Derbent

**Derbent** (, , *Алпан* vai *Цал*, ,  vai *Дере-бент*, avar. i , , , ) om Venäman lidn da lidnümbrik Dagestanan Tazovaldkundan suvipäivnouzmas. Se om tazovaldkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Derbentan rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü rajonha.

## Istorii
Eländpunkt om üks' amuižiš lidnoišpäi Venäman territorijas, sen aluz om pandud 4. voz'tuhal edel meiden erad. Mainitase Amuižen Grekanman kirjutajil 6. voz'sadal EME, nimitihe vihtoi *Bab al' Abvab* i *Veroi pahr*. Derbent-nimi om persijan kelespäi (دربند‎ *Darband*) i kändase «sauptud (sidodud) verajad». Üks'jäine Sasanidoiden kaičenus lidnuz (kaks' verajad) sijadase lidnas, varmitihe sidä möhemba äi kerdad. Derbentan kaks'jaine sein (om kaičenus 3,6 km pitte, seičeme verajad) i lidnuz mülüdas UNESCO:n mail'man jäl'gushe. Sur' šuukte läbiti lidnad. Vspäi 1813 oli Venäman imperijas palaks, vl 1840 sai oficiališt makundan lidnan statusad.

Vl 1898 «Petrovsk-Port — Baku»-raudtejono läbiti lidnad. Vl 2015 oigetihe lidnan statusan andmižen kaks' tuhad vot.

Derbent šingotase turizmal, sömtegimišton edheotandoil (kon'jakkombinat, vändaivinantegim, konservkombinat, lihakombinat, maidkombinat, leibtegim), mugažo ÜLL-radiostancijoiden tegim i sauvondkombinat (panel'pertid) ratas.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbärdajan rajonan keskuzpalan päivnouzmas, Kaspijan meren randal, 0 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl, koume kilometrad levette tazangištol Suren Kavkazan i meren keskes, meren päivlaskmaižel randal. Kaspijan kendäk om 27 metrad valdmeren pindan alemb korktusel, lidn vedase 20 kilometrad pidust' sen randad. Derbent seižub penen Suhodol-jogen (10 km) i Samuran-Derbentan kanalan randoil.

Matkad Mahačkalhasai om 120 km lodeheze orhal, raudtedme vai 130 km avtotedme. Lähembaine lidn om Dagestanan Lämoid kümnes kilometras lodeheze.

## Tobmuz
Derbent om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeližed lidnan Administracijan pämehed oma Ahmed Kuliev (kezaku 2024 — sulaku 2025), Rustambek Pirmagomedov (kül'mku 2020 — kezaku 2025), Hizri Abakarov (reduku 2018 — kül'mku 2020). Lidnümbrikon Deputatoiden suiman ezimez' om Gasan Mirzoev vn 2022 kezakuspäi. Edeližed lidnan suiman ezimehed oma Magomed Magomedov (viluku 2021 — kezaku 2022), Mavsum Ragimov (uhoku 2016 — viluku 2021), Murad Gadžiev (oli radnikusel vn 2016 uhokuhusai).

## Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 121 251 ristitud, vn 2021 — 124 953 ristitud. Kaik 123 162 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2010): lezginalaižed — 33,7 %, azerbaidžanlaižed — 32,3 %, tabasaranalaižed — 15,8 %, darginalaižed — 5,6 %, venälaižed — 3,7 %, agulalaižed — 3,2 %, armenijalaižed — 1,1 %, mägievrejalaižed — 1,1 %, rutulalaižed — 0,8 %, toižed rahvahad — 2,7 %, rahvahuden ozutandata — 0 %.

Religijan pühäpertid: islam — viž mečetid om kaičenus (Džuma, Bala, Kilisä, Kirhlär, Minaret), armenižen jumalankodikundan pühäpert', ortodoksine hristanuskond i judaizm — üksin.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad.

Professionaližen opendusen aluzkundad: Derbentan medicinine, professionaliž-pedagogine, rahvahanpramozloiden da turizman, raudten, biznes-menedžmentan, ekonomikan da oiktusen kolledžad, muzikprofškol, Juždag-institut, Derbentan gumanitarine institut, Dagestanan opendusen da kul'turan akademii i ühesa üläopendusen aluzkundoiden (Moskv, Mahačkal, Groznii) filialad.

## Galerei

Дербентский маяк.jpg|Derbentan majak (2012)
City of Derbent.jpg|Lidnan nägu Narin-Kal-lidnusespäi (, 2015)
Крепость Нарын-Кала в Дербенте.jpg|Lidnusen nägu vastmägehe (2016)
Двор Джума-мечети с древними платанами.jpg|Džuma-mečet', vn 2021 nägu
Derbent city. Dagestan.jpg|Islaman pühäpert', vn 2011 nägu
Гостиница Дербента - panoramio.jpg|Adivpert' vl 2015
Школа № 15 в Дербенте.png|Keskopendusen škol nomer 15 (2015)
Детская поликлиника в Дербенте.jpg|Lapsiden poliklinik (2015)
Площадь Свободы г.Дербент.jpg|Joudjuden torg vl 2017
Derbent railway station.jpg|*Derbent*-päraudtestancijan sauvuz vl 2015


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnümbrikon tobmuden sait (''derbent.org'').