open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pallasovk

**Pallasovk** () om Venäman lidn da lidnankund Volgogradan agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om Pallasovkan rajonan administrativine keskuz.

## Etimologii
*Pallasovk*-raudtestancii sai nimitust saksalaižen Peter Simon Pallas-matkadajan (*Peter Simon Pállas*, 1741−1811) kanzannimen mödhe. Mez' om biogeografijan alusenpanijoišpäi. Hän oli Venäman valdkundaližen radnikoičijan vll 1767−1810, sai tetabut tedoekspedicijoil Sibiridme i Venäman suvedme.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vozil 1903−1907 kuti žilo *Pallasovk*-raudtestancijanno sauvomha da holitamha «Saratov — Astrahan'»-jonod. Kätihe radnikžiloks sömtegimišton edheotandoiden sauvondan jäl'ghe, ratas sijaližel torhudel. Vl 1860 Volgaveren saksalaižiden *Nei-Galk*-žilo () oli pandud, se oli kahtes kilometras stancijaspäi, möhemba udesnimitihe *Pallasovk*-žiloks. Ühtištadihe žiloid Suren sodan jäl'ghe. Anttihe lidnan statusad vn 1967 30. päiväl kezakus.

Pallasovk šingotase sömtegimištol (lihanümbriradai kombinat, leibän edheotand).

## Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan pohjoižes, tazangištol, Kaspijanveren alangišton stepiš, Volgan huran Torgun-ližajogen oiktal randal ( 145 km pitte), 33 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Bul'bin-jogi (*Бульбин* 11 km pitte) lankteb Torgunha oiktalpäi lidnan röunoiš. Van ristikoičeb lidnad.

Matkad Kazahstanan röunhasai om 25 km suvipäivnouzmha orhal, Volgogradhasai om 230 km suvipäivlaskmha orhal vai 285 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Nikolajevsk i Kamišin 115 km päivlaskmha avtotedme, Krasnii Kut (Saratovan agj) sadas kilometras pohjoižhe raudtel i Novouzensk (Saratovan agj) 100 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 318 km avtol. Raudtestancii om saudud lidnan päivlaskmas, avtote ümbärdab lidnad.

## Tobmuz
Pallasovk om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnan tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline lidnan pämez' om Valerii Smirnov (reduku 2009 — reduku 2019). Lidnan Duman ezimez' om Valerii Smirnov vn 2019 sügüz'kuspäi. Edeline Duman ezimez' om Nikolai Borodajev, radoi vn 2019 sügüz'kuhusai.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 16 081 ristitud, rajonan koumandez, vn 2021 — 14 966 ristitud. Vl 2017 kaik 14 940 ristitud elihe lidnas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 17..18 tuhad vozil 1989−2002 (18 000 eläjid vll 1996−1998).

Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas: ph. Ksenija Piterilaižen jumalanpert' i Venäman Uziden moknikoiden časoun'. Baptizman jumalanpert' om avaitud.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma seičeme päivkodid, viž keskškolad (nomer 2, 11, 12, 14, 17), čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton sportškol. Pallasovkan maižanduztehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden sait (''paladmin.ru''). 
* Pallasovskan rajonan istoriž-čomamahtoine muzei (''pallasovskij.vgr.muzkult.ru'').
Petrov Val

**Petrov Val** () om Venäman lidn Volgogradan agjan pohjoižes, üks'jäine lidnankund sen Kamišinan rajonas.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud mapertikš vl 1942 žilho raudtesol'men Petrov Val-stancijanno «Saratov — Stalingrad»-jonon sauvomižen aigan, ristikoiči «Tambov — Kamišin»-raudtejonod. Nimitihe jättud kesken kanalan mödhe, kudamb ühtenzoitiži Volgad Donanke ližajogiden kal't Suren Petran käskön mödhe (saudihe 1697−1701), sen kanalan kaks' palad-vagod oma kaičenus tähäsai. Žilo sai lidnan statusad vl 1988.

Petrov Val šingotase raudten holitusel, vedimdepo radab.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Ilovl'-jogen hural randal ( 358 km pitte, Donan hura ližajogi), Volgaveren ülüdel, 108 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Kamišinhasai om kümne kilometrad päivnouzmha, Volgogradhasai om 180 km suvhe avtotedme. «Kamišin — Kotovo»-avtotekeskust om lidnan suviröunaks, matkad Kotovohosai om 40 km lodeheze.

## Tobmuz
Avilovskii-žilo (kaks' ristitud vl 2010) mülüb lidnankundha Petrov Valan ližaks. Lidnankundan pind — 29,4 km².

Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline lidnan Administracijan pämez' om Jelena Beregovaja (sulaku 2016 — reduku 2021).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 13 239 ristitud, rajonan koume kümnendest. Vl 2017 kaik 12 177 ristitud elihe lidnas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 15 300 eläjad vl 2000.

Ortodoksižen hristanuskondan ph. Petr Afonalaižen jumalanpert' om avaitud lidnas vspäi 2012.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad.

Lähembaižed professionaližen opendusen aluzkundad ratas Kamišin-lidnas.

## Galerei

Паровоз в депо Петров Вал.jpg|Puruvedim muštnikaks lidnan depos (2005)
Церковь в ДОСах.jpg|Ph. Petr Afonalaižen jumalanpert', vn 2020 nägu
Тц "На ленина" - panoramio.jpg|Torguindkeskuz vl 2012
Дом культуры Петров Вал.jpg|Kul'turkeskuz (2020)
Petrov Val rstation 1.jpg|*Petrov Val*-päraudtestancijan sauvuz vl 2006


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnankundan tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''adm-p-wal.ru'').
Serafimovič (lidn)

**Serafimovič** () om Venäman lidn Volgogradan agjan päivlaskmas. Se om Serafimovičun rajonan lidnankund da administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1589 kuti *Ust'-Medvedickai*-stanic () Donan hural randal. Aigan mändes sirtihe Medvedic-lidnut korktha oiktaha randha sur'veziden tagut. Vl 1933 stanic sai lidnan statusad nügüdläiženke nimenke, Aleksandr Serafimovič-kirjutajan oiktastuseks.

Serafimovičun ižandusen päsarakod oma sömtegimišt (jauhtegim, elevatorad, voisagudkombinat) da turizm.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Don-jogen oiktal randal, 110 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Reljef om vanoikaz. Medvedic-jogensu om vastrandal, kahesas kilometras Donan ülezjogen.

Matkad Volgogradhasai om 160 km suvipäivnouzmha orhal vai 260 km avtotedme. Lähembaine lidn om Frolovo 70 km päivnouzmha orhal vai 120 km avtotedme Mihailovk-lidnan kal't.

## Tobmuz
Serafimovič om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Lidnan Nevondkundan ezimez' om Natalija Kičapova vn 2023 redukuspäi. Edeline Nevondkundan ezimez' om Ol'ga Gordejeva (kül'mku 2018 — refuku 2023).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 9 368 ristitud, rajonan ristitišton kaks' videndest. Vl 2017 kaik 8 987 ristitud eliba lidnas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba 10 tuhad eläjid vozil 1979−1998 (10 200 rist. vl 1996).

Ortodoksižen hristanuskondan kuz' pühäpertid ratas lidnas: Sündun Eläbzdusen (1782) i Pühän Jumalanmaman Katken (1896) jumalanpertid, Ust'-Medvedican Spasan Toižetamižen naižjumalankodi (alusenpanend 1638) nellänke pühäpertinke. Sen jumalankodin pühäpertid oma Kazanin Jumalanmaman päjumalanpert' (om saudud vll 1874−1885), ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' kellčuhunduses (sätihe vll 2001−2008), Spasan Toižetamižen puine jumalanpert' (letihe vll 2003−2009) i ph. Serafim Sarovalaižen puine časoun' (2014). Niiden ližaks ph. Aleksandr Nevalaižen jumalanpert' (1889−1935) kaumžomal ei ole kaičenus.

Serafimovičun maižandusen mehanizacijan tehnikum om lidnan specialižen keskopendusen aluzkundaks.

## Transport
Avtobusad, maršruttaksid da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Avtotesild ühtenzoitab Donan randoid lidnan pohjoižen röunan taga.

Lähembaine *Sebräkovo*-raudtestancii sijadase Mihailovk-lidnas 84 km pohjoižpäivnouzmha avtotedme.

## Galerei

Kupechesky Square in Serafimovich.jpg|Torgovanoiden skver (2020)
Church-serafimovich-volgograd-oblast-july-2012.jpg|Spasan Toižetamižen jumalanpert', vn 2012 nägu
Воскресения Христова церковь.jpg|Sündun Eläbzdusen jumalanpert', vn 2017 nägu
Серафимовичский техникум.jpg|Serafimovičun maižandusen mehanizacijan tehnikum (2009)
Кинотеатр Дон.jpg|«Don»-kinoteatr vl 2009


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Serafimovičun lidnankundan tobmuden sait (''serafimadmin.ru''). 
* Lidnan informacine sait (''усть-медведицкая.рф'' vai ''serafimovich.org'').
Surovikino (lidn)

**Surovikino** () om Venäman lidn da lidnankund Volgogradan agjan suvipäivlaskmas. Se om Surovikinon rajonan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1744 kuti *Surovikino-futor*, nimitihe ezmäižen kanzan mödhe. *[[Surovikino (stancii)|Surovikino-stancii]]* om olmas vspäi 1900, nimitihe lähižen futoran mödhe. Panihe futorad Kaganovičan rajonan keskuseks vl 1937, vspäi 1957 udesnimitihe Surovikinon rajonaks. Žilo raudtestancijanno da futor ühtenzoitihe aigan mändes, i 1950-nzil vozil futor sai lidnanvuiččen žilon statusad. Om lidnan oiktusidenke vspäi 1966.

Surovikinon ižandusen päsarak om sömtegimišt (konditerine, kolbasan i voin edheotandad), sijaližen maižandusen produkcijan ümbriradmine.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Čir-jogen hural randal ( 317 km pitte, Donan oiged ližajogi) 15 kilometras sen lanktendan sijaspäi Cimlänskan vezivaradimhe, 40 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Surovikino-raudtestancii om saudud lidnan keskuses, «Volgograd — Kamensk Šahtil»-keskustal. Matkad Volgogradhasai om 135 km päivnouzmha E40-avtotedme. Lähembaine lidn om Kalač Donal 55 km päivnouzmha avtotedme.

Surovikino om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 20 533 ristitud (kaikiš suremb ristitišt), rajonan ristitišton viž ühesandest. Vl 2017 kaik 18 954 ristitud eliba lidnas.

Ortodoksižen hristanuskondan Mikoi-arhangelan jumalanpert' om saudud vll 1991−2013 i om avaitud lidnas.

Surovikinon agrarižtegimišton tehnikum, biznesan kolledž (Volgogradan biznesan institutan pala) i profškol oma lidnan profopendusen aluzkundoikš.

Edeline lidnan pämez' (Administracijan pämez') om Vladimir Rubcov (eloku 2016 — kül'mku 2021).

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden okaidud sait (''surovikino.ucoz.ru''). 
* Lidnan informacine sait (''surovikino.ru'').
Urüpinsk

**Urüpinsk** () om Venäman lidn da lidnümbrik Volgogradan agjan lodehes. Se om Urüpinskan rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü sihe.

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan 14. voz'sadan Uz'lidnan Ezmäižes aigkirjas kuti *Urüpesk-lidn* Červlönii Jar-tahondas. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud kozakoil läz 1618. vot kuti *Urüpinskai-stanic* (), mülüi Donan sodavägiden agjaha. *Urüpino-raudtestancii* radab vspäi 1871, se oli vaiše jüguiden täht vll 2011−2020, sarakon lopstancii «Lipeck — Volgograd»-jonospäi. Stanic sai lidnan statusad vn 1929 7. päiväl vilukud. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli alištunu avialondoile.

Urüpinsk šingotase sömtegimišton edheotandoil (pühävointegim, leibtegim), mugažo libutimiden tegim, söndtavaroiden pakuitesen tegim i trikotažfabrik ratas siš. Paikoiden tehmine kozan alakarvaspäi om tetabaks pramozlaks, se vedab turistoid.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Hopr-jogen hural randal (Donan oiged ližajogi), 80 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Volgogradhasai om 295 km suvipäivnouzmha orhal vai 335 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Voronežan agjan Novohopörsk 43 km lodeheze orhal vai 105 km avtotedme i Povorino 50 km pohjoižhe orhal vai 80 km avtol.

Urüpinsk om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu om 41 590 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 44 200 eläjad vl 1996. Vl 2017 kaik 38 267 ristitud eliba lidnas.

Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma avaitud lidnas: Jumalanmaman Katken kafedraline päjumalanpert' (kivine om saudud vll 1785−1792, udessündutamas vspäi 2011), Raštvoiden jumalanpert' (om letud vl 1850) i kaks' časounäd.

Professionaližen opendusen aluzkundad: Urüpinskan agrotegimištoline tehnikum, Volgogradan medicinižen kolledžan filial i Urüpinskan biznesan kolledž (Volgogradan biznesan institutan filial).

Lidnümbrikon edeline pämez' (lidnan Duman ezimez') om Ella Čermašenceva (sügüz'ku 2014 — uhoku 2020), hän radoi Duman ezimehen vn 2022 semendkuhusai. Jurii Horošen'kov radoi lidnan Administracijan pämehen vn 2008 redukuspäi vn 2020 uhokuhusai. Lidnümbrikon pämez' om lidnan Administracijan pämez' vn 2020 uhokuspäi.

## Galerei

Uryupinsk 039.jpg|Lidnümbrikon i Urüpinskan rajonan ohjandaikundoiden sauvuz Leninan torgul (2012)
Uryupinsk 052.jpg|Jumalanmaman Katken kafedraline päjumalanpert', vn 2012 nägu
Uryupinsk 032.jpg|ZAGS i kuvagalerei (2012)
Uryupinsk 020.jpg|Lidnan puišton verai (2012)
Uryupinsk 004.jpg|*Urüpino*-päraudtestancijan sauvuz vl 2012


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnümbrikon tobmuden sait (''urupinsk.net'').
Volžskii

**Volžskii** () om Venäman lidn da lidnümbrik Volgogradan agjan suves. Se om agjan kahtenz' surtte lidn, om konurbacijas Volgogradanke, mülüb Volgogradan lidnaglomeracijha (1,4 mln rist.).

## Istorii
Nügüd'aigaižen eländpunktan aluz om pandud vl 1951 *Bezrodnoje-külän* sijas kuti žilo sauvomha Volgan GES:ad (sil aigal Stalingradan GES, sauvomine jätksihe vozil 1950−1961). Vl 1954 žilo sai lidnan statusad.

Volžskijan ižandusen päsarakod oma gidro- da lämuzenergetik, himine tegimišt, transportmašinoidensauvomine, sömtegimišt, mugažo pörutügidentegim i teraztor'viden tegim oma olmas.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Ahtub-jogen hural randal (, Volgan hijam), Volgogradad vaste, 20 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Röunatab Volgogradanke päivlaskmas. Matkad Volgogradan keskushesai om 20 km suvipäivlaskmha.

Volžskii om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt, jagase 38 lidnanlaptaks, 45 fartalaks da ühesaks žiloks.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 314 255 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 327 356 ristitud vl 2013, žiloiden ühtenzoitusen lidnanke jäl'ghe. Vl 2017 kaik 326 055 ristitud eliba lidnas.

Rahvahad (enamba 0,4% vn 2010): venälaižed — 90,8%, ukrainalaižed — 1,4%, kazahlaižed — 0,8%, armenijalaižed — 0,8%, totarlaižed — 0,8%, uzbekalaižed — 0,5%, azerbaidžanlaižed — 0,5%, toižed rahvahad — 2,4%, rahvahuden ozutandata — 2,0%.

Ortodoksižen hristanuskondan phh. Sergii i German Valaamalaižiden mez'jumalankodi i üks'toštkümne pühäpertid oma olmas lidnas: ühesa jumalanpertid, časoun' i valatusiden pühäpert'. Severz'-se protestantizman pühäpertid ratas. Islaman uz' pühäpert' (pämečet') om avaitud Vihand sar'-lidnanlaptas vspäi 2020.

## Transport
Ühtennimine raudtestancii om «Volgograd — Alabaskunčak»-jonol. Järed jogiport radab lidnas. Raudte- da avtotesild ühtenzoitab jogen randoid, se mäneb Volgan GES:an padoseinän ülähädme.

Avtobusad da tramvaid oma kundaližeks transportaks. Elektrojonused ühtenzoittas lidnad Volgogradanke.

## Galerei

Volzhsky 102.jpg|Lidnümbrikon Administracijan sauvuz (2021)
Volzhskiy - Lenin avenue in the old part of town.jpeg|Leninan prospekt om kaikiš pidemb ird lidnas
Volzhskiy - Sirafim Sarovskiy Cathedral 02.jpeg|Ph. Serafim Sarovalaižen pühäpert', vn 2011 nägu (ortodoksine hristanuskond)
Volzhsky 172.jpg|Baptizman pühäpert', vn 2021 nägu
Volga Hydroelectric Station 002.JPG|Volgan GES vl 2005
Volzhsky Trubny Zavod 001.JPG|Volžskan tor'vtegimen pätulend vl 2011
VolgaBus 4.jpg|«Volgabas-Volžskii»-avtobustegim vl 2021
Volzhsky, Volgograd Oblast (33).jpg|Gidrosauvojiden kul'turkeskuz puištonke (2020)
Volzhskiy 375.jpg|Klinine läžundkodi nomer 1 (2021)
Volzhsky railway station 001.jpg|*Volžskii*-päraudtestancijan sauvuz da torg senno vl 2022


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Volžskii-lidnan Duman oficialine sait (''dumavlz.ru''). 
* Volžskii-lidnan Administracijan oficialine sait (''admvol.ru'').
Babajevo

**Babajevo** () om Venäman lidn Vologdan agjan suvipäivlaskmas. Se om Babajevon ümbrikon administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Babajevo-külä mainitase vl 1545 da mülüi Babajevon lidnankundha edel küläd ühtištust lidnanke vn 2021 tal'vkus. Nikol'skii Zavod-külä oli olmas vspäi 1822, metallurgine tegim oli siš, pästtihe telegrafveimid, nagloid da koukuid.

Nügüd'aigaižen eländpunktan aluz om pandud vl 1902 kuti *Babajevo*-raudtestancii, nimitihe lähižen külän mödhe. Vl 1925 ühtištadihe žilod raudtestancijanno lähiženke *Nikol'skii Zavod*-külänke da anttihe lidnan statusad.

Babajevon ižandusen päsarakod oma mecan ümbriradmine (kleidüd brusan tegim, mecpilindedheotandad), elektrotehnižiden tegesiden pästand (SAS «Svetlana-Rentgen»). Ühtennimine *Babajevo*-raudtestancii radab «Vologd — Volhov»-keskustal. Londuseližen gazan kompressorstancii sijadase lidnan ümbrištos «Gräzovec — Viipur»-gazanveimel.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbrikon suves, Mologan da Šeksnan alangištos, Kolp'-jogen randoil. Se seižub ülüdel keskel mecakahid soid, 137 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Vologdhasai om 246 km raudtedme, 309 km avtotedme. Lähembaine lidn om Ustüžn 68 km suvhe orhal vai 94 km avtotedme. Lähembaine sur' lidn om Čerepovec 116 km päivnouzmha orhal, 119 km raudtedme vai 177 km avtotedme.

Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +3,6 C°, kezakun-elokun +15..+18 C°, tal'vkun-uhokun −8..−9 C°. Ekstremumad oma −47 C° i +35 C°. Paneb sadegid 634 mm vodes, enamba kezal (72..83 mm kus), vähemba uhokus-sulakus (30..34 mm kus).

## Tobmuz
Kaik nell' eländpunktad mülüihe enččehe lidnankundha Babajevon ližaks (2010): Zagotskot-žilo (kaikenaigaižeta ristitištota), küläd Babajevo (64 rist.), Kolpino (22 rist.), Visokovo (kaikenaigaižeta ristitištota). Kaik ned oma ühtištadud lidnanke vn 2021 tal'vkus, lidnankundan tobmuden organad oma likvidiruidud vn 2022 kezakuspäi. Lidnankundan pind oli 185,3 km².

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 12 073  ristitud. Vl 2017 kaik 11 493 ristitud elihe lidnas i 11 608 ristitud kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli läz 14 tuhad eläjid vozil 1989−2001 (14 400 rist. vl 1996).

Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma avaitud lidnas: ph. Gurii Šaločilaižen (om letud vll 2006−2019) i phh. Pedran da Paulan (oli rados vll 1994−2019, nügüd' pühäpäivän škol).

Lähembaižed professionaližen opendusen aluzkundad ratas Ustüžnas i Čerepovecas.

## Galerei

Водонапорные башни на ст. Бабаево.jpg|Vezičuhundused raudtestancijanno (2011)
Памятник погибшим воинам-землякам в Бабаево.jpg|Muštnik pölištunuzile Suren sodan aigan sijaližile sodamehile (2011)
Паровоз-памятник Эр в Бабаево.jpg|Puruvedim-muštnik (2011)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Babajevon kodirandantedištandmuzejan sait (''km-babaevo.vlg.muzkult.ru'').
Harovsk

**Harovsk** () om Venäman lidn Vologdan agjan keskuzpalas. Se om Harovskan ümbrikon administrativine keskuz i üks'jäine lidn.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1903 kuti *Harovskii*-žilo sauvomha stöklantegint (pästli himižid butulid i mülüid akkumulätoroiden täht vhesai 2007). Žilo *Harovskai*-raudtestancijanno () zavodihe vspäi 1898 sauvomha stancijad i raudtesildad, sid' holitamha raudted. Vhesai 1904 nimitihe stancijad *Kubino* i vll 1904−1914 *Leščovo*. Vspäi 1933 ühtištadihe niid Harovsk-radnikžilho. Harovsk sai lidnan statusad vn 1954 28. päiväl redukud.

1930-nziš vozišpäi saudihe äi edheotandoid: mecanümbriradai tegim, söndtavaroiden kombinat, špaloiden imetusen tegim, ezitegesiden edheotand tehmaha muziksoitoid, leibänkombinat, maidtegim, pölvhantegim, Vologdan optiž-mehanižen tegimen filial.

Harovskan ižandusen päsarakod oma mecan ümbriradmine i sömtegimišt, mugažo tehnologižen mašiništon tegim agrariž-tegimištoližen kompleksan täht radab.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Kuben-jogen hural randal tobjimalaz (, Kubenan järven bassein), kukhikahas tahondas, 120..180 m ü.m.t. korktusil.

Matkad Vologdhasai om 84 km suvhe orhal vai 110 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Sokol 55 km suvhe orhal vai 73 km avtotedme i Kadnikov 51 km suvhe orhal vai 90 km avtotedme.

## Tobmuz
Harovsk oli lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind oli 17,7 nellikkilometrad. Se om tühjitadud vn 2022 kezakuspäi, ümbrikon territorialine palakund om sätud sen sijas.

Lidnankundan tobmuden pämez' oli sen Nevondkundan ezimez'. Lidnan jäl'gmäine pämez' oli Ol'ga Mirolübova (reduku 2018 — sulaku 2023). Edeline lidnan pämez' oli Vladimir Majorov (kül'mku 2016 — reduku 2018). Ned-žo ristitud tegiba lidnan Administracijan pämehen velgusidme ičeze radsijal. Nevondkund om pästtud radmaspäi vn 2023 sulakus. Administracijan likvidacii jätktase tähäsai (uhoku 2024).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 10 079 ristitud, vn 2021 — 8 389 ristitud, rajonan ristitišton koume videndest. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 9 185 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 13 200 ristitud vl 1992.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 95,5 %, toižed rahvahad — 2,6 %, rahvahuden ozutandata — 1,9 %.

Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma avaitud lidnas: ph. Serafim Sarovalaižen jumalanpert' (letihe vll 2001−2004), ph. Katromalaižen Onufrijan jumalanpert' (saudihe vl 1990), kaikiden pühämehiden časoun' (om sätud vll 1998−2001).

Sokolan mectegimištoližen politehnižen tehnikuman filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Transport
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos.

Ezilidnelektrojonused ajeltas Vologdhasai i Vožeg-žilhosai.

## Galerei

Locomotive in Kharovsk.jpg|Kč4-klassan puruvedim-muštnik (2005)
Kharovsk Plant 2.jpg|Špaloiden imetusen tegim vl 2005
Kharovskaya railway station 2013.jpg|*Harovskai*-raudtestancijan sauvuz vl 2013


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden sait edel vn 2018 elokud (''amo-harovsk.ru''). 
* Harovskan istoriž-čomamahtoižen muzejan sait (''museum-kharovsk.vlg.muzkult.ru'').
Krasavino

**Krasavino** () om Venäman lidn Vologdan agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om Suren Ustügan ümbrikon kahtenz' lidn.

## Istorii
Nügüdläine eländpunkt mainitase *Krasavino*-küläks 19. voz'sadan augotišespäi, se oli külišton keskuses. Külä šingotihe, i vozil 1842−1851 saudihe tekstil'fabrikad pästmaha hoikid pölvazkanghid.

Krasavino sai lidnan statusad vl 1947. Vozil 1960−1980 udištadihe pertištod, saudihe lebukodid, laukoid, äižiruižid pertid. Krasavinon uz' LES 63,8 MVt vägevudenke radaškanzi vl 2010, se tegeb elektrust londuseližes gazaspäi, vajehti vn 1957 lidnan LES:ad (oli 6 MVt). Vl 2012 pölvhankombinat tuli bankrotnendale, lidnan tegimišt diversificiruiše.

Krasavinon ižandusen päsarakod oma elektroenergetine, sauvondmaterialiden tehmine (savič, pumaterialad) i sömtegimišt (mecproduktoiden ümbriradmine).

## Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan pohjoižes, Pohjoižen Dvinan hural randpolel i sen Lapink-ližajogen ( 22 km pitte) randoil, 65 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Vologdhasai om 410 km suvipäivlaskmha orhal vai 465 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Sur' Ustüg 25 km suvhe orhal vai avtotedme i Kotlas 34 km pohjoižhe orhal vai 44 km avtotedme.

*Krasavino*-raudtestancii sijadase koumes kilometras päivlaskmha lidnaspäi.

## Tobmuz

Krasavinon lidnankund oli vll 2006−2022. Kaik kuz' küläd mülüiba lidnankundha Krasavinon ližaks: Buhinino, Korobovskoje, Korolövo, Podgor'je, Uz' Külä (), Uz' Žilo (*Новое Село*). Lidnankundan pind oli 60 km². Se om kätud ümbrikon territorialižeks palakundaks vn 2022 kezakuspäi.

Jurii Buškovskii radoi lidnankundan pämehen vspäi 2015.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 7 003 ristitud, lidnankundan — 7 479 ristitud, rajonan ristitišton seičemendez. Vl 2017 kaik 6 084 ristitud elihe lidnas i 6 539 ristitud kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 11 186 eläjad vl 1959.

Ortodoksižen hristanuskondan tazostadud apostolihe Vladimiran jumalanpert' om saudud vll 2001−2004, se vajehti pandud mantazole ühtennimišt jumalanpertid (oli olmas vll 1889−1933).

Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodi (nomer 2), keskškol nomer 15 S. Premininan nimed, čomamahtoiden škol. Lähembaižed professionaližen opendusen aluzkundad sijadasoiš Sures Ustügas.

## Transport
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas, ühtenzoittas sidä lähižidenke eländpunktoidenke. «Sur' Ustüg — Kotlas»-avtote ümbärdab lidnad päivlaskmaspäi.

*Krasavino*-raudtestancii zavodi radod udel sarakol Surhe Ustüghasai vl 1977, se om vaiše turistjoukuiden da jüguiden täht, mecan i mectegesiden täht tobjimalaz.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan territorialine palakund ümbrikon ''35velikoustugskij.gosuslugi.ru''-saital.
Žirnovsk

**Žirnovsk** () om Venäman lidn da lidnankund Volgogradan agjan pohjoižes. Se om Žirnovskan rajonan administrativine keskuz vspäi 1959.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud kuti *Žirnoje*-külä 18. voz'sadan keskes ühtennimižen penen järven randal. Möhemba uded eläjad sirdiba sidä videks kilometraks Medvedican ülezjogen. Vl 1949 buraudihe ezmäšt kivivoin mareigud žilon laptas. Vozil 1950−1954 ühtenzoittihe žilod Kurakino- i Neftänikov-žiloidenke i nimitihe *Žirnovskii*-radnikžiloks. Radnikžilo sai lidnan statusad nügüdläiženke nimenke vl 1958.

Žirnovsk šingotase kivivoin i sen gazan samižen da transportiruindan edheotandoil, sömtegimištol (grečan surimtegim). Ende leibtegim, sömkombinat, asfal'ttegim i telefonsidon «Radar»-tegimen kaks' cehad radoiba lidnas mugažo.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Medvedic-jogen hural randal tobjimalaz (Donan hura ližajogi), Volgaveren ülüdel, 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Saratovan agjhasai om 25 km pohjoižhe orhal, Volgogradhasai om 255 km suvhe orhal vai 310 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Saratovan agjan Kalininsk 60 km pohjoižhe orhal vai 85 km avtotedme i Krasnoarmeisk 64 km päivnouzmha orhal vai 100 km avtol.

## Tobmuz
Žirnovsk om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind — 92 km².

Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Nevondkundan ezimez'. Lidnan erine Administracii om likvidiruidud vn 2009 lopus, Žirnovskan rajonan Administracii tegeb sen velgusidme.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 16 872 ristitud, rajonan kaks' videndest, vn 2021 — 15 555 ristitud. Vl 2017 kaik 15 872 ristitud eliba lidnas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 19 200 eläjad vl 1998.

Ortodoksižen hristanuskondan Pühän Hengen-tüništoitajan jumalanpert' (saudihe vll 1994−1998) i hristanuskondan seičemenden päivän adventistoiden pühäpert' oma avaitud lidnas.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma koume päivkodid (nomer 2, 8, 9), keskškolad nomer 1 i 2, keskškol erižiden disciplinoiden süvetud opendusenke (ende školad nomer 3 i 4 eriži), ehtaline škol, čomamahtoiden škol, lapsiden sädamižen keskuz, rajonan keskuz fizkul'turas i sportas I.N. Ilüščenkon nimed. Žirnovskan kivivoitehnikum i pedagogine kolledž oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.

## Galerei

Парк культуры и отдыха.jpg|Lidnan puišton tulend (2003)
Храм Св. Духа-Утешителя.jpg|Pühän Hengen-tüništoitajan jumalanpert', vn 2003 nägu
Центральная улица Ломоносова.jpg|Lomonosovan ird (2008)
Жирновск - panoramio (3).jpg|Privatine pertišt vl 2012


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnankundan lehtpoled Žirnovskan rajonan tobmuden ''admzhirn.ru''-saital.
Vologdan agjan lidnad

Kaik om vižtoštkümne lidnad () i 8 lidnanvuittušt žilod (ven. *посёлок городского типа*) **[[Vologdan agj]]as**.

## Lidnad

 lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.

## Enččed lidnad
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad:
* Čarond (oli lidnaks vll 1708−1776), nügüd' žilo.

## Homaičendad
Gräzovec

**Gräzovec** () om Venäman lidn Vologdan agjan suves. Se om Gräzovecan ümbrikon administrativine keskuz da pala.

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1538 kuti *Gräzivitckoi počinok*, sid' *Gräzlivici*-žilo (). Vl 1780 se sai lidnan statusad *Gräzovic*-nimenke (), vspäi 1824 om olmas nügüdläiženke nimenke. Ezmäine pertišton plan om vahvištadud vl 1781.

Raudte tuli lidnha vl 1872. Lidn oli ümbrišton torguindsijaks 20. voz'sadan augotišhesai. Üks' amuižiš jarmankoišpäi om udessündutadud da radab kezaaigan.

Gräzovecan ižandusen päsarakod oma sömtegimišt (järed maidtegim argvoin i kuivatud maidon pästandanke), sauvondmaterialiden pästand (sauvondmaterialiden kombinat sen savičunke, metalližed konstrukcijad joksusenoigendamižpirdoiden täht) i torguind. Gazproman kompressorstancii radab läz lidnad, järed «Gräzovec — Viipur»-gazanveim zavodiše täs.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Jävaldmeren i Kaspijan meren vezijagandal, 185 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Ržavk-joguden randad () mülüdas Volgan hurapol'žhe basseinha; Luht-jogi ( 31 km pitte, lankteb Komelha oiktalpäi) augotase lidnan pohjoižpäivnouzmas i mülüb Jävaldmeren basseinha.

Matkad Vologdan röunhasai om 43 km avtotedme (uz' da vanh oma), keskushesai — 47 km. *Gräzovec*-raudtestancii radab «Vologd — Jaroslavl'»-keskustal vspäi 1872.

## Tobmuz
Kaik kaks' pen't küläd, Pirogovo (180 rist. vll 2002−2010) i Svistunovo (29 rist.), mülüiba lidnankundha Gräzovecan ližaks. Lidnankundan tobmuz om tühjitadud vn 2022 kezakuspäi.

Edeline lidnankundan pämez' om Lübov' Voronina (2014−2020).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 15 201  ristitud, rajonan ristitišton pol'. Vl 2017 kaik 14 916 ristitud elihe lidnas i 15 109 ristitud kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb ristitišt oli enamba 16 tuhad eläjid vll 1989−2003 (16 424 rist. vl 1989).

Ortodoksižen hristanuskondan koume jumalanpertid oma avaitud lidnas, niišpäi kaks' oma letud lidnan kaumžomas: Ristan Zdviženjan (19. voz'sadan augotiž) i ph. Kornilii Komelalaižen (1997−2003).

Gräzovecan politehnine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Дом Разумовского-Машалдина.jpg|Lidnan muzei (ende škol kurdižlamanoiden lapsiden täht i Razumovskii-Mašaldinan pert')
Церковь Корнилия Комельского в Грязовце.JPG|Pühän Kornilii Komelalaižen jumalanpert', vn 2012 nägu
Грязовец. Вид с Центральной площади на улицу Карла Маркса.JPG|Endevanhad torguindrived Keskuztorgul (2012)
Gryazovets railway station 2013.jpg|*Gräzovec*-päraudtestancijan sauvuz vl 2013


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnankundan tobmuden sait (''mogryazovec.ru''). 
* Gräzovecan istorijan i rahvahankul'turan muzei (''gryazovec-muzeum.vgr.muzkult.ru'').
Ustüžn

**Ustüžn** () om Venäman lidn Vologdan agjan suvipäivlaskmas. Se om Ustüžnan ümbrikon administrativine keskuz da pala.

## Istorii
Eländpunkt mainitase kirjutadud purtkiš ezmäižen kerdan vl 1252 kuti *Raudaine Ustüg* () lidnan statusanke. 16. voz'sadan lopuspäi sen nimi kändihe nügüdläižikš: *Ust'-Ižin* — *Ustüžn* vai *Ustüžn Železnopol'skai*.

Ustüžnan ižandusen päsarakod oma sömtegimišt (leibtegim, agrotegimištoline kombinat maidtavaroiden pästandanke, etilspirtan tegim, konditerine ceh) da sauvondmaterialiden pästand (raudbetontegesed).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Molog-jogen molembil randoil (oiktal randal tobjimalaz) da sen oiktan ližajogen — Ižinan jogensun randoil ( 43 km pitte, Volgan bassein), 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Vologdhasai om 244 km päivnouzmha avtotedme. Lähembaine järed lidn om Čerepovec sil-žo tel.

Lähembaižed raudtestancijad sijadasoiš Ves'jegonsk-lidnas (Tverin agj) 58 km suvipäivnouzmha avtotedme, Sandovo-žilos (Tverin agj) 45 km suvhe avtotedme i Pestovo-lidnas (Uz'lidnan agj) 56 kilometras suvipäivlaskmha avtotedme.

## Tobmuz
Ustüžn oli lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind oli 8,33 nellikkilometrad.

Enččen lidnankundan Administracii om likvidiruidud vn 2023 semendkus. Sen edeližed pämehed oma Galina Mirovaja (tal'vku 2017 — reduku 2018), Zinaida Kostina (heinku 2016 — tal'vku 2017). Lidnan Nevondkund om likvidiruidud vn 2013 tal'vkus, Nikolai Vorobjov radoi sen jäl'gmäižen ezimehen da lidnankundan pämehen vn 2009 kül'mkuspäi.

## Eläjad
Vl 1856 kaik 5 100 eläjad oli lidnas. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 9 452 ristitud, rajonan ristitišton pol', vn 2021 — 7 843 ristitud. Kaik 8 712 ristitud elihe lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 10,5 tuh. eläjid vll 2002−2003.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 93,8 %, uzbekad — 0,7 %, toižed rahvahad — 3,3 %, rahvahuden ozutandata — 2,2 %.

Ortodoksižen hristanuskondan üks'toštkümne pühäpertid om kaičenus i saudud lidnas, niiden kesken Jumalanmaman Sündundan päjumalanpert' (letihe vll 1685−1690), seičeme jumalanpertid i koume časounäd.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma nell' päivkodid, gimnazii, keskškol nomer 2, čomamahtoiden škol, sportškol. Ustüžnan politehnine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Устюженский военкомат.jpg|Ustüžnan i Čagodoščan rajoniden sodakomissariat (2017)
Устюжна Собор Рождества Богородицы.jpg|Jumalanmaman Sündundan päjumalanpert', vn 2017 nägu
Гостиница «Ревизор».jpg|«Revizor»-adivpert' vl 2020
Устюженский дом культуры.jpg|Ustüžnan kul'turkeskuz (2017)
Устюжна, мост через Мологу (две фуры).JPG|Avtotesild Mologas päliči vl 2012


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan informacine sait (''ustyuzhna.com''). 
* Ustüžnan kodirandantedištandmuzejan sait (''ukm35.ru'').
Nikolajevsk

**Nikolajevsk** om toponim. Se voib znamoita:

## Venäma
* Nikolajevsk — lidn Volgogradan agjan pohjoižpäivnouzmas.
* Nikolajevsk — Pugačov-lidnan nimituz edel vn 1918 kül'mkud, Saratovan agjan pohjoižpäivnouzmas.
* Nikolajevsk — Nikolajevsk Amural-lidnan edeline nimituz Habarovskan randas.
* Novo-Nikolajevsk — Venäman Novosibirsk-lidnan nimituz vhesai 1925.

## Toižiš maiš
* Nikolajevsk — vanhuskolaižiden eländpunkt da tahond AÜV:oiden Aläsk-štatan suvirandpolel.
* Nikolajevsk — Kostanai-lidnan nimituz vhesai 1895, Kazahstanan pohjoižes.

## Kacu mugažo
* Nikolajev
Leninsk

**Leninsk** om toponim. Se voib znamoita:
* Leninsk — Venäman žilo Čeläbinskan agjas.
* Leninsk — Venäman lidn Volgogradan agjas.
* *Leninsk* — Kazahstanan Baikonur-lidnan nimituz vll 1969−1995.
* *Leninsk* — Turkmenistanan Turkmenabat-lidnan nimituz vll 1924−1927.
* *Leninsk* — Uzbekistanan Asak-lidnan nimituz (Andižanan agj) vll 1937−1991.
* *Leninsk* — Venäman Taldom-lidnan nimituz (Moskvan agj) vll 1918−1930.

## Kacu mugažo
* Leninsk Kuzneckii — Venäman lidn Kemerovon agjan keskuzpalan päivlaskmas
Sent Džons

**Sent Džons** () om Antiguan da Barbudan pälidn i kaikiš suremb lidn. Se om Sent Džon-tulendan administrativine keskuz mugažo.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud anglijalaižil vl 1632. Šingotihe saharrogon ümbriradmižel 18. voz'sadan keskespäi. Lidn oli alištunu manrehkaidusile vll 1690 i 1843, eli läbi vn 1769 lämoipalos, vn 1847 torok mureni lidnad.

Sent Džons om ripmatoman valdkundan pälidnaks vn 1981 kül'mkuspäi. Vn 1995 Luis-torok mureni lidnan turistišt infrastrukturad. Lidn šingotase turizmal i torguindal, investicijoiden bankingal, roman edheotandal.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan suvižen Antigua-saren pohjoižes-lodehes. Meriport i letkesižed kül'bendrandad oma Sent Džonsas.

Klimat om tropižen savannan. Kun keskmäine lämuz om +25..+28 C° vodes läbi. Ekstremumad oma +15 C° i +34 C°. Paneb sadegid 1049 mm vodes, enamba sügüz'kus-kül'mkus (131..142 mm kus), vähemba uhokus-keväz'kus (45..46 mm kus).

## Eläjad
Vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 22 219 ristitud, valdkundan nelländez.

Rahvahidenkeskeine civiline lendimport V.K. Bördan nimed (*ANU / TAPA*, läz 1 mln passažiroid vl 2018) om kahesas kilometras pohjoižpäivnouzmha lidnaspäi. Tehtas reisid AÜV:oiden i Kanadan järedoihe lidnoihe, Londonha, Kariban regionan saridme. Punolendimport radab lidnas.

Vest-Indijan universitetan fakul'tetad anttas üläopendust. Sent-Džonsan valdkundaline kolledž pästab tedajid menedžmentan sferas, tropižes maižanduses, vilugoitimiden i elektromašiništon ladijoid. Kaks' mediciništ školad ratas lidnas.

## Homaičendad
Elizavet II

**Elizavet Toine** (), ünäine nimi — **Elizabet Aleksandra Meri (Vindzor)** (angl.: *Elisabeth Alexandra Mary (Windsor)*; sünd. 21. sulaku 1926, London, Anglii, Sur' Britanii — kol. 8. sügüz'ku 2022, Balmoral-zamk, Aberdinšir, Šotlandii, Sur' Britanii), oli 12. britanine kunigaznaine, Vindzorad-dinastijaspäi.

Naine oli valdištmel vn 1952 uhokun 6. päiväspäi, sil aigal hänele oli kaks'kümne viž vot. Tuli tobmudele ičeze Georg VI-tatan surman jäl'ghe. Kätihe kunigaznaižeks vn 1953 2. päiväl kezakud, vencastusen dat. Elizavet Toine oli Suren Britanijan kaikiš hätkemban ohjastajan, valdoiči seičemekümne vot. Hän oli mugažo britanižen Rahvahiden Ühtištusen pämez' i vižtoštkümnen ripmatoman valdkundan kunigaznaine: Antiguan da Barbudan, Avstralijan, Bagaman Sariden, Barbadosan, Belizan, Grenadan, Jamaikan, Kanadan, Papua — Uden Gvinejan, Sent Kitsan da Nevisan, Sent Lüsijan, Sent Vinsentan da Grenadinoiden, Solomonan Sariden, Tuvalun i Uden Zelandijan kunigaznaine.

Kunigaznaižen Čarl'z-poig, Karl Koumanz'-kunigaz, kändihe hänen jäl'ghetulijaks.

## Homaičendad
Kel'

**Kel**' om koverikaz znamsistem, kudamb märhapaneb kirjutamišt da/vai virkmišt.

## Kelen toižendad
Erištab:
* ristitližed keled, sidä kesken etnižed, kontaktižed (pidžinad), planiruidud keled, žestkeled. Kaik tetas läz 10 tuhad ristitun kelid mail'mas;
* programiruindan keled;
* živatoiden keled;
* toižed keled (oz., teznamoiden kel', änikoiden kel').

Kirjankel' sündui paginkelespäi. Kelentedo tedoidab keliden aspektoid.

## Kelen funkcijad
Kelen koume päfunkcijad:

* kommunikativine (besedoičend) — kelen kävutand oigendamha informacijad muite, kut se om;
* kognitivine (gnoseologine) — informacijan kogodamine, kaičend, ümbriradmine da oigendamine;
* akkumulätivine — tedoiden kogodamine da kaičend.

## Kel'he sidodud vepsän muštatišed

* *Ičeiž kel't ed unohta.*
* *Ičemoi kel't ei ole parembad.*
* *Keleta ei sa pagišta.*
* *Kel't ei ole jüged kandišta.*


## Homaičendad
27 (lugu)

**27** (**kaks'kümne seičeme**) om lugu 26 da 28 keskes.

## Lugun ičendad
* Nece lugu om palakaz (3 × 3 × 3)
Italijankel'ne Vikipedii

**Italijankel'ne Vikipedii** (ičeze nimituz: *Wikipedia in italiano*) om joudai enciklopedii italijan kelel, Vikipedijan italine jaguz.

Nece jaguz om avaitud 2001-nden voden 11. päiväl semendkud.

Nügüdläine kirjutusiden lugu om  (vn   . päivän), süvüz — .

## Statistik
* 2003, uhoku — 1000 südäimištlehtpol't (kirjutust)
* 2004, 4. semendku — 10 000 südäimištlehtpolid
* 2005, 3. heinku — 50 000 südäimištlehtpolid
* 2005, 9. sügüz'ku — 100 000 südäimištlehtpolid
* 2008, 3. reduku — 500 000 südäimištlehtpolid
* 2013, 22. viluku — 1 000 000 südäimištlehtpol't
* 2019, 1. uhoku — 1 500 000 südäimištlehtpolid

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Italijankel'žen Vikipedijan pälehtpol' (''Pagina principale'').
28 (lugu)

**28** (**kaks'kümne kahesa**) om lugu 27 da 29 keskes.

## Lugun ičendad
* Nece lugu om palakaz (2 × 2 × 7)
Venäman päiv

**Venäman päiv** () om Venäman nacionaline praznik, oigetas sidä joga voden kezakun 12. päiväl.

Om petuzližid mel'pidegid, miše nece praznik kucuse «Venäman *ripmatomuden* päiväks», no mugošt nimed nikonz ei olend. Vhesai 2002 se kucuihe «Venäman valdkundsuverenitetan deklaracijan vahvištoitusen päiväks» (12.06.1990-dataspäi), i siš aigaspäi praznikal nügüd'aigaine nimi om olmas. Venäman päiv om oficialine lebupäiv Venämas vodespäi 1991. Guleindad Rusttal torgul Moskvas, toižiš lidnoiš, žiloiš da küliš lopisoiš praznikambuškelusel.

## Irdkosketused
* «Venäman päiv»-praznikan polhe ''timeanddate.com''-saital.
.ag

**.ag** om Antiguan da Barbudan Internet-domen. Se om avaitud 1991-nden voden 3. päiväl sügüz'kud. Kävutase verhiš maiš päazjan.

Registracii om lasktud kahtendel i koumandel tazopindoil, valdkundan rezidentoile i verazmalaižile, kompanijoile i personoile. Domennimen registracii maksab (vn 2014 andmused) 50..75 US$ valdkundan rezidentoiden täht i 100..150 US$ verazmalaižiden täht, rezidentoiden registracii om maksutoi .org.ag-, .edu.ag- i .gov.ag-domenoil.

Domennimi om populärine saksankel'žiš maiš (Saksanma, Avstrii, Šveicarii), niiden kompanijoiden AG-lühenduz znamoičeb «akcionerine sebr». Ottas kävutamižhe mugažo maižandushe sidodud kompanijad ( «maižanduz»), hobedan samižen da torguindan edheotandad (sen himine znam om Ag).

Kahtenden tazopindan reglamentiruidud domenad:
* **.co.ag**, **.com.ag** — kommertižed kompanijad.
* **.nom.ag** — personad.	
* **.net.ag** — Internetan provaiderad, hostingad, saitoiden tegijad.
* **.org.ag** — kommertižetomad organizacijad.
* **.edu.ag** — Antiguan da Barbudan opendusen aluzkundad vaiše.
* **.gov.ag** — Antiguan da Barbudan valdkundaližed organad vaiše.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Domenan sait (''nic.ag''). 
* IANA-informacii (''iana.org'').
Päivnouzmaine kariban dollar

**Päivnouzmaine kariban dollar** () om kuden valdkundan valüt: Antigua da Barbud, Dominik, Grenad, Sent Kits da Nevis, Sent Lüsii, Sent Vinsent da Grenadinad, mugažo Montserrat-territorijan. Vajehti Britanižen Vest-Indijan dollarad vn 1965 redukus.

1 dollar = 100 centad. Valütkod om *XCD*. Simvolad: $, EC$. Valütan regulätor om Päivnouzmaižkariban Keskuzbank, sen päfater sijadase Baster-lidnas.

Valütan kurs om tazostadud AÜV:oiden dollarha vn 1976 heinkuspäi: US$1 = EC$2,7.

## Irdkosketused
* Päivnouzmaine kariban dollar ''bis-ans-ende-der-welt.net''-saital.
Antiguan da Barbudan valdkundznam

**Antiguan da Barbudan valdkundznam** () om Antigua da Barbud-valdkundan üks' oficialižiš simvolišpäi. Se om vahvištadud 1967-nden voden 16. päiväl uhokud. Sädi Gordon Hristofer (angl. *Gordon Christopher*) vl 1966.

## Ümbrikirjutand
Ananas kuvadase valdkundznaman ülähän, sared oma tetabad necil fruktal. Koume tošt levitadud sijališt kazmust oma laudas ümbri: rusked gibiskus, saharrogo, jukk. Mecpedroiden par taholižes londusespäi pid'oiteleb laudan.

Päiväine nouzeb sinivauvhiden merialdoiden päl, ani kuti valdkundflagal. Stilizuidud saharantegim kuvadase laudan alusel, edel mert. Päiväine simvolizuruib ut augud, must tagama edestab sariden äjiden rahvahanikoiden afrikaništ augotižlibundad.

Kirjeine sijadase laudan aluses, valdkundan anglijankel'ne deviz om kirjutadud sil: *Each Endeavouring, All Achieving* «Ühthine tegese kaikuččen naprindoil».
Antiguan da Barbudan flag

**Antiguan da Barbudan flag** () om Antigua da Barbud-valdkundan üks' oficialižiš simvolišpäi. Se om vahvištadud 1967-nden voden 27. päiväl uhokud. Sädi rahvahaline Redžinald Samüel'-pirdai da skul'ptor (angl. *Sir Reginald Samuel*), hänen variant oli valitud konkursal 600 pirdatesespäi. Flagan proporcii om *2:3*.

## Ümbrikirjutand
Lapakoiged trikolor mustan, sinižen (flagan levedusen pol'), i vauktan mujun, šoiduiden levedusiden rindatuz om *9:5:9*. Kaks' rusttad oigedsaumnikad kuvadasoiš teran molembiš polišpäi. Päiväine nouzeb mustal šoidul, ühesa sädegid.

Mujuiden znamoičend:
* Kuldaine päiväine om sijaližen klimatan pird.
* Must šoid ozutab eläjiden afrikašt augotižlibundad.
* Rusked muju simvoliziruib rahvahan energijad.
* Päiväine i mujud alahas sišpäi (sinine, vauged): päiväine, meri, kül'bendrandad.
* Sinine muju znamoičeb Kariban mert i toivod.
* V-vuitte form om vägestusen simvol ( «vägestuz»).

## Kacu mugažo
* Antiguan da Barbudan valdkundznam
Abu Dabin flag

**Abu Dabin flag** ( *ealim min 'abu zbi*) om Abu Dabi-emiratan i sen pälidnan oficialine flag. Flagan proporcii om *2:1*.

Nügüdläine flag om vahvištadud 1958-nden voden uhokul. Se om rusked oigedsaumaine vauktanke oigedsaumnikanke-kantonanke huras üläčogas, kudamb otab pidusen i levedusen koumandesid.

Eziauguižešti emiratan flag oli rusked täuzin. Ližatihe vauktad vöd vn 1820 kožundaktan jäl'ghe Surenke Britanijanke. Vajehtihe vöd vauktaks kantonaks vl 1958.

## Homaičendad
Norvegijan konstitucijan päiv

**[[Norvegijan Konstitucii|Konstitucijan]] päiv** () om Norvegijan pävaldkundpraznik, kudambad oigetas joga voden semendkun 17. päiväl, ühten aigan Ripmatomuden päivänke. Praznuitas vspäi 1836, lebupäiv.

Praznuičend zavodiše školnikoiden paradoil, möhemba täuz'kaznuziden organizacijad ühtnedas niihe. Oficialižen palan jäl'ghe oigetas kanzoiš vai massižiš gulendoiš möhäižhe öihesai.

«Norge i rødt, hvitt og blått» (*Norvegii rusttas, vauktas da sinižes*) om Norvegijan rahvahanpajo, kudamb om pühätadud necile praznikale. «Glittertind»-metalgruppal om pajon edestuz ičeze stiliš.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Konstitucijan päivän polhe norvegijan kelel (''nrk.no'').
* Fotokuvad 2011 voden praznikalpäi (''zharoff.smugmug.com'').
.ae

**.ae** om Araban Ühtenzoittud Emiratoiden Internet-domen. Se om avaitud 1992-nden voden 1. päiväl tal'vkud. Vn 2020 tal'vkus enamba 220 tuhad domennimid oli registriruidud .ae-zonas.

Registracii om lasktud kahtendel tazopindal röunadusita. Registracii koumandel tazopindal küzub rezidentan dokumentoid kompanijaspäi i personaspäi, ministrusen sertifikatad (aladomenoiš org, mil, gov, sch, ac). Kaikiš statjoiš vaiše akkredituidud registratorale sab antta domennimed, mugomid oli 22 vl 2020.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Domenan sait (''tra.gov.ae'').  
* Domenan enzne sait (''nic.ae'').  
* IANA-informacii (''iana.org'').
Araban Ühtenzoittud Emiratoiden dirham

**Araban Ühtenzoittud Emiratoiden dirham** ( *drhm ạ̹mạrạti*) om Araban Ühtenzoittud Emiratoiden valdkundvalüt. Om väges vn 1973 semendkuspäi.

Dirham vajehti kataran i dubain rijalad 1:1 rindatusenke, se rijal oli kävutandas kaikiš emiratoiš Abu Dabiš päiči vspäi 1966. Dirham vajehti bahreinan dinarad Abu Dabiš 1 dirham = 0,1 dinarad kursan mödhe.

1 dirham = 100 filsad (*فلس*). Valütkod om *AED*. Simvolad: د.إ , Dh,  (vn 2025 keväz'kuspäi). Valütan regulätor om AÜE:n Keskuzbank.

Nened nominalad kävudas: rahuded — 25, 50 filsad i 1 dirham; banknotad — 5, 10, 20, 50, 100, 200, 500, 1000 dirhamad.

Valütkurs om fiksiruidud AÜV:oiden dollaran rindataden vn 1997 kül'mkuspäi: 1 US$ = 3,6725 dirhamad.

## Homaičendad
Araban Ühtenzoittud Emiratoiden valdkundznam

**Araban Ühtenzoittud Emiratoiden valdkundznam** () om Araban Ühtenzoittud Emiratad-valdkundan üks' oficialižiš simvolišpäi. Nügüdläine versii om vahvištadud 2008-nden voden 22. päiväl keväz'kud vn 1973 valdkundznaman alusel.

## Ümbrikirjutand
Letetazangišton mujun sakkal kuvadase valdkundznamal. Hänen händan seičeme pörod simvolizuruidas seičeme emiratad. Valdkundan flag kuvadase laudal. Seičeme tähtast laudan röunal ozutadas emiratoid mugažo. Sakkal pid'oiteleb rusttan talonan, Federacijan nimituz om kirjutadud vauktal kufižel šriftal.
Araban Ühtenzoittud Emiratoiden flag

**Araban Ühtenzoittud Emiratoiden flag** () om AÜE:n üks' oficialižiš simvolišpäi. Flagan proporcii om *1:2*.

Nügüdläine flag om vahvištadud vn 1971 2. päiväl talvkud, 19-vozne sil aigal Abdullah Mohammed Al Maainah tariči valdkundflagan pirdatest. Se kogoneb panarabižid mujuid i muga ezimeletab araban mail'man ühtmut. Trikoloran mujud oma (ülähäspäi) vihand, vauged, must. Rusked püštoiged šoid otab flagan nelländest huralpäi, se muju om kaikiden emiratoiden flagoiš. Valdkundan torguindlaivad i erased civiližed sebrad kävutadas flagad rusttan mujun AÜE:n flaganke huras üläčogas.

Mujuiden znamoičendad:
* rusked — Hašemitoiden dinastii, rohktuz, varmduz, vägi, i ühtmuz.
* vihand — Fatimidoiden dinastii vai Rašidan halifat, hüväd varastused, toiv, ihastuz, armastuz, i optimizm.
* vauged — Umajadoiden dinastii, puhthuz, toziavol'jaižuz, kožund, purizm.
* must — Abbasidoiden dinastii, vägestuz vihanikoiden päl, melen vägi.

## Kacu mugažo
* Araban Ühtenzoittud Emiratoiden valdkundznam
Näl'g (roman)

**«Näl'g»** () om norvegižen Knut Hamsun-kirjutajan ezmäine roman. Sen fragmentad oma publikoitud vl 1888, ezmäine täuz' pästand om tehtud vl 1890. Nece roman toi Hamsunale mail'man hoštusen, siš om äi avtobiografižid pirdoid, sädai eli läbi kaik kirjutadud.

Lugijad i arvostelijad vastsiba romanad suriš ihastusiš. Känduz saksan kel'he om tehtud vl 1890, venän kel'he vl 1892, anglijan kel'he vl 1899 (täuzin vaiše vl 1996). Hamsun nimiti romanad kirjaks nelläs p'jesaspäi.

Norvegižen Jan Hjerstad-kirjutajan melen mödhe, se om «ezmäine säduz mail'man literaturas, kus ičetunde om pähengeks». Erased lugetas kirjad modernizman ezmäižeks romanaks.

«Näl'g» kuvadab ristitun tundet irracionaližust intrigujal i erasti jumoristižel mahtol. Säduses ei ole sen aigan romanoiden londusen ümbrikirjutandoid da toižid starinoičendan levitandan čomamahtoižid löudusid.

## Irdkosketused
* Romanan tekst norvegijan kelel ''polyglotproject.com''-saital.