open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fillah

**Fillah** ( [ˈfɪlax], , ) om lidn da kund Avstrijan suves. Se om valdkundan seičemenz' lidn eläjiden lugun mödhe, mülüb Karintii-federacijanmaha.

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 878. Se sai lidnan oiktusid vl 1240. Manrehkaidused mureniba lidnad vll 1348 i 1690. Vl 1932 Fillah sai avtonomižen lidnan statusad. Toižen mail'man sodan aigan gitleranvastaine koalicii bombardurui lidnad lujas, viž sauvust kudespäi oli muretud. Vspäi 1973 lidnankund om nügüdläižiš röunoiš. Padosein ekektrostancijanke kaičeb lidnad sur'vezišpäi.

Fillah šingotase pol'veimiden tehmižel avtoiden i tegimišton täht (Siemens, Infineon — severz'-se tegimid), ratud korundan edheotandal, sauvondal i sauvondmaterialiden pästandal (puhthad honused, täutajad materialad, klei ocseiniden täht, lakk), torvveimiden armaturan tegimel, oluden pästandal, raudtesol'meks, turizmal (teatraline, džazan i čomamahtoiden festivalid, karnaval kül'mkuspäi keväz'kuhusai) i hihtandsportal (trass, nell' tramplinad).

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Karintijan suves, Drav-jogen randal (, Dunain oiged ližajogi), 501 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om ümbärtud Al'pil.

Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +8,2 C°, kezakun-elokun +17..+19 C°, tal'vkun-uhokun −1..−3 C°. Paneb sadegid 1075 mm vodes, enamba kezakus-elokus (111..133 mm kus), vähemba tal'vkus-keväz'kus (47..65 mm kus).

## Eläjad
Vn 2011 Avstrijan rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 59 285 ristitud, Karintijan kahtenz' surtte lidn. Vn 2018 augotišes kaik 61 879 eläjad oli lidnas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden sait (''villach.at'').
Bangi

**Bangi** ( [bɑ̃ɡi]) , sango: *Kötä gbätä tî Bangî*) om Keskafrikan Tazovaldkundan pälidn da kaikiš suremb lidn.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1889 kuti francine sodapost. Se oli kolonijan administrativižeks keskuseks, vspäi 1960 ripmatoman valdkundan pälidn. Bangin universitet om avaitud vl 1970.

Bangi om torguindan i kommercijan keskuz. Valdkundan kaik irdpol'ne torguind tegese pälidnas, puvill, pumaterialad, kofe i sizal' lähttas eksportaks. Tehtas nenid produktoid Bangiš: tekstil', sömtavarad (sidä kesken olud), kengäd, muilad. Jogiport i rahvahidenkeskeine lendimport ratas lidnas.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan suvipäivlaskmas, Ubangi-jogen oiktal pohjoižel randal (Kongo-jogen oiged ližajogi), 369 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Nimituz znamoičeb «kos'ked», ned oma jogen mödvedhe. Kongon Demokratine Tazovaldkund da sen Zongo-lidn levinedas jogen vastrandal, lidnad ühtenzoittas ehtatimel.

Klimat om tropižen savannan. Kun keskmäine lämuz om +25..+27 C° vodes läbi. Ekstremumad oma +13 C° i +39 C°. Paneb sadegid 1520 mm vodes, vähemba tal'vkus-uhokus (20..39 mm kus), enamba semendkus i heinkus-redukus (170..240 mm kus). Vihmoiden aigan relätivine nepsuz om 80..83 %. Ezilidnad alangoiš alištudas sur'vezile. Pälidn sijadase Afrikan kaikiš järedamban magnitanomalijan keskuses, se anomalii om ellips seičemesadad i tuha kilometrad surtte.

## Eläjad
Vl 2012 lidnan eläjiden lugu oli 734 350 ristitud. Valdkundan ristitišton tobj pala eläb pälidnas da läz sidä.

## Homaičendad
Lilongve

**Lilongve** ( [lɪˈlɒŋweɪ], amerikaine pagin [-wi, lɪˈlɔːŋweɪ],  [ɽiˈɽoᵑɡʷe]) om Malavin pälidn da kaikiš suremb lidn.

## Istorii
Kalanikoiden pen' külä oli voz'sadoiš lidnan sijas. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1906 kuti torguindžilo, nimitihe jogen mödhe. Vl 1909 raudte läbiti eländpunktad. Lilongve šingotihe tabakan biržal i sai lidnan statusad vl 1947. Vl 1975 se kändihe valdkundan pälidnaks suvižen Zomb-lidnan sijas, i valdkundaližed aluzkundad sirdiba Lilongvehe vhesai 2005.

Lilongve šingotase pälidnan funkcijoil, torguindal i sauvondal, finansoiden sarakol, sömtegimištol, sidä kesken tabakan i kukruzan ümbriradmižel.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase valdkundan keskuzpalas, ühtennimižen Lilongve-jogen randal (200 km pitte, Njas-järven i Zambezin bassein), 1050 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Klimat om subtropine kaks'sezonine korktoiden mägiden röunal, päivoikaz päiči vihmsezonas (tal'vku-keväz'ku). Redukun-keväz'kun keskmäine lämuz om +21,7..+23,5 C°, kezakun-elokun +15,4..+17,3 C°, ekstremumad oma −0,6 C° (heinku) i +34,5 C° (reduku, kül'mku). Il'man lämuz voib ületada +30 C° sügüz'kus-semendkus, ei voi olda madalamb mi +10 C° kül'mkus-keväz'kus. Paneb sadegid 869 mm vodes, enamba tal'vkus-uhokus (187..223 mm kus), kuiv sezon oleskeleb semendkus-redukus (24 mm kaikes pordos). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 78..83 % röunoiš tal'vkus-sulakus, 74 % semendkus, 52..53 % sügüz'kus-redukus, 60..69 % toižiš kuiš.

## Eläjad
Vn 2018 Malavin rahvahanlugemižen mödhe pälidnan eläjiden lugu oli 989 318 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

Eläjiden tobj pala oma nened afrikanižed igähižed rahvahad: čeva (enamba kaht videndest), ngoni, lomve, jao, tumbuko.

Religijan mödhe (2018) lidnalaižiden 84 % oma hristanuskojad (Keskafrikan presviterianine jumalankodikund, katolicizm, baptistad da toižed protestantad), 11 % islamanuskojad, 5 % — toižed uskojad i religijatomad.

## Galerei

Kamuzu Mausoleum.JPG|Valdkundan ezmäižen Kamuzu-prezidentan mavzolei (2008)
K.a.r-.clocktower-in-lilongwe.jpg|Čuhunduz časuidenke pölištunuziden kahtes mail'man sodas saldatoiden muštoks, vn 2009 nägu
Citycenter - panoramio.jpg|Kontor lidnan keskuzpalas vl 2011
Universidade do Malawi (3031927748).jpg|Medsizariden kolledž Malavin universitetas (2008)
KIA Expansion Project.jpg|Rahvahidenkeskeine *Kamuzu*-lendimport vl 2019


## Sebruzlidnad
*  Lusak, Zambii (vspäi 2004)
*  Taibei, Taivan', Kitai (1984)

## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden sait (''lcc.mw'').
Prai

**Prai** ( [ˈpɾajɐ] «kül'bendrand») om Kabo Verden pälidn da kaikiš suremb lidn, Atlantižen valdmeren port (kahtenz' surtte valdkundas).

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud ülüdel sättujanno merikaranno 16. voz'sadal, kalanpüdajiden *Praia de Santa Maria*-külä mainitase vl 1516. Sirtihe sariden keskust sihe vl 1770. Porto-Prai sai lidnan statusad oficialižešti vl 1858. Kätihe ripmatoman valdkundan pälidnaks vn 1975 heinkus.

Prai šingotase kalan püdandal i ümbriradmižel, sauvondmaterialiden tehmižel (raudbeton, keramik), meblin pästandal, rahvahanpramozlan edheotandoil, turizmal i bankoil, mugažo omblendtegmištol.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Santjagu-saren suvipäivnouzmaižel randal, 1 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Istorine Plato-keskuz om saudud ülüdel.

Klimat om tropine kaks'sezonine kuiv päivoikaz. Voden keskmäine lämuz om +25,1 C°, kuidme +22,9..+27,2 C°. Ekstremumad oma +16,2 C° (uhoku) i +36,2 C° (sügüz'ku). Paneb sadegid 172 mm vodes, enamba elokus-sügüz'kus (60..61 mm kus), hätk kuiv sezon jätktase ühesa kud (kül'mkuspäi heinkuhusai, 20 mm pordos). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 73..77 % röunoiš heinkus-redukus, 63..70 % toižiš kuiš.

## Eläjad
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 130 271 ristitud, valdkundan nelländez i saren pol'. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

Religijan mödhe nell' eläjad videspäi om katolikad, toižed uskojad oma hristanuskondan toižiden jumalankodikundoiden i islaman polenpidajad.

Kaik koume universitetad i kaks' üläinstitutad anttas professionališt opendust. Kabo Verden universitet (, viž tuhad üläopenikoid) om üks'jäine valdkundaline, sen aluz om pandud vn 2006 kül'mkus koumen institutan ühtištusel. Kaik nell' fakul'tetad i kaks' školad ratas siš.

## Transport
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas. Taksid ühtenzoittas saren toižidenke eländpunktoidenke. Meriportan eksport om apel'sinad, sahar i kofe.

Rahvahidenkeskeine civiline *Prai*-lendimport Nel'son Mandelan nimed (*RAI / GVNP*, 662 tuh. matknikoid vl 2017) sijadase koumes kilometras pohjoižpäivnouzmha lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Lissabonha, Parižha i Kasablankha, Afrikan lähižihe pälidnoihe, mugažo Kabo Verden tahoiže.

## Galerei

Praia Cityhall.jpg|Lidnan tobmuden sauvuz (2010)
Nossa Senhora da Graça.jpg|Lidnan katoližen tulendan pühäpert' (, Jumalanmaman blagodatin), vn 2008 nägu
Farol D. Maria Pia-2.jpg|*Donja Maria Pia*-majak ozutab tulendad Prajan meriportha vl 2009
Praia 294A3394 University of Cape Verde.jpg|Kabo Verden universitet (2021)
Praia International Airport.jpg|Rahvahidenkeskeižen *Prai*-lendimportan terminal vl 2008
Praia Harbor.jpg|Prajan port merikaranno vl 2007


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan municipalitetan oficialine sait (''cmpraia.cv'').
Maputu

**Maputu** ( [mɐˈputu]) om Mozambikan pälidn da meriport valdkundan suvižes čogas. Se om valdkundan kaikiš suremb lidn eläjiden lugun mödhe, om erigoittud agjaks (provincijaks).

## Enzne
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vll 1781−1787 kuti portugalijalaižiden lidnuz. Se šingotaškanzi vspäi 1850, i vhesai 1976 nimitihe sidä *Lorensu-Markiš* () lahten tenavaidajan mödhe. Om lidnan statusanke vspäi 1887. Vodele 1895 raudte ühtenzoiti lidnad Pretorijanke. Vl 1898 sirtihe tänna Portugaline Mozambik-kolonijan pälidnad Mozambik-sarespäi.

Ripmatomuden sandan jäl'ghe udesnimitihe lidnad langenijan sihe-žo Maputu-merilahthe koumekümnes kilometras suvhe Maputu-jogen mödhe, kudamb om valdkundan röunjogeks suves. Lidnas Temb-jogi lankteb valdmerhe.

Maputu šingotase himižel sarakol, sömtegimištol, metallanümbriradmižen edheotandoil, meblin pästandal. Znamasižed sarakod oma torguind, transport (kahtenz' surtte meriport Afrikan suves) i sido mugažo. Valdkundan kogosüdäiproduktan videndez tegese pälidnas. Nacionaližiden järedoiden kompanijoiden päfaterad oma keskitadud lidnas.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase järedan Maputu-lahten (ende *Delagoa*) lodehližel randal, Indižen valdmeren päivlaskmaižel randal, 47 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Maputun agj ümbärdab pälidnad, agjan administrativine keskuz om Matol-ezilidn (port. *Matola*, 1,032 mln vl 2017) — valdkundan kahtenz' surtte lidn. Om Esvatinin i SAT:an röunoid 50 km päivlaskmha lidnaspäi.

Klimat om tropižen savannan kaks'sezonine, subtropižen nepsan röunal. Voden keskmäine lämuz om +22,9 C°, tal'vkun-uhokun +25..+26 C°, kezakun-elokun +19..+20 C°. Ekstremumad oma +1 C° (heinku) i +46 C° (sügüz'ku). Paneb sadegid 814 mm vodes, enamba vilukus (171 mm) i uhokus (130 mm), kuiv sezon oleskeleb kezakus-elokus (15..20 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 71..76 % röunoiš voden aigan.

## Eläjad
Vl 2007 lidnan eläjiden lugu oli 1,094,315 ristitud. Läz 3,15 mln ristituid elädas päivlaskmaiženke Matol-ezilidnanke da ümbärdajanke territorijanke vn 2017 rahvahanlugemižen mödhe.

Maputu om valdkundan üläopendusen keskuseks. Znamasine om valdkundaline Universitet Eduardu Mondlanen nimed (alusenpanend 1962, 39 tuh. üläopenikoid filialoidenke toižiš lidnoiš vl 2015).

Edeline lidnan-agjan pämez' (prezident) om David Simango (uhoku 2009 — uhoku 2019). Lidnan gubernator (radonoigendajan tobmuden pämez') om Iolanda Cintura vn 2015 vilukuspäi.

## Transport
Mikroavtobusad, avtobusad i ehtatimen jono oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Järed eksport-importan meriport radab.

Rahvahidenkeskeine civiline Maputu (Mavalane)-lendimport (*MPM / FQMA*, 700 tuh. passažiroid vl 2009) sijadase koumes kilometras lodeheze lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Suviafrikan Tazovaldkundan järedoihe lidnoihe, Lissabonha, Nairobihe, Addis-Abebha, Dohaze i Stambulha, mugažo Mozambikadme.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan-agjan tobmuden sait (''cmaputo.gov.mz'').
Apia

**Apia** (mugažo samoan i anglijan kelil) om Samoan pälidn, kaikiš suremb lidn da meriport, valdkundan üläopendusen keskuz. Mülüb Tuamasag-ümbrikho.

## Istorii
Pen' külä 304 eläjanke oli lidnan sijas vl 1800. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1837. Vll 1900−1919 se oli Germanijan Samoan administrativižeks keskuseks. Ripmatoman valdkundan pälidn vspäi 1962.

Rahapanmižen i aviakompanijoiden päfaterad oma saudud Apias, reskveden edheotandad.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase suvipäivnouzmaižen Upolu-saren pohjoižel randal, kaks' metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kovad tulleid oma paksud.

Klimat om tropine neps meren. Kun keskmäine lämuz om +25..+26 C° vodes läbi. Ekstremumad oma +17 C° i +33 C°. Paneb sadegid 2850 mm vodes, vähemba heinkus-elokus (80 mm kus).

## Eläjad

Vn 2011 Samoan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 36 735 ristitud, valdkundan videndez. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

Uskojad oma hristanuskondan polenpidajad tobjimalaz: protestantad — 50 %, katolikad — 45 %, toižed uskojad — 5 %.

Samoan Nacionaline universitet baziruiše lidnas (, , alusenpanend 1984, 2,7 tuh. üläopenikoid vl 2020), medicinine škol (vll 2002−2014 privatine Valdmerimaiden medicinine universitet) om sen palaks. Suvitün'valdmerine universitetan (Suv) filial om avaitud. Severz'-se kolledžid anttas professionališt opendust mugažo.

## Homaičendad
Džub

**Džub** ( [ˈdʒuːbə]) om Suvisudanan pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om Keskuzekvatorii-štatan administrativine keskuz mugažo (vll 2015−2020 sen palan — Džubek-štatan).

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1922. Ripmatoman valdkundan pälidn vspäi 2011. Vll 2011−2020 planiruihe sirta pälidnad udhe Ramsel'-lidnha (*Ramciel*, 250 km pohjoižhe vai Vauktan Nilan mödvedhe), sauda lendimportad siš da käta Afrikan jügureisiden keskuseks, no ei ole manted eskai Džubaspäi sihesai.

Džub om kivivoin sajan valdkundan pälidn. Kommertine šingotez vitkostase sauvusiden i sen paloin adivpertiden vähän lugun tagut.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan suves, Vauged Nil-jogen randoil, 550 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Klimat om subekvatorialine tropižen savannan kaks'sezonine. Kun keskmäine lämuz om +26..+30 C° voden läbi. Ekstremumad oma +12 C° i +43 C°. Paneb sadegid 953 mm vodes. Vihmsezon oleskeleb sulakus-redukus (104..144 mm kus), kuiv sezon tuleb tal'vkus-uhokus (24 mm pordos). Il'man relätivine nepsuz om 70..80% vihmsezonan aigan.

## Eläjad
Vl 2011 eläjiden lugu oli 372 410 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd', se ližadui lujas pagenikoiden i uden sauvondan tagut. Eläjad oma arabialaižita tobjimalaz, hristanuskojad päpaloin (riman katolikad, baptistad, anglikanižen i presviterianižen jumalankodikundoiden uskojad), om islaman pühäpertid.

Džuban universitet () radab lidnas vspäi 1975, sirtihe universitetad Hartumha Kahtenden Sudanan rahvahanikoiden sodan aigan (1983−2005), sid' tagaz Džubha vl 2011.

## Transport
Džub-lidnas port radab Vauged Nil-jogen randal, kaikiš suvižemb sil. Ende manted läksiba portaspäi lähižihe valdkundoihe, no muretihe teid sodan aigan.

Rahvahidenkeskeine soda- da civiline Džub-lendimport (*JUB / HJJJ*) om saudud 5 km pohjoižpäivnouzmha lidnan azjaližes keskusespäi. Tehtas reisid lähižiden maiden pälidnoihe i Dubaihe.

## Homaičendad
Nuakšot

**Nuakšot** ( vai انواكشوط *Nuvākšūt*,  [nwakʃɔt], berberan kelel *Nawākšūṭ* znamoičeb «tulleiden sija») om Mavritanijan pälidn, kaikiš suremb lidn, meriport da ižandusen päkeskuz, avtotesol'm.

## Istorii
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1958 penen žilon sijas (5 807 rist. vl 1961). Francižen kolonijan administracii sijazihe Senegalas, i ei olend lidnoid Mavritanijas ripmatomuden sandan aigale vl 1960. Valitihe Nuakšotad i saudihe pälidnad täs. Vspäi 2004 avtote ühtenzoitab pohjoiženke Nuadibu-meriportanke. Lidn šingotase meriportal, sömtegimištol i punümbriradajil edheotandoil, mugažo Mail'man bankal i araban mirun maiden abul.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Atlantižen valdmeren randal, 7 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Lähembaine järed lidn om Senegalan Dakar-pälidn 400 km suvhe randištodme. Todas vet mägiden Trarz-järvespäi, peniden rajoniden eläjad osttas vet.

Klimat om räk kuiv. Kun keskmäine lämuz vajehtase +21..+22 C° röunoiš tal'vkus-uhokus i +27..+30 C° kezakus-redukus, voden keskmäine lämuz om +25,8 C°. Absolütine minimum om +7 C°. Paneb sadegid 94 mm vodes, niiden keskes 67 mm paneb elokus-sügüz'kus, oleleb 7 päiväd vihmanke vodes. Päiväine paštab 8 časud päiväs keskmäras.

Nuakšot jagase 3 agjaha (vilajat:ha): Pohjoine Nuakšot, Päivlaskmaine Nuakšot i Suvine Nuakšot. Kaikutte agj alajagase koume departamentha (*moughataa*).

## Eläjad da transport
Vn 2013 Mavritanijan rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 958 399 ristitud. Nuakšotan universitet om avaitud vl 1981, se om üks'jäine üläopendusen aluzkund valdkundas.

Rahvahidenkeskeine civiline Nuakšot-Oumtounsi-lendimport (*NKC*) sijadase 25 km pohjoižhe lidnaspäi. Se vajehti vanhad lendimportad vl 2016. Tehtas reisid lähižiden maiden pälidnoihe, Parižha, Tunisha i Turkanmaha.
Ngerulmud

**Ngerulmud** (mugažo anglijan kelel) om Palaun pälidn vodes 2006 redukun 7. päiväspäi. Mülüb Melekeok-štatha.

Uz' pälidn om sauvomas 2000-nziš vozišpäi valdkundan konstitucijan mödhe.

Lidn sijadase Babeltuap-saren pohjoižpäivnouzmas. Matkad enččes Koror-pälidnhasai om 20 km suvipäivlaskmha. Lähembaine Melekeok-lidnut sijadase 2 kilometras suvipäivnouzmha, Tünen valdmeren randal.

Melekeok-štatan ühthine eläjiden lugu oli 391 ristitud vl 2005 28 km² pindal.
Funafuti

**Funafuti** (mugažo anglijan kelel) om Tuvalun pälidn-atoll, üks'jäine lidn da meriport. Valdkundan üks'jäine region-lidnankund, Tuvalun ristitišton koume videndest eläb siš.

## Istorii
Ezmäižed matkadajad Päivlaskmman maišpäi tuliba sarehe britanižel Rebekka-laival vn 1819 semendkus, Arent Šailer de Peister-njujorkalaine (*Arent Schuyler de Peyster*) oli sen kapitanan. Hän nimiti atollad kut *Ellisan sar*'. Vll 1860−1900 sen ristitišt oli 280..300 eläjad. Počt radaškanzi atollal läz 1911. vot. Eländpunkt om ripmatoman valdkundan pälidnaks vspäi 1978.

Funafuti šingotase pälidnan funkcijoil. Adivpert' i lendimport oma avaitud atollal. Lendahtamižsarg otab atollan tobmad palad, kävutadas sidä torguseks kerdan nedališ, konz ei ole lendimid.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase valdkundan suvipäivnouzmas, Tünen valdmeren randal. Atoll kogoneb 29..33 sarespäi, ned oma 20..400 metrad levette, vaiše koume oma kaikenaigaiženke ristitištonke (Fongafale, Funafal i Amatuku), 95 % elädas Fongafale-sarel. Te-Namo-lagun om atollan südäimes, se om valdkundan kaikiš suremb, 18 km pitte, 14 km levette i 36 m süvütte, pind 275 km².

Klimat om tropine vihmmecoiden. Voden keskmäine lämuz om +28,2 C°, kuidme +28,1..+28,4 C°. Paneb sadegid 3512 mm vodes, enamba tal'vkus-keväz'kus (324..413 mm kus), vähemba kezakus (216 mm) i sügüz'kus (217 mm).

Valdkundan administrativižed pertid oma saudud atollan Vaiaku-küläs. Murenijad torokad oliba vll 1883 i 1972.

## Eläjad
Vn 2002 Tuvalun rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 4 492 ristitud. Kaik 6 025 eläjad oli lidnas-atollas vl 2012.

## Homaičendad
Port Vil

**Port Vil** (bislama i , ), vai muite **Vil** (bislama-virkand [viˈla], anglijan [ˈviːlə]) om Vanuatun pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om Šef-agjan administrativižeks keskuseks mugažo.

## Istorii
Amuižed eländpunktad oliba olmas lidnan territorijal 13. voz'sadaspäi EME löutud keramikan mödhe. Vll 1825−1906 lidnan oficialine nimituz oli *Fransvil' *, sid' vhesai 1980 — Vil (). Vspäi 1906 Vil oli kolonijan pälidnaks. Om ripmatoman valdkundan pälidnaks vspäi 1980.

Toižen mail'man sodan aigan AÜV:oiden i Avstralijan il'mbaz radoi lendimportas. Merivaldmad oma saudud vl 1972. Vn 2002 vulikul sijaline manrehkaiduz mureni lidnad lujas.

Port Vil šingotase valdkundan openduzkeskuseks, torgundmeriportal, sömtegimištol (lihan i kalan ümbriradmine), turizmal (50 tuh. rist. vl 1997).

## Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan keskuzpalan suves, Vil-lahten randal, Efate-saren suvipäivlaskmaižel randištol, 59 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Klimat om tropižiden vihmmecoiden. Voden keskmäine lämuz om +24,3 C°, kuidme +22..+26,5 C°. Ekstremumad oma +8,5 C° (heinku) i +35,6 C° (tal'vku). Paneb sadegid 2339 mm vodes, enamba vilukus-keväz'kus (274..321 mm kus), vähemba heinkus-sügüz'kus (87..94 mm kus). Keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 80..87 % röunoiš voden aigan.

Port Vil jagase nelläks valičemižümbrikoks ().

## Eläjad
Vl 2009 lidnan eläjiden lugu oli 44 040 ristitud. Vn 2016 lopus pälidnan ristitišt oli 51 437 eläjad.

Eläjiden tobj pala om hristanuskojad i ni-vanuatulaižed.

## Transport
Rahvahidenkeskeine civiline *Bauerfild*-lendimport (*VLI / NVVV*) om valdkundan päine, se sijadase lidnan pohjoižröunal. Tehtas reisid Valdmerimaiden lähižihe pälidnoihe, Avstralijan järedoihe lidnoihe (Brisben, Mel'burn), Oklendha, mugažo Vanuatun saridme.

## Sebruzlidnad
*  Lüganvil', Vanuatu
*  Šanhai, Kitai (vspäi 1994)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Port Vilan municipalitetan sait (''pvmc.gov.vu'').
Lome

**Lome** (, ) om Togon pälidn, kaikiš suremb lidn da meriport. Se om Mererandaližen agjan administrativižeks keskuseks mugažo.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud eve-rahvahal 18. voz'sadal. Vspäi 1882 *Bei-Bič*-külä kändihe torguindan keskuseks nügüdläižen lidnan sijas. Ezmäižed merivaldmad oliba saudud vl 1904, päraudtestancii — vl 1905, vaumitihe merikaran vodele 1968. Pälidn valdkundan ripmatomuden aigaspäi (1960).

Lome šingotase eksportan meriportal (kofe, kakao, kopr, pal'mvoi), metallurgižel tegimel i kivivoin ümbriradmižel.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan suves, Gvinejan lahten randal, 10 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om konurbacijas Ganan Aflao-lidnanke päivlaskmas.

Klimat om tropižen savannan, päivoikaz päiči kezakus-sügüz'kus. Il'man i meriveden keskmäine lämuz vajehtase +25..+30 C° röunoiš kuidme, ekstremumad oma +15,2 C° (viluku) i +38,1 C° (kül'mku). Paneb sadegid 830 mm vodes, enamba kaiked semendkus-kezakus (149..180 mm kus), kuiv sezon oleskeleb kül'mkus-uhokus (8..20 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 79..87 % röunoiš voden aigan.

## Eläjad
Vl 1960 kaik 85 tuh. ristituid elihe lidnas. Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 837 437 ristitud, lidnaglomeracijan — 1 477 660 ristitud 280 km² pindal. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Lidnaglomeracijan ristitišt om 2,2 mln eläjid sil-žo pindal (vn 2022 andmused), valdkundan nelländez.

Lomen universitet () om Togon kaikiš suremb (alusenpanend 1970, 44,5 tuh. üläopenikoid vl 2015), vhesai 2001 sen nimituz oli Beninan universitet. Amerikan, Britanijan i Francijan rahvahidenkeskeižed školad ratas lidnas.

## Galerei

Palais de Lomé - elewacja południowa.jpg|Gubernatoroiden pert'kulu (2019)
Lomé Grand Marché with the Cathédrale du Sacré Coeur (33592985581).jpg|Lidnan torguz i Pühän Südäikeran kafedraline päjumalanpert', vn 2017 nägu (riman katoline, om saudud vll 1901−1902)
Siège de la Banque Ouest Africaine de Développement (BOAD, Lomé - Togo.jpg|Päivlaskmaižen Afrikan šingotesen bankan (BOAD) päfater vl 2018
Françoise Foliot - Togo - 020 - Hôtel de la Paix.jpg|Kožundan adivpert' vl 1975 (*Hôtel de la Paix*)
CI2L et FLLA à l'université de Lomé.jpg|Lomen universitetan erased-se sauvused (2024)
Port de Lomé 01.jpg|Lomen portan konteinerterminal vl 2024
2014-06-16 17-21-49 Togo Maritime - Station Météo.JPG|Rahvahidenkeskeine *Lome-Tokuen*-lendimport vl 2014


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''ville-lome.tg''). 
* Lome-meriportan sait (''togo-port.net'').
Nukualof

**Nukualof** (tong. i , anglijan virkand [nuku.ˈəloʊfə], tongan [nukuʔaˈlofa]) om Tongan pälidn, meriport da kaikiš suremb lidn. Se om Tongatapu-ümbrikon administrativižeks keskuseks mugažo.

## Istorii
Om amuižiden civilizacijoiden lidnusiden jändusid lidnan ümbrištos. Eländpunkt mainitaškanzihe 1800-nziš vozišpäi nügüdläiženke nimitusenke. Kunigahan pert'kulu om saudud vl 1867. Tongan kunigahusen oficialine pälidn vn 1875 sen konstitucijan mödhe, vll 1220−1851 amuine Mua-lidn oli Tongan imperijan pälidnaks.

Nukualof om ripmatoman valdkundan pälidnaks vn 1970 kezakuspäi. Šingotase pälidnan funkcijoil i meriportal (bananoiden, vanilin, kopran, kalan eksport). Om äi kül'bendrandoid. Pertišt oli muretud i udessündutase cunamin jäl'ghe voziden 2021 i 2022 röunal Hunga Tonga — Hunga Haapai-lämoimägen lavanheitandan tagut.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan suvižen Tongatapu-saren pohjoižel randal, üks'jäiženno merikaranno, 0..6 m korktusil, koume metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Klimat om tropižiden vihmmecoiden valdmeren. Kun keskmäine lämuz om +22..+27 C°. Ekstremumad oma +10 C° i +32 C°. Paneb sadegid 1721 mm vodes, enamba tal'vkus-sulakus (165..210 mm kus), vähemba kezakus-heinkus (95 mm kus).

## Eläjad
Vl 2006 lidnan eläjiden lugu oli 23 658 ristitud, valdkundan läz nelländest. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.

Eläjiden tobj pala om tongalaižed (96 %). Religijan mödhe eläjad oma hristanuskojad (protestantizman kaks' jumalankodikundad) i mormonad (läz koumandest valdkundas).

## Transport
Privatižed avtobusad i taksid oma kundaližeks transportaks. Port kävutase kalanpüdajil i saridenkeskeižil ehtatimil.

Rahvahidenkeskeine soda-da civiline Fuaamotu-lendimport (*TBU / NFTF*) radab Tongatapu-saren suves, 30 kilometras suvhe pälidnaspäi. Tehtas reisid Valdmerimaiden erasidme saridme, Oklendha, Sidneihe, mugažo valdkundadme.

## Homaičendad
Port of Spein

**Port of Spein** ( «ispanine port») om Trinidadan da Tobagon pälidn da üks' agjmunicipalitetoišpäi. Järed meriport, valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, sen politine i finansine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1560 kuti Ispanijan sodagarnizonan sijaduz indejalaižiden amuižen *Konkerabii*-žilon sijas (). Ispanijalaižed nimitihe žilod enččel indejižel nimel i paniba portan alust läz sidä mugažo, isp. *Puerto de los Españoles*, möhemba *Puerto de España*. Aigan mändes se kändihe žilon kahtendeks nimeks. Žilo sai lidnan i pälidnan statusad vl 1757, konz sirtihe tänna kolonijan ohjastust. Oli alištunu Suren Britanijan tobmudele vl 1797, sil-žo vodel nimitihe lidnad nügüdläižikš. Kätihe sureks lidnaks (*city*) vl 1914.

Port of Spein šingotase bankingal (Kariban regionan kaks' kaikiš järedambad bankad), meriportal, turizmal. Mail'man kivivoin da gazan samižen kompanijoiden alajaguziden päfaterad oma saudud lidnas. Kariban meren valdkundoiden kaikiš järedamb da satusekahamb fondbirž sijadase täs, se om Trinidadan da Tobagon fondbirž (, vspäi 1981).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Trinidad-saren lodehližel randištol, Kariban meren Parii-lahten randal (), 66 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, lidnan keskuz — koume metrad ü.m.t. korktusel. Pertišt ülendase kukhidme i alangištoiden randoidme. Valdkundan kahtenz' kortte El'-Tukuče-mägenpä (936 m) Marakas-vezilanktendanke (91 m) oma päivnouzmha lidnaspäi.

Klimat om subekvatorialine, neps da räk. Voden keskmäine lämuz om +26,4 C°, kuidme +22,5..+28,1 C°. Ekstremumad oma +14,6 C° (viluku) i +37 C° (sügüz'ku). Paneb sadegid 1408 mm vodes, enamba kezakus-kül'mkus (143..244 mm kus), kuiv sezon oleskeleb vilukus-sulakus (17..43 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 77..81 % röunoiš vilukus-semendkus, 84..86 % kezakus-tal'vkus.

## Eläjad
Vn 2011 Trinidad da Tobagon rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 37 074 ristitud, 81 tuhad eläjid ezilidnoidenke i 250 tuh. ristitud jogo päivän matkadajidenke da turistoidenke. Mülüb «Päivnouzm — Päivlaskm»-koridor-aglomeracijha 600 tuh. eläjidenke.

Lidnan eläjad oma afrikaižen (pol' vl 2011) i indižen (kümnendez) augotižlibundanke, äiverižed ristitud ottas 30 %.

## Transport
Municipaližed avtobusad i privatižed minibusad oma kundaližeks transportaks lidnas. Ehtatimed i vezitaksid ühtenzoittas Tobago-sarenke.

Holitai kaiked sart rahvahidenkeskeine civiline *Piarko*-lendimport (*POS / TTPP*, 2,9 mln passažiroid vl 2019) sijadase 21 kilometras päivnouzmha lidnaspäi. Tehtas reisid Kariban i Keskuzamerikan pälidnoihe, Majamihe, Nju Jorkha, Torontoho, Londonha.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan municipalitetan oficialine sait (''cityofportofspain.gov.tt'').
Mbabane

**Mbabane** (mugažo anglijan kelel, virktas [ˌʌmbɑːˈbɑːneɪ];  [ɛ́ᵐbʱáɓánɛ]) om Esvatinin oficialine pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om Hoho-agjan administrativižeks keskuseks mugažo, mülüb agjaha.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1887 18. voz'sadan buroiden lidnusen sijas. Nimitihe Mbabane Kunane-vejan mödhe. Vl 1902 sirtihe britanižen Svazilend-protektoratan pälidnad neche eländpunktha Bremersdorp-lidnaspäi. Vspäi 1968 Mbabane om ripmatoman valdkundan pälidnaks.

Mbabane šingotase sömtegimištol (saharan tehmine), metallan ümbriradmižel, omblendedheotandoil, turizmal, kaivuztegimišt (tin, raud) radab lidnan ümbrištos. Pälidn om turizman keskuz, mugažo radnikoiden Suviafrikan Tazovaldkundas tranzitine punkt.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan päivlaskmas-lodehes, agjan suvipäivlaskmas, Polindžane-jogen lanktendan sijas Mbabane-jogehe Drakonan mägiden Mdimb-mägenno (), 1243 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Raudte ühtenzoitab lidnad Maputu-portanke (Mozambik) vspäi 1964.

Klimat om subtropine mägiden. Voden keskmäine lämuz om +16,5 C°, tal'vkun-keväz'kun +19..+20 C°, kezakun-heinkun +12 C°. Ekstremumad oma −6,1 C° i +34,5 C°. Paneb sadegid 1441 mm vodes, enamba kül'mkus-uhokus (198..253 mm kus), vähemba semendkus-elokus (19..35 mm kus). Vspäi 1900 pani lunt koume kerdad vaiše.

## Eläjad
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 94 874 ristitud.

Esvatinin universitetan medicinine fakul'tet sijadase lidnas.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''mbabane.org.sz'').
Kigali

**Kigali** (mugažo ruandan [ciɡɑlí], anglijan da francijan kelil) om Ruandan pälidn (ripmatomuden aigaspäi vl 1962) da kaikiš suremb lidn. Otab ühtennimižen agjan pindan seičeme kümnendest, sen administrativine keskuz mugažo.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1907 kuti Saksanman kolonialižen ohjastusen sijaduz. Vozil 1921−1962 oli Bel'gijan ohjandusen al *Ruanda Urundi*-territorijas.

Kigali om kebnan tegimišton keskuz. Kofen kazvatand da tinan samine oma olmas ezilidnoiš.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan keskuzpalas, mägiden pautkil 1300..1600 m korktusil, 1567 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Ühtennimine mägi om kaikiš korktemb, 1850 m.

Klimat om ekvatorialine mussonine, kuivsezon om kezakus-elokus (61 mm). Lämuz om +16..+26 C° vodes läbi, paneb sadegid 970 mm vodes.

Kigali-agj jagase 3 administrativižeks rajonaks (*akarere*): Gasabo, Kicukiro i N'jarugenge. Rajonad alajagasoiš 35 *imirenge:ks*.

## Eläjad
Vl 2015 eläjiden lugu om 1 256 994 ristitud ezilidnoidenke.

Ruandan universitet i Kigalin ripmatoi universitet oma üläopendusen aluzkundoikš.

## Transport
Kundaline transport om maršrutkid da mototaksid.

Järed rahvahidenkeskeine civiline Kigali-lendimport (*KGL*) sijadase 7 km päivnouzmha lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid Afrikan äjihe maihe, Benilüksan maihe, Dubaihe, Stambulha, Mumbaihe.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan sijaližen tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''kigalicity.gov.rw'').
Dodom

**Dodom** (suah. i ) om Tanzanijan pälidn. Se om Dodoman agjan administrativine keskuz tähäsai mugažo.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1907 kuti torguindlidn udel raudtel Germanijan Päivnouzmaižes Afrikas. Kätihe lidnad Dodoman agjan administrativižeks keskuseks valdkundan alusenpanendan aigaspäi vl 1964. Vspäi 1996 om Tanzanijan oficialižeks pälidnaks, sirtihe Dar Es Salamaspäi.

Dodom šingotase pälidnan funkcijoil. Om ümbärtud maižanduzrajonal. Vspäi 2007 anglikanižen jumalankodikundan universitet i Dodoman valdkundaline universitet (35 tuhad üläopenikoid) ratas lidnas.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan keskuzpalas, savannan tahondas, 1120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Dar Es Salamhasai om 460 km päivnouzmha avtotel vai raudtedme.

Klimat om subekvatorialine kaks'sezonine pol'kuiv. Kun keskmäine lämuz om +22..+26 C° vodes läbi, ekstremumad oma +8 C° i +36 C°. Paneb sadegid 607 mm vodes, kuiv sezon oleskeleb semendkus-redukus (8 mm pordos).

## Eläjad
Vl 2012 eläjiden lugu oli 410 956 ristitud, vl 1974 — 40 tuhad ristituid. Vaiše 625 km² om urbaniziruidud lidnan territorijal. Läz 2,2 mln eläjid om lidnaglomeracijas (2020).

Rahvahad oma afrikanižed igähižed: njamvezi, džagga, haja, gogo, masai da toižed rahvahad, hö ottas 99 % ristitištos.

Religijan mödhe videndez oma riman katolikad, om anglikanižen jumalankodikundan, islaman i sikhizman pühäpertid.

## Irdkosketused
* Lidnan da sen agjan oficialine sait (''dodoma.go.tz'').
Šri Džajavardenepura Kotte

**Šri Džajavardenepura Kotte** (, ), vai **Kotte** lühüdas, om Šrilankan oficialine administrativine pälidn vspäi 1982, valdkundan parlamentan olendsija. Ekonomižen Kolombo-pälidnan päivnouzmaine ezilidn, mülüb Päivlaskmaižhe agjaha.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud Kotte-lidnuses ümbri 13. voz'sadal. Vl 1391 sai *Šri Džajavardenepura*-titulad «ližadujan vägestusen loštai lidn». Lidn oli Kotte-car'kundan pälidnaks vll 1415−1597.

## Geografijan andmused
Parlamentan kompleks om saudud Dijavanna Oja-jogen Duv-sarel () kesked järved ().

Klimat om ekvatorialine vihmmecoiden. Päivän keskmäine lämuz om +26..+28 C° vodes läbi. Paneb sadegid 2251 mm vodes, enamba sulakus-semendkus i redukus-kül'mkus (250..350 mm kus).

Pälidnan municipalitet jagase 18 ümbrikoks ().

## Eläjad
Vl 2001 eläjiden lugu oli 115 826 ristitud. Rahvahad (2012): singalad — 84,9%, tamilad — 7,7%, larakallad — 4,8%, toižed rahvahad — 2,6%.

Šri Džajavardenepuran universitet radab lidnas.

## Transport
Üks'jäine raudtestancii sijadase Nugegod-rajonas. Avtostancii om saudud sil-žo rajonal. Avtobusad i venehed oma kundaližeks transportaks lidnas.

## Irdkosketused
* Lidnan municipalitetan oficialine sait (''kotte.mc.gov.lk'').
Niamei

**Niamei** ( [njamɛ]) om Nigeran pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om pälidnan ümbrikon-agjan i Niamei-departamentan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud francijalaižil kolonizatoroil vl 1890 kuti sodapunkt penen külän sijas. Torguindteiden ristikoičend lujeni lidnan šingotest, i vl 1926 kätihe kolonijan pälidnaks. Vspäi 1960 om ripmatoman Niger-valdkundan pälidnan.

Niamei om maižanduzrajonan keskuseks, se šingotase pälidnan funkcijoil, tekstilin edheotandoil i sömtegimištol. Om penid edheotandoid nahkoiden tehmižes, kuldaižiden da hobedaižiden tegesiden pästandas.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase valdkundan suvipäivlaskmas, savannan tahondas, Niger-jogen molembil randoil, 207 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Valdmad oma saudud jogen hural randal. Om äi puištoid pidust' jogen randoid.

Klimat om tropine räk pol'kuiv kaks'sezonine, päivoikaz päiči elokus. Voden keskmäine lämuz om +29,3 C°, sulakun-semendkun +33,8..+34 C°, tal'vkun-vilukun +24,3..+25 C°. Ekstremumad oma +12,6 C° (viluku, tal'vku) i +45,6 C° (keväz'ku-semendku). Paneb sadegid 541 mm vodes, enamba heinkus-elokus (154..171 mm kus), kuiv sezon oleskeleb redukus-sulakus (20 mm pordos), ei ole sadegid tal'vkus-uhokus.

Niamei kogoneb vides nomeruidud kommunaspäi (I..V), ned alajagasoiš 44 ümbrikoks vai 99 fartalaks.

## Eläjad
Vl 1960 30 tuhad ristituid elihe lidnas. Vn 2012 Nigeran rahvahanlugemižen mödhe lidnankundan ristitišt oli 978 029 eläjad, pälidnan ümbrikon eläjiden lugu oli 1 026 848 ristitud 670 km² pindal.

Rahvahad: songai i džerm — 51,1 %, hausa — 34,4 %, toižed rahvahad — 15,5 %.

Religijan mödhe eläjiden enamba ühesad kümnendest oma islamanuskojad.

## Transport
Voib sadas venehil Niger-jogedme. Raudte tuli lidnha vl 2014, ühtenzoitab Beninan lidnoidenke.

Rahvahidenkeskeine soda- da civiline lendimport valdkundan ezmäižen Hamani Diori-prezidentan nimed (*NIM / DRRN*, 363 tuh. passažiroid vl 2019) sijadase ühesas kilometras suvipäivnouzmha lidnaspäi. Tehtas reisid lähižiden verhiden maiden pälidnoihe, Parižha, Addis-Abebha, Kasablankha, Stambulha, Läipcigha, mugažo valdkundadme.

## Galerei

Niamey Grande Mosquée (4832863260).jpg|Niamein Suren mečetin südäin (pühäpert' om saudud 1970-nzil vozil), vn 2010 nägu
Niger, Niamey, Cathedral.jpg|Jumalanmaman Kaikenaigaižen Abun kafedraline päjumalanpert' (1931, riman katoline), vn 2018 nägu
Université Abdou Moumouni IRSH.jpg|Universitet Abdu Mumuni-tedomehen nimed (vn 2017 olend)
Vue du Stade général Seyni Kountché.jpg|Stadion Seini Kunče-prezidentan nimed (2022)
Niamey River Front.jpg|Sild Kennedin nimed Niger-joges päliči vl 2019


## Homaičendad
Port-o-Prens

**Port-o-Prens** ( [pɔʁ o pʁɛ̃s] «„Princ“-laivan port»,  [pɔtopɣɛ̃s]) om Haitin pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om valdkundan tegimišton i finansoiden keskuz. Kaik valdkundan üläopendusen aluzkundad sijadasoiš siš.

## Istorii
Lidnan ümbrišt londuseliženno merikaranno oli aravakad-indejalaižiden civilizacijan ižandusen keskuseks völ. Vl 1706 Francijan «Prens»-laiv tuli ujuden merikarha, i nimitihe sidä laivan mödhe. Eländpunktan aluz om pandud vl 1748 meriportaks, igähine ristitišt oli riktud kolonizatoroil, sid' toihe orjid Afrikaspäi radmaha kuldan kaivuziš i plantacijoiš. Port-o-Prens oli kolonijan pälidnaks vspäi 1770. Orjad tegiba vasthalibundoid i lopuks küksiba Francijan sodavägid Haitin kaikes territorijaspäi. Vspäi 1804 Port-o-Prens tegihe ripmatoman valdkundan pälidnaks.

Lidn eli läbi lujas manrehkaiduses vn 2010 12. päiväl vilukud (seičeme magnitudanke), enamba 200 tuh. eläjid pölištuiba, Port-o-Prens ezilidnoidenke oliba pandud mantazole läz täuzin.

Port-o-Prens šingotase meriportal, sauvondal, käzitöiden pramozloiden torguindal i turizmal, sömtegimištol, muilan, tekstilin da cementan pästandal. Turistad tuldas lendimportan kal't päpaloin.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Kariban meren Gonaiv-lahten ühtennimižen merikaran sättujal laivištole randal, 98 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Kommertine keskuz om mererandal, eländfartalad ülenudas vastmägehe amfiteatral. Lidn alištub meritorokoile, sur'vezile i reduvaluile. Elokaz Petionvill'-ezilidn om saudud suvipäivnouzmas kukhiden pautkil.

Klimat om tropine passatine, päivoikaz vodes läbi. Il'man päiväline lämuz om +26,5..+30 C° vodes läbi. Paneb sadegid 1353 mm vodes, vähemba tal'vkus-vilukus (33 mm kus), oleskeleb vihmsezonoid sulakus-kezakus (102..231 mm kus) i elokus-redukus (145..175 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 77..84 % röunoiš sulakus-tal'vkus, 71..74 % vilukus-keväz'kus.

## Tobmuz
Lidnan rajonad ohjandasoiš ičeze municipaližil suimil.

Edeline lidnan pämez' om Ral'f Juri Hevri (*Ralph Youri Chevry*, viluku 2010 — heinku 2020).

## Eläjad
Vl 2009 lidnan eläjiden lugu oli 897,859 ristitud, ezilidnoidenke 2,3 mln ristituid. Vl 2015 lidnan ristitišt oli 987,310 eläjad, ümbrištonke 2,6 mln eläjid 158,5 km² pindal, valdkundan nelländez.

Augotižlibundan mödhe eläjiden ühesa kümnendest oma afrikalaižed, 9 % — mulatad.

## Transport
Kebnavtod konor'anke i «tap-tap»-taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Meriport radab, saharan da kofen eksport.

Rahvahidenkeskeine civiline lendimport Tussen-Luvertüran nimed (*PAP / MTPP*, 1,9 mln passažiroid vl 2017) sijadase Port-o-Prensan pohjoižes. Tehtas reisid Kariban meren maihe, Majamihe, Monrealihe i Parižha.

## Homaičendad
Vindhuk

**Vindhuk** (angl. i  «tulleikaz čogaine», angl. virkand [ˈvɪnt.hʊk], afrikaans: [ˈvəntɦuk],  [ˈvɪnthʊk], nam.: *ǀAiǁGams* «hul purde», gerer.: *Otjomuise* «purun sija») om Namibijan pälidn da kaikiš suremb lidn, valdkundan ižandusen keskuz. Mülüb Khomas-agjaha (95 % sen ristitištos) da om agjan administrativižen keskusen.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1840 kuti *Orlam*-žilo. Vozil 1890−1915 oli Saksanman Suvipäivlaskmaižen Afrikan pälidnaks. Suviafrikan Ühtištusen sodaväged anastiba lidnad Ezmäižen mail'man sodan aigan Britanižen imperijan ramuziš. Vspäi 1990 om ripmatoman valdkundan pälidnaks.

## Geografijan andmused
Vindhuk sijadase valdkundan keskuses, Khomas-ülüden pohjoižpalas, 1650 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, läz letkesišt rahvahatomad Kalahari-mad.

Klimat om tropine pol'letetazangišton, oleskeleb 300 päipaštokast päiväd vodes. Voden keskmäine lämuz om +19,1 C°, kül'mkun-uhokun +22,1..+23,5 C°, kezakun-heinkun +13,1..+13,2 C°. Ekstremumad oma −3,9 C° (eloku) i +36,6 C° (tal'vku). Paneb sadegid 367 mm vodes, enamba vilukus-keväz'kus (78..80 mm kus), kuiv sezon oleskeleb semendkus-sügüz'kus (1..6 mm kus, «tal'vel»). Voden keskmäine relätivine nepsuz om 34 %, minimaline nepsuz oleskeleb elokus-redukus (17..22 %), kaikiš lujemb uhokus-keväz'kus (51..56 %).

## Eläjad
Vl 2011 lidnan eläjiden lugu oli 325 858 ristitud, valdkundan seičemendez, vl 2016 — 395 tuhad ristituid. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd', se ližadub ümbärdajiden žiloiden mülütandal-ki korktembanke sündutandmäranke.

## Transport
Äiluguižed taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Vindhuk om valdkundan avtote- da raudtesol'm. Raudte ühtenzoitab lidnad Uolfiš Bei-meriportanke i Suviafrikan Tazovaldkundanke.

Rahvahidenkeskeine civiline lendimport Hosea Kutako-vejan-vägimehen nimed (*WDH / FYWH*, 1,5 mln passažiroid vl 2018) sijadase 42 km päivnouzmha lidnan keskusespäi. Tehtas reisid matknikoiden täht da jügureisid Afrikan lähižihe maihe i Saksanmaha.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''windhoekcc.org.na'').
Palikir

**Palikir** (mugažo anglijan kelel, virktas [ˈpælɪˌkɪər]) om FMV:oiden pälidn. Se on valdkundan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, mülüb Ponpei-štatan Sokehs-municipalitetha.

## Istorii
Eländpunkt oli olmas peneks küläks. Vl 1986 valdkund sai ripmatomut, i saudihe ut pälidnad külän sijas AÜV:oiden US$15 mln abunke, sirtihe Kolonia-lidnaspäi (Ponpei-štatan pälidn kahesa kilometrad pohjoižpäivnouzmha) vl 1989.

Palikir šingotase valdkundan pälidnan funkcijoil i turizmal.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan päivnouzmas, mägikahan Ponpei-saren lodehes, 80 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Tropižed mecad ümbärtas Palikirad.

Klimat om tropine vihmmecoiden tulleikaz, läz kaikenaigaine vodes läbi. Kun keskmäine lämuz vajehtase +26,6..+27,1 C° röunoiš. Paneb sadegid 5 202 mm vodes, kuidme 279 mm (uhoku) ..515 mm (eloku), Palikir om kaikiš nepsamb pälidn mail'mas. Kun keskmäine nepsuz om 81..84 %.

## Eläjad
Vl 2009 lidnan eläjiden lugu oli 4 645 ristitud. Kaiken Sokehs-municipalitetan ristitišt oli 6 647 eläjad vl 2010.

Eläjiden tobj pala om hristanuskojad (96 %, heiden pol' oma riman katolikad) i mikronezijalaižed.

Alaškol () radab lidnas. Üläopendusen škol Beili Olteran nimed sijadase Kolonia-lidnas.

Rahvahidenkeskeine lendimport radab kahesas kilometras pälidnaspäi Kolonia-lidnas.

## Homaičendad
Suvitarav

**Suvitarav** (, ) om Kiribatin pälidn da kaikiš suremb lidn. Läz pol't valdkundan ristitištod eläb siš.

## Istorii
Suvitaravan territorii oli britanižen Gilbertan Sared i Ellis-protektoratan administrativižeks keskuseks vll 1895–1908 i 1946–1976. Toižen mail'man sodan aigan znamasine tora tegihe Suvitaravan rajonas AÜV:oiden i Japonijan imperijan merisodavägiden keskes.

Eländpunkt om ripmatoman valdkundan pälidnaks vn 1979 heinkuspäi.

Suvitarav šingotase valdkundan ohjastusen aluzkundoil, opendusen, kommercijan i transportan keskuseks. Kopranvoin tegim i merikalan ümbriradmižen tegim ratas lidnas. Reskveden mairiž i sidodud sihe mahusiden uhkund vitkostudas pälidnan šingotest.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan lodehes, Gilbertan sariden pohjoižpalas, Tarav-atollan suves, koumhe metrhasai ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Suvitarav levigandeb atollan nelläl sarel: Betio (meriport), Bairiki (valdkundan aluzkundad), Bonriki (läžundkodi i opendajiden kolledž), Bikenibeu (lendimport). Kaik ned sätas Teinainano-municipalitetad ().

Klimat om ekvatorialine vihmmecoiden. Päivän lämuz om +25..+31 C° vodes läbi, voden keskmäine lämuz' om +28,3 C°. Ekstremumad oma +21 C° i +35 C°. Paneb sadegid 2052 mm vodes, enamba tal'vkus-uhokus (212..271 mm kus), vähemba sügüz'kus-kül'mkus (110..120 mm kus). Relätivine nepsuz vajehtase 77..82 % röunoiš vodes läbi.

## Eläjad
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 50 182 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd', se ližadui koume kerdha vspäi 1979.

Rahvahad (vn 2020 rahvahanlugemine): I-kiribati — 95,9 %, toižed rahvahad — 4,1 %.

Üks' valdkundaline i viž privatišt üläškolad (kolledžad) anttas professionališt opendust Suvitaravas.

## Homaičendad
Maskat

**Maskat** ( *Maskaṭ* [ˈmasqatˤ]) om Omanan pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om ühtennimižen agjan administrativižeks keskuseks mugažo. Maskat om meriport Omanan lahten randal.

## Istorii
Torguindmeriport om tetab 1. voz'sadaspäi meiden erad. Erazvuiččil pordoil mülüi Persijan i Ottomanan imperijoihe, oli Portugalijan i Suren Britanijan kolonijan palaks.

Maskat šingotase tervhudenkaičendan kompleksoil, torguindan sijaližil kompanijoil, järedal meriportal i kivivoil.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Arabijan pol'sarel, valdkundan pohjoižpäivnouzmaižel mererandal, 69 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Vedase pidust' mererandad 60 kilometraks. Lidnfartaloiden territorii — 273,9 km².

Klimat om tropine letetazangišton, räk kuiv, päivoikaz vodes läbi. Voden keskmäine lämuz om +28,6 C°, sulakun-redukun +29,7..+35,2 C°, tal'vkun-uhokun +21,3..+22,6 C°. Ekstremumad oma +1,6 C° (viluku) i +49,2 C° (heinku, eloku). Kezaaigan minimum om +21,3 C° (eloku), tal'vaigan maksimum om +38,5 C° (uhoku). Il'man lämuz voib ületada +34 C° joga kul, ei voi olda madalamb mi +19 C° kezakus-sügüz'kus. Paneb sadegid 100 mm vodes, enamba tal'vkus-sulakus (13..24 mm kus), sezon sadegoita oleskeleb kezakus-redukus (koume millimetrad pordos). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 42..49 % röunoiš sulakus-kezakus, 55..67 % toižiš kuiš.

Maskatan agj jagase kudeks provincijaks (vilajetaks).

## Eläjad
Vn 2015 semendkus lidnan eläjiden lugu oli 1,288,330 ristitud, valdkundan koumandez. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. 17. voz'sadaspäi se ližadub znamasižes märas Indijan i Pakistanan eläjil, hö ratas inžiniringan kompanijoiš, sauvondsarakos i torguindas.

Päuskond om islam. Toižile religijoile voib panda pühäpertid (induizm, hristanuskond), no ei sa lugeta pühäpaginoid toižiš sijiš.

## Transport
Oficialižed avtobusad (14 maršrutad), populärižembad *baiza*-avtobusad (tehtas seižutest miččel taht sijal) i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. *Sultan-Kabus*-meriport radab aglomeracijan pohjoižpäivnouzmaižes čogas.

Rahvahidenkeskeine civiline *Maskat*-lendimport (*MCT / OOMS*, 12,9 mln passažiroid vl 2024) sijadase aglomeracijan keskuzpalas, koumekümnes kahtes kilometras päivlaskmha vanhas lidnaspäi (meriportaspäi). Tehtas reisid Azijan lähižihe i äjihe edahaižihe maihe, Evropan surihe lidnoihe, om jügureisid Kairha i Honkongha.

## Galerei

Old Masqat.jpg|Vanh lidn (2006)
Muscat Gate Museum.jpg|Maskatan Verajiden muzei (2010)
Royal Opera House Muscat 2.jpg|Kunigahan operan sauvusen südäimes, vn 2014 nägu
Costa Victoria in Port Sultan Qaboos, Muscat, Oman 20120408 1.jpg|Viktorijan mererandišt Kabus-sultanan portas (2012)
Aerial view of Muscat Airport.jpg|Rahvahidenkeskeižen lendimportan ühthine nägu vl 2014


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan municipalitetan oficialine sait (''mm.gov.om'').
Madžuro

**Madžuro** ( [mʲæzʲ(ɛ͡ʌ)rˠɤ͡oo̯],  [ˈmædʒəroʊ]) om Maršalan Sariden pälidn da municipalitet, kaikiš suremb lidn da meriport, üläopendusen keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud Germanijan torguindpostaks vl 1884. Vll 1920−1945 oli Japonijan imperijan territorijal, sid' AÜV:oiden territorijal. Sai pälidnan statusad valdkundan ripmatomuden aigaspäi vl 1986.

Madžuro šingotase kalanpüdandan i turizman portal, lendimportal, kokosvoin samižel.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan suvipäivnouzmas, ühtennimižel atollal, koume metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel, kogoneb 64 sarespäi. Ristitišton tobj pala eläb koumel sarel atollan päivnouzmas: Delap, Ulig (), Džarrit. Azjaline i turistine keskuz om Ulig. Ohjastusen aluzkundad oma saudud Delap-sarel. Lagunan pind — 295 km².

Klimat om tropižiden vihmmecoiden. Kaikenaigaine tullei puhub paksus meren päl, no taifunad oleldas harvoin. Kun keskmäine lämuz om +27,7..+28,1 C°. Ekstremumad oma +20 C° i +36 C°. Paneb sadegid 3334 mm vodes, enamba sügüz'kus-kül'mkus (320..350 mm kus), vähemba vilukus-keväz'kus (194..220 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 77..82 % röunoiš.

## Eläjad
Vl 2008 lidnan eläjiden lugu oli 30 tuhad ristituid, valdkundan kaks' videndest.

## Homaičendad