open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mendos (lidn)

**Mendos** (, täuz' nimituz *Mendoza del Nuevo Valle de La Rioja* — «Mendos udes La Riohan alangištos») om Argentinan lidn valdkundan päivlaskmas. Se om Mendosan agjan administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud Pedro del' Kastiljo-kapitanal vn 1561 2. päiväl keväz'kud, nimiti hänen pämehen kanzannimen mödhe. Enamba 200 vot lidn oli alištunu Čilin tobmudele. Lidn om udessaudud vn 1861 lujan manrehkaidusen jäl'ghe. Vspäi 1887 raudte ühtenzoitab Buenos Airesanke, vl 1910 Transandine raudte om saudud Čilihe (eile rados vspäi 1984).

Mendos da sen ümbrišt šingotasoiš vinan tehmižel, kivivoin samižel da ümbriradmižel, peniden lendimiden pästandal.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase agjan pohjoižes, Andiden pämägisel'ganno, 769 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Buenos Airesaspäi om 1037 km lodeheze. Lähembaine järed lidn om Santjago (Čili) 380 kilometras avtoteidme.

Klimat om kontinentaline kuiv. Keza om räk da päivoikaz, tal'vaig om viluhk, pil'vekaz da kuiv. Voden keskmäine lämuz om +17,3 C°. Ekstremumad oma −7,8 C° (heinku) i +44,9 C° (tal'vku, viluku). Ei voi panda halad redukus-keväz'kus (redukun minimum om +0,1 C°). Paneb sadegid 238 mm vodes, enamba vilukus-uhokus (41..47 mm kus), vähemba kezakus-elokus (5..8 mm kus). Voib panda lunt semendkus-sügüz'kus kerdan tal'ves.

## Eläjad
Vn 2010 Argentinan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 115 041 ristitud. Kaik 1,4 mln ristituid elädas lidnaglomeracijas (2015, nellänz' surtte valdkundas).

## Transport
Avtobusan rengazjono keskuzpalas, trolleibusad, mikroavtobusad i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Kiruhtramvain *Metrotranvía Mendoza*-jono (17 km pitte, 26 stancijad) radaškanzi vn 2012 redukus. Tramvaijonod oliba lidnas mugažo 1950-nzihe vozihesai. Rahvahidenkeskeine *Terminal del Sol*-avtovagzal («Päiväižen terminal») om avaitud.

Rahvahidenkeskeine soda- da civiline lendimport Francisko Gabrielli-gubernatoran nimed (vai *El' Plumeril'jo*, *MDZ / SAME*, 1,8 mln passažiroid vl 2017) sijadase kahesas kilometras pohjoižpäivnouzmha Mendosan keskuzpalaspäi Las Eras-ezilidnas. Tehtas reisid Suviamerikan surihe lidnoihe (Santjago, Rio-de-Žaneiro, San Paulu, Panam, Lim) i valdkundadme.

## Mel'heižtahod
Mendos om lidn vihoštesenke. Puištod, restoranad, öližed klubad i teatrad ratas siš.

Lidnan keskuzpala om zon jaugnikoiden täht, om nenid mel'heižtahoid:
* pühän Franciskan jumalanpertin ruinad;
* lidnan muzei;
* puišt Hose de San-Martinan nimed.

Znamasižed i mel'hetartuižed oma viž torgud:
* Ispanijan torg;
* Čilin torg;
* Italijan torg;
* Hose de San-Martinan torg;
* Ripmatomuden torg.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''ciudaddemendoza.gob.ar'').
Armenii (znamoičendad)

**Armenii** voib znamoita:
* Armenii — valdkund Evrazijas.
* Armenii — lidn Kolumbijas, Antjokii-departamentan territorijal.
* Armenii — lidn Kolumbijas, Kindio-departamentan administrativine keskuz.
Rosario (Argentin)

**Rosario** (mugažo ispanijan kelel, virktas [roˈsaɾjo]) om Argentinan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe. Se om Santa Fen agjan kaikiš suremb lidn.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vn 1793 7. päiväl redukud. Se sai lidnan oficialižen statusan vn 1852 elokus. Ristitišt ližadui lujas pagenikoil Ezmäižes mail'man sodaspäi immigracijan käskusen kebnendusen tagut 20. voz'sadan augotišes.

Rosario šingotase villän eksportan portal, terasen vanundtegimel, mašinansauvomižel (vilugoitimed, avtod, mašinad sömtegimišton täht, maižanduztehnik), nahktegesiden i kengiden edheotandoil, sömtegimištol (liha, voi, jauh).

## Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan päivnouzmas, agjan suvipäivnouzmaiženno röunanno, Paran-jogen oiktal päivlaskmaižel randal, 31 m ü.m.t. keskmäižel korktusel (vai 22..24 m ü.m.t.). Matkad Buenos Airesaspäi om 300 km lodeheze.

Klimat om subtropine neps. Sä om vajehtui, kezaaig om päivoikaz. Voden keskmäine lämuz om +17,8 C°, tal'vkun-uhokun +23,6..+24,8 C°, kezakun-elokun +10,1..+12,3 C°. Ekstremumad oma −8,4 C° (heinku) i +40,7 C° (viluku, tal'vku). Voib panda halad sulakus-sügüz'kus. Paneb sadegid 1053 mm vodes, enamba redukus-sulakus (108..138 mm kus), kuivahk sezon oleskeleb kezakus-elokus (23..35 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 65..69 % röunoiš sügüz'kus-vilukus, 73..81 % uhokus-elokus.

## Eläjad
Vn 2010 Argentinan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 948 312 ristitud, se oli kaikiš suremb ristitišt. Läz 1,2 mln ristituid elädas ezilidnoidenke (2010).

Kaik kaks' valdkundališt universitetad oma lidnas: Rosarion nacionaline universitet (, om sätud vl 1968) i Nacionaline tehnologine universitet (*Universidad Tecnológica Nacional*, radab vspäi 1953). Viž privatišt universitetad oma avaitud mugažo.

## Transport
Avtobusad, trolleibusad i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Tramvaiden likund jäi enččes, niiden raudteiden verk saihe 192 km i om sauptud vl 1963. Buenos Aires — Kordov-kiruhraudten projekt vaumičese. Meriastjad tuldas ujuden Rosarion porthasai, se om valdkundan päine villän eksportan mödhe i kahtenz' jüguiden pörundan mödhe. Vspäi 2003 sild ühtenzoitab lidnad Viktorii-lidnanke Paran-jogen suhištos päliči. Kaks' raudtestancijad ratas passažiroiden täht: *Rosario Norte* i *Rosario Sur*, ned i toižed kävutasoiš vemha jüguid päpaloin.

Rahvahidenkeskeine civiline *Rosario — Mal'vinan Sared*-lendimport (, ROS / SAAR, 510 tuh. passažiroid vl 2016) sijadase 13 kliometras päivlaskmha-lodeheze lidnan keskuzpalaspäi. Tehtas reisid Brazilijan lähižihe surihe lidnoihe i Argentinadme.

## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''rosario.gob.ar'').
Guajakil'

**Guajakil**' ( [ɡwaʝaˈkil]), oficialine nimituz **Santjago de Guajakil' ** (), om Ekvadoran kaikiš suremb lidn (kuti Kito-pälidn-ki) da meriport. Se om Guajasan agjan i Guajakilin kantonan administrativine keskuz.

## Istorii
Enččel indejalaižiden torguindlidnad sijazisoiš Guajakilin territorijal. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1536 ispanijalaižil kuti *Kaikiš hüväsuguine da kaikiš uskoline Santjago de Guajakil'-lidn* (). Vl 1687 lidn eli varghudes läbi angližiden da francižiden merirazbainikoiden jäl'ghe. Vn 1860 22.-24. sügüz'kud rahvahanikoiden sodan Ekvadoras päine tora tegihe lidnan ümbrištos, Gabriel' Morenon i Gil'jermo Frankon sodaväged toraziba, i jäl'gmäižed saiba kilt. Vl 1896 lidnan znamasine pala oli muretud järedan lämoipalon tagut.

Guajakil' šingotase järedal meriportal (valdkundan merijüguiden kaks' koumandest), kivivoin ümbriradmižel, kalanpüdusel, sauvondan edheotandoil i turizmal.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan päivlaskmas, Guajas-jogen oiktal randal () da Tünen valdmeren Guajakilin lahten randal. Istorine keskuz seižub 40 kilometras jogensuspäi, nell' metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kito-pälidnhasai om 250 km pohjoižpäivnouzmha orhal.

Klimat om tropine räk savannoiden. Kun keskmäine lämuz om +25..+27 C° vodes läbi. Ekstremumad oma +15,8 C° (uhoku) i +37,3 C° (keväz'ku). Paneb sadegid 1263 mm, kaks' sezonad oleskeldas. Vihmsezon oleleb El' Ninjo-nägusen pordon aigan vilukus-sulakus, paneb 200..332 mm kus. Kuivsezon oleskeleb vilun Gumbol'dtan joksmusen valatoitusen aigan, paneb 87 mm kezakus-kül'mkus kaikes pordos (1..6 mm elokus-redukus). Pened manrehkaidused oma kaikenaigaižed, lidn alištub torokaldoihe. Jäl'gmäine järed manrehkaiduz oli vn 2016 16. päiväl sulakud (7,8 ballad, kaks' mest pölištui).

## Tobmuz
Guajakil' jagase 72 nimitadud territorialižeks sektoraks.

Edeližed lidnan pämehed () oma Sintia Viteri (*Cynthia Viteri*, semendku 2019 — semendku 2023), Haime Nebot (*Jaime Nebot*, eloku 2000 — semendku 2019).

## Eläjad
Vl 1950 lidnan eläjiden lugu oli 258 966 ristitud, sabustihe millionad läz 1980-nt vot. Kaikiš suremb lidnan i kantonan ristitišt om nügüd'. Kaik 3,6 mln ristituid elihe ezilidnoidenke vl 2022 (oli 3,1 mln vl 2019), se oti videndest valdkundan ristitištos. Kaik 2 350 915 eläjad oli kaikes Guajakilin kantonas 4196,37 km² pindal vl 2010.

Hristanuskond om levitadud, kaikiš amuižeb — katoline jumalankodikund.

## Transport
Avtobusad, «Metrovía»-kiruhavtobusad (koume maršrutad), maršruttaksid da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Om raudteühtenzoitust Kito-pälidnanke Duran-ezilidnaspäi Guajas-jogen vastrandal.

Guajakilin rahvahidenkeskeine civiline lendimport Hose Hoakin de Ol'medo-runokirjutajan nimed (*GYE / SEGU*, 3 mln passažiroid vl 2019) sijadase vides kilometras pohjoižhe lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Suviamerikan i Keskuzamerikan lähižihe maihe, Nju Jorkha, Majamihe, Madridha i Amsterdamha, mugažo Ekvadoradme (passažiroiden pol').

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''guayaquil.gob.ec'').
Gvadalahar

**Gvadalahar** ( [ɡwaðalaˈxaɾa]) om Meksikan lidn valdkundan keskuzpalan päivlaskmas. Se om valdkundan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Halisko-štatan administrativine keskuz (vspäi 1823).

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1542 varmitamha Ispanijan tobmut uziš maiš. Kristobal' de Onjate-alusenpanii nimiti lidnad ispanižen Gvadalaharan mödhe, päivlaskmaižen Meksikan Nunjo Bel'tran de Gusman-konkistadoran kodilidnan mödhe. Satusekaz sijaduz abuti lidnale šingotadas.

Gvadalaharan ižandusen päsarakod oma elektronikan tehmine (neniden kompanijoiden tegimed: General Electric, Intel, Hitachi, Hewlett Packard, Siemens) i sen eksport AÜV:oihe, sömtegimišt, tekstiline sarak i kengiden tehmine, avtopaloiden i metalližen instrumentan pästand, turizm.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Atemahak-alangištos, 1589 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tünen valdmeren randhasai om 200 km päivlaskmha orhal, Mehikohosai om 500 km päivnouzmha-suvipäivnouzmha orhal vai 550 km avtotedme.

Klimat om valdmeren subtropine läz tropišt. Voden keskmäine päiväline lämuz om +20,9 C°, semendkun-kezakun +23,9..+24,5 C°, tal'vkun-uhokun — +17,1..+18,4 C°. Absolütine minimum oleskeli −1,5 C° (viluku), maksimum +41 C° (sulaku). Kezaaigan minimum om +9 C° (heinku), tal'vaigan maksimum om +38 C° (uhoku). Paneb sadegid 1002 mm vodes, enamba kezakus-elokus (191..272 mm kus), kuiv sezon oleskeleb kül'mkus-semendkus (82 mm pordos). Keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 46..50 % röunoiš keväz'kus-semendkus, 57..72 % toižiš kuiš.

## Eläjad
Vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 1 460 148 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 1 650 205 eläjad vl 1990. Kaik 4,4 mln ristituid elihe lidnaglomeracijas 2 734 km² pindal vl 2010, se om kahtenz' surtte Meksikas i otab Halisko-štatan ristitišton koume videndest.

Järed valdkundaline Gvadalaharan universitet (, 310 tuh. üläopenikoid vl 2021) om olmas vspäi 1792, sen aluz om pandud ph. Homoi Akvinalaižen kolledžan sijas (oli vspäi 1586).

Edeližed lidnan pämehed () oma Pablo Lemus Navarro (reduku 2021 — reduku 2023), Ismael' del' Toro Kastro (*Ismael del Toro Castro*, reduku 2018 — uhoku 2021).

## Transport
Kiruhavtobusad i privatižed avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas. Vspäi 1989 metropoliten radab lidnas (isp. *SITEUR*, kaks' jonod, 29 stancijad, 24 km raudted).

Ravahidenkeskeine civiline *Gvadalahar*-lendimport sodan ripmatomudes Migel' Idal'go-i-Kostil'ja-vejan nimed (*GDL / MMGL*, 14,3 mln passažiroid vl 2018) sijadase 16 km suvhe lidnan keskusespäi. Tehtas passažirreisid AÜV:oiden i Meksikan äjihe lidnoihe, Panam-lidnha, om jügureisid mail'madme.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan ohjastusen sait (''guadalajara.gob.mx'').
Manisales

**Manisales** ( [maniˈsales]) om lidn Kolumbijan keskuzpalan päivlaskmas. Se om Kal'das-agjan (departamentan) administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1849.

Manisales om kofen kazvatandan znamasine keskuz. Valdkundan kahtenz' üläopendusen keskuz, seičeme universitetad oma päfateroid vai palakundoid siš, läz 30 tuhad üläopenikoid. Nece tegimišt šingotase ezilidnoiš: metallurgii, kengiden i räzinan pästand, pezendabutusiden tehmine, sömtegimišt (kofen sortiruind i pakuitez, šokolad, likörad), programholitusen edheotandad. Tetab Suviamerikas futbolan keskuz, Palogrande-stadion mülütab 30 tuhad kacujid.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Činčin-jogen basseinas, Andiden pautkil, 2160 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Andiden kaikiš korktemb Nevado-del'-Ruis-vulkan (5321 m) om 40 kilometras pohjoižhe lidnaspäi, se om väges, manrehkaidused i reduvalud oma paksud.

Klimat om subtropine korktoiden mägiden, lähižed madalambad tahondad elädas ekvatorialižes klimatas. Kun keskmäine lämuz om +16..+17 C° vodes läbi. Ekstremumad oma +1 C° i +32 C°. Paneb sadegid 1583 mm vodes, kuivamb heinkus-elokus (74 mm kus), vihmoiden kaks' päd: redukus (209 mm kus) i sulakus (176 mm kus).

## Eläjad
Vl 2015 eläjiden lugu oli 396 102 ristitud 571,84 km² pindal. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Läz 580 tuhad ristituid elädas ezilidnoidenke (2018).

## Sebruzlidnad
*  Rosario, Argentin (vspäi 1998)
*  San Luis Potosi-lidn, San Luis Potosi-štat, Meksik (vn 2012 sulakun 25. päiväspäi)

## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''manizales.gov.co'').
Pereir (lidn)

**Pereir** ( [peˈɾejɾa]) om lidn Kolumbijan päivlaskmas. Se om Risaral'd-agjan (departmentan) administrativine keskuz i sen üks' 14 municipalitetaspäi, valdkundan kofen kazvatusen tahondan kaikiš suremb lidn.

## Istorii
Edel ispanijalaižiden tulendad tahond oli elänzoittud Kimbaja-kul'turan indejalaižil, hö sädiba tegesid kuldaspäi. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vn 1863 30. päiväl elokud. Lidn om nimitadud Francisko Pereira Martines-manpidajan (1783−1863) mödhe.

Pereir šingotase industrijal (alüminijasižed tegesed, motociklad), regionan logistikal i torguindal, kofen ümbriradmižel, lebuturizmal.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase agjan suves, Andiden ezimägištol, 1411 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, Otun-järven randal.

Municipalitet levigandeb 702 km² pindal, jagase 19 nimitadud lidnrajonaks i 12 külärajonaks. Sen klimatan järgenduz pindan mödhe: läm' 9,9 %, ven 60,7 %, vilu 11,5 %, al'pižen tundran () 17,7 %.

Klimat Matekanj-lendimportan rajonas (1346 m ü.m.t.) om tropine vihmmecoiden, pil'vekaz vodes läbi. Kun keskmäine lämuz om +20,9..+22,0 C°. Ekstremumad oma +10,0 C° i +37,0 C° (molembad oleliba läz kaikuččes kus). Paneb sadegid 2 460 mm vodes, vähemba vilukus-uhokus i heinkus-elokus (128..151 mm kus), enamba keväz'kus-semendkus (245..261 mm kus) i redukus-kül'mkus (282..302 mm kus). Il'man keskmäine relätivine nepsuz vajehtase kuidme 74..79 % röunoiš vodes läbi.

## Tobmuz
Lidnan tobmuden pämez' om alkal'd (). Vll 1901−1987 vahvištadihe mest sihe radnikusele ühteks vodeks. Vspäi 1988 kaik lidnalaižed valitas alkal'dad: vll 1988 i 1990 kahteks vodeks, vll 1992−2001 koumeks vodeks, i vspäi 2004 alkal'dan valdatusiden strok om nell' vot. Edeline lidnan pämez' om Karlos Al'berto Maja Lopes (*Carlos Alberto Maya López*, viluku 2020 — tal'vku 2023).

## Eläjad
Vl 2017 lidnan eläjiden lugu oli 474 335 ristitud. Läz 700 tuhad ristituid om ezilidnoidenke, Pereir sädab konurbacijad Doskebradas-lidnanke lähižen municipalitetan territorijal.

Kaikiš enamba levitadud religii om katolicizm. Om protestantizman pühäpertid mugažo.

Kaik om kümne universitetad vai niiden filialad ratas lidnas, niiden keskes oma Pereiran tehnologine universitet (, radaškanzi vl 1961, 18,5 tuh. üläopenikoid vl 2018) i Pereiran katoline universitet.

## Transport
Avtobusad (kümnikad maršrutoid ezilidnoidenke), kiruhavtobusoiden *Megabús*-sistem (kahtenz' mugoine valdkundas, radab vspäi 2006) i *Megacable*-kervačte (3,4 km pitte, nell' stancijad) oma kundaližeks transportaks lidnas.

Rahvahidenkeskeine civiline *Matekanj*-lendimport (, *PEI / SKPE*, 1,8 mln passažiroid vl 2020) sijadase kahtes kilometras päivlaskmha lidnan pertištospäi. Tehtas reisid Panamha i sezonižid reisid Nju Jorkha, om äi reisid Kolumbijan lidnoidme.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''pereira.gov.co'').
Takuarembo

**Takuarembo** ( [ta.kwa.ɾemˈbo], «rogojogi» guaranin kelespäi) om lidn Urugvain pohjoižes. Se om valdkundan kahesanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Takuarembon agjan administrativine keskuz (vspäi 1837).

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1832 *San Fruktuoso*-nimitusenke katoližen ph. Fruktuoz Tarragonalaižen nimen mödhe, Urugvain Fruktuoso Rivera-prezidentan kaičijan, hän käski säta eländpunktad. Žilo sai lidnuden statusad () vl 1895, kätihe lidnaks (isp. *ciudad*) vn 1912 24. päiväl kezakud nügüdläiženke nimenke jogen mödhe.

Takuarembo om maižanduzrajonan keskuseks (živatvodind), sömtegimišton (lihakombinat, jauhtegimed) i mecpilindan edheotandad ratas lidnas.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase agjan pohjoižes, Takuarembo-jogen (260 km pitte, Rio Negron oiged ližajogi) Arrojo Takuarembo Čiko-ližajogen randal (*Arroyo Tacuarembó Chico*), 137 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Montevideo-pälidnhasai om 390 km suvhe avtotedme vai raudtedme.

Klimat om subtropine neps, keza om päivoikaz. Voden keskmäine lämuz om +18,3 C°, tal'vkun-keväz'kun +22,3..+24,5 C°, kezakun-elokun +12,2..+13,8 C°. Sumeged oma paksud tal'vaigan, voib panda halad harvoin lujas. Paneb sadegid 1427 mm vodes, läz tazomäras kuidme, enamba uhokus-sulakus (138..159 mm kus) i redukus (133 mm), vähemba heinkus-elokus (75..79 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 66..72 % röunoiš sügüz'kus-keväz'kus, 73..79 % sulakus-elokus.

## Eläjad
Vl 1996 lidnan ristitišt oli 45 891 eläjad, vl 2004 — 51 224 eläjad. Vn 2011 Urugvain rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 54 755 ristitud, se oli kaikiš suremb ristitišt, agjan koume videndest.

Riman katoližen nell' pühäpertid oma avaitud lidnas. Ph. Fruktuozan päjumalanpertin originalan aluz oli pandud vl 1834, nügüdläine sauvuz om pühästadud vl 1917. Tulendoiden koume jumalanpertid oma Pühän Ristan, ph. Josifan, Lurdesan Jumalanmaman.

## Galerei

Tacuarembó Intendencia e iglesia 02.jpg|Municipalitetan sauvuz i ph. Fruktuozan päjumalanpert' torgul 19. Sulakud (2005 vai sen aigemba)
Mapa del Zoológico.JPG|Municipaližen zooparkan kart (2009)
IFD Tacuarembo.JPG|*Instituto de Formación Docente de Tacuarembó*-aluzkund (2007)
Terminal de Tacuarembó.jpg|Lidnan avtobusstancii vl 2017
Estación Tacuarembó.jpg|Takuarembo-lidnan raudtestancii vl 2005 vai sen aigemba


## Irdkosketused
* Lidnan da sen agjan oficialine sait (''tacuarembo.gub.uy'').
Kohtla-Järve

**Kohtla-Järve** (mugažo estikš; , ) om Estinman pohjoižpäivnouzmaižes Ida-Virun makundas. Se om valdkundan videnz' surtte lidn.

## Istorii
Severz'-se erižid paloid mülüdas lidnha, kaikiš amuižembad mainitadas vl 1241 Danijan maiden kirjas. Palab šoidkivi om lidnan sündundan päsü, voib löuta sidä avol'jaižen da manalaižes olendas lidnan ümbrištos. 20. voz'sadal ottihe kävutandha šoidkiven löudmižsijid, šingotaškanzihe radnikžiloid läz niid. Vl 1924 saudihe tegint samha void šoidkivespäi läz Kohtl-raudtestancijad. *Kohtla-Järve-radnikžilo* kazvataškanzi tegimenno i kätihe ümbrišton päžiloks.

Vn 1946 15. päiväl kezakud radnikžilo sai lidnan statusad. Lidnan eländfartalad oma erigoittud keskneze šoidkiven kaivuzsijil, mugažo kilometrižil meckeskustoil da pöudoil varuitomudhe näht, i erazvuiččed lidnrajonad levitadas 30 kilometrhasai. Vhesai 1964 lidn mülüti ičheze äjid lähižid žilod, severz'-se läksiba lidnan tobmudespäi vl 1991, koume lidnad sündui: Jihvi, Kiviili i Püssi, da Kohtl-žilo.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase makundan pohjoižes. Lebun zon om lidnan da Suomen lahten keskes. Matkad Tallidnhasai om läz 150 km päivlaskmha orhal. Jihvi-lidn sijadase Kohtla-Järven südäimes.

Lidn jagase vidhe rajonha (): Järve (Vanh Lidn, Käv (est. Käva), Uz' Lidn), Ahtme, Oru, Somp (est. *Sompa*), Kukruze (est. Kukruse).

## Eläjad da ižanduz
Vl 2010 eläjiden lugu oli 44,5 tuhad ristituid. Venäkel'žed oma enambuses lidnas, videndez — estilaižed, kaik om läz 40 rahvahut. Koume proftehništ školad oma lidnas. Tallidnan tehnižen universitetan palakundad: Šoidkiven institut (paloin) i Virun makundan kolledž.

Šoidkiven samine da ümbriradmine, himine sarak oma šingotadud lidnas. Sijaližed lämuzenergokeskused ratas šoidkivel.

Avtobusad, maršruttaksid da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Voib sadas «Tallidn — Narv — Piter»-avtotel, om avtote Tarthusai, raudtestancii om läz lidnad.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''kohtla-jarve.ee'').
Sillamäe

**Sillamäe** (mugažo estikš; ) om lidn da znamasine meriport Estinman pohjoižpäivnouzmas, mülüb Ida-Virun makundha. Se om valdkundan kümnenz' lidn eläjiden lugun mödhe.

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1502. Kurortžilo sai lidnan statusad vl 1957.

Vl 1928 saudihe tegint ümbriradamha palabad šoidkived, se oli muretud Toižen mail'man sodan aigan. Vozil 1947−1991 saubaline territorii oli, nimitihe sidä *Narv-10*-eländpunktaks (). NSTÜ:n aigan ümbriradoihe uranan kivendod da koncentratad sen hapandusihe. Jäl'ghe 1990 vot sadas harvoid mametalloid vaiše, vspäi 2011 tegim om amerikaižen *Molycorp*-korporacijan pala.

Sillamäen ižandusen päsarakod oma harvoiden mametalloiden samine kivendospäi (*Molycorp Silmet*), meriterminal lähižiden himižedheotandoiden täht (Kohtla-Järve), energetine (lämuzelektrostancii), mugažo betontegim, oludtegim i plastiktegesiden edheotand oma olmas lidnas.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase makundan pohjoižpäivnouzmas, Suomen lahten suvirandal i Sitke-jogen lanktendan sihe sijas, 18 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Kaks' vezivaradint om jogel lidnan südäimes.

Matkad Tallidnhasai om 185 km päivlaskmha E20-avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Narv-Jogensu kaks'kümnes kilometras pohjoižpäivnouzmha meredme vai avtotedme i makundan Jihvi-keskuz 20 km päivlaskmha avtotedme.

## Eläjad
Vn 2011 Estinman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 14 252 ristitud. Kaik 13 481 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 20 561 eläjid vl 1989.

Venäkel'žed eläjad oma enambuses lidnas, pol' eläb Venäman rahvahanikusenke heiden keskes.

Ekonomikan da ohjandusen insitut i Sillamäen profškol oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.

## Transport
Raudten sortiruindstancii om mereportanno. «Tallidn — Narv»-raudten lähembaine stancii om Vaivar (), se sijadase kahtes kilometras suvhe lidnaspäi.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''sillamae.ee'').
Marakaibo (lidn)

**Marakaibo** ( [maɾaˈkaiβo]) om Venesuelan järed meriport, kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe. Se om Sulii-štatan administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud 16. voz'sadal severz'-se kerdoid, saksalaižil kuti *Noi-Nürnberg* (, 1529−1546), sid' ispanijalaižil kuti *Nueva-Samor* (, vll 1569 i 1574). Ezmäi indejižed heimod tegiba londoid verazmalaižiden žilho, sid' kaikel 17. voz'sadal merirazbainikad anastiba meriportad. Nell' voz'sadad alusenpanendan jäl'ghe saihe lidnhasai meritel vaiše.

Marakaibo šingotaškanzi kivivoin löudmižen jäl'ghe vl 1917 eksportiruimha sidä. Nened sarakod ratas lidnas: kivivoin da sen produktoiden transportiruind, kivivoin ümbriradmine, sauvondmaterialiden pästand, tekstil'edheotandad, sömtegimišt.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan lodehes, sal'men 8..10 km levette päivlaskmaižel randal, kuz' metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Sal'm ühtenzoitab ühtennimižen järven vezid Kariban meren Venesuelan lahtenke. Avtotesild om saudud sal'mes päliči vll 1958−1962.

Klimat om räk kuivahk. Kun keskmäine päiväline lämuz om +27..+29 C° vodes läbi. Paneb sadegid 580 mm vodes, kuiv sezon oleskeleb vilukus-keväz'kus (14 mm pordos).

## Tobmuz

Marakaibo jagase 18 nimitadud tulendaks.

Lidnan municipalitetan pämez' om alkal'd (). Edeližed lidnan pämehed oma Rafael' Ramires (*Rafael Ramírez Colina*, tal'vku 2021 — reduku 2024), Villi Kazanova (*Willy Casanova*, tal'vku 2017 — tal'vku 2021), Evelin Treho de Rosales (*Eveling Trejo de Rosales*, tal'vku 2010 — tal'vku 2017).

## Eläjad
Vl 2001 lidnan eläjiden lugu oli 1 220 000 ristitud, vl 2013 — 2 001 591 ristitud 550 nellikkilometrad pindal. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Kaik 5 278 448 eläjad om ezilidnoidenke (kogonaine pind 1393 km²).

## Transport
Avtobusad i maršruttaksid oma kundaližeks transportaks. Tramvaid ajadas lidnan palas turistoiden täht päpaloin. Vspäi 2006 kebnan metron jono radab (vspäi 2009 om 11 km raudted kudenke stancijanke).

Rahvahidenkeskeine soda- da civiline *Činit*-lendimport (, *MAR / SVMC*, 2,8 mln passažiroid vl 2008) sijadase 15 km suvipäivlaskmha lidnan keskuzpalaspäi. Sišpäi tehtas reisid Panam-lidnha i Majamihe, mugažo Venesueladme.

## Homaičendad
Valensii (Venesuel)

**Valensii** ( [baˈlensja]) om lidn Venesuelan pohjoižes. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Karabobo-štatan pälidn.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1555. Valensii oli Venesuelan pälidnaks vll 1812−1830.

Valensii šingotase mašinansauvomižel, himižel i farmaceftižel sarakoil, sömtegimištol.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase alangištos, 520 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kariban Andad ümbärtas lidnad. Valensii-järv (vai Takarigua, 350 km²) zavodiše 15 kilometras päivnouzmha lidnan keskusespäi. Matkad Kariban meren randišthosai om 30 km pohjoižhe (Puerto Kabel'jo-port), Karakas-pälidnhasai om 125 km päivnouzmha.

Valensii jagase 5 municipaližhe ühtnikha (isp. *municipio*), ned alajagasoiš 14 tulendha (isp. *parroquia*).

## Eläjad
Vn 2011 Venesuelan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 1 396 322 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Läz 2,1 mln elädas ezilidnoidenke.

## Transport
Avtobusad (isp. üks'lugu *bus* i *buseta*) i maršruttaksid (isp. *microbus* vai *colectivo*) oma kundaližeks transportaks. Vspäi 2006 metropoliten radab (1 jono, 9 stancijad, 7 km raudted).

Rahvahidenkeskeine civiline lendimport Arturo Mičelena-pirdajan nimed (*VLN*, 788 tuh. passažiroid vl 2012) sijadase 10 km päivnouzmha lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Panamha, Arub-sar'he i Santo Domingoho, mugažo Venesueladme.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''alcaldiadevalencia.gob.ve''). 
* Lidnan turistine sait (''valencia24.net'').
Elgav

**Elgav** ( [jælɡava], , , ) om lidn (vspäi 1573) da raudtesol'm Latvijan suves. Se om lidn tazovaldkundan alištusenke, mugažo om Elgavan randan administrativižeks keskuseks, ei mülü sihe.

## Istorii
Eländpunkt om tetab vspäi 1226. Livonan ordenan lidnusen aluz om pandud vl 1265 kuti **Mitav** (). Vl 1573 ezmäižen lüteranižen pühäpertin sauvuz tuli lophu, i žilo sai lidnan oiktusid. Vozil 1578−1795 Elgav oli Kurländijan gercogkundan pälidnaks, möhemba vll 1796−1920 — Kurländijan gubernijan administrativižeks keskuseks. *Jelgav*-raudtestancii radab vspäi 1868.

Elgav šingotase sömtegimištol, metallan i mecan ümbriradmižel, transportsol'meks, meblin edheotand radab.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Lielupe-jogen randoil, Zemgalijan alangišton suves, 13 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Elgavan alapala om 3,5 m ü.m.t. korktusel i alištub sur'vezile.

Matkad Righasai om 42 km pohjoižpäivnouzmha. Kuz' raudtejonod ühtištadas lidnas i Jelgavan il'mbaz radab, sen tagut lidn om znamasižeks transportsol'meks.

Lidnan pind om 60,56 nellikkilometrad, sišpäi kuivma otab 57,66 km², vezi 2,9 km².

## Eläjad
Vl 2013 lidnan eläjiden lugu oli 62 800 ristituid. Kaik 61 308 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 74 105 eläjad vl 1989.

Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2015): latvijalaižed — 59,3 %, venänikad — 26,6 %, vaugedvenälaižed — 5,5 %, ukrainalaižed — 2,4 %, pol'šanmalaižed — 1,9%, litvalaižed — 1,4 %, čiganalaižed — 0,8 %, toižed rahvahad — 2,1 %.

Latvijan maižanduseline universitet sijadase lidnas (seičeme tuhad üläopenikoid). Professionaližen keskopendusen koume profškolad ratas: muzikan škol i radonmahtoiden kaks' školad.

## Sport
* FK Jelgava

## Galerei

Town Hall of Jelgava, Latvia.jpg|Lidnan Duman pert' (2015)
Jelgavas katolu katedrale 1.jpg|Pühän Jumalanmaman päjumalanpert' (riman katoline), vn 2018 nägu
Jelgava Aerial View. Railway station, warehouses, Parlielupe - panoramio.jpg|Raudten i jogen nägu vl 2008
Jelgava Castle (Schloss Mitau).JPG|Jelgavan pert'kulu (vn 2011 olend, om saudud vll 1738−1772)
Jelgava railway station14.05.2017 (34714814946).jpg|*Jelgav*-päraudtestancii vl 2017


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine portal (''jelgava.lv'').
Uten

**Uten** () om lidn Litvanman pohjoižpäivnouzmas. Se om Utenan agjan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunkt mainitase kirjutadud purtkiš vspäi 1261, Utenan ruhtinasen lidnuz oli saudud. Panihe sidä mantazole 15. voz'sadal. Ezmäine jumalanpert' (kostöl) om saudud vodele 1416. Vn 1879 lämoipalo mureni Utenan koume nelländest. Satusekaz sijaduz abuti lidnale šingotadas transporttesol'meks.

Uten om trikotažan ühtelmasen sijaduz. Sömtegimišt om šingotadud nevondkundaližes aigaspäi: maidproduktoiden tegim, lihan i oludenkombinatad ratas lidnas.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Vižuon-jogen () oiktal randal tobjimalaz, om nimitadud sen ližajogen mödhe (litv. *Utenaitė*, *Utenėlė*). Matkad Vil'nüshasai om 92 km suvhe.

Klimat om ven. Kaikiš lujemb pakaine oleskeli −42 C°.

## Eläjad
Vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 28 997 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 34 430 eläjad vl 1989.

Rahvahad (enamba 0,4% vl 2011): litvalaižed — 95,9 %, venänikad — 2,4 %, pol'šanmalaižed — 0,5 %, toižed rahvahad — 1,2 %.

Utenan kolledž () om sätud valdkundal vl 2000 profopendusen sijaližiš aluzkundoišpäi, andab üläopendusen pordhid.

## Sport
* FK Utenis

## Irdkosketused
* Uten-lidnan da agjan tobmuden oficialine sait (''utena.lt'').
Hobart

**Hobart** (mugazo anglijan kelel, virktas [ˈhoʊbɑːrt]) om Avstralijan lidn da valdmeriport. Se sijadase Tasmanii-saren suvipäivnouzmas, om Tasmanii-štatan administrativižeks keskuseks.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vn 1804 20. päiväl uhokud (kahtendeks Sidnein jäl'ghe) kuti türm Suren Britanijan ogernikoiden täht. Nimitihe Britanižen imperijan soda- da kolonijoiden azjoiden ministran Hobart-lordan oiktastuseks, ezmäi *Hobart Town*, *Hobarton*. Hobart sai «siti»-statusad vn 1842 21. päiväl elokud.

Nügüd'aigan lidn om laivansauvomižen edheotandoiden päsija, rahvahidenkeskeižen turizman järed keskuz, laivoiden oigendusen keskuz Antarktidha. Ende Hobart oli kitoiden samižen päižeks portaks.

## Geografijan andmused
Hobart sijadase Deruent-jogen () estuarijan randoil. Kunanii/Vellington-mägi seižub 15 km päivlaskmha lidnan azjaližes keskusespäi, mägenpä om 1271 m ü.m.t. kortte.

Klimat om ven valdmeren. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz. Voden keskmäine lämuz om +12,6 C°, tal'vkun-keväz'kun +16,2..+17,9 C°, kezakun-elokun +8,9..+9,7 C°. Maksimaline registriruidud lämuz om +41,8 C° (viluku), minimaline — −2,8 C° (kezaku, heinku), mägen päl — −9,1 C°. Kezaaigan minimum om +3,3 C° (tal'vku, viluku), tal'vaigan maksimum om +24,5 C° (eloku). Voib panda halad semendkus-redukus. Paneb sadegid 566 mm vodes, läz tazomäras kuidme, enamba elokus-tal'vkus (51..63 mm kus), vähemba uhokus-keväz'kus (37..38 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 58..64 % röunoiš semendkus-heinkus, 49..53 % sügüz'kus-keväz'kus.

## Eläjad
Vn 2016 rahvahanlugemižen mödhe lidnan ristitišt ezilidnoidenke (Sur' Hobart) oli 222 356 eläjad vai Tasmanijan kaks' videndest, ičeze Hobart-lidnan — 50 439 eläjad.

Suren Hobartan ristituiden videndez om sündnu verhiže maihe.

Edeližed lidnan pämehed oliba Ron Kristi (2018), Sju Hikki (kül'mku 2014 — keväz'ku 2018).

## Transport
Avtobusad da venehed oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes.

Rahvahidenkeskeine civiline *Hobart*-lendimport (*HBA / YMHB*, 2,4 mln passažiroid 2016−17 finansižel vodel) sijadase Kembridž-ezilidnas, 17 km pohjoižpäivnouzmha lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid Avstralijan surihe lidnoihe, jügureisid Kitaihe.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan ohjastusen oficialine sait (''hobartcity.com.au'').
Panevežis

**Panevežis** ( [pɐnʲɛvʲeːˈʑiːs], , ) om lidn Litvanman pohjoižpalas. Se om valdkundan videnz' lidn eläjiden lugun mödhe.

## Istorii
Lidnan nimituz mainitase ezmäižen kerdan vl 1503 Pol'šanman Aleksandr-kunigahan da Litvanman ruhtinased kirjeižes uman erigoituses kostölan sauvondan velgusenke. Nimitihe jogen mödhe («Nävežisan rand»). Uz' eländpunkt kazvoi jogen vastrandal mugažo, i vodel 1780 ühtištadihe lidnan kaks' palad.

Elektrotehnine, tekstiline, sauvondmaterialiden (stökol, torved) da sömtegimišt ratas Panevežisas. Lidn om znamasižiden avtoteiden sol'meks. Avtoteiden i sauvusiden kaks' järedad sauvondkompanijad baziruišoiš Panevežisas.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Nävežis-jogen randoil ( 210 km pitte, Nämunasan oiged ližajogi), pol'tel Vil'nüsan i Rigan keskes.

Matkad Vil'nüshasai om 135 km suvipäivnouzmha. Lähembaine sur' lidn om Šäuläi 70 km päivlaskmha-lodeheze orhal vai 80 km avtotedme.

Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +7,4 C°. Ekstremumad oma −30,3 C° (tal'vku) i +35,3 C° (heinku). Ei voi panda halad kezakus-elokus (elokun minimum om 0 C°). Paneb sadegid 608 mm vodes, enamba kezakus-elokus (64..83 mm kus), vähemba uhokus-keväz'kus (33 mm kus).

## Eläjad
Vl 2011 lidnan eläjiden lugu oli 99 690 ristitud, heišpäi 96 % oma litvalaižed. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 126 tuhad eläjid vll 1989−1996.

Uskondan mödhe nell' eläjad videspäi oma katolikad, kaikutte kudenz' om ateist.

## Galerei

Panevėžio rajono savivaldybės poliklinika.jpg|Poliklinik (2020)
St. Peter and St. Paul's Church in Panevėžys (front sideview).jpg|Riman katoline Phh. Petran da Pavlan jumalanpert' (1885), vn 2006 nägu
Lietkabelio administracinis pastatas, Panevėžys.jpg|Kabeläntegimen administrativine sauvuz vl 2020
AB Panevėžio stiklas.jpg|Stöklantegim vl 2024
Kalnapilis Arena.jpg|*Kalnapilis Arena* (2023, ende *Cido Arena*: velotrek, basketbol, koncertad)
Panevėžys, geležinkelio stotis.JPG|*Panevežis*-päraudestancii vl 2013


## Sport
* Panevežis (futbolklub) (*FK Panevėžys*)

## Irdkosketused
* Lidnan municipaline sait (''panevezys.lt'').
Darvin (lidn)

**Darvin** (, sijaline virkand: [ˈdɑːrwᵻn], sijaližiden Avstralijan aborigenoiden larrakian/gulumirrgin-kelel: *Garramilla*) om lidn Avstralijan pohjoižes. Se om Pohjoižen territorijan adminstrativine keskuz da kaikiš suremb lidn.

## Enzne
Amuižiš aigoišpäi lidnan tahond seižui Avstralijan aborigenoiden torguindteil, vedihe tavaroid Suvipäivlaskmaižes Azijaspäi kaikedme kontinentadme. Eländpunktan aluz om pandud evropalaižil vl 1869 kuti *Palmerston*-meriport. Se nimitase nügüdläižikš vspäi 1911 Čarl'z Darvinan oiktastuseks.

Darvinan ižandusen päsarakod oma samižtegimišt (kivivoi da londuseline gaz šel'fal, urankivend, kuld, cink, marganc, boksitad), turizm, tatanmaižiden da AÜV:oiden sodavägiden holituz.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase territorijan pohjožes, Timoran meren i sen Darvinan merikaran lapakol randal. Vspäi 2003 raudte ühtenzoitab lidnad Adelaidanke. Matkad Kanberhasai om 3137 km suvipäivnouzmha orhal.

Darvin alištub lujile tropižile ciklonile (tal'vku-keväz'ku), kova tullei tegi lujid murendusid vozil 1897, 1937, 1974. Klimat om kaks'sezonine tropižen savannan, päivoikaz kuivan sezonan aigan eriližešti. Voden keskmäine lämuz om +27,8 C°, kezakun-elokun +25,2..+25,8 C°, toižil kuil +27,3..+29,5 C°. Ekstremumad oma +10,4 C° (heinku) i +38,9 C° (reduku). Paneb sadegid 1832 mm vodes, vihmsezon oleskeleb tal'vkus-keväz'kus (279..471 mm kus), kuiv sezon tuleb kezakus-elokus (nell' millimetrad pordos). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 36..41 % röunoiš semendkus-elokus, 66..74 % tal'vkus-keväz'kus.

## Tobmuz

Darvin jagase nelläks administrativižeks ümbrikoks ().

Edeline lidnan pämez' () om Katrina Fong Lim (sulaku 2012 — sügüz'ku 2017).

## Eläjad
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 127 532 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Palmerston-kaimdailidnan aluz om pandud vl 1981 jügedan klimatan tagut mererandištol, nece kaimdailidn sijadase 20 km suvhe Darvinaspäi.

## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden oficialine sait (''darwin.nt.gov.au'').
Fort Loderdeil

**Fort Loderdeil** ( [ˌfɔrt ˈlɔːdərdeɪl]) om AÜV:oiden kurortlidn Florid-štatan suvipäivnouzmas. Se om Brauard-ümbrikon administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud koumeks lidnuseks (fortaks) vl 1838 Kahtenden Seminolan sodan aigan (1835−1842) sijaližid indejalaižid vaste. Fortad oliba nimitadud Uil'jam Loderdeil-majoran kanzannimen mödhe (*William Lauderdale*, 1782–1838). Sodan jäl'ghe ned oliba okaidud pol'voz'sadaks. Eländpunkt sai lidnan statusad oficialižešti vn 1911 27. päiväl keväz'kud.

Fort Loderdeil šingotase lebuturizmal vodes läbi (kül'bendrandan üks'toštkümne kilometrad, 13 mln tulijoid vl 2018 i enamba mi nell' tuhad restoranoid ümbrikon ezilidnoidenke), jahtansauvomižen, «Maxim Integrated»-kompanijan järedal palakundal (mikroshemad), fil'miden i TV-oigendusiden tehmižel. Kaik 50 tuhad jahtoid om registriruidud lidnas.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Atlantižen valdmeren randal, 2,75 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Veziteiden severz'-se sadoid kilometrid om lidnas. Matkad Majamihesai om nell'kümne kilometrad suvhe.

Lidnan pind om 94,01 km², niišpäi kuivma otab 89,58 km², vezi kattab 4,44 nellikkilometrad.

Klimat om tropine vihmmecoiden. Voden keskmäine lämuz om +25,1 C°, kezakun-sügüz'kun +28,1..+28,9 C°, tal'vkun-uhokun +20,2..+21,8 C°. Absolütine minimum oleskeli –2 C° (tal'vku-uhoku), maksimum +38 C° (kezaku, eloku). Voib panda halad tal'vkus-keväz'kus vaiše. Il'man lämuz ei voi olda madalamb mi +18 C° heinkus-elokus. Paneb sadegid 1548 mm vodes, vähemba tal'vkus-sulakus (60..77 mm kus), enamba kezakus (243 mm) i elokus-redukus (187..204 mm kus).

## Eläjad
Vn 2010 AÜV:oiden rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 165 521 ristitud, vn 2020 — 182 760 ristitud (ümbrikon kümnendez). Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Lidn mülüb Majamin aglomeracijha (6,1 mln eläjid vl 2017).

Kodikelen mödhe (2015): anglijan kel' — 71,4 %, ispanijan kel' vai ispanijan kreolan kel' — 15,9 %, francijan kel' vai haitin kreolan kel' — 6,9 %, toižed keled — 5,8 %.

Augotižlibundan mödhe (2020): evropalaižed — 47,5 % (ispanijalaižita), afroamerikalaižed — 27,1 %, latinamerikalaižed i ispanijalaižed — 19,2 %, azijalaižed — 2,0 %, indejalaižed — 0,2 %, segoitadud augotižlibundanke — 3,3 %, toiženke augotižlibundanke — 0,7 %.

## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''fortlauderdale.gov''). 
* Suren Fort Loderdeilan turizman sait (''sunny.org'').
Puebl

**Puebl** ( [ˈpweβla], ) om Meksikan nellänz' surtte lidn, sijadase valdkundan keskuzpalas. Se om Puebl-štatan administrativine keskuz.

## Istorii
Pueblan tahond oli kaikenaigaižeta ristitištota edel evropalaižiden tulendad. Eländpunktan aluz om pandud vn 1531 16. päiväl sulakud tel Mehikon i Verakrus-meriportan keskes.

Puebl šingotase avtopaloiden pästandal (Fol'ksvagen- i Hylsa-kompanijoiden edheotandad), metallurgijal, himižel i tekstiližel sarakoil, sömtegimištol, turizmal.

## Geografjan andmused
Lidn sijadase 1980..2680 m korktusil, 2135 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Mehikohosai om sada kilometrad päivlaskmha-lodeheze.

Klimat om subtropine korktoiden mägiden, valdmeren valatoitusenke, päivoikaz lujas päiči vihmsezonas. Kun keskmäine lämuz om +13,9 (viluku) ..+19,8 (semendku) C°. Il'man lämuden maksimum om +36,5 C° (semendku), kaikiš lujemb hala oleli −5,5 C° (viluku) i −6,0 C° (tal'vku). Lämuz voib sadas läz +30 Cel'sijan gradushasai da sen korktemba miččel taht kul. Ei voi panda halad sulakus-elokus i redukus. Paneb sadegid 969 mm vodes, enamba kezakus-sügüz'kus (162..197 mm kus), kuiv sezon oleskeleb kül'mkus-keväzkus (5..18 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 62..68 % röunoiš kezakus-redukus, 47..55 % vilukus-semendkus i kül'mkus.

## Eläjad
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 1 434 062 ristitud, lidnan municipalitetan — 1 539 819 ristitud 534,32 km² pindal. Vl 2015 lidnan municipalitetan ristitišt oli 1 576 259 eläjad. Läz 3 mln ristituid elädas lidnaglomeracijas (2015).

## Transport

Privatižed avtobusad i kiruhavtobusoiden jonod oma kundaližeks transportaks lidnas. Velosipedoiden kortoman verk radab.

Pueblan rahvahidenkeskeine civiline lendimport Serdan-velliden nimed (*PBC / MMPB*, 790 tuh. passažiroid vl 2023) sijadase lodehližes Uehozingo-ezilidnas 23 kilometras lidnan keskuzpalaspäi. Tehtas reisid Hjustonha (AÜV) i Meksikan surihe lidnoihe. Toine lähembaine rahvahidenkeskeine lendimport äjidenke reisidenke radab sadas kilometras Mehiko-pälidnas. Pueblan lendimport om varalendimportaks sen täht.

## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''pueblacapital.gob.mx'').
Bužumbur

**Bužumbur** ( [buʒumbuʁa], sijaližiden keliden virkand [buʒuᵐbuɾa], lühüdas *Buja*) om Burundin enzne pälidn. Se om valdkundan kaikiš suremb lidn, ekonomine pälidn, valdkundan tobmuden aluzkundoiden sijaduz, Bužumbura Meri-agjan keskuz.

## Istorii
Eländpunkt mainitase küläks järven randal vl 1871. *Bužumbur*-nimituz znamoičeb sijaližil kelil «kartohktorguz». Oli Germanijan Ruand da Urundi-territorijan administrativižeks keskuseks vll 1897−1922 *Marienhaim*-nimitusenke (). Vll 1922−1962 nimitihe *Usumbur:aks* () Bel'gijan ohjandusen al. Vspäi 2019 valdkundan pälidn om Giteg.

Bužumbur šingotase järvenportal i neniden tavaroiden tehmižel: cement, himikatad, tekstil', bumag, kofe i toine maižanduzprodukcii.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Burundin päivlaskmas, Tangan'jik-järven pohjoižel randal, 768..1095 m korktusil, 774 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Klimat om tropižen savannan. Kun keskmäine lämuz om +23..+25 C°. Paneb sadegid 785 mm vodes.

Vspäi 2014 Bužumbur jagase koumeks kundaks (kommunaks): Muh (), Mukaz (*Mukaza*), Ntahangv (*Ntahangwa*). Vll 2005−2014 oli 13 kommunad (nügüd' subkommunad), alajagatihe niid 97 lidnfartalaks.

## Eläjad
Vl 2014 lidnan eläjiden lugu oli 658 859 ristitud 110 km² pindal. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''mairiebujumbura.gov.bi'').
Ndžamen

**Ndžamen** ( [n(ə)dʒa.me.na],  *Indžamīnā*) om Čadan pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om üks' Čadan regionišpäi.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vn 1900 29. päiväl semendkud, i edel 1973. vot lidnan nimi oli **Fort Lami** (). Suren sodan aigan vl 1942 Germanijan aviacii bombardirui lendimportad i mureni lendimiden kümenikad poltusen varažomanke. Vhesai 1960 (Čadan ripmatomuz Francijaspäi) se oli pen' lidneihut 10..50 tuh. ristitištonke.

## Geografii

Ndžamen sijadase valdkundan suvipäivlaskmas Kamerunan röunanno, Šari-jogen oiktal randal, Sahel'-zonan keskuzpalas. Lidn seižub sokahas tahondas, 298 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Klimat om subekvatorialine kaks'sezonine, päivoikaz lujas päiči vihmsezonas, räk lujas. Il'man kun päiväline keskmäine lämuz vajehtase +23,6..+34,2 C° röunoiš voden aigan. Ekstremumad oma +6,5 C° (viluku) i +46,6 C° (keväz'ku-semendku). Il'man lämuz ei voi olda madalamb mi +18 C° sulakus-sügüz'kus, voib ületada +40 C° miččel taht kul. Paneb sadegid 510 mm vodes, enamba heinkus-elokus (144..174 mm kus), kuiv sezon oleleb kül'mkus-keväz'kus (0,4 mm sezonas). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 68..76 % röunoiš heinkus-sügüz'kus, 21..39 % kül'mkus-semendkus.

## Tobmuz
Ndžamen jagase kümneks rajonaks ().

Edeline lidnan pämez' om madam Mariam Džimet Ibet (kül'mku 2016 — tal'vku 2018).

## Eläjad
Vn 2009 rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 951 418 ristitud. Kaik 1,6 mln eläjid om ezilidnoidenke 166 nellikkilometrad pindal, valdkundan kümnendez. Ristitišt om äirahvahaline, kogoneb igähižiš heimoišpäi.

Kaik enamba 70 liceid om avaitud lidnas (privatižed tobjimalaz), 21 korktad školad (privatižed tobjimalaz), 11 universitetad (valdkundaližed i privatižed), 14 kul'turkeskust.

## Transport
Lidn om rahvahidenkeskeižiden manteiden sol'meks. Avtotesild ühtenzoitab Kamerunanke. Raudte om projektan pordhal.

Rahvahidenkeskeine soda- da civiline Ndžamenan lendimport (*NDJ / FTTJ*) sijadase lidnan röunal. Se om üks'jäine rahvahidenkeskeine lendimport valdkundas. Tehtas reisid Pohjoižen i Päivlaskmaižen Afrikan surihe lidnoihe, Parižha i Stambulha, mugažo Čadadme. Francijan il'mväged kävutadas sidä sodabazaks.

## Sebruzlidnad
*  Marsel', Francii (vspäi 1989)
*  Stupino, Moskvan agj, Venäma (2000)
*  Tuluz, Francii (1988)

## Homaičendad
Uagadugu

**Uagadugu** ( [waɡaduɡu], lühüdas *Ouaga*) om Burkina Fason pälidn da kaikiš suremb lidn.

## Istorii
Eländpunkt mainitase 15. voz'sadaspäi. Se oli Mosi-imperijan pälidnaks vspäi 1441, om sen imperatoriden kaikenaigaižeks pälidnaks vspäi 1681. Francijalaižed kändiba Uagadugud Francine Ülävol't-kolonijan administrativižeks keskuseks vl 1919. Raudte tuli lidnha Kot d'Ivuaraspäi vl 1954.

Uagadugu šingotase tekstiližel (puvillan puhtastand) i sömtegimištol (risan puhtastandan, arahis-, karite-pähkmiden i lihan ümbriradmižen edheotandad). Kengiden fabrik, šintegim, cementan tegim, velosipedoiden i motocikloiden ühthekeradamine. Järed LEK radab lidnas.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase platol valdkundan keskuzpalas, 305 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Raudte jagab lidnad pohjoižeks i suveks.

Klimat om räk pol'kuiv, tropižen kaks'sezonižen röunal. Voden keskmäine lämuz om +28,4 C°, kaikiš räkembad kud oma keväz'ku-semendku i reduku (+29..+33 C° keskmäras), vilumbad tal'vku i viluku (+25 C°). Ekstremumad oma +9 C° i +46 C°. Paneb sadegid 744 mm vodes, kuiv sezon oleskeleb kül'mkus-keväz'kus (8 mm pordos).

Lidn jagase videks rajonaks (). Rajonad alajagasoiš 30 sektoraks, sektorad — ümbrikoikš.

## Eläjad
Vl 2012 lidnan eläjiden lugu oli 1 626 950 ristitud 219 km² pindal. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Kaik koume millionad eläjid om ezilidnoidenke 2805 km² pindal (2019), valdkundan seičemendez.

Universitet Džozef Ki-Zerbon nimed radab lidnas (, edel 2015. vot Uagadugun universitet, alusenpanend 1974, 40 tuh. üläopenikoid vl 2010), mugažo kaks' tošt universitetad oma avaitud.

## Transport
Uagadugun rahvahidenkeskeine lendimport Toma Sankaran nimed (*OUA / DFFD*, 600 tuh. passažiroid vl 2019) sijadase lidnan keskuzpalas, sišpäi om pol'tošt kilometrad bizneskeskushepäi. Mugažo AÜV:oiden sodaväged kävutadas lendimportan pol't lendamha susedvaldkundoihe. Uden lendimportan (Uagadugu-Donsin) sauvondan ezmäine jono mäni vozil 2013−2018 35 km pohjoižpäivnouzmpolehe lidnaspäi heitmaha lendimiden mahalaskendad lidnan keskusespäi, planiruihe vaumita sauvondad voden 2021 lopule, sid' sirtihe sauvomižen lopindad vodele 2025.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Uagadugu-lidnan kommunan sait (''mairie-ouaga.bf'').