open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sarahein

**Sarahein** (), mugažo **Sohein** paginoiš, om äivoččiden heinäsižiden kazmusiden heim. Mülütadas Saraheinižed-sugukundha. Heim mülütab pol'tošt vai kaks' tuhad erikoid.

## Leviganduz
Heimon erikod kazdas kaikil kontinentil, kaikiš londuseližiš zonoiš, no enamba kaiked Pohjoižen mapoliškon venos i vilus vöiš. Läz ei ole erikoid räkiš letkesižiš rahvahatomiš maiš (Afrikan i Arabijan pol'saren rahvahatomad mad). Erikoiden arealan tahondad vajehtadas znamasižikš aigan mändes, endemikad oma kaičenus mägitahondoiš i izoliruidud sijiš vaiše (oz., Uz' Zelandii). Kaik om 103 erikod Venäman Arktikas.

Saraheinäd formiruidas kazmuskatet znamasižes märas. Erikoiden enambuz navedib nepsut i kendäkoid.

## Ümbrikirjutand
Kaidoiden lehtesiden röun om terav, henoidenke piidenke pilan kartte. Lehtesed kazdas koumeks riveks, se om Saraheinižiden eriližuz. Henod änikod kazdas tähk-änikusel, kaikuččel seikhel.

Kazmused sädas nenid elonformid: mäthad, maturbhad, ühtenzoittud ližajuril vezoiden žomad.

## Kävutand
Sarahein om turbhan päkomponent, reskveden akkumulätor. Äjiden vezilinduiden ümbrišt da söte.

Ištutadas seižujaks dekorativižeks kazmuseks, puhtastamha vezištoid i vahvištamha mahust. Erasiden-se erikoiden lehtišt om hüväks sötkeks kodiživatoiden täht.

Ottas kävutamižhe lehtesid, seikhid i jurid rahvahanmedicinas, kacmata erikho paksus. Kazmusen äjad tervehtajad ičendad oma tedoitud vähän, *Carex brevicollis*-erik om lasktud farmakologijas.

## Valitud erikod
* *Carex aquatilis* — Vezisarahein
* *Carex alba* — Vauged sarahein
* *Carex atrofusca* — Mustbur sarahein
* *Carex baccans* — Marjantoi sarahein
* *Carex bohemica* — Bogemijan sarahein
* *Carex brevicollis* — Parvalaine sarahein
* *Carex breviculmis* — Lühüdseikhine sarahein
* *Carex buchananii* — Buhananan sarahein
* *Carex flava* — Pakuine sarahein
* *Carex hirta* — Karvakaz sarahein, heimon tipine erik
* *Carex macrocephala* — Sur'päine sarahein
* *Carex montana* — Mägisarahein
* *Carex nigra* — Must sarahein
* *Carex paniculata* — Löustkekaz sarahein
* *Carex pendula* — Rippui sarahein

## Homaičendad
Lüter Martin

**Martin Lüter** ( [ˈmaɐ̯tiːn ˈlʊtɐ]; sünd. 10. kül'mku 1483, Aisleben, Saksonii — kol. 18. uhoku 1546, sigä-žo) oli hristanuskondan jumalantedomez', Reformacijan iniciator, Biblijan päine kändai saksan kel'he. Protestantizman üks' sarakoišpäi om nimitadud hänen kanzannimen mödhe — lüteranižuz. Saksan kirjankelen üks' sädajišpäi.

## Biografii
Tuleban aigan reformator oli sündnu vas'kkaivuden Gans Lüter-radnikan (1459−1530) kanzha. Se sirdi Mansfel'd-mägilidnudhe Martinan sündundan jäl'ghe, kus tat kändihe elokahaks bürgeraks. Vspäi 1497 Martin openui kazvatajiden valičendan mödhe Magdeburg-lidnan franciskanižes školas, vll 1501−1505 sai opendust Erfurtan universitetas i joudjaližiden čomamahtoiden magistran arvod, zavodi opeta jurisprudencijad, no sil-žo 1505-ndel vodel poikesti kazvatajile i tuli Avgustinan ordenan jumalankodihe Erfurt-lidnas. Vl 1506 Lüter tegi manahan toivotust. Vspäi 1507 kändihe papikš.

Vl 1525 nell'kümnekaks'vozne Lüter nai, oti Katarina fon Bora, endišt manahinäd, akaks. Sündutihe kuz' last naimiželos.

## Valitud sädused
* «Ühesakümne viž tezisad» vai «Disput indul'gencijoiden väges» (1517, )
* «Saksan rahvahan hristanuskojan bajarišton täht» (1520, )
* «Hristanuskojan joudjudes» (1520, )
* «Valdan orjuses» (1525, )
* «Sodas turkoid vaste» (1528, )

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Portal Martin Lüteran polhe (''maartenluther.com'').
Puzuänikoižed

**Puzuänikoižed** ( vai *Compositae*) om Kaksidülehtesižed-klassan kazmusiden sugukund. Klassan üks' kaikiš znamasižembiš, läz 33 tuhad erikoid mülüdas 1911 heimho.

Tipine heim om Astr (*Aster*) Puzuänikoižed-alasugukundaspäi, heimon tipine erik om stepin astr (*Aster amellus*).

## Leviganduz
Erikoiden «änikod» oma änikused todeks, sišpäi sugukundan nimituz. Sugukundan kazmused oma levitadud kaikil kontinentil i klimatižil zonoil, no enamba kaiked erikoid om Pohjoižamerikas i Evrazijan subtropižes vönes.

## Ümbrikirjutand
Erikod oma üks'voččed vai äivoččed heinäsižed kazmused tobjimalaz, erasti penzhad vai madalad pud, kaks' erikod oma todesižed pud: *[[Scalesia pedunculata]]* Galapagosan saril i *[[Brachylaena merana]]* Madagaskaral.

Jur' om värtmenvuitte. Lehtesed čereduišoiš päpaloin. Gavedid pölüstoitas kazmusid. Plod om semnikaz pähkmut, äjiden erikoiden semned oma ogakahad vai höunhesižed levigandemha.

## Alasugukundad
Kaik lugetas 13 alasugukundad. Nimikirjutez erikoiden lugun mödhe:

* Puzuänikoižed (alasugukund) (*Asteroideae*), 16200 erikod 1130 heimos, kaikedme mail'madme
* Cikorijanvuiččed (*Cichorioideae*), 3200 erikod 224 heimos, kaikedme mail'madme
* *[[Carduoideae]]*, 2500 erikod 83 heimos, kaikedme mail'madme
* Mutiziižed (*Mutisioideae*), 750 erikod 58 heimos, Suviamerikas päpaloin, eile erikoid Evropas
* *[[Barnadesioideae]]*, 93 erikod 9 heimos, Andad
* *[[Gochnatioideae]]*, 90 erikod 4 heimos
* *[[Pertyoideae]]*, 70 erikod 5 heimos, Azii
* *[[Stifftioideae]]*, 40 erikod 10 heimos, Suviamerik i Azii
* *[[Wunderlichioideae]]*, 24 erikod 8 heimos, Venesuel i Gajan
* *[[Corymbioideae]]*, 9 erikod üks'jäižes *Corymbium*-heimos, Suviafrik
* *[[Gymnarrhenoideae]]*, kaks' erikod: *Gymnarrhena micrantha* Afrikan pohjoižes i *Cavea tanguensis* Gimalajiden päivnouzmas
* *[[Famatinanthoideae]]* üks'jäiženke *Famatinanthus decussatus*-erikonke, Suviamerik
* *[[Hecastocleidoideae]]* üks'jäiženke *Hecastocleis shockleyi*-erikonke, AÜV:oiden suvipäivlaskm

Nell' alasugukundad ottas sugukundan erikoiden 99%: *Asteroideae* (70%), *Cichorioideae* (14%), *Carduoideae* (11%) i *Mutisioideae* (3%).

## Homaičendad
Hamin

**Hamin** ( [ˈhɑminɑ],  [freːdrɪks¹hamːn]) om Suomenman lidnankund, lidn da järed meriport Kümenlakso-provincijas. Se om valdkundan 56nz' lidn eläjiden lugun mödhe.

## Istorii
*Vehkalahti*-külä mainitihe vspäi 1336. Vl 1653 se sai lidnan statusad *Uz' Vehkalahti*-nimitusenke, lugetas sidä vot eländpunktan oficialižen alusenpanendan vodeks. Vspäi 1723 udesnimitihe lidnad ročin kelel *Fredrikshamn:aks* («Fredrikan merikar») Ročinman uden Fredrik I-kunigahan nimen mödhe. Oli röunmalidnuseks i Ročinman palaks vhesai 1743. Vn 1821 luja lämoipalo polti lidnan ühesa kümnendest. Vl 1960 saudihe kivivoinvalamižportad, portan jüguiden mülü ületi 5 mln tonnoid vl 1988. Ende bumagantegim radoi lidnas. Vl 2003 ühtištadihe Vehkalahti-kundanke.

Hamin šingotase turizmal i Google-kompanijan datakeskusil vspäi 2009 (Evropan üks' videspäi). Järed jügumeriport radab lidnas, se om ühtenzoittud lähižen Kotk-lidnan meriportanke.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan i valdkundan suvipäivnouzmas, Suomen lahten pohjoižrandal.

Matkad Hel'sinkihesai om 145 km päivlaskmha avtotedme vai raudtedme, Venäman röunhasai — 40 km päivnouzmha orhal. Lähembaižed lidnad oma Kouvol 50 km pohjoižhe i Kotk 15 km suvipäivlaskmha.

Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan pind om 1 155,15 km², sidä kesken kuiv ma 609,94 km², sokaz tahond — 23,77 km², meri otab 521,44 nellikkilometrad.

## Tobmuz
Haminan municipaline suim kogoneb 43 ezitajaspäi.

Edeline lidnan pämez' om Hannu Muhonen (2004 — keväz'ku 2023).

## Eläjad
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 22 995 ristitud (kaikiš suremb), vl 2000 — 21 847 ristitud, vl 2010 — 21 400 ristitud, vl 2020 — 19 877 ristitud. Vspäi 1975 kaikiš suremb kundan ristitišt oli 23 298 eläjad vl 1975.

Eläjad mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 93,9 %, ročin kel' — 0,4 %, toižed keled — 5,7 %.

## Galerei

Finland Hamina city hall.jpg|Lidnan ohjandusen sauvuz (2005)
Johanneksenkirkko (Hamina) 1.jpg|Ph. Joannan jumalanpert' (lüteranižuz, 1843), vn 2007 nägu
Ekami Hamina campus, main entrance.jpg|Suvižen Kümenlakson professionaližen kolledžan kampus, Hamin (2019)
Haminan jäähalli.jpg|Haminan jäpert'kulu (2023)
Haminan kaupunginmuseo 1.jpg|Lidnan muzei (2012)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan ohjastusen sait (''hamina.fi'').
Nokia (lidn)

**Nokia** (mugažo suomen i ročin kelil, suomen virkand: [ˈnokiɑ]) om lidn da lidnankund Suomenman suvipäivlaskmas, Pirkanma-agjas. Se om Tamperehen päivlaskmaine ezilidn, valdkundan 33nz' lidn eläjiden lugun mödhe.

## Istorii
Vspäi 1868 sauvoškanzihe bumagantegint nügüdläižen lidnan tahondas. Eländpunktan oficialižen alusenpanendan voz' om 1922 kuti *Pohjoine Pirkal* (). Se sai lidnanvuiččen žilon (suom. *kauppalaksi*) oiktusid vl 1937. Udesnimitihe nügüdläižikš vl 1938. Ühtištadihe Suoniemi-kundanke vl 1973, Tottijärvi-kundanke vl 1976. Anttihe lidnan statusad vl 1977.

Nokia-lidn šingotase Nokian-kompanijan šintegimel, bumagantegimel, sodatransportan pästandal (Patria, Sisu) i «Nanso Group Oy»-kompanijan (päfater) tekstiližel tegimel.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan suvipäivlaskmas, Pühäjärven suvipäivlaskmaižel randal (121 km², 77,2 m ü.m.t.) i läksijan sišpäi Nokianvirtanjogen oiktal randal tobjimalaz (kahesan kilometrad pitte, Kokemäenjogen bassein), se jokseb Kulovezi-järvhe ( 36 km², 57,5 m ü.m.t.).

Matkad agjan Tampereh-keskushesai om 15 km päivnouzmha, Hel'sinkihesai om 180 km suvipäivnouzmha avtotedme vai raudtedme. Toine lähembaine lidn om Sastamal 35 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha. «Tampereh — Pori»-raudtekeskust läbitab lidnad, sen kundan raudtestancijad oma *Nokia* i *Siuro*.

Lidnankundan ühthine pind om 347,84 km², sidä kesken ma — 288,31 km², sokaz tahond — 59,53 km² (vn 2022 andmused).

## Tobmuz

Lidnankund jagase 26 rajonaks (). Nokian municipaline suim kogoneb 43 ezitajaspäi.

## Eläjad
Vl 1980 kundan eläjiden lugu oli 23 644 ristitud, vl 2000 — 26 905 ristitud, vl 2010 — 31 647 ristitud, vl 2020 — 33 966 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt om nügüd'.

Eläjad mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 97,2 %, ročin kel' — 0,3 %, toižed keled — 2,5 %.

## Galerei

Nokian uusi kaupungintalo Harjukadulla 21.11.2009 - panoramio.jpg|Lidnan ohjastusen pert' (2009)
Nokian kirkko.jpg|Nokian lüteranine jumalanpert', vn 2005 nägu (om saudud vl 1837)
Nokian lukio.jpg|Lidnan professionaline škol vl 2016
Nokian jäähalli - panoramio.jpg|Lidnan jäpert'kulu (2011)
Nokian rautatieasema 2014-09-20.jpg|Nokia-raudtestancii vl 2014


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan ohjastusen sait (''nokiankaupunki.fi'').
Neftegorsk (Samaran agj)

**Neftegorsk** () om Venäman lidn da lidnankund Samaran agjan päivnouzmas. Se om Neftegorskan rajonan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1960 samha löutud sil-žo vodel kivivoid. Lidnanvuitte *Neftegorsk*-žilo kändihe rajonan keskuseks vl 1965. Radnikžilo sai lidnan statusad vl 1989.

Neftegorsk šingotase kivivoin samižel, gazan ümbriradmižen tegimel, vas'ken vanundan da kabeliden tegimel, leibän edheotandal.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan päivnouzmas, Sjezžai-jogen alajoksmusen hural randal ( 107 km pitte, Samar-jogen hura ližajogi), 90 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Samarhasai om 83 km lodeheze orhal vai 101 km avtotedme. Toižed lähembaižed lidnad om Kinel' 58 km lodeheze orhal vai 77 km avtotel, Otradnii 65 km pohjoižhe orhal vai 82 km avtotedme, i Buzuluk (Orenburgan agj) 73 km päivnouzmha orhal vai 84 km avtotedme.

## Tobmuz
Neftegorsk om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind — 48,46 nellikkilometrad.

Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Ezitajiden suiman ezimez'. Edeline suiman ezimez' om Sergei Rižov (*Сергей Рыжов*, reduku 2015 — reduku 2020). Lidnankundan Administracii om likvidiruidud vn 2021 keväz'kus, rajonan Administracii tegeb sen velgusidme. Lidnan Administracijan jäl'gmäine pämez' oli Aleksandr Grebenkin (keväz'ku 2019 — sügüz'ku 2020).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 19 254 ristitud, rajonan viž ühesandest, vn 2021 — 18 076 ristitud. Kaik 18 119 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 21 400 eläjad vll 1998−2001.

Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 91,5 %, mordvinalaižed — 2,1 %, totarlaižed — 1,8 %, čuvašalaižed — 1,4 %, toižed rahvahad — 3,2 %.

Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas: pühän Varvara-moknikan jumalanpert' (vspäi 2004) i Jumalanmaman «Kaikiden gorähižiden ihastuz»-jumalaižen jumalanpert' (vspäi 2011).

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kuz' nimitadud päivkodid, koume keskškolad (nomer 1, 2, 3), lapsiden sädamižen *Raduga*-keskuz («Jumalanbembel'», vspäi 2013 alištase keskškolale nomer 1), čomamahtoiden škol, sportškol keskškolanno nomer 1.

Neftegorskan valdkundaline tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Администрация м.р. Нефтегорский.jpg|Neftegorskan rajonan administracijan sauvuz (2013)
Храм в честь Великомученицы Варвары.jpg|Ph. Varvara-moknikan jumalanpert', vn 2008 nägu
Обелиск Славы.png|Hoštusen monument vl 2013
ДК Нефтяник (Нефтегорск).jpg|«Neftänik»-kul'turkeskuz (2013)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''gpneftegorsk.ru'').
Otradnii

**Otradnii** () om Venäman lidn da lidnümbrik Samaran agjan päivnouzmas. Se om agjan seičemenz' lidn eläjiden lugun mödhe.

## Istorii
Ezmäižed eländpunktad mainitasoiš lidnan territorijal vspäi 1770. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vn 1946 kivivoin basseinanno. Se sai lidnan statusad vl 1956.

Otradnii šingotase kivivoin da sen gazan ümbriradmižel, mašinansauvomižel (burauduzmašiništon tegim), sauvondmaterialiden pästandal (topling, Tarkett-linol', kuidmaterialad), sömtegimištol (leibtegesed, lihan pol'fabrikatad, konditerine südäin), mugažo omblendfabrik radab.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Sur' Kinel'-jogen keskjoksmusen hural randal ( 422 km pitte, Samar-jogen oiged ližajogi), 55 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om ümbärtud Kinel'-Čerkassin rajonan territorijal kaikiš polišpäi, seižub sen keskuzpalan suves.

Matkad Samarhasai om kahesakümne nell' kilometrad päivlaskmha orhal, 93 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Pohvistnevo 59 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 63 km avtotel vai raudtel, Neftegorsk 65 km suvhe orhal vai 82 km avtotedme, i Kinel' 51 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal, 60 km avtotedme vai raudtedme. Raudtestancii om *Novootradnai* () lidnan suves, «Samar — Uf»-keskustal.

## Tobmuz
Otradnii om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks. Eländfartaloiden pind om läz 10 km².

Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeližed lidnümbrikon pämehed oma Aleksandr Mecker (keväz'ku 2023 — kezaku 2024), Aleksandr Bugakov (reduku 2015 — reduku 2022). Lidnan Duman ezimez' om Aleksandr Kandrahin vn 2015 redukuspäi.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 48 356 ristitud, vn 2021 — 46 984 ristitud. Kaik 47 542 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba 53 tuhad eläjid vll 1996−2001 (53 700 rist. vl 1998).

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2010): venälaižed — 86,1 %, mordvinalaižed — 3,9 %, totarlaižed — 2,2 %, čuvašalaižed — 2,0 %, ukrainalaižed — 1,4 %, saksalaižed — 1,0 %, vaugedvenälaižed — 0,4 %, uzbekad — 0,4 %, toižed rahvahad i rahvahuden ozutandata — 2,6 %.

Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma saudud lidnas: Jumalanmaman «Ihastuz da Vihtutelend»-jumalaižen kafedraline päjumalanpert' (toine prestol om ph. Panteleimon-spravitajan, om letud vll 2001−2012) i koume jumalanpertid. Islaman pämečet' om avaitud lidnas vspäi 2018.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kümne nomeruidud päivkodid (nomer 3, 4, 8..13, 15, 16), kaks' aluzškolad (nomer 2 i 4), «Garmonija»-gimnazii, koume keskškolad (nomer 6, 8, 10), čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton sportškol.

Otradnijan kivivointehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Храм в Отрадном.jpg|Jumalanmaman «Ihastuz da Vihtutelend»-jumalaižen kafedraline päjumalanpert', vn 2013 nägu
Novootradnaya railway station.jpg|thumb|left|250px|*Novootradnai*-raudtestancijan sauvuz vl 2009


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''otradny.org'').
Kinel'

**Kinel' ** () om Venäman lidn da raudtesol'm Samaran agjan keskuzpalas. Se om Samaran päivnouzmaine ezilidn, Kinelin lidnümbrikon administrativine keskuz, om Kinelin rajonan administrativižeks keskuseks mugažo vspäi 1928, ei mülü sihe.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1837 kuti žilo, nimitihe jogen mödhe. *Kinel' *-raudtestancii radab vspäi 1877, ezmäine nimituz oli Čarikovskai (), no udesnimitihe Kinelikš bajarin-manpidajan surman jäl'ghe hänen poigan pakičendan mödhe. Vspäi 1885 raudte sarakoičese, sarakod lähttas Ufha i Orenburgha. Radnikžilo sai lidnan statusad vl 1944.

Kinel' šingotase raudten edheotandoil (sortiruindstancii, vedimdepo, vagondepo, raudten distancii, varapaloiden tehmine raudtetehnikan täht), avtoplastmassan, räzintegesiden da plastikpakuitesen edheotandoil, sömtegimištol (lihatavarad, konditerižed tegesed), tegimištoližiden mülüiden tegimel agrohimijan täht i lämoipaloid vaste, mugažo mebel'fabrik i omblendfabrik ratas lidnas.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbärdajan rajonan lodehliženno röunanno, Samar-jogen ( 594 km pitte) oiktal randpolel i Sur' Kinel'-jogen hural randpolel ( 422 km pitte) läz sen lanktendad Samar-jogehe oiktalpäi, 35 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad lähembaižen Samar-lidnan röunhasai om vižtoštkümne kilometrad päivlaskmha orhal, 18 km avtotedme vai raudtedme, keskuzpalhasai — 28 km orhal vai 33 km avtotel. Ühtennimine *Kinel' *-raudtestancii om saudud lidnan pohjoižpalas.

## Tobmuz
Kaik kaks' järedad lidnanvuittušt žilod mülüdas lidnümbrikho Kinelin ližaks: Aleksejevk (, 10 877 rist. vl 2021) i Ust'-Kinel'skii (10 547 eläjad vl 2021). Ned sijadasoiš päivkaskmha-lodeheze lidnaspäi Sur' Kinel'-jogen taga, Samaran i Kinelin keskes. Lidnümbrikon pind om 108,78 km².

Edeline lidnümbrikon pämez' om Vladimir Čihirev (2005−2008, reduku 2015 — reduku 2021).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 34 491 ristitud, lidnümbrikon koume videndest, vn 2021 — 36 729 ristitud. Kaik 35 321 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 42 051 eläjad vl 1979, nügüdläižiš röunoiš — 35 753 ristitud vl 2020.

Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 91,8 %, armenijalaižed — 1,7 %, totarlaižed — 1,6 %, ukrainalaižed — 1,0 %, toižed rahvahad — 3,9 %.

Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma saudud lidnas: ph. Jurgii-vägestusenkandajan kafedraline päjumalanpert' (om saudud vll 2005−2009) i Kazanin Jumalanmaman jumalaižen kaks' jumalanpertid.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad.

Kinelin valdkundaline tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Water tower in Kinel P8054707.jpg|Vezičuhunduz (2020)
Приход храма в честь Казанской иконы Божией Матери (Кинель, северная сторона).jpg|Kazanin Jumalanmaman jumalaižen jumalanpert' pohjoižes lidnanlaptas, vn 2013 nägu
Kinel railway station 20220307 03.jpg|*Kinel' *-päraudtestancijan sauvuz vl 2022


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnümbrikon oficialine sait (''кинельгород.рф'').
Pohvistnevo

**Pohvistnevo** (, , ) om Venäman lidn Samaran agjan päivnouzmas. Se om Pohvistnevon lidnümbrikon administrativine keskuz, om Pohvistnevon rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü sihe.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vn 1888 8. päiväl sügüz'kud kuti žilo raudtestancijanno udel «Samar — Uf»-keskustal. Nimitihe bajarišton Pohvisnevad-rodun kanzannimen mödhe, Pohvist (Pozvizd) om il'man i sän jumal päivlaskmaižil slavilaižil.

Avaitihe kivivoin löudmižsijid rajonas, i radnikžilo sai lidnan statusad vn 1947 19. päiväl elokud.

Pohvistnevo šingotase mašinansauvomižen tegimel (pörutüged, piikezrad, pol'vvärtmuded), sauvondmaterialiden tegimel, sömtegimištol (lihan ümbriradmižen tegim, jauhtegim), kombisötken tegimel i vagonkohendusen edheotandal.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbärdajan rajonan päivnouzmaiženno röunanno, Sur' Kinel'-jogen keskjoksmusen hural randal ( 422 km pitte, Samar-jogen oiged ližajogi), 80 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, vedase läz kümned kilometrad pidust' joged. Röunatab Orenburgan agjanke päivnouzmas.

Matkad Samarhasai om 142 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal, 153 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaine lidn om Buguruslan (Orenburgan agj) üks'toštkümnes kilometras päivnouzmha röunhasai orhal vai kaikil teil.

## Tobmuz
Oktäbr'skii-žilo (1033 rist. vl 2017) mülüb lidnümbrikho Pohvistnevon ližaks.

Lidnümbrikon pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline lidnümbrikon pämez' om Nikolai Vazlev, radoi edel vn 2015 tal'vkud. Lidnan Duman ezimez' om Aleksandr Šulaikin vn 2005 heinkuspäi.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 28 169 ristitud, lidnümbrikon — 29 261 ristitud, vn 2021 lidnan — 27 333 ristitud. Kaik 28 223 ristitud elihe lidnas i 29 256 ristitud kaikes lidnümbrikos vl 2017. Vspäi 1989 lidnan ristitišt om kaikiš suremb i vajehtase 27..28 tuhad eläjid röunoiš (28 600 rist. vl 1996).

Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 66,3 %, čuvašalaižed — 11,7 %, totarlaižed — 11,1 %, mordvinalaižed — 6,3 %, ukrainalaižed — 1,1 %, saksalaižed — 1,0 %, toižed rahvahad — 2,5 %.

Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas: Jumalanmaman Tabinin jumalaižen päjumalanpert' (om letud vll 1988−2010), Kirill i Marija Radonežalaižiden jumalanpert' (om saudud vll 2019−2021). Islaman kaks' mečetid ratas lidnas.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma viž nimitadud päivkodid, aluzškol nomer 4, koume keskškolad (nomer 1, 3, 7), gimnazii S. V. Baimenovan nimed i lapsiden ližaopendusen keskuz sen alusel sädamižen «Piruet»-keskusenke, čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton sportškol.

Pohvistnevo-lidnan gubernine kolledž om professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Храм Табынской иконы Божией Матери.jpg|Jumalanmaman Tabinin jumalaižen päjumalanpert', vn 2018 nägu
View on Pokhvistnevo from the train window (cropped).jpg|Islaman pühäpert, vn 2009 nägu
Станция Похвистнево (вид из поезда)-x.jpg|*Pohvistnevo*-raudtestancijan sauvuz vl 2021


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''pohgor.ru''). 
* Pohvistnevon kul'turkeskusen sait (''dom-remesel.smr.muzkult.ru'').
Arkadak

**Arkadak** () om Venäman lidn da lidnankund Saratovan agjan päivlaskmas. Se om Arkadakan rajonan administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1721. Nimitihe jogen mödhe, sen nimituz znamoičeb «tagamägi» amuižtürkan kelel. Kätihe radnikžiloks vl 1939. Radnikžilo sai lidnan statusad vn 1963 1. vilukud.

Arkadak šingotase sömtegimištol: maidkonservtegim, leibänkombinat, spirttegim, Rosrezerv:an edheotand.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan päivlaskmas, Sur' Arkadak-jogen hural randal ( 115 km pitte), kudamb lankteb Hopr-jogen känmaha (Donan hurapol'ne bassein) huralpäi ani päivlaskmha lidnaspäi, 130 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Saratovhasai om 181 km päivnouzmha orhal, 239 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Balašov vižkümnes kilometras suvhe-suvipäivlaskmha orhal, 59 km avtotel vai raudtel, i Rtiščevo 41 km pohjoižhe-pohjoižpäivnouzmha orhal, 52 km avtotel vai raudtel. *Arkadak*-raudtestancii radab lidnan keskuzpalas.

Klimat om ven kontinentaline, nepsuden vajagudenke. Voden keskmäine lämuz om +6 C°, kezakun-elokun +18,7..+20,7 C°, tal'vkun-uhokun −6,7..−8,5 C°. Paneb sadegid 489 mm vodes, enamba kezakus-heinkus (54..58 mm kus), vähemba uhokus-sulakus (29..30 mm kus).

## Tobmuz
Krasnii-žilo kaikenaigaižeta ristitištota mülüb lidnankundha (municipaližhe ühtnikha) Arkadakan ližaks.

Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Nevondkundan ezimez'. Lidnan Administracii om likvidiruidud vn 2013 uhokus, rajonan Administracii tegeb sen velgusidme.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan da lidnankundan eläjiden lugu oli 12 845 ristitud, rajonan pol', vn 2021 — 10 990 ristitud. Kaik 11 986 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 14..15 tuhad eläjid vll 1959−2006 (14 790 rist. vl 1959 i 14 800 rist. vl 1998).

Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 96,3 %, armenijalaižed — 1,1 %, toižed rahvahad — 2,6 %. Vll 1854−1941 saksalaižed- i danijalaižed-protestantad sirdiba Evropaspäi da eliba nügüdläižen lidnan ümbrištos.

Ortodoksižen hristanuskondan üks'jäine Sündun Voznesenjan jumalanpert' om olmas lidnas vspäi 1822.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma viž nimitadud päivkodid, koume keskškolad (nomer 1..3), lidnan lapsiden sädamižen pert', čomamahtoiden škol, lidnan lapsiden da norišton sportškol.

Balašovan maižanduzmehanizacijan tehnikuman Arkadakan filial i Saratovan agjan bazižen medkolledžan filial Arkadakas oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.

## Galerei

Аркадак Обелиск Воинам-землякам 25 августа 2017 01.jpg|Arkadakan rajonan administracijan sauvuz keskuztorgul i muštnik pölištunuzile sijaližile sodamehile (2017)
Аркадак Церковь Вознесения Господня 25 августа 2017 03.jpg|Sündun Voznesenjan jumalanpert', vn 2017 nägu
Винокуренный завод.JPG|Spirttegimen tulend vl 2008
Arkadak. House of Culture 04524.jpg|Arkadakan kul'turkeskuz (vn 2008 olend)
Arkadak Station-2015.jpg|*Arkadak*-raudtestancijan sauvuz vl 2015


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnankundan tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''ark.arkadak.sarmo.ru'').
Gladiolus

**Gladiolus** (mugažo latinan kelel), om äivoččiden änikoičijoiden kazmusiden heim Irisaižed-sugukundaspäi. Heim kogoneb läz 300 erikoišpäi, sätihe enamba vit tuhad sortuid.

## Leviganduz
Nimituz libub latinižes *gladius*-sanaspäi «mek», kazmusen irdnägun mödhe edel änikoičendad i sen jäl'ghe. Kazmused Gladiolus-heimospäi libudas suvižen Afrikan (erikoiden tobj pala), Evrazijan (kümne erikod) i Madagaskaran (ühesa erikod) agjoišpäi. Kazvatadas gibridoid saduiš kaiked mail'madme.

Sätas saduiden sortuid erazvuiččiden erikoiden gibridizacijal da selekcijal 17. voz'sadaspäi, sil aigal vedihe suviafrikaižid erikoid Evropha. Gofriruidud änikod oma sadud ezmäižen kerdan AÜV:oiš vl 1907. Sortuiden ezmäine rahvahidenkeskeine klassifikacii oli olmas vspäi 1945. Gladiolusan kaik sortud mülüdas *Gladiolus × hybrydus*-erikho.

## Ümbrikirjutand
Äivozne kazmuz, laukkera udištase jogo vodel. Seikhed kazdas 50..150 sm kortte. Oiktad lehtesed oleldas 50..80 sm pitte i varmitadas pit'käd seikhed. Änikuz om pit'k mugažo, 80 santimetrhasai pitte. Čaptud änikused jädas veresikš vedes seišten 10..12 päivhäsai.

Om äi koričmaid semnid, no äikerdoitas laukkeroil da niiden urbil. Tariž jagada laukkeroid kerdan severziš-se voziš pid'oitelemha niiden elontahtod.

Gladiolusan äjad erikod ei tirpi haloid, ka venos vönes keratas laukkeroid sügüzel lehtesiden lanktendan jäl'ghe, pidadas lämäs sijas i ištutadas kevädel. Erased-se sortud erikoišpäi evropižen augotižlibundanke, Afrikan mägišpäi i pened *Nanus*-gibridad seištas −26 C° pakaižid vaste ku tal'v om kuiv.

## Kävutand
Kazvatadas dekorativižeks kazmuseks änikoihe näht, üks' sort eläb kümnehe vodhesai tobjimalaz.

Voib ližata jauhtud laukkerad paštamha leibäd. Ottihe evrazižid erikoid kuti diuretine i hambhankibunvastaine abutuz.

## Valitud erikod
* *Gladiolus atroviolaceus* — Muzaruskedsinine gladiolus
* *Gladiolus communis* — Järgeline gladiolus, heimon tipine erik.
* *Gladiolus halophilus* — Hajukaz gladiolus
* *Gladiolus imbricatus* — Somusekaz gladiolus
* *Gladiolus kotschyanus* — Kočin gladiolus
* *Gladiolus murielae* — Mürielan gladiolus
* *Gladiolus palustris* — Sogladiolus
* *Gladiolus tenuis* — Hoik gladiolus

## Homaičendad
Kuibišev

**Kuibišev** om kanzannimi türkan etimologijanke (toižend — *Kaibišev*) i toponim. Se voib znamoita:

## Ristitud
* Valerian Kuibišev (1888−1935) — nevondkundaližen partijan da kundan šingotai. Nimitihe severz'-se eländpunktoid hänen kanzannimen mödhe.

## Toponimad
* Kuibišev — Venäman lidn da lidnankund Novosibirskan agjas, vhesai 1935 — *Kainsk*.
* ***Kuibišev*** — Venäman järedan Samar-lidnan nimituz vll 1935−1991.
* *Kuibišev* — Venäman Bolgar-lidnan nimituz Tatarstanan Tazovaldkundas vll 1935−1991.
Kalininsk

**Kalininsk** () om Venäman lidn da lidnankund Saratovan agjan suvipäivlaskmas. Se om Kalininskan rajonan administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Ende tahondan nimituz oli *Balandinskii*-jurt, poimdihe marjoid, saihe met, vahad, kalad, senid, živatoiden karvoid. Eländpunktan aluz om pandud vl 1680, nimitihe jogen mödhe: *Balandinskii*-lidnut, *Baland* (). Vl 1895 raudte tuli torguindžilho, saudihe *Bokovai*-stancijad (). Vspäi 1897 oli *Baland*-slabadaks. Kätihe radnikžiloks vl 1939. Žilo sai lidnan statusad vl 1962 udenke nügüdläiženke nimitusenke, nevondkundaližen valdkundan Mihail Kalinin-šingotajan kanzannimen mödhe. Kalinin edesti žilon raudtedepon i Rusttan armijan saldatoiden suimil vn 1919 20. päiväl heinkud.

Kalininsk šingotase äiprofil'žel himižel tegimel, sauvondmujuiden tegimel, sömtegimištol (lihakombinat, oludentegim).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan keskuzpalan päivnouzmas, Baland-jogen oiktal randal tobjimalaz ( 164 km pitte, Don-jogen hurapol'ne bassein), 150 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Saratovhasai om 103 km päivnouzmha orhal, 114 km avtotedme vai 130 km raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Žirnovsk (Volgogradan agj) kuz'kümne üks' kilometr suvhe orhal vai 84 km avtotel, i Atkarsk 55 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 78 km avtotedme vai raudtedme. *Kalininsk-Saratovskii*-lopraudtestancii radab lidnan päivlaskmas.

Klimat om ven kontinentaline kuivahk. Voden keskmäine lämuz om +5,6 C°, kezakun-elokun +19,2..+21,0 C°, tal'vkun-uhokun −6,9..−10,8 C°. Paneb sadegid 459 mm vodes, enamba kezakus-kül'mkus (43..53 mm kus), vähemba uhokus-keväz'kus (22..24 mm kus).

## Tobmuz
Kalininsk om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Deputatoiden nevondkundan ezimez'. Lidnan administracii om likvidiruidud vn 2014 redukus, rajonan administracii tegeb sen velgusidme.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 16 441 ristitud, rajonan pol', vn 2021 — 14 949 ristitud. Kaik 15 841 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 18..20 tuhad eläjid vll 1979−2009 (20 100 rist. vll 1998−2001).

Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 91,2 %, ukrainalaižed — 3,8 %, armenijalaižed — 1,1 %, toižed rahvahad — 3,9 %.

Ortodoksižen hristanuskondan ph. Ol'gan jumalanpert' om avaitud lidnas vl 1989 enččen bankan i torgovanan pertiš. Islaman mečet' radab toštmižsaudud vanhas puižes pertiš vspäi 1994.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, kaks' keskškolad (nomer 1 i 2), lapsiden sädamižen pert', čomamahtoiden škol, sportškol.

Kalininskan agrobiznesan tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan da sen rajonan oficialine sait (''kalininsk.sarmo.ru''). 
* Lidnan informacine sait (''kalininsk.ru'').
Svökl (heim)

**Svökl** () om üks'voččiden, kaks'voččiden i äivoččiden heinäsižiden kazmusiden heim. Kogoneb kümnes erikospäi. Mülütadas Amarantižed-sugukundha. Maižanduseline svökl om järgeližen svöklan alaerikoikš.

## Leviganduz
Mecerikod oma kaičenus Evropas, Afrikan pohjoižes, Azijan suvipäivlaskmas.

Kul'turine kazmuz libub Edahaižen Päivnouzman i Indijan mecerikoišpäi, ottihe lehtesid sömäks amussai. 20. voz'sadaspäi ottud kul'turha kaik svöklan erikod oma kaikil kontinentil päiči Antarktidas.

Svökl mainitaškanzihe Keskmeren maiš i Vavilonas, kävutihe jurid vaiše zelläks. Amuižed grekalaižed arvostiba svöklad i toihe sidä Apollon-jumalale andaks. Teofrastan mödhe, ezmäižed jur'plodud oliba tetabad 4. voz'sadal EME. Järgeližen svöklan kul'turižed jur'plodud sünduiba meiden eran augotišel. Tetihe niiš Venäs avaros 10.-11. voz'sadal, kazmuz leviganzi Evropan päivlaskmas i pohjoižes 13.-14. voz'sadal. Svöklan sötmižtoižend om sätud Saksanman territorijal 16. voz'sadas, sahartoižend — sigä-žo 19. voz'sadan augotišele.

## Ümbrikirjutand
Lehtesed čereduišoiš. Ned oma munanvuiččed formal, pit'kahkod i kogonaižed, siledad vai kattud lühüdal karval.

Änikod oma koumen..kuden millimetran surtte, molemban sugun. Niiden kandaižlehted oma henod, vai ei ole ani. Om viž pölükäd. Kandoine mülütab kaht..vit kärzut. Änikoiden plodud oma kuivad kovanke korenke vai lihavad vähäižel, kazdas ühthe lähižiden änikoiden ploduidenke paksus i sätas ühthišt äisemnikast strukturad.

## Kävutand
Ottas kävutamižhe läz kaikiden erikoiden lehtesid i jur'ploduid — ristituile sömäks, živatištole sötmižkazmuseks, mugažo torhudeks tegimištos. Saharsvökl om saharan kahtenz' purde mail'mas saharrogon jäl'ghe.

Jur'plod mülütab kalijad, antioksidantoid, foliimuiktust. Alendab veren painut, rahvahaline medicin spravitab umbaidusid svöklan abul.

## Erikod
* *Beta corolliflora* — Vencutänikoine svökl
* *Beta ×intermedia*
* *Beta lomatogona*
* *Beta macrocarpa*
* *Beta macrorhiza*
* *Beta nana* — Liliputal'ne svökl
* *Beta palonga*
* *Beta patula*
* *Beta trigyna*
* *Beta vulgaris* — Järgeline svökl, heimon tipine erik

## Homaičendad
Hvalinsk

**Hvalinsk** () om Venäman lidn da lidnankund Saratovan agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om Hvalinskan rajonan administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1556 kuti Venäman *Sosnovk*-kaičendpost () Volgan Sosnovii-sarel. Vspäi 1606 eländpunkt sijadase nügüdläižes tahos. Vl 1780 *Pedaisar' *-žilo () sai makundan lidnan statusad nügüdläiženke nimitusenke. Edel Oktäbrin revolücijad oli vanhuskolaižiden tahondaks, šingotihe jablokoiden kazvatandal. Sosnovii-sar' om upotadud Saratovan vezivaradimen täutmižen aigan vll 1967−1968.

Hvalinsk šingotase gidroapparaturan tegimel, sömtegimištol (argvoitegim, maploduiden da fruktiden konservtegim, pel'meniden edheotand) i turizmal («Hvalinskii»-mägisuks'kurort lidnanno, kruizlaivad, londuseline lebupark, torgovanoiden pertid, kaks' muzejad, pirdandgalerei).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan päivnouzmaiženno röunanno, Hvalinskan kukhiden pohjal, Volgan Saratovan vezivaradimen oiktal randal, 50 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Ul'janovskan agjahasai om kaks'kümne kilometrad pohjoižhe, Saratovhasai om 178 km suvipäivlaskmha orhal vai 230 km avtotedme. Lähembaine lidn om Balakovo 57 km suvhe orhal vai 77 km «Sizran' — Balakovo»-avtotel, se mäneb lidnan pohjoižröunaks.

## Tobmuz
Kaik kuz' žilod mülüdas lidnankundha (municipaližhe ühtnikho) Hvalinskan ližaks. Lidnankundan pind — 325,81 km².

Edeline lidnankundan pämez' om Andrei Remizov (2014 — reduku 2021).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 13 094 ristitud, lidnankundan — 13 613 ristitud, rajonan viž ühesandest, vn 2021 lidnan — 12 042 ristitud. Kaik 12 391 ristitud elihe lidnas i 12 882 ristitud kaikes lidnankundas vl 2018. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 17 300 eläjad vl 1913 i läz 17 tuhad eläjid vll 1959−1967.

Rahvahad (2002): venälaižed — 89,2 %, totarlaižed — 6,8 %, ukrainalaižed — 1,1 %, toižed rahvahad i rahvahuden ozutandata — 2,9 %.

Ortodoksižen hristanuskondan kuz' jumalanpertid oma kaičenus lidnas täuzin vai paloin, Ristan Zdviženjan (1906−1914) i Koumen pühämehen (udessaudud vl 2016) jumalanpertid oma avaitud, kaumžoman časoun' om väges. Kävutadas toižin jättud pühäpertid. Islaman Keskuzline mečet' (1913) radab lidnas.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma viž nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 2, 5..7 i *Svetläčok* «Pil'kitajaine»), augotižškol-päivkodi Ivanovk-žilos, koume keskškolad (nomer 1..3), kaks' školad-internatad (muite i sanatorine), ližaopendusen *Startum*-keskuz, čomamahtoiden škol.

Hvalinskan agrotegimištoline kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Парк .jpg|Lidnan puišt (2012)
Храм Воздвижения Честного и Животворящего Креста Господня г. Хвалынск.jpg|Ristan Zdviženjan jumalanpert', vn 2019 nägu
Хвалынск Здания аптеки Снегиревой (серое слева) и Синематографа (оранжевое справа).jpg|Laukad Petrov-Vodkinan irdal vl 2017
Хвалынск Дом Радищева А В.jpg|Kuvagalerei K.S. Petrov-Vodkinan nimed (2017, istorine A.V. Radiščev-lidnanpämehen pert')
Khvalynsk Quay of Volga.jpg|Volgan randird vl 2007


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan da rajonan tobmuden sait (''hvalynsk.sarmo.ru'').
Krasnoarmeisk

**Krasnoarmeisk** voib znamoita:

## Venäma
* Krasnoarmeisk — Venäman lidn da lidnümbrik Moskvan agjan pohjoižpalas.
* Krasnoarmeisk — Venäman lidn da lidnankund Saratovan agjan suves.

## Toižed mad
* Krasnoarmeisk — Kriman Tazovaldkund Jaltan nimituz (Ukrain / Venäma) vll 1921−1922
* Krasnoarmeisk — Ukrainan Pokrovsk-lidnan nimituz (Doneckan agj) vll 1964−2016
* Krasnoarmeisk — Kazahstanan Tajinš-lidnan nimituz (Pohjoižkazahstanan agj) vhesai 1997
Pokrovsk

**Pokrovsk** voib znamoita nenid eländpunktoid:

## Venäma
* **[[Pokrovsk (Saha Tazovaldkund)|Pokrovsk]]** — lidn Saha Tazovaldkundan keskuzpalan suves.
* Pokrovsk — Engel's-lidnan nimituz (Saratovan agj) vll 1914−1931.
* Pokrovsk — žilo Kalugan agjan Kozel'skan rajonan lodehes.

## Ukrain
* Pokrovsk — Ukrainan lidn Doneckan agjan päivlaskmas, vhesai 2016 Krasnoarmeisk.

## Kacu mugažo
* Pokrov
Robil'käine

**Robil'käine** () om heinäsižiden kazmusiden heim Puzuänikoižed-sugukundaspäi. Kaik tetas 25 erikod heimos.

## Etimologii
Heimon latinine nimituz libub *matrix*-sanaspäi «südäikoda», ottas kävutamižhe sen kazmusid spravitamha ginekologižid läžundoid.

## Leviganduz
Kazmusen erikod oma levitadud Evropan i Azijan tahondoiš venonke klimatanke, mugažo Afrikan suves. Keskuzafrikan ristitud kačustihe robil'käižen severz-se erikoid veromelen tagut, miše ned kuctas toižen polen vägid. Ühten *Matricaria occidentalis*-erikon kodima om Pohjoižamerikan päivlaskm, kaik toižed erikod oma introduciruidud Amerikha da Avstralii-kontinentha. Kazdas rujoheinäks maižanduseližen kazvatandan jäl'ghe zellän i kosmetikan substancijoihe näht.

Robil'käine navedib rohlad dreniruidud letemad i avol'jaižid sijid. Pakaiženvastaine kazmuz. Kazvab rujoheinäks teveril i pöudoiden röunoil, eländsijidenno, pustolänil i künttud nituil.

## Ümbrikirjutand
Madalad hajukahad heinäd. Lehtesed oma palakahad lujas.

Änikoitas elon ühtendel vodel. Änikod oma pol'šuruižidenke puzuižidenke 4..20 mm diametral, kazdas toppaz-änikuseks. Erasti ei olele äniklehtesid. Puzuižen südäin om pall'az. Plod om semnikaz, se om hahlakaz vähän erasti. Robil'käižen erikod äikerdoittas semnil.

## Valitud erikod
* *Matricaria aurea* — Kuldatab robil'käine
* *Matricaria aserbaidshanica* — Azerbaidžanine robil'käine
* *Matricaria australis* — Suvine robil'käine
* *Matricaria chamomilla* vai *Matricaria recutita* — Haragaine, heimon tipine erik.
* *Matricaria discoidea* — Bal'buškhein
* *Matricaria occidentalis* — Päivlaskmaine robil'käine
* *Matricaria transcaucasica* — Kavkazine robil'käine

## Homaičendad
Pilv

**Pilv** ( [ˈpɤlˑˈʋɑ]) om Estinman lidn valdkundan suvipäivnouzmas. Se om Pilvan makundan administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Lidnan pühäpert' om tetab vspäi 1240, se om pandud amuižel sodaristtel i om pühätadud Jumalanmamale. Tahondan nimituz mainitaškanzihe kirjutadud purtkiš vspäi 1452, estin *põlv*-sana znamoičeb «pol'v». Se om legendha sidodud, miše neižne pol'vil seištes om sauptud jumalanpertin seinhä küksmaha tošt pol't hänespäi. Pühäpert' om udessündutadud Pohjoižen sodan (1700−1721) jäl'ghe. Eländpunkt kazvoi ratud järven randal i jumalanpertiš ümbri. Vll 1950−1991 žilo oli Pilvan rajonan administrativižeks keskuseks. Vn 1993 10. päiväl elokud Pilv sai lidnan oiktusid.

Pilv šingotase sömtegimištol (maidon ümbriradmine), farmaceftižel tegimel («Takeda Pharma»), putegesiden i omblendtegesiden edheotandoil.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase makundan keskuzpalas, penen ratud Pilv-järven-vezivaradimen randal ( 0,36 km² pindal, Peipusjärven bassein), sen pind om 42 m ü.m.t. korktusel. Järven padosein om saudud Orajogel ( 39 km pitte) vl 1966.

Matkad Tallidnhasai om 204 km lodeheze orhal, 231 km avtotel vai raudtel, Tartuhusai om 41 km lodeheze orhal, 47 km avtotedme vai raudtedme. *Pilv*-raudtestancii radab «Tartu — Petseri»-keskustal (om saudud vodele 1931), raudte om lidnan pohjoižröunaks. Toižed lähembaižed lidnad oma Räpin 24 km päivnouzmha orhal vai 30 km avtotedme, i Viru 24 km suvhe orhal vai 26 km avtotedme.

## Eläjad
Vl 1940 eländpunktan eläjiden lugu oli 414 ristitud, vn 2011 Estinman rahvahanlugemižen mödhe — 5767 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 7 176 eläjad vl 1995.

Rahvahad (enamba 0,1 % vl 2011): estilaižed — 97,00 %, venänikad — 1,72 %, ukrainalaižed — 0,55 %, suomalaižed — 0,28 %, toižed rahvahad — 0,45 %.

Edeline lidnan pämez' om Tarmo Tamm (1999–2011).

## Galerei

Põlva kirik.JPG|Pilvan ph. Marijan jumalanpert', vn 2006 nägu
Intsikurmu (2018).jpg|Koumanz' *Intsikurmu*-pajofestival' (2018)
Põlva raudteejaam.JPG|Pilvan päraudtestancijan sauvuz vl 2013


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan da sen volostin oficialine sait (''polva.ee'').
Atkarsk

**Atkarsk** () om Venäman lidn da lidnankund Saratovan agjan päivlaskmas. Se om Atkarskan rajonan administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1699 kuti Venäman *Jetkar*-kaičendpost (). Nimitihe jogen mödhe, se om nimitadud totarižen Jetkara-hanan nimen mödhe kuti hänen ulusan pala vl 1358. Vl 1780 Jetkar-slabad sai makundan lidnan statusad nügüdläiženke nimitusenke. Vl 1872 *Atkarsk*-raudtestancii radab lidnan keskuzpalas «Tambov — Saratov»-keskustal, vspäi 1893 lidn om raudtesol'meks.

Atkarsk šingotase raudten edheotandoil, kaivuzmašiništon pästandal, omblendfabrikal i meblin edheotandal, pühävoin ekstrakcijan tegimel i maionezan cehal senno, villän oigendusel raudtedme.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan keskuzpalas, Volgaveren ülüdel, Medvedic-jogen oiktal randpolel (Donan hurapol'ne bassein), ühtes..kahtes kilometras sen randaspäi, Atkar-jogen ( 106 km pitte) lanktendan sijas Medvedicha, 180 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Atkar-jogi läbitab lidnan suvipalad.

Matkad Saratovhasai om kahesakümne üks' kilometr päivnouzmha orhal, 106 km avtotel vai raudtel. Toižed lähembaižed lidnad oma Kalininsk 55 km suvipäivlaskmha orhal, 78 km avtotedme vai raudtedme, i Petrovsk 54 km pohjoižhe orhal, 88 km avtotedme vai 60 km raudtedme.

## Tobmuz
Atkarsk om lidnankundan (municipaližen ühtnikan) üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind om 41,58 nellikkilometrad.

Edeline lidnan pämez' om Sergei Vladimirov (2014−2019), nügüd' radab rajonan administracijas.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 25 624 ristitud, rajonan koume videndest, vn 2021 — 22 709 ristitud. Kaik 25 384 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 28..29 tuhad eläjid vll 1967−2001 (29 112 rist. vl 1979).

Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 92,7 %, čiganalaižed — 2,1 %, totarlaižed — 1,2 %, ukrainalaižed — 1,0 %, toižed rahvahad — 3,0 %.

Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma saudud lidnas: kaks' jumalanpertid i ph. Mikulai-čudonsädajan časoun' päraudtestancijanno. Islaman pühäpert' om avaitud vspäi 2004.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma seičeme nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 1..5, 7, 9), kaks' aluzškolad (nomer 2 i 6), viž keskškolad (nomer 1, 3, 8..10), lidnan lapsiden sädamižen keskuz, čomamahtoiden škol, lidnan sportškol.

Atkarskan politehnine kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Ratusha atkarsk.jpg|Aktarskan rajonan administracijan sauvuz, vn 2005 nägu (ende lidnan ratuš)
Аткарск Здание пожарной станции и каланча 18 сентября 2017.jpg|Lämoipalonvastaine palakund (2017)
Аткарск Здание женской гимназии большой 18 сентября 2017 01.jpg|Valdkundaline äifunkcionaline keskuz («Minun dokumentad»-ofis, 2017, istorine naižgimnazii)
Аткарск Здание мужского реального училища 18 сентября 2017 03.jpg|Keskškol nomer 3 (2017, istorine mehiden käzitöiden škol)
Аткарск Здание железнодорожного вокзала 18 сентября 2017 03.jpg|*Atkarsk*-päraudtestancijan sauvuz vl 2017


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan da rajonan tobmuden sait (''proatkarsk64.ru'', vai ''atkarsk.moyaokruga.ru'').
Pugačov (lidn)

**Pugačov** () om Venäman lidn, lidnankund da raudtesol'm Saratovan agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om Pugačovan rajonan administrativižeks keskuseks (vspäi 1928) da palaks.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vanhuskolaižil vl 1764 kuti Mečetnai-slabad (). Vl 1772 pagenu Jemel'jan Pugačov-kozak oli slabadas i sen jäl'ghe päti tedištoitta ičtaze Petr III-carikš. Slabad sai makundan lidnan statusad **Nikolajevsk**-nimitusenke vn 1836 9 (21). päiväl semendkud. Udesnimitihe nügüdläižikš Rusttan armijan Vasilii Čapajev-sodamehen iniciativan mödhe vn 1918 11. päiväl kül'mkud.

Pugačov šingotase sömtegimištol (jauh-, leib-, maidtegimed), šebnän tehmižel, päiväiželektrostancijal.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan lodehen suves, Sur' Irgiz-jogen oiktal randal ( 675 km pitte, Volgan hura ližajogi), 40 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Saratovhasai om 200 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal, 233 km avtotel vai raudtel. Lähembaižed lidnad oma Balakovo kuz'kümnes seičemes kilometras päivlaskmha orhal, 80 km avtotedme vai raudtedme, i Jeršov 82 km suvhe-suvipäivlaskmha orhal, 118 km avtotedme vai raudtedme. *Pugačovsk*-raudtestancii radab lidnan keskuses vspäi 1894.

## Tobmuz
Pugačovskii-žilo (762 rist. vl 2017) mülüb lidnankundha (municipaližhe ühtnikho) Pugačovan ližaks. Lidnankundan pind — 88,06 km².

Edeližed lidnan pämehed oma: Boris Sazonov (2011−2015); Aleksei Janin (2015 — semendku 2021), vn 2021 kezakuspäi radab Pugačovan rajonan pämehen.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 41 707 ristitud, lidnankundan — 42 561 ristitud, rajonan seičeme kümnendest, vn 2021 lidnan — 40 127 ristitud. Kaik 40 895 ristitud elihe lidnas i 41 465 ristitud kaikes lidnankundas vl 2018. Lidnan ristitišt vajehtase 40..43 tuhad eläjid röunoiš vspäi 1989 (kaikiš suremb oli 42 700 rist. vl 2001 i 42 895 rist. vl 2009).

Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma avaitud lidnas: Hristan Eläbdzusen päjumalanpert' (1875−1899), ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' türmas i kaks' časounäd.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, seičeme keskškolad (nomer 1..5, 13, 14), škol-internat armotomiden lapsiden täht.

Pugačovan gidromeliorativine tehnikum — Saratovan valdkundaližen agrarižen universitetan filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Пугачёв Здание уездного земства 16 августа 2017 01.jpg|Pugačovan rajonan administracijan sauvuz (2017)
Пугачёв Воскресенский собор 16 августа 2017.jpg|Hristan Eläbdzusen päjumalanpert', vn 2017 nägu
Пугачёв Здание Русско-торгового банка 16 августа 2017.jpg|Venäman Keskuzbankan kassine lugustuzkeskuz vl 2017
Пугачёв Здание торгового дома "А. А. Шмидт и сын" 16 августа 2017 01.jpg|Ofissauvuz (2017, ende torguindkeskuz)
Пугачёв Водонапорная башня 13 сентября 2017 01.jpg|Vezičuhunduz vl 2017


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden oficialine sait (''pugachjov-mo.ru''). i sen vanh versii (''pugachjov64.ru'').