Luand

**Luand** ( [luˈɐ̃dɐ]) om Angolan pälidn da kaikiš suremb lidn, valdkundan ižandusen keskuz. Vozil 2008 i 2017 om kaikiš kal'hedamb lidn mail'mas elämižen täht. Lidn om Luandan agjan administrativižeks keskuseks mugažo i om sen municipalitetaks (*município*) seičemen kesken.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud portugalijalaižil *San-Paulu-di-Luanda*-nimitusenke vn 1576 25. päiväl vilukud. Šingotihe portugaližen administracijan keskuseks. Sai lidnan statusad vl 1605. Lidn oli orjudentorguindan keskuseks, kaik läz koumed millionad ristituid vedihe ujuden Luandaspäi verhiže maihe 17.-19. voz'sadoil. Udesnimitihe (lühetihe nimed) nügüdläižikš vl 1975, «luanda» om tahondan amuine nimituz.

Luand šingotase järedal eksportan meriportal (kivivoi, kofe, puvill, sahar, diamantad, raud, keitandsol), sauvondal i sauvondmaterialiden pästandal (cement, metalližkonstrukcijad), kivivoin ümbriradmižel (substancijad, plastiktegesed), sömtegimištol (sömäd, jomad, tabaktegesed), tekstil'tegimištol, sobiden da kengiden tehmižel.

## Geografijan andmused

Lidn otab ližakast sijad Atlantižen valdmeren randištol, seižub londuseližen merikaran randal kuz' metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kvanz-jogi lankteb valdmerhe lidnanno. Luand jagase kahteks palaks: *Baixa de Luanda* (alembaine lidn, vanh lidn) i *Cidade Alta* (uz' pala, vai ülembaine lidn).

Klimat om tropine kuiv, ei ole lujas päivoikaz, heinkus-redukus pil'vekaz. Voden keskmäine lämuz om +25,8 C°, kül'mkun-semendkun +26,7..+28,6 C°, heinkun-elokun +22,1 C°. Heinkus il'man lämuz voib poleta +11 Cel'sijan gradushasai vilun Bengelan joksmusen tagut. Absolütine maksimum oli +37,2 C° keväz'kus. Paneb 250..500 mm sadegid vodes, 405 mm vodes keskmäras, vähemba kezakus-redukus (10 mm pordos). Vihmoiden tobj pala oleskeleb keväz'kus (114 mm) i sulakus (136 mm), kaikiš räkemban aigan. Toižil kuil oleleb 16..36 mm kus. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 78..85 % röunoiš voden aigan.

## Tobmuz

Luand-agjan pämez' om gubernator ().

Enččed Luand-agjan pämehed:
* Franciska du Espiritu Santu (*Francisca do Espírito Santo*, 2009−2010);
* Hose Marija duš Santuš (*Jose Maria dos Santos*, 2011−2013);
* Grasiano Fransisko Domingos (*Graciano Francisco Domingos*, 2014−2016);
* Francisko Idžino Lopes Karneiro-jenaral (*Francisco Higino Lopes Carneiro*, kül'mku 2016 — 2017);
* Adriano Mendes de Karvaljo (*Adriano Mendes de Carvalho*, 2017−2019);
* Seržio Lüter Reskova Joakim (*Sérgio Luther Rescova Joaquim*, 2019−2020);
* Žoana Lina Ramos Baptista Kandido (*Joana Lina Ramos Baptista Cândido*, 2020−2022).

## Eläjad
Vn 2014 Angolan rahvahanlugemižen mödhe Luand-lidnan eläjiden lugu om 2,165,867 ristitud 113 nellikkilometrad pindal. Luand-agj om lidnan aglomeracijaks, sen ristitišt om 9,079,811 eläjad (2022, vl 2014 oli 6,945,386 eläjad 2417 km² pindal), valdkundan koumandez. Vspäi 2011 administrativiž-territorialine reorganizacii mäni, ližatihe agjan pindad, i nügüd'aigan Luand-lidnan pind om 116 km², Luand-agjan pind om 18 835 km². Kaikiš suremb lidnan i agjan ristišton lugud oma nügüd'.

Znamasine üläopendusen aluzkund om Universitet Agostinjo Neton nimed (). Sen aluz om pandud vl 1962, 29,8 tuh. üläopenikoid vl 2011. Kaik ühesa fakul'tetad i koume üläinstitutad mülüdas universitetha, niišpäi koume fakul'tetad sijadasoiš Luandas, toižed ezilidnoiš (Talatonas päpaloin — päkorpusan sijaduz).

## Transport
Valdkundaližed avtobusad i privatižed mikroavtobusad (*kandongeiros*, üks'lugu ) oma kundaližeks transportaks lidnas. Luand ühtenzoitase ezilidnoidenke raudtejonusil. Kebn metro om projektiruidud vodele 2019, vauvhatihe, miše sen sauvomine linneb vspäi 2020.

Meriport om kaikiš surembišpäi Afrikan randal, i ližatas sen voimusid. Toine meriport om sauvomas 30 kilometras pohjoižhe vspäi 2014.

Uz' rahvahidenkeskeine civiline lendimport Antoniu Agoštinju Netu-prezidentan nimed (*NBJ / FNBJ*) sijadase nell'kümnes kilometras suvipäivnouzmha lidnan keskuzpalaspäi. Lendimportan sauvond jätksihe vll 2006−2023, i voden 2024 aigan se vajehti vanhad lendimportad rados. Vanh rahvahidenkeskeine soda- da civiline lendimport Uhokun 4. päivän nimed (*LAD / FNLU*, 5,6 mln passažiroid vl 2018) sijadase Luand-lidnan suves. Tehtihe reisid Afrikan äjihe pälidnoihe, Dubaihe, Stambulha, Kasablankha, Johannesburgha, Frankfurtha, Parižha, Brüsselihe i Lissabonha, mugažo Angolan erasihe-se lidnoihe.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Luand-agjan da lidnan portal (''luanda.gov.ao'').