open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Reboil

**Reboil** () om Venäman žilo Leningradan agjan Pöudon rajonan suvipäivnouzmas, Alöhovščinan küläkundas.

Reboil-külä om tetab 19. voz'sadaspäi.

## Geografijan andmused
Žilo om ümbärtud mecal, sijadase Kapš-jogen molembil randoil. Matkad Alöhovščinhasai om 41 km lodeheze, Pöud-rajonkeskushesai i raudtestancijhasai om 85 km lodeheze.

Lähembaine nomeruidud R36-avtote mäneb päivlaskmha žilospäi.

## Eläjad
Vl 1910 Reboilan ristitišt oli 10 eläjad (jumalankodikundan radnikoičijad). Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe žilon eläjiden lugu oli 154 ristitud.

Eläjiden enambuz oma venälaižed, no küläs elädas vepsläižed-ki.

## Homaičendad
Ustii

**Ustii** vai **Jogensu** () om enzne pen' vepsän žilo kaikenaigaižeta ristitištota (vozil 2009−2013). Se sijazihe Venäman Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonas, mülütihe Šokšun vepsän küläkundha.

Žilo Änižen suvipäivlaskmaižel randal om tühjitadud kuti eländpunkt da mülütadud Kvarcitkülähä Tazovaldkundan № 269-VI ЗС-käskön mödhe 20. sulaku 2017-dataspäi.

## Homaičendad
Anglijan Vikipedii

**Anglijan Vikipedii** (ičeze nimituz: *English Wikipedia*) om joudai enciklopedii anglijan kelel, Vikipedijan anglijankel'ne jaguz.

Nece jaguz om eziauguine. Om avaitud 2001-nden voden vilukun 15. päiväl. Vl 2014 (viluku-keväz'ku) kohendusiden 38,3% tuli AÜV:oišpäi, 13,2% — Sures Britanijaspäi, 6,9% — Indijaspäi, 5,4% — Kanadaspäi, 3,6% — Avstralijaspäi, 0,7% — Udes Zelandijaspäi, 31,9% — toižiš maišpäi. Vn 2013 sulakul jagusen pala Vikipedijas oli 16,6% kirjutusiden mödhe (12,2% vl 2016), no 48,8% kacundoiden mödhe. Jagusen «Instrukcii stiliš» rekomenduib säta kirjutuz kelen ühtel variantal täuzin, kävutada Avstralijan kelen variant kirjutusiš Avstralijan polhe i m.e. regionidme.

Nügüdläine kirjutusiden lugu om  (vn   . päivän), süvüz — .

## Statistik
* 2001, sulaku — 1000 südäimištlehtpol't (kirjutust)
* 2001, reduku — 10 000 südäimištlehtpolid
* 2002, sügüz'ku — 50 000 südäimištlehtpolid
* 2003, 21. viluku — 100 000 südäimištlehtpolid
* 2005, sulaku — 500 000 südäimištlehtpolid
* 2006, sulaku — 1 000 000 südäimištlehtpol't
* 2007, reduku — 2 000 000 südäimištlehtpolid
* 2009, 17. eloku — 3 000 000 südäimištlehtpolid
* 2012, 13. heinku — 4 000 000 südäimištlehtpolid
* 2015, 1. kül'mku — 5 000 000 südäimištlehtpolid
* 2020, 23. viluku — 6 000 000 südäimištlehtpolid

Vn 2021 13. päiväl vilukud jagusen milliardanz' toižetuz om tehtud.

## Kacu mugažo
* Kebnenzoittud anglijan Vikipedii (*simplewiki*)
* Vanhanglijan Vikipedii (*angwiki*)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Anglijan Vikipedijan pälehtpol' (''Main Page'').
Saksankel'ne Vikipedii

**Saksankel'ne Vikipedii** (ičeze nimituz: *Deutschsprachige Wikipedia*) om joudai enciklopedii standartižel saksan kelel, Vikipedijan saksalaine jaguz.

Se om avaitud 2001-žen voden keväz'kun 16. päiväl.

Nügüdläine kirjutusiden lugu om  (vn   . päivän), süvüz — .

## Statistik
* 2001, tal'vku — 1000 südäimištlehtpol't (kirjutust)
* 2003, 24. viluku — 10 000 südäimištlehtpolid
* 2004, 8. uhoku — 50 000 südäimištlehtpolid
* 2004, 13. kezaku — 100 000 südäimištlehtpolid
* 2006, 23. kül'mku — 500 000 südäimištlehtpolid
* 2009, 23. tal'vku — 1 000 000 südäimištlehtpol't
* 2016, 19. kül'mku — 2 000 000 südäimištlehtpolid

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Saksankel'žen Vikipedijan pälehtpol' (''Hauptseite'').
Francijankel'ne Vikipedii

**Francijankel'ne Vikipedii** (ičeze nimituz: *Wikipédia en français*) om joudai enciklopedii francijan kelel, Vikipedijan francine jaguz.

Se om avaitud 2001-nden voden keväz'kun 23. päiväl, kahtes kus anglijankel'žen vikipedijan sädandan jäl'ghe. Ezmäižed koume kirjutust oma sätud vn 2001 4. elokud.

Nügüdläine kirjutusiden lugu om  (vn   . päivän), süvüz — .

## Statistik
* 2002, heinku — 1000 südäimištlehtpol't (kirjutust)
* 2003, 15. semendku — 10 000 südäimištlehtpolid
* 2004, 29. eloku — 50 000 südäimištlehtpolid
* 2005, 21. sulaku — 100 000 südäimištlehtpolid
* 2007, 28. semendku — 500 000 südäimištlehtpolid
* 2010, 23. sügüz'ku — 1 000 000 südäimištlehtpol't
* 2014, 28. sulaku — 1 500 000 südäimištlehtpolid
* 2018, 8. heinku — 2 000 000 südäimištlehtpolid

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Francijankel'žen Vikipedijan pälehtpol' (''Accueil principal'').
Alaman Vikipedii

**Alaman Vikipedii** () om joudai enciklopedii alaman kelel, Vikipedijan alamankel'ne jaguz.

Se om avaitud 2001-nden voden 19. päiväl kezakud. Om kudenz' jaguz kirjutusiden lugun mödhe vn 2018 sügüz'kus. Botad augotiba kirjutusiden enamba pol't.

Nügüdläine kirjutusiden lugu om  (vn   . päivän), süvüz — .

## Statistik
* 2002, sulaku — 1000 südäimištlehtpol't (kirjutust)
* 2003, 3. eloku — 10 000 südäimištlehtpolid
* 2005, 27. viluku — 50 000 südäimištlehtpolid
* 2005, 14. reduku — 100 000 südäimištlehtpolid
* 2008, 30. kül'mku — 500 000 südäimištlehtpolid
* 2011, 17. tal'vku — 1 000 000 südäimištlehtpol't
* 2013, 12. sulaku — 1 500 000 südäimištlehtpolid
* 2020, 8. keväz'ku — 2 000 000 südäimištlehtpolid

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Alaman Vikipedijan pälehtpol' (''Hoofdpagina'').
Ginnessan Rekordkirj

**Ginnessan Rekordkirj** () om jogavozne kogoduz, kudambas publikoičese informacii mail'man rekordoiš, ristituiden da živatoiden satusiš i londusen suruziš.

Tedonamdmižkirj pästtase vspäi 1955. Kirjan nacionaližed variantad oma olmas.

Kirjan kümne jagust: Elokahuz, Hoštuz, Rohktuz, Čomamaht i SMI, Satused, Ristit, Varud da onetomuded, Sport, Tedod, Nügüd'aigaižed tehnologijad.

«Guinness World Records»-kompanii keradab informacijad kirjan täht. Sen edestajad oma avtoritetine i vastusenpidai pol' rekordoiden fiksacijan aigan. Tahtnik putta Kirjan lehtpolihe sädab konsul'tacijoid kompanijan edestajidenke rekordan fiksacijan kaikuččel haškul: tedotusen andand, kožundkirjutesen vahvištuz, kriterijoiden ümbripagižmine, rekordan sädand (vai ei) kompanijan edestajiden olemižes, sertifikatan sand ku rekord om pandud.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Kirjan oficialine sait (''guinnessworldrecords.com''). (anglijan kelel)
WinRAR

**WinRAR** om populärine ahtištim konvertacijale RAR- da ZIP- formatoihe. Programm voib mugažo lugeda toižed arhivfailoiden formatad-ki (ACE, ARJ, CAB, EXE, ISO i m. e.).

Radab «Microsoft Windows»-sistemal (32. i 64. rivindad). Programm kandab 48 keled (sidä kesken venän kel').

## Homaičendad
Rahad

**Rahad** oma specifine tavar, kudamb om toižiden tavaroiden vai holitišiden maksarvon universaline ekvivalent.

Edel rahoid barter, lahjad i velgad oliba ižandusen likutimeks. Tavar kaikiš lujembanke likvidižudenke kändase rahoikš.

Rahoiden form oleleb erazvuitte: eriline tavar, arvokaz bumag, maksarvon znam, hüvüded vai kal'huded, kontoiden kirjutesed.

## Funkcijad
* Maksarvon mär
* Kävundan abutuz
* Maksmižen abutuz
* Varadusen abutuz
* Mail'man rahad

## Istorii
Personaližed rahad oliba kävutandas nell' tuhad vozid tagaz völ, ned oliba kuld Egiptas i Assirijas. Paindud rahuded oma olmas 7. voz'sadaspäi EME. Tegeškanziba bumagrahoid Kitain territorijal vl 910. Ezmäižed banknotad oma pästtud Stokhol'mha vl 1661.

Nügüd'aigan elektronižed rahad vajehtadas personaližid. Maksmižen tetpaižed abutused valdkundan territorijal oma banknotad i rahuded vaiše.

## Rahoiže sidodud vepsän muštatišed

* *Den'gad den'goid ei olgoi magedamb.*
* *Den'gad rades tuldas, a vihel'dusel lähttas.*
* *Den'gha pap'-ki kargaidab.*
* *Den'goid kuti kažil kündlid.*
* *Den'goil katust ed kata, katad den'goihe.*
* *Ei sa rahoid sandal sada, a pidab pidandal pidada.*
* *Korman ei käske.* (rahoid ei ole)
* *Pakičijan jäl'ghe ei mängoi.*
* *Radmata deng pert'he ei tule.*
* *Rahad da leib vellesed oma.*
* *Rahad ei olgoi sened, tal'vel-ki kazdas.*


## Homaičendad
Kofe

**Kofe** om populärine jom. Tehtas sidä räkištadud da jauhtud kofepun jüvišpäi.

Nimituz libub araban قهوة‎-sanaspäi [qahwa], tuli alaman kelen (*koffie*) i anglijan kelen (*coffеe*) kal't, vanhtunuded nimed oma *kofii*, *kofei*.

## Tehmine
Avaitihe kofed jomaks Jemenas 9. voz'sadal. Avar tehmine zavodihe Osmanan imperijas, jom tuli sišpäi Evropha. Sai tetabut Venämas Petr I-carin aigan.

Kazvatadas kofepud äjiš tropižiš maiš 18. voz'sadaspäi, 65 valdkundas. Mail'man tehmižen kaks' videndest om Brazilijas, toine järed kazvatai om Vjetnam.

## Toižendad
Kofepuiden kaks' sortud oma znamoičendanke tegimišton täht vaiše: arabik i robust.

Kofe-joman organoleptižed ozutajad: mass (hibj), haju, magu.

Jodas kofed muite, no saharan i maidon ližadusenke paksumba kaiked. Udenzelandijalaine Devid Streng tegi melel segoitadud kofed (patent № 3518). Kofe kofeinata om avaitud saksalaižel Lüdvig Rozeluisal vl 1903 statjaližikš, konz kofejüviden laivjüguz putui torokha i imi merivet.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Kaik kofen polhe ''cupworld.org''-saital. (venäkelel)
* Kofen sortad, melentartuižed faktad da informacii ''kaffein.ru''-saital.
Twitter

**Twitter** vai **Tvitter** ( «čičitada», «räpätada») om socialine verk mikrobloggingan formatas, kudambas kävutajad voidas vajehtadas lühüdoil tedotusil. Registracii om velgusine.

Sait radaškanzi vn 2006 15. päiväl heinkud. Pidai om Twitter Inc.-kompanii päfateranke amerikaižes San Franciskos. Sen ližaks, 35 ofisad om mail'madme. Vl 2020 kaik 192 mln kävutajid tuliba saitha joga päiväl keskmäras.

## Irdkosketused
* Tvitter:an oficialine sait (''twitter.com'').
Zanevk

**Zanevk** (, ) om külä Leningradan agjan Vsevoložskan rajonas. Se oli Zanevkan küläkundan administrativižeks keskuseks vspäi 1960 vhesai 2016, sirtihe Janino-1-žilho koumes kilometras päivnouzmha. Zanevk-külä sijadase ani röunal Piterinke.

Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1927. Zanevkan nimitusen augotižlibund ei ole sel'ged todesižikš. Aigoin, se libub külän vanhas suomen Sannikko-nimitusespäi.

Külä sijadase lidnankundan lodehes, Piterin rengazavtoten ümbrusen südäimes. Röunatab Piterin Krasnogvardeiskii rajonanke päivlaskmas raudten taga. Kaik om nell' irdad da üks' kujo. Zanevskii Post-raudtestancii radab ümbärtel vspäi 1924, kuz' ted.

Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe külän eläjiden lugu oli 903 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.

## Homaičendad
Üebermutter

**«Üebermutter»** (errativine kirjutamine, oiged — *Übermutter* «ülämam») om germanine industrialine metalgrupp.

Gruppan pämez' om Lüsi van Org — aktris, kirjutai da radio-didžei, hän pani gruppan alust Berlinha vl 2006. Pajatadas saksan kelel.

Üks'jäine «Unheil!»-al'bom i «Heim und Herd»-singl sišpäi oma pästtud vl 2008.

## Mülükund
Muzikgrupp kogoneb nelläs neiččespäi da priha-gitaristaspäi:

* Lüsi van Org (*Luci van Org*, todesine nimi om ) — gitar, än', gruppan pajoiden kirjutai,
* Mihael' Brettner (*Michael Brettner*) — gitar,
* Peggi Junghanns (*Peggy Junghanns*) — gitar,
* An'a Šlemm (*Anja Schlemm*) — elektrobasgitar,
* Sabina Al'breht (*Sabine Ahlbrecht*) — barabanad.

Heiden lizaks, Mihael' Kernbah (*Michael Kernbach*) om pajoiden toižen tegijan.

## Diskografii
* 2008: Unheil!
** 01 — *Mäedchen (Teil Zwo)* (4:12)
** 02 — *Mutterherz* (3:28)
** 03 — *Heim und Herd* (3:26)
** 04 — *Am Anfang war das Weib* (4:17)
** 05 — *Wein' mir ein Meer* (4:03)
** 06 — *Brenne!* (4:54)
** 07 — *Gebäermaschine* (3:21)
** 08 — *Liebe ist Schmerz* (4:42)
** 09 — *Krieg!* (3:56)
** 10 — *Ruhe sanft* (4:13)
** 11 — *Unheil!* (3:38)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Üebermutter-gruppan lehtpoled ''Feisbuk''-verkos.
Unheilig

**«Unheilig»** (lugetas: [ˈʊnhaɪ̯lɪç] *unhailih' * — «eile pühä», «grähkhine» saksan kelespäi) oli germanine muzikgrupp Ahen-lidnaspäi (Pohjoine Rein da Vestfalii). Oli olmas vspäi 1999 vhesai 2016.

## Mülükund
* *[[Der Graf]]* — pään', programiruind
* *Henning Ferlage* (Henning Verlage) — koskimsoitod, programiruind
* *Kristof Termülen* (Christoph "Licky" Termühlen) — gitar
* *Martin "Potti" Potthoff* — bangutezsoitod da perkussii

## Diskografii
### Al'bomad
* 2000: *[[Phosphor]]* (Fosfor)
* 2002: *[[Frohes Fest]]* (Ozavad pühäčud)
* 2003: *[[Das 2. Gebot]]* (Kahtenz' käsk)
* 2004: *[[Zelluloid]]* (Celluloid)
* 2006: *[[Moderne Zeiten]]* (Nügüd'aigaine pord)
* 2008: *[[Puppenspiel]]* (Tätüižlavastuz)
* 2010: *[[Grosse Freiheit]]* (Äi joudjut)
* 2012: *[[Lichter der Stadt]]* (Lidnan lämoid)
* 2014: *[[Gipfelstürmer]]* (Čuhundusen pä)
* 2016: *[[Von Mensch Zu Mensch]]* (Ristitunnopäi ristitunnoks)

### Singlad
* 2000: *Sage Ja!*
* 2001: *Komm zu mir*
* 2002: *Tannenbaum*
* 2003: *Maschine*
* 2003: *Schutzengel*
* 2004: *Freiheit*
* 2006: *Astronaut*
* 2006: *Ich will leben* (feat. Project Pitchfork)
* 2008: *An Deiner Seite*
* 2008: *Spiegelbild*
* 2010: *Geboren um zu leben*
* 2010: *Für Immer*
* 2010: *Unter Deiner Flagge*
* 2010: *Winter*
* 2010: *Winter Special* — («Grosse Freiheit Winter Edition»-relizas)
* 2012: *Lichter der Stadt*
* 2012: *So Wie Du Warst*
* 2012: *Wie Wir Waren* (Kut mö oliba)
* 2012: *Stark* (Vägev)
* 2012: *Lichter der Stadt* (Winter Edition)
* 2014: *Als wär´s das erste Mal*
* 2014: *Wir sind alle wie Eins* (Olem kaik ühteks)
* 2014: *Zeit zu gehen* (Om paraz lähtta)
* 2015: *Mein Berg* (Minun mägi)
* 2015: *Glück auf das Leben* (Oza elos)
* 2016: *Von Mensch zu Mensch* (Ristitunnopäi ristitunnoks)
* 2016: *Ich würd' dich gern besuchen* (Tahtoižin tulda teidennoks)
* 2016: *Mein Leben ist die Freiheit* (Minun elo om joudjuz)

### Live
* 2005: *Gastspiel*
* 2006: *Goldene Zeiten* (2CD Limited Edition)
* 2008: *Vorhang Auf*
* 2010: *Grosse Freiheit Live*
* 2015: *Unter Dampf — Ohne Strom* (MTV Unplugged)

### DVD
* 2005: *Kopfkino*
* 2008: *Vorhang auf!*
* 2008: *Goldene Zeiten*
* 2010: *Sternstunde*
* 2010: *Grosse Freiheit Live*
* 2012: *Lichter der Stadt Live*
* 2015: *Unter Dampf — Ohne Strom* (MTV Unplugged)

### Kompiläcijad
* 2008: *Schattenspiel* (Limited Tour Edition)
* 2010: *Zeitreise* (Limited Tour Edition)
* 2014: *Alles hat seine Zeit — Best of Unheilig 1999—2014*
* 2015: *Gipfelkreuz*

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Unheilig-gruppan oficialine sait (''unheilig.com''). 
* Unheilig-gruppan venäkel'ne fan-sait (''unheilig.ru'').
Remark Erih Marija

**Erih Marija Remark** (; sünd. 22. kezaku 1898, Osnabrük, Prussijan kunigahuz, Germanine imperii — kol. 25. sügüz'ku 1970, Lokarno, Šveicarii) — tetab germanijalaine kirjutai.

## Bibliografii
### Romanad
* «Unikuviden peitsija» (1920, )
* «Stancii taivhanröunal» (1927, *Station am Horizont*)
* «Päivlaskmpol'žel frontal ei ole vajehtusid» (1929, *Im Westen nichts Neues*)
* «Pördumine» (1931, *Der Weg zurück*)
* «Koume sebranikad» (1936, *Drei Kameraden*)
* «Armasta ičeiž lähelišt» (1941, *Liebe Deinen Nächsten*)
* «Triumfaline bembel'üläh» (1945, *Arc de Triomphe*)
* «Kibin elod» (1952, *Der Funke Leben*)
* «Aig eläda i aig kolda» (1954, *Zeit zu leben und Zeit zu sterben*)
* «Must obelisk» (1956, *Der schwarze Obelisk*)
* «Elo velgha» (1961, *Geborgtes Leben*)
* «Ö Lissabonas» (1962, *Die Nacht von Lissabon*)
* «Kuvahaižed rajus» (*Schatten im Paradies*, om publikoitud jäl'ges surmad vodel 1971)
* «Gem» (*Gam*) (1924, om publikoitud jäl'ges surmad vodel 1998)
* «Blahoslovidud ma» (*Das gelobte Land*, om publikoitud jäl'ges surmad vodel 1998)

### Sanutesed
* «Vihankandai» (1931, *Der Feind*)
* «Annetan armastusen istorii» (*Der feind ein militanter Pazifist*, kogoduz om publikoitud vl 1994)

### Toižed
* «Jäl'gmäine akt» (vn 1955 p'jes, *Der letzte Akt*)
* «Jäl'gmäine seižutez» (vn 1956 kinoscenarii, *Die letzte Station*)
* «Olgat tarkad!!» (1956, *Seid wachsam!!*)
* «Epizodad kirjutandlaudan taga» (*Das unbekannte werk*, om publikoitud vl 1998)
* «Sanu minei, miše sinä armastad mindai...» (*Sag mir, dass du mich liebst...*, om publikoitud vl 2001)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Sait Remarkan polhe (''em-remarque.ru''). 
* Toine sait Remarkan polhe (''remarque.chkebelski.de''). 
* Remarkan romanad elektronižes «lib.ru»-kirjištos.
Adigejan Tazovaldkundan lidnad

Kaik om kaks' lidnad () i koume lidnanvuittušt žilod (ven. *посёлок городского типа*) **[[Adigejan Tazovaldkund]]as**.

## Lidnad

 lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.

## Lidnanvuiččed žilod

## Homaičendad
Altajan Tazovaldkundan lidnad

Vaiše üks' lidn () om **[[Altajan Tazovaldkund]]as** i ni üht lidnanvuittušt žilod.

## Lidnad

 lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.

## Homaičendad
Scania

**Scania AB** om ročilaine kaikiš suremb avtobusoiden da jüguavtoiden tegii. Mugažo sädab dizel'likutimid laivoiden täht i tegimišton täht.

Kompanii pästab avtobusoid vlpäi 1920. Päfater sijadase Södertel'jen-lidnas (Stokhol'man ezilidn). Vspäi 2015 mülüb Volkswagen-gruppha täuzin (kaikiden akcijoiden pidai, päfater om Saksanmas), ende MAN i Volvo pidiba akcijoid mugažo. Scania-kompanijan radajiden ühthine lugu — 42,129 (2014), 51,278 (vn 2019 lopind).

Tegimed sijadasoiš Ročinmas, Alamaiš, Argentinas, Brazilijas, Francijas, Indijas, Pol'šanmas i Venämas.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* «Scania AB»-kompanijan oficialine sait (''scania.com'').
Baškortostanan Tazovaldkundan lidnad

Kaik om kaks'kümne üks' lidnad (, , sidä kesken üks' SATÜ) i 2 lidnanvuittušt žilod (ven. *посёлок городского типа*, ) **[[Baškortostanan Tazovaldkund]]as**.

## Lidnad

 lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.

## Homaičendad
Agidel'

**Agidel**' (, , ) om Venäman lidn da lidnümbrik Baškortostanan Tazovaldkundan lodehes.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud žiloks sauvomha Baškiran atomelektrostancijad vl 1980, nimitihe Agidelikš jogen baškiran nimitusen mödhe (ühtejitte lidnan nimenke), se korreliruib totaran kelen *ak idel*-sanoidenke «vauged Volg». Vn 1990 sügüz'kul azotadihe sauvomišt kundusen protestoiden lainhen tagut. Vl 1991 žilo sai lidnan statusad. Vl 1998 Baškortostanan Nevondkund heiti sauvondan kel'dod, no eile valdkundan planoiš jätkata sauvomišt vhesai 2035. «Rosatom:an» radnikad holitadas AES:an sauvusid tähäsai. Vl 2021 tazovaldkundan šingotesen korporacii tariči sauda terasen valamižtegint stancijan sijas.

Agidel' šingotase savičun tegimel i «Bašspirt»-kompanijan tehmižel.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Vaugedjogen (Agidel'-jogen) oiktal randal koumekümnes kilometras sen ühthejoksmusespäi Kamanke, 80 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Ufahasai om 180 km suvipäivnouzmha orhal vai 220 km avtotedme. Lähembaine lidn om Neftekamsk 30 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 37 km avtotedme.

## Tobmuz
Agidel' om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks. Krasnokaman rajon ümbärdab lidnan territorijad. Lidnümbrik röunatab Tatarstananke suvipäivlaskmas.

Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen nevondkundan ezimez'.

## Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 16 370 ristitud, vn 2021 — 14 219 ristitud. Kaik 15 281 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 18,7..20 tuh. eläjid vll 1996−2009 (20 tuh. rist. vl 1998).

Rahvahad (enamba 1 % vl 2010, ozutadud rahvahudenke): totarlaižed — 53,6 %, baškiralaižed — 22,2 %, venälaižed — 16,2 %, marilaižed — 4,3 %, udmurtalaižed — 1,5 %, toižed rahvahad — 2,2 %.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): totarlaižed — 45,7 %, baškiralaižed — 27,6 %, venälaižed — 19,7 %, marilaižed — 3,5 %, udmurtalaižed — 1,0 %, čuvašalaižed — 0,5 %, toižed rahvahad — 1,2 %, rahvahuden ozutandata — 0,8 %. Kodikeliden järgenduz läz ühtejitte rahvahuziden järgendusenke.

Islaman «Nur»-mečet' om avaitud vl 2003. Ortodoksižen hristanuskondan ph. Spiridon Trimifuntalaižen jumalanpert' om väges vspäi 1999.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, kaks' keskškolad (nomer 1 i 2), gimnazii, čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton sportškol Radik Urazbahtinan nimed. Ufan poltusiž-energetižen kolledžan filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Дом Штехеров.jpg|Šteheroiden pert' (2023. voz' vai sen aigemba)
Волны Агидели-2019 9.png|Tazovaldkundan 10. «Volni Agideli»-festival' (2019, *Adigelin aldod*)
BaskirskaJE.png|Baškiran AES:an jättud kesketi sauvomine vl 2012
Герб Агидели (1995).gif|Edeline lidnanznam (oli vspäi 1995)
Улица агидель.JPG|Irdan kaks'kel'ne znam (2005)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnümbrikon tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''agidel.bashkortostan.ru'').
Baimak

**Baimak** (, ) om Venäman lidn da lidnankund Baškortostanan Tazovaldkundan suvipäivnouzmas. Se om Baimakan rajonan administrativižeks keskuseks, mülüb rajonha vspäi 1994.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1748 kuti *Tanalikovo-Baimak*-külä, sen ümbrišt oli vas'ken kaivuzbazaks lähižen kahten vas'kentegimen täht. 19. voz'sadan keskes löutihe kuldad külänno, ristitud tuliba elämhä toižiš regionišpäi. Vl 1928 külä kändihe radnikžiloks. Žilo sai lidnan statusad nügüdläiženke nimenke vl 1938.

Baimakan tegimišton päsarakod oma mašiništonsauvomine (valamiž-mehanine tegim), sauvond, sömtegimišt.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Tanalik-jogen üläjoksmusen randal ( 225 km pitte, , Uralan oiged ližajogi) da Suvižen Uralan Irendik-mägisel'gan pautkil, 500 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Ufhasai om 285 km lodeheze orhal vai 430 km avtotedme. Lähembaine lidn om Sibai 34 km pohjoižpäivnouzmha avtotedme.

## Tobmuz

Baimak om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind om 138,78 km².

Edeline lidnan nevondkundan ezimez' om Gennadii Davidov (keväz'ku 2012 — viluku 2021).

## Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 17 710 ristitud, rajonan eläjiden koumandez, vn 2021 — 17 833 ristitud. Kaik 17 529 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 20..21 tuhad eläjid vozil 1944−1947. Vspäi 1989 kaik 16..18 tuhad ristituid elädas lidnas.

Rahvahad (enamba 1 % vl 2010): baškiralaižed — 71,6 %, venälaižed — 21,3 %, totarlaižed — 5,1 %, toižed rahvahad — 2,0 %.

Islaman pühäpert' om avaitud lidnas. Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma väges lidnas: Jumalanmaman tulendan Pühäpertihe jumalanpert' i koume časounäd (niišpäi kaks' kaumžomal).

Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, aluzškol (nomer 5), koume keskškolad (nomer 1, 2, 3), licei nomer 4, licei-internat, čomamahtoiden škol. Professionaližen opendusen aluzkundad: Uralantagaine agrotegimištoline kolledž (baziruiše Baimakas), Ufan poltusiž-energetižen kolledžan filial.

## Transport
Avtobusad, maršruttaksid da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas.

## Galerei

Baimak mosque.png|Islaman pühäpert' Baimak-lidnas, vn 2016 nägu
Church Baimak Bashkortostan.jpg|Jumalanmaman tulendan Pühäpertihe jumalanpert', vn 2013 nägu
ФОК Богатырь (Баймакский район).JPG|Fizkul'turine «Bogatir'»-tervehtamižkompleks (2014, *Vägimez*')


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''gpbaimak.ru'').
Belebei

**Belebei** (, bašk. i , ) om Venäman lidn da lidnankund Baškortostanan Tazovaldkundan päivlaskmas. Se om Belebein rajonan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud čuvašalaižil sirdmižen jäl'ghe, mainitase ezmäižen kerdan vl 1757 kuti *Belebejevo*-külä. Nimitihe kümnekilometrižen Belebeik-jogen mödhe (, Ik-jogen da Kaman bassein). Vspäi 1781 om olmas lidnan statusanke.

Belebein ižandusen päsarakod oma paloiden tehmine avtoiden täht (kaks' tegint), sauvondmaterialiden sarak (savič), sömtegimišt (maidkombinat, etilspirtan pästand).

## Geografijan andmused

Lidn seižub Suviuralan Bugul'man da Belebein ülüdel, 300 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Ufahasai om 138 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 195 km avtotedme. Lahembaine järed lidn om Oktäbr'skii 78 km avtotedme lodeheze.

Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +4,1 C°, heinkun +20,9 C°, vilukul i uhokul oleleb −11,4 da −11,2 C° keskmäral.

## Tobmuz
Belebei om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnan nevondkundan ezimez' om Rišat Nizajev vn 2016 tal'vkuspäi.

## Eläjad
Vl 1959 lidnan eläjiden lugu oli 26 172 ristitud. Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 60 188 ristitud, rajonan koume ristitud videspäi, vn 2021 — 59 195 ristitud. Kaik 59 123 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 61 200 eläjad vl 2005.

Rahvahad (enamba 1 % vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 47,0 %, totarlaižed — 23,1 %, čuvašalaižed — 12,5 %, baškiralaižed — 12,5 %, ukrainalaižed — 1,7 %, mordvinalaižed — 1,0 %, toižed rahvahad — 2,2 %.

Mamankelen modhe (2010): venän kel' — 61,2 %, totaran kel' — 19,8 %, čuvašan kel' — 8,6 %, baškiran kel' — 8,3 %.

Religijan mödhe eläjad oma ortodoksižed hristanuskojad i islamanuskojad-sunnitad. Islaman pämečet' i istorine mečet' oma avaitud lidnas. Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Mikulai-čudonsädajan päjumalanpert' (om letud vll 1890−1897), Mikoi-arhangelan jumalanpert' i kaks' časounäd.

Kaik kümne keskškolad ratas lidnas. Specialižen kesk- da alaopendusen aluzkundad: Belebein mehanizacijan da elektrifikacijan kolledž, medicinine i gumanitariž-tehnine kolledžad, pedagogine škol. Samaran valdkundaližen tehnižen universitetan filial andab üläopendust.

## Transport
Avtobusad (nell' maršrutad) da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas.

«Samar — Uf»-raudtejono läbitab lidnad vspäi 1914, 1990-nziš vozišpäi *Belebei*-stancii om olmas jügustancijaks vaiše.

## Galerei

Центральная поликленика - panoramio.jpg|Poliklinik nomer 1, se-žo Belebein rajonan keskuzline läžundkodi (2008)
Белебей, Свято-Никольский собор.jpg|Mikulai-čudonsädajan päjumalanpert', vn 2012 nägu
BelZAN - panoramio.jpg|Belebein «Avtonormal'»-tegim (BelZAN) vl 2007
Белебеевский гуманитарно-технический колледж..jpg|Belebein gumanitariž-tehnine kolledž (2020)
House of Culture and Technical (Дом Культуры и Техники).jpg|Kul'turan i tehnikan keskuz vl 2007


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnankundan tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''belebey-gp.ru'').
Blagoveščensk (Baškortostan)

**Blagoveščensk** (, bašk. i ) om Venäman lidn da lidnankund Baškortostanan Tazovaldkundan keskuzpalan pohjoižes, Ufan pohjoine ezilidn. Se om Blagoveščenskan rajonan administrativine keskuz, mülüb sihe vspäi 2005.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud kuti *Blagoveščenskii zavod*-žilo (pagin. ) vas'kentegimenno vodel 1756. Kätihe radnikžiloks vl 1931. Žilo sai lidnan statusad nügüdläiženke nimenke vl 1941.

Blagoveščensk šingotase sauvondmaterialiden pästandal (armatur, raudbeton, lämuzizoläcii, asfal't), poliefiran kompleksal, pakuitesen pästandal (gofriruidud karton, plastikmülüd), Ufanverižel LEK:al (), laivankohendusen tegimel, «Tehnostandart»-edheotandal (boltad kingitimidenke).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan suvipäivlaskmaiženno röunanno, Vaugedjogen alajoksmusen oiktal randal (Kaman hurapol'ne bassein), 120 metrad keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl.

Matkad Ufan keskuzpalhasai om nell'kümne kaks' kilometrad suvhe orhal, tazovaldkundan pälidnan röunhasai om vähemb mi kümne kilometrad. Toine lähembaine lidn om Birsk 50 km lodeheze orhal vai 60 km avtol.

## Tobmuz
Blagoveščensk om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.

Edeline lidnan Administracijan pämez' om Rustam Badikšanov (, reduku 2012 — reduku 2019).

## Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 34 239 ristitud, rajonan ristitišton seičeme kümnendest, vn 2021 — 35 841 ristitud. Kaik 34 955 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 35 037 eläjad vl 2016 i om nügüd'.

Rahvahad (enamba 1 % vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 62,8 %, totarlaižed — 15,5 %, baškiralaižed — 14,0 %, marilaižed — 4,8 %, toižed rahvahad — 2,9 %.

Mamankelen mödhe (2010): venän kel' — 70,9 %, totaran kel' — 12,6 %, baškiran kel' — 10,6 %, marin kel' — 3,5 %.

Islaman «Tan Čulpan»-mečet' om saudud lidnas, mugažo «Nur-Muhammet»-pämečetin kund om registriruidud. Ortodoksižen hristanuskondan koume jumalanpertid oma letud lidnas, niiden kesken Jumalanmaman Blagoveššenjan vanh puine i uz' kivine (2014−2016) pühäpertid.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, kuz' keskškolad, gimnazii. Blagoveščenskan äiprofil'ne profkolledž i Baškiran arhitekturan, sauvondan da kommunaližen ižandusen kolledž (Blagoveščenskan filial) oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.

## Galerei

Blagoveshchensk (Bashkortostan) 01.jpg|Blagoveščenskan rajonan tobmuden sauvuz (2018)
Blagoveshchensk (Bashkortostan) 02.jpg|Lidnan kul'turkeskuz (2018)
Baz sky.jpg|Blagoveščenskan armaturantegim vl 2010 (istorine vas'kentegim)
381A8252 (2).jpg|Poliefiran kompleks vl 2022
Gospodskiy dom Dashkovih.jpg|Tegimen Daškovad-pidajiden usadib vl 2012


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden aluzkundoiden sait (''adminblagov.ru''). 
* Blagoveščenskan rajonan tobmuden sait (''blagoveshensk.bashkortostan.ru'').
Dürtüli

**Dürtüli** (, , ) om Venäman lidn da lidnankund Baškortostanan Tazovaldkundan lodehes. Se om Dürtülin rajonan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunkt mainitase vspäi 1786, nimi kändase «nell'pertine külä» baškiran kelespäi. 1957-ndel vodel ottaškanzihe kävutamižhe kivivoin lähišt Mančar-löudmižsijad. Kätihe Dürtülid lidnanvuiččeks žiloks vl 1964, se šingotaškanzi kivivoin samižen holitižkeskuseks. Žilo sai lidnan statusad vl 1989.

Kivivoin edheotand radab Dürtüliš tähäsai, holitab löudmižsijid koumen rajonan territorijal. Sauvondmaterialiden pästandan edheotandad (raudbetontegesed, savič), sured jogivaldmad da sömtegimišt (maidproduktoiden kombinat i lihakombinat) ratas lidnas mugažo.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Vaugedjogen alajoksmusen hural randal, 101 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Ufahasai om 108 km suvipäivnouzmha orhal vai 122 km «Volg»-avtotedme (M7, «Jarčalli — Uf»-pala). «Volg»-trass mäneb vides kilometras suvipäivlaskmha lidnaspäi. Lähembaine lidn om Birsk 45 km päivnouzmha avtotedme.

## Tobmuz
Pen' Argamak-külä (, 385 rist. vl 2017) mülüb lidnankundha Dürtülin ližaks.

Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline lidnan Administracijan pämez' om Šamil' Islamov (kül'mku 2012 — kül'mku 2016). Lidnan nevondkundan ezimez' om Ruslan Rahmatullin vn 2022 semendkuspäi. Edeližed nevondkundan ezimehed om Il'šat Mustafin (reduku 2020 — semendku 2022), Rinat Nasibullin (kül'mku 2016 — reduku 2020), Il'dus Nurtdinov (radoi vn 2016 kül'mkuhusai).

## Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 31 274 ristitud, lidnankundan — 31 725 ristitud, rajonan ristitišton pol', vn 2021 lidnan — 31 185 ristitud. Kaik 30 858 eläjad oli lidnas vl 2017. Vspäi 1996 eläjiden lugu om läz kaikenaigaine, 30..31 tuhad (31 665 rist. vl 2008).

Rahvahad (enamba 1 % vl 2010, ozutadud rahvahudenke): totarlaižed — 64,1 %, baškiralaižed — 23,2 %, venälaižed — 9,6 %, marilaižed — 1,6 %, toižed rahvahad — 1,5 %.

Mamankelen mödhe (2010): totaran kel' — 73,4 %, venän kel' — 12,9 %, baškiran kel' — 11,4 %, marin kel' — 1,4 %.

Islaman «Miras»-pämečet' om avaitud lidnas. Ortodoksižen hristanuskondan ph. Suren Vasilijan jumalanpert' om letud lidnas vll 2004−2019.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma kahesa nimitadud da nomeruidud päivkodid (nomer 3, 4, 6, 8..12), koume keskškolad (nomer 1, 4, 5), licei (nomer 2), kaks' gimnazijad (nomer 3 i baškiran Nazar Nadžmin nimed), muzikškol, lapsiden da norišton sportškol. Dürtülin äiprofil'ne kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''djurtjuli.ru''). 
* Lidnan i Dürtülin rajonan oficialine sait (''durtuli.bashkortostan.ru'').
Rammstein

**«Rammstein»** [Rammštain] om germanijalaine rokgrupp. Edestab muzikad indastrialmetal i Neue Deutsche Härte-stiliš saksan kelel päpaloin.

Gruppan aluz om pandud Berlinha vl 1994, mülükund om kaikenaigaine sil aigalpäi. Vodele 2018 grupp möi al'bomoiden 20 mln kopijoid.

## Mülükund
* Rihard Kruspe (*Richard Z. Kruspe*)
* Paul' Landers (*Paul H. Landers*)
* Till' Lindemann (*Till Lindemann*)
* Oliver Ridel' (*Oliver «Ollie» Riedel*)
* Kristof Šnaider (*Christoph «Doom» Schneider*)
* Kristian Lorenc (*Christian «Flake» Lorenz*)

## Diskografii
### Al'bomad
;Studižed al'bomad
* 1995 — *[[Herzeleid (al'bom)|Herzeleid]]* (Südäikeran mokičendad)
* 1997 — *[[Sehnsucht (al'bom)|Sehnsucht]]* (Tusk)
* 2001 — *[[Mutter (al'bom)|Mutter]]* (Mam)
* 2004 — *[[Reise, Reise (al'bom)|Reise, Reise]]* (Libu ka anda)
* 2005 — *[[Rosenrot]]* (Rozaine)
* 2009 — *[[Liebe ist für alle da (al'bom)|Liebe ist für alle da]]* (Armastuz kaikiden täht)
* 2019 — *[[Rammstein (al'bom)|Rammstein]]*
* 2022 — *Zeit* (Aig)

;Koncertal'bomad (DVD)
* 1998 — *[[Live aus Berlin]]* (Eläbalaz Berlinaspäi)
* 2004 — *[[Lichtspielhaus]]* (Kinoteatr)
* 2006 — *[[Völkerball]]* (Plongaidajad)
* 2012 — *Videos 1995−2012* (Videod 1995−2012)
* 2015 — *Rammstein in Amerika* (Rammstein Amerikas)
* 2017 — *Rammstein: Paris* (Rammstein: Pariž)

;Kogodused
* 2011 — *[[Made In Germany 1995−2011]]* (Om tehtud Saksanmas 1995−2011)
* 2015 — *XXI* (*vinilplatoiden komplekt*)

### Turned
* Herzeleid Tur — 1994–1996
* Sehnsucht Tur — 1997–2000
* Mutter Tur — 2001–2002
* Reise, Reise Tur — 2004–2005
* Liebe ist für alle da Tur — 2009–2011
* Made In Germany 1995−2011 Tur — 2011–2012

## Homaičendad


## Irdkosketused
* «Rammstein»-gruppan oficialine sait (''rammstein.de'').   
* Venäman sait «Rammstein»-gruppas (''rammstein.ru''). (venäkelel)
* «Rammstein»-gruppan venämalaine fan-sait (''rammsteinfan.ru''). (venäkelel)
Meleuz

**Meleuz** (, , ) om Venäman lidn da lidnankund Baškortostanan Tazovaldkundan suves. Se om Meleuzan rajonan administrativine keskuz da pala.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud torguindkülähä Orenburgan traktal 18. voz'sadan kahtendes poles, nimitihe jogen mödhe. Saudihe kuivatud maidon tegint da kätihe radnikžiloks vl 1939. Radnikžilo sai lidnan statusad vl 1958. Šingotaškanzihe teravas vspäi 1973 järedan himižen tegimen sauvondan tagut.

Meleuzan ižandusen päsarakod oma himine (mineraližiden heretusiden tegim), sauvondmaterialiden (raudbeton, pumaterialad, lämuzizoläcii) i sömtegimišt (maidkonservad, sahar, surmiden pakuitez), mugažo gazan da kivivoin kompanijoiden objektoiden sauvondedheotand baziruiše lidnas.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Vaugedjogen hural randal tobjimalaz, 170 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Pened Meleuz- i Karan-joged lanktas Vaugedjogehe huralpäi.

Matkad Ufahasai om 195 km pohjoižhe orhal vai 210 km avtotedme. Lähembaine lidn om Kumertau kahesatoštkümnes kilometras suvhe. *Meleuz*-raudtestancii radab «Uf — Orenburg»-jonol vspäi 1951.

## Tobmuz
Meleuz om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.

Edeline lidnan Administracijan pämez' om Fanil' Iskužin (2006 — kül'mku 2020).

## Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 61 390 ristitud, rajonan seičeme kümnendest, vn 2021 — 56 505 ristitud. Kaik 58 536 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 60..62 tuhad eläjid vozil 1996−2014 (62 949 rist. vl 2002).

Rahvahad (enamba 1 % vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 47,9 %, baškiralaižed — 29,1 %, totarlaižed — 15,8 %, čuvašalaižed — 3,8 %, ukrainalaižed — 1,3 %, toižed rahvahad — 2,1 %.

Islaman pämečet' om saudud vl 1907. Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Kazanin jumalaižen jumalanpert' om letud vll 1990−1994.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad. Professionaližen opendusen aluzkundad oma kaks' profškolad (nomer 137 kolonijanno i nomer 139), Meleuzan industrialine i äiprofil'ne professionaline kolledžad, Ufan politehnižen tehnikuman filial.

## Galerei

Здание Администрации города.jpg|Lidnan administracijan sauvuz (2017)
Соборная мечеть Мелеуз.jpg|Meleuzan pämečet', vn 2013 nägu
MeleuxHram2013.jpg|Jumalanmaman Kazanin jumalaižen jumalanpert', vn 2013 nägu
Памятник работникам сельского хозяйства и труженикам тыла.jpg|Muštnik maižandusen i sodan tagaman radnikoile vl 2018
Башкирская гимназия-интернат №9 им. Кинзи Арсланова в г. Мелеуз.jpg|Baškiran gimnazii-internat nomer 9 Kinzi Arslanovan nimed (2015)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''meleuzadm.ru''). 
* Lidnan i Meleuzan rajonan oficialine sait (''meleuz.bashkortostan.ru'').
Janaul

**Janaul** (,  «uz' külä», ) om Venäman lidn da lidnankund Baškortostanan Tazovaldkundan lodehes. Se om Janaulan rajonan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud *Janaul*-raudtestancijaks «Kazan' — Jekaterinburg»-raudtekeskustan sauvomižen aigan vl 1914. Nimitihe lähižen külän mödhe (mainitase vspäi 1750). Vl 1991 žilo sai lidnan statusad.

Janaulan pätehmižed oma kivivoin da gazan «Arlanneft'»-samižohjanduz, maidtegim i heitmatomiden sauvusenkonoriden tegim. Villänpurnud i tipografii oma mugažo.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Bui-jogen (,  *быуа*-sanaspäi «padosein», Kaman hura ližajogi) randpolel, 100 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Pen' 22-kilometrine Janaul-jogi i Buin mödvedhe pen' 27-kilometrine Šudek-jogi () lanktas sihe ani pohjoižhe lidnaspäi.

Matkad Permin randan röunhasai om kuz' kilometrad pohjoižpäivnouzmha, Ufahasai — 183 km suvhe orhal vai 210 km avtotedme. Lähembaine lidn om Neftekamsk 47 km suvipäivlaskmha avtotedme.

## Tobmuz
Janaul om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline lidnan pämez' om Ilsur Bagauv, radoi vn 2016 kül'mkuhusai. Lidnan Nevondkundan ezimez' om Ruslan Jusupov vn 2023 tal'vkuspäi. Edeližed Nevondkundan ezimehed oma Svetlana Muhametšina (sulaku 2022 — kül'mku 2023), Farit Harisov (*Фарит Харисов*, uhoku 2019 — sulaku 2022), Roman Sahratov (tal'vku 2016 — uhoku 2019).

## Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 26 924 ristitud, rajonan viž ühesandest, vn 2021 — 25 908 ristitud. Kaik 25 747 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 29 300 eläjad vl 2001.

Rahvahad (enamba 1 % vl 2010, ozutadud rahvahudenke): baškiralaižed — 39,4 %, totarlaižed — 29,9 %, venälaižed — 16,5 %, udmurtalaižed — 9,0 %, marilaižed — 3,9 %, toižed rahvahad — 1,3 %.

Mamankelen mödhe (2010): totaran kel' — 45,5 %, venän kel' — 21,7 %, baškiran kel' — 20,9 %, udmurtan kel' — 7,9 %, marin kel' — 3,4 %.

Islaman Iman-päpühäpert' om avaitud lidnas. Ortodoksižen hristanuskondan Iverijan Jumalanmaman jumalaižen jumalanpert' om letud vl 1993.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma kahesa päivkodid (nomer 6..10, 14..16), gimnazii, licei, koume keskškolad (nomer 1, 4 i R.G. Garejevan nimed), pioneroiden da školnikoiden pert', čomamahtoiden škol, noriden tehnikanradajiden stancii, *Junost' *-sportškol («Nor'aig»). Ufan politehnižen tehnikuman Janaulan filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Transport
Avtobusad da ezilidnelektrojonused ühtenzoittas lidnad lähižidenke järedoidenke lidnoidenke.

## Galerei

YanaulRailwayStation (2).jpg|Puruvedim muštnikaks vl 2018
ЦРБ г. Янаул.jpg|Janaulan rajonan keskuzline läžundkodi (2011)
YanaulRailwayStation (4).jpg|*Janaul*-päraudtestancijan sauvuz vl 2018


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden aluzkundoiden sait (''yanaul-adm.ru''). 
* Lidnan i Janaulan rajonan oficialine sait (''yanaul.bashkortostan.ru'').
Sibai

**Sibai** (bašk. i , ) om Venäman lidn da lidnümbrik Baškortostanan Tazovaldkundan suvipäivnouzmas.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1913 tedoidamha raudkivendon löudmižsijad. Vl 1938 avaitihe vas'ken da cinkan löudmižsijad Sibain ümbrištos, kätihe küläd radnikžiloks. Vn 1955 21. päiväspäi kül'mkud Sibai om lidnan statusanke, alištub tazovaldkundan tobmudele oikti.

Sibai šingotase Učalin küllästamižfabrikan filialal, kaivuziden tehmižen edheotandal, kaivuzmašiništon paloiden pästandal, mecan ümbriradmižel i leibän pästandal. Lidnan kar'jer om pol'kilometrad süvütte. Uralantagaine LEK (17,4 MVt) radab londuseližel gazal vspäi 2004.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Suviuralan päivnouzmaižil pautkil, Ural-jogen oiktal randpolel, 360 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Čeläbinskan agjan röunhasai om nell' kilometrad päivnouzmha, Ural-jogehesai — kümne kilometrad päivnouzmha, Ufahasai om 285 km lodeheze orhal vai 425 km avtotedme. Lähembaine järed lidn om Magnitogorsk (Čeläbinskan agj) 80 km pohjoižhe orhal vai sada kilometrad avtotedme.

## Tobmuz
Sibain lidnümbrik om ümbärtud Baimakan rajonan territorijal kaikiš polišpäi. Tujaläs-žilo (1013 rist. vl 2017) mülüb lidnümbrikho Sibain ližaks. Lidnümbrikon pind — 157,4 km².

Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'.

## Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 62 763 ristitud, lidnümbrikon — 63 838 ristitud, vn 2021 lidnan — 56 514 ristitud. Kaik 61 054 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 67 224 eläjad vl 2009.

Rahvahad (enamba 1 % vl 2010, ozutadud rahvahudenke): baškiralaižed — 53,0 %, venälaižed — 35,6 %, totarlaižed — 8,3 %, toižed rahvahad — 3,1 %.

Islaman «At-Takva»-pämečet' i medrese senno oma avaitud lidnas, kaks' tošt pühäpertid om lähižiš žiloiš. Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman «Ilo da tüništuz»-jumalaižen pühäpert' om saudud.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma 12 päivkodid, keskškolad. Professionaližen opendusen aluzkundad oma Baškirijan valdkundaližen universitetan Sibain institut i viž Sibain kolledžad: äiprofil'ne professionaline, sauvondan da servisan, pedagogine, medicinine, čomamahtoiden.

## Galerei

Tchaikovsky Street (Sibay) - 3.jpg|«At-Takva»-pämečet', vn 2022 nägu
Sibay branch of Bashkir State University (2022) - 11.jpg|Baškirijan valdkundaližen universitetan Sibain institut (2022)
Сибайская государственная филармония.JPG|Sibain valdkundaline filarmonii (2014. voz' vai sen aigemba)
Ledoviy Dvorets Irandik.JPG|«Irandik»-jäpert'kulu (2014)
Станция Сибай.jpg|*Sibai*-päraudtestancijan sauvuz vl 2012


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnümbrikon tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''sibay.bashkortostan.ru''). 
* Lidnan Nevondkundan oficialine sait (''sovetsibay.ru'').
Tuimazi

**Tuimazi** (, bašk. i ) om Venäman lidn da lidnankund Baškortostanan Tazovaldkundan päivlaskmas. Se om Tuimazin rajonan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1912 raudtežiloks sauvomha da holitamha «Simbirsk — Uf»-raudted. Se sai lidnan statusad vl 1960.

Nevondkundaližes aigaspäi lidn om tegimišton järed keskuz: himine sarak (sijaližen kivivoingazan ümbriradmine substancijoihe), mašiništonsauvomine (kivivoin samižen i energetikan täht, betonmašiništ), sauvondmaterialiden pästand (torved, raudbetontegesed, savič, vahtbeton), pakuitesen tehmine (kartonkombinat i koume plastikpakuitesen edheotandad), meblin koume fabrikad, sömtegimišt (lihakombinat, konditerine fabrik).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Usen'-jogen hural randal tobjimalaz (, Ik-jogen oigedpol'ne bassein), 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Tatarstanan röunhasai om seičeme kilometrad lodeheze, Ufahasai — 145 km päivnouzmha orhal vai 175 km «Ural»-trassadme (M5). Lähembaine lidn om Oktäbr'skii kümnes kilometras suvipäivlaskmha.

Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +4,3 C°, kezakun-elokun +18,3..+20,9 C°, tal'vkun-uhokun −10,4..−11,2 C°. Ekstremumad oma −27 C° (viluku, uhoku) i +32 C° (heinku, eloku). Paneb sadegid 467 mm vodes, enamba kezakus-elokus (49..59 mm kus), oleleb niid vähemba kül'mkus-sulakus (23..34 mm kus).

## Tobmuz
Tuimazi om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Lidnan nevondkundan ezimez' om Florid Teregulov vn 2012 sulakuspäi.

## Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 66 836 ristitud, rajonan ristitišton pol'. Kaik 68 410 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 68 587 eläjad vl 2019.

Rahvahad (enamba 1 % vl 2010, ozutadud rahvahudenke): totarlaižed — 46,8 %, venälaižed — 25,2 %, baškiralaižed — 22,0 %, marilaižed — 2,1 %, čuvašalaižed — 1,7 %, toižed rahvahad — 2,2 %.

Mamankelen modhe (2010): totaran kel' — 50,2 %, venän kel' — 36,5 %, baškiran kel' — 8,8 %, marin kel' — 1,5 %, čuvašan kel' — 1,0 %.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, ühesa keskškolad (nomer 1..9), gimnazii, lapsiden da norišton sädamižen pert', muzikškol, čomamahtoine škol, kaks' sportškolad. Tuimazin pedagogine, medicinine, industrialine i valdkundaline juridine kolledžad oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.

## Galerei

Кинокомплекс "Спутник".jpg|«Sputnik»-kinokompleks (2019, *Kaimdai*)
ТуймазыМечеть.jpg|«Al'-Fatiha»-mečet', vn 2014 nägu
Туймазинский государственный татарский драматический театр.jpg|Tuimazin valdkundaline tataran dramteatr (2019)
УСЛК Туймазы-Арена им. С.Н.Гимаева.jpg|Universaline «Tuimazi-arena»-sportkompleks (2019)
2ТЭ10М-2124, Russia, Bashkortostan, Tuymazy station (Trainpix 166616).jpg|*Tuimazi*-raudtestancijan ted vl 2016


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Tuimazi-lidnan tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''gp-tmz.ru''). 
* Lidnan istorijan lehtpol' Tuimazin rajonan oficialižel ''tuimazy.bashkortostan.ru''-saital.
Burätijan Tazovaldkundan lidnad

Kaik om kuz' lidnad (, ) i 12 lidnanvuittušt žilod (ven. *посёлок городского типа*) **[[Burätijan Tazovaldkund]]as**.

Tazovaldkundan lidnalaižiden pala oli 61,5% vl 1989.

## Lidnad

 lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.

## Enččed lidnad
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad, nügüd' žilod:
* Barguzin (oli lidnaks vll 1783−1927, )
* Selenginsk (Selengan rajon) (1684−1906)

## Homaičendad
Gusinoozörsk

**Gusinoozörsk** (, ) om Venäman lidn da lidnankund Burätijan Tazovaldkundan päivlaskmas. Se om Selengan rajonan administrativine keskuz, mülüb rajonha vspäi 1998.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1939 *Šahtid*-radnikžiloks () samha kivihil't. Vspäi 1953 om lidnan statusanke da nügüdläiženke nimenke, nimitadud järven mödhe burätan kelespäi. Vspäi 2000 järedad avol'jaižed löudmižsijad seištas muite pahan kivihilen tagut, vaiše pened kaivuded oma rados.

Gusinoozörsk šingotase kahtel penel hil'kar'jeral, Gusinoozörskan GRES:al, sauvondmaterialiden pästandal (mecan ümbriradmine), sömtegimištol.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase katl'uses, Hanh'järven pohjoižpäivnouzmaižel randal. Matkad Ulan Udehesai om 110 km pohjoižpäivnouzmha federaližedme A340-avtotedme vai «Ulanbatar — Ulan Ude»-raudtedme. Raudtestancijan nimi om Zagustai (, ), sijadase kudes kilometras lodeheze lidnan keskusespäi. Lähembaižed lidnad oma Babuškin 66 km lodeheze orhal vai 273 km avtotedme i Ulan Ude.

Klimat om terav kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om −0,7 C°, kezakun-elokun +16..+19 C°, tal'vkun-uhokun −19..−22 C°. Paneb sadegid 386 mm vodes, enamba kezakus-sügüz'kus (54..94 mm kus), vähemba vilukus-keväz'kus (6..8 mm kus).

Kaik kaks' pen't žilod mülüdas lidnankundha lidnan ližaks: Zagustai-žilo raudtestancijanno i Jarventagaine-žilo (, enzne sodalidnut).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 23 588 ristitud, lidnankundan — 24 582 ristitud, rajonan nell' seičemendest. Vl 2017 kaik 23 280 ristitud elihe lidnas i 24 564 ristitud kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 32 800 eläjad vl 1997.

Buddizman kaks' dacanad oma, niiden jumalankodi i pühäpert' oma avaitud. Ortodoksižen hristanuskondan ph. Jurgii-vägestusenkandajan jumalanpert' om letud vl 1995, Jumalanmaman Kazanin jumalaižen pühäpert' om sauvomas vspäi 2005.

Gusinoozörskan energetine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Гусиноозёрск. Администрация Селенгинского района.JPG|Selengan rajonan administracijan sauvuz (2015)
Гусиноозёрск. Буддийский храм - дуган.jpg|Buddizman pühäpert' (dugan) — Tamčin dacanan palakund, vn 2013 nägu
Гусиноозёрск. Республика Бурятия. Храм в честь вмч. Георгия Победоносца.jpg|Ph. Jurgii Vägestusenkandajan jumalanpert', vn 2016 nägu
2014-03-31 13-12-31Гусиноозёрск.JPG|Gusinoozörskan GRES vl 2014
Гусиноозёрск. Железнодорожная улица. ЦРБ..jpg|Rajonan keskuzläžundkodi, sündutamižkodi i rajonan poliklinik jäl'geti Raudteirdal (2014)
Гусиноозёрск. ДК "Шахтёр"..JPG|«Šaht'or»-kul'turkeskuz (2013, *Kaivai*)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Gusinoozerskan lidnankundan oficialine sait (''admingus.gosuslugi.ru'').