open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ÜRO:n Varuitomuden Nevondkund

**ÜRO:n Varuitomuden Nevondkund** (, , , , ) om ÜRO:n kaikenaigaine organ, kudambale ÜRO:n Päkäskusen 24. kirjutusen mödhe om pandud pävastuz rahvahidenkeskeižen kožundan i varuitomuden kaičendas. Mülüb ÜRO:n kudhe «päorganha».

## Mülükund
Nevondkund mülütab 15 valdkundad-ühtnijad — viž kaikenaigašt i kümne vajehtujad, ÜRO:n Päassamblei valičeb heid kahteks vodeks. ÜRO:n Päkäskusen sättujad kohendused oma tehtud vn 1963 17. päiväl tal'vkud ÜRO:n GA 1995 (XVIII)-rezolucijal (edel sidä Nevondkund mülüti vaiše kaikenaigažid ühtnijoid). Necen rezolücijan mödhe Varuitomuden Nevondkundan kümne vajehtujad ühtnijad valitas geografižen principan mödhe, ned oma:

viž — Afrikan da Azijan valdkundoišpäi;

üks' — Päivnouzmaižen Evropan valdkundoišpäi;

kaks' — Latinižen Amerikan valdkundoišpäi;

kaks' — Päivlaskmaižen Evropan valdkundoišpäi da toižiš valdkundoišpäi.

Nevondkundan ezimehed vajehtasoiš joga kus sen valdkundoiden nimikirjutesen mödhe, kudambad sijadasoiš anglijankel'židen nimiden kirjamišton mödhe.

Varuitomuden Nevondkundan kaikenaigaižed ühtnijad oma Venäma, Kitai, Amerikan Ühtenzoittud Valdkundad, Sur' Britanii i Francii. ÜRO:n kaikenaigaižil ühtnijoil «veto-oiktuz» om. Varuitomuden Nevondkundan kaikenaigaižil ühtnijoil kollektivine kel'don oiktuz om (seičeme pidimata).

Se organ om kaičenus znamasižes märas Ruzvel'tan «nell' policijad»-planaspäi (1941), modificiruihe Francijan mülündal i regionaližen komponentan ližadusel. Muga Kitain sija vn 1971 redukun 25. päivhäsai oli Kitain Tazovaldkundal, vspäi 1949 kontrolirui vaiše Taivanid da erasid-se lähižid sarid (ÜRO:n Päassamblejan rezolücii 2758).

Venäma om ÜRO:n Varuitomuden Nevondkundan kaikenaigaižeks ühtnijaks vn 1991 tal'vkun 24. päiväspäi kut NSTÜ:n jäl'ghetulii valdkund, lopi ičeze olendad SRÜ:n sädandanke kut valdkund da rahvahidenkeskeižen oiktusen subjekt vn 1991 tal'vkun 26. päiväspäi, NSTÜ:n Ülembaižen Nevondkundan Vedomostiš oficialižešti ei olend publikoitud NSTÜ:n sodavägiden Tazovaldkundan Nevondkundan deklaracijan 26.12.1991 nomer 142-N mödhe.

ÜRO:n Varuitomuden Nevondkundan jäl'geližed vajehtujad ühtnijad vn 2020 vilukun 1. päiväspäi oliba Vjetnam, Niger, Tunis, Estinma, Sent Vinsent da Grenadinad — Ekvatorialižen Gvinejan, Kot d'Ivuaran, Kuveitan, Perun, Pol'šanman sijas, kudambiden valdatused lopihe edel sidä vn 2019 31. päiväl tal'vkud.

## Homaičendad
20. sügüz'ku

**20. sügüz'ku** om voden 263. päiv (264. päiv ližapäivvodes) grigorianižen kalendarin mödhe. Voden lophusai jäb 102 päiväd. Petroskoiš päiväine nouzeb 6 časud 27 minutad homendest, laskese taivhanröunan taga 18 časud 57 minutad ehtad. Päivän hätkeližuz 12 časud 30 minutad. Vanh kudmaine (kun igä 27,2 päiväd).

Vn 1582 15. redukuhusai — **20. sügüz'kud** julianižen kalendarin mödhe, vn 1582 15. redukuspäi — **20. sügüz'kud** grigorianižen kalendarin mödhe.

20. i 21. voz'sadoil sättub 7. sügüz'kule julianižen kalendarin mödhe.

## Praznikad da muštpäiväd

* Venäma — Nekruteran päiv Venämas ().
* Venesuel,  Peru,  Urugvai — Meliden joudjaližen avaidusen päiv ().
* Tailand — Rahvahaline norišton päiv.
* Azerbaidžan — Azerbaidžanan kivivoiradnikoiden päiv ().
* Vaugedvenäma — Muitradnikan päiv ().
* Kirgizstan — Edheotajan päiv ().

## Azjtegod

* 1519 — zavodihe Fernan Magellanan tedotuzmatk.
* 1862 — Piteriš om tehtud ezmäine Venämal konservatorii.
* 1878 vai 1885 — Piteriš avaitihe Bestuževan üläkursid — ezmäine Venämal akoiden universitet.
* 1929 vai 1949 — Änižtagaižen rajonan (nüg. Medvežjegorskan rajon) Hašezero-küläs čomamahtkäzitöiden «Hašezeron pometiž»-artel' oli sätud (nüg. «Karjalan poimetiž»-edheotand, Medvežjegorsk-lidn).
* 1946 — avaitihe ezmäšt Kannan kinofestivalid.
* 2002 — Kolkan jäžoman lähtend Pohjoižosetijas. 125 kolnut, sen lugus Sv'aznoi-fil'man tegendan jouk.

## Sündnuded

* 1934 — Sofi Loren (todesine nimi *Sofia Villani Šikolone*), italine kinoaktris da pajatai, sai Oskar-kinopremijad i vit Kuldaine globus-premijad.
* 1968 — Dmitrii Černišenko, venälaine valdkundmez', Venäman valdkundmehišton varapämez' luguekonomikan, sidon, lehtišton da innovacijoiden, mugažo kul'turan, turizman da sportan küzundoiden mödhe, Volgaveren federaližen ümbrikon ohjandai.

## Kolnuded

* 1957 — Jan Sibelius, suomalaine muzikankirjutai.
* 1999 — Raisa Gorbačova, nevondkundaline aktivist, Mihail Gorbačov-prezidentan ak.
* 2000 — German Titov, nevondkundaline kosmonavt nomer kaks', NSTÜ:n vägimez'.

## Primetindad

* Laukan (Lukun) päiv.
* Necil nedalil kaikjal loptäs laukan obrädindad.
* Necil päiväl neiččed pletiba kasad laukaspäi.
Čuičenko

**Čuičenko** (*Чуйченко*) — ukrainan kanzannimi.

Sen tetabad kandajad:
* Čuičenko Konstantin Anatoljevič (sünd. 1965) — venämalaine valdkundmez', Venäman justicijan ministr (21. viluku 2020—).
* Čuičenko Roman Jurjevič (om sündnu vl 1971) — Venäman Valdkundaližen Duman 6. kucundan deputat.
* Čuičenko Sergei Aleksandrovič  (sünd. 1968) — futbolanvändai.
Flag

**Flag** (alaman kelen *vlag*-sanaspäi) om oigedsaumaižen geometrižen forman paltin (tobjimalaz — oigedsaumaine), eriliženke mujunke i märitud kül'giden rindatusenke.

Lipuine om üks'jäine produkcii, flag — massine tehmine. Valdkundan flag om ühteks valdkundznamoišpäi. Valdkundan flagan ližaks, äjil valdkundoil soda-, sodameri- da torguind- (kommertine) flagad oma olmas. Tobjimalaz libutadas flagad eriližel mastal (flagštokal). Veksillologii om otnus flagoiden tedoidushe.

Ičeze flagoil oma ei vaiše valdkundad, no erased regionad da lidnad, formacijad, mugažo rahvahidenkeskeižed organizacijad (oz., ÜRO:n flag), kommertižed kompanijad, rahvahaližed likundad da diasporad (etnine flag), kundaližed likundad (oz., pacifistoiden flag), radnikused, sportjoukud-ki.

Sen ližaks, kävutadas signal'flagoid laivištos oigendamha vestid laivoiden tömehištoiden keskes. Voib kävutada flagkompozicijoid reklaman i dekorativižen kävutandan täht.

## Homaičendad
Atlantrop

**Atlantrop** om saksan Zörgel'-arhitektoran 1920-nziden voziden futuristine inženerine projekt, ezimeleti Keskmeren palan kuivatest. Projektan todenzoitusen naprindad ei olend tehtud, se jäi-ki puhthaks teoretižeks.

## Projekt
Zörgel' tariči blokiruida Gibraltaran sal'med gidroelektrižel padoseinäl i tošt penembad padoseinäd — saubata Dardanellad. Projektan pätegendan oli tehta äi elektroenergijad.

Mugažo variant oli, kudambas kahtenz' padosein ühtenzoiti Sicilijad Afrikanke. Sen rezul'tataks Keskmeren veden tazopind laskiži läz 200 metrad. Muga pidi ei vaiše sada elektrust külläks, no mugažo antta solatud merivet Saharha, miše se tuliži kožujaks maižandusen täht. Evrop da Afrik oližiba ühteks kontinentaks — Atlantropaks, i Keskmeren sijas oliži ratud meri — Saharmeri. Sen ližaks, ekvatorialižes Afrikas taritihe upotada Kongo-jogen basseinad, säta Kongon mert paremboičemha sijališt klimatad.

Zörgelin projektal oli polenpidajid, hot' tugi oli röunatud Pohjoižen Evropan maiden arhitektoroil da specialistoil päpaloin. Likund harakterizuihe pacifizmal, neokolonializmal, evrocentrizmal, Afrikan territorijoiden mel'hetartusen ignoracijal.

## Kul'turas
«Hearts of iron 4»-kompjutervändon «The new order: last days of Europe»-modan ezmäižiš versijoiš om tehtud uzid territorijoid i kuvatud oikti «Atlantrop»-projektan mödhe.

## Homaičendad
Čuičenko Konstantin Anatoljevič

**Konstantin Anatoljevič Čuičenko** () om venämalaine valdkundmez', Venäman justicijan ministr vn 2020 vilukun 21. päiväspäi. Venäman Varuitomuden nevondkundan ühtnii vn 2020 uhokun 3. päiväspäi. Valdkundaline justicijan nevonik (2020).

Aigemba oli Venäman prezidentan abunikaks — Venäman Prezidentan tarkišteluzohjandusen pämez' vll 2008−2018. Venäman valdkundmehišton varapämez' — Venäman valdkundmehišton apparatan pämez' vll 2018−2020.

## Biografii
Konstantin Čuičenko om sündunu Lipeckha vn 1965 12. heinkud. Tat — Anatolii Konstantinovič Čuičenko (om sündnu vl 1936), služi Nevondkundaližen Ühtištusen kundaližen järgestusen vajoičendan ministrusen palakundoiš, vozil 1978−1983 oli Leningradan agjan Vsevoložsk-lidnan prokuroran, vodel 1985 oli oigetud Lodehližhe transportprokuraturha, kus služi vodhesai 1996.

Vl 1987 Konstantin lopi opendust Leningradan valdkundaližen universitetan juridižel fakul'tetal, openzihe ühtes gruppas Dmitrii Medvedevanke.

Vozil 1987−1989 Čuičenko radoi openikan, sledovatel'an Leningrad-lidnan Kalininskii-rajonas.

Vozil 1989−1992 služi valdkundaližen varuitomuden palakundoiš oficeran radsijal.

Vozil 1992−1994 "Inter'uraudit de Faria i T"-akcionersebran pämez'. Projektad, kudambid hänen firm pästi eloho, koskiba germanižid rahapanendoid Venämha.

Vozil 1994−2001 Čuičenko — Rahvahidenkeskeižen oiktuznevojiden "Sankt-Peterburg"-kollegijan ühtnii (Moskvan palakundan ezmäižen juridižen konsul'tacijan oiktuznevoi).

Vozil 2001−2008 radoi pämehen juridižes departamentas, oli -organizacijan ohjandusen ühtnikan. Čuičenko oli üks' päpagenikoišpäi venä-ukrainižiden paginoiden aigan gazan mödhe.

Vozil 2004−2008 — kompanijan pämez' (üks' koumes pämehespäi neciš kompanijas, kudamb om registriruidud šveicarižes Cug-lidnas da kantonas).

Vozil 2008−2018 Čuičenko oli Venäman prezidentan abunik — Venäman prezidentan tarkišteluzohjandusen pämez'.

Vozil 2018−2020 — Dmitrii Medvedev-päministran valdkundmehišton varapämez' — Venäman ohjastusen apparatan pämez'.

Vn 2019 8. sulakud Medvedev-päministran käskön mödhe kändihe radgruppan pämeheks.

Vn 2020 vilukun 21. päiväspäi — Mihail Mišustin-päministran ohjastuses.

Vn 2024 14. semendkud Čuičenko om pandud Venäman justicijan ministran sijale möst.

Vodelpäi 2013 — "Amuran tigr"-keskusen tarkišteluznevondišton pämez'. Vn 2019 3. sügüz'kuspäi — orgkomitetan pämez' Rahvahidenkeskeižen tigroiden popul'acijan kaičemižen foruman vaumičendas da vedamižes.

## Personaline elo
Čuičenko om nainu, Kristina Tihonova om hänen ak. Kanzas koume tütärt om.

## Pauklahjad
* 4. märpordhan "Arvtegoiš Kodiman edes"-orden (vn 2011 3. elokud) — *sures tondas Venäman Prezidentan radho da äivoččes hüväs rados*.
* Arvostelusen orden (vn 2006 23. keväz'kud) — *radon satusiš da äivoččes hüväs rados*.
* Nevalaižen Aleksandran orden (vn 2014 21. keväz'kud).
* Pühän Radonežan Sergijan 4. märpordhan orden (vn 2024 2. sulakud) — *tondas pühäkodin-valdkundaližiden kosketusiden šingoteshe*.

## Homaičendad
Päivnouzm (avtote)

**Federaline kiruhavtote M-12 «Vostok»** **-** saudud maksline avtote (federaline avtote) Moskvan i Tümenin keskes.

Vostok-avtote om rahvahidenkeskeižen transportmaršrutan (koridoran) Päivlaskmaine Evrop — Päivlaskmaine Kitai pala, mülüb «Magistraližen infrastrukturan modernizacijan da levitandan kompleksižhe planha». M-12-avtote läbitab Moskvad, Vladimirad, Muromad, Arzamasad, Kazanid, Nižnekamskad, Jekaterinburgad, Tümenid. Trassan sauvond zavodiše vn 2021 augotišes. «Moskv — Kazan'»-pala om vaumitud vn 2023 tal'vkus, keskust Jekaterinburghasai linneb vaumitud vn 2025 lopus, likund Tümenihesai linneb avaitud täuzin vl 2025.

## Istorii
Vn 2020 10. päiväl heinkud Venäman päministr Mihail Mišustin Jelabugan «Päivlaskmaine Evrop — Päivlaskmaine Kitai»-avtoten sauvondan suimal sanui, miše Venäman ohjastuz märiči tenderproceduran oloid i «Moskv — Kazan'»-avtoten sauvondan rahoitusen mahtust.

27. heinkud tedotihe tenderoid sauvomha 729 km avtoted.

Vn 2022 8. päiväl sügüz'kud ezmäine keskust (21 km pitte) om avaitud, ühtenzoitab Keskuzrengazavtoted (CKAD) i Moskvan sur't renghad.

Vostok-nimitusen realizacii oli pandud edelpäi M12:n erasil sauvondlavoil de fakto. Vn 2023 1. päiväl redukud Venäman federaline ohjastuz päti nimitada M12-avtoted Vostok-avtoteks oficialižikš, vajehti sidä A375-nimenke.

## Homaičendad
Ladogan kuld

**Ladogan kuld** () om ühteks velovoibuižišpäi, kudamb jätktase äi päivid Venäman lodehes ümbri Ladoganjärves (Leningradan agj, Karjal i Piter) Venäman sportministrusen tugel. Velovoibuižiden tegijad oma Venäman velosportan federacii da Roskongressan fond.

## Üleižed tedod
Ezmäižed velovoibuižed mäniba vodel 2023 Toižen Sammitan da Ekonomižen da gumanitarižen da Roskongressan fond.

«Ladogan kuld» on Venäman lodehen kaikiš znamasižembikš velovoibuižikš, kudambad jätktasoiš äi päivid. Vl 2025 voibištelend jagoihe seičemeks palaks, sen ühtnijad ajoiba velosipedoil läz 800 kilometrad ühtheverzin.

Voibuižihe ühtneba kaik vägekahad velovoibištelijad kaikes Venämaspäi. Kaikuččel vodel «Ladogan kuldan» geografii tegese levedembaks. Voibištelendoihe ühtniba jo sportmehed neniš maišpäi: Vaugedvenäma, Uzbekistan, Kazahstan, Araban Ühtenzoittud Emiratad, Sirii i Vjetnam. "«Ladogan kuld»-velovoibuižed tegihe hüväks ozuteseks rahvahidenkeskeižes ühthižrados sportas", — sanui Venäman prezidentan nevoi, Piterin rahvahidenkeskeižen ekonomižen foruman orgkomitetan päsekretar' Anton Kobäkov.

Vl 2025 velosportnikoiden keskes ezmäižen kerdan oliba korporativižed joukud da navedijoiden sebrad, kudambad ühtenzoittas melekahid mehid erazvuiččiš erištoišpäi.

Kactes mail'man surembihe grand-turoihe «Ladogan kuldan» pätegend om siš, miše ozutada regionan turistišt potencialad. Ajeluz ozutab Ladoganveren da Piterin londusen čomut da istorižid sijid: Korela-lidnuz, Viborgan zamk, Ladogan šherad, järven lodehen čoma rand, «Rebitadud kehkruz»-muštpacaz, «Gazpromarena», azjaline «Lahtan keskuz». Nened da toižed mel'hetartujad sijad i londusen čudod vastasoiš, konz sportmehed ajaba velosipedoil.

«Ladogan kuld» voib tehtas ei vaiše tetabaks sport-, no turistižeks brendaks Venämas.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Velovoibuižiden sait (''goldofladoga.ru'').
Husnullin

**Husnullin** — totaran kanzannimi.

Ristituiden ozutesed mugomanke kanzannimenke:
* Husnullin Marat Šakirz'anovič (sünd. vl 1966) — venälaine valdkundmez'.
* Husnullin Rail' Jahijevič (sünd. vl 1970) — Ak Bars Torg-organizacijan pämez'.
Starovoit

**Starovoit** — vaugedvenän kanzannimi.

Tetabad ristitud sen kanzannimenke:

* Starovoit Natal'ja Vital'jevna (om sündnu 1962) — Venäman teatran aktris.
* Starovoit Roman Vladimirovič (1972−2025) — Venäman transportan ministr.
* Starovoit Födor Stepanovič (1884−1968) — tegi üksiden ezmäižiš punolendimiden projektoišpäi.
Vozduh (znamoičendad)

**Vozduh** voib znamoita:

* Il'm, se om gazoiden londuseline segoituz, azotan da hapanikan päpaloin Man atmosferas.

## Muzik
* «Vozduh» () — Venäman muzikfestival', mäneb Petroskoiš.
* «Vozduh» — Venäman *Наше радио*-radiostancijan muzikprogram.

## Kino
* «Vozduh» (fil'm, 2015)
* «Vozduh» (fil'm, 2024)
Kalakukko

**Kalakukko** (ven.: *Ка́лаку́кко, калекукко*, suom.: *kalakukko* — «kalakukoi» vai «kalapärpuine») om tradicionaline suomen rugihine kalapirg kalafilespäi, paksus lohižišpäi, špikanke vai bekonanke, irdpolespäi om kuti sur' rugihine leibplot. Suomalaižil kalakukko kaiken om Raštvaližen praznikstolal. Vodelpäi 2002 Päivnoiuzm-Suomen istoriližen Savo-makundal sündunu kalakurnik sai Jevrosojuzas mantedoozutandan kaičendad.

## Vaumičend
Kalakukkon täht kalasüdäimen pandas ajatud rugižjauhon vedenke da solanke reskan tahthan päle, ližatas bekonad, kakiš polišpäi saubatas rugižtahthal, tehtas kehkeran pirgan da paštas kuverz'-se časud. Söndan edel pašttud kalakukkon avaitas veičel spiralin mödhe da pandas torelkoile. Sömižen södaze jänu rugižkorenke, kuti leibänke .

Voden 1953 suomalaižes kinokomedijas Lendai kalakukko-nimi oli pigapojezdal, mitte ühtenzoiti vep..

## Homaičendad

# ↑ Siirdu üles asukohta:***1*** ***2*** А. Романов, 2019.
# ↑ Siirdu üles asukohta:***1*** ***2*** И. Лазерсон. С. Синельников. Салаты и закуски. Вкусно и быстро. Дата обращения: 1 heinkud 2022. Архивировано 8 uhokud 2022 года.
# ↑ Т. В. Левкина, 2012.
# ↑ eur-lex.europa.eu Архивная копия от 8 uhokud 2022 на Wayback Machine (angl.)
# ↑ А. Т. Васюкова, 2015.

## Literatur

* *Васюкова А. Т.* Кухня Финляндии. Калекукко // Технология кулинарной продукции за рубежом: Учебник для бакалавров / А. Т. Васюкова, Н. И. Мячикова, В. Ф. Пучкова; под ред. проф. А. Т. Васюковой. — М.: Издательско-торговая корпорация «Дашков и К°», 2015. — С. 340—345. — 368 с. — 1000 экз. — .
* *Романов А.* Калакукко // Энциклопедия пекаря. Современные технологии и нормативы. — М.: «Ресторанные ведомости», 2019. — 453 с. — .
* *Левкина Т. В.* Рыбный финский пирог «Калакукко» // Празднуем Рождество. Традиции, кулинарные рецепты, подарки. — М.: Даръ, 2012. — 384 с. — (Русская культура). — .
* Калекукко // Культура питания. Энциклопедический справочник / Под ред. И. А. Чаховского. — 3-е издание. — Мн.: «Белорусская энциклопедия имени Петруся Бровки», 1993. — С. 114. — 540 с. — .
* *Sinclair C. G.* kalakukko // Dictionary of Food: International Food and Cooking Terms from A to Z. — Second Edition. — London: A & C Black, 2004. — P. 305. — 632 p. — .
Petroskoin valdkundaline A. K. Glazunovan nimel konservatorii

**Petroskoin valdkundaline A. K. Glazunovan nimel konservatorii** (ven.: *Петрозаво́дская государственная консерватория имени Александра Константиновича Глазунова*) om muzikaline üläopenduzorganizacii Petroskoiš.

## Istorii

* 01.07.1967 — vep.;
* 09.09.1991 — Petroskoin valdkundaline konservatorii;
* 13.05.2003 — Petroskoi valdkundaline konservatorii (institut);
* 19.08.2003 — Petroskoi vep. nimel valdkundaline konservatorii (institut);
* 26.05.2011 — Federaline valdkundaline radmahtoižen üläopendusen b'udžetopenduzorganizacii «Petroskoin valdkundaline Aleksandr Konstantinovič Glazunovan nimel konservatorii (akademii)»;
* 19.08.2014 — Federaline valdkundaline radmahtoižen üläopendusen b'udžetopenduzorganizacii «Petroskoin valdkundaline Aleksandr Konstantinovič Glazunovan nimel konservatorii».

## Rektorad

* Vozil 1967—1971 — G. I. Lapčinskii;
* Vozil 1971—1977 — V. М. Kasatkin;
* Vozil 1977—1997 — V. L. Kalaberda;
* Vozil 1997—2002 — S. Z. Suhov;
* Vozil 2002—2018 — V. А. Solovjov;
* Vodelpäi 2018 — А. А. Kubiškin.

## Tedokundad

* Eriližen fortepianon tedokund;
* vep. tedokund;
* Puhutuz- da löndvändimiden tedokund;
* Rahvahan muzikvändimiden tedokund;
* Solopajatandan da operan vaumičendan tedokund;
* Horan dirižiruindan tedokund;
* Muzikan teorijan da kompozicijan tedokund;
* Muzikan istorijan tedokund;
* Suomalaiž-ugrilaižiden rahvahiden muzikoiden tedokund;
* Kamernijan ansambl'an da koncertmeisterklassan tedokund;
* Fortepianon ühthižkursan tedokund;
* Gumanitarižiden da social'no-ekonomižiden openduzpredmetoiden tedokund.

## Konservatorijan sädaijoukud

* Üläopenikoiden simfonine orkestr;
* «Nord-west studium» kamerorkestr;
* Akademine hor;
* Venälaižen rahvahan muzikvändimiden orkestr;
* Venälaižen rahvahan muzikvändimiden ven.: *«Голоса России»* ansambl';
* Istoki-ansambl'.

## Homaičendad
Ves'

**Ves**' (ven.: *Весь*) — äiznamasine termin:

* Ves' — venäläine atributine pronomin.
* Ves' — nügüdlaine pol'šan da endevanhan venälaine sana külän nimitusen täht.
* Ves' — baltianmeren suomalaine heim, mitte ühtni vepsläižiden da karjalaižiden-l'udikoiden etnogenezaha.

## Toponim

* Ves' — Vladimiran agjan Suzdalin rajonan külä.
* Ves' — Piterin agjan Volhovan rajonan Issadskan ümbruzkundan külä.
* Ves' — Piterin agjan Volhovan rajonan Potaninan ümbruzkundan külä.
6. kezaku

**6. kezaku** om voden 157. päiv (158. päiv ližapäivvodes) grigorianižen kalendarin mödhe. Voden lophusai jäb 208 päiväd. Petroskoiš Päiväine nouzeb 3 časud 5 minutad homendest, laskese taivhanröunan taga 22 časud 19 minutad ehtad. Päivän hätkeližuz om 19 časud 13 minutad. Kudmaižen ezmäine nelländez (kun igä 9,8 päiväd).

Vn 1582 15. redukuhusai — 6. kezakud julianižen kalendarin mödhe, vn 1582 15. redukuspäi — 6. kezakud grigorianižen kalendarin mödhe.

20. da 21. voz'sadoil sättub 24. semendkule julianižen kalendarin mödhe.

## Praznikad da muštpäiväd

* Ühtenzoittud Rahvahiden Organizacii — Venän kelen päiv (, vspäi 2010).
* Venäman Puškinan päiv ().
* Argentin — Inženeran päiv (ezmäižen inženeran Luis Huergo muštoks).
* Bolivii — Opendajan päiv.
* Kazahstan — Rahoituzpolicijan päiv (, vspäi 2011).

### Nimipäiväd

* Ortodoksižed: Ivan, Kallinik, Markiana, Meletii, Nikita, Sem'on, Serapion, Stepan, Stefan, F'odor, Jelena.

## Azjtegod

* 1761 — M. V. Lomonosov, kactes Veneran sirdandad Päiväižen diskadme, avaiži, miše il'mišt om sen pindal.
* 1957 — Moskvas avaittihe «Detskii mir»-laukad. Möhemba avaittihe laukoid necen nimenke toižiš-ki nevondkundaližiš suriš lidnoiš.
* 1992 — Venäman Boris Jel'cin-prezidentan käskön mödhe Jurii Lužkov oli pandud Moskvan pämeheks lähtnuden radsijalpäi Gavriil Popovan sijas.
* 1994 — Piterin ТВ-3-telekanal zavodi radod.

## Sündnuded

* 1799 — Aleksandr Puškin (koli vl 1837), runokirjutai, prozankirjutai, dramaturg, venän literaturan klassik.
* 1872 — Aleksandra Födorovna (om riktud vl 1918), venälaine imperatornaine, Nikolai II-imperatoran ak.
* 1948 — Vladimir Ščadrin (koli vl 2021), nevondkundaline hokkeivändai, kaks'kerdaine olimpine čempion, vižkerdaine mail'man čempion.
* 1952 — Pavel Kogan, nevondkundaline da venälaine violižnik, dirižor, Venäman rahvahaline artist.

## Kolnuded

* 1870 — Ferdinand Vrangel' (sünd. vl 1797), venälaine merimez' da pohjoižen tedoidai, admiral.
* 2022 — Valerii Rümin (sünd. vl 1939), nevondkundaline kosmonavt, kaks'kerdaine Nevondkundaližen Ühtištusen vägimez' (1979, 1980).

## Primetindad
* Мezi, mitte om keittud kukoinkarangan änikoišpäi, vahvištab vägid, sel'gitab veren.
* Ku vihmoičeb Stroicanpäiväl, ka linneb äi babukoid.
Faizullin

**Faizullin** (ven.: *Файзу́ллин*) — baškirine da tatarine familii. Om akan forn Faizullina.

## Tetabad mehed

* Faizullin, Daniil Faritovič (sün. vodel 1993) — venälaine jämäčvändai.
* Faizullin, Dmitrii Eduardovič (sün. vodel 1991) — venälaine jaugmäčvändai, mini-jaugmäčhu vändai.
* Faizullin, Žinganša Zakirovič (1904—1985) — Sovetskijan Sojuzan Geroi, gvardii seržant.
* Faizullin, Il'šat Galimz'anovič (sün. 1973) — sovetskii da venälaine jaugmäčvändai.
* Faizullin Irek Envarovič (sün. 1962) — venälaine valdmez' da politik.
* Faizullin, Marat (sünd. 1982) — venälaine muzikant, kompozitor, muzikprog'usser da änenohjandai.
Faizullin Irek Envarovič

**Irek Envarovič Faizullin** () — venälaine valdmez', Venäman sauvondan da  kodikommunaližen elomišton ministr 10. kül'mkuspäi vodelpäi 2020.

Ende, 22. vilukuspäi 10. kül'mkuhusai vodel 2020, — Venäman sauvondan da kodikommunaližen elomišton ministran ezmäine varapämez'. Faizullinan rad nelläs vodes ministran radsijal om lugetud hüväks da semendkus vodel 2024 Venäman uden valdmehišton tegendan aigan hän om udespandud federaližen ministran radsijale.

## Elostarin
Vodel 1985 Irek Faizullin lopi Kazanin inžener-sauvondan institut «tegeline da rahvahaline sauvond» special'nostin mödhe; ekonomiktedon kandidat; docent. Jäl'ges läz 35 vot hänen karjer mäni Tatarstanas.

Vozil 1985—1989 inžener, Kazanin inžener-sauvondan institutan metellkonstrukcijoiden da sauvotusiden kodvusen tedokundan vanhemb inžener. Vozil 1989—1993 — päinžener, projekt-sauvondan Tatstroiprojekt-organizacijan pämez'. Vozil 1993—1995 — Tatstroiprojekt-organizacijan ohjandusen pämez'. Vozil 1995—1997 — Kazstroidekor-organizacijan ohjandusen pämez'. Vozil 1997—2002 — Tatavtodor-organizacijan ezmäine varapämez'.

Vodelpäi 2002 vodehesai 2005 Faizullin radoi Valdkundaližen territorialine projekt-icindan tedotegendan Tatinvestgraždanprojekt-päfirman pämehen.

Vozil 2005—2010 oli Tatarstanan Valdkundan sauvondan, arhitekturan da kodikommunaližen elomišton ministran varapämez', Tatarstanan Valdkundan päarhitektoran, Tatinvestgraždanprojekt-ohjandusen pämez'.

Vozil 2010—2020 Faizullin oli Tatarstanan Valdkundan sauvondan, arhitekturan da kodikommunaližen elomišton ministran, Tatarstanan Valdkundan päarhitektoran.

Vodel 2020 — Venäman sauvondan, arhitekturan da kodikommunaližen elomišton ministran ezmäine varapämez' — Venäman regionaližen kehitoitusen valdkundaližen komissijan prezidiuman vapapämez'.

10. kül'mkud vodel 2020 Venäman prezidentan käskon mödhe Faizullin om pandud Venäman sauvondan da kodikommunaližen elomišton ministraks. 14. semendkud vodel 2024 Valdkundaline Duma udespani händast Venäman sauvondan da kodikommunaližen elomišton ministraks, sidä päiväl prezident Putin allekirjuti käskon hänen panendas.

Vodelpäi 2020 Faizullin —kompanijan nevondišton ühtnik.

Venäman motosportan federacijan holetuzpidändan nevondišton varapämez'.

## Kanz
Irek Faizullin om nainu, om poig da tütär.

## Pauklahjad

* Medal' «Panendas Dagestan Valdkundan social'no-ekonomižehe kehitoitusehe» (13. sügüz'kud vodel 2024) — *sures panendas Dagestan Valdkundan ekonomižen potencialan kehitoitusehe da arvtegoiš valdkundaližes rados*;
* Venäman valdmehišton arvkitändkirjeine (2. redukud vodel 2024) — *sures panendas vaumičendaha da mänetandaha III Rahvahidenkeskeišt sauvondan čempionatad [[Piter|Piteriš]] vodel 2023*.

## Homaičendad
## Lähtked

* Энциклопедия ТАСС, 2024. Файзуллин, Ирек Энварович. Министр строительства и жилищно-коммунального хозяйства РФ
* Файзуллин Ирек Энварович // Минстрой России
* Файзуллин Ирек Энварович // Правительство России
* Биография Ирека Файзуллина // ТАСС
Sortaval (znamoičendad)

**Sortaval**, **Sortavala** () om geografine nimi da sidodud sihe nimitused:

* Sortaval — Venäman lidn Karjalan Tazovaldkundas.
* *Sortaval* — Sortaval-lidnan raudtestancii.
* Sortaval — А-121-avtoten Piter — Sortaval nimituz.
* Sortaval — enččen Volkovo-külän nimi Leningradan agjan Viipurin rajonas.
* «Sortavala» — futbolklub, vändi vll 1995−2000.
* *Sortaval-Valdmad* () — enzne suomen jüguraudtestancii Ladoganjärven randal.
Rešetnikov

**Rešetnikov** () — venälaine kanzannimi.

## Tetabad ristitud
* Rešetnikov Gennadii Mihailovič (1939−2016) — nevondkundaline da Venäman sodamez', aviacijan polknikjenaral (1992).
* Rešetnikov Jevgenii Aleksandrovič (om sündnu vl 1937) — Nevondkundaližen Ühtištusen atomenergetikan ministr, Venäman atomenergijan ministr (vhesai 2002).
* Rešetnikov Kirill Jurjevič (sünd. 1975) — Venäman runokirjutai i lehtezmez', kelentedomez'.
* Rešetnikov Maksim Gennadjevič (om sündnu vl 1979) — Venäman valdkundmez'.
* Rešetnikov Feliks Mihailovič (1930−1998) — Venäman tedomez'-jurist.
Kanz (znamoičendad)

**Kanz**:

* Kanz — pen' socialine grupp.

* Kel'kanz — keliden sistematik lingvistikas.

* Pühä kanz — Maria-ak vagahaižen Iisus hristosanke da ukonke Iosif Obručnikanke.
Uk kažinke (vestatuz)

**Uk kažinke** (vep. vodel 1978. Objektan nomenklaturine nimi: *Uk kažinke*.

## Tedod
Vestatusel om laih mužik päivnouzman rahvahut, mitte om tehtud täudel kazvol. Hibj om ozutadud likundas vähäižen edehe, hura jaug om kätud. Mužik pidäb käzil kažin. Modelin sobad om tarkas ozutadud fakturižel täputandal, mi abutab ozutada äi skladkoid, mi ližadab hibjale likundad. Vestatusen suruz' om 71×22×16 sm. Vestatusen form om kehker.

## Materialad da tehnik
Vestatusen tegendan täht kävutadihe šamot - saven rod, miččes om polttud palaižid. Nece täputandan math abutab tarkas ozutada sobiden fakturad da modon pirdad. Šamot hüvin kaičeb formad poltandan aigan, mi tegeb sidä hüväks materialaks jügedoiden vestatusiden tegendas.

## Olendsija
Eksponat kaičese Karjalan taidehmuzejas. Muzei om avaitud vodel 1960 da sijadase enččen gimnazijan istoriližes pertiš Petroskoiš. Muzejan fondas om enamba 16 000 eksponatad, niiden keskes oma rahvahaližen da klassiktaidehen keradamištod, sen ližaks tetabiden venälaižiden pirdajiden radod.

## Homaičendad
Kalakeitoz

**Kalakeitoz** (, ) om rahvahaline karjalan i suomen blöd kalaspäi da maidospäi. Keitoz  vai  nimiden al om tetab Venäman pohjoižes.

## Ühthižed tedod
Keitoz om tetab hüvin suomalaiž-ugrilažiden rahvahiden keskes (enamba estilaižiden da suomalaižiden keskes), hö kävutas maidod hulan blödan vaumičendas. Tobjimalaz vaumitas keitost vauktas rodatomas kalaspäi (kambalaspäi, sigaspäi, tröskaspäi).

Keittihe praznikkalakeitost — lohikeitost () lohespäi da kerthuzišpäi.

## Slokostind
Kalakeitosen vaumičend om kebn lujas: kalan nahkaspäi, päspäi, kalansuugoišpäi, sel'grodaspäi keittas lent, lemehe ližadas kartohkad, kalanfiled, da konz kaik om vaumiž, ka maidod vai kerthut. Nece erigoičese toiziš maidoližiš keitosišpäi sil, miše maidho vai kerthuzihe pandas jauhod. Ei pangoi eriližmagutesid äjän (vastkarin suomen sömižes), pandas vaiše perčad (mustad da duhukast), lukud, erašti petruškad da ukropad.

## Homaičendad
Civilöv

**Civilöv** () — venälaine kanzannimi.

## Tetabad mehed
* Civilöv Georgii Aleksandrovič (1914−1956) — nevondkundaližen čomamahton voimujupirdai, grafikanpirdai i kuvadai, Nevondkundaližen Ühtištusen pirdajiden sebran ühtnii.
* Civilöv Konstantin Grigorjevič (1965−2025) — nevondkundaline i venälaine lehtezmez', tele- i radioprogramiden vedai, satirik, ohjandai.
* Civilöv Sergei Jevgenjevič (sünd. 1961) — venälaine valdkundmez' da politikanmez', Venäman energetikan ministrusen pämez'.
Novak

**Novak** (pol'š.: *Nowak*) — om popul'arine familii Pol'šas, Čehijas, Slovakijas, Vengrijasda toižiš valdkundoiš.

## Tetabad mehed

* Aleksandr Novak (sünd. 1971) — venälaine valdmez', Venäman valdmehišton varapämez' vodelpäi 2020, Venäman energetikan ministr (2012–2020).
* Vasilii Lukič Novak (1925—1944) — Sovetskijan Sojuzan Geroi.
* Irina Novak — filologijan tedodoktor, Venäman tedoakademian Karjalan tedokeskuksen Kelen, literaturan da istorian institutan pämez' (vodelpäi 2024).
* Konstantin Filimonovič Novak — Socialistižen Radon Geroi (1963).
* Sem'on Jakovlevič Novak (1902—?) — sovetskii valdmez', politik.
* Terentii F'odorovič Novak (1912—1983) — Sovetskijan Sojuzan Geroi.
Keza (vestatuz, 1988)

**Keza** (ven.: *Лето*) — pen' vestatuz bronzaspäi, mitte om tehtud žanran mahtištol vestajal Tatjana Jefimovna Bermantal vodel 1988. Objektan nomenklaturine nimi: *Keza (Ak kozanke)*.

## Tedod
Vestatuz om kahtes ühtenzoittud figuraspäi. Ak ištub gorizontaližesti oigetes kengätomad jaugad. Hän kaburdab kozad kaglas. Kozan ezikäbälad oma akan jaugoil, tagakäbälad — alandusel. Figurad om tehtud üleižesti, ilman pirdoiden ozutamižeta. Kompozicijan üleine suruz' om 16,5×18×12 sm, radol om kehker form.

## Materialad da tehnik
Vestatuz om tehtud bronzaspäi sulatusen abul. Necen materialan kävutand abutab tehta vestatust vahvembaks da pidembaks aigaks. Sulatusen tehnik laskeb ozutada hoikad üleižed suruded, miččed ozutaba kompozicijan kebn'ut.

## Olendsija
Vestatuz kaičese Karjalan taidehmuzejas. Muzei om avaitud vodel 1960 da sijadase enččen gimnazijan istoriližes pertiš Petroskoiš. Muzejan kollekcijas om enamb 16 000 kaičuzsijad, mi pagižeb regionan kul'turjäl'gestusen znamoičendas.

## Homaičendad

# ↑ Лето (Женщина с козой). *Госкаталог*. Дата обращения: 11 keväz'kud 2025.
Degt'ar'ov

**Degt'ar'ov** (**Degter'ov**) — venälaine familii.

## Tetabad ristitud

* Degt'ar'ov Anatolii Grigorjevič (sünd. 1949) — sovetskii jaugmäčunvändai.
* Degt'ar'ov Georgii Jermolajevič (1893—1973) — sovetskii voinmez', artillerijan general-polkovnik.
* Degt'ar'ov Mihail Vladimirovič (sünd. 1981) — venälaine politik, Habarovskan agjan pämez', Valdkundaližen Duman VI da VII kucundan deputat (2011–2020).
* Degt'ar'ov Prokopii Filippovič (19xx—1977) — RSFSRan arvostadud lekar'.
* Degt'ar'ov Stepan Anikijevič (1766—1813) — venälaine muzikantegii, diriž'or.
V. I. Revinan modkuva (rindkuva)

**V. I. Revinan modkuva** (ven.: *Портрет В. И. Ревина*) — rindkuva mramoraspäi. Se om tehtud vestajl Mihail Pavlovič Koppaleval vodel 1985. Objektan nomenklaturine nimi: *Suren voinan ühtnikan V. I. Revinan modkuva*.

## Tedod
Rindkuval om kuvatud vanhan mužikan modkuva. Pä om sur' pit'kidenke hibusidenke, miččed om sugidud tagaze. Modol om leved oc suriden plešidenke molembiš polišpäi, nenanjurel om L-vuitte kärpäšk. Paksud kulmad tegeba sil'mäd čomembikš, hüvin näguba näguižed da levedad sil'mpäluižed. Nenal oma kärpäškod, a sanktad huled i kakskerdaine löug parembzoitaba modkuvan. Sobiden keskes om villpaid kehkeran kaglusenke, miččespäi nägub sanged kagl. Rindkuvan suruz' om 56×34×36 sm.

## Materialad da tehnik
Rindkuvan tegendan täht kävutadihe mramorad. Mahtoiden keskes oma materialan čapand da siledoitand, miččed andoiba voimusen paremboitta nahkan teksturad da modon pirdoid. Mramoran tegemine andab vestatusele siledad pindad da oiktoid elementoid.

## Olendsija
Rad kaičese Karjalan taidehmuzejas. Muzei om avaitud vodel 1960. Se sijadase enččen gimnazijan istoriližes pertiš Petroskoiš. Muzejan fondas om enamba 16 000 eksponatad, niiden keskes oma venälaižiden da verazmaižiden mastariden radod, a mugažo unikaližed keradamištod, miččed ezitaba agjan kul'turjäl'gestust.

## Homaičendad
Mužik kepk päs (rindkuva)

**Mužik kepk päs** (ven.: *Мужчина в кепке*) — rindkuva bronzaspäi om tehtud vestajal Babasari Annamuradoval vozil 1965 - 1999. Objektan nomenklaturine nimi: *Mužik kepk päs*.

## Tedod
Rindkuva om tehtud stankan abul. Sil om laih keskigäine mužik. Pä kacub kacujihe, om vähäižen kumartud alahaks. Sil'mäd kacuba alahaks. Hardjod oma kaidad. Kagl om pit'k i laih, om vedätud edehe. Nägub, miše sel'g om gurbakaz. Päs om kepk. Sädoiden elementad, paidan kagluz da rindpaik hubin näguba. Rindkuvan suruz' om 57×40×42 sm.

## Materialad da tehnik
Rindkuva om tehtud bronzaspäi valatusen mahtol. Nece maht tegeb vestatusen pit'kaigaližeks i andab voimusen tarkas ozutada sen detalid. Valatusen abul voib hüvin ozutada irdnägon da sobiden erigoičusid.

## Olendsija
Vestatuz kaičese Karjalan taidehmuzejas. Muzei om avaitud vodel 1960. Se sijadase enččen gimnazijan istoriližes pertiš Petroskoiš. Muzejan fondas om enamba 16 000 eksponatad, niiden keskes oma jumalankodin taidehkuvad, a mugažo venälaižiden da verazmaižiden mastariden radod.

## Homaičendad
Akulov

**Akulov** — venälaine familii.

## Tutabad mehed

* Akulov Aleksandr Ivanovič (1926—2014) — sovetskii tedomez', inžener-mehanik.
* Akulov Vasilii Andreevič (1854—1921) — venälaine voinmez', general-leitenant.
* Akulov, Timur Jurjevič (1953—2018) — venälaine valdmez', Parlamentan deputat.
Patrušev

**Patrušev** — venälaine familii.

## Tetabad mehed

* Patrušev, Grigorii Afanasjevič (1923—1985) — Valdkundaližen tedoinstitutan organižen himijan da tehnologijan pämez' (1978—1985), Sovetskijan Sojuzan tedoakademijan ühtnik.
* Patrušev, Dmitrii Nikolajevič (sün. 1977) — venälaine valdmez'.
* vep. (voded 2008 — 2024), Venäman prezidentan abunik (voden 2024 semendkun 14. päiväspäi), armijan general, Venäman Federacijan Geroi.
* Patrušev, Sergei Vladimirovič (1954—2012) — sovetskii, venälaine runoilii, pajoiden avtor.
Neičukaižen modkuva (vestatuz, 1956)

**Neičukaižen modkuva** (vep.. Objektan nomenklaturine nimi: *Neičukaižen modkuva*.

## Tedod
Vestatusel om kuvatud neičukaižen pä. Pä om kovertud oiktaha, mi sündutab likundan rižad. Hibused om pal'mikoitud kahtel lühüdal kasal bantaižidenke. Kulmad om letud, a sanged ülähul' vähäižen katab alahulen. Čapand vestatusel kagladme tegeb figuran kebnaks. Aluine om tehtud toižes puspäi, se om oigedčogaine. Vestatusen suruz' om 32×23×25 sm.

## Materialad da tehnik
Vestatuz om tehtud pähkmen puspäi. Mugoine maht andab voimusen paremba ozutada detaliden elementoid, mugoižid kut kasad i čomad modon pirdad. Erazvuiččiden puiden roduiden kävutand figuran da aluižen tegendan täht čomenzoitaba eksponadad.

## Olendsija
Rad kaičese Karjalan taidehmuzejas. Muzei om avaitud vodel 1960 i sijadase enččen gimnazijan istoriližes pertiš Petroskoiš. Muzejan fondas om enamba 16 000 eksponatad, mi tegeb sen tärktaks agjan kul'turorganizacijaks.

## Homaičendad
Üläopenik (vestatuz, 1956)

**Üläopenik** (vep.. Objektan nomenklaturine nimi: *Üläopenik*.

## Tedod
Vestatusel om nor' neižne, kudamb kacub kacujaha. Pä vähäižen om kovertud hurale. Modol hüvin näguba skulad. Sil'mäd om avaitud, nena om hoik i oiged. Sanktad huled om kingitadud. Kaglal om pen' kagluz agoidenke vestatusen ezipalal. Kidžarad hibused om sugidud i jagetud oiktal jagardol. Kehker čapand om alemba hardjoid.

## Materialad da tehnik
Vestatuz om tehtud puspäi. Sen tegendan täht kävutadihe punčapandan maht. Nece maht abutab ozutada oiktoid modon da sobiden elementoid. Nece tehnologii tegeb figuran čomembaks da parembaks.

## Olendsija
Eksponat om Karjalan taidehmuzejas. Muzei om avaitud vodel 1960. Se sijadase enččen gimnazijan istoriližes pertiš Petroskoiš. Muzejan fondas om enamba 16 000 eksponatad, niiden keskes oma venälaižiden da verazmaižiden mastariden taidehradod.

## Homaičendad
Venäman rahvahiden keliden päiv

**Venäman rahvahiden keliden päiv** () om taritud tehta Venäman Prezidental Vladimir Putinal Valdkundaližen politikan venän kelen da Venäman rahvahiden keliden sirdämižen nevondišton ištundal, mitte mäni 5. kezakud vodel 2025. Praznik taritihe pideta 8. sügüz'kud — runoilijan  sündundpüiväl. Venäman tedoakademijan kel'tedon institutan tedoiden mödhe Venämal kävutoitas 277 kel't da paginad.

## Istorii
5. kezakud vodel 2025 Valdkundaližen politikan venän kelen da Venäman rahvahiden keliden sirdämižen nevondišton ištundal oli taritud tehta Venäman rahvahiden keliden päiv. Vladimir Putin tariči praznuita sidä runoilijan Rasul Gazmatovan sündundpüiväl — 8. sügüz'kud. Venäman Prezident johtuti tarbhudes kaita da edemba kehitoitta Venäman rahvahiden kelid, kaiken aigan tugeta niid da holduda Venäman üleižes kel'avarudes. Vladimir Putin mugažo homaiči, miše om tarbhuz' vaumita udištoittud zakonad Venäman rahvahiden keliden polhe da tehta Venäman kaikiden keliden valdkundaližen lugetišen.

## Statistik

* Venäman tedoakademijan kel'tedon institutan tedoiden mödhe 193 rahvast, mitte eläb Venämal, kävutoitab 277 kel't da paginad.
* Keliden lugumär ülitab rahvahiden lugumärad, sikš ku erasil rahvahil om kaks' oficiališt vahvištadud kel't, ozutesikš da .
* Venäman openduzsistemas küvutoitas 105 kel't, 24 niišpäi — kaiken opendusen täht, 81 — urokan opendamižen täht.

## Homaičendad
5. kezakud

**5. kezakud** (ven.: *5 июня*) — 156. voden päiv (157. päiv visokosnijas vodes) Grigorianan kalendarin mödhe. Voden lophusai om 209 päiväd. Petroskoiš Päiväine nouzeb 3 časud 7 minutad homendest, laskese 22 časud 17 minutad ehtad. Päivän piduz' 19 časud 10 minutad.  Ezmäine nelländez (kun igä 8.80 päiväd).

Vodhesai 1582 15. redukuhusai — 5. kezakud Julianan kalendarin mödhe, vodelpäi 1582 15. redukuspäi — 5. kezakud Grigorianan kalendarin mödhe.

XX da XXI — voz'sadoil sättub 23. semendkule Julianan kalendarin mödhe.

## Praznikad da muštpäiväd

* Ühtenzoittud rahvahiden organizacii (JUNEP) — Mail'man ümbrišton päiv (ven.: *Всемирный день окружающей среды* (vodelpäi 1972).
* Venäma:
** Policijan tegendan päiv (ven.: *День образования полиции*) (1718);
** Ekologan päiv (ven.: *День эколога*) (2007).

### Nimipäiväd

* Ortodoksižed: Adrian, Aleksandr, Andrei, Vasilii, Gennadii, Daniil, Dmitrii, Jefrosinia, Ivan, Ignat, Kasjan, KOnstantin, Mihail, Nikita, P'otr, Roman, F'odor , Jakov.
* Katoližed: Valeria, Vonifatii.

## Azjtegod

* 1970 — ekonomikan da kul'turan satusiš Karjalan Avtonomine SSR om pauklahjoitud Redukun valdankumaidusen ordenal 
* 1706 — Pävoingospital' N. N. Burdenko nimel[ru].
* 1744 — Piteriš om tehtud Porcelinovii manufaktur — ezmäine Venämal da Jevropan kaikid vanhemb farfaron tegend.
* 1897 — «Uz' Admiralteistvo»-verfil Piteriš zavottihe Avrora-kreiseran sauvondan. Sauvondradoid ohjanzi laivsauvoi-inžener K. M. Tokarevskii.
* 1934 — Kremliš gerojid-čel'uskincoid arvosteldihe Stalin, Kaganovič, Ždanov, Jagoda.
* 1954 — avaižihe Moskvan estradan teatr.

## Sündnuded

* 1699 — kn'az' Nikita Trubeckoi (koli vodel 1767), venälaine voin- da valdmez'.
* 1967
** Jelena Vorobei (todesine familii *Lebenbaum*), venälaine estrad-, kino-, teleartistka.
** Valdis Pel'š, venälaine muzikant, šoumen, teleozutesiden vedäi, ohjandai da prod'user.
* 1998 — Julia Lipnickaja, venälaine jäštargnik, olimpikčempionka (2014), Jevropan čempionka.

## Kolnuded

* 1910 — О.Genri (sün. vodel 1862), amerikan kirjutai.
* 1990
** Vasilii Kuznecov (sün. vodel 1901), diplomat, Sovetskijan Sojuzan Ülembaižen Nevondišton Prezidiuman ezmäine varapämez'.
** Valerii Fedosov (sün. vodel 1941), sovetskii kinoohjandai.

## Primetad
***Leontii Linnik / Levon Ogurečnik***

* Leontijaks ištutadas jäl'gmäižed ogurcad (Moskvan gubernii). Ku tuleb äi parmoid — hüvä ogurcoiden satuz linneb.

## Kacu mugažo
5. kezakud

## Homaičendad
Karjalan valdkund päiv

**Karjalan Valdkundan päiv** (vep. sündundanke vodel 1920, se oli Karjalan, kut erižen valdkundan, istorijan augotišen.

## Istorii
8. kezakud vodel 1920 oli allekirjutadud Kaikenvenäman valdkundaližen komitetan oficialine azjbumag "Karjalan Radkommunan augonpanendan polhe", mitte andoi oiktusen rahvahale ičeleze tehta pätusen i vahvištoitta Karjalan Valdkundan ripmatomut. Karjalan Valdkundal ozaižihe ičeze röunad, i se tegihe ičenaižeks regionaks, kaiči tradicijoid, kul'turad da kel't.

Karjalan päiv tegihe rahvahaližeks praznikaks vodel 1999, konz sijaližed valdmehed eziniba tomotusenke sen tegemižes. Käsk oli allekirjutadud 27. sulakud vodel 1999, i neciš aigaspäi regionas joga voden 8. kezakud zavottihe tehta erazvuiččid praznikazjtegoid.

## Praznikan tradicijad
Miše tehta surid praznikazjtegoid, joga voden valitas uz' municipaline agj. Karjalaižed lidnad da küläd tegeba kaiken, miše tehtas praznikan pälidnaks. Se lidn vai külä, kus tehtas praznik, sab rahatuged regionaližes b'udžetaspäi. Sijaližed valdmehed andaba dengoid ei vaiše praznikan tegemižehe, mugažo sijan paremboitusehe da mugavudehe. Muga, edel Karjalan Valdkundan päivän praznuičendad regionas erazvuiččil vozil saudihe surid kinoteatroid, kirjištoid, läžundoid, školid, endištadihe muzejid, randirdoid.

Praznik vedetihe jo Präža-küläs, mugoižiš lidnoiš, kut Kondopoga, Sortavala, Kostomukša, Olonec. Vodel 2019 praznikan pälidnaks tegihe Medvežjegorsk. Vodel 2025 päpraznikazjtegod mäneba Petroskoiš — praznik om omištadud 105-voččele Karjalan Valdkundan augonpanendan jubilejale.

Valdkundan päiväl tehtas jarmarkoid, koncertoid, teatrastundoid, miččihe ühtneba henged tradicionaližes karjalan kul'turaspäi. Turistad da adivod voiba mujada rahvahaližid sömižid, lebaita i väta. Praznikan aigan avaitas erazvuiččid ozutelusid, vedetas mastar'-klassoid. Ehtal tehtas prazniksal'ut.

## Lähtked

## Homaičendad
Uk lindunke (vestatuz)

**Uk lindunke** (ven.: *Старик с птицей*) — vestatuz, mitte om tehtud vestajal Šarif Gadži Šarifoval vodel 1978. Rad om tehtud todesižes surččes i ozutab azjan jogapäiväližes elospäi. Nomenklaturine nimi:*Uk lindunke*.

## Tedod
Vestatusel om keskigäine mez', kudamb ištub pun al. Vestatusen suruz' om 46,5×57×40 sm. Mez' ištub lebaiten, hänen hibj vähäižen om kovertud edehe, a kätud kombuiš jaugil ištub lind. Mehen päl oma kezasobad: paid, štanad da kepk. Hura käzi om korvanno, kuti mez' kundleb lindun änid.

## Materialad da tehnik
Vestatusen tegendan täht kävutadihe šamot - saven rod, mitte om tetab hüväl vahvudel da hüvin vedäb ičtaze korktoiden temperaturoiden painastusel. Rates šamotanke pidab kävutada formoiden tegendan, poltandan da glazuril pälustandan mahtoid. Nece material abutab tehta oiktoid penid detalid, ozutada sädoiden da modon pirdoiden fakturad, a mugažo tegeb vestatusen pit'kaigaližeks.

## Olendsija
Rad kaičese Karjalan taidehmuzejas. Muzei om avaitud vodel 1960. Se sijadase enččen gimnazijan istoriližes pertiš Petroskoiš. Muzejan fondas om enamba 16 000 eksponatad, niiden keskes oma jumalaižed, rahvahan taidehradod, a mugažo venälaižiden da verazmaižiden mastariden taidehradod. Muzei aktivižesti ühtneb ozutelusihe da kul'turprojektoihe, ozutades karjalaižen kul'turjäl'gendusen bohatust.

## Homaičendad
Heinäntego (L.Dobrovan vestatuz, voded 1950-1960)

**Heinäntego** (ven.: *Сенокос*) — vestatuz, mitte om tehtud vozil 1950–1960 vestajal Lidija Dobroval. Objektan nomenklaturine nimi: *Heinäntego*.

## Tedod
Vestatusel om kuvatud astui neižne. Neižne pidäb haravod oiktas kädes. Leved jupk kelloižen nähte sanub siš, miše neižne astub. Modelil oma lühüdad hibused i lihavahkod jaugad kengita. Hura käzi om kätud künambruses i om pandud landhen polhe. Vestatuz om vahvištoittud ovalaluižel. Sen suruz' om 120×70×70 sm. Gips om mujutadud vihandahkal mujumäral.

## Materialad da tehnik
Vestatusen tegendan täht kävutihe gipsad, mitte mujutadihe vihandal mujul. Taidehtö tehtihe täputandan mahtol, mitte abutab tarkašti ozutada formid da teksturad. Gipsad voib kebnas sada i sen abul voib tehta radon teravas.

## Olendsija
Vestatuz om Karjalan taidehmuzejas. Muzei om avaitud vodel 1960 i sijadase enččen gimnazijan istoriližes pertiš Petroskoiš. Sen fondas om enamba 16000 kalud, miččiden keskes oma venälaižiden da verazmaižiden mastariden taidehtöd, jumalaižed, a mugažo taidehtöd, miččed starinoičeba "Kalevala"-karjalaiž-suomaližen eposan polhe.

## Homaičendad
Raccastajad (vestatusen kompozicii)

***Raccastajad***' (ven.: *Всадники*) — vestatusen kompozicii, mitte om tehtud puspäi da metallaspäi vestajal Tatjana Vladimirovna Karakozoval vodel 1983. Objektan nomenklaturine nimi: *Raccastajad*.

## Tedod
Kompozicii om kahtes hebospäi raccastajidenke sel'gil. Hebod om kätud toine toižhe päil. Ühtel heboišpäi om kuvatud neižne-raccastai, pä om kumartud alahaks, toižel hebol ištub priha. Figurad om tehtud muga, miše tundub heiden likund.

## Мaterialad da tehnik
Vestatuz tehtihe puspäi, nece oli pämaterial, i metallaspäi, miše vahvištoitta konstrukcijan paloid. Mahton täht om ottud pučapand da metallpaloiden sulatuz. Mugoine materialoiden kožund tegeb vestatusen čomembaks i ozutab vastkarut fakturas.

## Olendsija
Eksponat om Karjalan taidehmuzejas. Muzei om avaitud vodel 1960 i sijadase enččen gimnazijan istoriližes pertiš Petroskoiš, om agjan tärged kul'turkeskuz. Sen keradamištos om enamba 16000 kalud, miččiden keskes om ozutadud venälaižen da verazmaižen taidehen, jumalankodin taidehkuviden radod.

## Homaičendad
Soldatov

**Soldatov** () om venän kanzannimi. Tetabad ristitud necen kanzannimenke:
* Soldatov Andrei (sünd. vl 1975), venämalaine lehtezmez', redaktor.
* Soldatov Lev (1918−1997), Socialistižen Radon Vägimez'.
* Soldatov Nikolai (1904−1977), nevondkundaline sodamez', leitnantjenaral.
* Soldatov Oleg (sünd. 1963), venämalaine dirižor da opendai.
* Soldatov Jurii (sünd. vodel 1940), nevondkundaline i venälaine skul'ptor.
Soldatov Oleg Jurjevič

**Oleg Jurjevič Soldatov** (, sündui 9. vilukud vodel 1963, Soči-lidnas, Venäma) — venälaine dirižor da opendai. Karjalan arvostadud taidehradnik (2003) da Karjalan Valdkundan voden laureat (2003).

## Elostarin
Lopi Piterin konservatorijan dirižor-horan tedokundan (1986, Т. I. Nemkinan klass), jäl'ges vahvištoiti radmahtištod operno-simfonižen dirižirovanijan tedokundal Ravil' Martinoval. Sai ezmäižed pauklahjad Toižel ühthižvenälaižel dirižoroiden konkursal (1988, Uljanovsk) da Rahvahidenkeskeižel Arturo Toskaninin nimel dirižoroiden konkursal (1990, Parma).

Vozil 1990 —1991 oli Tomskan simfonižen orkestran taidehohjandajan da pädirižoran. Vozil 1992—2006 ohjanzi, sidä aigan vozil 1996—2003 oli Sočin simfonižen orkestran taidehohjandajan da pädirižoran. Petroskoin orkestranke eziti mugomad sured kirjutesed, kut Mocartan «Rekvijem», Bethovenan Ühesanden simfonian, Sergei Tanejevan «Ioann Damaskin» da Karl Orfan «Karmina Burana», Igor' Stravinskovan «Psalmoiden simjonii» oratorijad .

9. sügüz'kud vodel 2003 L. N. Tolstovan 175-voččen jubilejan päiväl eziti Moskvas Hamovniki-muzei-kaičendan tanhal Širvani Čalajevan «Hadži-Murat» operan Tolstovan ühtennimižen starinan mödhe.

Vodel 2006 orkestran muzikmehiden ridan täht läksi Karjalan valdkundaližen filarmonian simfonižen orkestraspäi; vodelpäi 2006 om Sočin simfonižen orkestran kuctud pädirižor. Sidä aigan radab opendajan dirižortedokundal Petroskoin konservatorijas.

## Pauklahjad da arvostuz

* Dirižoroiden konkursan Toskanini nimel laureat (Parma, 1990)
* Karjalan Valdkundan voden laureat (2003)
* Karjalan arvostadud taidehradnik (2003)
* Venäman valdmehišton premii kul'turoblastiš (2005).

## Homaičendad

## Lähtked

* Олег Солдатов: «Оркестр в республике один, перебегать некуда»: [Интервью] // Культура. — 2003, 30 октября — 5 ноября. — № 42 (7401).
* ОЛЕГ СОЛДАТОВ - ДЕСЯТЬ ЛЕТ СПУСТЯ