Ruz

**Ruz** () om Venäman lidn Moskvan agjan päivlaskmas. Se om Ruzan municipaližen ümbrikon (edel 2025. vot lidnümbrikon, edel vn 2017 vilukud — rajonan) administrativine keskuz, üks'jäine lidn i kahtenz' surtte eländpunkt lidnanvuiččen Tučkovo-žilon jäl'ghe.

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan moskvalaižen Ivan Kalita-ruhtinasen vn 1328 vai 1339 zavetoičendas kuti *Ruz'skoje*-žilo (). Nimitihe jogen mödhe, sen nimel om parallelid baltijan keliš. Lidn oli Zvenigorodan ruhtinazkundan palaks vhesai 1462. Om alištunu Moskvan tobmudele rattemata 16. voz'sadaspäi. Varmitadud lidnuz oli Ruzas, mapudotesed jäiba sišpäi. Vl 1782 Ruz sai makundan lidnan statusad. Sauvoškanzihe tehmišton edheotandoid 19. voz'sadan keskespäi. Toižen mail'mansodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistižen Germanijan sodavägil (25. reduku 1941 — 17. viluku 1942), erased pertid oliba muretud, no istorižen keskusen pertišt om kaičenus tähäsai.

Ruz šingotase sömtegimištol (leibtegim, maidtegim, likörvintegim), omblendfabrikal, meblin fabrikal, tipografijal.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase municipaližen ümbrikon keskuzpalan päivlaskmas, ühtennimižen jogen alajoksmusen hural randal tobjimalaz ( 145 km pitte, Moskvan hura ližajogi), 190 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Ruzan vezivaradim (33 km²) om saudud ülezjogen 10 km lodeheze lidnaspäi vll 1965−1966, Ozernan vezivaradim (23 km²) om täuttud vl 1967 kahesas kilometras pohjoižhe Ruzaspäi.

Matkad Moskvan röunhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om seičemekümne kaks' kilometrad päivnouzmha orhal vai 80 km avtotel. Lähembaine lidn om Možaisk 24 km suvhe-suvipäivlaskmha orhal vai 29 km avtotedme.

Moskvan agjan sur' rengazavtote (A108-trass) läbitab lidnan päivnouzmašt palad. Lähembaine raudtestancii radab Tučkovo-žilos 22 km suvipäivnouzmha avtotedme.

## Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 4 584 eläjad, vl 1959 — 5 957 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 13 495 ristitud, rajonan (nüg. ümbrik) videndez, vn 2021 — 16 014 ristitud. Kaik 13 403 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 15..16 tuhad eläjid vll 1992−2001 i om vspäi 2021 (16 400 rist. vll 1998−2001).

Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 91,0 %, ukrainalaižed — 2,2 %, armenijalaižed — 1,7 %, vaugedvenälaižed — 1,2 %, toižed rahvahad — 3,9 %.

Ortodoksižen hristanuskondan seičeme pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Sündun Eläbzdusen päjumalanpert' (om saudud vll 1714−1721), koume jumalanpertid i koume časounäd.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma viž nomeruidud päivkodid (nomer 1..3, 5, 40), kaks' keskškolad (nomer 2 i 3), gimnazii nomer 1, lapsiden sädamižen keskuz, čomamahtoiden škol, *Ruza*-sportškol.

Moskvan čomamahtoiden kolledžan Ruzan filial i Moskvan agjan medicinižen kolledžan Ruzan filial oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.

## Galerei

Администрация (Руза).jpg|Lidnan administrativine pert' (2008)
Площадь Партизан в Рузе.jpg|Partizanoiden torg Sündun Eläbzdusen päjumalanpertinke, vn 2016 nägu
Ruza, Moscow Oblast, Russia, 143103 - panoramio.jpg|Vezisportan pert'kulu abusauvusidenke (eloku 2015, om saudud vl 2009)
Ruza music school 03.JPG|Ruzan muzikškol (semendku 2011)
Руза. Краеведческий музей.jpg|Ruzan kodirandantedištandmuzei (vn 2022 olend)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Municipaližen ümbrikon tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''ruzaregion.ru'').