Nürnberg

**Nürnberg** (mugažo saksan kelel, virktas [ˈnʏɐ̯nbɛɐ̯k], sen bavarijan pagin *Niamberg*, päivnouzmfrankonijan pagin *Nämberch* [ˈnɛmbɛrç], paks lühenduz *Nbg*) om lidn Saksanman suves, Bavarii-federacijanman pohjoižes. Se om valdkundan 14nz' i Bavarijan kahtenz' surtte lidn.

## Istorii
Nürnbergan nimi mainitase ezmäižen kerdan vl 1050 lidnan statusanke: *Noerenberg* vai *Nuorenberc* — «kall'oikaz mägi». Lidn kavzoi ümbri Burg-lidnuses.

Vozil 1945−1949 Nürnbergine process mäni lidnas — riškotihe nacizmad da sudihe sen ogernikoid.

Nürnberg ezilidnoidenke šingotasoiš metallan ümbriradmižel, stöklan pästandal. Bazirui Münhenas elektrotehnine Siemens-kompanii andab äi radinsijid. Fol'ksvagen-avtotegijan Traton-kompanijan MAN-jüguavtoiden (lühenduz *Maschinenfabrik Augsburg-Nürnberg*-nimitusespäi) tegim radab.

## Geografijan andmused

Nürnberg om saudud Pegnic-jogen molembil randoil ( 113 km pitte, Reinan bassein). Jogi om keskustadud padoseinil lidnan röunoiš. Lidnan keskuzpala sijadase 309 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad federacijanman administrativižhe Münhen-keskushesai om 170 km suvhe.

Klimat om ven Atlantižen valdmeren, kontinentaližen klimatan valatoitusenke. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz lujas. Voden keskmäine lämuz om +9,7 C°, kezakun-elokun +17,5..+19,4 C°, tal'vkun-uhokun +0,7...+1,5 C°. Ekstremumad oma −30,2 C° (uhoku) i +38,6 C° (heinku). Kezaaigan minimum om 0 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +19,3 C° (uhoku). Ei voi panda halad heinkus-elokus. Paneb sadegid 600 mm vodes, enamba semendkus-elokus (60..77 mm kus), vähemba vilukus-sulakus (33..40 mm kus). Paneb lunt 11 päiväd tal'ves keskmäras. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 67..69 % röunoiš sulakus-elokus, 80..87 % redukus-uhokus.

## Tobmuz

Nürnberg jagase kümneks statistižeks lidnrajonaks (nomerad 0..9, ), ned alajagasoiš 87 statistižeks ümbrikoks (saks. *Statistischer Bezirk*), ümbrikod — 316 *distrikt:aks*, distriktad — 3755 *blok:aks* (saks. *Blöck*), ned — 16848 *blokseit:aks*.

Lidnan tobmuden pämez' om oberburgomistr (). Kaik 70 ezitajad valičesoiš lidnan Nevondkundha. Edeližed lidnan pämehed oma Ul'rih Mali (*Ulrich Maly*, semendku 2002 — sulaku 2020), Lüdvig Šol'c (*Ludwig Scholz*, semendku 1996 — semendku 2002, koli vl 2005).

## Eläjad
Vl 1940 lidnan eläjiden lugu oli 429 400 ristitud. Kaik 493 692 eläjad oli lidnas vl 1990. Vl 2015 lidnan ristitišt oli 509 975 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Eläjiden pol' om verazmaiden augotižlibundanke.

Läz 3,6 mln ristituid elädas lidnaglomeracijas — Nürnberg-metropol'regionas (vn 2023 augotiž, oli 3,5 mln vl 2015).

## Transport
Lidnan jogiport seižub Main-Dunai-kanalan randal. Nürnberg om avtote- da raudtesol'meks.

Avtobusad, tramvaid (kuz' jonod, 36 km raudted) da lidnelektrojonused () oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes. Metro radab vspäi 1972 (saks. *U-Bahn*, vl 2015 om koume jonod, 46 stancijad, 36 km raudted, niišpäi 30-km pala om manalaine).

Rahvahidenkeskeine civiline *Nürnberg*-lendimport Al'breht Düreran nimed (*NUE / EDDN*, 3,9 mln passažiroid vl 2023) sijadase vides kilometras pohjoižhe lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid Evropan äjihe verhiže maihe, Saksanmadme, mugažo Turkanmaha.

## Galerei

K0429475 Burg Nuernberg Luftaufnahme.JPG|Nürnbergan lidnuz (sulaku 2010)
Nürnberg St. Sebald komplett v N.jpg|Pühän Zebal'dan jumalanpert' (13. voz'sada, lüteranižuz, *Sebalduskirche*), vn 2006 nägu
Nürnberg Skyline Wöhrd und Tullnau.jpg|Azjaližen rajonan sauvused, huralpäi oiktale: *Norikus*, *VR Bank Nuremberg*, Azjaline čuhunduz) vl 2018
Nürnbergmesse1.jpg|Nürnbergan torguindjarmank vl 2024
Hochschule für Musik Nürnberg (1).jpg|Nürnbergan muzikaline üläškol (2018)
Gnm nuernberg main entrance may2011.jpg|Saksanman Nacionaline muzei (*Germanisches Nationalmuseum*, 2011, pätulend)
Nuremberg Aerial Hauptbahnhof.JPG|*Nürnberg*-päraudtestancijan ühthine nägu vl 2009


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan ohjastusen oficialine portal (''nuernberg.de'').