Tirniauz

**Tirniauz** (, , ) om Venäman lidn da lidnankund Kabardinijan da Balkarijan Tazovaldkundan päivlaskmas. Se om El'brusan rajonan administrativižeks keskuseks da palaks, om Venäman kaikiš korktembaks sijatud lidnaks.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1934 kuti *Girhožan*-külä samha molibdenad da vol'framad sijaližel torhudel. Vl 1937 se sai žilon statusad *Alabaksan*-nimenke (). Vl 1955 žilo sai lidnan statusad udenke nügüdläiženke nimenke. Vspäi 2001 likvidiruihe kaivuzkombinatad, no se toi ristitišton polendust, i kaivuzkompanii om sätud tošti vl 2017 kuti valdkundaližen «Rosteh»-korporacijan pala. Vodele 2023 kompanii planiruib sauda kaik tarbhašt i zavodida metalloiden samišt udel materialižel alusel. Kivendon küllästamine linneb Nevinnomisskas, kut ende-ki oli.

Tirniauz šingotase sauvondgipsan materialiden tegimel i turizman edheotandoil.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan pohjoižpäivnouzmaižen palan keskuses, pidust' Baksan-jogen molembid randoid (Terekan bassein). Reljef om korktoiden mägiden (Kavkaz), om süvid jogialangištoid. Korktused vajehtadas polentošt-kahten tuhad metrid röunoiš, lidnan keskmäine korktuz — 1307 m valdmeren pindan päl. Toturbaši-mägi om kaikiš korktemb lidnan röunoiš, 2786 metrad. Reduvalud oleskeldas, katastrofine oli vn 2000 heinkus.

Matkad lähembaižhe Nal'čik-lidnhasai om vižkümne seičeme kilometrad päivnouzmha orhal vai 82 km avtotedme.

Klimat om vilu korktoiden mägiden neps. Voden keskmäine lämuz om +0,6 C°, kezakun-elokun +9,0..+11,8 C°, tal'vkun-uhokun −8,9..−10,7 C°. Paneb sadegid 1288 mm vodes, enamba semendkus-elokus (163..213 mm kus), vähemba kül'mkus-elokus (38..45 mm kus), toižiš kuiš 74..116 mm kus.

## Tobmuz

Tirniauz om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Sijaližen ičeohjandusen nevondkundan ezimez'. Edeline lidnan nevondkundan ezimez' om Kemal Tilov (eloku 2012 — reduku 2016). Edeline lidnankundan Sijaližen administracijan pämez' om Ruslan Džappuev (eloku 2012 — reduku 2021), nügüdläine — Tahir Čimaev vn 2021 redukuspäi (*velgusentäutai*).

## Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 21 000 ristitud, rajonan nell' seičemendest, vn 2021 — 22 056 ristitud. Kaik 20 574 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 31 100 eläjad vl 1992.

Rahvahad (enamba 1 % vl 2010, ozutadud rahvahudenke): balkarijalaižed — 52,1 %, venälaižed — 23,2 %, kabardalaižed — 15,2 %, totarlaižed — 1,6 %, lezgilaižed — 1,0 %, ukrainalaižed — 1,0 %, toižed rahvahad — 5,9 %.

Islaman Keskuzline mečet' om avaitud lidnas. Ortodoksižen hristanuskondan ph. Jurgii-vägestusenkandajan jumalanpert' om letud vl 1999 nevondkundaližes sauvusespäi.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma nell' augotižškolad-päivkodid (nomer 1, 4, 6, 10), koume keskškolad (nomer 2, 3, 6), gimnazii nomer 5, licei nomer 1, lapsiden da norišton šingotesen keskuz M. H. Mokaevan nimed, čomamahtoiden škol Sultan-Bek Abaevan nimed, rajonan lapsiden da norišton sportškol, lapsiden da norišton turizman i ekskursijoiden (noriden turistoiden) stancii.

El'brusan regionaline kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Зимний Тырныауз.jpg|Lidnan tal'veline nägu vl 2016
Elbrus 76 (08) Приют 11.jpg|Matk El'brusan pautkel vl 1976, lebukodi 11
Тырныауз 2000 01.jpg|Tirniauzan nägu vl 2000


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Tirniauzan lidnankundan tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''admtyrnyauz.ru''). 
* Lidnan i El'brusan rajonan kodirandantedištandmuzejan sait (''elbrus-museum.ru'').