Magnitogorsk

**Magnitogorsk** (, , ) om Venäman lidn da lidnümbrik Čeläbinskan agjan suvipäivlaskmas. Se om agjan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe.

## Istorii
Ezmäižen eländpunktan aluz om pandud venämalaižil baškiran territorijal vl 1743 kuti *Magnitnai*-lidnuz, nimitihe lähižen raudasižen mägen mödhe. Varatoitihe raudkivendol Beloreckan tegint. Möhemba nimitaškanzihe eländpunktad *Magnitnai*-stanicaks (). Sen tobj pala om upotadud vezivaradimen täutmižen aigan vl 1937, jättud pala muga nimitase-ki nügüd'.

Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1929 stanican sijas samha raudkivendod da sauvomha metallurgijan tegint. Sen voden 30. päiväl kezakud ezmäine jonuz tuli *Magnitogorskai*-stancijha, lugetas alusenpanendan oficialižeks dataks. Amerikaižed, germanižed i britanižed kompanijad toiba mašiništod da abutiba sauvomižele. Radnikžilo sai lidnan statusad nügüdläiženke nimenke vl 1931. Kombinatan tehmižed ratas 1930-nziš vozišpäi. Toižen mail'man sodan aigan 34 edheotandad oliba evakuiruidud lidnha Ukrainaspäi, Leningradaspäi i Moskvaspäi.

Magnitogorsk šingotase raudan metallurgijan järedal kombinatal i turizmal. Toižed edheotandad oma metalližtegesiden i terazvanundan tegimed, cementantegim, sauvondedheotandad, libutimiden tegim.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Ural-jogen üläjoksmusen molembil randoil, Suviuralan päivnouzmaižil pautkil, Magnitnai-mägen pohjanno (lidnan päivnouzmas, , vanh. *Әтәс* — *Atač* «kukoi», 616 m ü.m.t., saihe kivendoks mägen tobmad palad), 370 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Röunatab Baškortostananke päivlaskmas. Tegimen uit-vezivaradim ( vai *Магнитогорское водохранилище*, 33 km²) om saudud Ural-jogel. Se jagab lidnad poleti, hura rand om Azijas, oiged rand — Evropas.

Matkad Čeläbinskhasai om 249 kilometrad pohjoižpäivnouzmha orhal, 309 km avtotedme vai 420 km raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Üläural'sk 53 km pohjoižhe orhal vai 62 km avtotel i Beloreck (Baškortostan) 71 km lodeheze orhal, 84 km avtotedme vai raudtedme.

Klimat om ven kontinentaline kuivahk. Voden keskmäine lämuz om +2,8 C°, kezakun-elokun +17,0..+19,2 C°, tal'vkun-uhokun −11,9..−14,1 C°. Ekstremumad oma −46,1 C° (uhoku) i +38,9 C° (kezaku, heinku). Kezaaigan minimum om −2,8 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +8,2 C° (tal'vku). Ei voi panda halad heinkus vaiše, elokun minimum om 0 C°. Il'man lämuz voib ületada +30 C° sulakus-sügüz'kus. Paneb sadegid 353 mm vodes, enamba heinkus (60 mm), vähemba vilukus-keväz'kus (14..19 mm kus). Vihmub 88 päiväd vodes. Paneb lunt 83 päiväd tal'ves, lumikatken keskmäine korktuz sase 23..25 santimetrhasai uhokus-keväz'kus. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 58..60 % röunoiš semendkus-kezakus, 80..83 % kül'mkus-keväz'kus, 67..73 % toižiš kuiš.
 
## Tobmuz

Magnitogorsk om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks. Lidn jagase koumeks rajonaks vspäi 1972, ned ei olgoi municipaližikš ühtnikoikš. Agapovkan rajon ümbärdab lidnad Čeläbinskan agjas.

## Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 146 tuhad eläjid. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 407 775 ristitud, agjan ühesandez, vn 2021 — 410 594 ristitud. Kaik 418 241 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 430..440 tuhad eläjid vll 1989−1994 (444 tuh. rist. vl 1991).

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2010): venälaižed — 83,0 %, totarlaižed — 5,0 %, baškiralaižed — 3,7 %, ukrainalaižed — 1,5 %, kazahlaižed — 1,0 %, tadžikalaižed — 0,5 %, vaugedvenälaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 0,9 %, rahvahuden ozutandata — 4,0 %.

Ortodoksižen hristanuskondan i islaman pühäpertid oma saudud lidnas.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad. Professionaližen opendusen valdkundaližed aluzkundad oma Magnitogorskan sauvondmontažan tehnikum, viž kolledžad, üläopendusen koume aluzkundad: tehnine universitet, konservatorii, valdkundaližen radnikoičendan akademijan filial.

## Transport
Tramvaid, maršruttaksid, avtobusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Kaks' *Magnitogorsk*-raudtestancijad ratas lidnas, passažiroiden (*Magnitogorsk-Passažirskii*) i jüguiden täht (*Magnitogorsk-Gruzovoi*). Ei ole rengazavtoted lidnas ümbri.

Rahvahidenkeskeine civiline *Magnitogorsk*-lendimport (*MQF / МГС / USCM /УСЦМ*, 280 tuh. passažiroid vl 2022) sijadase nell'toštkümnes kilometras päivlaskmha lidnan röunaspäi. Lendimportan territorii mülüb lidnümbrikho, se om ümbärtud Baškortostanan territorijal. Tehtas reisid Moskvha, om sezonreisid kezaaigan Sočihe, Mineraližihe Vezihe i Piterihe, edel 2020. vot oli sezonreisid Turkanmaha (Antal'j).

## Galerei

Администрация Магнитогорска - panoramio.jpg|Lidnan administracijan sauvuz (2016)
Church of the Ascension of Christ (Magnitogorsk) 12.jpg|Sündun Voznesenjan kafedraline päjumalanpert' (ortodoksine hristanuskond), vn 2010 nägu
Соборная мечеть (Магнитогорск).jpg|Magnitogorskan pämečet' (islam), vn 2015 nägu
Памятник Ленину комс.пл.jpg|Magnitogorskan metallurgižen kombinatan kontor vl 2003
Цементный завод - panoramio - Pesotsky.jpg|Cementantegim vl 2008
Альфа центр - panoramio.jpg|«Al'fa Centr»-bizneskeskuz vl 2010
Магнитогорский технический университет - panoramio.jpg|Magnitogorskan valdkundaline tehnine universitet (2008)
Views of Magnitogorsk-2021 - 38.jpeg|Magnitogorskan operan da baletan teatr (2021)
Views of Magnitogorsk-2021 - 72.jpeg|«Metallurg»-aren (2021)
CDR 0034 IMG 4988.jpg|*Magnitogorsk-Passažirskii*-päraudtestancijan sauvuz vl 2005, Metallurg-muštnik om ezimal


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan Deputatoiden suiman sait (''sobranie74.ru''). 
* Lidnan Administracijan sait (''magnitogorsk.ru'').