp Saratovaspäi, vlspäi 1988.

Mülükund om Tat'jana Ivanova, Elena Červäkova, Ekaterina Bolotova, Alöna Antonova da Elizaveta Mälik; no gruppan kaikiš tetabamb ühtnii oli Alöna Apina, kudamb jäti sidä 1991-ndes vodes.

## Al'bomad
* 1988 — *Ход конём* (Hašk hebol)
* 1988 — *Белый вечер* (Vauged eht)
* 1989 — *Русские девочки* (Venälaižed neiččed)
* 1991 — *Московская прописка* (Moskvaine registracii)
* 1993 — *Два кусочека колбаски* (Kolbasuden kaks' palliškod)
* 1994 — *Самая, самая...* (Kaikiš, kaikiš...)
* 1998 — *Давай поболтаем* (Ka pal'pataškandem)

## Irdkosketused
* Muzikgruppan oficialine sait (''kombinacia.ru'').
Hot Girls, Bad Boys

**«Hot Girls, Bad Boys»** (*Räkäd Neiččed, Hondod Prihad*) om Bad Boys Blue-muzikgruppan debütine al'bom. Se evrodisko- i sintipop-žanroiš, om pästtud 1985-nden voden 28. päiväl elokud. Ühthine hätkeližuz om 42 min 27 s.

Koume singlad om pästtud al'bomaspäi: «L.O.V.E. in My Car» (1984, gruppan debütine kompozicii i ezmäine singl) Endrü Tomasan änetuses, i kaks' rahvahidenkeskešt hitad — «You’re a Woman», «Pretty Young Girl» (vn 1985 singlad).

## Pajoiden nimikirjutez
# *[[You're a Woman]]* (5:28, Sinä oled naine)
# *I Live* (4:52, Minä elän)
# *[[Pretty Young Girl]]* (5:43, Čoma nor' neižne)
# *L.O.V.E. in My Car* (5:20, Armastuz minun avtos)
# *Kiss You All Over, Baby* (5:58, Čoksaidan sindai kaiked, mel'heine)
# *Hot Girls — Bad Boys* (4:09, Räkäd neiččed — Hondod prihad)
# *For Your Love* (5:58, Sinun armastusen täht)
# *People of the Night* (5:00, Ön ristitud)

## Homaičendad
Kanuri (kel')

**Kanuri** vai **Keskuzkanuri** (ičeze nimituz: *kanuri*) om kel' (dialektine kontinuum), kudambal pagištas Nigerijas, Nigeras, Čadas da Kamerunas.

Pagižijoiden lugu om läz 4 millionad ristituid. Kanurin kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal.

## Homaičendad
Miraž (grupp)

**«Miraž»** () om Andrei Litäginan (üks' alusenpanijoišpäi) muzikgrupp nügüde, vodel 2017. Se om tutab nevondkundaline i venämalaine disko-/popgrupp Moskvaspäi, vodelespäi 1986. Kaik lähtnuded vokalan pajatajad naižed tegiba edesižen soližen kar'jeran vai sädiba ičeze muzikgruppid.

## Mülükund (vspäi 2016)
* Ekaterina Boldiševa (1991—1999, 2016—) — vokal
* Aleksei Gorbašov — gitar, bekvokal
* Andrei Grišin — bangsoitod
* Sergei Krilov — koskimsoitod

## Al'bomad
* 1987 — *[[Zvözdi nas ždut|Звёзды нас ждут]]* (Tähthad odotadas meid)
* 1988 — *[[Snova vmeste|Снова вместе]]* (Ühtes möst)
* 2004 — *[[Ne v pervii raz|Не в первый раз]]* (Ei ole ezmäižen kerdan)
* 2009 — *[[Tisäča zvözd|Тысяча звёзд]]* (Tuha tähtast)
* 2014 — *Отпусти меня!* (Pästa mindai!)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Muzikgruppan oficialine sait (''mirage.su''). 
* Muzikgruppan kanal ''youtube.com''-videohostingal.
I Can Lose My Heart Tonight

**«I Can Lose My Heart Tonight»** (*Voin kadotada ičemoi südäikerad necil öl*) om C. C. Catch-pajatajan tetab pajo. Se om kahtenz' pajo debütižes «Catch the Catch»-studijanal'bomas (1986), evrodisko- i sintipop-žanroiš. Ühtennimine pajonke singl om pästtud 1985-nden voden heinkul.

Pajon sädai i singlan prodüser om Diter Bolen. Kompozicijan tekst om anglijan kelel.

## Kacu mugažo
* I Can Lose My Heart Tonight '99
Strangers by Night

**«Strangers by Night»** (*Öižed hörmad*) om C. C. Catch-pajatajan videnz' pajo debütižes «Catch the Catch»-al'bomas da ühtennimine singl. Ned oma kirjutadud vl 1985, pästtud 1986-ndes vodes.

Pajon sanoiden da muzikan tegii i singlan prodüser om Diter Bolen. Sen tekst om anglijan kelel, originalan žanr om sintipop.
'Cause You Are Young

**«'Cause You Are Young»** (*Ved' sinä oled nor' *) om C. C. Catch-pajatajan ezmäine pajo debütižes «Catch the Catch»-studijanal'bomas (1986) sintipop-žanras da ühtennimine singl, se om pästtud vl 1985.

Pajon tekst om anglijan kelel. Kompozicijan sädai i singlan prodüser om Diter Bolen.
Catch the Catch

**«Catch the Catch»** (*Püda Catch:ad*) om alamalaiž-saksalaižen C. C. Catch-pajatajan debütine al'bom. Se om pästtud vn 1986 28. päiväl sulakud.

## Pajoiden nimikirjutez
# *[['Cause You Are Young]]* (4:43, Ved' sinä oled nor')
# *[[I Can Lose My Heart Tonight]]* (5:53, Voin kadotada ičemoi südäikerad necil öl)
# *[[You Shot a Hole In My Soul]]* (5:15, Löid reigun minun henges)
# *[[One Night's Not Enough]]* (3:22, Üks' ö om vähähk)
# *[[Strangers by Night]]* (5:42, Öižed hörmad)
# *Stay* (5:47, Jäkat)
# *[[Jump In My Car]]* (4:36, Hüpni minun avtoho)
# *You Can Be My Lucky Star Tonight* (5:19, Linnižid minun ozavaks tähthaižeks öks)
Kajugan kel'

**Kajugan kel**' vai **Kajug** (ičeze nimituz: *gayogo̱hó:nǫ’*) om üks' irokezižiš kelišpäi, kudambal pagištas kajug-rahvaz Kanadan Ontario-agjas.

Pagižijoiden lugu om 61 ristitud (vn 2016 rahvahanlugemižen mödhe, vl 2012 oli 79 pagižijad). Se om üks'jäine eläb pagin, toine om kadonu AÜV:oiden Oklahom-štatha, oli levitadud siš edel 1980-nzid vozid.

Kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal.

## Homaičendad
Tuskaroran kel'

**Tuskaroran kel**' vai **Tuskaror** (ičeze nimituz: *Skarò˙rə̨ˀ*) om üks' irokezižiš kelišpäi, kudambal pagištas tuskaror-rahvahas AÜV:oiš da Kanadas. Pagižijoiden nügüdläine lugu om 11 ristitud vai eskai enamb.

Kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal.