open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gauss Karl Fridrih

**Johan Karl Fridrih Gauss** ( [ˈkaɐ̯l ˈfʁiːdʁɪç ˈɡaʊs]; sünd. 30. sulaku 1777, Braunšveig-lidn, Pühä Rimalaine imperii, — kol. 23. uhoku 1855, Göttingen, Gannoveran kunigahuz, Germanijan Ühtištuz) oli saksalaine matematikantedomez', fizikan da mehanikan tedomez', astronom da geodezist.

## Biografii
Gaussan ded oli goll' manmez', tat radoi sadnikan, kivinikan i kanaliden kacujan. Karl Fridrih ozuti ičtaze lahjakahut lapsessai, mahtoi lugeda da kirjutada koumevoččes igäs. Martin Bartel's-opendai (möhemba openzi Nikolai Lobačevskijad-ki) abuti sada stipendijad Braunšveigan gercogaspäi, muga nor' Gauss openui «Collegium Carolinum»-aluzkundas (Braunšveig) täuzin vll 1792−1795.

Nor' tedomez' navedi latinan kel't, lugi Anglijan i Francijan literaturan ezipurtkid, no valiči matematikantedomehen kar'jerad. Jätksi opendamišt Göttingenan universitetas vll 1795−1798. Pördui Braunšveigha i eli siš vhesai 1807. Radoi Braunšveigan universitetan privat-docental, sijaline gercog abuteli rahoil ičeze surmhasai vl 1806. Kändihe Piterin Tedoakademijan ühtnijaks-korrespondentaks vl 1801.

## Tedoradmine
Gauss tegi ezmäižid avaidusid luguiden teorijas opeten kolledžas völ. Vspäi 1796 vedi ičeze avaidusiden lühendusid aigkirjas, mainiti siš vaiše hänen mel'he satusid. Päti amušt problemad oiktoiden äisaumnikoiden sauvondas cirkulin da jonoštimen abul. Tegi zmnamasižid avaidusid matematikan kaikiš agjoiš ičeze elon aigan.

Vspäi 1801 tedomez' oli otnus astronomijha-ki, lugi taivhaližiden hibjoiden orbitoid. Vl 1820 sädi uzid lugumetodoid tehmaha geodezižid kartoid, vl 1821 zavodi sidodud sihe pindoiden teorijan i pani differencialižen geometrijan alust. Vl 1833 tegi melel elektrine telegraf i sauvoi sen radajad modelid ühtes Veberanke. Vll 1839 i 1840 publikoiči tedoradoid elektrostatikas i optižiš kuviš.

## Kanz
Karl Fridrih Gauss oli nainu kaks' kerdad. Johanna Ostgof oli ezmäine ak (1805−1809), sünduti koume last, jäihe elegiš kaks' — Jozef-poig i Minna-tütär. Akan surman jäl'ghe nai kahtenden kerdan, oti Johannan Vil'hel'mina «Minna» Val'dek-podruškad akaks, i vodele 1817 lapsiden lugu kazvoi videhesai, Judžin, Vil'hel'm i Tereza sünduiba.

Vl 1831 koli kahtenz' ak, i Gauss oli otnus tedoradho täuzin. Gaussan mam vhesai 1839 i norembaine Tereza-tütär ohjastiba kodiižandusel. Judžin i Vil'hel'm sirdiba AÜV:oihe, kändihe hüvikš biznesmenoikš.

## Mušt
Oma nimitadud Gaussan muštoks: fundamentaline astronomine Gaussan konstant, Antarktidan Gaussberg-vulkan, Kudmaižen krater i pen' planet № 1001 (Gaussia).

Matematikan tärtused Gaussan nimed: koveruz, kogonaižiden luguiden rivi, gipergeometrine funkcii, severz'-se metodad i teoremad, normaline statistine järgenduz, kuvand, tunduz, Gaussan — Krügeran proekcii, oiged pird, «juraižim».

## Homaičendad
Rezerford Ernest

**Ernest Rezerford**-ižand (; sünd. 30. eloku 1871, Spring-Gruv-žilo, Uz' Zelandii — kol. 19. reduku 1937, Kembridž, Anglii, Sur' Britanii) oli britanine fizikantedomez' udenzelandijan augotižlibundanke.

Tedomez' om Nobelän premijan himijas vn 1908 laureatan. Südäitukuižen fizikan ezitat. Himine element nomer 104 om nimitadud Rezerfordan muštoks.

## Biografii
Ernest oli sündnu fermeran kanzha nelländen lapsen kahtentoštkümnen kesken. Hüvä mušt i tervhuz oli prihal, ned abutiba openuda lujas hüvin. Rezerford sai stipendijoid hüviš satusiš ezmäi alaškolan jäl'ghe, sid' Nel'son-lidnan kolledžan jäl'ghe openumha Kraistčerčun Kenterberi-kolledžas (nüg. universitet). Rezerford oli pästnus sišpäi vl 1894 i radoi üht vot školopendajan. Sai britaništ stipendijad jätktamha tedoradmišt Anglijas vl 1895, osti biletad purulaivan laidale, i sil-žo vodel sirdi Kembridžha radamha sen universitetas.

Vl 1900 tedomez' nai, oti pansionan emägan Meri Džordžina Njuton-tütärt (1876−1945) akaks, üks'jäine Eilin Meri-tütär oli sündnu (1901−1930), nell' vunukad oli hänespäi.

## Tedoradmine
Vl 1898 nor' fizikantedomez' avaiži α- i β-čihodamižid. Vl 1911 todesti atoman südäitukun i elektroniden olendad olmas al'fahenegiden häiktusen kodval. Rezerford sauvoi atoman planetarižen modelin kodvaspäi, sädi atoman pol'čihodamižen koncepcijad.

Tedomez' kirjuti koume tomad tedotöid, kaik oma kodvid aluseks: «Radioaktivižuz» (1904), «Radioaktivižed kändandad» (1905) i «Radioaktivižiden substancijoiden sädegoičendad» (1930, ühtes Džeims Čedvikanke i Čarl'z Ellisanke).

## Homaičendad
Šoutarven vepsän küläkund

**Šoutarven vepsän küläkund** () om municipaline ühtnik Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonas. Administrativine keskuz om Šoutjärv'-žilo.

Küläkund om sätud Vepsän rahvahaližen volostin tühjitusen jäl'ghe vl 2005.

Pämez' — Irina Safonova vn 2011 tal'vkuspäi, radab kahtenden strokun jäl'geten.

## Geografijan andmused
Küläkund sijadase rajonan suvipäivnouzmas, röunatab Leningradan agjanke suves. «Petroskoi — Šušt»-avtote läbitab küläkundad. Änižen päivlaskmaižen randan pala om pohjoižpäivnouzmas. 

## Eländpunktad
Kaik kuz' eländpunktad sijadasoiš küläkundan territorijal, sidä kesken üks' žilo i viž küläd.

## Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe küläkundan eläjiden lugu oli 980 ristitud. Vl 2018 sen ristitišt oli 882 eläjad. Vl 2023 küläkundan eläjiden lugu oli 1007 ristitud.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Šoutjärven vepsän küläkundan sait (''sheltozero.ru''). 
* Küläkund Änižröunan rajonan tobmuden ''prionego.ru''-saital.
Kaleigan vepsän küläkund

**Kaleigan vepsän küläkund** () om municipaline ühtnik Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonas. Administrativine keskuz om Kaleig-žilo.

Küläkund om sätud Vepsän rahvahaližen volostin tühjitusen jäl'ghe vl 2005.

Pämez' — Natal'ja Silakova vn 2017 sügüz'kuspäi. Edeližed küläkundan pämehed oliba Irina Zalivako (2013−2017) i Nadežda Šelenkova (2009−2013).

## Geografijan andmused
Küläkund sijadase rajonan suvipäivnouzmaižes čogas, pidust' Änižjärven suvipäivlaskmašt randad. Röunatab Leningradan agjanke suves.

## Eländpunktad
Kaik koume eländpunktad sijadasoiš küläkundan territorijal: üks' žilo i kaks' küläd.

## Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe küläkundan eläjiden lugu oli 598 ristitud. Vl 2018 sen ristitišt oli 461 eläjad. Vl 2023 küläkundan eläjiden lugu oli 551 ristitud.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Kaleigan vepsän küläkundan sait (''rybreka.ru''). 
* Küläkund Änižröunan rajonan tobmuden ''prionego.ru''-saital.
Šujan küläkund (Karjal)

**Šujan küläkund** () — municipaline ühtnik Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonas. Administrativine keskuz om Šui-žilo.

Pämez' — Anastasija Sokolova vn 2015 sügüz'kuspäi, hänen valdatusiden strok om viž vot. Edeline küläkundan pämez' oli Tat'jana Kačalkina (2011−2015).

## Geografijan andmused
Küläkund sijadase rajonan lodehes, röunatab Petroskoinke suves. Ukšjärv (, 44 km²) Surgub-lahtenke mülüb küläkundha läz täuzin. «Kol-trass» i «Petroskoi — Kondopog»-raudtekeskust läbitadas küläkundad suvespäi pohjoižhe.

## Eländpunktad
Kaik kümne eländpunktad sijadasoiš küläkundan territorijal — koume žilod i seičeme küläd.

## Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe küläkundan eläjiden lugu oli 3 230 ristitud. Vl 2018 sen ristitišt oli 3 964 eläjad. Vl 2023 küläkundan eläjiden lugu oli 3 548 ristitud.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Šujan küläkundan sait (''shuya-official.ru''). 
* Küläkund Änižröunan rajonan tobmuden ''prionego.ru''-saital.
Zaozer'jen küläkund

**Zaozer'jen küläkund** () — municipaline ühtnik Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonas. Administrativine keskuz om Zaozer'je-žilo.

Pämez' — Tat'jana Šalapanova vn 2013 sügüz'kuspäi, hän om valitud tošti vn 2017 10. päiväl sügüz'kud da radab kahtenden strokun jäl'geten. Tat'jana Talalai radoi küläkundan pämehen vll 2009−2013.

## Geografijan andmused
Küläkund sijadase rajonan pohjoižes, pohjoižpäivnouzmha Petroskoišpäi Änine-järven Petroskoin lahten taga, Änižen lodehližil randoil.

## Eländpunktad
Kaik viž eländpunktad sijadasoiš küläkundan territorijal — üks' žilo i nell' küläd.

## Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe küläkundan eläjiden lugu oli 1 518 ristitud. Vl 2018 sen ristitišt oli 1 788 eläjad. Vl 2023 küläkundan eläjiden lugu oli 2 478 ristitud.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Zaozer'jen küläkundan sait (''zaozer.com''). 
* Küläkund Änižröunan rajonan tobmuden ''prionego.ru''-saital.
Uden Vilgan küläkund

**Uden Vilgan küläkund** () — municipaline ühtnik Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonas. Administrativine keskuz om Uz' Vilg-žilo.

Pämez' — Lüdmila Kručinina vn 2017 sügüz'kuspäi. Vll 2013−17 Lüdmila Eliseeva radoi küläkundan pämehen.

## Geografijan andmused
Küläkund sijadase rajonan päivlaskmas, röunatab Petroskoinke pohjoižpäivnouzmas. «Kol»-trass läbitab küläkundad pohjoižes. Sambalan so-kel'dtaho (430 ga) levineb pohjoižpalas, vanhad Lohijärv- (10 km²) i Maašjärv-vezivaradimed (7 km²) oma küläkundan päivnouzmas.

## Eländpunktad
Kaik kuz' eländpunktad sijadasoiš küläkundan territorijal — kaks' žilod i nell' küläd.

## Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe küläkundan eläjiden lugu oli 2 728 ristitud. Vl 2018 sen ristitišt oli 3 118 eläjad. Vl 2023 küläkundan eläjiden lugu oli 3 028 ristitud.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Uden Vilgan küläkundan sait (''nova-vilga.ru''). 
* Küläkund Änižröunan rajonan tobmuden ''prionego.ru''-saital.
Džoul' Džeims Preskott

**Džeims Preskott Džoul' ** ( [ʤeɪmz ˈpreskət ʤuːl]; sünd. 24. tal'vku 1818, Solford-lidn, Anglii, Sur' Britanii — kol. 11. reduku 1889, Suren Mančesteran Seil-lidn, Anglii, Sur' Britanii) oli britanine fizikantedomez' termodinamikan i elektromagnetizman agjoiš. Todesti energijan varadusen käskust kodvil.

## Biografii
Džeims oli sündnu oludtegimen elokahan pidajan kanzha, sai augopendust kodiš. Džon Dal'ton-tedomez' oli prihan opendajan, andoi tedoid elementarižes matematikas, fizikas i himijas. Vll 1833−1854 Džeims Džoul' ühtni oludtegimen ohjandushe, kuti tedotöiden-ki tehmižhe.

## Tedoradmine
Vll 1840−45 Džoul' tedoizi elektromagnetizman nägusid, i vl 1841 avaiži Džoulän — Lencan käskust. Vl 1847 tegi tundmust Uil'jam Tomsonanke (Kel'vin-lordanke), i hö ratas ühtes äjan, sädihe lämuden termodinamižen pordhišton. 1840-nziden voziden lopus Džoulän tedotöd saihe arvostust, i vl 1850 tedomez' oli valitud Londonan kunigazližen sebran todesižeks ühtnijaks.

Džoulän 97 tedotöd (sidä kesken läz 20 sebrahišt) oma publikoitud vn 1884−1887 kaks'tomaižes pästandas Londonas. Töiden znamasine pala om kodvan i märičendan ladimišton paremboičendas.

## Kanz
Vl 1847 Džoul' nai, Amelija Graims oli hänen ak. Poig da tütär sünduihe naimiželos, vl 1854 Amelija koli.

## Mušt
Energijan märičendühtnik om nimitadud Džoulän muštoks — džoul'. Vl 1970 Kudmaižen tagapolen krater om nimitadud Džouläks.

Ištujan tedomehen muštnik om sijatud Mančesteran ratušha.

## Homaičendad
Kepler Johannes

**Johannes Kepler** (mugažo saksan kelel, virktas [joˈhanəs ˈkɛplɐ, -nɛs -]; sünd. 27. tal'vku 1571, Vail' der Štadt, Pühä Rimalaine imperii — kol. 15. kül'mku 1630, Regensburg, Pühä Rimalaine imperii) oli saksalaine optikantedomez' i matematikantedomez', astronom da filosof. Kirjuti latinan kelel.

Tedomez' avaiži Kepleran koume astronomišt käskust ičeze i Tiho Brage-astronoman kaclemižiden alusel, mi laski Isaak Njutonale löuta Mail'man jügusen käskust.

## Biografii
Johannes openui školas jumalankodinno, sid' Tübingenan universitetas. Sen aigan religiozižes kundas matematik i astronomii mülüiba čomamahtoihe, i mez' sai čomamahtoiden bakalavran arvod (1588) da magistran arvod (1591). Vll 1594−1600 radoi Gracan universitetas, no kut protestant pageni Pragha, möhemba eli Lincas i Ul'mas.

Kepler oli naižiš kahtišti. Kaks' last kazvoihe ezmäižes naindaspäi i nell' jäihe elegil kahtendes akaspäi, sil aigal paharuben pošav oli Evropas.

## Valitud sädused
* «*Mysterium cosmographicum*» (Mail'man sauvondan peitused, 1596)
* «*Astronomiae Pars Optica*» (Optik astronomijan palaks, 1604)
* «*Astronomia nova*» (Uz' astronomii, 1609)
* «*Dioptrice*» (Dioptrik, 1611)
* «*Nova stereometria doliorum vinariorum*» (Vinbučiden uz' stereometrii, 1615)
* «*Harmonices Mundi*» (Mirun garmonii, 1619)
* «*Tabulae Rudolphinae*» (Rudol'fan tabluded, 1627)

Kaik om pästtud 22 tomad tedoiduztöid Kepleran surman jäl'ghe. Tedotöiden arhivan pen' pala om kadonu, Piterin Tedoakademii osti tobjad palad (18 tomad) vl 1774. Kepleran arhiv kaičese Piteriš.

## Homaičendad
Petroskoin Mediakeskuz

**Petroskoin Mediakeskuz** om karjalan, suomen i vepsän keliden keskuz. Se om avaitud vodel 2018.

Karjalan valdkundan karjalaižiden, vepsläižiden da suomalaižiden Mediakeskuz radab Petroskoi-lidnas. Se abutab kaita i kehitoitta Karjalan igähižiden rahvahiden kelid da kul'turad. Se om tehtud Karjalan valdkundan rahvahaližen da regionaližen ministerstvan rahatugel.

Kel'keskuz radab Periodika-paindišton alusel, kus paindas lugendlehtesid da aiglehtesid suomen, karjalan i vepsän kelil. Mediakeskusen päine idei om siš, miše nored voižiba kävutada uzid tehnologijoid keliden opendamižes. Ned tehnologijad oma onlain-vajehnikad, lehtesed PDF-formatas, onlain-kel'kursad.

Kel'keskuses tehtas erazvuiččid kul'turaigtegoid, mastarklassoid, openduzseminaroid, vastusid melentartuižidenke ristituidenke, keliden kursid. Mediakeskuses sur' kirjišt om olmas purtkidenke rahvahaližil kelil. Kaikutte tahtnik voib tulda mediakeskushe, valita kirjan, otta sen kodihe vai lugeda sidä täs.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Äikel'ne Petroskoin Mediakeskuz ''omamedia.ru''-portalal.
Balkanine röun

**Balkanine röun** (, ) om vn 2019 venämalaine i serbine istorine fil'm. Ezmäine ozutez Venämas oli Moskvas vn 2019 14. päiväl keväz'kud, Serbijas — Belgradas sen-žo voden 19. päiväl keväz'kud.

Kavutadäs virkehid serban i albanijan kelil fil'man erasiš paginoiš.

## Rolid
* *Andrei «Šatai» Šatalov* — Anton Pampušnii
* *Bek Jethoev* — Goša Kucenko
* *Jasna-lekar' * — Milena Padulovič
* *Barmin* — Kirill Poluhin
* *Girei* — Nodar Džanelidze
* *Slašev* — Sergei Marin
* *Vera-snaiper* — Ravšana Kurkova
* *Vuk* — Miloš Bikovič 
* *Fadil' * — Aleksandar Radoičič
* *Goran Milič* — Goiko Mitič
* *Smuk* — Aleksandar Srečkovič
* *Štern-lekar' * — Dmitrih Frid
* *taksin vedäi* — Emir Kusturica (kameo)

## Homaičendad
Ladvan küläkund

**Ladvan küläkund** () — municipaline ühtnik Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonas. Administrativine keskuz om Ladv-žilo.

Pämez' om Svetlana Nesterova vn 2017 sügüz'kuspäi.

Edeližed küläkundan pämehed:
* Nadežda Lonina (2013−2017)
* Sergei Masl'akov (2009−2013)

## Geografijan andmused
Küläkund sijadase rajonan suves, röunatab Leningradan agjanke suves. «Petroskoi — Kos'kenaluine»-avtote läbitab küläkundan päivlaskmašt palad. Päjogi om Ivin ližajogidenke.

## Eländpunktad
Kaik kaks' eländpunktad sijadasoiš küläkundan territorijal — 2 žilod.

## Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe küläkundan eläjiden lugu oli 2 265 ristitud. Vl 2018 sen ristitišt oli 2 116 eläjad. Vl 2023 küläkundan eläjiden lugu oli 1 981 ristitud.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Küläkundan oficialine sait (''ladva-karelia.ru''). 
* Küläkund Änižröunan rajonan tobmuden ''prionego.ru''-saital.
Derevänkan küläkund

**Derevänkan küläkund** () — municipaline ühtnik Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonas. Administrativine keskuz om Derevänk-žilo.

Küläkund om sätud vl 1928. Šingotaškanzihe mecan varhapanendal vhesai 1966. Kävutadas gabrodiabazan löudmižsijad. Lebuznamoičend om territorijal.

Pämez' om Marina Pudina vn 2017 sügüz'kuspäi. Edeline küläkundan pämez' oli Sergei Diankov (2013−2017).

## Geografijan andmused
Küläkund sijadase rajonan päivlaskmas. Sen pind om 356,48 nellikkilometrad.

«Petroskoi — Kos'kenaluine»-raudtekeskust läbitab küläkundan päivnouzmašt palad.

## Eländpunktad
Kaik kaks' eländpunktad sijadasoiš küläkundan territorijal — kaks' žilod

## Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe küläkundan eläjiden lugu oli 1 670 ristitud, vn 2021 — 1 818 ristitud. Vl 2018 sen ristitišt oli 1 686 eläjad. Vspäi 2009 kaikiš suremb küläkundan ristitišt oli 1 911 eläjad vl 2009.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Küläkundan oficialine sait (''derevyanka.com''). 
* Küläkund Änižröunan rajonan tobmuden ''prionego.ru''-saital.
Garnizonan küläkund

**Garnizonan küläkund** () — municipaline ühtnik Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonas. Administrativine keskuz om Čalna-1-žilo.

Pämez' om Sergei Sokolov vn 2013 sügüz'kuspäi kahtenden strokun jäl'geten. Edeline küläkundan pämez' oli Väčeslav Mihejev (2009−2013).

## Geografijan andmused
Küläkund sijadase rajonan lodehližes čogas. Urjärv (13 km²) jagab küläkundan territorijad poleti.

## Eländpunktad
Kaik kaks' eländpunktad sijadasoiš küläkundan territorijal — üks' žilo da üks' külä.

## Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe küläkundan eläjiden lugu oli 1 868 ristitud. Vl 2018 sen ristitišt oli 1 824 eläjad. Vl 2023 küläkundan eläjiden lugu oli 1 133 ristitud.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Küläkundan oficialine sait (''besovets.info''). 
* Küläkund Änižröunan rajonan tobmuden ''prionego.ru''-saital.
Pajan küläkund

**Pajan küläkund** () — municipaline ühtnik Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonas. Administrativine keskuz om Pai-žilo.

Pämez' om Jelizaveta Maroz vn 2012 keväz'kuspäi, hän om valitud tošti i radab kahtenden strokun jäl'geten.

## Geografijan andmused
Küläkund sijadase rajonan suves, röunatab Leningradan agjanke suves. «Petroskoi — Kos'kenaluine»-avtote da «Piter — Murmansk» raudte läbitaba küläkundan päivnouzmašt palad. Znamasine järv om Pen' Mužalo (, 0,9 km²) küläkundan keskuzpalas, mugažo om penid järvid küläkundan suvipäivnouzmas.

## Eländpunktad
Kaik kaks' eländpunktad sijadasoiš küläkundan territorijal — üks' žilo da üks' külä.

## Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe küläkundan eläjiden lugu oli 503 ristitud. Vl 2018 sen ristitišt oli 374 eläjad. Vl 2023 küläkundan eläjiden lugu oli 530 ristitud.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Pajan küläkundan sait (''paykarelia.ru''). 
* Küläkund Änižröunan rajonan tobmuden ''prionego.ru''-saital.
Därvenojan küläkund

**Därvenojan küläkund** () — municipaline ühtnik Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonas. Administrativine keskuz om Därvenoja-žilo.

Pämez' om Vadim Suharev vn 2017 sügüz'kuspäi. Edeline küläkundan pämez' oli Oleg Däkin (2013−2017).

## Geografijan andmused
Küläkund sijadase rajonan keskuzpalas, pidust' Änižjärven päivlaskmašt randad. Röunatab Petroskoinke lodehes.

## Eländpunktad
Kaik viž eländpunktad sijadasoiš küläkundan territorijal — üks' žilo i nell' küläd.

## Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe küläkundan eläjiden lugu oli 1 656 ristitud. Vl 2018 sen ristitišt oli 1 944 eläjad. Vl 2023 küläkundan eläjiden lugu oli 2 062 ristitud.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Küläkundan oficialine sait (''adm-derevyannoe.ru''). 
* Küläkund Änižröunan rajonan tobmuden ''prionego.ru''-saital.
Ladva-Vetkan küläkund

**Ladva-Vetkan küläkund** () — municipaline ühtnik Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonas. Administrativine keskuz om Ladva-Vetk-žilo.

Pämez' om Aleksei Filatov vn 2018 sügüz'kuspäi. Edeližed küläkundan pämehed oliba Vladimir Savčenko (2014−2018) i Leonid Selin (2010−2014).

## Geografijan andmused
Küläkund sijadase rajonan suvipäivlaskmas. «Petroskoi — Kos'kenaluine»-raudtekeskust läbitab küläkundan päivnouzmašt palad.

## Eländpunktad
Kaik koume eländpunktad sijadasoiš küläkundan territorijal — 2 žilod i 1 stancii.

## Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe küläkundan eläjiden lugu oli 1 037 ristitud. Vl 2018 sen ristitišt oli 758 eläjad. Vl 2023 küläkundan eläjiden lugu oli 865 ristitud

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Küläkundan oficialine sait (''ladvavetka.ru''). 
* Küläkund Änižröunan rajonan tobmuden ''prionego.ru''-saital.
Bergman Ingmar

**Ernst Ingmar Bergman** (mugažo ročin kelel, virktas [ˈɪŋmar ˈbærjman]; sünd. 14. heinku 1918, Uppsal, Ročinma — kol. 30. heinku 2007, Forö-sar' Gotland-sarenno, Ročinma) — oli ročine teatran, fil'miden i teleradion režissör, kinoscenarijoiden i p'jesiden kirjutai. Sai «Oskar»-premijad vll 1961, 1962 i 1984 parahimas verazmaižes fil'mas, da anttihe Bergmanale äjid toižid arvlahjoid hänen kinoradmižes.

## Biografii
Ingmar oli sündnu lüteranižen Erik Bergman-pastoran i Karin Bergman-medsizaren (neiččel Okerblum) pereheze. Prihal oli Dag-veik i Margareta-sizar. Nor' Ingmar tegi navedijan mul'tfil'mid i oli otnus tätüteatran dekoracijoihe opeten gimnazijas sil-žo aigal. Vl 1937 Bergman ühtni Stokhol'man universitetižhe kolledžha (nüg. Stokhol'man universitet), no taci opendust teatrha näht.

Kar'jer jätkustui vozil 1944−2005. Ingmar Bergman sädi enamba 60 avtorfil'mid, iče kirjuti niiden scenarijad tobjimalaz. Enamba mi sada seičemekümnen teatraližen lavastusen tegijan. Ročinman akt'orad edestiba rolid hänen fil'miš, Bergman radoi Sven Nükvist-operatoranke pit'kan aigan.

Režissör oli naižiš viž kerdad, ühesa last sünduihe naimiželoiš. Lapsed kändihe kul'turan da čomamahton šingotajikš mugažo päpaloin.

## Valitud fil'mografii režissöraks da scenaristaks
* «Krizis» (1946, )
* «Laiv Indijhasai» (1947, *Skepp till India land*)
* «Manzikpallišt» (1957, *Smultronstället*)
* «Neidižpurde» (1960, *Jungfrukällan*, sai vn 1961 Oskar-premijad)
* «Häipäkos stöklas läbi» (1961, *Såsom i en spegel*, sai vn 1962 Oskar-premijad)
* «Vaittiolend» (1963, *Tystnaden*)
* «Händikahan čas» (1968, *Vargtimmen*)
* «Šuhaidused i kidastused» (1972, *Viskningar Och Rop*)
* «Sügüz'line sonat» (1978, *Höstsonaten*)
* «Marionetiden elospäi» (1980, *Aus Dem Leben Der Marionetten*)
* «Fanni i Aleksandr» (1982, *Fanny Och Alexander*, sai vn 1984 Oskar-premijad)
* «Saraband» (2003, *Saraband*)

## Homaičendad
Duangčan Pumpuang

**Pumpuang Duangčan** (, ; sünd. 4. eloku 1961, Suphanburi-lidn, Tailand — kol. 13. kezaku 1992, Phitsanulok-lidn, Tailand), mugažo oli tetab **Pueng**-psevdonimanke ( «mezjäine») oli tailandalaine populärine pajatai da fil'miden aktris. Pajatajan kar'jer jätkustui vll 1980−1992. Pumpuang edesti pajoid veroližes «luk thung»-žanras elektroniženke ümbriradmiženke. Koli edel aigad veren läžundaspäi.

## Valitud diskografii
* 1983 — ตั๊กแตนผูกโบว์ (*Tạ́ktæn p̄hūk bow̒*, Koskhaine paneb lipkaine-sebapaikad päle)
* 1985 — อื้อฮือหล่อจัง (*Xụ̄̂x ḥụ̄x h̄l̀x cạng*, Voi mugoine čoma)
* 1986 — ห่างหน่อยถอยนิด (*H̄̀āng h̄ǹxy t̄hxy nid*, Vähäižel tagaze)

## Homaičendad
Sklodovskaja-Küri Marija

**Marija Salomeja Sklodovskaja-Küri** ( [maʁi kyʁi],  [ˈmarja salɔˈmɛa skwɔˈdɔfska kiˈri], neiĉčel Sklodovskaja; sünd. 7. kül'mku 1867, Varšav, Pol'šanman kunigahuz-jenaralgubernatorkund, Venäman imperii — kol. 4. heinku 1934, Sansell'moz-sanatorii, Passi-kommun Francijan Al'piš) oli francine fizikantedomez' da himik pol'šan augotižlibundanke. Pani radiohimii-tedon alust.

Radioaktivižuz-tärtusen tegii da tedoidai. Sai Nobelän premijad fizikas (1903) i himijas (1911), ezmäine sanu premijad naine i üks'jäine sanu sidä kahtišti.

Tedonaine avaiži radioaktivižust ühtes ičeze Pjer Küri-mužikanke i Anri Bekkerelinke. Sklodovskaja-Küri avaiži mužikanke mugažo radii- i polonii-elementoid.

## Biografii
Marija Sklodovskaja oli sündnu Varšavha mez'gimnazijan Vladislav Sklodovskii-direktoran, matematikan i fizikan opendajan (1832−1902) kanzha. Bronislava Boguskaja-mam ohjanzi Varšavan školal neičukaižiden täht edel Marijan sündundad. Tat oli Piterin universitetan pästnikan i valatoiti Marijan šingotest lujas. Kaks' sizart i vell' oliba Marijal, openuiba gimnazijas hüvin.

Marijal ei olend voimusid sada üläopendust Varšavan universitetas, ottihe openumha siš mehid vaiše. Radoi guvernantal i eli gollüdes, no jätksi sada tedoid iče kirjoišpäi. Sirdi Parižha, openui Sorbonnas vll 1891−1893. Sai grantad terasen magnitičendoiden tedoidusen täht i säti tundmust ičeze Pjer Küri-mužikanke.

Ezmäižen mail'man sodan aigan Marija abuti opeta ristituid kävutamha röntgenapparatoid pöudläžundkodiš.

## Homaičendad
Makiavelli Nikkolo

**Nikkolo Makiavelli** ( [nikkoˈlɔ mmakjaˈvɛlli]; sünd. 3. semendku 1469, Florencii, Florencijan Tazovaldkund — kol. 21. kezaku 1527, sigä-žo) oli italijalaine filosof da kirjutai, politikanmez' i sur'oigenu.

## Biografii
Nikkolo oli sündnu San Kašano in Val' di Pez-külähä läz Florencijad, Bernardo di Nikkolo Makiavelli-advokatan (1426−1500) i hänen Bartolomea di Stefano Neli-akan (1441−1496) kanzha. Kaks' vanhembašt sizart oli — Primavera (1465) i Margarita (1468), mugažo noremb Totto-vell' (1475). Openduz andoi tuleban aigan filosofale latinižen i italižen klassikan täuzid tedoid.

Makiavelli kirjuti severz'-se tedotöid sodateorijas, abuti nevondoil kaita Florencijad. Oli varmdan valdkundaližen tobmuden polenpidajan i laski kävutada miččid taht mahtusid samha necidä metod. Hänen politiž-filosofine «Valdoičii»-kirj (it. *Il Principe*, 1513) om pästtud tošti äi kerdoid vspäi 1532, se augotab erazvuiččid traktuindoid tähäsai, Makiavelli-ki jäti äi kommentarijoid kirjale. Vll 1520−1525 radnikoiči Florencijan istoriografal, kirjuti «Florencijan istorii»-kirjan i pästi satusekahid komedižid p'jesid: «Klicija» (1525) i «Mandragola» (1518). Sädi kaks' poemad: «Ezmäine dekad» (1504) i «Kahtenz' dekad» (1509), kirjuti «Bel'fagor»-romanan (1515).

Filosof sai hüväd radnikust Florencijan Tazovaldkundan apparatas (1498−1512) i nai vn 1501 elokus, Marietta de Luidži Korsini oli Nikkolon ak. Sündutihe viž last naimiželos: Pjero, Bartolomea, Bernardo, Ludoviko, Guido.

## Homaičendad
Meliorativnijan küläkund

**Meliorativnijan küläkund** () — municipaline ühtnik Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonas. Küläkundan üks'jäine elädpunkt da administrativine keskuz om Meliorativnii-žilo.

Pämez' om Jelena Anisimova vn 2013 sügüz'kuspäi, radab kahtenden strokun jäl'geten. Edeline küläkundan pämez' oli Viktor Nosevič (2009−2013).

## Geografijan andmused
Küläkund sijadase rajonan lodehes, röunatab Petroskoinke suvipäivnouzmas i Präžan rahvahaližen rajonanke päivlaskmas.

## Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe küläkundan eläjiden lugu oli 2 475 ristitud. Vl 2018 sen ristitišt oli 2 264 eläjad. Vl 2023 küläkundan eläjiden lugu oli 2 173 ristitud.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Meliorativnijan küläkundan sait (''мелиоративный.рф''). 
* Küläkund Änižröunan rajonan tobmuden ''prionego.ru''-saital.
Leibnic Gotfrid Vil'gel'm

**Gotfrid Vil'gel'm Leibnic** ( [ˈɡɔtfʁiːt ˈvɪlhɛlm fɔn ˈlaɪbnɪts] vai [ˈlaɪpnɪts]; sünd. 21. kezaku (1. heinku) 1646, Läipcig, Pühä Rimalaine imperii — kol. 14. kül'mku 1716, Gannover, Pühä Rimalaine imperii) oli saksalaine tedomez'-polimat i Saksanman valdkundan šingotai, Berlinan Tedoakademijan alusenpanii i sen ezmäine prezident.

Leibnic sädi matematižen analizan metodad (ripmata Isaak Njutonaspäi), pani matematižen logikan i kombinatorikan alusid, ümbrikirjuti binarižen lugendan sistemad 0 i 1 luguidenke, šingoti psihologijan opendust tuntketomas, sädi teorijad keliden istorižes augotižlibundas i niiden genealogišt klassifikacijad, tariči kirjišton katalogizacijad. Tegi melel arifmometrad (Leibnican kal'kulätor), ühtni pnevmatižen likutimen sädamižhe, projektirui optižid ladimid i gidravližid mašinoid.

Tedomez' ozuti holekahut naižile i navedi lapsid, radoi äjan i jäi naimatoman. Leibnic tegihe ezmäine civiline person Saksanmas, kudambale letihe muštnikoid.

## Tedotöd
Leibnic sädi käzikirjutesid erazvuiččil kelil, enamba latinan kelel (läz kaht videndest), francijan (30%) i saksan (15%) kelil.

;Filosofii
* «Sekoimine metafizikas» (, 1685 vai 1686)
* «Monadologii» (*La Monadologie*, 1714)

;Matematik
* «Maksimumoiden i minimumoiden uz' metod» (1684)
* «Peitol'žes geometrijas i jagamatomiden analizas…» (1686)

;Fizik
* «Uz' fizine gipotez» (1671)
* «Dinamikan kuvakirjutuz» (1695)

## Homaičendad
Tjuring Alan

**Alan Metison Tjuring** ( [ˈtjʊərɪŋ]; sünd. 23. kezaku 1912, London, Sur' Britanii — kol. 7. kezaku 1954, Uilmslou-lidn, Češir-grafkund, Anglii, Sur' Britanii) oli britanine (anglijalaine) matematikantedomez', logikantedai i kriptograf. Valatoiti informatikan i ratud intellektan šingotest.

## Biografii
Alan Tjuring oli sündnu Julius Metison Tjuring-radnikoičijan amuižes šotlandižes roduspäi i hänen irlandijalaižen Sara Etel'-akan pereheze. Sara kandoi Alanad, konz kanz sirdi indižes Čhatrapur-lidnudespäi Londonha. Džon-veik oli Alanal. Šerbornan privatine škol openzi süvin vaiše gumanitarižid tedoid, i priha eci matematižid tedoid iče. Alan openui Kembridžan Kunigazližes kolledžas vll 1931−1934.

Tedomez' tariči «Tjuringan lugim»-modelid vl 1936, se om kuti abstraktine kompjuter ühthižiden metoiden täht, abuti formalizuida algoritm-tärtust. Sen idei oli lugii kaikid voimuzid mašin, tegii kaikiden toižiden mašinoiden funkcijoid ladluz. Toižen mail'man sodan aigan Alan Tjuring radoi vihalaižiden kodoiden dešifruindan gruppas. Sodan aigan i sen jäl'ghe tedomez' ühtni ezmäižiden kompjuteroiden sädamižhe, ned oliba sured. Vl 1950 sädi empirišt Tjuringan testad arvostamha kompjuteran ratud intellektad. Vl 1951 ezmäine kompjutermuzik om änetadud diskaks, se oli generiruidud Mančesteran laboratorijan Tjuringan kompjuteral.

Vl 1941 tedomez' tegi taričendad Džoan Klarkale, no pučihe naindaspäi. Tjuring praktikui sugukosketusid mužikoidenke, oli ustavzoittud necen tagut, koli lapsetoman ičetravindaspäi. Navedi hečkud, jokseli marafonan distancijad külätahondas hüvin.

## Homaičendad
VIXX

**«VIXX»** (korejankel'žele muziktorgudele — **«빅스»** *piks*, akronim anglijan sanoišpäi *voice, visual, value in excelsis*, znamoičeb «än', vizual, arvokahuz parahimaks») om tetab suvikorejine prihoiden muzikgrupp. Se edestab muzikad keipop- da džeipop-stiliš.

Gruppan aluz om pandud Seul-lidnha vl 2012.

## Mülükund
* Ča Hak Jon (차 학연, N)
* Čon Te Gun (레오, Leo)
* Li Dže Hvan (켄, Ken)
* Kim Von Šik (라비, Ravi)
* Li Hon Bin (홍빈, Honbin)
* Han San Hök (혁, Hök)

## Diskografii
* 2013 — *Voodoo* (Vudu)
* 2015 — *Chained Up* (Tagodud sijale)
* 2016 — *Depend on Me* (Rippub minuspäi)
* 2018 — *Eau de VIXX* (VIXX-vezi)
* 2018 — *Reincarnation* (Toštmižoletuz)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* VIXX-muzikgruppan oficialižed lehtpoled leiblan ''jelly-fish.co.kr''-saital.
Homskii Noam

**Avram Noam (Naum) Homskii** ( [ˈnoʊm ˈtʃɒmski]; sünd. 7. tal'vku 1928, Filadel'fii, Pensil'vanii-štat, AÜV) om amerikalaine kelentedomez', filosof da politižen publicistikan kirjutai.

Homskii om formaližiden keliden klassifikacijan tegijan, se nimitase *[[Homskijan ijerarhii|Homskijan ijerarhijaks]]* i kävutase kompjuterižes tedos. Vll 1980−1992 tedomehen radod oliba kaikiš paksumbad citiruindas eläjiden keskes, i kahesanded kaikes aigas.

## Biografii
Avram Noam om sündnu evrejan kanzha. Openui filosofijad i kelentedod Pensil'vanijan i Garvardan universitetoiš, sai kelentedon doktoran arvnimed vl 1955.

Radoi opendajan Massačusetsan tehnologižes institutas vspäi 1957. Hänen znamasižed idejad oma universaline grammatik i generativine grammatik, kelentedon minimalistine program, propagandan model' ühtes Edvard Hermananke. Homskijan radod abutiba tulda lanktushe biheviorizman teorijale i šingotada kognitivižid tedoid. Sen ližaks, intellektual om tetab ičeze uzil kacegil kaikhe, om todesižen socializman polenpidajan.

## Kanz
Tedomez' oli naižiš vll 1949−2008, Kerol Doris Homskii (neiččel Šac, 1930−2008) oli hänen ak i mugažo kelentedomez', hö tegiba tundmust laps'aigan völ. Koume last sünduihe naimiželos.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Kel'tedotöiden valitud nimikitjutez ''linguistics.mit.edu''-saital.
N'jalsson Gunnar

**Gunnar N'jalsson** (, ; sünd. 11. viluku 1968) om Estinman ročinkel'ne edheotai, kirjutai, ekonomist, muzikankirjutai da kanadižen innovacijoiden elohopanendan «SPACEPOL»-korporacijan alusenpanii (vl 1998 kuti edheotand Hel'sinkin universitetanno) da pämez' (vspäi 2008).

N'jalsson mäneti laps'aigad mail'mad erazvuiččiš agjoiš: Orindž-ümbrik (Kalifornii, AÜV), Islandii, Norvegii, Suomenma. Openzihe Tehasan, Hel'sinkin i Argentinan Kil'mes-lidnan universitetoiš.

## Sädused
G. Njalssonan romanad oma «Endustai» (1999, roč. *Siaren*) i «Harper» (2019, lidn Kalifornijan suves). Hänen parahimad muzikansädused oma «Ročin val's Hijumas» (2016, roč. *Dagösvenskarnas vals*), «Policine roman» (2010, *Novela Policial*) da «Üks' lopuline runo» (2004, roč. *En sista vers*).

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Kirjutuz Gunnar N'jalssonas ''conservapedia.com''-saital. 
* Hiiumaa juurtega kirjanik esitleb õudusromaani (Kirjutai Hijuman juridenke edestab romanad opakusen stiliš) // «Hiiu Leht.ee» 31.07.2018. 
* Gunnar K. A. N'jalsson-muzikankirjutajan sädused 2004−2018 // «MusicBrainz.org» 14.04.2017. 

  ISNI: 0000 0000 7267 1672  MUSICBRAINZ: ee9eeb4e-8733-47bb-b461-005e85cee0b4  ERB: '''Njålsson, Gunnar K. A.'''
Russo Žan-Žak

**Žan-Žak Russo** ( [ʒɑ̃ˈʒak ʁuˈso]; sünd. 28. kezaku 1712, Ženev, Ženevan Tazovaldkund — kol. 2. heinku 1778, Ermenonvil'-usadib da žilo läz Parižad, Francii) oli Vauktustadud aigan franciž-šveicarine filosof, kirjutai da muzikankirjutai, botanikan sistematizirui. Sentimentalizman znamasine ezitai, Suren francižen revolücijan endustai, kucui säta täut sociališt kohtaižust.

## Biografii
Žan-Žak oli sündnu Isaak Russo-časuidenmastarin (1672−1747) i Ženevan pastoran Süzanna Bernar-vunukaižen pereheze, mam koli sündutesen aigan. Seičemevozne prihaine oli kanzan navettüd lapseks. Tat nai kahtenden kerdan, i prihaižen kazvatuz jätkustui 11-voččes igäspäi erazvuiččiš kodiš. Radoi lakijan, kodinäradoičijan, kodisekretarin.

Filosof sai tetabut Dižonan akademijan konkursan vägestajaks: «Tedoiden i čomamahtoiden udessündutand abuti-k mehen taban puhtastandale»-küzundha hän vastsi i ozuti kaik ičeze mail'mannägendad: «vauktustuz om varuline, i kaik kul'tur om kelastuz da ogeruz».

## Sädused
Vll 1761−1762 Russo pästi kaks' romanad: «Uz' Eloiza» i «Emil'», sid' pageni Šveicarijha i Anglijha «Emil'»-romanan antireligiozižen südäiolendan tagut. «Diskurs tazotomudes mehiden keskes» (1754) i «Kundaline kožundkirjutez» (1762) oma kaikiš znamasižembad tedotöd.

## Kanz
Russo tegi tundmust adivpertin Marija Tereza Levassör-abutajanke (1721−1801) vl 1745. Russon sanoiden mödhe, viž last oli sündnuded sen jäl'ghe (ezmäine — vl 1746), no kaik hö oliba anttud kazvatuzkodihe, mez' oli goll' i ei lugend ičtaze erasiden lapsiden tataks. Russon naind Levassöranke oli tehtud vn 1768 elokus, se oli tühj juridižikš. Marija Tereza kändihe filosofan avtoroiktusiden üks'jäižeks jäl'gnikaks.

## Homaičendad
Če Gevara Ernesto

**Ernesto Če Gevara** ( [ˈtʃe ɣeˈβaɾa], täuz' nimi **Ernesto Gevara**; sünd. 14. kezaku 1928, Rosario, Argentin — kol. 9. reduku, 1967, La Iger-külä, Bolivii) oli latinamerikaine revolücioner, lekar' (hirurg i dermatolog) da regbist, Kuban valdkundmez'. Oli vn 1959 Kuban revolücijan ühteks komandanteišpäi. «Če» om levitadud Argentinas kucundsana.

## Aigaližed voded
Ernesto oli sündnu ezmäižeks vagahaižeks Ernesto Gevara Linč-arhitektoran (1900−1987) i hänen Selija de la Serna-akan pereheze. Molembad kazvatajad oliba kreolad, segoitadud etniženke augotižlibundanke. Kanz sai maten (paragvaine čai) plantacijad jäl'gusen mödhe Mis'jones-agjas. Če Gevaral oli kaks' sizart i kaks' velled, kaik saiba üläopendust. Tuleban aigan revolücioner läžui kaks'voččes igäspäi elon hätkte, oli astmatikaks. Laps'aigan lühetud nimi oli *Tete*. Nor' Ernesto sportazi, lugi äjan, sidä kesken francijan kelel. Matkazi Argentinadme, sid' Suviamerikan päivlaskmadme i Keskuzamerikadme, täudui päivkirjad. Ühten aigan openui Buenos Airesan universitetas, i sai sen diplomad vn 1953 keväz'kul.

## Radmine revolücioneraks
Socialistižiden partijoiden ühtnijad abutiba Gevarale, andoiba rahoid matkadamha, oigenziba Gvatemalha Il'da Gadea-revolücionernaižennoks. Gevaran i Gadean kaceged oliba ühtejiččed, i hö naiba, eliba Mehikos. Če Gevara ühtni sodaekspedicijha Kuba-sar'he, päzui henghe onetoman tulendan aigan i abuti tehta revolücijad, sai vägestust pätajas toras läz Santa Klar-lidnad vn 1958 28.-31. päivil tal'vkud. Radoi Kuban Rahvahaližen bankan prezidentan (1959 i 1960), sid' Kuban tegimišton ministrusen pämehen (1961−1965). Kirjuti severz-se kirjoid politižiš temoiš.

## Mušt
Vl 1997 Gevaran da hänen kuden sebranikan jändused oliba mahapandud tošti kubaižen Santa Klar-lidnan mavzolejas Če Gevaran memorialan territorijal (om saudud vll 1982−1988). Vspäi 2013 Če Gevaran käzikirjutused mülüdas UNESCO:n dokumentaližhe «Mail'man mušt»-jäl'gushe. Revolücioneran mel'kuva om kävutadud dokumentaližiš fil'miš i muzikgruppiden pajoiš.

## Kanz
Če Gevara oli nainu kaks' kerdad: ezmäine ak — Il'da Gadea (1955−59), toine ak — Aleida Marč (vspäi 1959). Kaks' poigad i koume tütärt sünduiba naimiželos.

## Homaičendad


## Irdkosketuz
* [Če Gevaran torgun istorii Santa Klar-lidnas ''ecured.cu''-saital.](http://www.ecured.cu/Plaza_Che_Guevara_(Santa_Clara))
Keins Džon Meinard

**Džon Meinard Keins** (; sünd. 5. kezaku 1883, Kembridž, Anglii, Sur' Britanii — kol. 21. sulaku 1946, Tilton-usadib läz Förl-küläd, Päivnouzmaine Susseks-grafkund, Anglii, Sur' Britanii) oli britanine (anglijalaine) ekonomist, lord.

Tedomez' pani ekonomižen teorijan keinsianižuz-čuradusen alust. Hän om makroekonomik-tedon ühteks sädajišpäi. Sen ližaks, Keins om ühten naceinuden teorijoišpäi tegijan.

## Biografii
Kembridžan universitetan ekonomikan Džon Nevil Keins-opendai oli hänen tat. Džon Meinard openui Itonan kolledžas i Kunigazližes kolledžas (Kembridž).

Mez' zavodi kar'jerad valdkundaližel radnikoičendal, radoi Kunigazližes laudkundas Indijan rahaazjoiš da valütas vll 1906−1914, sid' britanižen rahaazjoiden ministruses (1915−1919), redaktirui «Economic Journal»-aiglehtest (vspäi 1911 surmhasai). Vodespäi 1919 Keins eli Kembridžas, no mäneti äi aigad raten Londonas i oli severziden-se rahakompanijoiden ohjanduzkundan ühtnijan, joganedal'žen «Nation»-lehtesen pidajan, konsul'tirui Suren Britanijan ohjandust, sai finansišt hüvinolendad investicijoiden panmižel.

## Tedoradmine
Ekonomist sai tetabut 1930-nziden voziden Suren depressijan aigan. Hänen meletused tegiba kumaidust ekonomižes tedos, vahvišti, miše ühthine küzumine märičeb ekonomišt aktivižust, i neoklassine teorii varastab tühjaks radtorgusen joudjališt reguliruindad. Keins tariči fiskaližen i rahakreditpolitikan instrumentoiden kävutandad pehmdamha krizisoiden da depressijoiden jäl'gid. Läz kaik kapitalistižed ohjastused tegeškanziba Keinsan melen mödhe jäl'geližel kahtel voz'kümnel.

Keins kirjuti läz kümned tedotöd rahaazjoiš, päine tö om «Otmižen, procentan da rahoiden ühthine teorii» (angl. *The General Theory of Employment, Interest and Money*, 1936).

## Homaičendad
Armastuz i revolücii

**«Armastuz i revolücii»** () om braziline TV-serial dram-žanras. Original om portugalijan kelel.

Kaik om 204 epizodad serialas, kaikutte om 60 minutad hätkte. Serial lähtli ekranoile Brazilijan televizijan SBT-verkos vl 2011 vhesai 2012.

## Rolid
### Pärolid
* *Maria Paišao* — Graziella Scmitt
* *Mažor Žoze Roberto Guerra* — Klaudio Lins
* *Miriam Santos* — Thais Pačolek
* *Tiago Paišao* — Mario Kardoso

### Täuz'kaznuded
* *Mažor Filinto Guerra* — Niko Puig
* *Olivija de Oliveira Guerra / Violeta Antunes* — Patrisija de Sabrit
* *Rubens Batistelli* — Likurgo Spinola
* *Albertino Aranija-delegat* — Žaime Periard
* *Fritz Stein* — Ernando Tiago
* *Fransisko Duarte* — Karlos Thire
* *Marina Campobello* — Giselle Tigre
* *Marcela Vina-doktor* — Lusiana Vendramini
* *Žoao Paišao* — Paulo Leal
* *Mario Viana* — Gustavo Haddad
* *Stela Lira* — Žoana Limaverde
* *General Alcides Lobo Guerra* — Reinaldo Gonzaga 
* *Ana Guerra* — Glause Graieb 
* *Žandira Maciel* — Lusia Verissimo 
* *Lusia Paišao* — Fatima Freire
* *Bianca Luz* — Isadora Ribeiro 
* *Nina Madeira / Natalia* — Pati Dežesus 
* *Inacio-pastor* — Pedro Lemos 
* *Roberto Salvatto* — Kaka Rosset 
* *Geraldo Cordeiro* — Klaudio Kavalkante 
* *Tenente Telmo Rosa* — Fabio Villa Verde
* *Odete Fiel* — Gabriela Alves 
* *Karlo Fiel* — Markos Breda

### Mugažo
* *Felisiana* — Nikole Puzzi
* *Rui Domenico de Oliveira-doktor* — Antonio Petrin
* *Koronel Santos* — Ivan de Almeida
* *Margarida Aranija* — Regina Remencius
* *Luis Fagundes Muniz* — Elcio Monteze 
* *Bartolomeu Fagundes Muniz* — Fabio Rhoden
* *Marta* — Dani Moreno
* *Edit* — Aime Madureira 
* *Davi* — Tiago Abravanel 
* *Nelson* — Daniel Uemura 
* *Bete* — Natalia Vidal 
* *Heloísa* — Nataša Haidt
* *Kleo* — Kamila dos Anžos
* *Gabriel*' — Diego Montez
* *Paulo Tavares-kapitan* — Daniel Marinijo
* *Žeova Santos* — Lui Mendes
* *Koronel Demostenes* — Mario Boržes
* *Lola Fagundes* — Sidinha Milan
* *Francisco Bento-pastor* — Diogo Savalla Picči
* *Lara Fiel* — Bruna Karval'jo
* *Alice Fiel* — Thaynara Bergamim
* *Augusto Fiel-doktor* — Rogerio Marcico
* *Elizangela Vina* — Elizabet Hartmann
* *Marcelo Vina* — Luis Karlos de Moraes
* *Žuliana* — Patrisija Maio
* *Roberto* — Mateus Karrieri 
* *Kubano Diego* — Karlos Dias 
* *Miguel Salvatto* — Thiago Picči

### Kameo
* *Monsenor* — Luis Baccelli
* *Vilminija* — Samanta Dalsoglio
* *Paulo Arikatan* — Valdir Gozzi
* *Marilia* — Marilise Cosenza
* *Akiles Lobo Guerra* — Alešandre Frederiko
* *Sonia Salvatto* — Isadora Petrin
* *Gomes* — Danilo Sacramento
* *Edson Luis* — Kleber Martins
* *Ivone* — Mariusa Bregoli
* *Kouto* — Marcelo Reis
* *Major Boržes* — Roberto Skora
* *Žulijo* — Rodrigo Zanardi
* *Toni* — Ronaldo Oliva
* *Harri* — Viktor Branko

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Serialan lehtpoled SBT-telekanalan saital (''sbt.com.br''). 
* Serial ''imdb.com''-saital. 
* Serial ''kinopoisk.ru''-saital.
Veber Maks

**Maks Veber** (), täuz' nimi om **Maksimilian Karl Emil' Veber** (; sünd. 21. sulaku 1864, Erfurt-lidn, Prussii — kol. 14. kezaku 1920, Münhen, Germanijan imperii) oli saksalaine filosof, sociolog, istorik, jurist da ekonomist.

Lugetas tedomest sociologijan ühteks alusenpanijoišpäi ühtes Emil' Dürkgeimanke i Karl Marksanke. Veberan tedomel'hetartusen päobjekt oli ristitkundan vajehtusen processad, sen päličmänend veroližes toižendaspäi nügüd'aigaižele: racionalizacii i sekulärizacii. Opponirui Marksan istorižen materializman koncepcijad i ozuti, miše religijan kul'turine paineg om tärged el'gendamha Päivnouzmman kapitalizman ižanduzformad.

## Biografii
Veber openuškanzi Geidel'bergan universitetas vl 1882, voden saldatusen jäl'ghe openui Berlinan universitetas i sai juristan arvod. Jätkusti opendust siš, vl 1889 sai juridižen tedodoktoran arvod. Maks nai vl 1893, Marianna Veber (neiččel Šnitger, 1870−1954) oli hänen ak, mugažo tedomez', par ei voind sündutada lapsid i ei olend heid.

Maks Veber radoi universitetan opendajan Berlinas, Fraiburgas i Geidel'bergas vhesai 1899, sid' läžui psihologižikš tatan surman jäl'ghe — rideganzi tatanke, i Maks Veber-vanhemb koli kahtes kus. Tedomez' tervehtihe i oli otnus tedoradmižhe, vl 1907 sai elod jäl'gusen mödhe.

Ezmäižen mail'man sodan aigan Veber oli armijan varaoficeran, organizui läžundkodid Geidel'bergas. Vl 1919 ühtni Veimaran konstitucijan sädamižhe. Tedomez' tartutihe ispanižel grippal i koli pnevmonijaspäi.

## Valitud tedotöd
* «Protestantine etik i kapitalizman heng» (, 1904−1905)
* «Kitain religii: Konfucijanizm i daosizm» (*Konfuzianismus und Taoismus*, 1915)
* «Indijan religii: Induizman i buddizman sociologii» (*Hinduismus und Buddhismus*, 1916)
* «Amuine judaizm» (*Das antike Judentum*, 1917−1919, ezm. pästand 1921, om vaumitud Marianna-akal)
* «Politik kucmuseks i professijaks» (*Politik als Beruf*, 1919)
* «Ižanduz i ristitkund» (*Wirtschaft und Gesellschaft*, ezm. pästand 1922, om vaumitud Marianna-akal) (magnum opus — elon päine tö)
* «Ühthine ekonomine istorii» (*Wirtschaftsgeschichte*, ezm. pästand 1923)
* «Valdkundan sociologii» (*Staatssoziologie*, ezm. pästand 1956)

## Homaičendad
Sartr Žan-Pol'

**Žan-Pol' Šarl' Emar Sartr** ( [ʒɑ̃ˈpɔl saʁtʁ]; sünd. 21. kezaku 1905, Pariž, Francii — kol. 15. sulaku 1980, sigä-žo) oli francijalaine egzistencializman filosof, kirjutai (p'jesad, proz, politižed essed) i pedagog. Vn 1964 Nobelän premijan literaturas laureat, pučihe sišpäi kaičemha ičeze personališt ripmatomut i Nobelän komitetan nevondkundaliženvastaižen radmižen tagut.

## Biografii
Žan-Pol' oli sündnu Francijan Žan-Batist Sartr-sodamerioficeran i hänen Anna-Marija Šveicer-akan pereheze. Priha oli üks'jäižen lapsen kanzas, tat koli vagahaižen 15-kuižes igäs. Sai opendust La Rošelin liceiš, sid' Normaližes üläškolas (Pariž) i vahvišti dissertacijad filosofijas.

Sartr openzi Francijan liceistoid filosofijha vll 1929−1939 i 1941−1944. Vl 1939 služi armijas meteorologistal, putui saksan plenha. Vspäi 1944 oli otnus literaturižhe radmižhe tobjimalaz. Vl 1953 oli valitud Mail'man kožundan Nevondkundha ühtnijaks, ozuti hurakacegid. Pid'oiteli Alžiran ripmatomuden tahtoid vl 1956, nacionalistad-toračud poukahtiba filosofan faterad Parižan keskuses kahtišti i anastiba hänen «Uded aigad»-aiglehtesen (*Les Temps modernes*) redakcijad viž kerdad. Kirjutai ei sädand prozad vn 1964 pučindan premijaspäi jäl'ghe. Ühtni vn 1968 francižhe «Rusttaha semendkuhu» — üläopenikoiden revolücijha.

Tedomez' eli avoinudes partnörižuses Simona de Bovuaranke (1908−1986) üläškolan aigaspäi Sartran surmhasai. Simona oli kirjutai i mugažo egzistencializman filosof, feminist. Par oli lapsetoi.

## Valitud sädused
;Čomamahtoline literatur
* «Tuskištuz», roman (, 1938)
* «Sein», sanutesiden kogoduz (*Le Mur*, 1939)
* «Joudjuden teil», jänu kesken tetralogii (romanad, *Les chemins de la liberté*, 3 tomad, 1945−1949)
* «Vaihed», avtobiografine starin (*Les Mots*, 1964)

;Filosofižed töd
* «Olend i ni-mi» (*L'Être et le néant*, 1943)
* «Dialektižen melen kritik» (*Critique de la raison dialectique*, 1. tom 1960, 2. tom 1985)

## Homaičendad
Gil'bert David

**David Gil'bert** ( [ˈdaːvɪt ˈhɪlbɐt]; sünd. 23. viluku 1862, Königsberg, Prussii — kol. 14. uhoku 1943, Göttingen, Germanijan imperii) oli saksalaine universaline matematikantedomez'.

## Tedotond
Gil'bert nimiti da šingoti äi alusenpanijoid teorijoid matematikan sarakoiš. Kaikiš tetabad oma: hänen ezmäine täuz' Evklidan geometrijan aksiomatik, i Gil'bertan avaruziden teorii — nügüd'aigaižen funkcionaližen analizan üks' alusišpäi. Hän tegi suren tondon invariantoiden teorijha, mugažo nenihe sarakoihe: ühthine algebr, matematine fizik, integraližed tazostused, matematikan alused. Andoi kaikuččele sarakole ičeze elon märitud pordod.

Gil'bertan radod abutiba šingotada severz'-se uzid tedoid, niiden keskes oma kvantine mehanik, gazoiden kinetine teorii, matematine logik.

Tedomehen töd-käzikirjutused mülütiba äi petusid, oli jüged vaumita niid pästandale. Tedotöd geometrijan, logikan i matematikan alusiš oma kogotud da paindud.

## Biogafii
David oli sündnu Otto Gil'bert-sudijan kanzha, openui Königsbergan universitetas vll 1880−1885. Vahvišti dissertacijad invariantoiden teorijas i vspäi 1886 radoi matematikan professoran-opendajan Königsbergas. Vspäi 1892 tedomez' oli nainu, Kete Jeroš oli hänen ak (saks. *Käthe Jerosch*, 1864−1945), üks'jäine Franc-poig oli läžui (meletoi).

Vspäi 1895 professor eli da radoi Göttingenan universitetas koumekümne viž vot, äjad tetabad matematikantedomehed sirdiba verhiže maihe nacistoiden tulendan jäl'ghe. Vl 1900 publikoiči 23 probleman nimikirjutest, pättihe sidä kaikel mirul 20. voz'sadan aigan. Vspäi 1902 Gil'bert radoi mugažo «*Mathematische Annalen*»-tedoaiglehtesen redaktoran. Vspäi 1922 tedomez' tahtoi formalizuida kaik matematikad, no vl 1931 Kurt Gödel' ozuti sen tahton voimatomut, todesti teoremad.

## Homaičendad