Novomoskovsk (Venäma)

**Novomoskovsk** () om Venäman lidn Tulan agjan päivnouzmas. Se om agjan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Novomoskovskan lidnümbrikon (edel 2008. vot — rajonan) administrativine keskuz da päpala.

## Istorii
Ezmäine eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1765 kuti Jekaterina II-imperatornaižen volostin *Bobriki*-usadib Jepifanin makundas, möhemba hänen illegitimižen Aleksei Bobrinskii-poigan žilo. Vl 1930 järedan himižen «Azot»-kombinatan sauvond i buran hilen samine zavodišoiš žilonno, i sil-žo vodel kätihe žilod **Bobriki**-lidnaks (). Vozil 1930−1935 lidnan ristitišt ližadui lujas, mehed tuliba kaikes valdkundaspäi. Vll 1933−1961 lidnan nimi oli **Stalinogorsk** (ven. *Сталиного́рск*) valdkundan Iosif Stalin-lideran psevdoniman mödhe. Ühtištadihe Sokol'niki-lidnad Novomoskovskanke vn 2008 redukus, sil-žo aigal ümbärdajanke rajonanke.

Novomoskovsk šingotase himižel tegimištol (heretusiden «Azot»-kombinat, organižen sintezan tegim, «Procter & Gamble»-kompanijan kodihimijan tegim, plastikan tehmine), sauvondmaterialiden pästandal (sauvondgipsan edheotand sijaližel torhudel, keramikan i lämoinvastaižiden materialiden tegimed, raudbetontegesed, Penopleks-lämuzizoläcii), Novomoskovskan GRES:al. Koume tedoaluzkundad ratas lidnas himijan i kaivuztegimišton polhe, koume järedad adivpertid oma avaitud.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbrikon suvipäivlaskmaiženno röunanno, Keskvenän ülüden pohjoižpalas, 236 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Don-jogen purde sijadase lidnan territorijal. Om saudud Lübovk- (2,8 km²) i Šat-jogen (vspäi 1932, 12,5 km²) vezivaradimid lidnan pohjoižpalas (Okan oigedpol'ne bassein).

Matkad Tulhasai om nell'kümne kahesa kilometrad päivlaskmha-lodeheze orhal, 59 km avtotel vai 70 km raudtel. Lähembaižed lidnad oma Kimovsk 10..15 km suvipäivnouzmha orhal i teidme, Donskoi ani suvhe, Uzlovai koumes kilometras suvipäivlaskmha i vides kilometras suvhe orhal vai avtotedme, kümnes kilometras suvhe raudtedme.

*Novomoskovskai-1*-päraudtestancii radab lidnas, lidnelektrojonused ajadas raudterenghadme i ühtenzoittas Donskoi-lidnanke. Kaik om kümne raudtestancijad da seižutezplatformad lidnas. «Don»-avtote (M4-trass) mäneb seičemes kilometras päivlaskmha lidnaspäi.

## Tobmuz
Vll 2006−2008 lidn oli rajonan lidnankundaks. Kaik 97 pen't küläd da žilod mülüdas ümbrikho vspäi 2008. Lidnümbrikon pind om 888 nellikkilometrad.

## Eläjad
Vl 1897 žilon ristitišt oli 13 tuhad eläjid, vl 1939 lidnan — 76 186 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 131 386 ristitud, vn 2021 — 119 697 ristitud, ümbrikon ühesa kümnendest. Kaik 125 647 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 145..147 tuhad eläjid vll 1975−1993 (147 tuh. rist. vll 1982 i 1986−1987).

Rahvahad (2010): venälaižed — 96,6 %, toižed rahvahad — 3,4 %.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 88,8 %, totarlaižed — 0,4 %, ukrainalaižed — 0,4 %, armenijalaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 3,3 %, rahvahuden ozutandata — 6,7 %.

Ortodoksižen hristanuskondan seičeme pühäpertid oma saudud lidnas: Jumalanmaman Emäganpäivän mez'jumalankodi (vspäi 1995, ühtennimiženke päjumalanpertinke i koumenke jumalanpertinke), kaks' jumalanpertid i časoun'. Protestantizman koume pühäpertid oma avaitud: seičemenden päivän adventistoiden, vižkümnenden päivän, evangelistoiden.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad. Professionaližen opendusen aluzkundad oma Novomoskovskan fizkul'turan da sportan, politehnine, äiprofil'ne i muzikaline kolledžad, Tulan agjan medkolledžan Novomoskovskan filial (ende kolledž ičeksaz), Moskvan üläopendusen aluzkundoiden viž filialad.

## Galerei

Novomoskovsk Town Hall.JPG|Lidnan administracijan pert' (2009)
Свято-Успенский мужской монастырь...( Holy assumption monastery ) ..JPG|Jumalanmaman Emäganpäivän mez'jumalankodi, vn 2014 nägu
Novomoskovsk power plant.jpg|Novomoskovskan GRES vl 2009
Новомосковский музыкальный колледж.jpg|Novomoskovskan muzikkolledž (2010)
Novomoskovsk Theatre.jpg|Dramteatr (2010)
Novomoskovsk, Tula Oblast, Russia - panoramio (5).jpg|*Novomoskovskai-1*-päraudtestancii vl 2014


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnümbrikon tobmuden aluzkundoiden sait (''novomoskovsk-r71.gosweb.gosuslugi.ru''). 
* Lidnan informacine sait (''nm71.ru'').