open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sabett

**Sabett** () om aterjžilo Venäman Tümenin agjas, sen Jamalan Nenciden avtonomižen ümbrikon lodehes. Sijadase Jamalan municipaližen ümbrikon (edel 2021. vot — rajonan) territorijal.

## Istorii
Ende pen' Sabett-külä oli žilon sijas (19 eläjad vl 2002), om tühjitadud vl 2006. Külän aluz oli pandud geologoil 1980-nzil vozil i sai nimitust jogen mödhe ().

Vspäi 2011 saudihe žilonno Venäman kaikiš surembad tegint nozoltamha sijališt sadud londuselišt gazad Suvitambein gazkondensatižes löudmižsijaspäi. Vl 2017 oli sätud enamba 30 tuhad radinsijid sauvomižes. Tegimen ezmäine jono om töhöpästtud vn 2017 lopus, toižed kaks' vn 2018 lopus, nellänz' jono om vaumitud vl 2021. Sauvond tarbhaiči 27 mlrd $ rahapanendoid, mail'man nozoltadud gazan viž procentad (2019) pästase tegimel. Gaz vedase ujuden tankeril Pohjoižedme meritedme vodes läbi i lähteb verhiže maihe, jänmurendajad ratas seičemehe..ühesha kuhusai vodes.

## Geografijan andmused
Žilo sijadase Jamal-pol'saren päivnouzmaižen mererandan pohjoižpalas, kaks' metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Salehardhasai om 570 km suvhe orhal.

Ei ole registriruidud kaikenaigaižid eläjid dai kaikenaigašt eländpunktad. Ümbärdai tahond om nencalaižiden eländsijaks.

## Transport
Vspäi 2015 rahvahidenkeskeine lendimport radab. Vlpäi 2016 žilo om znamasižeks portaks Jävaldmeren randal, portan ezmäine jono om saudud vll 2012−2013. Vspäi 2019 Sabettan port om Venäman Arktikan kahtenz' vedadud jüguiden mödhe (27..28 mln tonnoid vodes) Murmanskan portan jäl'ghe.

Planiruihe sauda raudted Bovanenkovo-aterjžilospäi läz 170 km pitte vodele 2019, no sen sauvomine ei olend augotadud (vn 2021 heinkun andmused). Projekt om kal'hed i jüged elohopanendale igähižed rougun da soiden arvoimižiš.

## Irdkosketused
* Sabettan fotokuvad ''foto-planeta.com''-saital.
Kriman Tazovaldkund

**Krim** (, , ), vai **Kriman Tazovaldkund** (, , ), om Ukrainan region de jure. Se om Venälaižen Federacijan subjekt de facto, Suvižen federaližen ümbrikon pala.

Om röunoid Sevastopolinke (federaližen alištusen lidn, kudamb om Krim-pol'saren südäimes), Ukrainan toižidenke regionoidenke i Venäman Krasnodaran randanke.

Kriman Tazovaldkundan pälidn om Simferopol'. Pol'saren kaikiš suremb lidn om Sevastopol', no se om erine region. Vl 2014 tazovaldkundan eläjiden lugu oli 1,967,200 ristitud. Pind om 26 081 km².

Päministr — Sergei Aksönov.

## Kacu mugažo
* Krim (valdkund)
* Kriman Avtonomine Tazovaldkund

## Homaičendad
Holl Rikki

**Rikki Holl** (; sünd. 4. keväz'ku 1987, Vulvergempton, Anglii, Sur' Britanii) om tutab britanijalaine model', akt'or da enzne lehtezmez'. Eläb Londonas.

Hänen järgeližusetoi imidž da epatažine ičtazvedandstil' tegiba händast populärižeks Internetas. Rikkil om enamb 125 tatuid.

Fil'mzihe händast «Submarin»- da «Kamikadze»-fil'miš.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Rikki Holl „Just the Design“-saital (''justthedesign.com''). 
* Rikki Holl ''IMDb.com''-saital.
Kriman lidnad

Kaik om ühesatoštkümne lidnad (, , ) i 53 lidnanvuittušt žilod (, ukr. *селище міського типу*, ven. *посёлок городского типа*) **[[Krim]]as**.

## Kriman Tazovaldkundan lidnad

 lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon (lidnnevondkundan) ristitišton luguspäi.

## [[Sevastopolin lidnnevondkund]]an lidnad

 lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon (lidnnevondkundan) ristitišton luguspäi.

## Homaičendad
The Doors

**«The Doors»** (*Dorz*, anglijaks znamoičeb *Verajad*) om tutab amerikalaine muzikgrupp. Se edestab muzikad blüzrok- da hardrok-stiliš.

Gruppan aluz om pandud vl 1965. Vspäi 1973 ühtnijad zavodiba soližid projektoid. Grupp oleli pordoidme: vozil 1978, 1993, 1997, 2000 da 2011.

## Mülükund
* Džon Densmor — bangsoitod, perkussii, alaän' (1965—...)
* Robbi Kreger — gitar, alaän' (1965—...)
* Rei Manzarek — koskimsoitod, perkussii, alaän' (1965—2013)
* Džim Morrison — pään', perkussii (1965—1971)   

## Al'bomad
* 1967 — *The Doors* (Verajad)
* 1967 — *Strange Days* (Vaskmäižed päiväd)
* 1968 — *Waiting for the Sun* (Varastaden Päiväšt)
* 1969 — *The Soft Parade* (Sitked parad)
* 1970 — *Morrison Hotel* (Morrison-adivpert')
* 1971 — *L.A. Woman* (Naine Los Andželesaspäi)
* 1971 — *Other Voices* (Toižed äned)
* 1972 — *Full Circle* (Täuz' rengaz)
* 1978 — *An American Prayer* (Amerikaine loičend)

## Irdkosketused
* Gruppan oficialine sait (''thedoors.com'').
Siligo

**Siligo** (mugažo italijan kelel i sen sardinijan paginal, *Sìligo*) om Italijan kommun (kund) i žilo Sardinii-saren da regionan lodehes.

## Geografijan andmused
Žilo sijadase Sassarin provincijan keskuzpalas, 400 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Geografižed koordinatad oma 40°35′0″N da 8°44′0″E. Matkad Sassarihesai om 25 km lodeheze.

## Eläjad
Vn 2011 Italijan rahvahanlugemižen mödhe kommunan eläjiden lugu oli 912 ristitud. Kaikiš suremb kommunan ristitišt oli 1 856 eläjad vl 1951.

Kundan edeline pämez' om Džuzeppina Ledda (2005−2015).

Mel'heižtahoiden keskes oma vizantine bazilikjumalanpert' i rimalaine akveduk.

## Irdkosketused
* Siligon kundan oficialine sait (''comunesiligo.it'').  *(+ avtomatine känduz videl kelel)*
Česmen jumalanpert'

**Česmen jumalanpert**' (), toine nimituz om **Ph. [[Johann-endustai|Johann-endustajan]] Raštvoiden jumalanpert**' () om ortodoksine jumalanpert' Piterin Lensovetan irdal. Alusenpanii om Jekaterina II-imperatornaine.

Jumalanpert' om saudud vozil 1777−1780 vn 1770 Venäman laivišton vägestusen muštoks sodas Turkanmad vaste. Pühäpertin arhitektor om Jurii Fel'ten.

Pühäpert' om saudud psevdogotik-stiliš. Se oli sauptud vll 1919−1991, toižed aluzkundad radoiba sauvuses. Oli muretud paloin Toižen mail'man sodan aigan, om udessündutadud vspäi 1996. Arhitekturan muštnik federaliženke znamoičendanke.

## Irdkosketused
* Pühäpertin sait (''chesma.spb.ru'').
Malindpeza (zamk)

**Malindpeza** (, , ) om zamk Kriman suves, Mustmeren randal. Se om arhitekturine da istorine muštnik. Om olmas Gaspr-žilon südäimes, Ai Todor-nemen 40:metrižel kall'ol.

Ezmäine sauvuz oli letud 19. voz'sadas. Moskvalaine Rahmanina-torgovannaine pani mantazole endišt pertid i sauvoi puižen zamkan, kuspäi se sai nügüd'aigaižen nimen. Nügüdläine kivine zamk om olmas vspäi 1912 neogotik-stiliš.

Zamk om Suvikriman randan ičevuitte simvol. Čoma zamk saskendeb populärižust kesked turistoid.

## Irdkosketused
* Lidnusen oficialine sait (''замок-ласточкино-гнездо.рф'').
Dül'ber

**Dül'ber** (ukr. i , «čomakulu» krimantataran kelespäi) om pert'kuluiž-puištol'ne ansambl' Kriman Koreiz-žilos, Mustmeren randištol. Kävutase sanatorijaks nügüd'aigan.

Pert'kulu om saudud vll 1895−1897 venämalaižen Petr Romanov-ruhtinasen täht, vanhan hudran pertin sijas. Sädi Nikolai Krasnov-arhitektor mavritanižes stiliš ruhtinasen pirdatesiden mödhe. Arhitekturine kompleks om üks' Suvikriman randan pämel'heižtahoišpäi.

Vl 1922 udesnimitihe usadibad «Krasnoje znamä:ks» (rusked flag) da avaitihe nevondkundališt spravitandsijad 35 mehen täht. Vl 1938 kahtenz' korpus om saudud siš-žo stiliš. Pert'kulun kompleks oli muretud znamasižikš Toižen mail'man sodan aigan, ottud plenha saksalaižed i romanijalaižed sodamehed kohenziba sidä.

## Homaičendad
Abdalk

**Abdalk** (, ,  vai *Абдальская*) om pen' jogi Kriman keskuzpalan suvipäivlaskmas.

Abdalk jokseb Simferopoliš; nece om Penen Salgiran oiged ližajogi. Piduz om 9 kilometrad. Äiluguižed purtked lanktas jogehe kaikel pidusel.
Avund

**Avund** (, ukr. i ) om jogi Kriman suves.

Pen' jogi jokseb mägiden pautkilpäi ülemb mi 1000 m ü.m.t. kortte i lankteb Mustmerhe Gurzuf-žilon territorijal. Piduz om 7,6 kilometrad, basseinan pind — 24 km². Keskmäine vedhuz om 0,115..0,13 m³/s. Jogen alajoksmusen toižed nimitused oma Su-nar-Putan i Salgir.
Ai Serez

**Ai Serez** (, ukr. i , grekankel'ne *Aios Sergios* znamoičeb «pühä Sergii») om jogi Kriman suvipäivnouzmaižel randištol.

Ai Serez jokseb Jogidenkeskeine-žilos (nimitihe ühtejiččikš jogenke edel 1945. vot). Lankteb Voron-jogehe huralpäi (Mustmeren bassein). Piduz om 9,4 kilometrad. Basseinan pind — 20,6 km². Keskmäine vedhuz om 0,015 m³/sek. Üks' nimetoi ližajogi.

Jogen eriližuz — reduvalud, i tedomehed sädiba poligonad jogen alangištos tedoidamha niid.

## Homaičendad
Ajan Uzen'

**Ajan Uzen**' (, ukr. i ) om jogi Kriman suves.

Ajan Uzen' jokseb Partenit-žilos. Lankteb Mustmerhe. Piduz om 7,8 kilometrad. Basseinan pind om 20,8 km².

Om kaks' pen't ližajoged — Ai Iori da Šarhanlik Uzen'.

## Homaičendad
Derekoik

**Derekoik** (, ,  vai *Быстрая*) om pen' mägijogi Kriman suves.

## Geografijan andmused
Derekoik jokseb 1150 m ü.m.t. korktusespäi i lankteb Mustmerhe Jalt-lidnas. Piduz om 9,6 kilometrad, basseinan pind om 44 km², vedhuz — 0,577 m³/sek.

Vihmad, lumi i karstpurtked anttas vet jogele. Viž ližajoged da ojad lanktas jogehe: Guv (*Гува*) huralpäi, Temiar dai Lük (*Люка*) oiktalpäi, i kaks' oma nimeta. Enamba mi 60 purdet, sidä kesken Massandran vezilanktend 0,23 m³/sek keskmäiženke vedhudenke. Madal vezi oleskeleb heinkus-redukus, voib kuida alajoksmuses.

## Etimologii
Jogi sai nimitust Derekoi-žilon mödhe. Znamoičend krimantataraks *dere* «ur», *köy* «žilo». Joginiškan severz'-se rahvahaližid nimitusid om olmas mugažo.

## Homaičendad
Kokkozk

**Kokkozk** ( «sinivauvaz sil'm», ukr. i ) om jogi Kriman suves.

Jogi sädase 3,5 kilometras Sokolinoje (Kokkoz)-žilospäi Auzun-Uzen'- i Sari-Uzen'-jogiden ühthejoksmusel, 410 m ü.m.t. korktusel. Lankteb Bel'bek-jogehe huralpäi Aromat-žilon territorijal. Piduz om 18 kilometrad, basseinan pind — 83,8 km². Kümne znamasišt ližajoged.
Kapsel' (Meganom)

**Kapsel' ** (, ) om kukhikaz mererandaline tahond ani päivnouzmha Sudak-lidnaspäi i Meganom-nemen päivlaskmas. Se sijadase Mustmeren randal, vedase 7 kilometrad pidust' Kapsel'-merikarad, Krim-pol'saren Suvirandan pohjoižpäivnouzmas.

Tahondan mahuz om kuiv, harvanke, no arvokahanke kazmusištonke. Nevondkundaližen aigan Kriman znamasine Kapsel'-avtokemping radoi merikaranno. Om severz'-se kül'bendrandoid.
Saharanpähut (Sudak)

**Saharanpähut** (mugažo — **Sudakan Golgof**; ven.: *Сахарная Головка* vai *Голгофа*, ukr.: *Цукрова Голівка* vai *Судакська Голгофа*) om mägi läz Kriman Sudak-lidnad.

«Master i Margarita»-serial (2004) paloin fil'mziba sigä, sen jäl'ghe mägi sai toine oficialitoi *Golgof*-nimi.
Angara Burun

**Angar(a) Burun** ( «mägi uran päl», , ) om mägi läz Kriman Alušt-lidnad.

Mägen korktuz om 1453 metrad. Om Čatir Dag-mägisel'gan pala, sijadase sen päivnouzmas. Libund mägen pautkidme om populärine al'pinistoiden keskes. Om severz'-se maršrutoid järgeližiden-ki turistoiden täht.

## Ümbrikirjutand
Mägenpä om kumplonvuitte, suvižed i päivlaskmaižed pautked oma heinäkahad. Mägen suvipala om kall'oikaz. Päivnouzmas mägi lopiše Angaran ülämänegel teravas.

Mägi kogoneb mouckivisuguišpäi päpaloin. Alapautked oma kattud bukmecal tobjimalaz. Taholine Vilu Kuluar-alang sijadase Angara Burunan pohjoižpalas, lugetas alangod Kriman kaikiš varukahambaks lumilaskmoil sijaks.

## Homaičendad
Saharanpähut (Čatir Dag)

**Saharanpähut** (, ) om mägi Kriman suves. Om Čatir Dag-mägisel'gan pala, sijadase läz Angara Burun-mäged sen pautkel.

Saharanpähut-mägen korktuz om 1053 metrad ü.m.t.. Se om kazvahtunu mecal konus pallištonke mägenpäl, om kall'vöid pautkil. Sai nimitust valatud sahar-rafinadan pojavan forman taguiči.
Sasik

**Sasik** voib znamoita:
* Sasik (Sasik Sivaš) — kaikiš suremb solakaz järv (liman) Krim-pol'sarel.
* Sasik (Kunduk) — järed Ukrainan liman Odessan agjan suvipäivlaskmas.
* Sasik — turkan sömän toižend, vilu keitoz jogurtal kurkuidenke, vihoštesenke i künzlaukanke.
Sasik (Krim)

**Sasik** vai **Sasik Sivaš** (ven.: *Сасык* vai *Сасык-Сиваш*, ukr.: *Сасик* vai *Сасик-Сиваш*, krim.-tat.: *Сасыкъ* vai *Сасыкъ Сываш*) om kaikiš suremb järv (liman) Krim-pol'sarel.

Nece om solakaz järv, kudamb om Jevpatorii- da Saki-lidnoiden keskes. Pind om läz 75 km2, a makssüvüz om 1,2 metrad.

Krimantataran kelel *„сасыкъ сываш“* (originaline nimi) znamoičeb „haižui pačak“.
Kriman ristitišt

**[[Krim]]an ([[Kriman Tazovaldkund]]an da [[Sevastopol'|Sevastopolin]]) ristitišt** (vn 2001 rahvahanlugemižen mödhe, rahvahad enamba 0,01%):
* Venälaižed — 1,450,394 ristitud (60,1%)
* Ukrainalaižed — 576,647 ristitud (23,9%)
* Krimantatarlaižed — 245,291 ristitud (10,16%)
* Vaugedvenälaižed — 35,157 ristitud (1,46%)
* Kazanin totarlaižed — 13,602 ristitud (0,56%)
* Armenijalaižed — 10,088 ristitud (0,42%)
* Evrejalaižed — 5,531 ristitud (0,23%)
* Moldovalaižed — 4,562 ristitud (0,19%)
* Pol'šanmalaižed — 4,459 ristitud (0,18%)
* Azerbaidžanlaižed — 4,377 ristitud (0,18%)
* Grekalaižed — 3,036 ristitud (0,13%)
* Saksalaižed — 2,790 ristitud (0,12%)
* Bolgarijalaižed — 2,282 ristitud (0,09%)
* Čiganalaižed — 1,905 ristitud (0,08%)
* Turkalaižed — 1,091 ristitud (0,05%)
* Čehalaižed — 774 ristitud (0,03%)
* Karailaižed — 715 ristitud (0,03%)
* Estilaižed — 674 ristitud (0,03%)
* Krimčakalaižed (kriman evrejalaižed) — 280 ristitud (0,01%)
* Toižed rahvahad — 49,573 (2,95%)
* **KAIK — 2,413 228 ristitud [100%].**
----
: **Venälaižiden** kaikiš suremb procent om Kerčin lidnnevondas (78,7%).
: **Ukrainalaižiden** kaikiš suremb procent om Krasnoperekopskan rajonas (43,4%).
: **Krimantatarlaižiden** kaikiš suremb procent om Belogorskan rajonas (29,2%).
: **Vaugedvenälaižiden** kaikiš suremb procent om Sakin da Krasnogvardeiskojen rajoniš (2,2 procentan mödhe).
: **Kazanin totarlaižiden** kaikiš suremb procent om Černomorskojen rajonas (1,5%).
: **Armenijalaižiden** kaikiš suremb procent om Razdol'nojen rajonas (0,7%).

Mamankel' (2001): venäkel' — 77%, krimantataran kel' — 11,4%, ukrainan kel' — 10,1%.

Kaikiš suremb pol'saren ristitišt oli 2 458 655 ristitud vl 1989. Vll 2014−2016 kaik 22 437 ristitud sirtihe Ukrainan toižihe regionihe Krimaspäi, sidä kesken krimantatarlaižed läz pol't.

## Kacu mugažo
* Kriman keled
Ristad (kartankarv)

**Ristad** (kävutase vaiše äilugus; , , ) om must kartankarv. Se om francijan pačkan üks' nelläs kartankarvaspäi.

Ristoiden znamad — ♣, ♧. Francijankel'ne «trèfle»-nimituz znamoičeb «papuš». Kartankarvan znam om papušan stilizuidud koumepalaine lehtez vardenke alahaks. Nell'mujuižes pačkas ristoiden muju voib olda vihandan, se pačk kävutase pokeras i amerikaižes bridžas.

## 52-kartaižes pačkas
tuz 2 3 4 5 6 7 8 9 10 saldat (Lanselot) dam (Aržin) kunigaz (Aleksandr)

## Kacu mugažo
* Kartankarv
* Pajumuna (kartankarv) — saksan pačkan analog

## Homaičendad
Näkad (kartankarv)

**Näkad** (kävutase äilugus vaiše; , , ) om must kartankarv. Se om francijan pačkan üks' nelläs kartankarvaspäi. Näkad oma mustan mujun nell'mujuižes-ki pačkas tobjimalaz.

Näkiden znamad — ♠, ♤. Francijankel'ne «pique»-nimituz znamoičeb «pik». Znam om käroutud agjal ülähäks must südäin ližatud alusenke.

## Vižkümnekaks'kartaižes pačkas
tuz 2 3 4 5 6 7 8 9 10 saldat (Ožje) dam (Afina Pallada) kunigaz (David)

## Kacu mugažo
* Kartankarv
* Lehtesed (kartankarv) — saksan pačkan analog

## Homaičendad
Venäman federaližed ümbrikod

Ezmäižed seičeme federališt ümbrikod om olmas vspäi 2000. Ei ole rahvahaližid tazovaldkundoid Federaližes keskuzümbrikos. Venälaižed ei olgoi enambuses Pohjoižkavkazan federaližes ümbrikos.

Venäma jagase administrativižešti kahesaks federaližeks ümbrikoks vspäi 2016:

## Homaičendad
Nellikod (kartankarv)

**Nellikod**, vai **Bubnäd** (kävutase äilugus vaiše; , , ), om rusked kartankarv. Se om francijan pačkan üks' nelläs kartankarvaspäi.

Nellikoiden znamad — ♦ ♢. Francijankel'ne «carreau»-nimituz znamoičeb «nellik(ut)». Kartankarv kuvadase pandud agjaha parallelogrammaks. Znam om sinine bridžan, francijan i šveicarijan nell'mujuižes pačkas, ruskedpakuine anglijan i saksan nell'mujuižes pačkas.

## 52-kartaižes pačkas
tuz 2 3 4 5 6 7 8 9 10 saldat (Gektor) dam (Rašel') kunigaz (Cesar')

## Kacu mugažo
* Kartankarv
* Bubnäd (saksan kartankarv) — saksan pačkan analog

## Homaičendad
Jalt

**Jalt** (, , ) om lidn-kurort Kriman suves. Se om Jaltan lidnümbrikon administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Eländpunkt mainitase vspäi 1154, i 15. voz'sadahasai sen nimitused oliba *Džalit, Jalit, Kaulit* (). Jalit oli muretud manrehkaidusel 15. voz'sadan kahtendes poles, udessündutihe 70 vodes päliči. Sai lidnan statusad vl 1838. Toižen mail'man sodan aigan oli okkupiruidud nacistoil (7. kül'mku 1941 — 16. sulaku 1944). Vn 1945 4.-11. päivil uhokud lidn vastsi Jaltan konferencijad, se pani sodanjäl'ghišt mail'man jagod.

Jalt šingotase kurortal, meriportal i sömtegimištol (vin, kalanümbriradmine).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase municipalitetan keskuzpalan pohjoižpäivnouzmas, 54 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Lidnümbrik vedase seičemekümneks kilometraks pidust' Mustmeren randad.

Kaik 32 eländpunktad mülüdas lidnümbrikho: kaks' lidnad (toine om Alupk), 21 lidnanvuittušt žilod (järedad oma Gaspr, Gurzuf, Koreiz, Massandr) i ühesa žilod.

## Eläjad
Vl 2014 Jaltan eläjiden lugu oli 76 746 ristitud, lidnümbrikon — 141 365 ristitud 282,9 km² pindal. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 89 tuhad eläjid vl 1987, lidnümbrikon territorijan — 163 230 eläjad vl 1989. Turistižel sezonal (keväz'ku-sügüz'ku) lidnan ristitišt ližadub 500 tuhazesai tulnuzidenke turistoideke.

Rahvahad (lidnan eläjad vl 2001): venänikad — 67 %, ukrainalaižed — 27 %, vaugedvenälaižed — 2 %, krimantatarlaižed — 1 %, toižed rahvahad — 3 %.

## Transport
Avtobusad, trolleibusad i funikulörad oma kundaližeks transportaks lidnas. Torguindmeriport radab.

Lähembaižed raudtestancii i lendimport sijadasoiš Simferopoliš 90 km pohjoižhe avtotedme (trolleibusjono) i Sevastopoliš 85 km päivlaskmha avtotedme.

## Galerei

Здание администрации города Ялты.jpg|Lidnan tobmuden sauvuz (2010)
Masandro turo1.jpg|Vinantehmižen *Massandra*-kombinatan päine karzin vl 2007
Санаторий им. С. М. Кирова (Ялта).jpg|Sanatorii S. M. Kirovan nimed vl 2019
Yalta Chekhov Theatre.JPG|Teatr A. P. Čehovan nimed (vn 2013 olend)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan da sen ümbrikon oficialine sait (''yalta.rk.gov.ru'').
Ristoiden tuz

**Ristoiden tuz** (**A♣**; franc.: *as de trèfle*, angl.: *ace of clubs*, ven.: *туз треф*) om vändkart, tuz. Mülüb ristoiden kartankarvha.

Unicode-simvol — 🃑 (U+1F0D1).
Ristoiden kaks'

**Ristoiden kaks**' (**2♣**; franc.: *deux de trèfle*, angl.: *two of clubs*, ven.: *двойка треф*) om vändkart 52-nden kartoiden pačkas. Mülüb ristoiden kartankarvha.

Unicode-simvol — 🃒 (U+1F0D2).
Jevpatorii

**Jevpatorii** (, , ) om lidn-kurort Kriman päivlaskmas. Se om pol'saren nellänz' lidn kaikenaigaižiden eläjiden lugun mödhe, om Jevpatorijan lidnümbrikon administrativižeks keskuseks da päpalaks.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud amuižil grekalaižil vl 497 EME kuti *Kerkinitid* (). Turkan *Gözlöv*-lidnuz sai venän *Козлов*-nimitust. Om udesnimitadud venäks vl 1784 hondoin kulujan nimitusen tagut. Nügüdläine nimituz znamoičeb «hüväsuguine» grekan kelespäi, om anttud Pontan Mitridat VI-carin (ohjasti vll 120−63 EME) Jevpator Dionisius-arvon mödhe, kaiči lidnad skifoiden londoid vaste.

Jevpatorii šingotase sömtegimištol (leib- da maidtegesed, kolbas, alkogolitomad jomad, olud, vin), sauvondmaterialiden tehmižel, omblendedheotandoil, kulemižapparatoiden tegimel, bobaižiden i meblin pästandal, lebutahol i turizmal (700..900 tuhad matknikoid vodes).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbärdajan Sakin rajonan keskuzpalan päivlaskmas, Mustmeren madalan Jevpatorijan lahten randal, 3..22 m korktusil, 10 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Viž tervehtajad järved oma ani päivnouzmha i päivlaskmha lidnaspäi. Ottas reskvet artezianižiš mareiguišpäi.

Matkad Simferopolihesai om 65 km suvipäivnouzmha avtotedme. Lähembaine Saki-lidn da kurort sijadase kaks'kümnes kilometras päivnouzmha raudtedme vai avtotedme.

## Eläjad
Vn 2014 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan kaikenaigaižiden eläjiden lugu oli 106 840 ristitud, lidnümbrikon — 119 258 ristitud, vn 2021 lidnan — 107 877 ristitud. Kaik 106 158 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb ristitišt oli 113 300 eläjad vl 1992 i 113 500 eläjad vl 1998. Kaik 221 483 ristitud elihe kaikes lidnaglomeracijas vl 2018.

Rahvahad (lidnan eläjad, enamba 0,4 % vl 2014): venänikad — 71,1 %, ukrainalaižed — 13,4 %, krimantatarlaižed — 6,3 %, totarlaižed — 1,5 %, vaugedvenälaižed — 1,0 %, armenijalaižed — 0,7 %, toižed rahvahad — 2,2 %, rahvahuden ozutandata — 3,8 %.

## Transport
Avtobusad, tramvaid i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Raudte- (vspäi 1915) i meritransport ühtenzoittas Kriman toižidenke lidnoidenke.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Jevpatorijan lidnümbrikon tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''my-evp.ru''). 
* Lidnümbrikon lehtpoled Kriman oficialižel portalal (''evp.rk.gov.ru'').
Vanh Krim

**Vanh Krim** (, , ) om lidn da lidnankund Kriman suvipäivnouzmas. Mülüb Kirovskojen rajonha, sen üks'jäine lidn i kaikiš suremb eländpunkt eläjiden lugun mödhe.

## Istorii
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud 13. voz'sadal *Kirim*-nimitusenke, se oli Kuldaižen ordan sijaližen emiran rezidencijaks, tatarlaižiden i armenijalaižiden torguindlidnaks. Aigan mändes nimitaškanzihe kaiked pol'sart necen lidnan mödhe.

Vanh Krim šingotase sömtegimištol. Seičeme muzejad, Armenižen jumalankodikundan Surb Hač-jumalankodi («pühän ristan»), islaman medrese i vanhan lidnan jändused oma kaičenus lidnas da sen ümbrištos. Keskaigan lidn oti surembad territorijad mi nügüd'.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan suvipäivlaskmas, Čurük-Su-jogen üläjoksmusen hural randpolel ( 33 km pitte, alajoksmuz kävutase Pohjoižkriman kanalaks), 300 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Simferopolihesai om 78 km päivlaskmha orhal vai 90 km avtotedme. Lähembaine lidn om Feodosii kaks'kümnes kilometras päivnouzmha avtotedme.

## Tobmuz
Vanh Krim om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.

## Eläjad
Vl 2012 lidnan eläjiden lugu oli 9 485 ristitud, vl 2014 — 9 277 ristitud. Kaik 9 312 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 10 101 eläjad vl 2001, 10 470 eläjad vl 2021 i om nügüd'.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2014): venänikad — 49,5 %, krimantatarlaižed — 35,7 %, ukrainalaižed — 7,0 %, totarlaižed — 3,3 %, grekalaižed — 1,0 %, vaugedvenälaižed — 0,5 %, turkad — 0,5 %, uzbekad — 0,5 %, toižed rahvahad — 1,6 %, rahvahuden ozutandata — 0,4 %.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kaks' nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 8 i 12), aluzškol nomer 2, škol-gimnazii (openduzkazvatuzkompleks nomer 1), škol-licei (openduzkazvatuzkompleks nomer 3), lapsiden da norišton šingotesen keskuz, rajonan čomamahtoiden školan alajaguz.

Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.

## Galerei

Eski Qırım.JPG|Znam lidnan röunal (2012)
Мечеть Узбека. Старый Крым.JPG|Uzbek-hanan mečet' (1314), vn 2015 nägu
Starokrymskii sanatorii.jpg|Vanhan Kriman sanatorii puištonke vl 2006
Grin museum.jpg|Aleksandr Grin-kirjutajan muzei (vn 2020 olend)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden oficialine sait (''staryi-krym.ru'').
Kerč

**Kerč** ( [ˈkʲɛrtɕ], , ) om lidn da lidnümbrik Kriman päivnouzmas. Vägilidn. Se om pol'saren koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud kuti Amuižen Grekanman *Pantikapei-kolonii* ( *Pantikapaion*) vll 610−590 EME. Pantikapei oli Bosporan car'kundan pälidnaks vll 480 e.m.e. — 500 m.e..

Toižen mail'man sodan aigan lidnan viž kudendest oli pandud mantazole, eläjiden seičemendez oli amptud i völ seičemendez todud ajaden Germanijha. Okkupacii tuli lophu vn 1944 11. päiväl sulakud.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Kerčin sal'men lodehližel randal (ühtenzoitab Mustmert Azovmerenke), 0..91 m korktusil, 10 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Mitridat-mägi om lidnan keskuzpalas.

Klimat om subtropine, kontinentan valatoitusenke. Keza om päivoikaz lujas, tal'vaig om pil'vekaz lujas. Voden keskmäine lämuz om +11,9 C°, heinkun-elokun +24,0..+24,1 C°, kezakun i sügüz'kun +21,2 i +18,6 C°, tal'vkun-uhokun +0,7..+2,8 C°. Ekstremumad oma −23,7 C° (viluku, uhoku) i +37,9 C° (heinku, eloku). Kezaaigan minimum om +2,8 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +19,4 C° (tal'vku). Ei voi panda halad kezakus-sügüz'kus (sügüz'kun minimum om +1,0 C°). Paneb sadegid 429 mm vodes, läz tazomäras kuidme, enamba kezakus (53 mm), vähemba uhokus-semendkus (29..33 mm kus), heinkus (33 mm) i redukus (31 mm). Paneb lunt 30 päiväd tal'ves. Läz ei oleskele lumikatet tal'vaigan (kahthe santimetrhasai). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 65..71 % röunoiš kezakus-sügüz'kus, 83..86 % kül'mkus-uhokus.

## Tobmuz
Kerč om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.

Edeline lidnan pämez' om Oleg Osadčii (1998−2014).

## Eläjad
Vl 2014 Kerčin eläjiden lugu oli 144 600 ristituid, läz 70 % heišpäi oma venälaižed etnižikš. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 174 365 eläjad vl 1989.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2014): venänikad — 84,7 %, ukrainalaižed — 8,2 %, krimantatarlaižed — 0,9 %, totarlaižed — 0,7 %, vaugedvenälaižed — 0,7 %, armenijalaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 1,4 %, rahvahuden ozutandata — 3,0 %.

## Irdkosketused
* Lidnannevondkundan oficialine sait (''горсовет-керчь.рф''). 
* Lidnan Administracijan oficialine sait (''керчь-город.рф'').
Feodosii

**Feodosii** (, , ) om lidn, meriport da kurort Kriman päivnouzmas. Se om pol'saren kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe, om Feodosijan lidnümbrikon administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud Miletan grekalaižil 6. voz'sadal EME. Nimituz libub grekan kelen Θεοδοσία-sanaspäi «Jumalal anttud». Vll 355 e.m.e. — 5. voz'sada m.e. mülüi Bosporan car'kundha. Lidn oli alištunu Genujan administracijale 14.-15. voz'sadoil, sen nimi oli *Kaff* (*Kaffa*). Vspäi 1804 eziauguine amuine nimituz om pördutadud oficialižikš.

Feodosii šingotase meriportal (sidä kesken kalanpüdajiden), istorižel turizmal i lebutahoks, sömtegimištol (vin, südäiveded, tabak), mašinansauvomižel (mehanine, optine i laivanmehanine tegimed), mugažo sauvondmaterialiden kombinat, čulkfabrik i meblin edheotand ratas lidnas.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalan pohjoižes, Mustmeren Feodosijan lahten randal, Kriman pol'saren longibokaližel (suvipäivnouzmaižel) randištol, kümne metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kriman mäged röunatadas lidnad päivlaskmaspäi, Tepe-Ob-mägi om niiden lopuks 302 metrad kortte.

Matkad Simferopolihesai om sada kilometrad päivlaskmha orhal vai 114 km avtotedme.

Klimat om subtropine ezimägišton, kontinentan valatoitusenke. Keza om päivoikaz lujas, tal'vaig om pil'vekaz lujas. Voden keskmäine lämuz om +12,8 C°, heinkun-elokun +24,6..+24,8 C°, kezakun i sügüz'kun +21,9 i +19,3 C°, tal'vkun-uhokun +2,0..+4,1 C°. Ekstremumad oma −25,1 C° (viluku, uhoku) i +38,9 C° (heinku, eloku). Kezaaigan minimum om +5,0 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +21,8 C° (tal'vku). Ei voi panda halad semendkus-sügüz'kus (semendkun minimum om +1,1 C°). Paneb sadegid 478 mm vodes, läz tazomäras kuidme, enamba tal'vkus (46 mm), vähemba sulakus (32 mm) i heinkus (33 mm). Paneb lunt 31 päiväd tal'ves. Läz ei oleskele lumikatet tal'vaigan (kahthe santimetrhasai). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 64..70 % röunoiš semendkus-sügüz'kus, 77..82 % redukus-keväz'kus.

## Eläjad
Vl 2012 lidnan eläjiden lugu oli 69 786 ristitud, vl 2014 — 69 038 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 86 400 eläjad vl 1992.

Rahvahad (lidnan eläjad, enamba 0,4 % vl 2014): venänikad — 79,4 %, ukrainalaižed — 11,4 %, krimantatarlaižed — 1,0 %, vaugedvenälaižed — 1,0 %, totarlaižed — 0,8 %, armenijalaižed — 0,7 %, toižed rahvahad — 2,0 %, rahvahuden ozutandata — 3,7 %.

## Galerei

Feodosia city COA2016.gif|Lidnümbrikon znam Venäman pordol
Feodosia city flag.gif|Lidnümbrikon flag Venäman pordol
Kazanskiy Cathedral, Feodosia, Krim.jpg|Jumalanmaman Kazanin jumalaižen kafedraline päjumalanpert', vn 2012 nägu (om saudud vll 1907−1911)
Вид на Феодосійський порт з Тепе-Оба.JPG|Feodosijan meriport vl 2011
Feodosiya Railway Station IMG 3056 1725.jpg|*Feodosii*-päraudtestancijan sauvuz vl 2012


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''feo.rk.gov.ru'').
Pugačova Alla

**Alla Borisovna Pugačova** (; sünd. 15. sulaku 1949, Moskv, Venäman NFST, NSTÜ) om tutab venämalaine pajatai, muzikankirjutai, aktris, prodüser da TV-vedai. NSTÜ:n rahvahan artist (1991), Venäman valdkundaližen premijan laureat (1995).

Hänen repertuarha mülüb enamb 500 pajod venän, anglijan, saksan, francijan, evrejan, suomen da ukrainan kelil, a diskografijas om enamb 100 soloplatoid, CD- da DVD-diskoid (kesked niid 17 al'bomad, 34 singlad, 25 kompiläcijad). Päiči Venämas da postnevondkundaližiš valdkundoiš Pugačovan al'bomad pästtihe Japonijas, Suvikorejas, Ročinmas, Suomenmas, Saksanmas, Pol'šanmas, Čehoslovakijas da Bolgarijas. Ühthine disktiraž om enamb 250 millionad egzemplärid.

## Biografii
Alla om sündnu Moskv-lidnha. Vl 1965 seičemendestoštkümnendes igäs äneti ičeze ezmäižen *Робот*-pajon. Vl 1967 hän sädi TV-debüt *Иду из кино*-pajonke. Vozil 1968-1972 pajatai äneti naižroliden pajoid erazvuiččiš fil'miš. Sid' vozil 1974-1976 Alla oli «Весёлые ребята»-ansamblin solistan. Vl 1975 hän sai vägestust noriden edestajiden *Золотой Орфей*-konkursal *Арлекино*-pajonke. Vl 1977 Alla pästi ičeze ezmäine studine *«Зеркало души»*-al'bom platal. Vl 1978 hän edesti Anna Strel'cova-rolid (toižin sanoin, ičtaze) *Женщина, которая поёт*-fil'mas. Vl 1985 pästtihe *Пришли и говорю*-fil'm-koncert hänen ühtnendanke.

Vl 1997 hän ezini "Evrovizii"-konkursal, kus pajati "Primadonna"-pajon. Alla sai 15-nden sijan (33 čokkoint).

Vl 2009 Alla tedoti aktivižen sädamižradmižen lopindas. Vspäi 2011 vhesai 2013 hän ühtni sudijoiden ezimeheks «Faktor A»-TV-šouhu. Nügüd' Alla pajatab scenal harvoin kanzaližiden holiden tagut.

Om naindas Maksiman Galkinanke (nece om hänen 5. naind). Hänel om kaks' tütred, poig da koume lapsenlapsed. Üks' tütrišpäi — Kristina Orbakaite — om mugažo tetab pajatai; sen poig (Allan tütrenpoig), Nikita Presnäkov, om populärine teatr- da kinoakt'or, pajatai.

## Diskografii
### Al'bomad
* 1977 — Зеркало души (*Hengen zerkol*)
* 1979 — Арлекино и другие (*Arlekino da toižed*)
* 1979 — Поднимись над суетой! (*Libu kobun päle!*)
* 1980 — То ли ещё будет... (*Se-k linneb völ...*)
* 1982 — Как тревожен этот путь (*Nece te om täuz' holid*)
* 1985 — Ах, как хочется жить (*Ah, mitte taht om eläda*)
* 1985 — Watch Out (*Löuda sil'mil*)
* 1986 — ...Счастья в личной жизни! (*...Ozad personaližes elos!*)
* 1987 — Пришла и говорю (*Olen tulnu da pagižen*)
* 1990 — Алла (*Alla*)
* 1991 — Рождественские встречи I (*Raštvanvasttused I*)
* 1992 — Рождественские встречи II (*Raštvanvasttused II*)
* 1995 — Не делайте мне больно, господа (*Algat tehkoi minei kibud, ižandad*)
* 1998 — Да! (*Ka!*)
* 2001 — Речной трамвайчик (*Jogitramvaihut*)
* 2003 — Живи спокойно, страна! (*Elä tünäs, ma!*)
* 2008 — Приглашение на закат (*Kucund tikahtushe*)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Alla Pugačovan oficialine sait ''veb-arhivas'' (''allapugacheva.pro'').
Sur' Nedal'

**Sur' Nedal**' (grek.: *Μεγάλη Εβδομάδα*, ven.: *Страстная седмица* vai *Страстная неделя*) om Pühän Aigan (Suren Pühän) jäl'gmäine nedal'. Hristanuskondaližed johtuteledas Judan petind , Peitol'ne Ehtpraznik, käskuzkund Iisusan päl, Hänen petošindad, nagloičend ristha da mahapanend. Vaumičese Äipäivänke.
Äipäivmuna

**Äipäivmuna** om mujutadud vai kirjutadud  muna, kudamban lahjoitas Äipäivän kaikiš hristanuskondaližiš valdkundoiš.

Muna om londuzvägen (kazvateližusen) da udessündundan veroline znam. Hristanuskondas äipäivmuna znamoičeb kut Sündun Grob, ninga uden elon zavodind-ki; s.v. hristanuskondaližile nece om muštatuz Iisusan Hristan eläbzdusen polhe, päzutandas da igähižes elos todesižiden uskondaližiden täht.

Sab kävutada kanamunid da toižiden linduiden munid, ratud munid mugažo (Faberžen munad). Mujutadud munan rusked muju simvoliziruib letud ristale Hristan vered, ühtenaigašti ozutab Päzutajan arvokahust carikš. Ottas laukan kuivatud kor't londuseližeks mujutimeks. Sab mujutada munid toižil-ki mujuil.

## Äipäivmunaha sidodud vepsän muštatiž

* *Anoped ei ole, ka munad Äipäivän ei antkoi.*


## Kacu mugažo
* Äipäiv
* Munaajelend
* Kulič
* Pash 
* Virtualine äipäivmuna
Sanderson Uill

**Uill Sanderson** (angl. i ; sünd. 26. semendku 1980, Vankuver, Britanine Kolumbii, Kanad) om kanadalaine TV- da kinoakt'or.

## Kar'jer
Uill kändihe tutabaks mödradon tagapäi Uve Boll-režissöranke; taughui Bollan kompjutervändoiden ekranizacijoiden rivhe, niiden kesken «Kolnuziden kodi», «Üks'jäine pimeduses», «Bladrein», «Kunigahan nimel: Manaluižen blokadan istorii». Vl 2007 fil'mzihe mugažo Bollan «»-fil'mas kut pärolin edestai.

Akt'oran kar'jer jätkustui vll 1997−2008. Nenihesai Senderson fil'mzihe kanadižiš da amerikaižiš serialoiš dai TV-fil'miš epizodižidenke rolidenke, no radab kiruhabun lekarin. Vspäi 2005 om naižiš, Kristin Sanderson om hänen ak.

## Valitud fil'mografii (TV-serialoita)
* «*Melen hämärolend*» (2001) — Džim
* «*Amerikan südäikera*» (2002) — Frenk
* «*Prihaeht*» (2003) — üks' prihoišpäi ehtal
* «*Kolnuziden kodi*» (2003) — Greg
* «*Üks'jäine pimeduses*» (2005) — Mailz-agent
* «*Bladrein*» (2005) — Domastir
* «*Kunigahan nimel: Manaluižen blokadan istorii*» (2006) — Bastian
* «*Sid: Vasthalibujan aznoičend*» (2007) — Maks Sid

## Homaičendad


## Irdkosketused
* 
*
Krimantatarlaižed

**Krimantatarlaižed** (, ) vai (harvašti) **krimalaižed** (, ) om eläb rahvaz Krim-pol'sarel da toižiš maiš (oz., 100..150 tuhad ristituid elädas Turkanmas).

## Ühthižed andmused
Rahvahan lugumär om läz 500 000 ristituid Krimas, se om läz 10..12 % Kriman ristitištos. Pagištas krimantataran kelel, mugažo venän i ukrainan kelil. Oma islamanuskojad.

## Rahvahan istorii
Kriman tatarlaižed formiruisoiš erižeks rahvahaks 14.−15. voz'sadoil. Toižen mail'man voinan aigan krimantatarlaižiden enambuz ezini fašistižen Saksanman polel, sikš vl 1944 rahvaz oli deportiruidud Krimaspäi. Nügüd'aigaižed postnevondkundaližed valdkundad hondostadas necidä aigtegod.

Faktine Kriman ühtištoituz Venämanke heraštoiti sur'kulud käraidust krimantatarlaižiden (enambusen heišpäi) keskes. Levedad mel't vaste, krimantatarlaižed ei olgoi Kriman igähižen rahvahan.

Krimantatarlaižed i kazanin totarlaižed oma erazvuiččed rahvahad, hot' molembad sunnitižen islaman polenpidajad ičeze enambuses.

## Kacu mugažo
* Totarlaižed (znamoičendad)
* Krimantatarlaižiden medžilis

## Homaičendad
Lakki Ken

**Ken Lakki** (; sünd. 1985, Dallas, Tehas, AÜV) om amerikalaine akt'or da prodüser.

## Biografii
Om sündnu vl 1985 Dallas-lidnha, kurdižlamanoiden kanzha. Sirdi Los Andželesha jäl'ges üläškolan lopindad.

Fil'mzihe erazvuiččiš serialoiš, n. k. «Doktor Haus», «Smolvilin peitused», «CSI» da m. e..

## Fil'mografii (serialoid da massižid scenoid lugemata)
* *«[[Kodi rahkoidenke]]»* (2007) — Rob
* *«[[Čoksuine (fil'm, 2009)|Čoksuine]]»* (2009) — Piter
* *«[[Legend adan verajiden polhe: Amerikaine komplot]]»* (2011) — Tailer Tompson
* *«[[Päivän vägelaine]]»* (2012) — Rabid Fen
* *«[[Park-missii]]»* (2013) — policijan oficer
* *«Personaline päiv»* (2014, lühüdpiduzline fil'm) — Johannus-detektiv
* *«Kuz' pul'kad adha»* (2014) — Džozef Ross

## Irdkosketused
* 
*
Zdvižen'

**Zdvižen**' (vai **Zdvižen'jad**; , , ) om üks' hristanuskondan kaikiš surembiš praznikoišpäi (pühänikoišpäi), kaks'toštkümnen kesken.

Pühänik om pandud Sündun Ristan löudandan ph. Jelenal muštoks, se azj tegihe Jerusalimas Golgof-mägenno vl 326 kaivandusiden satuseks.

Praznikoitas sügüz'kun 27. päiväl ortodoksižiš valdkundoiš (14. päiv vanhan stilin mödhe), katolikad — 14. päiväl sügüz'kud.

## Homaičendad
Radonic

**Radonic** ( vai *Радуница*, ) om üks' hristanuskondan praznikoišpäi (pühänikoišpäi). Praznikoitas päivnouzmslavižiš valdkundoiš (eriližin Vaugedvenämas, Venämas da Ukrainas), Radonican Nedalin tožnargen (kevädel, kahtenz' nedal' Äipäivän jäl'ghe).

Nece om Vaugedvenäman valdkundpraznik. Radonic om mugažo lebupäiv erazvuiččiš Venäman regioniš (ozutesikš, Saratovan, Bränskan, Orenburgan agjoiš, eskai Adigejan Tazovaldkundas, i m. e.). Uskondaližed muštištatas kolijaižid dai mändas kaumištoihe «ihastoitta» heid: turutadas mujutadud munid kaumadme, valadas kaumid oludel, lodaitas keskneze. Kaumišton taga rauhad mehed kargaitas. Ehtal pestas kül'betiš (Vaugedvenämas da Ukrainas). Venäman pohjoižiš agjoiš johtutadas kazvatajid pertiš vaiše i jädas kodiš.
Inkerman

**Inkerman** (, , ) om lidn da raudtestancii Kriman suves. Se alištub Sevastopol'-lidnan tobmudele da ei mülü Kriman Tazovaldkundha.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 6. voz'sadal m.e. kuti *Kalamit*-lidnuz (*Kalamita*). Vl 1475 turkad anastiba lidnust i udesnimitihe nügüdläižikš (*inkerman* «karakaz lidnuz»), no se oli heile tarbhaižuseta, vaiše jändused oliba lidnusespäi 18. voz'sadal.

Venäman imperijan ezmäižed futorad oliba saudud lidnusenno 19. voz'sadan keskes. Saihe kivid sauvomha Sevastopolid. Vll 1976 erigoittihe eländpunktad Sevastopolišpäi i nimitihe lidnad *Belokamensk:aks*, se oli vauktan kiven purtkeks sauvomha. Vspäi 1991 lidn nimitase nügüdläižikš raudtestancijan mödhe «Simferopol' — Sevastopol'»-raudtekeskustal.

Inkerman šingotase raudten edheotandoil i vintegimel.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Krim-pol'saren südäimes, Čorn-jogen ( 35 km pitte) lanktendan sijan oiktal randal pit'kha Sevastopolin merikarha, 50 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Sevastopolin keskushesai om 5 km päivlaskmha.

Inkerman mülüb Sevastopolin Balaklavan rajonha.

## Eläjad
Vl 2011 eläjiden lugu oli 11 884 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 12 442 eläjad vl 1989.

Rahvahad (enamba 0,4% vl 2014): venänikad — 82,9%, ukrainalaižed — 11,8%, azerbaidžanlaižed — 1,0%, totarlaižed — 0,7%, vaugedvenälaižed — 0,7%, toižed rahvahad — 1,7%, rahvahuden ozutandata — 1,2%.

## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''inkerman-gov.ru'').
Simferopol'

**Simferopol' ** ( [sʲɪmfʲɪˈropəlʲ],  [sʲimfɛˈrɔpɔlʲ],  «vauged mečet'») om lidn Kriman keskuzpalan suvipäivlaskmas. Se om pol'saren, tazovaldkundan i Simferopolin lidnümbrikon administrativine keskuz, pol'saren kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe. Om Simferopolin rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü sihe.

## Istorii
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1784.

Simferopol' šingotase mašinansauvomižel («Fiolent»-tegimen elektroinstrument i laivanavtomatik, pnevmatikan tegim), sömtegimištol, nahktegesiden omblendfabrikal i himižel tegimel (kodihimii, plastik).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbärdajan rajonan keskuzpalas, Salgir-jogen randoil (, 232 km pitte), 350 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Simferopolin vezivaradim om saudud ülezjogen, täuttihe vl 1956, se om lidnan suvipäivnouzmaižeks röunaks.

Lähembaine lidn om Bahčisarai koumekümnes kilometras suvipäivlaskmha avtotel Sevastopolihesai.

Klimat om subtropine ezimägišton, kontinentan valatoitusenke. Keza om päivoikaz lujas, tal'vaig om pil'vekaz. Voden keskmäine lämuz om +11,4 C°, kezakun-elokun +20,2..+23,0 C°, tal'vkun-uhokun +0,4..+2,4 C°. Ekstremumad oma −30,3 C° (uhoku) i +39,5 C° (heinku, eloku). Kezaaigan minimum om +0,7 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +25,4 C° (tal'vku). Ei voi panda halad kezakus-elokus. Paneb sadegid 501 mm vodes, läz tazomäras kuidme, enamba kezakus (58 mm), vähemba uhokus-sulakus (33..36 mm kus). Paneb lunt 44 päiväd tal'ves. Läz ei oleskele lumikatet tal'vaigan (kahthe santimetrhasai). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 61..69 % röunoiš sulakus-sügüz'kus, 81..85 % kül'mkus-uhokus.

## Tobmuz

Simferopol' jagase koumeks rajonaks: Raudten, Keskuzline i Kiivan. Nell' lidnanvuittušt žilod da üks' muite žilo mülüdas lidnümbrikho Simferopolin ližaks. Lidnümbrikon pind om 107,41 nellikkilometrad.

Edeližed lidnan Administracijan pämehed oma Jelena Procenko (reduku 2019 — uhoku 2021), Natal'ja Malenko (kül'mku 2018 — sügüz'ku 2019).

## Eläjad
Vl 2013 lidnan eläjiden lugu oli 337,285 ristitud, vn 2014 Venäman rahvahanlugemižen mödhe — 332,317 ristitud (ümbrikon ühesa kümnendest). Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 343,565 eläjad vl 1989 i 343,644 eläjad vl 2001.

Rahvahad (lidnan eläjad, enamba 0,4 % vl 2014): venänikad — 67,8 %, ukrainalaižed — 12,1 %, krimantatarlaižed — 8,3 %, totarlaižed — 1,5 %, armenijalaižed — 0,8 %, vaugedvenälaižed — 0,8 %, evrejalaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 2,3 %, rahvahuden ozutandata — 6,0 %.

## Irdkosketused
* Lidnan Nevondkundan oficialine sait (''simgov.ru''). 
* Lidnan Administracijan oficialine sait (''simadm.ru'').
Ščelkino

**Ščelkino** (, , ) om lidn Kriman päivnouzmas. Se om Leninon rajonan lidnankund, üks'jäine lidn da kaikiš suremb eländpunkt.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vn 1978 redukus Kriman atomelektrostancijan sauvojiden žiloks. Nimitihe sidä nevondkundaližen Kirill Ščelkin-atomfizikantedomehen (1911−1968) muštoks vn 1982 16. päiväl sulakud. Vl 1981 AES:an sauvomine oli zavottüd läz žilod, vl 1987 azotihe sauvondad tahondan geologižen stabilitomuden tagut. Vn 1992 18. päiväl tal'vkud lidnanvuitte žilo sai lidnan statusad. Vn 2016 uhokuspäi atomstancijan jändusiden panend mantazole tegese.

Ščelkino šingotase merikurortaks, sörfingan tahoks. Ei ole tegimištod lidnas, planiruitas industriališt parkad enččen AES:an territorijal. Jogavozne «Respublika KaZantip»-danspopmuzikfestival' oigendase Ščelkinos.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan pohjoižes, Azovmeren randal, 20 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, om ümbärtud meren lahtil koumes polespäi. Kazantip-nem' om pohjoižhe, solakaz Aktaš-järv levigandeb suvhe lidnaspäi.

Matkad rajonan Lenino-keskushesai om vižtoštkümne kilometrad suvipäivlaskmha orhal vai 19 km avtol, Simferopolihesai om 144 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal vai 174 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Feodosii 55 km suvipäivlaskmha orhal vai 65 km avtotedme i Kerč vižkümnes kilometras päivnouzmha orhal vai 80 km avtotedme.

Ščelkino om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.

## Eläjad
Vl 2012 Ščelkinon eläjiden lugu oli 11 194 ristitud, vl 2014 — 10 620 ristitud, vl 2021 — 10 131 ristitud. Kaikiš suremb eländpunktan ristitišt oli 14 659 eläjad vl 1989.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2014): venänikad — 72,3 %, ukrainalaižed — 21,2 %, totarlaižed — 0,8 %, vaugedvenälaižed — 0,8 %, toižed rahvahad — 2,0 %, rahvahuden ozutandata — 2,9 %.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, kaks' keskškolad (nomer 1 i 2), čomamahtoiden škol.

Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.

## Galerei

Демонтаж КАЭС сентябрь 2023.jpg|Kriman atomelektrostancijan päsauvusen demontiruind vn 2023 sügüz'kus
Shcholkine.jpg|Torguz lidnan keskuzpalas, vn 2013 nägu
KaZantip 1998 03.jpg|«KaZantip»-muzikfestival' lidnan kül'bendrandal vl 1998
Shcholkine - school.jpg|Školan sauvuz (vn 2013 olend)
Shcholkine bus station.jpg|Ščelkinon avtobusstancii vl 2013


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnankundan sijaližen ičeohjastusen aluzkundoiden oficialine sait (''горсовет.щелкино-рк.рф'').
Muju

**Muju** om elektromagnitižen sädegoičendan kvalitativine subjektivine harakteristik optižes diapazonas.

Mujun harakteristik märičese fiziologižen nägemižmujandan pohjal da rippub fizikan, fiziologijan da psihologijan faktoroišpäi: ristitun individualižuz, spektran mülünd, mujun da loštusen kontrast vauktusen purtkidenke ümbrištos, toižen materialižen objektan olend olmas.

Pagištes jogapäiväližel kelel, muju om *mujand*, kudambad ristit sab vauktusen sädegiden ozaidusen aigan hänen sil'mhä. Ühtejiččed vauktusen painuded kuctas erazvuiččid mujandoid.

Rahvahidenkeskeine mujun päiv () oigendase joga vodel 21. keväz'kud vspäi 2009 enamba mi koumeskümnes valdkundas — Rahvahidenkeskeižen mujun associacijan ühtnijoiš.

## Päižed spektraližed mujud
Nene mujud erašti nimitadas völ jumalanbemblen mujuikš.

## Erased toižed mujud, sidä kesken spektralitomad

## Kacu mugažo
*
Rusked muju

**Rusked muju** om spektraline (jumalanbemblen) muju. Üks' koumes päižes mujuspäi RGB-sistemas, ližaduzmuju om sinižvihand muju.

Kävutadas vedatamha kenen-se tarkust mihe-se. Mugažo se om varusen muju.

## Ümbrikirjutand
Rusked om ližamujuiden agj näguban spektran pit'klainhižes palas. Ned sättudas elektromagnitižen sädegoičendan minimaližile paksuzile, kudambid ristitun sil'm voib nähta, minimuman röun rippub mehen igäspäi.

Rusttoiden ližamujuiden diapazon märičese spektras lainhiden pidusil 630..760 nanometrad, se sättub paksuzile 476..394 teragercad.

## Rusttan mujun ližamujud

## Rusttan mujun londuseline olend olmas


Fail:Crataegus sanguinea20090912 244.jpg|Taiginmarjad
Fail:Ribes rubrum2005-07-17.JPG|Sestrikaižen marjad
Fail:Ara macao - two at Lowry Park Zoo.jpg|Rusked ara
Fail:Red clover closeup.jpg|Imičaine
Fail:Dahlia coccinea.jpg|Rusked georgin
Fail:Sunset Starnberger See.jpg|Päiväižen laskm



## Rusttha mujuhu sidodud tärtused
* Rusked meri
* Rusked torg Moskvas

## Rusttha mujuhu sidodud vepsän muštatiž da ozoitez
### Muštatiž

* *Pahk — se-žo nahk, vaiše rusktembahk.*


### Ozoitez

* Rusked korend päliči joges rippub. (jumalanbembel')


## Homaičendad
Sudak

**Sudak** (, , ) om Kriman lidn-kurort da lidnümbrik.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud koumandel voz'sadal meiden erad. Keskaigan lidnan nimitused oliba: Sugdei (), Soldai () i Surož (). Nimitadud Sudak:aks Osmanan imperijan aigan (1475−1783); «sudag»-sana znamoičeb «mäged vedenno». Om oficialiženke lidnan statusanke vspäi 1982.

Sudak šingotase erazvuiččen vinan i rozanvoin tehmižel.

## Geografijan andmused

Lebutaho sijadase pol'saren suvipäivnouzmas, ümbrikon suves, Mustmeren Sudakan karan randal, 33 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Simferopolihesai om 69 km orhal, 102 km avtotedme. Lähembaine lidn om Vanh Krim koumekümnes kudes kilometras pohjoižhe orhal. Lähembaine raudtestancii radab Feodosijas 55 km pohjoižpäivnouzmha.

## Tobmuz
Sudak om ühtennimižen lidnümbrikon üks'jäižeks lidnaks, üks' lidnanvuitte žilo da 14 muite žilod mülüdas ümbrikho mugažo.

## Eläjad
Vl 2012 Sudakan eläjiden lugu oli 15 368 ristitud. Kaikiš suremb lidnan i lidnümbrikon ristitišt om nügüd', lidnümbrikon ristitišt oli 32 797 eläjad vl 2018.

Rahvahad (lidnan eläjad vn 2014 rahvahanlugemižen mödhe, enamba 0,2 %): venälaižed — 63,8 %, krimantatarlaižed — 16,9 %, ukrainalaižed — 12,3 %, totarlaižed — 1,6 %, vaugedvenälaižed — 0,7 %, armenijalaižed — 0,7 %, toižed rahvahad — 1,7 %, rahvahuden ozutandata — 2,3 %.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma nell' keskškolad (nomer 1..4, niišpäi openduz školas nomer 3 mäneb krimantataran kelel), lapsiden da norišton keskuz, sportškol.

## Transport
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas, ned-žo ühtenzoittas ezilidnoidenke da lähižidenke lidnoidenke.

## Galerei

Russian COA of Sudak (2015).png|Lidnümbrikon znam Venäman pordol
Sudak.Pokrov.JPG|Pühän Jumalanmaman Katken pühäpert', vn 2012 nägu
Sudak fortress (Генуэсская крепость, Судак).jpg|Sudakan lidnuz Genujan tobmuden aigan (2018)
ГП Судак.JPG|Vintegim vl 2012
ТОК Судак - panoramio.jpg|«Sudak»-lebukompleks vl 2011


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan da sen ümbrikon oficialine sait (''sudak.rk.gov.ru'').
Krasnokamenk (Jaltan rajon)

**Krasnokamenk** (, , ) om lidnanvuitte žilo Kriman suves läz Jalt-lidnad.

Edel 1945 vot oficialine nimituz oli *Kiziltaš*. Kätihe lidnanvuiččeks vl 1971.

Žilo sijadase 211 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Jalthasai om 18 km suvipäivlaskmha.

Vl 2012 Krasnokamenkan eläjiden lugu oli 1 023 ristitud.

Se oli istorižišti grekalaine eländpunkt; nügüd' elädas venälaižed da krimantatarlaižed sigä.