open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jogensu (lidn)

**Jogensu** (suom. i , suomen virkand: [ˈjoensuː], ) om Suomenman lidn da lidnankund valdkundan päivnouzmas. Se om valdkundan 12nz' lidn eläjiden lugun mödhe, Pohjoižkarjal-agjan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1848. Saudud vodele 1856 Saiman kanal ühtenzoiti Jogensud järedoidenke lidnoidenke. 20. voz'sadan keskhesai lidn oli valdkundan järedaks südäiportaks, toihe pumaterialad vetme Suomenman tegimidennoks.

Jogensu šingotase pusauvondmaterialiden tehmižel (UPM — faner, pilindmaterialad), biojändusiden pirolizan tegimel (Fortum), traktortegimel (John Deere), lukloiden da niiden sistemiden edheotandal (Abloy), sömtegimištol (Valio).

## Geografijan andmused
Lidnankund sijadase agjan keskuzpalas i suvipäivnouzmas. Lidn seižub Pühäsel'kä-järven pohjoižel randal. Jogensun keskusen pind oli 120,3 km² vl 2004.

Municipalitet röunatab Venämanke suvipäivnouzmas. Matkad Hel'sinki-pälidnhasai om 370 km suvipäivlaskmha orhal vai 440 km avtoteidme. Lähembaine znamasine lidn om Kuopio 136 kilometras päivlaskmha.

Klimat om subarktine venon kontonentaližen klimatan röunal. Voden keskmäine lämuz om +3,6 C°, kezakun-elokun +14,3..+17,3 C°, tal'vkun-keväz'kun −5,5..−8,6 C°. Ekstremumad oma −40,0 C° (tal'vku) i +37,2 C° (heinku). Kezaaigan minimum om −4,2 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +8,3 C° (tal'vku). Ei voi panda halad heinkus vaiše (minimum om +2,2 C°). Paneb sadegid 616 mm vodes, enamba kezakus-redukus (57..73 mm kus), vähemba uhokus-sulakus (30..37 mm kus). Lumikatken keskmäine korktuz sase 50..70 santimetrhasai.

Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan pind om 2 750,96 km², sidä kesken kuiv ma — 2 381,73 km², sokaz ma otab 13,4 % (369,23 km²).

## Tobmuz
Lidnankund jagase 30 rajonaks. Jogensun municipaline suim kogoneb 59 ezitajaspäi.

Edeližed lidnan pämehed oma Kari Karjalainen (2010 — sügüz'ku 2023), Juhani Meriläinen (1995−2010).

## Eläjad
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 63 969 ristitud, vl 2000 — 71 013 ristitud, vl 2010 — 73 305 ristitud, vl 2020 — 76 840 ristitud. Kaikiš suremb municipalitetan ristitišt om nügüd'.

Mamankel' (2016): suomen kel' — 95,4 %, ročin kel' — 0,1 %, toižed keled — 4,5 %.

## Galerei

Joensuu Town Hall 2020.jpg|Lidnan ohjastusen pert' i teatran sauvuz (2020)
Pielisensuun kirkko1.jpg|Jevangeliž-lüteranine Pielisensuu-jumalanpert', vn 2006 nägu
Vanha kulma in Joensuu.jpg|Käziradajiden fartal vl 2007
Joensuu - Yliopistonkatu 6.jpg|Evropan mectedoinstitut puižiš «METLA-talo»-sauvusiš (2020)
Joensuu Areena 2020.jpg|Jogensun jäaren vl 2020 (om saudud vodele 2004)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Jogensu-lidnan oficialine sait (''jns.fi'').
Lapenrand

**Lapenrand** ( [ˈlɑpːeːnˌrɑntɑ], ) om Suomenman lidn valdkundan suvipäivnouzmas. Se om valdkundan koumanz'toštkümnenz' lidn eläjiden lugun mödhe, om Suvikarjal-provincijan administrativižeks keskuseks.

## Istorii
Eländsijad oliba olmas lidnan territorijal raudaigan augotišes. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1649 lidnan statusanke, se om anttud ročilaižel Kristina-kunigaznaižel.

## Geografijan andmused
Lapenrand sijadase Saimanjärven suvirandal. Saiman kanal zavodiše siš vspäi 1856. Matkad Viipurihesai Venäman Leningradan agjas om 60 km suvhe.

Vn 2022 andmusiden mödhe lidnan pind om 1 723,57 km², sidä kesken man pind otab 1 433,97 km², sokhan man saum om kudendez (289,60 km²).

## Tobmuz

Lapenrandan municipalitet jagase 51 lidnrajonaks da kümneks küläks.

Edeline lidnan pämez' om Kimmo Jarva (tal'vku 2011 — kül'mku 2023).

## Eläjad
Vl 1980 lidnankundan nügüdläižen territorijan eläjiden lugu oli 68 814 ristitud, vl 2000 — 70 587 ristitud, vl 2010 — 71 982 ristitud, vl 2020 — 72 667 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt oli 72 872 eläjad vl 2016 i om nügüd'.

Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 92,7 %, ročin kel' — 0,2 %, toižed keled — 7,1 %.

## Transport
Avtobusad-maršruttaksid () oma kundaližeks transportaks lidnas, vl 2016 oli ühesa maršrutad. «Pendolino»-kiruhjonused ühtenzoittas lidnad Hel'sinkinke da Oulunke, Allegro-kiruhjonused («Pendolino:n» toižend) — Hel'sinkinke da Piterinke.

Rahvahidenkeskeine civiline *Lapenrand*-lendimport (*LPP / EFLP*, 81,1 tuh. passažiroid vl 2019) sijadase lidnas, kahtes polenke kilometras suvipäivlaskmha lidnan keskuzpalaspäi sen päraudtestancijanke. Vspäi 2018 tehtas rahvahidenkeskeižid čarterreisid vaiše: Grekanmaha, Berlinha, Milanha i Italijan toižihe lidnoihe.

## Galerei

Lappeenrannan kaupungintalo.png|Lidnankundan ohjandusen pert' (1982)
Joutsenon kirkko 2.png|Joutsenon jumalanpert', vn 2008 nägu (om saudud vl 1921)
Kaukas paper mill in 2009.jpg|Kaukaan cellülozbumagaine kombinat vl 2009
Lappeenkatu Kirkkokatu 2024.jpg|IsoKristiina-torguindkeskuz lidnan teatranke koumandel žirul (2024)
South Carelia province museum.jpg|Suvikarjal-agjan muzei (2005)
Lappenranta University of Technology in Skinnarila, Lappeenranta, Finland.jpg|Lapenrandan-Lahten Tehnologine universitet, pätulend vl 2007
Flughafen Lappeenranta.JPG|Lapenrandan lendimport vl 2011
Lappeenranta railway station 2010-07-09.JPG|Lapenrandan päraudtestancii vl 2010


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan ohjastusen sait (''lappeenranta.fi'').
Kajani

**Kajani** ( [ˈkɑjɑːni], ) om Suomenman lidn da lidnankund valdkundan keskuzpalas. Se om Kainu-agjan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1651, nimitihe jogen mödhe. Kivižen lidnusen jändused oma Kajani-jogen sarel, saudihe vspäi 1604. Vll 1833−1853 Elias Lönnrot oli sänu Kalevala-eposad täs.

Kajani šingotase cellülozbumagaižel tehmižel i mecan ümbriradmižel, mugažo Suomenman armijan palakundad seištas lidnan ümbrištos.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase ühtennimižen jogen muugotil randoil, suvipäivnouzmaižhe Oulujärven randalpäi, Kajaninjogi jokseb Nuasjärvespäi Oulujärvhe.

Matkad Hel'sinkihesai om 558 km suvhe. Lähembaižed järedad lidnad oma Kuopio 170 km suvhe, Oulu 182 km lodeheze i Kostamukš (Venäma) 150 km päivnouzmha.

Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan pind om 2 263,82 km², sidä kesken kuivma — 1 834,73 km², vezi da sokaz tahond ottas 429,09 km².

Klimat om ven subarktižen klimatan röunal. Voden keskmäine lämuz om +2,6 C°, kezakun-elokun +13,4..+16,2 C°, tal'vkun-uhoku −6,4..−9,7 C°. Ekstremumad oma −42,8 C° (viluku, uhoku) i +34,5 C° (heinku). Kezaaigan minimum om −4,3 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +8,7 C° (viluku). Voib panda halad miččel taht kul (heinkun minimum om −0,1 C°). Paneb sadegid 644 mm vodes, enamba kezakus-elokus (78..99 mm kus), vähemba keväz'kus-sulakus (30..31 mm kus).

## Eläjad
Vl 1980 kundan ristitišt oli 38 016 eläjad, vl 2000 — 38 912 eläjad, vl 2010 — 38 157 eläjad. Vn 2015 Suomenman rahvahanlugemižen mödhe lidnankundan eläjiden lugu oli 37 622 ristitud, agjan pol', vn 2020 — 36 700 ristitud. Kaikiš suremb municipalitetan ristitišt oli 39 827 eläjad vl 1995.

Suomen kel' om mamankeleks eläjiden 96,6 % täht, ročin kel' — 0,1 %, toižed keled — 3,3 % (2016).

## Galerei

KajaaniTownHall.jpg|Lidnan ohjandusen pert' (2011)
KajaaniKirche.jpg|Kajanin evangeliž-lüteranine jumalanpert', vn 1998 nägu
A view to Kauppakatu, the main street of Kajaani.JPG|Lidnan päine *Kauppakatu* («torguindird») vl 2014
Bio Rex movie theater in Kajaani.JPG|Kinoteatr (2007)
Kajaani railway station 2017.jpg|Kajanin päraudtestancijan sauvuz vl 2017


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan ohjastusen oficialine sait (''kajaani.fi'').
Kuopio

**Kuopio** (mugažo suomen i ročin kelil, suomen virkand: [ˈkuo̯pio]) om Suomenman lidn valdkundan suvipalan keskuses. Se om valdkundan ühesanz' lidn eläjiden lugun mödhe, om Pohjoižsavo-agjan administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1775. Raudte tuli lidnha vl 1889.

Kuopio šingotase lidnan ohjastusen holitišil, opendusen da tedoidamižen keskusil, mašiništonsauvomižel (Honeywell), sömtegimištol (Kesko), sauvondal (Lemminkäinen), turistoiden kezalebul personaližiš kottedžiš i tal'veližil sportansuguil.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Kallavesi-järven randal da sen saril, 82 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Voib ujuda Saiman kanaladme merhesai.

Matkad Hel'sinkihesai om 335 km suvhe-suvipäivlaskmha orhal, 390 km avtotel vai raudtedme.

Klimat om ven kontinentaline subarktižen klimatan röunal, vezištoiden äjüz pehmdab sidä. Voden keskmäine lämuz om +4,0 C°, kezakun-elokun +14,7..+17,6 C°, tal'vkun-uhokun −5,0..−8,3 C°. Ekstremumad oma −41,1 C° (tal'vku) i +33,8 C° (heinku, eloku). Kezaaigan minimum om +0,1 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +9,2 C° (uhoku). Ei voi panda halad kezakus-elokus. Paneb sadegid 619 mm vodes, enamba kezakus-elokus (66..85 mm kus), vähemba uhokus-sulakus (29..35 mm kus).

Vl 2016 lidnan pind oli 3 740,10 km², sidä kesken sokaz tahond i vezi otiba nelländest (964,37 km²). Vl 2022 kuiv ma otab 3 241,05 km², vezi i sokaz tahond — 1 085,30 km².

## Tobmuz

Kuopion municipaline suim kogoneb 59 ezitajaspäi.

Edeližed lidnan pämehed oma Jarmo Pirhonen (2018−2023), Petteri Paronen (radoi vll 2001−2018).

## Eläjad
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 99 687 ristitud, vl 2000 — 108 890 ristitud, vl 2010 — 112 336 ristitud, vl 2020 — 119 379 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt om nügüd'.

Mamankeled (2016): suomen kel' — 96,3 %, ročin kel' — 0,1 %, toižed keled — 3,6 %.

Professionaližen opendusen aluzkundad: Päivnouzmaižen Suomenman universitet (, edel 2010. vot Kuopion i Jogensun universitetad eriži, 16 tuh. üläopenikoid, heišpäi seičeme tuhad Kuopion kampusas), Savonijan sättutoitud tedoiden korged škol, Kuopion civiline akademii, Savon profškol, licei täuz'kaznuziden täht.

## Galerei

Κουόπιο - Δημαρχείο - panoramio.jpg|Lidnan ohjastusen pert' (2010)
Kuopion museo 2012.jpg|Lidnan muzei (2012)
Technology Centre Teknia Ltd Microteknia area.jpg|Tehnologijoiden keskuz vl 2006
KYS Puijon sairaala - Puijonlaakso - Kuopio - m.jpg|Universitetan läžundkodi (2016)
Niirala from air.jpg|Kuopion aren ümbrištonke vl 2008


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan ohjastusen sait (''kuopio.fi'').
Gollivud

**Gollivud** ( ['hɒlıwʊd]) om neiborhud (susedkund) i rajon Los Andželesan keskuzpalan lodehes. Se om tetab kut amerikaižen kinoindustrijan vanh keskuz, dai üks' kaikiš tetabambiš kinematografan keskusišpäi kaiked mail'madme. Fil'miden da serialoiden äjüz fil'mdase täs joga vodel.

## Istorii
Gollivudan municipalitet oli sätud vl 1903, mülütihe Los Andželes-lidnha vl 1910 municipaližeta statusata. Jäl'geližil vozil fil'mdandan industrii šingotaškanzihe rajonas, i se sai mail'man tetabut. Vn 2000 rahvahanlugemižen mödhe neiborhudan ristitišt oli 77 818 eläjad 9,1 km² pindal.

Nügüd'aigan vaiše ühten kinostudijan päfater jäb Gollivudas — «Paramount Pictures», kaikiden toižiden studijoiden administrirujad da radiostancijad sirtihe Los Andželesan toižihe rajonihe da sen ezilidnoihe. Äjad akt'orad da aktrisad elädas Gollivudas. Ottas rajonan sauvusid fil'miden täht. Kinoindustrijan abutehmižed i sädusiden montaž oma keskitadud rajonas.

Vn 1999 kezakul Los Andželesan metron rusked jono tuli rajonha, koume metrostancijad ratas.

## Mel'heižtahod
Om äi mel'heižtahoid Gollivudas: «Gollivudan Znam» (ogibalad kirjamed H, O, L, L, Y, W, O, O, D Gollivudkukhil), Gollivudan bul'var («Kodak»-kinoteatr, kudambas «Oskar»-premijan andlemižed ajatas, om tägä arni), Gollivudan Hoštusen Allei da sen vuitte.

## Galerei

HollywoodSign.jpg|Legendine Gollivudan Znam
Hollywood boulevard from kodak theatre.jpg|Gollivudan bul'var
Kodak-t-framed-by-color-and-lights-at-noc.JPG|«Kodak»-kinoteatr ön aigan
Charlie Chaplin walk of fame.jpg|Čarli Čaplinan «tähtaz» Hoštusen Allejal
HollywoodHighSchool.jpg|Gollivudan Üläškol
Taradaikin Igor'

**Igor' Georgijevič Taradaikin** (; sünd. 28. sügüz'ku 1957, Rostov Donal, Rostovan agj, Venäman NFST, NSTÜ) om nevondkundaline i venämalaine kinon da dubläžan akt'or.

Mez' om VGIK:an pästnikaks vspäi 1982. Vändab rolid fil'miš vspäi 1981, nevondkundaližen aigan radoi Ukrainan kinostudijoiš. Ühtneb verazmaižiden fil'miden i TV-serialiden änetoitandha Venäman televizijan kanaloiden täht. Taradaikinan än' om pehmed da intelligentine. Änetoiti kompjutervändoiden personažiden riven vspäi 2017.

## Rolid fil'miš
* «Vasilii i Vasilisa» (1981) — *Ivan Dmitrijevič*
* «Pidatimiden praznik» (1982, lühüdpiduzline) — *nevondkundaline oficer*
* «Bukl'» (1983) — *Timko Vihora*
* «Oluhad» (1985) — *Stepan*
* «Napri jäda elegiš» (1986) — *Jeremejev*
* «Kezaližed jal'ged muštos Z-planetan polhe» (1986) — *Kapustin*
* «Džamaik» (1987) — *todištai*
* «Kuldaine sai» (1987) — *Klim Danilovič Danik norudes*
* «Pühäpäiv, seičemenden časun pol'» (1988) — *Leonid Ivakin, Ritan vell*'
* «Štormvarutuz» (1988) — *Matvei Nikolajevič Liholat, kombinatan partorg*
* «Soda päivlaskmaižel čuradusel» (1990) — *vanhemb Kolodäžnii-leitnant*
* «Kop» (1990) — *Sen'ka-vagzal-vargaskurik*
* «Ioann-edelpainajan avoinuded meled» (1991) — *Kuz'ma Jepifanov*
* «Rikond Ždanovskail» (1992) — *vanhemb Nikolai Guščin-leitnant*
* «Unohtamatomuden änikod» (1994) — *Jelizaveta Sergejevnan kolnu mužik*
* «Kaks' ozahut 2» (2005, serial) — *Nazar Rudenko*
* «Ehtatuz» (2009) — *saldat*
* «22 minutad» (2013) — *Vaganov, laivišton admiral, sodamerivägiden päkäsknik*
* «Kazanovan mel'heižed naižed» (2014) — *Valera-avtomehanikanradnik*

## Homaičendad
Jaja (sar')

**Jaja** () om penikaine sar' Novosibirskan sariden sarištos, kudamb om avaitud vl 2013. Sil-žo vodel tal'vkun 4. päiväl se om oficialižikš mülütadud Venäman territorijha.

Saren pind — 0,0005 km², diametr — 200 m.

## Homaičendad
Jüväskülä

**Jüväskülä** (suom. i , suomen virkand: [ˈjyvæsˌkylæ]) om Suomenman lidn valdkundan suvipalan keskuses. Se om valdkundan seičemenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Kesksuomenma-agjan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1837 Nikolai I-imperatoran käskön mödhe. Vspäi 1966 Jüväskülän universitet om olmas, nügüd'aigan 16 tuh. üläopenikoid om siš, kaik 40 tuhazesai opendasoiš lidnas.

Jüväskülä šingotase bumagan tehmižel (Metso), udištaban energijan edheotandoil (tulleigeneratoriden pästand), tedokeskuseks. Om Suomen il'mvägiden päsijaduseks, niiden Akademii om avaitud lidnas. Jogavozne «Suomen ralli»-aigtego () vedase lidnan ümbrištos vspäi 1951.

## Geografijan andmused

Lidnan suvipala ümbärdab Jüväsjärved, Tuomiojärv sijadase lidnan lodehes. Matkad Hel'sinkihesai om 234 km suvhe orhal, 270 km avtotedme vai 300 km raudtedme.

Lidnan ühthine pind om 1466,35 km², sidä kesken saum vezid om videndez (295,42 km², 328 järved), lidnfartaliden pind — 99,25 km².

Klimat om ven kontinentaline subarktižen röunal, valdmeren valatoitusenke. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz lujas. Voden keskmäine lämuz om +3,8 C°. Ekstremumad oma −38,5 C° (viluku) i +34,2 C° (heinku). Kezaaigan minimum om −3,3 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +11,0 C° (uhoku). Ei voi panda halad heinkus vaiše (minimum +0,9 C°). Paneb sadegid 622 mm vodes, enamba kezakus-elokus (67..79 mm kus) i redukus (65 mm), vähemba uhokus-sulakus (32..33 mm kus). Paneb lunt 155 päiväd tal'ves.

## Tobmuz
Lidnankund jagase 67 valičemižtahoks.

Edeližed lidnan pämehed oma Markku Andersson (2004−2015), Pekka Kettunen (1994–2004).

## Eläjad
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 96 966 ristitud, vl 2000 — 116 519 ristitud, vl 2010 — 130 816 ristitud, vl 2015 — 137 368 ristitud. Kaikiš suremb municipalitetan ristitišt om nügüd'.

Kodikelen mödhe (2016): suomen kel' — 95,0 %, ročin kel' — 0,2 %, toižed keled — 4,8 %.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan ohjastusen portal (''jyvaskyla.fi'').
Laht (lidn)

**Laht** ( [ˈlɑxti], ) om Suomenman lidn valdkundan suves. Se om valdkundan kahesanz' surtte lidn eläjiden lugun mödhe, Päijät-Häme-provincijan administrativine keskuz.

Joga vodel mail'man čempionat hihtandsportas oleskeleb lidnas.

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1445 kuti Hollol-volostin *Laht*-külä. Žilon oficialine aluz om pandud vl 1878 (). Se sai lidnan statusad (*kaupunki*) vl 1905, vähemb mi koume tuhad eläjid ristitišton lugunke.

Vn 2016 15.-17. päivil kezakud 7. suomalaiž-ugrilaižiden da samodižiden rahvahiden mail'man kongress oli männu lidnas. Sil-žo vodel mülütihe Lahten lidnankundha Nastol-kundad (*Nastola*).

Laht-lidn šingotase mašiništon *Kemppi Oy*-kompanijal ühthekeitandan täht, pakuitesen (Stora Enso) i meblin (*Isku-Yhtymä Oy*) pästandal, sömtegimištol (*Oy Hartwall Ab* — oludentegim i alkogolitomiden jomiden tegim, *Fazer* — konditerine tehmine), *Hämeen Media*-kompanijal (mediakontent).

## Geografijan andmused
Laht-lidn sijadase Vezijärven () suvirandal.

Matkad Hel'sinkin keskuzpalahasai om 99 km suvhe-suvipäivlaskmha orhal, 104 km avtotedme vai raudtel.

Klimat om ven.

Vn 2022 andmusiden mödhe lidnan ühthine pind oli 517,63 km², sidä kesken kuiv ma — 457,49 nellikkilometrad, sokaz ma oti ühesandest (58,14 km²).

## Tobmuz

Lahten municipaline suim kogoneb 59 ezitajaspäi.

Edeližed lidnan pämehed oma Pekka Timonen (kezaku 2018 — tal'vku 2023), Jürki Müllüvirta (, 2007−2018).

## Eläjad
Vl 1980 lidnankundan nügüdläižen territorijan eläjiden lugu oli 108 631 ristitud (ližatud kundoita — 94 767 rist.), vl 2000 — 111 656 ristitud, vl 2010 — 116 582 ristitud, vl 2020 — 119 917 ristitud. Kaikiš suremb lidnankundan ristitišt om nügüd'.

Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 93,4 %, ročin kel' — 0,4 %, toižed keled — 6,2 %.

## Galerei

Lahti Town Hall, April 2014.JPG|Lidnan ohjastusen pert' (2014)
Lahti-kaupunginkirjasto.jpg|Lidnan päkirjišt (2008)
Lahti theatre.jpg|Lahten teatr (2008)
Sibelius Hall southeastern side.JPG|Sibeliusan pert' (2000)
Lahden Stadion view.jpg|Lahten stadion vl 2010, nägu suks'tramplinaspäi
Lahti 2021 08 04 Rautatieasema ja kaupunki.jpg|Lahten päraudtestancii vl 2021


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''lahti.fi'').
Kouvol

**Kouvol** (suom. i , suomen virkand: [ˈkou̯ʋolɑ]) om Suomenman lidn valdkundan suves. Se om Kümenlakso-provincijan pälidn, valdkundan 11nz' lidn eläjiden lugun mödhe.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1922. Raudtesol'men istorine keskuz oli pandud mantazole nevondkundaližen bombardiruindan tagut Tal'vsodan aigan (1939−40). Žilo sai lidnan statusad vl 1960. Vl 2009 ližaduihe viž penembad lidnad Kouvolan municipalitetha: Anjalankoski, Elimäki, Jaal (), Kuusankoski i Valkeal (suom. *Valkeala*).

Kouvol šingotase cellülozbumagaižil tegimil, äifunkcionaližel logistižel keskusel (om vaumitud vodele 2023) läz Venäman röunad raudte- i avtoteverkonno, torguindal i holitišiden sferal.

## Geografijan andmused
Lidnan keskuzpala sijadase Kümi-jogen (204 km pitte, , , lankteb Suomen lahthe) hural randal tobjimalaz. Matkad Hel'sinkihesai om 134 km suvipäivlaskmha. Lähembaižed lidnad oma Kotk-meriport 40 km suvhe orhal, avtotel vai raudtel, i Laht 50 km päivlaskmha orhal, avtotedme vai raudtel.

Klimat om ven kontinentaline, valdmeren valatoitusenke. Voden keskmäine lämuz om +5,1 C°. Ekstremumad oma −37,3 C° (viluku) i +34,5 C° (heinku). Kezaaigan minimum om −0,5 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +9,7 C° (tal'vku). Ei voi panda halad heinkus vaiše (minimum +3,0 C°). Paneb sadegid 681 mm vodes, enamba kezakus-tal'vkus (63..72 mm kus), vähemba sulakus (31 mm).

Vl 2020 lidnankundan pind om 2 883,29 km², sidä kesken kuivma — 2 557,70 km², vezi i sokaz tahond ottas ühesandest (325,59 km²).

## Tobmuz

Kouvolan municipaline suim kogoneb 59 ezitajaspäi.

Edeline lidnan pämez' om Lauri Lamminmäki (viluku 2009 — uhoku 2017).

## Eläjad
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 30 951 ristitud, vl 2000 — 31 614 ristitud, vl 2010 — 88 174 ristitud (kundoiden ühtištusen jäl'ghe vl 2009), vl 2020 — 82 104 ristitud. Nügüdläižen lidnankundan territorijan kaikiš suremb kogonaine ristitišt oli 95 022 eläjad vl 1985, edel lidnoiden ühtištust. Radinsijiden lugun polenduz kucub ristitišton migracijad Suomenman toižihe agjoihe.

Mamankel' (2016): suomen kel' — 95,4 %, ročin kel' — 0,3 %, toižed keled — 4,3 %.

## Transport
Allegro-üläkiruhjonuz tegeb seižutest lidnas, keskust Piterihesai om 285 km.

## Galerei

Kouvolan kaupungintalo.JPG|Lidnan ohjastusen pert' (2009)
UPM Kymi Aerial Photo 07-2018.jpg|UPM-kompanijan Kümi-bumagfabrik vl 2018
Lumon Areena.jpg|Lumon-aren om üks' kattud jästadionoišpäi (2015)
Kouvola, Finland - panoramio.jpg|Tükkimäki-bobuštuzpuišt vl 2011
Urheilupuiston uimahalli Kouvola.jpg|Ujundkeskuz atletikan puištos (1980-nded voded)
Verla museum.jpg|Enččen Verla-fabrikan da kuivateztegimen muzei, mülüb UNESCO:n Mail'man jäl'gushe (2007)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan ohjastusen sait (''kouvola.fi'').
Vas (lidn)

**Vas** ( [ˈʋɑːsɑ], , Suomenman ročin virkand: [ˈvɑːsɑ], Ročinman ročin: [ˈvɑ̂ːsa]) om Suomenman lidn valdkundan päivlaskmas, Botnižen lahten randpolel. Se om Pohjanma-agjan administrativižeks keskuseks da palaks, valdkundan 14nz' kund eläjiden lugun mödhe.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1606 *Mustasaari (Mussor)*-külän sijha. Aigan mandes ma libui, mererand tegihe edahaks, i vn 1852 suren lämoipalon jäl'ghe sirtihe lidnad udhe mererandha. Nügüd'aigan matkad Ročinman randhasai om vähemba mi 80 kilometrad. Vll 1855−1918 lidnan oficialine nimi oli *Nikolaistad* (mž. ročikš, ) kolnuden Nikolai I-imperatoran muštoks. Vl 2018 ühtištusen naprind oli Mustasaari-kundanke, no jäi satusetoman.

Vas šingotase dizel'likutimiden tehmižel (Wärtsilä), mašiništonsauvomižel (Danfoss), elektrotehnikan pästandal (ABB) i opendusen keskuseks (koume universitetad i kahten universitetan filialad).

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Baltijan meren Botnižen lahten randal, kuz' metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Hel'sinkihesai om 370 km suvipäivnouzmha orhal, 420 km avtotedme vai raudtel.

Klimat om subarktine venon röunal, Baltijan meren valatoitusenke. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz lujas. Voden keskmäine lämuz om +3,7 C°, kezakun-elokun +13,6..+16,0 C°, tal'vkun-uhokun −4,6..−6,9 C°. Ekstremumad oma −38,6 C° (uhoku) i +32,2 C° (heinku). Kezaaigan minimum om −2,4 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +8,8 C° (tal'vku, uhoku). Ei voi panda halad heinkus vaiše (minimum +1,6 C°). Paneb sadegid 512 mm vodes, enamba heinkus-sügüz'kus (60..63 mm kus), vähemba uhokus-sulakus (20..27 mm kus).

Vn 2024 andmusiden mödhe lidnan ühthine pind om 575,13 km², sidä kesken kuivma — 364,73 km², sokaz ma — 4,81 km², meri otab 205,59 nellikkilometrad.

## Tobmuz

Lidnankund jagase 12 rajonaks (üks'lugu ), ned alajagasoiš 60 nomeruidud i nimitadud lidnanlaptaks (üks'lugu *pienalue*). Vasan municipaline suim kogoneb 59 ezitajaspäi.

Edeližed lidnan pämehed oma Markku Lumio (2001–2011), Seppo Sanaksenaho (1997–2001), Juhani Turunen (1990–1996).

## Eläjad
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 58 335 ristitud, vl 2000 — 61 470 ristitud, vl 2010 — 64 345 ristitud, vl 2020 — 67 623 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt oli 67 620 eläjad vl 2016 i om nügüd'.

Vn 2016 andmusiden mödhe suomen kel' om mamankeleks 69,1 % täht lidnalaižišpäi, ročin kel' — 22,8 %, toižed keled — 8,1 %.

## Galerei

Vaasa Town Hall.jpg|Lidnan ohjastusen pert' (2002)
Vaasa Trinity Church.jpg|Pühän Stroican jumalanpert', vn 2006 nägu
Vaasa Vaskiluoto power plant from sea.jpg|*Vaskiluoto*-elektrostancii vl 2012, nägu merennopäi
Vaasa University 20180527.jpg|Vaasan universitet vl 2018
Vaasan Sähkö Areena 2018.jpg|Vaasan jäpert'kulu (2018)
OsterbottensMuseum.jpg|Pohjanma-agjan muzei (2010)
Vaasa Airport 20190609.jpg|Vasan lendimportan terminal vl 2019
Vaasa railway station 20190603.jpg|Vasan päraudtestancijan sauvuz vl 2019


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''vaasa.fi'').
Hämenlidn

**Hämenlidn** (, ) om lidn Suomenman suves, Kanta-Häme-provincijan administrativine keskuz da pala. Se om valdkundan nellänz'toštkümnenz' lidn eläjiden lugun mödhe.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1249 kuti *Kronoborg (Tavastborg)*-zamk (nügüd' *Häme*-lidnuz), se sai lidnan oiktusid vl 1639.

Vspäi 2009 lidnan ristitišt ližadui pol'tošt kerdad, sikš miše ühtištadihe vit lähišt kundad lidnanke, sidä kesken Renko-lidnankund.

Hämenlidn šingotase metallkonstrukcijoiden tegimel (Rautaruukki Corporation), pakuitesen tegimel (Huhtamäki Oyj), sodaavtoiden pästandal (Patria) i libutimiden firmal (Konecranes Oyj), mugažo valdkundan da opendusen aluzkundoil.

## Geografijan andmused

Lidn om saudud peniš järviš ümbri, lodehline agj sijadase Vanajavesi-järven (150 km²) päivnouzmaižel randal.

Hel'sinki — Tampereh avtote läbitab lidnan territorijad. Matkad Hel'sinkihesai om 98 km, Tamperehesai — 75 km.

Vn 2022 andmusiden mödhe lidnan ühthine pind om 2 031,57 km², sidä kesken kuivma otab 1 785,34 km², sokaz ma om 246,23 km².

## Tobmuz

Lidnankund jagase nell'kümneks ühteks nimitadud mikrorajonaks i videks küläümbrikoks. Hämenlidnan municipaline suim kogoneb 51 ezitajaspäi.

Lidnan tobmuden pämez' om sen ohjandai (). Edeline lidnan pämez' om Timo Kenakkala (kezaku 2013 — eloku 2021).

## Eläjad
Vl 1751 lidnan eläjiden lugu oli 649 ristitud. Vl 2010 lidnankundan eläjiden lugu oli 66 827 ristitud, vl 2020 — 67 848 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt om nügüd'.

Suomen kel' om mamankeleks eläjiden 94,8 % täht, ročin kel' — 0,4 %, toižed keled — 4,8 % (vn 2016 andmused).

## Galerei

Hämeen linna (Häme Castle).jpg|Häme-lidnuz (2004)
Hämeenlinna Church.jpg|Hämenlidnan jumalanpert', vn 2012 nägu
Hämeenlinnan teatteri.JPG|Lidnan teatr (2012)
Hameenlinnankaupunginkirjasto.jpg|Lidnan kirjišt (2007)
Hameenlinna Stn.JPG|Hämenlidnan päraudtestancii vl 2007


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''hameenlinna.fi'').
Kokkol

**Kokkol** ( [ˈkokːolɑ],  [ˈkɑrleˌbyː] i edel 1977. vot *Gamlakarleby*) om Suomenman lidnankund, lidn da sur' tondan-vendan port valdkundan päivlaskmaižel randal. Se om Keskpohjanma-agjan administrativižeks keskuseks.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1620 ročilaižen Gustav II Adol'f-kunigahan käskön mödhe. Vl 1765 žilo sai torguindoiktusid. Mülütihe nenid kundoid municipalitetha: Kaarlel () vl 1977, Kälviä, Lohtai i Ullav vl 2009 (*Kälviä, Lohtaja, Ullava*).

Kokkol šingotase laivansauvomižel da himižel tegimištol tobjimalaz, cinkan («Boliden AB») i kobal'tan («OM Group») tegimil, mugažo om saudud metallan i mecan ümbriradandan, tekstilin, plastmassan i sömän tehmižen edheotandoid lidnas.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Baltijan meren randal. Perhonjogi ümbärdab lidnad rajonid päivnouzmaspäi i lankteb merhe lidnan pohjoižes.

Lähembaine znamasine lidn om Pietarsaari suvipäivlaskmha mererandadme, 32 km E8-avtotedme.

Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan pind om 2 731,12 km², sidä kesken kuivma 1 445,96 km², vezi da sokaz tahond ottas 46,49 km², meri — 1 238,67 km².

## Tobmuz

Kokkolan municipaline suim kogoneb 43 ezitajaspäi.

Antti Isotalus (1949−2020) radoi lidnan edeližen pämehen vll 1991−2016.

## Eläjad
Vl 1964 kundan eläjiden lugu oli 18 145 ristitud, vl 1996 — 35 552 ristitud, vl 2010 — 46 257 ristitud, ühtištusen jäl'ghe lähižidenke kundoidenke vll 1977 i 2009, vl 2020 — 47 724 ristitud. Kaikiš suremb lidnankundan ristitišt om nügüd'. Nell' ristitud videspäi elädas lidnankundan keskuses.

Suomen kel' om mamankeleks eläjiden 84 % täht, ročin kel' — 12,7 %, toižed keled — 3,4 % (2016).

## Transport
Suomenman znamasine meriport radab lidnas.

Rahvahidenkeskeine civiline lendimport (, , *KOK / EFKK*, 25,7 tuh. passažiroid vl 2023) sijadase 13 km suvhe lidnan keskuzpalaspäi. Tehtas reisid Hel'sinkihe (500 km suvhe), Kemihe i čarterreisid Keskmeren lebutahoiže.

## Galerei

Valtion virastotalo Kokkola 20190527.jpg|Valdkundaline ofispert' (2019)
Kokkola Church 20190612.jpg|Kokkolan jumalanpert', vn 2019 nägu
Kokkolan yliopistokeskus.jpg|Üläopendusen keskuz vl 2012
Kokkola library 20190612.jpg|Lidnan kirjišt (2019)
Kokkola railway station 2.jpg|Kokkolan raudtestancijan sauvuz vl 2006


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan ohjastusen sait (''kokkola.fi'').
Mariehamn

**Mariehamn** ( [ˈmɑːriɑnˌhɑminɑ],  [mɑriːeˈhɑmn] «Marijan merikar») om Suomenman lidn, avtonomižen Ahvenanma-provincijan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vn 1861 21. päiväl uhokud, nimitihe sidä Marija Aleksandrovna-imperatornaižen oiktastuseks.

Marienhamn šingotase avtonomijan keskusen aluzkundoil, turizmal i meritransportal. Om kaks' meriportad: päivnouzmaižel randal jahtoiden täht, päivlaskmaižel randal () ehtatimühtenzoitusen täht verhižidenke maidenke.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Baltijan meren randal, pol'sarel.

Klimat om ven valdmeren vilu kontinentaližen klimatan röunal. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz lujas. Voden keskmäine lämuz om +6,4 C°, kezakun-elokun +13,3..+16,8 C°, tal'vkun-keväz'kun −2,3..+0,4 C°. Ekstremumad oma −32,9 C° (viluku, uhoku) i +31,3 C° (heinku, eloku). Kezaaigan minimum om −3,2 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +11,1 C° (tal'vku). Ei voi panda halad heinkus vaiše (minimum +0,1 C°). Paneb sadegid 634 mm vodes, enamba elokus-tal'vkus (59..76 mm kus), vähemba uhokus-semendkus (31..38 mm kus).

Vn 2022 andmusiden mödhe lidnan pind mereta om 11,81 km², meren pind — 8,95 km².

## Tobmuz

Mariehamnan municipaline suim kogoneb 27 ezitajaspäi.

Edeline lidnan pämez' om Barbara Heinonen, radoi vn 2015 uhokuspäi.

## Eläjad
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 9 553 ristitud, vl 2000 — 10 488 ristitud, vl 2010 — 11 190 ristitud, vl 2020 — 11 696 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt om nügüd'.

Ročin kel' om mamankeleks 84,5 % täht lidnalaižišpäi, suomen kel' — 4,9 %, toižed keled — 10,6 % (vn 2016 andmused).

Severziden-se valdkundoiden konsulused sijadasoiš lidnas, sidä kesken Ročinman päkonsuluz da Venäman konsuluz.

## Galerei

Mariehamns stadshus May 2016 02.jpg|Lidnan ohjastusen pert' (2016)
Mariehamn Church.jpg|Ph. Jurgijan jumalanpert', vn 2006 nägu
Mariehamns stadsbibliotek.jpg|Mariehamnan kirjišt vl 2007
Navigationsskolan Mariehamn May 2016 07.jpg|Navigacijan profškol (2016)
Maarianhamina SNV10312 -2B.jpg|Meriport vl 2009


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan ohjastusen sait (''mariehamn.ax'').
Iitti

**Iitti** (mugažo suomen kelel; ) om Suomenman kund Päijät-Häme-agjas (edel 2021. vot mülüi Kümenlaksoho), pohjoižhe Hel'sinkišpäi. Kaik om 53 küläd kundas. Municipalitetan keskuz sijadase Kausal-žilos (suom. *Kausala*).

Kundan pind — 687,09 km², sidä kesken saum vezid 97,31 km² (14,2%).

Vl 2013 eläjiden lugu oli 6 975 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt oli 7 889 eläjad vl 1990. Nügüdläine kundan pämez' om Riku Rönnholm.

## Irdkosketused
* Kundan ohjastusen oficialine sait (''iitti.fi'').
Kotk (lidn)

**Kotk** (suom. i , suomen virkand: [ˈkotkɑ]) om Suomenman lidn da järed meriport Kümenlakso-agjas. Se om valdkundan ühesatoštkümnenz' lidn eläjiden lugun mödhe.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1879 lidnan statusanke, no ende ročine *Svensksund*-lidnuz () oli jo Kotkan sijas. Vspäi 1890 raudte ühtenzoitab lidnad Kouvolanke.

Kotk šingotase ohjastusen holišiden kompanijoil, logistikal («Steveco»), cellülozbumagaižel tegimištol («Stora Enso», «Kotkamills Oy»). Järed rahvahidenkeskeine meriport om saudud lidnas.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase valdkundan suvipäivnouzmas, agjan suves, Suomen lahten randal, 0..87 m ü.m.t. korktusil.

Matkad Hel'sinkihesai om 115 km päivlaskmha orhal, 164 km avtotedme vai raudtedme, Venäman röunhasai — vižkümne kilometrad päivnouzmha orhal. Lähembaižed lidnad oma Kouvol 40 km pohjoižhe i Hamin 15 km pohjoižpäivnouzmha.

Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan pind om 949,76 km², sidä kesken kuiv ma — 271,95 km², vezi da sokaz tahond ottas 5,82 nellikkilometrad, meri om 671,99 km².

## Tobmuz

Kotkan municipaline suim kogoneb 51 ezitajaspäi.

Edeline lidnan pämez' om Genri Lindelöf (*Henry Lindelöf*, 2002 — tal'vku 2017).

## Eläjad
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 60 752 ristitud, vl 2000 — 54 846 ristitud, vl 2010 — 54 824 ristitud, vl 2020 — 52 096 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt oli 62 tuh. eläjid 1970-nzil vozil, sid' se poleni migracijan tagut Hel'sinkihe tobjimalaz.

Eläjad mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 89,8 %, ročin kel' — 1,0 %, toižed keled — 9,2 %.

## Galerei

KotkaCityHall.jpg|Lidnan ohjastusen pert' (vn 2007 olend)
Pyhän Nikolaoksen kirkko (Kotka).jpg|Ph. Mikulain jumalanpert' (ortodoksine hristanuskond, 1799−1801), vn 2006 nägu
Kotkan Kantasatama 1.jpg|Kotkan port vl 2009
L' usine de transformation de bois Kotkamills Oy à Kotka.jpg|*Kotkamills Oy* vl 1984 (kartonan, kraftbumagan i pilindmaterialiden pästand)
Sibeliuksenpuisto Kotka 1.jpg|Sibeliusan puišt (2010)
Sea museum Vellamo.JPG|Vellamo-merimuzei vl 2008


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan ohjastusen sait (''kotka.fi'').
Miehikkälä

**Miehikkälä** (mž. suomen da ročin kelil) om küläkund Suomenman suvipäivnouzmaižes čogas, sen Kümenlakso-agjan päivnouzmas.

## Geografijan andmused
Kund om olmas vspäi 1887. Kaik 13 küläd mülüdas sihe. Kund sijadase suomalaiž-venämalaiženno röunanno i röunatab Venäman Leningradan agjanke vspäi 1946. Kundan pind sokhata mata om 422,26 km². Matkad agjan Kouvol-keskushesai om 58 km orhal päivlaskmha-lodeheze vai 94 km avtotedme, Lapenrandhasai om 64 km pohjoižpäivnouzmha avtol, Kotkhasai om 67 km suvipäivlaskmha. 

## Eläjad
Vl 1980 eläjiden lugu oli 3 214 ristitud, vl 2010 — 2 210 ristitud (kaikiš penemb agjas).

Keled (2020/2008): suomen kel' — 94,4 % / 96,2 %, ročin kel' — 0,3 % / 0,2%, toižed keled — 5,3 % / 3,6 %.

Antti Jämsen (suom. *Antti Jämsén*) radoi kundan edeližen pämehen vozil 2012−2016.

## Irdkosketused
* Kundan ohjastusen sait (''miehikkala.fi'').
Maardu

**Maardu** (mugažo estin kelel) om Estinman lidn valdkundan pohjoižes. Se om Tallidnan päivnouzmaine ezilidn, mülüb Harju-makundha.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1939 kuti Maardu-radnikžilo otmaha kävutamižhe fosforitan löudmižsijad, nimitihe järven mödhe. Vspäi 1963 oli alištunu Tallidnan tobmudele. Vl 1980 ühtenzoittihe žilod lidnanvuiččenke Kallavere-žilonke i anttihe lidnan statusad, no jätihe Tallidnas, Maardu oli mülünu sen Merirajonha. Vspäi 1991 Maardu om olmas eriližeks municipalitetaks, sil aigal mülütihe lidnha Muug-meriportad da lähižid kezakülätahondoid.

Maardu šingotase järedaks torguindmeriportaks i Iru-elektrostancijal (radab londuseližel gazal i murdoil). Saudud nevondkundaližen aigan himine «Estonofosforit»-kombinat om sauptud Estinman ripmatomuden endištusen jäl'ghe.

## Geografijan andmused
Lidn röunatab Tallidnanke päivlaskmas. Maardu-järv (1,7 km², pind om 33 m ü.m.t. korktusel) sijadase lidnan suves, Kroodi-oja lähteb sišpäi.

## Eläjad
Vn 2011 EÜ:n rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 17 524 ristitud, se oli kaikiš suremb ristitišt vspäi 2001.

Rahvahad (enamba 0,4% vl 2011): venänikad — 61,88%, estilaižed — 24,81%, ukrainalaižed — 4,91%, vaugedvenälaižed — 3,77%, totarlaižed — 0,96%, suomalaižed — 0,50%, pol'šanmalaižed — 0,49%, litvalaižed — 0,47%, toižed rahvahad i rahvahuden ozutandata — 2,21%.

## Galerei

Maarduveneoigeusukirik100906.jpg|Ph. Mikoi-arhangelan ortodoksine jumalanpert' (2006)
Iru power plant.jpg|Iru-elektrostancii vl 2009
Port of Muuga.jpg|Muugan meriport (2016)
Maardu new district.jpg|Uz' eländrajon (2016)


## Irdkosketused
* Lidnan ohjastusen sait (''maardu.kovtp.ee'').
Sindi

**Sindi** (mugažo estin kelel, ) om Estinman lidn valdkundan suvipäivlaskmas, Pärnun pohjoižpäivnouzmaine ezilidn. Mülüb Pärnun makundha. Om Torin volostin palaks vspäi 2017.

## Istorii
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1833 radnikžiloks tekstil'fabrikanno. Raudteühtenzoituz om olmas vspäi 1928. Žilo sai lidnan statusad vl 1938. Vll 1957−1991 oli alištunu Pärnu-lidnan tobmudele oikti.

Sindi šingotase Pärnu-kurortan «magaduzsijaks». Pärnu-jogen padoseinän mantazolepanend zavodihe vn 2018 redukus i linneb vaumiž vodele 2021.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Pärnu-jogen hural randal. Matkad Pärnu-lidnan röunhasai om 4 km suvipäivlaskmha kaikil teil. «Pärnu — Rakvere»-avtote i raudte oma saudud Pärnu-jogen oiktal randal, avtote ühtenzoitase Sindinke sildal.

## Eläjad
Vn 2011 EÜ:n rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 4 076 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 4 548 eläjad vl 1989.

Rahvahad (enamba 0,4% vl 2011): estilaižed — 81,06%, venänikad — 14,84%, ukrainalaižed — 1,47%, suomalaižed — 0,81%, toižed rahvahad — 1,82%.

## Galerei

Sindi raekoda.JPG|Lidnan ohjastusen pert'
Sindi õigeusu kirik.JPG|Ortodoksižen hristanuskondan jumalanpert' vl 2015
Kool-kiriku hoone Sindis.JPG|Sindin gimnazijan sauvused vl 2015
Sindi Eesti Tarvitajate Ühisuse hoone.JPG|Lidnan muzei (2015)
Sindi raudteejaama peahoone.jpg|Sindin raudtestancijan päsauvuz (2012)


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''sindi.kovtp.ee'').
Rapl

**Rapl** (estin kelel: *Rapla*) om Estinman lidn valdkundan keskuzpalan lodehes. Se om Raplan makundan da volostin administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunkt mainitase Danijan makirjas vspäi 1241. Šingotaškanzihe makundan keskuseks 19. voz'sadan lopus, savičuntegim radaškanzi vl 1898. Vl 1899 «Tallidn — Vil'jandi»-raudte läbiti žilod, se mäneb päivnouzmaižeks röunaks. Vl 1993 Rapl sai lidnan statusad.

Rapl šingotase sauvondmaterialiden tehmižel (mujud da kleid) i maidtegimel.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Vigal-jogen hural randal tobjimalaz ( 95 km pitte, Kazarin hura ližajogi, se lankteb Rigan lahthe), 67 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tallidnan röunhasai om 30 km pohjoižhe orhal, avtotel vai raudtel.

Koume žilod da 38 küläd mülüdas volostihe Raplan ližaks. Volostin pind — 243,3 km².

## Eläjad
Vn 2011 Estinman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 5 202 ristitud (makundan seičemendez), volostin — 9 051 ristitud (makundan nelländez). Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 6 271 eläjad vl 1989.

Rahvahad (2011) estilaižed — 95,75%, venänikad — 2,67%, suomalaižed — 0,48%, toižed rahvahad — 1,1%.

## Galerei

Rapla ringtee.JPG|Lidnan keskuztorg
Rapla kirik1.jpg|Lidnan jumalanpert' (vn 1901 uz' sauvuz)
Rapla kultuurikeskus.JPG|Rahvahaline keskuz
Rapla raudteejaam.JPG|Raplan raudtestancijan sauvuz
Rapla Okta Centrum 07.08.2011 panoram.jpg|Enzne administrativine sauvuz (1977), nügüd' sportkeskuz


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan da sen volostin oficialine sait (''rapla.kovtp.ee''). 
* Lidnan ühthine nägu eläbalaz ''estonia360.ee''-saital.
Saue

**Saue** (mugažo estin kelel) om Estinman lidn, Tallidnan suvipäivlaskmaine ezilidn. Sijadase Harju-makundas.

## Istorii
Sauen pert'kulu da usadib () om saudud 17. voz'sadal vai sen aigemba.

Eländpunktan aluz om pandud vl 1920 kezaküläks kazvatamha saduid. Vl 1973 nimitihe kezaküläd Saue-küläks. Saue sai lidnan statusad vl 1993. Vozil 1960−1994 oli Tallidnan palaks.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Estinman lodehes, tazotahondas, 44 m korktusel valdmeren pindan päl. Pöudod da mecad ümbärtas lidnad.

## Eläjad
Vn 2011 Estinman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 5 514 ristitud, 93,3 % heišpäi oma estilaižed, 4,7 % — venänikad, 2,0 % — toižed rahvahad. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.

Vspäi 1998 «Saue JK Laagri»-futbolklub om olmas lidnas, vspäi 1996 muzikškol lapsiden täht radab.

## Transport
Raudteplatform om «Tallidn — Keil»-keskustal vspäi 1872. Vozil 1926-2011 raudtestancijan pert' oli olmas. Matkad Tallidnan keskushesai om 18 km, Keil-lidnan keskushesai om seičeme kilometrad. «Tallidn — Pärnu»-avtoten i Tallidnan ümbräravtoten erižtazoristte om lidnan suves. Elektrojonused ajadas 27 minutas Tallidnan päraudtestancijhasai vspäi 1924.

## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden oficialine sait (''saue.ee''). 
* Verkkamer Saue-lidnan päl, täuz' nägu ''estonia360.ee''-saital.
Tap (lidn)

**Tap** (estin kelel: *Tapa*) om lidn municipaližeta statusata da raudtesol'm Estinman pohjoižes. Om Tapan volostin keskusen, mülüb Lääne-Virun makundha.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 13.-14. voz'sadal kuti Tapankülä. Se mainitase M. Eiseni:n Akademižen istorijan sebran kirjeižespäi vl 1482. Ricarin Taps-erižpert' (est. *Tapa-mõis*) mainitase läz küläd vl 1629. Ezmäine jonuz tuli žilho raudtestancijanno vl 1870, saudihe «Revel' — Piter»-raudtejonod. Vl 1876 Tap kändihe raudtesol'meks, jonuz ajoi Jur'jev-lidnha. Tap sai lidnan statusad vn 1926 30. päiväl kezakud. Lidn oli Tapan rajonan administrativižeks keskuseks vll 1950−1962.

Tap šingotase raudten sortiruindstancijal, metalltegesiden pästandal (elektromagnitad, avtoiden heitmižsistemad) i armijan vägiden sijadusel (sodalendimport lidnan suves).

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Valgejogen üläjoksmusen hural randal (est. *Valgejõgi*, 85 km pitte, Suomen lahten bassein). Matkad makundan Rakvere-keskushesai om 25 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 30 km avtotedme vai raudtedme, Tallidnhasai om 77 km lodeheze.

## Eläjad
Vn 2011 EÜ:n rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 5 896 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 10 851 eläjad vl 1979.

Rahvahad (enamba 0,4% vl 2011): estilaižed — 59,26%, venänikad — 31,72%, ukrainalaižed — 4,31%, vaugedvenälaižed — 1,73%, suomalaižed — 0,85%, litvalaižed — 0,54%, toižed rahvahad i rahvahuden ozutandata — 1,59%.

## Galerei

Tapa Jakobi kirik.jpg|Ph. Jakoban lüteranine jumalanpert' (2012, om saudud vll 1921−1932)
Русская гимназия города Тапа, 1996 г.jpg|Tapan venäkel'ne gimnazii vl 1996
Дом культуры Тапа.jpg|Kul'turkeskuz
Вокзал Тапа 1997 год.jpg|Raudtestancijan sauvuz i vezičuhunduz


## Irdkosketused
* Lidnan da volostin tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''tapa.ee'').
Paldiski

**Paldiski** (mugažo estin kelel) om lidn, sodabaz da jädumatoi port Estinman i sen Harju-makundan lodehes. Pakri-sared alištudas lidnan tobmudele mugažo.

## Istorii
Sur' Petr pani nügüdläižen eländpunktan alust meriportaks Pakri-sal'men randal vl 1718. Portan, majakan, lidnusen i žilon sauvomine oli vhesai 1726 i seižuhti Petran kolendanke. Žilo portanno nimitihe *Rogervik:aks* () vspäi 1723. Jekaterina II jätksi sauvomišt, no päti tehta Kronštadtad kaičendportaks vn 1768 Senatan edespaginad jäl'ghe. Vozil 1762−1922 oficialine nimituz oli *Baltine Port* (), estin nimituz oli *Baltiski* vspäi 1733, sid' oficialižikš *Baltiski* Estinman ripmatomudenke, i vspäi 1933 om nügüdläiženke nimenke. Lidnan status om anttud vl 1783.

Nevondkundaližel aigal atomižiden VA-laivoiden sodameribaz oli lidnas, mugažo il'mvastaižen kaičendan raketbaz da sodalendimport oli lidnan saubaližel territorijal. Vozil 1994−1996 Paldiski mülüi Keil-lidnha. Estinman sodavägiden erazvuiččed toižendad sijadasoiš lidnan sodabazas.

Tulleienergopark om saudud. Tedon da tegimišton Pakri-park šingotase lidnan päivnouzmaižen röunanno.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Suomen lahten suvirandal.

Matkad Tallidnan keskuzpalhasai om vižkümne kaks' kilometrad päivnouzmha avtotedme.

## Eläjad
Vl 2012 lidnan eläjiden lugu oli 4 081 ristitud. Ristitišt poleni vspäi 1991 (8,1 tuhad).

Lidn om äirahvahaline. Estilaižed ottas 32,8 % vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe. Toižed rahvahad oma enamba pol't ristitištos.

Hristanuskondan nell' pühäpertid om saudud lidnas.

## Transport
Kaks' meriportad jüguiden täht om lidnas, pohjoine i suvine. Poltusen kaičendterminal, kivivoinümbriradai terminal, konteinerterminal oma olmas portoiš. Ehtatim ujub Ročinman Kapellskär-porthasai.

*Paldiski*-raudtestancii om olmas vspäi 1870 «Paldiski — Tallidn — Tosno»-raudtel.

## Galerei

Paldiski, Lääne-Harju vallavalitsus.jpg|Municipalitetan sauvuz (2025)
Paldiski Nikolai kirik.jpg|Ph. Mikulain jumalanpert' (1841, lüteranine), vn 2013 nägu
PALDISKI SOUTH HARBOUR (2).jpg|Paldiskin suvine merikar vl 2017
Õhtune Paldiski jaam ja elektrirong.jpg|*Paldiski*-päraudtestancijan sauvuz i Elron-jonuz vl 2024


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden oficialine sait (''paldiski.ee'').
Keil (lidn)

**Keil** (, ) om Estinman lidn da raudtesol'm valdkundan lodehes. Se om Tallidnan suvipäivlaskmaine ezilidn, mülüb Harju-makundha.

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Danijan lidnusiden kirjas vl 1241. Läz 13. voz'sadan lopuspäi kivine jumalanpert' i žilo senno sijazihe Keil-jogen oiktal randal. Vll 1950−1962 lidn oli Keilan rajonan administrativižeks keskuseks. Nevondkundaližen aigan *Tankipolk* (sodabaz) radnikoiči lidnanno, jäihe vaiše erasid pertid sišpäi vodele 2009.

Keil šingotase elektromašiništon tehmižel («Harju Elekter»-kompanijan päfater da edheotandad, suomen *Ensto*-kompanijan tegim).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase makundan päivlaskmas, ühtennimižen jogen hural randal läz täuzin ( 112 km pitte, Suomen lahten bassein), 35..45 m ü.m.t. korktusil.

Matkad Tallidnan röunhasai om vižtoštkümne kilometrad pohjoižpäivnouzmha, keskuzpalhasai — 25 km pohjoižpäivnouzmha orhal, avtotel vai raudtedme Saue-lidnan kal't. Elektrificiruidud raudte ühtenzoitab Keilad Paldiski-lidnanke i Riisipere-žilonke mugažo.

## Eläjad
Vl 1939 eläjiden lugu oli 1 172 ristitud, vn 2011 Estinman rahvahanlugemižen mödhe — 9 763 ristitud. Vspäi 1990 lidnan ristitišton lugu vajehtub 9,5..10,2 tuhad eläjid röunoiš, kaikiš suremb oli 10,2..10,7 tuh. ristituid vl 1990.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2011): estilaižed — 84,9 %, venänikad — 11,0 %, ukrainalaižed — 1,4 %, suomalaižed — 0,6 %, vaugedvenälaižed — 0,5 %, toižed rahvahad — 1,6 %.

## Galerei

Keila linnavaade.JPG|Lidnan keskusen nägu (2012)
Keila kirik 15-03-2012.jpg|Keilan jumalanpert', vn 2012 nägu
Harju KEKi peahoone 15.jpg|Tehnižen projektiruindan sauvuz, om vaumitud vodele 1985
Keila, Ensto.JPG|«Ensto»-kompanijan tegim vl 2007
Keila kultuurikeskus.jpg|Keilan kul'turkeskuz (vn 2011 olend)


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''keila.ee''). 
* Verkkamer Keil-lidnan päl, täuz' nägu ''estonia360.ee''-saital.
Vas

**Vas** om veroline verestai muiged väll' alkogoline jom, ei voib olda enamba 1,2%, erasti — 2% spirtad GOST:an mödhe.

Vaumitas jauhospäi i rugihižes vai ozraižes idüjauhospäi, vai pandas kuivad rugižleibäd, voib ližata hajukahid heinid, met, lehtezvahad; tehtas svöklaspäi, fruktišpäi, marjoišpäi. Kävutadas jomižeks (magitoittas saharal), mugažo slokostämhä kezališt vilukeitost.

Voib muigenzoitta ezisubstancijoid, sid' tegese väll'alkogoline jom. Voib keitta niid, kut tegihe Venäs edel 12. voz'sadad, i vas tuleli vägevamban da sagedamban mi nügüd'aigaine olud, voib oli kon'aktuda sišpäi.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Kut tegiba vasan // Vepsän kelen korpus. — #4.
* ГОСТ 31494-2012. Квасы. Общие технические условия (Vasad. Ühthižed tehnižed arvoimižed) ''protect.gost.ru''-saital.
Vezinouzendoiden ma

**«Vezinouzendoiden ma»** () om voden 2005 kanadiž-britanine dramfil'm. Režissör  — Terri Gilliam. Se om amerikaižen Mitč Kallin-kirjutajan ühtennimižen romanan (2000) ekranizacii.

Fil'mdand mäni Kanadan Saskačevan-provincijas vn 2004 redukus-kül'mkus. Fil'man ezmäine ozutez tegihe Toronton kinofestivalil vn 2005 sügüz'kus. Nece fil'm sai erazvuiččid arvostelijoiden da kacujiden vastusid äiluguižiden trešan scenoiden taguiči.

## Rolid
* *Dželiza-Roza* — Džodel' Ferland
* *Noi* — Džeff Bridžes
* *Dikkens* — Brendan Fletčer
* *Gunhil'da-kunigaznaine* — Džennifer Tilli
* *Dell* — Džanet Maktir

## Homaičendad
Mängel Piret

**Piret Mängel** (mugažo estin kelel; ezimeletaden, sünd. 13. viluku 1969, Tallidn, Estinman NST, NSTÜ) om estilaine aktris.

Kaikiš tetabamb rad kinos om Akatavan — Sen, Kudamban Unikuvadab rol'. Hänen elo kinokar'jerhasai i jäl'ges sidä om tundmatoi tarkoiktas, no, ezimeletaden, hän om sündnu vl 1969 Tallidnha, i nügüd' hän eläb Milanas (Italii), radab model'agentuses.

## Fil'mografii
* *[[Ristit Kapucinoiden bul'varaspäi]]* (1987)
* *[[Koumen südäikerad 1]]* (1992)
* *[[Koumen südäikerad 2]]* (1993)

## Homaičendad