open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pühäjärvi (lidn)

**Pühäjärvi** (suom. i ) om Suomenman lidn da municipalitet valdkundan keskuzpalan suvipäivlaskmas, Pohjoižpohjanma-agjas. Se om agjan kaikiš penemb lidn 11:späi eläjiden lugun mödhe.

## Istorii
Municipalitetan aluz om pandud vl 1866, nimitihe järven mödhe Pühäjärvi Ol () vhesai 1968 erištamha kahtes toižes Suomenman kundaspäi pojavanke nimenke, sid' Pühäjärvi muite. Kätihe lidnaks (*kaupunki*) vl 1993, vll 1993−1995 sen nimi oli Pühäsalmi.

Pühäjärvi šingotase cinkan i vas'ken samižel (vspäi 1962) da küllästamižel kanadižen «First Quantum Minerals»-kompanijan abul. Kaivuden varad oma läz lopnuded, uziden ecind oli satusetoman, küllästamižfabrik linneb rata vhesai 2025 vai sen hätkemba.

## Geografijan andmused
Lidnankund sijadase agjan suvižes čogas, 147 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, Pühäjärven pohjoižel randal ( 122 km² pindanke, 139..140 m ü.m.t.).

Matkad agjan Oulu-keskushesai om 150 km pohjoižhe orhal, 163 km avtotel vai raudtel, Hel'sinki-pälidnhasai om 395 km suvhe orhal, 448 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad (avtoteidme) oma Haapajärvi 37 km päivlaskmha, Kiuruvezi (Pohjoižsavo) 34 km päivnouzmha i Iisalmi (Pohjoižsavo) 68 km päivnouzmha. «Üliviesk — Iisalmi»-raudtekeskust läbitab lidnad. Lendimpöud om saudud.

Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan ühthine pind om 1459,00 km², sidä kesken kuivma — 1310,31 km², vezi da sokaz tahond ottas kümnendest (148,69 nellikkilometrad).

## Tobmuz
Kaik om 23 küläd kundas. Pühäjärvin municipaline suim kogoneb 27 ezitajaspäi.

Edeližed lidnan pämehed oma Tita Rinnevaara (2010−2011) i hänen Veikko Tikkanen-velgusentäutai (2012−2016).

## Eläjad
Vl 1980 municipalitetan eläjiden lugu oli 7 992 ristitud, vl 2000 — 6 734 ristitud, vl 2010 — 5 946 ristitud, vl 2020 — 5 107 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt oli 7 994 eläjad vl 1985. Koume ristitud videspäi elädas lidnankundan kahtes keskuses: Pühäsalmi (päkeskuz) i Ruotanen.

Kodikelen mödhe (2016): suomen kel' — 98,7 %, ročin kel' — 0,2 %, toižed keled — 1,1 %.

## Galerei

Vaskikello Pyhäjärvi 20160902 01.jpg|«Vaskikello»-restoran (2016)
Pyhäjärven kirkko 20110714.jpg|Pühäjärvin lüteranine jumalanpert' (om saudud vll 1896−1897), vn 2011 nägu
Pyhasalmi mine.jpg|Kaivuz Pühäsalmiš vl 2010 (1,4 km süvütte)
Pyhäsalmi railway station.JPG|Pühäsalmin raudtestancii vl 2013


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden sait (''pyhajarvi.fi'').
Huttinen

**Huttinen** (, , ročin vahtunu *Hvittis*) om Suomenman lidn da municipalitet valdkundan suvipäivlaskmas. Mülüb Sadakund-agjaha, sen videnz' lidnankund seičemespäi eläjiden lugun mödhe.

## Istorii
Eländpunkt mainitase kirjutadud purtkiš vspäi 1366. Municipalitetan aluz om pandud vl 1865. Kätihe municipalitetad lidnanvuiččeks () vl 1972, anttihe lidnan statusad (*kaupunki*) vl 1977. Ühtištadihe Vampul-küläkundad () senke vl 2009.

Huttinen šingotase «Saarioinen»-sömkombinatal i Jokisivun kaivudel (kuldan samine). Päivlaskmaižen Suomenman kolledž () radab vspäi 1892, se om valdkundan kaikiš amuižemb suomenkel'ne opendusen aluzkund.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan suvipäivnouzmaižes čogas, Loimijogen oiktal randal tobjimalaz ( 114 km pitte) läz sen lanktendanno Kokemäenjogehe huralpäi.

Matkad agjan Pori-keskushesai om 59 km lodeheze orhal vai 64 km avtotedme, Hel'sinki-pälidnhasai om 166 km suvipäivnouzmha orhal vai 180 km avtotedme. Toižed lähembaižed lidnad (avtoteidme) oma Kokemägi 20 km päivlaskmha-lodeheze i Sastamal (Pirkanma) 25 km pohjoižpäivnouzmha.

Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan pind om 539,55 km², sidä kesken kuivma — 532,61 km², vezi da sokaz tahond ottas kümnendest (6,94 km²).

## Tobmuz
Kaik läz 60 küläd alištudas municipalitetan tobmudele. Huttinenan municipaline suim kogoneb 35 ezitajaspäi.

Edeline lidnan pämez' om Jürki Peltomaa (*Jyrki Peltomaa*, 1999 — eloku 2022).

## Eläjad
Vl 1980 nügüdläižen lidnankundan territorijan eläjiden lugu oli 11 650 ristitud (kaikiš suremb ristitišt vspäi 1980), vl 2000 — 10 983 ristitud, vl 2010 — 10 663 ristitud, vl 2020 — 10 051 ristitud. Seičeme ristitud kümnespäi elädas lidnankundan keskuses, sen nimituz om Lauttakülä ().

Kodikelen mödhe (2016): suomen kel' — 96,5 %, ročin kel' — 0,1 %, toižed keled — 3,4 %.

## Galerei

Museum of Huittinen Jun2012 002.jpg|Lidnan muzei (2012)
Huittisten kirkko 2017.jpg|Huttinenan jumalanpert' (om saudud läz 1500. vot), vn 2017 nägu
Länsi-Suomen opisto.JPG|Päivlaskmaižen Suomenman kolledžan päsauvuz vl 2008
Huittisten Hullulenkki (01).jpg|Lihakompanijan lauk vl 2020
Bridge across Kokemäenjoki to Karhiniemi Huittinen Finland.jpg|Sild Kokemäenjoges päliči vl 2014 (om saudud vl 1987)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan ohjastusen sait (''huittinen.fi'').
Kaskinen

**Kaskinen** (mugažo suomen kelel, virktas [ˈkɑskinen], ) om Suomenman lidn, lidnankund da meriport valdkundan suvipäivlaskmas. Se om valdkundan i Pohjanma-agjan kaikiš penemb lidnankund eläjiden lugun mödhe.

## Istorii
Ročinman Gustav III-kunigaz pani lidnan alust Kaskinen-sarehe vl 1785. Se om jäl'gmäine pandud Suomenmaha lidn Ročinman ohjastusen aigan. Lidnan suim pučihe ühtištusespäi Närpes-lidnanke vn 2019 kül'mkus ühesal änel kahesad vaste.

Kaskinen šingotase kalan edheotandoil («Oy Sonnfish Ab», «Kuivaniemen Kala Oy») i meriportal.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan suvipäivlaskmas, Botnižen lahten merikaran saril i kontinental.

Matkad agjan Vas-keskushesai om 82 km pohjoižhe orhal vai 94 km avtol, Hel'sinki-pälidnhasai om 317 km suvipäivnouzmha orhal vai 364 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Kristiinankaupunki 15 km suvipäivnouzmha orhal vai 30 km avtotedme, i Närpes 15 km pohjoižhe-pohjoižpäivnouzmha avtol vai raudtel. Raudte ühtenzoitab Seinjogi-lidnanke.

Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan pind om 175,36 km², sidä kesken kuivma — 10,63 km², vezi i sokaz tahond ottas 0,15 km², meri om 164,58 km².

## Tobmuz
Kaskinenan municipaline suim kogoneb 17 ezitajaspäi.

Edeližed lidnan pämehed oma Minna Nikander (radoi vn 2017 tal'vkuspäi), Marlene Svens (radoi vn 2017 sügüz'kuhusai).

## Eläjad
Vl 1980 lidnan eläjiden lugu oli 1 914 ristitud (kaikiš suremb ristitišt vspäi 1980), vl 2000 — 1 564 ristitud, vl 2010 — 1 429 ristitud, vl 2020 — 1 250 ristitud. Läz kaik ristitud (99,3 %) elädas lidnankundan keskuses.

Kodikelen mödhe (2016): suomen kel' — 64,1 %, ročin kel' — 29,2 %, toižed keled — 6,7 %.

## Galerei

Kaskinen town hall 20190705.jpg|Lidnan ohjastusen pert' (2019)
Kyrkan i Kaskö, i september 2018.jpg|Kaskinenan jumalanpert' (om saudud vll 1964−1965), vn 2018 nägu
Kaskinen library 20190705.jpg|Lidnan kirjišt (2019)
Eskilsö ferry 20190705.jpg|*Eskilsö*-ehtatim vn 2019 kezal


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''kaskinen.fi'').  
* Lidnan turizman sait (''visitkaskinen.fi'').
Pudasjärvi

**Pudasjärvi** (mugažo suomen i ročin kelil, suomen virkand: [ˈpudɑsˌjærʋi]) om lidn da municipalitet Suomenman keskuzpalan pohjoižes. Mülüb Pohjoižpohjanma-agjha, sen seičemenz' lidnankund üks'toštkümnespäi eläjiden lugun mödhe.

## Istorii
Jumalanpertin tulend om sätud vl 1639. Municipalitetan aluz om pandud vl 1865. Anttihe lidnan statusad () vl 2004. Kundan ohjastuz päti kucta immigrantoid elämhä lidnas vspäi 2012, ližata heiden palad kümnendeshesai.

Pudasjärvi šingotase kahtel mecanümbriradmižel tegimel («Kontiotuote Oy» — pardekahad pertid, «Profin Oy» — iknad da uksed) i maižanduzprodukcijan ümbriradmižel («Apetit» i Niemitalon sagud). Mägisuks'kurort radab Iso-Süöte-mägel vspäi 1980 (17 pautet).

## Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan pohjoižes, Iijogen molembil randoil ( 340 km pitte, lankteb Botnižhe lahthe). Kaikiš korktemb čokkoim om Iso-Süöte-mägi (suom. *Iso-Syöte*) 432 m ü.m.t.. EÜ:n kaikiš amuižembad kall'formacijad oma Siuruankülän pindal, mineraloidenke 3,5 mlrd vozid igäl.

Matkad agjan Oulu-keskushesai om 81 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal vai 88 km avtol, se-žo lähembaine lidn. Matkad Hel'sinki-pälidnhasai — 587 km suvhe-suvipäivlaskmha orhal vai 691 km avtotedme.

Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan pind om 5867,36 nellikkilometrad, sidä kesken kuiv ma — 5638,35 km², vezi i sokaz tahond ottas 229,01 km².

## Tobmuz

Kaik 15 küläd alištudas Pudasjärvin tobmudele. Pudasjärven municipaline suim kogoneb 27 ezitajaspäi.

Kaarina Daavittila radoi edeližen lidnanpämehen (2008−2014).

## Eläjad
Vl 1980 kundan eläjiden lugu oli 11 493 ristitud (kaikiš suremb ristitišt vspäi 1980), vl 2000 — 10 044 ristitud, vl 2010 — 8 827 ristitud, vl 2020 — 7 860 ristitud. Eläjiden pol' eläb lidnankundan keskuses, sen nimituz om Kurenalus vai Kurenal ().

Kodikelen mödhe (2016): suomen kel' — 97,9 %, ročin kel' — 0,1 %, toižed keled — 2,0 %.

## Galerei

Pudasjarvi museo.jpg|Lidnan muzei tulleimellicoidenke (2006)
Pudasjärven kirkko.jpg|Pudasjärvin jumalanpert' (om saudud vl 1781), vn 2015 nägu
Lakarin koulu Pudasjärvellä.jpg|Lakarin škol kundas vl 2020
Pudasjarvi-puikkari.jpg|*Puikkari*-lebubassein (2006)
Pudasjärven liikuntahalli ja nuorisotilat.jpg|Sportzal i norišton objektad vl 2020


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnankundan oficialine sait (''pudasjarvi.fi'').  *(+ ühthižed tedod lidnas anglijan i venän kelil)*
Naantali

**Naantali** (mugažo suomen kelel, suomen virkand: [ˈnɑːntɑli],  «armahtusen alangišt») om Suomenman lidn, lidnankund da meriport Suvipäivlaskmaine Suomenma-agjas. Se om Turkun päivlaskmaine ezilidn, agjan videnz' lidn eläjiden lugun mödhe üks'toštkümnespäi.

## Istorii
Eländpunkt mainitaškanzihe kirjutadud purtkiš kuti Keskaigan katoline *Vallis gratiae*-tulend. Se sai lidnan oiktusid vl 1443. Sauptihe katolišt tulendad 16. voz'sadal, vajehtihe lüteranižeks, i Naantali šingotihe korväččiden čulkoiden tehmižel. Panihe muitad lidnha 18. voz'sadan keskes. Suomenman prezidentan kezaline «Kultaranta»-rezidencii om olmas lidnas vspäi 1922. Todesine änikoičend tuli 1950-nzil vozil mašinansauvomižen edheotandoiden sauvondanke. Vl 1964 ühtištadihe Naantalin küläkundad lidnanke, vl 2009 — koumed sar'hišt municipalitetad: Merimasku, Rümättülä () i Velkua.

Naantali šingotase elektrostancijal i kivivoinümbriradajal tegimel (molembad oma «Fortum» palad), meriportal (koumanz' valdkundas jüguiden vedusen mödhe), tehnižiden voiden tegimel («ExxonMobil»), turizmal (järed spa-kurort, kaks' tematišt puištod, sidä kesken «Muumimaailma»), mugažo «Tata Steel»-kompanijan holituzkeskuz radab lidnas.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan keskuzpalas, Baltijan meren merikaran randal. Luonnonmaa-sar' om ani suvipäivlaskmha lidnan keskusespäi, ristitišton tobj pala eläb kontinental.

Agjan Turku-keskuz om ani päivnouzmha, 14 km sen keskuzpalhasai avtotedme. Matkad Hel'sinki-pälidnhasai om 164 km päivnouzmha orhal vai 181 km avtotedme. Toine lähembaine lidn om Raisio ani pohjoižpäivnouzmha. Raudte i purulaiv ühtenzoittas Naantalid Turkunke.

Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan ühthine pind — 688,24 km², sidä kesken kuivma 312,57 km², vezi da sokaz tahond ottas 3,86 nellikkilometrad, meri — 371,81 km².

## Tobmuz

Naantalin municipaline suim kogoneb 43 ezitajaspäi.

Radoiba lidnan pämehikš: Jorma Kallio (1976–2000), Timo Kvist (2000–2014), Martti Sipponen (2012–2014, velgusentäutai), Jouni Mutanen (sügüz'ku 2014 — keza 2021).

## Eläjad
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 11 328 ristitud, vl 2000 — 16 743 ristitud, vl 2010 — 18 596 ristitud, vl 2020 — 19 301 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt om nügüd'. Kuz' ristitud seičemespäi elädas lidnankundan keskuses.

Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 96,6 %, ročin kel' — 1,3 %, toižed keled — 2,1 %.

## Galerei

Naantalin kaupungintalo ja tori, Naantali, 12.7.2011 (5).JPG|Lidnan ohjastusen pert' (2011)
Naantalin kirkko, Naantali, 29.9.2008..JPG|Naantalin jumalanpert' (om saudud vl 1480), vn 2008 nägu
Naantali refinery 2013.jpg|Kivivoinümbriradai tegim vl 2013
Nlispa airphoto 72ppi web.jpg|Lidnan spa-adivpert' (2003)
Naantalin satama.JPG|Naantalin meriport i elektrostancii vl 2008


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden sait (''naantali.fi'').
Suonenjogi

**Suonenjogi** (suom. i , suomen virkand: [ˈsuo̯nenjoki]) om Suomenman lidn da lidnankund valdkundan suvipalan keskuses. Se om Pohjoižsavo-agjan kaikiš penemb lidnankund videspäi eläjiden lugun mödhe.

## Istorii
Municipalitetan aluz om pandud vl 1865. Raudte läbiti kundan keskust vl 1889. Kätihe lidnanvuiččeks () vl 1967, anttihe lidnan statusad (*kaupunki*) vl 1977.

Suonenjogi šingotase temašiništon pästandal («Arctic Machine»), kleidüd brusan tegimel («Finland Laminated Timber»), mecpilindan tegimel («Iisveden Metsä Oy»), sömtegimištol (maidtegim i keitišen tegim). Sadmanzikaižen avar kazvatand mäneb 1940-nziš vozišpäi, äi ristitud ajeltas poimdä sidä kezal kaikes valdkundaspäi i verhiš maišpäi. Suomenman mectedoinstitutan alajaguz i koume muzejad ratas kundas mugažo.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan suviröunanno, Suontienselkä–Paasvezi-järven randišton lodehližes čogas ( 58 km² pindanke, 99 m ü.m.t.).

Matkad agjan Kuopio-keskushesai om 41 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 52 km avtol vai raudtel, Hel'sinki-pälidnhasai om 297 km suvhe-suvipäivlaskmha orhal, 334 km avtotedme vai raudtedme. Toižed lähembaižed lidnad oma Varghuz 52 km suvipäivnouzmha orhal vai 66 km avtotedme, Pieksämägi (Suvisavo) 37 km suvhe orhal, 42 km avtotedme vai raudtedme, i Jüväskülä (Kesksuomenma) 83 km suvipäivlaskmha orhal vai 97 km avtol. Suonenjogin raudtestancii radab «Iisalmi — Kouvol»-keskustal.

Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan pind om 862,34 km², sidä kesken kuivma — 713,56 nellikkilometrad, vezi i sokaz tahond ottas 148,78 km².

## Tobmuz
Kaik 16 kundan keskusen rajonad i 31 küläd alištudas lidnan tobmudele. Suonenjogin municipaline suim kogoneb 27 ezitajaspäi, heišpäi 12 valičesoiš lidnan keskusespäi.

Olavi Ruotsalainen radoi edeližen lidnanpämehen vn 2013 sügüz'kuhusai, hän om Suonenjogin kundan suiman ezimeheks vn 2017 heinkuspäi.

## Eläjad
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 9 110 ristitud (kaikiš suremb ristitišt vspäi 1980), vl 2000 — 8 048 ristitud, vl 2010 — 7 598 ristitud, vl 2020 — 7 060 ristitud. Koume ristitud nelläspäi elädas lidnankundan keskuses.

Vn 2016 andmusiden mödhe suomen kel' om mamankeleks 97,7 % täht lidnalaižišpäi, toižed keled — 2,3 %.

## Galerei

Suonenjoen kirjasto ja Kellarigalleria - Olavi Leskisen katu 12 - Suonenjoen keskusta - Suonenjoki.jpg|Lidnan kirjišt i čomamahtoline galerei (2019)
Suonenjoki Church 2.jpg|Suonenjogin lüteranine jumalanpert' (om saudud vl 1865), vn 2017 nägu
Suonenjoen terveyskeskus - Sairaalapolku 6 - Suonenjoki - 1.jpg|Tervhudenkaičendan keskuz vl 2020
Suonenjoen yhtenäiskoulua - Koulukatu 21 - Suonenjoki - 2.jpg|Suonenjogin aluzškol i norišton aluzkundad (sauvusen hura pol', 2019)
Suonenjoen rautatieasema 2019.jpg|Suonenjogin raudtestancii vl 2019


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''suonenjoki.fi'').
Narv-Jogensu

**Narv-Jogensu** ( [ˈnɑrˈʋɑ-ˈjɤeˈsuː]; edel 1921. vot *Hungerburg*) om lidn da kurort Estinman pohjoižpäivnouzmas, mülüb Ida-Virun makundha. Se om makundan kudenz' lidn seičemespäi eläjiden lugun mödhe.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 14. voz'sadal kuti kalanpüdajiden külä. Se mainitase kirjutadud purtkiš vspäi 1503, konz sirtihe külähä kalanpüdandan pramozlad Narv-lidnaspäi. Žilon oficialine nimi oli *Hungerburg* («näl'ghine lidn» saksan kelespäi) vhesai 1921, sid' nügüdläižikš (nimi om olmas vspäi 1890), vll 1923−1928 nimitusen variant oli est. *Naroova-Jõesuu*.

Žilo oli Narv-lidnan rajonaks vspäi 1934 i nevondkundaližen aigan. Rajon erištui Narvaspäi i sai lidnan statusad vl 1993. Lidn kadoti municipališt statusad vn 2017 administrativižen reforman jäl'ghe, mülüb Narv-Jogensun volostihe i om sen tobmuden keskuseks.

Narv-Jogensu šingotase lebuturizmal kaikiš pidembanno (kümne kilometrad) merikül'bendrandanno valdkundas, severz'-se adivpertid oma saudud. Erasil vozil nened edheotandad radoiba täs: mecpilindtegim, uksusan i mujuiden edheotand (19. voz'sada), kalanümbriradmižen i laivankohendusen edheotandad (nevondkundaližen aigan).

## Geografijan andmused
Lidn sijadase makundan pohjoižpäivnouzmaižes čogas, Suomen lahten suvirandal i Narv-jogensun hural randal, ani Venäman röunanno. Matkad makundan Jihvi-keskushesai om 45 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha avtotedme, Tallidn-pälidnhasai om 205 km päivlaskmha E20-avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Narv 14 km suvipäivnouzmha avtol i Sillamäe 20 km suvipäivlaskmha meredme vai avtotedme.

Evropižen E9-avtomaršrutan agj om lidnas.

## Eläjad
Vn 2011 Estinman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 2 632 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt (andmused oma vspäi 2000) oli 3 011 eläjid vl 2007.

Rahvahad (2007): estilaižed — 13,2%, venänikad — 76,2%, toižed rahvahad — 10,6%. Venäkel'žed eläjad oma enambuses lidnas, koumandez (2007) eläb Venäman rahvahanikusenke heiden keskes.

## Galerei

Narva-Jõesuu tuletorn 2008.jpg|Lidnan majak (lämoičuhunduz, om saudud vl 1808)
Narva-Joesuu church - panoramio.jpg|Narv-Jogensun lüteranine jumalanpert'(vn 2012 nägu)
Narva-Jõesuu park.jpg|Lidnan puišt
Noorus SPA Hotel 2015.jpg|«Noorus»-spa-adivpert' (2015)
EU-EE-IV-Narva-Jõesuu-Russia-Estonia board.JPG|Merivaldmad röunmal (2009)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnankundan tobmuden oficialine sait (''narva-joesuu.ee'').
Kičmengan Lidnut

**Kičmengan Lidnut** (, sijaližed paginnimed oma *Кич-Городок* i muite *Городок*) om Venäman žilo Vologdan agjan päivnouzmas. Se om Kičmengan ümbrikon (edel vn 2022 kezakud — rajonan) administrativine keskuz da kaikiš suremb eländpunkt.

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1468 Kazanin totarlaižiden satusekahan londan tagut, hö napriba poltta lidnust. Žilo om pandud geografižele «Sur' Pirdatez»-kartale vl 1599. Petrovskai- i Mihailovskai-jarmankad mäniba žilos joga vodel edel nevondkundališt aigad.

Kičmengan Lidnut šingotase valdkundaližil holitišil, mectehmižen edheotandal i lihanümbriradajal kompanijal.

## Geografijan andmused

Žilo sijadase rajonan keskuzpalas, kukhikahas tahondas, Jug-jogen hural randal, Kičmen'gan lanktendanno sihe huralpäi.

Matkad agjan Vologd-pälidnhasai om 344 kilometrad päivlaskmha orhal vai 474 km avtotedme. Lähembaine lidn om Nikol'sk 50 kilometrad suvhe-suvipäivlaskmha orhal vai 64 km avtotedme.

## Tobmuz
Vn 2022 kezakuhusai žilo oli Gorodeckoje-küläkundan keskuseks, se om kätud territorialižeks palakundaks. Municipaline «Gorodeckoje»-ühtnik oli olmas vspäi 2006.

Vspäi 2013 küläkund mülüti 100 eländpunktad, niiden kesken ühesa žilod, 90 küläd i Hohlovo-počinok. Küläkundan pind oli 2459,2 nellikkilometrad.

Küläkundan tobmuden pämez' oli sen Administracijan pämez'. Irina Nekipelova radoi küläkundan jäl'gmäižen pämehen (reduku 2017 — kül'mku 2022). Küläkundan Administracii om likvidiruidud vn 2023 keväz'kus. Küläkundan Nevondkund radoi vll 2006−2012.

## Eläjad
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe žilon eläjiden lugu oli 6 754 ristitud, vl 2010 — 6 421 ristitud. Kaikiš suremb žilon ristitišt oli 6 766 eläjad vl 1989. Rajonan ristitišton koumandez eläb žilos. Kaik 9 573 eläjad oli küläkundas vl 2021.

Ortodoksižen hristanuskondan koume jumalanpertid oma kaičenus žilos: ph. Aleksandr Nevalaižen (letihe vll 1882−1895), Jumalanmaman Emäganpäivän kivine (saudihe vll 1893−1906), Spasan Toižetamižen (ei ole rados, om saudud vll 1792−1805). Niiden ližaks phh. Afanasii Aleksandrijalaižen i Feodor Stratilatan kivine jumalanpert' ei ole kaičenus (oli saudud vll 1786−1817, sauptihe vl 1939 da sid' rušihe).

Nened büdžetižed aluzkundad oma žilos: čomamahtoiden lapsidenškol, kul'turpert', fol'klorkeskuz, kirjišt, kinokeskuz, kodirandantedištandmuzei i rajonan läžundkodi. Opendusen aluzkundad oma kaks' keskškolad (Pervomaiskai i Kičmengan Lidnuden), profškol ei ole rados vspäi 2014.

## Transport
Üks'jäine avtobusmaršrut radab žilos. «Manturovo — Nikol'sk — Kotlas»-avtote läbitab žilod.

Ei ole regulärižid reisid «Kičmengan Lidnut»-lendimportaspäi vn 2012 heinkuspäi.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Kičmengan ümbrikon kodirandantedištandmuzejan sait (''km-kichmensk.vlg.muzkult.ru'').
Krivii Roh

**Krivii Roh** vai **Krivii Rih** ( [krɪˈʋɪi̯ rʲiɦ], ) om Ukrainan kahesanz' lidn eläjiden lugun mödhe. Mülüb Dnepropetrovskan agjha, sen kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe. Se om Krivii Rohan rajonan keskuz mugažo i om sen palaks vn 2020 heinkuspäi.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud kozakištol vl 1775. Se sai lidnan statusad vl 1919.

Krivii Roh šingotase raudan metallurgijan tegimel («ArselorMittal Krivii Rih»), raudkivendon da toižiden metalloiden kivendoiden samižel.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase agjan suvipäivlaskmas, Saksagan'-jogen lanktendan randoil Ingulecha huralpäi (, Dnepr-jogen oiged ližajogi), 84 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Üks' kaikiš pidembiš Evropan lidnoišpäi, 66 km pitte. Matkad agjan Dnipro-keskushesai om 137 km päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha orhal, 146 km avtol vai 168 km raudtel, Kijev-pälidnhasai om 428 km lodeheze avtotedme vai 448 km raudtedme.

Krivii Roh jagase seičemeks lidnrajonaks.

## Eläjad
Vn 2001 rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 668 980 ristitud, vl 2010 — 670 397 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 713 059 eläjad vl 1989. Läz 1 mln ristituid (2010) elädas Krivii Rohan aglomeracijas 7470 km² pindal.

Rahvahad (enamba 0,4% vl 2001): ukrainalaižed — 79,1%, venänikad — 17,7%, vaugedvenälaižed — 0,9%, toižed rahvahad — 2,3%. Mamankel' (2001): ukrainan kel' — 71,4%, venäkel' — 27,2%, toine kel' — 1,4%.

Edeline lidnan pämez' om Jurii Vilkul (*Юрій Вілкул*, kül'mku 2010 — tal'vku 2020).

## Transport
Avtobusad, trolleibusad, tramvaid, kiruhtramvai (vspäi 1986, 18 km, 11 stancijad), ezilidnelektrojonused i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Krivii Roh-Päine päraudtestancii, 10 tošt raudtestancijad.

Rahvahidenkeskeine civiline Krivii Roh-lendimport (*KWG / UKDR*, 21,3 tuh. passažiroid vl 2019) sijadase 20 km lodeheze lidnaspäi. Tehtas čarterreisid Lähižen Päivnouzmman lebutahoiže.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''kr.gov.ua'').
Zaporožje

**Zaporožje** ( [zɐpoˈr⁽ʲ⁾iʒːɐ], edel 1921. vot **Aleksandrovsk**, ) om lidn Ukrainan keskuzpalan suvipäivnouzmas. Se om valdkundan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Zaporožjen agjan administrativine keskuz (vspäi 1939).

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 952. Se sai lidnan statusad vl 1806. Sauvoškanzihe tegimišton järedoid edheotandoid 1930-nzil vozil. Toižen mail'man sodan aigan lidnan territorii oli okkupiruidud Saksanman nacistoiden sodavägil (reduku 1941 — tal'vku 1943).

Zaporožje šingotase mašinansauvomižen edheotandoil (avialikutimed, avtod, alastancijoiden transformatorad), «Dneproges»-gidroelektrostancijal, raudan i mujumetalloiden metallurgijal (alüminii, titan, magnii päpaloin), himižel sarakol, sauvondmaterialiden pästandal, sömtegimištol.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan pohjoižes, Dnepr-jogen hural randal tobjimalaz, 105 metrhasai ü.m.t. korktusil. Hortic-sar' () om Dnepranjogen kesked. Matkad Kijevhasai om 444 km lodeheze orhal, 544 km avtotedme vai 658 km raudtedme. Lähembaine järed lidn om Dnipro 69 km pohjoižhe orhal vai 84 km avtol.

Klimat om ven. Voden keskmäine lämuz om +10 C°, kezakun-elokun +20,9..+23,2 C°, tal'vkun-uhokun −1,3..−3,1 C°. Ekstremumad oma −29,3 C° (viluku) i +40,2 C° (eloku). Kezaaigan minimum om +3,9 C° (kezaku, eloku), tal'vaigan maksimum om +17,1 C° (uhoku). Paneb sadegid 515 mm vodes, enamba semendkus (51 mm), kezakus (61 mm) i tal'vkus (53 mm), vähemba uhokus (32 mm) i redukus (34 mm). Keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 62..68 % röunoiš kezaaigan i oleleb 76..86 % tal'vaigan.

## Tobmuz

Zaporožje jagase seičemeks lidnrajonaks.

## Eläjad
Vn 2001 Ukrainan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 815 300 ristitud, vl 2010 — 781 tuhad ristituid, vn 2020 augotišes — 731 922 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 918 400 eläjad vl 1992.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2001): ukrainalaižed — 70,3 %, venänikad — 25,4 %, vaugedvenälaižed — 0,7 %, bolgarijalaižed — 0,4 %, evrejalaižed — 0,4 %, gruzijalaižed — 0,4 %, armenijalaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 2,0 %.

## Transport
Avtobusad, trolleibusad, tramvaid, taksid da ezilidnelektrojonused oma kundaližeks transportaks lidnas. Zaporožje I- i II-päraudtestancijad, koume avtostancijad i kaks' jogiportad oma olmas lidnas. Koume avtotesildad ühtenzoittas Dnepran randoid.

Rahvahidenkeskeine civiline lendimport (*OZH*, 434 tuh. passažiroid vl 2019) sijadase 15 km päivnouzmha lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Kijevha, L'vovhasai i lähižiden maiden lidnoihe, Milanha i Tel'-Avivha, mugažo sezonižid čarterreisid Keskmeren i Lähižen Päivnouzmman lebutahoiže.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''zp.gov.ua'').
Grodno

**Grodno** (mugažo pol'šan kelel,  [ˈɣrɔdna],  [ˈɡrodnə], oficialine rahvahidenkeskeine transkripcii: *Hrodna*) om lidn Vaugedvenäman päivlaskmas. Se om valdkundan videnz' lidn eläjiden lugun mödhe, Grodnon agjan administrativine keskuz (vn 1944 sügüz'kuspäi), mugažo Grodnon rajonan (ei mülü sihe).

## Istorii
Eländpunktan alusenpanendan oficialine dat om 1128. voz'. Mainitase nenidenke nimitusenke: *Goroden', Gorodno, Gorodnä*. Oli varmitadud lidnusel torguindlidnaks 12. voz'sadal. Grodno oli Suren Litvanman ruhtinazkundan kahtendeks lidnaks znamoičendan mödhe, vspäi 1673 vedihe valdkundan suimid täs, mi kätihe pälidnaks de-fakto anneksijhasai Venäman imperijal vl 1795. Grodnon gubernijan keskuz vll 1801−1918. Mülüi Pol'šanmaha vll 1920−1939. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistoil (23. kezaku 1941 — 16. heinku 1944). Istorine pertišt om kaičenus znamasižes märas. Vl 2008 ližatihe lidnan territorijad, se sureni läz kahthe kerdha.

Grodno šingotase himižel sarakol (azotheretused i himižed kuidud), mašinansauvomižel (takermpuiden tegim, torguindmašiništ) i metallan ümbriradmižel (avtopaloiden edheotandad, «Belkard» — kardanvärtmuded da toižed avtopalad), sauvondmaterialiden pästandal (pun erazvuitte ümbriradmine), sömtegimištol, tekstilin, nahkanümbriradmižen da kengiden edheotandoil, mugažo järedal tabakfabrikal i stökolmülüiden tegimel, turizmal.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase agjan päivlaskmas, kukhikahas tahondas, Nämunas-jogen keskjoksmusen randoil (laivjogi mödvedhe), 93..180 m ü.m.t. korktusil, 125..160 m ü.m.t. keskmäižil korktusil. Ratud Jubileinoje-järv om olmas.

Matkad Pol'šanman röunhasai om 15 km päivlaskmha, Litvanmahasai om 30 km pohjoižhe. Matkad Minsk-pälidnhasai om 246 km päivnouzmha orhal, 276 km avtol vai raudtel. Lähembaine lidn om Skidel' 32 km päivnouzmha-suvipäivnouzmha avtotedme.

Grodno jagase kahteks rajonaks vspäi 1978.

## Eläjad
Vn 2009 Vaugedvenäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 338,2 tuh. ristituid, agjan koumandez. Kaikiš suremb ristitišt oli 373,5 tuhad eläjid vl 2019 (lugustusen vanhan mahtusen mödhe, migracijata).

Rahvahad (2009): vaugedvenälaižed — 62,57 %, pol'šanmalaižed — 19,74 %, venänikad — 12,20 %, ukrainalaižed — 1,82 %, toižed rahvahad — 3,67 %.

## Galerei
 
Grodno Plac Lenina 01.jpg|Grodnon rajonan pert' (huralpäi ezimal), Lidnan Deputatoiden Nevondkundan i Radonoigendajan komitetan pert' (oiktalpäi tagamal)
Hrodna Batory Old Castle cityside 2006-1.jpg|Vanh lidnuz (saudihe 11.-19. voz'sadal) om üks'jäine kaičenus kunigahan zamk valdkundan territorijal (2006)
Zavodazot.jpg|«Hrodna Azot»-tegim vl 2005
Корпус №1 ГрГУ им. Янки Купалы, Ожешко, 22.jpg|Grodnon valdkundaline universitet, sauvuz nomer üks' (2009)
Grodnovokzal.jpg|*Grodno*-päraudtestancijan sauvuz vl 2016


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan ohjastusen sait (''grodno.gov.by'').
Li Bo

**Li Bo** (nüg. virkand om **Li Bai**) vai **Li Tai-bo** (; sünd. vl 701, Sujab-lidn (nüg. Tokmokan ümbrišt Kirgizstanan pohjoižes), Tan-imperii — kol. vll 762..763, Dantu-makund (nüg. An'hoi-agjas), Tan-imperii) oli Tan-dinastijan aigan kitajalaine runokirjutai. Üks' kaikiš arvostadud runokirjutajišpäi kitajižen i mail'man literaturan istorijas. Hänen jäl'guz om läz 1100 sädust, sidä kesken läz 900 runod.

Runokirjutajan taban pirdad oliba luja kuvitelend, ičtazvedandan epatirui mahtuz, alkogolin i filosofijan süvä navedind. Li Bon daosoiden loštajad mel'kuvad oma tetabad. Matkazi hätken ani kuti hänen lähine Du Fu-runokirjutai-sebranik (tegiba tundmust vl 744). Li Bon runoiden südäiolend kosketi siloižen kitajižen ristitkundan elon kaikid polid.

## Biografii
Li Bo oli sündnu elokahan torgovanan kanzha. Vižvozne prihaine sirdi kazvatajidenke Cinlän'sänha (nüg. Czänju-lidn Sičuan'-agjas, Kitain suvipäivlaskm), siš kanz oti car'kodin «Li»-kanzannimed. Tuleban aigan runokirjutai sai kodiopendust, zavodi kirjutada runoid kümnevoččes igäs.

27-vozne mez' matkazi i tuli Hubei-agjaha. Hän azoti siš i nai, oti imperatoran enččen ministran vunukašt akaks, sündutihe lapsid. Eli An'lu-mägiden pautkil perehenke, no eskai se ei voi sidoda Li Bod, i hän lähteb kodišpäi. Vl 742 runokirjutai oli ezitadud Suan'czun-imperatoran tanhale i sai akademišt üläarvod Han'lin'-akademijas. Radoi läz kaht vot tanhaližeks runokirjutajaks. Sen jäl'ghe Li Bo matkazi Kitaidme elon lophusai. Legendarižen versijan mödhe, humalahne runokirjutai lanksi Gusi-jogehe (Janczin ližajogi) venehespäi i upsi.

## Homaičendad
Sämž

**Sämž** () om Venäman žilo Vologdan agjan keskuzpalan pohjoižes. Se om Sämžan ümbrikon (edel vn 2022 kezakud — rajonan) administrativine keskuz da kaikiš suremb eländpunkt.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud Sämžen-jogen oiktal randal vl 1935 neniden küliden ühtištusel: Djakovskai, Jeremih, Gork i Popovk (). Sämžan rajon oli udessündutadud sil-žo vodel (vll 1929−1931 olendan jäl'ghe), Djakovskai-külä oli rajonkeskuseks. Ühtištadihe küläd Sämžanke i kätihe Sämž-žilod rajonkeskuseks vaiše vl 1953.

Sämž šingotase valdkundaližil holitišil, mectehmižen edheotandoil i argvoin tegimel. Agjan hihtandsportan «Sämžan marafon» vedase žilonno regulärižikš.

## Geografijan andmused
Žilo sijadase rajonan keskuzpalan päivlaskmas, Sämžen (Sämšeng)-jogen alajoksmusen molembil randoil (, Kubenan hura ližajogi).

Matkad agjan Vologd-pälidnhasai om 110 kilometrad suvipäivlaskmha orhal vai 116 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Kadnikov 75 km i Sokol 90 kilometrad suvipäivlaskmha M8-avtotedme, Harovsk (*Harovskai*-raudtestancii) 47 km päivlaskmha orhal vai 57 km avtol.

Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +2 C°, kezakun-elokun +14,4..+17,7 C°, tal'vkun-uhokun −10,7..−12,1 C°.

## Tobmuz
Sämžan küläkund oli olmas vll 2006−2022. Žilo oli enččen küläkundan üks'jäižeks eländpunktaks. Küläkundan pind oli 84,69 km².

Sergei Žitkov radoi küläkundan jäl'gmäižen pämehen (Administracijan pämehen) vn 2017 sügüz'kuspäi vn 2023 keväz'kuhusai. Küläkundan Nevondkundan likvidator om Antonina Smirnova (sügüz'ku 2017 — viluku 2018).

## Eläjad
Vl 1959 žilon ristitišt oli 955 eläjad. Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe žilon eläjiden lugu oli 3 932 ristitud, vl 2010 — 3 949 ristitud. Kaik 4 029 eläjad oli žilos vl 2017. Kaikiš suremb žilon ristitišt oli 4 071 eläjad vl 2018, se jäb 3,9..4,0 tuh. röunoiš vspäi 1989. Ümbrikon ristitišton pol' eläb žilos (vl 2002 oli kaks' videndest).

Rahvahad (2002): venälaižed — 99 %, toižed rahvahad — 1 %.

Ortodoksižen hristanuskondan Sündun Eläbzdusen jumalanpert' om saudud vl 1806, se ei olend rados vll 1935−1996, kivine puiženke kellčuhundusenke.

Nened büdžetižed aluzkundad oma žilos: ümbrikon kodirandantedištandmuzei (arheologijan, etnografijan i sijaližen šingotesen istorijan keradused), ümbrikon kul'turpert', čomamahtoiden lapsidenškol, kirjišt, rajonan läžundkodi. Opendusen aluzkund om Sämžan keskškol. Profškol nomer 54 radoi vll 1989−2014 (ende oli Kadnikovan profškolan filial).

## Transport
Avtobusad oma kundaližeks transportaks žilon ümbrištos i ümbrikoiden keskes.

«Moskv — Arhangel'sk»-avtote (M8-trass «Holmogori») läbitab žilod.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Sämžan kirjištsisteman informacine sait (''cbs-syamzha.vlg.muzkult.ru'').
Suga Jošihide

**Jošihide Suga** ( *Suga Jošihide*; sünd. 6. tal'vku 1948, Ogati, Akitan prefektur, Japonii) om japonijalaine politikanmez', 63. da nügüdläine Japonijan päministr (16.09.2020—), 99. ohjastusen pämez'. Om Japonijan liberaliž-demokratižen partijan lideraks vn 2020 sügüz'kun 14. päiväspäi. Vajehti Sindzo Abed nenil radsijil.

Om naižiš, sündutihe koume poigad.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Japonijan päministran da ministrišton oficialine sait (''japan.kantei.go.jp'').
Gaziantep

**Gaziantep** (mugažo turkan kelel, virktas [ɡaːˈziantep], eziauguine *Antep*-nimi [anˈtep] om oficialitoi vspäi 1928) om lidn da ühtennimine agj Turkanman suves. Se om valdkundan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe, suvipäivnouzmaižen Turkanman ekonomine keskuz.

## Istorii
Severz'-se amuižid eländpunktoid om lidnan ümbrištos. Lidnuz Gaziantepan keskuses om udessaudud Vizantijan imperijan aigan 6. voz'sadas. *Antep*-nimituz sündui Keskaigan. Ližatihe *Gazi*-prefiksad («vägestai») lidnan nimitushe vl 1921 satusekahan borcuindan tagut francižid okkupantoid vaste. Sen aigtegon jäl'ghe armenijalaižed kändihe pagenikoikš, ende hö otiba znamasišt palad lidnan ristitištos. Vll 2012 i 2016 lidn oli alištunu bombatakale koume kerdad.

Gaziantep šingotase surel tegimištzonal znamasiženke irdpol'ženke torguindanke, muilan pästandal i mašinal tehtud kouroiden tehmižel, turizmal, penil torguindedheotandoil. Maižanduzrajonan keskuz (olivanpud, vinmarj, fistaškad).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase agjan keskuzpalas, Tavr-mägisel'gan suvižil pautkil, 850 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Sirijan röunhasai om vižkümne kilometrad suvhe, Keskmeren randhasai om 120 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal.

Agjan klimat om Keskmeren. Keza om räk, kuiv da päivoikaz, tal'vaig om viluhk, neps da pil'vekaz. Voden keskmäine lämuz om +16,0 C°, heinkun-elokun +28,7 C°, kezakun +24,8 C°, sügüz'kun +24,2 C°, tal'vkun-uhokun +3,9..+5,6 C°. Ekstremumad oma −17,5 C° (viluku) i +44,0 C° (heinku, eloku). Kezaaigan minimum om +4,5 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +25,2 C° (tal'vku). Ei voi panda halad semendkus-sügüz'kus (semendkun minimum om +0,4 C°). Paneb sadegid 602 mm vodes, enamba tal'vkus-uhokus (90..105 mm kus), kuiv sezon oleskeleb kezakus-sügüz'kus (9..13 mm kus). Paneb lunt tal'ven kudes päiväs keskmäras. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 44..49 % röunoiš kezakus-sügüz'kus, 71..74 % tal'vkus-uhokus, 56..67 % toižiš kuiš.

Rengazavtote om saudud lidnas ümbri.

## Tobmuz
Edeline lidnan pämez' om Asim Güzelbei (), hän radoi vll 2004−2014.

## Eläjad
Vl 2010 agjan eläjiden lugu oli 1,700,763 ristitud. Vspäi 2013 lidnan i agjan ristitišt oma tazostadud, vl 2012 küläristitišt oti ühesandest. Läz 1,9 mln eläjid om arni lidnas (2025). Kaikiš suremb lidnan-agjan ristitišt om nügüd'.

Gaziantepan agj om elänzoittud turkoil päpaloin, kurdad ottas videndest kaikenaigaižes ristitištos (400..450 tuhad). Heiden ližaks agjas om läz 470 tuhad pagenijoid Sirijaspäi.

Gaziantepan universitet () radab vspäi 1987.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''gaziantep.bel.tr'').
Nant

**Nant** ( [nɑ̃t],  [ˈnãunət]) om lidn da kommun Francijan päivlaskmas. Lidn om Pei-de-la-Luar-regionan i sen Atlantine Luar-departamentan administrativine keskuz. Valdkundan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe, koumanz' finansine keskuz, videnz' meriport (Sen-Nazer-avanportanke), om «čomamahtoiden da istorijan lidn»-arvonke.

## Istorii
Eländpunkt mainitase Rimalaižes imperijas 3. voz'sadal meiden erad *Portus Namnetum*-nimitusenke, Gallijan namnetad-heimon amuine pälidn. Varmitihe lidnad seinäl 3.-4. voz'sadal, se alištui hristianizacijale sil-žo aigal. Bretanin gercogad valdoičiba lidnal. Vspäi 1488 se om Francijan palaks, jogiport meriportanno i sömtegimišt abutihe Nantale kazda.

Nant šingotase finansižeks keskuseks (sen birž om ühtenzoittud Parižan biržanke vl 1990), «Airbus»-kompanijan paloiden tegimel lendimiden täht, sauvondan kompanijoil, kreativižel industrijal, turizmal i meriportal.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Luar-jogen Nant-sarel i oiktal kukhikahal randal tobjimalaz läz jogen lanktendad Atlantižhe valdmerhe, 12 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Parižhasai om 342 km pohjoižpäivnouzmha.

Sokaz tahond levitase jogen vastrandal sen allüvialižes alangištos. Nant alištui paksuile sur'vezile, i saudihe kaičendsauvusiden kompleksad jogenno 20. voz'sadan augotišes, möhemba putkotadihe penid jogid. Luaran estuarii zavodiše lidnas i vedase 60 km valdmerennoks.

Klimat om ven valdmeren, pil'vekaz vodes läbi. Voden keskmäine lämuz om +12,7 C°, kezakun-sügüz'kun +17,1..+19,8 C°, tal'vkun-uhokun +6,4..+6,7 C°. Ekstremumad oma −15,6 C° (uhoku) i +42,0 C° (heinku). Kezaaigan minimum om +3,8 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +22,6 C° (uhoku). Ei voi panda halad kezakus-sügüz'kus (sügüz'kun minimum om +2,8 C°). Paneb sadegid 820 mm vodes, enamba redukus-vilukus (88..101 mm kus), vähemba kezakus-elokus (44..50 mm kus). Paneb lunt viž päiväd tal'ves keskmäras. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 75..80 % röunoiš keväz'kus-sügüz'kus, 86..89 % redukus-vilukus.

## Eläjad
Vl 2006 lidnan eläjiden lugu oli 282 853 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Kaik 949 316 ristitud elädas lidnaglomeracijas 3 302 km² pindal (2015).

Tramvaid oma kundaližeks pätransportaks.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''metropole.nantes.fr'').
Tihuan

**Tihuan** ( [tiˈxwana], anglijan kelen virkand: [tiːˈ(h)wɑːnə]) om lidn da municipalitet Meksikan lodehližes čogas. Se om Alakalifornii-štatan kaikiš suremb lidn, valdkundan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe. Sädab aglomeracijad AÜV:oiden San Diego-lidnanke, miččen keskuz sijadase 25 km pohjoižhe-lodeheze.

## Istorii
Eländpunkt mainitase vl 1829 kuti Tihuan-rančo (kabjživatferm) sada nellikkilometrad pindal. Nimituz om sijaližen kumijai-rahvahan vajehtadud *tivan*-sana «mererand». Vl 1848 Tihuanan territorii kändihe röunmaks. Vl 1864 lidnan ohjastuz i käskuzkund oliba sätud. Lidn om registriruidud oficialižikš vn 1889 11. päiväl semendkud, se lugese alusenpanendan dataks. Municipalitet om tehtud vl 1925.

Tihuan šingotase AÜV:oiden da Meksikan äiluguižil ühthižedheotandoil (*makiladorad*) i ühthekeradamižen tegimil neniš sarakoiš: medicinine tehnik (lider kontinental), elektrotehnik i kodielektronik, avtosauvomine da avtoiden palad, aerokosmine mašiništ (Airbus), sauvondmaterialad, sömtegimišt. Turizm röunmanno, AÜV:oiden kellkeskused ratas lidnas mugažo.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase štatan lodehes, 0..500 m korktusil, 31 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Tünen valdmeren rand om lidnas, no lidnan keskuz om saudud 15 kilometras päivnouzmha sišpäi. Reljef om koverikaz: kan'jonad, kukhad, mäged. Tihuan-jogi (, 159 km pitte) läbitab lidnad päivnouzmaspäi lodeheze i lankteb valdmerhe San Diegon territorijal, sen vedhuz reguliruiše.

AÜV:oiden röun sijadase ani pohjoižhe lidnaspäi, Tihuanan röun vedase pidust sidä 25 kilometrad. Ezilidnad: Rosarito 15 km suvipäivlaskmha, Tekate 20 km päivnouzmha. Matkad Ensenad-porthasai — 70 km suvhe, štatan administrativižhe Mehikali-keskushesai om 145 km päivnouzmha orhal vai 177 km avtotedme, Mehiko-pälidnhasai om 2300 km suvipäivnouzmha orhal vai 2765 km avtotel.

## Eläjad
Vn 2010 Meksikan rahvahanlugemižen mödhe lidnan municipalitetan eläjiden lugu oli 1 589 683 ristitud 1239 km² pindal. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Kaik 2,1 mln ristituid elädas ezilidnoidenke (2019). Läz 5 mln eläjid om AÜV:oiden San Diego-lidnanke.

Potencialižiden emigrantoiden AÜV:oihe valu kaikes miruspäi lopiše lidnas, ka sen ristitišt ližadub teravas. Sil-žo aigal amerikalaižed tuldas Tihuanha millionad kerdoid vodes, hö sirtas elämhä (no ei rata) lidnas mugažo madaloiden arvoiden tagut kacmata ogerusiden surhe lugumärha.

## Transport
Avtobusad, kiruhavtobusad i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Kiruhtramvain jono ühtenzoitab San Diegonke. Lidn om znamasine avtoteiden hab Meksikan südäirajonihe da tagaz.

Rahvahidenkeskeine soda- da civiline *Tihuan*-lendimport Abelardo Rodriges-jenaralan nimed (*TIJ / MMTJ*, 12,3 mln passažiroid vl 2022) sijadase lidnan pohjoižpäivnouzmas, 300 metras AÜV:oiden röunaspäi. Tehtas passažirreisid Meksikan äjihe lidnoihe, om jügureisid AÜV:oihe.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''tijuana.gob.mx'').
Raipur

**Raipur** (mugažo anglijan kelel, virktas [ˈraɪpʊr],  *Rājapura*) om lidn Indijan päpalan keskuzpalan päivnouzmas. Se om Čhattisgarh-štatan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn, štat om sätud vn 2000 kül'mkus.

## Istorii
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud Rama Čandra-kunigahal 14. voz'sadan lopus. Vanhan lidnusen da toižiden sauvusiden jändused oma kaičenus lidnan suves.

Raipur šingotase štatan ižandusen keskuseks: cementtegimil ezilidnoiš, kivenümbriradmižel (mramor, ozrikkivi), tekstiližel sarakol, sömtegimištol, maižanduzprodukcijan torguindal, šellakan tehmižel. Risan kazvatandan rajon levitase Mahanadi-jogen alangištos päivlaskmha lidnaspäi. Štatan üläopendusen da tedon keskuz: Indijan kuden institutan i viden privatižen universitetan palakundad, kuz' valdkundališt universitetad, seičeme profkolledžad.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase štatan keskuzpalas, 298 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Maikal-kukhad zavodisoiš lodeheze lidnaspäi. Čhota Nagpur-mägitazangišt om pohjoižpäivnouzmha Raipuraspäi. Matkad Delihesai om 930 km lodeheze-pohjoižhe orhal vai 1230 km avtotedme.

Klimat om tropine kaks'sezonine. Semendkun kesklämuz om +34 C°, tal'vkun — +19 C°. Voden keskmäine lämuz om +26 C°. Paneb sadegid 1265 mm vodes, vihmsezon oleskeleb kezakus-sügüz'kus (195..357 mm kus).

## Eläjad
Vn 2011 Indijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 785 829 ristitud, vl 2001 — 605 131 ristitud. Läz 1 mln ristituid elädas municipalitetas (štatan nell' procentad) 226 km² pindal. Kirjutamižmahtuz — 86,9% (2011).

Edeline lidnan pämez' om Pramod Dabi (*Pramod Dubey*), radoi vll 2015−2019.

## Galerei

TempioRaipur.jpg|Induizman Sarvadharma-pühäpert' raudtestancijanno
Raipur central library edited.jpg|Lidnan keskuzline kirjišt
Swami Vivekananda Airport Raipur.JPG|«Svami Vivekanand»-lendimport (*Swami Vivekananda*), uz' terminal vl 2013
Raipur Railway Station Entrance.jpg|Raipur-päraudtestancijan tulendsija


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Municipalitetan oficialine sait (''raipur.gov.in'').
Kiss

**«Kiss»** (virktas mugažo, «čoksaiduz» anglijan kelespäi) om amerikaine muzikgrupp. Gruppan aluz om pandud Nju Jork-lidnha vn 1973 vilukus. Om olmas tähäsai.

Grupp edestab pajoid glemrok- i šokrok-stiliš. Pajatab anglijan kelel.

## Mülükund
;Nügüdläine
* Pol Stenli (*Paul Stanley*)
* Gen Simmons (*Gene Simmons*)
* Tommi Tajer (*Tommy Thayer*)
* Erik Singer (*Eric Singer*)

;Enččed ühtnijad
* Eis Freili (*Ace Frehley*)
* Piter Kriss (*Peter Criss*)
* Erik Karr (*Eric Carr*)
* Vinni Vinsent (*Vinnie Vincent*)
* Mark Sent-Džon (*Mark St. John*)
* Brüs Kulik (*Bruce Kulick*)

## Diskografii
;Studijanal'bomad 
* *Kiss* (1974, Kiss)
* *Hotter Than Hell* (1974, Lemboin palabamb)
* *Dressed to Kill* (1975, Sobdüd rikomha)
* *Destroyer* (1976, Murendai)
* *Rock and Roll Over* (1976, Rok-n-roll tuli lophu)
* *Love Gun* (1977, Armastuzpistol')
* *Dynasty* (1979, Dinastii)
* *Unmasked* (1980, Maskoita)
* *Music from "The Elder"* (1981, Muzik "Vanhembaspäi")
* *Creatures of the Night* (1982, Libujad öspäi)
* *Lick It Up* (1983, Noletele sidä)
* *Animalize* (1984, Eläbzoita)
* *Asylum* (1985, Peitsija)
* *Crazy Nights* (1987, Meletomad öd)
* *Hot in the Shade* (1989, Om räk pimeduses)
* *Revenge* (1992, Aznoičend)
* *Carnival of Souls: The Final Sessions* (1997, Hengiden karnaval: lopuližed epizodad)
* *Psycho Circus* (1998, Psihocirk)
* *Sonic Boom* (2009, Kulundiškend)
* *Monster* (2012, Heitač)

## Homaičendad
Kizil (znamoičendad)

**Kizil** voib znamoita:
* Kizil (ven. i ) — Venäman lidn da lidnümbrik, Tuvan Tazovaldkundan pälidn.
* Kizil () — kazmusiden heim Kiziližed-sugukundaspäi.
Sabata

**«Sabata»** (, sana sanha «Hei sebranik ... se om Sabata. Sinä om jo kolnu!») om Džanfranko Parolini-režissöran vn 1969 italine fil'm vestern-žanras. Sabata-trilogijan ezmäine fil'm.

## Süžet
Tehas-štatan Dogerti-lidnas planiruidud hüvin bankan röstuz tegese, vargastihe seifad 100 tuhad dollaroidenke. Professionaline Sabata-ambui tedištab sen polhe, sabustab i rikob banditoid. Tob rahoid bankha i sab viž tuhad dollaroid arvlahjaks.

Pigai aigtegon jäl'ghe Sabata löudab röstusen todesižid sponsoroid: O'Hara-sudii, salunan Ferguson-pidai i elokaz Stengel. Ned koume mest tahtoidas ostta man tarhad tuleban aigan raudtesarakon röunanno. Sabata šantažiruib heid i küzub kümne tuhad dollaroid ičeze vaikneižuses. Stengel pučiše maksandaspäi i oigendab hänele killeroid, andab rahoid rikondas Sabatan Bandžo-sebranikale. Sabata el'gendab, miše kaik Dogerti om hänen vaste i rahoid ei linne, värenzoitab rikondad Bandžonke i okaib lidnad.

## Rolid
* *Sabata* — Li Van Klif
* *Bandžo* — Uil'jam Berger
* *Carrinča* — Ignasio Spalla 
* *Indio / Koditoi kaži* — Aldo Kanti
* *Džein* — Linda Veras 
* *Stengel* — Franko Ressel 
* *Ferguson* — Antonio Gradoli 
* *Osval'd* — Klaudio Undari
* *O'Hara-sudii* — Džanni Rizzo

## Homaičendad
Murahaižed

**Murahaižed** () oma gavediden sugukund. Siš om 14 tuhad erikoid, mülütadas niid 485 heimho (sidä kesken kadonuzid).

Mirmekologii tedoidab murahaižid.

## Leviganduz
Murahaižed elädas kaikil kontinentil päiči Antarktidas i erasiš-se edahaižiš sariš, no enamba oma levitadud tropikoiš. Ottas kuivmaživatoiden biomassan kümnendest-nelländest.

Erased erikod oma arvokahad, reguliruidas toižiden gavediden-parazitoiden lugumärad. Toižed erikod oma parazitoikš ičesaz. Severz'-se murahaižiden erikoid voidas eläda ristituiden kodiš.

## Ümbrikirjutand
Nene kundaližed gavedid jagadas koumeks kastaks: emäčud, ižačud i raderičud, jäl'gmäižed oma suugitomad.

Elädas kanzoil pezoiš-*[[muražmät]]oiš*, tehtas niid mahuses, pun südäimes, kividen al. Sötlesoiš kazmusiden südäivedel, saduntravijoil gavedil.

Murahaižiden kanz voib eläda hätken, kunigazemäč voib eläda 20 vodhesai (*Lasius niger*-erikon kunigazemäč eli laboratorižes pezas 28 vot). Muražmätan gavedid udištadas läz täuzin ühtes vodes. Ižačuiden elon hätkeližuz om severz'-se nedalid vaiše, raderičud elädas severziš-se kuišpäi koumhe vodhesai.

## Valitud erikod
* *Formica polyctena* — Kuzimurahaine vai Kuz'jaine
* *Lasius niger* — Purendmurahaine

## Murahaižihe sidodud vepsän ozoitesed

* Must katläine pöudon peras kehub (muražmät).
* Mustas mecas taigin hapneb (muražmät).


## Kacu mugažo
* Murahaižkondi
* Muražvoi

## Homaičendad
Hellveto

**Hellveto** oli pol'šanmaine muzikprojekt, se edesti muzikad blekmetal i paganmetal-stiliš.

Projektan aluz oli pandud Ostrolenk-lidnha vl 1995. Üks'jäine ühtnii oli Filip Mrovinski () — pään', gitar, basgitar, koskimsoitod, bangsoitod. Vspäi 2012 projekt jätkustub «Neoheresy»-nimitusenke.

## Diskografii
;Studijanal'bomad
* *Autumnal Night* (2002, Sügüzline ö)
* *Medieval Scream* (2003, Keskaigaine heik)
* *Zemsta* (2003, Aznoičend)
* *In Arms of Kurpian Phantom* (2004, Kurpijan fantoman sebaidusiš)
* *Epitaph* (2005, Epitafii)
* *Klątwa* (2005, Soiverduz)
* *Prelude to Dying* (2005, Surman prelüdii)
* *Zmierzch* (2006, Hämär)
* *In the Glory of Heroes* (2006, Vägimehiden hoštuseks)
* *Stos* (2006, Stek)
* *Vision from the Past* (2006, Nägend männus aigaspäi)
* *966* (2007)
* *Neoheresy* (2008, Uz' jeres')
* *Od południa na północ...* (2009, Suvespäi pohjoižhe)
* *Kry* (2009, Jälautik)
* *Wiara, nadzieja..., potępienie* (2010, Usk, toiv..., hondostuz)
* *Damnaretis* (2012)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* «Neoheresy»-projektan sait (''neoheresy.pl''). 
* «Hellveto»-projektan istorii i al'bomad ''neoheresy.bandcamp.com''-saital. 
* Hellveto ''discogs.com''-saital.
Blakagir

**Blakagir** om pol'šanmaine muzikprojekt, se edestab muzikad blekmetal, paganmetal i ambient-stiliš.

Projektan aluz om pandud Ostrolenk-lidnha vl 1998. Üks'jäine ühtnii om Filip Mrovinski () — än', gitar, basgitar, koskimsoitod, bangsoitod.

## Diskografii
;Studijanal'bomad
* *Carpathian Art of Sin* (2007, Karpatan grähkan čomamaht)
* *Kwiat szary* (2019, Hahk änik)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* «Neoheresy»-projektan sait (''neoheresy.pl''). 
* «Blakagir»-projektan istorii i al'bomad ''neoheresy.bandcamp.com''-saital. 
* Blakagir ''discogs.com''-saital.