open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pedai

**Pedai** (), paginoiš **Pihk** (mž. kavag'kor'b vai ruga) i **Hong** (kuiv pedai) om kavag'puiden heim Pedaižed-sugukundaspäi. Kaik om läz 130 erikod mail'mas. Om kaks' alaheimod: *Pinus* i *Strobus*.

## Levigandmižavaruz
Heimon kazmused oma levitadud avaros (voib rindatada lehtkuzenke), no Pohjoižen mapoliškon londuses vaiše, ekvatoralpäi Arktikan polärantagaižihe regionoihesai. Pedai sädab mecoid, no voib kazda üks'jäižen-ki. Subtropikoišpäi ekvatorhasai om pedaimecoid mägitahondoiš tobjimalaz. Pohjoižemb om pedajikoid tazangištoil i mägipautkil. Om ištutadud kazmusid introduciruidud erikoišpäi Avstralijas i Udes Zelandijas (Suvine mapolišk).

Pedai om vauktusennavedii kazmuz, i navedib letemad. Pindaline jur'sistem laskeb pedajale kazda plodutomil mahusil, oz., kall'oil, kudambil toižile puile ei voi sijatas. Pedajan pud voidas säta järghižid mecoid i segoitadud kuzen erikoidenke kavag'mecoid. Soil pedajad kazdas pahoin, vitkos lujas, jädas penikš äi vot. Kabjživatoiden paimnend telustab tahondan otandale pedajil.

Kaik om 16 heimon mecerikod i 73 introduciruidud erikod Venäman territorijal.

## Ümbrikirjutand
Pu om igähižvihand, täuz' rugad. Jagadas kavag'negloiden lugun polhe vezas: kaks', koume i viž. Lehtesed-neglad oma viž..ühesa santimetrad pitte. Barboiden i oksiden tüvil ei olele kavaged kuzen barboišpäi erineden. Kaik juirišt sijadase mahusen pindanno, jured oleldas 20 metrhasai pitte.

## Kävutand
Ottas kävutamižhe pumaterialaks levedali: kogonaižed parded, tehmaha lahkoid, laivoiden i lendimiden paloikš, torhuz cellülozbumagaižen tegimišton täht, kaivuztüged, pakuitez. Kogotas rugad vodes-toižes edel mecan pilindad, sadas sišpäi torhut himižen tegimišton täht: jögot', skipidar i kanifol'. Kavag', urbad, ruga, jögot' i efirvoi mändas zelläks. Möuvhan šoid kävutase vanilinan tehmižen täht. Jartal' om amuine kividunu ruga.

Venämas pedaimec andab pumaterialan koumandeshesai i pilindmaterialiden polehesai. Ištutadas erasiden-se erikoiden kazmusid dekorativižikš.

## Pedajaha sidodud vepsän tärtused
* *Hong* — kuiv pedai.
* *Hongišt, hongžom* — hongasine mec.
* *Mänd* — pedajan pind vai pedajišt sos.
* *Pedajik, pedajišt, pedaižom* — pedajine mec.
* *Pind* — hongasine brusut, kudambaspäi porotadas puzulahkoid.
* *Solätik* — mectunu pedajil soröun.
* *Somändik* — so pedajidenke.

## Pedajha sidodud vepsän muštatišed da ozoitesed
### Muštatišed

* *Kodi — kor'bes, pert' — pedajas, luzikad — luhtas.* (kenel ei ole nimidä)
* *Pedai pit'k om, a oksad lühüdad.* (ei kaik ole kebn)

### Ozoitez

* Mecas koume mechašt, kezal i tal'vel ühted sädod. (hong, kuz' da kadag)


## Homaičendad
Vahtar'

**Vahtar' ** (), paginoiš **vahker** mugažo, om lehtpuiden heim, mülüb Sapindusižed-sugukundha. Enamba 160 erikod om olmas heimos.

## Kazvandan tahondad
Kazvab Evropas, Pohjoižamerikas, Kavkazal, Keskuzližes, Suvižes (mägirajoniš tobjimalaz) i Päivnouzmaižes Azijas. Om igähižvihandoid erikoid-ki Keskmeren randpolel da Suviazijas.

## Ümbrikirjutand
Pud sadas 10..40 metrhasai kortte. Erased penzhad mülüdas heimho, hö kazdas 5..10 metrhasai kortusen mödhe. Änikod oleldas rusttoil, oranžmujul, pakuižil da vihandoil, kuti lehthed-ki sügüzel. Om 3% saharad vahtaren südäivedes keskmäral.

Nene nell' erikod kazdas Venäman evropižes palas:
* *Acer tataricum* L. — Tatarine vahtar'
* *Acer pseudoplatanus* L. — Vauged vahtar'
* *Acer campestre* L.
* *Acer platanoides* L. (pohjoižhe 62° levedushesai)

## Kävutand
Ottas kävutamižhe dekoriruimha irdoid da puištoid, bonsaikš, pumaterialaks, bumagan tehmižes, medenkandajaks kazmuseks. Sadas saharad da siropad Kanadan erikoiden südäivedespäi (4% saharad). AÜV:oiden armii kävuti 26-kilogrammišt bombad vahtaren semnidenke päkomponentaks Toižen mail'man sodan aigan.

## Homaičendad
Vačjärv

**Vačjärv** () om reskveden järv Süvär'-jogen oiktal randpolel, Venäman evropižen palan lodehpoles, Leningradan agjan Kos'kenaluižen rajonas.

Järv om 10 km pitte i 3 km levette. Sen pind saridenke om 17 km². Järven bassein — 104,4 km².
Kipinä

«**Kipinä**» (vepsän nimituz om *Kibin*) om vepsänkel'ne, suomenkel'ne da karjalankel'ne (kaks' paginad) Karjalan Tazovaldkundan lapsenaiglehtez. Lähtleb kerdan kus Petroskoin Periodika-pästandkodiš.

Aiglehtez tundištoitab lugijoid suomalaiž-ugrilaižiden rahvahiden istorijanke i veroidenke. Siš om Karjalan uziden i amuižiden kirjutajiden sädusid, mastarklassoid, kirjutusid tegendoiden täht.

## Istorii
Ezmäižed pästandad oliba Leningradas vl 1932. Pästand om udessündutadud Petroskoihe vn 1986 elokus karjalaižen Jaakko Rugoev-kirjutajan taričendan mödhe.

Vspäi 2011 aiglehtez lähtleb nügüdläižes formatas: erižel kelel, joga kelel nell' kerdad vodes. Kaik om 24 lehtpol't suomenkel'žes i vepsänkel'žes pästandoiš, 32 lehtpol't ičenaižkarjalan i livvin paginoil (kelil). Aiglehtesen redaktoroiden kund sai Karjalan pämehen Sampo-premijad vl 2015 eriližes panendas tazovaldkundan rahvahankul'turan kaičendas da šingoteses.

## Päredaktorad
Nügüdläine päredaktor om Oksana Čurigina. Edeližed päredaktorad:
* Jurje Karppanen (1932, aiglehtesen ezmäine redaktor)
* Viktor Husu
* Galina Lettieva
* Viktor Paaso
* Nina Rugoeva (1994−1997)
* Irina Kurilo (1997−2004)
* Jekaterina Zaharova
* Elina Bürkland (2005−2010)
* Natal'ja Denisova
* Jana Filimonkova.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Aiglehtesen lehtpoled ''omamedia.ru''-saital.
Süvären Aleksandr

**Süvären Aleksandr (Amos)** vai **Aleksandr Süvärilaine** (; sünd. 1448, Sermaks, Venäma — kol. 30. eloku 1533, Aleksandriž-Süvären jumalankodi, Venäma) oli Venäman ortodoksine pühämez', igumen. Vepsläine. Om kanoniziruidud vl 1547.

Mušt tegese 17. (30.) sulakud i 30. päiväl elokud (12. sügüz'kud).

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Aleksandr Süvärilaine da hänen jumalankodi ''elupuu.org''-saital, mugažo venäkelel.
Kabul

**Kabul** (puštu i dari: *کابل*, puštu [kɑˈbəl], dari [kɑːˈbʊl]) om Afganistanan pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om Kabulan agjan administrativine keskuz mugažo.

## Istorii
1. voz'tuhal EME lidn mainitase *Kubha*-nimenke Rigvedas («idealine sija elämhä mägil») i Avestas. Ahemenidoiden aigan nimitihe lidnad jo *Kabura:ks*, se kändihe zoroastrizman, buddizman i induizman kul'turižeks keskuseks.

Kabulan legaline ižanduz šingotase šlibakoiden tehmižel, meblin, kanghiden i saharan pästandal, torguindal.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan päivnouzmas, ühtennimižen Kabul-jogen randoil (460 km pitte, Indan oiged ližajogi), 1791 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Klimat om kontinentaline pol'kuiv korktoiden mägiden. Voden keskmäine lämuz om +12,1 C°, kezakun-elokun +22,8..+25 C°, tal'vkun-uhokun −2,3..+0,6 C°. Ekstremumad oma −25,5 C° (viluku) i +37,8 C° (heinku). Kezaaigan minimum om +3,1 C° (kezaku), tal'vaigain maksimum om +20,4 C° (tal'vku). Paneb sadegid 312 mm vodes, enamba uhokus-sulakus (60..72 mm kus), kuiv sezon oleskeleb kezakus-redukus (14 mm kus). Ei olele haloid semendkus-sügüz'kus. Lämuz vajehtase päiveses 10..15 C° röunoiš voden joga päiväl, se om lidnan klimatan eriližuz.

## Tobmuz
Lidnan pämez' paneb radnikusele 22 nomeruidud rajonan (*nāhia*) pämehid.

Edeližed lidnan pämehed (merad) oma Mohammad Daud Sultanzoi (sulaku 2020 — eloku 2021, *Mohammad Daoud Sultanzoy*), Šohib Rahim (velgusentäutai, reduku 2018 — uhoku 2019, *Shoaib Rahim*), Mohammad Junus Nauandiš (viluku 2010 — tal'vku 2014, *Muhammad Yunus Nawandish*).

## Eläjad
Vl 2006 lidnan eläjiden lugu oli 615 900 ristitud. Vl 2011 läz koumed millionad ristituid elihe ezilidnoidenke. Vl 2012 oficialine lidnan ristitišt oli 3 289 000 eläjid. Kaik 4 635 000 eläjad oli lidnas vl 2015. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Valdkundan ristitišt pageni pälidnha sodategendoiden tagut Afganistanan toižiš paloiš.

Rahvahad (2012): tadžikalaižed — 45 % (sunnitad, darikel'žed), hazarijalaižed — 25 % (šijitad), puštunad — 25 %, uzbekad — 4 %, toižed rahvahad — 1 % (sikhad, induistad, pagištas ičeze indoarižil kelil).

Religijan mödhe läz kaik ristitišt om uskojad i islaman polenpidajad: sunnitad — 75 %, šijitad — läz 25 %. Om hristanuskojiden i induistoiden penid kundoid mugažo.

Kaik 44 universitetad i institutad i 41 üläopendusen škol oma avaitud Kabulas da sen agjas.

## Transport
Avtobusad, kiruhavtobusad i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Ei ole raudteid i elektrotransportad.

Rahvahidenkeskeine civiline *Kabul*-lendimport (*KBL / OAKB*, 100 tuh. passažiroid vl 2010, vll 2014−2021 oli Hamid Karzain nimed i sen ližaks sodaznamoičendanke) sijadase vides kilometras pohjoižpäivnouzmha lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Keskuzazijan i Keskmäižen Päivnouzmman maihe, Turkanmaha, Delihe, Moskvha, Urumčihe i Frankfurtha Mainal, mugažo Afganistanadme.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Kabul-lidnan oficialine sait (''km.gov.af'').
Puštu

**Puštu** (ičeze nimituz: *پښتو* [paʂto:], [paxto:], [pa:çte:]) om üks' indoevropižiš kelišpäi.

Puštu-kel' om Afganistanan ühteks kahtes valdkundkelespäi. Regionaline kel' Pakistanan severziš-se agjoiš.

Pagižijoiden ühthine lugu om 40-50 millionad ristituid.

## Homaičendad
Dari

**Dari** (ičeze nimituz: *دری* [dæˈɾiː]) om persijan kelen dialekt; Afganistanan ühteks kahtes valdkundkelespäi. Pagižijoiden lugu om läz 15 millionad ristituid.
Karzai Hamid

**Hamid Karzai** (; sünd. 24. tal'vku 1957, Karz, Afganistan) om ranu Afganistanan 12. prezidentan (07.12.2004 — 29.09.2014). Edel sidä radoi prezidentan velgusentäutajan (22.12.2001-dataspäi).

## Homaičendad
Nauandiš Mohammad Junus

**Mohammad Junus Nauandiš** (dari: *محمد یونس نواندیش*) om enzne Kabulan pämez' (4. viluku 2010 — 22. tal'vku 2014), uzbek rahvahaližusen mödhe.

Lidnan pämehen radnikusel valdkundmez' vedi programid lidnan ümbrišton puhtastandas i kazmusiden ištutandas, illegitimižen biznesan heitandas, lugi rahapanendoid Kabulan infrastrukturan paremboičendha tulijoiden verazmaižiden kompanijoiden velguseks.

## Biografii
Mez' om pästnus Kabulan politehnižes universitetaspäi. Nauandišal om koumekümnevottušt mahtod Afganistanan kivivoigazan da energetikan sferas. Hän radoi valdkundan Gazanpuhtastandan palakundan ohjandajal (1979−1981), radnikoiči Rounantagaižiden azjoiden ministrusen nevojal (1984−1988), Kaivuztegimišton i industrijan ministrusen kivivoiinženeral (1989−1992). Mez' oli Balhan universitetan (Mazari-Šarif) inženerižtöiden professoran vll 1992−1994. Talibanan režiman aigan (1998−2001) Nauandiš eli röunal taga.

Vll 2001−2005 mez' radnikoiči Veden da energetikan ministran varamehen. Vspäi 2005 ohjandi uden sauvondan i rekonstrukcijan projektoid energijan generacijan i järgendusen sferas rahvahanikoiden sodan arvoimižiš.

Mez' om naižiš, kuz' last.

## Homaičendad
Islam

**Islam** ( [alʔɪsˈlaːm], ) om üks' mail'manreligijoišpäi, kahtenz' levigandmižavaruden mödhe hristanuskondan jäl'ghe.

Religijan nimituz om üks' vokalizuidud sanoišpäi S-L-M-konsonantoidenke, ned sanad znamoitas «kaik», «vaikneižuz», «varuitomuz», «kožund». Se om kaikiš noremb mail'man avraamine monoteistine religii, islaman pühäpaginik — Muhammed-endustai (571−632). Kaik 1,8 milliardad ristituid oma islaman polenpidajikš (2017), hö elädas 125 valdkundas da sen enamba. Islam om valdkundaližen vai oficialižen religijan 28 valdkundas neniš regioniš: Bangladeš, Keskuzazii, Keskmäine Päivnouzmma i Pohjoine Afrik.

Islaman polenpidajad nimitasoiš *islamanuskojikš*, pühäpertin nimituz om mečet'. Pühä kirj — Koran. Jumalanradnikoičendan kel' om araban kel'. Islamižen opendusen i oiktusen kahtenz' tarbhaine purde om Sunna, se kogoneb toštelmasišpäi («hadis»), Muhammed-endustajan elonmeliš da tegoiš.

Islamanuskojiden keskes sunnitad ottas 85..90 procentad, toižed järedad sarakod oma šiitad, ibaditad.
Afgani

**Afgani** (puštu: *افغانۍ*, dari: *افغانی*) om Afganistanan valdkundvalüt vn 1926 heinkuspäi (kabulan rupijan ühtes). Valdkundan üks'jäine valüt vspäi 1978. Nügüdläižed banknotad oma olmas vn 2002 redukun rahareforman jäl'ghe rahvahanikoiden sodan lopuks. Ned vajehtiba vanhan afganin koume toižendad 1:1000 rindatusenke, polttihe vanhid rahoid kerdalaz.

1 afgani = 100 pulad (*پول*). Valütkod om *AFN*. Simvolad: ؋, Af, äilugu Afs. Regulätor om Afganistanan Keskuzbank (Da Afganistan bank).

Rahaühtnikan nügüd'aigaižed nominalad: rahuded oma 1, 2 i 5 afganid, banknotad — 10, 20, 50, 100, 500 i 1000 afganid.

## Homaičendad
.af

**.af** om Afganistanan Internet-domen. Se om avaitud 1997-nden voden 16. päiväl redukud.

Registrirui om Afganistanan telekommunikacijoiden ministruz. Vn 2020 elokus .af-domenas oli 5960 nimed.

Kahtenden tazopindan domenad (2020): gov.af, .com.af, .org.af, .net.af, .edu.af, .tv.af, .media.af. Koumanden tazopindan domennimiden registracii om avaitud röunadusidenke kahtenden tazopindan nimehe kacten. Ku domenan tazopind korktemb, ka maksmine registracijas om korktemb, verazmaižed rezidentad makstas enamba. Vl 2020 domennimen bazine arv oli 50 US$ ekvivalentas.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Domenan sait (''nic.af'') — Information System and Security Directorate Afghanistan (Afganistanan informacijan sistemiden da varuitomuden direktorat).  
* IANA-informacii (''iana.org'').
Evropalaine hähk

**Hähk** vai **Evropalaine hähk** () om živatan erik. Se mülüb Lasicaižed i horid-heimho, Nädanvuiččed-sugukundha.

## Leviganduz
Ende živat oli mectusen objektaks karvha näht, nügüd'aigan om kaičendan al kaikiš valdkundoiš, mainitase Rusttas kirjas.

Erikon levigandmižen avaruz om Venäma (evropine pala), Estinma, mugažo Baskanma, Dunain del't. Živatoiden lugu poleneb amerikalaižen hähkan tulendan tagut ().

Elonmahtuz om vezištoihe sidodud. Eläb edahaižiden peniden jogiden venoidme randoidme.

## Ümbrikirjutand
Hibj om notked pit'kač 28..43 sm pitte i 550..800 grammad vedutte. Käbälad oma lühüdad, händ om siled 12..19 sm pitte. Karv om lühüd tihed, alakarv mugažo, mugoi kezal-ki, jäb kuivaks vedes hätken.

Ujub i čukloitelese hüvin. Karv vereb kevädel i sügüzel, process mäneb hätken.

## Söte
Evropine hähk otab sötkeks vezištoiden kaikil penil živatoil: hirenvuiččed nühtajad, kalad (ahven, haugenpoigaižed, meritorp), löcud da rakad, vezigavedid i mollüskad. Navedib verest sališt.

Edel tal'ved živat tegeb sötken varoid ičeze peitsijiš i madališ bongoiš. Näl'gaspäi voib tactäs kodilinduihe i löuta ristitun sömän jändusid.

## Homaičendad
Variš

**Variš** () om levitadud lind Kroikoinvuiččed-sugukundaspäi.

## Ümbrikirjutand
Eläb Evropas i Päivlaskmaižes Azijas, sinantropine erik. Hibj om hahk, pä, suugad i händ oma mustad. N'ok om kover vähän. Täuz'kaznu lind om 50 sm pitte, hibj om 460..735 g vedutte, suugiden maihutuzkeskust sase 1 metrhasai. Södas gavedid, kazmusid, penid nühtajid, lindunpoigaižid, habukan sömäd.

Äikerdoitas elon kahtendel..videl vodel, elädas 20 vodhesai. Variš pezoitelese keväz'kus-sulakus, paneb 4..6 munad. Emäč haudub poigaižid 18..19 päivest, ižač sötab händast kaiken necen aigan. Reagiruidas teravas kadonuden pezaspäi lindunpoigaižen tagut, sätas joukuid i tehtas londoid abidoičijan päle.

## Varišha sidodud vepsän muštatišed

* *Kohtha vaiše variš lendab.*
* *Näl'ghižele mehele i variš om mel'he.*
* *Ozaiteled haragole, a painad varišale.*
* *Variš hüppib, a küksta ei voi.* (ristitus, ken tahtoib tehta pahut, no ei voi)
* *Variš varišale ei sil'mad n'oki.*


## Primetind
Varišad krongaba — nece om hondoks säks.

## Homaičendad
Afganistanan valdkundznam

**Afganistanan valdkundznam** (puštu: *د افغانستان نښان* *D Afgẖạnstạn nsˌạn*) om Afganistanan Islamižen Tazovaldkundan üks' oficialižiš simvolišpäi. Nügüdläine valdkundznam om vahvištadud 2013-ndel vodel. Kirjutused oma tehtud puštun kelel. Valdkundznam om Afganistanan flagas-ki.

## Ümbrikirjutand
«افغانستان»-kirjutuz lentaižel valdkundznaman alahas znamoičeb: «Afganistan». Arabankel'ne «Allahu Aqbar»-takbir znamoičeb: «Ülähaine om sur'», se sijadase valdkundznaman ülähäs päiväižen sädegiden al.

Islaman pühäpert' (mečet') om valdkundznaman keskuses. Sen alemba Afganistanan ripmatomuden voz' om kirjutadud iranan kalendarin mödhe: 1298. voz' (se om 1919. voz' grigorianižen kalendarin mödhe).

## Homaičendad
Afganistanan flag

**Afganistanan flag** (puštu: *د افغانستان بيرغ* *D Afgẖạnstạn birgẖ*, dari: *بيرق افغانستان* *Birk Afgẖạnstạn*) om Afganistan Islamižen Tazovaldkundan üks' oficialižiš simvolišpäi. Nügüdläine flag om vahvištadud 2004-nden voden 4. päiväl vilukud. Flagan proporcii om *7:10*.

Koume püštoiktad šoidud: vihand, rusked, must. Afganistanan valdkundznaman mujutoi toižend kuvadase flagal.

## Homaičendad
Alamaiden valdkundznam

**Alamaiden valdkundznam** () om Alaman Kunigahusen üks' oficialižiš simvolišpäi, monarhan personaline znam. Se om vahvištadud vn 1907 10. päiväl heinkud vn 1815 versijan alusel. Ottas kävutamižhe mugažo keskmäšt variantad (kangazkodita) i pen't (vaiše laud).

## Ümbrikirjutand
Kuldaižed billetad i lev venc päl oma laudan azur'žel tagamal. Lev pidab hobedad mekad ühtel käpšul i seičeme hobedad tomarad toižel käpšul. Tomarad simvolizuruidas Utrehtan unijan seičemed provincijad. Alamaiden kunigahan venc kuvadase laudan päl. Kaks' kuldašt levad pid'oiteldas laudan. Hö seištas azur'žel devizlental *Je Maintiendrai*-tekstanke Keskaigan francijan kelel, se om kirjutadud kuldaižil kirjamil i znamoičeb «olen seižui» vai «linnen kaita».

## Kacu mugažo
* Alamaiden flag
.nl

**.nl** om Alamaiden Internet-domen. Se om avaitud 1986-nden voden 25. päiväl sulakud. Vn 2020 sügüz'kus domennimiden lugu ületi 6 millionad.

Domennimen registracii maksab 10..15 evrod. Kahtenden tazopindan domenan registracii om lasktud, sidä kesken personoile (vspäi 2003), ei ole oficialižid domenoid sil tazopindal. Kaikutte domennimi tarbhaičeb eziaugušt DNS-serverad i hot' üht sekundarišt.

Organizacii Alamaiden internetdomenoiden registracijas (, *SIDN*) ohjandab processal kesknikoiden verkon kal't.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Domenan registrirui sait (''sidn.nl'')  
* IANA-informacii (''iana.org'').
Evro

**Evro** (€) om üks' mail'manvalütoišpäi, kudambad kävutadas EÜ:s. Vajehti EKÜ:d 1:1 rindatuses vn 1999 vilukuspäi. Evro personaližmaksuikš om olmas vn 2002 vilukuspäi.

Ühtes evros om sada evrocentad. Valütkod om *EUR*. Valütan regulätor om Evropine Keskuzbank.

Rahuded pörundas: 1, 2, 5, 10, 20, 50 evrocentad, 1, 2 evrod. Banknotad oma 5, 10, 20, 50, 100, 200, 500 evrod. Banknotan 500 evrod nominalanke pästand om loptüd vn 2019 sulakus borcuindan ramuziš peitolišt ekonomikad vaste.

Kahtenz' valüt mail'mas levigandusen mödhe AÜV:oiden dollaran jäl'ghe, evro oti läz koumandest SWIFT-maksmižsistemas vl 2014.

## Oficialine kävutamine
### [[EÜ|EÜ:n]] ühtnijad
# 
# 
# 
#  (vspäi 2011)
# 
# 
# 
#  (vspäi 2023)
# 
# 
# 
#  (vspäi 2008)
#  (vspäi 2014)
#  (vspäi 2015)
# 
#  (vspäi 2008)
# 
#  (vspäi 2009)
#  (vspäi 2007)
# 

Bolgarii i Romanii planiruidas kävutada evrod üks'jäižeks valütaks vspäi 2024.

### Ühtnemižeta EÜ:s
#  Andorr
# 
# 
# 

## Evron nimed
* *[[Venäkel']] — *'Евро**''
* [[Alaman kel'|Alaman]], [[anglijan kel'|anglijan]], [[estin kel'|estin]], [[francijan kel'|francijan]], [[horvatan kel'|horvatan]], [[ispanijan kel'|ispanijan]], [[italijan kel'|italijan]], [[portugalijan kel'|portugalijan]], [[saksan kel'|saksan]], [[slovakan kel'|slovakan]] i [[suomen kel'|suomen]] kelil — **Euro**
* [[Grekan kel'|Grekan]] — **Ευρώ**
* [[Irlandijan kel'|Irlandijan]] — **Eoró**
* [[Latvijan kel'|Latvijan]] — **Eiro**
* [[Litvan kel'|Litvan]] — **Euras**
* [[Mal'tan kel'|Mal'tan]] — **Ewro**
* [[Slovenijan kel'|Slovenijan]] — **Evro*'

== Effektad ühthižen valütan tondaspäi ==
Evron tondan ližad oma sidodud valütkursoihe riskoiden olmatomuz, mitte kebnenzoitab investicijoid valdkundoiden-ühtnijoiden keskes, i evrozonan finansoiden torgusiden vastustelendmaht krizisan statjas. Toižed pozitivižed effektad oma arvoiden tazostuz i konkurentine refinansiruind.

Kaičijoiden ičeze valütad valdkundoiden melen mödhe, evron tond voib sirta ližoid toižihe maihe, se azj poleneb socialižid programid.

== Irdkosketused ==
* [http://www.bis-ans-ende-der-welt.net/Europa-B-En.htm Evro (Banknotad) *bis-ans-ende-der-welt.net''-saital.]
Beatriks

**Beatriks Vil'gel'mina Armgard** (; sünd. 31. viluku 1938, Barn, Alamad) oli Alamaiden kunigaznaižeks vn 1980 sulakun 30. päiväspäi. Vl 2013 sulakun 30. päiväl pučihe tobmudespäi Villem-Aleksandr-poigan ližaks. Nügüd' om Alamaiden princessaks.

## Homaičendad
Van der Lan Eberhard

**Eberhard van der Lan** (; sünd. 28. kezaku 1955, Leiden, Alamad — kol. 5. reduku 2017, Amsterdam, Alamad) oli Amsterdaman pämehen vs 2010 heinkun 7. päiväspäi vn 2017 18. päivhäsai sügüz'kud.

## Homaičendad
Hristanuskond

**Hristanuskond** (, ) om monoteistine religii, üks' mail'manreligijoišpäi. Sen simvol om pandud püštti pidenzoittud rist.

Religii libui Palestinaspäi läz 33 vot meiden erad Iisus Hristosan elos i openduses ümbri, kirjoiden Uz' Zavet-kogoduz starinoičeb niiden polhe. Läz 2,4 mlrd uskojid om kaikedme mirudme, sen rahvahidenkeskeine kalendar' zavodiše Hristan sündundan vodespäi (meiden eran zavodind).

Moraline orientir om kümne käsköd. Hristanuskojad oma varmdad meles, miše Iisus Nazaretaspäi om Messii (oigetud taivhalpäi), Ülähäižen poig i ristitkundan Päzutai.

Uskondas koume päkonfessijad oma olmas:
* Katoline hristanuskond
* Ortodoksine hristanuskond
* Protestantine hristanuskond

## Homaičendad
Alamaiden flag

**Alamaiden flag** () om Alaman Kunigahusen üks' oficialižiš valdkundaližiš simvoloišpäi. Flagan proporcii om *2:3*.

Nügüdläine flag om vahvištadud 1937-nden voden uhokul. Oigedsaumaine tera kogoneb koumes tazostadud šoiduspäi: rusked ülähän, vauged keskuses, kobal'tine sinine alahan.

## Flagan istorii
Tazovaldkundan ezmäine oficialine flag oli vahvištadud vl 1599 Oranan princan flagan mödhe, sen ülähäine šoid om ruskedpakuine mujul. Vl 1648 revolücii tegihe valdkundas, i vajehtihe üläšoidun mujud rusttaks. Flag om kaičenus vajehtusita monarhijan pördumižen jäl'ghe vl 1815, no kunigazdinastijan ruskedpakuine vimpel sijadase ülemba flagad praznuičendan aigan. Mujun vajehtuz oli praktine-ki, merilaivan flagan rusked muju vereb hätkemb päiväižel.

## Kacu mugažo
* Alamaiden valdkundznam

## Homaičendad
Amsterdaman lidnanznam

**Amsterdaman lidnanznam** () om Alamaiden oficialižen Amsterdam-pälidnan üks' oficialižiš simvoloišpäi. Sen ezmäine versii om vahvištadud 1489-nden voden uhokul, nügüdläine — vn 1816 26. päiväl kezakud. Südäimine laud ristoidenke om pen' lidnanznam.

## Ümbrikirjutand
Znam kuvastoitab lidnan istorižen znamoičendan da šingotesen. Koume simvolad-päelementad mülüdas lidnanznamha: rusked laud ristoidenke, Avstrijan imperatorine venc ülähäs, kaks' kuldašt levad laptoikš. Alahan om Amsterdaman deviz. Ristad i venc kuvadasoiš lidnan erazvuiččiš sijiš čomiteseks.

## Kacu mugažo
* Amsterdaman flag
Amsterdaman flag

**Amsterdaman flag** () om Alamaiden oficialižen Amsterdam-pälidnan üks' oficialižiš simvoloišpäi. Flagan proporcii om *2:3*.

Nügüdläine flag om vahvištadud 1975-nden voden uhokul.

## Ümbrikirjutand
Flagan nägu toštab Amsterdaman lidnanznaman somuzlaudad täuzin. Koume tazostadud lapakoiktad šoidud oma järgenduses: rusked, must, rusked. Koume vauktad venujad ristad kuvadasoiš ühteks riveks keskmäižel mustal šoidul.

Ristad oma pühän Ondrii-apostolan ristad. Flagan i lidnanznaman mujud libudas Persein-kanzan znamaspäi Amsterdaman ohjastusen andmusiden mödhe, se pereh valdoiči äjil tahoil lidnas. Keskmäine šoid voib znamoita Amstel-joged.

## Homaičendad
Las Vegas Strip

**Las Vegas Strip** (mugažo anglijan kelel), sijaline **Strip** lühüdaks, om Las Vegas-lidnaglomeracijan pala tutabidenke adivpertidenke da kazinoidenke. Se om Las Vegas-bul'varan seičemekilometrine keskust, sijadase lidnan administrativižen röunan taga Klark-ümbrikos, Nevad-štat, AÜV, Paradais- i Uinčester-ezilidnoiš. Las Vegas-lidnan «Hüvät tulgat sarnaližhe Las Vegasha»-simvol om Las Vegas Strip:an suves.

Kazinoiden sauvond oli lasktud auguspäi Las Vegasan keskuzpalas vaiše sen Frimont-irdal, sen tagut erased edheotajad avaižiba ičeze aluzkundoid ani lidnan administrativižen röunan taga. Ezmäine *El Rancho Vegas*-kazino radoi kaks'kümne vot vspäi 1941. Strip šingotaškanzi teravas. Sauvoškanzihe surid bobuštuzkeskusid vspäi 1969, konz avaitihe *International Hotel*-adivpertid (nüg. *Las Vegas Hilton*) 1512 nomeranke. Üks' mugoine bobuštuzkeskuz mülütab nenid edheotandoid: adivpert', torguindkeskuz, kazino, bobuštuzpark. Ozutesed: «Nju Jork, Nju Jork», «Luksor Las Vegas».

## Homaičendad
Mail'manreligijad

**Mail'manreligii** om levitadud religii erazvuiččiden maiden i kontinentiden rahvahiden keskes. Se ühtenzoitab ristituid ühthižel opendusel ripmata heiden etnižiš, kelen i politikan kosketusišpäi, nacionaližen i valdkundaližen religijan erineden.

Mail'mas om koume **[[religii|päreligijad]]**:
# **[[Hristanuskond]]** (läz 2,1 milliardad ristituid)
# **[[Islam]]** (läz 1,6 milliardad ristituid)
# **[[Buddizm]]** (läz 500 millionad ristituid)

Toižed levitadud mail'mas religijad oma induizm (kandidat mail'manreligijoihe) i judaizm (hristanuskondan i islaman purde, kc. avraamižed religijad). Kitajižed religijad, sidä kesken daosizm i konfucianizm, oma sured uskojiden lugun mödhe, no uskojad oma kitajalaižed tobjimalaz. Kaikiš amuižemb mail'manreligii om animizm, nügüd'aigan se vasttase Afrikas, Edahaižen Pohjoižen i Avstralijan rahvahil päpaloin.

## Homaičendad
.al

**.al** om Albanijan Internet-domen. Se om avaitud 1992-nden voden 21. päiväl sulakud.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Domenan sait — Electronic and Postal Communications Authority of Albania (AKEP, Albanijan elektronikan da počtühtenzoitusen ohjanduz) (''akep.al'').  
* Domenan registracii (''webhost.al''). 
* IANA-informacii (''iana.org'').
Albanijan kel'

**Albanijan kel**' (ičeze nimitused: *shqipja* [ʃcipja] i *gjuha shqipe* [ˈɟuha ˈʃcipɛ]) om üks' indoevropižiš kelišpäi, mülüb paleobalkanižed keled-gruppha. Se om Albanijan valdkundkel' i Pohjoižmakedonijan üks' kahtes valdkundkelespäi, mugažo üks' kahtes kelespäi Kosovo-territorijal.

Pagižijoiden lugu om läz kahesad millionad ristituid kaikes mirus. Kaks' paginad: suvine (toskan) i pohjoine (gegan), niiden röun mäneb pidust' Škumbini-joged Albanijan keskuzpalas. Molembad paginad oma kirjkelenke.

Kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal, kaikenaigašti vspäi 1908. Ohjastai organizacii om Albanijan Tedoakademii, sen päfater sijadase Tiran-lidnas.

## Kirjamišt

Kaik seičeme vokalid i 29 konsonantad oma standartiziruidud keles.

## Harakteristik
Kelen struktur om sintetine flektivine. Substantival om kaks' lugud, kaks' sugud. Sugud oma mužik- i naižsugu. Kesksugu om vaiše severzil-se sanoil i ei ole mugomid pronominoid. Postpozitivine artikl', panese definitižen substantivan jäl'ghe. Kaik om viž kändod vokativad lugemata: nominativ, genitiv, dativ, akkuzativ, ablativ. Sanoiden kanonine järgenduz om SVO.

Kelen vaihištos om äi parallelid latinan, turkan, grekan i slavižidenke kelidenke, sil-žo aigal albanijan kel' om tedoidusiden znamasižeks objektaks ezikeliden rekonstrukcijan täht.

## Lugusanad
* **një** — üks'
* **dy** — kaks'
* **tre** — koume
* **katër** — nell'
* **pesë** — viž
* **gjashtë** — kuz'
* **shtatë** — seičeme
* **tetë** — kahesa
* **nëntë** — ühesa
* **dhjetë** — kümne
* **njëzet** — kaks'kümne
* **tridhjetë** — koumekümne
* **dyzet** — nell'kümne
* **njëqind** — sada
* **njëmijë** — tuha

## Homaičendad
Albanijan lek

**Albanijan lek** (, *Leku Shqiptar*, äilugu *lekë*) om Albanijan valdkundvalüt vspäi 1926. Edel sidä kävutihe verhiden maiden valütad ripmatomuden sandan aigaspäi vl 1912. Toine valüt oli albanijan frank vhesai 1947, konz vajehtihe niid lekoikš 1 frank 9 lekha tazostadud kursan mödhe.

1 lek = 100 kindarkad (*qindarka*,  «sada»), ned ei ole kävutandas nügüd'. Valütkod om *ALL*. Simvol: L. Nimituz libub Aleksandr Makedonijalaine-ohjandajan () nimen lühendusespäi. Emissijan keskuz i regulätor om Albanijan bank.

Nene rahuded oma pörundas: 1, 2, 5, 10, 20, 50 i 100 lekad. Banknotad oma nominalanke: 200, 500, 1000, 2000 i 5000 lekoid.

Vl 1949 vajehtihe lekan banknotid uzikš denominacijata. Vl 1965 rahareform mäni, vajehtihe vanhoid lekoid uzikš 10:1 nominalan mödhe.

## Irdkosketused
* Albanijan lek ''bis-ans-ende-der-welt.net''-saital.
Topi Bamir

**Bamir Mirteza Topi** (; sünd. 24. sulaku 1957, Tiran, Albanii) om Albanijan politikanmez' da diplomat. Mez' om ranu Albanijan 5. prezidentan (24. heinku 2007 — 24. heinku 2012).

Biolog-živatlekar' professijan mödhe. Topi oli Albanijan Demokratižen partijan varaezimehen, no läksi partijaspäi ičeze prezidentan strokun aigaks, tahtoi olda «toran päl». Ühtni parlamentha vspäi 1996, radoi maižandusen ministran vll 1996−1997. Sai tetabut kut kompromissan löudai ohjandajan partijan i oppozicijan keskes. Kosovon ripmatomuden polenpidai. Valitihe prezidentaks nelländes naprindas politižen krizisan jäl'ghe.

Vl 2012 Topi oli uden oigedkonservativižen «Uz' demokratine hengaiduz»-partijan alusenpanijoišpäi (), i radoi sen ezimehen prezidentan radnikusen jäl'ghe vn 2021 uhokuhusai.

## Homaičendad
Albanijan valdkundznam

**Albanijan valdkundznam** () om Albanijan Tazovaldkundan üks' oficialižiš simvolišpäi. Nügüdläine versii om vahvištadud vl 1998 voziden 1925−1946 toižendoiden alusel.

Must kaks'päine stilizuidud orl kuvadase rusttal tagamal, ani kuti Albanijan flagal. Likundan Albanijan ripmatomudes Skanderbeg-vejan istorine šlöm panese orlan ülähäspäi, se kuldaine šlöm mülütab ližapähišt ižakozan pän nägul. Laudan röun om kuldaine.

## Edeližed valdkundznamad

Great Arms of Prince Wilhelm of Wied.svg|Albanijan Ruhtinazkundan valdkundznam(1914−1925)
Coat of arms of the Albania (1925-1928).svg|Albanijan Tazovaldkundan valdkundznam(1925−1928)
Stema e Mbretnisë Shqiptare.png|Albanijan Kunigahusen valdkundznam(1928−1939)
Great CoA of the Kingdom of Albania (1939–1943).svg|Albanijan valdkundznam italižen okkupacijan aigan(1939−1943)
Coat of arms of the People's Republic of Albania.svg|Albanijan Rahvahaližen Socialistižen Tazovaldkundan valdkundznam(1946–1992)
Coat of arms of Albania (1992-1998).svg|Albanijan valdkundznam(1992–1998)


## Irdkosketused
Tiranan lidnanznam

**Tiranan lidnanznam** () om Albanijan Tiran-pälidnan municipalitetan üks' oficialižiš simvolišpäi. Nügüdläine znam om vahvištadud 2000-nden voden 14. päiväl kül'mkud.

## Ümbrikirjutand
Lidnanznam om francine geral'dine laud. Se om jagadud kaks'heze püštoiktal pirdal. Koumepiine čuhunduzvenc om laudan päl. Hobed čuhunduz časuidenke kuvadase laudan rusttas poliškos. Hobed händikaz pidab kuldašt lilijad azur'žes poliškos. Rusked jono ristikoičeb händikahan kuvad, se om kahtenke kahesasaumaiženke hobedanke tähthanke. Händikaz ozutab varmdad tobmut, lilii om johtutez Albanijan maiden alištuses Sicilijan kunigahile.

## Kacu mugažo
* Tiranan flag

## Homaičendad
Albanijan flag

**Albanijan flag** () om Albanijan Tazovaldkundan üks' oficialižiš simvolišpäi. Nügüdläine flag om vahvištadud 1992-nden voden 7. päiväl sulakud voziden 1929−1939 versijoiden alusel.

## Ümbrikirjutand
Must kaks'päine stilizuidud orl kuvadase rusttal tagamal. Flagan proporcii om *5:7*.

## Kacu mugažo
* Albanijan valdkundznam
Tiranan flag

**Tiranan flag** () om Tiran-lidnan üks' oficialižiš simvolišpäi.

Flag om oigedsaumaiženke teranke, azur'ženke tagamanke. Poliden proporcii om *2:3*. Lidnan täuz' oficialine lidnanznam vencanke om kuvitadud teran keskuses.
Baša Lül'zim

**Lül'zim Dželal Baša** (; sünd. 12. kezaku 1974, Tiran, Albanii) om albanine politikanmez', enzne Tiran-lidnan pämez' (heinku 2011 — heinku 2015).

Vn 2013 heinkuspäi vn 2022 keväz'kuhusai mez' radoi Albanijan Demokratižen partijan ezimehen, nece partii om oppozicijas.

## Homaičendad
FK Zenit Piter

**FK Zenit Piter** () om Venäman futbolklub Piterišpäi.

Pätrener — venämalaine Sergei Semak vn 2018 kezakuspäi. Kodiaren — Petrovskii-stadion.

Kluban istorii augotihe vl 1925. Vl 1984 Zenitan vändajad kändihe NSTÜ:n čempionikš. Vozil 2007, 2010, 2011/12, 2014/15 i 2018/19 hö vägestiba Venäman čempionatan. 

## Kluban mujud

## Satused
##### Venäma
*  **[[Venäman Prem'jer-lig|Kuld]]** (3): 2007, 2010, 2012, 2015, 2019
*  **[[Venäman Prem'jer-lig|Hobed]]** (1): 2003, 2013, 2014
*  **[[Venäman Prem'jer-lig|Bronz]]** (2): 2001, 2009, 2016, 2017
* **[[Venäman Kupk]] (2):** 1999, 2010
** Hobed: 2002
* **[[Venäman Superkupk]]:** 2003, 2011, 2015

##### NSTÜ
*  **NSTÜ:n čempionat:** 1984
*  **Bronz**: 1980
* **NSTÜ:n Kupk:** 1944
** Hobed: 1938, 1984
* ** NSTÜ:n Superkupk:** 1985
##### Rahvahidenkeskeižed turnirad
* **[[UEFA Europa League|UEFA Cup]]:** 2008
* **[[Evropan Superkupk]]:** 2008

## Mülükund
Sezon 2012/2013




Optimaline mülükund sezonale 2012/2013


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Fulbolkluban oficialine sait (''fc-zenit.ru'').  *(+ äikel'ne känduz)*
* ''Landskrona.ru'' — Zenitan fanatoiden sait.
Alžir-lidnan znam

**Alžir-lidnan znam** () om Alžir-valdkundan Alžir-pälidnan üks' oficialižiš simvolišpäi. Nügüdläine versii om vahvištadud valdkundan ripmatomuden tedotusen jäl'ghe kolonialižen versijan alusel.

Pakuine lidnuz kuvadase rindhankatusen ülähäspäi, se om Alžiran kasbahan da kaiken vanhan lidnan simvol. Laiv simvolizuruib valdkundan laivišton sijadust da sen znamoičendad enččes. Kaks' hahkad levad oma ottud lidnan *Bab Azzoun*-verajaspäi, hö pidadas pol'kud. Stilizuidud rusked pol'ku tähtanke sen südäimes om islam-päreligijan znam, sijadase somuzlaudan keskuses. Sinine i vihand zonad kuvastadas lidnan sijadust mererandal.

Kukruzan snap i piikezr kuvadasoiš somuzlaudan alahas. Kukuruz om valdkundan päine villänkul'tur i om ümbärdajan maižanduzrajonan simvolaks. Piikezr znamoičeb industrijad, Alžir-lidn om kaikiš suremb tegimištoline keskuz valdkundas.
Alžiran dinar

**Alžiran dinar** ( *dinar jizairi*) om Alžiran valdkundvalüt vspäi 1964. Vajehti alžiran frankad ripmatomuden sandan jäl'ghe.

1 dinar = 100 santimad (*سنتيم*). Valütkod om *DZD*. Simvolad: .د.ج , DA. Regulätor om Alžiran bank.

Rahuded pörundas oma ¼, ½, 1, 2, 5, 10, 20, 50 i 100 dinarad. Banknotad oma 100, 200, 500, 1000 i 2000 dinarad nominalanke.

## Homaičendad
Araban kel'

**Araban kel**' (ičeze nimituz: *اللغة العربية*, vepsän kirjamil: *al'-luġa al'-ʿarabijja*) om semitan kel', mülüb afroazijalaižhe kel'kundha. Pagižijoiden lugu om läz 240 millionad, völ 50 mln kävutadas toižeks keleks, i 1,57 mlrd uskojid islam-religijas (Koranan original om kirjutadud araban kelel).

Kirjkel' otab kävutamižhe araban kirjamištod. Kirjutadas oiktalpäi hurale. Kaik om viž paginoiden gruppad, kaikutte valdkund kävutab ičeze normad i om ičezenke reguliruindorganizacijanke. Sädas tedotekstoid anglijan kelel päiči Tunisas, Alžiras i Marokos, kirjutadas francijan kelel niiš.

Araban kel' om ÜRO:n üks' kudes oficialižes kelespäi radmaha.

Araban kel' om üks'jäine valdkundkel' neniš valdkundoiš: AÜE, Bahrein, Egipt, Jemen, Jordanii, Katar, Kuveit, Livan, Livii, Mavritanii, Oman, Saudan Arabii, Sirii, Tunis.

Araban kel' kävutase ühteks oficialižiš valdkundkelišpäi neniš valdkundoiš: Alžir, Čad, Džibuti, Eritrei, Irak, Izrail', Komoran Sared, Marok, Somali, Sudan.

## Homaičendad
Buteflika Abdel' Aziz

**Abdel' Aziz Buteflika** (; sünd. 2. keväz'ku 1937, Udžd, Francijan Marok — kol. 17. sügüz'ku 2021 ičeze kodiš Zeral'd-kundas, Alžiran agj, Alžir) oli Alžir-valdkundan videnz' prezident. Vspäi 1999 valitihe koume kerdad, oli radnikuses vn 2019 uhokuhusai, vn 2013 insul'tha kacmata.

Vodespäi 1963 (5. sügüz'ku) vhesai 1979 (8. keväz'ku) mez' radoi Alžiran röunantagaižiden azjoiden ministran. Buteflika oli ÜRO:n Päassamblejan ezimehen (17.09.1974 — 16.09.1975).

## Homaičendad
Alžiran valdkundznam

**Alžiran valdkundznam** () om Alžiran Rahvahaližen Demokratižen Tazovaldkundan üks' oficialižiš simvolišpäi. Nügüdläine versii om vahvištadud 1976-nden voden 1. päiväl kül'mkud.

## Ümbrikirjutand
Fatiman käzi kuvadase noustatajan päiväižen al, se om regionan veroline simvol. Päiväine znamoičeb ut aigan. Maged tagamal simvolizuruidas Atlas-mägid. Toižed znamad oma maižanduzkazmused i tegim.

Pol'ku om islaman znam. Valdkundan täuz' nimituz araban kelel ümbärdab kuvad vauktal tagamal.

## Kacu mugažo
* Alžiran flag
Mail'man koordiniruidud aig

**Mail'man koordiniruidud aig** (, , lühüdas **UTC**) om standart, kudamban mödhe reguliruidas aigan i datan.

Standart vajehti Keskmäšt aigad Grinvičun mödhe (GMT) vl 1972, sikš miše vanh pordhišt oli tazomäratoi i oli sidodud Man päivezpöruden hätkeližushe. UTC om pandud tazomäraižen atomaigan (TAI) alusel i sättub enamba civiližen kävutandan täht.
.dz

**.dz** om Alžiran Internet-domen. Se om avaitud 1994-nden voden 3. päiväl vilukud.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Domenan sait — «Network Internet Center.dz» (''nic.dz'').   
* IANA-informacii (''iana.org'').
Alžiran flag

**Alžiran flag** () om Alžiran Rahvahaližen Demokratižen Tazovaldkundan üks' oficialižiš simvolišpäi. Flagan proporcii om *2:3*.

Nügüdläine flag om vahvištadud 1962-nden voden 3. päiväl heinkud. Alžiran Rahvahaližen Päzutandan Frontan flag om sen pojav, vaiše suruded oma toižed. Se partii vei Alžirad ripmatomuden tedotusennoks.

Flag kogoneb kahtes püštoiktas šoiduspäi tazostadud levedusenke, vihandan i vauktan mujun. Rusttad pol'ku i tähtaz sen südäimes kuvadasoiš flagan keskuses. Pol'kun suruz om flagan korktusen pol'. Vauged muju ozutab puhthut, islaman simvolad oma vihand muju i pol'ku.

Kaks' ristikoitud vauktad jakkarid oma ližatud Alžiran sodameriflagan hurha üläčogaha.

## Kacu mugažo
* Alžiran valdkundznam

## Homaičendad
Vašingtonan lidnanznam

**Vašingtonan (Kolumbii-ümbrikon) znam** () om AÜV:oiden pälidnan üks' oficialižiš simvoloišpäi. Se om vahvištadud 1871-nden voden uhokul.

## Ümbrikirjutand
Kaks' figurad oma kuvatud kehkran znaman keskuses: valdkundan ezmäine Džordž Vašington-prezident i Justicija-jumalnaine. Orl laudanke rindhal seižub hänen oiktan käden al, lent om orlan n'okus. Maižandusen produkcii om kuvatud orlanno: kaks' bučušt tabakonke, nižun snap, villän kaks' havadod.

Potomak-jogi om znaman tagaman oiktalpäi, sid' Kapitolii, kukhad levitadas sen edes. Päiväine i jonuz puruvedimenke sijadasoiš tagaman huralpäi.

«Kolumbii-ümbrik»-kirjutez () om pandud ülähän. Lent ümbrikon «Oiktusekahuz kaikiden täht»-devizanke () om kuvatud alahan.

## Kacu mugažo
* Vašingtonan flag
Grei Vinsent

**Vinsent Kondol Grei** (; sünd. 8. kül'mku 1942, Vašington, AÜV) om ranu 7. Vašington-lidnan pämehen (2. viluku 2011 — 2. vuliku 2015).

## Homaičendad
Kolumbii-ümbrikon flag

**Kolumbii-ümbrikon (Vašington-pälidnan) flag** () om AÜV:oiden pälidnan üks' oficialižiš simvolišpäi.

Nügüdläine flag om vahvištadud 1938-nden voden redukun 15. päiväl, ei olend ümbrikon oficiališt flagad edel sidä. Sädai om grafine Čarl'z Dann-dizainer (*Charles A. R. Dunn*), tariči ičeze variantad vl 1921 völ. Hän oti Džordž Vašingtonan kanzanznamad flagan aluseks.

## Ümbrikirjutand
Flag kävutab vauktad i rusttad mujud. Sen teran proporcii om 1:2.

Oficialižen ümbrikirjutandan mödhe, vauged üläpala otab teran korktusen koume kümnendest; kaks' lapakoiktad šoidud oma videndesen kortte; vauged pala šoiduiden keskes otab korktusen kümnendest. Koume vižagjašt tähtast oma teran korktusen videndesen surtte, ned sijadasoiš tazokeskustas lapakoiktan mödhe.

## Kacu mugažo
* Vašingtonan lidnanznam
.us

**.us** om AÜV:oiden Internet-domen. Se om avaitud 1985-nden voden 15. päiväl uhokud. URL registracijan servisoiden täht: http://www.nic.us.

Sponsirujad organizacijad: NeuStar Inc., Loudon Tech Center. Domen kävutase vähän, amerikalaižed ottas .com-domenad paksumba. Jogahižel štatal i territorijal kahtenden tazopindan domenad oma olmas, oz., Kolumbii-ümbrikon domen om .dc.us. Ottas .fed.us-domenad .gov-domenan al'ternativaks federaližen ohjastusen täht.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Domenan sait — AÜV:oiden «NIC» (''about.us''). , ohjandai om *«NeuStar, Inc.» (Virginii-štat)*
* IANA-informacii (''iana.org'').
AÜV:oiden dollar

**AÜV:oiden dollar** ( [jʊˌnaɪ.tɪd ˈsteɪts ˈdɑlɚ]) om rahaühtnik, AÜV:oiden valdkundvalüt vspäi 1792. Se om kaikiš znamasižemb mail'manvalüt, oti kaks' videndest SWIFT-maksmižsistemas vn 2013 semendkuspäi vn 2014 semendkuhusai (evro koumandest sil-žo pordol).

## Ühthižed andmused
Üks' dollar jagase 100 centaks. Valütkod om *USD*. Simvolad: $, US$, ned kirjutasoiš AÜV:oiš edel lugud. Valütan regulätor om AÜV:oiden Federaline Varoidensistem () vspäi 1913. Pästtud vspäi 1861 banknotad oma väges tähäsai. Severz'-se toižid valdkundoid kävutadas pävalütaks: Ekvador, Federativižed Mikronezijan Valdkundad, Maršalan Sared, Päivnouzmaine Timor, Palau, Sal'vador, Zimbabve. AÜV:oiden dollar om Panaman kahtendeks valütaks.

Vspäi 1792 AÜV:oiden dollar vajehti olijoid valdkundan territorijal rahaühtnikoid: kontinentaline dollar i štatoiden valütad. Joudjas vajehtui valütkursan režim kävutase märičemha AÜV:oiden dollaran todesišt arvod. Kova kosketuz kuldan arvonke om tühjitadud vl 1976, konz Jamaikan valütsistem vajehti Bretton Vudsan sistemad, edel sidä kuldan trojine uncii maksoi 35 US$.

## Rahuded i banknotad
Nened rahuded oma pörundas: 1 (*penni*) i 5 (*nikel*') centad, 1 daim (*10 centad*), 1⁄4 (nelländez — *kuoter*) i 1⁄2 dollarad (pol' — *haf*), üks' dollar. Banknotad: 1, 2, 5, 10, 20, 50 i 100 dollarad nominalanke. Om banknotoid surembanke nominalanke, no ei ole äi, i niiden pästand tuli lophu vl 1945.

Graviruindan da painuden büro () pästab banknotoid, se om AÜV:oiden Rahaministrusen alajaguseks i sijadase Vašington-pälidnas. AÜV:oiden Rahuziden tanaz () pästab rahuzid, investicižid-ki, i kontroliruib valdkundan kalližarvoižiden metalloiden valusiden likundad. Rahuziden tanaz om AÜV:oiden Rahaministrusen agentuseks päfateranke Vašingtonas, sen palakundad oma Filadel'fijas (P-znam) i Denveras (D-znam) (cirkuläcižiden rahuziden pästand), San Franciskos (S-znam, rahuziden keradused), Nju Jork-štatan Uest Point-tahondas (W-znam, rahuziden keradused i valusiden kaičend), Fort Noks-sodabazas (Kentukki-štat, valusiden kaičend).

## Homaičendad


## Irdkosketused
* AÜV:oiden dollar ''bis-ans-ende-der-welt.net''-saital.
AÜV:oiden valdkundznam

**AÜV:oiden valdkundznam** () om Amerikan Ühtenzoittud Valdkundoiden üks' oficialižiš simvolišpäi, Suren Pečatin päine pol' kahtespäi. Se om vahvištadud 1782-nden voden 20. päiväl semendkud. Sädi Čarl'z Tomson (angl. *Charles Thomson*), 13 kolonijan Kontinentaližen Kongressan sekretar' vll 1774−1789.

## Ümbrikirjutand
Vaugedpäine orlan pidab käpšuiš 13 tomarad i olivanpun barbad 13 lehtesenke da olivanke. Ned simvolizuruidas, miše AÜV tahtoidas kožundad, no oma vaumitud sodan statjaks, sen tagut kotkan pä kacub olivanpun polehe. Orl pid'oiteleb lentad n'okul kirjutesenke 13 kirjamespäi latinan kelel *E pluribus unum*, kändase «ühtmuz äjišpäi».

Koumetoštkümne tähtast sijadasoiš sinivauvhas pil'ves orlan pän päl 1-4-3-4-1 rivikš oiktan kuz'saumnikan nägul. Geral'dine laud om orlan rindhal, laudan üläh om azur'ne, päpala kogoneb 13 palaspäi čereduidud hobedanke i rusttanke.

## Kacu mugažo
* AÜV:oiden flag

## Homaičendad
AÜV:oiden flag

**AÜV:oiden flag** () om AÜV:oiden oficialine valdkundaline simvol, Suren pečatin i AÜV:oiden valdkundgimnan ühtes. Om tetab mugažo kut Tähthasiž-šoidukaz flag (angl. *Stars and Stripes*).

Flagan päiv (*Flag Day*) oigendase 14. kezakud, valdkundan parlament vahvišti teran kuvan ezmäšt versijad arni sil päiväl vl 1777.

## Ümbrikirjutand
Flag om oigedsaumaine tera 13 čereduidud šoidunke: seičeme rusttad i kuz' vauktad. Muzasinine oigedsaumnik huras ülähäižes čogas znamoičeb Ühtištust, siš vižkümne vauktad vižagjašt tähtast kuvadasoiš štatoiden lugun mödhe (nügüd' om 50 štatad). Koumetoštkümne šoidud simvolizuruidas Britanijan enččid kolonijoid, ned tedištoitihe ripmatoman valdkundan: Delaver, Džordžii, Konnektikut, Massačusets, Merilend, Nju-Džersi, Nju-Gempšir, Nju Jork, Pensil'vanii, Pohjoižkarolin, Rod-Ailend, Suvikarolin, Virginii.

Rusked muju ozutab ninevust i vahvut, muzasinine — robaidust rados, oiktusekahut i olendad herkhil, vauged — värhudetomut i puhthut. Flagan poliden rindatuz om *10:19*.

Nügüdläine flagan versii om vahvištadud 1960-nden voden 4. päiväl heinkud, Havajad-štatan sädandan jäl'ghe. Se oli flagan 27nz' lugul vahvištuz. Ku uz' štat tuleškandeb AÜV:oihe, ka sen tähtaz linneb ližatud flagha 4. päiväl heinkud mugažo.

## Istorižed edelkävujad

Red ensign of Great Britain (1707–1800, square canton).svg|Britanine rusked peraflag, oli kävutadud vencan amerikaižiš kolonijoiš 18. voz'sadan aigan
Flag of the British East India Company (1707).svg|Britanižen Ost-Indižen kompanijan flag (voziden 1707−1801 versii)
Flag of the United States (1776–1777).svg|Flag Sodan ripmatomudes aigan (tal'vku 1775 — kezaku 1777), vai Kontinentaline flag
Serapis Flag.svg|Ičetehtud Serapis:an flag, vai Džon Pol Džons, — ezmäine AÜV:oiden flag (oficialižetoi), kudambad näguihe Evropas vn 1779 redukus


## Valitud edeližed versijad

Betsy Ross flag.svg|1. versijan *Betsy Ross*-toižend (üks' kudespäi vll 1777−1795)
US 26 Star GreatStar Flag.svg|8. versijan *GreatStar*-toižend (üks' kahtespäi vll 1837−1845)
Flag of the United States (1851–1858).svg|13. versii (1851−1858)
Flag of the United States (1867–1877).svg|19. versijan oficialine toižend (üks' koumespäi vll 1867−1877)
Flag of the United States (1912-1959).svg|25. versii (1912−1959)


## Irdkosketused
* Lehtpoled AÜV:oiden flagas ''chamberofcommerce.org''-saital: istorii, kuvad, paksus anttud küzundad.
Joudjuden kuvapatsaz

**Joudjuden kuvapatsaz** () vai **Joudjuden muštpacaz** om arhitekturine muštnik neoklassicizman stiliš. Seižub AÜV:oiden pohjoižpäivnouzmas, Joudjuden sarel, Nju Jork-lidnan üks' mel'heižtahoišpäi. Sen täuz' nimituz om **Vauktastai mail'mad joudjuz** (). Muštnikan kogonaine korktuz om 93 metrad man pindaspäi, sidä kesken kuvapatshan 46 metrad.

Joudjuden sar' sijadase Nju Jorkan Üläkaras, läz koumed kilometrad suvipäivlaskmha Manhetten-saren suviagjaspäi. Joudjuden saren territorii om federaližen ohjastusen al, ei mülü nimiččehe štatha.

Kuvapatsaz om AÜV:oiden rahvahaližeks muštnikaks vn 1924 redukuspäi. Mülüb UNESCO:n Mail'man jäl'gushe vspäi 1984. Muštpachan toine funkcii om majak laivoiden täht, kahtenz' kortte AÜV:oiš.

## Sauvomine
Joudjuden muštnik om saudud hüvädtegijoiden aigtegoiden i rahvahan rahoišpäi. Kuvapatshan arhitektor om Güstav Eifel', skul'ptor — Frederik Ogüst Bartol'di.

Kuvapatshan käzi tervačunke oli sätud eziauguižešti lahjaks AÜV:oile Francijaspäi vn 1876 Mail'man ozutelendan täht Filadel'fijas i valdkundan sadavoččen jubilejan oiktastuseks, projektan kuvad oliba ozutadud Nju Jorkas mugažo. Radod kaiken kuvapatshan sädamižes tuliba lophu Francijas vl 1884, sid' jagoihe muštnikad da vedihe ujuden valdmeren kal't sauvomižen sijannoks. Om saudud kaikenaigaižel sijal vozil 1885 (5. eloku) — 1886 (22. sulaku), amerikaižel betonalusel.

## Ümbrikirjutand
Kuvapatsaz om seižui muretud raudrenghil naine (joudjuden kuvastuz) hitonan kartte soba päle. Seičemesädegine venc om naižen päl. Naine tob tervačun libutadud oiktas kädes i kivišt tablut huras kädes. Tabluden «JULY IV MDCCLXXVI»-kirjutez znamoičeb valdkundan Deklaracijan ripmatomudes vahvištandan *4. heinku 1776*-datad. Vll 1984−1986 kuvapatcaz oli alištunu restavracijale.

Muzei kuvapatshan istorijas om kuvapatshan alusen südäimes. Kaclendparangod sijadasoiš muštnikan päs. Voib sadas muzejha i parangoihesai pordhidme vai liftan abul. Vajehtihe pordhid i eskalatoroid vl 2012.

Päzund sarehe om röunatud, matknikoiden kodvind om lendimportan kodvindan kartte.

## Homaičendad