open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rains

**«Rains»** om amerikaine muzikgrupp Fort Ueinspäi (Indian-štat). Edestab pajoid postgranž- i hardrokan žanras 2000. vspäi.

Grupp om nimitadud Džeff Reins-lideran i alusenpanijan kanzannimen mödhe, hän sädi kollektivad vižkümnevoččen. «Rains» tegi surid turid, gastrolirui kahesa vot rattemata mugoižidenke gruppoidenke kut «Five Finger Death Punch» i «Black Stone Cherry». Sen jäl'ghe Reins-alusenpanii päti vedatada enamba tarkust ičeze tütrele, tatukompanijale i uden al'boman sädandale üks'päin.

## Mülükund
;Nügüdläine
* Džeff Reins (*Jeff Rains*) — edestab äjil soitoil, ende vaiše pään' i gitar

;Enččed ühtnijad
* Džeison Anderson (*Jason Anderson*) — gitar
* Mett Hopkins (*Matt Hopkins*) — bass
* Džo Šul'c (*Joe Schultz*) — barabansoitod.

## Diskografii
### Studijanal'bomad
* 2010 — *Stories* (Sanutesed)
* 2014 — *From The Ashes* (Tuhkaspäi)
* 2019 — *N.F.D.M*

### Singlad
* 2010 — *Liar* (Kelastai)
* 2011 — *Look in My Eyes* (Kacu minun sil'mihe)
* 2011 — *Tearing Us Apart* (Erigoitten meid)
* 2012 — *Pressure* (Painuz)
* 2012 — *White Christmas* (Vauktad Raštvad)
* 2014 — *Better Man* (Paremb mez')
* 2014 — *Hero* (Vägimez')
* 2019 — *Ghost* (Bukoi)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Muzikgruppan oficialine sait (''rainsmusic.com'').
Ö (aig)

**Ö** om aigan keskust, mäneb jäl'ges ehtad da homendesen edes. Kaidas el'genduses (Man täht), ö om aigkeskust, konz Päiväine om alemba taivhanröunan linijad. Ö tuleb jäl'ges tikahtust. 

Ku öl Päiväine om taivhanröunan südäimes vai läz sidä, ka kuctas necidä aigpordod **[[vauktad öd|vauktaks öks]]**. Voib kacelta sidä nägust kezaaigan Man pohjoižes (sidä kesken agjoiš, kus Vepsänma sijadase). Polärine ö tuleb tal'vaigan, mugoman ön hätkeližuz om ühtes päivesespäi polärižel pirdal pol'vodehesai nabal.

Evropan amuine ristitišt lugi aigad öiden verdal, ei ole päividen. Nügüd'aigan päivesen lugun vajehtuz tegese öl, se sättub ristituiden elole, sikš miše hö magatas sil aigal päpaloin (päiči öaterjoiden radnikoid). Erased gavedid i živatad vedadas ölišt elonmahtod i magatas päiväl, ka nimitadas niid sen tundusen mödhe (oz., öhabuk).

Järgeližes el'genduses ö om kaik aig, konz päiväižen diskan röun om alemba nägujad taivhanröunad, sidä kesken hämär. Levedusil 48°..65° ei oleskele täuzin pimedad öd, ka täuz'arvoine uni om tarbhaine ristitun täht. Astronomine ö, vai süvä ö , tuleb astronomižen hämäran jäl'ghe i zavodiše päiväižen keskusen todesižen taivhanröunan alle laskendanke alemba mi 18°.

## Öihe sidodud vepsän muštatišed

* *Hüvä vest' öhuden völ magadab, a huba pigai tuleb.*
* *Pit'kad päiväd radmata, pit'kad öd magadamata.*


## Kacu mugažo
* Päivesen aig
* Päivnouzmaig, tikahtuz
* Öine foto

## Homaičendad
Orokalaižed

**Orokalaižed** (orok.: *ульта / уйльта*, ) oma igähine rahvaz Venäman Edahaižes Päivnouzmas.

Vn 1897 rahvahanlugemine löuzi 749 orokalašt. Nügüdläine lugu om läz 400 ristitud (2002), sidä kesken koume nelländest elädas Sahalinan agjas (Poronaisk i Noglikin rajon). Rahvahan keled oma orokan da venän keled.

Venäman imperijas, Japonijas i nevondkundaližen aigan rahvahan päradmižed oliba pedranvodind da kalapüdo. Eliba čumas tal'vel i but'kaižes kezaaigan. Uskoihe londusen rahkoihe. Nügüd'aigan rahvahan ezitajiden tobj pala ei veda verolišt elonmahtod.

## Homaičendad
Eht

**Eht** om aigan keskust, mändud jäl'ges päiväd da ön edes.

Necen aigan Päiväine sabustab gorizontad da zavodiše tikahtuz; nece rippub voz'aigaspäi i sikš libub erazvuiččiš časuiš.

## Ehtha sidodud vepsän muštatišed

* *Ehtal itkend, homencel nagrand.*
* *Elin päivän ehthasai.*
* *Homendeses päiv jätkta, ala ehtkoižes.* (zavodi azjoid homendesel)
* *Homendez om ehtad melevamb.*
* *Mäni päiv, tuli eht — surm i lähemba.*
Päiv (znamoičendad)

Piidab erištada nenid tärtusid:
* **[[Päiv]]** (:en:Daytime, :ru:День) — aig päiväižen nouzmaspäi laskmhasai.
* Päivez (:en:Day, :ru:Сутки) — aigan märičendühtnik, om 24 čashu tazostadud.
Kastamonu

**Kastamonu** (mugažo turkan kelel; ) om lidn Turkanman pohjoižes. Se om Kastamonun agjan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 18. voz'sadal edel m.e.. Sen nimi oli *Timonion* (grek. *Τιμόνιον*) 10. voz'sadahasai m.e., konz Vizantijan tulijan Isaak I Komnenos-imperatoran tat, Manuel Erotikos Komnenos, sai mad siš da sauvoi lidnusen. Lidnuz sai *Kastra Komnenon*-nimen (grek. *Κάστρα Κομνηνών*). Aigan mändes nece nimi oli lühetud *Kastamone*-nimehesai, sid' kätihe nügüdläižikš, turkan kartte. Turkanman «sobiden revolücii» zavodihe Atatürkan paginan jäl'ghe neciš lidnas vn 1925 23. päiväl elokud.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan suves. Se seižub Karasomak-jogen alangištos (Mustmeren bassein), 774 m korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Mustmeren randhasai om 65 km pohjoižhe orhal, Ankar-pälidnhasai om 180 km suvhe-suvipäivlaskmha orhal vai 240 km avtotedme.

Klimat om ven kontinentaline. Heinkun i elokun lämuz om +20 C°, vilukun — −1 C°, voden keskmäine lämuz om +9,8 C°. Absolütine minimum oleskeli −26,9 C°. Paneb sadegid 480 mm vodes, enamba semendkus-kezakus (71..74 mm vodes).

## Eläjad
Vn 2011 Turkanman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 93 347 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.

Kastamonun universitet radab lidnas vspäi 2006.

## Transport
Avtote ühtenzoitab lidnad Mustmeren randištonke.

Ühtennimine civiline lendimport (*KFS*, 90 tuhad passažiroid vl 2017) om olmas vspäi 2013, se sijadase 10 km suvipäivnouzmha lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Stambulha.

## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''kastamonu.bel.tr'').
Lužkovan stil'

M. k. **«Lužkovan stil'»** om neologizm Venäman Moskv-pälidnan stil'eriližusiden znamoičendan täht Jurii Lužkovan lidnanohjandusen pordos (1992−2010). Lugetas kaprom-stilin statjaks (*kapitalistine romantizm*), levigandihe valdkundan provincialižiš-ki lidnoiš.

Lužkovan sauvusiden pästilid oma postmodernizm, eklektik, istorizm, kitč. Enččen meran sanoiden mödhe, eklektik om Moskvan arhitekturan ühthine pird, se om erazvuiččen Venäman pälidn. Lužkovan arhitektur harakterizuiše pertišton sistematomusel, pertiden čomitandal čuhunduižiden da baläsinoiden abul, «min-ni pojaviden» materialiden kävutandal krepindas. Sen ližaks, arhitekturan sferan kamandiž-administrativine pätandsistem andoi voimust panda mantazole istorižen pertišton kogonaižid fartalid lendamha uden stilin pertid niiden sijas.

Nece «stil'» sai äi kritikad čomamahtmehišpäi.

Lužkovan stilin ezikuvad oma mugomad sauvused kut «Nautilus»-torguindkeskuz Lubänkan torgul, «Puškin i Natali»-fontan Nikitan Verai-torgul, Operpajatandan keskuz Galina Višnevskajan nimed Ostoženkal, «Belii lebed'»-restoran Puhthidenno uitoidenno, «Samsung»-ofispert' Sur' Jakimank-irdal, «Novinskii passaž»-torguindkeskuz, «Patriarh»-pert' Patriarhuitoidenno, «Kodi-muna» Maškovan irdal.

## Kacu mugažo
* Jurii Lužkov, Zurab Cereteli
* Stalinan ampir
Doncova Dar'ja

**Dar'ja Doncova** (), todesine nimi — **Agrippina Arkad'jevna Doncova (Vasil'jeva)** (ven.: *Агриппина Аркадьевна Донцова (Васильева)*; sünd. 7. kezaku 1952, Moskv, NSTÜ) om venälaine kirjutai, radio- da TV-vedai, naiždetektividen avtor, kirjuti scenarijoid TV-serialiden täht.

Naine lopi opendust Moskvan valdkundaližen universitetan žurnalistikan fakul'tetal vl 1974. Hänen rad oli verhiže kelihe sidodud, openui niid süvižikš lapsessai.

Sädab vspäi 1999. Kirjuti enamb mi 260 kirjad, kirjserijoiš tobjimalaz. Venäman kirjkodin oficialižiden andmusiden mödhe, vll 2012−2018 Doncovan kirjad oliba kaikiš enamba pästtud Venämaha čomamahtoižen literaturan täuz'kaznuziden täht jaguses.

## Homaičendad
Spellbound Tour 2009

**«Spellbound Tour 2009»** om italižen Lacuna Coil-muzikgruppan 2009-nden voden koncertine tur AÜV:oidme Spellbound-singlan promotiruindan täht. Se oli gruppan ezmäine amerikaine koncertine tur kahtes vodes.
* Turan augotiž — 4. heinku 2009, El' Paso (AÜV)
* Turan lopind — 11. eloku 2009, Kolorado Springs (AÜV)

Gruppan hulduteses oliba Kill Hannah-, Seventh Void- da Dommin-kollektivad.
Tofalaralaižed

**Tofalaralaižed** (tof.: *тоъфа / тофа / топа / тоха*, ) oma rahvaz, elädas Venäman Irkutskan agjas tobjimalaz.

Lugu om läz 800 ristitud (2002). Rahvahan keled oma tofalaran da venän keled.
Truhmenad

**Truhmenad** (truh.: *туркмен*, ven.: *трухмены / ставропольские туркмены*) oma turkmenalaižiden etnografine grupp.

Elädas Venämas, Stavropolin randas. Ühthine lugu om tundmatoi, läz 13—14 tuhad ristituid (2002). Pagištas turkmenan kelen truhmenan paginal.
Gitar

**Gitar** om populärine kaiked mail'madme jändesoit. Sättutoittas kut akkompanine vai soline soit äjižiš muzikaližiš stiliš, ozutesikš blüzas, kantris, flamenkos, rokas da toižiš; i mugažo džazas (harvoin).

Om kaks' gitaran pätoižendad — **[[akustine gitar|akustižed]]** da **[[elektrine gitar|elektrogitarad]]** (no om toižid-ki). Mugažo erinedas niid jäntkiden lugun, korpusan forman, diapazonan, augotižlibundan (valdkundan hamas) mödhe da m. e.

Klassine gitar šingotihe Ispanijas 15. voz'sadal. Nimituz libui amuižgrekan liran kifar-toižendaspäi, sen latinine *cithara*-nimi kändihe Keskaigan nenikš formikš: *kitaire, quitaire, quitarre*.

Soiton päpalad oma rezoniruindkorpus, kaglut, konorüt kolkidenke i koume..kuz' jändet. Jäntked kingitadas korpusan alapalan kehkrale iškusele, vätas niil plektran abul.

## Homaičendad
Lühüdad nardad

**Lühüdad nardad** (vai muite **nardad**) oma laudanvänd melen täht. Sätihe amuižes Iranas.

Nece om kaikiš populärižemb **[[nardad|nardoiden]]** toižend. Vänd om kahten täht, partijan hätkeližuz — 5..20 minutad.

Vändon met om sirta kaikid ičeze fiškid ičeze kodihe i sid' heitta niid laudaspäi. Ezmäine mugoine vändai kändase partijan vägestajaks.

## Kacu mugažo
* Pit'kad nardad
Nardad

**Nardad** oma tetab Päivnouzmman laudanvänd specifižidenke ohjandimidenke.

Nardoiden pätoižendad oma **[[lühüdad nardad]]** (kaikiš tetabambad kaiked mail'madme) da pit'kad nardad; no om i äi erazvuiččid toižendoid mail'man regioniden riviš.

Vändon laud om jagadud kahteks poleks. Kaks' ristitud ühtnedas vändho, sen seansan hätkeližuz om 5..30 minutad. Kävutadas 15 vauktad fiškad i 15 mustad, kaks' vändlud.

## Homaičendad
Kuvatud mez' (fil'm, 1973)

**«Kuvatud mez'»** () om voden 1973 tetab britanine triller. Režissör — Robin Hardi.

## Rolid
* *Govi-seržant* — Edvard Vudvard
* *Sammersail-lord* — Kristofer Li
* *Rouz-miss* — Dajan Silento
* *Uillou* — Britt Ekland
* *Kirjištneižne* — Ingrid Pitt
* *Alder Makgregor* — Lindsi Kemp

## Homaičendad
Manifesto of Lacuna Coil

**«Manifesto of Lacuna Coil»** (*Lacuna Coil:an manifest*) om italižen Lacuna Coil-muzikgruppan parahimiden hitoiden kompiläcijanal'bom. Se om pästtud 2009-ndes vodes.

## Pajoiden nimikirjutez
# *[[Our Truth]]* (4:03, Meiden tozi)
# *[[Closer]]* (3:02, Lähemba)
# *[[Within Me]]* (3:39, Minun südäimes)
# *[[Enjoy the Silence]]* (4:06, Magita hillüdel)
# *[[Swamped]]* (4:00, Upotadud)
# *[[Heaven's a Lie]]* (4:47, Rai om kelastuz)
# *Daylight Dancer* (3:50, Kargaidai päivänvauktuses)
# *To Live is to Hide* (4:35, Eläda znamoičeb peittas)
# *Cold Heritage* (5:23, Vilu jäl'guz)
# *Senzafine* (3:54, Lopmätoi *italijan kelespäi*)
# *Honeymoon Suite* (4:31, Lüksnomer oluhasiden täht)
# *My Wings* (3:45, Minun suugad)
# *Falling Again* (5:07, Lankten tošti)
# *No Need to Explain* (3:40, Eile tarbhaižut sel'gitada)
# *The Secret* (4:18, Peituz)
Homnesjäl'gen

**«Homnesjäl'gen»** () om voden 2004 tetab amerikaine fil'm-katastrof. Režissör — Roland Emmerih.

Fil'm sai vn 2005 BAFTA- i MTV Movie Awards-premijoid parahimiš vizualižiš effektoiš.

## Süžet
Süžet oti aluseks vn 1999 amerikaižiden Uitli Striber- i Art Bell-kirjutajiden «Tuleb mail'man ülätorok»-romanad (*The Coming Global Superstorm*). Starinoičese sän anomalijan mödhe, sen aigan il'man lämuz lankteb AÜV:oiš −100 Cel'sijan gradushasai ciklonan likundan aigan.

## Rolid
* *Džek Holl* — Dennis Kueid
* *Sem Holl, Džekan poig* — Džeik Džillenhol
* *Lora Čepmen* — Emmi Rossum
* *Džeison Evans* — Deš Maihok
* *Frenk Harris* — Džei O. Sanders
* *Lüsi Holl-doktor* — Sila Uord
* *Džanet Tokada-sänendustai* — Temlin Tomita
* *Parker-astronavt* — Saša Roiz
* *Terri Repson-professor* — Ien Holm
* *Džei Di* — Ostin Nikols
* *AÜV:oiden Bleik-prezident* — Perri King
* *AÜV:oiden Reimond Beiker-varaprezident* — Kennet Uelš

## Homaičendad
Venäman TV-kanalad

Joga Venäman TV-kanalale pidab olda kožujanke valdkundaliženke todištusenke registracijas. Kanalal alusenpanii i valdoičii kompanii om olmas.

Alemba om **Venäman TV-kanaloiden nimikirjutesid**.
* **[[Venäman TV-kanaloiden 1. mul'tikompleks|1. mul'tikompleks]]** (kaikile sättujad)
* **[[Venäman TV-kanaloiden 2. mul'tikompleks|2. mul'tikompleks]]** (toižed znamoičendan mödhe)
* **3. mul'tikompleks** (planoiš, regionaližiden i municipaližiden TV-kanaloiden täht)
* **[[Venäman federaližed TV-kanalad|Federaližed TV-kanalad]]** (päiči 1. i 2. mul'tikompleksas)
* **[[Venäman regionaližed TV-kanalad|Regionaližed TV-kanalad]]**
Joga region valičeb ičeze üks'jäšt kaikile sättujad kanalad. Tarbhaičendad: ičeze kontent otab koume nelländest vai sen enamba, oigenduz nägub regionan territorijan polel vai sen enamba.
* **[[Venäman municipaližed TV-kanalad|Municipaližed TV-kanalad]]**
* **[[Venäman TV-kanalad verhiš maiš]]**
----
* **[[Enččed Venäman TV-kanalad|Enččed TV-kanalad]]**
Operacii «I» da toižed Šurikan ozaitelemižed

**«Operacii «I» da toižed Šurikan ozaitelemižed»** () om 1965-nden voden nevondkundaline fil'm komedii-žanras.

Vn 1965 valdkundan kinoprokatan lider, kaik 69,6 mln ristituid tuliba kacta fil'mad. Režissör — Leonid Gaidai. Fil'mdand da tehmine mäniba Leningradas, Moskvas, Jaltas i Odessas vn 1964 semendkuspäi vn 1965 sulakuhusai. Ezmäine ozutez tegihe vn 1965 23. päiväl heinkud, läksi ekranoile 16. elokud.

Fil'm kogoneb koumes novellaspäi: «Ühtesradnik», «Noidustand», «Operacii «I»».

## Rolid
* *Šurik-üläopenik* — Aleksandr Dem'janenko
* *Lida* — Natal'ja Seleznöva
* *Prorab* — Mihail Pugovkin
* *Urad* — Jurii Nikulin
* *Varuč* — Georgii Vicin
* *Mahtav* — Jevgenii Morgunov

## Homaičendad
Brilliantine käzi

**«Brilliantine käzi»** () om 1968-nden voden nevondkundaline kinokomedii.

Režissör — Leonid Gaidai. Fil'mzihe Moskvan agjas, Tuapses, Sočiš i Bakus «Kontrabandistad»-radnimitusenke.

## Rolid
* *Semön Semönovič Gorbunkov* — Jurii Nikulin
* *Nadežda Ivanovna, Gorbunkovan ak* — Nina Grebeškova
* *Šef, kontrabandan joukun pämez' * — Nikolai Romanov, änetoiti Konstantin Tirtov
* *Gennadii Kozodojev (Geša-kontrabandist)* — Andrei Mironov
* *Lölik-kontrabandist* — Anatolii Papanov
* *Varvara Plušč, pertin ohjandai, Gorbunkovan susednaine* — Nonna Mordükova
* *Anna Sergejevna-čomač* — Svetlana Svetličnaja, änetoiti Zoja Tolbuzina

## Homaičendad
Kavkazalaine tabanu vai Šurikan uded tegod

**«Kavkazalaine tabanu vai Šurikan uded tegod»** () om 1966-nden voden nevondkundaline kinokomedii.

Režissör — Leonid Gaidai.

## Rolid
* *Šurik* — Aleksandr Dem'janenko
* *Nina* — Natal'ja Varlei (änetoitand — Nadežda Rumänceva)
* *Saahov* — Vladimir Etuš
* *Džabrail, Saahovan avtovedai* — Frunzik Mkrtčan
* *Urad* — Jurii Nikulin
* *Varuč* — Georgii Vicin
* *Mahtav* — Jevgenii Morgunov

## Homaičendad
Lukumades

**Lukumades** ( *Loukoumades*, ,  *lukmāt*, لقمة القاضي‎ *lukmat al-kādi*) om(a) grekan, turkan da araban keitandoiden maged emäguz, pončikan pojav.

Tehtas septahthaspäi koričun ližandanke. Räkištadas fritüras, vilugoitusen jäl'ghe valatadas medel vai saharsiropal, pudotadas koričud. Södas kut desert (Turkanmas) vai murgn'al (Grekanmas) i surustuseks.

Üks' desertan šuruine om pen' surtte, södas blödad üksin harvoin, sikš kävutadas «lukumades»-sanad tobjimalaz, mitte om äilugus. Sönd tarbhaičeb hangošt. Ku šuruižed oma ainastadud špaguižile, ka voib söda ladlusita.

Blödan nimituz libub araban kelespäi, *lukmat*-sana znamoičeb «kebn surustuz», «pallišk» (kc. mž. «rahat-lukum»). Emägusen *lukmat al-kādi*-toižend om ümbrikirjutadud 13. voz'sadal keitandreceptoiden Al'-Bagdadi-keradajal.
Pontan grekalaižed

**Pontan grekalaižed**, vai **pontijalaižed** (ičeze nimituz **romejad**,  *romaioi* «rimalaižed»; pont. i  *pontioi*, , ) oma grekalaižiden etnografine grupp istorižes Pont-agjaspäi Mustmeren suvipäivnouzmaižel randal.

Ortodoksižed hristanuskojad päpaloin, islamanuskojad Turkanmas.

## Lugumär i elämižsijad
Pontijalaižiden kodima om nügüdläižen Turkanman territorii (sen pohjoine da öbok), no 1920-nziš vozišpäi äjad heišpäi hül'gäižiba valdkundad. Ühthine lugu om läz koumed millionad ristituid.

Elädas Grekanmas (2 mln), Turkanmas (läz 340 tuhad), AÜV:oiš (200 tuh.), Saksanmas, Venämas i Ukrainas (läz 100 tuhad kaikuččes), znamasižed gruppad oma Kipras, Avstralijas, Kanadas, Gruzijas i Keskuzazijan maiš.

## Keled
20. voz'sadaspäi rahvahan ezitajad pagištas elämižen valdkundan kelel (grekan, anglijan, venäkelel da tž.). Ičeze pontan kel' (dialekt) tezi vaiše läz 300 000 ristituid.
Kolan norvegijalaižed

**Kolan norvegijalaižed** (, ) oma norvegijalaižiden etnografine grupp. Sirdiba Murmanan randale Aleksandr II-carin vn 1860 käskön jäl'ghe elänzoitmaha tahod, i vodele 1917 oli heid enamba tuhad.

Elädas Venäman Murmanskan agjas. Vodele 2004 kaks' sadad heišpäi sirdiba elämha Norvegijha repatriacijan programan mödhe. Tarkoiged ühthine lugu om tundmatoi. Pagištas norvegijan da venän kelil.
367943 Duende

**367943 Duende** vai **2012 DA<sub>14</sub>** om asteroid appolonoiden gruppas. Om avaitud 2012-nden voden 23. päiväl uhokud La Sagr-observatorijas (Ispanii).

Diametr om läz 44 metrad. Mass om läz 130 tuhad tonnoid. Tegeb täut pörut ičeze värtmudel 9,5 časus. Lendi Mannoks kesköl 2013. vodel uhokun 15. päiväspäi 16. päivähäsai.
Kelentedo

**Kelentedo** (vai **kel'tedo**, **lingvistik**) om gumanitarine tedo, kudamb tedoidab ristitun kelid da kel't.

Kaks' alajagust om kelentedos: tedoline i praktine. Hal'g «kelentedo»-tärtusel el'getas arni tedoližen kelentedon. Kaikiš heimolaižemb tedo om semiotik, se om znamoiden polhe.

Kelentedomez' voib kacelta kel't vaiše mamankelen kandajiden paginan faktoiš i röunatud lugumaräl kirjutadud materialoiš (tekstoiš).

## Homaičendad
Zelmer

**«Zelmer S.A.»** om pol'šalaine kompanii da torguindmark, koditehnikan tegii da satai (sidä kesken premium-klassas). Tegeb vspäi 1951 Žešuvas (Alakarpatan sodaveikund), mugažo elektrolikutimid. Päfater sijadase Varšavas.

Kompanii zavodihe kut velosipedoiden i laps'korjiden valdkundaline tegim, pästi pölünimuričuid hätken aigan. Nügüd'aigan tegeb erazvuittušt koditehnikad pertiden i keitimpoliden täht.

Vspäi 2013 kompanii mülüi Bosch-gruppha BSH Hausgeräte GmbH-kompanijan kal't. Vn 2020 vilukus Zelmer om osttud ispanižel «Small Domestic Appliances Group B&B Trends»-kompanijal.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Zelmer-kompanijan oficialine sait (''zelmer.pl'').  
* Oficialine resurs venämalaižiden kulutajiden täht (''zelmer-home.ru'').
Raum

**Raum** (suomen kelel: *Rauma* [ˈrɑumɑ], ) om Suomenman lidn da lidnankund valdkundan suvipäivlaskmas, Sadakund-provincijas. Se om valdkundan 29nz' lidn eläjiden lugun mödhe.

## Istorii
Eländpunkt sai lidnan statusad vn 1442 17. päiväl semendkud aigkirjan mödhe. Rauman vahn lidn (suom. *Vanha Rauma*) om pandud UNESCO:n mail'man jäl'gusen nimikirjuteshe.

Raum šingotase meriportal, laivoiden likutimiden sauvondal (Rolls Royce), cellülozbumagaižel tehmižel i pumaterialiden pästandal (Metsä Group), turizmal, mugažo santehnikan tegim radab (Oras). Olkiluoto-atomelektrostancii radab läz lidnad vspäi 1978.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan suvipäivlaskmas, Botnižen lahten randal.

Matkad Hel'sinkihesai om 216 km suvipäivnouzmha orhal vai 252 km avtotedme Turkun kal't. Lähižed järedad lidnad oma provincijan Pori-keskuz vižkümnes kilometras pohjoižhe i Turku 90 km suvipäivnouzmha.

Vn 2022 andmusiden mödhe lidnan ühthine pind om 1 110,12 km², sidä kesken kuivma — 496,35 km², vezi da sokaz tahond ottas 13,75 km², meri om 600,02 km².

## Tobmuz

Rauman municipaline suim kogoneb 43 ezitajaspäi.

Edeližed lidnan pämehed oma Johanna Luukkonen (heinku 2020 — tal'vku 2021), Kari Koski (sügüz'ku 2012 — kezaku 2020).

## Eläjad
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 42 973 ristitud, vl 2000 — 41 001 ristitud, vl 2010 — 39 715 ristitud, vl 2020 — 39 190 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt oli 43 564 eläjad vl 1985.

Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 95,1 %, ročin kel' — 0,3 %, toižed keled — 4,6 %.

## Galerei

Rauma 3.jpg|Rauman vahn lidn (2006)
KirkkoRauma 2.jpg|Pühän Ristan jumalanpert', vn 2011 nägu
Rauman uusi kirjasto 2013.jpg|Lidnan uz' kirjišt (2013)
Äijänsuo arena entrance.JPG|Kivikülän arenan tulend vai Äijänsuo-hokkeistadion vl 2012
Rauman merimuseo - näyttely 003.jpg|Rauman merimuzei (2013)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan ohjastusen sait (''rauma.fi'').  
* Lidnan informacine da turistine sait (''raumalle.fi''). 
* Rauman vahn lidn (''oldrauma.fi''). (suomen i anglijan kelil)
* Raum-lidnan kart (''opaskartta.rauma.fi'').
Etimologii

**Etimologii** ( neniš sanoišpäi: ἔτυμος *etimos* «toduz», «oiged znamoičend» + λόγος *logos* «sekoimine») om kelentedon pala, kudamb tedoidab sanoiden augotižlibundad. Amuižes Grekanmas — tedo sanan eziauguižes znamoičendas.

## Terminan šingotez
Terminan sädajad oma amuižgrekižed stoicizman filosofad, sidä kesken Hrisipp (281/278 — 208/205 EME).

Nügüd'aigan etimologii om sanan (vai morfeman) augotižlibundan tedoidusiden mahtused. Järgeližes el'genduses sanan etimologii om mitte taht ezimeletuz sen augotižlibundas. Ottas tedoidusihe enamba mi üht kel't tobjimalaz.

## Predmet i metodologii
Etimologijan predmet om literaturižiden purtkiden i kelen vaihišton formiruidprocessan tedoiduz, mugažo kelen amuižen pordon vaihišton rekonstrukcii. Kelen sanad vajehtasoiš aigan mändes märitud modeliden mödhe, se pimedab sanan eziauguižen forman. Etimolog-tedomez' otab heimkeliden materialid, löudab sidä formad i sel'genzoitab, kut sana kändihe nügüdläižikš.

Etimologii harakterizuiše tedoiduzmetodoiden kompleksal. Tedoitud sana vai sanantüvi panese rindati heimsanoidenke (vai tüvidenke), ühthine tüvi löudase, eziauguine sanantüvi i sen znamoičend kirjutadas kaikuččen istorižen vajehtusen sel'genzoitusenke.

## Istorii
Keskaigan etimologii ei olend šingotadud tedoks. Ristitud sel'gitiba sanoiden augotižlibundad kut taht oli, otiba vaihiden irdpolišt pojavust todištuseks.

Uil'jam Džonson-tedomez' (1746−1794) avaiži Amuižen Indijan sanskrit-kel't 18. voz'sadan lopus. Pojavuz Evropan kelidenke oli homaitud, i 19. voz'sadan augotišes tezis sündui äjiden keliden heimolaižuses Indijaspäi Evrophasai. Sil-žo aigal rindatamiž-istorine metod sündui i andoi instrumentoid etimologijan šingotesen täht. Se metod om kaik mahtused, miččed lasktas todištada keliden heimolaižust i löuta niiden amuižen istorijan faktoid. Fonetikan i (penembas märas) grammatikan rindatuz ottas aluseks, sätas keliden rindatuztabluzid.

## Homaičendad
Meteoritan lanktend Uralal vl 2013

**[[Čeläbinsk (meteorit)|Meteoranvuiččen hibjan]] poukahtuz atmosferas läz [[Čeläbinsk]]ad** tegihe voden 2013 uhokun 15. päivän homendesel läz 9:20 sijaližen aigan mödhe (UTC+6). Meteoranvuitte hibj poukahtui läz Čeläbinskad 15—25 km korktusel. Tirpnuziden lugun mödhe (1615 ristitud) necil meteorital ei ole analogoid istorijas.

Kosmine hibj oli 18 metrad surtte i 11 tuhad tonnoid vedutte (NASA:n lugustusen mödhe), tuli leten Man atmosferha 18,6 km/s pigudel i lujas teraval saumal. Taivhaline hibj čihozi 32,5 sekundas sen jäl'ghe, poukahtuzlainhiden levigandusenke. Se oli kaikiš suremb lanktenuziš maha kosmoshibjoišpäi vn 1908 Tunguskan meteoritan aigaspäi, mugomiden aigtegoiden paksuz om kerdan sadas vodes. Hibjan palad oma löutud šoidus 80 km pitte, kaikiš znamasižemb pala om libutadud Čebarkul'-järvespäi ühtennimiženno lidnanno.

Lainhed meteoroidan čihodamižespäi kucuiba murendusid lipkaiženvuiččes agjas Čeläbinskas da sen ezilidnoiš. Kaik 7320 pertid saiba murendusid. Läz kaik ajatadud pilazmoile stöklad (200 tuhad m² vai sen enamba) oliba vajehtadud ühtes kus aigtegon jäl'ghe, kohetihe jäpert'kulun i cinktegimen varažoman sauvusid möhemba.

Meteoroid ei olend homaitud edel tulendad, Man i ratud kaimdajiden teleskopad kaceltas surembid objektoid — sada metrad da sen enamba.
Traht

**Traht** () om veroline rahvahansädo germanijankeližiš valdkundoiš.

Sädo om levitadud kut veroline Avstrijan, Saksanman i Lihtenšteinan territorijoil. Joga istorine agj om trahtan ičeze toižendanke (oz., Šlezvig-Gol'šteinan traht, Frizijan traht), hot' se om tetab mail'mas Bavarijan i Tirolin veroližeks sädoks. Mel'hetartuz trahtannoks ližadub. Naižed panihe päle čomitadud trahtoid saisädoks. Voib oli sanuda mužikan i naižen professijas i socialižes statusas pandud päle trahtan tagut.

Traht mülüb modan usadiban stilihe (), pohjoižamerikaine vestern-stil' mugažo. Usadiban stil' libui manmehiden da toižiden külahižiden sädoišpäi, ned sättuihe muupäiväližen radon täht. Stilin sobad oma pölvhasižed poimetišenke. Traht ühtenzoitase al'penrok-muzikstilinke (rok Al'piden veroližiden pajoiden alusel) muga, kut soban vestern-stil' om kantri-muzikha sidodud.

## Homaičendad
Sittel' Marija

**Marija Eduardovna Sittel' ** (; sünd. 9. kül'mku 1975, Penz, Penzan agj, Venäman NFST, NSTÜ) om venämalaine lehtezmez', TV-vedai. Om «TEFI»-premijan laureatan (2005) kuti televizijan informacižen «Vesti»-programan vedai.

## Homaičendad
Kofemašin

**Kofemašin** () om ladim kofen avtomatižele keitandale jüvišpäi vai taptud kofespäi.

Kofemašinad ei pida segoitada **kofenkeitimenke** — ned oma erazvuiččed kodiladimed. Kofemašinan arv om severz'-se kerdoid enamba, kundaližen sömižen edheotandad osttas arni niid. Kofemašinan suruded oma enamba mugažo, sikš miše om enamba detalid i funkcijoid, elektronikan ohjandusen al. Ladluz robaidab avaidusen jäl'ghe, vaumičese edel radod.

Kal'hed modelid mahttas vaumita kofen toižendad painimen ühtel kingitandal.

## Homaičendad
Gori Edvard

**Edvard Sent-Džon Gori** (; sünd. 22. uhoku 1925, Čikago, Illinois, AÜV — kol. 15. sulaku 2000, Haenis (Massačusets), AÜV) oli amerikalaine kirjutai-sürrealist da pirdai ičevuiččes makabr-žanras.

## Homaičendad
Kastorii

**Kastorii** ( [kastoˈrʝa], ) om lidn Grekanman lodehes. Mülüb Päivlaskmaine Makedonii-agjaha.

## Istorii
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud 6. voz'sadal amuižen rimalaižen varmitusen sijas, konz vizantine Justinian I-imperator käski sauda ut varmitadud lidnad Kastorii-järven pol'sarel i nimiti *Justinianopol:ikš* (). Se sai ut *Kostur*-nimitust vl 990 otandan jäl'ghe Bolgarijan Samuil-caril. Vspäi 1018 lidn oli mülünu Vizantijha tošti, sid' ottihe vägel Kosturad severz'-se kerdoid. Vspäi 1385 mülüi Osmanan imperijha, i sil aigal lidnan nimi oli *Kesrije* (). Kacmata sihe, vizantijan i postvizantijan pordon (10.-14. voz'sadad) severz'-se jumalanpertid oma kaičenus lidnas.

Kastorii šingotase karvsobiden edheotandoil (enamba mi pol'tuhad) 14. voz'sadaspäi, kalanpüdandal järvel i turizmal.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Orestiad (Kastorii)-järven (620 m ü.m.t.) päivlaskmaižel randal, 703 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Klimat om subtropine. Paneb sadegid 661 mm vodes, enamba sulakus-semendkus (79..81 mm), vähemba elokus (31 mm).

## Eläjad
Vn 2011 Grekanman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 16 958 ristitud, municipalitetan — 35 874 ristitud.

Päivlaskmaižen Makedonijan universitetan (alusenpanend 2004) nell departamentad 21:späi sijadasoiš lidnas: Tedoiden škol (matematik, informatik), ekonomikan department, kommunikacijan i socialižen medijan departament.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan da sen municipalitetan oficialine sait (''kastoria.gov.gr''). 
* Lidnan informacine sait (''kastoriacity.gr'').
Orestiad

**Orestiad-järv** ( *Liman Orestiada*), vai **Kastorijan järv** ( *Liman Kastorias*), om vezišt Grekanman lodehes.

Järv sai nimitust oreadad-mäginimfoiden mödhe. Vezišton pind om 28 km². Järv om 10 m süvütte, pind sijadase 625..630 m ü.m.t. korktusil. Kala da majagad elädas järves, linduiden severz'-se erikoid sötlesoiš kalal järven randaspäi.

Ühesa vezivalud lanktas järvhe, se mülüb Al'jakmon-jogen basseinha. Lugetas, miše järv om olmas miocenaspäi, se pord oli 10 mln vozid tagaz. Kastorii-lidn seižub Orestiadan päivlaskmaižen randan pol'sarel, mitte jagab järved kaks'haze.

Puine tablut Dispiliospäi om löutud järven kuivan randan aigan. Se om kaikiš amuižemb löudmine kirjutadud tekstanke, märitihe igäd da panihe sidä videks voz'tuhaks EME.

## Homaičendad
Mäglovo (külä)

**Mäglovo** (, ) om külä Leningradan agjas, Vsevoložskan rajonan Koltušin lidnankundas.

Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vn 1727 Ingrijan kartal kuti *Mägilevo*.

Külä sijadase rajonan suves, küläkundan päivlaskmas. Viž nimitadud irdad. Lähembaine eländpunkt om Razmetelevo ani lodeheze «Kol»-avtoten taga.

Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 386 ristitud. Kaikiš suremb külän ristitišt oli 469 eläjad vl 1939.
Razmetelevo

**Razmetelevo** (, ) om külä Leningradan agjan Vsevoložskan rajonas. Mülüb Koltušin lidnankundha. Razmetelevon küläkundan keskuz vll 1980−2013.

Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1500 Vodin pätinan aigkirjas kuti *Razmesovo*-külä Keltušin külištos.

Külä sijadase rajonan suves, küläkundan päivlaskmas, «Kol»-avtotenno. Ühesa nimitadud irdad i nell' kujod. Pertišt kogoneb kottedžišpäi.

Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe külän eläjiden lugu oli 3 082 ristitud. Kaikiš suremb külän ristitišt oli 3 168 eläjad vl 1997.

## Homaičendad
Pirenejan pol'sar'

**Pirenejan pol'sar**' (isp. i , ) om pol'sar' Evropan suvipäivlaskmaižes čogas. Atlantine valdmeri om pol'saren randoikš.

Nimitihe Pirenejad-mägiden mödhe, toine nimituz om **Iberine pol'sar' **. Pind om 583 254 km² (kahtenz' Evropas Skandinavijan pol'saren jäl'ghe), ristitišt om läz 53 mln eläjid. Kaikiš korktemb čokkoim om Mulasen-mägi 3 478 m ü.m.t. kortte suvirandištonno. Pol'sar' sijadase Ispanijan, Portugalijan i Andorran territorijoiden südäimes, pen' pala mülüb Francijha.

Pol'saren suvine i päivnouzmaine rand om Keskmeri, pohjoine om Biskaižen lahten rand. Pirenejan pol'sar' om erigoittud Afrikaspäi Gibraltaran sal'mel.

Rel'jef om mägikaz, mäged i mägitazangištod ottas pol'saren päpalad. Keskmäine korktuz om 600 m ü.m.t.

## Homaičendad
Real,-

**«real,-»** om saksalaine gipermarketoiden verk, Metro AG-kompanijan alajaguz. Nügüd' brend om osttud Auchan-firmale.

Venämas verkon ezmäine lauk om avaitud Moskvha vl 2005. Päiči Saksanmas i Venämas, verk om tehmas Pol'šanmas, Romanijas, Turkanmas da Ukrainas.

## Irdkosketused
* Sait Venämas (''real.ru'').
Kodiman kaičijan päiv

**Kodiman (Tatanman) kaičijan päiv** () om Venäman valdkundaline praznik, lebupäiv. Oigetas uhokun 23. päiväl. Praznik om pandud Venäman NFST:n VCIK:an Preziduiman käsköl vn 1922 vilukus Rusttan Armijan ezmäižiden toriden muštoks Germanijan imperijan sodavägid vaste vn 1918 uhokus.

Nügüd'aigan oigetas praznikad sen-žo nimenke Vaugedvenämas, Tadžikistanas da Kirgizstanas. Se om lebupäiväks Kirgizstanas vspäi 2004.
Jožin z bažin

**«Jožin z bažin»** ( — «Jožin soišpäi») om pajo čehan kelel. Zdenek Navratil kirjuti sen tekstad. Ivan Mladek oigeti tekstad da kirjuti muzikad i hänen «Banjo Band»-gruppanke pajatiba vl 1977. Kompozicii om pästtud erižeks plataks i *Nashledanou!*-studijanal'boman palaks. Se om sätud folk- i pop-stiliš džazan elementoidenke.

Vl 2008 videoklip necen pajon mödhe (Čehoslovakijan televizii, 1978) tegihe internet-memaks Venämas, Mad'jaranmas, Pol'šanmas i Avstrijas ičeze järgeližetoman kulumižen tagut auditorijale, kudamb ei tunde čehan kel't.

Ivan Mladek «Banjo Band»-gruppanke oliba populärižed Čehijas vodele 2008, pästiba diskoid-antologijoid da andoiba koncertoid. Om sätud severz'-se pajon remiksoid i parodijoid, sidä kesken johtutihe valdkundoiden ohjastajid. Vl 2018 Metallica-muzikgrupp edesti pajon versijad ičeze koncertal Pragas.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* «Jožin z bažin» ''YouTube:al'' venäkel'židenke subtitroidenke.
LOL

**LOL** (mugažo **lol**;  «komedas, kulheze nagrden»; vai *laugh out loud* «nagrda komedas, kulheze»; vai *lots of laughs* «äi nagrad») om anglijankel'ne akronim, internet-mem.

Tobjimalaz kävutadas terminad nagran kuvandale kirjutandformas. Mülütihe lühendust Oksfordan anglijan kelen vajehnikha vn 2011 keväz'kus. Sen keradajiden tedoidusen mödhe, lühendusen ezmäine kirjutadud mainitez «Laughing Out Loud»-znamoičendanke om löutud «Usenet»-verkon Uein Pirsonan oigenduses 1980-nzil vozil.
Bard (hibused)

**Bard** om hibused mehiden modon alapalas i kaglan ezipalas. Kazvab testosteronan olendan tagut suguküpsmižen jäl'ghe.

Bardan olend, sen puhthuz i holitusenmär oma socialižen statusan tunduz, laskeb suttä mehen gigijenan tazopindas i elos.

Erazvuiččil aigoil bardan kandandan mod vajehtihe bardanajandanke. Ristituiden erased gruppad ajadas bardad tobjimalaz (sodamehed, lekarid) praktižiš melišpäi, toižed vastkarin kazvatadas bardad religijan tarbhaičendan mödhe (islamanuskojad, vanhuskolaižed, ortodoksižed judaistad).

Amussai *pogonofobii* om olmas, se om bardoiden varu, voib todenzoitta bardan kazvatandan socialižikš i politižikš kel'doikš. *Berdizm* vastkaroičeb sile fobijale, se om likund bardan kaičendha näht, kudamban organ om Bardan päzutandan front () päfateranke Londonas.

## Homaičendad
Habinod

**Habinod** oma hibused, kudambad kazdas mehil modos nenan al ülähulel. Sekundarižen hibuzkatken pala.

Habinoiden form oleleb erazvuitte: lühüdad, kaidad, levitadud, koveroitud agjoidenke. Habinoidenpanii ladluz om melestehtud Saksanmas, se oli populärine 19. i 20. voz'sadan röunal.

## Toižil olijoil
Habinod kazdas naižil-ki lujas harvas gormonaližen čurazundan tagut.

Rouhijoiden i kažiden rižandhibused nenas ümbri oma vibrissad, niiden augotižlibund om toine. Habinuded oma rakan i gavediden enambusen päl.

## Modan tarbhaičendad
Dekorativine funkcii om habinoil, kut bardal-ki, mehen imidžan tarbhaine ližaduz, modon homaičii pird. Vastal'ne tendencii om modon hibusiden täuz' ajand. Mod pidada habinoid vajehtase modon ajandanke amussai, rippub kundan veroišpäi da kosketusišpäi. Habinoiden form voib znamoita märitud sociališt stratad.

Amuižes mirus lugetihe ajadud modod civilizacijan tunduseks (päiči Mesopotamijad). Nügüd'aigan kazvatadas da holitadas habinoid Lähižen Päivnouzmman islamanuskojiden maiš, Meksikas i Indijas enamba kaiked.

## Homaičendad
Astrarium

**Astrarium** (mugažo **Planetarium**) om amuižed mehanižed astronomižed časud. Italijalaine Džovanni de Dondi-lekar'-astronom (1330−1388) tegi niid vozil 1348−1364.

Tehtihe pojavid časuid edel händast i hänen jäl'ghe, no se statj om dokumentiruidud. Džovanni de Dondi kävuti tehmižes mehanikan mahtusid i časuiden instrumentoid, kudambid levitihe avaros severz'-se voz'sadoid möhemba.

Časud lugihe aigad, ozutihe kalendarin i pühänikoiden datoid. Sen ližaks, Astraruim modelirui Päiväižen sistemad i ozuti planetoiden sirdandad taivhadme Ptolemein sisteman mödhe.

## Homaičendad
Pavlin (časud)

**«Pavlin»-časud** () oma aigavtomat. Anglijalaine Džeims Koks-melestegii sädi časuid Londonas vl 1772.

Nügüd'aigan časud sijadasoiš Penen Ermitažan Pavil'jonzalas. Kävutadud tehmižes materialad: bronz, hobed, strazad, kuldoičend.

Apparat om rados vajehtusita tehmižen aigaspäi. Zavottäs koumanz'päividme 8. časud ehtal.

## Ostmine
Venäman Grigorii Potömkin-politikanšingotai nägui i päti ostta časuid vl 1777. Jekaterina II-imperatornaine osti niid personaližil rahoil vl 1781, maksoi 11 tuhad rublid (läz 1800 sterlingoiden funtad). Juri-časuidenmastar vedi časuid Venämaha severziš-se puzuiš, sen aigan mehanizman erased palad muretihe vai kadoihe.

Ivan Kulibin-mehanikantedai kerazi apparatad ühtheze tošti.

## Homaičendad
Bard

**Bard** voib znamoita:
* **[[Bard (hibused)]]** — hibused mehen modon alapalas.
* Bard (lidn) — amuine torguindlidn Azerbaidžanan keskuzpalas.
* Bard (muzikant) (kel't. **bardos*-sanaspäi) — pajatai vai runokirjutai; vändab ičeze pajoid üksnäze tobjimalaz, avtorpajo-žanran ezitai.
Šaverm

**Šaverm** vai **šaurm** ( *šauárma*,  *šavárma*,  [tʃeviɾˈme]) om Lähižen Päivnouzmman (aigoin, turkaižen augotižlibundan) sömine pitaspäi vai lavašaspäi, kudambad täuttas čaptud räkištadud lihal, ližatas magutesid, painatosid i salatad listuišpäi.

Sanan Piterin variant om «šaverm». Venäman Permin randan šaverm i šaurm oma erazvuiččed blödad. Populärine irdaline söm Levant-regionas, Kavkazan maiš i Egiptas. Sötlese sömladlusita.

Ottas neniden živatoiden lihad: eziauguine — lambaz (oinaz), sid' kana, guruč, lehm (vaza). Ainasteldas lihašlikuid püštoiktaha värtmudhe labodeheks, käroutas sidä vitkos lämoiden keskes i muga räkištadas hilläšti, čaptas vaumitud lihad hoikil šoiduil, i se lankteb kandičhu. Vitk process, no lämoinno, jäb lihad travindata räkan sän aigan.
Bard (lidn)

**Bard** () om lidn Azerbaidžanan keskuzpalas. Se om Bardan rajonan administrativine keskuz.

## Istorii
Amuižen ühtennimižen lidnan jändused oma severziš-se kilometriš nügüdläižes lidnaspäi. Järed torguindlidn oli olmas 5. voz'sadaspäi, lidnusen ruinad oma kaičenus. Araban torguindted sarakoičihe lidnas Kavkazadme i mäniba nenihe lidnoihe: Derbent, Tiflis, Ardebil', armenijan Dvin-pälidn.

Bard šingotase puvillan puhtastandtegimel, argvoitegimel, raudbetonan tehmižel, omblendfabrikal.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Karabahan tazangištol, Terter-jogen hural randal ( 184 km pitte, Kuran oiged ližajogi), 76 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Bakuhusai om 260 km päivnouzmha. Pened manrehkaidused oma paksud, no keskaigaižiden sauvusiden rivi om kaičenus (kaks' kivišt mavzoleid).

Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 41 277 ristitud, rajonan nelländez, se oli kaikiš suremb lidnan ristitišt.

## Homaičendad
Norhein

**Norhein** () om äivozne heinäsine kazmuz Son'lehtesižed-sugukundaspäi. Se om Meclin-heimon tipine erik.

## Leviganduz
Kazvab läz kaikes Evropas (Azorižed sared, Edahaine Pohjoine) i Päivlaskmaižes Azijas. Invazivine erik Sahalin-sarel. Eländtahod oma harv mec, pallištod i mecanröunad, nitud, penzhišt, mäged subal'pižhe vöhösai.

## Ümbrikirjutand
Norheinän seikh om ujelii seižujidenke vezoidenke 15..30 sm i 50 santimetrhasai kortte. Jurišt om hoik, ujelii, kover, henoidenke juridenke. Lehtesiden röun om piikaz, ned oma hibusuzidenke molembiš poliš, 1,5..4 sm pitte i 1..2 sm levette. Änikuz kazvab ülälehtesiden kaimlospäi. Plod om äisemnine konorüt 4..5 mm pitte.

Kazmuz äikerdoičese semnil i juril. Änikoičeb kezakus-elokus, andab ploduid heinkus-redukus.

## Kävutand
Ottas norid lehtesid maguteseks. Kävutadas änikoid andmaha vinale hajud. Ottas zelläks irdpolespäi i südäimehe, tehtas tervehtoitajad čajud, vaumitas keitvet uitod vaste.

Varhapandas ladvoid änikoičendan augotišes, kuivatas +35..+40 C° lämudel. Torhuz sättub kaks' vot.

## Homaičendad
Nor'mik

**Nor'mik** (, -sanaspäi «hein») om äivoččiden tobjimalaz kazmusiden avaros levitadud heim Tähkheinäd-sugukundaspäi.

## Leviganduz
Kazmuz putub vastha molembil mapoliškoil, päiči tropižes vönes. Putub tropikoiden mägirajoniš.

Sädab turbišt i stepiden fitocenozad.

## Ümbrikirjutand
Nor'mikon erikod kazdas 10..140 santimetrhasai kortte. Äivoččed erikod, om  üks'voččid-ki erikoid (*Poa annua*) vähän lujas. Erased vezad oma manalaižed ujelijad, niita ani harvoin. Seikhed oma püštoiktad siledad tobjimalaz, erasti kauktanke pindanke. Lehtišt om harv, lehtez om pit'k jononvuitte lapak 1..8 (12) millimetrad levette.

Änikuz om leved löuste päpaloin, 25..30 santimetrhasai pitte, sen tähkuded oma 2,5..10 mm pitte.

## Kävutand
Ottas kävutamižhe sötmižkazmuseks maižanduses, *Poa pratensis*-erik om vedadud kul'turha. Arvokaz sötmižkazmuz om verez, omaluižel.

Semetas i kazvatadas gazonoid. Kävutadas *Poa compressa*-erikod vahvitamha pudotesid sauvomižen jäl'ghe.

## Valitud erikod
Lugetas läz vit sadad erikoid nor'mikon heimos, erased oma:
* *Poa abbreviata* — Lühetud nor'mik
* *Poa alpina* — Al'pine nor'mik
* *Poa angustifolia* — Kaidlehtheine nor'mik
* *Poa arctica* — Arktine nor'mik
* *Poa hybrida* — Gibridine nor'mik
* *Poa media* — Keskmäine nor'mik
* *Poa palustris* — Sonor'mik
* *Poa pratensis* — Nitnor'mik, tipine erik
* *Poa supina* — Venui nor'mik
* *Poa trivialis* — Järgeline nor'mik
* *Poa versicolor* — Erazmujuine nor'mik

## Homaičendad
Kappadokii

**Kappadokii** (,  *Kappadokia*, ,  *Gamirk' * vai Կապադովկիա *Kapadovkia*,  *Kapado(u)kja*) om istorine agj nügüdläižen Turkanman territorijas, Anatolijan pol'saren keskuzpalas da päivnouzmas.

## Etimologii
Agjan nimituz fiksiruiše 6. voz'sadan EME lopuspäi, mainitase kuti *Haspaduya* Ahemenidoiden Darii I- i Kserks I-cariden koumekel'žiš nimikirjutesiš Persijan valdkundan ühteks maišpäi. *Haspaduya* libui persijan *Huw-aspa-dahyu*-sanoišpäi «čomiden heboiden ma» ezimeletaden.

Gerodotal om kirjutadud, miše persijalaižed kävutiba kappadokijaližiden ičeze nimed znamoičemha heid.

## Ümbrikirjutand
Territorii harakterizuiše koverikahal landšaftal vulkaniženke augotižlibundanke, levinandeb läz 1000 m ü.m.t. korktusel. Tehtud 1. voz'tuhal EME manalaižed lidnad oma kaičenus meiden aighasai, mugažo sured jumalankodid makaroiš vedadas ičeze istorijad aigaližen hristanuskondan aigaspäi.

Rahvahaline Göreme-puišt i Kappadokijan makaraižed eländsijad mülüdas UNESCO:n Mail'man jäl'gushe. Adivpertid i avtobusmaršrutad ratas turistoiden täht, erazvuiččiden turistkompanijoiden ofisad sijadasoiš lähižiš suriš lidnoiš.

## Religii
Gotoiden, armenijalaižiden i gruzijalaižiden vauktastajad da pühämehed libuiba Kappadokijaspäi: Vul'fila, Grigorii Vauktastai, Nino Kappadokijalaine. Sured kappadokijalaižed (Vasilii Sur', Grigorii Nissalaine, Grigorii-jumalantedomez') andoiba znamasišt tondad hristanuskondan šingoteshe 4. voz'sadal, hö sädiba opendust Stroicas i paniba Raštvad-pühänikan augud. Tetabad pühämehed Kappadokijaspäi oma Jurgii-vägestusenkandai i Longin-centurion.

Islaman leviganduz agjas zavodihe 11.-15. voz'sadoil.

## Homaičendad
Kivine sild (Piter)

**Kivine sild** () om Venäman üks'keskustaine kivine sild avtoiden (koume ted) da jaugnikoiden täht Piterin Gorohovai-irdal Gribojedovan kanalas päliči.

Sauvuz ühtenzoitab Kazanskii- i Spasskii-sarid, Admiralteiskii-rajonad Keskuzrajonanke vspäi 1776. Lähembaižed kanalan sildad oma Jauhsild i Demidovan sild.

## Istorii
Vl 1752 *Kesksild* () puspäi oli neciš sijas. Nügüdläine sild om saudud vozil 1766−1776, 19,7 m pitte i 14 m levette, bembelülähänke veden da astjoiden täht, sädi V. I. Nazimov-inžener I. N. Borisov-inženeran kaclendanke. Se kändihe Piterin ezmäižeks sildaks kivespäi, edel sidä kaik sildad oliba puspäi, nimitihe necen tagut.

Sild alištui rekonstrukcijale vl 2017, se oli ezmäine enamba mi kahtes voz'sadas (harv statj Piterin täht). Arhitekturine muštnik federaliženke znamoičendanke, kaičese valdkundal.

## Konstrukcii
Sildan alused oma butaižiš apakoišpäi puižil vajil, toižed palad oma saudud ozrikkivespäi i oma kreptüd sil. Kivižen bembelülähän minimaline sanktuz om 75 sm, paneg sen päl om tehtud kivišpäi mouckivisegoitesel. Monolitine raudbetonapak om pandud panegen päle. Avtoteid oma kattud asfal'tbetonal. Trotuarad oma erigoittud avtoteišpäi röunal ozrikkivespäi. Sildan röun om tehtud kanalan randirdan röunan kartte: baläsinad kaugedraudaspäi metalližkaičpuidenke ülähän ozrikkivitumboiden keskes.

Leveduz kaičpuiden keskes om 13,9 metrad, avtotepalan leveduz 11 metrad, trotuarad oma 1,3 m levette. Sild mäneb kon'ha vähän randoihe kacten, saum alusiden i sildan värtmuziden keskes om 83°.

## Irdkosketused
* Kivine sild Piterin Mostotrestan saital (''mostotrest-spb.ru'').
Demidovan sild

**Demidovan sild** () om sild Piterin Admiralteiskii-rajonas Gribojedovan kanalas päliči, läz Grivcovan kujod (enččes Demidovan kujo). Kävutase jaugnikoiden da avtoiden täht. Ühtenzoitab Kazanin i Spasan sarid. Lähembaižed kanalan sildad oma Kivine sild i Sennoi sild.

Pusild om saudud vodele 1776, kaugedraudasižed bembled — vll 1834−1835 E.A. Adam-inženeran projektan mödhe P.P. Bazen-arhitektoran ühtnendanke. Raudbetonižed apakod oma pandud bemblihe. Sild om 20 m pitte i 16 m levette.

Vspäi 1844 nimituz oli Bankan sild (). Vl 1895 om nimitadud Demidov-pertinpidajan kanzannimen mödhe.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Demidovan sild Piterin Mostotrestan saital (''mostotrest-spb.ru'').
MOS Technology 6502

**«MOS Technology 6502»** om mikroprocessor 65xx-joukuspäi. Se om sätud amerikaižel «MOS Technology»-kompanijal (1969−2001) vl 1975.

Mikroprocessoran otand oli znamasine kompjuterižen tehnikan šingotesele, abuti sauda kodikompjuterad ičeze odval arvol 1970-nziden voziden lopus. Eskai nügüdläižen aigan «6502» om üks' kaikiš populärižembiš mikroprocessoroišpäi mail'mas, kävutase ližasistemiš.

Nomer 6502 om 8-bitine processor adresan 16 lugunke, se laskeb adresuida operativižen mušton 64 kilobaitad.

## Homaičendad
Kislov Aleksandr

**Aleksandr Stepanovič Kislov** (; sünd. 1808, Piter, Venäman imperii — kol. 1866, sigä-žo) oli venämalaine kirjutai da kelentedon professor. Oli ranu jenaral-intendantižuden arhividen pämehen, mugažo oli venäkelen opendajan Piterin kazvatuzkodin Institutas. Kirjuti severz'-se tedoradoid mineralogijan polhe, mugažo istorižid romanid.

## Homaičendad
Skanavi Mark

**Mark Ivanovič Skanavi** (; sünd. 14. viluku 1912, Piter, Venäman imperii — kol. 28. viluku 1972) oli nevondkundaline matematikantedomez', lujetud jügedusen lugutegoiden kogodusiden tegii. Hänen kogodused oma populärižed nügüdläižen aigan-ki, eriližikš kesked edesižid üläopenikoid.

Tedomez' kirjuti mugažo runoid da p'jesoid, harjoiči ezmäižid KVN-joukuid. Vedi ičeze lekcijoid TV:s.

## Biografii
Skanavi oli pästnus Leningradan valdkundaližes universitetaspäi (mehaniž-matematine fakul'tet), sid' openzi Moskvan školoiš i MATI:š.

Radnikoiči Tün'valdmerižel laivištol Toižen mail'man sodan aigan. Radoi ülämatematikan opendajan MISI:š vspäi 1954. 

## Homaičendad
Jauhsild

**Jauhsild** () om üks'keskustaine metalline sild Piterin Keskuzrajonas, Gribojedovan kanalas päliči.

Sauvuz om sätud jaugnikoiden i lämuztrassan torviden täht. Ühtenzoitab Kazanskii- i Spasskii-sarid vspäi 1931.

Bankan sild sijadase ülezkanalan, Kivine sild om saudud mödvedhe.

## Istorii
Sildan märhapanend oli jaugnikoiden täht kaiken aigan. Vozil 1931 saudihe sildad lämbitusen torviden täht, ühten kerdan tegihe jaugnikoiden pusildad. Nimitihe lähižen Jauhkujon mödhe.

Vodele 1951 sild hapni, vajehtihe sidä metalližil balkoil tenke puspäi vl 1952. «Lendormostprojekt»-institutan P. V. Baženov-inžener sädi sildan projektad. Sauvoi «Lenmostostroi»-trestan SU-1-organizacii V.E. Jefimov-inženeran ohjandusen al.

## Ümbrikirjutand
Sild eli sures kohenduses läbi vll 2001−2002 (puine krepind oli heittud). Vozil 2017−2018 sild om saudud tošti faktižikš, sil aigal vajehtihe keskustad i alusid sauvusen sättumatomuden tagut ličendan tarbhaičendoile. «Karst»-kompanii tegi sauvondad.

Nügüdläine sauvuz om 22,5 m pitte i 2,3 m levette. Alused oma saudud monolitižes raubetonaspäi vajil. Jaugnikoiden lava om metalližiš lehtesišpäi 12 mm sankte, lehtesiden krepind om polimerine. Sildan röun om metalline ühthekeittud, koveritomanke kuvanke.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Jauhsild Piterin Mostotrestan saital (''mostotrest-spb.ru'').
Gončarov Viktor

**Viktor Mihailovič Gončarov** (; sünd. 7. sügüz'ku 1920, Jekaterinodar, Kubanin da Mustmeren agj, Venäman NFST — kol. 13. semendku 2001, Moskv, Venäma) oli nevondkundaline i venälaine kirjutai, runokirjutai da pirdai. Suren sodan toranik. Sai valdkundaližiden arvlahjoiden riven.

Tetabad sädused oma «Lendlii prihaine»-poem (), «Indižed sarnad»- i «Sarnad da pritčad»-kogodused, «Sodaešelonad»-p'jes runoiš.

## Biografii
Mehen runod lähtliba Kubanin «Krasnoje znamä»-lugendlehteses vspäi 1934. Gončarov oli pästnus Literaturižes institutaspäi A.M. Gor'kijan nimed (Moskv) vl 1951.

Kirjutai tegi NSTÜ:n rahvahiden runoiden kändusid. Ühtni NSTÜ:n Kirjutajiden ühtnendha (1954), NSTÜ:n Lehtezmehiden ühtnendha (1990).

## Homaičendad
Karjalan kujo

**Karjalan kujo** () om kujo Piterin Merenrandaižes rajonas. Vozil 1896−1962 nimitihe *Noskov-kujoks*.

Kujo ühtenzoitab Savuškinan i Železnäk-merimehen irdoid. Pertišton tobj pala om saudud 1950-nzil vozil.