open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Buddizm

**Buddizm** ( *buddha dharma*, pali: बुद्ध धम्म *buddha dhamma* «vauvhatujad openduz»,  *fójiào*) om üks' mail'manreligijoišpäi, nellänz' surtte uskojiden lugun mödhe. «Buddizm»-termin om tehtud evropalaižiden melel 19. voz'sadas.

## Leviganduz
Religii om sündnu Amuižes Indijas 1. voz'tuhan keskes edel m.e., leviganzi Suviazijan maihe, Mongolijan, Kitain i Japonijan valdkundoihe, 20. voz'sadal — mail'madme. Nügüd'aigan läz ei ole buddizman polestajid Indijas, kadoi 13. voz'sadal islamanuskojiden tungendan tagut, no valatoiti induizman toižendoid lujas. Kaik 450..500 mln uskojid om olmas mail'madme (2010). Valdkundaline religii neniš maiš: Butan, Kambodž, Laos, Mjanmar, Tailand.

Buddizman kaks' päsarakod oma: theravad («tobminoiden škol» pali-kelespäi) i mahajan («sur' korj» sanskritaspäi). Theravad om levitadud avaros Šrilankas i Suvipäivnouzmaižen Azijan maiš: Kambodž, Laos, Mjanmar, Tailand. Mahajan mülütab Puhthan man, dzen-, nitiren-, tän'tai- (tendai) i singon-veroid, praktikuiše avaros neniš valdkundoiš: Nepal, Malaizii, Butan, Kitai, Japonii, Suvikorei, Vjetnam. Voib kacta vadžrajanad erigoittud sarakoks vai mahajanan aspektaks. Tibetine buddizm kaičeb 8. voz'sadan Indijan vadžrajanan opendust i om levitadud Gimalajiden maiš, Mongolijas i Venäman koumes regionas: Burätii, Kalmikii, Tuv.

## Harakteristik
Buddizm erineb lujas «Kirjan» religijoiden rindataden: ei ole jumalad, gräkhiden kohendust, igähišt henged, lopulišt todust i absolütišt uskoližust, magijan šingotez om kel'tud. Sil-žo aigal mail'miden lugu om lopmätoi, tedoline todestuz otase todeks, rideltas reinkarnacijan (toštmižsündundan) voimuses, i sab buddizman uskojile olda toižen-ki religijan polenpidajan.

Lugetas filosofijaks Japonijas. Pühäpertid nimitasoiš *pagod:oikš* i *stup:oikš* (*suburganikš*).

## Galerei

Bagan-Ananda-10-Kakusandha-Nord-Dharmacakramudra-gje.jpg|Kakusandha-budda
Bagan-Ananda-20-Konagama-Ost-Upamamudra-gje.jpg|Konagama-budda
Bagan-Ananda-30-Kassapa-Sued-Dharmacakramudra-gje.jpg|Kassapa-budda
Bagan-Ananda-40-Gautama-West-Abhayamudra-gje.jpg|Gautama-budda


## Homaičendad
Taivan' (sar')

**Taivan**' (,  «čomakulu sar'») om Kitain sar' Tünen valdmeren lodehes. Se om Taivan'-agjan vai Kitain Tazovaldkundan palahiženke tundištusenke sijaduz.

## Ümbrikirjutand
Avoin Tün' valdmeri lainištab saren randoid päivnouzmas, sen Kitain Suvimeri da Filippinoiden meri — suves, i Kitain Päivnouzmmeri — pohjoižes. Kaikiš korktemb čokkoim om Juišan'-mägi 3952 m korkte. Ühesa ristitud kümnespäi elädas päivlaskmaižes mererandaližes tazangištos, kitajalaižed oma enambuz heiden keskes.

Saren pind om 35 834 nellikkilometrad. Joged oma äivezižed.

## Klimat
Klimat om subtropine pohjoižes, tropine mussonine suves. Paneb sadegid 2-5 tuh. mm vodes.

Manrehkaidused da kovad vihmakahad tulleid oma paksud.

## Homaičendad
Alabaman kel'

**Alabaman kel**' vai **Alabam** (ičeze nimituz: *albaamo innaaɬiilka*) om üks' muskogižiš kelišpäi, kudambal pagištas alabam- da koasati-rahvahad AÜV:oiden Tehas-štatas. Pagižijoiden lugu om läz 100 ristitud.

## Kirjkel'
Kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal. Jäl'gmäine tavu om painandanke, ülenujiden i langenijoiden tonoiden sistem om olmas.

### Kirjamišt

## Lugusanad
* **cháffàaka** — üks' 
* **tòklo** — kaks' 
* **tótchìina** — koume 
* **óstàaka** — nell' 
* **táɬɬàapi** — viž 
* **hánnàali** — kuz' 
* **ontòklo** — seičeme 
* **ontótchìina** — kahesa 
* **chákkàali** — ühesa 
* **pókkòoli** — kümne

## Frazad
* Chíkmàa! — Tervhen!
* Alíila. — Kitän.

## Homaičendad
Sobčak Ksenija

**Ksenija Anatol'jevna Sobčak** (; sünd. 5. kül'mku 1981, Leningrad, Venäman NSFT, NSTÜ) om venämalaine TV- da radiovedai, lehtezmez' da aktris. Oppozicioner. Anatolii Sobčakan tütär.

## Biografii
Vspäi 2013 om läthnu mehele, Maksim Vitorgan om hänen mužik, akt'or. Vl 2016 Platon-poig om sündnu.

## Kacu mugažo
* Dom-2

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Ksenija Sobčakan oficialine sait (''ksenia-sobchak.com'').
Dom-2

**Dom-2** (, «Kodi-kaks'») om Venäman venäkel'ne realiti-šou. Lähtli ekranoile TNT-kanalal vll 2004−2020. Lähtleb televizijan Ju-kanalal vn 2021 sulakun 19. päiväspäi.

Šoun päižed vedajad oliba Ksenija Sobčak (2004−2012), Ksenija Borodina (2004−2020) i Ol'ga Buzova (2008−2020).

Kaik om fil'mdud enamb mi 6 067 epizodad (20.12.2020), se om kaikiš hätkemb TV-šou mail'mas. Fil'mdand tegihe Moskvas, Moskvan agjas i Seišelan Saril.

## Homaičendad
Sobčak Anatolii

**Anatolii Aleksandrovič Sobčak** (; sünd. 10. eloku 1937, Čit, Venäman NFST, NSTÜ — kol. 19. uhoku 2000, Svetlogorsk, Kaliningradan agj, Venäma) oli venämalaine valdkundan šingotai, Leningradan Nevondkundan ezimez' (1990−1991), Piterin ezmäine mer (1991−1996).

Valdkundmez' openui Leningradan valdkundaližes universitetas, sen juridižes fakul'tetas (1956−1959, aspirantur 1962−1964). Radoi sen-žo universitetan docentaks vspäi 1973, sai doktoran tedoarvod i radoi sen-žo fakul'tetan professoraks vspäi 1982.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Sait Anatolii Sobčakan polhe (''sobchak.org'').
Taivan'

**Taivan**' om toponim i administrativine ühtnik. Se voib znamoita:
* Taivan' — sar' Päivnouzmaižes Azijas, Tünen valdmeren päivlaskmas.
* Taivan' — Kitain provincii.
* **[[Taivan' (valdkund)|Taivan']] (Kitain Tazovaldkund)** — paloin tundištadud valdkund Päivnouzmaižes Azijas, lugeb ičtaze voziden 1912−1949 Kitain Tazovaldkundan jäl'ghetulijaks.
Depp Džonni

**Džon Kristofer "Džonni" Depp II** (; sünd. 9 kezaku 1963, Ouensboro-lidn, Kentukki, AÜV) om amerikalaine akt'or, režissör, muzikant, kinotarinantegii da prodüser. "Sezar"- da "Kuldaine globus"-premijoiden laureat.

## Tetabad fil'mad

## Homaičendad
Dubovickaja Regina

**Regina Igorevna Dubovickaja** (; sünd. 31. tal'vku 1948, Šadrinsk, Kurganan agj, Venäman NFST, NSTÜ) om nevondkundaline i venämalaine lehtezmez', Venäman televizijan jumoristižen «Anšlag»-programan vedai vspäi 1987 tähäsai (nüg. lähtleb Venäma-1-TV-kanalal, 34 sezonad).

## Biografii
Dubovickajan al'mamater om Pätigorskan verhiden keliden institut (nüg. valdkundaližen universitetan pala), hän om pästnus sišpäi «saksan kelen opendai»-specialižusenke. 1960−1980-nzil vozil naine radoi radiovedajan NSTÜ:n radios, kirjeižiden palakundas, siš tegi tundištusid estradan äjidenke jumoristoidenke. Vl 1987 Regina läksi televizijha lujan cenzuran tagut radios i sädi «Anšlag»-programad. Sen pätegend oli starinoita suližen žanran estradan olendas i estradan sijas nevondkundaližen ristitun elos. Program oli modakaz 1990-nzil vozil, sid' kadotab populärižust konkurencijan tagut.

Reginan kaik heimolaižed oma tedomehed. Hän om lähtnu mehele, üks'jäine tütär sündnus naimiželos.

## Homaičendad
Eisoptrofobii

**Eisoptrofobii** ( *eisoptron*-sanaspäi «zerkol»), vai **Spektrofobii** (-sanaspäi «nägudez», «mel'kuva»), om zerkloiden fobii (irracionaline varu), ičeze kuvastusen zerklos varaiduz. Voib olda sidodud dismorfofobijha, se om hol' ičeze čomatomuden tagut.

Šandor Ferenci-psihoanalitik sanui fobijan kaht päsüd: ičetundmusen varu i pago eksgibicionizmaspäi.

## Kacu mugažo
* Fobijoiden nimikirjutez
Zerkol

**Zerkol (zirkul)** om siled pind (se om stökol tobjimalaz), kudambas vauktuz vai toine sädegoičend kuvastub.

Eziauguižešti kävutihe zerklod kacmaha ristitun irdnägud, i äjan möhemba otaškanzihe ladimiden täht. Sen tagut mel' om levitadud, miše zerkol om toižhe mail'mha sidodud, i sen kuvaduz om min-se toižen kuvahaine.

## Istorii
Ezmäižed pened zerklod oma löutud bronzaigaspäi, ned oma tinasižed, kuldaspäi i platinaspäi.

Zerklon nügüd'aigaine istorii zavodiše vl 1240, konz saihe mahtust Evropas puhuda mülüid stöklaspäi. Vl 1279 italine Džon Pekam-manah-franciskalaine ümbrikirjuti mahtust stöklan krepindas hoikal šoidul tinaspäi. Lapak stökolzerkol om olmas 16. voz'sadaspäi, kävutaškanzihe artutin ühthesuladusid (amal'gamad). Ezmäine zerkloidentegim radaškanzi Francijas vl 1665, sil-žo aigal valataškanzihe stöklad puhundan processan sijas, i zerklod kändihe odvemb. Vl 1835 saksalaine Justus fon Libih-himik kävuti hobedad zerklon tehmižes ezmäižen kerdan i sai sel'ktembid kuvahaižid, mugomid mö tedam tämbäi.

## Kävutand
Nügüd'aigan kävutadas surid zerkloid avaros laukan i pertin südäimen dizainan täht, sädamha enamban avaruden illüzijad peniš honusiš. Mugoi vero sündui Francijan elokahiš pertiš keskaigan völ.

Zerkol mülüb optižihe ladimihe (teleskopad, lazerad, pidatimed, objektivad, periskopad), niiden kesken koditehnikha. Erasiden sambnuziden televizoroiden pind om zerkol. Paraboline zerkol om reflektoran pala. Specialine penenii zerkol om likkuimen tarbhaine pala. Nügüd'aigan videokamerad ahtištadas zerkloid erasiš-se sferoiš.

Voib lugeta iregid vaiše ühtes polespäi stöklid üks'pol'žeks zerkloks, kävutadas optižiš ladimiš i specialižiden honusiden pihoikš.

## Kacu mugažo
* Eisoptrofobii — zerkloiden fobii

## Homaičendad
Herzeleid (al'bom)

**«Herzeleid»** (*Südäikeran mokičendad*) om germanijalaižen Rammstein-gruppan debütine al'bom. Se om pästtud 29. päiväl sügüz'kud vodel 1995.

## Pajoiden nimikirjutez

## Homaičendad
Radajad lähttas "Lümjer"-fabrikaspäi

**«Radajad lähttas „Lümjer“-fabrikaspäi»** () om Lümjer-velliden dokumentaline lühüdpiduzline laman monohromine fil'm. Nece om ezmäine fil'm kinematografan istorijas.

Ezmäižen kerdan se om ozutadud vl 1895 keväz'kun 22. päiväl Francijas.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Fil'man polhe (''klassikakino.blogspot.com''). 
* ''Radajad lähttas "Lümjer"-fabrikaspäi'' YouTube:as
Hapo-Oje

**Hapo-Oje**, mugažo **Happo-Oje** (, *Хаппо-Ое*, , *Haapaoja*) om külä Leningradan agjas, Vsevoložskan rajonan Koltušin lidnankundas.

Eländpunkt mainitaškanzihe vspäi 1896. Nimen etimologii ei ole sel'ged. Aigoin, se tuleb suomen vaihišpäi *happo oja — hapanoja*, vai *haapo oja — haban oja*.

Külä sijadase rajonan suves, küläkundan keskuzpalas. Kaks' nimitadud irdad, kaks' kujod.

Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe külän eläjiden lugu oli kaikiš suremb, 1 080 ristitud. Küläkirjišt i päivkodi ratas küläs.

## Homaičendad
8. reduku

**8. reduku** om voden 281-nz' päiv (282-nz' ližapäivvoziš) grigorianižes kalendariš. Voden lophusai jäb 84 päiväd.

## Sündnuded
* 1871 — Ivan Poddubnii (kol. 1949), venämalaine i nevondkundaline borcui zaporižžän kozakoiden rodul, cirkan atlet i artist, Venäman NFST:n arvostadud artist.
* 1873 — Aleksei Ščusev (kol. 1949), venälaine nevondkundaline arhitektor.
* 1888 — Ernst Krečmer (kol. 1964), saksalaine psihiatr i psiholog.
* 1890 — Čistalöv Veniamin (kol. 1939), nevondkundaline komilaine kirjutai, runokirjutai, opendai da kändai.
* 1892 — Cvetajeva Marina (kol. 1941), venälaine i nevondkundaline runokirjutai da kändai.
* 1948 — Spenser Uinston Bolduin, 3. Antigua da Barbudan päministr.

## Kolnuded
* 1942 — Sergei Čapligin (sünd. 1869), venälaine nevondkundaline mehanikantedomez' i matematikantedomez', akademik, nügüd'aigaižen aerodinamikan üks' alusenpanijoišpäi.
Abhazii

**Abhazii** ( «apsoiden (abhazoiden) ma»,  *Aphazeti*, ), vai **Abhazijan Tazovaldkund**, om valdkund palahiženke tundištusenke Evropan suvipäivnouzmas, sen Kavkazantaguižes. ÜRO:n dokumentoiden mödhe, Abhazii om Gruzijan pala da sen avtonomine tazovaldkund. Pälidn om Suhum.

## Geografijan andmused
Mustmeren rand 210 km pitte om tazovaldkundan suvipäivlaskmas. Kaik joged oma lühüdad i mülüdas sen meren basseinha. Kaikiš lühüdamb mail'mas Reprua-jogi jokseb Abhazijas, se om 18 metrad pitte. Röunjoged oma Psou i Ingur.

Pind om 8 665 km², Kavkazan Päižen mägisel'gan suvipautked ottas koume nelländest. Region röunatab Venämanke pohjoižes i pohjoižpäivnouzmas (Krasnodaran rand i Karačajan da Čerkesijan Tazovaldkund). Gruzijan Samegrelo- i Zemo-Svaneti-agjad levitasoiš suvipäivnouzmha i suvhe.

Klimat om subtropine mererandištol i mägipautkil 400 metrhasai ü.m.t. kortte.

## Eläjad
Vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 240,705 ristitud. Vn 1989 nevondkundaližen rahvahanlugemižen mödhe ristitišt oli 525 061 eläjad.

Abhazijan Tazovaldkundan edeline prezident om Raul' Hadžimba (25.09.2014—). Edeline päministr om Beslan Barcic (05.08.2016—).

## Homaičendad
Piterin aglomeracii

**Piterin aglomeracii** () om monocentrine lidnaglomeracii, kudamb om formiruinus Piteriš ümbri. Aglomeracijha mülüdas Piterin territorii kogonaz i Leningradan agjan territorijan pala. Se levigandeb läz 50 kilometraks Piterin keskusespäi. Piter-lidnan järghine pertišt om südäitukuks.

Aglomeracijan ristitišt om läz 5,9 mln mehid (2015), pind — 11,6 tuhad km². Heišpäi 5 mln ristituid elädas Piteriš i läz 1 mln oma lähižiden ezilidnoiden eläjad. Nece om Venäman kahtenz' surtte lidnaglomeracii Moskvan aglomeracijan jäl'ghe.

Erištadas kaks' ezilidnoiden vöd: ezmäine (1 mln) — erigoittud Piter-lidnan pertištospäi sen regionan rajonad i Leningradan agjan lähižed lidnad (Gatčin, Lomonosov), toine (pol'millionad) — Leningradan agjan toižed lähižed rajonad da lidnad.

Transportsidod aglomeracijan keskes oma ezilidnelekrojonused, avtobusad i kommertižed maršrutlikkuimed. Aglomeracijan aktivine šingotez jätkustub, Rengazavtoten ümbri Piteriš sauvond kändihe znamasižeks stimulaks sen täht.

## Homaičendad
Pä

**Pä** () om ristitun vai živatan hibjan pala, om sel'grodaižil i gavedil.

Nägemižen, kulemižen, magun i hajun organad sijadasoiš päs. Kagl ühtenzoitab päd hibjrungonke sel'grodaižil. Modon pirdad oma hibjan kaikiš henomb i harakterizuidas ristitud dokumentoiš.

## Pän palad
Irdaližed:
* hibused, oc, nahk, korvad
* mod (kärz živatoil): sil'mad, nena, modpoliškod, su
* löug, kagl
* nišk
* Živatoil, linduil da gavedil — hobod (hobodut), n'ok, vibrissad, habinuded

Südäimižed:
* pämall', löuglu (alalöuglu, ülälöuglu)
* aivod, nenakeruz, vestibulärine apparat

### Mod
* sil'mad
* nena
* modpoliškod
* su — huled, hambhad
* čoklud
* löug
* oc
* hibused modos — habinod, bard, bakid, kulmad, ripsud, octukad, pleš

## Pähä sidodud vepsän muštatišed
Erased muštatišed oma ottud «Mi meles, se i keles»-kogodusespäi.

* *Andaižin mel't pähä, da ičelain om vähä.*
* *Ei kalliž ole čomuz, a kalliž om pä.*
* *Habaine om pä, ei vända nimidä.*
* *Kahmalol pähä ed pane mel't.*
* *Kažita hired i pän södas.*
* *Kelel päd ed söta.*
* *Lajind satatest ei tege, kuni pul pähä ei iške.*
* *Oliži nišk, a länged löudasoiš.*
* *Ougil päd ei kehta kandišta.*
* *Pahad päd vinal ed ladi.*
* *Pit'k om kagl, a pä ülemba.*
* *Pol' päd völ märgad oma.* (ei täudeks melištunu mehen, alaigäčun polhe)
* *Päd ei ole, ka jaugoiš toukud ala eci.*
* *Pän kibištab, perskele kebnemb om.*
* *Toižele pähä mel't ei sa antta.*
* *Ülemba päd korvad ei kazgoi.*


## Kacu mugažo
* Ristitun hibj

## Homaičendad
Ristitun kazv

**[[Ristit]]un kazv** vai **[[ristitun hibj|hibjan]] piduz** om keskust pän ladvaspäi jaugpohjihe.

Mehen keskkazv mas om 182 sm, naižen keskkazv — 169 sm.

Vn 2013 andmusiden mödhe, mehen keskkazv Venämas om 178 sm, venämalaižen naižen keskkazv — 166 sm.

## Ristitun hibjan pidusen rubrikacii

## Homaičendad
Šokolad

**Šokolad** om konditerine tegez, kudambad tehtas kakaospäi da toižiš ingridientoišpäi. Kakaon i šokoladan kodima oma Keskuzline da Suvine Amerikad. Šokolad-sana om libub actekoiden nahuatl'-kelespäi i znamoičeb «karged vezi» vai «sadud peksmižel jom».

Sömän kaikiš populärižembiš toižendoišpäi mail'mas.

## Kävutand
Ottas kävutamižhe kulinarijas paksus kuti desertan pala — tortad, pudingad, mussad, pirgaižed, paštikod, kan'fetad.

Pästtas šokoladan erazvuiččid toižendoid: ližadusidenke vai ei, erazvuiččel formal, mugažo jomaks maidonke vai palab šokolad. Ližadused oma kofe, etilspirt, kon'jak, vanilin, perč, kuivatud vinmarj, pähkmed, vahläd, cukatad, marjasine džem (keitiž).

Kaičendan strok rippub lämudespäi, kakaon palaspäi, ližadusišpäi, razvdusespäi. Voib olda 12 kuhusai sättujan kaičendan arvoimižiš, +18 C° vai sen madalamba, oiktata päivänvauktuseta. Kožundan dat panese pakuitesel. Vanhtunuden produktan tunduz om vauged kerteh pindal i tahkoil eriližešti.

## Istorii
Šokolad-jom om tetab Evropas 1520-nziš vozišpäi, aigan mändes se kändihe karktaspäi magedaks.

Alamalaine Konrad Johannes van Hauten sai patentad kakaovoin kebnas erigoičendas kakaotuhkaspäi vl 1828. Se avaiduz laski sada kovad šokoladad i zavodi nügüd'aigašt pordod desertan istorijas.

## Homaičendad
Šokoladtipad

Kaik om nell' **[[šokolad]]an toižendad** mülündan mödhe: must (karged), maid-, vauged i ruskedvauvaz.

Kaikutte šokoladan toižend mülütab kakaod. Vauged šokolad om kakaotuhkata, no kakaovoinke.


Fail:Schokolade-schwarz.jpg|Must šokolad
Fail:Schokolade-braun.jpg|Maidšokolad
Fail:Schokolade-weiss.jpg|Vauged šokolad
Bateti

**Bateti** ( *Batetis t'ba *) om pen' reskveden järv Gruzijan keskuzpalas.

Pind om 0,02 km², basseinan pind — 5 km². Järven süvüz om 12 metrad. Om ümbärtud kavag'puil. Sijadase Trialetin mägisel'gan pohjoižpautken alangos, Batetickali-jogen alangištos (lankteb Dzam-jogehe, Kuran oigedpol'ne bassein), 1313 m ü.m.t. korktusel. Jädub tal'vkus-keväz'kus. Suvirand om sokaz. Oja jokseb järvespai.

Torp i harv anatoline triton elädas järves.

## Homaičendad
Kanfetad

**Kanfetad** ( latinižen *confectum*-sanaspäi «tehtud», «pästtud») oma erazvuiččed sahar- vai šokoladtegesed, mugažo praline i sahardudud fruktad.

Kogotas 60..75 % saharad. Oleldas glazurottud, glazurita i šokoladsüdäimenke. Söndtavar mülütab 3800..6000 kkal/kg.

Kanfetan form voib olda erazvuitte lujas. Tehtas konditerižes edheotandas. Mödas ühthižes pakuiteses, kores vai niita.

Produktan üläkulutand ei ole mäne tervhudeks saharan korktan olendan tagut, se imese verehe teravas i kucub problemoid ristituil diabetata eskai. Sen ližaks, magutesiden sönd kucub hambhiden kariesad, i tariž puhtastada hambhid kanfetoiden jäl'ghe kerdalaz.

## Toižendad
Erased toižendad: karamel', iris, trüfelid, äišoidukahad, jähižen alusel, diabetižed (dietižed).

*Kanfetmass* oleleb: pomadine, fruktine, marcipanine, pähkmidenke (praline), maidokaz, pekstud, likörine, krem, karamelin alusel, gril'jäžine, cukatad, kuivatud fruktad, spirtuidud fruktad, marjad.

*Kanfetkorpusan* toižendad: üks'jäižed, kaksitadud, kombiniruidud, äišoidukahad, karamelin alusel, vahlidenke.

*Glazurin* toižendad: šokoladine, pomadine, saharakaz, razvanke, maidokaz šokoladine, šokoladine mindaline, fruktžele, karamelin massaspäi.

## Homaičendad
Sahar

**Sahar** voib znamoita:
* Sahar — järed rahvahatoi ma Afrikan pohjoižpalas.
* Sahar — levitadud söndtavar, kogoneb saharozaspäi tobjimalaz. Saharozan toine nimituz kodielos.
Saharan rahvahatoi ma

**Saharan rahvahatoi ma**, vai **Sahar** (; ) om kaikiš suremb letkesine rahvahatoi ma mail'mas da koumanz' surudel rahvahatoi ma (Antarktidan da Arktikan jäl'ghe) mail'mas, otab Pohjoižafrikan tobjad palad.

## Ühthižed andmused
Sahar levigandeb 4800 kilometraks päivlaskmaspäi päivnouzmha da 800..1200 km pohjoižespäi suvehe. Pind — 8,6 mln. km² (Afrikan pindan läz 30 %), vai 9,1 mln. km² (WWF).

Sahar otab paloikš enamba mi kümnen valdkundan territorijoid — Alžir, Tunis, Livii i Egipt pohjoižes; Marok da Mavritanii päivlaskmas; Mali, Niger, Čad da Sudan suves. Ristitud eläba kaikenaigašti oazisoiš vaiše, Nil- da Niger-jogiden alangištoiš.

Saharan regionad: Tenere, Sur' Päivnouzmaine Erg, Sur' Päivlaskmaine Erg, Tanezruft, Hamad El' Hamr, Erg Igidi, Erg Šeš, mugažo Talak, Aravijan (Egiptal), Alžiran, Livijan da Nubijan rahvahatomad mad.

Rahvahatoman man südäimine ristitišt om vaiše 2,5 mln. ristituid.

## Etimologii
«Sahar»-nimi mainitase meiden eran ezmäižes voz'sadaspäi. Se libub arabižes «صَحراء» (ṣaḥrāʾ)-sanaspäi, kudamb znamoičeb «rahvahatoi ma», da sen äilugun «ṣaḥārāʾ»-sanaspäi. Sen ühtes om kosketust «aṣḥar»-adjektivanke, «rahvahatoman man, rusttan polhe mujun» znamoičendanke.

Erasiden regioniden nimed oma berberan augotižlibundanke: Tanezruft (Alžiran ehtbokas), Tenere (Nigeran keskuses).

## Geografii

Sahar kändihe rahvahatomaks maks viž millionad vozid tagaze.

Sahar randičeb päivlaskmas Atlantiženke valdmerenke, om röunoiš pohjoižes Atlas-mägidenke da Keskmerenke, i päivnouzmas — Rusttanke merenke. Rahvahatoman man suviröun märičese amuižiden vähälikujiden letkesižiden düniden zonal (16° p.l.). Sahel'-region om necen zonan suvehe, Sudanan savann sijadase sen regionan jäl'ghe.

Letkesiž-kivine toižend dominiruib neciš rahvahatomas mas. Saharas om äi ojandehid. Manalaižed järved venudas rahvahatoman man pohjoižes meren pindan ülemba (Livijas — 500 m ü.m.t.), ka niiden vezi kävutase Keskmeren randpolen territorijoiden irrigacijan da jomižen täht.

## Klimat
Kožui maižandusele klimat oleskeleb Saharas 17 tuhad vozid pordal. Jäl'ghine mugoine klimatan pord oli nell' tuhad vozid tagaz, se möst saškandese ičeze maksimumhasai vl 15000 meiden erad.

Nügüd'aigan letked zavodiba tulda oazisoihe hondon ičtazevedandan kazvištho tagut, ka ümbärdajiden valdkundoiden ohjastused käsktas ištutada sauptajid puiden jonoid.

## Homaičendad
Goi Dero

**Dero Goi** vai vaiše **Dero** (), todesine nimi om **Štefan Muziol' ** (; sünd. 16. sulaku 1970, Vol'fsburg, Alasaksonii, Germanii) om germanijalaine muzikant, runokirjutai da kirjutai, Oomph!-muzikgruppan alusenpanii, vokalist i bangsoitoiden vändai vll 1989−2021, sen What About Bill?-saidprojektan ühtnii vspäi 2008.

Mez' pajatab Die Kreatur-duetas Kris Harmsanke vspäi 2019, vajehtab imidžad paksus.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Oomph!:an oficialine sait (''oomph.de'').
Wahrheit oder Pflicht

**«Wahrheit oder Pflicht»** (*Tozi vai velg*) om saksalaižen Oomph!-muzikgruppan kahesanz' studine al'bom. Se om pästtud vn 2004 8. päiväl uhokud.

Al'bom om sätud metal-stilin erazvuiččiš čuradusiš: indastrial, gotik, al'ternativine. Sai korktoid sijid saksankel'židen maiden čartoiš.

## Pajoiden nimikirjutez
# Augen Auf! *(Avaida sil'mid!)* – 3:21
# Tausend neue Lügen *(Tuha uzid kelastusid)* – 3:56
# Wenn du weinst *(Konz sinä voikab)* – 4:33
# Sex hat keine Macht *(Seksal ei ole väged)* – 4:19
# Dein Weg *(Sinun te)* – 3:29
# Du Spielst Gott *(Sinä vändad jumalad)* – 4:17
# Dein Feuer *(Sinun lämoi)* – 3:49
# Der Strom *(Sur' jogi / valu)* – 3:04
# Nichts (ist kälter als deine Liebe) *(Nimi (ei ole vilumb sinun armastust))* – 4:13
# Diesmal wirst du sehn *(Necen kerdan nägištad)* – 4:02
# Tief in Dir *(Süvin sinus)* – 4:13
# Im Licht* *(Lämoil)* – 4:09
# * (Peittud pajo "I'm Going Down" *(Laskemoi)*, zavoidiše päliči koumes minutas)

## Homaičendad
GlaubeLiebeTod

**«GlaubeLiebeTod»** (*UskArmastuzSurm*) om saksalaižen Oomph!-muzikgruppan ühesanz' studine al'bom. Se om pästtud vn 2006 24. päiväl keväz'kud.

Al'bom om pästtud koumeks toižendaks: bazine (CD-boks bukletata), standartine (CD-boks bukletanke) i premium (didžipak ližatud kaverversijoidenke da kahtenke bonustrekanke).

## Pajoiden nimikirjutez
Ezmäižed nell' kompozicijad oma pästtud singloikš i oma fil'mdud videoklipoikš.

# Gott ist ein Popstar *(Jumal om popstar)* - 3:53
# Das letzte Streichholz *(Jäl'gmäine viri)* - 3:37
# Träumst Du? *(Uništad-ik sinä?)* - 3:57
# Die Schlinge (feat. Apocalyptica) *(Petl')* - 3:58
# Du willst es doch auch *(Tahtoid necidä mugažo)* - 3:27
# Eine Frau spricht im Schlaf *(Ak pagižeb unes)* - 3:58
# Mein Schatz *(Minun kal'huz)* - 3:38
# Dreh dich nicht um *(Ala käraude)* - 3:28
# Land in Sicht *(Ma nägub)* - 4:06
# Tanz in den Tod *(Kagr surmha)* - 3:26
# Ich will deine Seele *(Minä tahtoin sinun henged)* - 3:20
# Zuviel Liebe kann dich töten *(Ani äi armastust voib rikta sindai)* - 3:48
# Wenn du mich lässt *(Ku sinä tacid mindai)*
# Menschsein *(Olda ristitun)*

## Homaičendad
Bugrin lidnankund

**Bugrin lidnankund** () om municipaline ühtnik Leningradan agjan Vsevoložskan rajonas, ani pohjoižhe-pohjoižpäivnouzmha Piterišpäi.

Administrativine keskuz — Bugri-lidn. Vn 1989 redukuspäi vn 2024 kezakuhusai Bugrin küläkund oli lidnankundan sijas.

Ristitišt oli 8 752 eläjad vl 2010, 26 856 eläjad vl 2021, 35 537 eläjad vl 2024. Lidnankundan pind om 73,19 km².

Kaik ühesa eländpunktad sijadasoiš lidnankundan territorijal — üks' žilo i kahesa küläd.

## Eländpunktad
* Bugri, lidn — administrativine keskuz
* Enkolovo, külä
* Kapitolovo, külä
* Korabsel'ki, külä
* Mendsari, külä
* Mistolovo, külä
* Poroškino, külä
* Savočkino, külä
* Sär'gi, külä

## Irdkosketused
* Bugrin lidnankundan oficialine sait (''admbsp.ru'').
Sahar (produkt)

**Sahar** om saharozan kodinimi, tarbhaine sömprodukt. Ottas kävutmižhe saharad konditerižes tegemištos da kulinarijas. Hil'vezikon toižend.

## Toižendad
Om äi saharan toižendoid. Sahar-lete voib mülütada 0,25 procenthasai ližadusid, rafinad — 0,1 procenthasai. Mail'man saharan tobj pala tegese saharrogospäi, penemb tehtas saharsvöklaspäi, mugažo vahtaren südäivedespäi, pal'maspäi (*jagre*) i sahardurraspäi.

Sahar oleskeleb vauged i koričma mujul, niiden sötmižičendad oma erazvuiččed. Formad: lete, palliškoil, tuhk, monokristall (kandiniruidud sahar), sirop, saharpä (enččel). Ladlused palliškoiden täht: hambastim i pihthed.

## Tehmižen istorii
Saharan kut erigoittud substancijan kodima om Indii ( *śarkarā* «letkesine sahar»). Saharrogo kazvab sen londuses i kändihe torhudeks. Amuižen aigan saihe saharan koričmuruid saharrogon südäivedespäi i muga toihe Evropha. Rimalaižed teziba saharas Egiptan torguindan kal't, kävutand oli medicinine. Ištutadihe saharrogod Sicilijas i nügüdläižen Ispanijan suves, no Rimalaine imperii čihozi, i mugoine maižanduzvero kadoi sen ühtes.

Kändihe sömproduktaks Evropas 16. voz'sadal, torguind šingotaškanzi Amerikan kolonijoidenke, kuna Hristofor Kolumb toi ujuden saharrogon čokvezoid vspäi 1492.

Vl 2015 sömsaharan mail'man tehmine oli 167,5 mln tonnoid, sidä kesken seičeme kahesandest saharrogospäi i kahesandez saharsvöklaspäi. Pätegijad (2016): Brazilii 35 mln t (päeksportirui), Indii 27, Evropan Ühtištuz 13,8, Tailand 11,5 (toine eksportirui), Kitai 9,8 (päimportirui), AÜV 7,4, Venälaine Federacii 6,7, Meksik 6, Pakistan 5,2, Avstralii 4,8.

## Söndarvuz
Saharan saharoz čihodase teravas sömänsulatuztraktas glükozaks i fruktozaks, ned tuldas verenpörundha. Glükoz kattab organizman energijan kadotusid enamba pol't. Glükoz abutab maksale pid'oitelda zaborkfunkcijad toksižid substancijoid vaste, se tegese glükozan ühtnendan tagut glükuronižiden parmuiktusiden sädamižhe, ka saharan otand südäimehe rekomenduiše maksan erasil-se läžundoil i travindoiden aigan.

1 čailuzik = 4 g saharad = 16 kkal.

Vauktan saharan energetine arvuz om 387 kkal (1619 kDž) 100 grammas, siš läz ei ole mikroelementoid, koričman saharan erineden, kudamb mülütab B-gruppan vitaminoid i mikroelementoiden znamasižid lugumärid, i sen energetine arvuz om 377 kkal (1576 kDž) 100 grammas.

## Vajehtimed
Saharan londuseližed vajehtimed oma mezi, fruktad da marjad.

Himižed vajehtimed (ksilit, sorbit, aspartam) oma olmas razvdusen spravitandan täht.

## Homaičendad
Ueils Džimmi

**Džimmi Donal Ueils** (, nikneim — **Džimbo** (); sünd. 7. eloku 1966, Hantsvill (Alabam), AÜV) om amerikaine edheotai.

Mez' om Vikipedijan alusenpanii, Vikimedii-fondan ezimez' (2003−2006 i vspäi 2011). Viki-koncepcijan ideolog, siš kaikutte saitan kävutai voib koheta i ližata südäiolendad. Vl 2019 sai Suren Britanijan rahvahanikust hätkeližen radon tagut sen ohjastusen organas.

## Biografii
Džimmi om sündnu radnikoičijoiden kanzha. Hänen Džimmi Ueils-tat radoi menedžeraks söndtavaroiden laukas, Doris-mam pidi pen't privatišt *House of Learning*-školad. Ueils-poig openui siš, hänele tuli mel'he lugeta enciklopedijoid enamba kaiked.

Džimmi lopi vaumičendkolledžad i sai opendust Obernan universitetas, pästtihe bakalavran arvonke. Möhemba mez' openui Alabaman universitetas, radoi opendajan siš i Indianan universitetas. Vl 1994 Ueils sirdi Čikagoho, i vhesai 2000 radoi *Chicago Options Associates*-kompanijas, siš torgui arvbumagoil i sai znamasižid rahoid.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Džimmi Ueilsan oficialine sait (''jimmywales.com''). 
* Džimmi Ueils Twitter:as.
Miss Mail'm

**Miss Mail'm** () om jogavozne rahvahidenkeskeine čomuden konkurs. Vedase vspäi 1952.

Konkursan päfater sijadase Nju Jork-lidnas, AÜV. Oficialine kel' — anglijan kel'. Venc om kalližarvoine, vajehtihe sen formad ühesa kerdad.

## Konkursan vägestajad vozil 2001−2021

## Irdkosketused
* Konkursan oficialine sait (''missuniverse.com'').
Födorova Oksana

**Oksana Gennad'jevna Födorova** (pasportan mödhe — **Borodina**, ; sünd. 17. tal'vku 1977, Pskov, Venäman NFST, NSTÜ) — venämalaine TV-vedai, fotomodel', Miss Piter (1999), Miss Venäma (2001) i Miss Mail'm (2002) konkursoiden vägestai, kirjutai, milicijan major.

## Biografii
Oksana om sündnu Pskov-lidnha. Openui Pskovan milicijan specialižen opendusen keskškolas, om pästtud sišpäi vl 1997 kuldmötalinke. Vozil 1997—2000 openui edemba, Venäman südäiazjoiden ministrusen Piterin universitetas, sai diplomad kitändanke.

Om lähtnu mehele nelländen kerdan, Venäman prezidentan administracijan Andrei Borodin-radnik om hänen mužik vspäi 2011. Heil kaks' last om olmas: Födor-poig (om sündnu vl 2012) i Jelizaveta-tütär (2013).

## Irdkosketused
* Oksana Födorovan oficialine sait (''fedorovaoksana.com'').
Golub Marina

**Marina Grigor'jevna Golub** (; sünd. 8. tal'vku 1957, Moskv, Venäman NFST, NSTÜ — kol. 9. reduku 2012, sigä-žo, Venäma) oli nevondkundaline i venämalaine teatran da kinon aktris, TV-vedai. Venälaižen Federacijan arvostadud artist (1995). Vändi rolid 78 fil'mas vspäi 1980.

## Biografii
Marina oli sündnu Grigorii Golub-tedištelijan (1923−2014) i teatran aktrisan kanzha. Openui Moskvan keskškolas nomer 33 (1965−1975). Vl 1979 oli pästnus MHAT:an školas-studijaspäi (Viktor Monükovan kurs).

Vll 1979−1981 Marina Golub radoi Moskoncertas. Vspäi 1981 vhesai 1987 naine radnikoiči Arkadii Raikinan Miniatüroiden teatras, sid' läksi radmaha Moskvan «Šalom»-teatras. Vspäi 2002 Golub oli ranu Moskvan Čomamahtoižes teatras Čehovan nimed.

Naine oli lähtnu mehele koume kerdad, tütär om sündnu naimiželos.

Aktris pölištui edel aigad, avtokatastrofas Moskvan päivlaskmas.

## Homaičendad
Car' (fil'm)

**«Car'»** () om voden 2009 venämalaine istorine fil'm, kudamb starinoičeb kahtes vodes Ivan Grazijan elospäi i hänen pidandoiš Filipp-mitropolitanke. Se om Oleg Jankovskijan jäl'gmäine fil'm.

Režissör — Pavel Lungin, fil'mdihe Suzdališ.

## Rolid
* *[[Ivan Grazii]]* — Pötr Mamonov
* *[[Filipp (mitropolit)|Filipp-mitropolit]]* — Oleg Jankovskii
* *[[Marija Temrükovna]]-car'ak* — Ramilä Iskander
* *Ivan Količev-sodavei* — Aleksei Makarov
* *[[Malüta Skuratov]]-opričnik* — Jurii Kuznecov
* *Aleksei Basmanov-opričnik* — Aleksandr Domogarov
* *Födor Basmanov-opričnik* — Aleksandr Il'jin
* *Kai-Bulat* — Aleksei Frandetti
* *Maša* — Anastasija Doncova
* *Vassian-nagrnik* — Ivan Ohlobistin
* *Genrih von Štaden* — Ville Haapasalo

## Homaičendad
Zhi-Vago

**«Zhi-Vago»** oli saksalaine evrodens- da hausprojekt. Edesti pajoid anglijan kelel vspäi 1996 vhesai 2002.

## Diskografii
### Singlad
* 1996: *[[Celebrate (The Love)]]* (Praznikoiče (ičeze armastust))
* 1996: *Dreamer* (Unikuvadai)
* 1996: *With or Without You* (Sinunke vai sinuta)
* 1997: *Teardrops from Heaven* (Kündliden tippud taivhaspäi)
* 2000: *On My Mind* (Minun meles)
* 2002: *Celebrate The Love 2002*

## Homaičendad
No Mercy

**No Mercy** («nimittušt armahtust» anglijan kelespäi) voib znamoita:
* No Mercy — saksalaine popgrupp vspäi 1995 i sen ezmäižen al'boman nimituz.
* No Mercy (pajo) — znamoičendoiden lehtpol'.
* Nimittušt armahtust (*No Mercy*) — vn 1986 amerikaižen Ričard Pirs-režissöran fil'm.
No Mercy (popgrupp)

**«No Mercy»** (*ei ole prostindad* anglijan kelespäi) om saksalaine anglijankel'ne evrodensgrupp. Trio om olmas vspäi 1995.

Mülükundas oma *Marti Sintron*, *Ariel' Ernandes*, *Gabriel' Ernandes*.

## Diskografii
### Al'bomad
* 1996 — *[[No Mercy (No Mercy:n al'bom)|No Mercy]]*
* 1998 — *More* (Enamba)
* 2007 — *Day By Day* (Päiv päivän jäl'ghe)

### Singlad
* 1995 — *Missing* (Kadotuz)
* 1996 — *[[Where Do You Go]]* (Kuna sinä mäned)
* 1996 — *When I Die* (Konz linnen kolnu)
* 1997 — *Please Don't Go* (Ole hüvä, ala lähtnu)
* 1997 — *Kiss You All Over*
* 1998 — *Hello How Are You* (Holl'oo kut eläd-oled)
* 1998 — *Tu Amor*
* 1999 — *More Than a Feeling* (Enamba mi mujand)
* 2000 — *Morena*
* 2000 — *Where Is the Love* (Kus armastuz om)
* 2007 — *Don't Let Me Be Misunderstood* (feat. Ai Di Meola, Ala laske minei el'geta värin)

### Kompiläcijad
* 2007 — *Greatest Hits* (Kaikiš surembad hitad)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Muzikgruppan oficialine sait (''nomercymusic.com''). 
* Venäkel'ne fansait (''nomercy-info.narod.ru'').
Rauk, rauk Pavel

**«Rauk, rauk Pavel»** () om voden 2003 Venäman istorine fil'm. Sen režissör om Vitalii Mel'nikov, prodüser — Andrei Zercalov.

## Rolid
* *[[Pavel I]]* — Viktor Suhorukov
* *[[Marija Födorovna (Pavelan I ak|Marija Födorovna]]* — Oksana Misina
* *[[Aleksandr I]]* — Aleksei Barabaš
* *[[Konstantin Pavlovič]]* — Jevgenii Karpov
* *[[Palen Pötr|Palen-graf]]* — Oleg Jankovskii
* *[[Lopuhina Anna|Anna Lopuhina]]* — Julija Mavrina

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Fil'm ''allmovie.com''-saital.
Kuznecova Agnija

**Agnija Jevgen'jevna Kuznecova** (; sünd. 15. heinku 1985, Novosibirsk, Novosibirskan agj, Venäman NFST, NSTÜ) om venämalaine fil'miden, TV-serialoiden da teatran aktris.

## Biografii
Agnija om sündnu Novosibirsk-lidnha vl 1985. Hänen tat om pirdai, mam — opendai dekorativiž-sättutoitud čomamahtoiden institutas.

Tuleban aigan aktris lopi školan Novosibirskas i mäni teatraližhe studijha. Vl 2006 Agnija lopi Teatraližen üläškolan B.V. Ščukinan nimed (Moskv, Jurii Šlikovan kurs).

## Valitud rolid fil'miš
* «*[[Jügu 200 (fil'm)|Jügu 200]]*» (2007) — Anželika (änetoitand — Oksana Surnina)
* «*Kaiked koldas, a minä jän*» (2008) — Žanna
* «*[[Morfii (fil'm)|Morfii]]*» (2008) — medsizar psihiatrižes läžundkodiš, *epizod*
* «*[[Fobos (fil'm)|Fobos. Varun klub]]*» (2010) — Vika
* «*Surman trass*» (TV-serial, 2017) — Marija Korsakova
* «*Neiččed ei antkoiš*» (TV-serial, 2018) — Maša
* «*Tigran pakuine sil'm*» (TV-serial, 2018) — Tatjana Hodorova
* «*Statjaline kadr*» (TV-serial, 2019) — Irina Šuiko
* «*Vaumhed kaiken täht*» (TV-serial, 2021) — Kat'a

## Homaičendad


## Irdkosketused
* «Jügu 200»-fil'man tähthaine rados Balabanovanke i socdraman tarbhaižuses, interv'ju ''ura.news''-agentusele 17. eloku 2022.
Fareran Sared

**Fareran Sared** (, ) om rippui territorii Evropas, Skandinavii-regionas. Om Danijan avtonomižeks provincijaks. Pälidn om Torshavn.

## Geografijan andmused
Fareran Sariden pind om 1399 km². Territorii om kahesantoštkümnen päižen saren südäimes. Sared sijadasoiš Šotlandijan Šetlandan sariden (Sur' Britanii) i Islandijan keskes, Atlantižen valdmeren pohjoižes.

Sariden klimat om ven meren, keza om viluhk. Heinkun keskmäine lämuz om +11..+17 C°, vilukun 0..+4 C°. Paneb sadegid 1600..2000 mm i 280 päiväd vodes, vihmoiden nägul päpaloin, enamba sügüz'kus-vilukus, sumeged oma paksud. Gol'fstrim-joksmusen Pohjoižatlantine sarak tob lämäd saridennoks, i meriveden lämuz sarištos ümbri om läz +10 C° vodes läbi. 

## Tobmuz
Fareran Sared om parlamentine demokratine ma, ičeohjandusenke vspäi 1948. Sen pämez' om danine Frederik X-kunigaz vn 2024 vilukuspäi. Päministr om Aksel V. Johannesen vn 2022 tal'vkuspäi (oli sil-žo radnikusel vll 2015−2019), päkomissar — Lene Mojell' Johansen vn 2017 semendkuspäi.

## Eläjad
Vl 2011 territorijan eläjiden lugu oli 48 447 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.

Rahvahad (enamba 0,3 % vl 2011): fareralaižed — 90,8 %, danijalaižed — 3,1 %, islandijalaižed — 0,4 %, anglijalaižed — 0,3 %, toižed rahvahad — 5,4 %.

Uskojiden kaikiš enamba levitadud religii om lüteranižuz.

## Homaičendad
Jügu 200 (fil'm)

**«Jügu 200»** () om voden 2007 venämalaine dramfil'm. Režissör — Aleksei Balabanov, se om hänen üks'toštkümnenz' fil'm lugul. Om tehtud Piterin CTB-kinokompanijan (latinan kirjamed) ohjandusen al.

Fil'man tegend mäneb voden 1984 Nevondkundaližes Ühtištuses. Fil'mzihe Čerepovecas, mugažo Leningradan agjas (Vanh Ladog i Viipur), Pskovas. Scenarii om kirjutadud realižiden tegoiden mödhe. Se vei küzundoihe, eziauguižešti kuctud akt'orad pučihe fil'mdandaspäi (no Makoveckii änetoiti). Fil'm läksi ekranoile vn 2007 14. päiväl kezakud, sid' äjad kinoteatrad heitihe «Jügu 200» ozutandaspäi severziš päiviš.

## Rolid
* *Anželika* — Agnija Kuznecova (änetoitand — Oksana Surnina)
* *Žurov-kapitan* — Aleksei Polujan
* *Tedoateizman Artöm-professor* — Leonid Gromov (änetoitand — Sergei Makoveckii)
* *Aleksei* — Aleksei Serebräkov
* *Valera* — Leonid Bičevin
* *Antonina, <small>Aleksejan ak</small>* — Natal'ja Akimova
* *Mihail <small>(vojenkom, polknik)</small>* — Jurii Stepanov
* *Sun'ka * — Mihail Skräbin
* *Žurovan mam* — Valentina Andrükova
* *Fateran ižand* — Aleksandr Baširov

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Fil'man oficialine sait (''gruz200.ru'').
Kračkovskaja Natal'ja

**Natal'ja Leonidovna Kračkovskaja (Belogorceva)** (; sünd. 24. kül'mku 1938, Moskv, Venäman NFST, NSTÜ — kol. 3. keväz'ku 2016, sigä-žo, Venäma) oli nevondkundaline da venämalaine teatran i kinon aktris. Venäman arvostadud aktris (1998).

Kračkovskajan fil'mdandan kar'jer jätkustui pol'voz'sadad, aktris edesti enamba mi 90 fil'man rolid. Hän vändi toižen planan, no homaičijoid «harakterižid» rolid tobjimalaz. Kaikiš tetabad fil'mad Natal'jan ühtnendanke oma «Kaks'toštkümne ištint» (1971, Madam Gricacujeva), «Ivan Vasil'jevič vajehtab professijan» (1973), «Nece ilokaz planet» (1973) i «Ei voi olda!» (1975). Änetoiti mul'tfil'mid, ühtni satirižihe «Eralaš»- i «Fitil'»-kinoaiglehtesile. 2000-nzil vozil edesti rolid teatras.

## Homaičendad
Paštik

**Paštik** om pen' konditerine tegez madalanke nepsudenke, kudambad tehtas erazvuiččes tahthaspäi. Se om maged päpaloin, sättundan strok om pit'k.

Formuidas kehkrudeks, nellikoks, tähthaižeks, torvudeks. Ližatas tahthaze erazvuiččid jüvid erasti. Oleleb maged, resk, kuiv (kreker, galetad), šoidukaz, pašttud südäimenke.

## Kacu mugažo
* Pirgaine

## Homaičendad
Ristitun skelet

**Ristitun skelet** om kaikiden luiden ühtmuz ristitun hibjas. Kaik om 270 lud sündundan aigan, severz'-se luid ühtenzoittas kazvandan aigan (pämall'an, landehlun i sel'grodan lud tobjimalaz), i täuz'kaznuden ristitun skelet kogoneb 206 luspäi.

Skelet kogoneb luižes kudehespäi, tügedamiž-likumižen apparatan passivine pala. Om aluseks pehmdoiden kudehiden täht, tirpib lihasiden kingitesid, kaičendsija südäielimiden täht.
Modpolišk

**Modpolišk** () om parine modon pala, sil'miden al, korvan da nenan keskes, levitase alalöuglun agjahasai.

Modpoliškod oma kattud nahkal. Sen ližaks oma modpoliškon lihaz i Bišan razvtukuine (znamasine vagahaižil). Modpoliškon nahk om hoik, se kazvab alanahkaiženke stajištonke, modon arterii i verison' sijadasoiš siš.
You Can Win If You Want

**«You Can Win If You Want»** (*Void vägestada, ku tahtoid*) om Modern Talking-muzikgruppan kahtenz' pajo debütižes «The 1st Album»-al'bomas (1985, viluku), sintipop-žanras. Ühtennimine singl om pästtud 1985-nden voden keväz'kul, sadad tuhad egzemplärid.

Pajon tekst om anglijan kelel. Sädi Diter Bolen.
Deeper

**«Deeper»** (*Süvemba*) om Modern Talking-duetan üks' kahtes demokompozicijaspäi, kudamb om pästtud 1984-ndel vodel. Pajon tekst om anglijan kelel.
My Declaration Of Love

**«My Declaration Of Love»** (*Minun armastusen deklaracii*) om Modern Talking-duetan üks' kahtes demokompozicijaspäi, kudamb om pästtud 1984-ndel vodel. Pajon tekst om anglijan kelel.
There's Too Much Blue In Missing You

**«There's Too Much Blue In Missing You»** (*Om muga opalašti sinuta*) om Modern Talking-duetan koumanz' pajo debütižes «The 1st Album»-al'bomas (1985).

Pajon tekst om anglijan kelel. Kompozicijan tegii i singlan prodüser om Diter Bolen. Se om üks'jäine änetadud vaiše Bolenal pajo al'bomas.

Singl om pästtud sil-žo vodel, da vaiše Avstralijha. Severz'-se kaverversijoid om sätud pajole toižil muzikantoil.

## Homaičendad
Jähine

**Jähine** om kül'mdud maged pekstud mass maidproduktoišpäi i toižiš ingridijentoišpäi. Fruktine jä om jähine südäivezišpäi, maidota.

Desertan istorii jätktase nell' tuhad vozid, sil aigal Amuižes Kitaiš segoitadihe jäd da lunt apel'sinoiden, limoniden i granatoiden palliškoidenke. Marko Polo toi Evropha jähižen receptad Kitaišpäi 13. voz'sadal. Edel händast Suvine Evrop tezi vaiše segoitadud jänke da vilugoittud jomid. Jähižen vaumičendan ezmäine mahtuz ozutihe Venämas 18. voz'sadal.

Ezmäine jähiženfabrik radaškanzi amerikaižes Baltimor-lidnas vl 1851.

Voib ostta jähižid suriš i specialižiš laukoiš da sömsijiš. Vaumitadas kebnasti kodiarvoimižiš-ki. Kaitas vilus alemba mi nol' Cel'sijan gradusad lämudenke, sid' södas kerdalaz.

## Homaičendad
The Night Is Yours — The Night Is Mine

**«The Night Is Yours — The Night Is Mine»** (*Nece om sinun ö — nece om minun ö*) om Diter Bolenan pajo da ühtennimine singl, se om pästtud vl 1984 *Rajan Simmons*-psevdonimanke. Pajon tekst om anglijan kelel.

Pajo om pästtud mugažo Modern Talking-duetan «The 1st Album»-studijanal'bomas vl 1985 (videnz' pajo).
Do You Wanna

**«Do You Wanna»** (*Tahtoid-ik sinä?..*) om kudenz' pajo saksalaižen Modern Talking-duetan anglijankel'žes «The 1st Album»-studijanal'bomas (1985).

Kompozicii om sätud anglijan kelel, tegiba Meri Epplgeit i Diter Bolen, än' — Tomas Anders. Pajon butleg-singl om pästtud 2001-ndel vodel DJ RavL:alpäi.
Lucky Guy

**«Lucky Guy»** (*Satusekaz priha*) om Diter Bolenan pajo da ühtennimine singl. Vn 1984 sügüz'kul hän pästi necidä singlad *Rajan Simmons*-psevdonimanke. Pajon tekst om anglijan kelel.

Pajo om pästtud mugažo Modern Talking-duetan «The 1st Album»-al'bomas vl 1985 (seičemenz' pajo).
Munarič

**Munarič** om sömine, tehtas sidä rehtiläl muretud munišpäi koreta, kanamunišpäi päpaloin. Räkištadas segoitadud pakušanke (se om omlet maidon ližadusenke) vai segoitandata (sil'mmunarič) pühävoil vai toižel razval solan ližadusenke.

Vaumitadas blödad ližadusidenke-ki. Recept čaptud tomatoidenke om levitadud. Ližadused i ližablödad oleldas kova sagud, bekon, kolbas, räkištadud liha, sened, lauk, haudutadud maplodud i äi tošt erazvuiččiš ühtnendoiš da variantoiš.

Italine frittat vaumičese vitkol lämoil erazvuiččiš ingredijentoišpäi, muniden ližaks se om kartohk, lauk, parmezan-sagud, erasti liha. Munarič bekonanke om veroline murgin Sures Britanijas i Irlandijas. Ispanine «uevos»-munarič (*huevos*) voib anttas läpuškan päl. Ispanine tortil'j om munarič kartohkanke. Slokosttäs omletoid rissüdämenke Japonijas i Indonezijas.

Kaikiš surembad (rekordižed) slokosttüd munaričud tarbhaižiba sadad tuhoid munid i rehtiläd kümnehe metrhasai surtte, märitihe niiden vedust tonnoikš. Blöd kulutase veresas i hulas olendas.

## Homaičendad
Let's Talk About Love

**«Let's Talk About Love»** (*Pagiškam armastuses*) om Modern Talking-duetan kahtenz' al'bom. Se om pästtud 1985-nden voden 14. päiväl redukud.

## Pajoiden nimikirjutez
# *[[Cheri, Cheri Lady]]* (3:45, Kalliž višn'aine emänd)
# *With A Little Love* (3:33, Armastusen palaiženke)
# *Wild Wild Water* (4:18, Arktunu vezi)
# *[[You're The Lady Of My Heart]]* (3:19, Sinä oled minun südäikeran ledi)
# *[[Just Like An Angel]]* (3:14, Aniku angel)
# *Heaven Will Know* (4:02, Taivaz tedaškandeb)
# *Love Don't Live Here Anymore* (4:22, Armastuz ei elä täs sid'päi)
# *Why Did You Do It Just Tonight* (4:23, Mikš teged sidä eglaižel ehtal)
# *Don't Give Up* (3:19)
# *Let's Talk About Love* (3:53, Pagiškam armastuses)
Diamonds Never Made a Lady

**«Diamonds Never Made a Lady»** (*Brill'jantad ei kända ledikš nikonz*) om vn 1985 saksalaižel Lift Up-muzikgruppan pajo da ühtennimine singl Diter Bolenan avtorusel i prodüsiruindal. Singl om pästtud Saksanmaha (kaks' variantad) i Kanadha, kompozicijan instrumentaline-ki versii mülüb niihe.

Pajo om pästtud mugažo Modern Talking-duetan «The 1st Album»-al'bomas vl 1985, äneti Tomas Anders.

Pajon tekst om anglijan kelel. Originaližen pajon žanr om sintipop.

## Homaičendad
Cheri, Cheri Lady

**«Cheri, Cheri Lady»** (*Kalliž višn'aine emänd*) om Modern Talking-duetan tetab pajo da ühtennimine singl. Se om ühtenz' pajo kahtendes «Let's Talk About Love»-studijanal'bomas, kudamb om pästtud 1985-nden voden redukul. Singl om üks'jäine al'bomaspäi i om pästtud aigemba, vn 1985 2. päiväl sügüz'kud, muga kaik al'bom tegihe populärižemb.

Pajon tekst om sätud anglijan kelel. Kompozicijan tegii i singlan prodüser om Diter Bolen. Originaline pajo om änetadud evrodisko-stiliš. Singl saihe ezmäižhe sijhasai neniš Evropan maiš: Avstrii, Saksanma, Šveicarii, Norvegii, Ispanii. Möihe enamba mi 250 tuhad singlan kopijoid Saksanmas i Francijas.

Pajon tekst om pühätadud Tomas Andersan navettüd Čeri-koirale. Bolen kirjuti pajon i tahtoi okaida sidä koveritomuden tagut, no Anders napri kompozicijan änetusen polhe.

## Homaičendad
You're The Lady Of My Heart

**«You're The Lady Of My Heart»** (*Sinä oled minun südäikeran ledi*) om Modern Talking-duetan nellänz' pajo kahtendes «Let's Talk About Love»-al'bomas (1985).

Pajon tekst om anglijan kelel. Kompozicijan tegii om Diter Bolen. Originaline pajo om sätud evrodens-stilin sintipop-žanras.

Singl om pästtud sil-žo vodel, da vaiše Suviafrikan Tazovaldkundha.

## Homaičendad
Ready for Romance

**«Ready for Romance»** (*Vaumhed samha romantikad*) om Modern Talking-duetan koumanz' studijanal'bom. Se om pästtud vn 1986 26. päiväl semendkud, evrodisko-žanras.

Al'bom om änetadud vn 1985 lopus, prodüser — Diter Bolen. Sai populärižust äjiš Evropan i Azijan maiš. Sur' satuz Sures Britanijas tegihe znamasižeks duetan täht.

## Pajoiden nimikirjutez
# *[[Brother Louie]]* (3:45, Lui-vell')
# *[[Just We Two (Mona Lisa)]]* (3:33, Vaiše mö kahten kesken / Mona Liza)
# *Lady Lai* (4:18, Lai-emänd)
# *[[Doctor For My Heart]]* (3:19, Lekar' minun südäikerale)
# *Save Me — Don't Break Me* (3:14, Päzuta mindai — ala zbii mindai)
# *[[Atlantis Is Calling (S.O.S. for Love)]]* (4:02, Atlantid heikaidab (S.O.S.-signal armastusele))
# *[[Keep Love Alive]]* (4:22, Laske armastuz eläb)
# *[[Hey You]]* (4:23, Hei sinä!)
# *Angie's Heart* (3:19, Endžin südäikera)
# *Only Love Can Break My Heart* (3:53, Vaiše armastuz voib mureta minun südäikeran)

## Homaičendad
Sneberk

**Sneberk** () om Venäman külä Smolenskan agjas, sen Monastirščinan rajonas. Mülüb Barsukin küläkundha.

Suren sodan aigan külä oli okkupiruidud nacistoil vn 1941 heinkuspäi vn 1943 sügüz'kuhusai.

Külä sijadase agjan päivlaskmaižes palas, Vepränk-jogen randal (). Matkad Monastirščin-rajonkeskushesai om 16 km suvipäivnouzmha.

Külän eläjiden lugu oli 14 ristitud vl 2007.

## Homaičendad
Navaho

**Navaho** voib znamoita:
* Navaho — indejine rahvaz AÜV:oiden suvipäivlaskmas.
* Navahon kel' — na-dene-kel'kundan kel', navaho-rahvaz pagižeb sil.
* Navaho — jogi AÜV:oiden Kolorado i Nju Meksiko-štatoiš.
Irlandijan kel'

**Irlandijan kel**' (ičeze nimituz: *Gaeilge* [ˈɡeːlʲɟə], *Gaeilge na hÉireann*) om valdkundkel' Irlandijas, mugažo EÜ:n üks' oficialižiš kelišpäi. Se om indoevropine, kel'tine kel'.

Kelen reguliruindorganizacii om Nevondkund irlandijan keles (irl. *Foras na Gaeilge*, *FnaG* «Irlandine institut»). Se om sätud vn 1999 2. päiväl tal'vkud Irlandijan Tazovaldkundan ohjastusen aluzkundoiden ühtištusel, pätegendad — kelen kaičend da levitand Irlandii-saredme.

## Leviganduz
Pagižijoiden lugu om 73 tuhad ristituid kuti maman kel', 1,76 mln kuti toine kel' Irlandijan Tazovaldkundas (vn 2016 Irlandijan rahvahanlugemine, ezmäine om anglijan kel' paksumba kaiked), 104,9 tuhad Pohjoižirlandijas (vl 2011) da 25,8 tuhad AÜV:oiš.

Tahondad pagižijoiden kaikiš surembanke procentanke mamakeleks sijadasoiš Irlandii-saren agjoidme.

## Kirjkel'
Nügüd'aigaine irlandijan kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal (*Cló Rómhánach* «latinan šrift»), se om sätud päivlaskmaižen paginan alusel i kogoneb 18 kirjamespäi, völ kahesa kirjant (j, k, q, v, w, x, y, z) kävutasoiš velgsanoiš vaiše. Ei ole paginoiden virkandan äjid statjoid kirjkeles. Edel 20. voz'sadan kesked paindihe irlandijankel'žid kirjoid gelan šriftal (*Cló Gaelach*), sen erased kirjamed oma latinan pojavad, kävutadas irdpol'žiš kirjutesiš tähäsai.

Ogamine kirjkel' oli 4.-6. voz'sadoil, konz' kirjutihe znamoid-kirjamid pidust' pirdad, se libui latinan vai saksan kirjkelišpäi.

## Lugusanad
* **ceann** — üks' 
* **beirt** — kaks' 
* **triúr** — koume 
* **ceathrar** — nell' 
* **cúigear** — viž 
* **sé** — kuz' 
* **seachtar** — seičeme 
* **ocht** — kahesa 
* **naoi** — ühesa 
* **deich** — kümne
* **fiche** — kaks'kümne
* **tríocha** — koumekümne
* **céad** — sada
* **míle** — tuha

## Frazad
* Hello! — Tervhen!
* Cad is ainm duit? — Kut sindai kuctas?
* Cá bhfuil tú? — Kugalaine oled?
* Cá bhfuil tú i do chónaí? — Kus sinä eläd?
* Beannacht! / Féach leat go luath! — Nägemižhesai!
* Buíoch. / Go raibh maith agat. — Kitän. / Spasib-ik.

## Homaičendad