open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mihailovsk (Stavropolin rand)

**Mihailovsk** () om Venäman lidn Stavropolin randan päivlaskmas. Se om Stavropolin pohjoine kaimdailidn, randan Špakan ümbrikon (edel vn 2020 keväz'kud rajonan) administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1784 kuti *Mihailovskoje*-žilo. Vozil 1963−1998 sen nimi oli *Špakovskoje*-žilo. Se sai lidnan statusad vl 1999 nügüdläiženke nimenke.

Mihailovskan ižandusen päsarakod oma sauvondmaterialiden tehmine i sömtegimišt, avtodetaliden «Citron»-tegim radab, avtoühthekeradamižen «Stavropol'-avto»-tegim om saudud kaks' nellikkilometrad pindal (radoi vaiše vl 2018, sid' seižui radmata nell' vot), elektromašiništon «Arsenal»-tegim om avaitud (transformatorad, elektrolaudad).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbrikon pohjoižes, seižub Stavropolin ülüdel, 440 m korktusel valdmeren pindan päl. Kova tullei oleleb paksus, se üleneb kümnehe metrhasai sekundas da sen enamba (35..40 m/s) 50 päiväl vodes.

Mihailovsk sijadase kahtes kilometras Stavropolin pohjoižröunaspäi. *Palagiad*-sol'mraudtestancii () radab vspäi 1897, se om passažiroiden i jüguiden täht, matkad Stavropol'-raudtestancijhasai om 16 km.

## Tobmuz
Mihailovskan lidnankund oli vn 2020 heinkuhusai. Mülütihe koumed eländpunktad lidnankundha Mihailovskan ližaks. Lidnankundan pind oli 256 km².

Igor' Serov radoi lidnankundan jäl'gmäižen pämehen (reduku 2016 — heinku 2020).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 70 981 ristitud. Vl 2018 kaik 90 698 ristitud elihe lidnas i 91 254 ristitud kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 114 133 eläjad vl 2021 i om nügüd', ümbrikon kaks' koumandest.

Rahvahad (enamba 1 % vn 2002 rahvahanlugemižen mödhe, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 87,1 %, armenijalaižed — 7,7 %, čiganalaižed — 1,3 %, ukrainalaižed — 1,3 %.

Ortodoksižen hristanuskondan ühesa pühäpertid oma saudud lidnas: Mikoi-arhangelan päjumalanpert' (om letud vll 2002−2018), seičeme jumalanpertid i časoun'. Baptizman jumalanpert' om avaitud.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad.

Äiprofil'ne tehnikum kozakišton S. S. Nikolajev-jenaralan nimed i privatine Akademine äiprofil'ne kolledž oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.

## Galerei

Mikhaylovsk, Stavropol Krai, Russia - panoramio.jpg|Igähine lämoi Suren sodan pölištunuziden muštoks (2016)
Mikhaylovsk, Stavropol Krai, Russia - panoramio (6).jpg|Venäman kaikiden pühämehiden jumalanpert' (ortodoksine hristanuskond), vn 2016 nägu
Mikhaylovsk, Stavropol Krai, Russia - panoramio (5).jpg|Časoun', vn 2016 nägu
Mikhaylovsk, Stavropol Krai, Russia - panoramio (3).jpg|Torguindkeskuz (2016)
Железнодорожный вокзал станции Палагиада.jpg|*Palagiad*-raudtestancijan sauvuz vl 2008


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Mihailovsk-lidnan i Špakan lidnümbrikon tobmuden sait (''shmr.ru'').
Neftekumsk

**Neftekumsk** () om Venäman lidn Stavropolin randan päivnouzmas. Se om Neftekumskan lidnümbrikon (edel vn 2017 semendkud — rajonan) administrativine keskuz, mülüi sihe ende-ki.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1958 samha kivivoid. Vl 1965 kätihe uden rajonan keskuseks. Radnikžilo sai lidnan statusad vl 1968.

Neftekumsk šingotase kivivoin samižel tähäsai (läz üht millionad tonnoid vodes), mugažo leibtegim i maidtegim ratas lidnas.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbrikon lodehliženno röunanno, Nogain stepiš, Kumanjogen oiktal randpolel, vides kilometras jogespäi, 40 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl.

Matkad Stavropolihesai om 276 km päivlaskmha. Lähembaižed lidnad oma Suvisuhokumsk (Dagestan) 60 km päivnouzmha avtotedme i Budönnovsk seičemekümnes kilometras päivlaskmha avtol.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 27 687 ristitud, rajonan kaks' videndest, vn 2021 — 23 137 ristitud. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 24 841 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt oli 27 703 eläjad vl 2011.

Rahvahad (enamba 1 % vl 2010): venälaižed — 75,5 %, darginalaižed — 7,0 %, nogailaižed — 3,4 %, totarlaižed — 3,2 %, armenijalaižed — 1,9 %, turkmenalaižed — 1,7 %, avarad — 1,0 %, toižed rahvahad — 6,0 %, rahvahuden oztandata — 0,3 %.

Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma saudud lidnas: ph. Sergii Radonežalaižen jumalanpert' (om letud vll 1992−2003) i koume časounäd. Islaman džuma-mečet' i loičendpert' oma avaitud.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad.

Neftekumskan regionaline politehnine kolledž om lidnan profopendusen aluzkundaks.

## Galerei

Neftekumsk, Stavropol Krai, Russia - panoramio (3).jpg|Nevondkundaližiden sodamehiden hoštusen muštnik (2012)
Neftekumsk, Stavropol Krai, Russia - panoramio (6).jpg|Ph. Sergii Radonežalaižen jumalanpert', vn 2012 nägu
Neftekumsk, Stavropol Krai, Russia - panoramio (1).jpg|Tegimištzon vl 2012
Neftekumsk, Stavropol Krai, Russia - panoramio (9).jpg|*Neftänik*-kul'turkeskuz (2012, «Kivivoinradnik»)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Neftekumskan lidnümbrikon tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''angosk.ru'').
Novoaleksandrovsk

**Novoaleksandrovsk** () om Venäman lidn Stavropolin randan lodehes. Se om Novoaleksandrovskan lidnümbrikon (edel vn 2017 semendkud — rajonan) administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1804 kuti *Novoaleksandrovskai*-stanic () kozakištol i sirdnikoil Venäman keskuzgubernijoišpäi elänzoitmaha tahondad, miše varmitada valdkundan suviröunad i teid Mustmerennoks. Stanic sai lidnan statusad vl 1971 nügüdläiženke nimenke. Vll 2004−2017 lidn oli rajonan erigoittud lidnankundaks ičeze tobmudenke.

Novoaleksandrovskan ižandusen päsarak om sömtegimišt (lihakombinat, villänpurnud, jauhon tehmine), mugažo kombisötken tegim, stökolmülütimiden tegim, omblendfabrik (sobad lapsiden täht) i betontegesiden pästandan edheotand ratas lidnas.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalas, Rasševatk-jogen randoil ( 74 km pitte, Jegorlikan i Manič-jogen hurapol'ne bassein), 131 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Novoaleksandrovsk seižub kesked maižanduzrajonad, toižetujan nepstoindan zonas, paneb 450..550 mm sadegid vodes keskmäras.

Matkad Stavropolihesai om 77 km suvipäivnouzmha orhal. *Rasševatk*-raudtestancii radab vspäi 1897, sijadase «Kropotkin — Stavropol'»-jonol.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 26 757 ristitud, ümbrikon ristitišton kaks' videndest. Vl 2018 lidnan ristitišt oli 26 997 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 29 tuhad eläjid vozil 1996−2000.

Rahvahad (enamba 1 % vl 2010): venälaižed — 89,5 %, armenijalaižed — 3,6 %, čiganalaižed — 3,3 %, toižed rahvahad — 3,2 %, rahvahuden ozutandata — 0,4 %.

Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas: Mikoi-arhangelan jumalanpert' i ph. Ioann Vostorgov-moknikan časoun'.

## Openduz
Lidnan opendusen aluzkundad oma üks'toštkümne päivkodid, gimnazii, licei, koume keskškolad, muzikškol, čomamahtoine škol i sportškol lapsiden täht.

Privatižen Stavropolin kooperativižen tehnikuman filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

АДМИНИСТРАЦИЯ г. Новоалександровска - panoramio.jpg|Lidnan Administracijan sauvuz (2012)
Филиал СберБанка России - panoramio.jpg|Bankan filial, vn 2012 nägu
Детско-развлекательный коплекс - panoramio.jpg|Bobuštuzkompleks lapsiden täht vl 2012
Колесо обозрения - panoramio (7).jpg|Ümbrikacundan kezr (2012)
Novoalexandr.jpg|Znam lidnan röunal vl 2011


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Novoaleksandrovskan lidnümbrikon tobmuden sait (''newalexandrovsk.gosuslugi.ru'') i sen vanh versii (''newalexandrovsk.ru'', edel vn 2023 redukud).
Novopavlovsk

**Novopavlovsk** () om Venäman lidn Stavropolin randan suves. Om Kirovan lidnümbrikon administrativine keskuz da üks'jäine lidn.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1777 kuti *Pavlan lidnuz* (). *Novopavlovskai*-stanic sai lidnan statusad vl 1981.

Novopavlovskan ižandusen päsarakod oma sömtegimišt da sauvondmaterialoiden tegimišt, mugažo stökoltegim om saudud.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalan päivlaskmas, Kuranjogen hural randal.

Matkad Stavropolihesai om 220 km lodeheze avtotedme. Lähembaine lidn om Georgijevsk kaks'kümnes kilometras lodeheze orhal. *Apollonskai*-raudtestancii radab «Georgijevsk — Prohladnii»-raudtekeskustal vspäi 1901.

## Tobmuz
Novopavlovskan lidnankund om tühjitadud vn 2017 1. semendkud.

Lidnankundan jäl'gmäine Administracijan pämez' oli Anatolii Zmijevskii vn 2016 semendkuspäi.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 26 562 ristitud. Vl 2018 lidnan ristitišt oli 26 238 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli vl 2010.

Rahvahad (enamba 1 %, vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe): venälaižed — 82,5 %, čiganalaižed — 6,4 %, armenijalaižed — 5,3 %, ukrainalaižed — 1,1 %, toižed rahvahad — 4,0 %, rahvahuden ozutandata — 0,7 %.

Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma saudud lidnas: Jumalanmaman Vladimir-lidnan jumalaižen jumalanpert', Pedran da Paulan jumalanpert', ph. Vladimiran časoun'.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad.

Novopavlovskan äiprofil'ne tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

WP 20150508 006.jpg|T-34-tank stanican päzutajiden muštoks lidnan pätorgul (2015)
Железнодорожный вокзал станции Аполлонская.jpg|*Apollonskai*-päraudtestancijan sauvuz vl 2009


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan i Kirovan lidnümbrikon tobmuden oficialine sait (''kir-portal.ru''). 
* Lidnan informacine sait (''novopavlovsk.ru'').
Zelenokumsk

**Zelenokumsk** () om Venäman lidn Stavropolin randan suves. Se om Nevondkundaližen lidnümbrikon administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1781 kuti saldatoiden erindas žilo. Vl 1783 Jekaterina II-imperatornaine lahjoiči mad senno Voroncov-grafale, i *Voroncovo-Aleksandrovskoje*-žilo sauvoškanzihe. Vl 1963 ühtištadihe sidä olnu Kuman hural randal *Novogrigor'jevskoje*-žilonke, nimitihe *Nevondkundaline*-žiloks (). Se sai lidnan statusad vn 1965 9. päiväl redukud nügüdläiženke nimenke.

Zelenokumsk šingotase sauvondmaterialiden pästandal (torved, silikatine savič) i betonmašiništon tehmižel, sömtegimišton edheotandoil (oludentegim, villänpurnud, Budönnovskan maidtegimen ceh), mugažo poukahtuzvastaižiden elektroladimiden tegim radab (pidatimed, katkaižimed, LED-lentad).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalan lodehes, Kumanjogen molembil randoil (Kaspijan meren bassein), 145 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl.

Matkad Stavropolihesai om 165 km lodeheze orhal vai 235 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Georgijevsk 43 km suvipäivlaskmha orhal vai 53 km avtotedme i Budönnovsk nell'kümnes seičemes kilometras pohjoižpäivnouzmha orhal vai 57 km raudtedme i avtol.

## Tobmuz
Zelenokumskan lidnankund oli vll 2004−2017. Kaik kuz' futorad 100..500 eläjad ristitištonke mülüiba lidnankundha lidnan ližaks, ned alištuiba lidnan nevondkundale nevondkundaližen-ki aigan.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 35 839 ristitud, vn 2021 — 33 187 ristitud, ümbrikon koume videndest. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 35 646 eläjad, lidnankundan 37 186 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 39..40 tuhad eläjid vll 1998−2009 (40 500 rist. vl 2008).

Rahvahad (enamba 1 % vl 2010): venälaižed — 85,8 %, armenijalaižed — 2,5 %, čiganalaižed — 2,0 %, tabasaranalaižed — 1,3 %, ukrainalaižed — 1,2 %, toižed rahvahad — 5,6 %, rahvahuden ozutandata — 1,6 %.

Ortodoksižen hristanuskondan seičeme pühäpertid oma saudud da avaitud lidnas: nell' jumalanpertid i koume časounäd. Niiden ližaks vanhuskolaižiden Kazanin Jumalanmaman jumalanpert' ei ole kaičenus (oli vspäi 1912). Protestantizman kaks' loičendpertid oma avaitud: seičemenden päivän adventistoiden i baptistoiden.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad.

Zelenokumskan äiprofil'ne tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Городской парк г. Зеленокумска 011.jpg|Kuvapatsaz puištos (2016)
Городской парк г. Зеленокумска 05.jpg|Te lidnan puištos, vn 2016 nägu
Городской парк г. Зеленокумска 01.jpg|Suren sodan vägimehiden mušton allei lidnan puištos vl 2016
Coat of Arms of Zelenokumsk (sovet).svg|Enzne nevondkundaline lidnanznam (oli vspäi 1975)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Nevondkundaližen lidnümbrikon tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''sgosk.ru'').
Habarovskan randan lidnad

Kaik om seičeme lidnad () i 17 lidnanvuittušt žilod (ven. *посёлок городского типа*) **[[Habarovskan rand]]as**.

## Lidnad

 lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.

## Homaičendad
Bikin

**Bikin** () om Venäman lidn da lidnankund Habarovskan randas. Se om randan kaikiš suvemb lidn, Bikinan rajonan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1895 kuti kozakoiden *Bikinskai*-stanic (), sid' *Bikin*-žilo, elänzoitmaha Venäman imperijan tahoid, om nimitadud jogen mödhe. Jogen nimi om sündnu -sanaspäi «akan veik». Žilo sai lidnan statusad vn 1938 9. päiväl kül'mkud. Šingotihe mecan ümbriradmižen keskuseks nevondkundaližen aigan.

Bikinan ižandusen päsarakod oma sömtegimišt da meblin tehmine, mugažo trikotegesiden fabrik om saudud lidnas.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase randan suvižes čogas, rajonan suvipalas, Bikin-jogen oiktal randal tobjimalaz (Ussurin oiged ližajogi), Ussurin alangištos, 70 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Sihote-Alin'-mägisel'gan sarakod 300..600 m kortte ümbärtas lidnad päivnouzmpolespäi.

Matkad Habarovskhasai om 195 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 215 km «Ussuri»-avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Väzemskii 98 km pohjoižpäivnouzmha «Ussuri»-avtotedme (A-370) i kitajine Žaohe 20 km päivlaskmha orhal vai 40 km Pokrovk-külän kal't (röunpäličmänendtaho).

## Tobmuz
Bikin om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnankundan pämez' om sen Administracijan pämez'. Dmitrii Osadčuk radoi lidnan pämehen velgusentäutajan vn 2021 elokuspäi vn 2022 uhokuhusai. Edeline lidnankundan pämez' om Marina Manuilova (reduku 2017 — eloku 2021). Lidnan Deputatoiden nevondkundan ezimez' om Marianna Rudnickaja vn 2018 sulakuspäi. Edeline nevondkundan ezimez' om Marina Manuilova, radoi vn 2018 sulakuhusai.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 17 154 ristitud, rajonan ristitišton seičeme kümnendest, vn 2021 — 16 240 ristitud. Kaik 15 928 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb ristitišt oli enamba 19 tuhad eläjid koumes pordos: vozil 1959, 1989−1992 i 2002−2008 (19 641 rist. vl 2002).

Rahvahad (vl 2010, enamba 1 %): venälaižed — 89,6 %, ukrainalaižed — 2,6 %, totarlaižed — 1,3 %, toižed rahvahad — 6,5 %.

Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Kazanin jumalaižen jumalanpert' om sätud vll 1992−2009.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, keskškol. Profškol i Habarovskan tegimištoiž-ekonomižen tehnikuman filial oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.

## Transport
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. «Ussuri»-avtote ümbärdab lidnad päivnouzmas. *Bikin*-raudtestancii radab Transsiban Habarovsk — Ussuriisk jonol vspäi 1895.

Raudte- da avtotesildad oma lidnan suves Bikin-joges päliči.

## Galerei

Бикин, памятник ВОВ.jpg|Vägestusen Sures sodas memorial (2011)
Bikin, Vostok road.jpg|Bikin-jogi i avtotesild siš päliči (2008)
Бикин, районный дом культуры.jpg|Bikinan rajonan kul'turkeskuz (2012)
Бикин, жел-дор вокзал.jpg|*Bikin*-päraudtestancijan sauvuz vl 2011


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden sait (''bikin.khabkrai.ru'').
Väzemskii (Habarovskan rand)

**Väzemskii** () om Venäman röunanverine lidn da lidnankund Habarovskan randan suves. Se om Väzemskijan rajonan administrativine keskuz (vspäi 1934).

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1894 kuti *Väzemskai*-raudtestancii () Transsiban «Habarovsk — Vladivostok»-keskustal. Se om nimitadud Ussurin raudten sauvomižen Orest Väzemskii-pämehen oiktastuseks. Eländpunkt sai lidnanvuiččen žilon statusad vl 1938, šingotihe mecan varhapanendal. Žilo sai lidnan statusad vl 1951.

Väzemskii šingotase mecan ümbriradmižen, sömtegimišton, kaivuztehmižen i sauvondmaterialiden sarakon edheotandoil.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan päivlaskmas, Ussuri-jogen randpolel, vides kilometras suvipäivnouzmha jogespäi (Kitain valdkundröun), 70 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Habarovskhasai om 125 km pohjoižhe avtol. Lähembaine Venäman lidn om Bikin 88 km suvipäivlaskmha orhal, sada kilometrad raudtedme vai «Ussuri»-avtotedme, avtote läbitab lidnan suvipäivnouzmad.

Klimat om ven mussonine. Voden keskmäine lämuz om +2,9 C°, kezakun-elokun +18,2..+21,5 C°, tal'vkun-uhokun −14,8..−19,3 C°. Paneb sadegid 707 mm vodes, enamba heinkus-elokus (144..149 mm kus), vähemba tal'vkus-keväz'kus (11..22 mm kus).

## Tobmuz
Väzemskii om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline lidnan pämez' om Aleksandr Usenko (2009 — reduku 2020). Deputatoiden nevondkundan ezimez' om Galina Žigalina vn 2013 kül'mkuspäi.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 14 555 ristitud, rajonan koume videndest, vn 2021 — 12 775 ristitud. Kaik 13 187 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 17..19 tuhad eläjid vll 1939−2001 (19 000 rist. vl 1967).

Ortodoksižen hristanuskondan puine ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' (1898−1901) om udessündutadud lidnas vozil 1993−2001.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma kuz' päivkodid (nomer 1..4, 6, 134), koume keskškolad (nomer 1, 2, 20), aluzškol (nomer 3), škol-internat (nomer 12), rajonan čomamahtoiden škol, «Junior»-sportškol. Väzemskijan mechoz-tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks vspäi 1934.

## Galerei

Гор Вяземский администрация.jpg|Lidnan administracijan sauvuz (2012)
Железнодорожный вокзал станции Вяземская ночью.jpg|*Väzemskai*-päraudtestancijan sauvuz vl 2016


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden sait (''vyazemskii.khabkrai.ru'').
Amuran agjan lidnad

Kaik om kümne lidnad (, sidä kesken üks' SATÜ) i 15 lidnanvuittušt žilod (ven. *посёлок городского типа*, sidä kesken 1 SATÜ) **[[Amuran agj]]as**.

## Lidnad

 lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.

## Homaičendad
Belogorsk (Amuran agj)

**Belogorsk** () om Venäman lidn da lidnümbrik Amuran agjan suvipalas. Se om agjan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Belogorskan rajonan administrativižeks keskuseks mugažo (ei mülü rajonha).

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1860 kuti *Aleksandrovskoje*-žilo sirdanikoil Permin i Vätkan gubernijoišpäi. Se sai lidnan statusad vl 1926. Vspäi 1957 om nügüdläiženke nimenke.

Belogorskan tegimišton päsarakod oma sauvondtegesiden pästand (raudbetontegesed, läbinägujad konstrukcijad), sömtegimišt sijaližel torhudel, raudten edheotandad (distancii, koume depod). Lidn om maižanduzrajonan keskuz. Turizm šingotase Belogorskas, kahesa adivpertid om saudud lidnas.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Tom'-jogen alajoksmusen hural randal ( 433 km pitte, Zejan hura ližajogi), 170 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Belogorsk om Transsiban raudtesol'meks, 109-kilometrine raudtesarak ühtenzoitab Blagoveščenskanke suvipäivlaskmas.

Om sada kilometrad matkad Blagoveščenskhasai avtotedme. Lähembaine lidn om Svobodnii 56 km lodeheze orhal vai raudtedme, 63 km oiktal avtotel vai 109 km «Amur»-avtoted kävutaden.

Klimat om terav kontinentaline mussonižen pirdoidenke. Keza om läm' vihmakaz päivoikaz, tal'v om vilu kuiv. Voden keskmäine lämuz om +0,3 C°, kezakun-elokun +18,8..+20,9 C°, tal'vkun-uhokun −18,3..−24,4 C°.

## Tobmuz
Nizinnoje-žilo (472 rist. vl 2017) mülüb lidnümbrikho Belogorskan ližaks. Lidnümbrikon pind — 117,6 km².

Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Lidnümbrikon Rahvahaližiden Deputatoiden nevondkundan ezimez' om Viktorija Gratii vn 2022 tal'vkuspäi, hän-žo radoi sil radnikusel vn 2021 redukuhusai. Vl 2022 Svetlana Trembač i Anna Volkova radoiba Nevondkundan ezimehikš aigkeskustas.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 68 249 ristitud, lidnümbrikon — 68 716 ristitud. Vn 2021 rahvahanlugemižen mödhe lidnan ristitišt oli 61 440 eläjad. Vl 2017 kaik 66 445 ristitud elihe lidnas i 66 917 ristitud kaikes lidnümbrikos. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 75 tuhad eläjid vl 1992.

Om kaht ortodoksižen hristanuskondan pühäpertid: Eläban Eziauguižen Stroican jumalanpert' (om sätud anttud sauvusespäi vspäi 2005 enččen ühtennimižen pühäpertin territorijal) i Jumalanmaman «Rigomanahin'»-jumalaižen puine jumalanpert' (om sätud vll 1947−1958 osttud pertišpäi).

Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad. Professionaližen opendusen aluzkundad oma sijaline Amuran profkvalifikacijoiden äifunkcionaline keskuz i Amuran torguindan da servisan kolledžan nellänz' palakund (Blagoveščensk, vspäi 2013, enzne Belogorskan sömtegimišton tehnologine tehnikum).

## Galerei

Belogorsk Victory Day Parade (2019) 05.jpg|Lidnan keskuzline torg (2019)
Памятник В.И. Ленину (Консервный завод г. Белогорск).jpg|Konservtegimen skver (2016)
Лето, жара.jpg|Fontan Vägestusen 30. voz'päivän torgul (2020)
Belogorsk station.jpg|*Belogorsk*-päraudtestancijan sauvuz vl 2012


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden aluzkundoiden portal (''belogorck.ru'').
Raičihinsk

**Raičihinsk** () om Venäman lidn da lidnümbrik Amuran agjan suves.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1932 kuti *Raičih*-žilo () samha burad hil't, nimitihe jogen mödhe. Vspäi 1934 oli radnikžiloks. Raičih sai lidnan statusad vn 1944 semendkus, udesnimitihe siloi-žo.

Raičihinsk šingotase buran hilen samižen kar'jeroil tähäsai, niiden ližaks kaivuzmašiništon mehanine kohenduztegim radab. Ende oli kebntegimišt (mebel', kengiden i omblendfabrikad), sömtegimišt radoi (oludtegim, maidtegim).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Raičih-jogen (Amuran hura ližajogi) randal, 200 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Kitain valdkundröunhasai (Amur-jogi) om vižkümne kilometrad suvhe, Blagoveščenskhasai om 165 km lodeheze. Lähembaine lidn om Zavitinsk 40 km pohjoižhe avtotedme. Transsiban raudtesarak lopiše *Raičih*-stancijal lidnas vspäi 1934, stancii ei ole rados vspäi 2012.

Klimat om ven. Voden keskmäine lämuz om +0,5 C°, kezakun-elokun +17,6..+20,3 C°, tal'vkun-uhokun −17,6..−22,2 C°.

## Tobmuz
Kaik koume žilod mülüdas lidnümbrikho Raičihinskan ližaks: Zel'vino (1410 rist. vn 2018 augus), Širokii (1225 rist. vl 2018), Ugol'noje (41 rist. vl 2018). Lidnümbrikon pind — 225,52 km².

Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline lidnan pämez' om Tat'jana Rodionova (sügüz'ku 2017 — kül'mku 2022). Lidnan Rahvahandeputatoiden nevondkundan ezimez' om Natal'ja Lebec vn 2013 redukuspäi.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 20 534 ristitud, lidnümbrikon — 21 933 ristitud. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 17 590 eläjad, lidnümbrikon — 20 271 eläjad. Vn 2021 rahvahanlugemižen mödhe lidnan ristitišt oli 15 797 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 27..28 tuhad eläjid vozil 1959−1967 i vll 1979−1998 (28 060 rist. vl 1979).

Ortodoksižen hristanuskondan Vladimiran Jumalanmaman jumalaižen pühäpert' (1998) om saudud i avaitud lidnas.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, kaks' aluzškolad (nomer 3 i 22), keskškol (nomer 1), gimnazii (nomer 8), lapsiden i norišton pert'kulu, čomamahtoiden škol, sportškol. Raičihinskan industrialine tehnikum da Amuran medicinižen kolledžan filial (Blagoveščensk) oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnümbrikon tobmuden sait (''ray.amurobl.ru'')  i sen versii vn 2022 semendkuhusai (''райчихинск-мо.рф'').
Skovorodino

**Skovorodino** () om Venäman lidn da lidnankund Amuran agjan päivlaskmas. Se om Skovorodinon ümbrikon (edel vn 2022 sulakud — rajonan) administrativine keskuz da üks'jäine lidn.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1908 kuti *Zmeinii*-žilo () raudtestancijanno Transsibal. Vl 1909 udesnimitihe sidä, i vhesai 1911 žilon nimi oli *Never-1*. Vozil 1911−1938 eländpunktan nimi oli *Ruhlovo*, ühtenzoituzteiden Sergei Ruhlov-ministran kanzannimen mödhe, hän ajeli žilho. Lidnanvuitte žilo sai lidnan statusad vl 1927. Om nimitadud nügüdläižikš vn 1938 16. päiväl tal'vkud žilon nevondkundan ezmäižen Afanasii Skovorodin-ezimehen mödhe, japonižed interventad amptihe händast vn 1920 uhokus.

Skovorodino šingotase transportsol'meks: raudtesol'm, «Päivnouzmaine Sibir' — Tün' valdmeri»-kivivoinveim.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan keskuzpalan pohjoižpäivnouzmas, Sur' Never-jogen (Amuran hura ližajogi) randal, 400 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Kitain valdkundröunhasai om kuz'kümne kilometrad suvhe, Blagoveščenskhasai om 480 km suvipäivnouzmha orhal, 650 km raudtedme vai «Amur»-avtotedme. Lähembaine lidn om Tind 140 km pohjoižhe orhal, 185 km avtotedme vai raudtedme.

## Tobmuz
Pen' Lesnoi-žilo (, 332 rist. vl 2018) mülüi lidnankundha Skovorodinon ližaks. Lidnankundan pind oli 740,84 km².

Tat'jana Bezuglova radoi lidnankundan pämehen vn 2014 tal'vkuspäi.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 9 564 ristitud, rajonan ristitišton koumandez, vn 2021 — 7 057 ristitud. Kaik 9 283 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 14 100 eläjad vozil 1992−1996. Motoambujan sodajoukun lähtend kucui depopuläcijad.

Ortodoksižen hristanuskondan ph. Ondrii Ezikuctud-apostolan jumalanpert' i Illän Muromalaižen časoun' (2005) oma saudud da avaitud lidnas.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma viž nomeruidud päivkodid (nomer 1, 3, 8..10), kaks' keskškolad (nomer 1 i 3), čomamahtoiden škol. Ende rajonan lapsiden sädamižen pert' i lapsiden da norišton sportškol radoiba mugažo. Lähembaižed professionaližen opendusen aluzkundad ratas Tindas.

## Galerei

Skovorodino engine.JPG|Nevondkundaline P36-puruvedim muštnikaks (2006)
Scovorodino.JPG|*Skovorodino*-päraudtestancijan sauvuz vl 2010
Сирийский перелом в Сковородино 05.jpg|Transsiban raudted lidnas (2019)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan da sen municipaližen ümbrikon tobmuden sait (''skvadmin.amurobl.ru'').
Svobodnii (Amuran agj)

**Svobodnii** () om Venäman lidn da lidnümbrik Amuran agjan keskuzpalan suves. Se om agjan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, om Svobodnijan rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü rajonha.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1912 kuti *Aleksejevsk* () lidnan statusanke Aleksei-carinpoigan oiktastuseks. Vl 1917 sulakul nimitihe lidnad nügüdläižikš.

Svobodnii šingotase raudten, sauvondmaterialiden (raudbetontegesed, keramine savič) i sömtegimišton edheotandoil. Kaikiš järedamb om vagonoiden kohenduztegim, se om üks'jäine Baikalaspäi Edahaižes Päivnouzmpoles. Vspäi 2015 Amuran londuseližen gazan ümbriradai tegim om sauvomas 15 kilometras lidnaspäi.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Zei-jogen (Amuran hura ližajogi) oiktal randal, 190 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Blagoveščenskhasai om 146 km suvhe avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Belogorsk 56 km suvhe orhal vai raudtedme, Šimanovsk 60 km lodeheze raudtedme, Ciolkovskii 45 km pohjoižhe.

## Tobmuz
Svobodnii om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnfartaliden pind om 20..40 nellikkilometrad, kaiken lidnümbrikon — 225 km².

Edeline lidnan pämez' om Jurii Romanov (sulaku 2017 — eloku 2018).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 58 778 ristitud, vn 2021 — 48 517 ristitud. Kaik 54 156 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 81 300 eläjad vl 1992, se oli agjan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe.

Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: ph. Mikulai-čudonsädajan puine jumalanpert' (saudihe vll 1912−1914), ph. Aleksei-carinpoigan kivine jumalanpert' (letihe vll 2017−2019), časoun' hänen-žo oiktastuseks (om saudud vll 2005−2010 nevondkundaližes pertišpäi). Vanhuskolaižiden kundan pert' om saudud. Seičemenden päivän adventistoiden jumalankodikundan tulendpert' om avaitud.

Professionaližen opendusen aluzkundad: Amuran tehnine kolledž i Amuran raudtetransportan institut — Edahaižen Päivnouzmpolen raudteühtenzoitusen valdkundaližen universitetan filial, medicinine škol i raudtetehnikum mülüdas institutha.

## Galerei

Администрация г.Свободный.jpg|Lidnümbrikon administracijan sauvuz (2012)
Амурский ГПЗ в ходе строительства.jpg|Amuran londuseližen gazan ümbriradajan tegimen sauvomine vl 2019
Amizht.jpg|Amuran raudtetransportan institut vl 2012
Hotel Zeya in Svobodny.jpg|«Zei»-adivpert' (2012)
Railway station in Svobodny.jpg|*Svobodnii*-päraudtestancijan sauvuz vl 2012


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Municipaližen «Svobodnii-lidn»-ühtnikan tobmuden aluzkundoiden oficialine informacine sait (''svob.amurobl.ru'').  i sen vanh versii (''svobnews.amur.ru'').
Šimanovsk

**Šimanovsk** () om Venäman lidn da lidnümbrik Amuran agjan keskuzpalan suves. Se om Šimanovskan rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü rajonha.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1910 kuti Transsiban *Per*-žilo raudtestancijanno (). Vll 1914−1920 žilon nimituz oli *Gondatti*. *Vladimiro-Šimanovskii*-radnikžilo sai lidnan statusad vl 1950 nügüdläiženke nimenke. Vspäi 1975 alištub agjan tobmudele oikti.

Šimanovsk šingotihe sauvondmaterialiden tehmižel BAM:an täht edel 1990-nziden voziden lopud. Järedoiden edheotandoiden bankrotnendan jäl'ghe mašiništonsauvomižen tegimen pala i mecan edheotand ratas lidnas. Ristitišton enambuz radab kosmodroman objektoiden sauvondas Ciolkovskii-lidnanno.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Sur' Per-jogen üläjoksmusen randoil (, Zejan oiged ližajogi), 270 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Blagoveščenskhasai om 190 km suvhe orhal vai 245 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Ciolkovskii koumekümne ühesa kilometrad suvipäivnouzmha orhal, 52 km avtotedme vai raudtedme, i Svobodnii 75 km suvipäivnouzmha orhal vai 100 km niil-žo teil.

Klimat om ven. Keza om läm' neps, tal'v om hätkeline vilu kuiv. Voden keskmäine lämuz om −1,5 C°, kezakun-elokun +17,4..+20,1 C°, tal'vkun-uhokun −20,6..−25,6 C°. Ekstremumad oma −49,0 C° (viluku, tal'vku) i +39,1 C° (kezaku). Kezaaigan minimum om −2,0 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +2,7 C° (uhoku). Ei voi panda halad heinkus vaiše (minimum +1,2 C°). Ei voi olda sulasäd tal'vkus-vilukus. Paneb sadegid 496 mm vodes, enamba kezakus-elokus (79..126 mm kus), vähemba kül'mkus-keväz'kus (6..17 mm kus).

## Tobmuz
Šimanovsk om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez' (mer). Edeline mer om Pavel Berezovskii (2007−2011, sulaku 2016 — semendku 2022). Lidnan Rahvahandeputatoiden nevondkundan ezimez' om Svetlana Boeško vn 2021 tal'vkuspäi, hän radoi sil-žo radnikusel vn 2019 redukuhusai. Edeline nevondkundan ezimez' om Tat'jana Domnikova (reduku 2019 — tal'vku 2021).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 19 815 ristitud, vn 2021 — 16 488 ristitud. Kaik 18 706 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 25..26 tuhad eläjid vll 1979−1998 (26 500 rist. vl 1992).

Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma saudud i avaitud lidnas: kivine Spasan Londuseližen Mel'kuvan (letihe vspäi 2005) i puine Jumalanmaman Emäganpäivän (saudihe vll 1995−2000 edelrevolücižes pertišpäi).

Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, nell' keskškolad (nomerad 1..4), lapsiden sädamižen keskuz, čomamahtoiden škol (ende eriži muzikškol i čomamahtoine škol), sportškol. Amuran tehnižen kolledžan (Svobodnii) palakund nomer 3 om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Shimanovsk-21-march-2008-amur-oblast.jpg|Muštnik Vladimir Leninale (2008)
Shimanovsk-railway-station-amur-oblast.jpg|*Šimanovskai*-päraudtestancijan sauvuz vl 2012
Badge Шимановск.jpg|Nevondkundaline rindazznam
Shimanov.gif|Edeline lidnanznam (2009)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnümbrikon tobmuden sait (''admshim.amurobl.ru'').
Zavitinsk

**Zavitinsk** () om Venäman lidn Amuran agjan suves. Se om Zavitinskan ümbrikon (edel vn 2021 vilukud — rajonan) administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1906 kuti *Zavitai*-külä (). Vl 1912 Transsiban sauvond mäni läz küläd. Kätihe küläd lidnanvuiččeks *Zavitai*-žiloks vl 1936. Žilo sai lidnan statusad vl 1954, udesnimitihe siloi-žo.

Zavitinsk šingotase valdkundan holitišil, torguindal i raudten holitusen edheotandoil (ten mašinstancii-306 nellänke cehanke: jonusiden kohenduz, rel'soiden i špaloiden ühthekeradamine raudtepaloikš, raudteinstrumentan pästand).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalan suvipäivlaskmas, Zavitai- da Burei-jogiden keskes (Amuran hurad ližajoged), 230 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Rel'jef om tazo, kukhikaz vähän.

*Zavitai*-raudtestancii () radab Transsibal vspäi 1914. Matkad Blagoveščenskhasai om 162 km päivlaskmha. Lähembaine lidn om Raičihinsk nell'kümne kilometrad suvhe avtotedme. «Amur»-trass (Čit — Habarovsk) läbitab lidnan pohjoižpäivnouzmašt palad.

Klimat om terav kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om −0,1 C°, kezakun-elokun +17,9..+20,4 C°, tal'vkun-uhokun −18,6..−24,3 C°.

## Tobmuz
Červonaja Armii-žilo (, 190 rist. vl 2018), Novoaleksejevk-žilo (*село Новоалексеевка*, 111 rist. vl 2018) da Tur-raudtestancii (*Тур*) kaikenaigaižeta ristitištota mülüiba lidnankundha Zavitinskan ližaks. Lidnankund om tühjitadud vn 2021 vilukuspäi. Lidnankundan pind oli 245 km².

Lidnankundan tobmuden pämez' oli Administracijan pämez'. Sen jäl'gmäine pämez' oli Tat'jana Docenko (sügüz'ku 2016 — reduku 2021). Lidnankundan Administracii om likvidiruidud vn 2022 keväz'kus.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 11 481 ristitud, lidnankundan — 11 811 ristitud, rajonan ristitišton koume nelländest, vn 2021 — 9 615 ristitud. Vl 2017 kaik oli 10 743 eläjad oli lidnas i 11 057 eläjad kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 20..22 tuhad eläjid vozil 1989−1998 (22 300 rist. vl 1992).

Nevondkundaližel aigal sodadivizii baziruihe lidnas, sodalendimport oli olmas. Läz ei ole sodavägid lidnas 2000-nziš vozišpäi.

Ortodoksižen hristanuskondan ph. Mikoi-arhangelan puine jumalanpert' oli vll 1990−1998, paloi. Uz' kivine ühtennimine jumalanpert' om saudud vspäi 1999.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma nell' nomeruidud päivkodid (nomer 1, 4, 5, 7), koume keskškolad (nomer 1, 3, 5), lapsiden sädamižen pert', ümbrikon čomamahtoiden škol, ümbrikon sportškol.

Amuran agrarižen kolledžan (Blagoveščensk) palakund om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan da sen ümbrikon tobmuden sait (''zavadm.amurobl.ru'').
Arhangel'skan agjan lidnad

Kaik om koumetoštkümne lidnad (, sidä kesken 1 SATÜ) i 15 lidnanvuittušt žilod (ven. *посёлок городского типа*) **[[Arhangel'skan agj]]as**.

## Lidnad

 lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.

## Enččed lidnad
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad, nügüd' žilod:
* Jemeck — oli lidnaks vll 1922−1925.
* Krasnoborsk (1780−1923)
* Pineg (1780−1925)
* Ust'vašsk (1918−1922), nüg. Lešukonskoje-žilo.
* Holmogori (1784−1925)
* Jarensk — oli lidnan statusanke 17. voz'sadan augotišespäi vhesai 1924.

## Kacu mugažo
* Nencan avtonomižen ümbrikon lidnad

## Homaičendad
Koräžm

**Koräžm** () om Venäman lidn da municipaline ühtnik (lidnümbrik) Arhangel'skan agjan suvipäivnouzmas.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1535 kuti *ph. Mikulain mez'jumalankodi*. Jumalankodi om tühjitadud vodel 1917, no sen pühäpertid oma väges. Valdmad *Koräžm*-nimitusen nügüdläiženke formanke () mainitase vl 1909. Projektiruihe cellülozbumagašt tegint vspäi 1936, zavodihe sauda radnikžilod da tegint vl 1954, kävutihe türmatud mehid rados. Radnikžilo kombinatanke saiba lidnan statusad vl 1985, om lidnaks agjan alištusenke.

Koräžman ižandusen järed sarak om bumagan tehmine. Mugažo himine tegim i sauvondtrest oma olmas.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Vičegd-jogen hural randal (Pohjoižen Dvinan oigedpol'ne bassein), 90 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Arhangel'skhasai om 635 km lodeheze. Lähembaižed lidnad oma Kotlas 30 km päivlaskmha i Sol'vičegodsk 12 km päivlaskmha.

Klimat om ven, Edahaižen Pohjoižen klimatha tazostadud. Voden keskmäine lämuz om +1,1 C°, kezakun-elokun +14,1..+16,7 C°, tal'vkun-uhokun −11,4..−15,2 C°. Paneb sadegid 562 mm vodes, enamba heinkus-elokus (69..73 mm kus), vähemba uhokus-keväz'kus (24 mm kus).

## Tobmuz
Koräžm om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.

Edeližed lidnan pämehed oma Valerii Jelezov (2008 — keväz'ku 2016), Aleksandr Dementjev (2003−2008), Valerii Mal'čihin (1985−2003).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 39 641 ristitud. Kaik 37 092 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 42..44 tuhad eläjid vozil 1979−2009.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 93,3 %, toižed rahvahad — 1,5 %, rahvahuden ozutandata — 5,2 %.

Ortodoksižen hristanuskondan Koräžman ph. Mikulai-čudonsädajan jumalankodi om avaitud lidnas, kaks' jumalanpertid i časoun' oma siš.

Koräžman industrialine tehnikum da üläopendusen aluzkundoiden kaks' filialad anttas professionališt opendust.

## Transport
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas, ned-žo ühtenzoittas Koräžmad lähembaižidenke järedoidenke lidnoidenke. Ajeltas kümne kilometrad *Nizovk*-raudtestancijhasai (om «Kotlas — Uht»-raudtekeskustal), raudtesarak radab lidnas vaiše jüguiden täht.

Lähembaine lendimport sijadase Kotlasas.

## Galerei

Парк у администрации города Коряжма фото2.JPG|Puišt lidnan administracijan sauvusenno (2009)
Koryazhma panorama 2018 (04).jpg|Kedransarik, internat, enččen ph. Mikulai-čudonsädajan Koräžman mez'jumalankodin pühäpertid, sodapalakund (vn 2018 kül'mkun nägu)
Котласский ЦБК ТЭЦ, завод НСПЦ.JPG|Kotlasan CBK:n LEK i NSPC-tegim vl 2009
Подсветка торгового комплекса VIKONDA (Коряжма) в августе вечером фото1.JPG|«Vikonda»-torguindkeskuz adivpertinke (2009)
Maslenica, Koryazhma, 2019 (01).jpg|Kul'turkeskuz vn 2019 Maslenican aigan


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''koradm.ru'').
Mirnii (Arhangel'skan agj)

**Mirnii** ( [ˈmʲirnɨj]) om Venäman tedolidn Arhangel'skan agjan päivlaskmas. Se alištub Federacijan tobmudele kut «Mirnii»-SATÜ:n keskuz i alištub Arhangel'skan agjan tobmudele kuti Mirnii-lidnümbrikon administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1957 kut kontinentidenkeskeižiden raketoiden pästajiden sodalidnut saumovha kosmodromad. Nimitihe eländpunktad *Leningrad-400*, *Leningrad-300* i *Mirnii-12*. Mirnii sai lidnan statusad vl 1966.

Mirnii šingotase kosmodroman holitusel, mašinansauvomižen tegimel, elektrotehnikan tedotehmižühtelmasel, sauvondan järedal kompanijal.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase 115 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, om ümbärtud mecal. Kaidan Plesci-järven () randad sijadasoiš lidnan suvipäivlaskmas.

Matkad Arhangel'skhasai om 195 km orhal i raudtedme vai 310 km avtotedme. Lähembaine lidn om Nändom 120 km suvhe orhal i raudtedme vai 250 km avtotedme. Lähembaine eländpunkt om lidnanvuitte Pleseck-žilo nelläs kilometras suvhe, ühtenzoitase avtotel da raudtel.

Vl 2004 sätihe Mirnii-lidnümbrikod, i lidn om üks'jäižeks elandpunktaks siš. Lidnümbrikon pind om 1762 km².

## Eläjad
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 30 502 ristitud, vn 2010 — 30 280 ristitud, vn 2021 — 27 262 ristitud. Vspäi 1996 kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 32 245 eläjad vl 2016 i 32 894 eläjad vl 2020. Kaik 32 175 eläjad oli lidnas vl 2017.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 91,3 %, ukrainalaižed — 1,5 %, totarlaižed — 1,0 %, vaugedvenälaižed — 0,4 %, baškiralaižed — 0,4 %, čuvašalaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 3,0 %, rahvahuden ozutandata — 2,0 %.

Ortodoksižen hristanuskondan kahesa pühäpertid oma saudud i avaitud lidnas: viž jumalanpertid, pühäpert' kodiš, kaks' časounäd.

Mirnijan valdkundaline tegimištoliž-ekonomine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Transport
*Lidnalaine*-raudtestancii () radab lidnas, ezilidnjonused ajeltas raudtedme kosmodroman erasihe sijihe kaikuččel päiväl.

*Pleseck/Plesci*-sodalendimport sijadase koumes kilometras suvipäivnouzmha, nimitihe sidä *Pero:ks* 1990-nzihe vozihesai.

## Galerei

Marnyj(arh) adm.JPG|Lidnan administracijan sauvuz vl 2009
Мемориал, посвященный воинам-ракетчикам - panoramio.jpg|Memorial raketsodamehiden oiktastuseks vn 1980 töhöpästandan katastrofan muštoks
Plesetsk satellite assembling facilities.JPG|Pleseck-kosmodroman abusauvused (2005) lidnanno
Plesetsk Cosmodrome 2015.jpg|Pleseck-kosmodrom vl 2015
Plestsy.jpg|*Plesci*-lendimport vl 1998


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Municipaližen «Mirnii»-ühtnikan tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''mirniy.ru'').
Zei (lidn)

**Zei** () om Venäman lidn da lidnümbrik Amuran agjan keskuzpalas. Se om Zejan rajonan administrativižeks keskuseks mugažo.

## Enzne i nügüde
Eländpunktan aluz om pandud vl 1879 kuti *Zejan Varažom* () Üläamuran kuldansamižkompanijan täht. Om nimitadud jogen mödhe (-sanaspäi «tera»). Žilo sai lidnan statusad vl 1906 uden *Zejan Valdmad*-nimenke (). Vspäi 1913 lidn nimitase nügüdläižikš.

Lidnan kaikiš suremb edheotand om Zejan GES. Se om kahtenz' surtte gidroelektrine stancii Venäman Edahaižes Päivnouzmpoles da Amuran agjas Burejan GES:an jäl'ghe. Mugažo sadas kuldad da mecad lidnan ümbrištos.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbärdajan rajonan suvipäivlaskmas, Zejanjogen keskjoksmusen oiktal randal (Amur-jogen hura ližajogi), Tukuringr-mägisel'gan pautkenno, 220 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Blagoveščenskhasai om 385 km suvhe orhal vai 530 km avtotedme, lähembaižhe Skovorodino-lidnhasai om 220 km päivlaskmha orhal vai 312 km avtotedme. Lähembaine raudtestancii om Transsiban Tigd () 104 km suvipäivlaskmha.

Klimat om terav kontinentaline. Tal'v om vilu, ei voi olda sulasäd tal'vkus-vilukus. Voden keskmäine lämuz om −0,9 C°, kezakun-elokun +17,5..+20,4 C°, tal'vkun-uhokun −18,4..−24,2 C°. Ekstremumad oma −48,9 C° (tal'vku) i +40,0 C° (heinku). Kezaaigan minimum om −3,9 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +7,2 C° (uhoku). Voib panda halad miččel taht kul, heinkun minimum om 0 C°. Paneb sadegid 529 mm vodes, enamba kezakus-elokus (95..123 mm kus), vähemba kül'mkus-keväz'kus (5..10 mm kus).

## Tobmuz
Zei om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnümbrikon pämez' om sen Administracijan pämez', edel vn 2018 sügüz'kud nevondkundan ezimez' oli lidnümbrikon pämehen. Edeline Administracijan pämez' om Sergei Gibadullin (sügüz'ku 2018 — heinku 2021). Lidnümbrikon Deputatoiden nevondkundan ezimez' om Väčeslav Soročuk vn 2023 redukuspäi. Edeližed nevondkundan ezimehed oma Tat'jana Abazova (heinku 2020 — reduku 2023), Ol'ga Dolženko (sügüz'ku 2018 — heinku 2020), Sergei Matvejev (sügüz'ku 2013 — sügüz'ku 2018).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 24 986 ristitud. Kaik 23 505 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 32 400 eläjad vl 1992.

Rahvahad (2010): venälaižed — 95,7 %, ukrainalaižed — 1,8 %, toižed rahvahad — 2,5 %.

Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pujumalanpertid oma saudud lidnas vspäi 1994: ph. Mikulai-čudonsädajan, ph. Varvara-moknikan.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, viž keskškolad (nomer 1, 4, 5, licei, opendusen keskuz), muzikškol, lapsiden sädamižen *Rovesnik*-pert' («Ühtenigäine»), sportškol. Privatine Pokrovskii-kaivuzkolledž i Amuran medkolledžan filial oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.

## Sebruzlidn
*  Beiker Siti, Oregon-štat, AÜV (vspäi 1996)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnümbrikon tobmuden sait (''admzeya.amurobl.ru'').
Šenkursk

**Šenkursk** () om Venäman lidn Arhangel'skan agjan suves. Se om Šenkurskan rajonan administrativine keskuz (vspäi 1929) da üks'jäine lidn.

## Istorii
Nügüdläine eländpunkt mainitase kirjutadud purtkiš ezmäižen kerdan vl 1137 kuti *Oustje-Vag* — jumalankodin andan keradandsija, vl 1229 — *Šen'g-Kurje* Šen'g-jogen mödhe. Vozil 1565−1780 se oli *Vag-lidnuz* Šen'g-Kurj-kukhal. Saudud vl 1643 lidnuz om olmas paloin nügüd'-ki. Vl 1780 eländpunkt sai lidnan statusad Šenkursk-nimenke.

Šenkurskan ižandusen päsarakod oma mecan ümbriradmine da sömtegimišt.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Vag-jogen oiktal randal. Šenkursk seižub 60 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Arhangel'skhasai om 373 km lodeheze, Vel'skhasai om 143 km suvhe avtotedme. Lähembaine znamasine lidn om Kotlas, läz 230 km suvipäivnouzmha orhal.

Klimat om ven. Voden keskmäine lämuz om +1,8 C°, kezakun-elokun +14..+17 C°, tal'vkun-uhokun −11..−14 C°. Ekstremumad oma −45,2 C° i +35,7 C°. Paneb sadegid 565 mm vodes, enamba kezakus-elokus (61..79 mm kus), vähemba uhokus-keväz'kus (27 mm kus). Voden keskmäine nepsuz om 75..77 %.

Šenkursk oli lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind oli 16,67 km², se om likvidiruidud vn 2023 keväz'kuspäi.

## Eläjad
Vl 1913 eläjiden lugu oli 2 400 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli kahesa tuhad eläjid vl 1984. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 5 702 ristitud. Kaik 4 847 eläjad oli lidnas vl 2017.

Ortodoksižen hristanuskondan viž pühäpertid oma kaičenus lidnas paloin: koume jumalanpertid, Eläban Eziauguižen Stroican naižjumalankodin (19. voz'sadan kahtenz' pol') päjumalanpert' i phh. Zosima da Savvatii Solohkalaižiden jumalanpert' (üks'jäine om avaitud).

Ust'jan industrialižen tehnikuman palakund om lidnan specialižen keskopendusen aluzkundaks.

Lidnankundan jäl'gmäine pämez' (nevondkundan ezimez') oli Irina Pitolina vspäi 2012.

## Transport
«Vologd — Arhangel'sk»-avtote (M8) mäneb pidust' Vagan hurad randad. Sild pulloišpäi ühtenzoitab lidnad M8-trassanke, matkad sihesai om kahesa kilometrad päivlaskmha.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnankudnan lehtpoled Šenkurskan rajonan tobmuden alzkundoiden oficialižel saital (''shenradm.ru'').
Astrahanin agjan lidnad

Kaik om kuz' lidnad (, sidä kesken üks' SATÜ) i seičeme lidnanvuittušt žilod (ven. *посёлок городского типа*) **[[Astrahanin agj]]as**.

## Lidnad

 lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.

## Lidnanvuiččed žilod

Niiden ližaks, 11 lidnanvuittušt žilod oli agjas, no niiden kategorii om vajehtadud nügüd'.

## Homaičendad