San Francisko

**San Francisko** ( [ˌsæn frənˈsɪskoʊ], ispanijan virkand: [saɱ fɾanˈsisko], «pühä Francisk» ispanijaks; sijaline lüh. *Frisco* paginoiš) om AÜV:oiden lidn da ümbrik Kalifornii-štatan lodehes. Se om Kalifornijan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, mülüb vižmillionižhe lidnaglomeracijha San Hose- i Oklend-lidnoidenke.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud ispanijalaižil vl 1766 kuti *Jerba Buen*-lidnut (), lidnuz i ph. Franciskan missii. Vl 1848 Kalifornijan kuldsäruläžund zavodihe i udesnimitihe lidnad nügüdläižikš. Vspäi 1856 om lidnan-ümbrikon statusanke. Se šingotaškanzihe teravas raudten sauvondan jäl'ghe i oli Kalifornijan kaikiš surembaks vhesai 1920, konz Los Andželes ezišti.

Vn 1906 18. päiväl sulakud luja manrehkaiduz (7,7 magnitudanke) mureni lidnan nell' videndest, se eli lämoipaloiš läbi i oli udessündutadud teravas.

San Francisko šingotase finansižil edheotandoil i turizmal, toižel holitišiden sferal (openduz, tervhudenkaičend, torguind, valdkundaližed holitišed), korktoiden tehnologijoiden kompanijoil (programiruindan äiluguižed edheotandad, medicinižed tedoidused, biotehnologii), sömtegimištol (olud, šokolad, paštatez), sumkoiden tehmižel (*Timbuk2*).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Tünen valdmeren ühtennimižen lahten randal, 0..285 m korktusil, 16 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Ühthine pind 600,59 km², sidä kesken kuivma 121,48 km², vezi 479,11 km².

Klimat om ven valdmeren, Keskmeren pirdoidenke, päivoikaz, kezal eriližešti. Voden keskmäine lämuz om +14,3 C°, kezakun-redukun +15,4..+17,2 C°, tal'vkun-uhokun +11,2..+12,3 C°. Ekstremumad oma −3 C° (tal'vku) i +41 C° (sügüz'ku). Kezaaigan minimum om +8 C° (kezaku-sügüz'ku), tal'vaigan maksimum om +27 C° (uhoku). Voib panda halad tal'vkus-uhokus, no harvoin lujas. Paneb sadegid 581 mm vodes, enamba tal'vkus-uhokus (111..121 mm kus), kuiv sezon oleskeleb kezakus-sügüz'kus (10 mm pordos). Keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 71..80 % röunoiš voden aigan, se om lujemb tal'vel. Sumeged kezal oma paksud vilun merijoksmusen tagut.

## Tobmuz

San Francisko-lidn-ümbrik jagase üks'toštkümneks supervaizeran rajonaks. Sen ližaks, lidnan rahvahidenkeskeine lendimport toižes ümbrikos om alištadud San Franciskole.

Lidnan tobmuden pämez' om mer (). Edeližed merad oma London Brid (*London Breed*, heinku 2018 — viluku 2025, velgusentäutai tal'vku 2017 — viluku 2018), Mark Farrell (vn 2018 viluku-heinku), Edvin Ma Li (*Edwin Mah Lee*, viluku 2011 — tal'vku 2017), Gevin Njusom (*Gavin Newsom*, viluku 2004 — viluku 2011).

## Eläjad
Vodel 2014 lidnan eläjiden lugu oli 852 469 ristitud, vl 2017 — 884 363 ristitud, se ristitišt oli kaikiš suremb.

Augotižlibundan mödhe (2020): evropalaižed — 39,1 % (ispanijalaižita), azijalaižed — 33,7 %, latinoamerikalaižed i ispanijalaižed — 15,6 %, afroamerikalaižed — 5,1 %, valdmerimalaižed — 0,3 %, indejalaižed — 0,2 %, segoitadud augotižlibundanke — 5,2 %, toiženke augotižlibundanke — 0,8 %.

Kodikelen mödhe (2010): anglijan kel' — 55 % (411 728 eläjad), kitajan kel' — 19 % (140 302 eläjad, taišanin i kantonan paginad päpaloin), ispanijan kel' — 12 % (88 147 eläjad), tagalog — 3 % (25 767 eläjad), venän kel' — 2 % (14 017 eläjad), toižed keled — 9 % (vjetnaman, francijan, japonijan, korejan, saksan, italijan, tün'valdmerižiden sariden keled).

## Transport
Avtobusad, trolleibusad, tramvaid, ehtatimed da BART-metropoliten oma kundaližeks transportaks lidnas. Kuldaine Verai-avtotesild om lidnan mel'heižtahoks, ühtenzoitab San Franciskon lahten randoid lidnan pohjoižes.

Rahvahidenkeskeine civiline *San Francisko*-lendimport (*SFO / KSFO*, 57,5 mln passažiroid vl 2019) om saudud lahten ratud randal kaks'kümnes ühtes kilometras suvhe lidnan keskuzpalaspäi. Tehtas reisid Evropan, Azijan i Amerikan maihe, mugažo AÜV:oidme. Regionan kaks' tošt rahvahidenkeskešt lendimportad sijadasoiš läz Oklendad (*OAK*, 32 km päivnouzmha) i San Hosed (*SJC*, 70 km suvipäivnouzmha).

## Galerei

SFCityHall.png|Lidnan tobmuden sauvuz (2008)
San Francisco Federal Building (main structure, seen from Mission and 7th, 2020).jpg|Federaline sauvuz lidnas (2020)
Old St. Mary's Cathedral (San Francisco) (1).jpg|Pühän Marijan vigatoman sugutandan riman katoline vanh päjumalanpert', vn 2015 nägu (om saudud vll 1853−1854)
January Sunset 4.jpg|Privatine katoline San Franciskon universitet, vn 2020 nägu
Financial District, San Francisco.jpg|San Franciskon azjaline keskuz vl 2023
SFPL Main Library Full Exterior.jpg|Lidnan kundaline kirjišt (2008)
San Francisco International Airport - aerial photo.jpg|Rahvahidenkeskeine *San Francisko*-lendimport vl 2015


## Homaičendad


## Irdkosketused
* San Franciskon tobmuden oficialine sait (''sf.gov'').