open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Radžkumar Punit

**Punit Radžkumar** (, , ; sünd. 17. keväz'ku 1975, Madras, Tamil Nadu, Indii — kol. 29. reduku 2021, Bangalor, Karnatak, Indii) oli indijalaine ak'tor da fil'manpajoiden pajatai, ezini enamba 60 pajod. Mez' fil'mzihe kannadankel'žiš sädusiš tobjimalaz.

## Biografii
Punit oli sündnu Madras-lidnha Lohit-nimenke, Radžkumar-akt'oran (Singanalluru Puttasvamaja Muthuradžu) da Parvathamma-prodüseran sämižkanzha. Vajehti nimed Punitaks kümnevoččes igäs astrologan nevondan mödhe. Šiva-vell' (sund. 1963) da Raghavendra-vell' (sund. 1968) oma Punital, hö ratas akt'orikš mugažo. Fil'mzihe Punitad kinos ezmäižen kerdan lapsen völ, vl 1976.

Vspäi 1999 oli nainu, Ašvini om hänen ak. Sündutihe kaks' tütärt naimiželos: Drithi-tütär da Vandhita-tütär.

Akt'or koli äkkiližikš südäikeran kurospäi.

## Valitud fil'mografii
* «*Appu*» (2002) — Appu
* «*Abhi*» (2003) — Abhi
* «*Milana*» (2007) — Aakaš
* «*Džeki*» (2010) — Džanakirama
* «*Anna Bond*» (2012) — Bond Ravi, hän-žo «Anna Bond»
* «*Vägevuz*» (2014) — Bharat Kumar
* «*Rana Vikrama*» (2015) — Vikrama da Vikram Kumar-inspektor
* «*Princ*» (2017) — Siddhart / Appu
* «*Andžanin poig*» (2017) — Viradž, Andžani Devin poig

## Mel'hetartujad faktad
* Akt'or oli Bangalor-lidnan futbolkluban (*Bengaluru Royals*) ühten pidajan kahten keskes.
* Arnol'd Švarcneger da Čirandživi oliba navedijad ak'torad.
* Ekstremal'ne sport oli hänen navedii rad.
* Punit kumardelihe Gollivudan i Ispanijan fil'mile.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* 
* 
* Punit Radžkumar — Instagram.
Okulovk

**Okulovk** () om Venäman lidn da lidnankund Uz'lidnan agjan keskuzpalan päivnouzmas. Se om Okulovkan rajonan administrativine keskuz (vspäi 1927) da pala.

## Istorii
Okulovk-eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1495 Derevan pätinan aigkirjas kuti Poliščenskii-pagastan pala (). Om raudtestancijaks «Moskv — Piter»-jonon sauvondan jäl'ghe vl 1851. Bumaganfabrik oli enččes. Vn 1928 25. päiväl kezakud kätihe Okulovkad da lähišt *Parahino-Poddub'je*-eländpunktad radnikžiloikš. Vn 1965 12. päiväl vilukud ühtištadihe žiloid i panihe *Okulovk*-lidnaks.

Okulovk šingotase plastmassvalamižtegesiden i gal'vanižkrepindoiden tegimel, «Agrokabel'»-tegimel i mebel'furnituran edheotandal.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan keskuzpalan päivnouzmas, Peretn-jogen oiktal randal tobjimalaz ( 39 km pitte, Mstan hura ližajogi, Il'mjärven bassein), 161 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Surhe Uz'lidnhasai om 120 km päivlaskmha orhal vai 140 km avtotedme. Lähembaine lidn om Boroviči 35 km päivnouzmha orhal vai 40 km avtol.

## Tobmuz
Kaik kaks' küläd mülüdas lidnankundha Okulovkan ližaks: Okulovk-külä (23 rist. vl 2010) i Šurkino (385 rist. vl 2010). Lidnankundan pind — 27,44 km².

Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Deputatoiden nevondkundan ezimez'. Födor Ahmatov radab nevondkundan ezimehen. Edeline ezimez' om Jurii Vezenberg, radoi vn 2015 sügüz'kuspäi. Lidnan erigoittud Administracii om likvidiruidud vn 2016 uhokus, siš aigaspäi rajonan Administracii tegeb sen velgusidme. Jäl'gmäine lidnan Administracijan pämez' (lidnankundan pämez' sil aigal) oli Väčeslav Kudrävcev, radoi vn 2013 kezakuspäi.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 12 464 ristitud, lidnankundan — 12 872 ristitud, rajonan pol'. Vn 2021 rahvahanlugemižen mödhe lidnan ristitišt oli 9 949 eläjad. Vl 2017 kaik 10 470 eläjad oli lidnas i 10 848 ristitud kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 19..20 tuh. eläjid vll 1967−1979 (20 tuh. rist. vl 1967).

Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas: ph. Aleksandr Nevalaižen jumalanpert' (om saudud vll 1900−1901) i ph. Serafim Sarovalaižen puine časoun' vspäi 2005.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma nell' päivkodid (nomer 4, 5, 6, 8), koume keskškolad (nomer 1..3), norišton pert', čomamahtoiden škol N.A. Rimskii-Korsakovan nimed, sportškol. Borovičin agrotegimištoližen tehnikuman Okulovkan filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Okulovka administration.jpg|Lidnan i Okulovkan rajonan administracijan sauvuz (2010)
Okulovka Alexander Nevsky Church.jpg|Ph. Aleksandr Nevalaižen jumalanpert', vn 2010 nägu
Okulovka rayon court.jpg|Rajonan käskuzkund (2010)
Kraevedcheskiy muzey okulovka.jpg|Kodirandantedištandmuzejan N. Mikluho-Maklajan nimed südäin (2016)
Okulovka railstation.jpg|*Okulovk*-raudtestancijan sauvuz vl 2010


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Okulovkan lidnankundan lehtpoled rajonan tobmuden aluzkundoiden oficialižel ''okuladm.ru''-saital.
Čudovo

**Čudovo** () om Venäman lidn da lidnankund Uz'lidnan agjan pohjoižes. Se om Čudovon rajonan administrativine keskuz.

## Istorii
*Čudovo*-eländpunktad mainitasoiš ezmäižen kerdan Uz'lidnan Vodin pätinan aigkirjas vl 1539 kuti *Čudovo Kerestil*- () i *Čudovskai Luk*- () küläd. Kätihe *Jam-Čudovo:ks* «Piter — Moskv»-počtraktal, se läbiti Uz'lidnad. Vll 1849−1851 saudihe «Moskv — Piter»-raudted, i Čudovo šingotaškanzihe raudtežiloks. Vl 1871 raudte ühtenzoiti sidä Uz'lidnanke. Vl 1923 kätihe lidnanvuiččeks žiloks, vn 1937 20. päiväl kezakud anttihe lidnan statusad.

Suren sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistižen Germanijan sodavägil (20. eloku 1941 — 29. viluku 1944).

Čudovo šingotase energetižen mašinansauvomižen tegimel, sauvondmaterialiden tegimil (faner, špon, mineraline lämuzizoläcii, raudtebetonšpalad, metallkonstrukcijad), järedal konditerfabrikal i virifabrikal, mugažo cementan tegim om sauvomas.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Kerest'-jogen hural randal tobjimalaz (Olhavan hura ližajogi), 34 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, «Moskv — Piter»- i «Sur' Uz'lidn — Volhov»-raudtekeskustoil.

Matkad Leningradan agjahasai om 12 km lodeheze, Surhe Uz'lidnhasai om 70 km suvhe kaikil teil, Piterihesai om 118 km lodeheze, Moskvhasai — 532 km suvipäivnouzmha. Lähembaižed lidnad oma Leningradan agjan Lüban' 30 km lodeheze avtotedme vai raudtedme i Kiriši 42 km pohjoižpäivnouzmha orhal, raudtel vai 57 km avtol.

Lidn om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 15 397 ristitud, rajonan seičeme kümnendest, vn 2021 — 14 302 ristitud. Kaik 14 730 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 17..18 tuh. eläjid vll 1989−2005 (18 100 rist. vll 1992−1996).

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 68,8 %, čiganalaižed — 7,5 %, ukrainalaižed — 0,5 %, toižed rahvahad — 3,1 %, rahvahuden ozutandata — 20,1 %.

Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Kazanin jumalaižen jumalanpert' om avaitud, letihe vll 1904−1906.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, augotižškol (nomer 6), kaks' keskškolad (nomer 1 i 4), *Logos*-gimnazii, čomamahtoiden škol V.S. Serovan nimed. Čudovon tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Здание Администрации Чудово.jpg|Lidnan i rajonan Administracijan sauvuz (2021)
Чудово, Казанская церковь сверху зимой (1) (cropped).jpg|Jumalanmaman Kazanin jumalaižen pühäpert', vn 2022 nägu
Kerest.JPG|Kerest'-jogi lidnas (2010)
Cadbury Chudovo.JPG|«Cadbury»-kompanijan konditerine fabrik vl 2005
Nekrasov museum Chudovo 1.jpg|Nikolai Nekrasov-runokirjutajan muzei (2010, radab vspäi 1971)
Chudovo vokzal.JPG|*Čudovo-Moskovskoje*-päraudtestancii vl 2010


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Čudovon lidnankundan da rajonan tobmuden aluzkundoiden sait (''admchudovo.gosuslugi.ru''). 
* Čudovon kodirandantedištandmuzejan sait (''km-chudovo.kulturu.ru'').
Pen' Višer

**Pen' Višer** () om Venäman lidn da lidnankund Uz'lidnan agjan pohjoižes. Se om Penen Višeran rajonan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1843 sauvomha «Moskv — Piter»-raudted i žiloks raudtestancijanno, nimitihe jogen mödhe. Vl 1879 Venäman ezmäine telefonpagin tegihe veimil Piterinke. Žilo sai lidnan statusad vl 1921. Suren sodan aigan lidn oli okkupiruidud penemb mi ühteks kuks (24. reduku − 20. kül'mku 1941).

Pen' Višer šingotase sauvondmaterialiden pästandal (mecümbriradmine) i stökolantegimel (tehnižed tegesed i substancijad), mugažo ventilätortegim, omblend- i mebel'edheotandad ratas.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Pen' Višerk-jogen randoil ( 54 km pitte, Olhavan oigedpol'ne bassein), 65 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Surhe Uz'lidnhasai om 65 km suvipäivlaskmha orhal vai 90 km avtotedme. Lähembaine lidn om Čudovo 44 km lodeheze orhal vai raudtel, 70 km avtol.

## Tobmuz
Kaik seičeme pen't küläd mülüdas lidnankundha Penen Višeran ližaks, znamasine om Glutno-külä (117 rist. vl 2020). Lidnankundan pind — 844,35 km².

Lidnankundan Deputatoiden nevondkund kogoneb 15 ezitajaspäi. Lidnankundan erigoittud Administracii om likvidiruidud vn 2014 sügüz'kus. Vadim Fadeev radoi sen jäl'gmäižen pämehen vn 2012 keväz'kuspäi.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 12 461 ristitud, lidnankundan — 12 654 ristitud, rajonan koume nelländest, vn 2021 lidnan — 9 996 ristitud. Vl 2017 kaik 11 015 ristitud elihe lidnas i 11 186 ristitud kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 17 620 eläjad vl 1939 i 16 109 eläjad vl 1959.

Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma avaitud lidnas: kaks' jumalanpertid i kaks' časounäd.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma nell' nimitadud päivkodid, kaks' keskškolad (nomer 1 i 4), ližaopendusen *Sozvezdije*-keskuz («tähthišt»), čomamahtoiden škol, *Arena MV*-sportškol. Penen Višeran tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Въезд в город Малая Вишера.jpg|Znam lidnan röunal (2008)
Московская ул transmission tower.JPG|TV-antenn i torg Moskovskai-irdal, vn 2016 nägu
Ул 50лет Октября, БЫЛИНА.JPG|Söndtavaroiden lauk vl 2016
Гостинича, Володарского 16.JPG|Adivpert' (2016)
Из окна поезда - panoramio (10).jpg|*Pen' Višer*-päraudtestancijan sauvuz vl 2014


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Penen Višeran lidnankundan da rajonan ühthižen administracijan oficialine sait (''mvishadm.gosuslugi.ru''). i sen vanh versii (''mvadm.ru''). 
* Penen Višeran rajonan kodirandantedištandmuzejan sait (''mvmuzey.nov.muzkult.ru'').
Holm (lidn, Venäma)

**Holm** () om Venäman lidn da lidnankund Uz'lidnan agjan suvipäivlaskmas. Se om Holman rajonan administrativine keskuz da pala.

## Istorii
Eländpunkt seižui torguindteil Mustmerennoks, mainitase ezmäižen kerdan vl 1471 kuti *Hol'mov'skii pagast* () Pol'šanman Kazimir IV-kunigahan kožundkirjeižes Uz'lidnanke. Nimitihe korktan kukhan mödhe jogen randal. Posad sai makundan lidnan statusad Pskovan gubernijas vn 1777 3. päiväl elokud. 19. voz'sadal oli tetab sijaližil pramozloil, venehiden da toižiden jogiastjoiden tegmižel.

Äjad pertid oliba muretud täuzin Suren sodan aigan vl 1942, vedihe torategendoid lidnas da sen ümbrištos.

Holm šingotase mecan varhapanendan da ümbriradmižen edheotandoil. Om saven, letken, gravijan i turbhan löudmižsijid lidnan ümbrištos.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan keskuzpalas, Lovat'-jogen randoil (Il'mjärven bassein), 65 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Lidnan keskuzpala seižub jogen oiktal randal.

Matkad Surhe Uz'lidnhasai om 150 km pohjoižhe orhal vai 200 km avtotedme. Lähembaine lidn om Toropec (Tverin agj) 78 km suvipäivnouzmha orhal vai 95 km avtol.

## Tobmuz
Holm om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Deputatoiden nevondkundan ezimez'. Edeline nevondkundan ezimez' om Valentina Vitäzeva, radoi vn 2016 sügüz'kuspäi. Lidnankundan Administracijan jäl'gmäine pämez' oli Anatolii Kovalenko (kül'mku 2010 — reduku 2015). Lidnan Administracii om likvidiruidud vn 2015 redukus, nügüd'aigan rajonan Administracii tegeb sen velgusidme.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 3 830 ristitud, rajonan kaks' koumandest, vn 2021 — 3 214 ristitud. Kaik 3 445 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 6 800 eläjad vl 1913, Suren sodan jäl'ghe — 4 849 ristitud vl 1989.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 96,0 %, čiganalaižed — 0,9 %, toižed rahvahad — 2,2 %, rahvahuden ozutandata — 0,9 %.

Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Tihvinan jumalaižen pühäpert' om udessündutadud vll 1991−2003 kivižes olendas. Jumalannägundan päjumalanpert' i nell' jumalanpertid oma pandud mantazole.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma kaks' nimitadud päivkodid, keskškol, čomamahtoiden škol. Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan Deputatoiden nevondkund rajonan tobmuden ''holmadmin.gosuslugi.ru''-saital i lidnankundan lehtpoled edel vn 2023 kezad ''holmadmin.net''-saital.
Meidzin restavracii

**Meidzin restavracii** ( *Meidzi Isin*), vai **udištez** i **revolücii**, om voziden 1868−1889 reformiden politine, socialiž-ekonomine da sodaäjüz Japonijas.

Zavodihe Meidzin imperatoran (122nz' Mucuhito-imperator, ohjasti 1867−1912) tulendan valdištmele jäl'ghe, sen aigan sögunat (samurajiden ohjanduzkund) vajehtihe imperatoran oiktal tobmudel hänel vahvištadud ohjastusenke. Satusekahad reformad kändiba ičeizoliruidud agrarišt mad mail'man ühteks pävaldkundoišpäi.

## Eran nimitusen znamoičend
*Meidzi* ( «vauktastadud ohjanduz») om Mucuhito-imperatoran nengo (ohjandusen deviz) da eran nimituz, sil aigalpäi nengo om imperatoran elon hätkte. Reformiden voded veiba japonižen verolišt elonmahtod murendusele i päivlaskmaižen civilizacijan satusiden pigustadud juritandale.

## Istorii
Vajehtused augotiba sen tagut, miše Tokugava Josinobu-sögun pörduti tobmut imperatorale ičetahtol. Tokugavan sögunat oli heittud uden ohjastusen pätandan mödhe vn 1868 3. päiväl vilukud. Se ei tulend mel'he erasile mehile, i Rahvahanikoiden soda zavodihe — Bosin-soda («Madrakonan voden soda»), lopihe vn 1869 27. päiväl kezakud. Sen-žo voden 3. päiväl sügüz'kud ohjastuz sirdi pälidnad Kiotospäi Tokioho.

Japonijan modernizacii baziruihe ottud AÜV:oiden konstitucijaspäi tobmuden jagamižel i mülüi reformiden rivid: administrativine, ohjastusen, armijan, socialine, valdkundmaksoiden, opendusen. Ižanduz i kapitalizman kesksidod šingotaškanziba Evropan ižandusen kartte: vl 1872 saudihe ezmäšt raudted, sauvoškanzihe kivižid pertid da teid.

## Jäl'gused
Reformad veiba ižandusen änikoičendale, no militarizacijale-ki, se vägesti lopuks reformiden hüvüt.

Lähtend izoläcijaspäi mödustihe rahvahidenkeskeižiden kontaktoiden levitamižel. Märitihe valdkundröunad Venämanke, šingotihe sidoid Kitainke i Korejanke. Japonijan sur'oigenuded napriba kacta udes tazooiktusetomid rahvahidenkeskeižid muitkožmusid. Sur'oigenduzkund tirpi kilt, no armijan sauvond abuti valdkundale kaita ripmatomut. Japonii ezišti Päivnouzmaižen Azijan valdkundoid modernizacijas.

## Homaičendad
Sur' depressii

**Sur' depressii** () om voziden 1929−1939 mail'man ekonomine krizis.

## Istorii
Depressijan terav faz oli vozil 1929−1933. Zavodihe AÜV:oiš Nju Jorkan biržan krahaspäi, leviganzi Evropan maihe AÜV:oiden torguindprotekcionizman märiden da jäl'ghižiden vastmäriden kal't.

Krizis kosketi ezikät nenid valdkundoid: AÜV (kaikiš suremb), Kanad, Sur' Britanii, Saksanma, Francii. Kuvastui tegimištoližihe lidnoihe, sauvond lopihe ani täuzin. Söndtavaroiden arvod poleniba 30−40% kacmata produktoiden valamižen maha i näl'gnikoiden kogoihe.

## Krizisan süd
Mail'man ekonomižen krizisan süd:
* Keinsan teorii: sil aigal rahad oliba sidodud kuldan varoihe. Kacmata tavaroiden pästandan ližadushe progressan tagut, rahamass ližadui vaiše kuldan samižel, i defläcii (arvoiden alenduz) vei uden sauvondan tühjitusennoks, kreditoiden pördmatomudehe i bankrotnendha.
* Marksizm: kapitalizman ülätehmižen järgenduseline krizis, süvä muite.
* Maržinaline tarbhaičend akcijoiden ostmižes: voib ostta akcijoid maksarvon kümnendeses, no broker voib tarbhaita maksta velg kaks'kümnes nelläs časus vai sada bumag tagaz. Bankad ühtniba akcijoiden möndha mugažo, i niiden pol' tuli bankrotnendale.
* Ezmäine mail'man soda tuli lophu, mugažo pakitoitused-ki, rahaazjišton üläpanmine tegimištho.

## Jäl'gused
Suren depressijan jäl'gused:
* AÜV:oiden bankoiden Federaline rezervsistem konfiskui kuldan varoid rahvahaspäi, järedad rahvahidenkeskeižed bankirad osttiba korporacijoid polenarvol;
* Ližakaz elonmaht — valdkundaline rahapanmine infrastrukturan objektoihe krizisan aigan, rahansijadusiden garantijan sistem, kundaližradoiden sistem, Arvokahiden bumagoiden laudkund i investicižbankoiden erigoitmine kommertižišpäi, minimaline pauk, valdkundmaksan rahasal'hes ližaduz;
* Produkcijan pästand poleni i sabusti 20. voz'sadan augotišen surut, keskklass putui gollüdehe, radotomuz ližadui 4..5 kerdha;
* Sündutandmär poleni teravas. Ristitišt mokučenus alasömižespäi;
* Radikaližiden partijoiden (kommunizm, fašizm) polenpidajiden lugu ližadui lujas, ned ottiba tobmut i veiba Surennoks sodannoks.

## Homaičendad
Gusev (lidn)

**Gusev** (, pruss.: *Gumbinni*, , , ; edel 1946. vot — ) om Venäman lidn Kaliningradan agjan suvipäivnouzmas. Se om Gusevan lidnümbrikon (vll 2008−2014 rajonan) administrativine keskuz da pala.

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1539 kuti kalanpüdajiden *Kulligkemen*-külä (), sid' vn 1558 kirjeižes kuti *Pisserkaim* («külä Pissanjogel»). Voziden 1709−1711 mustmorpošavan jäl'ghe sirdnikad Saksanman ruhtinazkundoišpäi, Avstrijaspäi, Šotlandijaspäi da toižiš Evropan maišpäi tuliba elämhä. Žilo sai lidnan oiktusid vn 1724 25. päiväl semendkud i vhesai 1945 oli Päivnouzmaižen Prussijan päivnouzmaižen polen — Litvan deputacijan administrativižeks keskuseks.

Vl 1770 lidn oli elänu lujas sur'vedes läbi. Vl 1860 «Berlin — Kaunas»-jono läbiti lidnad, vspäi 1908 om raudtesol'meks. Ezmäižen mail'man sodan aigan vl 1914 tora tegihe lidnanno. Suren sodan aigan vn 1945 21. päiväl vilukud Rusttan Armijan 3. Vaugedvenäman frontan sodaväged anastiba lidnad. Nimitihe NSTÜ:n vägimehen Sergei Gusev-kapitanan kanzannimen mödhe.

Gusev-lidn šingotase TV-sandapparatoiden i mikroelektronikan tegimil, pertidensauvondkombinatal i kartonfabrikal.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Piss-jogen randoil (, Pregolin bassein), 45 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Kaliningradhasai om 110 km päivlaskmha orhal, 115 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Černähovsk 27 km päivlaskmha kaikil teil i Ozörsk 24 km suvipäivlaskmha orhal vai 28 km avtol.

## Tobmuz

Kaik 40 pen't žilod mülüdas lidnümbrikho Gusevan ližaks. Lidnümbrikon pind — 642,66 km².

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 28 260 ristitud, lidnümbrikon (vozil 2008−2014 — rajonan) koume nelländest, vn 2021 lidnan — 29 234 ristitud. Vspäi 1989 lidnan ristitišt om kaikiš suremb i vajehtase 27..28 tuh. eläjid röunoiš (28 542 rist. vl 2012).

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 87,6 %, ukrainalaižed — 0,9 %, vaugedvenälaižed — 0,8 %, litvalaižed — 0,4 %, saksalaižed — 0,4 %, armenijalaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 3,1 %, rahvahuden ozutandata — 6,4 %.

Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma avaitud lidnas (om nell' niid kaikes lidnümbrikos): Jumalanmaman Emäganpäivän (vspäi 1992) i Kaikiden Pühämehiden (vspäi 2016). Lüteranine pühäpert' om avaitud mugažo.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma viž päivkodid (nomer 5, 6 (kaks' adresad), 11, 14, 26), koume keskškolad (nomer 1, 3, 5), lapsiden da norišton keskuz, čomamahtoiden škol, sportškol. Gusev-lidnan professionaližen opendusen aluzkundad oma politehnine tehnikum i Agrotehnologijoiden da londusensauvomižen kolledž.

## Galerei

Гарнизонный Дом Офицеров.jpg|Oficeriden pert', vn 2017 nägu
Гусевский историко-краеведческий музей им. А.М. Иванова.jpg|Kodirandantedištandmuzei (2017)
Технополис GS.jpg|Privatine «Tehnopolis Dži Es»-tehnopark, *GS Nanotech*-sauvuz (2013)
Agricultural secondery school.JPG|Maižanduztehnikum vl 2008 (nüg. Gusevan agtotegimištoline kolledž)
Вокзал со стороны перрона.jpg|*Gusev*-päraudtestancijan sauvuz vl 2017


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnümbrikon tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''admgusev.ru'').
Gur'jevsk (Kaliningradan agj)

**Gur'jevsk** (, , pruss.: *Romaw*, , ; edel 1946. vot — *Noihauzen*, , ) om Venäman lidn Kaliningradan agjan päivlaskmas. Se om Kaliningradan pohjoižpäivnouzmaine ezilidn, Gur'jevskan ümbrikon (vhesai 2022 lidnümbrikon, vll 2008−2014 — rajonan) administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1262 kuti ricariden *Noihauzen*-zamk. Žilo senno oli peneks 19. voz'sadan keskushesai, sid' šingotaškanzihe Königsbergan ezilidnaks. Vl 1889 «Königsberg — Labiau»-raudte läbiti eländpunktad. Suren sodan aigan vn 1945 28. päiväl vilukud Rusked Armii anasti lidnad. Nimitihe NSTÜ:n vägimehen Stepan Gur'jev-majorjenaralan kanzannimen mödhe, pölištui Pillaun šturman aigan.

Gur'jevsk šingotase maižandusen produkcijan ümbriradmižel, sauvondmaterialiden penil edheotandoil i sauvondal, mugažo meblinfabrik radab.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Gurjevk-jogen (vai sijaline pagin. *Portänk*,  «mellicjogi», Pregolin oiged ližajogi 27 km pitte) randoil, 20 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kaks' uitod om jogen edel lidnad da sen jäl'ghe mödvedhe («mellicuitod»).

Matkad Kaliningradhasai om seičeme kilometrad suvipäivlaskmha.

## Tobmuz

Kaik 147 žilod mülüdas ümbrikho Gur'jevskan ližaks. Municipaližen ümbrikon pind — 1363 km².

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 12 431 ristitud, rajonan nelländez, vn 2021 — 26 760 ristitud. Kaik 16 311 ristitud elihe lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd' lujan migracijan tagut.

Rahvahad (lidnan eläjad, enamba 0,5 % vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 88,3 %, vaugedvenälaižed — 3,1 %, ukrainalaižed — 3,0 %, saksalaižed — 1,4 %, totarlaižed — 0,7 %, armenijalaižed — 0,6 %, litvalaižed — 0,5 %, pol'šanmalaižed — 0,5 %, toižed rahvahad — 1,9 %.

Ortodoksižen hristanuskondan Sündun Voznesen'jan jumalanpert' (om saudud vll 1999−2005) i Uden apostoloiden jumalankodikundan pühäpert' (restavriruidud kirhas) oma avaitud lidnas.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškol nomer 1, klassine škol, lidnan gimnazii, lapsiden da norišton keskuz, čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton sportškol. Sauvondan da proftehnologijoiden kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks, sen päine palakund sijadase Polessk-lidnas.

## Galerei

Guryevsk 2294.JPG|Municipaližen ümbrikon administracijan sauvuz vl 2012
Guryevsk 2293.JPG|Sündun Voznesen'jan jumalanpert', vn 2012 nägu
Замок Нойхаузен. Сохранился в хорошем состоянии. В данный момент там находится база механизации.JPG|Melioracijan kompanijan mehanizacijan baz Noihauzen-zamkas (2013)
Guryevsk 2298.JPG|Poliklinik lapsiden täht (2012)
Guryevsk 2288.JPG|Keskškol nomer üks'


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan da sen ümbrikon tobmuden sait (''gurievsk.gov39.ru'').
Gur'jevsk

**Gur'jevsk** voib znamoita:
* Gur'jevsk — Venäman lidn Kaliningradan agjas, Gur'jevskan lidnümbrikon administrativine keskuz.
* Gur'jevsk — Venäman lidn Kemerovon agjas, Gur'jevskan lidnankundan da rajonan administrativine keskuz.
Vilusoda

**Vilusoda** vai **Viluvoin** () om politologijan tärtuz, znamoitas globališt kaikenvuittušt vastustelendad NSTÜ:n i AÜV:oiden keskes vll 1946−1991. Se oli konfrontacii, eile soda, no kucui sodoiden äjüt peniš valdkundoiš — Korei, Vjetnam, Afrikan i Keskuzamerikan mad. Kahten kundaližen sisteman olend tegihe vilusodan süks: kapitalizm i planine socializm. Vastustelendan liderad kändihe südäitukuižikš valdkundoikš.

## Nimituz
Tärtusen avtor om britanine Džordž Oruell-kirjutai, kävuti sidä ezmäižen kerdan vn 1945 19. päiväl redukud britanižen joganedal'žen «Tribune»-aiglehtesen «Sinä da atombomb»-kirjutuses. Hän endusti *kožundaigad, kudamb ei linne kožundaks*, ku toižed järedad valdkundad sadas atomazegištod AÜV:oiden ližaks i jagadas mail'mad keskneze.

## Istorii
Kitain i NSTÜ:n kosketusiden vilugoitmine vällenzi socialistišt blokad. Ičekeskeine südäitukuižiden azegiden ližaduz, niiden «lugumäran voibuižed» da toižen azegišton mödhe vei Kariban krizisannoks, NSTÜ:n ekonomine alašingotez sodarajadusiden tagut — Berlinan seinän sauvomižhe. Nevondkundaližen perestroikan politik, Mihail Gorbačov i AÜV:oiden hüvä vald lopiba vilusodad.

Vilusodan pordod: vastustelendan augotiž (1946−1953), kosketusiden lämšund (1953−1962), kingitamižen lasketusen politik (1962−1979), vastustelendan uz' kertuz (1979−1987), Gorbačovan «uz' meletand» i vilusodan lopind (1987−1991).

## Jäl'gused
NSTÜ:n i sen sodablokan da ekonomižen blokan čihodamine, Saksanman ühtištuz, AÜV:oiden i Evropan maiden lidiruind mail'mas, EÜ:n i PAKO:n leviganduz, Kitain naprindad kätas toižeks ülävaldkundaks, Ühtištoitmatomuden likundan olend, Kožundkirjutez mail'man südäitukuižiden kodviden kel'dos, Kožundkirjutez südäitukuižiden kodviden levitamatomudes i Kožundkirjutesed strategižiden edhetungazegiden lühenduses AÜV:oiden da Venäman keskes.

## Homaičendad
Krasnoznamensk (Kaliningradan agj)

**Krasnoznamensk** (, , ; edel 1938. vot — *Lazdenen* (, ), vll 1938−1946 — *Hazel'berg* ()) om Venäman lidn Kaliningradan agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om Krasnoznamenskan ümbrikon (vhesai 2022 — lidnümbrikon) administrativine keskuz da pala.

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1576 litvalaižiden *Lazdinai*-žiloks (baltine *lazd*-tüvi «pähkimpu»), nüg. üks' Vil'nüsan rajonišpäi nimitase muga. Vl 1734 udesnimitihe *Lazdenen:aks*, saksan ladhu. 19. voz'sadal saudihe kirhad žilos, i se kändihe lidnaks.

Suren sodan aigan vn 1945 18. päiväl vilukud Rusttan Armijan 3. Vaugedvenäman frontan sodaväged anastiba lidnad. Udesnimitihe nügüdläižikš vn 1946 7. päiväl sügüz'kud Kaliningradan agjan toižiden lidnoiden kartte.

Krasnoznamensk šingotase keramižen savičun järedal tegimel i metalližpakuitesen tegimel.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalan pohjoižes, Šešupe-jogen hural randal tobjimalaz ( 298 km pitte, Nämunasan hura ližajogi), 30 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Kontrol'punkt Litvanman röunal om Pograničnii-žilos kaks'kümnes kilometras pohjoižpäivnouzmha avtotedme, Nämunasan hural randpolel. Matkad Litvanmahasai om kümne kilometrad päivnouzmha orhal, Kaliningradhasai om 130 km päivlaskmha orhal vai 160 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Neman 32 km lodeheze-päivlaskmha orhal vai avtotedme i Jurbarkas (Litvanma) 23 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 37 km avtol.

## Tobmuz

Kaik 54 žilod mülüdas ümbrikho Krasnoznamenskan ližaks. Municipaližen ümbrikon pind — 1280,47 km².

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 3 522 ristitud, ümbrikon (vll 2008−2016 — rajonan) nelländez, vn 2021 lidnan — 3 419 ristitud. Kaik 3 237 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli nell' tuhad eläjid vll 1996−2001.

Rahvahad (lidnan eläjad, enamba 0,5 % vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 87,4 %, litvalaižed — 2,8 %, ukrainalaižed — 2,5 %, vaugedvenälaižed — 2,5 %, čiganalaižed — 1,0 %, armenijalaižed — 1,0 %, saksalaižed — 0,9 %, totarlaižed — 0,6 %, pol'šanmalaižed — 0,5 %, toižed rahvahad — 0,8 %.

Ortodoksižen hristanuskondan phh. Pedroin da Pauloin jumalanpert' om avaitud lidnas, se 16. voz'sadan lüteranine kirh om pühästadud ortodoksižeks pühäpertikš vl 1992. 

Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodi, keskškol. Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.

## Galerei

Lasdehnen Kreisverwaltung.jpg|Ümbrikon administracijan sauvusen kohenduz (2006)
Lasdehnen Kirche.jpg|Phh. Pedroin da Pauloin jumalanpert', vn 2006 nägu
Lasdehnen Raiffeisenlager.jpg|Enččen torguindkooperativan varažomad vl 2006
Плотина на реке Шешупе.jpg|Rekonstruiruidud padosein Šešupe-jogel (2012)
Pillkaller Kleinbahn Endstation.jpg|Enččen kaidraižuižen raudten lopstancijan sauvuz vl 2006


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan i sen ümbrikon tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''krasnoznamensk.gov39.ru''). 
* Krasnoznamenskan municipaline ümbrik Kaliningradan agjan ohjastusen ''gov39.ru''-saital.
Krasnoznamensk

**Krasnoznamensk** om toponim. Se voib znamoita Venäman lidnoid:
* Krasnoznamensk — pen' lidn Kaliningradan agjan pohjoižpäivnouzmas, Krasnoznamenskan lidnümbrikon administrativine keskuz.
* Krasnoznamensk — lidn Moskvan agjan keskuzpalan päivlaskmas, sauptud administrativiž-territorialine ühtnik, tedolidn da Krasnoznamenskan lidnümbrikon administrativine keskuz.
Sur' francine revolücii

**Sur' francine revolücii** () om voziden 1789−1799 Francijan kundaližen i politižen sisteman kaikiš järedamb toštmižsauvomine. Se vei absolütižes monarhijaspäi Ezmäiženno franciženno tazovaldkundannoks (vn 1792 sügüz'ku) «Joudjuz, kohtaižuz, vellüz»-devizanke. De jure kaik rahvahanikad kändiba joudjikš i kohtaižidenke oiktusidenke käskusišton edes.

## Revolücijan süd
Edeližen kunigahan ohjastuz, Francijan ühtnend Amerikaižhe sodaha ripmatomudes (1775−1783) i sen ozutez, maižandusen satusetomad voded, onetoi torguindakt Britanijanke tegiba rahaazjišton pahan olendan süikš. Mugažo Vauktustusen idejad i socialižed vajehtused veiba pit'kanno revolücijannoks. Edeline järgenduz formiruihe kaks' voz'sadad kompromissoiden da südäisodoiden rezul'tataks, no aristokratijan meleltartutomuz ristituiden olendas kucui ekspluatacijan i radotomuden teravad lujendust. Bajarišt i pap'kund ei tahtoigoi antta nimiččid valdkundmaksoid, i ei pästand rahvahad valita ezitajid.

Revolücijan aigan buržuazijale ei piida olend kunigahad sauvomha valdkundad.

## Buržuazižen revolücijan voz'kümne
Revolücii zavodihe Parižas Francijan Lui XVI-kunigahan tobmuden edelbankrotižes olendaspäi i Bastilijan anastandaspäi vn 1789 14. päiväl heinkud rahvahal (valdkundaline praznik) kaičemha Parižad verhiš sodavägišpäi. Francijan sodaväged eziniba rahvahan poles.

Vn 1789 17. päiväl heinkud kunigaz Rahvahaližen Suiman ezitajidenke tuli Parižha i tundišti revolücijad, kokard Parižan lidnanznamanke (sinine da rusked) i kunigahan flaganke (vauged) kändihe Francijan simvolaks. Rahvaz sädi kommunoid Parižan kartte kaikedme valdkundadme. Sen-žo voden 26. päiväl elokud Alusenpanijan Rahvahaližen Suiman ühtnijad vahvištiba Ristitun da rahvahanikan oiktusiden deklaracijad. Vn 1791 3. päiväl sügüz'kud ezmäine Francijan Konstitucii oli vahvištadud, i 14. sügüz'kud kunigaz andoi valad sihe. Monarh oli čuratud valdištmelpäi (vn 1792 sügüz'ku) vastustusen i pagon verhiže maihe naprindan tagut, sid' surmitud vn 1793 21. päiväl vilukud.

Suren buržuazižen revolücijan lopind znamoičihe 18. brümeran valdkundankukerdusel (vn 1799 9. päiväl kül'mkud), sen satuseks Napoleon Bonapart kändihe ohjastusen pämeheks. Buržuazii, manmehišt i golläd lidnalaižed toraziba monarhijan polenpidajid da aristokratijad vaste, se oli ezmäine buržazine revolücii mail'mas.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Francižen revolücijan digitaline arhiv — Stenfordan universitet Francijan Rahvahaliženke kirjištonke ühthižtöiš (''frda.stanford.edu'').
Gvardeisk

**Gvardeisk** (, pruss.: *Tapiow*, , , ; edel 1946. vot — , ) om Venäman lidn Kaliningradan agjan keskuzpalan päivlaskmas. Se om Gvardeiskan lidnümbrikon administrativine keskuz da pala.

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1255 *Tapiov*-žiloks prussijalaižiden puiženno lidnusenno. Vl 1351 saudihe Tevtonan ordenan zamkad. Vl 1502 saudihe kirhad žilos. Žilo sai lidnan oiktusid vn 1722 6. päiväl sulakud.

Ezmäižen mail'man sodan aigan lidnan arhiv paloi lophu ambundan tagut vl 1914. Suren sodan aigan vn 1945 25. päiväl vilukud Rusttan Armijan Videnden gvardijan divizijan 17. gvardijan polk anasti lidnad. Udesnimitihe nügüdläižikš vn 1946 7. päiväl sügüz'kud Kaliningradan agjan toižiden lidnoiden kartte.

Gvardeisk šingotase sömtegimišton edheotandoil (lihakombinat, leibkonditerine kombinat, kalanümbriradai ceh), pakuitezfabrikal i koditehnikan ühthekeradamižen tegimel, mugažo bil'jardoiden fabrik radab.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalas, Pregol'-jogen () da sen Deim-ližajogen () oiktoil randoil tobjimalaz, kümne metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. *Gvardeisk*-raudtestancii om hural randal.

Matkad Kaliningradan keskuzpalhasai om koumekümne seičeme kilometrad päivlaskmha orhal, 42 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Polessk 24 km pohjoižhe orhal vai 28 km avtotedme i Pravdinsk 23 km suvhe orhal vai 44 km avtol.

## Tobmuz

Kaik 61 žilod mülüdas lidnümbrikho Gvardeiskan ližaks. Lidnümbrikon pind — 783 km².

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 13 899 ristitud, lidnümbrikon (vn 2014 kezakuhusai — rajonan) nell' ühesandest, vn 2021 lidnan — 14 122 ristitud. Kaik 13 186 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 14 572 eläjad vl 2002 lähižiden žiloiden ühtištusen jäl'ghe.

Rahvahad (lidnan eläjad, enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 92,1 %, ukrainalaižed — 1,2 %, vaugedvenälaižed — 1,1 %, armenijalaižed — 0,6 %, totarlaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 3,1 %, rahvahuden ozutandata — 1,5 %.

Ortodoksižen hristanuskondan Pühän Joann-endustajan jumalanpert' (vspäi 1989 kirhan sauvuses) i katoline ph. Iosifan tulendan pühäpert' oma avaitud lidnas.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma viž päivkodid, kaks' keskškolad, Svetlii-lidnan licein nomer 3 filial, lapsiden da norišton keskuz, agjan bil'jardan škol, sportborcuindan škol. Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.

## Galerei

Г. Гвардейск, замок Тапиау.JPG|Tapiau-zamk (2009, kävutihe türmaks vhesai 2020)
Приходская церковь (кирха). Гвардейск.jpg|Ph. Joann-endustajan jumalanpert', vn 2016 nägu
Комплекс зданий лечебницы. улица Гагарина, 20, Гвардейск.jpg|Sodapalakund (2016, ende läžundkodi)
Ратуша Тапиау. Гвардейск.jpg|Lapsiden da norišton keskuz (2016, saksan aigan lidnan ohjastusen pert')
Bahnhofsgebäude Gwardeisk.JPG|*Gvardeisk*-päraudtestancijan sauvuz vl 2009


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnümbrikon tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''gvardeysk.gov39.ru'').
Laduškin

**Laduškin** (, , , ; edel 1946. vot — *Lüdvigsort* (, )) om Venäman lidn-kurort Kaliningradan agjan suvipäivlaskmas. Se om Laduškinan lidnümbrikon administrativine keskuz.

## Istorii

Eländpunktan aluz om pandud vl 1314. Vl 1593 saudihe bumagmellicad täs. Vl 1709 Fridrih Lüdvig Gol'štein-Bekskii-gercog osti mellicad i nimiti sidä *Lüdvigsort*. Vl 1894 saudihe raudtestancijan pertid. Oli peneks žiloks Surhe sodahasai (1253 rist. vl 1939).

Laduškin šingotase kurortaks mererandal, kodijänišiden fermal, kül'menzoittud tavaroiden varažomal.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Baltijan meren Kaliningradan lahten randal, 10 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Kaliningradhasai om kaks'kümne kahesa kilometrad pohjoižpäivnouzmha. Lähembaižed lidnad oma Mamonovo 22 km suvipäivlaskmha kaikil teil, Baltiisk 15 km lodeheze lahten kal't i Svetlii kümnes kilometras pohjoižhe lahten kal't.

## Tobmuz
Kaik kaks' pen't Ladigino- i Ul'janovk-žilod mülüdas lidnümbrikho Laduškinan ližaks. Lidnümbrikon pind — 28,18 km². Se röunatab Gur'jevskan i Bagrationovskan lidnümbrikoidenke.

Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Deputatoiden nevondkundan ezimez'. Edeline ezimez' om Nikolai Durnev (1996−2004, sulaku 2018 — reduku 2020). Lidnümbrikon Administracijan pämez' om Mihail Makarov vn 2020 kül'mkuspäi. Edeline Administracijan pämez' om Anton Tkačenko (keväz'ku 2018 — kül'mku 2020).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 3 787 ristitud, lidnümbrikon — 3 877 ristitud, vn 2021 lidnan — 3 666 ristitud. Vl 2017 kaik 4 007 ristitud elihe lidnas i 4 088 ristitud kaikes lidnümbrikos. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 4 068 eläjad vl 2015.

Rahvahad (lidnan eläjad, enamba 0,4 % vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 91,2 %, ukrainalaižed — 3,0 %, vaugedvenälaižed — 2,5 %, saksalaižed — 0,9 %, litvalaižed — 0,6 %, toižed rahvahad — 1,8 %.

Ortodoksižen hristanuskondan ph. Dimitrii Solunalaižen puine jumalanpert' om letud lidnas vodele 2003.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma koume päivkodid i keskškol. Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.

## Galerei

Мемориальный комплекс Ладушкин 02.jpg|Nevondkundaližiden sodamehiden velleskaum (2013)
G. Ladushkin, Kaliningradskaya oblast', Russia - panoramio (11).jpg|Jumalanpert' Laduškinas, vn 2015 nägu
Бальга 3.jpg|Bal'g-zamkan ruinad (2014)
Ludwigsort.jpg|Söndtavaroiden lauk enččes (2018)
G. Ladushkin, Kaliningradskaya oblast', Russia - panoramio.jpg|Mererand lidnanno vn 2015 keväz'kus


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnümbrikon tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''mo-ladushkin.ru''). 
* Laduškinan lidnümbrik Kaliningradan agjan ohjastusen ''gov39.ru''-saital.
Nesterov (Kaliningradan agj)

**Nesterov** (, , ; edel 1938. vot *Štallupönen* (), vll 1938−1946 nimitihe *Ebenrode:ks*) om Venäman lidn Kaliningradan agjan päivnouzmas. Se om Nesterovan ümbrikon (edel 2022. vot rajonan) administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1539 kuti *Štallupönen* torgusen sijadusen oiktusenke. Vl 1719 luja lämoipalo tegihe žilos. Sen jäl'ghe sauvoškanzihe kivižid pertid, saudihe ut kirhad, i vl 1722 žilo sai lidnan oiktusid. Sodagarnizon baziruihe lidnas vspäi 1780. Vl 1860 «Berlin — Kaunas»-raudte läbiti lidnad. Suren sodan aigan vn 1944 25. päiväl redukud Rusked Armii anasti lidnad, sen nimi oli Ebenrode sil aigal. Vl 1946 udesnimitihe NSTÜ:n vägimehen Stepan Nesterov-polknikan kanzannimen mödhe, pölištui toran aigan anastamha lidnad.

Nesterov šingotase Steko-avtoakkumulätorbatarejiden tegimel, sömtegimištol (rapsantegim, argvoitegim), turbazedheotandal i mecižandusel.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbrikon pohjoižpalan keskuses, 65 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Raudtekontrol'punkt om Litvanman röunal kaks'toštkümnes kilometras päivnouzmha. Matkad Kaliningradan keskushesai om 133 km päivlaskmha orhal, 140 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Gusev 25 km päivlaskmha kaikil teil, Krasnoznamensk 36 km pohjoižhe orhal vai avtol i Kibartai (Litvanma) 12 km päivnouzmha kaikil teil.

## Tobmuz

Nesterov oli enččen lidnankundan (2006−2018) üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnankundan Deputatoiden nevondkund om likvidiruidud vn 2019 uhokus. Tamara Prähina oli sen jäl'gmäižen ezimehen vn 2013 sügüz'kuspäi. Lidnankundan Administracii om likvidiruidud vn 2019 kezakus, Nina Majenkova radoi sen jäl'gmäižen pämehen.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 4 595 ristitud, rajonan nelländez, vn 2021 — 3 336 ristitud. Kaik 4 086 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 6 644 eläjad vl 1939, Suren sodan jäl'ghe — läz vit tuhad eläjid vll 1989−2008 (5 049 rist. vl 2002).

Rahvahad (lidnan eläjad, enamba 0,4 % vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 87,2 %, litvalaižed — 3,3 %, vaugedvenälaižed — 3,2 %, ukrainalaižed — 2,7 %, saksalaižed — 0,8 %, pol'šanmalaižed — 0,5 %, čiganalaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 1,9 %.

Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas: Pühän Hengen jumalanpert' (kirhan sauvuses vspäi 1996, om saudud 1927−1929 kuti katoline kostöl) i ph. Panteleimonan časoun'.

Lidnan lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodi, keskškol, lapsiden sädamižen pert', lapsiden i norišton sportškol. Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.

## Galerei

Stalupėnai3.JPG|Sodamemorial (2009)
С поляны.JPG|Pühän Hengen jumalanpert', vn 2008 nägu
Stallupönen.JPG|Vezičuhunduz i Pühän Hengen jumalanpert', vn 2015 nägu
Nesterov Stepan.jpg|Muštnik S.K. Nesterovan oiktastuseks (2006)
Stalupėnai.JPG|Znam lidnan röunal (2009)
Stallupönen Bahnhof.JPG|*Nesterov*-päraudtestancijan sauvused vl 2015


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan da sen ümbrikon tobmuden sait (''admnesterov.ru'').
Ozörsk (Kaliningradan agj)

**Ozörsk** (, , , ; edel 1938. vot *Darkemen* (, ), vll 1938−1946 — *Angerapp* jogen mödhe, mugažo saksan kelel, ) om Venäman lidn Kaliningradan agjan suvipäivnouzmas. Se om Ozörskan ümbrikon (edel vn 2022 vilukud — lidnümbrikon) administrativine keskuz da pala.

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1539. Prussijan Fridrih Vil'gel'm I-kunigaz andoi Darkemenale lidnan oiktusid vl 1725.

Ozörsk šingotase meblin tehmižel, sömtegimišton edheotandal (leibtegesed), metalližtegesiden i kartonpakuitesen pästandal, mecan ümbriradmižel.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Angrap-jogen randoil ( 169 km pitte, Pregolin hura joginišk, pen' GES jogel lidnas), 80 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Pol'šanman röunhasai om kahesa kilometrad suvhe, Kaliningradhasai om 102 km päivlaskmha-lodeheze orhal vai 120 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Černähovsk 29 km lodeheze orhal vai 33 km avtotedme i Gusev 24 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 28 km avtol. Ei ole raudted nevondkundaližes aigaspäi.

## Tobmuz

Ozörskan lidnankund oli ühtennimižes rajonas vll 2006−2014, pen' Ušakovo-žilo (120 rist. vl 2014) mülüi sihe lidnan ližaks. Kaik sada žilod mülüdas ümbrikho Ozörskan ližaks, sen pind om 871 km².

Edeline municipaližen ühtnikan pämez' (lidnümbrikon Deputatoiden nevondkundan ezimez') om Vladislav Nikonorov (reduku 2015 — sügüz'ku 2019). Lidnümbrikon Administracijan pämez' om Natal'ja Stroganova vn 2019 sügüz'kuspäi. Edeline Administracijan pämez' om Natal'ja Makreckaja (tal'vku 2015 — sügüz'ku 2019).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 4 740 ristitud, ümbrikon koume nelländest, vn 2021 — 4 152 ristitud. Kaik 4 108 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 6 300 eläjad vll 1996−1998.

Rahvahad (lidnan eläjad, enamba 0,4 % vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 85,7 %, vaugedvenälaižed — 3,8 %, ukrainalaižed — 3,1 %, pol'šanmalaižed — 2,1 %, armenijalaižed — 2,0 %, saksalaižed — 1,2 %, litvalaižed — 0,5 %, toižed rahvahad — 1,6 %.

Ortodoksižen hristanuskondan ph. Aleksandr Nevalaižen jumalanpert' om sätud vanhas pertišpäi vll 1993−1996.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodi, keskškol. Agrotehnologijoiden da londusensauvomižen kolledžan palakund nomer koume (Gusev, ende Ozörskan londusensauvomižen tehnikum) om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Солнечный город.webp|Torg lidnan keskuses (2021)
Ehem. Evangelische Kirche Darkehmen - Angerapp.jpg|Enččen evangeližen jumalanpertin olend vl 2018
Ozyorsk Angrapa.jpg|Ozörskan GES Angrap-jogel vl 2006
Ehem. Postamt.jpg|Počtamt (2006)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Municipaližen ümbrikon tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''ozyorsk.ru''). 
* Ozörskan ümbrik Kaliningradan agjan ohjastusen ''gov39.ru''-saital.
Ozörsk

**Ozörsk** om Venäman toponim. Se voib znamoita:
* **[[Ozörsk (Čeläbinskan agj)|Ozörsk]]** — lidn Čeläbinskan agjan pohjoižes, sauptud administrativiž-territorialine ühtnik da Ozörskan lidnümbrikon administrativine keskuz.
* Ozörsk — pen' lidn Kaliningradan agjan suvipäivnouzmas, Ozörskan lidnümbrikon administrativine keskuz.
* Ozörsk — žilo Samaran agjan suves, sen Sur' Glušican rajonas.

## Kacu mugažo
* Ozersk
* Priozersk
Pionerskii (lidn)

**Pionerskii** (, , ; edel 1947. vot — *Noikuren* (, )) om Venäman kurortine lidn da kalanpüdandal meriport Kaliningradan agjan lodehes. Se om Pionerskijan lidnümbrikon administrativine keskuz da üks'jäine eländpunkt.

## Istorii
Nügüdläine eländpunkt da sen tahond mainitadas ezmäižen kerdan vl 1254. Eli mustmoras läbi vl 1709. 19. voz'sadal šingotaškanzihe kurortaks Krancan ühtes, no ende ei olend sijališt reskvet. Mineralvezi om arvostadud korktas. Vl 1899 raudte tuli žilho. Vn 1945 14. päiväl sulakud Rusked Armii anasti lidnad. Udesnimitihe Pionerijan oiktastuseks vn 1947 heinkul. Vn 1952 25. päiväl tal'vkud kurortžilo sai lidnan statusad.

Pionerskii šingotase kalaportal, kala- i lihategimil, kalanpüdusiden fabrikal i lebun edheotandoil. Letkesine kül'bet'rand om nellän kilometrad pitte.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Baltijan meren suvirandal, 23 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Kaliningradan röunhasai om kaks'kümne viž kilometrad suvipäivnouzmha orhal vai 30 km avtotedme. Lähembaine lidn om Svetlogorsk ani päivlaskmha. Raudtestancijan nimi om *Pionerskii Kurort*. Vn 2025 vilukuspäi ehtatim ühtenzoitab Piterinke (kuz' reisad kus).

Klimat om ven meren kontinentaližen pirdoidenke. Voden keskmäine lämuz om +7,7 C°, kezakun-elokun +15,3..+17,3 C°, tal'vkun-keväz'kun −2,6..+1,7 C°. Ekstremumad oma −23,0 C° (viluku) i +32,3 C° (heinku). Kezaaigan minimum om +5,7 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +9,6 C° (tal'vku, viluku). Ei voi panda halad semendkus-sügüz'kus (semendkun minimum om +0,9 C°). Paneb sadegid 740 mm vodes, enamba elokus (84 mm), vähemba sulakus (35 mm). Meriveden keskmäine lämuz sase +17,5..+18,1 Cel'sijan gradushasai heinkus-elokus, +1,4..+2,1 C° vilukus-keväz'kus, vezi jäb jädumata tal'vel.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 11 016 ristitud, vn 2021 — 12 794 ristitud. Kaik 11 352 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 12 300 eläjad vl 2001 i om nügüd'.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 86,5 %, ukrainalaižed — 5,0 %, vaugedvenälaižed — 4,5 %, azerbaidžanlaižed — 0,6 %, totarlaižed — 0,4 %, litvalaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 2,6 %.

Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Tihvinan jumalaižen jumalanpert' om letud vodele 2013.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma nell' nomeruidud i nimitadud päivkodid (nomer 1..4), Pionerskii-lidnan keskškol, čomamahtoiden škol S.S. Prokofjevan nimed, sportškol. Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.

## Galerei

Pionersky Portovaya 1.jpg|Sauvuz sodapalakundan territorijal (2018, ende Noikuren-portan administracii)
Dmitry Medvedev in Kaliningrad Oblast, November 2011-3.jpeg|Radiolokacine «Voronež DM»-stancii, vn 2011 nägu
Pinersk port.jpg|Lidnan port i kül'bendrand vl 2004
Pionersky Komsomolskaya 4.jpg|Kul'turan i joudan «Svetoč»-keskuz (2018)
Pionerskij Kurort railway station.jpg|*Pionerskii Kurort*-raudtestancijan sauvuz (2014)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnümbrikon tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''pionersk.gov39.ru''). 
* Pionerskijan lidnümbrik Kaliningradan agjan ohjastusen ''gov39.ru''-saital.