open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Soul Survivor

**«Soul Survivor»** (*Kolmatoi heng*) om C. C. Catch-pajatajan kudenz' pajo koumandes «Like a Hurricane»-studijanal'bomas da ühtennimine kahtenz' singl sišpäi. Ned oma pästtud 1987-ndes vodes.

Pajo om sintipop-žanras, kirjuti da prodüsirui Diter Bolen. Pajon tekst om sätud anglijan kelel. Sai lujad satust Suvievropas.

## Kacu mugažo
* Soul Survivor '98

## Homaičendad
Backseat of Your Cadillac

**«Backseat of Your Cadillac»** (*Sinun [[Cadillac|Cadillac:an]] tagabesetk*) om C. C. Catch-pajatajan ezmäine pajo nelländes «Big Fun»-studijanal'bomas. Al'bom i ühtennimine pajonke singl oma pästtud vl 1988.

Pajon tekst om anglijan kelel. Kompozicijan sädai i singlan prodüser om Diter Bolen. Originaline pajo om änetadud sintipop-žanras.
C. C. Catch:an diskografii

Se om täuz' **[[C. C. Catch]]-pajatajan diskografii**.

## Al'bomad
### Studijanal'bomad
# **[[Catch the Catch]]** — 28. sulaku 1986
# **[[Welcome to the Heartbreak Hotel]]** — 8. tal'vku 1986
# **[[Like a Hurricane]]** — 1987
# **[[Big Fun]]** — 1988
# **[[Hear What I Say]]** — 1989

### Kompiläcijanal'bomad
# **[[Diamonds|Diamonds — Her Greatest Hits]]** — 16. kevaz'ku 1988
# **Strangers by Night** — 1988
# **C.C. Catch: Super 20** — 1989
# **[[Classics]]** — 1989
# **Super Disco Hits** — 1989
# **The Decade Remixes** — 1990
# **Backseat of Your Cadillac** — 1991
# **Star Collection** — 1991
# **Backseat of Your Cadillac — Second Edition** — 1994
# **Super Disco Hits — Second Edition** — 1994
# **[[Best of '98]]** — 1998
# **Dance Hits and Remixes** — 1999
# **The Best of C. C. Catch — The Ultimate Collection** — 2000
# **Heartbreak Hotel** — 2000
# **MTV History** — 2001
# **Gwiazdy XX Wieku** — 2003 ***(vaiše [[Pol'šanma]]s)***
# **In the Mix** — 2003
# **The 80’s Album** — 2005
# **[[Catch the Hits|Catch the Hits — The Ultimate Collection]]** — 2005
# **The Maxi Hit-Sensation (DJ Nonstop Mix)** — 2006
# **Ultimate C.C. Catch** — 2007
# **Greatest Hits (Star Mark Compilation)** — 2008 ***(vaiše [[Saksanma]]s)***
# **25th Anniversary Box** — 2011

### EP:id
# **C.C. Catch** — 1987

## Singlad
# **[[I Can Lose My Heart Tonight]]** — heinku 1985
# **[['Cause You Are Young]]** — 1985
# **[[Strangers by Night]]** — 1985
# **[[Heartbreak Hotel]]** — eloku 1986
# **[[Heaven and Hell]]** — kül'mku 1986
# **[[One Night's Not Enough]]** — 1986 ***(vaiše [[Šveicarii|Šveicarijas]])***
# **[[Are You Man Enough]]** — 1987
# **[[Soul Survivor]]** — 1987
# **[[House of Mystic Lights]]** — keväz'ku 1988
# **[[Backseat of Your Cadillac]]** — 1988
# **[[Summer Kisses]]** — 1988
# **[[Nothing But a Heartache]]** — 1989
# **[[Baby I Need Your Love]]** — 1989
# **[[Good Guys Only Win in Movies]]** — 1989
# **[[Big Time]]** — 1989
# **[[Midnight Hour]]** — 1989
# **[[The 7-Inch Decade Remix]]** — 1990 ***(vaiše [[Ispanii|Ispanijas]])***
# **[[C. C. Catch Megamix '98]]** — 1998
# **[[Soul Survivor '98]]** — 1998
# **[[I Can Lose My Heart Tonight '99]]** — 1999
# **[[Shake Your Head 2003]]** — 2003
# **[[Silence]] (feat. Leela)** — 2004
# **[[Unborn Love]]** — 2010

## DVD:id
# ***Catch the Hits – The Ultimate Collection*** — 2005
# ***Video Collection*** — 2009

## Sebrradod
# **[[You Shot a Hole In My Soul]]** — 1986 ***(sebrsingl [[G. G. Anderson]]:anke)***
# **Best Of Comeback United** — 2004 ***(specialine kompiläcii 80-nziden voziden toižidenke artistoidenke)***

## Erazvuitte
# **[[Smoky Joe's Café]]** — 2001 ***([[butleg]]-singl)***
# **[[Fire of Love]]** — 2001 ***(butleg-singl)***

## Kacu mugažo
* C. C. Catch:an pajod
* C. C. Catch:an videografii
Big Time

**«Big Time»** (*Sur' aigtego*) om saksalaižen C. C. Catch-pajatajan kahtenz' pajo sintipop-žanras videndes «Hear What I Say»-studijanal'bomas da ühtennimine singl, ezmäine al'bomaspäi. Ned oma pästtud 1989-ndes vodes.

Pajon tegijad oma C. C. Catch, Georg Koppehele i Martin Koppehele. Sen tekst om anglijan kelel. Singlan prodüserad oma Endi Teilor i Devid Kleiton, se saihe 26. sijhasai Saksanman čartas.
Monoteizm

**Monoteizm** ( *monos* — üks', θεος *theos* — jumal) om tärtuz i religine el'genduz, miše om vaiše üks' jumal, vai miše Jumal om üks'jäine. Sana kävutase ezmäižen kerdan «Jumalakahan peituz»-säduses (, 1660), tegi sidä anglijalaine Genri Mor-neoplatonik.

Monoteizman augotižlibundan kaks' versijad oma olmas: ezmäine — se oli eziauguižešti, i toine — libui politeizmaspäi.

Monoteizm oleleb eksklüzivine i inklüzivine. Eksklüzivine monoteizm ezimeletab personališt i transcendentišt Ülähäšt (vastkarin oma politeizm i panteizm). Inklüzivine monoteizm — konz jumal om olmas severziš-se formiš, no kaik ned oma ühten jumalan ezikuvad.

Avraamižed religijad (judaizm, hristanuskond i islam) harakterizuidas monoteizmal. Se om olmas mugažo induizman filosofijas, sikhizmas da toižiš uskondoiš.

## Homaičendad
Politeizm

**Politeizm** ( *polis* «äi», θεος *teos* «jumal») om uskondoiden sistem, religine mail'mannägend, kudamban aluses uskond äjihe jumaloihe om olmas. Hö oma keratud panteonha tobjimalaz jumaloišpäi i jumalnaižišpäi. Jumaloiden valdoičendan sferad erigoittas toine toižespäi.

Politeizm om religiisistem da teizman toižend. Teizman ramuziš politeizm sijadase monoteizmad vaste (uskond üks'jäižhe jumalha) i ateizmad vaste, kudamban mödhe nimiččid jumaloid ei ole olmas. Tedomehed rideltas, mitte istorijanedeližen ristitkundan olend oli eziauguine — politeizm sen jumaloitud londsenke, vai monoteizm jäl'ghiženke «lanktendanke» politeizmannoks-paganusennoks.

Kaičenus mifologii om teoretine aluz politeizman olendan täht amuižiš aigoiš.

## Homaičendad
Midnight Hour

**«Midnight Hour»** (*Südäiö*) om saksalaižen C. C. Catch-pajatajan ühtenz' pajo videndes «Hear What I Say»-studijanal'bomas da ühtennimine singl, kahtenz' al'bomale. Ned oma pästtud 1989-ndes vodes.

Originaline kompozicii om sätud sintipop-žanras. Muzik i sanad: Sindi Valentain, Toni Grin. Pajon tekst om anglijan kelel. Endi Teilor prodüsirui singlad.
You Shot a Hole In My Soul

**«You Shot a Hole In My Soul»** (*Löid reigun minun henges*) om C. C. Catch-pajatajan koumanz' pajo 
debütižes «Catch the Catch»-al'bomaspäi (1986).

Pajon tekst om anglijan kelel. Kompozicijan tegii om Diter Bolen. Originaline pajo om sätud evrodens-stilin sintipop-žanras.

Sebrsingl (G. G. Anderson-pajatajanke ühtes) om pästtud sil-žo vodel.

## Homaičendad
Babaksad

**Babaksad** () oli pasklindunvuiččiden linduiden heim *[[Leiothrichidae]]*-sugukundas, klassifikacijan vanhtunu takson. Nügüd'aigan heimon erikod mülüdas *[[Pterorhinus]]*-heimho (23 erikon kesken) *Cibois:an* kollegoidenke vn 2018 filogenetižen tedoidusen jäl'ghe.

## Klassifikacii
Om nell' erikod, kaik oma kadomižen grazindan al:
* *Babax koslowi* — Kozlovan babaks (Kitain Tibetan päivnouzm i Cinhai-agj; nüg. *Pterorhinus koslowi*)
* *Babax lanceolatus* — Kitajine babaks (Indii, Kitai, Mjanmar; nüg. *Pterorhinus lanceolatus*)
* *Babax waddelli* — Sur' babaks (Indii, Kitai; nüg. *Pterorhinus waddelli*)
* *Babax woodi* — Viktorii-mägen babaks (Indijan i Mjanmaran röun; nüg. *Pterorhinus woodi*)

Kaik nell' erikod oma mülütadud Rahvahidenkeskeižhe Rusttaha kirjha.

## Leviganduz
Areal — Kitai (sidä kesken Honkong i Tibet), Indii, Mjanmar.

Lindud elädas tropikoiden i subtropižen vönen mecoiš da penzhištos, mägiden pautkil i alangoiš. Tibetine *Babax koslowi*-erik vasttase korktusil 4500 metrhasai ü.m.t..

## Ümbrikirjutand
Suugad oma lühüdad kehkranvuiččed 10..14 sm pitte, händ om pit'k, 16 sanimetrhasai. N'ok om pit'kahk i kover vähäižin. Nenasärmiden pind om hibusikaz.

## Homaičendad
Big Fun

**«Big Fun»** (*Sur' mel'hüvüz*) om C. C. Catch-pajatajan nellänz' studijanal'bom. Se om pästtud vl 1988. Pajatajan jäl'gmäine al'bom Diter Bolenanke ühthižtöiš. Kaikiden pajoiden tegii om Diter Bolen.

Kaikiš tetabambad trekad oma «Backseat of Your Cadillac» i «Nothing but a Heartache». Jäl'gmäine hit kändihe lopuližeks pajatajan kar'jeras, kudamb oli mülünu rotacijoiden «palabha kümenikha».

## Pajoiden nimikirjutez
# *[[Backseat of Your Cadillac]]* (3:24, Sinun Cadillac:an tagabesetk)
# *[[Summer Kisses]]* (3:51, Kezaližed čoksuižed)
# *Are You Serious* (3:07, Jose sinä todesižikš)
# *Night in Africa* (4:09, Ö Afrikas)
# *Heartbeat City* (3:38, Südäimenlöndan lidn)
# *[[Baby I Need Your Love]]* (3:03, Raha, minei pidab sinun armastust)
# *Little by Little* (3:06, Hilläšti)
# *[[Nothing But a Heartache]]* (3:02, Nimidä päiči hengenkibus)
# *If I Feel Love* (3:42, Ku mujan armastust)
# *[[Fire of Love]]* (3:00, Armastusen lämoi)

Niiden ližaks, niiden pajoiden kuz' versijad mülüdas al'bomha bonustrekoikš:
# *Backseat of Your Cadillac* (instrumentaline versii, 3:14)
# *Summer Kisses* (pidetud versii, 6:06)
# *Heartbeat City* (maksi miks, 4:54)
# *Baby I Need Your Love* (pit'k versii, 4:44)
# *Nothing but a Heartache* (pidetud versii, 5:05)
# *Backseat of Your Cadillac* (pidetud versii, 5:19)

## Homaičendad
Hear What I Say

**«Hear What I Say»** (*Kundle, midä sanun*) om C. C. Catch-pajatajan videnz' studijanal'bom. Om pästtud 1989. vodes.

Se pajatajan al'bom om kaikiš satusetomemb; vaiše pen' satuz oli saksalaižiš čartoiš sen singloiden kartte. Diskon ližaks, al'bomas om haus-, fank- i svingbit-žanroiden valatoitusid.

## Pajoiden nimikirjutez
# *[[Midnight Hour]]* (4:35, Südäiö)
# *[[Big Time]]* (3:51, Sur' aigtego)
# *Love Away* (4:12)
# *Give Me What I Want* (3:47, Anda minei midä tahtoin)
# *I'm Gonna Miss You* (5:40, Linnen okaida sindai)
# *Backgirl* (3:31)
# *Can't Catch Me* (3:51, En voi tabata ičtain)
# *Hear What I Say* (3:49, Kule midä pagižen)
# *Nothing's Gonna Change Our Love* (3:50, Ni-mi ei vajehtaškande meiden armastust)
# *Feels Like Heaven* (5:20, Mujundad taivhan kartte)

## Homaičendad
Varn

**Varn** om tärtuz äjidenke znamoičendoidenke:
* **[[Varn (kodikalu)|Varn]]** — kodikalu rippumha sobid da pähižid.
* Varn — üks' nelläs päkastaspäi indižes veroližes kul'turas.

## Eländpunktad
* **[[Varn (lidn)|Varn]]** () — lidn da meriport Bolgarijan päivnouzmas.
* Varn () — Venäman žilo Čeläbinskan agjan suves, Varnan rajonan administrativine keskuz.
Avto

**Avto** vai **Avtomobil' ** ( — iče i  — likkui) om motorine rel'satoi teine transportlikkuim minimum nellänke kezranke.

Avtotransport tegeb sirdmižiden tobmad palad šingotadud maiš. Vedab ajelten ristituid i jüguid. Erasti voib ajada tahodme teita.

Nügüd'aigaine avto kogoneb 15..20 tuhad detališpäi, niiden 150..300 oma kaikiš znamasižembad i tarbhaitas rajadusid kävutamižes. Kaik avtod mülüdas nenid surid paloid: šassi, konor' (pull' da kabin jüguavtos), likutim.

## Klassifikacii
Avton toižendad oma kebnavto, jüguavto, specialižed avtod, avtobus, trolleibus, somuzavto. Sil-žo aigal traktor i motocikl oma toižed likkuimed.

Erištadas avtoid likutimen poltusen mödhe: vezipuru, benzin, dizel', ahtištadud londuseline gaz, nozoltadud gaz (propan-butanan segoituz), gazangeneratorine likutim, akkumuliruidud vezinik, akkumulätorbatarejiden elektruz, gibridine avto.

## Tehmine
Avtosauvomine om tegii avtoid ižandusen sarak, mašinansauvomižen pala. Se tarbhaičeb äi detalid, niiden tehmine andab radod ristituiden znamasižele lugule kaikedme valdkundadme. Ühthekeratas avtoid unificiruidud detališpäi avtokompanijan tegimel. Amerikaižed «Oldsmobile»- i «Ford»-kompanijad kävutaškanziba konvejerad ühthekeradamižes i zavodiba massižen avtomobilizacijan mail'mas.

Kaikiš järedambad avtoiden tegijad (kuz'..ühesa millionad avtoid vodes, 2012): General Motors, Volkswagen Group, Toyota, Hyundai Motor, Ford, Renault-Nissan.

AÜV oli mail'man lideran pästtud avtoiden lugun mödhe hätken aigan. 1980-nzil vozil Japonii tegihe mugomaks lideraks. Vspäi 2009 Kitai om avtoiden pästandan ezinenas lugumäran mödhe i niiden kaikiš suremb südäitorguz.

## Homaičendad
Veneh

**Veneh** om pen' astii, edel laivad.

## Ümbrikirjutand
Venäman Sodamerivajehnikas veneh märičese kuti veziastii ühesha metrhasai pitte, koumhe metrhasai levette, vidhe tonnhasai jügutoitmižvoindanke. Likkub ujuden meloiden abul tobjimalaz, saudas purehvenehid mugažo. Pened sportivižed purehastjad nimitasoiš jahtoikš. Motor panese veneheze erasti, se voib abutada ujuda (likutimveneh) vai olda kaikenaigaižeks pälikutimeks (kater). Ühtenzoittas kaht vai sen enamba venehid poikpoli (katamaran). Erasti ližatas balansirad, miše veneh oliži seižui, se om vahvas ühtenzoittud venehenke parz' keskustal kaks'..nell' metrad laidaspäi ühtes vai molembiš polišpäi.

Tehtas venehid kebnoiš ühthesuladusišpäi (düralüminii päpaloin), puižiš lahkoišpäi (sen paloin habasižed), kompozitmaterialoišpäi (plastik) i polimerišpäi.

## Kävutand
Nügüd'aigan ottas kävutamižhe venehid samha lebud, kalanpüdandan täht, tomha jüguid laivaspäi randannoks kuiži ei ole valdmoid, mugažo päzutandabutuseks sur'veden aigan i laivan varaastjoikš.

## Istorii
Ujui jogedme pun tüvi voi antta istorijanedeližile ristituile ezmäšt koukeroičendad venehes. Živatad-ki kävutadas mugoižid tüvid likkumha vetme. Ristit tegi pud sättujaks, miše ujuda siš paremba: nügelzoiti üht vai molembid agjoid i tauti südäimes. Mail'man äjad rahvahad otiba kävutamižhe mugomid sätud ühtes puspäi venehid kaivandusiden andmusiden mödhe.

Aigan mändes ližatihe laidoid lahkoil, vajehtihe melan agjan formad, tehtihe rulid melaspäi, tehtihe meles pureht.

## Veneheze sidodud vepsän muštatišed

* *Aig andab tünen meren, aig — vodajan venehen.*
* *Mehel om mela kädes, venehen jumal veb.*
* *Sapkoiden omblii om kaiken sapkata, lačnik — lačuta, a venehnik — veneheta.*
* *Verhas venehes kaikušti om enamb kalad.*


## Kacu mugažo
* Laut

## Homaičendad
Kater

**Kater** (anglijan kelen *cutter*-sanaspäi) om peniden astjoiden da kebnoiden sodamerilaivoiden nimituz stacionariženke likutimenke vägimašinaks (likutimvenehen erineden, kus kalliž likutim om stacionaratoi). Erasti om voimust ližata severt-se likutimid ližadamha kateran vägevut, se oleskeleb sadad hebonvägid. Nügüd'aigaižes kateras voib olda honusud magaduzsijidenke i tualet.

Eziauguižešti nimitihe kateroikš (kutteroikš) kebnoid astjoid üks'jäiženke mačtanke. Kateran kävutand om lühüdad ujundad. Sodarandkaičend otab kävutamižhe avaros. Kateran azegišt om väll' kaiken.

## Toižendad
* Sodakater
** Kanonerk
** Patrul'kater
** Varjoičendkater
** Somuzkater
** Artillerine kater
** Raketkater
** Torpedkater
* Passažirkater
* Jügukater
* Päzutandkater
* Turistine kater
* Sportkater
* Glisser

## Kacu mugažo
* Likutimveneh
* Kutter (astii)
* Akvabaik
* Veneh

## Homaičendad
Likutimveneh

**Likutimveneh** (vai **motorveneh**) om venehen toižend; alamäraine laiv, kudambas likutim om olmas. Sen likutim ei ole stacionarine — i *nece om päerinend [[kater]]aspäi*.

Sättutoitase transportižiden, ižanduz-, turistižiden, bobuštuz-, sportižiden da toižiden metoiden täht.

Istorižikš likutimveneh oli saudud aigemba mi kater, 20. voz'sadan augotišes. Odav transport, voib heitta da peitta kallišt likutint. Likutimvenehed oma penen laivišton aluz, no niiden voimused oma röunatud lujas.

## Homaičendad
Petri Julius Rihard

**Julius Rihard Petri** (; sünd. 31. semendku 1852, Barmen (nüg. Vuppertalin pala), Prussii — kol. 20. tal'vku 1921, Caic, Saksanma) oli saksalaine mikrobiolog. Tedoradoiden riven tegii, pästi kahesa tedotöd vai sen enamba vll 1876−1897.

## Biografii
Vll 1871−1875 mez' openui kunigazližes medicinižes sodaakademijas. Opendusen sandan jäl'ghe lekaroiči Berlinan Šarite-klinikas. Vl 1876 Petri kändihe doktoranturan pästnikaks i jätksi radod sodalekarikš, sai medicinižen radnikoičendan majoran arvod lopuks.

Petri oli Robert Koh-tedomehen abunikan. Vl 1877 tetab mail'madme eriline laboratorine astii om sätud hänel — Petrin mall'aine.

## Homaičendad
Jump In My Car

**«Jump In My Car»** (*Hüpni minun avtoho*) om Secret Star-pajatajan pajo da hänen ühtennimine singl Diter Bolenan avtorusenke. Pajon tekst om anglijan kelel.

Pajo om sätud Bolenalpäi Secret Star:ale (todesine nimi — Sabina Lürenbaum) da C. C. Catch-pajatajale (edestajad oliba tundmusiš ühthižtön «Optimal»-muzikgruppas tagapäi). Secret Star:an singl linni hänen debütižeks soližeks radoks, se om pästtud 1986-nden voden keväz'kul. Päliči kus, sulakun 28. päiväl, pajo om pästtud C. C. Catch-pajatajan «Catch the Catch»-al'bomal. Arni toine versii, hot' ei olend pästtud kut singl, linni enamb populärižeks. Mugažo nece pajonversii oli populärine NSTÜ:s.

Edestajiden rivi änetiba ičeze necen pajon kaverversijoid: ozutesikš, Mari Roos (saksalaine versii *«Bleib' Wie Du Bist»*-nimenke), Kelli Kvong (kitajalaine versii *«伤心的我»*-nimenke), Tai Hen (vjetnamalaine versii *«Hãy Tìm Đến Bên Em»*-nimenke).

## Homaičendad
Čomuz

**Čomuz** om estetine, praktitoi kategorii, kudamb znamoičeb vigatomust, objektan aspektoiden garmonijad; i nece objekt (vai näguz) ajab hengidusen mujandoid kaclijal. Se om üks' kul'turan päkategorijoišpäi. Änikod oma kaikiš paksumbaks čomuden simvolaks. Vastal'ne kategorii om kamedind.

Ristitun čomuz oleleb hibjan da irdpol'ne čomuz, i hengeline čomuz. Čomuden konkursad, čomamahtoiden i modan ozutelendad vedasoiš äjiš maiš.

## Tärtusen šingotez
Amuižen Grekanman filosofad pidiba čomut objektivižeks i ontologižeks näguseks, kacuiba čomudhe Universuman vigatomuden sidoiš:
* Pifagoran škol ühtenzoiti čomut matematikan kuldaiženke leiktusenke, grekan arhitektur kävuti sidä;
* Sokratan aigaspäi čomuz kaclese mugažo kut haman da tuntken kategorii;
* Aristotel' mülüti čomuden tärtust (hüvüden i vigatomuden el'genduses) moralin kategorijha sidota sekoindanke;
* Platonan mödhe, edel sündundad ristit om čomuden i puhthan melen sferas. Ristitun filosofižen sädamižen päine sü om čomuden da hüvüden (hüvän) vasthaotmine ülembaižeks meleks.

Keskaigaline Homoi Akvinlaine-filosof sanui, miše nened ičendad oma tarbhaižed čomuden täht:
* proporcionaližusen (ühthekulundan) ližaks,
* mugažo ünäižuz (kaikile detalile pidab olda, detalita om kamedind),
* säind (mujutadud puhthal mujul lugese čomakuluks).

## Čomudehe sidodud vepsän muštatišed

* *Čoma i unes čoma.*
* *Čoma sana i kivehe reigun tegeb.*
* *Ei kalliž ole čomuz, a kalliž om pä.*
* *Eraz emäg tegeb hubaspäi čoman, a eraz čomaspäi huban.*
* *Ičeiž mad armhembad, ičeiž mecad čomembad.*
* *Kand sädota, ka mugažo čoma linneb.*
* *Kuna sündud, sid' i čoma.*
* *Lop om čoma, ka i kaik om čoma.*
* *Neiččen ezmäine oza — čoma roža.*
* *Sigä om čoma, kus meid ei ole.*
* *Sö kromaine, ka linned priha čomaine.*
* *Väges ed čomenzu.*


## Kacu mugažo
* **[[Čomakulu]]** / kamedindaline
* Estetik
* Garmonii
* Jugen, mono-no avare
* Mod
* Glamur
* Erotik

## Homaičendad
Pavlov Igor'

**Igor' Pavlov** () om programist Venäman augotižlibundanke, tutaban 7-Zip-ahtištimen programholitusen arhiviruindan täht i 7z-failformatan tegii, andmusiden LZMA- i LZMA2-ahtištandalgoritmiden melestegii.

Mez' ühtni MailStore-elektropočtan arhiviruindprograman sädandha. Tegi toižid programid: Document Press, 7-max, 7-benchmark, 777, BIX i UFA.

## Homaičendad
Ditrih Marlen

**Marlen Ditrih** ( [maʁˈleːnə ˈdiːtʁɪç]), todesine nimi — **Marija Magdalena Ditrih** (saks.: *Marie Magdalene Dietrich*; sund. 27. tal'vku 1901, Šöneberg (Berlin), Germanii — kol. 6. semendku 1992, Pariž, Francii) oli germanine i amerikaine aktris da pajatai kontral'to-änenke.

Aktris sai AÜV:oiden rahvahanikust vl 1939, ühtni sodakoncertoihe Toižen mail'man sodan aigan. Edesti rolid anglijan i saksan kelil, Ditrihan kinokar'jer jätkustui 1920−1980-nzil vozil. Om mahapandud Berlinas.

Elon aigan völ aktris kändihe legendarižeks, sädi naižen üht kaikiš vigatomembiš mel'kuvišpäi kinos, valatoiti lujas modad, stilid, naižiden tundet.

## Valitud fil'mografii
* «*Mehed oma mugomad*» (1922) — Katrin
* «*Armastusen tragedii*» (1923) — Lüsi
* «*Ristit matkas*» (1923) — laukanpidajan tütär
* «*Hüpke eloho*» (1924) — neižne kül'bendrandal
* «*Manon Lesko*» (1926) — Mišlena
* «*Taivazma angel*» (1930) — Lola-Lola
* «*Marok*» (1930) — Emi Džolli
* «*Vaugedhibusine Venera*» (1932) — Helen Faradei
* «*Šanhain ekspress*» (1932) — Magdalen / Lili Šanhai
* «*Pajo pajoišpäi*» (1933) — Lili Kžepanek
* «*Diavol om naine*» (1935) — Končita Peres
* «*Himotiž*» (1936) — Madelen de Büpre
* «*Scenan varu*» (1950) — Šarlott Invud
* «*Ei ole manted taivhadme*» (1951) — Monika Tisdeil
* «*Mainitadud rančo*» (1951) — Olter Kin
* «*Ümbri mirus kahesakümnes päiväs*» (1956) — salonan emäg
* «*Monte Karlo*» (1957) — Marija de Krevesje
* «*Väritusen todištai*» (1957) — Kristina Hel'm / Voul
* «*Pahuden vahvištotuzznam*» (1957) — Tana
* «*[[Nürnbergan process (fil'm, 1961)|Nürnbergan process]]*» (1961) — Berthol't-emänd
* «*Must reboi. Adol'f Gitleran tozine istorii*» (1962) — *diktor*
* «*Čomakulu žigolo, rauk žigolo*» (1978) — Fon Zemering-baroness

## Homaičendad
Merilin Monro

**Merilin Monro** ( [ˈmærəlɪn mənˈroʊ]), todesine nimi — **Norma Džin Mortenson** (angl. *Norma Jeane Mortensоn*; sünd. 1. kezaku 1926, Los Andželes, Kalifornii, AÜV — kol. 4. eloku 1962, sigä-žo) oli amerikalaine kinoaktris, pajatai naine i sekssimvol.

## Biografii
Kazvoi armotoman laps'aigan tobjan palan, Monron mam läžui psihižikš. Zavodi radod radiol ohjastadud lendimiden tegimel, oli homaitud i kändihe AÜV:oiden propagandan radnikaks-modelikš vl 1945. Sirdi Los Andželesha radmaha «Blue Book»-model'agentuses i otaškanzi populärižust. Kar'jer jätksi kinoaktrisaks vll 1947−1962, Monro edesti pärolid tobjimalaz.

## Valitud fil'mografii
* «*Džentl'menad valitas vaugedverižid*» (1953) — Lorelei Li
* «*Kut lähtta mehele-millionerale*» (1953) — Pola Debevuaz
* «*Jogi vastjoksmuseta*» (1954) — Kei Ueston
* «*Parahim biznes om šoubiznes*» (1954) — Viktoria Hoffman
* «*Seičemenden voden sibitez*» (1955) — neižne
* «*Avtobusseižutez*» (1956) — Šeri
* «*Princ i kargaidai neižne*» (1957) — Elsi Marina
* «*Džazas om neiččid vaiše*» (1959) — Hüvämel'ne neižne (Dana Koval'čik)
* «*Tegeškandem armastust*» (1960) — Amanda Dell
* «*Tartumatomad ristitud*» (1961) — Rozlin Teiber
* «*Mille-se pidab tehtas*» (1962) — Ellen Arden

## Homaičendad
Black Rebel Motorcycle Club

**«Black Rebel Motorcycle Club»** (**«BRMC»** — «mustoiden toroknikoiden motoklub») om amerikalaine indi-/noiz-/psihodelikrokgrupp Los Andželesaspäi. Om olmas 1998. vlpäi.

Mugoižed muzikkollektivad tegiba valatoitust «BRMC»:ha: The Jesus and Mary Chain, The Stone Roses, My Bloody Valentine i Ride.

## Mülükund
Kaik om koume ühtnijad gruppas nügüd':
* Piter Heis () — vokal, (bas)gitar, sintezator (1998—)
* Robert Levon Bin (*Robert Levon Been / Robert Turner*) — vokal, gitar, basgitar, pianin (1998—)
* Lea Šapiro (*Leah Shapiro*) — barabanad, perkussii, alaän' (2008—)

## Diskografii
* 2001 — B.R.M.C. (*B.R.M.C.*)
* 2003 — Take Them On, On Your Own (*Otkat heid teiden hüväkacmižele*)
* 2005 — Howl (*Ulaiduz*)
* 2007 — Baby 81 (*Čočo 81*)
* 2008 — The Effects of 333 (*333:n effektad*)
* 2010 — Beat the Devil's Tattoo (*Išketa oiktan mehen tatud*)
* 2013 — Specter At The Feast (*Rahkoi kutindan aigan*)
* 2018 — Wrong Creatures (*Värad olijad*)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Muzikgruppan oficialine sait (''blackrebelmotorcycleclub.com'').
Summer Kisses

**«Summer Kisses»** (*Kezaližed čoksuižed*) om C. C. Catch-pajatajan kahtenz' pajo nelländes «Big Fun»-studijanal'bomas da ühtennimine singl, kahtenz' al'bomaspäi. Ned oma pästtud 1988-ndes vodes.

Pajon tekst om anglijan kelel. Kompozicijan sädai i singlan prodüser om Diter Bolen. Originaline pajo om änetadud sintipop-žanras.
Nothing But a Heartache

**«Nothing But a Heartache»** (*Nimidä päiči hengenkibus*) om saksalaižen C. C. Catch-pajatajan kahesanz' pajo nelländes «Big Fun»-studijanal'bomas. Se i ühtennimine singl, koumanz' al'bomaspäi, oma pästtud 1988-ndes vodes.

Pajo om sätud sintipop-žanras, sen tekst om anglijan kelel. Kompozicijan tegii i singlan prodüser om Diter Bolen.
Baby I Need Your Love

**«Baby I Need Your Love»** (*Raha, minei pidab sinun armastust*) om saksalaižen C. C. Catch-pajatajan kudenz' pajo nelländes «Big Fun»-studijanal'bomas (1988). Ühtennimine pajonke singl, nellänz' al'bomaspäi, om pästtud vl 1989.

Pajon tekst om anglijan kelel. Kompozicijan sädai i singlan prodüser om Diter Bolen. Originaline pajo om änetadud sintipop-žanras.
Mir

**Mir** (vai **Kaikuz**, **Londuzkund**, mugažo — **Mail'm**) om fundamentaline termin astronomijas da filosofijas, konkretižeta märhapanendata. Ühtnižes hamas, Mir om olmižen kaiken kund ümbri meiš, sidä kesken planetad, tähthad, galaktikad; a mugažo kaiked materijad da energii. Pojavad terminad — kosmos, mail'm, londuz.

«Mir»-tärtuses voib olda kaks' erazvuittušt hamad: *spekulätivine* da *materialine*; materiališt Mirud kuctas **astronomižeks Miruks** (vai, harvemba, **[[Metagalaktik]]aks**).

Erasišti lugedas, miše om olmas *kuverz'-se* mirud (n. k. leveduzpirdaižed mail'mad), nece gipotetišt miruiden kundad kuctas **[[Mul'timir]]uks**.
Džezv

**Džezv** vai **turk** (, ) om astii kauhan nägul kofen keitandale päivnouzmaižen ladun mödhe (turkižen ladun mödhe). Veroline džezv tegese tagodud vas'kespäi.

Keittud džezvas kofe om täudenke magunke i segoitamatomiden palaižiden äjudenke. Räkištadud kofejüvan läz kaik substancijad kaičesoiš jomas.

Kofen vaumičend džezvas om amuine metod, ka om äi receptoid tehta kofed päivnouzmaižen ladun mödhe.

## Homaičendad
The 7-Inch Decade Remix

**«The 7-Inch Decade Remix»** (*Voz'kümnen seičemedüimaine remiks*) om C. C. Catch-pajatajan megamiks-singl. Se om sätud anglijan kelel, voib märhapanda žanrad kuti evrodisko i sintipop.

Plat om pästtud 1990-ndel vodel, da vaiše Ispanijha. Se om pajatajan hitoiden kogoduz-remiks ühthižtöiden Diter Bolenanke voziš. Singlan prodüserad oma Diter Bolen i Luis Rodriges.
C. C. Catch Megamix '98

**«C. C. Catch Megamix '98»** (*[[C. C. Catch]]:an megamiks, 98. voz' *) om C. C. Catch-pajatajan «megamiks»-singl i kaks' jäl'gmäšt kompozicijad (19. i 20.) «Best of '98»-kompiläcijanal'bomas. Singl i al'bom oma pästtud 1998-ndes vodes. Singl om sätud ühthižtöiš Krayzee-repanpajatajanke.

## Singlan kompozicijad
;CD Single Hansa 74321 61803 2, 1998
#C.C. Catch Megamix '98 (lühüd versii) - 5:24
#C.C. Catch Megamix '98 (pit'k versii) - 7:56
#Soul Survivor '98 (repan versii) - 3:03

## Homaičendad
Classics

**«Classics»** (*Klassik*) om C. C. Catch-pajatajan kahtenz' kompiläcijanal'bom. Se om pästtud vodel 1989.

Pajod oma sintipop-žanras. Diter Bolen kirjuti kaikid niid, hän-žo prodüsirui al'bomad.

## Pajoiden nimikirjutez
# *[[Backseat of Your Cadillac]] (long version)* (5:20)
# *[[Are You Man Enough]] (maxi version)* (6:03)
# *[[Good Guys Only Win in Movies]] (maxi version)* (5:42)
# *Midnight Gambler* (3:32)
# *[[Baby I Need Your Love]]* (3:05)
# *[[House of Mystic Lights]] (Radio Swing mix)* (3:37)
# *[[Strangers by Night]]* (3:43)
# *[[Heartbreak Hotel]] (maxi version)* (4:55)
# *[[Soul Survivor]]* (3:23)
# *[[Heaven and Hell]] (maxi version)* (5:11)
# *[[Nothing But a Heartache]]* (3:03)
# *[[Jump In My Car]]* (3:50)
# *Heartbeat City* (3:47)
# *[[I Can Lose My Heart Tonight]]* (3:50)
# *[['Cause You Are Young]]* (3:30)
# *[[Summer Kisses]]* (3:42)

## Homaičendad
Čandar Krišan

**Krišan Čandar** (; ; sünd. 23. kül'mku 1914, Vazirabad, Pendžab, Britanine Indii (nüg. Pakistanas) — kol. 8. keväz'ku 1977, Bombei, Maharaštr-štat, Indii) oli indiž-pakistanine kirjutai.

## Biografii
Tuleban aigan kirjutai oli sündnu lekarin kanzha. Mäneti laps'aigad Punč-lidnas (nüg. Džammu i Kašmir-štatas), siš Krišanan tat radoi sijaližel maharadžal. Vhesai 1934 openui Formanan Hristianižes kolledžas (Lahor).

Mez' kirjuti ezmäšt «Sadhu»-starinad vl 1932, urdu-kelel. Ühtni Pendžaban socialistižhe partijha, oli socializman polenpidajan. Sirdi Delihe 1940-nziden voziden augotišes.

## Sädused
Mez' kirjuti enamb 20 romanad, 30 sanutezkogodust (kirjutajan päžanr), mugažo äi radiop'jesoid, kinoscenarijoid da satirižid sädusid. Hänen radod oma sätud urdu-kelel tobjimalaz, i hindi-kelel edelespäi. Sädused oma kätud Indijan rahvahiden 16 kelel i verhižiden maiden päkelihe.

«Kukertud pu» da «Oslan iloazjad» oliba kaikiš tetabambad sädused NSTÜ:s. Sanutesiden pätemad oma Indijan lidnoiden golliden mehiden i manmehiden elo, Indijan kastoiden sisteman kritik, Britanižen Indijan istorii i jago.

## Homaičendad
Violine

**Violine** () om populärine kaikes mail'mas jändesoit. Sil znamasine rol' om Evropan kul'turas.

Rahvahaline augotižlibund om necil soitol. Violine sai nügüdläšt nägud 16. voz'sadan keskes Italijan pohjoižes. Levini 17. voz'sadal kut soline soit, kändihe populäižeks Päivnouzmaižen Evropan maiš. Violine i fortepjano oma akademižen (klassižen) muzikan päsoitod. 18. voz'sadan keskespäi violine om simfonižen orkestran i jändekvartetan päsoit.

Violižen mastarid tehtas soitoid. Kaik nell' (viž harvašti) jändet om olmas violižel. Muzikant soitab niil tauguden abul.

Violižen än' (tembr) om sanged alaregistras, pehmed keskregistras i lošt üläregistras. Nell' jändet oma lattüd kvintoiden mödhe: GM D1 A1 E2. Se om jändesoitoiden kaikiš korktemb registrine toižend i kaikiš penemb soit.

## Homaičendad
Sekator

**Sekator** ( latinan kelen *seco*-sanaspäi «čapan») vai **Sad[[raudad]]** om käziinstrument vezoiden da hoikiden barboiden čapandan täht, sidä kesken kuivid i kahthe santimetrhasai sankte. Formuidas penzhiden i puiden kronad, kävutadas vinmarjan keradandas, čaptas änikoid.

Kävutadas eriližid raudoid Azijan maiš (Kitai, Japonii, Vjetnam) voz'tuhoiš sadradoiden aigan i bonsain holitandan täht. Tegihe melel ezmäšt evropišt sekatorad Francijas vl 1815 ümbriradamha vinmarjan penzhid i keradamha vinmarjan satust.

Sekatorad oleldas tagodud vai štampuidud detališpäi, tagodud oma varmdamb. Om sekatoroid pit'kanke vardenke radmaha pordhita. Tariž teravzoitta, kingitada da voita terad (teroid) radon jäl'ghe. Sekatoran terad rosttumatomas terasespäi vai titankrepindanke ei küzugoi voižet.

## Homaičendad
Lapsiden kaičendan päiv

**Lapsiden kaičendan päiv** () om rahvahidenkeskeine päiv. Se om valdkundpraznik Venämas-ki, radinpäiv. Oigetas kezakun 1. päiväl vodespäi 1950; praznik om vahvištadud Parižas vn 1949 Rahvahidenkeskeižen demokratižen naižfederacijan kongressal vedatamha tarkust abortoiden problemale.

## Kacu mugažo
* **[[Rahvahidenkeskeine lapsen päiv|Rahvahidenkeskeine (internacionaline) lapsen päiv]]** (20. kül'mku)
* Lapsiden kaičend
* Afrikalaižiden lapsiden kaičendan päiv (16. kezaku)
* Patronatkazvatuz
Mahfuz Nagib

**Nagib Mahfuz Abdel' Aziz Ibragim Ahmed Baša** (; sünd. 11. tal'vku 1911, Kair, Egipt — kol. 30. eloku 2006, sigä-žo) oli tetab egiptalaine kirjutai-romanist da dramaturg romantizm- i realizm-žanroiš. Literaturižen Nobelän premijan laureat (1988).

Üks' tetabižiš egiptalaižiš kirjutajišpäi, kudamb valatoiti nügüdläižhe arabižhe literaturha. Sädusiden pätematikad — ekzistencializm (olendfilosofii), liberalizm i eskai nacionalizm. Ei kaik hänen romanoišpäi oli ottud pozitivižikš sijaližes (eriližikš islamižes) kundas.

## Homaičendad
Keil Džon

**Džon Devis Keil** (; sünd. 9. keväz'ku 1942, Garnant, Karmartenšir, Uel's, Sur' Britanii) om britanine (uel'salaine) pajatai, muzikan vändai äjil instrumentil, muzikankirjutai da prodüser.

## Biografii
Mez' openui vändole soitoil lapsessai. Täuz'kaznuden gastrolirui Sures Britanijas, sirdi elämhä AÜV:oihe. Vl 1965 pani «The Velvet Underground»-rokgruppan alust Lu Ridanke ühtes, no läksi gruppaspäi kahten al'boman jäl'ghe Ridan erižmel'žusiden tagut vl 1968.

Džon Keil zavodi solišt kar'jerad, tegi änetusid toižidenke muzikantoidenke, oli estradan muzikal'bomoiden prodüseran hätken. Ühtni The Velvet Underground-gruppan toštmižsündundha vspäi 1993.

## Homaičendad
Plener

**Plener** ( «avoinudes il'mas») om objektoiden kuvadandan voimujupirdandan tehnik londuseližes päivänvauktuses i londuseližiš arvoimižiš. Kuvan sädamižen aig om röunatud vajehtujal säl i päivän hätkeližusel.

## Augotižlibund
Pleneran mahtod augotihe Sures Britanijas (Anglii) 19. voz'sadan zavodindal, Džon Konstebl- i Ričard Parks Bonington-pirdajad oliba edelkävujikš. Plenerizm kändihe pirdajiden estetikan aluseks, vauktuz da il'm sadas ičevuittušt znamoičendad i mel'hetartust. Kuvan predmet tegese sel'ktoita konturoita vai kadob kompozicijaspäi eskai. Pleneran tehnik leviganzi avaros francižiden impressionistoiden keskes, arni sen tagut plener-termin sai tetabut francijan kelespäi.

Voimujupirdandan sädand vauktusel om tetab amussai, kävutihe sidä pirdmaha eskizoid. Francijan pirdajad andoiba sille tehnikale ut elod.

## Homaičendad
Vikal'vi

**Vikal'vi** (, sijaližel paginal: *Ucàluë*) om kommun (kund) da žilo Italijan keskuzpalan suves. Mülüb Lacio-agjan Frozinonen provincijha.

Kund sijadase 590 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Vn 2011 Italijan rahvahanlugemižen mödhe kommunan eläjiden lugu oli 806 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 1 207 eläjad vl 1931.

Pämel'heižtahod oma keskaigaine zamk da katoline jumalankodi, kudamb om avaitud Franciskal Assizilpäi vodes 1222.

## Irdkosketused
* Vikal'vin oficialine sait (''comune.vicalvi.fr.it'').
Ganzingen

**Ganzingen** ( [ˈg̥ɑnsig̥ə], sijaline virkand [ˈg̥ɑnsiŋ̥ə]) om lidnut da kund (kommun) Šveicarijas, Argau-kantonas. Mülüb kantonan Laufenburg-ümbrikho.

## Istorii
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud 5.-6. voz'sadas, enččen rimalaižiden žilon territorijha. Mainitase ezmäižen kerdan vl 1240 kuti *Gansungen*-külä ph. Jurgijan jumalanpertin tulendas. Hätken aigan se oli Avstrijan valduses. Jumalanpertin nügüdläine sauvuz om letud 19. voz'sadal.

Ganzingenan kundan eläjad ratas maižanduses i lähižiš kundoiš. Vaiše 180 radinsijad om kundan südäimes (2015).

## Geografijan andmused
Kund sijadase valdkundan i kantonan pohjoižes, 362..698 m korktusil, 382 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, läz Saksanman röunad. Om mecoid, villänpöudoid, omaluižid i saduid kundan territorijal.

## Eläjad
Vl 2012 kundan eläjiden lugu oli 969 ristitud, vl 2000 — 927 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 1 053 eläjad vl 1850 i om nügüd'.

Päine kodikel' (2000): saksan kel' — 96,7 %, anglijan kel' — 0,6 %, toižed keled — 2,7 %.

Vn 2015 Šveicarijan rahvahanlugemižen mödhe, eläjiden koume videndest oma riman katoližen jumalankodikundan uskojad (vl 2000 oli koume nelländest), 15,7 % — Šveicarijan protestantižen jumalankodikundan polenpidajad, 23,9 % — toižed uskojad i religijatomad (vl 2000 mugomid oli 8,6 %).

## Irdkosketused
* Kommunan oficialine sait (''gansingen.ch'').
Arkindeil

**Arkindeil** () om külä da civiline tulend Suren Britanijan keskuzpalas, Pohjoine Jorkšir-grafkundas.

Külä sijadase Anglijan pohjoižes. Lähembaine lidn om Harrogit 10 km suvipäivlaskmha.

Vn 2001 Suren Britanijan rahvahanlugemižen mödhe külän eläjiden lugu oli 278 ristitud.

Nened aluzkundad oma Arkindeilas: pab, jumalanpert', külän administrativine pert'.

## Homaičendad
Centropogon cazaletii

***Centropogon cazaletii*** om kazmuzerik *[[Campanulaceae]]*-sugukundas. Jeppesen-tedomez' ümbrikirjuti sidä vl 1981.

Ekvadoran endemik. Kazvab nepsoiš tropižiš i subtropižiš mecoiš, mägiden pautkil.

Heim om kadomižen grazindan al.

## Homaičendad
Saturn

**Saturn** () om kudenz' planet Päiväižespäi lugeden Päiväižen sistemas. Planetan astronomine znam om ♄. Se kogoneb gazoišpäi, om sisteman kahtenz' surtte planet Jupiteran jäl'ghe.

Planet om tetab ristitkundale amuižiš aigoišpäi. Rahvahidenkeskeine nimituz om anttud Amuižen Riman manümbriradmižen Saturn-jumalan mödhe.

## Ümbrikirjutand
Saturnan perigelii om 1 353 572 956 km (läz 9 astronomišt ühtnikad), afelii om 1 513 325 783 km (läz 10,1 astronomišt ühtnikad). Planet punose ümbri Päiväižes da tegeb kogonaižen punondan 29,46 maižes vodes. Päivesen hätkeližuz om 10 časud 32..33 minutad. Lujad kovad tulleid puhudas Saturnal, 1800 kilometrhasai časpigudenke. Keskmäine radius om 58 232 ± 6 km (vaiše videndesen penemba mi Jupiteral). Planetan mass om 95,2 kerdad enamba mi Man mass. Keskmäine ninevuz om 0,687 g/sm³, se om sisteman üks'jäine planet, kudamban ninevuz om vähemba mi vedel. Joudjan lanktusen pigustuz ekvatoral om 10,44 m/s² (läz mugoine om Mal i Neptunal).

Planet kogoneb vezinikaspäi (96%) i gelijaspäi (3%) tobjimalaz. Südäitukun mass om 9..22 Man massad, se om pen' Saturnan suruzihe kacten i mülütab raudad, nikelid i jäd, metalline vezinik kattab sen pindad. Lämuz südäitukun keskuses sase 11 700 C°. Planet sädegoičeb avarudehe kahthe polenke kerdha energijad enamba, mi sab Päiväižespäi, sel'gitadas Kel'vinan — Gel'mgol'can mehanizmal (lämuden ližaduz planetan ahtištandan tagut) i kondensiruidud gelijan tippuiden lanktendal südäitukun pindale.

Erazvuiččed jäd i jügedad elementad oma renghiš. Magnitkend sase üht millionad kilometrid Päiväižen polehe.

Kaik om olmas 83 Saturnan kaimdajad. Titan om kaikiš suremb niišpäi.

## Homaičendad
Jupiter

**Jupiter** ( vai *Iupiter*) om videnz' planet Päiväižespäi lugeden Päiväižen sistemas. Se om kaikiš suremb Päiväižen sisteman planet, kogoneb gazoišpäi. Planetan astronomine znam om ♃.

Planet om tetab ristitkundale amuižiš aigoišpäi. Rahvahidenkeskeine nimituz om anttud Amuižen Riman jumalanjurun Jupiter-jumalan mödhe.

## Harakteristikad
Jupiteran perigelii om 7,405736·108 km, afelii om 8,165208·108 km. Planet punose ümbri Päiväižes da tegeb kogonaižen punondan 11,86 maižes vodes. Jupiteran päivesen hätkeližuz om 9,92 časud.

Kaik om 80 Jupiteran kaimdajad. Galileo Galilei avaiži nell' kaikiš järedambid vl 1610: Io, Evrop, Ganimed i Kallisto.

Gazgigantan atmosferižiden nägusiden rivi om kümned kerdad lujemb mi Man pindal: štormad, samaldused, lunad. Znamasine atmosferine Sur' rusked läip om ogibal kaikenaigaine štorm, tetas 17. voz'sadaspäi.

Planetan ekvatorialine radius om 71,5 tuhad km, polärine 66,85 tuh. km. Mülü om 1321 Man mülüd, mass om 317 Man massad. Punondan värtmuden saum orbitan püštoiktale om 3,13°, ka ei oleskele voz'aigoid Jupiteras.

Jupiteran mülünd: vezinik 89,8±2,0 %, gelii 10,2±2,0 %, metan ~0,3 %, ammonii ~0,026 %, vezinikan deiterid ~0,003 %, etan 0,0006 %, vezi 0,0004 %. Voib pidada Jupiterad kehujaks kaikenaigaižikš vezinikan valdmereks. Kova südäituk sijadase planetan keskuses ezimeletaden, se om Man pol'tošt diametrad surtte i kogoneb metalližes vezinikaspäi.

## Tedoidused
Vedadas planetan tedoidusid teleskopoiden abul Man pindaspäi da manverižes orbitaspäi. Kaik kahesa avtomatišt apparatad oli oigetud amerikaižel NASA:l Jupiterannoks 1970-nziš vozišpäi, niiden kesken «Pionerad», «Vojadžerad», «Galileo», «Junona».

## Homaičendad
Pterolepis glomerata

***Pterolepis glomerata*** om tropižiden kazmusiden erik Melastomižed-sugukundas.

Kazvab Suviamerikas i Penil Antil'jan Saril. Om levitadud nepsoidme nituidme da saduiš.

Alaerikoid ei ole, no kümne variaciad om.

## Homaičendad
St. Magdalene

**«St. Magdalene»** oli šotlandijalaižen viskin tegii Linlitgouspäi (Šotlandii, Sur' Britanii). Oli olmas vlpäi 1798 vhesai 1983.

Douson-kanz (angl. *Dawson*) pidi kompanijad kaiken 19. voz'sadan aigan. Vl 1912 tegim oli mödud «Distillers Company»-edheotandale.
Diamant

**Diamant** vai **Almaz** (ezitürkan kelespäi *almaz* «ei andnus»  [’almās] sanan kal't i  *adámas* «murendamatoi») om mineral, hil'nikan (C) kubine allotropine form.

Londuseline diamant om kaikiš kal'hembiš kalližarvoižiš kivišpäi, ühtes rives izumrudanke, rubinanke i aleksandritanke. Tahkoitud čomudehesai diamant nimitase bril'jantaks. Vedusen märičendühtnik om karat (gramman videndez).

## Ičendad
Mineral om metastabiline, i sikš voib olda olmas hätken agjatomašti normaližiš arvoimižiš. Diamant om sel'ged i läz ireg, sen ližasegoituz — azot. Voib olda erazvuitte mujul, must vai mujuta, kaikiš enamba levitadud mujud oma pakuine i koričma. Lüminesciruib vauktuses vai toižes sädegoičendas (katodsädeged, röntgenine, erasti ul'traruskedsinine), toižin sanoin, säib erazvuiččil mujuil.

Vakuumas vai inertižiš gazoiš (korktal lämudel) kändase grafitaks hilläšti.

## Harakteristikad
Londuseližen diamantan erased harakteristikad oma ekstremaližed tetabiden materialiden keskes, oz., se om kaikiš kovemb mineral Moosan pordhišton mödhe 10 arvonke, no räbed sil-žo aigal. Korged kovuz märičeb ekstraordinarišt kulutamižvastaižust hosindan aigan. Almazan lämuzvedandmahtuz om kaikiš suremb koviden hibjoiden keskes: 900..2300 Vt/(m·K). Elastižusen modul' om kaikiš korktemb, ahtištandan koefficient om kaikiš madalamb tetabiden substancijoiden keskes.

Pol'veim avaros diapazonas. Ninevuz — 3,47..3,55 g/sm³. Palab il'mas 850..1000 C° lämudel i kändase hil'muiktuzgazaks täuzin. Voib sulata diamantad 3700..4000 C° lämudel läz 11 GPa painuden al.

## Homaičendad
Rilovice

**Rilovice** ( [rɨwɔˈvit͡sɛ]) om külä Pol'šanman suvipäivnouzmas, Sventokšistan sodaveikundan päivnouzmas, sen Sambožec-gminas (kundas).

Vll 1975−1998 Tarnobžegan sodaveikund oli olmas, i külä oli mülünu sihe.

Nimitadud pöudod da nitud ümbärtas küläd. Matkad sodaveikundan Kel'ce-pälidnhasai om 72 km lodeheze. Lähembaine lidn om Sandomir 16 km päivnouzmha, külä mülüb sen ümbrikho (*poväthä*).

Külän eläjiden lugu oli 143 ristitud 2007-ndes vodes.
Eupithecia turpis

***Eupithecia turpis*** om lipkaižiden (kojegiden) erik *[[Geometridae]]*-sugukundas. Andras Voinic-biolog (*András Vojnits*) ümbrikirjuti erikod ezmäižen kerdan vl 1981.

Kitain Jun'nan'-provincijan endemik.
Penton Brajan

**Brajan Penton** (; sünd. 21. eloku 1904, Brisben, Kvinslend, Avstralii — kol. 24. eloku 1951, Sidnei, Uz' Suviuel's, Avstralii) oli tetab avstraline kirjutai da lehtezmez'.

Penton radoi tetabiš jogapäiväližiš lugendlehtesiš 1920-nziš vozišpäi (*Brisbane Courier*, Sidnein *The Daily Telegraph*). Kommentirui sportan i politikan aigtegoid. Mez' kirjuti statjoidme paginoid Avstralijan kahten päministran täht.

Kirjutai sädi kaks' istorišt romanad — «Man anastajad» (1934, *Landtakers: The Story of an Epoch*) i sen «Jäl'gestajad»-sikvel (1936, *Inheritors*). Födor Dostojevskijan radod tegiba valatoitusen Pentonan mail'mannägendha i literaturstilihe. Hänen sadusiš om realizman elementad — se oli Avstralijan literaturan harakterine pird sil aigal.

## Homaičendad
Noibert German

**German Noibert** (; sünd. 23. viluku 1935, Mangeim, Saksanma — kol. 11. eloku 2003, Bül', Baden-Vürtemberg-federacijanma, Saksanma) oli saksalaine jurist da mikolog.

Tedomez' radoi miksomicetoiden ümbrikirjutandan päl. Nomenkulaturinicialad — «H.Neubert». Avaiži severz'-se heimoid *[[Cribraria]]* i *[[Lamproderma]]*-heimkundoiš.

## Biografii
Noibert openui oiktust Geibel'bergas i sai doktoran arvod. Vspäi 1966 radoi sudijan Bül'-ümbrikon käskuzkundas, sid' oli sen direktoran-ki. Vl 2000 läksi erindha (penzijale).

1960-nzil vozil Noibert ozuti mel'hetartust seniden polhe. Vl 1965 hän löuzi *[[Trichia favoginea]]*-vilikod ezmäižeks. Vl 1969 publikui ezmäižen kirjutusen mikologijas, kaik sädi kuz'toštkümne tedopublikacijad ičeze elos.

## Homaičendad
Emanuel' Devid (model'jer)

**Devid Emanuel**' (; sünd. 17. kül'mku 1952, Bridžent, Uel's, Sur' Britanii) om britanijalaine (uel'salaine) model'jer. Tetab kut **[[Diana Spenseran saiplat'kö|saiplat'kön]]** tegii Diana-princessan täht.

## Biografii
Tuleban aigan model'jer openui Kardiffan čomamahtoiden da dizainan školas (1972−1975). Tedoizi modan dizainad Čomamahtoiden Harrou-školas (London, 1974−1975), siš hän vastsi Elizabet Veiner-neidišt, mel'heižed vändiba sajad vl 1976. Devid i Elizabet Emanuel' jätksihe opeta dizainad ühtes London-palidnan Kunigazližes čomamahtoiden kolledžas (1976−1977).

## Kollekcijad
* *Style for All Seasons* (1983, Stil' kaikiden voz'aigoiden täht)
* *A Dress for Diana* (2006, Plat'kö Dianan täht)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Model'jeran oficialine sait (''davidemanuel.com'').
Gal'špah

**Gal'špah** () om lidn da torguindkommun Avstrijan pohjoižes, Üläavstrii-federacijanmas.

Eländpunktan aluz om pandud 11. voz'sadal. Pämel'heižtaho om Gal'špahan vedezamk, se om saudud edel 1120. vot.

Lidn sijadase 365 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kahesa küläd mülüdas kommunha Gal'špah-lidnan ližaks.

Vl 2018 lidnan eläjiden lugu oli 1 885 ristitud. Vl 2016 kommunan ristitišt oli kaikiš suremb, 2 843 eläjad.

## Irdkosketused
* Kommunan oficialine sait (''gallspach.ooe.gv.at'').
Kosru

**Kosru** () om žilo Kot d'Ivuaran suves, sen Atlantižen valdmeren randpolen keskuzpalas.

Žilo mülüb Lagün-ümbrikon Dabu-departamentha. Eländpunkt oli erižeks kundaks vn 2012 keväz'kuhusai, edel administrativišt reformad.

Kosru sijadase ümbrikon suvipäivlaskmas, ühtennimižen merikaran randal. Matkad ekonomižhe Abidžan-pälidnhasai om 79 km päivnouzmha, ümbrikon i departamentan Dabu-keskushesai om 33 km päivnouzmha.

## Homaičendad
Kagrlinduine

**Kagrlinduine**, mugažo **čirkuine** paginoiš (), om lind Pasklindunvuiččed-heimkundaspäi. Navedib söda kagran jüvid, i voi nähta paksus heboiden purnoidenno.

## Leviganduz
Vasttase londuses Evropan da Päivlaskmaižen Azijan venon vönen levedusil. Tal'vdub koditahol, vilul tal'vel lendab arealan suvipalaha. Lind tuli laivoil ujuden Udhe Zelandijha, nügüd' om levitadud sigä avaros.

Lind navedib avaroid tahondoid koverikahanke reljefanke, harvmecoid i penzhištoid, niiden kesken oma mecanröunad, pallištod, bizirkad, mecanšoidud, puištod. Tal'vel kagrlinduine pidase pöudoihe i eländpunktoiden röunoiden peitol'žihe sijihe.

## Ümbrikirjutand
Hibj om 16..20 sm pitte, 23..36 g vedutte, suugiden maihutuzkeskust sase 26..30 santimetrhasai. N'ok om lühüd. Ižačun pä, puzu da händ oma pakuižen polhe.

Suguküpsnend tuleb elon voden jäl'ghe. Sauvob pezoid kaks'-koume kerdad vodes. Igän keskmäine hätkeližuz om koume vot, kaikiš vanhemb registriruidud erič (Saksanmas) eli 13 vot.

## Homaičendad
Ville-la-Komb

**Ville-la-Komb** () om Francijan kund (kommun) Burgundii — Franš-Konte-regionan päivnouzmas, sen Du-departamentas.

Kund sijadase Al'piden ezimägištol, 617..823 m ü.m.t. korktusil. Lähembaine sur' lidn om Bezanson 33 km päivlaskmha.

Vn 2011 Francijan rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 48 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt oli 238 eläjad vll 1836 i 1846.

## Homaičendad
Kristal Leik (Massačusets)

**Kristal Leik** (; aigemba — **Visvolls Pond** (angl.: *Wiswall's Pond*) om pen' londuseline reskveden järv AÜV:oiden pohjoižpäivnouzmas, Njuton-lidnanno (Massačusets-štat).

Pind om 0,13 km² (13 ga), sijadase 43 m ü.m.t. korktusel. Järv om 9,4 m süvütte. Kül'bend järves om lasketud vaiše penes tahos.
Trefl'

**Trefl**' () om jogi Francijan suvipäivlaskmas, Uz' Akvitanii-regionan keskuzpalan päivlaskmas. Om Sön'-jogen päližajogi, Šarant-jogen basseinan hurapol'ne pala.

Augotab joksta Kordeon-kommunanno; mugažo jokseb Tuverak-, Barbez'je Sen Iler-, Le Tatr-, Ren'jak-kundoiden i toižiden kommunoiden territorijoidme.

Piduz om 47,3 kilometrad, basseinan pind — 280 nellikkilometrad. Kaik om kuz' ližajoged, niišpäi kaikiš suremb om Tatr-ližajogi läz 20 kilometrid pitte.

## Homaičendad
Tüterbah

**Tüterbah** () om Saksanman pen' jogi Pohjoine Rein da Vestfalii-federacijanmas.

Vezivalu om Trüggel'bah-jogen oiged ližajogi (toine ližajogi om oiged Zunderbah), Ems-jogen basseinan pala. Jokseb Bilefel'd-lidnan Brakvede-ümbrikon territorijadme, maižanduzmaiden da sarikoiden keskes.

Piduz om 2,8 kilometrad. Korktusiden vajehtuz om 12 metrad: joginišk 105 m ü.m.t., lankteb 93 m ü.m.t. korktusel.

## Homaičendad
El' Kahas

**El' Kahas** () vai **Rahvahaline «El' Kahas»-puišt** (, kečuaks: *Cajas mama llaqta parki*) om londuseline puišt Ekvadoran suvižes Asuai-provincijas. Se om avaitud 1996-nden vodel kül'mkun 5. päiväl.

Pind om 288 km² (läz 28 800 ga).

Rahvahaline puišt levitase korktoiden mägiden rajonas, 3100..4450 m ü.m.t., zavodiše läz 30 km päivlaskmha Kuenk-lidnaspäi. Tünen i Atlantižen valdmeriden vezijagandan kaikiš päivlaskmaižemb suviamerikaine tarh mülüb puištho. Läz 270 järved oma puišton territorijal, niiden keskes znamasine om Lusp-järv (*Luspa*) 78 ga pitte i 68 m süvütte. Kahas-puišt varatoitab jondvedel Kuenkan rajonad, koume videndest tarbhaižusespäi. Jäžomad oma äjiden järviden purtkeks. Tomebamb-, Janunkai- i Paute-joged mülüdas Amazonasan basseinha, Balao- i Kanjar-jogiden veded jokstas Tün'he valdmerhe.

Mante om saudud Tres-Kruses-ülämänegedme (4167 m). Kazmusišt om korktoiden mägiden nepsad *paramo*-nitud. Puišt om koditaho imetaiživatoiden 44 erikon täht, sidä kesken *[[Chibchanomys orcesi]]*- i *[[Caenolestes tatei]]*-erikod oma Kahasan endemikad. Niiden ližaks linduiden 157 erikod i reptilijoiden 17 erikod elädas täs.

## Homaičendad