open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kadag

**Kadag** () om kavag'penzhištoiden heim, mülüb Kiparisaižed-sugukundha. Kaik 50..70 erikod om heimos.

## Levigandmižavaruz
Kazmuz om levitadud Pohjoižes mapoliškos (Evrop, Azii i Pohjoižamerik) Arktikaspäi subtropižhe vöhösai, i üks' *Juniperus procera*-erik kazvab Päivnouzmaižes Afrikas. Erikoiden tobj pala om penenke arealanke, konkretine erik levigandeb ühtedme mägisistemadme.

Kadag om olmas venos vönes madaliden harvoiden lehtezmecoiden i kavag'mecoiden alamecan palaks. Subtropižes vönes punvuiččed kadaged oleldas 10..15 m korktusen mödhe i kazdas harvoil mecoil kuivmaiš, ned mecad ei ole järedad pindan mödhe.

## Ümbrikirjutand
Kadagen penzaz eläb 600 vodhesai. Äikerdoičese semnil, čokvezoil, jur'vezoil i juritamižel. Eläškandeb hubin. Kazmuz navedib vauktust.

## Kävutand
Kadagen üks' gektar eritab koumekümne kilogrammad fitoncidid päiveses, om täudub necidä lugumärad puhtastamha järedan lidnan atmosferad läžundantegijoiš bakterijoišpäi. Ištutadas dekorativižeks-ki kazmuseks, boisaikš (*Juniperus rigida*-erik).

Marjanvuiččed käbud oleskeldas küpsikš kahtendel vodel. Puzertas niid i tehtas siropad, kätas jauhoks i ližatas sömhä eriližmaguteseks. Keittas käbuid i kävutadas vet südäimuniden i kuziburakon läžundoid vaste. Tehtas unotest barbhišpäi allergijad vaste. Sadas void kahten amerikalaižen erikon puspäi da kavagespäi. Ottas kävutamižhe pud tehmaha pirdimid i batogoid.

## Valitud erikod
* *Juniperus ashei* — Meksikanine kadag
* *Juniperus bermudiana* — Bermudine kadag
* *Juniperus cedrus* — Pukaz kadag, vai Kedranvuitte kadag
* *Juniperus chinensis* — Kitajine kadag
* *Juniperus communis* — Järgeline kadag, heimon tipine erik
* *Juniperus deppeana* — Sangedkor'ne kadag
* *Juniperus drupacea* — Lukaz kadag
* *Juniperus excelsa* — Korged kadag
* *Juniperus foetidissima* — Haižukaz kadag
* *Juniperus horizontalis* — Lapakoiged kadag
* *Juniperus macrocarpa* — Järedploduine kadag
* *Juniperus rigida* — Kovalehtesine kadag
* *Juniperus tibetica* — Tibetine kadag
* *Juniperus virginiana* — Virdžinine kadag

## Kadaghe sidodud vepsän ozoitez

* Mecas koume mechašt, kezal i tal'vel ühted sädod. (hong, kuz' da kadag)


## Homaičendad
Lehmuz

**Lehmuz**, mugažo **nin'pu** paginoidme (), om Mal'vižed-sugukundan lehtezpuiden heim. Mülütab läz 30 erikod i enamba sadad niiden gibridoid.

## Leviganduz
Kazvab Pohjoižen mapoliškon venos i subtropižes vöiš. Erikoiden erazvuiččend om olmas Kitaiš (15 erikod-endemikad) i Suvipäivlaskmaižes Azijas.

## Ümbrikirjutand
Lehmusen tüvi oleskeleb kaks' metrad diametral. Eläb 500 vodhesai. Navedib kazvatelišt mad, no voib kazda toižil-ki mahusil.

Änikoičeb kezakus-heinkus. Äikerdoičese semnil i vegetativižikš kebnas.

## Kävutand
Kazvatadas dekorativižeks kazmuseks. Kävutadas pehmdaks pumaterialaks. Venäman äjad lehmuzsared kadoihe ninen avaron otandan tagut tehmaha virzuid, levitesid da havadoid.

Znamasine medenkandai kazmuz, lehmusen gektar voib antta üht tonnad spravitajad met.

## Valitud erikod
Heimon tipine erik om *Tilia × europaea*-gibrid L. — Evropalaine (järgeline) lehmuz
* *Tilia americana* — Amerikalaine lehmuz
* *Tilia amurensis* — Amuran lehmuz
* *Tilia mandshurica* — Mančžurine lehmuz
* *Tilia nobilis* — Hüväsuguine lehmuz
* *Tilia sibirica* — Sibirine lehmuz

## Homaičendad
Jalaim'

**Jalaim**' vai **Jalam** () om lehtpuiden heim Jalaimižed-sugukundas. Mülütab 30..40 erikod.

## Levigandmižavaruz
Heim erištui toižiš kazmusišpäi 20..40 mln vozid tagaz. Kazdas levedlehtesižiden mecoiden palaks päpaloin, mugažo kuššiden mecoiden zonan suves i keskuzpalas. Järghižed sarikod jalaimespäi oma harvad.

Pud küzudas väghišt mahust, navettäs allüviališt lujas. Erased-se erikod oma seižujad solačuil i kuivahkoil mahusil.

Venämas jalaim' kazvab evropižes palas tobjimalaz. Kazdas Kavkazan pautkil i Keskuzazijas mugažo. Jalaimed alištudas senüzile i travijoile gavedile, sikš Evropan i Amerikan äjad erikod oma kadomižen röunal.

## Ümbrikirjutand
Heimon erikoiden taksonomii jügenzoitase gibridizacijan i mikroerikoiden olendan tagut märitud tahondoiš.

Kaik erikod oma pil'vesenvastaižed, enamba kaiked alaigäižed kazmused, sid' kazdas hüvin täudel vauktusel i sädas varmdad kronad. Pu kazvab nell'kümnehe metrhasai kortte, tüvi oleleb kahthe metrhasai sankte. Erasiden-se erikoiden elonform om penzaz.

Äikerdoitas jur'vezoil i semnil. Pun igä om 80..120 vot, elädas 400 vodhesai.

## Kävutand
Ištutadas jalaimid puištoiš, ottas kävutamižhe landšaftan čomiteseks. Amuižes Rimas kazvatadihe jalaimid koumhe metrhasai vinmarjžomiš, nored pud abutadas kazda vinmarjoile. Anttas norid vezoid kabjživatoile sötkeks. Kor' mäneb dubindsubstancijaks i mujutimikš. Haugoiden lämbitai mahtuz om korged.

Pumaterial seižub vet vaste, no vaiše kontaktata mahusenke. Tehtihe vedenveimid jalaimespäi keskaigaižes Evropas. Pumaterial om kova, notked i vahv, andase ümbriradmižele hüvin. Ottihe i ottas meblin (ištmed), venehiden i pukezroiden tehmižhe.

Kävutihe jalaimen ragoid tehmaha taugoid istorižešti, tehtas nügüd'-ki.

## Valitud erikod
* *[[Ulmus americana]]* — Amerikaine jalaim'
* *[[Ulmus davidiana]]* — Davidan jalaim'
* *[[Ulmus densa]]* — Tihed jalaim' vai Paks jalaim'
* *[[Ulmus elliptica]]* — Elliptine jalaim'
* *[[Ulmus glabra]]* — Mägijalaim'
* *[[Ulmus laciniata]]* — Labidoikaz jalaim'
* *[[Ulmus laevis]]* — Siled jalaim'
* *[[Ulmus macrocarpa]]* — Järedploduine jalaim'
* *[[Ulmus minor]]* — Pen' jalaim'
* *[[Ulmus pumila]]* — Henlehtesine jalaim'
* *[[Ulmus rubra]]* — Rusked jalaim'
* *[[Ulmus thomasii]]* — Tomasan jalaim'

## Homaičendad
Babarm

**Järgeline babarm** () om pol'penzhišt, sen varded nimitasoiš babarmheinikš. Ku om äi babarmheinid, ka pagištas, miše nece om babarmik (babarmišt, babarmkišt, babarmžom). Mecbabarmos om enamba ližad, mi sadbabarmospäi, sikš miše ištmižsija niken ei valiči. Mecbabarm ajase paloile, jogiden randoil.

## Areal (Leviganduz)
Eziauguine *Rubus idaeus*-erikon areal om Evrazijan pohjoižmecad. Nügüd'aigan necen erikon sadbabarmod kazvatadas Pohjoižamerikas-ki.

## Ümbrikirjutand

Järgeline babarm om lehtesenlähtendaine pol'penzhišt äivoččen ujelijan juriškonke. Jurišpäi seižujad kaks'voččed seikhed kazdas 1,5..2,5 m korktusel. Ned anttas satust vaiše kahtendel vodel, sid' kuivehtudas, no niile vajehtuseks kazdas uded seikhed juriškospäi.

Änikod oma vauktad, üks' santimetr diametran, keratud ripsuikš. Babarm änikoičeb kezakus-heinkus. Plod om ühtištadud semnikahad murud, rusttan mujun (vauhpakuine babarmon alaerik om olmas, mugažo ježevikal-ki).

## Himine mülünd
Plodud mülütadas saharad (4,5..11,5 %), pektinad da vauktušed, A-, B- da C-vitaminad. Semniden südäimes om 22 procenthasai void.

## Kazvatuz
Om äi babarmon sortuid. Remontantižen babarmon satuz om üks'voččil seikhil, satusen voz'aig tegese hätkemb.

Vanhid seikhid heittas ičeze aigal. Lahkoil röunatadas juriden kazvandad. Heinid purskutadas bordon segoitusel borcuimha travijoidenke.

## Kävutand
### Sömhä
Babarmon ploduišpäi keittas keitiž, tehtas džem, puzertas südäivezi, valadas marmeladan jäloihe, mugažo sättas vin, nastoik, likör.

Babarmonke tehtas kolobad, vahlid, marjpudr (muss).

Lehtesed kävutadas čajun vajehtuseks.

### Zelläks
Vaiše mecbabarm mäneb zelläks.

Tehtas čajud kuiviš ploduišpäi da jodas kuti hibjanahjonvastaine zell' kül'mehtusen aigan, mugažo kuti profilaktine higonajai zell' muite.

## Galerei

Rubus idaeus Oulu, Finland 09.06.2013.jpg|Babarmon änikod da lehtesed(Oulu, Suomenma)
Woodlot NW of Kornilovo - raspberries - DSCF5595.JPG|Babarm umbikoidenke
Raspberries (Rubus idaeus).jpg|Rusttan babarmon plodud()
Golden yellow raspberries, 2009.jpg|Vauhpakuine babarm
Frambuesas-cuajada-miel-brea.JPG|Babarmdesert


## Homaičendad


## Irdkosketused
* ГОСТ 33915-2016. Малина и ежевика свежие. Технические условия (Verez babarm da ježevik. Tehnižed arvoimižed).
Lehtkuz'

**Lehtkuz' ** () om Pedaižed-sugukundan puiden heim. Pud ei ole igähižvihandad, niiden kavag' pakuštub i lankteb tal'veks. Om kaikiš enamba levitadud puišpäi mail'mas. Tetas läz vižtoštkümned erikod da niiden äiluguižid gibridoid.

## Leviganduz
Heimon erikod kazdas Evrazijan i Pohjoižamerikan venos i subarktižes vöiš, mägiden subal'pižiš tahondoiš. Kaikiš suvemb areal om Kitain suvipäivlaskmas, Nepalas, Butanas i Indijan pohjoižes. Sädab järghižid mecoid vai kazvab toižiš mecoiš ližapuks. Lehtkuzen mecad ottas mail'man mecan kahesa procentad (kaikiš suremb dolä puiden keskes), no sen ühthižen arealan pind om penemb mi nenil puil: koiv, pedai, raid, lep, kadag, topol'.

Kazvab sättumatomiš sijiš toižile puile — sokhil i vägitomil mahusil, igähižen rougun (Sibir') i vilun tal'ven (Pohjoižamerik) tahondoiš. Navedib täut päivänvauktust, sen tagut lehtkuzen mec om harvan mecan pojav.

## Ümbrikirjutand
Lehtkuz' oleleb 50 metrhasai kortte, tüvi om ühthe metrhasai. Käbud sündudas pun vižtoštkümnevoččes igäspäi. Eläb 300..400 vot, voib eläda 800 vodhesai.

## Kävutand
Kävutand oli röunatud pun vedusen tagut, verez pu uptab vedes i ei kožui vugonkale jogidme. Mugažo pumaterial om rugakaz lujas, se kändihe kovaks tammin kartte kuivamižen jäl'ghe.

Ištutadas erasid-se erikod dekorativižikš.

## Erikod da gibridad
* *Larix czekanowskii* — Čekanovskijan lehtkuz'
* *Larix decidua* — Evropalaine lehtkuz' (tipine erik)
* *Larix gmelinii* — Gmelinan lehtkuz'
* *Larix griffithii* — Griffitan lehtkuz'
* *Larix kaempferi* — Kempferan lehtkuz', vai Japonine lehtkuz'
* *Larix laricina* — Amerikalaine lehtkuz'
* *Larix × lubarskii* — Lübarskijan lehtkuz'
* *Larix lyallii* — Laielin lehtkuz'
* *Larix mastersiana* — Mastersan lehtkuz'
* *Larix occidentalis* — Päivlaskmaine lehtkuz'
* *Larix × polonica* — Pol'šan lehtkuz'
* *Larix potaninii* — Potaninan lehtkuz'
* *Larix sibirica* — Sibirine lehtkuz' [syn. *Larix sukaczewii* — Sukačevan lehtkuz']

## Homaičendad
Piht

**Piht** () om Pedaižed-sugukundan igähižvihandoiden puiden heim, kogoneb läz 60 erikospäi kümnes sekcijas.

## Leviganduz
Pihtmecad oma levitadud Pohjoižes mapoliškos (14..67 gradusad levedust), sen venos i tropižes vöiš. Niiden mecoiden ühthine pind sase 18 millionhasai gektaroid. Om enamba erikoid Tünen valdmeren pohjoižrandištol (Azijas i Pohjoižamerikas). Voib kazda mägiden pautkil 3500..4000 m ü.m.t. korktusihesai subtropikoiš.

## Ümbrikirjutand
Pu om piramidanvuitte, kazvab 60..80 metrhasai kortte, tüvi oleleb 3,5 m diametral. Lapakoiktad oksad sijadasoiš renghaks tüvel. Käbud kazdas ülähäks i čihotadas puil, pölüstoitand tegese tulleil, semned oleskeldas küpsad sil-žo vodel. Kavag' om lapak, neglanvuiččed lehtesed elädas severz'-se vozid. Kor' om hahk siled, vanhil puil haugelmasiš. Piht om seižui kovid tulleid vaste süvän jurišton tagut. Eläb 150..200 vot.

Piht ei navedi pakaižid, vägitomid mahusid, pil'vesenvastaine.

## Kävutand
Kävutadas pumaterialad tegimištos, terv jäb kores. Pun kuivatud südäin om vauged kebn pakuiženke ližamujunke. Sen lämudenizolirujad ičendad oma kaikiš lujembad puiden keskes, ka Sibirin igähižed rahvahad ottas pihtad sauvomha pertid. Kävutadas pun südänt cellülozbumagaižes tegimištos i meblin tehmižes. Haugod i hil' pihtaspäi oma pahad.

Sadas tervad i bal'zamad korespäi. Pihtan terv om korgedladuine torhuz mechimižen tegimišton täht, semned mändas tehmaha sauvondlakoid. Klei tervaspäi om vajehtamatoi optiktegimišton linzoile.

Ištutadas pihtad dekorativižeks puks, no se ei piida redustoittud atmosferad.

## Valitud erikod
Kaik seičeme erikod oma londuses Venäman territorijal:
* *Abies gracilis* — Graciozine piht
* *Abies holophylla* — Täuz'lehtesine piht
* *Abies mayriana* — Mairan piht
* *Abies nephrolepis* — Somuzurboikaz piht
* *Abies nordmanniana* — Nordmanan, vai Kavkazine piht
* *Abies sachalinensis* — Sahalinine piht
* *Abies sibirica* — Sibirine piht

## Homaičendad
Suvi

**Suvi** (**S** anglijan kelen *south*-nimitusespäi), se-žo **Kezačura**, runoiš **Päipol' ** mugažo, om manpol', kudamban azimut om 180 gradusad. Üks' nelläs päižes čuradusespäi. Vastčuraduz om pohjoine.

Sijadase Suvinaban čuradusen mödhe. Znamoičese geografižil kartoil alahas tobjimalaz istorižiden süiden tagapäi. Päiväine om suves keskpäiväl.
Pohjoine

**Pohjoine** (**N** anglijan kelen *north*-sanaspäi), mugažo **Tal'včura**, om manpol', kudamban azimut om 0 vai 360 gradusad. Üks' nelläs päižes čuradusespäi. Vastal'ne curaduz om suvi.

Sijadase Pohjoižnaban čuradusen mödhe. Kuvadase geografižiden kartoiden ülähäs tobjimalaz, se tegihe istorižiden süiden tagut. Päiväine om pohjoižes kesköl.

## Kacu mugažo
* Pohjoižen igähižed rahvahad

## Homaičendad
Päivnouzm

**Päivnouzm** (**E** anglijan kelen *east*-nimitusespäi, vai **O** alaman kelen *oost*-sanaspäi) om manpol', kudamban azimut om 90 gradusad. Ma pördase päivnouzman čuraduses. Päiväine om päivnouzmas homendesel.

Znamoičese nügüdläižil kartoil oiktalpäi. Vastčuraduz om päivlaskm.

## Päivnouzmha sidodud vepsän muštatiž

* *Päivnouzm ei heita tullein puhundad, kuni ei vihmu; ak ei heita lajindad, kuni ei itke.*


## Kacu mugažo
* Päivnouzmma
Päivlaskm

**Päivlaskm** (**W** anglijan kelen *west*-sanaspäi) om manpol', kudamban azimut om 270 gradusad. Päiväine om päivlaskmas ehtal.

Znamoičese kartoil huralpäi. Vastčuraduz om päivnouzm.

## Kacu mugažo
* Päivlaskmma
Öbok

**Öbok** vai **Lodeh** (NW — ) om manpol', kudamban azimut om 315 gradusad. Se om keskmäine čuraduz päivlaskman i pohjoižen keskes.

Vastčuraduz om suvipäivnouzm (longibok).
Homendezbok

**Homendezbok** vai **Pohjoižpäivnouzm** (NE —  vai NO — ) om manpol', kudamban azimut om 45 gradusad. Se om keskmäine čuraduz päivnouzman i pohjoižen keskes.

Vastčuraduz om suvipäivlaskm (ehtbok).
.bb

**.bb** om Barbadosan Internet-domen. Se om avaitud 1991-nden voden 3. päiväl sügüz'kud.

Registracii om lasktud kahtendel tazopindal, mugažo koumandel tazopindal kahtenden tazopindan domenoiden rives. Sab registriruida domennimed Barbadosan eläjile i sen kompanijoile vaiše.

Jogavozne maksmine miččen taht saitan tehnižes pid'oitelendas om BBD$120.

Kahtenden tazopindan reglamentiruidud domenad:
* **.gov.bb** — valdkundaližed organad
* **.org.bb** — kommertižetomad organizacijad
* **.edu.bb** — tedoližtedoidusiden aluzkundad, kolledžad i universitetad
* **co.bb**, **.com.bb** — kommertižed edheotandad, korporacijad
* **.net.bb** — verkoiden provaiderad
* **.info.bb** — informacižed saitad 
* **.store.bb** — Barbadosan laukad
* **.tv.bb** — Barbadosan televizii
* **.biz.bb** — bizneskompanijad.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Domenan sait (''whois.telecoms.gov.bb''). , ohjandai om Barbadosan ekonomikan da šingotesen ministruz, telekommunikacijoiden palakund.
* IANA-informacii (''iana.org'').
Bernar Sara

**Sara Bernar** ( [saʁa bɛʁnɑʁt]), oli sündnu **Genriett Rozin Bernar**-nimenke (; sünd. 22. reduku 1844, Pariž, Francii — kol. 26. keväz'ku 1923, sigä-žo) oli francijalaine aktris.

## Literatur
* *Dans les nuages, Impressions d'une chaise* (1878)
* *L'Aveu, drame en un acte en prose* (1888)
* *Adrienne Lecouvreur, drame en six actes* (1907)
* *Ma Double Vie* (1907)
* *Un Coeur d'Homme, pièce en quatre actes* (1911)
* *Petite Idole* (1920)
* *L'Art du Théâtre: la voix, le geste, la prononciation, etc.* (1923)

## Fil'mad
* 1900: *[[Le Duel d'Hamlet]]*
* 1908: *[[La Tosca]]*
* 1911: *[[La Dame aux Camélias]]*
* 1912: *[[Adrienne Lecouvreur]]*
* 1912: *[[Les Amours de la reine Élisabeth|Les Amours d'Elisabeth, Reine d'Angleterre]]*
* 1912: *Sarah Bernhardt à Belle-Isle*
* 1915: *Mères Françaises*
* 1915: *Ceux de Chez Nous*
* 1916: *Jeanne Doré*
* 1921: *Daniel*
* 1923: *La Voyante*

## Muzik
* *Phèdre* (1902)
* *Le Lac* (*The Lake*) (1902)
* *La Fiancée du Timbalier* (1902)
* *Lucie* (1902)
* *Le Lac* (1903)
* *La Samaritaine* (1903)
* *Les Vieux* (1903)
* *Un Évangile* (1903)
* *Phèdre* (1903)
* *La Mort d'Izéil* (1903)
* *La Rêverie de Théroigne de Méricourt* (1903)
* *Un Peu de Musique* (1903)
* *L'Aiglon* (1910)
* *Phèdre* (1910)
* *Les Buffons* (1908)
* *La Samaritaine* (1910)
* *L'Étoile dans la Nuit* (1918)
* *Prière pour nos Ennemis* (1918)

## Galerei

Bernhardt.jpg
Bernhardt in Theodora Early in Career.jpg
Bernhardt with elaborate headdress.jpg
Bernhardt Performs (Sorceress).jpg
Bernhardt as Joan of Arc.jpg|Žanna D'Arkan roliš
Bernhardt as Cleopatra.jpg|Kleopatran roliš
Bernhardt (Gismonda).jpg
Bernhardt Near Table.jpg|Bernar läz stal'cad
Bernhardt later years 2.jpg|Möhembaižed voded
Bernhardts Chateau Near Conde.jpg


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Sait Sara Bernaran polhe (''sarah-bernhardt.com''). 
* Sara Bernar «Internet Broadway Database»-saital. 
* Sara Bernar: IMDB.
Izborsk

**Izborsk** (, ) vai **Vanh Izborsk** ( erištamha Uz' Izborsk-küläspäi) om külä Pskovan agjan Petserin rajonas. Mülüb Petserin lidnankundha, vhesai 2015 oli volostin keskuseks.

## Istorii
Eländpunkt mainitaškanzihe vspäi 862, se om üks' amuižiš eländpunktoišpäi Venämas. Vn 2012 sügüz'kus oigetihe Izborskan 1150nt voz'päiväd. Izborsk oli lidnan statusanke alusenpanendaspäi, kadoti sidä 19. voz'sadan keskes. Vll 1920−1941 külä oli Estinman palaks. Mülütihe Pskovan agjaha vl 1945.

Izborsk šingotase turizmal i fil'mdandal. Kivine lidnuz om kaičenus hüvin i eli läbi restavracijoiš, 14. voz'sadan ph. Mikulain päjumalanpert' om väges sen südäimes. Valdkundaline muzei-kel'dtaho om sätud Izborskan ümbrištos 77 km² pindal vl 1996, tehtas Venän tedoidusid siš.

## Geografijan andmused
Eländpunkt sijadase rajonan päivnouzmas, 30 km päivlaskmha Pskovaspäi.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe külän eläjiden lugu oli 609 ristitud. Kaik 703 ristitud elihe küläs vl 2001.

Ortodoksižen hristanuskondan 11 pühäpertid oma kaičenus küläs: ph. Mikulai-čudonsädajan päjumalanpert', koume jumalanpertid i seičeme časounäd.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Vanhan Izborskan informacine sait (''izborsk-info.ru''). 
* Izborskan muzejan-kel'dtahon sait (''museum-izborsk.ru'').
It's Raining Men

**«It's Raining Men»** (*Om meheline vihm*) om muzikaližen «The Weather Girls»-kollektivan legendine videnz' pajo debütižes «Success»-al'bomas i ühtennimine singl, ned oma pästtud 1982-nden voden sügüz'kus. Se om klassine pajo disko-žanras.

Pajon tekst om anglijan kelel. Sanoiden i muzikan sädajad oma Pol Džabara i Pol Šaffer. Möihe pajon 6 mln kopijoid mail'madme.
Slovenijan kel'

**Slovenijan kel**' (ičeze nimitused: *slovenski jezik*, *slovenščina*) om üks' indoevropižiš, slavižiš kelišpäi.

Kelen reguliruindorganzacii om Slovenijan tedoiden da čomamahtoiden Akademii (*Slovenska akademija znanosti in umetnosti, SAZU*, Lüblän).

## Leviganduz
Kel' om Slovenijan valdkundkeleks. Pagižijoiden lugu — 2,5 millionad ristituid (2010), elädas Slovenijas päpaloin.

Nügüd'aigan slovenijan kel' jagase nenikš:
* kogotud kel' (*zborni jezik*): školan, teatran da toižiden aluzkundoiden kirjankel';
* ühthine, vai paginkirjankel' (*splošno ali knjižnopogovorni jezik*): Slovenijan lidnoiš i keskuzpalas;
* sidodud paginoihe regionaližed paginkeled.

## Ümbrikirjutand
Kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal. Kogoneb 25 latinan kirjamespäi (ei ole kirjamid Q, W, X, Y, no om ližatud Č, Š, Ž), i koume digrafad oma (DŽ, LJ, NJ), ei otkoi niid kirjamikš.

Paginkel' jagase 32..48 paginaks standartata, ühtenzoittas niid seičemehe..ühesha gruppha. Nügüd'aigaižen kirjankelen sädand tuli lophu 1850-nzil vozil, baziruiše Lüblänan paginal, se om alangištoiden i mägiden paginoiden pol'tel.

Substantivad oleldas koumel rodul, hengestadud i ei. Kätas niid kuden kändon mödhe. Koume grammatišt lugud: üks'lugu, kaksitadud lugu, äilugu. Sanoiden järgenduz sanundas om joudai, bazine — SVO. Muzikaline painend om kaičenus paginoiden rives.

## Lugusanad
* **èn** — üks' 
* **dvá** — kaks' 
* **tríje** — koume 
* **štírje** — nell' 
* **pét** — viž 
* **šést** — kuz' 
* **sédem** — seičeme 
* **ósem** — kahesa 
* **devét** — ühesa 
* **desét** — kümne
* **dvájset** — kaks'kümne
* **trídeset** — koumekümne
* **stó** — sada
* **tísoč** — tuha

## Frazad
* Zdravo! — Tervhen!
* Kako ti je ime? — Kut sindai kuctas?
* Od kod si? — Kugalaine oled?
* Kje živiš? — Kus sinä eläd?
* Adijo! / Se vidimo! — Nägemižhesai!
* Hvala! — Kitän.

## Homaičendad
Manpoled

Geografijas erigoittas nell' **pämanpol't**: *[[pohjoine]]*, *[[päivlaskm]]*, *[[päivnouzm]]* da *[[suvi]]*. Kaiked om 8 vai eskai 12 manpol't.



**[[Pohjoine]]** 

**[[Homendezbok]]**

**[[Päivnouzm]]**

**[[Longibok]]**

**[[Suvi]]** 

**[[Ehtbok]]**

**[[Päivlaskm]]**

**[[Öbok]]**
Šugar'v

**Šugar'v** (vai **Šugär**', ) om žilo Leningradan agjan Tihvinan rajonas, Šugjärven randanno. Se om Šugar'ven küläkundan administrativine keskuz.

## Istorii
Panihe žilon alust lähižiden eländpunktoiden ühtištusel, nimitadas Šugar'ven agjoid niiden polhe tähäsai. Saudihe žilod olda rajonan keskuseks. Vozil 1927−1963 žilo oli Kapšan rajonan administrativižen keskusen. Tegimištoližkombinat i mecpromhoz radoiba.

## Geografijan andmused
Žilo sijadase Šugjärven (5,9 km²) suvirandanno i Pašjogen hural randpolel. Matkad Tihvinhasai om 66 km suvipäivlaskmha avtotedme. Lähembaižed orhal raudtestancijad oma Tihvin- i Pikalövo-lidnoiš.

Kaik om 31 irdad žilos. Ladoganveren käpišton 11. voz'sadan objektad sijadasoiš läz žilod.

## Eläjad
Vl 1990 Šugar'ven eläjiden lugu oli 2 616 ristitud. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe — 2 060 ristitud. Ortodoksižen hristanuskondan puine Jumalanmaman Kazanin jumalaižen pühäpert' i baptizman kund oma olmas žilos.

Socialine infrastuktur: kaks'žiruine läžundkodi, päivkodi, keskškol, meckeskuz, kul'turpert', stadion ratud krepindanke.

## Rahvahaline praznik
Vn 2012 17. päiväl kezakud neciš žilos oigetihe Leningradan agjan ezmäšt vepsän kul'turan praznikad «Vepsän purde»-nimenke. Järgenduseline mugoine praznik oli vn 2016 18. päiväl kezakud.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Šugar'ven küläkundan lehtpoled Tihvinan rajonan oficialižel ''tikhvin.org''-saital.
Jogensu

**Jogensu** voib znamoita:
* **[[Jogensu (lidn)]]** — lidn Suomenmas.
* Venäman Karjalan Ustii-külän toine nimi.
* eziauguine tärtuz — **[[su (jogi)]]**.
D'äšarv

**D'äšarv** (, ) om enzne vepsän külä Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonas kaikenaigaižeta ristitištota. Se mülüb Šokšun küläkundha.

Matkad Leningradan agjan röunhasai om viž kilometrad suvhe orhal, küläkundan Kvarcitkülä-keskushesai i Šokš-külähäsai — 14 km pohjoižhe orhal vai 20 km avtotedme, Petroskoi-rajonkeskushesai om 70 km lodeheze avtotedme.

Vl 2007 D'äšarves üks' ristit eli kaikenaigašti. Kaikiš suremb külän ristitišt oli 51 eläjad vl 1905.

Zavottihe puižen pühäpertin-časounän sauvondad D'äšarves vn 2016 28. päiväl sügüz'kud. Letas sidä ph. Dmitrii Solunalaižen nimel. Turizman «Hanter Paradaiz»-baz sijadase lähižel territorijal.

## Homaičendad
Longibok

**Longibok** vai **Suvipäivnouzm** (SE — , vai SO — ) om manpol', kudamban azimut om 135 gradusad. Se om keskmäine čuraduz suven i päivnouzman keskes.

Vastčuraduz om lodeh (öbok).
Ehtbok

**Ehtbok** vai **Suvipäivlaskm** (SW — ) om manpol', kudamban azimut om 225 gradusad. Se om keskmäine čuraduz päivlaskman i suven keskes.

Vastčuraduz om pohjoižpäivnouzm (homendezbok).
Mägikülä

**Mägikülä** (, ), vai **Mägi**, om vepsän külä Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonas, mülüb Šoutarven vepsän küläkundha.

## Istorii
Ende vl 1911 makundan škol radoi küläs.

Edel vn 1917 revolücijad ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oli avaitud Mägiküläs: Ill'a-endustajan (1682) i Sündun Sretenjan (1895), jäl'gmäine sauvuz om kaičenus paloin.

## Eläjad
Vl 1926 Mägikülän eläjiden lugu oli 283 ristitud. Vn 2002 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe külän eläjiden lugu oli kahesa ristitud. Vl 2007 Mägikülän eläjiden lugu oli kaks' ristitud. Vodele 2009 ristitišt poleni i oli viž eläjad. Vll 2010 i 2013 külän kaikenaigaižiden eläjiden lugu oli nell' ristitud. 

## Homaičendad
Meliorativnii

**Meliorativnii** (, , ) om žilo Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonas. Se om Meliorativnijan küläkundan üks'jäine eländpunkt da administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1947 kuti melioracijan «Sovhozmeliovodstroi»-sauvondorganizacijan materialine baz. Vl 1953 Petroskoin mašiniž-meliorativine stancii oli sätud. Žilon nimituz oli **Tomicad** () 1960-nzil vozil.

Meliorativnii šingotase mecanpilindan edheotandal i torguindal. Likörvodkantegim radoi 2000-nzil vozil.

## Geografijan andmused
Žilo sijadase rajonan lodehes, kahtes kilometras pohjoižhe Petroskoin lodehližes röunaspäi, Kol-trassan i «Petroskoi — Murmansk»-raudten keskes. Matkad Petroskoin keskuzpalaspäi om nell'toštkümne kilometrad suvipäivnouzmha orhal.

Kaik om viž nimitadud irdad žilos: Lesnai, Ližnai, Petroskoin, Sadovai, Stroitel'nai.

## Eläjad
Vl 2010 žilon eläjiden lugu oli 2 475 ristitud, se oli kaikiš suremb ristitišt. Vl 2017 žilon ristitišt oli 2 264 eläjad.

Ortodoksižen hristanuskondan ph. Serafim Sarovalaižen jumalanpert' om avaitud žilos vspäi 2004.

Nened büdžetižed aluzkundad ratas žilos: keskškol nomer 2, päivkodi, ambulatorii, kul'turkeskuz.

## Homaičendad
Pohjoižsaamen Vikipedii

**Pohjoižsaamen Vikipedii** om joudai enciklopedii pohjoižsaamen kelel, Vikipedijan pohjoižsaamenkel'ne jaguz.

Se om avaitud vl 2004, heinkun 20 päiväl.

Nügüdläine kirjutusiden lugu om  (vn   . päivän), süvüz — .

## Statistikad
* 2005, keväz'ku — 100 südäimištlehtpol't (kirjutust)
* 2005, semendku — 500 südäimištlehtpol't
* 2006, kezaku — 1000 südäimištlehtpol't
* 2007, semendku — 2000 südäimištlehtpolid
* 2010, eloku — 3000 südäimištlehtpolid
* 2012, viluku — 4000 südäimištlehtpolid
* 2012, heinku — 5000 südäimištlehtpolid
* 2012, reduku — 6000 südäimištlehtpolid
* 2013, sulaku — 7000 südäimištlehtpolid

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Pohjoižsaamen Vikipedijan pälehtpol' (''Ovdasiidu'').
Išan'

**Išan**' (, , ) om vepsän külä kaikenaigaižeta ristitištota Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonas. Mülüb Šoutarven vepsän küläkundha.

## Goegrafijan andmused
Külä sijadase küläkundan lodehes, Išanin ojan niškanno (, kudamb lankteb Änižjärvhe). Matkad Änižen randhasai om läz nelläd kilometrad pohjoižhe i päivnouzmha.

Federaline A-215-mante ristikoičeb kaiked küläd lodehespäi suvipäivnouzmha. Külä seižub mantedme Šokšun i Vehkojan keskes. Matkad küläkundan Šoutjärv'-keskushesai om vižtoštkümne kilometrad suvipäivnouzmha avtol.

## Eläjad
Vl 1873 Išanin eläjiden lugu oli 32 ristitud. Vl 1926 külän eläjiden lugu oli 123 ristitud. Vl 2007 Išanin kaikenaigaižiden eläjiden lugu oli 11 ristitud, vl 2010 — koume ristitud.

## Homaičendad
Udmurtan Vikipedii

**Udmurtan Vikipedii** om joudai enciklopedii udmurtan kelel, Vikipedijan udmurtankel'ne jaguz.

Se om avaitud vl 2005, redukun 24 päiväl.

Nügüdläine kirjutusiden lugu om  (vn   . päivän), süvüz — .

## Statistikad
* 2005 — 100 südäimištlehtpol't (kirjutust)
* 2007 — 300 südäimištlehtpol't
* 2009—2010 — ~500 südäimištlehtpol't
* 2010 — 700 südäimištlehtpol't
* 2011 — 1000 südäimištlehtpol't
* semendku 2011 — 2300 südäimištlehtpol't
* semendku 2012 — 3070 südäimištlehtpol't
* heinku 2014 — 3500 südäimištlehtpol't
* 17. eloku 2017 — 4000 südäimištlehtpolid
* 20. viluku 2021 — 5000 südäimištlehtpolid

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Udmurtan Vikipedijan pälehtpol' (''Кутскон бам'').
Šujan stancii

**Šujan stancii** (, , ) om žilo da raudtestancii Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonan pohjoižes. Mülüb Šujan küläkundha.

## Geografijan andmused
Matkad küläkundan Šui-keskushesai om viž kilometrad suvhe. «Kol»-trass mäneb läz žilod. Raudtestancii radab «Petroskoi — Murmansk»-čuradusel vspäi 1916.

Kaik seičeme irdad, üks' kujo i koume manted oma nimitadud žilos.

## Homaičendad
7-Zip

**7-Zip** om failoiden joudai ahtištim Microsoft Windows- i Linux-platformiden täht. Sen tegii — Igor' Pavlov-programmist Venäman augotižlibundanke. Kirjutase C++-kelel, kod om avoin.

Program pid'oiteleb severz'-se ahtištandalgoritmid i andmusiden äi formatoid, sidä kesken ičeze 7z-format korgedeffektiviženke LZMA-ahtištandalgoritmanke.

Ahtištimen ezmäine versii om pästtud vl 1999, udištase tähäsai, voziden 2019 i 2021 versijad oma olmas. Sen interfeis om kahtes toižendas: grafine i kamandriven täht.

## Irdkosketused
* Ahtištimen oficialine sait (''7-zip.org'').
Silend

**Silendan ruhtinazkund** (), lühüdas **Silend** (vepsäks «merima»), om virtualine valdkund (mikrovaldkund) Evropas Suren Britanijan suvipäivnouzmaiženno randištonno, Pohjoižmeres. Om tedotadud britanižel Peddi Roi Beits-majoral erindas vl 1967.

Sijadase Rafs Tauer-meriplatformal. Pind om 550 nellikmetrad. Ristitišt — 27 eläjad (2017). Oficialine kel' om anglijan kel'.

Silendan valdkundaline deviz om *E mare libertas* (). Ohjandai dinastii — Beitsad.

## Galerei

Sealand-sky.jpg
Sealand-sky-2.jpg
Sealand.jpg
Sealand fortress.jpg
Sealand from Felixstowe Ferry.JPG


## Irdkosketused
* Virtualižen valdkundan sait (''sealandgov.org'').
Taimir (lehtez)

**«Taimir»** (**«Таймыр»**) om Krasnojarskan randan Taimiran Dolganan da Nencan municipaližen rajonan kundaliž-politine lehtez venäkelel da Pohjoižen rahvahiden kelil.

Päredaktor om A.V. Födorov.

Alusenpanii om Taimiran Dolganan da Nencan rajonan Dum. Lähtleb Dudinkas koume kerdad nedališ: koumanz'päiviš, nellänz'päiviš da videnz'päiviš. Tiraž — 1300—5000 ekzemplärad.

Lehtez om avaitud vodel 1932. 1994-ndehe vodehesai lehtesen nimi oli «Nevondkundaline Taimir» ().

## Lehtesen keled
* Venäkel' (lehtesen päkel')
* Nencan kel' («Хар’на вадава»-jaguz)
* Encan kel' («Керна базаба’»-jaguz)
* Nganasanan kel' («Ӈэтумямыә сиәде»-jaguz)
* Dolganan kel' («Төрөөбүт тылбыт»-jaguz)

«Taimir» om üks'jäine encan-, nganasanan- da dolganankel'ne lehtez mail'mas. 

## Irdkosketuded
* Lehtesen lehtpoled Taimiran Dolganan da Nencan municipaližen rajonan oficialižel saital (''taymyr24.ru'').
Centillion

**Centillion** om lugun nimi znamoičendanke 10303 amerikaižes sistemas vai 10600 evropižes (se-žo mil'jon sadas märpordhas).

Nece lugu om naturaline dai palakaz. Kävutase astronomijas.

## Kacu mugažo
* Suriden luguiden nimitused
Smoll Bertris

**Bertris Smoll** (; sünd. 9. tal'vku 1937, Nju Jork, Nju Jork (štat), AÜV — kol. 24. uhoku 2015, Sautold läz Nju Jorkad, Nju Jork-štat, AÜV) oli tetab amerikalaine kirjutai naine. Hän kirjuti armastuz- da erotižid romanid.

## Homaičendad
Sent Antoni Villadž

**Sent Antoni Villadž** () om AÜV:oiden lidn Minnesot-štatan suvipäivnouzmas. Se om Minneapolisan i Sent Polan ezilidn, mülüb niiden Hennepin- (tobj pala) i Ramsi-ümbrikoihe.

## Istorii
Lidnuden aluz om pandud vl 1858, no vl 1872 mülütihe sen territorijan surt palad Minneapolisha (nüg. Pohjoine Minneapolis-rajon), i Sent Antoni kadoti erištadud lidnankundan statusad. Sai sidä tošti vl 1945, siš aigaspäi šingotaškanzihe.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase 264 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Minneapolis-lidnan keskushesai om kuz' kilometrad suvipäivlaskmha.

Vn 2010 AÜV:oiden rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 8 226 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 9 239 eläjad vl 1970 i om nügüd'.

## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''savmn.com'').
Puht

**Puht** (, ) om žilo Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonan suves. Mülüb Ladvan küläkundha, sen kahtenz' surtte žilo kahtespäi.

Eländpunkt sijadase ühtennimižen jogen üläjoksmusen randal (28 km pitte, lankteb Änižjärvhe).

Vl 2007 Puhtan eläjiden lugu oli 163 ristitud. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe žilon ristitišt oli 120 eläjad.

## Homaičendad
Skandinavii

**Skandinavii** (dan. i , ) om istoriž-kul'turine region Evropan pohjoižes. Mülütab Jutlandijan i Skandinavijan pol'sarid, mugažo lähižid penid sarid.

## Etimologii
Kaks' parallelid om nimel. Latinine *Scadinauia* mainitase Plinii Vanhembal (1. voz'sada meiden erad) i korreliruib ezigermaniženke **skaþinawjō* «Skadi(-jumalnaižen) sar'». Edel Keskaigad verazmalaižed lugiba Skandinavijad sareks, i sen Ročinman suvipala oli mugoižen edel pol'saren edesišt libundad ezimeletaden.

Kahtenz' parallel' om Ročinman suvižen istorižen Skanii vai Skone-agjan nimehe sidodud. Skone-nimituz kulub kut *Skaney* amuižislandijan keles, sen *-ey*-komponent znamoičeb «sar'».

## Valdkundad da territorijad
Skandinavijas om koume valdkundad:
*  (päiči Špicbergenad)
* 
*  (Grenlandata)

Mülütadas Surhe Skandinavijha nenid valdkundoid da territorijoid, mi läheneb tärtust «Evropan Pohjoižmad»-el'gendusenke:
* 
* 
*  Fareran Sared
*  Alandan Sared

Skandinavijan i Suomenman ühthine tärtuz om *[[Fennoskandii]]*. Geografižikš Skandinavii om Skandinavijan pol'sar' vaiše.

## Londuseližed objektad
Regionan kaikiš korktemb čokkoim om Gal'höpiggen-mägi 2469 m ü.m.t. kortte Norvegijan suvipalas. Kaikiš surembad londuseližed järved sijadasoiš Ročinman suves: Venern (5650 km², 153 km³), Melaren, Vettern, Jel'maren.

## Eläjad
Koumen valdkundan ühthine ristitišt om 21 mln eläjid (2017), heiden tobj pala eläb suves i pidust' mererandad.

Igähižed rahvahad oma ročilaižed, norvegijalaižed i danijalaižed, mugažo suomalaižed i saamalaižed Ročinman da Norvegijan pohjoižes. Danijan, ročinman i norvegijan keled libuiba ühthižes amuižskandinavijan kelespäi.

## Homaičendad
Aleksandra Marinina

**Aleksandra Marinina** (), todesine nimi — **Marina Anatol'jevna Aleksejeva** (ven.: *Марина Анатольевна Алексеева*; sünd. 16. kezaku 1957, L'vov, Ukrainan NST, NSTÜ), om tutab venämalaine kirjutai. Hän kirjutab detektivižid romanid venän kelel.

## Sädused
### Kirjserii Anastasija Kamenskajan polhe
* «Olendazjoiden ühthejoksmuz» (1992, *Стечение обстоятельств*)
* «Vänd verhal pöudol» (1993, *Игра на чужом поле*)
* «Heittud uni» (1994, *Украденный сон*)
* «Rikoi vasttahtod» (1995, *Убийца поневоле*)
* «Surm surmha näht» (1995, *Смерть ради смерти*)
* «Kuz'nikad koldas ezmäižil» (1995, *Шестёрки умирают первыми*)
* «Surm i vähän armastust» (1995, *Смерть и немного любви*)
* «Must nimikirjutez» (1995, *Чёрный список*)
* «Surmanjäl'geline mel'kuva» (1995, *Посмертный образ*)
* «Pidab maksta kaikes» (1995, *За всё надо платить*)
* «Veraz mask» (1996, *Чужая маска*)
* «Algat telustagoi surmičijale» (1996, *Не мешайте палачу*)
* «Stilist» (1996, *Стилист*)
* «Grähkan illüzii» (1996, *Иллюзия греха*)
* «Surman vauvaz mod» (1996, *Светлый лик смерти*)
* «Žertvan nimi — Niken» (1996, *Имя потерпевшего — Никто*)
* «Meheližed vändod» (1997, *Мужские игры*)
* «Olen kolnu eglai» (1997, *Я умер вчера*)
* «Rekviem» (1998, *Реквием*)
* «Muzikan prizrak» (1998, *Призрак музыки*)
* «Seičemenz' žertv» (1999, *Седьмая жертва*)
* «Konz jumalad nagrdas» (2000, *Когда боги смеются*)
* «Sauptoi uks'» (2001, *Незапертая дверь*)
* «Koumen eidandoiden zakon» (2003, *Закон трёх отрицаний*)
* «Toižkirjutajad» (2004, *Соавторы*)
* «Üks'jaiželon ulaidajad koirad» (2004, *Воющие псы одиночества*)
* «Lidnalaine tarif» (2006, *Городской тариф*) **[mugažo om kirjserijas I. Dorošinan polhe]**
* «Elo jäl'ges elod» (2010, *Жизнь после жизни*)
* «Personaližed motivad» (2010, *Личные мотивы*)
* «Surm kut čomamaht. Maskad» (2011, *Смерть как искусство. Маски*)
* «Surm kut čomamaht. Oigedsudind» (2012, *Смерть как искусство. Правосудие*)
* «Angelad ei jä elegiš jäl» (2014, *Ангелы на льду не выживают*), kaks' tomad
* «Surmičend käredata planata» (2015, *Казнь без злого умысла*)

### Kirjserii Igor' Dorošinan polhe
* «Objektan vajehtuz» (2005, *Замена объекта*)
* «Punotiž ridaižele» (2005, *Пружина для мышеловки*)
* «Lidnalaine tarif» (2006, *Городской тариф*) **[mugažo om kirjserijas A. Kamenskajan polhe]**

### «Kaceg igäaigaspäi»-kirjserii
* «Hüväd kägedused» (2009, *Благие намерения*)
* «Te» (2010, *Дорога*)
* «Ad» (2010, *Ад*)

### «Oiktan elon ogeruded»-kirjserii
* «Hän, ken tedab» (2001, *Тот, кто знает*), kaks' tomad
* «Mušton fantom» (2002, *Фантом памяти*)
* «Joga ičtaile» (2003, *Каждый за себя*)
* «Jän mujand» (2006, *Чувство льда*)
* «Kaik eile muga» (2007, *Всё не так*)

### Serijata
* «Kuz'suugaine Serafim» (1991, *Шестикрылый Серафим*), toine avtor om Aleksandr Gorkin
* «Komedijad» (2001, *Комедии*)
* «Tigroiden tora alangištos» (2012, *Бой тигров в долине*)
* «Rebitadud nitid» (2012−2013, *Оборванные нити*), koume tomad
* «Jäl'gmäine päiduz» (2013, *Последний рассвет*)

## Homaičendad
Ostin Džein

**Džein Ostin** ( [dʒeɪn ˈɒstɪn]; sünd. 16. tal'vku 1775, Stiventon (Hempšir), Anglii, Sur' Britanii — kol. 18. heinku 1817, Uinčester (Hempšir), Anglii, Sur' Britanii) oli tutab anglijalaine kirjutai, realizman endustai britanižes literaturas. Hän kirjuti armastuz- da moraližed romanad.

## Biografii
Tuleban aigan kirjutainaine oli sündnu Džordž Ostin-papin kanzha äjiden lapsiden keskes, seičemendeks lapseks kahesaspäi. Sai literaturišt opendust tataspäi päpaloin. Eli gollüdes kaiken elon. Ezimeletaden, Ostin kirjuti i sai läz koumed tuhad kirjeižid äiluguižiš heimolaižišpäi, hot' tuliba meiden aigahasai vaiše 161 kirješt. Naine ei olend lähtnu mužikale, no eli mel'hetartuižen aigan, i kirjeižiden südäin tuli literatursädusihe znamasižes märas.

Sädused alištuiba vajehtusile pästandkodin tahton mödhe. Avar publik löuzi da arvosti Ostinan romanid hänen surman jäl'ghe.

## Sädused
Ostinan kirjad ühtnedas süžetan koveritomut süvänke psihologiženke ličendanke pähengihe, todesine «anglijalaine» jumor om paks.

;Noruden sädused (Juvenilii)
* «Koume sizart» ()
* «Armastuz i sebruz» (*Love and Freindship*), «friendship»-sanan sijas originalas
* «Anglijan istorii» (*The History of England*)
* «Čomakulu Kassandra» (*The Beautiful Cassandra*)

;Romanad
* «Mujand i her'khengeližuz» vai «Hama i mujandad» (1811, *Sense and Sensibility*)
* «Ülenpäižuz i edelpäivastustuz» (1813, *Pride and Prejudice*)
* «Mensfild-puišt» (1814, *Mansfield Park*)
* «Emma» (1815, *Emma*)
* «Melen argumentad» (1817, *Persuasion*), om publikoitud ezmäižen kerdan surman jäl'ghe
* «Nortengeran abbatuz» (1818, *Northanger Abbey*), om publikoitud surman jäl'ghe

## Homaičendad
Vijon Fransua

**Fransua Vijon** (, nüg. virkand [fʁɑ̃swa vijɔ̃], keskaigan [frɑnswɛ vilɔn]; sünd. 1431 vai 1432, Pariž, Francii — kol. voziden 1464 da 1491 keskes, Francii), todesine kanzannimi oli **de Monkorbje** (*de Montcorbier*) vai **de Lož** (*des Loges*), oli tetab francijalaine runokirjutai.

## Biografii
Tuleban aigan runokirjutai openui Parižan universitetan čomamahtoiden fakul'tetas 12-voččes igäspäi (vaumičendpalakundanke) i kändihe sen pästnikaks vl 1449 bakalavran arvonke. Sen ližaks sai licenziatan i magistran arvod koumes vodes, ned andoiba oiktusid opeta i radnikoita papikš. Mez' tegi goluušinoid üläopenikan aigaspäi, sikš oli türmas erasti.

Francijan lirikan ezmäine paindud kirj kogoneb Vijonan sädusišpäi.

## Homaičendad
Hatin'

**Hatin**' (vaug. i ) oli külä Vaugedvenämas. Toižen mail'man sodan aigan külä om likvidiruidud Saksanman nacistoil. Se paloi lophu 149 eläjan ühtes (erased oliba amptud) vn 1943 22. päiväl keväz'kud severziden-se germanižiden sodamehiden rikondan tagut.

Nügüd' memorialine kompleks om saudud külän sijas Minskan agjan pohjoižes, avaitihe vn 1969 kezal. Se om üks' mel'heižtahoišpäi neciš valdkundas, kudamb ozutab kaiken fašistiden äredust.

## Irdkosketused
* Memorialižen kompleksan sait (''khatyn.by'').
Polandball

**Polandball** vai **countryball** om populärine kävutajan Internet-mem. Om sädud vl 2009 /INT/-imidžbordas (Saksanma).

Countryball:ad oma mujutadud ičeiž flagiden mujuil. Jogahižil oma ičetoi tabad. Sil'mad ozutadas šuruiden emocijad.
Fahim Mohammad

**Mohammad Kasim Fahim** (dari: *محمد قسيم فهيم*; sünd. 1957, Pandžšer, Afganistan — kol. 9. keväz'ku 2014, Kabul, Afganistan) radoi valdkundmehen Afganistanan ohjastuses, tadžikalaine augotižlibundal.

Fahim Mohammad oli Afganistanan kaičendministraks vll 2001−2004. Oli mugažo ühteks Afganistanan päministrišpäi (19.11.2009 — 09.03.2014, Karim Halilinke) Hamid Karzajan administracijas.

## Homaičendad
Karim Halili

**Karim Halili** (dari: *محمد کریم خلیلي*; sünd. 1950, Vardak-agj, Afganistan) om ranu ühteks Afganistanan varaprezidentoišpäi (07.12.2004 — 29.09.2014, Mohammad Fahimanke vspäi 2009) Hamid Karzajan administracijas. Tegi Afganistanan varaprezidentan velgusidme vll 2002−2004.

## Biografii
Mez' openui religiiškoloiš laps'aigan i sirdi Kabulha jätktamha ičeze opendust vl 1970. Ühtni Afganistanan vastustushe nevondkundaližiden vägitungendan aigan. Aigaližil 1990-nzil vozil radoi valdkundan rahaministran modžahedoiden ohjastuses.

Halili om Hizb-e vahdat islami-partijan üks' lideroišpäi vspäi 1989. Se partii ezitab valdkundan hazarejalaižiden vähembust.

## Homaičendad
Rütte Mark

**Mark Rütte** (; sünd. 14. uhoku 1967, Hag, Alamad) om nügüdläine Alamaiden päministr, radab vs 2010 redukun 14. päiväspäi.

## Homaičendad
Beriša Sali

**Sali Ram Beriša** (; sünd. 15. reduku 1944, Tropoi, Albanii) om ranu Albanijan päministran (2005−2013), mugažo 3. Albanijan prezidentan (1992−1997).

## Biografii
Mez' om sündnu pohjoižhe Tropoi-lidnha — Beriš-klanan keskushe. Sali sai üläopendust Tiranan universitetas (1967), jätksi opendamišt Parižas (Francii) specializacijanke gemodinamikas. Vll 1980−1990 radoi Tiranan universitetan opendajan. Sai filosofijan tedodoktoran arvod. Oli otnus südäikeran hirurgijha.

Berišan politine kar'jer zavodihe Albanijan tön partijan ühtnijaks, konz äi aigad oli völ Berlinan seinän lanktendhasai. Hän holiti lekarikš-kardiologaks partijan Keskuzkomitetan Politbüron ühtnijoid, heiden kesken Enver Hodžad-ki.

Vn 1990 tal'vkus Sali Beriša pid'oiteli üläopenikoiden likundad massižiden protestoiden aigan, sai tetabut kommunistižen režiman publižel kritikal i demokratižiden reformiden kucundal, i muga putui oppozicijan ohjanduzkundha. Vl 1991 Beriša kändihe Albanijan Demokratižen partijan pämeheks, se partii om valdkundan kahten päižen partijan keskes nügüd'aigan.

## Homaičendad
Nišani Bujar

**Bujar Faik Nišani** (; sünd. 29. sügüz'ku 1966, Durres, Albanii — kol. 28. semendku 2022, Berlin, Saksanma) oli edeline 6. Albanijan prezident vs 2012 heinkun 24. päiväspäi vodhe 2017 heinkun 24. päivhäsai. Mez' oli Albanijan demokratižen partijan ühtnijan vspäi 1991.

Vl 1988 Nišani lopi opendust Tiranan «Skanderbeg»-sodaakademijas. 1990-nzil vozil openui AÜV:oiden universitetoiš: San Antonio (Tehas, vn 1996 pästand), Sodameriškol-aspirantur Monterei-lidnas (Kalifornii, tedoarv).

Politikanmez' oli naižiš, Odeta Nišani om hänen ak. Kaks' last sünduiba.

## Homaičendad
Ujahja Ahmed

**Ahmed Ujahja** (; sünd. 2. heinku 1952, Ibudraren, Alžir) om ranu Alžiran päministran (10:nden lugul) koume pordod: 31. tal'vku 1995 — 15. tal'vku 1998, 5. semendku 2003 — 24. semendku 2006, 23. kezaku 2008 — 3. sügüz'ku 2012.

## Homaičendad
Baiden Džo

**Džozef Robinett „Džo“ Baiden-nrmb.** (; sünd. 20. kül'mku 1942, Skranton (Pensl'vanii), AÜV) om AÜV:oiden nügüdläine prezident vn 2021 vilukun 20. päiväspäi, 46. lugul.

Mez' om ranu AÜV:oiden 47. varaprezidentan ühten aigan Barak Obamanke (20.01.2009 — 20.01.2017). Edel sidä vozil 1973−2009 radoi AÜV:oiden Senatan ühtnijaks Delaver-štataspäi. Valdkundmez' om AÜV:oiden Demokratižen partijan ühtnijan.

## Biografii
Džo Baiden om sündnu katolikoiden kanzha, ezmäižeks lapseks nelläspäi. Hänen tat Džozef Robinett Baiden-vanhemb (1915−2002) oli biznesmenan, möhemba kulutadud avtoiden satusekahan möjan. Priha kazvoi Skranton-lidnas (Pensil'vanii-štat), sid' sirdi kazvatajidenke heiden radotomuden tagut Nju Kasl-ümbrikho (Delaver-štat) vl 1953, openui Uilmington-lidnan školas.

Tuleban aigan politikanmez' openui Delaveran universitetas (Njuark), om sen vn 1965 pästnikan, sai istorijan da politilogijan bakalavran arvod. Vl 1968 Baiden lopi opendust Sirakuzan universitetan juridižes školas (Nju Jork-štat) i vahvišti dissertacijad jurisprudencijan doktoran arvonke sil-žo vodel.

Baiden om valitud AÜV:oiden prezidentaks valičendoiden jäl'ghe vn 2020 kül'mkun 3. päiväl, sai 56,9% valičijoiden änid. Vajehti Donal'd Trampad radnikuses.

## Homaičendad
Kezaolimpiad-2012

**Kezaolimpiad-2012** (, ) om 30-nz' Kezaolimpiad. Oigetihe sidä Suren Britanijan London-pälidnas vl 2012.

London kändihe ezmäižeks lidnaks, kus Olimpižed vändod mäniba koumanden kerdan. Pävändod jätkustuiba 17 päiväd (27. heinku — 12. eloku). Kaik 10 768 atletad 204 Rahvahaližes Olimpižes Komitetaspäi ühtniba Vändoihe.

Deviz — «Inspire a Generation» (*Hengaitamha pol'ved*). Naižed ühtniba boksan voibuižihe ezmäižen kerdan, muga hö ühtneškanziba kaikes 26 sportansugus.

Olimpiadan sportobjektoiden enambuz sijazihe Suren Londonan röunoiš. Ned oliba jagadud koumhe zonha: olimpine Olimpižes puištos, jogizon (pidust' Temzad lidnan päivnouzmas) i keskuzzon regionan keskuses da päivlaskmas.

## Kacu mugažo
* Vn 2012 Kezaolimpiadan lopmižed

## Homaičendad
Marti Petit Antoni

**Antoni Marti Petit** (; sünd. 10. kül'mku 1963, Eskal'des Engordan', Andorr — kol. 6. kül'mku 2023 siš-žo) oli Andorran päministr (6nz' lugul) vn 2011 semendkun 12. päiväspäi. Oli valitud tošti päministraks vn 2015 keväz'kus.

Hänen üläopenduz oli arhitekturine.

## Homaičendad
Santuš Fernandu da Pjedade Diaš

**Fernandu da Pjedade Diaš duš Santuš** (; sünd. 5. keväz'ku 1950, Luand, Angol — kol. 18. tal'vku 2025, siš-žo), oli tetab lühüdanke **Nando**-nimenke (*Nandó*), oli angoline politikanmez'. Hän oli ranu Angolan nelländen päministran (2002−2008), oli südäiazjoiden ministran vll 1999−2002. Vll 2008−2010 i vspäi 2012 radoi Angolan Rahvahaližen suiman prezidentan, aigkeskustas (2010−2012) oli valdkundan varaprezidentan.

## Biografii
Valdkundan edeližen Žoze Eduardu duš Santuš-prezidentan (1979−2017) dvojurodnii vell'. Politikanmehen kazvatajad sirdiba Angolha San Tome da Prinsipišpäi. Mez' sai oiktusen bakalavran arvod universitetas Agostinjo Neton nimed (Luand) vl 2009.

Vl 1971 Fernandu ühtni Rahvahaližhe likundha Angolan päzutamižes. Angolan ripmatomuden sandan jäl'ghe vl 1975 hän zavodi kar'jerad valdkundan Rahvahaližen policijan korpusas, kändihe palakundan pämeheks vl 1978. Vl 1981 mez' radaškanzi südäiazjoiden ministruses, sai sen varaministran radnikust vl 1984.

## Homaičendad
Vilämovice

**Vilämovice** (pol'š.: *Wilamowice* [vʲilamɔˈvʲit͡sɛ]; vil.: *Wymysoü*, silez.: *Wilamowicy*) om lidnut Pol'šanman suves, Silezijas. Vspäi 2002 se om ühtennimižen gmin:an keskuseks 17-tuhaiženke ristitištonke (2016).

Eländpunktan aluz om pandud läz 1250 vot. Se sai lidnan oiktusid vl 1818. Lähembaine sur' lidn om Bel'sko-Bäl 6 km suvipäivlaskmha.

Vl 2007 Vilämovicen eläjiden lugu oli 2 813 ristitud.

## Kacu mugažo
* Vilämovicen kel'
Vilämovicen kel'

**Vilämovicen kel**' (ičeze nimituz: *Wymysiöeryś*) om germanižen gruppan indoevropine kel'. Kelel pagištas vaiše Vilämovice-lidnudes (Pol'šanma).

Pagižijoiden lugu om läz 70 ristitud (mamankel'), rauhiden mehiden keskes tobjimalaz, toine kel' om pol'šan kel'. Vilämovicen kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal.

## «[[Meiden Tat]]» vilämovicen kelel
Ynzer Foter, dü byst ym hymuł, 
Daj noma zuł zajn gywajt; 
Daj Kyngrajch zuł dö kuma; 
Daj wyła zuł zajn ym hymuł an uf der aot; 
dos ynzer gywynłichys brut gao yns haojt; 
an fercaj yns ynzer siułda, 
wi wir aoj fercajn y ynzyn siułdigia; 
ny łat yns cyn zynda; 
zunder kaonst yns reta fum nistgüta. 
Do Dajs ej z Kyngrajch an dy maocht, ans łaowa uf inda. 
Amen.

## Kacu mugažo
* Päivnouzmaiž-frizan kel'

## Homaičendad
Džinsad

**Džinsad** () oma kinktas ištutadud räcnäižed brükad kovas kanghaspäi (tobjimalaz sinižel mujul) mujuombletišidenke.

Džinsoiden kodima om Italii; sen paloin, niiden nimi libub Genui-lidnan nimespäi. Edelespäi džinsad tegiba tutabikš Anglijas da Francijas (*denim*-sana znamoičeb francižen «Nim-lidnaspäi»), no saiba surt populärižut AÜV:oiš, kus kätihe niid uniforman odvaks palaks. Znamasižen džinsoiden dizaineran oli Livai Štrauss, hän populärizirui niid aktivižin.

Vlpäi 1957 möškanzihe džinsoid NSTÜ:s-ki, ned kändiba populärižikš Mail'man norišton festivalin aigaspäi. Nened brükad linniba kul'tazjaks.

## Homaičendad
Loo

**Loo** (, abaz. *Лоо*, ) om turistine mikrorajon Soči-lidnan Lazarevskojen rajonas, Venäman Krasnodaran randan suvipäivlaskmas.

## Istorii
Rajonan aluz om pandud vl 1872 enččen Osmanan imperijan maiš kut eländpunkt žilon statusanke. Mülütihe Sočihe vn 1961 10. päiväl uhokud.

## Geografijan andmused
Rajon sijadase Loo-jogen mererandaližes alangištos, om ümbärtud mägisel'gil koumes polespäi. Rel'jef om kukhikaz, 30 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, 308 metrhasai.

Kül'bendrand vedase kuz' kilometrad pidust' Mustmeren randad. Päird om Dekabristoiden ird. Matkad Sočin keskushesai om 26 km suvipäivnouzmha.

## Eläjad
Loon kaikenaigaižiden eläjiden lugu om läz 10 000 ristituid. Šingotase turizmal. Turistižen sezonan hätkeližuz om pol'vot, semendku-reduku.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Rajonan eläjiden i turizman sait (''my-loo.ru'').