Alatagil

**Alatagil** () om Venäman lidn da järed tegimištoline keskuz Sverdlovskan agjan päivlaskmas. Se om agjan kahtenz' surtte lidn, Alatagilan lidnümbrikon administrativine keskuz.

## Istorii
Vl 1696 löutihe vas'kkivendod da raudmägid nügüdläižen lidnan ümbrištos. Tagilan raudtegim () i Vijan raudtegim () oliba saudud Demidovad-dinastijan ohjastusen al Suren Petran käskön mödhe vn 1714 jäl'ghe. Alatagil-eländpunktan alusenpanendan oficialine dat om vn 1722 19. (8.) päiv redukud, sil päiväl saihe ezmäšt kaugedraudad Vijan tegimel. Žilo oli tetab metallal (vas'k i raud) «Vanh näd»-torguindznamanke, kuvatadud lehtraudaižil kandičuil. Vl 1800 tegihe melel velosipedan täs, vl 1833 — puruvedimen.

Vn 1919 20. päiväl elokud koume ühtenzoittud volostid (Tagilan, Vijan-Mikulain i Stroican-Aleksandran) saiba lidnan statusad nügüdläiženke nimenke, sil aigal ristitišt oli 30..40 tuhad eläjid. Vspäi 1963 lidn om alištunu agjan tobmudele oikti.

Alatagil šingotase raudan Korgedmägen küllästamižfabrikal i Alatagilan metallurgižel tegimel, mašiništonsauvomižel («Uralvagonzavod» — vagonad, tramavaid, cisternad, sodatankad, traktorad, ekskavatorad, kormadimed, toižed edheotandad — palad raudtemašiništon täht, kriotehnik), sauvondmaterialiden sarakol (leskusenvastaižed materialad, metalližed konstrukcijad, lämuzizoläcii, asfal't, cement, apakut), himižel tegimel («Uralhimplast») i sömtegimištol (leibtegim, jähine), mugažo mebel'fabrik radab.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbrikon pohjoižpäivnouzmas, Keskmäižen Uralan päuvnouzmaižel pautkel, Tagil-jogen üläjoksmusen da sen huran Vii-ližajogen (34 km pitte, , Tur-jogen oigedpol'ne bassein) randoil, 200 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Tagilan uit om saudud lidnan suvipalas, Vijan uit — päivlaskmas. Kahesa mäged seištas lidnas ani: Medved'-Kivi, Korged, Pit'k, Pall'az Kivi da toižed, 250..388 m ü.m.t. korktusil.

Matkad lidnaspäi Jekaterinburghasai om 125 km suvhe orhal, 143 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma 30..50 km lidnaspäi: Nevjansk, Kirovgrad, Ülätagil i Novoural'sk suvhe, Kušv, Ülätur i Krasnoural'sk pohjoižhe, Üläsald i Alasald päivnouzmha.

Klimat om ven kontinentaline subarktižen klimatan pirdoidenke. Semendkun-heinkun pord om päivoikaz, reduku-uhoku oma pil'vekahad lujas. Voden keskmäine lämuz om +1,3 C°, kezakun-elokun +14,2..+17,2 C°, tal'vkun-uhokun −12,4..−14,7 C°. Ekstremumad oma −46,0 C° (tal'vku, viluku) i +37,2 C° (eloku). Kezaaigan minimum om −5,0 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +11,1 C° (viluku, uhoku). Ei voi panda halad heinkus vaiše (minimum om 0 C°). Paneb sadegid 550 mm vodes, enamba heinkus-elokus (79..96 mm kus), vähemba kül'mkus-sulakus (24..33 mm kus). Il'man vozne keskmäine relätivine nepsuz om 75 %, se vajehtase 63..64 % röunoiš sulakus-semendkus, 77..79 % elokus-vilukus, 70..73 % toižiš kuiš.

## Tobmuz

Alatagil jagase koumeks lidnrajonaks. Ned ei olgoi municipaližikš ühtnikoikš, kaikuččel ičeze administracii om olmas. Kaik 23 pen't žilod da küläd mülüdas lidnümbrikho Alatagilan ližaks. Lidnümbrikon pind — 4 105,80 km², se levineb suvhe i päivlaskmha lidnaspäi.

Lidnümbrikon tobmuden pämez' () om sen Administracijan pämez', panese radnikusele lidnan Duman 28 deputatal videks vodeks. Edeline lidnan pämez' om Sergei Nosov (reduku 2012 — semendku 2018). Kaik rahvaz valičeb Duman deputatoid videks vodeks. Vadim Raudštein radab Duman ezimehen vn 2019 sügüz'kuspäi. Edeližed Duman ezimehed oma Aleksei Pirin (*Алексей Пырин*, reduku 2017 — sügüz'ku 2019), Aleksandr Maslov (keväz'ku 2012 — reduku 2017).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 361 811 ristitud, lidnümbrikon — 365 433 ristitud. Vn 2021 rahvahanlugemižen mödhe lidnan ristitišt oli 338 966 eläjad. Vl 2018 kaik 353 950 ristitud elihe lidnas i 356 844 ristitud kaikes lidnümbrikos. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 425..439 tuhad eläjid vll 1985−1994 (439 521 rist. vl 1989).

Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 92,9 %, totarlaižed — 2,0 %, ukrainalaižed — 0,9 %, toižed rahvahad — 4,2 %.

Ortodoksižen hristanuskondan kaks'kümne pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: koume päjumalanpertid (koumanz' om Sündun Voznesenjan päjumalanpert' jumalankodiš), 15 jumalanpertid, kaks' časounäd, mez'- i naižjumalankodid. Islaman augškol (medrese) om avaitud. Mugažo om protestantizman, islaman, induizman, judaizman i buddizman kundoid.

Keskopendusen 18 aluzkundad (tehnikumad, kolledžad) i üläopendusen 15 filialad (Jekaterinburg, Moskv) oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš. Kaik om koume sportkompleksad, jäpert'kulu i nell' suks'bazad lidnas.

## Transport
Avtobusad, tramvaid, maršruttaksid da taksid oma kundaližeks transportaks. Kaks' päraudtestancijad, päavtostancii i koume lidnoidenkeskešt avtostancijad ratas lidnas. Kiruhjonuz ühtenzoitab Alatagilad Jekaterinburganke, ezilidnelektrojonused ajadas lähižihe lidnoihesai.

Enzne Salk-sodalendimport () om aviacijan kodvlendimport vspäi 2005, sijadase seičemes kilometras pohjoižpäivnouzmha lidnaspäi.

## Galerei

Сторожевая башня на Лисьей горе 2.JPG|Reboin mägi ( 265 m ü.m.t.) varjoičendčuhundusenke päl Tagilan uiton randal (2014)
Здание Тагилбанка и налоговой инспекции.jpg|Valdkundmaksinspekcijan i Tagilbank:an sauvuz (2009)
Nizhny Tagil, Sverdlovsk Oblast, Russia - panoramio (31).jpg|Eläban Eziauguižen Stroican kafedraline päjumalanpert', vn 2013 nägu
Cathedral of the Ascension Skorbyaschenskiy monastery Nizhniy Tagil.jpg|Sündun Voznesenjan päjumalanpert' Skorbäščenskii-naižjumalankodiš, vn 2014 nägu
View from the Fox mountain (Nizhny Tagil)-7.jpg|Alatagilan metallurgine kombinat vl 2019 (tagamal)
Uralvagonzavod building.jpg|«Uralvagonzavod»-edheotandan keskuztulend vl 2005
Nizhniy tagil technological institute.jpg|Alatagilan tehnologine institut (2006)
Nizhny tagil theater.jpg|Alatagilan dramteatr D. Mamin-Sibiräkan nimed (2005)
Г.Нижний Тагил, Горнолыжный комплекс "Аист" - panoramio.jpg|«Aist»-mägisuks'kompleks vl 2015 (*Pukurg*')
Вокзал станции Нижний Тагил.jpg|*Alatagil*-päraudtestancijan sauvuz vl 2011


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Alalidnan lidnümbrikon tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''ntagil.org'').