open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
C

Cc
**C (c)** («ce») om latinan kirjamišton koumanz' kirjam.

Om 3. kirjam vepsän kirjamištos, lugetas [cee].

Libub grekižen kirjamišton gamma-kirjamespäi. Latinine G-kirjam om saudud C-kirjamen alusel 3. voz'sadal EME.

Znamoičeb tedos: hil'nik, vauktusen piguz, muzikaline do-not, C-vitamin.

## Homaičendad
D

Dd
**D (d)** (virktas «de») om latinan kirjamišton nellänz' kirjam.

Om 5. kirjam vepsän kirjamištos, lugetas [dee].

Libub grekan kirjamišton del'ta-kirjamespäi (Δ).

## Kävutand
* matematikas: sur' **D** om diskriminantan i toižetišen znam, pen' **d** — diametr i differencialine operator.
* fizikas: **D** om elektroindukcijan znam, **d** — deitronan simvol.
* himijas: **D** — deiterijan simvol.
* muzikas: re-not.
* medicinas: D-vitamin.

## Homaičendad
Logduzkülä

**Logduzkülä** () om Venäman külä Vologdan agjan päivnouzmas, sen Babuškinan ümbrikos.

## Istorii
Vll 2006 (1. viluku) — 2015 (1. kezaku) külä oli Logduzan küläkundan administrativižeks keskuseks. Vspäi 2015 mülüb Podbolotjen küläkundha.

Vn 2013 redukus mecanümbriradai edheotand radaškanzi küläs, pästtas vagonlaudad, blokhausad, röunust, naličnikoid.

## Geografijan andmused
Külä sijadase ümbrikon pohjoižpäivnouzmaižes čogas, Šaržen'g-jogen randal (183 km pitte, Jugan hura ližajogi). Matkad Babuškinan nimed žilo-rajonkeskushesai om 115 km päivlaskmha, «Tot'm — Nikol'sk»-mantehesai om 14 kilometrad.

Marjžomad soil i sen'žomad taigal ümbärtas küläd.

## Eläjad
Vl 2002 läz 300 ristitud elihe küläs. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe külän eläjiden lugu oli 241 ristitud.

Kundaline infrastruktur: aluzškol (läz 30 openikad), kul'turpert', medicinine punkt, Kos'ma- i Damian-pühämehiden puine jumalanpert' (1880).

## Galerei

Закат в Логдузе.JPG|Päiväižen tikahtuz küläs (2009)
Церковь в д. Логудз.JPG|Kos'ma- i Damian-pühämehiden jumalanpert', vn 2009 nägu
Логдузская основная общеобразовательная школа.JPG|Logduzan škol (2009)
Логдузский деревенский дом.jpg|Eländpertin čomitadud ocsein (2005)
Winter (Vologda oblast).jpg|Šaržen'g-jogi küläs vl 2006
Река Шарженьга.jpg|Avtotesild Šaržen'g-joges päliči läz Logduzad vl 2011


## Homaičendad
Vepsän mifologii

**Vepsän mifologijal** om äi ühthižid pirdoid toižiden suomalaiž-ugrilaižiden rahvahiden mifologijanke. Eskai jäl'ges hristanuskondan ottundad 14. voz'sadas vepsläižed varaziba uskondan rahkoiš, hot' i ühtištoitihe heid hristanižidenke kanonidenke.

Vepsän rahvahan hristanedelišt uskondad voib harakterizuida kut animistine i politeistine. Päjumal — Jumou — jumalanjurun, jumalansän da toižiden londuseližiden nägusiden jumal. Edelespäi vepsläižed lugiba händast Il'ja-endustajaks, hänen nimi linni faktižikš nimeks kaikuččele jumalale. Turžas om veden jumalaks. Andmused vepsläižiden toižiden jumaloiden polhe oma kadotud.

Migo järedas vepsän küläs vai žilos om ičeze noidak.

## Edesine lugemine
;venän kelel
* *Винокурова И.Ю.* Мифология и верования вепсов //Прибалтийско-финские народы России /Отв. ред. Клементьев Е.И., Шлыгина Н.В. — М.: Наука, 2003. — («Народы и культуры»-serii). ISBN 5-02-008715-7, rästuz kirjaspäi ''k2000.ru''-saital.
* *Макарьев С.А.* Вепсский фольклор // АКНЦ. F. 26.
* *Винокурова И.Ю.* Мифология вепсов: энциклопедия. — Петрозаводск: Издательство ПетрГУ, 2015. — 524 lp., Karjalan televizijan uzištuz (10. keväz'ku 2016) Irina Vinokurovan «Мифология вепсов»-tedovajehnikas ''youtube.com''-saital.  (+ venäkel'žed subtitrad)
Jumou

**Jumou** om päjumal vepsän panteonas. Händast lugiba jumalanjurun, jumalansän da toižiden londuseližiden nägusiden jumalaks.
Amphelasma maculicolle

***Amphelasma maculicolle*** om gaved', mülüb Lehtesensöjad bumbakod-sugukundha (*Chrysomelidae*). Saksalaine Martin Jakobi-entomolog avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1887 *Diabrotica maculicolle*-nimitusenke.

Necil gavedil ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.

Bumbak om Panaman endemik. Hibj om 6,5 millimetrhasai pitte.

## Homaičendad
Pašgär' (järv')

**Pašgär**' vai **Paksjärv** () om Venäman Leningradan agjan järv Tihvinan rajonan päivnouzmas. Paksjogi lähteb sišpäi.

Pind om läz 7 km². Järven süvüz om 50 metrad, keskmäine süvüz — 25 m.
Kakkarv

**Kakkarv** (, ) om enzne vepsän külä Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan rajonas. Se om tühjitadud vl 2020 eländpunkt, ühtištadihe sidä Kaleig-žilonke.

## Geografijan andmused
Pen' kezaküläpertiden žilo kaikenaigaižeta ristitištota om külän sijas. Sijadase Kaleigan vepsän küläkundan territorijal. Matkad Šoutjärvhesai om kümne kilometrad avtotedme, Ust'kahasai (Leningradan agj) — 44 km avtotedme.

Gabbrodiabazan Päivlaskmaine Kakkarvan löudmižsija om koumes kilometras päivlaskmha enččes küläspäi. Valdkundaline botanine *Kakkorovskii*-kel'dtaho om läz endišt küläd, se om eriližikš kaitud londuseline territorii, om sätud karjalan koivun kaičendan da äikerdoičendan täht.

## Eläjad
Vl 1873 külän eläjiden lugu oli 157 ristitud, heišpäi kaik kirjutihe vepsläižikš. Vl 1905 eläjiden lugu oli 218 ristitud. Vl 1926 külän eläjiden lugu oli 256 ristitud.

## Homaičendad
Peipusjärv

**Peipusjärv** (, ) om reskveden järv Estinman päivnouzmas i Venäman päivlaskmas. Se om videnz' londuseline järv Evropas pindan mödhe.

## Ühthižed andmused
Keskmäine pind om läz 2613 km². Järv om 12,9 metrad süvütte, keskmäine süvüz om 7,5 metrad. Veden tazopind sijadase 30 m ü.m.t. korktusel. Peipusjärv om 81 km pitte i 47 kilometrhasai levette (pohjoižpalas). Veden mülü om 21,8 km³, järviden kompleksan 87 %. Randanpird om 260 km, Estinman rand om elänzoittud tihedamb mi Venäman rand kacmata sihe, miše päivnouzmaine rand om korktemb da koverikahamb mi Estinman rand, i alištub sur'vezile penembas märas. Valdkundröun mäneb kesked järved.

Läz 30 joged da ojad lanktas järvhe. Kaikiš znamasižemb ližajogi om Estinman Emäjogi (, ) 99 km pitte, lankteb järvhe suvipäivlaskmas. Üks'jäine jogi lähteb, se om Narvanjogi. Järv ühtenzoitase Pskovanjärvenke suves Läminjärven kal't. Peipusjärv otab pindan 73 % neniden järviden kompleksas. Kaik 22 sart om olmas järves, kaikiš suremb i üks'jäine elänzoittud om Estinman Piirisar' (, ) 7,76 km² pindanke järven suves.

## Ümbrikirjutand
Madalan veden 200..300-metrine šoid vedase pidust' randad. Veden pind rippub voz'aigaspäi. Randad oma letkesižed i kogotas čurukivespäi. Järven pohj nimadub süvüdel, se om kaikenaigaine problem laivanlikundale.

Järven solakahuz om nol' promille. Planktonan äjüz vedab kalan surhe lugumärha. Kaik om 37 kalan erikod i maveziživatoiden ühesa erikod. Kala pramozlan täht om lahn, räpus, ahven, haug', madeh, sär'g.

## Homaičendad
Morimopsis lacrymans

***Morimopsis lacrymans*** om gavedin erik (bumbak) *[[Cerambycidae]]*-sugukundas. Amerikaiž-francine Džeims Tomson-entomolog (1828–1897) löuzi sidä Indijas, avaiži da ümbrikirjuti vl 1857.

Bumbakon gaved'madod sötlesoiš puiden südäimel da bumagal.

Necil gavedil ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.

## Homaičendad
Allodemus tricolor

***Allodemus tricolor*** om suviamerikaine gavedin erik (bumbak) *[[Cerambycidae]]*-sugukundas. Perti-entomolog avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1832. 

Elädas Paragvain i Urugvain territorijal. Bumbakon gaved'madod södas pun südäint i pumaterialid.

Necil gavedil ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.

## Homaičendad
Aliboron antennatum

***Aliboron antennatum*** om gavedin (bumbakon) erik. Amerikaiž-francine Džeims Tomson-entomolog (1828–1897) avaiži da ümbrikirjuti sidä vl 1864. Erik om *Aliboron*-heimon üks' videspäi, mülüb *[[Cerambycidae]]*-sugukundha.

Necil gavedil ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.
Aneuthetochorus bivestitus

***Aneuthetochorus bivestitus*** om gavedin (bumbakon) erik *[[Cerambycidae]]*-sugukundaspäi. Braziline Martins-entomolog (, 1932–2015) avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1962.

Necil gavedil ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.
Alluaudia insignis

***Alluaudia insignis*** om gaved' (bumbak) *[[Cerambycidae]]*-sugukundaspäi. *Alluaudia*-heimon üks'jäine erik. Bel'gine Ogüst Lamer-entomolog (1864−1942) avaiži da ümbrikirjuti sidä vl 1893.

Ganan i Liberijan endemik. Gaved'madod sötlesoiš puiden südäimel i bumagal.

Necil gavedil ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.

## Homaičendad
Allotraeus orientalis

***Allotraeus orientalis*** om gavedin erik (bumbak) *[[Cerambycidae]]*-sugukundaspäi. Uait-entomolog (angl. *White*) avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1853.

Bumbakon areal om Suvižen Azijan nened mad: Bangladeš, Laos, Mjanmar. Söb puiden südäint i pumaterialid.

Necil gavedil ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.

## Homaičendad
Andinotrichoderes pellitus

***Andinotrichoderes pellitus*** om gaved' (bumbak) *[[Cerambycidae]]*-sugukundaspäi. Tippmann-entomolog avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1960.

Bumbak travib pumaterialid.

Necil gavedil ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.

## Homaičendad
Ancornallis cristatus

***Ancornallis cristatus*** om gaved' (bumbak) *[[Cerambycidae]]*-sugukundaspäi, *Ancornallis*-heimon üks'jäine erik. Amerikalaine Uorren Fišer-entomolog (, 1878–1971) avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1935.

Kalimantan (Borneo)-saren endemik, eläb vaiše siš.

Necil gavedil ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.

## Homaičendad
Heaven's a Lie

**«Heaven's a Lie»** (*Rai om kelastuz*) om «Lacuna Coil»-muzikgruppan kahtenz' pajo koumandes studižes «Comalies»-al'bomas da ühtennimine singl, ned oma pästtud 2002-ndes vodes. Se om üks' kaikiš tetabambiš gruppan pajoišpäi.

Pajo om gotikmetal-žanras, sen tekst om sätud gruppan nelläl ühtnijal anglijan kelel. Singlan prodüser om Val'demar Sorihta.

Kontekstan mödhe, nece ei ole antireligiozine pajo, kut äjad ristitud meletadas: gruppan Kristina Skabbija-vokalist sel'giti interv'jus HighWireDaze.com-saitan täht, miše *heaven*-sana znamoičeb ideališt elod, i kaik nimituz om oigetud naprijale väges antta elon näguid toižile ristituile. Kävutihe kompozicijad «Meletada ogernikan kartte»-serialan reklamas.

Kaks' videod om pästtud singlale vl 2003.

## Homaičendad
Swamped

**«Swamped»** (*Upotadud*) om italižen «Lacuna Coil»-muzikgruppan ühtenz' pajo koumandes «Comalies»-al'bomas (2002) da ühtennimine singl. Singl om pästtud 2004-ndes vodes, se om kahtenz' da jäl'gmäine al'bomaspäi.

Pajon tekst om anglijan kelel. Kompozicijan tegijad oma gruppan ühtnijad. Val'demar Sorihta prodüsirui singlad. Originaližen pajon žanrad oma nümetal i al'ternativine metal.

Muzikvideo om sätud pajole vn 2004 kezakus.

## Homaičendad
Anomonotes leucomerus

***Anomonotes leucomerus*** om gavedin erik (bumbak) *[[Cerambycidae]]*-sugukundaspäi. Avstrine Heller-entomolog (, 1864−1945) avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1917.

Bumbak putub Uz' Kaledonii-sarel.

Necil gavedil ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.

## Homaičendad
Our Truth

**«Our Truth»** (*Meiden tozi*) om Lacuna Coil-muzikgruppan koumanz' pajo nelländes «Karmacode»-studijanal'bomas da ühtennimine singl, ezmäine al'bomaspäi. Ned oma pästtud 2006-ndes vodes.

Pajo om al'ternativmetal-žanras. Sen tekst om anglijan kelel. Singlan prodüser om Val'demar Sorihta.
Enjoy the Silence

**«Enjoy the Silence»** (*Magita hillüdel*) om tetab Depeche Mode-gruppan pajo seičemendes «Violator»-studijanal'bomas da ühtennimine singl, kahtenz' al'bomaspäi, kudamb om pästtud 1990-ndes vodes. Pajon tekst om sätud anglijan kelel.

Nece pajo om änetadud äjil edestajišpäi. Üks' kaikiš tetabambiš kaveroišpäi om Lacuna Coil-muzikgruppaspäi. Nece grupp pästi ühtennimižen singlan 2006-ndes vodes.
Sor'mikod

**Sor'mikod** oma sobiden erik käzivarziden täht. Kindhišpäi erineden, niiš oma erištod kaikuččele sor'mele.

## Istorii
Amuižen Egiptan sor'mikod ozutiba kortktad augotižlibundad. Kaikiš amuižembad sor'mikod oma löutud Tutanhamonan kaumuses. Eziauguižešti tehtihe sor'mikoid hodroita sor'mile, kävutihe kaičemha käzid sömižen aigan i ambumha taugaspäi. Ricarin sobad mülüti täuzid sor'mikoid. Säta tervhut kenenke-ni sor'mikod päle om etiketan norman irdpolel.

Ezmäine sor'mikoiden tegimišt sündui 12. voz'sadal Italijan, sid' Francijan territorijal. Ombleškanzihe sor'mikoid künambrushesai pitte 14. voz'sadaspäi.

## Palad
Kämen', irdpol', sor'med, furšetad (sor'miden laptad), gripk, kragad, putuz, räzink kaludimel, aksessuarad (oz., sor'med sensorekranan kävutandan täht).

Erasti sidodas sor'mikoid räzinkal lapsiden sobale päzutamha niiden kadotust.

## Toižendad
Ombletas nahkaspäi, karvaspäi i kanghišpäi, sidä kesken sintetižiš (kevlar, neopren da toižed), valadas räzinaspäi.

* klassižed;
* hodroita sor'mile («sor'mita»);
* pit'kad ehtaližed naižiden täht;
* kombiniruidud sor'mikod-kindhad;
* specialižed radon täht kaičendsobiden palaks: radsor'mikod, hirurgižed, ühthekeitandan täht, kosmosan täht;
* specialižed lebun täht: ohjastamha transportad, sportivižed (tora, futbol, daiving, tal'veline sport), mectusele;
* kangazalusenke, karvanke tal'ven täht.

## Kacu mugažo
* Kindhad

## Homaičendad
Sigankorv

**Sigankorv** vai **Sovehk** () om äivozne heinäsine kazmuz. Erik om Sigankorv-heimon (*Calla*) i *Calloideae*-alasugukundan üks'jäine. Mülüb Aroidižed-sugukundha.

## Leviganduz
Kazmuz om levitadud Pohjoižen mapoliškon venon vönen sokhiš i toižiš nepsoiš maiš. Sugukundan kaikiš pohjoižemb erik.

Sigankorv kazvab letkesižil i savikahil mahusil, pil'vesenvastaine.

## Ümbrikirjutand
Levedlehtesine kazmuz 10..25 sm kortte, seikh om venui. Jurišt sase üht metrad da sen enamba, sarakoičese sol'miš. Se om pall'az südäimes, 8..20 mm sankte, ližajuriden piduz om 60 sanimetrhasai. Henod juruded oma 1..2 mm sankte.

Vauktad änikod oma henomb mi 1 sm, ned sätas änikust 6 sanimetrhasai pitte. Änikoičeb semendkun keskespäi kezakun polehesai. Pölüstoitand tegese gavedil vaiše. Plodud küpsnedas ühtes kus sen jäl'ghe, elokuhusai, ned oma rusttad marjad 6..8 mm änikoiden sijas.

Sigankorv äikerdoičese semnil (ujudas hüvin) i vegetativižikš (jured, urbad), sädab žomid.

## Kävutand
Kazmusen kaik palad oma morijad ristitun i järedan sar'vikahan kabjživatišton täht, no kävutase rahvahaližes medicinas irdpolespäi. Ottas preparatoid jurespäi südäimehe ümbriradmižen jäl'ghe. Mäneb sötkeks hirvile, ondatroile, buroile kondjile, majagile.

Kazvatadas sigankorvad dekorativižeks, peitab vezištoiden randoid.

## Homaičendad
Sol'hein

**Sol'hein** () om äivozne heinäsine kazmuz. Mülüb Grečanvuiččed-sugukundha (*Polygonaceae*).

Toižed nimitused dialektoiš: **jurutk**, **kikilistud**, **muiktad**, **patrakod**, **hebonkel' ** i **hebonmuigičud**.

## Leviganduz
Kazvab Evropas, Keskuzazijas, Sibiridme i Afrikan pohjoižen Atlas-mägil. Invazivine rujohein AÜV:oiš, putub avaros jonikaižen plantacijoil, valičeb niid-žo arvoimižid, mi nece marj-ki.

Sol'hein navedib rohlid vägitomid muiktoid mahusid (*[[Rumex acetosa]]*-erikon erineden), kazvab letkesižil nituil, kivekahil pindoil, mugomiš nepsoiš tahoiš kut jogiluht i soröun. Kazmused elänzoittas aigaks uzid vajehtadud ristitul landšaftoid.

## Ümbrikirjutand
Sol'hein voib olda 10..40 sm kortte. Seikh nimitase *varzing:oks*, se voib olda püštoiged vai kover i sarakoičese rusttahkoikš barbikš üläpalas. Severz'-se seikhid kazdas juren čokkoimespäi. Lehtesed oma 1,5..5 sm pitte, lehtesen levedusen i pidusen proporcii om läz 3 : 8.

Äikerdoičese juriden paloil kebnas. Om *[[Lycaena phlaeas]]*-lipkaižen gaved'madoiden kandaikazmuseks.

## Kävutand
Sol'heinäl ei ole znamasišt sötmižarvust kabjživatišton täht. Ku lehm söb äi necidä heinäd, ka uit linneb hänel.

Ottas kävutamižhe palahtoitimeks saguden tehmižen aigan. Lehtesed oma karktad magul, no limonan lujanke hajunke, i erasti ottas niid kulinarijha ližadamha blödale magud da hajud, kut vihoštesen pala i garnir.

## Kacu mugažo
* Tuličud (*Rumex acetosa*)
* Koiranmuiktad (*Rumex confertus*)
* Jänišantomaine (*Oxalis acetosella*)

## Homaičendad
Within Me

**«Within Me»** (*Minun südäimes*) om Lacuna Coil-muzikgruppan nellänz' pajo nelländes studižes «Karmacode»-al'bomas (2006) gotine metal-stiliš. Ühtennimine singl om pästtud «Century Media»-leiblal 2007-ndes vodes, nellänz' i jäl'gmäine al'bomaspäi.

Pajon tekst om anglijan kelel. Nece om ezmäine Lacuna Coil:an ballad, kudamb om pästtud singlaks.

Sädajad oma muzikgruppan kaik ühtnijad. Ühthine prodüser om Val'demar Sorihta (*Waldemar Sorychta*).

## Homaičendad
Closer

**«Closer»** (*Lähemba*) om italižen Lacuna Coil-muzikgruppan ühesanz' pajo nelländes «Karmacode»-studijanal'bomas. Kompozicii da ühtennimine singl oma pästtud 2006-ndes vodes.

Pajon tekst om anglijan kelel. Videoklip om sätud pajole.

Pajo kävutase «Guitar Hero III: Legends of Rock»-vändos kut bonustrek.

## Homaičendad
Fire

**«Fire»** (*Lämoi*) om Lacuna Coil-muzikgruppan üks'toštkümnenz' pajo kudendes «Dark Adrenaline»-studijanal'bomas da ühtennimine singl. Ned oma pästtud 2012-ndes vodes, niiden ližaks video pajole om fil'mdud Bruklinas.

Pajon tekst om anglijan kelel. Kompozicijan tegijad oma gruppan ühtnijad. Singlan prodüser om Don Gilmor, Dark Adrenaline-pajo mülüb singlha mugažo.
Savihein

**Savihein** () om heinäsine üks'vozne kazmuz Saviheinižed-sugukundaspäi, Savihein-heimon üks' vides erikospäi.

## Leviganduz
Kazmuz libui Sirijaspäi. Londuseline savihein kazvab Anatolijan pol'sarel, Evropan suves, Afrikan pohjoižes, Suviamerikas.

Savihein om levitadud linmail i murdoiden sijiš kuti rujohein. Ei küzu lujid arvoimižid, no kazvab paremba mouckiven ližadusen mahushe jäl'ghe.

## Ümbrikirjutand
Savihein kazvab 60..100 santimetrhasai pitte. Jur' om värtmenvuitte. Seikh om püštoiged vai läz sidä, se om sanged, tahkoikaz, pal'hanke südäimenke, sarakoičese ülähäs.

Kazmuz änikoičeb kezakus-elokus. Plod om pit'kahk munanvuitte pähkmut. Plodud oleskeldas küpsad heinkus-sügüz'kus.

## Kävutand
Kul'tiviruidas Päivlaskmaižes Evropas i ližatas sömhä veresid lehtesid i änikoid heinäks, mugažo konserviruidud saharanke änikoid. Iranas unotadas kuivatud änikoid čajuks. Ottas void semnišpäi zelläks.

Venäman linmail ottas rujoheinäks. Hüvä medenkandai, andab 200 kilogrammhasai met žomiden gektaraspäi.

## Homaičendad
Pagač

**Pagač** ( vai *Rhámnus frangula*), toižed nimed paginoiš — **koiranmarjad** i **šoidobolad**, om puidenvuitte penzaz. Se mülüb *[[Plakačuižed]]*-sugukundan *[[Plakačud]]*-heimho, necen heimon tipine erik.

## Leviganduz
Kazvab seičemehe metrhasai kortte Azijadme i Evropan meczonas. Pil'vesenvastaine penzaz, voib kazda sokahil i vägitomil mahusil, mägiden pautkil (1700 metrhasai ü.m.t.).

## Ümbrikirjutand
Penzhan tüvi om siled, ogahita, möuvhan alašoid om rusked.

Pagačun siniž-mustad plodud oma *[[morim|morijad]]* ristitun täht, hot' lindud södas niid.

## Kävutand
Kazvatadas dekorativižeks penzhaks. Kävutadas mezikazmuseks, pumaterialaks, lämbitadud kor't — utandzelläks. Ende kävutihe dubindsubstancijaks, tehmaha porhad i samha pakušt da koričmad mujutint.

## Galerei

Rhamnus frangula 05 ies.jpg|Veza lehtesidenke i umbikoidenke
Rhamnus frangula 10 ies.jpg|Lehtez (adaksialine pol')
Rhamnus frangula 11 ies.jpg|Lehtez (abaksialine pol')
Rhamnus frangula 07 ies.jpg|Änikuz
Rhamnus frangula 09 ies.jpg|Änikod
Rhamnus frangula 08 ies.jpg|Ravakod plodud
Rhamnus frangula 13 ies.jpg|Küpsad plodud
Rhamnus frangula 15 ies.jpg|Semned


## Homaičendad
Trip the Darkness

**«Trip the Darkness»** (*Pimedusen läbi*) om Lacuna Coil-muzikgruppan ühtennimižen singlan pajo gotikmetal-žanras, kudamb om pästtud Italijha i AÜV:oihe 2011-nden voden redukul. Mugažo se om ühtenz' pajo kudendes «Dark Adrenaline»-studijanal'bomas (2012).

Pajon tekst om anglijan kelel. Singlan prodüser om Don Gilmor.
Ragozina Natal'ja

**Natal'ja Jur'jevna Ragozina** (; sünd. 5. sulaku 1976, Abai (Karagandin agj), Kazahstanan NST, NSTÜ) om tutab venämalaine keskvedusen boksör, mail'man boksan čempionatan vägestai. Om lanktud Ginnessan Rekordkirjaha kut kaikiš arvnimekahamb boksör-neižne mail'mas.

## Homaičendad
I Like It (Lacuna Coil)

**«I Like It»** (*Navedin necidä*) om Lacuna Coil-muzikgruppan videnz' pajo videndes «Shallow Life»-studijanal'bomas (1. disk) da ühtennimine singl. Al'bom i singl oma pästtud vl 2009.

Pajon tekst om anglijan kelel. Kompozicijan tegijad oma gruppan ühtnijad i Don Gilmor, hän-žo om singlan prodüser. Pajo sai pen't tetabut Italijas.
Shallow Life

**«Shallow Life»** (*Tühj elo*) om Lacuna Coil-muzikgruppan videnz' studine al'bom. Se om pästtud vn 2009 21. päiväl sulakud.

Al'bom om pästtud kahtel diskal.

## Pajoiden nimikirjutez
### 1. disk
# *Survive* (3:34, Jä hengiš)
# *[[I Won't Tell You]]* (3:49, En voi sanuda sinei)
# *Not Enough* (3:40, Ei täudu)
# *[[I'm Not Afraid]]* (3:22, Varaida en)
# *[[I Like It]]* (3:42, Navedin necidä)
# *Underdog* (3:40)
# *The Pain* (4:00, Kibu)
# *[[Spellbound]]* (3:21, Vedud čudho)
# *[[Wide Awake]]* (3:51, Heraštoittud unespäi)
# *The Maze* (3:38)
# *Unchained* (3:22)
# *Shallow Life* (4:00, Tühj elo)

### 2. disk
# *The Last Goodbye* (4:15, Jäl'gmäine nägemižhesai)
# *Leaving Alone* (4:09, Jätten üks'näze)
# *Oblivion* (4:09)
# *[[Spellbound]] (acoustic)* (2:52, Vedud čudho)
# *[[Closer]] (acoustic)* (3:36, Lähemba)
# *[[Within Me]] (acoustic)* (3:14, Minun südäimes)
# *Survive (live)* (3:47, Jä hengiš)
# *[[I'm Not Afraid]] (live)* (3:34, Varaida en)
# *[[I Won't Tell You]] (live)* (3:53, En voi sanuda sinei)
# *Tight Rope (live)*	(4:22)
# *Fragments of Faith (live)*	(4:18)
# *The Game (live)* (3:39, Vänd)

## Homaičendad
I Won't Tell You

**«I Won't Tell You»** (*En voi sanuda sinei*) om Lacuna Coil-muzikgruppan pajo videndes «Shallow Life»-studijanal'bomas (2nz' 1. diskal da eläbalaz 9nz' 2. diskal) i ühtennimine singl, koumanz' al'bomaspäi. Ned oma pästtud 2009-ndes vodes.

Pajon tekst om sätud anglijan kelel. Originaližen kompozicijan tegijad oma gruppan ühtnijad, sen stilid oma al'ternativine metal i gotikmetal. Singlan prodüser om Don Gilmor.

Muzikvideo om fil'mdud singlale Milanas vn 2009 tal'vkul.

## Homaičendad
Wide Awake

**Wide Awake** voib znamoita:
* Wide Awake (Picture Me Broken:an al'bom)
* Wide Awake (Ketin Perrin pajo)
* Wide Awake (Lacuna Coil:an pajo)
* Wide Awake (The Twang:an pajo)
Everything at Once

**Everything at Once** («kaik kerdalaz» anglijan kelespäi) voib znamoita:
* Everything at Once (pajo)
* Everything at Once (grupp)
* Everything at Once (al'bom)
Wide Awake (Lacuna Coil:an pajo)

**«Wide Awake»** (*Heraštoittud unespäi*) om Lacuna Coil-muzikgruppan 1. diskan 9. pajo videndes «Shallow Life»-studijanal'bomas (2009). Pajon tekst om anglijan kelel.

Singl om pästtud sil-žo 2009-ndel vodel, da vaiše Italijha.
Talosto

**«Talosto»** (, kändase suomen kelespäi kuti «kodilezi») om venämalaine kompanii, saubaline akcionerine sebr Piterin päfateranke. Kül'menzoittud söndtavaroiden da sömižpol'fabrikatoiden tegii, sen paloin tegeb jähižen.

Kompanii zavodi radmižen Piteriš vspäi 1992 kuti edheotand suomen da venän investicijoidenke vedamha Ingman- da Valio-kompanijoiden produktoid verhiš maišpäi. Ezmäine tatanmaine tegim om avaitud vl 1995. Vn 1997 redukus «Talosto» osti pertinsauvondan kombinatan sauvusid Piterin Kuznecovskai-irdal, kändi sidä kül'menzoittud produkcijan tegimeks (pel'menid, tahtaz, pörükad, varenikad, kürzad) i sirdi sihe päofisad.

Nügüd' om tegimid Piteriš, Leningradan (Volhov), Moskvan (Ozöri, Podol'sk) da Rostovan (Šahti) agjoiš. Toine ofis radab Moskvas.

Sebran pidajad oma sen ohjandajad: Aleksei Abrosimov-pädirektor (50 %), direktoroiden nevondkundan Aleksei Vlasjev-ezimez' (25 %) i kommertine Jurii Dementjev-direktor (25 %).

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Kompanijan oficialine sait (''talosto.ru'').
Bela Lugosi's Dead

**«Bela Lugosi's Dead»** (*[[Lugoši Bela|Bela Lugoši]] om kolnu*) om Bauhaus:an legendine pajo da heiden debütine singl, kudamb om pästtud 1979-nden voden elokul.

Pajon tegii om Devid Džei. Sen tekst om anglijan kelel.

Nece om ezmäine pajo gotikrok-žanras. Se valatoiti jügedrokan šingoteshe, da mugažo gotižen subkul'turan sündundaha.

## Homaičendad
Batcave

**«Batcave»** ([bætˈkeɪv], *Öläpakoiden kar* anglijan kelespäi) oli öine klub Londonas, gotižen subkul'turan sündundtaho. Oli sätud 1982-nden voden heinkus, heittihe vl 1985.

Nece oli kaikiš tetabamb gotikklub mail'mas. Vajehtihe sijadust severz'-se kerdoid. Subkul'turan ezitajad tehtiba sädamižkontaktoid klubas i formiruiba ühthižen gotiklavan. Aigan mändes subkul'turan populärižuz poleni, klub kändihe mel'heižtahoks turistoiden täht, i sauptihe sidä.
Spellbound

**«Spellbound»** (*Vedud čudho*) om Lacuna Coil-muzikgruppan pajo videndes «Shallow Life»-studijanal'bomas (vn 2009 säduz): 1. diskan 8. pajo i 2. diskan 4. pajo, akustine versii. Ühtennimine singl om edestadud vn 2009 21. päiväl uhokud «Soundwave Festival»-aigtegol avstraližes Brisben-lidnas, muzikklip om pästtud sil-žo aigal.

Pajon tekst om anglijan kelel.
World of Warcraft

**World of Warcraft** om kaikiš populärižemb MMORPG mail'mas Ginnessan Rekordkirjan mödhe.

Sen tegii — Blizzard Entertainment-kompanii.

## Irdkosketused
* Venälaine oficialine sait.
I'm Not Afraid

**«I'm Not Afraid»** (*Varaida en*) om italižen Lacuna Coil-muzikgruppan pajo videndes «Shallow Life»-studijanal'bomas, kudamb om pästtud 2009-ndes vodes. Kompozicii om nellänz' al'boman ühtendel diskal i eläbalaz kahesanz' kahtendel diskal.

Pajo om edestadud al'ternativmetalan stiliš. Sen tekst om anglijan kelel.
Vederistmad

**Vederistmad** oma üks' hristanuskondan kaikiš surembiš praznikoišpäi (pühänikoišpäi). Praznuiše Iisusan Hristan valatusen Joan-Valatajal Iordan-joges znamaks vilukun 19 (6) päiväl. Valatusen aigan, Evangelijoiden mödhe, Iisusale lanksi Jumalan Heng kühkjaižen nägol. Ühten aigan siš Än' Taivhišpäi sanui: «Nece om minun armaz Poig, kudamb om minei mel'he».

## Praznuičendan verod
* Venämas Vederistmiden edel om vero risttä vet, londuseližiš vezištoiš-ki, mihe čaptihe ristanvuitte lähte jäs nimel *iordan*'. Edel kaikid ned čukaldase lähtkehe, ked oma ühtnüded arboindas Sünduman aigan, i mugažo čudilkad (bukoid) — miše pesta grähkid. Sid' lugese, miše Sünduman aigan kävui joudjas toine pol' iordanha lähteb. Vederistmiden aigan risttud vezi lugese tervehtoitajaks. Papišt paneb vauktad rizad päle necen praznikan aigan. Rahvahan arboindan-ki vero om edel Vederistmid, jätkase kaks'toštkümne päiväd Raštvoilpäi Sünduman aigan (kaikenlaine mugoine arboind om kel'tüd oficialižel Cerkvil). Venärahvahan kalendar' Vederistmad-pühäd ühtištab pakaižidenke (m.n. «Vederistmiden pakaižed»).

* Vepsläižiš küliš Sünduman aig lopiše Vederistmil. Praznikan kanun om sidodud «toižhe polehe». Rist kaičeb ristituid pahas vägespäi, naku muga tegese-ki ristoid kaikil iknoil, uksil, päčil, čogiš, erazvuiččil kaluil da mahtoil: tegese veičel, pirttihe hilel vai vezimujul, säresišpäi i klejase. Pohjoižvepsläižiden küliš vätihe sajid jäl'ghe Vederistmäd.

* Bolgarijas da Grekanmas veden ristindan jäl'ghe praznikastundad sädasoiš horugvidenke vezištohopäi. Vero om tacta puine rist vedhe, i sen jäl'ghe kül'ptas lähtkes. Sada rist vedespäi om arvokaz tego. Praznikan nimi rahvahas Bolgarijas om «*Jordanovden*».

## Muštatišed da primetad

## Homaičendad


## Literatur
* Sündun Valatuz //Brokgauzan da Efronan enciklopedine vajehnik. 86 tomoiš. — Piter, 1890−1907.
Lumiuk

**Lumiuk** om skul'ptur nepsas lumespäi. Tehtas sidä tal'vaigan, lapsed tehtas tobjimalaz. Kogoneb koumes käčertud šuruspäi da peniš detališpäi, erasti lud (vast) kädes.

Tal'veline amuine bobuštuz, mainitase Evropan dokumentoiš Keskaigan 14.-15. voz'sadoišpäi. Ristitun stilizuidud mel'kuva. Tegihe i tehtas kaikiš maiš lumen olendanke, i voib löuta materialoid kebnašti. Pandas käčuid suruden mödhe, alahanpäi ülähäks: pök, rindaz, pä. Ližatas penid käzid lumespäi vai varmdoid peniš oksišpäi. Znamoitas rožan sil'mid hilüdil i sud morkofkal vai käbul. Seižutadas labidon vai ludan lumehe da toktas sen vart kädhe. Lumiuk seižub sulandhasai vai polttas sidä kopril, amptas lumižil da lumitukuil paganusen aigaspäi.

Lumiukon kuva kävutase reklamas, se ei anda sidoid miččehe taht religijha, i auditorijan mülü tegese suremb. Tehtas puhutadud seižujid lumiukoid kezal da lämiš maiš. Ottas čomitesen elementaks lumiukoid bumagaspäi, ombeltud nitišpäi vai kanghišpäi.

## Kacu mugažo
* Lumineižne
De Agostini

**«De Agostini»** () om italine pästandkodi, edheotandoiden ühtennimižen gruppan (De Agostini S.p.A.-holdingan) pala. Holdingan edheotandad: De Agostini Editore, De Agostini Communications, International Game Technology (51 % pidai, London), DeA Capital (rahapanendoiden tehmine).

Kompanijan aluz om pandud Rimha Džovanni De Agostini-geografal vl 1901. Se pästli geografišt enciklopedijad eziauguižešti. Sirdi Italijan lodeheze, päfaterad sijadasoiš Novar-lidnas i Milanas.

Publikoičeb tedoližpopulärižiden aiglehtesiden tematižid serijoid. Pästab 13 kelel, gruppal om filialoid 30 valdkundas, sidä kesken Japonijas, Sures Britanijas i AÜV:oiš. Radab Venämas vspäi 2004, vspäi 2013 ičeze venämalaine internet-lauk om olmas.

## Irdkosketused
* Pästandkodin oficialine sait (''deagostini.com'').
Darginalaižed

**Darginalaižed** (, üks'lugu *дарган / дарккван*, , ) oma üks' surembiš Kavkazan i sen Dagestanan igähižiš rahvahišpäi.

Ristituiden lugu om läz 700 tuhad (vn 2015 andmused), elädas Venämas tobjimalaz (589 386 rist. vl 2010), sen Dagestanas (rahvahan viž seičemendest, tazovaldkundan ristitišton kudendez) i Stavropolin randan päivnouzmas. Severz'-se tuhad darginalaižid elädas neniš regioniš da valdkundoiš, kaikuččes: Rostovan agj, Kalmikii, Astrahanin agj i Moskv; Ukrain, Azerbaidžan i Keskuzazijan mad.

Pagištas läz 14 erazvuttušt darginan kel't, mugažo venän da avaran kelil. Uskojad oma islaman sunnitad päpaloin.
Udinalaižed

**Udinalaižed** (udin.: *удийо́х*, üks'lugu *уди́*, , ) oma Kavkazan rahvaz. Venäman Dagestanan rahvahad oma heimos heidenke.

Ristituiden lugu om läz 10 tuhad. Elädas Venäman suvipäivlaskmas (Rostovan agj, Krasnodaran rand) i Azerbaidžanas (Gabalan rajon) tobjimalaz.

Pagištas udinan kelel, mugažo venän da azerbaidžanan kelil. Rahvaz alastui assimiläcijale armenijalaižidenke i azerbaidžanlaižidenke. Hristanuskojad religijan mödhe.

## Istorii
Äiluguine rahvaz enččes, Gerodot mainitab sodamehid-utilaižid «Istorii»-tedotös 5. voz'sadal EME. Heimon nügüdläine *udi*-nimituz om kirjutadud ezmäižen kerdan rimalaižen Plinijan «Londuseližes istorijas» (1. voz'sada EME), mugažo antižen mirun toižil tedomehil i armenižiš purtkiš 5. voz'sadaspäi.

Udinalaižed oliba Kavkazižen Albanijan znamasižeks heimoks, sijatihe sen molembid pälidnoid (Kabal i Bard) heiden etnižel territorijal.

## Homaičendad
Evenkalaižed

**Evenkalaižed** (evenk. *эвенкил*, , ende *тунгусы*) oma tungusalaiž-man'čžuralaine rahvaz Venämas i Kitaiš. Oma evenalaižiden heimolaižed.

Rahvahan lugumär om läz 80 tuhad ristituid. Rahvahan kel' om evenkan kel'. 

## Homaičendad
Evenalaižed

**Evenalaižed** (even. *эвэн*, *эвэн бэилни*, , ende *ламуты*) oma tungusiž-man'čžurine Pohjoižen igähine vähäluguine rahvaz Venäman Edahaižes Päivnouzmas. Oma evenkalaižiden lähižed heimolaižed.

Rahvahan lugumär om läz 22 tuhad ristituid (2002, 2010). Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Rahvahan kel' om evenan kel' i venän kel', kävutadas jakutan kel't mugažo kodikeleks. 

Evenalaižed oma alištunuded hristianizacijale läz täuzin, jo 19. voz'sadan augotišele. Ende Päiväižen kul't harakterizui rahvast, toihe sille pedroid andaks. Rahvahaližed sarnad, kargud i pühäčud oma kaičenus.

## Homaičendad
K

Kk
**K (k)** om latinan kirjamišton 11. kirjam.

Om 12. kirjameks vepsän kirjamištos, lugetas [koo].


Proto-semiticK-01.png|Protosemitine kämen'
PhoenicianK-01.png|Finikijine kaf
EtruscanK-01.png|Etruskine K
Kappa uc lc.svg|Grekine kappa
Latin letter K.svg|Latinine K
Visockii Vladimir

**Vladimir Semönovič Visockii** (; sünd. 25. viluku 1938, Moskv, NSTÜ — kol. 25. heinku 1980, sigä-žo) oli legendine nevondkundaline (venämalaine) venäkel'ne pajatai, runokirjutai, teatran i kinon akt'or.

## Kar'jer
Edesti gitaral avtorine pajo-žanras. Ezmäižed sädused oma tehtud 1960-nzil vozil. Pajatihe pajoid sebranikoiden keskes, sid' magnitofonižed änetused leviganziba valdkundadme i saiba tetabut. Visockijan runoišt kosketi äjid temoid: irdaližed, lagerižed, satirižed, sarnaližed pajod, mugažo sodas, kodielos, sportas.

Visockii oli pästnus MHAT:an školas-studijaspäi vl 1960 i edesti rolid kinos vspäi 1959, ühtni enamba mi 25 fil'mdandha. Hänen pajod kuluiba fil'miš. Vätud Visockijal rolid oma ekspressivižed i todesižed psihologižikš ühtenaigašti. Sai tetabut valdkundas Volodä-radistan rolin jäl'ghe vn 1967 «Püštoiktuz»-fil'mas.

## Valitud fil'mografii
* «*Dima Gorinan kar'jer*» (1961) — Sofron-montažnik korktusil
* «*713nz' pakičeb ištutandad*» (1962) — amerikaine merijaugvägiden sodamez'
* «*Štrafiškend*» (1963) — Jurii Nikulin-gimnast
* «*Meiden pert*'» (1965) — radiotehnikanradnik
* «*Slokostii naine*» (1965) — Andrei Pčolka
* «*Olen rodul lapsenaigaspäi*» (1966) — Volodä-tankist, vanhemb leitnant (pajoiden tegii da edestai)
* «*Püštoiktuz*» (1967) — Volodä-radist (pajoiden tegii da edestai)
* «*Lühüdad vasttused*» (1967) — Maksim-geolog (pajoiden tegii da edestai)
* «*Intervencii*» (1968) — Brodskii-podpol'ššik
* «*Varuližed gastrolid*» (1969) — Nikolä Bengal'skii (Žorž, Nikolai Kovalenko)
* «*[[Paha hüvä mez']]*» (1973) — fon Koren-zoolog
* «*Vajehtada vastuzsijad ei sa*» (1979, TV-serial) — Žeglov-kapitan
* «*Pened tragedijad*» (1979, miniserial) — Don Guan

## Homaičendad
The EPs

**«The EPs»** (*EP:id*) om Lacuna Coil:an kompiläcijanal'bom, pästtud 2005-ndes vodes.

Kompiläcijas om pajoid Lacuna Coil- da Halflife-minial'bomoišpäi.

## Pajoiden nimikirjutez
# *No Need To Explain* (3:40)
# *The Secret...* (4:18)
# *This is My Dream* (4:08)
# *Soul Into Hades* (4:54)
# *Falling* (5:42)
# *Un Fantasma Tra Noi (A Ghost Between Us)* (5:24)
# *Halflife* (4:58)
# *Trance Awake* (2:02)
# *Senzafine* (3:38)
# *Hyperfast* (4:57)
# *Stars ([[Dubstar]] cover)* (4:43)
Lacuna Coil (EP)

**«Lacuna Coil»** (kändase anglijan kelespäi kuti *Pall'az spiral' * vai *Pall'az käm*) om italižen ühtennimižen gruppan ezmäine minial'bom (EP), üks' kahtespäi.

Minial'bom om änetadud vn 1997 redukus-kül'mkus (Woodhouse Studios), om pästtud Century Media-leiblal vn 1998 7. päiväl sulakud. Pajoiden ühthine hätkeližuz om 27 min 52 s.

## Pajoiden nimikirjutez
# *No Need To Explain* (3:37, Eile tarbhaižut sel'gitada)
# *The Secret...* (4:16, Peitol'ne...)
# *This is My Dream* (4:06, Se om minun unikuva)
# *Soul Into Hades* (4:52, Heng adhu)
# *Falling* (5:39, Lanktend)
# *Un Fantasma Tra Noi (A Ghost Between Us)* (5:22, Bukač meiden keskes)

## Homaičendad
Halflife

**«Halflife»** (*Pol'čihodamine*) om italižen Lacuna Coil-muzikgruppan kahtenz' minial'bom (EP). Se om pästtud 2005-ndes vodes.

## Pajoiden nimikirjutez
# *Halflife* (4:58)
# *Trance Awake* (2:02, Transine nouzend)
# *Senzafine* (3:38)
# *Hyperfast* (4:57, Pigai lujas)
# *Stars ([[Dubstar]] cover)* (4:43, Tähthad)

## Homaičendad
Čukčulaižed

**Čukčulaižed** vai **čukačud** ( «todesižed ristitud» / «ristitud», ) oma Pohjoižen igähine vähäliguine rahvaz. Eläb Venälaižen Federacijan pohjoižpäivnouzmas tobjimalaz: nell' videndest Čukotkan avtonomižes ümbrikos, toižed rahvahan ezitajad oma lähižiš regionoiš. Om čukačuid Moskvas i Piteriš.

Rahvahan lugumär om läz 16 000 ristituid vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe, se om kaikiš suremb kaikes aigas. Vn 1939 rahvahanlugemine fiksirui 13 830 čukčulašt, sid' lugumär poleni i saihe sihe-žo luguhusai 1970-nzil vozil.

Kodikeled oma čukačun kel' (rahvahan nelländez..pol') i venän kel'. Uskod oma šamanizm, animizm, ortodoksine hristanuskond. Heimrahvahad oma koräkalaižed, kerekalaižed, alütoralaižed, itel'menalaižed.

Čukačud elädas ičeze kodimal päpaloin, heiden ezitatad eliba Čukotkal 4.-3. voz'tuhal EME völ. Arktunuziden pedroiden mectuz oli heiden kul'turan aluseks. Pedranvodind kändihe ižandusen aluseks edehko Venäman imperijan matkadajiden da sodaanastajiden tulendad Čukotkan mererandoile 17. voz'sadal.
Neptun

**Neptun** () om kahesanz' da kaikiš edahaižemb tetab planet Päiväižespäi lugeden Päiväižen sistemas, nellänz' surtte diametral i koumanz' massan mödhe. Planetan astronomine znam om ♆.

## Avaidusen istorii
Planet om löutud Berlinan observatorijaspäi vn 1846 23. päiväl sügüz'kud. Avaižiba tedomehed: Urben Žan Žozef Leverje, Džon Kuč Adams, Iogann Gottfrid Galle. Nimitihe Amuižen Riman meriden Neptun-jumalan oiktastuseks.

Neptun om ezmäine avaitud planet matematižen lugustusen alusel. Löutihe, miše Uranan orbit erineb lugustusišpäi, i ezimeletihe toižen planetan gravitacišt valatoitandad. Uz' planet om avaitud lugustadud orbitan röunoiš.

Kaik om olmas 14 Neptunan kaimdajad. Niiden keskes kaikiš suremb om Triton, om avaitud seičemetoštkümnendel päiväl planetan löudmižen jäl'ghe. Toine Nereid-kaimdai om avaitud vl 1949. Kosmine «Vojadžer-2»-apparat lendi läz planetad vn 1989 24.-25. elokud, löutihe renghid i kuz' kaimdajad sen abul. Jäl'ghižed tetabad kaimdajad oma avaitud 21. voz'sadal.

## Ühthižed andmused
Neptun punose ümbri Päiväižes läz 30 astronomižes ühtnikas, sen orbitan perigelii om 4 452 940 833 km, afelii om 4 553 946 490 km. Planet tegeb kogonaižen punondan Päiväižes ümbri 164,79 maižes vodes. Päivesen hätkeližuz om 15 časud 57 min 59 s.

Planetan mass om 17,15 Man massad. Ekvatorialine diametr ülitab Man diametrad 3,9 kerdha, se om 49 528 km pitte. Värtmuden saum orbitan püštoiktale om 28,32°, enamba mi Mal.

Kogoneb vezinikaspäi (läz nelläd videndest), gelijaspäi (läz 19 %) i metanaspäi (läz üht procentad). Pened renghad oma planetanno. Gazpindan lämuz om 72 K, keskusen — 5000..7300 K.

## Homaičendad
Maidte

**Maidte** om spiraline galaktik baranke keskuzpalas. Päiväižen sistem (Orionan hijamas) da nägubiden pal'hal sil'mal tähthiden enambuz sijadasoiš sen südäimes.

Nägubad tähthad i vauged sumosine šoid öližel taivhal oma sen-žo galaktikan palad. Ma sijadase Maidten südäimes, ka sen eläjad ei voigoi nähta ičeze galaktikan formad tarkoikti, no voidas säta modelid.

## Ümbrikirjutand
Galaktikan jüžmak südäin sijadase keskuzpalas, üläjüžmak must reig om sen keskuses — Ambui A*. Lugetas viž hijamad statistikan andmusiden mödhe: Persein, Orionan, Ambujan, Centavran i Joucnen. Galaktikan disk om ümbärtud galol, se galo om tähthiden penen palan i pimedan materijan sijaduz.

Maidten diametr om läz 100 000 vauktuzvozid, keskmäine sanktuz — 1 000 vauktuzvot, galon sferine diametr om 5..10 tuhad vauktuzvozid. Galaktikas om 200..400 billionad tähthid, kaikiš vanhemb niišpäi, HE 1523-0901, om olmas 13,2 milliardad vozid. Maidten mass om läz 1..2 × 1012 Päiväižen massad, se om surehk spiraližen galaktikan täht. Tähthidensündundan piguz om 1,6..2 Päiväižen massad vodes. Supernova-tähtaz süttutab meiden galaktikas kerdan vižkümnes vodes keskmäras.

Nece om üks'jäine galaktik (tetabišpäi nügüdläižen aigan), kudambas elo om olmas.

## Lähine ümbrišt
Maidte Andromedan galaktikan (M31) i Koumesaumnikan galaktikan (M33) ühtes sätas Galaktikoiden Sijališt gruppad enamba mi 40 kaimdajanke penenke galaktikanke. Meiden galaktikal om enamba mi 20 kaimdajad-galaktikad, niišpäi kaikiš surembad oma Sur' i Pen' Magellanan Pil'ved. Maidte om kahtenz' surtte gruppas Andromedan galaktikan jäl'ghe. Varastadas, miše meiden galaktik linneb ühtištudud Andromedan galaktikanke nelläs milliardad voziš, elliptižen galaktikan sädandanke.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Milky Way – Mozaik Maidten kuvišpäi *sciencealert.com*-saital. (19. keväz'ku 2021)
Rutracker.org

**rutracker.org** (ende — **torrents.ru**) om venämalaine BitTorrent-treker, radab vn 2004 sügüz'kuspäi. Se oli kaikiš suremb torrenttreker venälaižes Internetsegmentas, kudamb sai populärižust ei vaiše Venämas da RVÜ:s, no mail'man toižiš-ki valdkundoiš. Om enamb mi 12,4 aktivišt kävutajad da läz 1,2 millionad .

Vlpäi 2016 om kel'dud Venäman territorijal kogonaz, no jätktab olda aktivižin kävutadud. Saitan pidai om DreamTorrent-korporacii.

## Kacu mugažo
* pornolab.net

## Homaičendad
Azerbaidžanine pahlav

**Azerbaidžanine pahlav** () om pahlavan eriline toižend, se om populärine Azerbaidžanas i Venämas. Slokosttäs septahthaspäi, pähkmišpäi (tobjimalaz nece om funduk vai grekine pähkim) da erazvuiččiš eriližmagutesišpäi.

Tehtas blödad Azerbaižanas navruzan oigendusen täht päpaloin, no ei ole vaiše pühäčuile. Söm om äišoidukaz šafranan ližadusenke. Vaumitadas levedas madalas paštandaličus. Om regionaližid eriližusid pahlavan tehmižes ingredijentoiden i vaumičendan mahtusen mödhe.

## Homaičendad
Leo Klaudio

**Klaudio Leo** (; sünd. 1. kül'mku 1972, Čel'je Messapik, Italii — kol. 17. viluku 2013, Milan, Italii) oli italine gitarist.

Muzikant zavodi kar'jerad vl 1994. Lacuna Coil-muzikgruppan üks' alusenpanijoišpäi, ühtni sihe vspäi 1994 vhesai 1998. Hän pani gotikmetalan Cayne-gruppan alust vl 1999, vändi siš surmhasai i pästi koume al'bomad.

Mez' koli edel aigad, rak-läžundaspäi.

## Homaičendad
Cagarija Raffaele

**Raffaele Cagarija** () om italijalaine gitarist Cayne-gruppas. Hän om Lacuna Coil-muzikgruppan enzne ühtnii.

## Homaičendad
Ritter Sport

**«Ritter Sport»** om saksalaine torguindmark da šokoladfabrik. Tegeb vspäi 1912 Štuttgartas.

Päeriližuz om šokoladlastuižiden nellikform, kudambad oma jagadud 16 kubuzihe; da eriline „knick-pack“-pälitez. Om läz 40 toižendad (pened da sured lastuižed).
Pornolab.net

**pornolab.net** om venälaine BitTorrent-treker erotižen da pornografižen südäiolendanke, rutracker.org-saitan projekt.

Nece om kaikiš suremb pornotreker mail'mas da venälaižes Internetsegmentas sen paloin. Om enamb mi 1,8 aktivišt kävutajad da läz 270 tuhad torrentjagajad .

Om populärine ei vaiše Venämas, no toižiš mail'man valdkundoiš-ki. Saitad napriba hal'g kel'ta; sen serverad hal'g oigenzihe ühtes valdkundaspäi toižehe.

## Kacu mugažo
* rutracker.org
Ketalaižed

**Ketalaižed** (ket.: *кето, кет* «ristit», äilugu *денг* «ristitud», «rahvaz», ) oma vähäluguine igähine rahvaz Venäman Sibiriš.

Rahvahan lugumär om 1220 ristitud kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe, vl 2002 oli läz 1 600 ristitud (kaikiš suremb). Rahvahan kel' om izoliruidud ketan kel'.

Elädas Krasnojarskan randan pohjoižpalas tobjimalaz, sen koumes rajonas, Jenisei-jogen basseinas. Rahvahan territorii kändihe Venäman palaks vl 1607. Ende eliba mectusen i kalanpüdandan abul, pedranvodind oli vaiše severziš-se joukuiš. Eziauguine religii om animizm.

Sidodas Suvisibirin erasid kul'turoid ketalaižidenke. Ketoiden i Amerikan indejalaižiden ühthine augotižlibund om todištadud genetižikš.

## Homaičendad
Jugalaižed

**Jugalaižed** (jug.: *югын*, ) oma rahvaz Venäman Krasnojarskan randan Turuhanskan rajonas, Jenisei-jogen keskmäižen joksmusen randal.

Vn 2002 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe rahvahan lugu oli 19 ristitud, ende kirjutihe ketalaižikš. Vl 2018 kaik 4 jugalašt elihe randas.

Rahvahan kel' oli jugan kel'; nügüd' se om kolnu, i nügüdläižed juglaižed pagištas vaiše venäkelel.

## Homaičendad
Laškuzlidn

**«Laškuzlidn»** (, ; venäkel'žes versijas — *Лентяево*) om populärine islandiž-amerikaine mul'tiplikacine (tätüižidenke) TV-serial eläbiden akt'oriden vändonke. Pästtihe vodelpäi 2004. Kaik nell' sezonad om olmas, 78 epizodad, kaikutte om 24 minutad hätkte. Originalan keled oma islandijan i anglijan keled.

Islandine Magnus Skeving-sportnik da kirjutai sädi serialan kirjoid. Hän-žo om projektan tegijan i prodüseran, vändi Sportakus-ülävägimehen rolid, tegi kaikid akrobatižid trükoid iče.

Serial om kätud koumekümneks kahteks keleks. Sen ezmäine ozutez tegihe Islandijan (RÚV, Stöð 2) i AÜV:oiden (Nickelodeon, Nick Jr., Sprout) TV-kanaloil: 1. i 2. sezonad vll 2004−2007, 3. i 4. sezonad vl 2013−2014. Venämas 1. i 2. sezonad oliba transliruidud Jetix-telekanalal vll 2008−2009 (34 epizodad i 18 epizodad). Koumanz' sezon (13 epizodad, 2013) om ozutadud Karusel'-, Nick Jr.- i Boomerang-TV-kanalil. Nellänz' sezon (13 epizodad) lähtli efirha vn 2014 redukus.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Serialan lehtpoled ''cartoonito.co.uk''-saital.
Al'gardi Mikelandželo

**Mikelandželo Al'gardi** () om italijalaine barabananvändai. Hän oli Sleep of Right-gruppan ühtnii (sen čihodamižhesai 1995-ndes vodes da udesnimitandhasai Lacuna Coil:aks). Hänen edesine elo om tundmatoi.

## Homaičendad
Negidalaižed

**Negidalaižed** (negid.: *элькан бэйэнин / амгун бэйэнин* «Amgun'-jogen ristitud»,  ңегидал-sanaspäi «randal'ne») om Venäman igähine vähäluguine rahvaz.

Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe, rahvahan lugu om läz 600 ristitud. Elädas Ukrainas mugažo (52 rist. vl 2001). Rahvahan keled oma negidalin da venän keled.
Udegelaižed

**Udegelaižed** (, ) oma Pohjoižen igähine rahvaz Venäman suvipäivnouzmas, sen Mererandaližes (pohjoižpäivnouzm) i Habarovskan (suvipäivnouzm) randoiš. Mülütadas tungusiž-mančžurižihe rahvahiže.

Udege-heim mainitase Kitain dokumentoiš 12..14. voz'sadaspäi. Rahvahan lugu om pol'tošt tuhad ristituid (2010), vl 2002 oli 1700 ristitud, poleneb assimiläcijan taguiči. Mamankeled oma udegen (läz 6 procentad) i venän keled. Lähembaine rahvaz om oroklaižed heiden orokan heimkelenke, venälaižed tedoidajad ei tekoi erindad kahten rahvahan keskes 1930-nzihe vozihesai.

Ende mectuz oli rahvahan elonmahton, šamanizm i animizm oliba päreligijoikš. Udegelaižed jagoiba ičtase roduikš, lasktihe naindad vaiše erazvuiččen rodun ristituile.
P

Pp
**P (p)** om bazižen latinan kirjamišton 16. kirjam. Virktas «pe».

Om 17. kirjameks vepsän kirjamištos, virkand om «pee».

Libui grekan pi-kirjamespäi (Π).


Proto-semiticP-01.svg|Protosemitine kirjam
Protope.svg|Protokanaanitine *pʿit*
PhoenicianP-01.png|Finikijine pe
EtruscanP-01.png|Etruskine P
GreekP-02.svg|Arhaine grekan pi
Pi uc lc.svg|Grekine pi
RomanP-01.svg|Latinine P


## Znamoičendad
Sur' latinan P kävutase kut:
* fosforan znam himijas;
* matematikas: äisaumnikan perimetr; erazvuiččed polinomad i sidodud niihe tärtused, edel kaiked algoritmoiden klass röunatud aiganke, se om röunatud polinomal tulendinformacijaspäi;
* fizikas: painuz, veduz, vägevuz, elektrižen polärizacijan vektor;
* P-vitamin medicinas;
* arvon znam ekonomikas.
Ižoran Vikipedii

**Ižoran Vikipedii** (iž.: *Ižoran Wikipedia*) linneb joudjaks enciklopedijaks ižoran kelel, Vikipedijan ižorankel'žeks jaguseks.

## Irdkosketused
* Rezervsait VikiInkubatoras.
Ivan Vasil'jevič vajehtab professijan

**«Ivan Vasil'jevič vajehtab professijan»** () om 1973-nden voden nevondkundaline kinokomedii fantastikan elementoidenke.

Režissör — Leonid Gaidai. Om fil'mdud Mihail Bulgakov-kirjutajan «Ivan Vasil'jevič»-p'jesan mödhe.

Vn 1973 nevondkundaližen kinoprokatan lider, kerazi ülemb mi 60 millionad kacujid.

## Süžet
Fil'm starinoičeb Šurik-melestegijas-inženeras, hän sädi aigmašinad, kudamb avaiži uksid 16. voz'sadaha — Ivan Grazii-carin aigaha. Sen rezul'tataks, car' tuleb nevondkundaližhe Moskvha, i ühtennimine Ivan Vasil'jevič Bunša-pertinohjandai putub carin palatihe Žorž Miloslavskii-vargazkurikan ühtes.

## Rolid
* *Aleksandr Timofejev* — Aleksandr Dem'janenko
* *Zinaida Timofejeva* — Natal'ja Seleznöva
* *Ivan Vasil'jevič Bunša / Car' * — Jurii Jakovlev
* *Žorž Miloslavskii* — Leonid Kuravlöv
* *Ul'jana Andrejevna, Bunšan ak* — Natal'ja Kračkovskaja
* *Feofan-d'jak* — Savelii Kramarov
* *Ročilaine sur'oigenu* — Sergei Filippov

## Homaičendad
Ul'čilaižed

**Ul'čilaižed** (ul'č.: *нани*, *ульча* kändase «sijaližed eläjad», ) om Venäman igähine vähäluguine rahvaz.

Lugumär om läz 3 tuhad ristituid (2002), läz kaik elädas Habarovskan randas. Rahvahan keled oma ul'čin i venän keled.

Rahvahan ezitatad eliba Amuran alajoksmusen randoil jo 8 tuhad vozid tagaz.

## Homaičendad
Pomorad

**Pomorad** (ven. i pom.: *поморы*) oma venälaižiden etnografine grupp (vai erine rahvaz, miše om ridküzund).

Elädas Venäman pohjoižes, sen Arhangel'skan (tobjimalaz) i Murmanskan agjoiden mererandal, langenijoiden merhe jogiden randoidme (Änižjogi, Pohjoine Dvin, Mezen', Pečor). Ühthine oficialine lugu om 3113 ristitud (vn 2010 rahvahanlugemine). Pagištas venäkelen pomoran dialektal, sen kandajid om enamba äjan mi pomoroid.

Rahvahal om avaroid sidoid suomalaiž-ugrilaižidenke rahvahidenke, sidä kesken vepsläižidenke, eriližikš Karjalan päivnouzmas. Uskon mödhe pomorad oma ortodoksižed hristanuskojad vanhan i uden verotegon. Erine kul'tur ozutase soban elementoiš, pit'kiš sarnoiš ozaitelemižidenke.

Venäman 19. voz'sadal nimitihe pomoroikš otnus kalapüdushe i karvanpramozlha ristituid Arhangel'skan gubernijan Arhangel'skan, Mezenin, Onegan, Kemin i Kolan makundoišpäi, hö püduiba meros tröskad i sel'did möndan täht, sidä kesken Murman i Norvegijan pohjoižen randoidenno.

## Homaičendad