open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Velaskes Diego

**Diego Rodriges de Sil'va i Velaskes** (; sünd. 6. kezaku 1599, Sevil'j, Kastilii da Leon — kol. 6. eloku 1660, Madrid, Ispanii) oli ispanine voimujupirdai, ispanižen voimujupirdandan «Kuldaižen aigan» ezitai, Filipp IV-kunigahan tanhalaine pirdai.

Mez' sädi ispanižen barokkon stiliš. Velaskes pirdi portretoid päpaloin, no oli universaližen pirdajan i kävuti religijan, istorijan, mifologijan süžetoid. Kuvazi gollid ristituid kar'jeran zavodindas, se jätksihe vspäi 1617 surmhasai. Kaik 123 voimujukuvad oma märhapandud tarkoikti kut Velaskesan vodele 1999.

## Valitud kuvad
* «Ravaz ak räkištab munid» / «Ravaz keitimpolen radnik» (1618, )
* «Hristos Marfan i Marijan kodiš» (1618, *Cristo en casa de Marta y María*)
* «Völhiden kumardelend» (1619, *Adoración de los Magos*)
* «Vakhan, vai Humalikahan triumf» (1628−1629, *Los borrachos, o El triunfo de Baco*)
* «Vulkanan paja» (1630, *La fragua de Vulcano*)
* «Risthanagloitud Hristos» (läz 1632, *Cristo crucificado*)
* «Emänd veeranke» (1635, *La dama del abanico*)
* «Olivares-grafan-gercogan portret» (1638, *Retrato del Conde-Duque de Olivares*)
* «Jumalanmaman vencastuz» (1635−1648, *Coronación de la Virgen*)
* «Merkurii i Argus» (1659, *Mercurio y Argos*)

## Homaičendad
Goja Fransisko

**Fransisko Goja**, täuz' nimi om **Fransisko Hose de Goja i Lusjentes** (; sünd. 30. keväz'ku 1746, Fuendetodos läz Saragosad, Ispanii — kol. 16. sulaku 1828, Bordo, Francii) oli ispanine voimujupirdai da gravirui, romantižen voimujupirdandan luja ezitai, rokoko-stilin mastar.

Sädamiželon pol'voz'sadas Goja pirdi läz 700 kuvad, tegi 280 ofortad i ümbri tuhas pirdatesid gobelenoiden täht.

## Biografii
Goja oli sündnu keskmäižen klassan kanzha, radoi ispanižen monarhijan tanhaližen voimujupirdajan. Mez' sädi portretoiden äjüt, kuvazi muupäiväližen elon scenoid, pirdi istorižid-ki kuvid, ühtni päjumalanpertiden čomamahtoižhe formiteshe (religijanscenad, pühämehed). Gravirujaks tegi ofortoiden serijoid, gravüroiden üks' serii om elefantanlul, no ned radod kändihe tetabikš mehen surman jäl'ghe päpaloin. Voib nähta äi kuvid Madridan Prado-muzejas.

Pirdajan čomamahtoine kar'jer zavodihe vl 1771. Ezmäine publine rad om freskad Jumalanmaman del' Pilar kafedraližes bazilikpäjumalanpertiš (Saragos). Jäl'gmäine säduz om vn 1827 «Maidniknaine Bordospäi»-kuva.

Pol'sar'sodan aigan pirdai jäi Madridha, kus sädi Bonapartan Žozefan modkuvan. Sil-žo aigal hän dokumentirui sodad ičeze grafižes *[[Desastres de la Guerra]]*-serijas.

## Tetabiden kuviden nimikirjutez
Muupäiväližen elon scenad i rahvahaližed praznikad:
* «Vihmankatuz», 1777;
* «Astjoiden möi» i «Madridan torguz», 1778;
* «Vänd pelotha», 1779;
* «Nor' härg», 1780;
* «Satatadud kivinik», 1786;
* «Vänd bukal», 1791.

Portretad:
* Floridablank-graf i Goja, 1782−1783;
* «Osuna-gercogan pereh», 1787;
* A. Pontehos-markiznaižen portret, läz 1787;
* Emänd Sean Bermudes, 1792−1793;
* Fransisko Bajeu, Doktor Peral', molembad 1796;
* Ferdinand Giimarde, 1798,
* «La Tirana», 1799;
* «Karl IV-kunigahan pereh» 1800;
* Sabas Garsia, läz 1805;
* Isabel' Kovos de Porsel', läz 1806;
* T. Peresan portret, 1820;
* P. de Molina, 1828.

## Homaičendad
Dvoržak Antonin

**Antonin Dvoržak** ( [ˈantoɲiːn ˈlɛopold ˈdvor̝aːk]; sünd. 8. sügüz'ku 1841, Nelahozeves-külä läz Pragad, Avstrijan imperii — kol. 1. semendku 1904, Prag, Avstrii da Mad'jaranma) oli sur' čehalaine muzikankirjutai da dirižor, romantizman ezitai. Hän kävuti Čehijan rahvahanmuzikan motivid da elementoid ičeze sädusiš.

Antonin Dvoržak oli kirjutanu ühesad simfonijad, üks'toštkümned operad, simfonižid poemid, vokališt- da kamermuzikad. Populärižed oma hänen simfonii e-moll op. 95 «Udes Mail'maspäi» (1895), koncert violončelile, mugažo «Slavižed kargud».

## Biografii
Tuleban aigan muzikankirjutai oli sündnu Nelagozeves-külähä ezmäižeks kahesas lapsespäi, eli siš elon tobjad palad, openui külän muzikškolas kuz'voččes igäspäi. Antoninan František-tat pidi traktirad i vändi citral professionaližikš, ka kazvatajad näguiba poigan muziklahjakahut i oigenziba händast openuda aigašti. Vll 1854−1857 priha openui muzikteorijad i vändod organal, fortepjanol i violal lähižes Zlonices, sid' oli Pragan organanvändajiden školas vhesai 1858.

1860-nzil vozil Dvoržak radnikoiči violanvändajaks Čehijan provizižes teatras. Vl 1871 läksi orkestraspäi kirjutamha muzikad da samha finansišt ripmatomut, radoi organanvändajal Pragan ph. Adal'bertan jumalanpertiš. Vl 1875 lopi kahtenden jändekvintetan sädamišt. Muzikankirjutajan lahjakahuz sai avarod tundištust nenil vozil teravas. Vl 1877 Eduard Ganslik-arvostelii tedoti Dvoržakale, miše hänen töd vedatiba Iogannes Brams-muzikankirjutajan tarkust, i vl 1878 «Slavižed kargud» läksiba pästandkodišpäi da saiba populärižust kerdalaz. Dvoržak tegi paksuid ezinendoid Sures Britanijas 1880-nzil vozil. Vll 1892−1895 muzikankirjutai radoi Nju Jorkas Nacionaližen konservatorijan direktoran, no pördui kodimale evropižen populärižusen tagut. Vspäi 1901 surmhasai mez' oli Pragan konservatorijan direktoran. Jäti äi sädusid kesken.

## Kanz
Antonin i Anna Dvoržakova (1854−1931) vändiba sajad vl 1873, hö oliba naimiželos 31 vot.

Kaik ühesa last sünduihe, heišpäi kuz' kändiba täuz'kaznuzikš.

## Homaičendad
Dürer Al'breht

**Al'breht Dürer** (germanijan kelel: *Albrecht Dürer* [ˈʔalbʁɛçt ˈdyːʁɐ]; sünd. 21. semendku 1471, Nürnberg, Saksanma, Pühä Rimalaine imperii — kol. 6. sulaku 1528, sigä-žo) oli germanine voimujupirdai da grafikanpirdai, ksilografijan mastar, pirdandgeometrijan üks' alusenpanijoišpäi. Hän oli Renessansan aigan ühteks järedambiš mastarišpäi Evropas.

Dürer oli čomamahton ezmaižen teoretikan Pohjoiževropas. Hän pani antropometrijan alusid mugažo. Kirjuti ičeze biografijan ezmäižen Evropas.

Mez' tegi paukatud grafikradoid kirjoiden painmižen täht, pirdi elokahiden mehiden portretoid. Düreral oli äi openikoid, no surid mehid heišpäi ei tehnus. Kaik om kaičenus läz tuhad Düreran voikuvid da pirdandkuvid, niiden keskes om peizažid, portretoid, mehiden, živatoiden i kazmusiden tarkoiktoid kuvid. Pirdai kaiči ičeze opendusen aigan kuvid eskai. Düreran grafine jäl'guz om kaikiš järedambišpäi Evropan čomamahtos, se seižub ühtes riviš da Vinčin i Rembrandtan grafikanke suruden i znamoičendan mödhe.

## Valitud sädused
* «Pühä Ieronim rahvahatomas mas» (läz 1496. vot, )
* «Drezdenan altar'» (1496−1497, triptih, *Marienaltar*)
* «Hristos opendajiden keskes» (1506, *Der zwölfjährige Jesus unter den Schriftgelehrten* «Kaks'toštkümnevozne Iisus kirjnikoiden keskes»)
* «Adam i Eva» (1507, diptih, *Adam und Eva*)
* «Kumardelend Pühäle Stroicale» / «Landaueran altar'», (1511, *Allerheiligenbild / Landauer Altar*)
* «Nell' apostolad» (1526, *Die vier Apostel*)

## Homaičendad
Rafael' Santi

**Rafael' Santi** vai muite **Rafael**' (täuded nimed italijan kelel: *Raffaello Santi, Raffaello Sanzio, Raffael da Urbino, Rafael, Rafaelo*; sünd. 28. keväz'ku vai 6. sulaku 1483, Urbino, Italijan kunigahuz, Pühä Rimalaine imperii — kol. 6. sulaku 1520, Rim, Italijan kunigahuz, Pühä Rimalaine imperii) oli sur' italine voimujupirdai, grafikanpirdai da arhitektor, umbrižen školan ezitai.

Mez' om Korktan Udessündutandan čomamahton znamasine šingotai. Ičeze lühüdas elos Rafael' kändihe Italijan ühteks kaikiš tetabambiš da elokahambiš pirdajišpäi.

Čomamahton šingotai kuvazi sädusiš ičeze aigan gumanizman korktoid idealoid, ühtenzoiti tulnuzid antikaigaspäi čomuden igähižid ezikuvid udenke hristianiženke mail'mannägendanke. Rafaelin «Sikstine Madonna»-voikuva (1512−1513) om kaikiš tundištabišpäi istorijas.

## Biografii
Rafaelin kazvatajad läksiba elospäi aigoin. Mardži Čarla-mam koli vl 1491. Džovanni Santi-tat radoi pirdajan i runokirjutajan Gvidobal'do da Montefel'tro Urbinolaine-gercogan tanhanno. Tat koli vl 1494 i ehti antta poigale voimujupirdandan ezmäižid urokoid vaiše. Tetabad pirdajad radoiba Urbinos 15. voz'sadan kahtendes palas: Lučano Laurana, Frančesko di Džordžo Martini, Pjerro della Frančeska. Heiden olend znamoiči äjan prihan čomamahtoižen opendusen täht.

Rafael' Santin kaikiš amuižemb tö om «Madonna Vagahaiženke»-fresk, se sijadase Rafaelin Kodiš-muzejas Urbino-lidnas (Italijan keskuzpalan pohjoine) tähäsai. Pirdajan ezmäižiš töišpäi oma «Horugv' Pühän Stroican kuvadusenke» (1499−1500) i altarin «Ph. Mikulai Tolentinolaižen vencastuz»-kuva (1500−1501) Sant Agostino-jumalanpertin täht lähižes Čitta di Kastello-lidnas.

## Homaičendad
Matiss Anri

**Anri Matiss** (; sünd. 31. tal'vku 1869, Lö Kato Kambresi, Francii — kol. 3. kül'mku 1954, Nicc, Francii) oli francine pirdai da skul'ptor. Modernizman üks' järedambiš pirdajišpäi (kuti Pablo Pikasso-ki), fovizman joksmusen üks' alusenpanijoišpäi da lider (Andre Derenanke). Hänen kodvad emocijoiden oigendamižes mujun da forman kal't oma tetabad. Čomiti seinid kuvil, sädi töid mujubumagaspäi i tegi skul'pturid mugažo.

Ühtes Marsel' Düšananke da Pablo Pikassonke Matiss om tehnu revolücižid toižetusid plastižiden čomamahtoiden kel'he. Hänen mujun da pirdandkuvan ekspressižen kelen mastaruz om andnu Matissale lideran sijan 20. voz'sadan čomamahtos dai kaikes nügüd'aigaižes čomamahtos.

## Biografii
Matiss zavodi pirdajan kar'jerad kaks'kümnevoččen, konz venui läžundkodiš appendicitan kuron jäl'ghe. Pirdand tuli mel'he hänele lujas, ka mez' okai juristan opendusen samišt i sai opendust Parižan čomamahtoiden aluzkundoiš. Sädamižen aigaline pord (1890−1902) oli pühätadud impressionizman töile.

Pirdajan sädused saiba mail'man tetabut 1920-nziš voziš. Sil aigal Matissan kuviden ozutelendad tegesoiš Evropan i Amerikan äjiš lidnoiš.

## Znamasižed kuvad
* «Lugii naine» (1894, )
* «Lüksemburgan sad» (läz 1901. vot, *Le Jardin du Luxembourg*)
* «Notr-Dam päivän lopus» (1902, *Notre-Dame, une fin d'après-midi*)
* «Vihand šoid» / «Madam Matiss» (1905, *La Raie Verte / Mme Matisse*)
* «Naine šläp päl» (1905, *La femme au chapeau*)
* «Elon ihastuz» (1905−1906, *Le bonheur de vivre*)
* «Emänd terrasal» (1906−1907, *Dame sur une terrasse*)
* «Arabine kofensija» / «Marokon kofe» (1912−1913, *Le café arabe / Café marocain*)
* «Vändon fortepianol urok» (1916, *La Leçon de piano*)
* «Parižan karg» (1931−1933, *La Danse de Paris*)
* «Azii» (1946, *L'Asie*)
* «Edenoi» (1953, *L'escargot*)

## Homaičendad
Le Korbüz'je

**Le Korbüz'je**, todesine nimi om **Šarl' Eduar Žannere-Gri** (; sünd. 6. reduku 1887, La Šo de Fon, Nevšatel'-kanton, Šveicarii — kol. 27. eloku 1965, Rokebrün Kap Marten, Francii), oli šveicarižen augotižlibundan francijalaine arhitektor, modernizman pioner, rahvahidenkeskeižen stilin arhitekturan ezitai, pirdai da dizainer.

## Kar'jer
Arhitektor sabuti tetabut erižpertiden projektoil 1920-nzil vozil, ühtni järedoiden i peniden lidnoiden planiruindha. Ozuti kaks'tazošt faterad Parižan ozutelendas vl 1924, sädi serijaižen pertišton projektad Bordo-lidnanno sil-žo vodel, vähäžiruižed pertid ühthepaniba odvut komfortanke.

## Stilin eriližused
Le Korbüz'je — üks' kaikiš znamasižiš arhitektorišpäi 20. vsadas. Hänen nimi om ühtel rivel ningomidenke arhitekturan reformatoridenke, kut Frenk Lloid Rait, Val'ter Gropius, Mis Van der Roe.

Le Korbüz'jen sauvused kaiken oma ičevuiččed, oletihe planiruindan ut standartad, arhitekturan joudjaližid formid. Hän oli mugažo talantakaz publicist. Sädi kuvid i grafikad, originaližid meblid i skul'pturid, publižiden sauvusiden kouroid.

Arhitektoran-internacionalistan projektoiden mödhe om saudud erazvuiččid pertid Šveicarijas, Francijas, Germanijas, AÜV:oiš, Argentinas, Japonijas, Venämas, Indijas i Brazilijas. Ühtni Indijan Čandigarh-lidnan projektan sädandha.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Le Korbüz'jen fondan Parižas oficialine sait (''fondationlecorbusier.fr'').
Rait Frenk Lloid

**Frenk Lloid Rait** (; sünd. 8. kezaku 1867, Ričlend Senter, Viskonsin, AÜV — kol. 9. sulaku 1959, Finiks, Arizon, AÜV, om mahapandud Arizonan Skotsdeil-lidnas) oli amerikaine arhitektor, arhitekturan udištai. Hän om valatoitnu lujas 20. voz'sadan ezmäižen polen arhitekturad.

## Kar'jer
Frenk Lloid Rait om «organižen arhitekturan» sädai, avoinuden planan propagandist. Vspäi 1885 openui Viskonsinan universitetan inženerižes fakul'tetas, no jäti opendust tedoarvon sandata i radoi projektiruindan kompanijoiš. Vl 1893 Rait pani ičeze projektiruindan kompanijan alust Čikagon Ouk-Park-ezilidnha, i vodele 1901 läz 50 projektad oli vaumitud siš.

Arhitektor sädi «prerijoiden pertid» vll 1900−1917, ned pertid oma projektiruidud eläban organizman kartte garmonijas ümbriolijanke landšaftanke i toiba mehele tetabut. Mez' sauvoi ičeze-ki Taliesin-Pohjoine-usadibad kodimaižel umal «organižen arhitekturan» meletusiden kävutandanke: oti erasid sijaližid sauvondmaterialid (mouckivi i lete). Vl 1910 Rait matkazi Germanijadme i pästi ičeze kaks'tomašt portfoliod sihe, sen jäl'ghe hänen projektad saiba tetabut Evropas.

## Sädused
Arhitektoran projektad oliba sätud erižpertiden, keskmäižen klassan pertiden i äiluguižiden kundaližiden pertiden sauvondan täht. Kaik ned oma originaližed, om kaičenus läz 300 pertid 2000-nzile vozile. Taliesin-Päivlaskmaine-usadib om saudud Arizonan Skotsdeil-lidnas.

Znamasižed kundaližed pertid (kaik om enamba mi 50): «Imperial»-otel' Tokios (1923, om sirtud muzejha vl 1968), «Džonson Vaks»-kompanijan päfater Viskonsinan Rasin-lidnas (1936−1939), Solomon Guggenheiman muzei Nju Jorkas (1943−1959), Suvifloridan kolledžan sauvusiden kompleks Leiklend-lidnas (1940-nded voded).

## Kanz
Frenk Lloid Rait oli naižiš koume kerdad. Koume poigad i nell' tütärt oliba elegiš tatan surman aigale. Kaks' poigad kändihe tetabikš arhitektorikš mugažo: Frenk Lloid Rait-noremb i Džon Lloid Rait. Sanu «Oskar»-premijad Enn Bakster-aktris oli arhitektoran tütrentütren.

## Homaičendad
Unborn Love

**«Unborn Love»** (*Sündumatoi armastuz*) om C. C. Catch-pajatajan jäl'gmäine pajo da ühtennimine singl, kudambad oma pästtud 2010-nden voden sügüz'kul.

Pajon sädajad oma C.C. Catch i Huan Martines. Sen tekst om anglijan kelel. Huan Martines prodüsirui singlad.

Necidä pajod ei pästnugoi pajatajan al'bomoiš. Sil oli pen't satust Saksanman čartoiš, no kompozicii saihe videndehe sijhasai «World of Music Top 10»-čartas.

## Homaičendad
Silence

**«Silence»** (*Hillüz*) om C. C. Catch-pajatajan pajo da ühtennimine singl. Ned oma pästtud eziauguižešti vl 2004 C. C. Catch:an Lila-psevdonimanke (*Leela*). Pajon tekst om anglijan kelel.

Ei pästnugoi pajod pajatajan al'bomoiš. Sil oli erast satust Saksanman da Venäman čartoiš.

Videoklip om fil'mdud pajole Piterin erižpertiš.

## Homaičendad
Hokusai

**Kacušika Hokusai** (; sünd. läz 31. reduku 1760, Edo — kol. 10. semendku 1849, sigä-žo) oli japonine pirdai da gravirui, ukijo-e-stilin ezitai. Hän oli kaikiš tutabambišpäi Evropas gravirui-japonijalaine. Hokusai radoi verhiden nimiden al kaiken, enamba mi koumekümne psevdonimad, kävutadas niid pirdajan elon periodizacijan täht (Tecudzo, Sünro i m.e.). 

Hokusail pit'k sädamiželo oli, no hän tegi parahimid töid ičeze kuz'kümnevoččen jubilejan jäl'ghe. Sädi 12 kuviden kogodust ( *Hokusai manga* «Hokusain kuvad») elon aigan, sen ližaks koume kogodust oma pästtud gravirujan surman jäl'ghe. Vl 1834 läksi Hokusain kaikiš tutab tö — grafine «Fudžimägen 100 nägud»-serii (*Fugaku sandžurokkei*).

Pirdai om valatoitnu lujas 19. voz'sadan čomamahtod Evropas, ozutesikš, ar nuvon vai jügendštilin sädajid. 

## Biografii
Hokusain laps'aigan nimi oli Tokitarō (時太郎). Hän oli sündnu käziradajan kanzha i zavodi pirtta kuz'voččen. Abuti čomitada kirjoid kuvil. Gravüran žanr kändihe modakahaks Japonijas, i pirdai oli otnus sihe tetpas.

## Homaičendad
Dali Sal'vador

**Sal'vador Dali** (täuz' nimi katalanan kelel: *Salvador Domènec Felip Jacint Dalí i Domènech, Marqués de Dalí de Púbol*, ; sünd. 11. semendku 1904, Figeras, Katalonii, Ispanii — kol. 23. viluku 1989, sigä-žo), oli katalanalaine voimujupirdai, grafikanpirdai, skul'ptor, režissör da kirjutai.

Sal'vador Dali om sürrealizman ezitai. Eksperimentirui kubizman i dadaizman stilidenke norudes, no keskigäs arvosti akademizman stilid. Sädi kaiken elon hätkte, hänen töd datiruišoiš vspäi 1913 vhesai 1985 joga vodel. Vll 1940−1948 čomamahton mez' eli AÜV:oiš Gala-naiženke, pästi avtobiografijad sihe. Vspäi 1974 Dalin teatr-muzei radab hänen kodimaižes Figerasas (1,1 mln tulijoid vl 2018), pirdai om mahapandud siš-žo.

Dali sädi enamba mi pol'tošt tuhad čomamahtoližid sädusid ičeze elos, ned oma voimujukuvad, kuvad kirjoiden täht, litografijad, grafikan töd, skul'pturad. Sen ližaks pirdai oli otnus dekoracijoiden da kostümoiden formiteshe teatraližiden lavastusiden täht, juvelirižiden tegesiden dizainha. Čupa-čups-kanfetan pakuitesen sädai.

## Homaičendad


## Edesine lugemine
* Делассен С. Гала для Дали. Биография супружеской пары. М., Текст, 2008. (venäkelel)
Uorhol Endi

**Endi Uorhol** ( [ˈwɔːrhɒl]; sünd. 6. eloku 1928, Pittsburg, Pensil'vanii, AÜV — kol. 22. uhoku 1987, Nju Jork, Nju Jork-štat, AÜV) oli amerikaine pirdai, prodüser, dizainer, kirjutai da režissör.

Uorhol om kul'tperson pop-artas da kaikes nügüd'aigaižes čomamahtos. Hän om «Homo universale»-ideologijan i äjiden kommertižen pop-artan töiden sädai.

1960-nziš voziš Uorhol radoi ezmäižen al'ternativižen «The Velvet Underground»-rokgruppan menedžeran da prodüseran.

Čomamahton šingotajan elon seičemežiruine pop-art-muzei radab hänen kodimaižes Pittsburg-lidnas. Endi Uorholan nügüd'aigaižen čomamahton muzei om avaitud hänen ezitatoiden augotižlibundan sijha, Slovakijan Medzilaborce-lidnha vl 1991 Uorholan Džon-vellen da toižiden mehiden tahton mödhe.

## Valitud kuvad
* «Bankad Kempbell-keitosenke» (1962, )
* «Diptih Merilinale» (1962, *Marilyn Diptych*)
* «Koka-Kolan vihandad butulkad» (1962, *Green Coca-Cola Bottles*)
* «Kahesa Elvisad» (1963, *Eight Elvises*)
* «Mujutadud Mona Liza» (1963, *Colored Mona Lisa*)
* «Etel' Skall 36 kerdad» (1963, *Ethel Scull 36 Times*)
* «Sur' elektrine ištim» (1967, *Big Electric Chair*)
* «Seimur Noksan portret» (1985, *Portrait of Seymour H. Knox*)
* «Kamufläžine avtoportret» (1986, *Camouflage Self-Portrait*)
* «Avtod» (1986, *Cars*, kuviden serii)

## Homaičendad
Graden

**Graden** () om Avstrijan pen' lidn Štirii-federacijanmas.

## Istorii

Eländpunktan aluz om pandud 13. voz'sadas. Siloi nimitihe sidä Mil'hdrot:aks (saks.: *Milchrodt*). Lidn toi nügüdläšt nimed 14. voz'sadas.

## Geografijan andmused
Lidnut sijadase Avstrijan longibokan südäimes, läz Grac-lidnad. Om mägekahan tahondan südäimes (korktuz meritazopindan päl — 1362 metrhasai).

Vl 2013 Gradenan eläjiden lugu oli 485 ristitud.

## Politine situacii
Nügüdläine pämez' — Štefan Pišler (Avstrijan socialiž-demokratine partii). Mel'hetartten om, miše nügüd' (vl 2014) hän om kaikiš noremb lidnanpämez' Avstrijas.

Kaik om 9 sijad kommunan ezitajoiden nevondkundas: Avstrijan socialiž-demokratine partii otab 5 niišpäi, Avstrijan rahvahanpartii — toižed 4 sijad.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnuden oficialine sait (''graden.at'').
Karlton Lending

**Karlton Lending** () om AÜV:oiden pen' lidn Oklahom-štatas.

## Istorižed da geografižed andmused

Eländpunktan aluz om pandud vn 2013 21. päiväl redukud Grant Hamfris-biznesmenal (hän om nügüdläine lidnanpämez'). Nügüdläižen aigan (vn 2014 viluku) Karlton Lending om üks' kaikiš udembiš eländpunktoišpäi mail'mas. Se om štatan kaikiš penemb lidn mugažo.

Karlton Lendingan eläjiden lugu oli 56 ristitud vodel 2013.

## Irdkosketused
* Eländpunktan oficialine sait (''carltonlanding.com'').
Zell'

**Zell**', **zell'abutuz**, **zell'preparat** vai **medikament** () om substancii vai sintetižiden, londuseližiden substancijoiden segoituz ningomiš formiš: tabletuded, kapsulad, segoitez, voiže.

Kävutadas zelläd läžundoiden profilaktikan, diagnostikan i tervehtamižen täht. Kaik zelläd läbitadas klinižid tedoidusid edel kävutamišt i sadas laskendad kävutandas. Preparatad ühtes farmakologižes gruppaspäi nimitasoiš analogoikš. Mödas zellid lekarin receptan mödhe, vai receptata ku sab.

## Istorii
Ristitud napriba päzutada läžundoišpäi amussai londuseližiden zelliden abul. Ned oliba unotesed kazmusišpäi päpaloin, mugažo zelläd živatoiden lihaspäi i sitaspäi, sepišpäi, mineraližed substancijad.

Himijan šingotez abuti el'geta, miše spravitandan effekt tuleb märitud substancijoiden olendaspäi. Tehnikan otand kävutamižhe laski sada mugomid zellid sintezan tel suriš lugumäriš. Ližatas abusubstancijoid zellihe pehmdamha effektad niiden kävutandaspäi. Farmaceftine tegimišt pästab zellid rahvahidenkeskeižiden standartoiden mödhe, sen tagut voib möda tehtud sättujiš torhudme maiš zellid kaikedme mail'madme riskata.

## Tegend organizmas
Otandan organizman südäimehe jäl'ghe zelläd toižetadas čihoten, sätas himižid ühtnendoid hibjan solidenke da nozoluzidenke, kadotadas ičeze morijoid ičendoid, a erasti vastkarin, sadas niid. Zellän jändused i ülämär lähttas organizmaspäi eritandsisteman kal't — soled, sirdhad, hengindsistem, higoraugud.

## Kacu mugažo
* Zellik (Zell'liphaine, Ezmäižen abun keraduz)

## Homaičendad
Azartvändbiznes

**[[Azartvänd]]oiden industrii** mülütab ičheze:
* kazinod, sidä kesken internet-kazinod
* vändavtomatoiden zalad (vändhonused)
* bukmekerkontorad
* totalizatorad
* voibištelend loterejiš, sidä kesken valdkundaližed loterejad.

Valdkund reguliruib necen sferan edheotandoid valdkundmaksal azartvändoišpäi. Peittud ekonomikan mel'hetartuz azartvändoihe om sur', no policii ecib i likvidiruib illegaližid edheotandoid päiči korrupcijan statjoiš.

Industrijan radmine om teravha rahaližaha vai kaluližaha sidodud, vändajiden polespäi — teravihe kiloihe paksus. Käskusišt paneb röunadusid azartvändoiden ühtnijoiden täht, ozutesikš, minimaline igä, psihine olend (psihižita läžundoita, humalduseta). Valdkundaline reguliruind voib mülütada sistemižid röunadusid: edheotandoiden kel'dand lokacijan da toižendan mödhe i laskend vaiše erasiš-se zonoiš (Venäma, Kazahstan), azartvändoiden valdkundaline monopolii (Suomenma), AÜV:oiden severziš-se štatoiš vaiše indejalaižed voidas pidada kazinod i vaiše ičeze rezervacijoiš.

Järedad azartvändbizneskeskused ratas amerikaižes Nevad-štatas (Las Vegas, Rino), Monte Karlos (Monako), Makaos (Kitai), Singapuras.

## Kacu mugažo
* Azartvändbiznes Venämas (azartvändzon)
* Valdkundmaks azartvändbiznesas
* Stavkbirž
* Grähkoiden lidn

## Homaičendad
Azartvändzon

**Azartvändzon** (, harvašti *гемблинг-зона*) om eriline administrativiž-geografine objekt Venäman Federacijan territorijal. Azartvändzonad oma üks'jäižed sijad valdkundas, kus voib vedada da organizuida sidodud azartvändoihe edheotandoid. Ei sa toižil sijil päiči bukmekeroiš, totalizatoriš da loterejiš. Tehtas vn 2009 heinkuspäi.

Kaik om viž azartvändzonad:
# **[[Azov Siti]]** () — 3 kazinod, saudas vižtähthašt adivpertid (2014). Om Krasnodaran randan südäimes.
# **[[Jartal'ne]]** (*Янтарная*) — vändavtomatoiden zal om avaitud zonan ezmäižeks objektaks vn 2016 sulakus. Om Kaliningradan agjan südäimes.
# **[[Merenrand (azartvändzon)|Merenrand]]** (*Приморье*) — kaikiš järedamb kazino valdkundas, se om avaitud vn 2015 11. päiväl kül'mkud. Om Merenrandaližen randan südäimes.
# **[[Rusked Pallišt]]** (*Красная Поляна*) — projekt realizuiše Sočin lidnümbrikos, avaitihe ezmäšt kazinod vn 2017 5. päiväl vilukud.
# **[[Sibirine Monet]]** (*Сибирская Монета*) — kazino radab, saudas adivpertid (2015). Om Altajan randan südäimes.

Planiruidud azartvändzonad:
# **Azartvändzon [[Burätii|Burätijan Tazovaldkundas]]** — sijaližen iniciativan mödhe.
# **Kuldaižed Letked** () — Anapan kurortezilidnan projekt ičeze azartvändzonanke.

## Kacu mugažo
* Azartvändbiznes
Demidov Ivan (pokervändai)

**Ivan «Soul» Demidov** (; sünd. 27. kezaku 1981, Moskv, NSTÜ) om venämalaine professionaline pokervändai, mugažo professionaline vändai «World of Warcraft III»:ha.

Mail'man pokerserijan da Evropan pokerturan ühtnii. Hänen ühthine samine om $6,468,381 (2012) — nece om kaikiš suremb rezul'tat vändajale, kudambal ei ole völ Mail'man pokerserijan brasletad.

## Homaičendad
Sinan

**Sinan**, täuz' nimi **Abdül'mennan Oglu Sinaneddin Jusuf** (; sünd. 15. sulaku 1489, Agirnas-külä (läz Kaiserid), Osmanan imperii — kol. 17. heinku 1588, Stambul, Osmanan imperii), mugažo om tetab kuti **Mimar Sinan** (*Mimar Sinan* — «Sinan-arhitektor» turkan kelespäi), oli osmanalaine arhitektor i inžener.

Vspäi 1538 Sinan oli Osmanan imperijan päarhitektoran, ohjasti sauvondradoid Suleiman I-sultanan aigan da hänen Selim II- i Murad III-jäl'ghetulijoiden aigoil. Saudihe civiližid da sodasauvusid hänen ohjandusen al: mečetid, mektebe, akvedukad, lidnused, sildad i m. e.

Tutabad Roksolanan kül'betid i Roksolanan Mavzolei Stambulas oma saudud hänen projektan mödhe.

## Homaičendad
Venälaižen keitandan sömižiden nimikirjutez

Znamasižed **[[venälaine keitand|venälaižen keitandan]] sömižed da jomad**:
* Barankad (ven.: *баранки, сушки*) — erigandeb bublikoišpäi päivlaskmaižes literaturas
* Botvin'j (ven.: *ботвинья*)
* Befstrovanov (ven.: *бефстроганов*)
* Grečanpudr (ven.: *гречневая каша*)
* Hauttud liha (ven.: *тушёнка*, *тушёное мясо*)
* Kalalem' (ven.: *уха*)
* Keitiž (ven.: *варенье*)
* Kompot (ven.: *компот*)
* Kozulid (ven.: *козули*)
* Kovrižk (ven.: *коврижка*)
* Kurnik (ven.: *курник*)
* Kulič (ven.: *кулич*) — äipäiväine blöd
* Liha francijaks (ven.: *мясо по-французски*) — nimhe kacmata, nece om venälaižen, ei ole francižen keitandan sömine
* Medevezi (ven.: *медовуха*)
* Mezitort (ven.: *медовик*)
* Mimoz-salat (ven.: *салат „Мимоза“*)
* Mors (ven.: *морс*)
* Oladjad (ven.: *оладьи*)
* Oliv'jen salat (ven.: *оливье*)
* Pash (ven.: *пасха*) — äipäiväine blöd
* Pastil (ven.: *пастила*)
* Pel'menid (ven.: *пельмени*)
* Perlanpudr (ven.: *перловая каша*)
* Pirg (ven.: *(русский) пирог*)
* Pirgut (ven.: *пирожок*)
* Sagunik (ven.: *ватрушка*)
* Sbiten' (ven.: *сбитень*)
* Sel'd' pövun al  (ven.: *сельдь под шубой*, *селёдка под шубой*)
* Sirnikad (ven.: *сырники*)
* Solkeitoz (ven.: *солянка*)
* Šči (ven.: *щи*)
* Zakuskad (ven.: *закуски*, «surustused» vepsäks) — mainitadas kut erine blöd päivlaskmaižes literaturas
* Tisel' (ven.: *кисель*)
* Tuline pränik (ven.: *тульский пряник*)
* Varenec (ven.: *варенец*)
* Vas (ven.: *квас*)
* Vaskeitoz (ven.: *окрошка*)
* Venälaižed kürzad (ven.: *русские блины*)
Shake Your Head 2003

**«Shake Your Head 2003»** (*Birbita päl, 2003.*) om C. C. Catch-pajatajan singl, om pästtud vl 2003. Se om amerikaižen «Was (Not Was)»-poprokgruppan vn 1983 «Shake Your Head»-pajon («Born to Laugh at Tornadoes»-al'bomaspäi) kaverversii. Pajon tekst om anglijan kelel.

Necil pajol pen' satuz oli Saksanman i Norvegijan (#8) čartoiš.
Broken Crown Halo

**«Broken Crown Halo»** (*Muretud vencan säind*) om Lacuna Coil-muzikgruppan seičemenz' studijanal'bom. Sen pästand tegihe vn 2014 keväz'kun 31. päiväl.

## Pajoiden nimikirjutez
# *[[Nothing Stands In Our Way]]* (4:07, Ni-mi ei libu meiden tel)
# *Zombies* (3:47, Zombid)
# *Hostage to the Light* (3:56)
# *Victims* (4:31, Andaks todud)
# *[[Die & Rise]]* (3:44, Kole da eläbzdu)
# *I Forgive (But I Won't Forget Your Name)* (3:56)
# *Cybersleep* (4:26, Kiberuni)
# *Infection* (4:23, Tärtläžund)
# *I Burn In You* (4:15, Palan sinus)
# *In the End I Feel Alive* (4:21, Olen eläi lopus)
# *One Cold Day* (6:09, Üks' viluhk päiv)

## Homaičendad
Tal'volimpiad-2014

**Tal'volimpiad-2014** (, ; ) oli 22-nz' Tal'volimpiad lugul. Oigenzihe sidä Sočiš (Krasnodaran rand, Venäma) vl 2014.

Avaidusen ceremonii mäni uhokun 7. päival. Lopmižen ceremonii tegihe 23. päival uhokud.

Deviz — «Жаркие. Зимние. Твои.» (*„Räkäd. Tal'veližed. Sinun“*).

## Olimpiadan polhe
Nece oli ezmäine Tal'volimpiad, dai kahtenz' Olimpiad (jäl'ges vn 1980 Kezaolimpiadad Moskvas), kudamb tegihe Venäman territorijas.

Vl 2007 Venäma sai voimust organizuida Vändoid Soči-lidnas (hot' se sijadase subtropikoiden südäimes). Mänetihe sur'kuluid rahoid vaumičemha Olimpiadad — läz $50-60 mlrd.; nece om kaikiš kal'hemb Olimpiad istorijas. Lidnan infrastruktur oli paremboittud, kaik sportivižed objektad oma saudud uded.

Enamba mi 2800 sportnikad 88 valdkundaspäi ühtniba vn 2014 Tal'volimpiadha.

Voibuižed oliba tehtud alemba kirjutadud 12 disciplinas:
* Biatlon
* Bobslei
* Figurštargund
* Hihtandsport
* Hüpähtused suksil tramplinaspäi
* Joksendsuksed
* Jähokkei
* Körling
* Piguzjoksend štarguil
* Regisport
* Skeleton
* Snoubording

## Kacu mugažo
* Vn 2014 Tal'volimpiadan lopmižed
Medson Šou

**Šou Medson** (angl. i ; sünd. 15. uhoku 1977, Invermir, Britanine Kolumbii, Kanad) om kanadine fil'miden i änetoitandan akt'or.

## Kar'jer
Fil'mzihe amerikaižiden da kanadižiden serialoiden rives, n. k. «Smolvilin peitused», «Nored mušketörad» da «Rikond», kut toižkäzižiden personažiden edestai.

Om tetab kut Vul'f («T.F.K.»-bandan pämez') «Need for Speed Carbon»-kompjutervändospäi, kudambas hänen mel'kuva ezitihe vändoidenkeskeižiš scenoiš; hän-žo änetoiti necidä personažad.

## Personaline elo
Mez' eli naindas vähäntetabanke Izabella Zalevska-aktrisanke vn 2001 semendkuspäi vhesai 2002.

## Valitud fil'mografii (lugemata serialoid)
* *«[[Pämall'ad]]»* (2000)
* *«[[Lumikoirad]]»* (2002)
* *«Alarium»* (2003, lühüdpiduzline)
* *«Agj»* (2004, lühüdpiduzline)
* *«[[Ön angelad]]»* (2005)
* *«Kaik, miše hän tahtoib Raštvoiš»* (2006)
* *«Velled veren mödhe: Terroran valdoičend»* (2007)
* *«[["A"-jouk]]»* (2010)
* *«[[Amuine endustamine]]»* (2010)
* *«»* (2010)
* *«[[Behemot (fil'm, AÜV)|Behemot]]»* (2011)
* *«[[Ühtenz'toštkümnenz' andaks tomine]]»* (2012)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* 
*
Tufeksis Ilajas

**Ilajas (Elias) Džordž Tufeksis** (angl. i fr.: *Elias George Toufexis*, ; sünd. 27. reduku 1975, Monreal', Kvebek, Kanad) om kanadalaine kinon da änetoitandan akt'or.

## Biografii
Ilajas om sündnu vl 1975 Monrealihe, grekalaiž-šotlandijalaižhe kanzha. Vhesai 1994 openzihe Labbokan Üläškolas. Ajoi elämhä Nju Jorkas, kus ezini erazvuiččiš teatrscenoiš znamasižetomidenke rolidenke. Vl 2001 pörzihe Monrealihe. Vl 2005 sirdi Vankuverha.

Fil'mzihe ningoiš serialoiš kut «Smolvilin peitused», «Ülälonduseline» dai «Al'fa-rahvahad».

Hot' hänen rolid kinos oma tobjimalaz pened, hän om tetab kut änetoitandan akt'or. Vlpäi 2006 änetoitab erazvuiččid personažid kompjutervändoišpäi da, erasišti, mul'tfil'mišpäi. Kesked änetoitud vändoid, kudambidenke hän radoi — «Splinter Cell: Conviction», «Deus Ex: Human Revolution», «Need For Speed Carbon», «Assassin's Creed II», «Assassin's Creed: Brotherhood» da tž..

Vlpäi 2007 om naižiš Mišel' Bobakanke.

## Fil'mografii (serialoid da massižid scenoid lugemata)
* «*[[Mušton perezagruzk]]*» (2004)
* «*[[Manitesed]]*» (2004)
* «*[[Kuna uned edestadas]]*» (2005)
* «*[[Veriimičud]]*» (2005)
* «*[[Gamlet (fil'm, Kanad)|Gamlet]]*» (2005)
* «*[[Süvüziden monstr]]*» (2006)
* «*[[Konnorsan voin]]*» (2006)
* «*[[Maks Stil: Muza konkurent]]*» (2007)
* «*[[Mail'man lopind (fil'm, AÜV)|Mail'man lopind]]*» (2008)
* «*[[Letken küd]]*» (2009)
* «*Tühj ičtazvedand*» (2011)
* «*[[Krizisan kuro]]*» (2012)
* «*[[Kuvitelendarium]]*» (2012)
* «**» (2013)
* «*Lui Sir*» (2013)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Ilajas Tufeksisan oficialine sait (''eliastoufexis.com''). 
* 
*
Got'je Kris

**Kris (Kristofer) Got'je** (, ; sünd. 27. viluku 1976, Luton, Anglii, Sur' Britanii — kol. 23. uhoku 2024, Vankuver, Britanine Kolumbii-provincii, Kanad) oli britaniž-kanadine fil'miden akt'or.

## Kar'jer
Akt'or fil'mzihe ningoiš serialoiš kut «Evrik» da «Harperan Sar'», mugažo ningoiš kinolentoiš kut «Freddi Džeisonad vaste», «Varadajad» da tž..

Mez' oli tetab kut Nevill (vändajan joukun ühtnii) «Need for Speed Carbon»-kompjutervändospäi, kudambas hänen mel'kuva ezitihe vändoidenkeskeižiš scenoiš; hän-žo änetoiti necidä personažad.

Hän oli «Leo-premijan» koumekerdaižen laureatan.

## Personaline elo
Krus oli naižiš. Hänel jäi kaks' last. Eli da radoi Vankuveras.

## Fil'mografii
* *«[[40 päiväd da 40 öd]]»* (2002) — Miki
* *«[[Unetomuz (fil'm, AÜV)|Unetomuz]]»* (2002)
* *«[[Agent Kodi Benks]]»* (2003)
* *«[[Rizonan soda]]»* (2003)
* *«[[Freddi Džeisonad vaste]]»* (2003)
* *«[[Voden opendai (fil'm)|Voden opendai]]»* (2003)
* *«Ozakaz pöl'küine»* (2003)
* *«[[Neižne hüväšt'jätandan täht]]»* (2004)
* *«[[Džek (fil'm, AÜV)|Džek]]»* (2004)
* *«[[Skubi Du 2: Monstrad joudjudel]]»* (2004)
* *«[[Rachal pul'kal]]»* (2004)
* *«Ozatoi»* (2004)
* *«[[Edison (fil'm)|Edison]]»* (2005)
* *«[[Personaline (fil'm)|Personaline]]»* (2005)
* *«[[Valdaline]]»* (2006)
* *«[[Lipkaižen effekt 2]]»* (2006)
* *«[[Nell' (film, Kanad)|Nell']]»* (2006)
* *«»* (2007)
* *«[[3. lava]]»* (2007)
* *«[[Tähtazverai: Todusen kovčeg]]»* (2008)
* *«[[Varadajad (fil'm)|Varadajad]]»* (2009)
* *«[[Mister om joukun mam]]»* (2009)
* *«[[Mister Niken]]»* (2010)
* *«[[Mustan jumalanbemblen sil laptal]]»* (2010)
* *«[[Eläban terasen intervencii]]»* (2011)
* *«Om naižiš lebupäivile»* (2012)
* *«[[Om läz mehel]]»* (2013)
* *«[[Oiktusekaz sudii]]»* (2013)
* *«Saičasoun'»* (2013)
* *«Jäl'ges kaikid niid vot»* (2013)
* *«[[Gektor da ozan ecmižed]]»* (2014)

## Arvlahjad
* «Leo Award» (2005, 2006, 2010)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* 
*
Felli (pajatai)

**Felli**, todesine nimi — **Džanfranko Felli** (; sünd. 1955, Italii — kol. vn 2015 tal'vkul) oli italijalaine pajatai italodisko-žanras.

Pajatajan debütine «Diamond In The Night»-singl om pästtud 1983-ndes vodes, se kändihe populärižeks italižiš čartoiš. Felli oli «Black Sheep»-džazgruppan ühtnijan.

## Diskografii
### Al'bomad
* *Thirty Dancing* (2012, Koumekümnenz' karg)

### Singlad
* *Diamond In The Night* (1983, Diamantad ös)
* *Greatest Mind* (1984, Kaikiš znamasižemb mel')
* *Music Man* (2007, Muzikant)
* *Shadows Of The Night* (2007, Ön kuvahaižed)
* *Musica Maestro* (2012)

### Kompiläcijanal'bomad
* *Palagianello Ricordi* (2012)

## Homaičendad
.kiwi

**.kiwi** om Uden Zelandijan komplimentarine domen .nz-domenale. Se om avaitud 2013-nden voden 25. päiväl kül'mkud.

Domen pidab kävutada saitoile uz'zelandijalaižiden polhe («kivi» (*kiwi*) om populärine kucundnimi Uden Zelandijan eläjile).

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Domenan sait — «Dot Kiwi Limited» (''hello.kiwi''). 
* IANA-informacii (''iana.org'').
Likov Maksim

**Maksim «decay» Likov** (, ; sünd. 21. sügüz'ku 1987, Balaših, Moskvan agj, Venäman NFST, NSTÜ) om venälaine professionaline pokervändai. Mugažo oli professionaližen vändajan «Quake III»:ha.

Om Mail'man pokerserijan da Evropan pokerturan ühtnijan. Hänel om Mail'man pokerserijan braslet (2011). Vl 2011 hänen ühthine samine om läz $2,500,000.
Mecamehen änik

**«Mecamehen änik»** () om venämalaine kinofil'm. Ezmäine ozutez Venämas oli vn 2010 sügüz'kun 16. päiväl. Režissör — Jekaterina Grohovskaja.

Fil'mal om lujas madalad reitingad. «KinoPoisk»-saitan mödhe, nece om kaikiš pagižemb venämalaine fil'm dai om koumanz' pagižembiden fil'miden reitingnimikirjuteses.

## Süžet
Joga ön üläopenikale Polinale näguse uniš ogibal rusked änik, kudamb kazvab hämärakhan zamkan seinäl, da must raccastai. Se pöl'gästoitab händast, i Polina pakičeb Nastoi-sebranikad (kudamb tartub melel mistikha) abus. Endevanhas kirjas hö löutas Polinan uniden süžetad. Čudokahad nägundad ragaitas händast joga polen, i jäl'ges ridlust ičein prihačunke Polina vasttab raccastajan hänen unišpäi, sid' jäl'geb hänehe.

## Roliš...
* *Polina* — Ol'ga Hohlova
* *Saša* — Sergei Krapivincev
* *Polinan mam* — Irina Kupčenko
* *Nastoi* — Natal'ja Naumova
* *Must Raccastai* — Oleg Sukačenko
* *Neižne ehtpraznikaspäi 1* — Natal'ja Rudova
* *Neižne ehtpraznikaspäi 2* — Anna Jemel'janova
...da toižed.

## Fil'mdand
Kino fil'mdihe Kaläzinas (Venäma) da Pol'šanman erases lidnas.

## Homaičendad
B-kategorijan fil'm

**B-kategorijan fil'm** om termin vähäbüdžetižen kommercižen fil'man znamoičendale. Nened fil'mad ei pidagoi ei arthausha ni pornofil'mha (hot' voidas pidada niiden žanroin sättujil elementoil).

Mugomad fil'mad tobjimalaz ei märičegoi masskinopigedele: niišpäi ei varastagoi surid satust vai erilišt originaližust miš-se. B-kategorii tegihe populärižeks 1950-vozilpäi. Nügüd' «B-kategorijan fil'm»-tärtushe mülütadas fil'mtipiden rivid, n. k. TV-fil'mad, mokbasterad da toižed.

Päivlaskmas äjil fil'mil vestern-, ulävaru- da tedofantastik-žanroiš om B-kategorii.

B-fil'miden «kunigaz» — Rodžer Korman.

## Kacu mugažo
* *[[Direct-to-video]]*
* Z-kategorijan fil'm
* TV-fil'm
Perniče Džino

**Luidži (Džino) Perniče** (; sünd. 6. semendku 1927, Milan, Italii — 25. sulaku 1997, Rim, Italii) oli italijalaine teatr- da kinoakt'or.

## Biografii
Oli sündnu vl 1927 Milanha. Vozilpäi 1950 ühtni aktivižešti teatr- da radiolavastusiš, edelenze zavodi fil'matas kinos. Debütine rol' oli «Karmela da tätüine»-fil'mas (1958).

Hänen kaikiš tetabambad rolid oma «Džango 1»-, «Radnikklass ajab raihu»- da «Paig perskehe»-fil'miš. Hän mugažo fil'mzihe italijalaiž-nevondkundaližes «Mäniba Päivnouzpol'he»-fil'mas (Kollidin rol').

Akt'or om kolnu vl 1997 Rimha jäl'ges hätkelišt läžundad.

## Fil'mografii (serialoid da massižid scenoid lugemata)
* *«[[Karmela da tätüine]]»* (1958)
* *«Čuhu»* (1962)
* *«Duel' merel»* (1963)
* *«[[Minnesotan ma]]»* (1964)
* *«[[Mäniba Päivnouzpol'he]]»* (1964)
* *«[[Vauktad äned]]»* (1964)
* *«[[Džango 1]]»* (1966)
* *«[[Ristit, kudamb nagrab]]»* (1966)
* *«[[Tehas, prosti]]»* (1966)
* *«[[Armahtamatomad]]»* (1967)
* *«[[Kanzan tat (fil'm, Italii)|Kanzan tat]]»* (1967)
* *«[[Pen' Rita Ajamatomas Päivlaskmas]]»* (1967)
* *«[[Petind italijaks]]»* (1968)
* *«[[Specialist (fil'm)|Specialist]]»* (1969)
* *«[[Mödradajad (fil'm, Italii)|Mödradajad]]»* (1970)
* *«En murenda... rat'kaig»* (1971)
* *«[[Radnikklass ajab raihu]]»* (1971)
* *«[[Armastusen da veičiden istorii]]»* (1971)
* *«[[Ezmäižen ön oiktuz]]»* (1972)
* *«[[Mafii vauktoiš halatoiš]]»* (1973)
* *«Daniel' da Marija»* (1973)
* *«[[Paig perskehe]]»* (1974)
* *«[[Holdud (fil'm, Italii)|Holdud]]»* (1974)
* *«[[Professor vanhembiden kaimdandha]]»* (1974)
* *«[[Makbet (fil'm, Italii)|Makbet]]»* (1975)
* *«[[Eläda armastushe näht]]»* (1975)
* *«[[Miččen znaman al sinä oled]]?»* (1975)
* *«[[Satusen saldatad]]»* (1976)
* *«[[Kut kadotada ak da löuta sudarušk]]»* (1978)
* *«[[Neiččen hibj]]»* (1979)
* *«[[Perze paidas]]»* (1981)
* *«Spagettin kodi»* (1982)
* *«[[Vedeluz (fil'm, Italii)|Vedeluz]]»* (1982)
* *«[[Remizas]]»* (1990)
* *«[[Peitol'ne skandal]]»* (1990)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* 
*
Ocdzi Kevan

**Kevan Ocdzi** (angl. i franc.: *Kevan Ohtsji*; sünd. 14. semendku 1978, Vankuver, Britanine Kolumbii, Kanad) om kanadalaine akt'or.

## Biografii
Om sündnu vl 1978 Vankuveran ezilidnha, japonijalaižhe kanzha. Openzihe sijaližen üläškolan akt'orčomamahtfakul'tetas.

Kevan om tetab kut roliden edestai «Tähthidenverai: SG-1»-, «Andromed», «Adkažid»- da «»-serialoiš. Om mugažo vändi pärolid ulävarufil'miden rives.

Om mugažo tetab kut Toru «Bull» Sato (#2 mustas nimikirjuteses) «Need for Speed Most Wanted»-kompjutervändospäi, kudambas hänen mel'kuva ezitihe vändoidenkeskeižiš scenoiš; hän-žo änetoiti necidä personažad.

## Fil'mografii (serialoid da massižid scenoid lugemata)
* *«[[Itkii rikoi]]»* (1995)
* *«[[Amerikalaižed drakonad]]»* (1998)
* *«[[Jeremia-endustai: Kunigahiden pall'stai]]»* (1998)
* *«[[Unipüdai (fil'm)|Unipüdai]]»* (2003)
* *«[[Špionan paremb sebranik]]»* (2003)
* *«[[Neižne hüväšt'jätandan täht]]»* (2004)
* *«[[Lipkaižen effekt]]»* (2004)
* *«[[Zverine natur]]»* (2004)
* *«[[Lujas vilud Raštvad]]»* (2004)
* *«[[Elektra (fil'm, Kanad)|Elektra]]»* (2005)
* *«[[Ön angelad]]»* (2005)
* *«[[Kahesatoštkümnevoččed (fil'm, Kanad)|Kahesatoštkümnevoččed]]»* (2005)
* *«»* (2005)
* *«[[Eläb söm]]»* (2006)
* *«[[Ad paz'oduseta]]»* (2006)
* *«[[Epidemii (fil'm, AÜV)|Epidemii]]»* (2007)
* *«[[Himo (fil'm, AÜV, 2008)|Himo]]»* (2008)
* *«[[Tornadon ülävaru Nju Jorkas]]»* (2008)
* *«[[Serum-1831]]»* (2009)
* *«[[Genrin očkad]]»* (2010)
* *«[[Man ecind]]»* (2011)
* *«[[Murendusen sija (fil'm, AÜV)|Murendusen sija]]»* (2011)
* *«[[Znamoičeb, voin]]»* (2012)
* *«[[Oiktatmatoi usklemine]]»* (2012)
* *«[[Kaumantagaine Hellouin]]»* (2013)
* *«[[Lotosan pil'vez]]»* (2014)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Kevan Ocdzin oficialine sait (''ohtsji.com''). 
* 
*
Džango (personaž)

**Džango** (ital. da angl.: *Django*; ?—?) om spagettivesternoiden riven kul'tine melestehtud personaž; antivägimez'. Ezmäižen kerdan hän ozutihe Serdžon Korbuččin «Džango 1»-fil'mas (1966) Frankon Neron edestuses.

Personaž tegihe populärižeks evropaližes vestern-žanran kinos: om pästtud sur'kulu «sikveloid» fil'mal, hot' üks'jäine oficialine originaližen fil'man jätktuz — «Džango 2» — om pästtud vaiše vl 1987. Džango om üks' kaikižiš tedištadud vesternoiden gerojišpäi (jäl'ges Ristitud Nimeta da Sartanad).

## Biografii
Om vähä informacijad hänen polhe. Originaližen fil'man mödhe, hän om 30—35-vozne üks'jäine mez', kudamb oli enččen rahvahanikoiden voinan ühtnijan (vojui pohjoiželaižikš). Hänel oli ak Mersedes, kudambad rikojiba rahvaz Džeksonan klanaspäi. Geroi aznoi Džeksonad: meksikalaižiden tüges personaž kačustab sen armii, a edelespäi ičevägel rikob Džeksonad-ki. Hänel oli sudarušk — prostitut Marija; hö eriganziba fil'man agjale.

Toižes palas Džango linni papiks (Ignacio-nimen al) jäl'ges ezmäižen fil'man tegoid. Hän tedištab Marijan surman polhe, a mugažo illegitimižen tütren Marisolin olendas olmas. Sijaline orjidenpidai, «Il Diavolo» Orlovski, orjasti Marisol', i Džango pidi kaita tütart da hänen sebranikoid plenuspäi . Jäl'ges heppiendad, Džango jäi tütär hänen sebranikoidenke, a iče läksi agjatomikš, no toivoti pörtas toižel.

## Kacu mugažo
* **[[Džangon mel'kuva kinos]]**
* Ristit Nimeta, Sartana — toižed populärižed vesternpersonažad
Džangon mel'kuva kinos

Serdžo Korbuččin «Džango 1»-fil'm (1966) oti tetabut ei vaiše kodimal Italijas, no sen agjoiden taga-ki. Lentan päheng om **[[Džango (personaž)|Džango]]** (Franko Neron edestuses), hän kändihe populärižeks mugažo. Personaž ozutihe läz 30 fil'mas (ku ei enamb) toižiden akt'oroiden edestusiš, hot' üks'jäine oficialine originaližen fil'man jätktuz om pästtud vaiše vl 1987.

NB: Neniš kirjutuses *ei principialižišti kacle* Džangon mel'kuvad «Ringon kaks' poigad»-, «Džango Päzutud»-fil'miš (täuden sidomatomuden tagapäi originaliženke personaženke).

## Fil'miden pänimikirjtez
* *«[[Džango 1]]»* (1966; Franko Nero)
* *«[[Džango 2|Džango 2: Pördumine]]»* (1987; Franko Nero)
* *«[[Džango eläb!]]»* (2014; Franko Nero)
----
* *«[[Džango, nece pul'k sinei!]]»* (1966; Entoni Šteffen)
* *«[[Džango ambub ezmäižeks]]»* (1966; Glenn Sakson)
* *«[[Džango: Jumal armahtab. Minä — en!]]»* (1967; Terens Hill)
* *«[[Džango, ambu...]]»* (1967; Tomas Milian)
* *«[[Ala vitko, Džango... Ambu!]]»* (1967; Šon Todd a.k.a. Ivan Rassimov)
* *«[[Džangon poig]]»* (1967; Gabriele Tinti)
* *«[[10000 veresižed dollarad]]»* (1967; Džanni Garko a.k.a. Gari Hadson)
* *«[[Mäne... Riko da pördu]]»* (1967; Džordž Hilton)
* *«[[Dollaran kaks' pol't]]»* (1967; Monti Grinvud a.k.a. Moris Poli)
*kirjutan*

## Akt'orad
* **[[Franko Nero]]**
* Terens Hill
* Džek Betts
* Entoni Šteffen
* Bred Harris
* Gari Hadson
* Tomas Milian
* Džon Klark
* Toni Kendall
* Li Van Klif
* Džordž Istman
* Ivan Rassimov
* Gabriele Tinti
* Džordž Hilton
* Moris Poli
* Glenn Sakson
* Džeff Kemeron
* Ruka Učida
* Franko Borelli

## Kacu mugažo
* **[[Džango (personaž)]]**

## Homaičendad
Denbi Noa

**Noa Dalton Denbi** (angl. i ; sünd. 24. sulaku 1974, Guelf, Ontario, Kanad) om kanadalaine akt'or.

## Biografii
Noa om sündnu vl 1974 Guelf-lidnha, Ken Denbi-pirdajan kanzha. Ezmäi openzihe Guelfan Üläškolas, a edelespäi vajehtihe Rajerson Üläškolale akt'orčomamahton fakul'tetas.

Debütine rol' oli «Lekss»-serialas. Noa fil'mzihe ningoiš TV-serialoiš kut «Noidantera», «Smolvilin peitused», «Amuižkaluiden ecijad», «Tähthidenverai: SG-1». Ühtnend TV-serialoiden fil'mdandha om akt'oran päradmine vspäi 1998.

## Kanz
Vlpäi 2008 vhesai 2009 oli naindas Kristanna Lokenke. Par eriganzi jäl'ges Lokenan kaminautad.

## Valitud fil'mografii
* «*Detroit — roklidn*» (1999) — Čongo:n sebranik
* «*Pämall'ad*» (2000) — Hju Maberson
* «*Rebitadud satatesed*» (2001) — terroristoiden lider
* «*Rikondan recept*» (2002) — hibjankaičii
* «*Smoking*» (2002) — počtanvei velosipedal
* «*Bredi-kanzut Vauktas Pertiš*» (2002) — AÜV:oiden sekretižen radnikoičendan agent
* «*Mormonkirj*» (2003) — Nefii-endustai (pärol')
* «*Ozahuded vaste*» (2003) — Sem LaRokka:n polenpidai
* «*Verazplanetaižintervencii*» (2006) — mecnik, mecazi verazplanetalaižid
* «*Jähtunu*» (2007) — Tim
* «*Breakup.com*» (2008) — Neil
* «*Darfur: Tedištoitud surman hronikad*» (2009) — Teo
* «*Parahiman ristitun kandidat*» (2011) — Aleks Linka
* «*Riddik*» (2013) — Nunjes
* «*Mokičend*» (2013) — Maus-ižand
* «*Kolematoi Manhetten*» (2016) — Džonni

## Mel'hetartujad faktad
* Om tetab kut Samson (vändajan joukan ühtnii) «Need for Speed Carbon»-kompjutervändospäi, kudambas hänen mel'kuva ezitihe vändoidenkeskeižiš scenoiš; hän-žo änetoiti necidä personažad.

## Irdkosketused
* Akt'oran oficialine sait (''noahdanby.ca''). 
* 
*
Konditerižed tegesed

**Konditerižed tegesed** (vai **magedused**) oma äikalorižed da kebnasottud sömproduktad surenke saharan südäiolendanke.

## Eriližused
Niil oma hüvä maguz da aromat. Vaumištusen täht kävutadas jauh (tobjimalaz nižujauh), sahar, mezi, fruktad i marjad, maid i kerthut, razvad, munad, sep, trahmal, kakao, pähkimed, sömmuiktused, maguz- i aromatližad, sömmujutimed dai rohlenzoituz. Jauh konditerižes tahthas vändab toižkäzine znamoičend (erindoidenke), a vezi ei kävuta praktižišti.

## Magedusiden tipad

### Sahargrupp
* Beze
* Cukatad
* Džem
* Gril'jäž
* *[[Kanfet]]ad* (iris, karamel', ledencad i m. e.)
* Keitiž
* Konfitür
* Krem
* Marcipan
* Marmelad
* Muss
* Nug
* Pastil
* Pomadk
* Povidl
* *[[Päivnouzmaižed magedused]]* (halv, lukum, pahlav i m. e.)
* Sufle
* Šokolad
* Zefir
* Žele
da toižed...

### Jauhgrupp
* Eklerad
* Keksad
* Kovrižk
* Nižunikad
* Paštikod
* Magedad pirgud
* Pirgaine
* Pirguded
* Pončikad
* Pränikad
* Rombabad
* Sagunik
* Tort
* Vahläd
da toižed...

## Kacu mugažo
* Konditerlauk
Ana Sagar

**Ana Sagar** ( *Aana sāgar džhīl*, ) om ratud järv (uit, vezivaradim) Indijan lodehližes Radžasthan-štatas. Se sijadase Adžmer-lidnan südäimes.

Piduz om 13 kilometrad üliči randas. Uit om 4,4 metrhasai süvütte. Järven keskuses pen' sar' om olmas. Uiton tegii — Anadži Čauhan (Prithviradžan III. ded). Sätihe vspäi 1135 vhesai 1150.
Krišansar

**Krišansar** ( *Krshanasar*, ,  *Rsẖn sr* «Krišnan pä») om mägijärv Indijan lodehes, Džammu da Kašmir-štatas. Järv om nimitadud Krišna-jumalan oiktastuseks.

Järven pind om 0,3 km², sijadase 3710 metrad ü.m.t. korktusel. Kaikiš suremb piduz oleleb 950 metrad, leveduz — 600 metrad. Järvel pen' kall' om olmas. Järven vezi tuleb röudoiš lumišpäi da gläcijoišpäi. Jädub tal'vkuspäi sulakuhusai.

Krišansar sijadase Kašmir-alangišton südäimes. Matkad järvhesai om 115 km pohjoižpäivnouzmha Srinagar-lidnaspäi vai 35 kilometras Sonamarg-mägistancijaspäi.

Nilam-jogi () jokseb täspäi (Indan bassein).
Sonamarg

**Sonamarg** (mugažo anglijan kelel,  *Sonamarg*,  *Svnmrg*) om Indijan mägistancii (eriline eländpunktan toižend) Džammu da Kašmir-štatas.

Mägistancii sijadase Gimalajad-mägil, 2800 m ü.m.t. korktusel. Saskendeb populärižust kesked turistoid.

Vl 2011 kaiken Indijan rahvahanlugemižen mödhe Sonamargan eläjiden lugu oli 392 ristitud. Eläjad pagištas urdu-kelel. Sikš ku nece om mägistancii, ka žilon ristitišt om kaikenaigaižetoi: sijaližed eläjad sirtas toižihe sijihe joga tal'vel.
Mahanadi

**Mahanadi** ( *Mahānadī*, ,  *Mahānadī*) om znamasine jogi Indijan Odiš-, Džarkhand- da Čhattisgarh-štatoiš.

Joginišk sijadase Čhatpur-platos, 442 metrad ü.m.t. kortte. Jogel om Hirakud-padosein — nece om kaikiš pidemb padosein mail'mas, 4,8 km pitte i 25 km randpudotesidenke. Ottas vet vezivaradimespäi kastelemha rispöudoid. Mahanadi lankteb Bengalijan lahthe, sädab ühthišt del'tad Brahmani- i Baitarani-jogidenke 15 tuhad km² pindal.

Jogen piduz om 860 km. Basseinan pind — 142 tuhad km². Voib kävutada laivjogeks vaiše alajoksmuses, 150 km suspäi.

Kezamussonan aigan veden sekundvedhuz sase 50 tuh. m³ surudehesai alajoksmuses, jogi tob äi sagedmaid i tegeb paksuid sur'vezid plodukahiš alangištoiš. Tal'vaigan Mahanadi kändase kaidaks madalaks 30 m³ sekundvedhudenke.

## Homaičendad
Nellän nellikon identižuz

**Eileran nellän nellikon identižuz** om matematine teorem. Avaidud Leonardal Eileral 1748-žes vodes.

Toziolendas:
:(a_1^2+a_2^2+a_3^2+a_4^2)(b_1^2+b_2^2+b_3^2+b_4^2)=\,

::(a_1 b_1 - a_2 b_2 - a_3 b_3 - a_4 b_4)^2 +\,

::(a_1 b_2 + a_2 b_1 + a_3 b_4 - a_4 b_3)^2 +\,

::(a_1 b_3 - a_2 b_4 + a_3 b_1 + a_4 b_2)^2 +\,

::(a_1 b_4 + a_2 b_3 - a_3 b_2 + a_4 b_1)^2.\,