open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lahn

**Lahn** () om reskveden kala. Se om Lahnad-heimon üks'jäine erik (ende mülütihe heimho 16 erikhosai).

Nored lahnad — **lahnalituižed** (paginoiš mugažo **lipakod** i **litikod**), ned oma hobedakahad mujul.

## Leviganduz
Eläb Evropan venon vönen i Sibirin jogiš, järviš, uitoiš, Azovmeren i Kaspijan meren solan polhe veziš.

Lahnad navettäs süvid sijid kazmusiden äjüdenke, tal'vdudas niiš-žo.

## Ümbrikirjutand
Pä om pen', hibj om järed. Su lopiše penel peitol'žel torvudel. Kerusen hambhad kazdas ühtel rivel, vizin (viž) kaikuččes polespäi. Hibjan korktuz sase hibjan pidusen koumandeshesai. Noren lahnan erineden sen hobedakahanke mujunke, täuz'kaznu lahn om hahkanke vai koričmanke sel'ganke, hänen kül'ged oma kuldakahaiž-koričmad, pök om pakuižen polhe, kaik suugad oma hahkad muzanke röunanke paksus.

Varukaz kala i el'gendab hüvin. Lahnad pidadas joukuil, sötlesoiš bentosal (pohjan kazmusil, gaved'madoil i edenoil) da šoll'oil. Ujui jouk jäb södud «ted», voib nähta sidä erigoittud sogazan mödhe vezišton pindal.

Lahn voib eläda 23-voččehe igähäsai. Kala voib kazda 6 kilohosai jügutte, 82 sm:hasai pitte.

## Kävutand
Lahn om kalanpüdandan objekt, mäneb söndtavaraks. Vl 1999 mail'man vozne saliž oli 62,9 tuhad tonnoid, läz pol't pütihe Venämas.

## Lahnha sidodud vepsän ozoitez

* Penes järvudes lahnad vätas. (kürzad rehtläl)


## Homaičendad
Hahm

**Hahm** () om imetaiživatoiden levitadud lihansöi erik. Mülüb Nädanvuiččed-sugukundan *Gulo*-heimho (kändase «sömar'», «ahvak»), sen üks'jäine erik. Om mectusen objektaks kalližarvoižen karvan tagut.

Erik kogoneb kahtes alaerikospäi: *G. g. gulo* Evrazijas i *G.g. luscus* Pohjoižamerikas.

## Leviganduz
Istorijanedeližen aigan hahman severz'-se erikoid oli mirus, ned eliba nügüdläižiš sijiš aigaližes pleistocenaspäi, jäpordoiden aigan — Evropan suves i päivlaskmas, Kavkazantaguižes. Heimon augotižlibund tegihe Beringijas (Čukotkan, Kamčatkan i Aläskan territorijad).

Hahm om levitadud Evrazijan i Pohjoižamerikan taigmecoiš, eläb mectundras i tundras. 1950-nziden voziden zavodiden hahm putub Päivlaskmaižen Sibirin mecstepiš i Kazahstanan päivnouzman pol'letetazangištoiš.

Erik om kaičenus Fennoskandijas, Baltijan maiš i Venämas, paloin Pol'šanmas i Vaugedvenämas. 19. voz'sadal hahm eli Ukrainan levedlehtesižiš mecoiš, sen paloin Kijevan i Černigovan ümbrištos. Azijan areal om Kazahstan, Mongolii i Kitain pohjoine. Pohjoižamerikas eläb Aläskas i Kanadas Jävaldmeren randištospäi, AÜV:oiden päivlaskman mägiden pautkil, tuleb Suriden järviden rajonha.

Venäman levigandmižavaruz mülütab nenid regionid: kaik Artik Jävaldmeren randišthosai i sen valdmeren sared, Evropan i Päivlaskmaižen Sibirin venon vönen pohjoine, sid' kaik toine Sibir' (päiči Baikalantaguižen stepiš), Edahaine Päivnouzm (päiči Kurilan sariš).

## Ümbrikirjutand
Täuz'kaznu ižač oleleb 11..19 kg vedutte, 70..86 sm pitte, karvakahan händan piduz om 18..23 sm. Emäčun suruded oma penemb kümnendeses, veduz om penemb koumandeses.

Kodikoičese hubin. Irdpol'ne nägu om kondin vai majagan pojav: hibj om madal i tuhtäräk, käbälad oma lühüdad, tagajaugad oma pidemb, sen tagut sel'g seižub pöngelaz. Pä om surehk, kärz om pit'kahk i ajadud edel. Sured labajaugad oma ühesan santimetrad pitte i 10 sm levette, ned abutadas hahmale mända süvädme rohladme lumedme kebnas.

## Elonmaht
Hahm eläb üks'jäine elon tobjan palan i kaičeb territorijad aktivižikš ičeze sugun toižid hahmoid vaste. Živat kalaidab ecmäs sališt kaikenaigašti tarhadme 1,5..2 tuhazesai km² Nädanvuiččed-sugukundan toižiden erikoiden erineden, kudambad išttas ühtel sijal.

Tegeb pezad suriden juriden al, kall'oiden haugelmasiš da toižiš peitsijiš. Lähteb söteltas hämäran aigan. Ličeb puihe kebnas. Hahman nägemine, kulemine i hajun mujand oma teravad. Pästab pojavid reboihe haukkujid änid.

## Homaičendad
Madeh

**Madeh** () om levitadud reskveden kala, Madehed-heimon üks'jäine erik. Mülütadas Tröskižed-sugukundha. Pen' madeh nimitase **kužar:eks**.

## Ümbrikirjutand
Hibj om pit'kahk i eile korged, pä om lapakohk. Üks' habin löugas i kaks' habinod sun päl. Hibjan muju vauvhatab igän mändes, muzabur vai mustahk-hahk. Om surid vauvhid läipoid kül'gil i paratomil suugil. Pök i suugad oma vauvhad. Somuz om hen cikloidine.

Täuz'kaznu hibj sase 120 santimetrhasai. Madehen sibirižed eričud kazdas 18 kilogrammhasai.

Kala om aktivižemb vilus vedes. Kudob tal'vkus-uhokus.

## Söte
Sötlese sel'grodatomil i henol kalal. Vanhembad kalad södas mugažo löcuid, jogirakoid, mollüskid. Madeh voib söda kolijoid živatoid.

## Alaerikod
Erasid tedoidajad erištadas nenid alaerikoid:
* *Lota lota lota* (Linnaeus, 1758) — järgeline madeh, eläb Evrazijas;
* *Lota lota leptura* (Hubbs et Schultz, 1941) — madeh hoikanke händanke, areal om Sibirin päivnouzm, Pohjoižamerik Makkenzi-jogehesai;
* *Lota lota maculosa* (Lesueur, 1817) — Pohjoižamerikan alaerik.

## Madeheze sidodud vepsän tärtused
* *Madehempä* — ristit surenke pänke.
* *Perze kut madehel* — murendelijan ristitun polhe.

## Homaičendad
Säunaz

**Säunaz** (), mugažo **S'ong ** paginoiš, om levitadud reskveden kalan erik Karpižed-sugukundaspäi.

## Leviganduz
Kazvab Evropan tobjas palas i Sibirin jogiš. Erik om introduciruidud Evropan palas, AÜV:oiden Konnektikut-štatas i Udes Zelandijas.

Voib löuta kalad jogiš, uitoiš i järviš. Eläb merilahtiš-ki läz reskvedenke. Ei navedi mägijogid niiden heredanke joksmusenke.

## Ümbrikirjutand
Säunhan hibj om sanged lühüdanke pänke. Su om pen' kover. Kevädel hibj sab metallan hoštust. Sel'gan muju om sinižmust, kül'ged oma vauktan polhe, pök om hobedakaz. Händan i sel'gan suugad oma muzavad, alahan i kül'giden suugad oma rusttad. Sil'mäd oma pakuižvihandad vai pakuižed muzaläipanke ülähän.

Vaumiž äikerdoičemhas kala oleleb 3..5-voččes igäs. Täuz'kaznu s'ong om 35..53 sm pitte i 2..2,8 kilogrammad vedutte, no erased eričud sasoiš 90 santimetrad pitte i 6..8 kg vedutte.

Eläb 15..20 vodhesai. Nor' kala om vauvhemb i hobedamb, sen suugad oma vauhamb.

## Kävutand
Pütas säunast (s'ongad), kävutadas dekorativižeks kalaks uitoiš.

## Homaičendad
Hohol'

**Hohol' ** () om merikala, mülüb Korehenvuiččed-sugukundha ().

## Leviganduz
Putub meres läz Pohjošt polärišt pirdad — Jävaldmeren eläbas zonas, Atlantižen i Tünen valdmeriden pohjoižiš viluveziš (sidä kesken Sahalin-sarenno). Kudondaigan kova tullei voib tactä hoholid mererandale i katta sen äjid kilometrid Venäman Edahaižen Päivnouzman suves. Kala sase Korejhasai i AÜV:oiden pohjoižpäivnouzmhasai arealan suves.

Erased-se tedoidajad erištadas alaerikoid: hohol' ičeksaz *Mallotus villosos villosus* Müller, 1776 i tünvaldmerine hohol' *Mallotus villosus catervarius* Pennatt, 1784.

## Ümbrikirjutand
Kala kazvab meros vaiše. Hibjan piduz 25 santimetrhasai, veduz 52 grammhasai, elon igä om kümnehe vodhesai. Suguküpsnend oleskeleb kaks'-koumevoččes igäs, ižačud vodes möhemba, mi emäčud. Hoholin somuz da hambaz om hen. Sel'g om olivanpun da vihandan mujun polhe, kül'ged i pök oma hobedakahad. Möukun palaine om pakuižvauvaz hen, 0,5..1,2 mm diametral. Vizud lähttas kahesandel päiväl vedhe +12 C° lämudenke i 55-ndel päiväl veden lämudel 0 C°. Hohol' sötlese planktonan rakanvuiččil živatoil.

Ižačun kül'giš somusen palaižiden rived oma karvusen pojavan krepindanke.

Kala tuleb randoile i jogiden estuarijoihe vaiše kudondaigan, se oleleb kerdan vai kaks' kerdad elos. Hohol' mäneb kudondale jogensuihe sur'kuluil joukuil, kevädel-sügüzel sijidme. Äi hoholid pölištub kudondaigan.

## Kävutand

Pütas kalad kudondaigan jäl'ghe. Mail'man vozne saliž sase ühthe millionad tonnoihesai, ületi kaht millionad tonnoid vll 1975−1985. Ottas dietižeks söndtavaraks: äi vitaminoid i mikroelementoid (niiden kesken jod), kebnad sömänsulatusele vauktušed (massan 23 procenthasai), poleneb holesterinad olendad veres, om vähemb kalorijoid lihan rindataden.

Pidab räkištada kalad hüvin edel söndad, i paremba keitta hoholid, sikš miše voib olda äi madoid-parazitoid hözötadud-savukurdüd kalas.

## Homaičendad
Jäl'caine

**Järgeline jäl'caine** (), **evropalaine jäl'caine** vai muite **jäl'caine**, om reskveden kalan erik. Mülütadas Karpižed-sugukundha.

## Leviganduz
Levigandmižavaruz om Evrazijan pohjoižpala: Evrop pohjoižhe Al'pilpäi da Pohjoine Azii, putub Sibirin i Kirgizstanan jogiš. Voib lähtta reskvedenke Baltijan meren päivnouzmha. Om püduzkalaks Sibiriš.

Kala ujub peniš jogiš puhthanke vedenke i vitkonke joksmusenke, mugažo järviš niil jogil. Navedib kovad letkesišt vai kivišt pohjad.

## Ümbrikirjutand
Hibj om ahtištadud kül'gišpäi vähän, 15 sm pitte, oleleb 40 santimetrhasai, ühten kilogramman vedutte da sen vähemba. Sel'g om taivazmaiž-hahk, pök om hobedaiž-vauktan mujun. Suugad oma hahkad pakuižen ližamujunke, niiden augotižlud oma muzavamb kaiken. Händanalaine suug om hangonvuitte. Pä om kaid, su om penehk.

Kändase kožujaks äikerdoičendan täht koumevoččen, sil aigal jäl'caižen hibj oleskeleb 11..14 sm pitte. Kudondaig tuleb keväz'kun lopuspäi semendkuhusai. Eläb 16 vodhesai.

## Söte
Jäl'caine sötlese planktonal, madoil, koskhaižil, lipkaižil, kärbhaižil, vezikazmusištol.

Kala otab sömäks surel tahtol leibäd (aganoikast-ki), tahtast, neniden tähkheiniden villäd: šon, kagr, kukuruz. Söb lujauhod i räkištadud luid mugažo.

## Homaičendad
Habobatk

**Habobatk** () om södab babuk Boletižed-sugukundaspäi (*Boletaceae*).

## Leviganduz
Babuk putub Evrazijan segoitadud da lehtezmecoiš, enamba habžomas, mugažo tundras armahtamatoman koivunno.

Eläb simbiozas lehtezpuidenke vaiše. Kazvab kezakuspäi redukuhusai koumel šoidul.

## Ümbrikirjutand
Pähut oleleb 4..15 sm (harvoin 30 santimetrhasai) diametral, penen babukan pol'šurunvuitte, sid' pölusenvuitte formal. Ülähän pind om siled vai ribukaz vähän, ei voi heitta üläkerteht. Muju rippub kazvandan tahospäi: topol'mecas babukan pähut om hahkanke ližamujunke, habikos se om muzarusked, segoitadud mecas habobatkan üläh oleskeleb ruskedpakuine.

Südäin om lihav vahv, notked pähudes (pehmed vanhal babukal), kuidukaz jaugudes. Čaptud sija om vauged, sinižen polhe jauguden alapalas, kaik siništub teravas, sid' kändase mustaks. Torhen habobatkan magu i haju ozutasoiš vällikš.

Jaugut om 5..15 sm pitte, 1,5..5 sm sankte, järghine, leveduz lujeneb alapalas paksus. Jauguden pind om hahkvauktan polhe, om kattud kuidukahil somusuzil pidusedme. Norel babukal somusuded oma vauktad, sid' kändasoiš buran polhe.

Idäčuiden tuhk om olivan koričman mujun.

## Kävutand
Hüvin tetab södab babuk, jauguded oma kauktembad söndan täht.

Habobatk kävutase keittud, räkištadud, kuivatud i marinuidud näguiš, mugažo om kožui kaičemha solsegoiteses. Pimedub ümbriradmižes päpaloin, no kaičeb mujud marinadas. Pidadas limonmuiktusen 0,5 %-segoiteses edel slokostindad polenemha mujun muzavut.

## Homaičendad
Nug

**Nug** () om maged produkt medespäi, saharaspäi, pähkmišpäi (päiči arahisas) da munavauktušespäi.

Produkt libub Evropan suven maišpäi, tegeškanzihe 15. voz'sadal, pojav söm om Iranas. Nug oleleb pehmed i kova mülündha kacten. Todas nenid ližadusid samha erazvuittušt magud da hajud: cukatad, korič, vanil', kuivatud fruktad, šokolad.

Tehmine sijadase Suvievropan valdkundoiš (Ispanii, Italii, Francii) i Bel'gijas enamba kaiked. Nug om kan'fetoiden palaks. Kävutadud AÜV:oiš («Mars») i Šveicarijas («Nuts») šokoladbatonuziden komponent nimitase nugaks mugažo, no se erineb veroližes receptaspäi znamasižešti, mülütab kukuruzsiropad, želatinad i arahisad paksus.

Nugan toižendad: vauged, koričma, turron (ispanine mindalinke), turkan, montelimar (Provans-regionaspäi), «Vauktad Raštvad» (avstraline, kuivatud fruktoidenke i risšuruzidenke).

## Homaičendad
Merikukoi

**Merikukoi** () om Evrazijan venon vönen i Pohjoižafrikan kezalind, mülüb *Charadriidae*-sugukundha.

## Leviganduz
Lind om levitadud Evropadme järghižikš suvhe polärižes pirdaspäi, kezalindud tal'vdudas Keskmeren regionas. Azijas merikukoi pezoitelese venon vönen tahoidme, tal'vdub Anatolijan pol'sarel, Iranas, Indijan pohjoižes, Kitaiš i Japonijan suves.

Kezalindud valitas elänzoitamha kattud harvoil penzhil luhtoid i nepsoid nituid, heinäkahid soid.

## Ümbrikirjutand
Höunhišt om must da vauged tobjimalaz. N'ok om must, sil'm om muzaburan mujun, nell'sor'mižiden käpšuiden muju om babarman polhe. Suugad kehkralaz 21..23 sm pitte, niiden maihutuzkeskust — 67..87 sm. Täuz'igäine hibj om 28..33 sm pitte, 128..330 g vedutte.

Lind tuleb leten tehta pezad kezapaikoiden aigan völ (uhokun lop — keväz'ku), teravan vilugoitusen aigan sirdase suvhe. Ei varaida ristitun olendad. Pezoitelese man kopuižes. Emäč munib koume..nell' munad pezha, hauttas ižačunke ühtes. Merikukoin poigaižed mahttas mända peitho hüvin.

Lendab čomin, ižačud bobuštudas emäčuid il'mvändoil edel äikerdoičendan processad. Emäčun harjut om lühüdamb, höunhišton metalline hoštuz om vällemb mi ižačun. Sötlese bumbakoil i niiden gaved'madoil tobjimalaz, da toižil sel'rodatomil.

## Homaičendad
Vagolind

**Vagolind** (), mugažo **Ojalind** paginoiš, om levitadud kezalind. Mülütadas Vagolindunvuiččed-sugukundha heimon tipižeks erikoks. Erištadas läz kümned alaerikoid.

## Ümbrikirjutand
Täuz'kaznu hibj om 16..19 sm pitte, 20..23 grammad vedutte, pit'känke händanke. Hibjan üläpala om hahk, alapala — vauged mujul. Pä om vauged mustanke kurkunke i ülähanke.

Elädas kümnehe vodhesai, stajas igä voib olda 12 vot.
## Söte i äikerdoičend
Vagolind söb penid kaks'suugaižid gavedid tobjimalaz (säs'ked, kärbhaižed), mugažo bumbakoid, semnid i marjoid harvoin.

Sädab pezoid süvendusiš (seiniden haugelmasiš, ondusiš, räusthiden al, parziden varažomiš). Pandas 5..6 munad pezha, kahtišti sezonas paksus. Emäč haudutab munindad 12..14 päiväd. Molembad kazvatajad söttas poigaižid, heiden höunhišt oleskeleb täudeks videstoštkümnes päiväs i om vaumiž kävutamha lendandas.

## Galerei

MotacillaAlbaDistribution.svg|Alaerikoiden pezoitelendan arealad
Foeragerende rouwkwikstaart-4961928.webm|Vagolindun video vn 2011 keväz'kus, Alamad. Videon hätkeližuz om 1 min 50 s
Cuculus canorus canorus MHNT.ZOO.2010.11.150.39.jpg |Järgeližen kägen (*Cuculus canorus*) muna vagolindun munindas, Francii


## Kacu mugažo
* Jouhlinduine

## Homaičendad
Tähklind

**Tähklind** (), mugažo **Rugižlind** da **Rugižpaskač** paginoiš, om levitadud pen' kezalind. Mülütadas Kräksunlindunvuiččed-sugukundha (*Rallidae*).

## Leviganduz
Lind tegeb pezoid Evropas, Azijan stepin zonas, tal'vdub Afrikan suvipäivnouzmas.

## Ümbrikirjutand
Hibj om 27..30 sm pitte i 80..200 grammad vedutte, suugiden maihutuzkeskust 46..53 sm. Ižačud oma järedamba i hahkamba mi emäčud. Kagl om pit'kahk, pä om kehker. N'ok om läz konine, lühüd i vahv, ruskedvauvhan mujun polhe.

Lind oleskeleb täuz'kaznu elon ezmäižen voden lopus. Munib pezha 5..14 munad, haudumižpord 16..19 päivest, voib mundä kaks' kerdad vodes. Tähklind vereb heinkus-elokus i ei voi leta sil aigal.

Eläb peitoiči korktal heinän žomiš, läz ei lenda, no lendab tuhad kilometrid migracijan aigan. Lindud elädas 5..7 vot, oma ristitun mectusen objektaks.

## Söte
Sötlese hämähöukuil da toižil gavedil, mollüskoil, erasti penil löcoil i imetaiživatoil. Mugažo söb erazvuiččiden tähkheiniden da toižiden heiniden semnid da lehtesid.

## Homaičendad
Öhabuk

**Öhabuk** vai **Ökägi** () om levitadud kezalind. Mülüb Todesižed öhabukad-sugukundha. Erištadas kuz' alaerikod.

## Leviganduz
Lind pezoitelese Evropas, Azijan päivlaskmas da keskuses, Afrikan Keskmeren randišton päivlaskmas. Navedib harvoid kanghid, čapatesid, bizirkoid, pustolänid, Suvievropas eläb ogahakahas penzhištos.

Ökägi tal'vdub Afrikas Saharan suvemb.

## Ümbrikirjutand
Nominaližen alaerikon höunhišt om hahkbur, se peitab lindud koren i mecmahusen tagamal. Sugukundan toižiden erikoiden kartte, öhabukan sil'mad i sun reig oma sured, n'ok i käpšud oma lühüdad. Välliden käpšuiden tagut lind ištub pidust' oksad, ei ole poikpoli, i ei navedi kävuda madme.

Eläb aktivižešti öidme. Suguküpsnend tuleb elon ühten voden jäl'ghe. Sötlese gavedil il'mas. Äi gavedid oleleb kabjživatišton al, sišpäi lind sai latiništ nimed, kändase «kozoiden lüpsai».

## Homaičendad
Kärg'

**Kärg' ** (), mugažo **Torolind** paginoiš, om Evrazijan levitadud meclind. Mülüb Tikad-sugukundha.

## Ümbrikirjutand
Lind eläb arealan territorijal kaikenaigašti. Täuz'kaznu hibj händanke om 42..49 sm pitte i 250..450 grammad vedutte, suugiden maihutuzkeskust sase 64..80 santimetrhasai.

Ižačun höunhišt om loštai must rusttanke läipanke pän ülähäs, n'okun alusespäi tagajurhesai. Emäčun höunhed oma šagukahad mustad buranke ližamujunke, tagajuren rusked läip om pen'. Molembiden suugiden n'ok om varmed tautanvuitte, pit'k da oiged; käpšud oma sinivauvhiž-hahkad. Noril höunhišt om rohled šagukaz, rusked läip eile sel'ged, n'ok om nügelzoittud.

Äikerdoičeškandese elon ezmäižen voden lopus. Ühten paran tahond om mecan 3..4 km².

## Söte
Kärg' sotlese puiden gavedil, sidä kesken murahaižil i bumbakoil. Tautab vaiše korktoid kolnuzid vai läžujid puid. Murendab mezjäižpezoid. Erasti söb kavag'puiden semnid i ploduid.

## Alaerikod
Kaik om kaks' alaerikod:
* *Dryocopus martius martius* — kärgen tipine alaerik, om levitadud territorijan tobjal palal.
* *Dryocopus martius khamensis* — eläb Tibetas i Kitain suvipäivlaskmas.

## Homaičendad
Sarnipu

**Sarnipu** vai **Sarnpu** (), mugažo **Evropine sarnipu** i **Järgeline sarnipu**, om pu. Se om Sarnipu-heimon tipine erik, mülütadas Olivanpuižed-sugukundha.

## Ümbrikirjutand
Täuz'kaznu pu oleleb 20..30 (erasti 40) metrad kortte, tüvi kazvab ühthe metrhasai sankte. Kron ištub korktas. Kor' om hahk haugoitesekaz, noril kazmusil — hahkvihand siled.

Änikoičeb edel lehtesid kevädel. Plodud oma kaidad 5 santimetrhasai pitte, modificiruidud suugikahad pähkmed, ehttäs elokus. Sarnipu äikerdoičese niiden semnil.

Lugetas enamba 10 sortuid. Kazvab teravas, andab äjid vezoid kandospäi. Sarnipu navedib kazvatelišt mad vällänke muglreakcijanke.

## Kävutand
Ištutadas dekorativižeks i meliorativižeks (tahondan kuivatoitmižen täht) kazmuseks. Ottas kävutamižhe pumaterialaks, se om varmed i kebn ümbriradmižes. Nored vezad söttas pedroid, hirvid, kodikabjživatištod.

## Homaičendad
Jouhlinduine

**Jouhlinduine** () om Evrazijan i Afrikan levitadud kezalind. Mülütadas Vagolindunvuiččed-sugukundha. Läz 10..15 alaerikod.

## Ümbrikirjutand
Heimon kaikiš penemb erik, 15..16 sm pitte i 17 grammad vedutte hibjanke. Käpšud oleldas muzaburan vai mustan mujun. Pit'k muzabur händ čibutelese, sen rulindhöunhed oma vauktad. Sel'gan höunhišton muju om hahkvihand vai hahkbur olivan ližamujunke. Suugiden maihutuzhöunhed oma burvauvhad levedanke pakuiženke röunanke. Pän höunhišton kirj voib olda erazvuitte znamasižikš alaerikoidme.

Ižačun pök om loštai pakuine, emäčun — vauvazpakuine.

## Elonmaht
Ecib sömäd man pindal päpaloin, vagolindun erineden. Jouhlinduine ani kuti hüppib madme leten.

Parad sädas pezoid severziš-se kümniš metrad toine toižespäi da sen edemba. Pezoiteldas luhtoiš, mecoiden jogialangištoiš, soil penzhištonke.

## Homaičendad
Pähkim

**Pähkim** om kazmusiden rivin (puiden i penzhiden) plodun toižend. Kulinarijas se om södabanke kovahkonke südäitukunke da kovanke korenke tobjimalaz.

## Biologii
Todesižed pähkmed (biologijas) mülüdas üht vai kaht sement, oz., mecpähkim, kaštanan i tamman pähkmed, mugažo atavoiden i grečan sugukundoiden erasiden kazmusiden henod plodud. Živatad södas pähkmid i muga levitadas kazmusiden semnid, niiden areal ližadub.

Toižed «pähkmed» eile pähkmed botanikan mödhe, mugomad oma arahisan plod (bob todhižikš), kedran, grekižen pähkmen i kokospal'man plodud.

## Söm
Ristit kävutab pähkmid sömäks amussai. Voib söda niid torhikš, otta ingredijentaks, slokosttä keitišt.

Rekomenduidas erasid pähkmid dietižeks sömäks läžujile sahardiabetal.

Kaikiš järedamb mail'mas plod-pähkim om seišelan pal'man plod. Se voib sadas 30 kilogrammhasai vedutte, küpsneb 10 vodhesai.

## Homaičendad
Karniš

**Karniš** () om Kroikoinvuiččiden sugukundan levitadud Evrazijan lind. Invazivine erik Udes Zelandijas 19. voz'sadan lopuspäi.

## Leviganduz
Erik om levitadud tün'valdmerižes randištospäi Skandinavijan pol'sarhesai. Karnišad oma kezalinduikš Evropan i Azijan arealan pohjoižes. Suvižed lindud elädas kaikenaigašti ičeze eländtahos.

Avoinuden landšaftan eläjad. Lugetas parembaks olda läz pöudoid, ei navet'koi eläda suriš lidnoiš, mecas, novan tahos i korktemb mi 300 m ü.m.t. tahondoiš. Tuldas leten kezamaihe uhokus-sulakus tahondha kacten, konz lumi venub pöudoil völ. Pezoiteldas puil i suril joukuil, kävutadas saudud pezoid voz'kümnil.

## Ümbrikirjutand
Täuz'kaznuden lindun hibj om 45..47 sm pitte, 280..340 grammad vedutte, suugiden maihutuzkeskust om 81..99 sm. Karnišoiden höunhišt om must ruskedsiniženke ližamujunke, se muju abutab eläda vilus klimatas. Noril om höunhid n'okun alusenno, sid' ned höunhed lanktas.

Söteltas madoil i gaved'madoil mahusespäi tobjimalaz. Tal'vaigan södas kazmusid i ristitun sömän jändusid.

## Homaičendad
Jablonovskii-sild (Krasnodar)

**Jablonovskii-sild** () om sild Krasnodaras Kuban'-joges päliči.

Sild ühtištoitab Krasnodar-lidnad i Jablonovskii-žilod Adigejas. Om Krasnodaran Zaharovan irdan jätktuseks.

Edel Toišt mail'man sodad pusild jaugnikoiden täht oli nügüdläižen sijas. Vl 1942 poukahtihe sildad ühtes olnuzidenke sildal Germanijan saldatoidenke. Kaikenaigaine raudbetonine avtotesild om saudud vl 1952. Sild om 795 m pitte, 9 m levette. «Suvine»-avtostancii om Krasnodaras sildanno.

## Homaičendad
Jablonovskii-sild (Piter)

**Jablonovskii-sild** () om Piterin terazsild Okkervil'-joges päliči. Om saudud jaugnikoiden täht. Sijadase Krasnogvardeiskii-rajonas.

Ezmäine puine variant oli olmas vspäi 1914, nügüdläine om vspäi 1989. Vl 1957 Sur' Jablonovskii-sild om saudud Okkerviliš päliči Piterin neciš-žo rajonas, se vajehti Jablonovskii-sildad avtoiden täht.

Sild om koumekeskustaine, 31,1 m pitte i 2,2 m levette. Nimitihe enččiden lähižiden küliden mödhe: Pen' i Sur' Jablonovk oliba saudud 19. voz'sadan augotišes. Ortodoksižen hristanuskondan časoun' om saudud sildanno vl 2003, se om sätud Pühän Jumalanmaman sündundan oiktastuseks.

## Homaičendad
Okkervil' (jogi)

**Okkervil**' (ven. *Оккервиль*) om jogi Piterin päivnouzmas. Se om Ohtan hura ližajogi, lankteb sihe 1,8 kilometras ülezjogen sen jogensuspäi.

Piduz — 18 km, leveduz — 1,5-25 m, süvüz — 0,25-0,8 m.

Joginišk sijadase soiš suvipäivnouzmha Koltušin ülüdespäi Vsevoložskan rajonan territorijal.
Jablonovskii-sild

**Jablonovskii-sild** om sildoiden nimituz Venäman lidnoiš:
* Jablonovskii-sild — sild Okkervil'-joges päliči Piteriš.
* Jablonovskii-sild — sild Kuban'-joges päliči Krasnodaras.

## Kacu mugažo
* Sur' Jablonovskii-sild
Pirsing

**Pirsing** (anglijan kelel om *piercing* — «kiškaine») om hibjan modifikacijan form kandmaha čomitesid. Se om kiškaidusen process i rezul'tat.

Tehtas pirsingad hibjan erazvuiččil paloil: korv (paksumb kaiked), nena, kel', rindhanpähuded, naba da toižed.

Pirsingan tehmižen sü om kul'turan, religijan vai subkul'turan tarbhaičendad, estetikan el'genduz. Korviden pirsing om levitadud Afrikan heimoiš amussai. Pirsing eile varuitomaks medicinižeks proceduraks, kaikutte sadanz' ristit sab lekariden kiruhabud sen jäl'ghe. Ottas kävutamižhe allergijatomid materialoid, oz., titan. Opendusen aluzkundad, radonandajad i religijankundad röunatadas pirsingan kandandad tobjimalaz.

Läz kaikiden kiškaidusiden tervehtandan aig otab kaks'-nell' nedalid minimaližen travman i oiktan holitandan statjas, naban kiškaiduz spravitase pol'vodes. Ginnessan rekordoiden ristituil om sadad kaikenaigaižid i pordaigaližid reiguid čomitesiden täht.

## Homaičendad
Kegonpaniilind

**Kegonpaniilind** () vai **Järgeline kegonpaniilind** om pen' kezalind, sen heim mülüb Kegonpaniilindunvuiččed-sugukundha. Tetas ičeze komedas da melodižes pajatandaspäi.

## Areal
Heimon erikod oma levutadud avaros. Lind vasttase Evrazijas i Afrikan pohjoižmägil. Kegonpaniilindun heim om invazivine Pohjoižamerikan i Avstralijan päivlaskmas, Udes Zelandijas.

Putub vastha mecan päiči, no voib vastata mecanröunal.

## Ümbrikirjutand
Lind om järedamb mi paskač, i höunhišt kirjavamb. Sel'g om hahk mujul vai pakuiž-koričma, pucuhuden höunhišt om vauged. Pä om hahlakaz, tarkamb i henomb mi paskačul. Ižačud emäčuiden järedamba, vaiše ižačud pajatadas.

## Söte i elonlad
Kegonpaniilindud jodas kastet, södas tähkheiniden semnid tobjimalaz, mugažo penid gavedid da bumbakoid, vaiše maspäi.

Pandas pezad heinhä man pindanno, valitas peitsijid pöudoil, nituil vai heinäsižil sijil ku eile niid. Venäman keskuztazangišton kezalindud tehtas pezoid semendkun augotišes, vihandoiden orahaižiden ühtes. Toine äikerdoičend oleleb kezakus-heinkus. Letas tal'veks Evropan suvhe sügüz'kun keskes.

## Homaičendad
Koževennaja-linii

**Koževennaja-linii** () om ird Piteriš sen Vasil'jevskii-saren suves. Vedase pidust' Nevan suhišton randad, keskustal sišpäi. Ühtenzoitab Suren prospektan i Kosaja-linijan suvižid agjoid. Läz ühten kilometran pitte.

Om nimitadud vl 1845. Ühesa privatišt tegint ümbriradamha nahkoid oli linijan ümbrištos vl 1852.

Lähembaižed metrostancijad oma Vasileostrovskaja i Primorskaja.

## Homaičendad
Celati Marko Koti

**Marko Koti Celati** (; sünd. 19. eloku 1975, Milan, Italii) om italijalaine basgitarist, Lacuna Coil-kollektivan ühtnii.

## Homaičendad
Mil'jore Kristiano

**Kristiano Mil'jore** (; sünd. 20. semendku 1971, Milan, Italii) om italijalaine basgitarist, Lacuna Coil-kollektivan ühtnii.

## Homaičendad
Moccati Kristiano

**Kristiano «CriZ» Moccati** (; sünd. 13. eloku 1973, Pezaro, Italii) om italijalaine barabananvändai, Lacuna Coil-kollektivan enzne ühtnii (1998−2014). Vändab kaks'toštkümnevoččes igäspäi.

## Homaičendad
Vepsän rahvahan hor

**Vepsän rahvahan hor** () om üks' Karjalan vanhembiš kollektivoišpäi, kudamb om sündnu vodel 1936 Šoutjärvhe Vasilii Kononovan abul, i vodel 2011 kül'mkun lopus Vepsän rahvahan horale täudui 75 vot.

Se pajati dai pajatab erazvuiččiš Venäman festivalil dai Moskvas-ki. Vepsän hor om tutab verhiš maiš-ki: Suomenmas, Norvegijas, Ročinmas i Estin mal, toižiš valdkundoiš.

Horan ohjandai — Lüdmila Melent'jeva (vodelpäi 1978), Venäman da Karjalan arvostadud radnik.

## Horan edeližed ohjandajad
* A.E. Fabrikova (1945−1946)
* A.E. Nikonov (1946−1975)
* S.N. Legkov (1975−1978)
* G.V. Turovskii (1975−1982)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Vepsän rahvahan hor Karjalan Rahvahaližen kul'turkeskusen saital (''etnocenter.ru''). 
* Vepsän rahvahan hor Karjalan tobmuden oficialižel saital (''gov.karelia.ru'').   

## Edesine lugemine
* Smolina Larisa. *Vepsän pajohengen kaičijad* // Verez tullei-al'manah. Petroskoi: «Periodika»-pästandkodi, 2017. — Lpp. 97−103.  ISBN 978-5-88170-273-1
Starobžegokai

**Starobžegokai** (, ) om Venäman aul Adigejan Tahtamukain rajonas.

Aul sijadase tazovaldkundan lodehes, Kuban'-jogen hural randal, vastrandal Krasnodaraspäi.

Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe aulan eläjiden lugu oli 1993 ristitud.

## Irdkosketused
* Starobžegokain küläkundan oficialine sait (''stb01.ru'').
Kokuškinan sild

**Kokuškinan sild** () om Venäman Piterin üks'keskustaine metalliž-raudbetonine sild Gribojedovan kanalas päliči. Se om avtoiden da jaugnikoiden täht.

Sild sijadase Admiralteiskii-rajonas. Ühtenzoitab Stolärnii-kujod Kazanskii-sarel Kokuškinan kujonke Spasskii-sarel. Sennoi sild om ülezkanalan, Voznesenskii-sild sijadase mödvedhe.

Puine sild oli saudud kivižil alusil vodele 1768, sil-žo aigal kanalan randirdan sauvomine tuli lophu. Nügüd'aigaine sild om saudud vozil 1946−1947. Sen projektan tegijad oma «Lenmosttrest:an» projektirujan büron Boris Levin-inžener i Lev Noskov-arhitektor. Om nimitadud Vasilii Kokuškin-torgovanan kanzannimen mödhe, hänen pert' oli nügüdläižel Kokuškinan kujol.

Sildan alused da pind oma raudbetonaspäi, pind om pandud kahesha bemblenvuiččehe terasižhe balkha 68 sm kortte. Sauvuz om 20 m pitte, 13 m levette, keskust kanalan päl om 16 polenke metrad. Kaks' avtoted, oma kreptüd diabazbrusuzil. Trotuaroiden pind om asfal'tbetonine. Alusiden krepind om ozrikkivine. Sildan röun om saudud čomamahtoižen valamižen kaugedraudasižiš seglusišpäi, tulendad oma dekoriruidud valamižen arhitekturižil detalil.

## Irdkosketused
* Kokuškinan sild Piterin Mostotrestan saital (''mostotrest-spb.ru'').
Kuban' (futbolklub)

**«Kuban'»** () oli nevondkundaline i venämalaine futbolklub Krasnodaraspäi.

Klub oli olmas vspäi 1928, eziauguine nimituz oli «Dinamo». Vozil 1958−1960 i 1963−2018 nimituz oli «Kuban'». Ezini NSTÜ:n üläligas vll 1980−1982, Venäman Prem'jer-ligas vozil 1992, 2004, 2007, 2009, 2011−2016. Voziden 2016/17-sezonas ezini Venäman FRL:as. Vn 2018 30. päiväl semendkud likvidiruihe futbolklubad bankrotnendan proceduran mändes, sen «Kuban'-2»-farmklub oli tühjitadud mugažo. Vn 2018 5. elokud uz' futbolklub om sätud sen sijas «Urožai»-nimitusenke, udesnimitihe professionaližeks «Kuban'»-futbolklubas (PFK «Kuban'») vn 2020 heinkus.

Futbolkluban jäl'gmäine pätrener oli Jevgenii Kalešin vn 2017 kezakuspäi.

Kodiaren oli Kuban'-stadion (om saudud vl 1960). Kluban pämujud oliba pakuine i vihand.

## Irdkosketused
* Kluban oficialine sait (''fckuban.com'').
Krasnodar (futbolklub)

**FK «Krasnodar»** (ven. *ФК «Краснодар»»*) om Venäman futbolklub Krasnodaraspäi.

Pätrener – serbijalaine Slavolüb Muslin. Kodiaren — Kuban'-stadion.

Ezineb Venäman Prem'jer-ligas.

## Irdkosketused

* FK «Krasnodar»:an oficialine sait
* Himokaclijoiden sait
.tg

**.tg** om Togon Internet-domen. Se om avaitud 1996-nden voden 5. päiväl sügüz'kud, no ei faktižešti olend kävutamas vhesai 2015.

Registracii om lasktud kahtendel i koumandel tazopindoil. Domenan kävutand verazmalaižil om harv kacmata röunadusiden olmatomudhe heiden täht.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Domenan sait (''nic.tg'') , ohjandai om Togon *«Autorite de Reglementation des secteurs de Postes et de Telecommunications» (ART&P)*
* IANA-informacii (''iana.org'').
.li

**.li** om Lihtenšteinan Internet-domen. Se om avaitud 1993-nden voden 26. päiväl uhokud. Domenan sponsor i administrator om Lihtenšteinan universitet (Vaduc).

Ei ole registracijan röunadusid kahtendel tazopindal, vaiše lühüdad nimed (koume kirjant) oma rezerviruidud Lihtenštein-valdkundan täht.

Kaikiš paksumba kävutadas domennimed verhiš maiš: saksankel'žiš maiš, Nju Jorkan Long Ailend-sarel, venäkel'žiš maiš sanoiden täht li-lopindanke, kitajižed personad Li-kanzannimenke.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Domenan sait (''nic.li'')  , alištub Lihtenšteinan ruhtinazkundan kommunikacijoiden ofisale, ohjandai om *«SWITCH The Swiss Education & Research Network»* (se-žo .ch-domenan registrator), Cürih, Šveicarii
* IANA-informacii (''iana.org'').
.gd

**.gd** om Grenadan Internet-domen. Se om avaitud 1992-nden voden 3. päiväl kezakud.

Äi vot domen oli kävutamata. Vll 2007−2013 AdamNames-kompanii edeni domenad da registrirui siš. Vn 2013 kevädespäi registracijan oiktused oma anttud Grenadan tobmudele.

Registracii om lasktud kahtendel tazopindal oikti. Sab registriruidas i personoile, i verazmalaižile rezidencijata.

Kahtenden tazopindan reglamentiruidud domenad:
* **.gov.gd** — valdkundaližed organad
* **.net.gd** — Internet-provaiderad, verkoihe sidodud kompanijad.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Domenan sait (''nic.gd''). , ohjandai om «The National Telecommunications Regulatory Commission», NTRC *(Nacionaline regulätorine laudkund telekommunikacijoiden mödhe, ntrc.gd)*
* IANA-informacii (''iana.org'').
Turgenevan sild

**Turgenevan sild** () om avtotesild Krasnodaran röunal Kuban'-joges päliči.

Sild ühtenzoitab Turgenevan irdad (Krasnodar) Turgenevan mantenke (Adigei) Uz' Adigei-aulannoks, üks' koumes sildaspäi Krasnodaraspäi Adigejha da tagaz. Kubanin randird mäneb sildan al Krasnodaran randal.

Vižkeskustaine sild om saudud vozil 1978−1986. Sild om avtoiden da jaugnikoiden täht. Se om 1020 m pitte da 18 m levette, nell' avtoted. Läz 14 tuhad avtoid läbitadas sildad ühtes päiveses.

Jäl'geline sur' kohenduz oli vl 2008. Lämuzdiodižed pidatimed i ližapidatuz ratas sildal vn 2008 tal'vkuspäi. Sildan ekstraordinarine palahine murenduz tegihe vn 2015 kül'mkus jüguzavton ajandan tagapäi. Kohetihe sildad vl 2018. 15-kuine sur' kohenduz planiruiše vspäi 2024.

## Homaičendad
Bankan sild

**Bankan sild** () om Venäman üks'keskustaine sild Piterin Gribojedovan kanalas päliči.

Sild om jaugnikoiden täht vaiše. Ühtenzoitab Kazanskii- i Spasskii-sarid. Kazanin sild sijadase ülezkanalan, Jauhsild om mödvedhe.

Bankan sild om saudud vll 1825−1826 Vil'hel'm fon Tretter-inženeran projektan mödhe. Se om 20 m pitte i 1,85 m levette. Ripub čepil, krepind om puine. Grifonoiden kuvapatshad čomitadas sildad, niiden tegii om Pavel Sokolov-skul'ptor.

Nimitihe lähižen Assignacižen bankan mödhe (nüg. Piterin valdkundaližen ekonomižen universitetan sauvuz). Sild eli läbi suriš kohendusiš vll 1949 i 2015−2018.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Bankan sild Piterin Mostotrestan saital (''mostotrest-spb.ru'').
.om

**.om** om Omanan Internet-domen. Se om avaitud 1996-nden voden 11. päiväl sulakud. Komplimentarine domen om **.عمان** (.oman) vspäi 2012, se om arabankel'židen domennimiden täht.

Edel 2014. vot registracii oli lasktud Omanan valdkundaližen tobmuden organoile i akkredituidud Omanas kompanijoile vaiše, sid' Omanan kaikile kompanijoile i personoile.

Kahtenden tazopindan reglamentiruidud domenad:
* **.co.om**, **com.om** — registriruidud Omanas kompanijad da edheotandad
* **.edu.om** — kundaližed i privatižed opendusen aluzkundad
* **.gov.om** — Omanan valdkundaližed organad
* **.med.om** — valdkundaližed vai privatižed medicinižed kompanijad
* **.museum.om** — valdkundaližed i privatižed institucijad, miččes valdoitas vai ohjatas Omanan muzejoil
* **.net.om** — Omanan telekommunikacijoiden kompanijad
* **.org.om** — lasktud Omanas päižed kommertižetomad organizacijad
* **.pro.om** — licenziruidud Omanas profühtnendad i professionaližed associacijad.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Domenan registracijan üks' nelläs saitaspäi (''ooredoo.om'').  
* Domenan registracijan polhe «Telecommunications Regulatory Authority» saital (TRA Oman, domenan ohjandai, ''tra.gov.om'').  
* IANA-informacii (''iana.org'').
.de

**.de** om Saksanman Internet-domen. Se om avaitud 1986-nden voden 5. päiväl kül'mkud.

Registracii om lasktud kahtendel tazopindal röunatusita, no ku domennimen valdoičii eläb verhiš maiš, ka DENIC:ale sab küzuda händast nimitamha domennimen sajad Saksanmas kahtes nedališ. Registracijan jäl'ghe domennimi om väges strokuta, maksmine tose ühteks vodeks. Vn 2021 sügüz'kus domennimiden lugu oli enamba 17 millionad, .de om nellänz' ülätazopindan domen populärižusen mödhe .com- (148 mln), .tk- (31 mln) i .cn- (20 mln) domenoiden jäl'ghe. AÜV:oiš, Sures Britanijas i Šveicarijas eläb kaikiš enamba verazmaižid registracijan tahtnikoid.

Ezimeletadud .dd-domen Saksanman Demokratižen Tazovaldkundan täht ei olend kävutandas nikonz Saksanman maiden ühtištusen tagut.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Domenan sait (''denic.de'').  , ohjandab «DENIC eG» (päfater Frankfurtas Mainal)
* IANA-informacii (''iana.org'').
.tn

**.tn** om Tunisan Internet-domen. Se om avaitud 1991-nden voden 17. päiväl semendkud. Kaik oli sätud enamba mi 38 tuhad domennimid vn 2017 heinkule.

Registracii om lasktud kahtendel i koumandel tazopindoil, no vaiše Tunisan organizacijoile i registriruidud Tunisan territorijal personoile.

Kaikiš populärižembad aladomenad: .com.tn, .org.tn, .edunet.tn, .rnu.tn, .gov.tn.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Domenan sait (''whois.ati.tn'') , ohjandai om «Agence Tunisienne d'Internet».
* Domenan nimiden registracii — Tunisan NIC (''registre.tn'')   
* IANA-informacii (''iana.org'').
.zw

**.zw** om Zimbabven Internet-domen. Se om avaitud 1991-nden voden 6. päiväl kül'mkud.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Domenan registratorad — «Zimbabwe Internet Service Providers Association» (''ZISPA, zispa.org.zw'') , ohjandai om *«Postal and Telecommunications Regulatory Authority of Zimbabwe» (POTRAZ, potraz.gov.zw)*
* IANA-informacii (''iana.org'').
Viol

**Viol** vai **Al't** (angl. i , , ) om violiženvuitte soit, no vähäižel tobjemb, sen tagut kulub madalambas registras.

Lugetas kaikiš amuižembaks violiženvuiččeks soitoks. Se libui Italijas 15.-16. voz'sadal kut «viola da braččo» () — viol käden täht. Ezmäine mugoine soit nügüdläiženke formanke, pidihe hural ougal. Toine «viola da gamba» pid'oitelihe pol'vel vai pol'viden keskes.

Viol om tarbhaine soit edestamha kameran da simfonižen muzikan sädusid, jändekvartetan pala. Kävutase toižiš kamermülükundoiš paksus: jändetrio, fortepianokvartet, fortepjanokvintet. Opetas väta soitol violižnikoid muzikškolan lopindale lähemba, vändajan kambak hibjansauvuz i sured käded levedanke vibracijanke oma velgusižed. Toine tarbhaičend ezinejan täht om eläban kulumižen mahtuz soiton enambihe suruzihe kacmata.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* ''Viola.com'' — sait violiden polhe.  *(+ avtomatine äikel'ne känduz)*
Master i Margarita

**«Master i Margarita»** () om Mihail Bulgakov-kirjutajan roman. Originalan kel' om venäkel'.

Bulgakov oli kirjutanu romanad ičeze surmhasai, vozil 1928−1940, i nece säduz om jättud kesketi. Sai nügüdläšt nimitust vodele 1937. Kirjutajan Jelena-leskiak vedi ühthe da redaktirui romanan käzikirjutusid Bulgakovan surman jäl'ghe hänen zavetoičendan mödhe läz kaks'kümne vot.

Roman om pästtud ezmäižen kerdan vl 1966 NSTÜ:he (literaturine «Moskva»-aiglehtez, lühüd variant) i vl 1967 Parižha (kirj venän kelel, täuz' variant). Samizdat kändi cenzuran naprindoid tühjikš, i ezmäine nevondkundaline pästand läksi kirjaks cenzurata (no ezikirjutusenke) vl 1973. Roman om fil'mdud da lavastadud severz'-se kerdoid, TV-serial om pästtud Venämaha.

Säduses om kaks' süžetan jonod, ned ühtištadas kirjan lopjaguses. Tegend mäneb nevondkundaližes Moskvas. Pähenged oma Mastar, Margarita, starinoičii, Voland sebranikoidenke, Pontii Pilat i Iešua, Massolit:an Mihail Berlioz- i Ivan Bezdomnii-literatorad.

## Irdkosketused
* Romanan aigaližed redakcijad ''lib.ru''-saital.
* Anglija-venän paralleline romanan tekst ''getparalleltranslations.com''-saital.
.zm

**.zm** om Zambijan Internet-domen. Se om avaitud 1994-nden voden 25. päiväl keväz'kud.

Domenan registratorile pidab olda internet-palakundanke Zambijas. .com-domen kävutase valdkundan territorijal paksumba.

Domennimen registracii om lasktud koumandel tazopindal päiči eriližiš statjoiš (oz., Zambijan bank, järed internet-provaider). Kaik om 11 kahtenden tazopindan domenad:
* **ac.zm** — akademižed aluzkundad
* **biz.zm** — bizneskompanijad
* **co.zm** i **com.zm** — kommertižed edheotandad
* **edu.zm** — opendusen aluzkundad
* **gov.zm** — valdkundaližed organad
* **info.zm** — informacižed saitad
* **mil.zm** — Zambijan armii
* **net.zm** — kompjuterverkod
* **org.zm** — kommertižetomad organizacijad
* **sch.zm** — školad

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Domenan sait (''registry.zicta.zm''). , ohjandai om *«Zambia Information and Communications Technology Authority» (ZICTA, zicta.zm)*
* Domenan erasiden nimiden registracii (mända Software Services -> Web Development): ''com.zm'', ''net.zm'', ''edu.zm'' — «CopperNET Solutions Ltd.» (''coppernet.zm''). 
* IANA-informacii (''iana.org'').
.no

**.no** om Norvegijan Internet-domen. Se om avaitud 1987-nden voden 17. päiväl keväz'kud. Kaik 735 tuhad domennimid oli .no-zonas vn 2017 elokus.

Registracii om lasktud kahtendel tazopindal. Erasil subdomenoil om registracijan röunadusid. Üks' organizacii voib registriruida kaikiš enamba 100 domennimed kahtendel tazopindal, se lugu om viž personoiden täht. Personale pidab olda Norvegijan rezidentan identifikaciženke nomeranke, hänen igä — 18 vot da sen enamba. Vn 2004 uhokuspäi voib kävutada norvegijan kelen (æ, ø, å) i saamen keliden (kaks'kümne kirjant: á·à·ä·č·ç·đ·é·è·ê·ŋ·ń·ñ·ó·ò·ô·ö·š·ŧ·ü·ž) toižid kirjamid domennimes.

Eriližed ülätazopindan **.bv**- i **.sj**-domenad oma registriruidud Norvegijan merentagaižiden Buve-, Špicbergen- i Jan-Maien-territorijoiden täht vl 1997. Niiden sariden ristitišton lugu om pen', ka registracii ei ole väges sil kahtel domenal, i niiden ohjandai Norid-kompanii kävutab .no-domenad sariden territorijoil.

Maksmine om 60 norvegijan kronad registracijas, saitan kävutandan ühtes vodes, hodran vajehtuses.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Domenan sait (''norid.no'')  , ohjandai om *«UNINETT Norid A/S»*, Tronheim
* IANA-informacii (''iana.org'').
Paavoharju

**«Paavoharju»** om suomalaine psihodelikrok-/embientgrupp Savonlidnaspäi. Om olmas 2001-ndes vlspäi.

## Mülükund
Mülükund oma *Lauri Ainala*, *Olli Ainala*, *Toni Kähkönen* da *Jenni Koivistoinen*. Ainala-velled oma muzikgruppan alusenpanijad.

## Studižed al'bomad
* 2005 — *Yhä hämärää* (Tähäsai eile sel'ged völ)
* 2008 — *Laulu laakson kukista* (Änikalangišton pajo)
* 2013 — *Joko sinä tulet tänne alas tai minä nousen sinne* (Vai tule tänna, vai minä libun)
* 2022 — *Happiness* (Oza)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Oficialine lehtpol' ''MySpace.com''-saital.
Pi

**Pi** voib znamoita:
* Pi (vai Pii) — min-ni korvuz (oz., instrumentan, diagramman).
* Pi (Π, π) — grekan kirjamišton kudenz'toštkümnenz' kirjam.
* Pi — konstant (π ≈ 3.14159…).
Duty free

**„Duty free“** (, vepsän kirjamil: *djuti fri šop* «torguindan röunmaksoita lauk») om eriline laukan toižend. Sen tavaroiden arv om madalamba, sikš miše mödas niid erasita valdkundmaksoita da akcizoita, no ostajale ei sa toda tavarod valdkundan territorijha.

Tobjimalaz „duty free“-laukad sijadasoiš portoiden, lendimportoiden, päraudtestancijoiden da valdkundröunoiden südäimes. Järgeline assortiment — alkogoližed jomad, tabaktegesed, parfümerii da bakalejantavarad.

Ezmäine „duty free“-lauk radaškanzi irlandižen Šannon-lendimportas Limerik-lidnanno vl 1947, se om avaitud tähäsai. Torguindan toižend laukan abul sai populärižust teravas, hot' pojav mönd tukuil oli edel sidä. Vl 2011 mail'man torguindan röunmaksoita ühthine suruz oli US$46 mlrd Mail'man Tax Free-associacijan (*Tax Free World Association, TWFA*) andmusiden mödhe.

## Homaičendad
Rossija (šokoladfabrik)

**«Rossija»** ( «Venäma») om Venäman šokoladfabrik. Aluz om pandud nevondkundaližel aigal, tegeb Samaras vspäi 1970. Mülüb šveicarižhe Nestlé-kompanijha vspäi 1995.

Fabrik om saudud 1960-nziden voziden lopus italižen «Karlo i Montanari»-firman projektan mödhe, sen nimituz oli Kuibiševan «Rossija»-šokoladfabrik. Tegihe ezmäižeks nevondkundaližeks edheotandaks šokoladan pästandan täudenke ciklanke, vajehti tatanmaižid kacegid čajunjondha. Pästtihe erazvuiččid kanfetoid, magedoid apakuzid, figurtegesid. Tehmižen eziauguine vägevuz oli 25 tuhad tonnoid vodes.

Vl 1992 fabrik oli akcioniruidud privatizacijan programan mödhe, se oli avol'jaine akcionerine «Konditerine „Rossija“-ühtelmaz»-sebr. Vl 1995 Nestlé-kompanii osti fabrikan akcijoiden kontrolirujad paketad, i vl 2011 reorganizuihe sebrad, ližatihe sidä Nestlé Rossiya-palakundha tegimištfilialaks. Kompanii tedoti rahapanendoiš fabrikha enamba mi $200 mln summas vspäi 1995.

Radajiden lugu om läz kaht tuhad ristituid. Pästtas enamba mi 170 neniden torguindznamoiden tavarantoižendad: «„Rossija“ — ščedraja duša!» („Rossija“ — avar heng!), «Nestle», «Nesquik», «Nuts» (Pähkmed), «Rodnije prostori» (Kodiavaruded).

## Irdkosketused
* Fabrikan sait (''ruchoco.ru'').
Mille Džon Everett

**Džon Everett Mille** (; sünd. 8. kezaku 1829, Sautgempton, Anglii, Sur' Britanii — kol. 13. eloku 1896, London, Sur' Britanii) oli tetab britanijalaine pirdai da kuvatai.

## Biografii
Mille ozuti lahjakahut laps'aigaspäi. Vl 1838 kanz sirdi Londonha, i nor' priha openui Kunigazližes čomamahoiden akademijas kuz' vot vn 1840 tal'vkuspäi. Vl 1848 hän pani Prerafaelitoiden vellüden alust sen čuradusen toižidenke pirdajidenke. Millen tarkoiged, detaliziruidud tehnik erigoičeb toižiš pirdajišpäi.

Naind vajehti Milled: hänele pidi säta kuvid teravamba da suriš lugumäriš i möda kal'hemb, miše rahoitada kanzad. Mille kändihe peizažiden da portretoiden pirdajaks i jäti prerafaelizman kacegid muite. Vajehtuseks pirdai sai surt populärižust i 30 tuhazesai funtid vodes, tegihe elokahaks. Hänele andoihe baronetan arvod vl 1885, ezmäižele anglijalaižiden pirdajiden keskes. Mez' pirdi tetabiden valdkundaližiden i kundaližiden ristituiden portretoid. Peizažad oliba Millen hobbikš.

## Tetabad kuvad
* 1848 — «Romeon i Džul'jettan surm» / 
* 1848-49 — «Izabella» / *Isabella*
* 1850 — «Hristos kazvatajiden pertiš» / *Christ In The House Of His Parents*
* 1851 — «Mariana» / *Mariana*
* 1852 — «Ofelija» vai «Ofelijan surm» / *Ophelia*
* 1856 — «Sügüzen lehtesed» / *Autumn Leaves*
* 1862 — «Usko minei» / *Trust Me*
* 1868 — «Vanessa» / *Vanessa*
* 1873 — «Haugod tal'veks» / *Winter Fuel*
* 1873 — «Effi Millen portret» / *Portrait of Effie Millais*
* 1874 — «Lodehline merite» / *The North-West Passage*
* 1875 — «Viluhk reduku» / *Chill October*
* 1879 — «Küps višn'» / *Cherry Ripe*
* 1886 — «Muilbul'kud» / *Bubbles*

## Homaičendad
Oza

**Oza** om ristitun olend, kudamb sättub ičeze olendan arvoimižiden kaikiš surembale südäitäudundale, elon täudusele i hamakahudele, ičeze ristitun znamoičendan elohopanendale.

Nened disciplinad tedoitas ozan fenomenad: psihologii, filosofii, fiziologii, sociologii, ekonomine teorii, mugažo religii.

Ozan problem oli antižen etikan keskuzline kategorii. Aristotel' tedoiži sidä ezmäižel i märiči ozad ičeze Nikomahan etik-tös kuti «hengen töhišt täudes hüvädtegendas». Hüvädtegend oli se, mi vedab ozannoks.

## Fiziologii
Ozan fiziologii om muga nimitadud «ozan gormonoihe» sidodud ahthas — endorfinad, serotonin, dofamin. Endorfinad valatoittas eiforijan i ihastusen lühüdaigaližid olemižid päpaloin. Serotoninan regulärine eritand i otand neironihe sätas ozan tagamad i pit'kaigaližen küllästamižen mujandad enamba kaiked. Dofamin om serotoninha sidodud gormon i neiromediator, se om südäimine himine faktor i päaivoiden «arvlahjsisteman» palaks.

Nened faktorad abutadas kaita ristitun endokrinižen i nervsisteman oiktad radod: terveh elonlad, regulärine fizine aktivižuz, täuz' i balansiruidud sömine, besedoičend toižidenke ristituidenke.

## Ozha sidodud vepsän muštatišed
Erased muštatišed oma ottud «Mi meles, se i keles»-kogodusespäi.

* *Igä elämata, oza tedmata.*
* *Kaikuččel kozal om ičeze oza.*
* *Laps' sündub, hänen oza-ki sündub.*
* *Neiččen ezmäine oza — čoma roža.*
* *Oza — ocalaz.*
* *Oza ei magada.*
* *Oza ei ole havad, ougale ed ota.*
* *Oza kuti haragan peza.* (hudr, illüzorine)
* *Ozad kädehe ed ota.*
* *Ozad lepkehe ed omble (Ed omble lepkehe tütrele ozad).*
* *Ozavale elo tuleb piluiš-ki läbi, a onetomal lähteb uksiš.*
* *Ozavale kaik om hüvä.*
* *Ozavale (mehele) kukoi-ki munib(, a ozatomale i kana ei muni).*
* *Rahvahal om oza, a minai ozaine.*
* *Ristitun näged, a ozad ed näge.*
* *Sinun oza völ kätkes magadab.*
* *Tedaižin, miše ozad ei ole, ka surman vastha mänižin.*


## Kacu mugažo
* Ozan rahvahidenkeskeine indeks

## Homaičendad
Jubileinii (Krasnodaran mikrorajon)

**Jubileinii** () om Krasnodaran mikrorajon.

Sijadase Päivlaskmaižes ümbrikos, Kuban'-jogehe tehtud pol'sarel. Äižiruižed pertid oma enambuses, mikrorajon-«magaduzsijan» pertišt om sauvomas tähäsai. Pöudod, kezaküläd da Starobžegokai-aul seištas jogen vastal'žel randal.

## Homaičendad
Pohjoine LEK (Piter)

**Pohjoine LEK** () om lämuzelektrokeskuz Leningradan agjan Vsevoložskan rajonas. Mülüb TGK-1-kompanijha.

Edheotand varatoitab lämudel Piterin i Leningradan agjan lähižid rajonid, tehleb elektrust.

LEK:an sauvond oli zavodinus vl 1970. Voden 1975 27. päiväl elokud avaitihe ezmäižen energoblokan radod. Radab londuseližel gazal.

Elektrovägevuz — 500 MVt, kaik om viž energoblokad 100 MVt vägevudenke. Lämuzvägevuz — 1188 Gkal/čas. Se om Leningradan agjan kahtenz' elektrostancii vägevuden mödhe Kirišin GRES:an (2595 MVt) jäl'ghe. Savutorved oma 180 metrad kortte.

## Irdkosketused
* Pohjoižen LEK:an lehtpol' ''tgc1.ru''-saital.
Medvežii Stan

**Medvežii Stan** () om enzne žilo läz Piterid Leningradan agjan Vsevoložskan rajonas, i nügüd' — Murino-lidnan istorine pala da fartal.

Eländpunkt šingotaškanzihe 18. voz'sadal kuti porhan kaičendtaho kesked järedad mecmassivad. Oli armijan polkan sijaduseks 19. voz'sadal. Vl 1966 žilo mainitase eriližeks eländpunktaks jäl'gmäižen kerdan edel 1973 vot, sid' žilon territorii oli sauptud tahoks. Murinon administracijan pert' i poukahtuzladimiden tedoinstitut sijadasoiš Medvežii Stanas.