Koiv

**Koiv** () om puiden heim Koivunvuiččed-sugukundaspäi.

## Leviganduz
Heimon kazmused oma levitadud Pohjoižes mapoliškos (Evrazii i Pohjoižamerik), sen venos i subarktižes vöiš. Koivun äjad erikod märitas lehtezmecoiden i segoitadud mecoiden mülündad. Elonform om pu päpaloin, armotomankoiv (*Betula nana*) om tundran i soiden penzaz.

Erikoiden tobj pala om pakaiženvastaine, ei ole mokičenus keväzližiš haloišpäi, voib eläda igähižel rougul. Koiv sädab mecan üläröunad korktoiden mägiden pautkil. Erased erikod oma lämännavedijad i oma levitadud subtropižes vös (gimalajiž-kitajižed, erased japonižed, amerikaine *Betula nigra*), kaikiš suvemb om Suvipäivnouzmaižen Azijan mägirajoniden *Betula alnoides*-erik.

Koivun erikod kazdas letemail i savikoil, kazvateližil i vägitomil mahusil, nepsoiš i kuiviš tahoiš. Putub jogiden i meriden nepsoil randoil, soidme, sokhas tundras, kuivil kivekahil pautkil, räkiš kuiviš stepiš. Koivud om päivännavedijad, no om pil'vesenvastaižid-ki erikod.

## Erikod
Läz 100 erikod, kaik oma Pohjoižes mapoliškos.

Erased erikod:
* *Betula nana* — Armotomankoiv
* *Betula pendula* vai *Betula verrucosa* — Raudkoiv
* *Betula pubescens* — Kurdiž koiv

## Botanine ümbrikirjutand
Koivun erikoiden enambuz om pud 30 i eskai 45 metrhasai kortte, tüven ümbruz 120..150 santimetrhasai. Erased-se erikod oma penzhad, järedad i pened, kazdas manno tundras. Kaik heimon ezitajad oma eriližsuguižed, pölüstadud tulleil (anemofiližed) kazmused.

Koivuiden jur'sistem om varmed, lähteb süvele kon'ha vai harvemb pindaline, se rippub erikospäi i kazvandan arvoimižišpäi. Juren värtmuz koleb teravas, i laptaližed jured šingotadas vahvas, om äi hoikid da tihedoid juruzid niil. Pu kazvab vitkos ezmäižil vozil, sid' kazvandan piguz ližadase, ületab heinän korktust i vägestab tošt kazmusištod lopuks.

Puiden kor' om vauged (päpaloin), pakuižetab, ruskedvauvaz vai ruskedbur tobjimalaz, erasil-se erikoil hahk, koričma vai must eskai. Betulin om vauged tervakaz substancii, se täudub tüven tüpkudehen stajid i muga andab korele vauktad mujud. Irdpol'ne pala om toh', se om šoidukaz i lähteb šoiduil kebnas päiči noriš puiš. Vanhiden puiden tüven alahaine pala kattase muzaval ruipiškoikahal korel paksus.

Lehtesed čereduišoiš, kogonaižed, piikoikahanke röunanke, munanvuiččed romban vai koumesaumnikan formal, monosimmetrižed, seičemehe santimetrhasai pitte i nell'hä santimetrhasai levette, siledad. Tilgunvuitte aluz om leved. Nored lehtesed tarttas, vanhad kändasoiš pakuižikš edel lanktendad.

## Kävutand
Koivun äjad palad kävutasoiš ižanduses: pumaterial, kor', toh' (koren pindaline šoid), koivun südäivezi. Ottas kävutamižhe urbid da lehtesid medicinas: unotesed kut kuzenajai, bakterijanvastaine, satatesiden spravitai i räkänpolenii abutuz. Voiunotez koivun urbišpäi om dermatologižeks abutuseks.

Kävutadas erasid-se erikoid sädamha pöudonkaičijoid jonoid, mugažo dekorativižes sadunkazvatuses.

## Galerei

Betula platyphylla 01-10-2005 14.55.38.JPG|Levedlehtesižen koivun tüven kor' (*Betula platyphylla*)
Betula raddeana RB2.JPG|Radden koivun lambhaižed (*Betula raddeana*)
Frucht Bpub.jpg|Kurdhon koivun semnikaz plod
Betula pumila.jpg|Sokoivun barb (*Betula pumila*)
Betula ermanii (Erman's Birch, Gold Birch, Russian Rock Birch) (28013785527).jpg|Ermanan koivun lehtez (*Betula ermani*)


## Koivhu sidodud vepsän tärtused
* *Iver* — koivun jur'.
* *Koivik, koivišt, koivžom* — koivuine mec.
* *Kurč* — koivun kuhm.
* *[[Toh']]* — koivun kor'.

## Koivhu sidodud vepsän muštatišed

* *Dölota koivuine ei koverdelde.*
* *Jotta  koivuižel  čajul.* (aznoita)
* *Koivuine om kandoine, ka koivuine i vezaine.*
* *Koivuižes kandos habašt vezod ei kazva.*


## Homaičendad