open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Atirappilli

**Atirappilli** ( *Athirapilli*, ,  *Atirappiḷḷi veḷḷaccāṭṭaṁ*) om vezilanktend Indijan suvižes Keral-štatas.

Vezilanktendan piduz — 120 metrad, leveduz om sadha metrhasai, ühthine korktuz — 25 metrad, keskmäine vedhuz om 52 m³ sekundas. Sijadase Čalakudi-jogel 145 km pitte (Arabijan meren bassein). Nece om «segmentiruidud» vezilanktend, jagase nelläks kaskadaks.

Atirappilli saskendeb populärižust fil'mantegijoil i kesked turistoid, läz 7 millionad tulijoid vodes, enamba kaiked vihmsezonan (mussonan) aigan kezakus-sügüz'kus. Lähembaine lendimport radab Kočči-lidnas 55 km suvipäivlaskmha. Vezilanktendan tahond om džunglid, äi harvoid imetaiživatoid elädas niiš.

## Homaičendad
Palaruvi

**Palaruvi** ( «langenii maid») om indine toponim. Se voib znamoita:
* Palaruvi — vezilanktend Keral-štatas.
* Palaruvi — pen' külä da turisttaho vezilanktendanno.
Palaruvi (vezilanktend)

**Palaruvi** (, ,  *Pālaruvi veḷḷaccāṭṭaṁ*) om vezilanktend Indijan suvižes Keral-štatas, sen suvipäivnouzmas. Sijadase Kallad-jogen üläjoksmuses.

Ühthine korktuz — 91 metrad, nece om 32. Indijan vezilanktend korktusen mödhe. Üks'jäine kaskad om olmas, se om «hebonhänd»-toižendan.

Kätas nimitust malajalam-kelespäi kut «maidon valu».

## Homaičendad
Kallad (jogi)

**Kallad** (,  *Kallaṭajār*) om jogi Indijan suvižes Keral-štatas.

Nece om Kollam-ümbrikon üks' kahtes päjogespäi. Piduz om läz 121 kilometrad.

Jogel Palaruvi-vezilanktend om olmas. Manro-sar' sijadase jogensus. Jogi lankteb Aštamudi-järvhe.
Kabini

**Kabini** vai **Kabbani** (,  vai *Kabbani River*, , ) om jogi Indijan suves, Keral- da Karnatak-štatas.

Jokseb läz Sargur-lidnad. Jogel om Banasura Sagar-padosein 696 metrad pitte. Nagarhole-londuzpuišt om läz joged.
Vn 2014 Tal'volimpiadan lopmižed

Sportnikad voibištelihe 98 mötal'komplektad 7 sportansugus (15 disciplinad niiden südäimes).

**[[Tal'volimpiad-2014|Vn 2014 Tal'volimpiadan]] rezul'tat**:


Kiruhmägilaskmižen naižvoibuižen jäl'ghe oliba anttud kaks' kuldmötalid, sen sijas hobedašt mötalid ei anttihe.

Supergigantan mehenvoibuižen jäl'ghe oliba anttud kaks' bronzmötalid.

## Homaičendad

## Irdkosketused
* Vn 2014 Tal'volimpiadan mötal'lugustuz oficialižel saital (''sochi2014.com'').
Netravati

**Netravati** (, , tulu i ) om jogi Indijan suves, Karnatak-štatas.

Jogen piduz om 106 km. Sen joginišk sijadase Päivlaskmaižiden Gatoiden pautkel. Lankteb Arabijan merhe Mangalur-lidnan suves, štatan suvipäivlaskmaižes čogas. Raudtesild om saudud Netravatiš päliči Mangaluras.

Nece om populärine jogi kalatesen navedijoile, hot' Netravatin ekologine situacii om paha nügüdläižen aigan. Maižanduzrajon om jogen randoil.

## Homaičendad
Karusel' (serial, Brazilii, 2012)

**«Karusel'»** () om braziline TV-serial lapsiden täht. Original om portugalijan kelel. Nece om meksikaižen «Karusel'»-lapsenserialan rimeik.

Kaik om 310 epizodad serialas (260 — rahvahidenkeskeižes versijas). Fil'mzihe San Paulu-lidnas. Üks' epizod om 60 minutad hätkte. Serial läksi ekranoile ezmäižen kerdan Brazilijan SBT-telekanalal vlpäi 2012 (21. semendku) vhesai 2013 (26. heinku). Vodele 2017 ozutihe enamba mi 80 valdkundas.

## Rolid
### Pärolid
* *Helena Fernandes-emänd* — Rozana Mul'joland
* *Maria Žoakina Medsen-neičukaine* — Larissa Manoela
* *Kirilo Rivjera-prihaine* — Žean Paulo Kampos
* *Valeria Ferreira-neičukaine* — Maisa Sil'va

### Lapsed
* *Žaime Palillo* — Ničolas Torres
* *Paulo Guerra* — Lukas Santos
* *Margarida Garcia* — Ester Markos
* *Davi Rabinovič* — Gil'jermi Seta
* *Žorže Kaval'jeri* — Leo Bel'monte
* *Marselina Guerra* — Ana Vitoria Zimmermann
* *Laura Gianolli* — Aiša Benelli
* *Mario Ajala* — Gustavo Danelus
* *Alisia Gusman* — Fernanda Konson
* *Kiani Porfirio* — Klementina Soares
* *Adriano Ramos* — Konstantino Atanassopulos
* *Kokimoto Mišima* — Mateus Ueta
* *Karmen Karril'jo* — Stefani Vaz
* *Daniel' Zapata* — Tomas Kosta
* *Bibi Smit* — Viktoria Diniz
* *Nina* — Bruna Karval'jo
* *Marisa* — Žulija Rodriges
* *Abelardo Krus* — Enrike Filgeiras
* *Tom* — Žoao Lukas Takaki

### Täuz'kaznuded
* *Susana Bustamante-emänd* — Livia Andrade
* *Rene-ižand* — Gustavo Vabner
* *Olivija Veidar* — Noemi Gerbelli
* *Paula Riv'jera* — Adriana Alves
* *Hose Riv'jera* — Marcelo Batista

### Kameo
* *Amendoim* — Džeimi Kempbell Boues
* *Kotoko* — Sem Kleflin
* *Biriba* — Maurisiu Murai

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Serialan lehtpoled SBT-telekanalan saital (''sbt.com.br'').
Japonine kanang

**«Japonine [[kanang]]»** () om braziline TV-serial dram-žanras. Original om portugalijan kelel.

Kaik om 208 epizodad serialas. Serial läksi ekranoile ezmäižen kerdan Brazilijan «Rede Manchete»-telekanalal vlpäi 1989 vhesai 1990.

## Rolid
### Pärolid
* *Dora* — Kristiane Torloni
* *Aleks Ferreira* — Raul' Gazolla
* *Danilo* — Džuzeppe Oristanjo
* *Lizete* — Elaine Kristina

### Täuz'kaznuded
* *Orestes* — Karlos Eduardo Dolabella
* *Leticija Vianna* — Tonia Karrero
* *Noronja* — Klaudio Marzo
* *Siko Viana* — Karlos Alberto
* *Saul* — Seržio Viotti
* *Alzira* — Ana Beatriz Nogueira
* *Eduarda* — Daniela Perez
* *Hanna* — Kristiana Oliveira 
* *Madalena* — Via Negromonte
* *Daisi* — Lusia Alves
* *Afonso Karval'jo* — Sesar Fil'jo 
* *Saraiva* — Everton de Kastro 
* *Enrike* — Paulo Kastelli
* *Sil'via* — Žulija Lemmertz
* *Žorže* — Rui Rezende
* *Olegario* — Šiko Dias
* *Eva* — Rita Nimituz
* *Zaza* — Tamara Tašman
* *Dudu* — Buza Ferraz
* *Žulijo* — Tarsisio Fil'jo
* *Dona Zulmira* — Jara Lins
* *Ritinija* — Solange Kouto

### Mugažo
* *Vado* — Ernesto Piccolo
* *Bira* — Antonio Pitanga
* *Žuka* — Harol'do Kosta
* *Talita* — Ticiane Pin'jeiro
* *Karmem Miranda* — Stella Miranda
* *Vicente Selestino* — Ivan de Almeida
* *Klotilde* — Karen Acioli
* *Suelli* — Elisa Lucinda
* *Torkuato* — Maurisiu do Valle
* *Isaura* — Maria Alves
* *Sin'jo* — Paulo Barbosa
* *Ataliba* — Sandro Solviat
* *Džosepine* — Rozamaria Murtinijo
* *Epilogo Fonseka* — Rubens Korreia
* *Kaveirinija* — Nelson Šavier
* *Lulu Kelli* — Zeze Motta
* *Ligia Prestes* — Bete Koel'jo
* *Teodoro* — Seržio Britto
* *Jošua* — Vicente Barsellos
* *Amalija* — Adriana Figeiredo
* *Brigida* — Maria Sil'via
* *Berger Evešt* — Markos Vainberg
* *Elisa* — Betti Ertal
* *Ol'ga Benario* — Betina Vianni
* *Luiz Karlos Prestes* — Kassiano Rikardo
* *Madame Sata* — Žorže Lafond
* *Žuarez-kapitain* — Paulo Gorgul'jo
* *Eduardo-kapitain* — Paulo Reis
* *Bodoke* — Roberto Bomtempo
* *Doke* — Karlinijos de Žesus

### Kameo
* *Sesario Kampos Al'varenga* — Džonas Mello
* *Graciliano Ramos* — Ivan Setta
* *Plinio Salgado* — Breno Bonin
* *Francisko Alves* — Kaikue Ferreira
* *Mario Reis* — Fernando Eiras
* *Ari Barroso* — Sebastiao Lemos
* *Eneas Mašado* — Rikardo Blat
* *Renato-doktor* — Edvin Luisi
* *Natan Šavier* — Abrahao Farc
* *Aparicijo Torelli* — Markos Oliveira
* *Kampos La Paz-doktor* — Luiz Salem
* *Araci Kortes* — Marilia Barbosa
* *Odilia* — Enriette Morineau
* *Žoana* — Žuliana Martins
* *Frota-delegat* — Nildo Parente
* *Pai Alaba* — Antoniu Pompeo
* *Valdemar Noia Lukeki* — Sil'veirinija
* *Beijo Vargas* — Klemente Viskaino
* *Ernesto* — Harol'do de Oliveira
* *Sesar Ladeira* — Pratinija

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Serial ''imdb.com''-saital.
Satatadud südäikerad

**«Satatadud südäikerad»** () — om braziline TV-serial dram-žanras. Original om portugalijan kelel. Scenarijan tegii om Iris Abravanel'. Serialan prodüser — Del Rangel'. Nece om meksikaižen «Manitan»-lapsenserialan rimeik.

Kaik om 93 epizodad serialas. Fil'mzihe San Paulu-lidnas. Üks' epizod om 60 minutad hätkte. Serial läksi ekranoile ezmäižen kerdan Brazilijan SBT-telekanalal vlpäi 2012.

## Rolid
### Pärolid
* *Amanda Gonsalves Almeida Varela* — Patrisija Barros
* *Eduardo Sotelli* — Flavio Tolezani
* *Aline Almeida Varela* — Sintija Falabella
* *Vitor Almeida Varela* — Viktor Pekoraro

### Täuz'kaznuded
* *Kasilda Varela* — Silvia Pfeifer
* *Oliver* — Džonas Oliva
* *Glauco Lankastro* — Beto Naši
* *Viviane Roma* — Larissa Manoela
* *Théo* — Metturo
* *Tita* — Elizabet Hartmann
* *René* — Vinicius Henuns
* *Elio* — Blota Fil'jo
* *Vera Almeida Varela* — Žakiline Dalabona
* *Regina Batista* — Eda Hagajama
* *Lidia Garsez* — Eliana Ferraz
* *Breno Garsez* — Aiman Ammoud
* *Rodrigo Sotelli* — Paulo Zulu
* *Flavio* — Ronaldo Oliva
* *Gloria* — Isabeau Kristine
* *Eloisa Gonsalves* — Elaine Mikeli
* *Saulu* — Kako Nolasko
* *Olavo Almeida Varela* — Paulo Koronato

### Mugažo
* *Žanaina Korrea* — Livia Andrade
* *Loreta* — Iara Jamra
* *Kamila Reis* — Rita Batata
* *Eliseu* — Žunno Andrade
* *Luciano Alves* — Klaudio Andrade
* *Silvia Kastroneves* — Adriana Lessa
* *Luci Ferreira* — Lilijan Fernandes
* *Juri Kastroneves* — Sesar Negro
* *Bianca Jokojama* — Žakiline Sato

### Kameo
* *Diego Kastroneves* — Rikardo Homut
* *Augusto Garsez* — Bruno Autran
* *Sinira Reis* — Simone Zukato
* *Dante Vaskonselos* — Antonio Abužamra †
* *Ronaldo* — Marsello Goes

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Serialan lehtpoled SBT-telekanalan saital (''sbt.com.br''). 
* Serial ''imdb.com''-saital. 
* Serial ''kinopoisk.ru''-saital.
Lapsed (serial, Brazilii, 2013)

**«Lapsed»** () om braziline TV-serial muiloper-žanras. Original om portugalijan kelel. Nece om argentinan 
serial vodes 1995.

Kaik om 545 epizodad serialas (260 — rahvahidenkeskeižes versijas). Fil'mzihe San Paulu-lidnas. Üks' epizod om 60 minutad hätkte. Serial läksi ekranoile ezmäižen kerdan Brazilijan SBT-telekanalal vlpäi 2013 (26. heinku) vhesai 2015 (14. eloku).

## Rolid
### Pärolid
* *Milena Almeida Kampos* — Džovanna Grigio
* *Felipe Tavares* — Gabriel' Santana
* *Karolina Koreja Sil'va* — Manuela do Monte
* *Hose Rikardo Almeida Kampos Žunior* — Gil'jermi Bouri

### Lasped
* *Kristina Lima* — Sintija Krus
* *Laura-bonek* — Amanda Furtado
* *Daniela Esteves* — Karolina Čamberlain
* *Patrisija Tavares* — Žulija Olliver
* *Beatriz Gaspar* — Raissa Čaddad
* *Marian Alverte* — Žulija Gomes
* *Viviane Estevao* — Livia Injudes
* *Maria Souza Almeida Kampos* — Sopija Valverde
* *Tijago Moraes Nunes* — Pedro Enrike
* *Manuel' Karlos* — Kaik Pereira
* *Samuel* — Donato Verissimo
* *Rafael* — Filipe Kavalkante
* *Luciana Gaspar* — Giulija Garsija
* *Rubens* — Gui Vieira
* *Tatiane Estevao* — Gabriella Saraiva

### Täuz'kaznuded
* *Karmen Almeida Kampos* — Džovanna Gold
* *Armando Ferreira* — Žoao Gabriel' Vasconcellos
* *Valentina Pereira Simas* — Sandra Pera
* *Ernestina Alves Oliveira / Matilde* — Karla Fioroni
* *Francisko Santos Oliveira* — Žoao Akaiabe
* *Žeraldo Gaspar* — Felipe Folgosi

### Kameo
* *Žoao Pedro Ribeiro* — Rene Thristan
* *Domingos* — Alešandre Bittenkourt
* *Diego Kasteli* — Gabriel' Pereira

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Serialan lehtpoled SBT-telekanalan saital (''sbt.com.br'').
Nothing Stands In Our Way

**«Nothing Stands In Our Way»** (*Ni-mi ei libu meiden tel*) om «Lacuna Coil»-muzikgruppan ühtenz' pajo seičemendes «Broken Crown Halo»-studijanal'bomas (vn 2014 keväz'ku). Ühtennimine singl om pästtud sen-žo voden 7. päiväl uhokud promotiruimha al'bomad, se kändihe ezmäižeks koumespäi.

Pajon tekst om anglijan kelel.
Indijan štatad da territorijad

**Indijan regionad** — štatad da territorijad, ned oma valdkundan jagandan ezmäižeks tazopindaks. Territorijad (,  *kendriy sarkar*) oma pened surudel. Štatad (,  *prant*) erinedas keskneze lujas, ned alajagasoiš 732 ümbrikoks (). Vll 1951−1956 sätihe ut administrativišt jagandad, i sen jäl'ghe štatoiden sündundan process jätksi. Saudas štatoid eläjiden kodikelen mödhe.

Vspäi 2019 kaik om 36 regionad — **28 štatad da 8 nevondterritorijad [[Indii|Indijas]]**. Kaks' regionad oma kaikiš surembad administrativižed ühtnikad mail'mas ristitišton mödhe, ned oma Uttar Pradeš- i Maharaštr-štatad.

## Štatad
# Andhra Pradeš (pälidn — Haidarabad)
# Arunačal Pradeš (pälidn — Itanagar)
# Assam (pälidn — Dispur)
# Bihar (pälidn — Patn)
# Čhattisgarh (pälidn — Raipur)
# Džarkhand (pälidn — Ranči)
# Goa (pälidn — Panadži)
# Gudžarat (pälidn — Gandinagar)
# Har'jan (pälidn — Čandigarh *[nevondterritorii]*)
# Himačal Pradeš (pälidn — Šiml)
# Karnatak (pälidn — Bangalor)
# Keral (pälidn — Tiruvanantapuram)
# Madh'ja Pradeš (pälidn — Bhopal)
# Maharaštr (pälidn — Mumbai)
# Manipuri (pälidn — Imphal)
# Meghalai (pälidn — Šillong)
# Mizoram (pälidn — Aidžal)
# Nagalend (pälidn — Kohim)
# Odiš ''(vai Oriss)'' (pälidn — Bhubanešvar)
# Pendžab (pälidn — Čandigarh *[nevondterritorii]*)
# Päivlaskmaine Bengalii (pälidn — Kolkat ''(vai Kal'kutt)'')
# Radžasthan (pälidn — Džaipur)
# Sikkim (pälidn — Gangtok)
# Tamil Nadu (pälidn — Čennai)
# Telangan vai Telingan (pälidn — Haidarabad)
# Tripur (pälidn — Agartal)
# Uttar Pradeš (pälidn — Lakhnau)
# Uttarakhand (pälidn — Dehradun *[aigaks]*)

## Nevondterritorijad
# Andamanan da Nikobaran Sared (pälidn — Port Bler)
# Čandigarh-lidn (Har'jan- i Pendžab-štatoiden pälidnaks)
# Dadra da Nagar Haveli i Daman da Diu (pälidn — Daman)
# Deli-lidn (+ Uz' Deli) — *Nacionaline pälidnan ümbrik*
# Džammu da Kašmir (pälidnad — Džammu *(tal'vel)*, Srinagar *(kezal)*)
# Ladakh (pälidn — Leh)
# Lakšadvip (pälidn — Kavaratti)
# Pudučerri (pälidn — Pudučerri-lidn)

## Tobmuz
Indijan prezident paneb štatan gubernatorid radsijha videks vodeks. Kaik rahvaz valičeb regionaližiden parlamentiden alakodin () ühtnijoid videks vodeks, üläkodin () — kudeks vodeks, no üläkodin koumandez vajehtase kahtes vodes päliči.

Indijan ohjastusen komissarad vai administratorad ohjatas nevondterritorijoil. Om parlamentid vaiše severziš-se territorijoiš, federaline käskusišt om väges toižil territorijoil.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Indijan regioniden parlamentiden sait (''legislativebodiesinindia.nic.in'').
Brazilii-kolledž

**«Brazilii-kolledž»** () — om braziline TV-serial dramedi-žanras.

Original om portugalijan kelel. Kaik om 117 epizodad serialas. Fil'mzihe San Paulu-lidnas. Üks' epizod om 60 minutad hätkte. Serial läksi ekranoile ezmäižen kerdan Brazilijan SBT-telekanalal vlpäi 1996 (6. semendku — 20. sügüz'ku).

## Rolid
### Pärolid
* *Lancelotti-ižand* — Džuzeppe Oristanjo
* *Nair-emänd* — Maria Padil'ja
* *Žulija-emänd* — Patrisija de Sabrit
* *Manuel' Boi* — Taumaturgo Ferreira

### Täuz'kaznuded
* *Džon-ižand* — Norival' Rizzo
* *Žoze Mario* — Antonio Pedro
* *Alceuzinijo* — Alešandre Paternošt
* *Miss Daise* — Itala Nandi
* *Bruno Mattos* — Diego Ramiro
* *Vinicius* — Gustavo Haddad
* *Mirijan* — Žakeline Kordeiru
* *Fogueira* — Bruna Marcotti
* *Valentina* — Ana Kutner
* *Tereza* — Klaudia Lira
* *Maria Paula* — Angela Figueiredo
* *Virginija* — Valeska Prašedes
* *Šisa* — Lorena Nobel
* *Flavio* — Žandir Ferrari
* *Osvaldo* — Enri Pagnoselli
* *Mak* — Afonso Nigro

### Lapsed
* *Tininija* — Karla Diaz
* *Maria Žoao* — Žuliana Poletti
* *Antonia* — Paloma Bernardi
* *Guga* — Paulo Nigro
* *Kristiano* — Kaito Ribeiro
* *Paulinijo* — Rafael' Pongelupi
* *Fernanda* — Žunia Mašado Pereira
* *Aleš* — Emerson Muzelli
* *Luiza* — Andrea Dietrič
* *Kaio* — Arnaldo Barone

### Kameo
* *Edmo-emänd* — Edvin Luisi
* *Inasiu* — Žoze Ameriko Magnolli
* *Barreto* — Alberto Barukue
* *Rapael* — Murilu Troccoli
* *Maria Sesilija* — Paula Saniotto

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Serial ''imdb.com''-saital. 
* Serial ''kinopoisk.ru''-saital.
Bor (žilo)

**Bor** (, ) om lidnanvuitte žilo Leningradan agjan Tosnon rajonan lodehes. Se om Boran lidnankundan administrativižeks keskuseks.

## Istorii
19. voz'sadal koume Popovk-mizad () oliba žilon sijas, erižed pidajad oliba niil. Raudteplatform om Piter — Moskv-keskustal vspäi 1874 i nimitase *Popovk:aks* tähäsai. Kezaküläpertiden žilo mainitase nügüdläiženke nimenke vspäi 1917. Mülüb Tosnon rajonha vn 1930 heinkuspäi. Sai lidnanvuiččen žilon statusad vl 1935. Suren sodan aigan oli okkupiruidud territorijal (1. sügüz'ku 1941 — 31. tal'vku 1943).

Lidnanvuitte žilo šingotase Boran tegimištzonal 2,7 nellikkilometrad pindal. Sadas pudotadud sauvondmaterialid kar'jeral lidnankundan territorijal. Ühtennimine jändusiden poligon (73 ga) läz žilod konserviruiše vspäi 2014, jändusiden ümbriradmižen tegim radab senno.

## Geografijan andmused

Žilo sijadase lidnankundan keskuzpalan suves. Matkad žilospäi Tosnohosai om 30 km suvipäivnouzmha. Lähembaižed lidnad oma Kolpino (Piter) ani lodeheze i Nikol'skoje ani päivnouzmha lidnankundaspäi.

Kaik koume pen't küläd mülüdas lidnankundha žilon ližaks: Miškino (*Мишкино*, 39 rist. vl 2017), Porkuzi (1 rist. vl 2017), Feklistovo (16 rist. vl 2017). Lidnankundan pind — 76,17 km².

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe žilon eläjiden lugu oli 5 033 ristitud, kaiken Boran lidnankundan 5 079 ristitud, vl 2021 4 649 ristitud elihe žilos. Kaik 5 225 eläjad oli žilos vl 2017. Kaikiš suremb žilon ristitišt oli 12 136 eläjad vl 1939.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2010): venälaižed — 88,4 %, čiganalaižed — 2,5 %, ukrainalaižed — 1,3 %, totarlaižed — 0,9 %, vaugedvenälaižed — 0,9 %, tadžikalaižed — 0,6 %, armenijalaižed — 0,4 %, azerbaidžanlaižed — 0,4 %, korejalaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 2,0 %, rahvahuden ozutandata — 2,2 % (jäl'gmäižiden keskes 25,9 % mahttas pagišta venäkelel).

Erased igähižed rahvahad: suomalaižed — 6 rist. (0,12 %).

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Boran lidnankundan tobmuden sait (''krbor.ru'').
Uz' Deli

**Uz' Deli**, **Nju Deli** vai **N'ju Deli ** (, , , , ) om Indijan pälidn. Se om Deli-lidnan keskuzrajon.

## Istorii
Uden pälidnan aluz om pandud vn 1911 tal'vkus, sirtihe pälidnad Kal'kuttaspäi. Britanijalaine Edvin Lačens-arhitektor projektirui ut pälidnad, i projekt hibjastui vll 1918−1931. Uz' Deli om Indijan i Delin ohjastusiden sijaduz.

Mahtai kirjutamha anglijankel'ne radvägi vedab lidnha mail'man korporacijoid. Uz' Deli šingotase pälidnan holitišil, informacijan tehnologijoil, telekommunikacijoil, turizmal adivpertidenke, bankoil i massinformacijan sarakol. Radživ-Čouk (ende Konnot-Pleis) om Indijan kommercijan da rahaazjoiden keskusišpäi.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Džamn-jogen oiktal randpolel, tazosijal erasidenke kukhidenke, 216 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Voib olda varuližid manrehkaidusid (5,2 magnitudanke vl 2012, 5,4 vl 2015), matkad Gimalajhasai om vaiše 200 km pohjoižpäivnouzmha.

## Eläjad
Vl 2011 Uden Delin eläjiden lugu oli läz 295 tuhad ristituid 42,7 km² pindal. Läz 26,5 mln eläjid om lidnaglomeracijas vl 2016 (2. sija Mumbain jäl'ghe).

Oficialižed keled (lugemata anglijad da hindid) oma päivnouzmpandžabi, bengali i urdu.

## Transport
Avtobusad, ezilidnelektrojonused, taksid da avtorikšad oma kundaližeks transportaks lidnas. Vspäi 2002 metropoliten radab kaikes Deliš (8 jonod, 236 stancijad, 326 km raudted), sidä kesken Udes Deliš-ki.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Uden Delin Municipaližen Nevondkundan oficialine sait (''ndmc.gov.in'').
Lunkin Vitalii

**Vitalii Vladimirovič Lunkin** (,  — se-žo nikneim; sünd. 7. semendku 1971, Moskv, NSTÜ) om venämalaine professionaline pokervändai. Oti vägestust vn 2002 Mail'man rendzü-vändon e-mail-čempionatas.

Om Mail'man pokerserijan da Mail'man pokerturan ühtnijan. Hänel om kaks' Mail'man pokerserijan brasletad (2008, 2009). Vodele 2017 hänen ühthine samine oli läz $6,375,000. Vändai ühtni «European Poker Tour»-turnirha Barselonas (vn 2013 eloku-sügüz'ku) da oti vägestust. Radab Moskvas poker-vändon treneran.

## Homaičendad
Čaihavadoine

**Čaihavadoine** om pen' havadoine specialižes fil'trujas bumagaspäi, kudambas om rouhtud čailehtesid. Kävutase hotkan čaikeitandan  täht hulan veden abul, ühten kerdan päpaloin.

Mahtuz unotada čajud havadoižiš oli levitadud 20. voz'sadan zavodindaspäi, mainitase Jelena Molohovec-tegijan vn 1901 keitandkirjan receptas nomer 3495. Oli kävutadud avaros Ezmäižen mail'man sodan aigan. Nügüd'aigaine čaihavadoine om tehtud meles Drezdenan *Teekanne*-kompanijan Adol'f Rambol'd-inženeral, tuli torgusele vl 1929. Se-žo mez' om severziden-se mašinoiden pakuimha cajud melestegijan. Tehtud vl 1929 *Pompadour*-mašin pakui 35 havadošt minutas.

Om čaihavadoižiden toižendoid — järgeline (ühtenke kameranke), havadoine kahtenke kameranke, «piramidut»-havadoine, kehker norüdeta (Sures Britanijas, panese mall'aižen pohjale edel kehujad vet). Čai «piramiduziš» om patentuidud i möse vspäi 1996, edenihe melel, miše čai unotase paremba havadoižen enamban mülün tagut. Penen blödaižed oma kävutadud havadoižiden täht.

Päivlaskmmas čajun 70..90 procentad mödas havadoižiš. Venämas-žo keitandmahtuz čaihavadoižen abul oli populäritoi 21. voz'sadan zavodindas (oti torgusen 9 %), no vl 2015 ezišti järgelišt pudotadud čajud. Sil-žo aigal Moskvas pudotadud (havadoižiden kävutandata) čajun pala torgusel ližadase.

## Homaičendad
Räbovo (järv, Leningradan agj)

**Räbovo** ( vai *Радионихское*) om pen' Venäman järv Leningradan agjan päivnouzmas, sen Boksitogorskan rajonan pohjoižes.

Suvivepsän Arskaht'-külä sijadase pohjoižel järvenrandal.

Järven pind om 0,19 km², levitase 182 m ü.m.t. korktusel. Rand om 1,7 km pitte. Vezivalu läz 300 m pitte jokseb järven suvespäi Lid'-jogen üläpalaha (Volgan bassein), lankteb sihe oiktalpäi.

## Homaičendad
Tulčenik

**Tulčenik** om vepsän rahvahan sömän toižend. Se om saubaline pirg südäimenke bobišpäi (herneh, fasol' da m. e.).

## Kacu mugažo
* Hernehnik
* Hernehsuusin
* Luminik
Maim

**Maim** (ven.: *сущик*) om kuivatud päčiš pen' kala (tobjimalaz joršid, smolid, korehed vai pened ahvened). Kävutase vepsläižes da pohjoižvenälaižes keitandoiš.

Maimaspäi tehtas kalalem' dai maimkeitoz (lem' maimaspäi).
So

**So** om kuivman (vai landšaftan) taho ülänepsudenke, lujetud muiktusenmäranke da madalanke manvägenke. Son pindal om seižujad vai joksijad gruntvet, no kaikenaigašt veden šoidud pindal ei ole.

Soiš ei kadonu lophusai organine pindšoid om olmas, kudamb kändase turbhaks aigan jokstes. Son turbhan šoid om enamba mi 30 sm sankte. Ku penemb sidä, ka se om sodunu ma. Mülütadas soid gidrosferha.

## Soiden toižendoiden vepsän nimed
* *Kuhrikišt* — notked taho haudoiden äjudenke.
* *Nova, poze, vajutezso* — läbipäzmatoi so.
* *Rozmik, rozmegišt* — so rozmevedenke.
* *Rämik, rämegišt* — sonvuitte taho.
* *Samalso*.
* *Sohring* — sodunu tahond.
* *Somändik* — so pedajidenke.
* *Südäiso* — so kor'bes.
* *Šaim, sošähm, sosähming* — mectunu henošti so.
* *Tohloiso* — tazo so.
* *Turbazso*.

## Soho sidotud vepsän tärtused
* *Gar', kend, kendäk* — son röun.
* *Hihnaine, sokeskuz* — kaglaz soiden keskes.
* *Kuhr* — pen' haud sos, mecas.
* *Sil'mlähte* — vezikeskust sos.
* *Solätik* — mectunu pedajil soröun.
* *Südäikangaz* — kangaz son keskes.

## Galerei

Fail:Rhododendron-palustre.JPG|Ludeghein
Fail:Calla palustris2.jpg|Sovehk
Fail:GeraniumPalustre.jpg|Sogeran'
Fail:Blatouch bahení.JPG|Hač
Fail:Equisetum.palustre.jpg|Korteh


## Somarjad
* Bol
* Garbol
* Jonikaine
* Murašk
* Mustikaine

## Kacu mugažo
* Sobabuk
* Sohein
* Sokana
* Sokurg
* Sovehk

## Homaičendad
Hameleonad (serial)

**«Hameleonad»** () om meksikaine TV-serial muiloper-žanras. Original om ispanijan kelel.

Kaik om 135 epizodad serialas. Se om üks'sezonine, läksi ekranoile Meksikan Televisa-verkos, vlpäi 2009 vhesai 2010.

## Rolid
### Pärolid
* *Valentina Izaguirre* — Belinda
* *Sebastian Žaramillo* — Alfonso Herrera
* *Franciska Kampos de Ponce de Leon* — Edit Gonsales †
* *Augusto Ponce de Leon* — Gil'jermo Ponce de Leon

### Täuz'kaznuded
* *Solange Ponce de Leon Kampos* — Šerlin Gonsales
* *Ulises Moran Ramirez* — Pee Vee
* *Leonidas / Horasijo Garsija Montano* — Manuel Flako Ibanez
* *Sil'vana Saenz Arrojo* — Grettell Valdez
* *Žavier Savedra* — Roberto Blandon
* *Guadalupe Ramirez* — Ana Berta Espin
* *Armando Žaramillo* — Žoze Elias Moreno
* *Eusebio Kandido Portillo Gomez* — Luis Manuel' Avila
* *Prefecta Agata Menendez* — Karla Alvarez
* *Pedro Rekalde / Pedro Kantu* — Žoze Luis Rezendez 
* *Karmen Kastillo* — Mariana Avila
* *Magdalena Orozco* — Marisol Santakrus
* *Rikardo Kalderon* — Roberto Ballesteros
* *Irene Alatriste* — Flor Rubio
* *Patrisijo Kalderon* — Ferdinando Valensija
* *Federiko Dias Ballesteros* — Alberič Bormann
* *Mercedes Markes* — Karla Kardona
* *Lucio Barragan* — Erik Dias
* *Bruno Pintos Kastro* — Žuan Karlos Flores
* *Rocio Santoskoi* — Lucia Zeresero
* *Lorena Gonsales* — Marilus Bermudez
* *Betina Montenegro* — Mišelle Renaud

### Mugažo
* *Rolando Rincon* — Paul Stanlei
* *Kristina Ernandes Kampos* — Taide Rodriges
* *Sabrina* — Lilibet
* *Gerardo Zuniga* — Rikardo de Paskual
* *Konrado Tapia* — Erik Geča
* *Evanželina de Markes* — Anais
* *Žoze Ignasijo Markes* — Eduardo Kaseres
* *Florencija de Santoskoi* — Lusero Lander
* *Senor Santoskoi* — Arsenio Kampos
* *Vittorio Barragan* — Linan Eduardo
* *Senor Pintos* — Esteban Franko
* *Norma de Pintos* — Rene Varsi
* *Senora de Rinkon* — Amairani
* *Senora de Dias* — Monika Dossetti
* *Graciela* — Keta Lavat
* *Damian Montenegro* — Rafael' del Villar
* *Katalina de Savedra* — Džessika Salazar
* *Enrike Garsija Rivero* — Džesus More
* *Džonatan* — Džonatan Beserra
* *Edgar Markes* — Alejandro Korrea
* *Lucila Markes* — Evelin Zavala
* *Benito* — Anuar Eskalante

### Kameo
* *Vicente Villoro* — Žorge Alberto Bolanos
* *Gabriela* — Ginni Hoffman
* *Susana* — Lili Brillanti
* *Efrain Kastillo* — Rikardo Vera
* *Marcela de Kastillo* — Rosangela Balbo
* *Ramon Velaskez Bendia* — Teo Tapia
* *Periko* — Ramon Valdes
* *Pablo* — Ernesto Fašas
* *Manuela* — Marta Ortiz
* *Luiza Moran de Savedra* — Mikaela Ojeda

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Serial ''imdb.com''-saital.
Rod'k

**Rod'k** () om pen' vepsän külä Vologdan agjan Babajevon rajonan pohjoižes.

Eländpunkt mülüb Pazjaren küläkundha. Matkad Pazjarhesai (järv 223 m ü.m.t. tazopindanke) om kaks' kilometrad päivlaskmha, küläkundan Pazjar-keskushesai om 12 km suvhe orhal vai 19 km avtotedme, Babajevo-rajonkeskushesai — 120 kilometrad suvhe. Lähembaižed eländpunktad oma Jušag ühtes kilometras pohjoižhe i Grigorjevskai ani suvhe.

Vn 2002 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe Rod'kan eläjiden lugu oli nell' ristitud, kaik oliba etnižed vepsläižed.
Rand (külä)

**Rand** om neniden vepsläižiden küliden nimituz:

* Rand () — pen' külä Vologdan agjan Babajevon rajonan pohjoižpalas, sen Vepsän rahvahaližes küläkundas.
* Rand () — pen' külä Vologdan agjan Babajevon rajonan pohjoižes, sen Pazjaren küläkundas.

## Kacu mugažo
* Rand
Jogentagaine (Vologdan agj)

**Jogentagaine** () om pen' vepsän külä Vologdan agjan Babajevon rajonan pohjoižes.

Eländpunkt mülüb Pazjaren küläkundha. Külä sijadase küläkundan keskuzpalan päivnouzmas, Nožem-jogen hural randal, 198..220 m ü.m.t. korktusil. Matkad küläkundan Pazjar-keskushesai om 14 km suvhe orhal vai 22 km avtotedme, Babajevo-rajonkeskushesai — 123 kilometrad suvhe. Lähembaine eländpunkt om Jušag 1 km suvhe jogen vastrandpolel.

Vn 2002 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe küläs ei olend kaikenaigašt ristitištod.
Mezitort

**Mezitort** (vai **medovik**, ) om populärine Venämas desert.

Nece om äišoiduine biskvittort, kudamban recept om tetab venälaižes keitandas 18. voz'sadaspäi. Päingridientad — mezi, sagidud maid, pähkmed dai (opcionaližišti) paštikod.

## Slokostindan mahtuz
Segoitadas sulatud margarinad medenke, pandas kanamunad, hostäs saharanke, ližatas cedrad, jauhod i sodad. Pašttas koume koržad voitud formas. Vaumitadas krem munišpäi, argvoišpäi, sahartuhkaspäi i pekstud kandatesespäi. Voitas kremal koržiden keskes i tortan ülähäspäi.

## Homaičendad
Jušag

**Jušag** ( «rusked mägi») om Venäman pen' vepsän külä Vologdan agjan Babajevon rajonan pohjoižes. Eländpunkt mülüb Pazjaren küläkundha.

## Geografijan andmused
Külä sijadase Nožem-jogen oiktal randpolel (veden pind om 198 m ü.m.t.). Matkad Pazjarhesai (223 m ü.m.t.) om kaks' kilometrad päivlaskmha, küläkundan Pazjar-keskushesai om 12 km suvhe orhal vai 20 km avtotedme, Babajevo-rajonkeskushesai — 122 kilometrad suvhe.

Lähembaižed eländpunktad oma Rod'k, Grigorjevskai, Fenoil, Vas'kinad, Palatez, Rand-külä, Eremag ühtes..kahtes kilometras suvhe i suvipäivlaskmha, Jogentagaine üks' kilometr pohjoižhe Nožeman vastrandal.

## Eläjad
Vn 2002 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe Jušagen kaikenaigaižiden eläjiden lugu oli 47 ristitud (19 m., 28 n.), heišpäi 74 % oliba etnižed vepsläižed, i 26 % — venälaižed. Vodel 2010 kaik 24 ristitud eliba jo küläs.
Napoleon-tort (venälaine variant)

**[[Napoleon-tort]]** (sen kodima — Francii) tegihe populärižeks kaiked mal'madme.

**Sen venälaine variant** (ven.: *наполеон*) erineb originaližes receptaspäi. Tortan korktuz om läz kutnežo francijalaižes variantas-ki, no om enamb šoiduid. Hal'gašti kreptud pähkimiden pälpäi. Tobjimalaz (no ei kaikušti) paštase treugolkan nägus.

Recept sädi Venäman imperijan aigan, no kaikiš enamb leviganduz sai NSTÜ:s. Nügüdläižes nece om ühteks kaikiš populärižiš desertoišpäi Venämas.

## Kacu mugažo
* Napoleon-tort
* Kremuvk
Šugjärv

**Šugjärv** () om järv Leningradan agjan Tihvinan rajonas, mülüb Pašjogen hurapol'žhe basseinha.

Vezišt om kehker formal, om ümbärtud madalil kukhil. Järv' om läz 4 kilometrad pitte, keskmäine leveduz om 2 kilometrad. Pind — 5,9 km², sijadase 76,5 m ü.m.t. korktusel. Üläjogi lankteb Šugjärvhe, sišpäi lühüd Šugjogi lähteb.

Šugar'v-žilo om kaikiš suremb eländpunkt järven randoiš.

## Homaičendad
Kriman Avtonomine Tazovaldkund

**Krim** (, , ), vai **Kriman Avtonomine Tazovaldkund** (, ven.: *Автономная Республика Крым*, krim.-tat.: *Qırım Muhtar Cumhuriyeti / Къырым Мухтар Джумхуриети*), om ridasine region, kudamb om olmas Ukrainan suven südäimes.

Jäl'ges vn 2014. refendumad Krim (dai Sevastopol'-lidn mugažo) tuli Venäman mülükundha faktižešti kut **[[Kriman Tazovaldkund|Kriman Tazovaldkund]]**, no mail'man valdkundoiden enambuz otiba lujas negativižešti necidä pätandad, miše anttud rahvahidenkeskeižile sankcijoile Venämad vaste dai sidoiden Ukrainanke da NATO:n valdkundoidenke travindale.

Eläjiden lugu oli 1 967 119 ristitud vl 2013. Pind — 26 081 km².

## Homaičendad
Slabad (Vepsän rahvahaline küläkund)

**Slabad** () om pen' vepsän külä Vologdan agjan Babajevon rajonas. Mülüb Vepsän rahvahaližhe küläkundha.

Külä sijadase Pondalk-jogen lanktendanno Ivod-jogehe. Matkad Babajevo-rajonkeskushesai om läz 126 kilometrad.

Vn 2002 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe Slabadan eläjiden lugu oli 18 ristitud, i 17 heišpäi oliba etnižed vepsläižed, vn 2010 — kahesa ristitud.

Vn 2019 sügüz'kulpäi külän tobmin om Nadežda Pavlovna Mednikova.

## Homaičendad
Krim (znamoičendad)

**Krim** voib znamoita:
* **[[Krim (Venäman region)|Kriman Tazovaldkund]]** — ridasine region Venämas.
* **[[Krim (Ukrainan region)|Kriman Avtonomine Tazovaldkund]]** — ridasine region Ukrainas.
* Krim — ripmatoi valdkund palahiženke tundištusenke (2014).
* Krim — ridasine pol'sar', kudamb mülüb de jure Ukrainha, no de facto Venämha.
Krim (valdkund)

**Krim** (ven.: *Крым*, ukr.: *Крим*: krim.-tat.: *Къырым*) oli valdkund Evropas, Krim-pol'sariš.

Krim kut valdkund oli olmas vaiše časuiden par. Se oli enzne region Ukrainan suves, a sid' Krim tegihe Venäman udeks subjektaks (kc. Krim (Venäman region)).

Eläjiden lugu om 2 352 581 ristitud (2014). Pind om 26 945 km².

Kriman prezident oli Sergei Aksönov, a päministr oli Vladimir Konstantinov.
Totarlaižed (znamoičendad)

**Totarlaižed** voib znamoita nenid rahvahid:
* **[[Kazanin totarlaižed]]**
* **[[Sibirin totarlaižed]]**
** Sontagan totarlaižed
* Budžakan totarlaižed
* Romanijan (Dunain) totarlaižed
Prangatist

**Prangatist** () om vepsän külä Vologdan agjan Babajevon rajonas.

Eländpunkt sijadase järven päivnouzmaižel randal (, Šol-jogen bassein, 157 m ü.m.t.), mülüb Vepsän rahvahaližhe küläkundha. Matkad Belozerskan rajonhasai om 4 km päivnouzmha, küläkundan Timošino-keskushesai om 29 km suvhe-suvipäivlaskmha, Babajevo-rajonkeskushesai — 138 kilometrad suvhe. Lähembaižed eländpunktad oma Kaist i Sontaga 2 km suvipäivlaskmha, Markutan 6 km suvipäivnouzmha.

Vn 2002 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe Prangatiston eläjiden lugu oli 83 ristitud (39 m., 44 n.); 58% heišpäi oliba venälaižed, 31% — etnižed vepsläižed, 10% — toižed rahvahad.

Vn 2019 sügüz'kulpäi külän tobmin om Angelina Födorovna Gerasimova.

## Homaičendad
Hörmoja

**Hörmoja** (voimusižed variantad — **Hornoja**, **Gornoja**; , vhesai 2001 — *Горнручей*, vepsän kirjamil: *Gornii Ručei*, *Gornručei*) om eziauguižišti vepsän külä Vologdan agjan Vitegran rajonas. Mülüb Šuštan küläkundha.

Külä sijadase Vodlic-jogen randal (, Änižen bassein). Koume ojad lanktas jogehe külänno oiktalpäi: Učei, Čelmas i Hörm (ven. *Учейручей, Челмасручей, Горнручей*). Matkad küläkundan Šušt-keskushesai om 50 kilometrad. Keskust Vitegr-rajonkeskushesai — läz 67 kilometrad avtotedme.

Vodel 2002 Hörmojan eläjiden lugu oli 311 ristitud (166 m., 145 n.), heišpäi 97% oliba venälaižed.

## Homaičendad
Turzin

**Turzin** (mugažo — **Turžin**; ) om pen' vepsän külä Vologdan agjan Babajevon rajonas. Mülüb Vepsän rahvahaližhe küläkundha.

## Geografijan andmused
Matkad küläkundan administrativižhe Timošino-keskushesai om 41 km suvhe, Babajevo-rajonkeskushesai om läz 141 kilometrad suvhe. Lähembaižed eländpunktad oma Aksintant, Kundust, Rand, Surg.

## Eläjad
Vn 2002 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe Turzinan kaikenaigaižiden eläjiden lugu oli ühesa ristitud, heišpäi kahesa oliba etnižed vepsläižed, vn 2010 — viž ristitud.

Vn 2019 sügüz'kuspäi külän tobmin om Nadežda Pavlovna Mednikova.

## Homaičendad
Rand (Pazjaren küläkund)

**Rand** () om Venäman pen' vepsän külä Vologdan agjan Babajevon rajonan pohjoižes.

Eländpunkt mülüb Pazjaren küläkundha.

## Geografijan andmused
Külä sijadase küläkundan keskuzpalan päivnouzmas, järven päivnouzmaižel randal (). Matkad Pazjarhesai (järv 223 m ü.m.t. tazopindanke) om pol'tošt kilometrad päivlaskmha järvedme vai koume kilometrad randadme, küläkundan Pazjar-keskushesai om 12 km suvhe orhal vai 20 km avtotedme, Babajevo-rajonkeskushesai — 120 kilometrad suvhe.

Lähembaižed eländpunktad oma Palatez-külä ani pohjoižhe i Grigorjevskai-külä ühtes kilometras pohjoižpäivnouzmha.

## Eläjad
Vn 2002 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe Randan kaikenaigaižiden eläjiden lugu oli koume ristitud, kaik oliba etnižed vepsläižed. Vl 2010 ei olend registriruidud eläjid küläs.

## Homaičendad
Palatez (külä)

**Palatez** () om pen' vepsän külä Vologdan agjan Babajevon rajonan pohjoižes.

Eländpunkt mülüb Pazjaren küläkundha. Külä sijadase järven päivnouzmaižel randal (, 223 m ü.m.t.). Matkad küläkundan Pazjar-keskushesai om 12 km suvhe orhal vai 19 km avtotedme, Babajevo-rajonkeskushesai — 121 kilometrad suvhe. Lähembaižed eländpunktad oma Eremag ani pohjoižhe, Grigorjevskai 0,5 km päivnouzmha i Rand-külä ani suvhe.

Vn 2002 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe Palatesen eläjiden lugu oli 18 ristitud (9 m., 9 n.), 61% heišpäi oliba venälaižed, i 39% — etnižed vepsläižed. Ortodoksižen hristanuskondan vanh jumalanpert' om olmas küläs.
Kardank

**Kardank** () om pen' vepsän külä Venäman Vologdan agjan Vitegran rajonas. Mülüb Šuštan küläkundha.

## Geografijan andmused
Külä sijadase küläkundan i rajonan päivlaskmas, Üläorovašk-jogen hural randal ( 12 km pitte, Šuštan oiged ližajogi). Matkad küläkundan Šušt-keskushesai om seičeme kilometrad, Vitegr-rajonkeskushesai — 67 km avtotedme.

## Eläjad
Vaiše kaks' ristitud eliba Kardankas kaikenaigašti vl 2002. Vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe ei olend kaikenaigaižid eläjid küläs.

Ph. Jurgijan časoun' om saudud küläs, se pühäpert' om arhitekturmuštnikaks.

## Homaičendad
Gridino (Vepsän rahvahaline küläkund)

**Gridino** () om vepsän külä Vologdan agjan Babajevon rajonas. Mülüb Vepsän rahvahaližhe küläkundha.

## Geografijan andmused
Külä sijadase 160..170 m ü.m.t. korktusil.

Matkad küläkundan Timošino-keskushesai om kümne kilometrad päivlaskmha avtotedme, Babajevo-rajonkeskushesai om läz 100 kilometrad suvhe. Lähembaižed eländpunktad oma Labino i Vasino pol'kilometrad suvipäivnouzmha, Homankülä pol'tošt kilometrad i Mäguine kaks' kilometrad suvipäivlaskmha, Järvidenkeskez 12 km pohjoižpäivnouzmha orhal.

## Eläjad
Vn 2002 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe Gridinon kaikenaigaižiden eläjiden lugu oli koume ristitud, vn 2010 — ni üht ristitud (kaikenaigaižeta ristitištota).

Vn 2019 sügüz'kuspäi külän tobmin om Valentina Mihailovna Kužleva.

## Homaičendad
Vepsän rahkoid

Vepsläižed uskoba rahkoihe. Heiden mail'mannägendan mödhe om äi rahkoid, kut eläjiš olijoiš, mugažo elätomiš (ezmäižel kacegel) kaluiš-ki, ka eskai miččiš taht processiš (oz., lämoipalo).

Kodirahkoiden keskes erigoittas *ižandaižid*, *emägaižid* da heiden *poigid (lapsid)*.

Lahjad rahkoiden täht nimitadas gostincoikš.

## Erasiden vepsän rahkoiden nimikirjutez

## Homaičendad

## Irdkosketused
* Vepsläižiden el'gendused mifiš da religijas vepsia.ru saital.
Eremag

**Eremag** () om pen' vepsän külä Vologdan agjan Babajevon rajonan pohjoižes.

Eländpunkt mülüb Pazjaren küläkundha. Külä sijadase järven pohjoižpäivnouzmaižel randal (). Matkad Pazjarhesai (223 m ü.m.t.) om 1 km päivlaskmha i lodeheze, küläkundan Pazjar-keskushesai om 12 km suvhe orhal vai 22 km avtotedme, Babajevo-rajonkeskushesai — 123 kilometrad suvhe. Lähembaižed eländpunktad oma Palatez ani suvhe i Grigorjevskai 1 km suvipäivnouzmha.

Vn 2002 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe Eremagen eläjiden lugu oli 6 ristitud, kaik oliba etnižed vepsläižed.
Simanovo

**Simanovo** () om eziauguižišti vepsän külä Vologdan agjan Vitegran rajonan päivlaskmas, mülüb Šuštan küläkundha.

## Geografijan andmused
Külä sijadase Šušt-jogen hural randal. Matkad küläkundan Šušt-keskushesai om pol'kilometrad, Vitegr-rajonkeskushesai om 60 kilometrad päivnouzmha avtotedme.

## Eläjad
Vodel 2002 Simanovon eläjiden lugu oli 31 ristitud (15 m., 16 n.), heišpäi nell' ühesandest oliba etnižed vepsläižed, neceverzin-žo oliba venälaižed, a toižed, ezimeletaden, oliba suomalaižed.

## Homaičendad
Lukasižed uzištused

**«Lukasižed uzištused»** (; ) om amerikaižen satirižen *«The Onion News»*-kompanijan kinokomedii. Se parodiruib amerikaižen kundan tendencijoid.

Fil'm om kuvatadud vl 2003, om ezitadud vl 2008 kuti *[[direct-to-video]]* da om pästtud DVD-diskoihe kahtenke kelenke — anglijan kel' da venäkel'.

## Kinotarin
Norm Arčer, TV-uzištusiden vedai, sanub uzištusid, sil aigal kacujad kuludas händast. Nece süžetan pird mäneb ühten aigan uzištusiden süžetoidenke (Dana Dobbs da Kip Kendall-korrespondentad). Starinoittas arabižiš terroristoiš. Nene terroristad lugedas amerikašt televizijad amoraližikš da etimatomaks, no peitos lanktas hengidushe toračuišpäi (Kok Pančer) da poleks pall'astoittud čomiš neiččišpäi (Melissa Čerri). Aigtegoiden mänendan mödhe reportažiden ühtnijad da süžetan päpird vasttase. Fil'man lopus amoraližen torafil'man vägimez', igähižen rahvahan ezitajad (perulaižed) da poleks pall'astoitud čoma neižne abutadas päzutamha Amerikad terroristoišpäi. Sen ližaks om äi pandud südäimehe kuvatadud ilostarinoid, om parodii-ki kinon arvostelijoihe.

## Rolid
* *Norm Arčer, TV-uzištusiden vedai* — Len Kariu
* *Dana Dobbs-korrespondent* — Larissa Laskin
* *Kip Kendall-korrespondent* — Skott Kleis
* *Kokpančer, torač ühtennimižes fil'mas* — Stiven Sigal
* *Melissa Čerri-pajatai* — Sara Makelligot
* *Tim-vigger* — Brendan Fletčer
* *Ahmed-terrorist* — Ahmed Ahmed
* *Seinik-ühtnendan ezitai* — Deniel De Kim

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Fil'man treiler ''Youtube.com''-saital.
Kall'oikahad mäged

**Kall'oikahad mäged** (, *The Rockies*) oma Kordiljerad-mägiden päine mägisel'g Pohjoižamerikas, Kanadan da AÜV:oiden päivlaskmas, kesked 60 da 32 gradusad pohjoišt levedust.

Mäged levitadas 110-480-km šoidul 4830 kilometrad pohjoižespäi suvhesai, pind läz 1 millionad km². Niiden kaikiš pohjoižemb čokkoim sijadase Britanižes Kolumbijas (Kanad), kaikiš suvemb — Nju Meksiko-štatas, AÜV:oiden suvipäivlaskmas. Kanadan Kall'oikahiden mägiden kaikiš korktemb čokkoim om Robson-mägi Britanižes Kolumbijas, 3954 metrad meren pindal päl. AÜV:oiden Kall'oikahiden mägiden kaikiš korktemb čokkoim — Elbert-mägi Kolorados, 4399 metrad.

Kall'oikahad mäged oma londuseližeks röunaks Tünen da Atlantižen valdmeriden basseinoiden keskes. Äjiden jogiden üläagjad oma täs: Missuri, Kolorado, Rio Grande, Sneik da Arkanzas. Mägiden igä om 55 — 80 mln vot. Aigan jokstes, veded da jäžomad sädiba čomaižid alangištoid da mägenpäid sel'gas.

Ristitud tuliba mägiden maha jäl'gmaižen jäaigan lopus. XVIII voz'sadal severz'-se ekspedicijoid paniba ekonomižen otandan kävutamižhe alust. Neniš mägiš oli äi mineraloid da nahkoid.

Kall'oikahad mäged oma harvoin elänzoittud rajon tähäsai (meiden päivil), tiheduz 4 ristitud nellikkilometras. Nügüd' mägiden territorijan tobj pala om kaitud. Rahvahaližed puištod da valdkundan mecad sijadasoiš täs. Äi turistoid ajeleb mägihe. Sile tahoile kožub turizm astkel, al'pinizm, kalatez, mectuz, hihtandsport, snoubord.

## Nimen etimologii
«Kall'oikahad mäged»-nimen () andoi Pjer Gotje Varenn de la Verandri, kanadalaine edelmatkai franciženke augotižlibundanke. Se oli tehnus hänen ehtatusen jäl'ghe päliči *Pierre Jaune*-joges (nügüd' Jelloustoun-jogi — «pakuižen kiven jogi») vl 1743 vilukun 1. päiväl. Toine mez', Aleksandr Makkenzi-edelmatkai, ristikoiči mägid vodel 1793. Hän pani «Stoney Mountains»-nimi (*Kivekahad mäged*). Penemb mi voz'sadas päliči, XIX voz'sadan toižes poles, pördihe ezmäine mägiden nimi.

## Geologii
Kall'oikahad mäged oma saudud rugižkivil ičeze pohjoižes palas (pohjoižemb 45:nt parallelid), suves palas — čurukivil, savekahil šoidkivil da mouckivil.

Mägiš om molibdenan, vas'kan, kuldan, hobedan, kivivoin, kivihilen avaroid löudmižsijid, mugažo äimetalližed kivendad oma olmas.

Vulkannägused oma: geizerad, termaližed purtked, manrehkaidused.

## Flor da faun

Mecad oma kazvišton tobj pala, mägitaig om pohjoižes da pedajikod suves. Mecanröunan üläkorktuz om 1500 m (pohjoine) — 3600 m (suvi), ülemb sidä — al'pižed nitud da igähine lumi.

Nened pud kazdas mecoiš: kuzed, pedajad da pihtad, alemba ned segoitadas koivuidenke da vahtaridenke. Armotomankoiv kazvab arktižes vös. Taigmahudes kazvaba lehtezpud-ki: koiv, topol' da hab. Alangištoiš om stepid.

Korktas mägiš elädas: lumikoza, sangedsar'v bošak, hirv', reboi. Alemba sidä putub vauged jäniš da kojot rajonidme.

Kezalindud oma linduiden tobj pala. Kezal hö söttaba poigaižid neniš mägiš. Kaikenaigašti elädas pakuižpäine tik, meckana da pulon erased erikod.

## Homaičendad
Kundust

**Kundust** () om vepsän külä Vologdan agjan Babajevon rajonas. Mülüb Vepsän rahvahaližhe küläkundha.

Külä sijadase Ivod-jogen oiktal randal. Matkad küläkundan Timošino-keskushesai om 30 km suvhe orhal vai 43 km avtotedme, Babajevo-rajonkeskushesai om 133 kilometrad suvhe avtotedme. Lähembaižed eländpunktad (külišton «agjad») oma Rand ani lodeheze, Surg 0,5 km lodeheze, Turzin 1 km pohjoižhe, Aksintant 0,5 km suvipäivnouzmha, Slabad 2 km päivlaskmha-lodeheze. Toine avtote ühtenzoitab külištod Pazjarenke, om läz 30 km matkad suvipäivlaskmha-suvhe.

Vn 2002 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe Kunduston eläjiden lugu oli 10 ristitud, dai 8 niišpäi oliba etnižed vepsläižed.

Vn 2019 sügüz'kulpäi külän tobmin om Nadežda Pavlovna Mednikova.

## Homaičendad
Markutan

**Markutan** () om vepsän külä Vologdan agjan Babajevon rajonas. Mülüb Vepsän rahvahaližhe küläkundha.

Külä sijadase 160 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad lähembaižihe järvihesai om 4 km suvipäivnouzmha () i 3 km suvhe (), Belozerskan rajonan röunhasai om 4 km päivnouzmha, küläkundan Timošino-keskushesai om 21 km suvipäivlaskmha orhal vai 43 km avtotedme, Babajevo-rajonkeskushesai om 133 kilometrad suvhe avtotedme. Lähembaižed eländpunktad oma Virahtan ani suvipäivlaskmha i Pust (Kaistanno) 1,5 km suvipäivlaskmha, Prangatist 6 km lodeheze.

Vn 2002 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe Markutanan eläjiden lugu oli 24 ristitud (13 m., 11 n.); 29% heišpäi oliba venälaižed, i 71% — etnižed vepsläižed.

Vn 2019 sügüz'kulpäi külän tobmin om Angelina Födorovna Gerasimova.

## Homaičendad
Elektron

**Elektron** ( *ilektron* «jartal'») om stabiline heneg negativiženke täutkenke, strukturan materijan üks' päühtnikoišpäi. Se om fermion (toižin sanoin, pol'spinanke), mülüb leptonihe, üks'jäine stabiline heneg niiden keskes. Atomoiden elektronpäluižed kogoneba elektronišpäi.

Irdaližed elektronpäluižed märitas atoman himižid ičendoid tobjan palan. Erased nägused lähttas joudjiden elektroniden likundaspäi, ozutesikš, elektrojoksuz veimiš da vakuumas.

## Ičendad
Elektron om jagamatoi da strukturatoi heneg 10-17 sm-keskustoihepäi elementarižiden henegiden fizikas nügüd'aigaižen el'gendusen mödhe. Elektron ühtneb vällähä, elektromagnitižhe da gravitacižhe vastaimižpainegihe. Se om kaikiš kebnemb da üks'jäine stabiline heneg leptonišpäi täutkenke ičeze antihenegenke, pozitronanke ühtes.

Joudjan elektronan mass om 9,1093837015(28)⋅10−31 kg. Effektivine mass kristalloiš om enamba äjan. Elektron ottase surudeks irdmärita fizikan modeliš. Todištihe, miše sen suruz om penemb mi 10−20 sm (vn 1989 Nobelän premii).

Elektrine täude om tazostadud −1,602176634⋅10−19 Kl surudehe tarkoiktas vspäi 2019. Se kävutase toižiden elementarižiden henegiden elektrotäutken märičendühtnikaks.

Elektronan elektrižen täutken suruz om äjad enamba sen massha kacten, mi kaikil toižil elementarižil henegil vai niiden sistemoil. Voib ličta elektronid koviš hibjoišpäi kebnemb toižiden elementarižiden henegiden rindataden. Nene kaks' faktad sel'gitadas elektroniden äiluguižid kävutandoid elektrovakuumižiš ladimiš.

## Homaičendad
Tetraedr

**Tetraedr** ( *tetra-edron* — «nell'tahknik») om kaikiš primitivižemb äitahknik, nell' koumesaumnikad oma sen tahkoikš. Toine nimi — koumesaumaine piramid. Kaik 4 tahkad, 4 ladvad da 6 kül'gad om tetraedral. Ku kaik tahkod oma tazočuraižed koumesaumnikad, ka tetraedr nimitase oiktaks, ühteks vides oiktas äitahknikaspäi.

## Ičendad
* Paralleližil pindoil, kudambad mülüdas tetraedran ristikoičenus kül'giden paroid, märitas ümbrikirjutadud parallelepipedad läz necidä tetraedrad.
* Kaik tetraedran medianad ristikoičesoiš ühtel čokkoimel, kudamb jagab niid 3:1 rindatuses, ku lugeda ladvalpäi (Kommandinon teorem). Sil-žo čokkoimel tetraedran bimedianad ristikoičesoiš da jagasoiš poleks.
* Pind, kudamb mülüb tetraedran ristikoičenus kül'giden paroiden keskid, jagab nece tetraedr kahthe kohtaižhe mülüpaloihe.

## Tetraedran olend olmas substancijoiš
* Metanan molekul СН4
* Ammiakan molekul NH3
* Diamant C — tetraedr 2,5220 angstremad kül'genke
* Flüorit CaF2 — tetraedr 3,8626 angstremad kül'genke
* Sfalerit ZnS — tetraedr 3,823 angstremad kül'genke
* Kompleksižed ionad [BF4] -, [ZnCl4]2-, [Hg(CN)4]2-, [Zn(NH3)4]2+
* Silikatad — niiden aluses om tetraedranvuitte ion olanke da hapanikanke [SiO4]4-

## Homaičendad
Hristos-Sündun päjumalanpert'

**Hristos-Sündun päjumalanpert' ** () om Moskvan kaikiš suremb ortodoksine jumalanpert'. Sen vozne pühänik om Raštvad.

Ezmäine oli saudud vll 1837−1860 vägestusen muštoks vn 1812 Tatanmaižes sodas. Panihe mantazole vl 1931 kommunistižen ideologijan mödhe. Nevondkundaližen aigan «Moskv»-bassein oli enččen pühäpertin aluses. Päjumalanpert' om udessündutadud Aleksei Denisov-, Zurab Cereteli- i Mihail Posohin-arhitektoriden projektan mödhe vll 1994−1999.

Pühäpert' sijadase lidnan keskuzpalas Volhonk-irdal, Moskvanjogen hural randal. Se om 103 metrad kortte, voib mülütada 10 tuhazesai uskojid. Näguse ristaks ülähäkspäi. Sauvusen mülünd — 524 tuhad m³. Kaks'žiruine avtoseižundtaho radab jumalanpertin al.

## Irdkosketused
* Jumalanpertin oficialine sait (''xxc.ru'').
Phh. Pedroin da Pauloin jumalanpert' (Pargolovo)

**Phh. Pedroin da Pauloin jumalanpert**' () om Venäman ortodoksižen hristanuskondan jumalanpert' Pargolovo-žilon Šuvalovan puištos, žilo mülüb Piterin Viipurin rajonha. Pühäpert' om letud voziš 1831−1846, Aleksandr Brüllov oli sen arhitektoran.

## Istorii
Jumalanpert' om saudud neogotik-stiliš, puišton ülüdel. Vll 1935−1991 kävutihe pühäpertid toižikš, edel Sured sodad sanatorijan fiziokabinet radoi siš. Suren sodan aigan pühäpert' ei olend muretud, i vspäi 1948 Korktan paksuden joksusiden tedoinstitut V. P. Vologdinan nimed valdoiči sauvusel, sen kodvlaboratorii radoi. Jumalanpertin rekonstrukcii oli planiruidud, no vitkotihe sidä toižiden objektoiden udessündutamižele olendan tagut, i pühäpert' seižui okaidud hätken aigan, sen katuz mureni.

Jumalanpert' oli alištunu rekonstrukcijale vll 1988−1994. Sauvuz om anttud jumalankodikundale tagaz vl 1991.

## Ümbrikirjutand
Pühäkaluiden keskes oma:
* phh. Pedroi- da Pauloi-apostoloiden i Mikulai-čudonsädajan hibjoiden palaižed;
* ph. Serafim Sarovalaižen jumalaine mantijan palaiženke, se om pühästadud hänen hoštusen tedotusen päiväl vl 1903.

Jumalanpertin nügüdläine pap' om Siluan-igumen (Tumanov) vspäi 2014.

## Homaičendad