open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sitmarjad

**Sitmarjad** () vai **Järgeližed sitmarjad**, oma penzhad, Sitmarjad-heimon üks' erikoišpäi. Mülütadas Adoksanvuiččed-sugukundha.

## Leviganduz
Kazmusen alaerikod oma levitadud Pohjoižen mapoliškon maiš venonke klimatanke — Evrazijadme i Pohjoižamerikan päivlaskmas. Eziauguine areal Evropas om mägirajonad, levitihe dekorativižen kazvatandan tagut puištoiš.

Putub vastha londuses vanoiš, lehtez- i segoitadud mecanröunoiš. Sitmarjad kazdas eländpunktoiden pustolänil, rujoil, okaidud pertiden katusil.

## Ümbrikirjutand
Voib käta latiništ *racemosa*-ližanimitust kuti «tophikaz». Penzaz oleleb pol'tošt-viž metrad kortte. Seikhed oma püštoiktad, kazmuz sarakoičese lujas. Burahkon kebnan südäimen mülü om sur', ka oksad muretas kebnas. Lehtesed oma viž-seičemepalaižed, erasti koumepalaižed, vastmel'ženke hajunke.

Änikoičeb pol'kud semendkus-kezakus, ühten aigan lehtesiden šingotesenke. Änikuz om toppaz 20 santimetrhasai surtte. Kaik änikod išttas jaugoil, mustoiden sitmarjoiden erineden. Plod om lumarj, rusttan mujun. Plodud küpsnedas heinkus-elokus, ned oma vastmel'ženke hajunke i magunke. Lindud södas niid tahtonke i muga levitadas semnid. Äikerdoičese mugažo čokvezoil möhäižel sügüzel.

## Kävutand
Ištutadas dekorativižeks kazmuseks, om sätud sortuid. Mitte taht mahuz sättub, sidä kesken savikaz. Medenkandai. Lugetas, miše hired ei navet'koi sitmarjoiden oksid. Ottas veresid ploduid pezmaha vas'kžid astjoid kerthespäi.

Kävutadas tisel't ploduišpäi uitzelläks. Vaumitadas unotest änikoišpäi i jodas spravitamha kül'mehtusen läžundoid, bronhiališt upehtundläžundad, pän kibuid i revmatizmad. Ottas sidä unotest kut irdpol'ne-ki zell', huhtoidas kurkud da suhavadad anginan i sun palatusen aigan. Kvercetin-flavonoid mülüb änikoihe.

## Alaerikod
Löutihe viž alaerikod londuses:
* *Sambucus racemosa* subsp. *kamtschatica* — Kamčatižed sitmarjad. Kazdas Kamčatkan pol'sarel, Sahalinal, Korejas i Japonijan pohjoižpalas.
* *S.r.* subsp. *pubens* — Pehmedkarvaižed sitmarjad (nell' variantad). Oma levitadud Kanadadme i AÜV:oiden äjiš štatoiš.
* *S.r.* subsp. *racemosa* — sitmarjoiden nominativine alaerik. Libub Päivlaskmaižen Evropan i Armenijan mägitahondoišpäi, om introduciruidud Venäman evropižhe palaha.
* *S.r.* subsp. *sibirica* — Sibirižed sitmarjad. Kazdas Sibiriš, Mongolijas, Edahaižes Päivnouzmas. Voib vastata Venäman evropižes palas.
* *S.r.* subsp. *sieboldiana* — Zibol'dan sitmarjad (kaks' formad). Kazdas Japonijan i Korejan pol'saren suvipaloiš.

Üks'jäine gibrid om ümbrikirjutadud vl 2006: *Sambucus × strumpfii*, järgeližiden i mustoiden sitmarjoiden gibrid.

## Homaičendad
Ramenskoje

**Ramenskoje** () om Venäman lidn Moskvan agjan keskuzpalan suvipäivnouzmas. Se om agjan 14nz' lidn eläjiden lugun mödhe, Ramenskojen municipaližen ümbrikon (edel 2025. vot — Ramenskojen lidnümbrikon, edel vn 2019 semendkud — rajonan) administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Ramenje-tahond («mecanröun» venän kelespäi) mainitase vl 1328 Ivan Kalita-ruhtinasen kirjeižes. Eländpunktan aluz om pandud 1770-nzil vozil kuti *Novo-Troickoje*, sid' *Troickoje-Ramenskoje*, möhemba nimitihe nügüdläižikš. Šingotihe tekstilin fabrikal vspäi 1831 (vspäi 2007 kaik enččed cehad oma anttud kortomha). Kätihe žilod makundan keskuseks vl 1924, se sai lidnan statusad vn 1926 15. päiväl keväz'kud.

Ramenskoje šingotase elektrotehnižel tegimel, ladimensauvomižen kahtel tegimel, mehanižel tegimel, perlitan tegimel, sömtegimištol (maidtegim, lihakombinat, sömkombinat, kiruhkeitosiden tegim), kosmetikan edheotandoil.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase municipaližen ümbrikon pohjoižpalas, Moskvanjogen hural randpolel, 125 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Moskvhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om kaks'kümne kahesa kilometrad päivlaskmha-lodeheze. Lähembaine lidn om Žukovskii ani päivlaskmha da lodeheze sen aerodromanke.

*Ramenskoje*-raudtestancii radab vspäi 1862 «Moskv (Kazanin päraudtestancii) — Räzan'»-keskustal. Toižed oma koume platformad: *42. km*, *Fabričnai*, *Ippodrom*.

## Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 28 405 eläjad, vl 1959 — 46 465 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 96 317 ristitud, rajonan (nüg. ümbrik) kaks' videndest, vn 2021 — 114 537 ristitud. Kaik 112 989 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 121 908 eläjad vl 2020. Lidnan eläjiden lugu ületi 100 tuhad vl 2013.

Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 91,4 %, ukrainalaižed — 1,4 %, uzbekad — 1,4 %, armenijalaižed — 1,3 %, toižed rahvahad — 4,5 %.

Ortodoksižen hristanuskondan kuz' pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Eläban Eziauguižen Stroican päjumalanpert' (sätihe vll 1852−1889), koume jumalanpertid i kaks' časounäd. Niiden ližaks üks' časoun' ei ole kaičenus.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad (nomer 1, 4..6, 8, 9, 19, 21, 35), kaks' gimnazijad (muite i nomer 2), ehtal'ne škol.

Ramenskojen kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Ramenskoye townhall 2024-12 1735653488.JPG|Ümbrikon tobmuden sauvuz, 31. tal'vku 2024
Sobor Тroicy Zhivonachalnoj Ramenskoe.jpg|Eläban Eziauguižen Stroican päjumalanpert', vn 2011 nägu
Ramenskoe-mall.jpg|Torguindkeskuz päraudtestancijanno (2008)
Дворец спорта Борисоглебский - panoramio.jpg|«Borisoglebskii»-sportpert'kulu (2009)
Ramenskoe-station.jpg|*Ramenskoje*-raudtestancii vl 2008


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Municipaližen ümbrikon tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''ramenskoye.ru'').
Vehk

**Vehk** () om monotipine heim Vehkanvuiččed-sugukundaspäi, sen tipine heim. Kogoneb üks'jäižes Vehk-erikospäi (), äivozne heinäsine kazmuz.

## Leviganduz
Kazvab Pohjoižen mapoliškon venos klimatas, Evropan, Azijan i Pohjoižamerikan arktižiš zonoišpäi subtropikoihesai.

Vehk navedib turbhikahid i mineraližid mahusid. Putub soil, kazvahtanuzil järvil i heindujil johtoil, vezištoiden randoil seižujanke vai joksijanke vitkos vedenke. Voib löuta nepsoiš mecoiš i nituil-luhtoil.

## Ümbrikirjutand
Vehkan jur' om sanged pit'k. Seikh om vihand ujelii karuidekaz, sarakoičese, 15..35 sm kortte. Lehtesed oma koumepalaižed, kaik ned čereduišoiš, kazdas jurespäi. Änikuz om toppaz. Tähthaižen pojavad henod änikod oleskeldas vauktan-ruzan vai sirenin ližamujun.

Änikoičeb semendkuspäi kezakuhusai. Plod küpsneb heinkus-elokus. Plod om üks'palaine konorüt, avaidase kaks'haz.

## Kävutand
Keratas zell'torhudeks vehkan lehtesid () änikoičendan jäl'ghe kezakun kahtendes polespäi. Tehtas karktad keitvet, ližatas kuivatud lehtesid zell'čajuihe erazvuiččenke kävutandanke.

Lehtesiden unotez ližadab litud i tervhuden ozutajid, kehtatab rauguiden funkcijoid i heitab vähäverust, sil-žo aigal tüništoitab nervid. Keitvezi spravitab čapatesid, erasti tehtas vannoid keitvedenke diatezad (zolotuhad) vaste. Vehkan valatoituz om sapinajai, antispazmatine i anestezine.

## Kacu mugažo
* Sovehk

## Homaičendad
Beloozörskii

**Beloozörskii** () om Venäman lidn Moskvan agjan keskuzpalan suvipäivnouzmas. Mülüb Voskresensk-lidnümbrikho (edel vn 2019 semendkud — Voskresenskan rajonha), sen penemb lidn kahtespäi.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1961 *63. kilometr*-nimitusenke. Lidnanvuitte Beloozörskii-žilo sai lidnan statusad vl 2019.

Beloozörskii šingotase aviakosmižen sarakon tedoeksperimentaližil edheotandoil i aviasistemiden poligonal.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase lidnümbrikon lodehes, Moskvanjogen hural randpolel, 124 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Vedase läz vit kilometrid pidust' raudted, suvipäivlaskmha sišpäi. Mec i kaks' pen't järved oma raudten taga.

Matkad Moskvhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om kuz'kümne kilometrad lodeheze. Lähembaižed lidnad oma Bronnici kümnes kilometras suvipäivlaskmha orhal vai 17 km avtotedme, i Ramenskoje 15 km lodeheze orhal vai raudtedme. Lidnümbrikon Voskresensk-keskuz sijadase 22 km suvipäivnouzmha.

*Beloozörskii*-raudteplatform radab vspäi 1968 «Moskv (Kazanin päraudtestancii) — Räzan'»-keskustal. Matkad Moskvan agjan penehe rengazavtotehesai (A107-trass) om viž kilometrad lodeheze.

## Tobmuz
Beloozörskii oli lidnankundan keskuseks edel vn 2019 semendkud, lidnankund mülüti kaht žilod i nelläd küläd, sen pind oli 172,92 km².

Vspäi 2019 ümbrikon Administracijan Beloozörskan territorialine palakund radab lidnas.

## Eläjad
Vl 2002 žilon ristitišt oli 14 494 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnanvuiččen žilon (nüg. lidn) eläjiden lugu oli 17 842 ristutud, rajonan (nüg. lidnümbrik) ühesandez, vn 2021 lidnan — 13 737 ristitud. Kaik 18 234 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb eländpunktan ristitišt oli 17..18 tuhad eläjid vll 2009−2020 (18 297 rist. vl 2018).

Ortodoksižen hristanuskondan koume jumalanpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Venäman kaikiden pühämehiden (letihe vll 1999−2003), ph. Dimitrii Solunalaižen (vanh kivine i uz' puine).

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškol nomer 18, licei nomer 23, muzikškol nomer 2, čomamahtoiden «Flamingo»-škol.

Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.

## Galerei

Белоозёрский, главная аллея и администрация 2021-07.jpg|Lidnan tobmuden sauvuz päallejal, heinku 2021
Церковь Всех Святых, в земле Российской просиявших - panoramio.jpg|Venäman kaikiden pühämehiden jumalanpert', vn 2012 vai sen aigemba nägu
2023-12-22 - Beloozyorsky railway station, view to Southeast.jpg|*Beloozörskii*-raudteplatform vn 2023 tal'vkus


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Voskresensk-lidnümbrikon tobmuden sait (''vos-mo.ru'').
Nobelän premii

**Nobelän premii** ( [nʊˈbɛ̂lːˌpriːsɛt], ,  [ˈnoʊbɛl]) om üks' kaikiš arvokahembiš rahvahidenkeskeižiš premijoišpäi. Sihe mülüdas mötal', diplom i rahalahj läz 1 mln US$ surtte. Anttas joga vodel vspäi 1901 kaikiš znamasižembiš tedoidusiš i löudusiš, järedas tondas ristitkundan kul'turha vai šingoteshe. Tedotadas laureatid redukun zavodindas.

Premii om alusenpandud Ročinman Al'fred Nobel'-himikan-inženeran da edheotajan (1833−1896) zavetoičendan mödhe. Viž arvlahjad oma sätud vl 1895 neniš sarakoiš: himii, literatur, mail'man kožund, fizik, medicin (fiziologii). Arvlahj ekonomikan tedoidusiš om alusenpandud Ročinman Riksbankal (keskuzbankal) vl 1968 i andase vspäi 1969, no se ei ole Nobelän premijaks formaližikš. Arvlahjan mail'man kožundas laureat valičese i lahjatase Norvegijan Oslo-pälidnas, pandas toižiden arvlahjoiden laureatid Ročinmas ceremonijanke Stokhol'mas.

Rahalahj, Nobelän komitetan i ceremonijan rajadused makstas Nobelän fondan rahoišpäi. Sen fondan statut om pädokument arvlahjan tondan ohjandimidenke. Vaiše eläbile personile sab oigeta premijad, mail'man kožundan arvlahj andase organizacijoile-ki. Voib ei antta premijad ku ei ole sättujid kandidatoid. Premii andase kerdan elos tobjimalaz. Voib jagada premijad kahten tedotön kesken, i lahjoitud mehiden lugu oleleb koume vai sen vähemba.

Nobelän komitet röunati nominacijoiden lugud. Mail'mas om Nobelän premijan analogoid neniš sarakoiš: matematik i informatik, geografii, muzik, čomamaht, arhitektur.

Eläb ezituz om tarbhaine sanudes premijad laureataspäi, hän pagižeb muga nimitadud «Nobelän memoriališt lekcijad», Nobelän fond publikoičeb sidä erižes tomas.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Nobelän premijan organizacijan sait (''nobelprize.org'').
Rošal' (lidn)

**Rošal' ** () om Venäman lidn Moskvan agjan päivnouzmas. Mülüb municipaližhe Šatur-ümbrikho vn 2020 semendkun 11. päiväspäi (edel oli lidnümbrikoks ičeksaz), sen penemb lidn kahtespäi.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1914 kuti *Krestov Brod*-žilo () udenno porhantegimenno. Udesnimitihe nügüdläižikš vn 1917 lopus vai vl 1918 Semön Rošal'-revolücioneran (1896−1917) kanzannimen mödhe. Kätihe radnikžiloks vn 1928 semendkus. Anttihe lidnan statusad vn 1940 7. päiväl redukud. Ühtištadihe porhantegint plastmassan tegimenke vl 1957, nimitihe himižeks kombinataks vl 1963. Vll 2004−2020 lidn oli erižeks lidnümbrikoks.

Rošal' šingotase kahtel himižel tegimel (tegesed ftoroplastaspäi, plastifikatorad), sauvondmujuiden tegimel i medicinižen etilspirtan edheotandal.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbrikon pohjoižpäivnouzmas, Voimeg-jogen randal ( 27 km pitte, Kläz'man oigedpol'ne bassein), 115 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Ratud Jubileinoje-järv (0,12 km²) om lidnan suvipäivlaskmas enččen letekar'jeran sijas. Järed ratud järv (läz 50 km²) zavodiše koumes kilometras pohjoižhe lidnaspäi turbhankaivandusiden sijas.

Matkad Moskvhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om 145 km päivlaskmha. Lähembaine lidn om lidnümbrikon Šatur-keskuz kaks'kümnes ühtes kilometras päivlaskmha-suvipäivlaskmha.

Mahusen kül'mdandan kaikiš lujemb süvüz oli 127 sm vn 1979 vilukus.

Kaks'kümnekilometrine raudtesarak tuleb lidnha Čerusti-radnikžilospäi, se radab vaiše jüguiden täht. Lähembaine avtotedme passažirraudtestancii radab Čerusti-žilos «Moskv (Kazanin päraudtestancii) — Murom»-keskustal.

## Eläjad
Vl 1939 žilon ristitišt oli 18 620 eläjad, vl 1959 lidnan — 21 819 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 21 272 ristutud, nügüdläižen ümbrikon kaks' ühesandest, vn 2021 — 21 401 ristitud. Kaik 20 590 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 23..25 tuhad eläjid vll 1967−1992 (25 271 rist. vl 1970 i 25 256 rist. vl 1979).

Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 94,8 %, totarlaižed — 1,8 %, toižed rahvahad — 3,4 %.

Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman «Kaikiden gorähižiden ihastuz»-jumalaižen pühäpert' om vspäi 2000. Islaman loičendpert' oma avaitud lidnas.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kuz' päivkodid (nomer 1, 5, 7, 8, 10, 11), kaks' keskškolad (nomer 2 i 6), licei V.V. Gusevan nimed, škol openikoiden täht tervhuden röunatud voimusidenke, lapsiden sädamižen *Garmonija*-keskuz, lapsiden da norišton sportškol.

Šaturan energetižen tehnikuman strukturine Rošalin alajaguz (edel vn 2023 sügüz'kud Rošalin tehnikum) i Openduzmetodine keskuz oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.

## Galerei

Roshal-admin.jpg|Enččen Rošal'-lidnümbrikon administracijan sauvuz vl 2009
Roshal-zags.jpg|Naindan registracijan pert', vn 2009 nägu
Roshal-sportcenter.jpg|Sportkul'turkeskuz (2009)
Roshal bus station (31075465860).jpg|Rošalin avtobusstancii vl 2006


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Municipaližen ümbrikon oficialine sait (''shatura.ru''). 
* Lidnan informacine sait (''roshal.info'').
Marumenc

**Marumenc** () om heinäsižiden kazmusiden heim Saviheinižed-sugukundaspäi. Mülütab 35..37 erikod, niiden keskes oma üks'voččed, kaks'voččed i äivoččed.

## Leviganduz
Heimon erikod kazdas Evropadme, Päivlaskmaižes Azijas, Afrikan pohjoižes i suves. Oma introduciruidud AÜV:oiden territorijha (Pohjoižamerik).

## Ümbrikirjutand
Lehtesed oma kaidad pit'kačud, lancetanvuiččed vai sen kaidamba, kauktad käzimujegil.

Tophikahad vai löustkikahad änikused oma ümbärtud lehtesil. Änikon muju voib olda sinivauvaz, sinine vai pakuine. Viž äniklehtest änikos. Plodud oma pähkmuded, ned oma koverad munanvuiččed rupiškoikahad paksumba.

## Kävutand
Marumenc ištutase dekorativižeks kazmuseks padosaduiš i kall'saduiš (al'pinarijoiš). Mezjäižed navettäs heimon kazmusiden änikoid. Erasiden lipkaižiden gaved'madod ottas marumencan jurid sömäks.

Tervakaz anhusin-mujutim (vai rusked alkanet) mülüb *Anchusa*-heimon kazmusiden jurihe, mujutim om kel'tud Evropas E103-sömližaduz, segoitamatoi vedes.

## Valitud erikod
* *Anchusa aegyptica* — Egiptine marumenc
* *Anchusa azurea* — Azur'ne marumenc vai Italine marumenc
* *Anchusa cretica* — Kritalaine marumenc
* *Anchusa gmelinii* — Gmelinan marumenc
* *Anchusa officinalis* — Löcunsil'm, heimon tipine erik
* *Anchusa puechii*. Ispanijan endemik.
* *Anchusa thessala* — Fessaline marumenc

## Homaičendad
Kaarin

**Kaarin** ( [ˈkɑːrinɑ],  «Pühän Katerinan») om Suomenman lidn Suvipäivlaskmaine Suomenma-agjan keskuzpalas. Se om agjan administrativižen Turku-keskusen päivnouzmaine i suvipäivnouzmaine ezilidn.

## Istorii
Suomenman kaikiš amuižemban (12. voz'sada) jumalanpertin aluz om löutud lidnanno. *Kaarin*-eländpunkt sai municipalitetan statusad vl 1869. Anttihe lidnan statusad vl 1993. Piikkiö-kund () om ühtištadud Kaarinanke vl 2009, Kaarin oti Piikkiön lidnanznamad sil-žo aigal.

Kaarin šingotase holitišiden sferal i Turkun magaduzrajonaks.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Baltijan meren Kuusistonsal'men randal.

Mante ühtenzoitab lidnad Turkun sarištonke. Matkad Hel'sinkihesai om 150 km päivnouzmha orhal vai avtotedme.

Vn 2018 andmusiden mödhe lidnan ühthine pind oli 179,58 km², sidä kesken kuivma 150,65 km², meri 27,88 km², sokaz ma oti 1,05 nellikkilometrad.

## Eläjad
Vl 1985 nügüdläižen lidnan territorijan eläjiden lugu oli 21 981 ristitud, vl 2000 — 26 746 ristitud, vl 2010 — 30 911 ristitud, vl 2020 — 33 979 ristitud. Kaikiš suremb lidnankundan ristitišt om nügüd'.

Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 91,4 %, ročin kel' — 4,3 %, toižed keled — 4,3 %.

## Galerei

Kaarina-talo May 2018.jpg|Lidnan tobmuden sauvuz i kirjišt (2018)
Kaarina church 2012.jpg|Kaarinan jumalanpert', vn 2012 nägu
Kaarina shopping centre (left) and town hall.jpg|Torguindkeskuz vl 2014
Kaarinan uimahalli Hovirinta Kaarina Finland.jpg|Ujundbassein (2014)
Finnish national road 10 in Littoinen.jpg|Rahvahaline mante nomer 10 vl 2008


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnankundan oficialine sait (''kaarina.fi'').
Kalin

**Kalin** () om penzhiden i madaliden puiden heim, läz 160 erikod. Mülüb Adoksanvuiččed-sugukundha.

## Leviganduz
Heimon kazmused oma levitadud Pohjoižes mapoliškon venos vös, mugažo Madagaskaral, Antilan (Kariban) saril i Andiden pautkil.

## Ümbrikirjutand
Erikoiden tobj pala om pil'vesenvastaine i navedib nepsut. Toižiden erikoiden lehtesed lanktas tal'veks vai kahtel vodel, toižed erikod oma igähižvihandad.

Kalin äikerdoičese semniden ištutandal, vihandoil čokvezoil i jürdunuzil kül'goksil. Plod om lumarj rusttan vai mustan mujun, pakuižen mujun harvoin. Plodun üks'jäine lu om ellipsanvuitte päpaloin.

## Kävutand
Ottas erasiden erikoiden ploduid sömäks, zelläks, mugažo kävutadas kor't medicinan metoiš.

Kazvatadas dekorativižeks kazmuseks. Kalinan väll' pol' sadus om alastuz travijoiden satatesile, pidab purskutada penzhid himižil abutusil aigaižel.

## Valitud erikod
* *Viburnum alnifolium* — Lepanlehtesine kalin
* *Viburnum betulifolium* — Koivunlehtesine kalin
* *Viburnum burejaeticum* — Burätine kalin
* *[[Viburnum lantana]]* — heimon tipine erik.
* *Viburnum molle* — Pehmed kalin
* *Viburnum opulus* — Järgeline kalin
* *Viburnum utile* — Ližakaz (Utilitarine) kalin

## Homaičendad
Losino-Petrovskii

**Losino-Petrovskii** () om Venäman lidn Moskvan agjan keskuzpalan päivnouzmas. Se om Losino-Petrovskii-lidnümbrikon administrativižeks keskuseks da üks'jäižeks lidnaks.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1708 kuti nahkoiden ümbriradmižen tegim Venäman armijan täht da žilo senno. Lähine carin pert'kuln Nikol'skoje-Sobakino-žilo ühtištui nahkan Losinai-manufakturan žilonke aigan mändes. Žilon oficialine nimituz oli *Petrovskai ezilidnalaine slabad* (). Tekstiližed fabrikad radaškanziba slabadas ümbri 19. voz'sadan keskespäi, nevondkundaližen aigan ned oliba Mononon harjvillan kombinataks (ühesha tuhazesai radnikoid). Kätihe slabadad radnikžiloks nügüdläiženke nimenke vl 1928. Žilo sai lidnan statusad vn 1951 12. päiväl heinkud.

Losino-Petrovskii šingotase šuukkanghiden fabrikal i holitišiden sferal.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase lidnümbrikon suvipäivnouzmas, Kläz'man oiktal randal, 140 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Moskvhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om kaks'kümne kahesa kilometrad päivlaskmha. Lähembaižed lidnad om Vanh Kupavn kudes kilometras suvhe i Ščolkovo kümnes kilometras päivlaskmha-lodeheze. Lähembaine raudtestancii om *Monino* koumes kilometras suvhe.

## Tobmuz
Lidn oli Ščolkovon rajonan palaks vhesai 1996, sid' erine lidnümbrik-eländpunkt. Vl 2018 ližatihe 17 žilod da küläd lidnümbrikho Ščolkovon rajonaspäi.

## Eläjad

Vl 1939 žilon ristitišt oli 8 454 eläjad, vl 1959 lidnan — 16 688 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 22 550 ristutud, vn 2021 — 29 000 ristitud. Otab koumandest nügüdläižen lidnümbrikon ristitištos vspäi 2021, ende oti pol't. Kaik 25 730 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 91,4 %, uzbekad — 1,7 %, ukrainalaižed — 1,4 %, armenijalaižed — 1,2 %, tadžikalaižed — 1,0 %, toižed rahvahad — 3,3 %.

Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: koume jumalanpertid i časoun'.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kuz' nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 1..6), kaks' keskškolad (nomer 1 i 2), ümbrikon lapsiden sädamižen keskuz, ümbrikon čomamahtoiden škol I.F. Oblikinan nimed, ümbrikon «Olimp»-sportškol.

Ščolkovon kolledžan strukturine alajaguz nomer 7 om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnümbrikon tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''lospet.ru'').
Ibn Sina

**Ibn Sina**, täuz' nimi om **Abu Ali Husein ibn Abdullah ibn al'-Hasan ibn Ali ibn Sina** ( *Abū ‘Alī Husein ibn ‘Abdallāh ibn Sīnā*; sünd. 16. eloku 980 Afšan-žilho Buhar-lidnanno, Samanidoiden valdkund, nüg. Uzbekistan — kol. 18. kezaku 1037 Hamadan-lidnas, Abbasidoiden halifat, nüg. Iran, mavzolei om saudud sihe kauman päl), om tetab kut **Avicenna** Päivlaskmmas, oli keskaigaine persine tedomez', filosof da lekar', päivnouzmaižen aristotelizman ezitai.

Islaman keskaigaižen mail'man kaikiš tetabamb da valatoitai filosof-tedomez', eli islaman šingotesen «kuldaižen aigan».

## Biografii
Mez' oli Samanidoiden emiroiden i Dailemitoiden sultanoiden tanhaližeks lekarikš, radoi vizirikš Hamadanas erasen-se aigan.

Elon jäl'gmäižid vozid (1023−1037) mez' radnikoiči Isfahanas Ala ad-Daula-emiran tanhanno, siš tegihe Ibn Sinale sättujid arvomižid tedoradmižen täht. Hän oli emiran pälekarin i nevojan, oli kaimdajan sodamatkoiš eskai. Ühten mugoman aigan südäikohtun löumai läžund avaižihe Ibn Sinal, lekar' ei voi spravitada ičtaze i koli.

Eziauguižešti tedomez' oli mahapandud Hamadanas lidnan seinänno. Kahesan kun jäl'ghe hänen jändused oliba todud Isfahanha, mahapanihe niid tošti emiran mavzolejas.

## Sädused
Mez' sädi kaik enamba mi 450 tedotöd tedon 29 sarakos, sidä kesken neniš: medicin, filosofii, astronomii, mehanik, himii, geologii, logik, runoišt. Tuliba meihesai vaiše 274 tedotöd, äjad oma kirjutadud runoil.

Koume enciklopedijad oma tedotöiden keskes:
* «Spravitandan kirj» («Kitab al'-Šifa», araban kelel) mülütab neniden sarakoiden tedoid: logik, fizik, biologii, psihologii, geometrii, arifmetik, muzik, astronomii, mugažo metafizik.
* «Tedoinformacijan kirj» («Daniš-name-i-alai», om kirjutadud vll 1024−1037 persijan kelel). Kogoneb nelläs jagusespäi: logik, metafizik, fizik, matematik. Lähtnu kadogehe Matematik-pala om kirjutadud tošti tedomehen Al'-Džuzdžani-openikal.
* «Lekarin tedon alused» (vai *Medicinan alused*, «Kitab al-Kanun fi-t-tibb»), antikaigan lekariden edeskirjutesed oma ümbriratud siš araban medicinan satusiden mödhe. Kätihe kirjad latinan kel'he äi kerdoid.

## Homaičendad
Bod'ug

**Bod'ug** (), vai **Järgeline bod'ug**, om kaks'vozne heinäsine kazmuz Puzuänikoižed-sugukundaspäi, rujohein.

## Leviganduz
Erik libub koumes territorijaspäi: pohjoižhe Evropan 66°-parallelišpäi tobjimalaz, Päivlaskmaine Azii i Kavkaz, Afrikan lodehen Atlas-mägiden pautked. Invazivine erik Sibirin suves i Keskuzazijas, Sahalin-sarel, Pohjoižamerikas, Afrikan päpalas i Avstralijas.

Kazmuz navedib pustolänid, mecanröunoid, teverid, rovid, rujon tacindan sijid.

## Ümbrikirjutand
Bod'ugan jur' om kaid värtmenvuitte. Se sädab jur'lehtesid ezmäižel vodel. Sarakoikaz seikh kazvab pol'tošt metrhasai kahtendel vodel, se om püštoiged, karvakaz, tahkasine. Lancetan forman palakahad lehtesed čereduišoiš, niiden röun om ogakaz. Alahaižed lehtesed oma 15..25 sm pitte, ülähän lühüdamb. Lehtesen pindad oma kattud henoil ogahil.

Änikod oma ruskedvauvhad vai babarmmujun, torvikahad i kaks'suguižed, ühtejiččed formal. Änikused oma puzud-šurud vidhe santimetrhasai, sijadasoiš üksin seikhen ülähäs. Änikoičend jätkustub heinkuspäi sügüz'kuhusai. Plodud oma semniden pit'kahkod puzud 4..5 mm pitte. Semned oma vauktanke pehmdanke hahlanke, küpsnedas heinkus-kül'mkus i letas tulleinke.

## Kävutand
Voib otta sömäks bod'ugan norid vezoid i änikusiden pohjoid. Medenkandai kazmuz.

## Homaičendad
Bronzaig

**Bronzaig** om era arheologijas i aigaližes ristitkundas klassoidenke. Vajehti vas'kaigad, oli edel raudaigad. Eran röunad mail'mas oma 33.-35. voz'sada EME — 13.-11. voz'sada EME. Zavodihe vas'ken i tinan ümbriradmižen paremboičendan jäl'ghe, ned oma bronzan ühthesuladusen palad.

## Pordod
Koumen eran el'genduz (kiviaig, bronzaig i raudaig) oli antikaigan völ, oz., mainitase Rimalaižen imperijan Tit Lukrecii Kar-filosofan töiš. Jagadas bronzaigad koumeks pordoks: aigaline, keskmäine, möhäine.

## Leviganduz
Eran zavodindan naceine tahond om maikopan kul'tur Kavkazan pohjoižes, sid' Mustmeren randad i Indii. Ned tahondad jäiba tegesiden pästandan keskusikš bronzaigan lophusai. Avaitihe bronzan tehmižen mahtust severziš-se sijiš, Suviamerikan šingotez vahvištab sidä ezimeletust. Eziauguine kul'turine pind bronzanke oli 8..10 mln km², lopuline — 40..43 mln km² (Evrazii, Afrikan pohjoine i Suviamerikan päivlaskm). Ku vas'ken i tinan löudmižsijad oliba tetabad tahos, ka bronzaigan šingotesen arvoimižed oliba siš.

Indoevropižed rahvahad toiba bronzan ümbriradmižen mahtusid Evropha, heiden korj i mek sel'gitadas satusekast levigandust. Raudaig zavodihe toižiš tahoiš kiviaigan jäl'ghe ani. Kaiken bronzaigan sädihe, šingotihe i vajehtihe metallurgižid provincijoid.

Bronzaig lopihe kollapsan i sirdandan raudaigannoks 13.-12. voz'sadal EME, rahvahiden kul'turad kadoiba vai vajehtuiba kaikedme Evrazijadme, rahvahiden sirdand jätksihe 10.-8. voz'sadahasai EME. Lähižen Päivnouzmman likund raudaigannoks oli socialižihe murendusihe sidodud, imperijad i äjad lidnad oliba muretud kaikeks aigaks. Bronzaig hätkestui kel'toiden territorijal Atlantižes Evropas.

## Arhitektur
Sidodud hengeližihe kacegihe monumentaline arhitektur enambištui bronzaigan. Letihe megalitižid sauvusid, ned oliba rodun ühtmuden simvolaks.

## Homaičendad
Drezn

**Drezn** () om Venäman lidn Moskvan agjan päivnouzmas. Mülüb Orehovo-Zujevon lidnümbrikho, sen kaikiš penemb lidn nelläspäi.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1897 kuti žilo udenno kezerdusen da kanghiden fabrikanno. Se sai lidnan statusad vn 1940 7. päiväl redukud.

Drezn šingotase kazmuzhonuzižandusel i tekstiližel fabrikal.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase lidnümbrikon päivlaskmas, Drezn-jogen oiktal randal ( 33 km pitte, ende *Дроздна*, Kläz'man oiged ližajogi), 123 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Moskvhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om seičemekümne kilometrad päivlaskmha. Lähembaižed lidnad (orhal i teidme) oma Orehovo-Zujevo kümnes kilometras pohjoižpäivnouzmha, Likino-Dulövo 10 km suvipäivnouzmha, Pavlovskii Posad 15 km päivlaskmha.

*Drezn*-raudtestancii radab lidnan pohjoižes «Moskv (Kurskan päraudtestancii) — Vladimir»-keskustal vspäi 1861.

## Eläjad
Vl 1939 žilon ristitišt oli 11 295 eläjad, vl 1959 lidnan — 11 530 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 11 820 ristutud, rajonan (nüg. lidnümbrik) viž procentad, vn 2021 lidnan — 12 295 ristitud. Kaik 11 638 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 13 047 eläjad vl 1989.

Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 94,6 %, ukrainalaižed — 1,2 %, moldovalaižed — 1,1 %, toižed rahvahad — 3,1 %.

Ortodoksižen hristanuskondan Eläban Eziauguižen Stroican jumalanpert' (om saudud vll 1849−1887) udessündutase lidnas, mugažo Paraskeva-moknikan jumalanpert' (om saudud vll 1990−2000) om avaitud lähižes Gorbačih-küläs ani suvipäivnouzmha lidnaspäi Dreznan avtoümbärtenno.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma nell' nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 2, 3, 4, 37), keskškol nomer 1, gimnazii, ehtal'ne škol, čomamahtoiden škol, ümbrikon «Feniks»-sportškolan palakund.

Socialiž-tehnologižen tehnikuman (Orehovo-Zujevo) alajaguz om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Drezna administration.jpg|Lidnan ohjastusen pert' (2010)
Drezna Paraskeva Pyatnitsa church.jpg|Paraskeva-moknikan jumalanpert' lähižes Gorbačih-küläs, vn 2010 nägu
Drezna factory.jpg|Tekstiližen fabrikan üks' sauvusišpäi vl 2010
Drezna lyceum.jpg|Profškol (2010)
Drezna railway station (Moscow region, Russia).jpg|*Drezn*-raudtestancii vl 2018


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnümbrikon tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''ozmo.ru''). 
* Lidnan informacine sait (''drezna.ru'').
Golicino

**Golicino** () om Venäman lidn Moskvan agjan keskuzpalan päivlaskmas. Mülüb Odincovon lidnümbrikho (edel vn 2019 vilukud — rajonha), sen kaikiš penemb lidn nelläspäi.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1870 kuti raudtestancii udel «Moskv — Smolensk»-keskustal da žilo senno — *Golicinan lidnut* (). Nimitihe Golicinad-heimon lähižen usadiban mödhe. Šingotihe suriden puzuiden (mastn'oiden) pletindal tegimišton täht i umoiden kezaküläpertidenke möndal. Edel Tošt mail'mansodad hebonvodindan institut radoi žilos (sirtihe Iževskha vl 1954), sid' keramikan tegim i pähižiden fabrik. Žilo sai lidnan statusad vn 2004 9. päiväl sügüz'kud.

Golicino šingotase savičun i krepindapakuden tegimel, lindfermiden mašiništon tegimel, avtoteiden sauvondan edheotandal i instrumentan pästandal, mugažo lebutahoks (om severt-se adivpertid puištonke i aktivižen lebun keskusid).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase lidnümbrikon keskuzpalan suves, Väzömk-jogen hural randal tobjimalaz ( 20 km pitte, Moskvan oiged ližajogi), 180 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kaks' padoseinäd om saudud jogel, ned sätas uitoid.

Matkad Moskvhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om koumekümne kilometrad pohjoižpäivnouzmha, lidnümbrikon Odincovo-keskushesai om 20 km pohjoižpäivnouzmha. Lähembaine lidn om Krasnoznamensk (SATÜ) ühtes kilometras suvipäivnouzmha.

*Golicino*-raudtestancii radab lidnan pohjoižes «Moskv (Vaugedvenäman päraudtestancii) — Smolensk»-keskustal vspäi 1870. «Vaugedvenäma»-avtote (M1-trass) om lidnan suviröunaks. Moskvan agjan pen' rengazavtote (A107-trass) mäneb lidnan päivnouzmas.

## Eläjad
Vl 1939 žilon ristitišt oli 7 853 eläjad, vl 1959 — 11 503 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 17 593 ristutud, rajonan (nüg. lidnümbrik) viž procentad, vn 2021 — 22 733 ristitud. Kaik 17 660 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 23 315 eläjad vl 1989 i 22 908 eläjad vl 2023.

Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 93,0 %, ukrainalaižed — 2,6 %, toižed rahvahad — 4,4 %.

Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma saudud lidnas vspäi 2000: koume jumalanpertid i časoun'.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma koume päivkodid (nomer 20, 36, 62), kaks' keskškolad (nomer 1 i 2), kul'turan da joudan keskuz.

Golicinon röunmaveren institut om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks, se mülüb Venäman FVR:an strukturha.

## Galerei

Golitsyno, Moscow Oblast, Russia - panoramio (6).jpg|Lidnan ühthine nägu Golicinon röunmaveren institutanke (2015)
Golitsino - Memorial.jpg|Memorial lidnan pölištunuziden sodamehiden muštoks (2012)
House of Writers Golitsyno 2730.jpg|Kirjutajiden pert' (2015)
RZD Golitsino station (38909217802).jpg|*Golicino*-raudtestancii vl 2011


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnümbrikon tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''odin.ru''). 
* Lidnan informacine sait (''golitsyno.info'').
Zvenigorod

**Zvenigorod** () om Venäman lidn Moskvan agjan keskuzpalan päivlaskmas. Mülüb Odincovon lidnümbrikho, sen kahtenz' lidn nelläspäi eläjiden lugun mödhe, edel vn 2019 vilukud oli erižeks lidnümbrikoks.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud läz 1152. vot, mainitase kirjutadud purtkiš vspäi 1339. Moskvan Zvenigorod oli varmitadud lidn (Kremlin pudotez om kaičenus), Zvenigorodan ruhtinazkundan keskuz vll 1339−1492. Sai makundan lidnan oficiališt statusad vl 1781. Toižen mail'mansodan aigan lidn ei olend okkupiruidud nacistižen Germanijan sodavägil, no hö tuliba lidnannoks vn 1941 lopus. Mülütihe lähižid žiloid lidnha vl 2003.

Zvenigorod šingotase turizmal, lebutahoks, kancelärižtavaroiden pästandal, sömtegimištol.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase lidnümbrikon keskuzpalas, Moskv-jogen molembil randoil, 150 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Moskvan rengazavtotehesai om koumekümne kilometrad päivnouzmha, lidnümbrikon Odincovo-keskushesai om 25 km päivnouzmha. Röunatab Moskv-lidnan palanke päivnouzmas. Toižed lähembaižed lidnad oma Golicino i Krasnoznamensk 17 km suvhe.

Passažirine *Zvenigorod*-raudtestancii radab lidnan suves sarakon lopus Golicinospäi vspäi 1925. Moskvan agjan pen' rengazavtote (A107-trass) ümbärdab lidnad. Moskvan agjan suren rengazraudten koume platformad ratas lidnan päivlaskmaižel röunal.

## Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 6 272 eläjad, vl 1959 — 8 842 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 16 395 ristutud, rajonan (nüg. lidnümbrik) viž procentad, vn 2021 — 35 842 ristitud. Kaik 21 948 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 91,5 %, ukrainalaižed — 1,7 %, armenijalaižed — 1,1 %, toižed rahvahad — 5,7 %.

Ortodoksižen hristanuskondan kahesatoštkümne pühäpertid oma kaičenus da saudud lidnas: Savvino-Storoževskii jumalankodi (seičeme pühäpertid), Jumalanmaman Emäganpäivän päjumalanpert', ühesa jumalanpertid i časoun'.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma seičeme nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 1..7), koume keskškolad (nomer 1..3), ortodoksižen hristanuskondan gimnazii, lapsiden sädamižen pert', muzikškol S. I. Taneevan nimed, lapsiden gimnastikan *Kuznečik*-keskuz («Koskhaine»), äifunkcionaline *Orlönok*-školsportkompleks («Orlut»).

Professionaližen opendusen aluzkundad oma Zvenigorodan finansiž-ekonomine kolledž, Olimpižen rezervan škol-tehnikum nomer 2 i Krasnogorskan kolledžan Zvenigorodan filial.

## Galerei

Cityhouse-zvenigorod.jpg|Lidnan tobmuden pert' (2007)
Savvino-Storozhevsky Monastery - panoramio.jpg|Savvino-Storoževskii jumalankodi, vn 2011 nägu
Moskvariver-zvenigorod.jpg|Moskv-jogi lidnas (2007)
Zvenigorod, Moscow Oblast, Russia - panoramio (4).jpg|Lübov' Orlovan kul'turkeskuz (2015)
Вокзал в Звенигороде (2020).jpg|*Zvenigorod*-päraudtestancijan sauvuz vl 2020


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnümbrikon tobmuden oficialine sait (''odin.ru''). 
* Lidnan territorialižen ohjanduzkundan sait (''zvenigorod.ru'').
Vauged sihlaine

**Vauged sihlaine** () om äivozne heinäsine kazmuz *[[Lamiaceae]]*-sugukundaspäi. Kazmusen irdnägu om sihlaižen (*Urtica*) pojav, no ei voi sihlištadas, ka ei ole satatajid ogahid.

## Leviganduz
Kazvab Evropas i Azijas (päiči Indijan suvipalas i Indokitain pol'sares) venon klimatan zonas. Om levitadud kaikedme Venämadme.

Navedib pimitadud sijid vanoiden randoidme täizöiženke nepsudenke. Sädab žomid. Kazvab rujoheinäks saduiš, linmaiš, irdoidme, aidveridme i varaaitoidenno, harvemba penzhištos da mecas.

## Ümbrikirjutand
Jurišt om ujelii. Seikh om püštoiged, oleskeleb 170 santimetrhasai kortte. Lehtesed kazdas paroil. Kaik kazmuz om kattud pehmdoil penil ogahil.

Vauktad änikod kazdas ülälehtesiden kaimloiš, renghaks 6..14 änikod kerdalaz. Änikoičeb kaiken vegetacijan pordod (sulaku — reduku). Plodud küpsnedas kezakuspäi sügüz'tal'vhesai. Plod om cenobii — palakaz, kogoneb nelläs pähkmenvuiččes palaspäi.

## Kävutand
Ottas vauktan šihlaižen lehtesid i änikoid zell'torhudeks, vaumitadas spravitajid unotesid. Tervehtadas satatesid, nahkan läžundoid, verenjoksmusid, kuziburakon i südäimuniden-sirguiden läžundoid.

Kazvatadas dekorativižeks kazmuseks. Medenkandai, andab äi vauvast nektarad i heid'omad, no nektaran süvä sijaduz vitkostab mezjäižiden radod. Voib otta norid lehtesid sötkeks, ku nuž — ka sömäks-ki.

## Homaičendad
Kehr

**Kehr** () om lidn Estinman pohjoižes. Mülüb Harju-makundha, Anijan volostin keskuz.

## Istorii
Kehr-külä (nüg. 1 km pohjoižhe lidnaspäi) mainitase ezmäižen kerdan vl 1241 *Hanaegus*-nimitusenke. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vll 1620−1630 kuti Kehr-kezakülä (), sen puine sauvuz om kaičenus. Kätihe radnikžiloks vl 1945. Kehr sai lidnan statusad vl 1993 i vhesai 2002 oli erižeks municipalitetaks.

Kehr šingotase cellülozbumagaižel kombinatal, se radab vspäi 1938. Elektrostancijan sauvond planiruiše.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase makundan päivnouzmas, Jägal-jogen keskjoksmusen hural randal tobjimalaz ( 98 km pitte, lidnas *Kehra jõgi*, lankteb Suomen lahthe), 53 m korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Tallidnan röunhasai om 25 km päivlaskmha orhal, keskushesai — 43 km lodeheze avtotedme, 39 km (vai 36 minutad) raudtedme.

Raudtestancii om olmas lidnan keskuzpalas «Tallidn — Narv»-keskustal vspäi 1876. «Tallidn — Narv»-avtote mäneb 12 km pohjoižhe lidnaspäi.

## Eläjad
Vn 2011 Estinman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 2 889 ristitud, 53,0% heišpäi oma estilaižed, 34,8% — venänikad, 12,2% — toižed rahvahad. Vn 2020 augotišes kaik 6 217 ristitud elihe volostiš 532,91 km² pindal.

## Galerei

Anija vallavalitsus.IMG 20190904 160417.jpg|Anijan volostin tobmuden pert'
Kehra tselluloositehas talvel.JPG|Cellülozbumagaine kombinatvl 2010
Kehra Gümnaasium.JPG|Lidnan gimnazii(2010)
Kehra jaama perroonid.jpg|Kehr-raudtestancijan perron


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Volostin tobmuden oficialine sait (''anija.kovtp.ee'').
Verblüdankarang

**Verblüdankarang** () om heinäsižiden kazmusiden heim Bobanvuiččed-sugukundaspäi. Elonform om ogakaz pol'penzhaine, harvemb äivozne heinäsine kazmuz.

## Leviganduz
Kazvab Päivnouzmaižen Evropan suves, Sibiriš, Keskuzazijas, Kavkazan pautkil.

Navedib kuivid stepid, letetazangištoid i pol'letetazangištoid savikonke da šebnänke. Kazvab pidust' jogiden i kanaliden randoid, pustolänil i kezandmail.

## Ümbrikirjutand
Jur' om pit'k 20 metrhasai, sarakoičese süvüdel. Barboikahad seikhed oma pudunuded alapalas, 30..100 sm kortte. Lehtesed oma pit'kačud kogonaižed 1..2 sm pitte, čereduišoiš. Ogahad oma ezibarbad 2..3 sm pitte, kazdas lehtesiden kaimloišpäi.

Kaik om 3..8 änikod kazmusel, ned oma rusttad vai ruskedvauvhad mujul. Änikoičeb semendkuspäi sügüz'tal'vhesai. Plodud küpsnedas heinkuspäi. Nell'-viž sement paugus.

## Kävutand
Kaik erikod oma sötmižkazmused, znamasižed letkiš. Hein ottase zell'torhudeks, sidä kesken bakterijanvastaižeks, ottas jurid i ploduid harvemb. Sadas südäivet noriš lehtesišpäi, kuivatas heinäd, tehtas unotest i keitvet. Spravitadas lujad rügišt.

Kogotas sahardunuzid eritusid räkän aigan sömäks («mann») da zelläks Iranas i Afganistanas.

## Erikod
Heim kogoneb kudes erikospäi:
* *Alhagi canescens* — Hahk verblüdankarang
* *Alhagi kirghisorum* — Kirgizine verblüdankarang
* *Alhagi maurorum* vai *Alhagi graecorum*
* *Alhagi nepalensis*
* *Alhagi pseudalhagi* — Järgeline verblüdankarang
* *Alhagi sparsifolia* — Harvlehtesine verblüdankarang

## Homaičendad
Peresvet (lidn)

**Peresvet** () om Venäman lidn Moskvan agjan pohjoižes. Mülüb Sergijev Posadan lidnümbrikho (edel vn 2019 sulakud — rajonha), sen koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe nelläspäi.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1948 kuti *Novostroik*-radnikžilo ( «uz' eländsija») kuti raketižkosmižen tehnikan poligon. Lugetihe sidä Krasnozavodsk-lidnan mikrorajonaks vhesai 2000. Erištuihe *Novostroik*-radnikžilod vl 2000 i panihe lidnaks nügüdläiženke nimitusenke Kulikovon toran Aleksandr Peresvet-vägimehen mödhe.

Peresvet šingotase raketižkosmižen tegimišton tedokeskusel (kosmostehnikan kodvindad), sauvondmaterialiden pästandal (teraztorved, stekloplastiktorved, pompstancijad), gaz- i lämbituzmašiništon edheotandal. Biatlonan suks'kompleks om saudud koverikahal rel'jefal.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase lidnümbrikon keskuzpalan päivnouzmas, Kunj-jogen randal (, amuine *Куньема* 46 km pitte, Dubnan hura ližajogi), 230 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Vladimiran agjhasai om kümne kilometrad päivnouzmha. Matkad Moskvhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om 77 km suvipäivlaskmha-suvhe, lidnümbrikon Sergijev Posad-keskushesai om 12 km suvipäivlaskmha-suvhe. Lähembaine lidn om Krasnozavodsk koumes kilometras pohjoižpäivnouzmha.

«Holmogori»-avtote (M8-trass) mäneb koumes kilometras päivlaskmha lidnaspäi.

## Eläjad
Vl 2001 lidnan ristitišt oli 14 500 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 14 147 ristutud, rajonan (nüg. lidnümbrik) kuz' procentad, vn 2021 — 11 752 ristitud. Kaik 13 756 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli läz 14 700 eläjad vll 2002−2007 (14 719 rist. vl 2002).

Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 94,5 %, ukrainalaižed — 2,3 %, toižed rahvahad — 3,2 %.

Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma saudud lidnas: Jumalanmaman Iverižen jumalaižen pühäpert' i Joann-sodamehen jumalanpert'.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma viž päivkodid, kaks' keskškolad (nomer 5 i 8), muzikškol nomer 4, čomamahtoiden *Garmonija*-škol, hihtandškol Aleksandr Legkovan nimed.

Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš, ende Sergijev Posadan radiomehanine tehnikum oli lidnas.

## Galerei

Площадь им.Пухова.jpg|Torg Puhovan nimed (2022)
Peresvet School.jpg|Lidnan škol (2010)
ДК Космос города Пересвет - panoramio.jpg|Lidnan «Kosmos»-kul'turkeskuz (vn 2012 olend)
Музей Королёва в Пересвете.jpg|Nacionaline raketkosmižen tehnikan muzei Sergei Korolövan nimed vl 2022


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnümbrikon tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''sergiev-posad.net''). 
* Lidnan da enččen lidnankundan informacine sait (''grad-peresvet.ru''). 
* Toine informacine sait lidnas (''peresvet-gorod.ru'').
Krosbi Bing

**Garri (Harri) Lillis «Bing» Krosbi** (, sünd. 3. semendku 1903, Takom, Vašington-štat, AÜV — kol. 14. sulaku 1977, Madrid, Ispanii) oli amerikalaine pajatai da akt'or. Hän om 20. voz'sadan popmuzikan üks' kaikiš satusekahambiš edestajišpäi kommertižikš. Edesti hüväl bariton-änel, pajati anglijan kelel džaz-stiliš. Kar'jer jätksi vspäi 1926 surmhasai.

Kaikiš enamba kirjutadud artist istorijas, enamba kaht tuhad kommertižid änetusid, radioänetoitandan šingotai. Kaik 41 pajod saihe ühtent sijad valdkundan muzikčartas. Krosbin tetabad pajod oma «White Christmas» («Vauktad Raštvad») i «In the Cool, Cool, Cool of the Evening» («Kauktal, rainhel i vilukhol ehtal»). Edesti rolid läz 50 fil'miš. Anttihe vn 1944 «Oskar»-premijad «Mända ičeze tel»-fil'man O'Molli-papin rolin edestamižes.

Pajatai oli nainu kaks' kerdad. Ezmäine ak oli Diksi Li-aktris, sünduti Krosbile nell' poigad. Nai kahtendel kerdal, Ketrin Grant-aktris oli hänen ak i kändihe koumen lapsen mamaks: Harri- i Natanjel'-poigad, Meri Frensis-tütär. Bing Krosbi koli südäikeran kurospäi gol'fvändan aigan, navedi vinad.

## Homaičendad
Kaliningrad (znamoičendad)

**Kaliningrad** voib znamoita:
* Kaliningrad — Venäman lidn da port Baltijan meren randal, Kaliningradan agjan keskuz.
* *Kaliningrad* — Venäman Korolöv-lidnan nimituz vll 1938−1996, Moskvan ezilidn.
Vik (kazmusen erik)

**Vik** () om üks'vozne vai kaks'vozne heinäsine kazmuz Bobanvuiččed-sugukundaspäi. Se om Vik-heimon tipine erik.

Londuseline areal om Evrop, Keskuzazii, Lähine Päivnouzmma i Kavkaz, Pohjoine Afrik.

## Ümbrikirjutand
Kazmuz oleskeleb 20..80 sm kortte. Seikh voib olda püštoiged vai libui, sarakoičese vai ei. Lehtesed mülütadas 3..8 parad i lopišoiš tabadandragoil.

Vik änikoičeb semendkus-heinkus, andab ploduid kezakuspäi. Änikod kazdas lehtesiden kaimloiš üksin vai paral, 20..26 mm surtte. Änikon muju om ruskedvauvhaiž-lilaine. Plod om burvauvhad bobad-paugud 6 santimetrhasai pitte. Šurunvuiččed semned oma erazvuiččed mujul, 3..5 mm surtte, 4..10 sement paugus.

## Kävutand
Semetas sötekazmuseks i äikerdoičemha (samha semnid). Siderat. Mezjäižed keratas sel'ktad met vikan nituišpäi. Neolitan ristitud kävutihe vikan heinäd sömäks.

Heinän sur' lugumär om toksine erasile kabjživatoile, voib kucta umbaidust, kohtukaz lehm voib tactä poigašt, ka tariž ližata toižid heinid sötkehe.

## Alaerikod
Lugetas nell' alaerikod:
* *Vicia sativa* subsp. *cordata*
* *Vicia sativa* subsp. *nigra* — kaidlehtesine vik
* *Vicia sativa* subsp. *sativa*
* *Vicia sativa* subsp. *segetalis* (erasti mülütadas *nigra*-alaerikho)

## Homaičendad
Anarhizm

**Anarhizm** ( *anarhia* «tobmudetomuz», «pämehištotomuz» sen-žo kelen sanoišpäi: ἀν *an* «sita» i ἄρχή *arhe* «aug; pämehišt; tobmuz») om üks' ideologijoišpäi, kacegiden sistemiden rivi. Niiden kacegiden alused oma ristitun joudjuz, ohjandusen tarbhaižusen eidand, ristitun tobmuden toižen ristitun päl olmatomuz.

## Kacegiden sistem
Anarhistad oma ičeohjandusen poles radinsijas da eländtahos, heiden ideal om mehiden ripmatomiden suimiden sistem. Anarhiikund om mugomiden suimiden ičetahtoine konfederacii. Ristitun alištusen tarbhaižuz toižen ristitun tobmudele eidase, mugažo ristituiden privilegijoiden polhe kundaližes processas. Valdkundaližen alištusen miččed taht mehanizmad vajehtasoiš individoiden joudjaližil ühthižtöil. Kundaližiden kosketusiden alused, anarhijan polenpidajiden melen mödhe, oma kaikuččen ühtnijan personaline mel'hetartuz, ičetahtol'ne hökkähtuz, vastusenpidand.

Ideologii ezimeletab ümbrikirjutadud kundan sädandan teid, sidä kesken politižen tobmuden tarbhaižusen, paukradon, naimiželon i živatvodindan likvidacii. Anarhizman kundan ozutesed oma erased profühtnendad, erižed kommunad, politižed likundad, organizacijad i pästandkodid.

## Toižendad
* Individualistine anarhizm (egoizm, amerikaine vero)
* Mütüelizm (ekonomine individualizm)
* Socialine anarhizm (kollektivistine, anarhokommunizm, anarhosindikalizm)
* Anarhizm ližoita (kut ünäine joksmuz ühthižel alusel)
* Postklassine anarhizm (anarhokapitalizm, anarhofeminizm, anarhoprimitivizm, kvir-anarhizm)

Anarhizman toižendad erištudas neniš pätemoiš: privatine ičezkaluišt, torguzkosketused, etnine (nacionaline) küzund.

## Augotižlibund
Ezmäižed anarhizman idejad libuihe amuižgrekan (sofizman Antifont i kinikoiden Diogen Sinopalaine) i amuižkitajan (daosizman Lao-czi, Čžuan-czi) filosofižiš školoišpäi. Nügüd'aigaine anarhizm libui Vauktustusen aigan sur'il'man i religijan meliden čuradusišpäi, sen paloin Žan-Žak Russon argumentacijaspäi, hänen melišpäi joudjudes da morališ.

Anglijalaine Uil'jam Godvin-kirjutai (1756−1836) tegihe nügüd'aigaižen anarhizman ezmäižen teoretikan, hän šingoti idejoid, kudambid panihe nügüd'aigaižen anarhižen melen alushe.

## Homaičendad