open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Žirinovskii Vladimir

**Vladimir Vol'fovič Žirinovskii** (; sünd. 25. sulaku 1946, Alma-At, Kazahstanan NST, NSTÜ — kol. 6. sulaku 2022, Moskv, Venälaine Federacii) oli tetab nevondkundaline i venämalaine valdkundmez'.

Mez' radoi Valdkundaližen Duman varaezimehen (2000−2011). Venäman liberaliž-demokratižen partijan (VLDP) alusenpanii da ezimez' ičeze surmhasai, Evropan Ministrišton parlamentižen assamblejan delegat (1996−2008). Žirinovskii ühtni Venäman Prezidentan valičendoihe kuz' kerdad (1991, 1996, 2000, 2008, 2012, 2018).

## Biografii
Tuleban aigan politikanmez' openui i lopi opendust Almatin keskškolas nomer 25 Dzeržinskijan nimed. Vll 1964−1970 Žirinovskii sai üläopendust Päivnouzmman keliden institutas (Azijan i Afrikan maiden institut vspäi 1972, Moskvan valdkundaližen universitetan pala) «Turkan kel' da literatur»-specializacijanke. Vll 1965−1967 openui Marksizman-leninizman universitetas mugažo, sen rahvahidenkeskeižiden kosketusiden fakul'tetas. Institutan jäl'ghe služi armijas. Vll 1972−1977 mez' openui MVU:s Lomonosovan nimed toižen kerdan, sen ehtaližes palakundas, i sai juridišt opendust.

Žirinovskii zavodi oficialižen politižen radmižen vl 1988. Mez' mahtoi pagišta nelläl kelel venäkelen ližaks: anglijan, francijan, saksan i turkan kelil.

## Homaičendad
Venäman voz'tuha

**«Venäman voz'tuha»-muštpacaz** () om Venäman monument. Se om sätud Piteriš, todud jogidme i pandud Surhe Uz'lidnha vll 1861−1862 legendarižen varägoiden kucundan Venähä voz'tuhaižen jubilejan oiktastuseks.

Muštpachan projektan avtorad oma skul'ptorad Mihail Mikešin, Ivan Šreder i arhitektor Viktor Gartman, valitihe konkursan mödhe 52 projektaspäi. Muštpacaz sijadase kümnemetrižel manalaižel alusel Uz'lidnan detincas, Sofijan päjumalanpertin kohtas. Ende toine muštnik oli sen sijas, vn 1812 Uz'lidnan rahvahansodavägiden oiktastuseks, sirtihe sidä torgule Bajarišton Suiman sauvusen kohtas. Monument om avaitud vn 1862 sügüz'kun 8. (20.) päiväl Aleksandr II-imperatoran olendas. Om udessündutadud murendusen jäl'ghe Suren sodan aigan vl 1944. Mülüb UNESCO:n Mail'man jäl'gushe vspäi 1992.

Muštnik om tehtud bronzaspäi neovizantijan stiliš. Se om 15,7 metrad kortte.

## Homaičendad
Likui kirjišt

**Likui [[kirjišt]]** om transportlikkuim (avtobus tobjimalaz, erašti jüguavto), kudambas seižutadud paličad vai vitrinad oma olmas kirjoiden transportiruindan täht. Mugoižed likujad kirjištod oma sättujad peniden i edahaižiden eländpunktoiden täht, kus järgeližen kirjišton sädand ei ole azjanmödaine.

Ezmäine likui kirjišt radaškanzi AÜV:oiš vl 1839, se oli školoiden täht i kaik kirjad oliba paindud ühtel-üks'jäižel pästandkodil. Oigetas likujan kirjišton päiväd AÜV:oiš joga vodel sulakus.

Kirjišt voib likkuda mugažo arvoimižihe kacten: živatoil (mägitahondas i golliš maiš), kateras, koumekezraižen velosipedan tagabesetkal, ližavagonas.

## Homaičendad
Karr Sara Rouz

**Sara Rouz Karr** (; sünd. 13. kül'mku 1984, Kalifornii-štat, AÜV) om amerikalaine enzne aktris, fil'mdihe laps'aigan vozil 1990−1995. Hänen kaikiš tetabambad rolid oma «Päivkodin policijalaine»-, «Bethoven 1»- da «Bethoven 2»-fil'miš. Edesti rolid TV-serialoiš mugažo.

Edelespäi 2003-ndes vodes hän lopi «New College»-openduzsijan Florid-štatas. Hänen edesine elo om tundmatoi.

## Fil'mografii
* «*[[Rozanna (serial)|Rozanna]]*»-serial (1988−1997) — laps'
* «*[[Päivkodin policijalaine]]*» (1990) — Emma
* «*[[Neičeižen tat]]*» (1991) — Enni Benks (7. vot)
* «*[[Bethoven 1]]*» (1992) — Emili Njuton
* «*[[Kazaknaine (fil'm)|Kazaknaine]]*» (1992) — Dana Uitson
* «*[[Bethoven 2]]*» (1993) — Emili Njuton
* «*[[Nell' bril'jantad]]*» (1995) — Steisi Milard

## Homaičendad
Narv

**Narv** (, ) om toponim Estinmas, Venämas i Vaugedvenämas, mugažo estin kanzannimi. Se voib znamoita:

## Eländpunktad
* **[[Narv (lidn)|Narv]]** — lidn ühtennimiženke raudtestancijanke Estinman pohjoižpäivnouzmas.
* Narv — Venäman žilo Krasnojarskan randan suves.
* Narv (edel 1972. vot *Ballastkar'jer Sidimi*) — Venäman pen' žilo Merenrandaližen randan suvipäivlaskmaižes čogas.

## Joged
* **[[Narv (jogi Estinman i Venäman röunoiš)|Narv]]** — jogi Estinman pohjoižpäivnouzmas i Venäman Leningradan agjan päivlaskmas, lankteb Baltijan meren ühtennimižhe lahthe.
* Narv — jogi Vaugedvenäman Grodnon agjas, Nämunasan ližajogi.
* Narv (Merenrandaližen randan jogi) (edel 1972. vot *Sidemi*) — Venäman jogi Merenrandaližen randan suvipäivlaskmaižes čogas, lankteb Japonijan meren ühtennimižhe merikarha.

## Toine
* Narv — Venäman federaline A180-avtotrass.
* «Narv» — Saksanman sodavägiden opergrupp Toižen mail'man sodan aigan, mülüi armijoiden «Pohjoine»-gruppha.
* Narv — Ingrijan lüteranižen jumalankodikundan istorine tulend keskusenke Narv-lidnas.

## Kacu mugažo
* Alanarv
* Narova
Man'kin Ivan

**Ivan Pavlovič Man'kin** (; sünd. 9. reduku 1924, Karpovk, Karjalan ANST, Venäman NFST, NSTÜ — kol. 9. keväz'ku 1984, Petroskoi, Karjalan ANST, Venäman NFST, NSTÜ) oli nevondkundaline valdkundmez' da kompartijan šingotai. Vepsläine.

Vll 1971−1979 mez' oli Karjalan ANST:n ministrišton ezimehen varameheks i ezmäižeks varameheks. Vll 1979−1984 hän radoi necen tazovaldkundan Ülembaižen Nevondkundan prezidiumas sen ezimeheks.

## Homaičendad
Koreb Elidaspäi

**Koreb (Koronbos) [[Elid]]aspäi** (; sünd. ?, Ilii-agj (*Elid*), Amuine Grekanma — kol. 8. voz'sada edel m.e., sigä-žo) oli znamasine pap' vai eraz keitai, kudamb linni ezmäižeks (tetabišpäi) vägestajaks Olimpižiš vändoiš (ezmäižed Vändod oliba 776-ndes vodes edel m.e.).

Hän ezini joksijaks 192-metrižel distancijal.

## Homaičendad
Pitarke

**Pitarke** (, arag.: *Pitarc*) om pen' küläkund, municipalitet Ispanijan päivnouzmas, Teruel'-provincijas.

Pind om läz 54 km². Pitarken eläjiden lugu oli 96 ristitud 2010-ndes vodes, 91 ristitud 2016-ndes vodes.
Trochalopteron lineatum

***Trochalopteron lineatum*** (vai *Garrulax lineatus*,  «jonoikaz penzhištoneläi») om linduiden levitadud erik *[[Trochalopteron]]*-heimos. Irlandiž-britanine Vigors-zoolog avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1831.

Erikon eričud elädas Keskuzazijan i Suviazijan neniš valdkundoiš: Afganistan, Butan, Kitai, Indii, Nepal, Pakistan, Venäma, Uzbekistan, Tadžikistan.

Lind sötlese kazmussömäl päpaloin: semned, marjad, pened plodud. Žoubib gavedid kevädel da kezaaigan. Pezoitelese penzhištos, kaik om koume-nell' munad munindas vihandan mujun taivazman polhe ližamujunke.

## Homaičendad
WASP-64

**WASP-64** om erigoittud («üks'jäine») tähtaz Sur' Koir-tähthištos. Se om 1220 vauktuzvodes meišpäi (läz 374 parsekad). Tähthan nägui mär om +12,29m.

Pakuine tähtaz om spektraližen G7-klassan, läz ühtensurtte Päiväiženke. Toižed harakteristikad oma sen pojavad, no tähtaz 3,6±1,6 milliardad vozid igänke om noremb mi Päiväine, i punose ümbri värtmudes teravamba (15,8±3,7 päiväd).

Vl 2019 WASP-64 sai tošt *Atakorak*-nimitust () Togon kaikiš znamasižemban Atakor-mägisel'gan mödhe.

Jupiteran surtte palab WASP-64b-planet punose ümbri tähtast lähižedme orbitadme, se om löutud vl 2012, pörundan pord orbital om 1,57 päivest.

## Homaičendad
Narv (jogi Estinman i Venäman röunoiš)

**Narv** (, ) om jogi Estinman i Venäman Leningradan agjan röunmal. Jokseb Peipusjärvespäi (30 m ü.m.t.) Baltijan meren Suomen lahten suvhe.

Narv-jogen piduz om 77 kilometrad, basseinan pind om 56 200 km². Jädub vidhe polenke kuhusai vodes, madalvezi oleskeleb kezal.

Jogen amuine nimi om Alukse, toine Bek-nimituz oli kävutandas Ročinman tobmuden aigan 17. voz'sadal. Koume lidnad sijadasoiš jogen randoil: Narv i Narv-Jogensu (Estinma), Ivangorod (Venäma). Koume sildad ühtenzoittas jogen randoid. Narvan vezivaradim om saudud jogen keskjoksmuses vll 1950−1955. Narv om laivjogeks alajoksmuses i vezivaradimel.

## Homaičendad
Jahtel'j

**Jahtel'j** () om Venäman pen' jogi Sverdlovskan agjan pohjoižes, Ivdelin lidnümbrikos. Om Vižai-jogen üks' ližajogišpäi, lankteb sihe huralpäi 23. kilometral. Mülüb Irtiš-jogen hurapol'žhe basseinha.

Jogen piduz om 15 kilometrad.
Mendosa Serhio

**Serhio Džovani Mendosa Eskobar** (; sünd. 23. semendku 1981, Progreso (Joro), Gonguras) om gondurasalaine futbolist, oiged kaičii.

Sportnik om nügüdläine Gvatemalan «Universidad SC»-futbolkluban vändai.

Ičeze kar'jeras Mendosa vändi Gondurasan koumes kaikiš vägevambas klubas, zavodi «Real Espanja»-klubas, sid' jätksi «Olimpijas» i oli «Montagua»-kluban vändajan. Gondurasan futbolühthižjoukun enzne vändai, ühtni sen 52 matčha vll 2002−2010 i löi üht golad sebranikmatčan aigan Venesuelad vaste.

## Homaičendad
Kamenist (Jelenä Guran alangišt)

**Kamenist** (, ) om kukkaz Pol'šanman suvipäivlaskmas, Jelenä Gur-lidnan pirdas. Kukkaz om Sudetad-mägiden palaks, mülüb Jelenä Guran alangišton pohjoižhe.

Kukhanpä om 412 metrad ü.m.t. kortte, meckazmusišt kattab sidä. Lidnalaižiden kezapertid ümbärtas kukkast. Turistine takaine läbitab kukhanpäd. Kamenist sijadase Jelenänmägel, pol'kilometras suvhe raudtesol'melpäi. Pautked oma venod, kukhanpä om nügu i kall'oikaz.
Nagriž

**Nagriž** () om üks'vozne vai kaks'vozne heinäsine kazmuz, Kapust-heimon Kapustižed- (), vai Ristänikoižed-sugukundan () erik. Lugetas läz kümnikad alaerikoid.

## Kazvatand
Ottihe kul'turiviruimha enamba 40 voz'sadad tagaz. Kodima — Päivlaskmaine Azii. Kazvatihe Amuižes Egiptas, Grekanmas, Rimas. Oli Venän päižeks maploduks edel kartohkan otandad kävutamižhe.

Jur' kazvab sanktaks, südäin oleleb pakuine vai vauged. Jur'lehtesed oma järedad. Änikoičii seikh kazvab kahtel vodel vai sil-žo vodel ku ištutihe värin, seikh om korged i om äi lehtesid. Jagadas aigaližhe i möhäižhe, möhembaine kožub varha tal'veks. Voib kazvatada aigaližen nagrhen kaks' satust vodes.


Brassicarapa.jpg|Nagrhen semned
Brassica rapa (xndr).jpg|Nagrhen änikod
Malselvneper.JPG|Nagrhen jured


Nagrhen sötmižsortad nimitasoiš turnepsaks.

## Nagrheze sidodud vepsän tärtused
* *Babu* — kuivatud nagrhen haukuine (vai kartohkan).
* *Haudad, haudnikad* — hauttud nagriž.
* *Haudpirg* — pirg hauttud nagrhenke.
* *Kopreh* — nagrhen kogo pöudol.
* *Labohtez* — pirg nagrhenke vai kartohkanke.
* *Lohkoi* — vezipudr (tahtaz) rugižjauhospäi nagrhenke.
* *Nagrižpirg* — pirg nagrhenke.
* *Paštikaine, paštikaz* — pašttud nagriž.
* *Repoi* — pašttud vai hauttud nagrhen südäivezi, vai vas nagrhespäi.

## Nagrheze sidodud vepsän muštatišed da ozoitesed
### Muštatišed

* *Ala nagra nagrišt, om ret'kad kodiš.*
* *Ei karged nagriž ezmäižeks hapne.*
* *Sö nagriž sügüzel, a ak pidä nores.*


### Ozoitez

* Kehker ku kudmaine, viher ku vast. (nagriž)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Kut endo nagr'hen semendolim // Vepsän kelen korpus. — #97.
* Kut tehtas babud nagrhespäi // Vepsän kelen korpus. — #98.
* Kut tehtas repoin' nagrhespäi // Vepsän kelen korpus. — #99.
La Šaplod

**La Šaplod** (, oks.: *La Chapela Auda*) om pen' lidn da kund (kommun) Francijan keskuzpalas, Overn' — Ron — Al'pad-regionan lodehes.

Vinan tehmižen Monlüson-regionan pala. Sijadase 197..380 m ü.m.t. korktusil.

Vl 1990 kundan eläjiden lugu oli 982 ristitud. Edeline lidnanpämez' om Marc Guillaumin (2008−2014).

## Homaičendad
Colchicum autumnale

***Colchicum autumnale*** om kazmusiden erik, mülüb *[[Colchicaceae]]*-sugukundha.

Kazvab läz kaiked Evropadme päiči Skandinavijas i pohjoižes Venämas. Se om äivozne heinäsine änikoičii *[[morim|morii]]* kazmuz.

Kazvatadas änikoihe näht i samha zell'torhut.

## Homaičendad
Roksana (pajatai)

**Roksana** (; sünd. 1967, Ven, Avstrii) om avstrijalaiž-saksalaine evrodiskopajatai hätkelitomanke karjeranke.

Hänen muzikkarjer augotase vl 1981. Debütine «Charlene»-singl om pästtud vl 1985, i linni populärižeks evropalaižiš čartoiš, mugažo sil oli eraz satuz NSTÜ:s. Necen pajon Bad Boys Blue:n kaver om änetadud kahtes vodes päliči (heiden versii oli populärine mugažo, hot' ei olend pästtud singlaks).

Pajatai pästi völ kaks' singlad edelespäi, no ned oliba vähemb satusekahad. Vl 1987 Roksana ezini «New Romance»-duetan mülükundas; se projekt äneti vaiše üks' singl i čihozi.

## Diskografii

### Singlad
* *Charlene* (1985)
* *Give a Little Love* (1986, Anda vähäižen armastust)
* *Boys In Black Cars* (1987, Prihad mustoiš avtoiš)
* *Charlene 3.0* (2016)

### Kompiläcijanal'bomad
* *Singles Collection* (1998, Singloiden kogoduz)

### Ühthižradod
* «New Romance» — *You're My First Love (Head Over Heels)* (1987)

## Homaičendad
Doddiella maindroni

***Doddiella maindroni*** om gavedin erik Scelionidad-sugukundaspäi (*Scelionidae*). Francine Žan Risbek-zoolog (1895−1964) avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1955.

Gaved' om Kanadan endemik. 

Necil gavedil ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.

## Homaičendad
Paundstak

**Paundstak** (, korn.: *Tregorlann*) om külä da civiline tulend Suren Britanijan suvipäivlaskmas, Anglijan Kornuoll-grafkundas.

## Istorii
Paundstak-usadib mainitase aigkirjas vl 1086.

Nened aluzkundad oma Paundstakas: kinoteatr, jumalanpert', kafe.

## Geografijan andmused
Külä sijadase grafkundan pohjoižpäivnouzmas, ühtes mijläs Atlantižen valdmeren randaspäi.

Vn 2001 Suren Britanijan rahvahanlugemižen mödhe külän eläjiden lugu oli 805 ristitud.

## Homaičendad
Nekrasov Aleksandr

**Aleksandr Ivanovič Nekrasov (Gamsa — «Gamalaine»)** (komin i venän kelil: *Александр Иванович Некрасов (Гамса)*; sünd. 30. heinku 1931, Gam-külä, Komin Tazovaldkund, Venäman NFST, NSTÜ) om komilaine kirjutai. Sädab komin i venän kelil.

Mez' radoi školan opendajan, vedi fizikad i matematikad. Nekrasov om pästnus Komin pedagogižes institutaspäi vl 1960 i oli školan direktoran kodiküläs hätken aigan vhesai 1993. Komin Tazovaldkundan arvostadud opendai (1984). Sai Komin Tazovaldkundan arvostadud rahvahanikan arvod vl 2017.

Kirjutai sädi čomamahtoižen i publicistižen literaturan kirjoid. Kerazi i pästi komin pajoid da lühüdoid pajoižid.

## Homaičendad
SPQR

**S.P.Q.R.** om «**S**enatus **P**opulus**q**ue **R**omanus» («Senat i Riman rahvahanikad») latinan frazan abbreviatur (lühenduz). Kuvatihe sidä rimalaižiden legionoiden štandartoil, kävutadihe Riman tazovaldkundas i Riman imperijas.

Sur' Konstantin-imperator vajehti abbreviaturad hristanuskondan labarum-simvolaks vl 312.
Ovo

**Ovo** (, ) om lidn Nigerijan suvipäivlaskmas. Mülüb Ondo-štatha (vspäi 1976).

## Istorii
Eländpunkt oli joruba-rahvahan lidnaks-valdkundaks 15.-16. voz'sadoil.

Ovo šingotase kakaon eksportan ühteks päkeskusišpäi, toižen maižanduzprodukcijan eksportal (jams, perc, puvill, kukuruz), mecan ümbriradmižel, sömtegimištol (soi).

## Geografijan andmused
Lidn sijadase štatan pohjoižpäivnouzmas, Niger-jogen suhišton päivlaskmaižes palas, Joruban kukhiden suviagjas, 304 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad štatan Akure-keskushesai om 37 km päivlaskmha, Abudž-pälidnhasai om 280 km pohjoižpäivnouzmha.

## Eläjad
Lidnalaižiden lugu oli 157 181 ristitud 1991-ndes vodes, heiden enambuz oma joruba-heimospäi. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.

Ovon sijaline veroline kunigaz om Adžibade Gbadegesin Ogunoje Koumanz' (*Ajibade Gbadegesin Ogunoye III*) vn 2019 heinkuspäi.

## Homaičendad
Ansoville

**Ansoville** (, pikard.: *Ansovilé*) om kund (kommun) Francijan pohjoižes, O-de-Frans-regionas. Mülüb Uazan departamentha.

## Istorii
Kundan keskusen aluz om pandud vanhan rimalaižen tenno 8. voz'sadal. Eläjiden radmine oli sidodud linan kazvatandha da ümbriradmižhe tekstil'torhudeks, i čurukiven samižhe.

## Geografijan andmused
Kund sijadase regionan suvipäivlaskmas, 121..151 m ü.m.t. korktusil.

Vl 2010 kundan eläjiden lugu oli 1217 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 1232 eläjad vl 2011 i 1200 eläjad vll 1846−1851.

## Homaičendad
Kaludim

**Kaludim** om ülälopusen pala künambruzvarden luiden (pal'clu i künambruzlu) i kobran luiden keskes. Kogoneb kahesas luspäi. 

Kaludimen lud sijadasoiš kahteks riveks. Distaližen riven lud ühtenzoittas kobran luidenke, proksimaližen riven — pal'clunke.
Heopsan piramid

**[[Heops]]an (Hufun) piramid** vai **[[Giz]]an Sur' piramid** (amuižegipt.: *Ahet-Hufu* «Hufu:n taivhanröun») om kaikiš suremb Egiptan piramidoišpäi. Se om üks'jäine «Mail'man seičemes čudospäi», kudamb jäi tähäsai.

Heopsan piramid mülüb kaikiš surembiden Egiptan piramidoiden kompleksha — Gizan piramidad, kudambad sijadasoiš Gizan ülüdes. Ned oma Heopsan (Hufun), Hefrenan (Hafran) i Mikerinan (Menkauran) piramidad. Suren piramidan arhitektoraks lugese Hemiun, Heopsan vizir' da vellenpoig. Hänel oli-ki «Faraonan kaikiden sauvomižiden ohjandai»-arvnimi.

Piramid om saudud läz 26. voz'sadad edel m.e., Memfis-pälidnanno, IV dinastijan aigan. Enamba koumed tuhad vot (edel kafedraližen päjumalanpertin Linkol'nas sauvondad Anglijas, läz 1300 vot) piramid oli kaikiš korktemban sauvusen Mas. Vl 1979 UNESCO mülüti Gizan piramidoid Mail'man jäl'gusen nimikirjuteshe.

## Homaičendad
Senkovan sodakaumišt

**Senkovan sodakaumišt [voinkaumišt] №80** () om Pol'šanman aidoitud sodakaumišt Senkov-žilon päivnouzmas. Se om üks' 400 pojaviš kaumžomišpäi istorižen Galicii-agjan päivlaskmas. Mülüb Penen Pol'šanman sodaveikundha valdkundan suves. Projektirui avstrijalaine Gans Mair-arhitektor. Kahtenz' ningoine nomer 79 kaumišt sijadase ani läz.

Huttihe kaumžomas Ezmäižen mail'man voinan saldatoid. Kaik om 1206 keratud maha, i heišpäi 360 oliba venälaižed, 468 — avstrijalaižed (Tirolišpäi tobjimalaz), 378 — saksalaižed (Bavarijaspäi tobjimalaz). Kaik om 85 ühthišt da 23 personališt kaumad.

Kaumišt om T-vuitte, 2244 nellikmetrad pindal, om ümbärtud kavag'mecal. Sijadase pordhikš mürkal pautkel. Betonrist libub kahtenden terrasan röunal kahten pordhiden keskes, se terras veb kazvahtununnoks pergolaks — arvostuzsijannoks.

## Homaičendad
Kelenmagii

**Kelenmagii** vai **Kel'magii** om kelen virkehen magine (konstituirui) funkcii. Om mel'pidegid, miše erased sanad vai kuvandad valatoittas mail'man i sen ümbriolendan šingoteshe i formha. Pagižii kävutab sanoid sädamha ümbrištod.

Ozutesed: veroližed puheged, soiverdused, toivotused, valad.
Hemiun

**Hemiun** vai **Hemiunu** (, sädamižen änikoičend läz 2570 vot edel m.e.) oli amuižegiptalaine arhitektor Amuižen car'kundan Nelländen dinastijan aigan. Hemiun om Hufu (Heops)-faraonan Suren piramidan‎ Gizas arhitektor ezimeletaden.

Hemiun oli Nefermaatan, Hufun heimolaižen, poig. Hänel oliba «Radoiden mastar»- i «Faraonan vizir'»-titulad. Arhitektor koli läžundaspäi edehko Suren piramidan sauvondan lopindad i om pandud maha mastabas ei edahan sišpäi, akanke ezimeletaden.

Heimunun kuvapatsaz om löutud evropalaižiden täht vl 1912. Nened arvod oma kirjutadud kuvapatshal: «faraonan poig hänen hibjaspäi», «ülembaine sudii i čati», «Totan kodin Sur' viden kesken».

## Homaičendad
Abh

**Abh** ( *ʾAbhā*) om lidn Saudan Arabijan suvipäivlaskmas. Se om Asir-agjan administrativine keskuz.

Abh oli pälidnaks Asiran princan täht Ottomanan imperijan aigan Ezmäižhe mail'man sodahasai.

Lidn sijadase Džibal'-Hidžaz-mägiden päivlaskmaižen agjan pautkil, 2270 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Rusttan meren randišt om läheli lidnaspäi.

Klimat om läm' pol'kuiv. Paneb sadegid 218 mm vodes, enamba keväz'kus-sulakus (48 mm kus). Voden keskmäine lämuz om +19 C°.

Vl 2004 lidnan eläjiden lugu oli 201 912 ristitud.

## Homaičendad
Biton transvaalensis

***Biton transvaalensis*** om hämähoukuiden erik *[[Daesiidae]]*-sugukundaspäi. Suviafrikalaine Lourens-arahnolog (1897−1987) avaiži da ümbrikirjuti sidä vl 1949.

Suviafrikan Tazovaldkundan endemik. Latinan nimituz om anttud avaidusen sijan mödhe (Transvaal'-provincii).

Necil hämähoukul ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.

## Homaičendad
Uven Uvin'jel'

**Uven Uvin'jel**' () om pen' kund (kommun) Francijan da sen O-de-Frans-regionan pohjoižes.

Kommun om sätud Uven- i Uvin'jel-kundoiden ühtištusel vl 1856. Sijadase 108..148 m ü.m.t. korktusil.

Vl 2010 eläjiden lugu oli 238 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt oli 575 eläjad vl 1861.

Edeline kundan pämez' oli Rene Del'be (1995−2014).

## Homaičendad
Zvözdi nas ždut

**«Звёзды нас ждут»** (latinizacijas — **«Zvözdi nas ždut»**; *Tähthad odotadas meid*) om Miraž-gruppan debütine al'bom. Se om pästtud vodel 1987.

Toine pästand läksi vl 1994.

## Pajoiden nimikirjutez (vn 1987 pästand)
# *Звёзды нас ждут* (5:47, Tähthad odotadas meid)
# *Видео* (4:05, Video)
# *Электрический мир* (4:07, Elektrine mail'm)
# *Безумный мир* (3:40, Meletoi mir)
# *Эта ночь* (4:27, Nece jö)
# *Солнечное лето* (4:34, Päivoikaz keza)
# *Я не хочу* (2:54, En tahtoi)
# *Волшебный мир* (6:04, Noidukaz mir)
# *Инструментал* (5:07, Instrumental)

## Homaičendad
Pöudkülä

**Pöudkülä** () om külä Estinman päivlaskmas, Sarenma-saren suvipäivnouzmaižel randal. Mülüb Saare-makundan Sarenma-volostihe.

## Istorii
Pertišton aluz om pandud 20. voz'sadal. Erigoittihe eländpunktaks lähižes Tinii-küläspäi (*Tõnija*) vl 1936.

Amuine Tuulingumäe-kaumišt sijadase küläs. Tehtihe sen kaivandusid vll 1995−2000, kogoneb kahten aigan kaumišpäi: voded 500 EME — 50 meiden erad (raudaig, kaumuz 30 mehenke) i 450−600 m.e. (migracijan aig, 13 kaumad).

## Geografijan andmused
Külän koordinatad: 58°24′48″ N, 22°55′17″ E.

Vn 2011 Estinman rahvahanlugemižen mödhe külän eläjiden lugu oli 21 ristitud, vl 1998 — 27 ristitud.

## Homaičendad
Come Again (The Quetzal)

**«Come Again (The Quetzal)»** (*Tulen völ (Ketcal')*) om Soluna Samai-pajatajan singl, kudamb om pästtud 2012-ndes vodes. Kompozicii tegihe möhemba videks pajoks kahtendes «Soluna Samay»-studijanal'bomas (2013), pop-žanras.

Pajon tekst om anglijan kelel. Sen kirjutajad oma Isam Bachiri, Björn Banke, Lars Pedersen, Remee, Soluna Samai.
Tachina excoriata

***Tachina excoriata*** om parazitižiden kärbhaižiden erik Tahinad-sugukundas (*Tachinidae*). Vedemann-entomolog avaiži da ümbrikirjuti sidä vl 1830.

Saksanman endemik.

Necil gavedil, ezimeletaden, ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.

## Homaičendad
Lumbricillus rubidus

***Lumbricillus rubidus*** om renghikahiden merimadoiden erik Enhitreidad-sugukundas (*Enchytraeidae*). Finogenova da Strel'cov-zoologad avaižiba da ümbrikirjutiba erikod vl 1978.

Ukrainan endemik.

Ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.

## Homaičendad
Cortinarius esculentus

***Cortinarius esculentus*** om södab lapačuikaz sen' *[[Cortinariaceae]]*-sugukundas. Kožui sömhä üks' väčkuižiš erikoišpäi siš sugukundas. Lebedeva-mikolog avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1949.

Vaugedvenäman endemik, dai, ezimeletaden, sen valdkundan üks'jäine endemik om. Sijaline rahvahaline nimi — *«таўстуха»* (vaugedvenän kelel), *«толстушка»* (venän kelel). Tedoline nimituz om  ().

Sen' tegeb mikorizad pedajanke. Kazvab kuiviš karpkekahiš i samlokahiš kanghiš sügüz'kus-redukus.

## Homaičendad
Il-76

**Il-76** (;  mödhe — **Candid** «avoinmel'ne») om «Il'jušin»:an sodatransportine lendim.

Ezmäine lenduz oli 1971-nden voden keväz'kul. Vodele 2000 kaik pästtihe 950 lendint, jätktas modificiruidud lendimiden tehmišt tähäsai.

Variantad: A-50, A-60, A-100, Il-78, KJ-2000.

## Tehnižed harakteristikad
* sodamehiden lugu: 126 desantnikad vai 145 saldatad, 225 saldatad — kaks'lavaine
* 770..800 km kreiserčaspiguz
* jügutoitmižvoind — 60 tonnad jüguid vai 109 tonnhasai poltust
* praktine lendusenedhuz — 3600..4200 km (kaikiš surembanke lendahtamižvedusenke)

## Homaičendad
Il-96

**Il-96** () om nevondkundaline i venämalaine «Il'jušin:an» levedfüzeläžine passažirlendim nellänke likutimenke. Ezmäine lenduz oli 1988-nden voden sügüz'kul. Kaik om pästtud 30 lendint Voronežan aviategimel, tehtas tähäsai. Kävutadas vspäi 1993.

Ottihe Il-86 projektan aluseks. Kaikiš paksumb om ezmäine Il-96-300-modifikacii (20 lendint), sen ližaks om 9 modifikacijad.

## Il-96-300-modifikacijan tehnižed harakteristikad
* gabaritad: 55,35 m pitte, maihutuzkeskust 57,66 m, 17,55 m kortte
* passažiroiden lugu: 235..300 (rippub jagandaspäi klassoihe)
* 870 km kreiserčaspiguz
* kaikiš suremb lendahtamižveduz — 250 tonnad, sidä kesken jügutoitmižvoind — 40 tonnad
* praktine lendusenedhuz — 9000 km (kaikiš surembanke lendahtamižvedusenke)
* praktine lendusen lagi — 12 000 m
* likutimed: 4 × PS-90A
An-22

**An-22 «Antei»** (;  mödhe — **Cock** «Kukoi») om ukrainižen «Antonov»-kompanijan nevondkundaline sodatransportine lendim. Se om kaikiš suremb lendim mail'mas turbopropellerlikutimidenke, om nell' likutint.

Ezmäine lenduz tegihe vn 1965 uhokus. Kaik oli 67 lendint, pästtihe seičemeks serijaks (kümne lendint jogahižes) Taškentan aviategimel vll 1966−1976, sidä kesken 22 lendint An-22A-modifikacijanke. Lendimed oliba kävutandas vn 1969 vilukuspäi, niiden radon strok om 26 vot. Venämas i Ukrainas om nenid lendimid tähäsai: nell' lendint oma kävutandas i kaitihe koume lendint muzejoiden täht.

Kävutihe lendimid avaros nevondkundaližen hogahtusen Afganistanha zavodindas, nevondkundaližiden sodavägiden lähtendan aigan Päivnouzmaižes Saksanmaspäi, pagenikoiden transportiruindan täht Afrikan maiš.

## Tehnižed harakteristikad
* Tomehišt: 5..7 ristitud.
* Passažiroiden lugu: 290 saldatad vai 202 satatadud mest vai 150 parašutistad.
* Jügutoitmižvoind: 80 tonnhasai.
* Irdmärad: 57,31 m pitte, 12,53 m kortte, maihutuzkeskust 64,4 m.
* Pal'han lendimen mass om 120 tonnad, mass täudenke jügunke 227 tonnad, sidä kesken poltusen mass 96 tonnhasai.
* Likutimed: 4 × TVD NK-12MA, kaikuččen vägevuz om 15 265 hebonväged (11 227 kVt)
* Puno: AV-90, diametr 6,2 m.

## Lenduzharakteristikad
* Kaikiš lujemb piguz: 650 km/čas
* Kreiserine piguz: 560 km/čas
* Praktine edhuz: 5225 km
* Pal'han lendimen edhuz: 8500 km
* Lendusen praktine korktuz: 9000 metrhasai.
An-148

**An-148** () om Ukrainan «Antonov»-kompanijan turboreaktivine passažirine lendim kahtenke likutimenke.

Ezmäine lenduz oli 2004-nden voden tal'vkul. Om kävutandas vspäi 2009, voib lähtta leten gruntaspäi. Kaik om pästtud 48 lendint vodele 2020 (i vn 2021 semendkule) Voronežan i Kijevan tegimil. Lendandan edhuz om 4400 kilometrhasai, otab laidale 3 tömehišton ühtnijad i 80 passažirad vai sen vähemba.

Modifikacijoiden keskes oma An-158 (99 ristitud, edhuz 2500 km), An-168 (azjaline aviacii, edhuz 7000 km), An-168MP patrul'aviacijan täht, An-178 — transportlendim An-158-modifikacijan alusel.

## Harakteristikad
Likutimed oma kaks' kaks'konturišt turboreaktivišt D-436-148.

Bazine modifikacii om 29,13 m pitte, 8,19 m kortte, maihutuzkeskust 28,91 metrad.

## Homaičendad
Mail'man seičeme čudod

**Mail'man seičeme čudod** (vai **Amuižen mirun seičeme čudod**) om kul'turan kaikiš tetabambiden mel'heižtahoiden nimikirjutez Oikumenas.

## Klassine nimikirjutez

## Kacu mugažo
* Egiptan piramidad
* Uded mail'man seičeme čudod
* Mail'man čudod

## Homaičendad
Kuldaine ak

**Kuldaine ak** (, , , ) om legendarine idol vai (toižen versijan mödhe) amuine komin jumal, kudamban kuvapatshan komilaižed-paganičad vediba Obin randale hristanuskondan levigandusen tagut.

Mainitihe jumalad ezmäižen kerdan 13. voz'sadan skandinavižes sagas Pühäs Olavas, starinoičese vn 1023 matkas Biarmijha. Pohjoižpäivnouzmaižen Evropan i Lodehližen Azijan ristitišt kumardelihe Kuldaižele akale. Vl 1906 Nikolai Trubeckoi-filosof ezimeleti, miše mansin ülembaine *[[Kaltas'-ekva]]*-jumalnaine om-ki Kuldaižen Akan.

Venäman Gerhard Miller-istoriograf ümbrikirjuti Kuldašt akad «Sibirin istorii»-kirjas kut «paganičuiden jumalnaižen kuvapatsaz lapsenke us'kas», ostäkad (hantalaižed) toiba hänele andoid, sikš ak «andoi abud heile mectuses, kalanpüdandas i kaikiš heiden azjoiš».
Vžesn'

**Vžesn**' ( [ˈvʐɛɕɲa], ) om lidn da raudtesol'm Pol'šanman keskuzpalan päivlaskmas, Suren Pol'šanman sodaveikundas. Lidn om Vžesnin povätan (rajonan) i sen gminan (makundan) administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1256. Valitihe lopulišt sijadust 14. voz'sadal, saihe lidnan oiktusid vl 1375. Sen aigan kirjutadud lidnan nimed oliba *Wressna* (1317), *Wresna* (1364). Vžesn'-raudtestancii radab lidnas 19. voz'sadan lopuspäi. Toižen mail'man sodan jäl'ghe Vžesnin vezivaradim (26 ga, koume kilometrad pitte) om sätud Vžesnic-jogel lebukodinke.

Vžesn' šingotase Volkswagen-kompanijan avtotegimel (om letud vll 2014−2016, koumhe tuhazesai radnikoid, 85 tuhad avtoid vodes) läz lidnad, opendusen i kul'turan äiluguižil aluzkundoil. Suren Pol'šanman pen' sagud (*ser liliput wielkopolski*) sädase lidnas. Ende elektrotehnižen sarakon tegimed prevaliruiba («Tonsil»-änenlujendimed, «Mera-Zapmont»-avtomatik, «Mikroma»-elektrolikutimed), heinän ümbriradmižen «Herbapol»-tegim radoi.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase gminan keskuzpalan päivlaskmas, sodaveikundan keskuzpalan päivnouzmas, vižkümnes kilometras päivnouzmha Poznanišpäi, Vžesnic-jogen randoil ( 49 km pitte, Vartan oiged ližajogi), 90..110 m korktusil valdmeren pindan päl.

## Eläjad
Vl 2004 Vžesnin eläjiden lugu oli 28 631 ristitud, vl 2014 — 28 692 ristitud. Kaik 30 688 eläjad oli lidnas vl 2019.

Kaik kuz' katolišt pühäpertid, protestantizman kaks' pühäpertid (baptizm, lüteranižuz) i Jehovan tundištajad-organizacijan kaks' suimad ratas lidnas.

## Galerei

Wrzesnia ratusz (2025).jpg|Lidnan tobmuden sauvuz (2025)
Wrzesnia fara (1).jpg|Jumalanmaman Emäganpäivän i ph. Stanislavan jumalanpert' (riman katoline), vn 2025 nägu
Swduchwrzesnia.jpg|Pühän Hengen jumalanpert' (nüg. 1894−1895, riman katoline), vn 2009 nägu
Wrzesnia rynek (2025).jpg|Torgusen torg vl 2025
Szpital Powiatowy we Wrześni.JPG|Povätan läžundkodi (vn 2010 olend)
Wrzesnia stacja kolejowa (2).jpg|*Vžesn' *-päraudtestancii vn 2025 elokus


## Irdkosketused
* Vžesn'-lidnan da gminan oficialine sait (''wrzesnia.pl'').
Norops microlepidotus

***Norops microlepidotus*** om šihlikoiden erik Anolisižed-sugukundas (*Polychrotidae*). *Norops*-heimon üks' äjiš erikoišpäi.

Meksikan endemik. Uil'jam Devis-zoolog (*William B. Davis*) avaiži da ümbrikirjuti živatad vl 1954.

Ezimeletaden, erikol ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.

## Homaičendad
Kudim-Oš

**Kudim-Oš** (permin komi *Кудiн Ош* — «Kondi Ku-jogensuspäi», ) om legendarine vägimez' (bahatir'), kul'turine uroh, permin komin rahvahan eposan personaž, mugažo vei da arboi järgeližusetomanke vägenke.

Heng oli valitud rodun udeks pämeheks ičeze tatan pölištusen jäl'ghe i sai erinendznamoid: valdpalik i kondjan nell'saumaine kuva. Pidi kuvad rindhal kaiken aigan. Raccasti hirvel, nimidä ei voi rikta vägimest. Kuiži nol putui hänhe, ka Kudim-Oš painoihe maha da spravitihe satatest venuden muga. Vägimez' voi kucta torokad jogel vihanikoiden londan statjas.

Vägimez' oli sündnu arboin kanzha. Hänen mam oli Pevsin-noidak (Üks'sil'mäine), zavodi poigad kondjan semnespäi. Norudes mez' kändihe heimon vejaks i noidaks. Oti akaks mansin ruhtinasen (Asika ezimeletaden) Koste-čomačud (Heste). Komin rahvahan Pera-vägimez' oli heiden poigan.

Kudimkar-lidn sijadase Kudim-Ošan heimon maiden keskuzpalas i om nimitadud hänen oiktastuseks.

## Homaičendad
Pera (vägimez')

**Pera** (komi i ) om legendarine vägimez' (bogatir'), kul'turine uroh i permin komin rahvahan eposan personaž.

## Kanz
Oli sündnu In'van permin komilaižiden ruhtinasen pereheze Lupj-jogenno: legendarine Kudim-Oš-ruhtinaz-arboi-vägimez' oli tat, mansilaine Koste-ruhtinaznaine oli mam. Toižen uskondan mödhe Pera oli Parma-taigan poigan.

Vägimehen naine oli Zarni-an'-čomač (Zaran'), Šondin i Päiväižen tütär. Hän oli zor'an oletuseks i hüväks emägaks, nouzeli aigemba i paneli magadamha möhemba mi mužik. Zaran' kacui, miše päiväižen lämoi ei poltiži kaikid eläbid olijoid.
Lasiopa albanica

***Lasiopa albanica*** om gavediden erik Levkärbhaižed-sugukundas (*Stratiomyidae*). Dusek- i Rozkosni-entomologad avaižiba da ümbrikirjutiba gavedid vl 1970.

Albanijan endemik.

Necil gavedil, ezimeletaden, ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.

## Homaičendad
Kuzans-le-Forž

**Kuzans-le-Forž** () om pen' lidn da kund (kommun) Francijan pohjoižpäivnouzmas, Grand Est-regionan Möz-departamentas.

Kund om sätud vn 1965 uhokus kahten kundan ühtištusel. Se sijadase departamentan suves, 157..263 m ü.m.t. korktusil. Ende valandtegim radoi lidnas.

Vl 2009 kundan eläjiden lugu oli 1 702 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli enamba 1800 eläjid vll 1975−1990 (1890 rist. vl 1982).

## Homaičendad
Harmothoe dictyophora

***Harmothoe dictyophora*** om renghikahiden merimadoiden erik *[[Polynoidae]]*-sugukundas. Saksalaine Grube-zoolog (1812−1880) avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1878.

Mado eläb Rusttan meren i Persijan lahten randištoiš, mugažo se om löutud Kitain, Vjetnaman i Avstralijan randoidenno.

Erikon kitajine nimi — 网纹哈鳞虫 [*vang ven ha lin čong*].

## Homaičendad
Jirkap

**Jirkap** () om mecnik komi-ziränoiden mifologijas.

## Mifad personažas
Ühten kerdan Jirkap nägui torad Sindor-järven randal, Vakul' (Vasa)-vedehine i Vorsa-mechine toraziba. Vasa oli vägestusen otandan haškuses, ka oli ičeze ümbrištos. Sid' Jirkap tuli mechižele abhu, ambui taugaspäi vedehižhe. Sen jäl'ghe mechiine andoi kitändad, nevoi löuta mecas «ičeze pu» — komi *Ас пу* (as pu). Jirkap löuzi pud koiran nutandan abul, koir laji pedajad koume vot rattemata. Mecnik iški kirvhel, i veri jokseškanzi pedajaspäi, ka tegi sišpäi suksid hihtmaha.

Mifan toižen variantan mödhe, pedai kucui Jirkapad i virki, miše se om hänen «as pu» i hökkahtab kätas mikš taht. Sid' Jirkap tegeb suksid sišpäi. Ned suksed ottiba mugošt čudosišt pigut: päč ei ehtelend lämbitadas, jo Jirkap pördase sal'henke. Suksed toiba mecnikad kuna hänen taht oli. Täudub oli tacta šapkud vai kindhid edel niid, miše azotada, vai tacta šapkud suksihe seižutamha niid.

## Surm
Mecnik pölištui sil-žo järvel, uhkui hoikan jän alle. Suksed kadoiba niiden ižandanke.

## Homaičendad
Taivaz

**Taivaz** om avaruz Man vai miččen-ni toižen astronomižen objektan pindan päl. Avaros znamoičendas — ühthine nägu, kudamb lagištase neciš objektaspäi kosmoshasai.

Antikaigan amuižed rahvahad lugiba taivast i mad jumaloiden i ümbrištoiden ezitatoikš. Sättujad taivhale i male jumalad oliba Uran i Geja amuižil grekalaižil, Nut i Geb amuižil egiptalaižil.

## Man taivaz
Man taivhan nägu rippub päivesen aigaspäi, voz'aigaspäi, säspäi i kaclijan korktusespäi valdmeren pindan päl. Taivhal pil'ved i Man Kudmaine-kaimdai nägudas paksus.

Päivän pil'vetoi taivaz om taivazman mujun. Zoriden aigan (Päiväižen nouzmas i laskmas) sädegiden matk taivhas ližadub, i sen muju oleskeleb pakuižen, ruskedpakuižen i rusttan ližamujun, voib nähta vihandad-ki sädeged harvas.

Öližel aigal taivhan muju vajehtase muzasinižeks. Voib nähta sel'ktas Kudmašt, tähthid i toižid astronomižid objektoid. Lunad oleskeldas 90..400 km korktusel. Tähthakaz taivaz om kaikiden paštoimiden ühtmuz, kudambid voib nähta öl vai hämäras taivhanröunan päl.

Päivän aigan taivhan loštuz ühtel korktusel voib vajehtadas kümnikoihe kerdoihe vauktusen häiktusen tagut vaiše. Se rippub mugažo neniš parametroišpäi: päivesen aig, Päiväižen korktuz, čuraduz i sijaduz, il'man nepsuz, pölüstoitand i aerozoliden mülütand.  

## Taivhaze sidodud vepsän tärtused
* *Poud* — pil'vesetoi taivaz.
* *[[Taivazma]]* — sinivauvhan mujun.
* *[[Taivhaline]]* — Ülähäine.
* *Taivhansaub, taivhan kareguz* — taivhad.

## Taivhaze sidodud vepsän muštatišed da ozoitesed
### Muštatišed

* *Eile rad taivhas, a om mas.*
* *Kacud taivhaze, ka kand regen kukerdab.* (ole tark)
* *Kittäs, ka kuti taivhale letas.* (kittäs liigan)
* *Kur'g taivhas, a muna perskes.* (pästtud voimusen polhe)
* *Rad ei ole taivhal, a om mas.*
* *Samba libub hagole, meletab, miše jo taivhas om.*
* *Su avaida, ka taivhaspäi ei lankte.*
* *Taivaz om korktal, ei kule rahvast.*
* *Taivaz sanub: sapkad, mö sanum: eile.*
* *Ühten taivhan al olem.* (olem kohtaižed)


### Ozoitesed

* Taivastme ajeleb äi rahvast, ei ni kerdad nägude (angelad).
* Vellen hebošt ei voi tabata, sizaren laudruzuid ei voi kerata (ahav da taivaz).


## Homaičendad
Pterocheilus merpeba

***Pterocheilus merpeba*** om bapshaižiden erik *[[Eumenidae]]*-sugukundas. Džordani Soika-entomolog avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1943.

Necil gavedil, ezimeletaden, ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.
Belisana strinatii

***Belisana strinatii*** om hämähoukuiden erik *[[Pholcidae]]*-sugukundaspäi. Avstrine Bernhard A. Huber-arahnolog (sünd. 1967) avaiži da ümbrikirjuti sidä vl 2005.

Om Malaizijan endemik.

Necil hämähoukul, ezimeletaden, ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.

## Homaičendad
Epalpus auriferus

***Epalpus auriferus*** om kärbhaižiden erik Tahinad-sugukundas (*Tachinidae*). Uoker-entomolog (angl. *Walker*) avaiži da ümbrikirjuti gavedid vl 1849.

Venesuelan endemik.

Necil gavedil, ezimeletaden, ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.

## Homaičendad
Aphrosylus giordanii

***Aphrosylus giordanii*** om kärbhaižiden erik *[[Dolichopodidae]]*-sugukundas. Rampini- i Munari-entomologad avaižiba da ümbrikirjutiba erikod vl 1987.

Senegalan endemik. Necil gavedil, ezimeletaden, ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.
Bebelis lignea

***Bebelis lignea*** om gavediden erik bumbakoiden *[[Cerambycidae]]*-sugukundas. Britanine Beits-entomolog (, 1825−1892) avaiži da ümbrikirjuti sidä vl 1866.

Bumbak eläb Belizas, Nikaraguas da Panamas. Gaved'madod travidas puiden südänt.

Necil gavedil, ezimeletaden, ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.

## Homaičendad
Nearctaphis bakeri

***Nearctaphis bakeri*** om gavediden erik Lenditäid-sugukundaspäi (*Aphididae*). Kouen-entomolog avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1895.

AÜV:oiden endemik.

Necil gavedil, ezimeletaden, ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.

## Homaičendad
Bolitophila limitis

***Bolitophila limitis*** om kärbhaižiden erik *[[Bolitophilidae]]*-sugukundas. Polevoi-entomolog avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1996.

Suomenman endemik. Reproduktivine erik Ročinmas. Alaerikoid ei ole.

Necil gavedil, ezimeletaden, ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.

## Homaičendad
Frigga pratensis

***Frigga pratensis*** om hämähoukuiden erik *[[Salticidae]]*-sugukundas. Amerikaižed Elizabet Marija Gifford Pekham- da Džordž Uil'jam Pekham-entomologad avaižiba da ümbrikirjutiba erikod vl 1885.

Eläb Keskuzamerikas: Gvatemalaspäi Kostarikhasai.

Necil hämähoukul, ezimeletaden, ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.

## Homaičendad
Vatica guangxiensis

***Vatica guangxiensis*** om kazmusiden erik, mülütadas Dipterokarpižed-sugukundha (*Dipterocarpaceae*). S. L. Mo-botanikantedomez' avaiži da ümbrikirjuti sidä vl 1980.

Kitain endemik, kus se om kadomižen grazindan al; edel se kazvoi Vjetnamas-ki, no kadoi siš. Sijaližed nimed — *广西青梅* [*guangsi činmei*] (kitajan kelel), *Táu Quảng Tây* (vjetnaman kelel).
Blumea arfakiana

***Blumea arfakiana*** om kazmusiden erik Puzuänikoižed-sugukundas (*Asteraceae*). Ugolino Martelli-botanikantedomez' avaiži da ümbrikirjuti sidä vl 1883.

Kazvab Papuas — Udes Gvinejas da Päivnouzmaižes Timoras.

Necil kazmusel, ezimeletaden, ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.

## Homaičendad
Timarcha parvicollis

***Timarcha parvicollis*** om gavedin erik Lehtesensöjad bumbakod-sugukundas. Rozenhauer-entomolog avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1856.

Must bumbak. Ispanijan endemik, eläb neniš regioniš: Sjerra Nevad, Granad, Andaluzii.

Necil gavedil, ezimeletaden, ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.

## Homaičendad
Kudo Šigenori

**Šigenori Kudo** ( *Kudo Šigenori*; sünd. 26. sügüz'ku 1954, Sapporo, Japonii) om tetab japonijalaine soitoižen vändai.

Om muzikpremijoiden riven laureataks. Nügüdläižen aigan eläb Francijas, kus radab kut professor Parižan muzikškolas.

## Homaičendad
Kitoiden allei

**Kitoiden allei** (ven. *Китовая аллея*) om amuine eskimosalaižiden pühätaho Itigran-sarel (Čukotk). Arheologine kompleks nägub kuti kaks' rived grenlandižiden kitoiden sur'kuluiš luišpäi, kudambad oma kaidud maha. Kompleks om avaitud vl 1976 tedoidajiden gruppal NSTÜ:n TA etnografijan institutaspäi M.A. Členovan ohjandusen al.

## Edesine lugemine
* Арутюнов С.А., Крупник И.И., Членов М.А.. *«Китовая аллея». Древности островов пролива Сенявина*. 1982. 

## Irdkosketused
* Kirjutuz «Pohjoižen pirdajad»-saital.
Gadžano

**Gadžano** (, sijaline pagin: *Gaggian* [ɡaˈʤãː] / *Gasgian* [ɡazˈʤãː]) om kommun da pen' lidn Italijan lodehes. Mülüb Lombardii-agjan Milanan provincijha.

Lidn sijadase 117 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Milanhasai om 13 km pohjoižpäivnouzmha.

Vn 2011 Italijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 8 933 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt om nügüd'.

Gadžanon edeline pämez' om Franko Mirakoli (2004−2014).

## Irdkosketused
* Kommunan oficialine sait (''comune.gaggiano.mi.it'').
Z8 GND 5296

**z8_GND_5296** om liliputal'ne galaktik Sures Kondjantähthištos. Se om avaitud vn 2013 redukun 24. päiväl i om ühteks kaikiš edahaižembiš tetabiš galaktikoišpäi.

Sen edhuz meišpäi om 30 milliardad vauktuzvozid. Galaktikan nägui meile sädegoičend om pästtud, konz mirun igä oli 700 mln vozid.
Babiana papyracea

***Babiana papyracea*** om kazmusiden erik *[[Iridaceae]]*-sugukundas. Goldblatt- i Menning-botanikantedajad avaižiba da ümbrikirjutiba kazmust vl 2007.

Suviafrikan Tazovaldkundan endemik.

Necil kazmusel, ezimeletaden, ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.

## Homaičendad
Gaudichaudia hexandra

***Gaudichaudia hexandra*** om kazmusiden erik Ma'lpigijanvuiččed-sugukundas (*Malpighiaceae*). Saksalaine Franc Jozef Nidencu-botanikantedai (saks. *Franz Josef Niedenzu*) avaiži da ümbrikirjuti erikod, kut sugukundan äjid toižid-ki erikoid. Nimitihe vl 1917.

Gvatemalan endemik.

Necil kazmusel, ezimeletaden, ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.

## Homaičendad
Muroran

**Muroran** ( *Muroran-si* «Muroran-lidn») om lidn da meriport Japonijan pohjoižes, Hokkaido-prefekturan suvipäivlaskmas. Se om Iburi-alaprefekturan administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Macumae-klanan torguindfaktorii oli tetab niiš tahoiš 16. voz'sadan lopuspäi. Nimi libub ainun kelespäi, *Mo Ruerani* kändase «penen pautken alahaine pala». Eländpunktan aluz om pandud imperatoran käskön mödhe vl 1899 kuti joudjaline port torguimha AÜV:oidenke i Surenke Britanijanke, mugažo se oli meriport vemha ujuden kivihil't sijaližes löudmižsijaspäi.

Muroran šingotase raudan metallurgijal («Japan Steel Works»-kompanii), laivansauvomižel, kivivoin ümbriradmižel, cementan tehmižel.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Iburi-alaprefekturan suvipäivlaskmas, Tünen valdmeren randan nemel.

Muroran röunatab Noboribecu-lidnanke pohjoižpäivnouzmas i Date-lidnanke lodehes. Matkad Sapporohosai om 88 km pohjoižhe-pohjoižpäivnouzmha orhal vai 128 km avtoteidme.

Klimat om ven valdmeren, pil'vekaz, kezakus i tal'vel eriližešti. Keza om neps läm', tal'v om pehmed. Voden keskmäine lämuz om +8,9 C°, kezakun +14,4 C°, heinkun-sügüz'kun +18,4..+20,6 C°, tal'vkun-keväz'kun −1,8..+1,4 C°. Ekstremumad oma −13,4 C° (viluku, uhoku) i +32,8 C° (heinku, eloku). Kezaaigan minimum om +4,6 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +14,4 C° (tal'vku). Ei voi panda halad semendkus-sügüz'kus (semendkun minimum om 0 C°). Paneb sadegid 1189 mm vodes, enamba heinkus-sügüz'kus (157..187 mm kus), vähemba vilukus-keväz'kus (44..54 mm kus). Oleleb 157 sm lunt tal'ven 49 päiväs keskmäras. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 80..90 % röunoiš semendkus-sügüz'kus, 70..75 % toižiš kuiš.

## Eläjad
Vl 2013 lidnan eläjiden lugu oli 94 918 ristitud. Kaik 84 278 eläjad oli lidnas vl 2018. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli läz 160 tuhad eläjid vll 1965−1975.

Hokkaidon universitetan Algologijan tedoinstitut sijadase lidnas, om otnus meribiologijha. Üläopendusen seičeme aluzkundad ratas lidnas, ned oma Muroranan tehnologine unstitut i kuz' korktad školad: nell' valdkundališt da kaks' privatišt.

## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''city.muroran.lg.jp'').  *(+ äikel'ne avtomatine känduz)*
Best of '98

**«Best of '98»** (*Voden 1998 parahim*) om C. C. Catch:an kompiläcijanal'bom. Se om pästtud vodel 1998.

## Pajoiden nimikirjutez
# *[[I Can Lose My Heart Tonight '99|I Can Lose My Heart Tonight '98]] (Rap Version)* (3:14)
# *[[Soul Survivor '98]] (Rap Version)* (3:03)
# *[['Cause You Are Young]]* (3:29)
# *[[Heartbreak Hotel]]* (3:35)
# *[[Strangers by Night]]* (3:38)
# *[[Heaven and Hell]]* (3:39)
# *[[Backseat of Your Cadillac]]* (3:22)
# *[[I Can Lose My Heart Tonight]] (New Vocal Version)* (3:31)
# *Soul Survivor '98* (3:39)
# *[[Jump In My Car]]* (3:50)
# *[[Are You Man Enough]]* (3:38)
# *[[Good Guys Only Win in Movies]]* (5:44)
# *Dancing in Shadows* (3:35)
# *[[House of Mystic Lights]]* (3:04)
# *[[Nothing But a Heartache]]* (3:03)
# *[[Summer Kisses]]* (3:51)
# *[[Soul Survivor]]* (3:17)
# *I Can Lose my Heart Tonight* (3:50)
# *[[C. C. Catch Megamix '98|C. C. Catch Megamix (Short Version)]]* (4:56)
# *C. C. Catch Megamix (Long Version)* (8:00)
Kilt

**Kilt** (mugažo angljan kelel,  [ˈfeːləɣ]) om šotlandijalaižen mehiden rahvahansädon pala, Šotlandijan mägieläjiden veroline soba. Libub hibjankatusen alahaižes palaspäi.

Tehtas kiltad villkanghaspäi tartananke, se om veroline nellikoikaz šoidukaz kuva. Nugud'aigan šotlandijalaižiden enambuz kävutab kiltad oficialižen i sajan sädon palaks.
Dirndl'

**Dirndl**' (, bavarijan pagin: *Diandl*) om germanijankeližiden valdkundoiden Al'piden regionan (Bavarii Germanijas, Tirol' Avstrijas, Lihtenštein) naižiden rahvahansädo. Libub Šveicarijan päivnouzmaspäi, leviganzi Al'pidme 20. voz'sadal.

Sädon üläpala om pal'tošk korsažanke i kinktanke lifanke, alapala kogoneb levedas düpkaspäi velgusiženke kirjavanke ezipaikanke-fartuganke. Omblese londuseližiš kanghišpäi veron mödhe. Sädon nimituz sündui -sanaspäi «kodiabutai», al'pižed naižed manmehištospäi sobihe arni muga. Ningoi soban stil' om populärine regionas tähäsai. Pandas dirndlid päle rahvahaližiden praznikoiden aigan. Om populärine neiččil Oktoberfest-aigtegon aigan Münhenas.
Boa

**Boa** om pit'k kaid kaglpaik karvaspäi vai höunhišpäi. Se om nimitadud upehtoitajan kün () mödhe.

Sobaaksessuar om olmas 17. voz'sadaspäi. Tehtas erazvuiččiden linduiden höunhišpäi päpaloin. Heittas niiden mujud vai mujutadas tarbhaižel mujutimel, sid' klejatas vai ühtenzoittas keskneze, muga šoid tuleb. Boan pehmduz i mülü rippub šoiduiden luguspäi. Veduz oleleb 65..200 grammad. Toine parametr om kaglanpaikan piduz.
Queen

**«Queen»** (lugetas *kuin*, «kunigaznaine» anglijas kelespäi) oli legendine britanijalaine (anglijalaine) muzikgrupp, kudamb edestab muzikad glem- da hardrok-stiliš.

Gruppan aluz om pandud vl 1970.

## Mülükund
Nügüdläine mülükund:
* Brajan Mei (1970—)
* Rodžer Teilor (1970—)

Klassižes mülükundas oliba Freddi Merkjuri da Džon Dikon mugažo; Merkjuri oli kaikiš tetabamb heišpäi. Hän ezini vlpäi 1970 vhesai 1991 (hänen surman voz' SIDS:aspäi); tähäsai-ki hän om üks' kaikiš znamasižembišpäi muzikantoišpäi mail'mas.

Aigaližes gruppmülükundas eziniba (jonon mödhe) Maik Grouz, Barri Mitčel, Dag Ivud Bogi (kaik — basgitaristad), no hö oliba lühüdašti Queen:as.

## Al'bomad
* 1973: *[[Queen (al'bom)|Queen]]* (Kunigaznaine)
* 1974: *[[Queen II]]* (Kunigaznaine II)
* 1974: *[[Sheer Heart Attack]]*
* 1975: *[[A Night at the Opera]]* (Ö operas)
* 1976: *[[A Day at the Races]]* (Päiv voibištelendoiš)
* 1977: *[[News of the World]]* (Mail'man uzištused)
* 1978: *[[Jazz]]* (Džaz)
* 1980: *[[The Game]]* (Vänd)
* 1980: *[[Flash Gordon]]*
* 1982: *[[Hot Space]]* (Hul avaruz)
* 1984: *[[The Works]]* (Radod)
* 1986: *[[A Kind of Magic]]* (Noidusen toižend)
* 1989: *[[The Miracle]]* (Čud)
* 1991: *[[Innuendo]]*
* 1995: *[[Made in Heaven]]* (Om tehtud taivhil)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Muzikgruppan oficialine sait (''queenonline.com'').
Gakugei Daigaku

**Gakugei Daigaku** () om raudtestancii Japonijas, Tokü—Tojoko-linijas. Sijadase Tokion Meguro-rajonas.

Stancijal om kaks' platformad.
Muil

**Muil** om kova vai nozol produkt, kudamb kävutase kut kosmetine abutuz (tualetmuil) vai kut kodihimijan abutuz (ižanduzmuil). Voib sättutoittas vaiše jäl'ges kontaktad vedenke.

Istorižiden andmusiden mödhe, muil oli tetab Vavilonan da Amuižegiptan aigan völ.

Tualet- da ižanduzmuilad oma kaikiš levitadud toižendad ižanduses; om-ki eriline muil rostkekahatomaspäi teraraudaspäi. Nozol muil tegese enamba populärižeks mail'mas kovan muilan kohtha, eriližešti Päivlaskmman valdkundoiš.

Om olmas m. k. «avtormuil» (käzil tehtud), kudambad kaikutte voib tehta ičeksaz, specialižita tehnologijoita.

Mel'hetartten: ümbrimäraine kovan muilan formul — C17H35COONa, a nozolan muilan — C17H35COOK.

## Kacu mugažo
* Muilnik

## Homaičendad