Americii

**Americii** (*Am* — *americium* latinan kelel) om ühesakümne videnz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, aktinoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, seičemenz' period), vanhtunuden klassifikacijan mödhe sijazihe koumanden gruppan laptalagruppas (IIIB).

## Ühthine ümbrikirjutand
Ei ole americijad londuses, se om ratud transplutonine element. Amerikaine Glenn Siborg-himik da hänen kollegad Berklin tedoiduzkeskusespäi saiba puhtast americijad ezmäižen kerdan Čikagon universitetan laboratorijas vl 1944. Element om nimitadud Amerik-kontinentan mödhe.

Americii da sen ühtnendad oma toksižed!

## Fizižed ičendad

Americii om pehmed tagokaz radioaktivine hobedaižvauged metall. Kristalline segluz om kaksitadud geksagonaline, kändase kubižeks 1075 C° lämudel. Elementan α-čihodamine ozutase paštmižeks pimeduses.

Atommass — 243,0614. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 12 g/sm³. Suladandlämuz — 1449 K (1176 C°). Kehundlämuz — 2880 K (2607 C°, *lugustusen mödhe*).

Tetas 18 ratud radioaktivišt izotopad 229, 230 i 232..247 atommassanke i niiden kahesa izomärad. Kaikiš hätkembad izotopad oma 243Am (T½=7370 vozid), 241Am (432,2 vot) i 240Am (50,8 časud). Kaikiš hätkembad eläjad izomärad oma 242m1Am 141 vot pol'čihodamižen pordonke, 244mAm (T½=26 minutad) i 246m1Am (25 minutad). Izotopad hajetas α-čihodamižen (nomer 229), α- i β-čihodamižen kal't (izotopad 233, 235..240), americii-230 — β-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, izotopad 232 i 234 — α-, β-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, americii-241 — α-čihodamižen, harvoin klasterčihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, americii-243 — α-čihodamižen i harvoin südäitukun spontanižen jagamižen kal't, izotopad 242, 244..247 — β-čihodamižen kal't. Americii-229 kändase neptunijaks, americii-230 — plutonijaks i erazvuiččikš elementoikš, izotopad 232 i 234 — plutonijaks, neptunijaks i erasti erazvuiččikš elementoikš, izotopad 233, 235..240 — plutonijaks i neptunijaks, izotopad 241 i 243 — neptunijaks i harvoin erazvuiččikš elementoikš, izotop 242 i izomär 244m — kürijaks i plutonijaks, izotopad 244..247 — kürijaks.

## Himižed ičendad
Metall om luja endištai, segoib muiktusiš hüvin. Muigotandmärad: +2..+7, kaikiš enamba levitadud om +3.

* Muigotase hapanikal, americijan hapanduz(II) sädase sen mairhes, hapanduz(IV) — liigas:
:: \mathsf{2Am + O_2 \ \xrightarrow{t}\ 2AmO }
:: \mathsf{Am + O_2 \ \xrightarrow{t}\ AmO_2 }

* Reagiruib hulanke vedenke:
:: \mathsf{2Am + 6H_2O \ \xrightarrow{}\ 2Am(OH)_3\downarrow + 3H_2\uparrow }

* Ičekeskentehmine mäneb vähäkoncentriruidud muiktusidenke, koumevalentižen americijad solad sädasoiš:
:: \mathsf{2Am + 6HCl \ \xrightarrow{}\ 2AmCl_3 + 3H_2\uparrow }
:: \mathsf{8Am + 30HNO_3 \ \xrightarrow{}\ 8Am(NO_3)_3 + 3N_2O\uparrow + 15H_2O }

## Kävutand
Americii-243 kävutadas tedos — radiohimižiš tedoidusiš i samha toižid transuranižid elementoid. Ottas kävutamižhe vähäradioaktivišt americii-241-izotopad tegimišton märičendladimiš i savun andimiš.

Kaik americii tehtas atomreaktoriš lujas penikaižin verdoin.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Americii ''webelements.com''-saital. 
* Kirjutuz americijas Himižiden elementoiden populärižes ''n-t.ru''-kirjištos.