open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Abdulino

**Abdulino** () om Venäman lidn Orenburgan agjan lodehes. Se om Abdulinon lidnümbrikon (1785 km², edel 2016. vot nimitihe rajonaks) administrativižeks keskuseks da palaks.

## Enzne i nügüd'
Eläbzoittud *Abdulovankülä* () mainitase ezmäižen kerdan vodel 1795. Vodespäi 1811 nimitase nügüdläižikš. Vodel 1888 raudte tuli lidnha, ühtennimine *Abdulino*-raudtestancii radab «Samar — Uf»-jonol. Vodel 1895 «Перов и Зуев»-kompanii sauvoi tegint ümbriradamha grečad surimeks. Vodelpäi 1923 Abdulino om lidnan statusanke.

Nügüd'aigan lidn om maižanduzrajonan keskuz. Leibänkombinat da maidkombinat oma saudud, om raudten holitišen edheotandoid, sauvondmaterialiden tehmine (metallvanundtegesed — metalližed lavad, laudad i profil'lehtesed aidoiden täht, saiding). Kivivoin da londuseližen gazan löudmižsijad oma ottud kävutamižhe läz lidnad.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalas, Tiris-jogen randoil ( 46 km pitte, Ik-jogen bassein), Uralan ezimägištol, 190 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl.

Matkad Orenburghasai om 280 km suvipäivnouzmha «Kazan' — Orenburg»-avtotedme (R239), röunhasai Baškortostananke — nell' kilometrad pohjoižpäivnouzmha lidnaspäi. Avtote om lidnan päivnouzmaižeks röunaks. Lähembaižed lidnad oma Buguruslan 80 km päivlaskmha orhal vai sada kilometrad avtotel, Belebei (Baškortostan) 55 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 70 km avtol.

## Tobmuz
Kaik 48 žilod da küläd mülüdas lidnümbrikho Abdulinon ližaks.

Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline lidnümbrikon Administracijan pämez' om Vladimir Naseikin (viluku 2016 — tal'vku 2019).

## Eläjad
Voden 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 20 173 ristitud, vn 2021 — 17 274 ristitud, ümbrikon seičeme kümnendest. Kaik 19 222 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 29 976 eläjad vl 1959.

Ortodoksižen hristanuskondan kuz' pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: koume jumalanpertid i koume časounäd. Jumalanpertid oma Hristan Eläbzdusen (vspäi 1946), ph. Oleg Bränskalaižen (om letud vl 2006), ph. Aleksandr Nevalaižen (saudihe vll 2010−2011).

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma viž nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 1..4, 7), nell' keskškolad (nomer 1, 3, 38, 87), gimnazii nomer 1, licei, lapsiden sädamižen keskuz, čomamahtoiden škol G.A. Vavilovan nimed, ümbrikon sportškol.

Buguruslanan kivivoin kolledžan Abdulinon filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Паровоз Л-177 на станции Абдулино.jpg|L-klassan puruvedim-muštnik päraudtestancijanno (2021)
Автовокзал и торговый центр в Абдулино - panoramio.jpg|Avtobusstancii i «Ekspress»-torguindkeskuz vl 2007
Abdulino railway station.jpg|*Abdulino*-päraudtestancijan sauvuz vl 2009


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Abdulino-lidnümbrikon oficialine sait (''mo-ab.orb.ru'').
Samarii

**Samarii** (*Sm* — *samarium* latinan kelel) om kuz'kümne kahtenz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, lantanoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, kudenz' period), vanhtunuden klassifikacijan mödhe — koumanden gruppan laptalagrupp, IIIB.

## Ühthine ümbrikirjutand
Element om harv Man kores (kahesa grammad tonnas).

Vozil 1878−1879 francižed himikad Pol' Emil' Lekok de Buabodran i Mark Delafonten avaižiba samarijan spektroskopijan abul. Hö analiziruiba samarskit-mineralad, sen formul om ((Y,Ce,U,Fe)3(Nb,Ta,Ti)5O16).

## Fizižed ičendad

Samarii om hobedaižvauged mametall. Om varmed radiacijad vaste.

Atommass — 150,36. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 7,520 g/sm³. Suladandlämuz — 1345 K (1072 C°). Kehundlämuz — 2173 K (1900 C°).

Kaik nell' stabilišt da koume vähäradioaktivišt izotopad mülüdas londuseližhe samarijha: 144Sm (3,07 %), 147Sm (14,99 %, pol'čihodamižen pord — 107 mlrd vozid, kändase neodimaks-143), 148Sm (11,24 %; T½=7 × 1015 vot, kändase neodimaks-144), 149Sm (13,82 %; T½ > 2 × 1015 vot), 150Sm (7,38 %), 152Sm (26,75 %), 154Sm (22,75 %). Sen ližaks, tetas 31 ratud radioaktivišt izotopad 128..143, 145, 146, 151, 153, 155..165 atommassanke, i niiden 12 izomärad. Kaikiš hätkembad oma samarii-146 68 mln i 103 mln vozid pol'čihodamižen pordonke (kodvad anttas erazvuiččid luguid, i se ei ole sel'gitadud völ), 151Sm (T½=94,6 vot) i samarii-145 (340 päivest). Izotopad čihotas β- i protonižen (izotopad 131..133, 135), α-čihodamižen (izotopad 146..148) vai muite β-čihodamižen kal't (kaik toižed), kebnembad kändasoiš prometijaks, jüžmakombad evropijaks, izotopad 146..148 neodimaks, izotopad 131..133 i 135 — prometijaks i neodimaks.

## Himižed ičendad
Samarii muigotub il'mas hilläšti. Ezmäi se katase Sm2O3-hapandusen kerthel, sid' kändase paikuižeks tuhkaks.

## Kävutand
Ottas kävutamižhe ülävägeviden kaikenaigaižiden magnitoiden tehmižes. Hapandusel kreptas stöklid infrarusttad sädegoičendad vaste, kävutadas lämoinvastaižeks materialaks.

Samarijan monosul'fid (SmS) om andmiden aluz märičemha konstrukcijoiden mehanižid kingitesid. Sen monokristall generiruib termoELV 50 % TTV:nke, 130 C° lämudel — 67..85 %, mi endustab avarod ted elektrolikutimile avtoiden täht.

Mail'man vozne tehmine om severz'-se sadoid tonnad. Samarijan päeksportör — Kitai, mugažo om löudmižsijid AÜV:oiš, Kazahstanas, Venämas, Ukrainas, Avstralijas, Brazilijas, Indijas da Skandinavijas.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Samarii ''webelements.com''-saital. 
* Kirjutuz samarijas Himižiden elementoiden populärižes ''n-t.ru''-kirjištos.
Evropii

**Evropii** (*Eu* — *europium* latinan kelel) om kuz'kümne koumanz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, lantanoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, kudenz' period), vanhtunuden klassifikacijan mödhe — koumanden gruppan laptalagrupp, IIIB.

## Ühthine ümbrikirjutand
Element om harv londuses, sen pala mail'mas om 5 × 10−10. Vl 1896 francine Ežen Anatol' Demarse-himik sai puhtast evropijad ezmäižen kerdan. Ei voi löuta evropijad Mas joudjas olendas.

Metall, sen hapanduz, hlorid i nitrat oma vähätoksižed ristitun täht.

## Fizižed ičendad

Evropii om pehmed hobedaižvauged mametall. Kristalline segluz om kubine mülükeskustoittud normaližen painuden al, völ kaks' modifikacijad oleleb korktan painuden al.

Atommass — 151,965. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 5,243 g/sm³. Suladandlämuz — 1099 K (826 C°). Kehundlämuz — 1802 K (1529 C°).

Londuseline evropii kogoneb kahtes izotopaspäi: vähäradioaktivine 151Eu (52,2 %, pol'čihodamižen pord 4,6⋅1018 vot, kändase prometijaks α-čihodamižen kal't) i stabiline 153Eu (47,8 %). Tetas 36 ratud radioaktivišt izotopad 130..150, 152, 154..167 atommassanke i 17 izomärad. Niiden keskes nelläl pol'čihodamižen pord om hätkemb: 150Eu (36,9 vot), 152Eu (13,516 vot), 154Eu (8,593 vot) i 155Eu (4,76 vot). Kaikiš hätkembad izomärad oma 150mEu (12,8 časud) i 152m1Eu (9,3 časud). Izotopad čihotas β- i protonižen (izotopad 134..136, izomär 136m), α- i β-čihodamižen (izotopad 147, 148) vai muite β-čihodamižen kal't (kaik toižed), kebnembad kändasoiš samarijaks, jüžmakombad gadolinijaks, izotopad 152, 154 i izomärad 150m, 152m1 — molembikš, izotopad 134..136, 147, 148 i izomär 136m — samarijaks i prometijaks.

## Himižed ičendad
Evropii muigotub il'mas kebnas i katase hapandusen (Eu2O3) kerthel, ka kaitas karasinas vai parafinas. Muigotandmärad: +3 (tobjimalaz), +2, +1.

Pölü voib palada poukahtuden il'mas. Palamižen reakcii +180 C° lämudel:
::\mathrm{4\ Eu + 3\ O_2 \longrightarrow 2\ Eu_2O_3}

Evropijan reakcine mahtuz om kaikiš lujemb lantanoidoiden keskes. Ahtištab läz kaikid metalloid soliden segoitesiš. Segoib ammiakas sinižen segoitesen säten.

## Kävutand
Ottas kävutamižhe evropijad atomenergetikas, elektronikas i medicinas.

Metall maksoi 800..2000 US$ kilogrammas vl 2014. Päeksportör — Kitai, mugažo om evropijan löudmižsijid Kenijas (kaikiš suremb), AÜV:oiš, Kazahstanas, Venämas, Ukrainas, Avstralijas, Brazilijas, Indijas da Skandinavijas.

## Irdkosketused
* Evropii ''webelements.com''-saital. 
* Kirjutuz evropijas Himižiden elementoiden populärižes ''n-t.ru''-kirjištos.
Gadolinii

**Gadolinii** (*Gd* — *gadolinium* latinan kelel) om kuz'kümne nellänz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, lantanoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, kudenz' period), vanhtunuden klassifikacijan mödhe — koumanden gruppan laptalagrupp, IIIB.

## Ühthine ümbrikirjutand
Element om harv londuses, Man koren südäiolend — 6,2 grammad tonnas.

Francine Žan de Marin'jak-himik avaiži gadolinijan vl 1880. Om nimitadud suomalaižen Juhan Gadolin-himikan kanzannimen mödhe.

## Fizižed ičendad

Gadolinii om pehmed notked hobedaižvauged mametall. Kristalline segluz om geksagonaline ninev. Londuseline radioaktivižuz om 1,5 Bk/kg ühten vähäradioaktivižen izotopan olendan tagut.

Atommass — 157,25. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 7,900 g/sm³. Suladandlämuz — 1585 K (1312 C°). Kehundlämuz — 3273 K (3000 C°).

Londuseline gadolinii kogoneb ühtes vähäradioaktivižes da kudes stabiližes izotopoišpäi: 152Gd (0,2 %, T½=1,08 × 1014 vot, kändase samarijaks-148 α-čihodamižen kal't), 154Gd (2,18 %), 155Gd (14,8 %), 156Gd (20,47 %), 157Gd (15,65 %), 158Gd (24,84 %), 160Gd (21,86 %). Sen ližaks, tetas 29 ratud radioaktivišt izotopad 134..151, 153, 159, 161..169 atommassanke i 10 metastabilišt izomärad. Niišpäi kaikiš hätkembad oma 150Gd-izotop 1,8 mln vozid pol'čihodamižen pordonke, 148Gd (T½=71,3 vot) i gadolinii-153 (240 päivest). Kaikiš hätkembad eläjad izomärad oma 143mGd (T½=110 sekundad) i 145mGd (85 sekundad). Izotopad čihotas β- i protonižen (izotop 141), α- (izotopad 148, 150 i 152), α- i β-čihodamižen (izotop 149) vai muite β-čihodamižen kal't (kaik toižed), kebnembad kändasoiš evropijaks, jüžmakombad terbijaks, izotopad 141 i 149 — evropijaks i samarijaks, izotopad 148, 150 i 152 — samarijaks.

## Kävutand
Ottas kävutamižhe gadolinijad atomenergetikas, elektronikas, metallurgijas i medicinas. Sadas üläveimid i ülämadalid lämuzid.

Gadolinijan päeksportör — Kitai, mugažo om löudmižsijid AÜV:oiš, Kazahstanas, Venämas, Ukrainas, Avstralijas, Brazilijas, Indijas da Šrilankas. Puhthan (irguz 99,9%) metallan kilogramm maksoi 133 US$ vl 2014. Mail'man vozne tehmine — 400 tonnad.

## Irdkosketused
* Gadolinii ''webelements.com''-saital. 
* Kirjutuz gadolinijas Himižiden elementoiden populärižes ''n-t.ru''-kirjištos.
Terbii

**Terbii** (*Tb* — *terbium* latinan kelel) om kuz'kümne videnz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, lantanoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, kudenz' period), vanhtunuden klassifikacijan mödhe — koumanden gruppan laptalagrupp, IIIB.

## Ühthine ümbrikirjutand
Element om harv londuses, pala Man kores — 4,3 grammad tonnas. Ročine Karl Gustav Mosander-himik avaiži terbijan vl 1843. Nimitihe Itterbü-žilon mödhe Stokhol'man sarišton Resarö-sarel, kuti koumed tošt elementad-ki (erbii, itterbii, ittrii).

Ei ole nimittušt biologižid rolid.

## Fizižed ičendad

Terbii om pehmed tagokaz ninev hobedaižvauged mametall. Kristalline modifikacii toižetase 1289 C° lämudel.

Atommass — 158,92535. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 8,229 g/sm³. Suladandlämuz — 1629 K (1356 C°). Kehundlämuz — 3396 K (3123 C°).

Londuseline terbii kogoneb üks'jäižes stabiližes 159Tb-izotopaspäi. Toižed 35 izotopad oma ratud radioaktivižed 136..158, 160..171 atommassanke, tetas 27 izomärad mugažo. Niišpäi kaikiš hätkembad oma 158Tb-izotop 180 vot pol'čihodamižen pordonke, 157Tb (T½=71 vot) i terbii-160 (72,3 päivest). Kaikiš hätkembad eläjad izomärad oma 156m1Tb (T½=24,4 časud) i 154m2Tb (22,7 časud). Izotopad čihotas β- i protonižen (izotopad 138, 140, 142, 144), α- (izotopad 148, 150 i 152), α- i β-čihodamižen (izotopad 149..152) vai muite β-čihodamižen kal't (kaik toižed), kebnembad kändasoiš gadolinijaks, jüžmakombad disprozijaks, izotopad 154, 156 i 158 — molembikš, izotopad 140, 142, 144, 149..152 — gadolinijaks i evropijaks.

## Himižed ičendad
Metall reagiruib kaikidenke galogenidenke i hapanikanke, vedenke, rikmuiktusenke. Oleskeleb reakcijoid azotanke, hil'nikanke, rikinke i boranke ližalämudel. Muigotandmär om +3 tobjimalaz, oleldab +2 i +4.

## Kävutand
Ottas kävutamižhe terbijad metallurgijas, elektronikas i magnitoiden tehmižes. Tehtas kulundan da ul'trakulundan vägevid purtkid ühthesuladusespäi raudanke. Kävutadas terbijan hapandust avaros TV- i monitoriden teletorvuziš flüorescirujaks vihandaks agentaks. Elementan päeksportör — Kitai, mugažo om löudmižsijid AÜV:oiš, Kazahstanas, Venämas, Ukrainas, Avstralijas, Brazilijas, Indijas da Skandinavijas. Maksoi 1000 US$ kilogrammas vl 2016, arv vajehtase lujas metallan puhthudehe kacten.

## Irdkosketused
* Terbii ''webelements.com''-saital. 
* Kirjutuz terbijas Himižiden elementoiden populärižes ''n-t.ru''-kirjištos.
Disprozii

**Disprozii** (*Dy* — *dysprosium* latinan kelel, amuižgrekan kelen δυσπρόσιτος-sanaspäi *disprositos* «jüged samižes») om kuz'kümne kudenz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, lantanoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, kudenz' period), vanhtunuden klassifikacijan mödhe — koumanden gruppan laptalagrupp, IIIB.

## Ühthine ümbrikirjutand
Element om harv londuses, pala Man kores — viž grammad tonnas. Francine Pol' Emil' Lekok da Buabodran-himik avaiži disprozijan vl 1886. Ei voi löuta londuses metallan nägul, mülüb erasihe-se mineraloihe (oz., ksenotim).

Disprozijal ei ole ičenašt biologišt rolid.

## Fizižed ičendad

Disprozii om pehmed hoštai hobedakaz mametall. Ferromagnetik, ei ole radioaktivine. Oleskeleb kahten seglusen nägul, α-Dy geksagonaliženke seglusenke kändase β-disprozijaks kubiženke seglusenke huldutamižel korktemb mi 1384 C°.

Atommass — 162,500. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 8,55 g/sm³. Suladandlämuz — 1680 K (1407 C°). Kehundlämuz — 2840 K (2562 C°).

Londuseline disprozii kogoneb seičemes stabiližes izotopaspäi: 156Dy (0,06 %), 158Dy (0,09 %), 160Dy (2,33 %), 161Dy (18,89 %), 162Dy (25,47 %), 163Dy (24,9 %), 164Dy (28,26 %). Sen ližaks tetas 29 ratud radioaktivišt izotopad 138..155, 157, 159, 165..173 atommassanke, i 12 izomärad. Niišpäi kaikiš hätkembad oma 154Dy-izotop koume millionad vozid pol'čihodamižen pordonke, 159Dy (T½=144,4 päivest) i disprozii-166 (81,6 časud). Kaikiš hätkemb eläi izomär om 165mDy (T½=1,26 minutad). Izotopad čihotas β- i protonižen (izotopad 141..145, 147), α- i β-čihodamižen (izotopad 150..154) vai muite β-čihodamižen kal't (kaik toižed), kebnembad kändasoiš terbijaks, jüžmakombad gol'mijaks, izotopad 141..145, 150..153 — terbijaks i gadolinijaks, izotop 154 — gadolinijan kahteks izotopaks.

## Himižed ičendad
Metall muigotub il'mas hilläšti i kändase hapanduseks. Disprozii om lujas hüvä katalizator mugažo. Muigotandmär ühtnendoiš om +3.

## Kävutand
Ottas kävutamižhe disprozijad metallurgijas, elektronikas i magnitoiden tehmižes. Metallan päeksportör — Kitai, mugažo om löudmižsijid AÜV:oiš, Vjetnamas, Afganistanas, Venämas (Kolan pol'sarel), Kirgizstanas, Avstralijas, Indijas i Brazilijas.

## Irdkosketused
* Disprozii ''webelements.com''-saital. 
* Kirjutuz disprozijas Himižiden elementoiden populärižes ''n-t.ru''-kirjištos.
Pol'šanman administrativiž-territorialine jagand

Voden 1999 päkäskusen () mödhe, **[[Pol'šanman Tazovaldkund]]** jagase 16 **[[sodaveikund]]ha** (vojevodstvaha; ), kudambad jagasoiš **[[povät]]ihe** (makundoihe, ujezdoihe; ). Povätad jagasoiš **[[gmin]]oihe** (volostihe; ).

## Istorii
Vl 1999 Pol'šanman oli 16 sodaveikundad, 379 povätad (65 lidnalašt da 314 külähišt povätad, ) da 2479 gminad (306 lidnalašt, 1576 külähišt da 597 külä-lidnalašt gminad, ).

## Sodaveikundad

## Homaičendad
Prometii

**Prometii** (*Pm* — *promethium* latinan kelel) om kuz'kümne ühtenz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, lantanoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, kudenz' period), vanhtunuden klassifikacijan mödhe — koumanden gruppan laptalagrupp, IIIB.

Ei ole olmas elementad londuses, sikš miše kaik sen izotopad oma radioaktivižed.

## Avaiduz
Vl 1945 amerikaižed himikad Džeikob Marinskii, Lorens Glendenin i Čarl'z Koriell saiba prometijad ezmäižen kerdan Klinton-laboratorijas (nüg. Ok-Ridž-laboratorii, Tennessi-štat) uranan čihodamižen produktoišpäi ionvajehtamižtervoil, i vodele 1947 todestiba ut elementad ičendoiden tedoidusil. Vl 1950 IUPAC-laudkund nimiti elementad nügüdläižikš Amuižen Grekanman mifižen Prometei-titanan mödhe ( *Prometeus* «meletai edel» vai «holitai»,  «tiks'un kaluine»), Koriellan ak tariči nimed eziauguižešti.

Prometii om sadud metalližes nägus ezmäižen kerdan vl 1963.

## Fizižed ičendad

Prometii om radioaktivine hahkvauvaz mametall, elektrusen veim. Kristalline kaks'kerdaine geksagonaline α-segluz kändase korgedlämuzližeks kubižeks β-segluseks 890 C° lämudel.

Atommass — 144,9127. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 7,26 g/sm³. Suladandlämuz — 1315 K (1042 C°). Kehundlämuz — 3273 K (3000 C°).

Om sadud 38 ratud izotopad 126..163 atommassanke, i löutihe niiden 18 izomärad. Kaikiš hätkemb elo om prometii-145-izotopal, sen pol'čihodamižen pord — 17,7 vot. Völ kahtel izotopal pol'čihodamižen pord om hätkeline: 146Pm (T½=5,53 vot) i 147Pm (T½=2,62 vot). Kaikiš hätkemb eläi izomär om 148mPm 41,3 päivest pol'čihodamižen pordonke. Izotopad čihotas β- i protonižen (izotopad 128, 130..132), β- i α-čihodamižen (prometii-145) vai muite β-čihodamižen kal't (kaik toižed), kebnembad kändasoiš neodimaks, jüžmakombad samarijaks, izotop 146 — molembikš, izotopad 130..132 i 145 — neodimaks i prazeodimaks.

## Himižed ičendad
Muigotandmärad: +2 (seižmatomiš ühtnendoiš), +3. Prometijan himižed ičendad oma cerijan alagruppan lähižiden elementoiden pojavad.

Elementan ühtnendad oma tedoitud pahoin. Ned oma ruzavan vai rusttan mujun päpaloin.

## Kävutand
Sadas prometijad metalltermižel mahtusel ftoridaspäi PmF3. Kävutadas joksusen radioaktivižeks purtkeks i lüminoforaks. 147Pm-izotopan üks'jäine tegii om Venäma.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Prometii ''webelements.com''-saital. 
* Kirjutuz prometijas Himižiden elementoiden populärižes ''n-t.ru''-kirjištos.
Zelöna Gur

**Zelöna Gur** ( [ʑɛˈlɔna ˈɡura] «vihand mägi», ) om lidn Pol'šanman päivlaskmas. Se om Lübušan sodaveikundan ühteks keskusišpäi, sodaveikundan kaikiš suremb lidn eläjiden lugun mödhe. Toine administrativine keskuz om Gožuv-Vel'kopol'ski.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 13. voz'sadal. Se sai lidnan statusad vl 1323. Zelöna Gur kändihe industrijan keskuseks 18. voz'sadan lopus tekstil'tegimišton šingotesenke.

Lidnan elektrotehnine sarak pästab GPS-navigacijan i signalizacijan ladimid, ühtneb Evropan kosmižihe projektoihe. Vinan tehmine anikoičeb lidnas amussai, jogavozne «Winobranie»-festival' oleskeleb sügüz'kus.

## Geografijan andmused

Lidn om ümbärtud mecoil, seižub Oder-jogen alangišton hural pautkel, 71 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Saksanman röunhasai om 60 km päivlaskmha orhal, Varšavhasai om 455 km päivnouzmha avtotedme. Lähembaižed sured lidnad oma Kotbus (Saksanma) 83 km suvipäivlaskmha orhal da Gožuv-Vel'kopol'ski 91 km pohjoižhe orhal.

Klimat om ven valdmeren, kontinentaližen klimatan pirdoidenke. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz lujas. Voden keskmäine lämuz om +9,4 C°, kezakun-elokun +17,3..+19,3 C°, tal'vkun-uhokun −0,3..+0,8 C°. Ekstremumad oma −29,5 C° (uhoku) i +36,9 C° (kezaku, heinku, eloku). Kezaaigan minimum om +2,2 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +20,4 C° (uhoku). Ei voi panda halad kezakus-sügüz'kus. Paneb lunt 43 päiväd tal'ves keskmäras, lumikatken keskmäine süvüz sase kudhe santimetrhasai vilukus i uhokus. Paneb sadegid 589 mm vodes, enamba semendkus-elokus (53..90 mm kus), vähemba uhokus (36 mm) i sulakus (31 mm). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 66..68 % röunoiš sulakus-elokus, 88..89 % kül'mkus-vilukus, 76..83 % toižiš kuiš.

## Tobmuz

Zelöna Gur jagase kaks'kümneks kahesaks territorialižeks ümbrikoks ().

Lidnan tobmuden pämez' om prezident (). Edeline lidnan pämez' om Januš Kubicki (*Janusz Kubicki*, kül'mku 2006 — semendku 2024).

## Eläjad
Vl 2012 lidnan eläjiden lugu oli 119 182 ristitud. Kaik 140 113 eläjad oli lidnas vn 2018 kezakun lopus. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

Valdkundaline Zelöna Guran universitet radab vn 2001 sügüz'kuspäi (, 8680 üläopenikoid vn 2023 lopus 12 fakul'tetal). Se om sätud pedagogižen (oli vspäi 1971) i tehnižen (alusenpanend 1965) universitetoiden ühtištusel.

## Galerei

Zielona Góra - Ratusz (cropped)2.jpg|Lidnan tobmuden sauvuz (ratuš) vanhan torgusen rajonas, vn 2023 semendku
Zielona Góra, kościół św. Jadwigi, widok z ul. Kościelnej.jpg|Pühän Jadviga Silezijalaižen päjumalanpert', vn 2013 nägu
Zielona Góra, Filharmonia (1).jpg|Lidnan filarmonii (2008)
Dworzec kolejowy zg.jpg|*Zelöna Gur-Päine*-päraudtestancii vl 2020


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan ohjastusen oficialine sait (''zielona-gora.pl'').
Opole

**Opole** (mugazo pol'šan kelel, virktas: [ɔˈpɔlɛ]; edel 1945. vot **Oppel'n **,  [ˈɔpl̩n]) om lidn Pol'šanman suvipäivlaskmas. Se om Opolen sodaveikundan pälidn (vspäi 1950), tedon da opendusen sijaline keskuz.

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 845 kuti linduz sarel kesked joged. Se om ühteks kaikiš amuižembiš lidnoišpäi valdkundas, sai lidnan oiktusid vl 1217. Edel 1945. vot oli Germanijan palaks.

Opole šingotase mašinansauvomižen sarakol (gidravližed domkratad, libutimed kinokameran täht, klapanad), sauvondmaterialiden tehmižel (cementan tegim, katuzmaterialad, metalližed konstrukcijad), avtopaloiden i «Polaris»-kvadrocikloiden pästandal, sömtegimišton edheotandoil.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase sodaveikundan keskuses, Oder-jogen randoil, 176 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Varšavhasai om 275 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 315 km avtotedme.

Klimat om ven valdmeren, kontinentaližen klimatan pirdoidenke. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz. Voden keskmäine lämuz om +9,6 C°, kezakun-elokun +17,8..+19,7 C°, tal'vkun-uhokun −0,5..+0,8 C°. Ekstremumad oma −29,7 C° (uhoku) i +37,9 C° (eloku). Kezaaigan minimum om −0,1 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +19,9 C° (uhoku). Ei voi panda halad heinkus-elokus. Paneb sadegid 585 mm vodes, enamba kezakus-heinkus (78..89 mm kus), vähemba kül'mkus-sulakus (29..38 mm kus). Paneb lunt 43 päiväd tal'ves. Lumikatken keskmäine korktuz sase kudhe santimetrhasai vilukus-uhokus. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 69..72 % röunoiš sulakus-elokus, 82..85 % redukus-vilukus.

## Eläjad
Vl 2017 lidnan eläjiden lugu oli 127 792 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 130 969 eläjad vl 1999. Ristitišt ezilidnoidenke om 267 tuh. eläjid (2017), sidä kesken saksalaižiden znamasine vähembuz (lidnas vaiše 2,5 % saksalaižid elihe vl 2012).

Professionaližen üläopendusen koume aluzkundad oma valdkundaližed: Opolen universitet (, 18 tuhad üläopenikoid, om sätud kahten aluzkundan ühtištusel vl 1994), Opolen politehnine universitet, Kundaline korged medškol Opoles.

## Transport
Avtobusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Päraudtestancii radab, koume raudtestancijad da kaks' raudteplatformad.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''opole.pl'').
Žešuv

**Žešuv** ( [ˈʐɛʂuf], , , ; , vepsän kirjamil *Raiše*) om lidn da raudtesol'm Pol'šanman suvipäivnouzmas. Se om Alakarpatan sodaveikundan administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 11. voz'sadal. Ende se oli Peremišlin ruhtinazkundan palaks (Amuine Venä), Pol'šanma anasti lidnust 14. voz'sadal. Eländpunkt sai lidnan oiktusid vl 1354.

Žešuv šingotase avto- i avialikutimiden tegimil, Zelmer-koditehnikan pästandal, sömtegimištol (plodkonservtegim, lihakombinat), mugažo tehnižen porcellanan edheotandal.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Vislok-jogen randoil ( 205 km pitte, Vislan bassein), 197..384 m ü.m.t. korktusil. Karpatad seištas suvhe lidnaspäi. Matkad Varšavhasai om 310 km pohjoižhe avtotedme.

Klimat om ven kontinentaline valdmeren valatoitusenke. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz lujas. Voden keskmäine lämuz om +8,9 C°, kezakun-elokun +17,6..+19,4 C°, tal'vkun-uhokun −0,5..−1,9 C°. Ekstremumad oma −35,8 C° (uhoku) i +36,5 C° (eloku). Kezaaigan minimum om −0,9 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +17,2 C° (uhoku). Ei voi panda halad heinkus-elokus (elokun minimum om +0,9 C°). Paneb sadegid 652 mm vodes, enamba semendkus-heinkus (80..91 mm), vähemba kül'mkus-keväz'kus (32..39 mm kus). Paneb lunt 59 päiväd tal'ves, lumikatken keskmäine korktuz oleleb ühesha santimetrhasai. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 71..76 % röunoiš keväz'kus-elokus, 82..86 % redukus-uhokus.

## Tobmuz

Žešuv jagase koumekümneks rajonaks ().

Lidnan tobmuden pämez' om prezident (). Edeline lidnan pämez' om Tadeuš Ferenc (*Tadeusz Ferenc*, kül'mku 2002 — uhoku 2021).

## Eläjad
Vl 2014 lidnan eläjiden lugu oli 184 493 ristitud, ezilidnoidenke — läz 350 tuh. ristituid. Kaik 193 631 eläjad oli lidnas vn 2019 augotišes. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

## Transport
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas. Kaik kuz' raudtestancijad om saudud Žešuvas.

Rahvahidenkeskeine civiline *Žešuv-Jasönk*-lendimport (, *RZE / EPRZ*, 771 tuh. passažiroid vl 2018) sijadase kümnes kilometras pohjoižhe lidnan keskuzpalaspäi Jasönk-žilonno. Tehtas reisid Suren Britanijan lidnoihe, Njuarkha i Tel' Avivha, mugažo Varšavha. Om sezonreisid Grekanman, Bolgarijan i Turkanman kurortoidennoks.

## Galerei

PL Rzeszów, ratusz 2021-05-04--11-00-20 (cropped).jpg|Lidnan tobmuden sauvuz (2021)
Muzeum Rzeszow.jpg|Pühän Ristan jumalanpert' i lidnan muzei, vn 2018 nägu
P8070145.JPG|Alima-Gerber S.A.-edheotandan päfater vl 2008 (söndtavaroiden Nestlé-kompanijan pala)
Olszynki Park Kopisto.jpg|Üläkorged *Olszynki Park*-kompleks vl 2024
Galeria Rzeszów.JPG|*Rzeszów*-adivpert' i *CH Galeria Rzeszów*-moll vl 2014
PL Rzeszów, Biblioteka Uniwersytetu Rzeszowskiego 2021-04-12--11-39 cr.jpg|Žešuvan universitetan kirjišt (2021)
Rzeszów-Jasionka Airport JP7167523.jpg|Rahvahidenkeskeine *Žešuv-Jasönk*-lendimport vl 2011
WK15 Rzeszów (3) Travelarz.JPG|*Žešuv-Päine*-päraudtestancii vl 2015


## Sebrizlidnad
*  Buffalo, Nju Jork (štat), AÜV (vspäi 1975)
*  Košice, Slovakii (1991)
*  L'vov, Ukrain (1992)
*  Luck, Ukrain (2001)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''rzeszow.pl'').  *(+ äikel'ne känduz)*
Katovice

**Katovice** ( [katɔˈvit͡sɛ], ) om lidn Pol'šanman suves. Se om Silezijan sodaveikundan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn.

## Istorii
Eländpunkt mainitase küläks vl 1598, toižed-ki aigaližembad eländpunktad oliba nügüdläižen Katovicen territorijal. Šingotaškanzihe teravas 19. voz'sadal erazvuiččiden kivendoiden varoiden tagut, saksalaižed oliba ristitišton enambuses, i vhesai 1921 oficialine nimituz oli *Kattovic*. Se sai lidnan oiktusid vl 1865.

Katovice om kivihilen samižen da raudan metallurgijan keskuz eziauguižešti i nügüd'aigan. Järed raudtesol'm (15 stancijad da platformad) holitab 12 mln passažiroid vodes. Lidnan effektivine infrastuktur, veskoitud ühthine šingotez i ofispindoiden ližaduz kändihe popularižeks toižen biznesan vedandad.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase sodaveikundan keskuzpalan päivnouzmas, Vislan i Oderan basseinoiden vezijagandal, 245..352 m korktusil, 266 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Klimat om ven kontinentaline. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz lujas. Voden keskmäine lämuz om +9,0 C°, kezakun-elokun +17,3..+19,1 C°, tal'vkun-uhokun −1,6..+0,1 C°. Ekstremumad oma −30,0 C° (uhoku) i +37,2 C° (uhoku). Kezaaigan minimum om −0,3 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +18,8 C° (uhoku, tal'vku). Paneb sadegid 723 mm vodes, enamba heinkus (104 mm), vähemba kül'mkus-sulakus (39..49 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 66..72 % röunoiš sulakus-heinkus, 80..86 % sügüz'kus-uhokus.

## Eläjad
Lidnan ristitišt ületi 100 tuhad eläjid 1920-nzil vozil (127 044 eläjad vl 1931). Vl 2014 lidnan eläjiden lugu oli 303 314 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 368 621 eläjad vl 1987. Se poleni jüžmakon tegimišton edheotandoiden toštmižsauvondan tagut, emigracijan i madalan sündutamižmäran taguiči.

Katovice om Üläsilezijan konurbacijan (5,3 mln eläjid 5400 km² pindal vl 2021) keskuzlidn, üks' kaikiš äirahvahaližembišpäi Pol'šanmas istorižešti. Vn 2021 Pol'šanman rahvahanlugemižen mödhe pol'šanmalaižed otiba 93,87 % lidnan ristitištos, sil-žo aigal 19,38 % ozutiba tošt rahvahut (voi oli ozutada kahthesai rahvahut), silezijalaižed tobjimalaz (17,8 %), sid' saksalaižed (0,43 %).

Läz kaks'kümned üläopendusen aluzkundad ratas lidnas, ühtheverzin sada tuhad üläopenikoid opetas niiš. Znamasine om Silezijan universitet Katovices (, lüh. *UŚ*, alusenpanend 1968, 19,5 tuh. üläopenikoid vl 2022), sen fakul'tetoiden tobj pala sijadase neciš lidnas.

## Transport
Avtobusad, lidnoidenkeskeižed tramvaid (konurbacijan 62 km teid 200:späi), ezilidnelektrojonused i velosipedad (92 km veloteid vl 2021) oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos.

Rahvahidenkeskeine civiline *Katovice*-lendimport (*KTW / EPKT*, 5,6 mln passažiroid vl 2023) sijadase koumekümnes kilometras pohjoižhe lidnan keskuzpalaspäi. Tehtas reisid Evropan surihe lidnoihe, om sezonižid čarterreisid Keskmeren äjihe lebutahoiže.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''katowice.eu'').
Kel'ce

**Kel'ce** ( [ˈkʲɛlt͡sɛ], Venäman imperijas venän nimituz oli *Kel'ci*) om lidn Pol'šanman keskuzpalan suves. Se om Sventokšistan sodaveikundan administrativižeks keskuseks da palaks, vozil 1919−1998 oli Kel'cen sodaveikundan keskuseks.

## Istorii
Eländpunkt oli olmas kel'tižiden heimoiden aigaspäi völ. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud 12. voz'sadan augotišespäi, se sai lidnan oiktusid vl 1295. Löutihe kivendoiden varoid lidnanno 15. voz'sadal (raud, vas'k, tin), mugažo om mramoran i mouckiven löudmižsijid, i Kel'ce šingotihe metallurgijal voz'sadoiš läbi. Raudte tuli lidnha vl 1885.

Kel'cen ižandusen nügüdläine päsarak om mašinansauvomine (pörutüged, pnevmatik, likutimed, pompad, kalindtohused).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase sodaveikundan keskuzpalan lodehes, Sventokšistan mägiden pohjanno, seižub Silnic-jogen randoil ( 17 km pitte), 260..408 metrad ü.m.t. korktusil.

Matkad Varšavhasai om 170 km pohjoižhe.

Klimat om ven kontinentaline. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz lujas. Voden keskmäine lämuz om +8,2 C°, kezakun-elokun +16,9..+18,7 C°, tal'vkun-uhokun −0,9..−2,2 C°. Kaikiš lujemb pakaine oleli −33,9 C° (tal'vku), räk — +36,6 C° (heinku, eloku). Paneb sadegid 631 mm vodes, enamba semendkus-elokus (68..94 mm kus), vähemba kül'mkus-keväz'kus (34..40 mm kus). Paneb lunt tal'ven 58 päiväs. Lumikatken süvüz sase kahesha santimetrhasai vilukus-uhokus.

## Eläjad
Vl 2010 lidnan ristitišt oli 203,804 eläjad, vl 2020 — 193,415 eläjad. Vl 2016 Kel'cen eläjiden lugu oli 197,724 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 215 tuhad eläjid vl 1991.

Lidnan openduzaluzkundoiden keskes päižed oma Kel'cen tehnologine universitet (, alusenpanend 1965, 7,3 tuhad üläopenikoid vl 2018), Universitet Jan Kočanovskin nimed (alusenpanend 1969, 9,2 tuh. üläopenikoid vl 2023), Sventokšistan akademii, Kommercijan üläškol, Ekonomikan i ohjandusen üläškol.

## Galerei

Kielce-Rathaus.jpg|Lidnan tobmuden sauvuz (2015)
Kielce-Kirche-4.jpg|Pühän Maria-neiččen Voznesenjan kafedraline bazilikjumalanpert' (riman katoline), vn 2015 nägu
Budowa Galerii Korona Kielce 2.JPG|*Galeria Korona Kielce*-torguindkeskuz vn 2012 uhokus
Biblioteka Uniwersytecka w Kielcach P200913.jpg|Universitetan Jan Kočanovskin nimed kirjišt (2020)
KielcePKS (cropped).jpg|Kel'cen avtovagzal vn 2021 tal'vkus


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''um.kielce.pl'').
Ol'štin

**Ol'štin** ( [ˈɔlʂtɨn], vhesai 1945 **Allenštain**,  [ˈʔalənʃtaɪn]) om lidn Pol'šanman pohjoižes. Se om Varminiž-Mazuran sodaveikundan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1334 kaičendčuhunduseks jogen randal. Se sai lidnan oiktusid vl 1353. Vanhan lidnan pertišton irdoiden verk i varmitusiden pala oma kaičenus tähäsai.

Ol'štin šingotase Michelin-kompanijan järedal šintegimel (šintegim radab vspäi 1967), punümbriradmižel da meblin tehmižel, sömtegimištol (leib-, liha- da maidproduktad, olud), poligrafižel sarakol, tehtas mugažo likkuimid, sobid, sauvondmaterialid.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase sodaveikundan keskuzpalan päivlaskmas, Lin- (, pruss. *Alna*), Vadong- (pol'š. *Wadąg*) i Kortuvk- (pol'š. *Kortówka*) jogiden da 15 penen järven randoil 7,2 km² ühthiženke pindanke, 88..154 m ü.m.t. korktusil. Matkad Varšav-pälidnhasai om 175 km suvhe orhal vai 210 km avtol.

Klimat om ven valdmeren, kontinentaližen pirdoidenke. Voden keskmäine lämuz om +8,0 C°, kezakun-elokun +16,1..+18,3 C°, tal'vkun-uhokun −0,4..−2,0 C°. Kaikiš lujemb pakaine oli −30,6 C° (viluku, uhoku), kaikiš lujemb räk pil'veses oli +36,2 C° (heinku, eloku). Kezaaigan minimum om −0,5 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +16,7 C° (uhoku). Ei voi panda halad heinkus-elokus. Paneb sadegid 642 mm vodes, enamba heinkus (88 mm), vähemba uhokus (33 mm). Paneb lunt 64 päiväd tal'ves. Lumikatken keskmäine korktuz sase 9..10 sm vilukus-uhokus. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 70..75 % röunoiš sulakus-elokus, 85..90 % kül'mkus-uhokus.

## Tobmuz

Ol'štin jagase kaks'kümneks koumeks nimitadud lidnanlaptaks.

Edeline lidnan pämez' om Česlav Malkovski (*Czesław Małkowski*, reduku 2001 — kül'mku 2008).

## Eläjad
Vn 1988 Pol'šanman rahvahanlugemižen mödhe 159 051 ristitud eliba lidnas. Kaik 171 979 eläjad oli lidnas vn 2019 lopus. Kaikiš suremb lidnan eläjiden lugu oli 176 522 ristitud vl 2010.

Sodaveikundan opendusen päkeskuz, Varmijan da Mazuran universitet radab vspäi 1999 koumen üläopendusen aluzkundoiden ühtištusen jäl'ghe.

## Irdkosketused
* Lidnan municipalitetan sait (''olsztyn.eu'').
Gožuv-Vel'kopol'ski

**Gožuv-Vel'kopol'ski** ( [ˈɡɔʐuf vʲɛlkɔˈpɔlskʲi], lühetas *Gorzów Wlkp.*, vhesai 1945 oli **Landsberg Vartal**-nimenke, ), paksus **Gožuv** muite, om lidn Pol'šanman lodehes. Se om Lübušan sodaveikundan ühteks administrativižiš keskusišpäi, toine keskuz om Zelöna Gur.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1257. Vanh lidn läz ei ole kaičenus, no 19. voz'sadan fartalad (muga nimitadud uz' lidn) oma väges. Vll 1946−1949 eläjad-saksalaižed oliba deportiruidud Saksanmaha Pol'šanman tobmuden pätandan mödhe. Vll 1975−1998 lidn oli Gožuvan sodaveikundan administrativižeks keskuseks.

Gožuv-Vel'kopol'skii šingotase penen biznesan edheotandoil, avtoelektrižen südäimen tegimel, veterinarižen medicinan i himijan edheotandal (himižed kuidud, enččes magnitkerthen i audio- da videokassetoiden tegii), Gožuvan LEK:al.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase sodaveikundan pohjoižes, Vart-jogen randoil (, Oderan bassein), 19...82 m ü.m.t. korktusil. Lähembaine sur' lidn om Zelöna Gur 91 km suvhe orhal.

Klimat om ven valdmeren valatoitusenke. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz lujas. Voden keskmäine lämuz om +9,4 C°, kezakun-elokun +17,3..+19,4 C°, tal'vkun-uhokun −0,1..+1,1 C°. Ekstremumad oma −27,1 C° (uhoku) i +37,5 C° (heinku, eloku). Kezaaigan minimum om +1,8 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +18,2 C° (uhoku). Paneb sadegid 556 mm vodes, enamba semendkus-elokus (57..75 mm kus), vähemba uhokus (35 mm) i sulakus (29 mm). Paneb lunt 32 päiväd tal'ves, lumikatken keskmäine korktuz ei ületa 2..4 sm tal'vkus-keväz'kus. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 68..70 % röunoiš sulakus-elokus, 88..90 % kül'mkus-vilukus, 77..84 % toižiš kuiš.

## Eläjad
Vl 2020 lidnan eläjiden lugu oli 122 589 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 124..125 tuhad eläjid vll 1990−2015 (126 406 ristitud vl 1999). Läz 400 tuhad eläjid om lidnaglomeracijas (2015).

## Transport
Avtobusad (27 maršrutad päiväl i nell' öl), tramvaid (koume jonod) i rel'sobusad oma kundaližeks transportaks lidnas. Lidnan *MZK*-kompanii holitab niid.

Gožuvan päraudtestancii eli renovacijas läbi vll 2009−2010. Ei ole kirhulišt raudteühtenzoitust. S3-mante ühtenzoitab Ščecin- i Zelöna Gor-lidnoidenke.

## Galerei

Urząd Miasta BN.jpg|Lidnan tobmuden sauvuz (2020)
Katedra BN.jpg|Pühän Maria-neiččen Emäganpäivän kafedraline päjumalanpert', vn 2010 nägu (riman katoline, om saudud 12.-13. voz'sadoil)
EC Gorzów.jpg|Gožuvan LEK (2015)
Filharmonia Gorzowska BN.jpg|Lidnan filarmonii (2012)
Link przy peronie w Gorzowie.JPG|*Gožuv-Vel'kopol'ski*-päraudtestancii vl 2013


## Irdkosketused
* Lidnan informacine sait (''gorzow24.pl'').
Korrea Rafael'

**Rafael' Korrea** (; sünd. 6. sulaku 1963, Guajakil', Ekvador) om ranu  Ekvadoran videnz'kümnendeks videndeks prezidentaks (15.01.2007—24.05.2017) koume strokud jäl'geten.

## Homaičendad
Gol'mii

**Gol'mii** (*Ho* — *holmium* latinan kelel) om kuz'kümne seičemenz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, lantanoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, kudenz' period), vanhtunuden klassifikacijan mödhe — koumanden gruppan laptalagrupp, IIIB.

## Ühthine ümbrikirjutand
Element om harv londuses, pala Man kores — 1,3 grammad tonnas. Šveicarine Žak-Lui Sore-himik avaiži gol'mijan spektraližen analizan abul vl 1879. Ročine Per Teodor Kleve-himik erigoiti uden elementan hapandust sil-žo vodel i nimiti Stokhol'man oiktastuseks, sikš ku radoi läz necidä lidnad.

Ei ole biologišt rolid gol'mii-metallal, no sen erased solad stimuliruidas substancijoiden vajehtust.

## Fizižed ičendad

Gol'mii om pehmed da tagokaz, loštai da hobedakaz mametall. 

Atommass — 164,93033. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 8,795 g/sm³. Suladandlämuz — 1734 K (1461 C°). Kehundlämuz — 2873 K (2600 C°).

Londuseline gol'mii kogoneb üks'jäižes stabiližes 165Ho-izotopaspäi. Tetas 35 ratud radioaktivišt izotopad 140..164 i 166..175 atommassanke, mugažo niiden 33 izomärad. Niišpäi kaikiš hätkembad oma 163Ho-izotop 4570 vot pol'čihodamižen pordonke, 166Ho (T½=28,3 časud) i gol'mii-161 (2,5 časud). Kaikiš hätkembad eläjad izomärad oma 166m1Ho (T½=1200 vot), 160m1Ho (5,02 časud) i 162mHo (67 minutad). Izotopad čihotas β- i protonižen (izotopad 142, 144, 146, 147), α- i β-čihodamižen (izotopad 151..154, 158) vai muite β-čihodamižen kal't (kaik toižed), kebnembad kändasoiš disprozijaks, jüžmakombad erbijaks, izotop 164 — molembikš, izotopad 144, 146, 147, 151..154, 158 — disprozijaks i terbijaks.

## Himižed ičendad
Gol'mii muigotub il'mas hilläšti i kändase Ho2O3-hapanduseks. Muigotandmärad: +3 (tobjimalaz), +2, +1. Reagiruib kaikidenke muiktusidenke päiči HF, ei ole reakcijoid ftoranke.

## Kävutand
Ottas kävutamižhe gol'mijad metallurgijas (legiruidas alüminijan ühthesuladusid), atomenergetikas i üläveimiden magnitoiden tehmižes. Gol'mijan ionad oma aluseks sädamha infrarusttad sädegoičendad lazeras.

Elementan päeksportör — Kitai, mugažo om löudmižsijid AÜV:oiš, Kazahstanas, Venämas, Ukrainas, Avstralijas, Brazilijas, Indijas da Skandinavijas.

## Irdkosketused
* Gol'mii ''webelements.com''-saital. 
* Kirjutuz gol'mijas Himižiden elementoiden populärižes ''n-t.ru''-kirjištos.
Erbii

**Erbii** (*Er* — *erbium* latinan kelel) om kuz'kümne kahesanz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, lantanoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, kudenz' period), vanhtunuden klassifikacijan mödhe — koumanden gruppan laptalagrupp, IIIB.

## Ühthine ümbrikirjutand
Element om harv londuses, pala Man kores — 3,3 grammad tonnas. Ročine Karl Gustav Mosander-himik avaiži erbijan vl 1843. Nimitihe Itterbü-žilon mödhe Stokhol'man sarišton Resarö-sarel, kuti koumed tošt elementad-ki (terbii, itterbii, ittrii).

Metallal ei ole biologišt rolid, no kävutadas sen solid hibjan substancijoiden vajehtusen stimulätoraks.

## Fizižed ičendad

Erbii om pehmed tagokaz hobedakaz mametall. Se ei ole radioaktivine, om ferromagnetikaks.

Atommass — 167,259. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 9,06 g/sm³. Suladandlämuz — 1802 K (1529 C°). Kehundlämuz — 3141 K (2868 C°).

Londuseline erbii kogoneb kudes stabiližes izotopaspäi: 162Er (0,14 %), 164Er (1,6 %), 166Er (33,5 %), 167Er (22,87 %), 168Er (26,98 %), 170Er (14,91 %). Tetas 29 ratud radioaktivišt izotopad 143..161, 163, 165, 169, 171..177 atommassanke, i 13 izomärad. Niišpäi kaikiš hätkembad oma 169Er-izotop 9,4 päivest pol'čihodamižen pordonke, 172Er (T½=49,3 časud) i erbii-160 (28,68 časud). Kaikiš hätkemb eläi izomär om 149m1Er (T½=8,9 sekundad). Izotopad čihotas protonižen (izotop 142), β- i protonižen (izotopad 143, 145..149), α- i β-čihodamižen (izotopad 152..156), β- i neitronižen (izotopad 179, 180) vai muite β-čihodamižen kal't (kaik toižed), kebnembad kändasoiš gol'mijaks, jüžmakombad tulijaks, izotopad 143, 145..149, 152..156 — gol'mijaks i disprozijaks.

## Himižed ičendad
Erbii-metall palab il'mas hapandusen sädandanke. Reagiruib vedenke säten gidrohapandust. Muigotandmär oleleb +3 (tobjimalaz), +2 i +1. Om reakcijoid galogenidenke.

## Kävutand
Ottas kävutamižhe erbijan hapandust atomreaktoriš i optižes kuidus lujenemha signalad. Erbijan hapandusen monokristall kävutase lazerhirurgijas. Tehtas ühthesuladusid vanadijanke, kobal'tanke i nikelinke.

Metallan päeksportör — Kitai, mugažo om löudmižsijid AÜV:oiš, Kazahstanas, Venämas, Ukrainas, Avstralijas, Brazilijas, Indijas i Skandinavijas.

## Irdkosketused
* Erbii ''webelements.com''-saital. 
* Kirjutuz erbijas Himižiden elementoiden populärižes ''n-t.ru''-kirjištos.
Tulii

**Tulii** (*Tm* — *thulium* latinan kelel) om kuz'kümne ühesanz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, lantanoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, kudenz' period), vanhtunuden klassifikacijan mödhe — koumanden gruppan laptalagrupp, IIIB.

## Ühthine ümbrikirjutand
Element om harv londuses lujas, kaikiš harvemb lantanoidoiden keskes, pala Man kores — 0,27 grammad tonnas. Ročine Per Teodor Kleve-himik avaiži tulijan hapandust vl 1879. Nimitihe mifižen Tule-saren mödhe (,  *Fula*), sijatihe sidä Evropan pohjoižes. Amerikaine Teodor Uil'jam Ričards-himik sai metallad ezmäižen kerdan vl 1911 i märiči sen atommassad.

Tulii ližadab substancijoiden vajehtusen pigut ristitun hibjas, segojad solad oma vähätoksižed. Kazmused läz ei otkoi tulijad südäimehe.

## Fizižed ičendad

Tulii om pehmed da tagokaz, notked hobedakaz mametall. Kristalline segluz om geksagonaline ninev.

Atommass — 168,93422. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 9,321 g/sm³. Suladandlämuz — 1818 K (1545 C°). Kehundlämuz — 2223 K (1950 C°).

Londuseline tulii kogoneb üks'jäižes stabiližes 169Tm-izotopaspäi. Tetas 34 radioaktivišt izotopad 145..168, 170..179 atommassanke, i 26 izomärad. Niiden keskes kaikiš hätkembad oma 171Tm-izotop 1,92 vot pol'čihodamižen pordonke, 170Tm (T½=128,6 päivest) i tulii-168 (93,1 päivest). Kaikiš hätkembad eläjad izomärad oma 164mTm (T½=5,1 minutad) i 161m1Tm (läz vit minutad). Izotopad čihotas β- i protonižen (izotopad 146, 147, 149), α- i β-čihodamižen (izotopad 153..156) vai muite β-čihodamižen kal't (kaik toižed), kebnembad kändasoiš erbijaks, jüžmakombad itterbijaks, izotopad 168 i 170 — molembikš, izotopad 149, 153..155 — erbijaks i gol'mijaks.

## Kävutand
Kävutadas tulijad elektronikas (informacijan kandajad, termoelementad) i optikas (lazerad), üläveimiden palaks, evron banknotoiš. Ottas kävutamižhe radioizotopoid röntgensädegoičendan purtkeks portativižen medicinižen diagnostikan täht.

Metallan päeksportör — Kitai, mugažo om sen löudmižsijid AÜV:oiš, Kazahstanas, Venämas, Ukrainas, Avstralijas, Brazilijas, Indijas i Skandinavijas.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Tulii ''webelements.com''-saital. 
* Kirjutuz tulijas Himižiden elementoiden populärižes ''n-t.ru''-kirjištos.
Poznan'

**Poznan' ** ( [ˈpɔznaɲ], ; jidiš: פּױזן, vepsän kirjamil *Poizn*) om lidn Pol'šanman päivlaskmas. Se om videnz' surtte lidn valdkundas, Suren Pol'šanman sodaveikundan administrativine keskuz da pala.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 10. voz'sadal. Mainitase ezmäižen kerdan Titmar Merzeburgalaižen aigkirjas (1005). Se sai lidnan oiktusid vl 1253. Poznan' oli Suren Pol'šanman ruhtinazkundan pälidnaks vll 1138−1320. Raudmetallurgijan tegim (rel'soiden pästand) radoi enččes.

Poznan' šingotase «Volkswagen»-koncernan avtotegimel, tatanmaižen «Solaris Bus & Coach»-kompanijan tegimel (avtobusad, tramvaid), sömtegimišton edheotandoil (olud), meblin tehmižel, torguindal da turizmal. Valdkundan kahtenz' znamoičendal raudtesol'm, järed logistine keskuz.

## Geografijan andmused

Poznan' sijadase sodaveikundan keskuzpalan lodehes, Vart-jogen randoil, 50..150 m ü.m.t. korktusil.

Klimat om ven, valdmeren i kontinentaližen röunal. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz lujas. Voden keskmäine lämuz om +9,4 C°, kezakun-elokun +17,5..+19,5 C°, tal'vkun-uhokun −0,4..+0,9 C°. Ekstremumad oma −28,5 C° (viluku, uhoku) i +38,2 C° (kezaku, heinku). Kezaaigan minimum om +0,5 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +18,1 C° (uhoku). Ei voi panda halad kezakus-elokus. Paneb sadegid 539 mm vodes, enamba heinkus (84 mm), vähemba sügüz'kus-sulakus (31..41 mm kus). Paneb lunt 36 päiväd tal'ves keskmäras, lumikatken korktuz ei ületa nelläd santimetrad, lumi sulab teravas päpaloin. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 67..70 % röunoiš sulakus-elokus, 83..88 % redukus-uhokus.

## Tobmuz

Ende lidn jagoihe videks nimitadud rajonaks. Vspäi 2011 Poznan' jagase 42 osedle:ks (*osiedle*) — territorialižeks lidnanlaptaks.

Edeline lidnan pämez' om Rišard Grobel'ni (*Ryszard Grobelny*, tal'vku 1998 — tal'vku 2014).

## Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 274 155 eläjad. Vl 2016 lidnan eläjiden lugu oli 541 561 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 590 101 eläjad vl 1990. Kaik 1 029 021 ristitud elädas lidnaglomeracijas 2162 nellikkilometrad pindal (2018).

Poznan' om znamasine opendusen keskuz, kaik om läz 130 tuhad üläopenikoid lidnas. Universitet Adam Mickevičan nimed Poznaniš (37 tuh. üläopenikoid vl 2020, ) radab lidnas vspäi 1955, sen ühtenzoittud paloiden alusenpanendan voz' om 1919, koumanz' surtte Pol'šanmas.

## Transport
Avtobusad i tramvaid oma kundaližeks transportaks lidnas, velosipedoiden kortoman verk radab.

Rahvahidenkeskeine civiline *Poznan'-Lavic*-lendimport (, *POZ / EPPO*, 2,7 mln passažiroid vl 2023) sijadase vides kilometras päivlaskmha lidnan keskuzpalaspäi. Tehtas reisid Suren Britanijan lidnoihe, Evropan surihe lidnoihe, Dubaihe, Ammanha, om sezonižid čarterreisid Keskmeren i Egiptan lebutahoiže.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''poznan.pl'').
Gafnii

**Gafnii** (*Hf* — *hafnium* latinan kelel) om seičemekümne kahtenz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om nelländes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — nelländen gruppan laptalagruppas, IVB), tabluden kudendes periodas.

## Ühthine ümbrikirjutand
Alamalaine Dirk Koster-fizikantedomez' i mad'jaralaine Djord' de Heveši-himik avaižiba gafnijan vl 1923 spektraližen analizan abul.

Element om harv londuses, läz nelläd grammad mankoren tonnas. Sadas cirkonijanke ühtes.

## Fizižed ičendad

Gafnii om jüžmak löumassulatud hobedakaz metall. Vajehtab kristalližen seglusen formad huldutamižel 2016 K lämudehesai, geksagonaližes ninevaspäi se kändase kubižeks mülücentriruidud.

Atommass — 178,49. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 13,31 g/sm³. Suladandlämuz — 2506 K (2233 C°). Kehundlämuz — 4876 K (4603 C°).

Londuseline gafnii kogoneb ühtes vähäradioaktivižes i vides stabiližes izotopoišpäi: 174Hf (0,16 %, T½=2 × 1015 vot, kändase itterbijaks-170 α-čihodamižen kal't), 176Hf (5,26 %), 177Hf (18,6 %), 178Hf (27,28 %), 179Hf (13,62 %), 180Hf (35,08 %). Tetas 30 ratud radioaktivišt izotopad 153..173, 175, 181..188 atommassanke, i 26 izomärad. Niiden keskes kaikiš hätkembad oma 182Hf-izotop 8,9 mln vozid pol'čihodamižen pordonke, 172Hf (T½=1,87 vot) i gafnii-175 (70 päivest). Kaikiš hätkembad eläjad izomärad oma 178m2Hf (T½=31 vot) i 179m2Hf (25,05 päivest). Izotopad čihotas α- (izotop 174), α- i β-čihodamižen (izotopad 154..163) vai muite β-čihodamižen kal't (kaik toižed), kebnembad kändasoiš lütecijaks, jüžmakombad tantalaks, izotopad 154..163 — lütecijaks i itterbijaks, izotop 174 — itterbijaks.

## Himižed ičendad
Metallan reakciimahtuz om väll' hapandusiden kerthen olendan pindal tagut. Muigotandmärad: 0, +2, +3, +4. Gafnijan parahim segoitai om ftorvezinikmuiktuz (HF) vai sen segoituz azotmuiktusenke, carin vodk mugažo. Seižub muiktusid vaste stöklan kartte.

Gafnii muigoitase il'mas korktoil lämuzil (korktemb mi 1000 K), palab lophu hapanikas. Reagiruib galogenidenke. Metallan pind om gidrofobine cirkonijan kartte, ei voi märgištuda sidä vedel.

## Kävutand
Ottas kävutamižhe atomreaktoran tüvikoikš, ühthesuladisiden vahvitajaks ližaduseks, röntgenzirkloiden tehmižes, hapandust — optikas (korgedlämuzline, öližen nägendan ladimed).

Mail'man samine om 70 tonnad vodes. Maksoi 500..1000 US$ kilogrammas vl 2014. Pälöudmižsijad sijadasoiš mererandpoles neniš valdkundoiš: Avstralii, Suviafrikan Tazovaldkund, AÜV, Indii, Venäma.

## Irdkosketused
* Gafnii ''webelements.com''-saital. 
* Kirjutuz gafnijas Himižiden elementoiden populärižes ''n-t.ru''-kirjištos.