open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Keväden i radon päiv

**Keväden i radon päiv** (,  vai *International Workers' Day*) om rahvahidenkeskeine praznik, kudambad oigetas joga vodel semendkun 1. päiväl (vai semendkun ezmäižel ezmärgel) 142 valdkundas.

Nece om socialistine (kommunistine mugažo) praznik, kudamb om valdkundaline Venämas tähäsai.
Lamborghini Veneno

**«Lamborghini Veneno»** om italižen «Lamborghini»-kompanijan (Fol'ksvagenan grupp) kaks'uksine sportavto kahten täht. Se vajehti «Lamborghini Reventón»:ad model'riviš.

Pästandan augotiž — vn 2013 keväz'ku. Kaik om nell' avton egzemplärad (maksarv — US$ 3,000,000 mašinas), sidä kesken üks' kompanijan muzejan täht; toižed koume oma mödud jo.

Konor' i salonan krepindan päpala oma tehtud hil'plastikaspäi kebnendamha konstrukcijad. Avtod oma ühthekeratud Italijas.

## Harakteristikad
* Likutimen vägevuz: 750 hebonväged
* Bakan mülü: 90 litrad
* Ajaimiden konorüt (transmissii): 7 pigut
* Irdmärad: 5020 mm pitte, 2075 mm levette, 1165 mm kortte
* Keskust tehesai (klirens): 104 mm
* Kezroiden baz (värtmuziden keskust): 2700 mm
* Täuz' vaumitud mass: 1490 kg

## Homaičendad
Morris Trevor

Nened tetabad ristitud oma **Trevor Morris**-nimen al (mugažo anglijan kelel):
* Trevor Morris (1920–2003) — Suren Britanijan uel'salaine futbolist i ohjandai.
* Trevor Morris (sünd. 1970) — kanadine muzikankirjutai.
* Trevor Morris (sünd. 1942) — udenzelandine regbist.
* Trevor Morris (sünd. 1956) — loun boulzan avstraline sportnik.
Pannakot

**Pannakot** ( «keittud kerthut») om pohjoižitaližen keitandan söm (sen kodima — italine P'jemont) kerthuzišpäi, saharaspäi, želatinaspäi da vanilišpäi. Södas kut desert.

## Istorii
Blöd mainitaškanzihe Italijan kulinarižiš kirjoiš 1960-nziš vozišpäi. Tegihe populärižikš AÜV:oiš 1990-nzil vozil. Nügüd'aigan pannakot om populärine kaiked mail'madme.

Pojavad blödad oma bavarine krem i blanmanže.

## Slokostind
Lämbitadas kerthuzid saharanke i vanilinke, keittas vällel lämoil vižtoštkümne minutad. Sid' ližatas želatinad i valadas formidme. Paneškatas blödoihe vilugoičendan jäl'ghe. Veroline pannakot om vauged mujul.

Anttas penil porcijoil frukt-, šokolad- vai karamel'painatosen al, fruktoiden palliškoidenke vai marjoidenke.

## Homaičendad
Rapper's Delight

**«Rapper's Delight»** (*Reperan ihastuz*) om The Sugarhill Gang-gruppan pajo. Se om kudenz' da jäl'gmäine pajo «Sugarhill Gang»-al'bomas (1980) da heiden debütine singl, kudamb om pästtud 1979-nden voden sügüz'kul. Pajon tekst om anglijan kelel.

Nece om ezmäine pajo hiphop/rep-žanroiš. Se valatoiti nügüd'aigaižen muzikan šingoteshe, i «avaiži» uded muzikaližed stilid.
Šotlandijan gelan pank

**Šotlandijan gelan pank** (gel.: *Punc Gàidhlig*) om pankrokan alažanr, kudambas gruppad pajatadas ičeze pajoid Šotlandijan gelan kelel.

Kaikiš tetabambad ezitajad oma Mill a h-Uile Rud i Oi Polloi.
Oi Polloi

**Oi Polloi** om šotlandijalaine pankgrupp, kudamb edestab ičeze pajoid Oi!-, stritpank-, anarhopank- da gelan pank-žanroiš.

## Diskografii
### 7" EPs
* 1986 — *Resist the Atomic Menace*
* 1988 — *Outrage*
* 1991 — *Omnicide* (Words of Warning Records)
* 1993 — *Guilty* (Ruptured Ambitions Records)
* 1994 — *Oi Polloi / Blownapart Bastards* (split)
* *Oi Polloi — s/t* (Nikt Nic Nie Wie)
* 1998 — *Bare Faced Hypocrisy Sells Records The Anti-Chumbawamba EP w/Riot/Clone, The Bus Station Loonies, Anxiety Society, The Chineapple Punks, Love Chips and Peas, and Wat Tyler* (Ruptured Ambitions Records)
* 1998 — *THC* (Campary Rec.)
* 1999 — *Let the Boots Do the Talking* (Ruptured Ambitions Records)
* 2003 — *Carson?* (Nikt Nic Nie Wie)
* 2005 — *Ceòl Gàidhlig mar Sgian nad Amhaich* (kogoduz Mill a h-Uile Rud, Atomgevitter i Nad Aislingean gruppoidenke)* (Problem Records)
* 2007 — *Mind the Bollocks* (Kämäset Levyt Records)

=== Al'bomad ===
* 1986 — *Skins 'N' Punks Volume Two* (split [[Betrayed]]-gruppanke)
* 1986 — *Unlimited Genocide* (split [[A.O.A.]]-gruppanke)
* 1987 — *Mad As… *(сплит [[Toxik Ephex]]-gruppanke)
* 1987 — *Unite And Win* (Oi! Records)
* 1990 — *In Defence Of Our Earth* (Words Of Warning Records)
* 1993 — *You’ve Heard It All Before Track on The Crass Covers Compilation album* (Ruptured Ambitions Records)
* 1994 — *Fight Back!* (vanhoiden materialoiden uz' pästand)
* 1996 — *Total Anarchoi* (Live/Studio Collection — CD/LP)
* 1999 — *Fuaim Catha* (Skuld Records)
* 2002 — *Outraged By The System* (Step-1 Music)
* 2006 — *Heavenly Peace* (split [[Nikmat Olalim]]-gruppanke, Campari Records)
* 2006 — *Ar Cànan, Ar Ceòl, Ar-a-mach*
* 2006 — *Gaidhlig na Lasair'' (Šotlandijan pankan i tehno kogoduz) (Problem? Records)

## Homaičendad
Morris Trevor (muzikankirjutai)

**Trevor Morris** (mugažo anglijan i francijan kelil; sünd. 25. semendku 1970, London (Ontario), Kanad) om kanadine muzikankirjutai orkestran täht da muzikprodüser. Sirdi Los Andželesha vl 1999 i zavodi kar'jerad Gollivudas.

Sädi da äneti muzikad TV-serialoiden, fil'miden da kompjutervändoiden surele lugumärale. «Emmi»-premijan laureat (2007).

## Homaičendad
Baiburt (lidn)

**Baiburt** (,  *Baberd*, pont.: *Παϊπούρτ Paipourt*) om lidn Turkanman pohjoižpäivnouzmas. Se om Baiburtan agjan administrativine keskuz (vspäi 1989).

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan kuti Suren Armenijan Baberd-lidnuz 5. voz'sadal meiden erad. Lidnuz om kaičenus tähäsai, sijazihe Surel šuuktel.

Baiburt om agjan tegimišton da torguindan keskuz. Živatvodind i meden tehmine oma agjas.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Čoroh-jogen randoil (, lankteb Mustmerhe), 1550 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om ümbärtud korktoil mägil, hobedan, vas'ken, hahktinan i cinkan samižen kaivusil.

Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +7,5 C°, kezakun-elokun +16..+19 C°, tal'vkun-uhokun −3..−5 C°. Ekstremumad oma −31 C° i +38 C°. Paneb sadegid 475 mm vodes, enamba sulakus-semendkus (67..78 mm kus), vähemba heinkus-sügüz'kus (17..26 mm kus). Voib panda lunt tal'vel ühthe metrhasai kortte.

## Eläjad
Vl 2011 lidnan eläjiden lugu oli 35 654 ristitud, vl 2015 — 37 946 eläjad, agjan koumandez.

Baiburtan universitet radab vspäi 2008 (, 5,3 tuhad üläopenikoid).

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''bayburt.bel.tr'').
Künambruz

**Künambruz** vai **künambruzniveleh** () om ristitun hibjan pala. Se om käden pala, likui ühtištoituz ougan (ouglu) i künambruzvarden keskes (künambruzlu i pal'clu).

Niveleh om ühtenzoittud, koume lud sätas koumed palatont niveleht. Ned nivelehed oma sauptud ühthižes kapsulas:
* Ougkünambruzniveleh ()
* Ougpal'cniveleh ()
* Proksimaline pal'ckünambruzniveleh ()

## Künambrushe sidodud vepsän muštatišed

* *Ku muga oliži, ka künambrusel ristižimoi.* (ku linniži vauvatadud vai tarbhaine aigtego)
* *Pidad, ka pida käzil, ala künambrusil.*


## Homaičendad
Mariinskii-teatr

**Valdkundaline akademine Mariinskii-teatr** () om üks' kaikiš tetabambiš i järedambiš operan da baletan teatrišpäi Venämas i kaikes mail'mas. Päsauvuz sijadase Piteriš, Teatral'nai-torgul. Mariinskii-baletan päsijaduz.

Kollektiv om olmas 18. voz'sadan lopuspäi. Nügüdläine päsauvuz om vaumitud vll 1859−1860, nimitihe Marija Aleksandrovna-imperatornaižen mödhe. Arhitektorad oma A. K. Kavos i V. A. Šröter. Teatran päsauvuz mülüb valdkundan kul'turjäl'gusen nimikirjuteshe. Vll 1935−1992 teatran nimi oli *Kirovskii*. Koume tošt Piterin pertid alištudas teatrale: kahtenz' scen Krükovan kanalal (vspäi 2013) da koncertzal (vspäi 2006 i uz' suvikorpus vspäi 2021, koumanz' scen i kamerscen). Kaks' filialad oma Venämas: Vladikavkaz- (vspäi 2017) i Vladivostok- (vspäi 2016) lidnoiš.

Teatran direktor, čomamahtoine ohjandai i dirižör om Valerii Gergijev vspäi 1988.

Sezonoidenkeskuižes teatr andab scenad toižile kollektivoile. Muzikaližen i teatraližen čomamahton üläškol radab Mariinskii-teatras.

## Irdkosketused
* Mariinskii-teatran oficialine sait (''mariinsky.ru'').
Siga

**Siga** ( vai *Sus domesticus*) om kabjživat, mecsigan alaerik. Mülüb Sigad-sugukundha.

Sigan poigaižen nimituz om **porzaz** vai **čugu**. Sigan ižač om **oraž**.

## Ümbrikirjutand
Živat om kodikoittud seičeme tuhad vozid tagaz vai sen aigemba. Mail'man populäcii om kaikenaigaine, läz üht milliardad živatoid.

Täuz'igäine hibj om 0,9..1,8 m pitte, 50..150 kg jügutte. Sus om 44 hambast, sidä kesken nell' šingotadud orahambast. Čongoiše mas tül'cäl kärzal lapakonke nenanke. Nened tundused oma jäl'gnuded mecsigaspäi: väll' nägemine, terav kulemine, hen nühaindelim, mahtuz ujuda hüvin; lujetud plodukahuz, mahtuz kazda heredas i razveta.

Živatad södas kaikuttušt, mecsigan kartte. Kazvatadas tavarvedushesai kuz'-seičeme kus. Äikerdoitas kahesa-ühesakuižes igäspäi, kaks' kerdad vodes da sen enamba.

## Toižendad
Tetas läz sadad sigoiden suguid mail'madme.

Kodisigad (*minipig:ad*) oma pened dekorativižed. Mectunuded sigad (*reizorbek:ad*) puttas vastha Pohjoižamerikas, Avstralijas da Udes Zelandijas.

## Kävutand
Kazvatadas maižanduzfermoiš da läviš samha lihad (mail'man tehmine 97,2 mln tonnoid vl 2005), laptaližed produktad oma nahk da suugased.

## Sigha sidodud vepsän muštatišed

* *Kaikuččel sigaižel om ičeze kärzaine.*
* *Kut ei sättugoi länged sigale, muga ei sättu vin akale.*
* *Länged sigale ei kožu.*
* *Sugun mödhe siga valitas.*
* *Söid kut siga, läksid kut koza.*


## Kacu mugažo
* Sigankorv

## Homaičendad
Vauged pulo

**Vauged pulo** (, sinonim *Nyctea scandiaca*) om arktine lihansöi lind, erik kaičendan al. Mülütadas Pulod-sugukundan Hübjäd-heimho.

## Leviganduz
Lind eläb Kanadas, Aläskas, Grenlandas, Evrazijan pohjoižpalas, tundran i mectundran zonoiš. Tal'vdund vedase keväz'kuhu-sulakuhusai.

Kalaidaškandeb suvhe sügüz'kus-redukus, erased eričud tal'vdudas pohjoižes ku jä i lumikate oma hoikad.

## Ümbrikirjutand
Vauged pulo om kaikiš järedamb lind tundras Pulonvuiččed-heimkundaspäi. Ižačun hibj sase 55..65 sanimetrhasai pitte i 2..2,5 kg vedutte, emäčun 70 sm i koumhe kilogrammhasai. Täuz'kaznuden hibjan suugiden maihutuzkeskust om 142..166 sm keskmäras.

Lindun pä om kehker, sil'män hel'pken muju om loštab pakuine. Höunhišt om vauged pimedoidenke poikpoližidenke kirjoidenke, om vähemba niid ižačuil. Mugoi muju abutab vauktale pulole kadoda nägemižespäi lumel. Lindunpoigaižiden höunhišt om koričma. Must n'ok om kattud höunhil-suugasil läz nüguhusai. Käpšuiden höunhišt om sanktan karvan pojav.

## Sömine
Sötlese hirenvuiččil nühtajil, ezikät lemmingoil, üks' vauged pulo söb enamba pol'tošt tuhad lemmingoid vodes. Taboiteleb mugažo jänišid, henoid lihansöjid (por'moi), linduid (meckanoid, hanhid, sorzoid), söb kalad-ki, i habukan sömäd.

## Homaičendad
Pü

**Pü** ( vai *Bonasa bonasia*) om levitadud meclind, mülüb Püd-heimho. Lugetas üks'toštkümne alaerikod.

## Leviganduz
Elädas kaikedme Evrazijadme sen meczonas da taigas. Pü pidase mecan südäimes, ei lähemba mi 200..300 metrad mecanröunaspäi. Ei navedi harvoid mecoid i mecpuištoid, otab parembaks segoitadud mecoid.

Pü om monogamine lind toižiden lähižiden erikoiden erineden. Linduiden par pidase ičeze tarhad, tal'vdub siš-žo. Ku sada püd, ka sen erik ei tule sihe tarhaze hätken. Eläb edahan ristitun pertišpäi, pölgästunuded äkkiližikš lindud voidas kadotada ičeze poigaižid, i ned pölištudas.

## Ümbrikirjutand
Höunhišt om kirjav (mustad, rusttad, burad, vauktad šoidud), no severziš-se metroiš näguse hahkan monohromižikš. Vedadas 500 grammad da sen vähemba, eskai täuz'kaznuded eričud oma penemba äjan, mi Fazanižed-sugukundan toižed erikod. Lind händanke om 35..37 sm pitte, suugiden maihutuzkeskust — 48..54 sm. Ižačun veduz oleleb 327..580 g, emäčun 306..560 g, laihtub tal'ven mändes. Elonmahtuz om tedran pojav. Vedab elon man pindal, tal'vel eläb pun oksil vai lumes. Pün hibj om vaumitud hüvin tal'veks, no lind mokičese kovan pakaižen i sötken vajaguden tagut.

Söte om erazvuitte voz'aigoidme, otab sömäks marjoid, penid gavedid (kuzimurahaižed), käbuiden semnid, kedran pähkmid, erasiden-se kazmusiden lehtesid i änikoid.

## Kävutand
Lind om sportmectusen objektaks lihaze-delikatesha näht. 1970-nzihe vozihesai riktud pü oli Venäman eksportan palaks.

Kodikoičese pahoin. Voib kazvatada pün poigaižid stajas, no se koverikaz rad sättub populäcijan üdessündutamižen täht vaiše.

## Alaerikod
Erind om vähä tipižen i toižiden alaerikoiden enambusen keskes, tarkoiged märhapanend tarbhaičeb lindun avarod ümbrikacundad i rindatust toižidenke eričuidenke.
* *Tetrastes bonasia bonasia* — tipine alaerik (Baltijan maiden pohjoine, Skandinavii, Suomenma, Venäman päivlaskm)
* *T. b. rhenanus* (Evropan lodeh, Saksanma, Avstrii)
* *T. b. styriacus* (Al'pad, Karpatad)
* *T. b. schiebeli* (Balkanoiden mecad)
* *T. b. rupestris* (Saksanman suvipäivlaskm)
* *T. b. griseonota* (Ročinman pohjoine)
* *T. b. sibiricus* (Sibir' i Mongolijan pohjoine)
* *T. b. kolymensis* (Koliman bassein, Saha Tazovaldkundan pohjoižpäivnouzm)
* *T. b. amurensis* (Korejan pol'sar', Man'čžurijan pohjoižpäivnouzm, Venäman Mererandaline rand)
* *T. b. yamashinai* (Sahalin)
* *T. b. vicinitas* (Hokkaido)

## Kacu mugažo
* Kodipühüt
* Pöudpü

## Homaičendad
Äipäiv

**Äipäiv** om üks' hristanuskondan kaikiš amuižembiš da surembiš praznikoišpäi i kaikiš suremb pühäč vepsläižil. Praznikoitas Iisusan Hristosan eläbzdusen 1. voz'sadal meiden erad oiktastuseks, Suren (Pühän) Nedalin pühäpäivän.

Praznuičendan datad:
* 2025: 20. päiväl sulakud (katoline uskond i ortodoksine hristanuskond);
* 2026: 5. sulakud (katoline uskond) i 12. sulakud (ortodoksine hristanuskond).

## Jumalanpertiš
Äipäivän praznuičendan dat vajehtase kaiken, oigetas sidä kevädel, ezmäižen pühäpäivän täuz'kudmaižen jäl'ges. Dat erištase tobjimalaz katoližes i ortodoksižes jumalankodikundoiš. Praznik zavodiše pol'öl pühäkodiš: rahvaz sädab hristosuindad vasttuses, pajatab loičendoid, sid' kävub pühäkodiš ümbri.

Oigetas Äipäivid 40 päiväd ortodoksižen hristanuskondan pühäpertiš i 50 päiväd Päivlaskmman hristanuskondas.

## Oigenduz sur'il'mas
Praznuičend jätktase sil-žo päiväl kanzas ühthižel pühäčsöndal, rahvahanguleindoil. Södas edelpäi slokosttüd da pühästadud kuličid. Äipäivän znam om äipäivmuna kut eläbzdusen simvol, ned oma mujutadud kanamunad. Ezmäi todas niid pühäkodihe, sid' lahjoitas heimolaižile, susedoile, pakičijoile. Om mugoine vero, miše anopile om tarbiž lahjoita vävule 100 munad.

Mugažo kävutadas munid vändoiš. Ozutesikš, mehed voibišteldas mujutadud muniden iškendas da muniden turutandas. Turutadas munid mägeihuzidme vai pit'kidme laudoidme, edeližen munan sordandan metonke. Vägestai sab sortud munan.

Čibud oma bobuštuseks norišton täht Äipäivän aigan. Pandas niid irdale vai tanhoile. Čibud oma sured, voib ištta niil videle..kudele ristitule. Neiččed pajatadas čibuden hätkeližid pajoid.

## Toižiš religijoiš
Pojav pesah-pühäč om judaizman uskojil, oigendase sil-žo kul. Ende praznikan verod oliba živatvodindha i sid' manradandha sidodud.

## Äipäivhä sidodud vepsän muštatiž

* *Äipäiv sanui: minun täht soba hot' kulu da puhtaz. Stroičanpäiv sanui: a minun täht soba hot' pautnasine da uz'.*


## Homaičendad
K'jerkegor Sören

**Sören Obü K'jerkegor (Kjerkegor, Kirkegor)** ( [sɶːɐn ˈkʰiɐ̯ɡ̊əɡ̊ɒːˀ]; sünd. 5. semendku 1813, Kopenhagen, Danii — kol. 11. kül'mku 1855, sigä-žo) oli danijalaine filosof, protestantine teolog da kirjutai.

## Homaičendad
Mill a h-Uile Rud

**Mill a h-Uile Rud** ([ˈmiːʎ ə ˈxulə ˈrˠut̪], šotlandijaks *Murenda kaiked*) om amerikalaine pankgrupp Sietlaspäi, kudamb pajatab ičeze pajoid šotlandijan gelan kelel. Om olmas vspäi 2003.

Nece grupp om kaikiš tetabamb gelan pank-stilin (*Punc Gàidhlig*) ezitai.

## Al'bomad
* 2004: *Ceàrr (Clàran Droch-Shùil)*
* 2005: *Ceòl Gàidhlig mar Sgian nad Amhaich*
* 2006: *Gàidhlig na Lasair*

## Homaičendad
Porečenkov Mihail

**Mihail Jevgen'jevič Porečenkov** (; sünd. 2. keväz'ku 1969, Leningrad (nüg. Piter), Venäman NFST, NSTÜ) om venämalaine kinon i teatran akt'or da TV-vedai. Venäman rahvahan artist (2019), Venäman arvostadud artist (2006), «Kuldaline mask»-premijan laureat (1996).

## Biografii
Porečenkovan aigaline laps'aig mäni Pskovan agjas. Openui Piterin i Varšavan školoiš. Vll 1986−1990 openui Tallidnan sodapolitižes sauvondan üläškolas. Mez' om Piterin teatrčomamahton valdkundaližen akademijan pästnik vspäi 1996 (nüg. Venäman lavastuzčomamahtoiden valdkundaline institut). Vspäi 1994 vändi rolid enamba mi 80 fil'mas i TV-serialas.

## Valitud fil'mografii
* «*Armastusen kezr*» (1994) — Kirill
* «*Naižen ičezkaluišt*» (1999) — Andrei Kalininan sebranik
* «*Nacionaližen varuitomuden agent*» (1999—, TV-serial) — Aleksei Petrovič Nikolajev, FSB:n radnik
* «*Siren'hämär*» (2000) — Maksim
* «*Mehanine süjit*» (2001) — Mitägin
* «*Sügüz'-sudarušk*» (2002, TV-serial) — Annan Aleksandr-mužik
* «*Nacionaližen politikan eriližused*» (2003) — Van'a-bandit
* «*Sido*» (2006) — Il'ja, biznesmen
* «*[[Heitämine (serial)|Heitämine]]*» (2007, TV-serial) — Vitalii Jegorovič Krečetov, major
* «*[[«Uz'vozne»-tarif]]*» (2008) — Vitalii Barinov, džipan vedai
* «*Kuld*» (2012) — Jeremeev, torgovan
* «*Poddubnii*» (2014) — Ivan Poddubnii, professionaline borcui i cirkan artist
* «*Vurdalakad*» (2017) — Lavr
* «*Kazvatai*» (2021) — Mihail

## Homaičendad
Graffiti

**Graffiti** (üks'lugu **graffito** i istorižes kontekstas) oma (pirdand)kuvad vai kirjutesed, kudambad oma künstüd, pirdud vai kirjutadud (mustoiden vai mujun abul) seinil. Termin voib sättutoita kaikuččehe aigaha.

Kaidas hamas, graffiti-sanal el'getas nügüd'aigašt čomamahton toižendad — seiniden mujutand irdoil aerozoližen mujun abul, vai muite **[[sprejart]]**. Nece graffitin alatip om populärine kaiked mail'madme, hot' jäl'gmäižen aigan se tuleb lanktushe.

## Kacu mugažo
* Kilroy was here
* Irdkudomine

## Homaičendad
Kulič

**Kulič** (, keskgrekan kelen κουλλίκι(ον)-sanaspäi *koulliki(on)*, libui -sanaspäi *kollis* «kehkran vai ellipsan forman leib») om veroline leib, kudambad pašttas järg Äipäivän aigan ortodoksižiš valdkundoiš (slavižiš tobjimalaz), niiden kesken Venämas. Jumalanpertin artosan koditoižend.

Slokosttäs korktoiden sortuiden nižutahtaspäi sepiden ližadusenke, ližatas argvoid, kanamunid, maidod vai kerthut i saharad, kuivatud vinmarjoid paksus. Kreptäs glazuril pälpäi. Produkt om cilindrine formal päpaloin. Voib olda avol'jaižeks marjpirgaks Vologdan agjas.

Kulič-sanan toine vepsän znamoičend om nižujauhon kaikiš madalamb sort. Kävutase üks'lugus vaiše, -an-lopindanke genitivas.

## Kacu mugažo
* Pash 
* Äipäivmuna
* «Kulič da pash»-jumalankodi
* Kozunak, pask — analogad toižiš ortodoksižiš keitandoiš
* Panettone, štollen — pojavad sömižed

## Homaičendad
Hahk kur'g

**Hahk kur'g** () vai **Järgeline kur'g** om levitadud järed kezalind. Mülüb Kur'gižed-sugukundan Kur'ged-heimho.

## Leviganduz
Voib vastata erikon edestajid Evropan da Azijan territorijoil. Paneb pezad sodunuzihe maihe, voidab sidä redul da nimal kaičemha lihansöjišpäi.

Hahkan kur'gen lugumär poleneb, mectuz om kel'tud äjiš maiš.

## Ümbrikirjutand
Lindun korktuz sase 115 santimetrhasai, suugiden maihutuzkeskust 180..200 sm, ižač om 6 kilogrammhasai vedutte, emäč vähäižen penemb. N'ok om 20..30 sm pitte. Siniž-hahk höunhišt abutab peittas mectahondas.

Jaugad i suugiden agjad oma mustad, kaglan üläpala i pän ezipala oleldas hahkad-ki. Norel hahkal kur'gel pän i kaglan höunhed oma hahkad rusttanke agjanke. Tagajuren pal'han nahkan sija nägub rusttaks šapkuižeks.

## Äikerdoičend
Hahk kur'g om monogamine, par sädase edel lendandad völ pezoitelendan tahoiže. Äikerdoičendan pord oleskeleb sulakus-kezakus. Peza om metr diametral, oleleb kaks' munad munindas tobjimalaz. Haudumižaig — 28..31 päiväd, molembad kazvatajad ühtnedas haudmižhe. Poigaižed kazdas täudehe höuništhosai 65..70 päiväd.

## Homaičendad
Pukur'g

**Pukur'g ** () om Evrazijan i Afrikan levitadud järed kezalind. Mülütadas Pukur'gižed-sugukundan tipižhe Pukur'ged-heimho.

## Leviganduz
Pukur'ged elädas luhtoil i sokhil mail, läz ristitun eländtahoid. Zavodihe pezoiteldas puiden ladvoil istorižikš.

Kaik om kaks' alaerikod:
* *Ciconia ciconia ciconia* — evropiž-afrikalaine alaerik.
* *Ciconia ciconia asiatica* — azijalaine alaerik, pezoitelese Keskuzazijas, tal'vdub Iranaspäi Indijhasai.

## Ümbrikirjutand
Lindun hibj om vauged, suudigen agjad oma mustad. Kagl om pit'k, rusttan n'okun plingund kävutase besedoičendan aluseks. Emäčuiden irdnägu om ižačuiden kartte, no emäčud oma penemb. Pukur'gen kazv oleleb 100..125 sm, suugiden maihutuzkeskust voib olda i pol'tošt, i kaks' metrad, hibjan veduz sase nellhä kilogrammhasai.

Lindunpoigaine om vaumiž eläda ripmatomašti kazvatajišpäi seičemekümnepäiväližes igäs. Migriruidas leten kuivman päl. Pukur'g oleskeleb täuz'kaznu koumevoččen, no voib zavodida äikerdoitas kuz'voččes-ki igäs. Elädas kaks'kümnehe vodhesai keskmäras.

## Söte
Pukur'ged södas löcuid, soiden küid, koskhaižid, henoid kaloid, šihlikoid i henoid imetaiživatoid (hirid, makondjid, jänišan poigaižid).

Söttas poigaižid ezmäižil päivil henol da ku voimuz om ka libedal sal'hel: čunz'ud, čirkad (čibirikod, škurlingod), gavedid da niiden madod. Suremb saliž andase elon koumandes nedališpäi, imetaiživatad i toine saliž — vižnedaližes igäspäi.

## Galerei

Cigogne blanche MHNT.jpg|Pukur'gen muna
HVL 05-14 img 17 Ribbeck Storch.jpg|Lindun peza radotoman torven päs, Brandenburg-federacijanma, Saksanma
Аисты на гнезде (Ciconia ciconia).jpg|Pukur'ged pezal, Kaliningradan agj, Venälaine Federacii
Ciconia ciconia -Artis Zoo, Netherlands -parent and chicks-8b.jpg|Pukur'g poigaižidenke pezas, Artis-zoopark, Alamad
White Stork (Ciconia ciconia) (5).jpg|Lind lendusen aigan, Forarl'berg-federacijanma, Avstrii


## Homaičendad
Kaste

**Kaste** om atmosferižiden sadegiden form, kudamb tegese man pindha, kazmusihe, avtomobilihe da toižihe kaluihe. Se om vezipurun kondensat, nozolan veden tippud vilugoittud objektoil. Oleleb ehtoidme, öidme i homendesidme (homenckaste).

Päiväižen laskman jäl'ghe man pind vilugoičese teravas lämuzsädegoičendan tagut. Kajoz taivaz i pindad lujanke lämuzsädegoičendanke (kazmused) abutadas kastken lanktendale, hein kändase märgaks.

Kastken luja sädand tegese tropikoiš, kus nepsuz man pindan päl om znamasine, äi vezipurud. Kaste om reskveden tarbhaine purde suvižil letetazangištoil. Tippud ühtenzoittas da lanktas maha juriden päle.

Paneb halad lämuzil alemb mi nol' Cel'sijan gradusad. Kastepunkt om il'man necenke relätiviženke nepsudenke lämuz, konz vezipurun küllästamine linneb täudeks.

## Kacu mugažo
* Jauhokaz kaste
* Kastehein

## Homaičendad
Are You Man Enough

**«Are You Man Enough?»** (*Oled-ik todesine mez'?*) om tetab C. C. Catch-pajatajan nellänz' pajo koumandes «Like a Hurricane»-al'bomas da ühtennimine singl, ezmäine al'bomaspäi. Ned oma pästtud 1987-ndes vodes.

Pajon tegii i prodüser om Diter Bolen. Sen tekst om sätud anglijan kelel. Singl om änetadud vl 1986, sintipop-žanras.
Like a Hurricane

**«Like a Hurricane»** (*Aniku uragan*) om C. C. Catch-pajatajan koumanz' studine muzikal'bom. Se om pästtud 1987-ndes vodes «Hansa Records»-leiblal.

Muzik, sanad i prodüser — Diter Bolen.

## Pajoiden nimikirjutez
# *[[Good Guys Only Win in Movies]]* (5:45, Hüväd prihad vägestadas vaiše fil'miš)
# *Like a Hurricane* (3:16, Aniku uragan)
# *[[Smoky Joe's Café]]* (3:44, Smokin Džon kafe)
# *[[Are You Man Enough]]* (3:39, Oled-ik todesine mez'?)
# *Don't Be a Hero* (3:35, Ala ole vägimeheks)
# *[[Soul Survivor]]* (5:12, Kolmatoi heng)
# *Midnight Gambler* (4:29, Kesköline azartine vändai)
# *Don't Wait Too Long* (3:25, Ala varasta ani hätken)
# *Dancing in Shadows* (3:36, Kargaiten kuvahaižiš)

## Homaičendad
Bass Sol

**Sol Bass** (; sünd. 8. semendku 1920, Nju Jork, Nju Jork (štat), AÜV — kol. 25. sulaku 1996, Los Andželes, Kalifornii, AÜV) oli amerikalaine pirdai-kuvatai da grafine dizainer.

## Homaičendad
Kannad

**Kannad**, **Kann** ( [kan], sijaline virkand [ˈkanə], ) om lidn Francijan suvipäivnouzmas, Provans — Al'pad — Azur'ne rand-regionas.

Lidn om kaikiš populärižemb da tetabamb Azur'žen randan lebutahoišpäi. Se om tetab mugažo ičeze ezirivižil laukoil, restoranoil da adivpertil.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud ligurialaižil.

Vn 2011 3. päiväl kül'mkud Kannad oliba rahvahidenkeskeižen G20-tegimištorganizacijan keskuseks.

Kannad šingotasoiš turizmal, sidä kesken azjaližel, torguindal i aerokosmižel sarakol.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Keskmeren Napul'-lahten randištol, 0..260 m ü.m.t. korktusil. Täs Esterel'-mägisel'g vasttase mererandanke.

Klimat om Keskmeren.

## Eläjad
Vl 2011 lidnan eläjiden lugu oli 72 607 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Se oli 72 259 eläjad vl 1982.

Lidnan edeline pämez' oli Bernar Brošan vll 2008−2014 (*Bernard Brochan*).

## Kannoiden kinofestival'

**[[Rahvahidenkeskeine Kannoiden kinofestival']]** () om jogavozne kinematografine festival'. Se vedase semendkun lopul Kannad-lebutahos ottes Festivališt pert'kulud keskuseks. Kinoprodüseroiden rahvahidenkeskeine federacii () akkreditui nece kinofestival' ühtentoštkümnen mugoižen fil'mfestivalinke ühtes (muga nimitadud «A-kategorijan festivalid»).

## Sebruzlidnad
*  Madrid, Ispanii (16. uhoku 1957)
*  Kensington da Čelsi, London-lidnan ümbrik, Anglii, Sur' Britanii (21. keväz'ku 1970)
*  Beverli Hills, Kalifornii, AÜV (15. semendku 1986)
*  Sidzuok, Sidzuok-prefektur, Japonii (5. kül'mku 1991)
*  Akapul'ko, Meksik (30. heinku 1994)
*  Sanj, Kitai (25. sulaku 1997)
*  L'viv, Ukrain (4. sulaku 2022)

Sebruzaktad oma tehtud nenidenke lidnoidenke:
*  Papeete, Taiti, Francii (31. tal'vku 1960)
*  Florencii, Italii (16. semendku 1991)
*  Budapešt, Mad'jaranma (8. reduku 1993)
*  Tel' Aviv, Izrail' (15. reduku 1993)
*  Gštad, Zanen-kund, Bern-kanton, Šveicarii (14. reduku 1995)
*  Kvebek-lidn, Kvebek, Kanad (3. kezaku 1998)
*  Moskv, Venäma (12. kül'mku 1998)
*  Turin, Italii (26. keväz'ku 1999)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Kannad-lidnan oficialine sait (''cannes.com'').  
* Virtualine vizit Kannoihe täuz'ekraniženke panoramanke ''philippe.laval.free.fr''-saital.
Kannad (znamoičendad)

**Kannad** voib znamoita:
* **[[Kannad]]** — lidn Francijan suvipäivnouzmas.
* Kannada (vai Kannara) — rahvaz Indijas.
Vägestusen päiv

**Vägestusen päiv** () om Venäman da enččen NSTÜ:n erasiden toižiden valdkundoiden praznik, om Venäman ühteks päpraznikoišpäi. Se oigendase semendkun 9. päiväl, lebupäiv Venämas.

Edeližel päiväl (8. semendku, sijaližel aigal) vodes 1945 Akt Fašistižen Germanijan kapituläcijas om allekirjutadud. Oigetas praznikad Rusttan Armijan i nevondkundaližen rahvahan vägestusen muštoks voziden 1941−1945 Sures sodas. Praznik om pandud NSTÜ:n Ülembaižen Nevondkundan Prezidiuman käsköl vn 1945 8. päiväl semendkud i oigendase 9. semendkud joga vodel. NSTÜ:s se oli lebupäiv vll 1945−1947 i vspäi 1965.

Praznikpäiväl vedadas sodaparadoid i praznikambuškelendoid (salütoid) Venäman äjiš suriš lidnoiš, mugažo radnikoitas panihidoid pölištunuziden mehiden muštoks, todas traurvencoid sen sodan memorialoile, sodaveteranoiden kaumištoile i velleskaumile.
Tilli Džennifer

**Džennifer Tilli** (; sünd. 19 sügüz'ku 1958, Los Andželes, Kalifornii, AÜV) om amerikalaine aktris i professionaline pokervändai.

## Homaičendad
One Night's Not Enough

**«One Night's Not Enough»** (*Üks' ö om vähähk*) om C. C. Catch-pajatajan nellänz' pajo debütižes «Catch the Catch»-studijanal'bomas (1986). Singl om pästtud sil-žo vodel, da vaiše Šveicarijas.

Pajon tekst om anglijan kelel. Kompozicijan sädai i singlan prodüser om Diter Bolen. Originalan žanr om sintipop. Singl ličihe koumandehe sijhasai Čehanman hitparadas, sai 7.-8. sijid Šveicarijan i Saksanman hitparadoiš.

Mari Roos äneti necen pajon kaverversijan «Ein Herz, das dich liebt»-nimenke.

## Homaičendad
Bitis arietans

***Bitis arietans*** om kü Ristküd-sugukundaspäi.

Kaikutte videnz' vai kudenz' koskenduz lopiše ristitun surmal. Päiväl laskeb koskta ičtaze, no öl om aktivine i varuline, kulon polhe mujund abutab küle olda nägumatoman.

## Leviganduz
Ristkü om levitadud Afrikan tobjas palas Saharan suvemb, päiči nepsoiš ekvatorialižiš mecoiš i lähižiš sariš. Levigandmižavaruden izoliruidud palad oma tetabad Marokon suves. Putub mugažo Jemenan kaikel territorijal, Saudan Arabijan suvipäivlaskmas i Omanas.

Erik eläb erazvuiččiš biotopoiš, savannoišpäi mecmassivoihesai, oleleb mägipautkil 2700 metrhasai ü.m.t. korktusil. Voib löuta paksus eländpunktoiden ümbrištos, ujeleb eländsijihe i ižanduzsauvusihe nühtajiden ecmäs. Pageneb letetazangištoišpäi i nepsoiš tropižiš mecoišpäi.

## Galerei

Kopf einer Puffotter.JPG
Bitis arietans pairing.jpg
Pofadder.JPG
Die Gartenlaube (1871) b 401.jpg


## Homaičendad


## Irdkosketused
* ''Bitis arietans''-kü «Poison Centre Munich»-organizacijan *toxinfo.org*-saital. 
* ''Bitis arietans''-kü *reptile-database.reptarium.cz*-saital.
Dežavü

**Dežavü** ( — «nähtud jo») om psihine olend, kudamban aigan ristit rižab, miše hän om jo olnu konz-ni mugoižes situacijas vai sijas, no ei voi johtutada da sidoda johtutest kuronke enččespäi.

Olendan paksuz poleneb igän ližadusenke. Dežavün paks patologine toižend oleskeleb ičeze kibul läžujil.

Tärtuz mainitase ezmäižen kerdan vn 1876 Emil' Buarak-psihologan «Tuleban aigan psihologii»-kirjas ().

## Homaičendad
Päivez

**Päivez** om aigan märičemižen ühtnik, pord, kudambas Ma punose ümbri ičeze värtmudes.

Tobjimalaz mainitadas «päivez»-sanad i el'getas päiväine päivez — astronomijan tärtust. Paksus nimitadas päivest *päiväks*, erasiš-se kul'turoiš lugetas päivesid öil.

Päivez jagase 24 časuks (1440 minutaks vai 86400 sekundaks) i kogoneb päiväspäi, ehtaspäi, öspäi da homendesespäi.

Kalendarine päivez tegeb nedalid i kud. Standartine päivez zavodiše i lopiše kesköl. Venäs kävutaškanzihe päivez-tärtust 13. voz'sadaspäi, sid' aigkirjoiden sädajad lugetihe päidusid päivesen zavodindaks.

## Homaičendad
Smoky Joe's Café

**«Smoky Joe's Café»** (*Smokin Džon kafe*) om C. C. Catch-pajatajan koumanz' pajo koumandes «Like a Hurricane»-studijanal'bomas (1987).

Originaline pajo om sätud anglijan kelel evrodisko-žanras. Kompozicijan tegii om Diter Bolen.

Pajon butleg-singl om pästtud vodel 2001 DJ RavL:alpäi.

## Homaičendad
One In a Million

**«One In a Million»** (*Üks' millionaspäi*) om kahesanz' pajo Modern Talking-duetan «The 1st Album»-studijanal'bomas (1985). Pajon tekst om anglijan kelel.

Pajo mülüi air play-čartha Livanas, i oli 67-ndel sijal taholižes hitparadas.

Mari Roos änetoiti necen pajon kaverversijad («Einmal im Leben»-nimitusenke).
There's Something in the Air

**«There's Something in the Air»** (*Om midä-se il'mas*) om saksalaižen Modern Talking-duetan 13. pajo kümnendes studižes «America»-al'bomas (2001).

Pajon tekst om sätud anglijan kelel, se om evrodisko-žanras. Kompozicijan tegii om Diter Bolen.

Pajo mülüi air play-čartha Latvijas.

## Homaičendad
I'm No Rockefeller

**«I'm No Rockefeller»** (*Minä en ole [[Rokfeller (kanz)|Rokfeller]]*) om kahtenz' pajo Modern Talking-duetan jäl'gmäižes (12. lugul) «Universe»-al'bomas (2003).

Pajon tekst om anglijan kelel. Kompozicijan tegii om Diter Bolen.

Pajo mülüi air play-čartha Venämas i oli ühtendel sijal taholižes hitparadas.

## Homaičendad
Minelli Stiv

**Stiv Minelli** () om italijalaine gitarist «Node»-muzikgruppas.

Muzikanvändai om tetab italižen Lacuna Coil-muzikgruppan koncertühtnijaks (voziš 1997−1998). Mugažo hän ühtni gruppiden riven al'bomoiden änetamižhe.
Good Guys Only Win in Movies

**«Good Guys Only Win in Movies»** (*Hüväd prihad vägestadas vaiše fil'miš*) om saksalaižen C. C. Catch-pajatajan ezmäine pajo koumandes «Like a Hurricane»-studijanal'bomaspäi (1987).

Pajon tekst om anglijan kelel. Kompozicijan tegii om Diter Bolen. Originaline pajo om änetadud sintipop-žanras.

Ühtennimine singl om pästtud 1989-ndes vodes, kahtes vodes päliči «Like a Hurricane»-al'boman pästandan jäl'ghe. Sikš kuroks pajo linni populäritomaks muzikaližiš čartoiš jo. Singlan prodüserad oma Diter Bolen i Luis Rodriges.

## Homaičendad
Pajo

**Pajo** om kaikiš kebnemb, no levitadud vokaližen muzikan form. Se ühtenzoitab poetišt tekstad koveritomanke melodijanke, kudamb panese muštho kebnašti. Erašti voib mödustadas orkestikal (mugažo mimikal).

Levedas znamoičendas pajo mülütab ičheze kaiked, mi pajatase; kaidas znamoičendas — pen' runonvuitte lirine žanr, kudamb om kaikuččel rahvahal. Muzikaliž-vaiheližen sauvusen kebnuz harakterizuib necidä žanrad. Pajon tekstan i melodijan struktur oma pojavad keskneze. Melodii kogoneb paloišpäi toine toižen kartte. Tekstan südäiolend sädase erazvuiččikš enamba, no refren ližadase paksus.

Erinedas pajod žanroiden, mülükundan, edestusen formiden da toižiden tundusiden mödhe.

Pajo voib edestadas kut ühtel pajatajal, muga horal-ki. Pajatadas pajoid kut instrumentaliženke mödustandanke, ninga sita (a cappella).

## Pajoho sidodud vepsän muštatišed

* *Ken svad'bas pajatab, se mehel voikuid laskeškandeb.*
* *Koumhesai pap' pajatab.*
* *Mitte linduine, mugoi(ne) i pajoine.*
* *Näl'ghišt ei pajatoita.*
* *Pahal lindul i pajod pahad oma.*
* *Pajata hot' karzn'as ka kuldas, voika hot' pertin päl ka ei kulgoi.*
* *Pajatada — ei haugoid čapta.*
* *Pajatada om paremb ühtes, a pagišta eriži.*
* *Pajoiš ei ole pahut.*
* *Pajos — tozi, a sarnoiš — kelastuz.*


## Homaičendad
Go

**Go** ( *i-go*,  *veici* «ümbärdajad kakuded»,  *paduk*) om veroline strategine laudanvänd.

Vänd om sätud amuižes Kitaiš voziden 2000 da 200 edel m.e. keskes. Edel 19. voz'sadad se oli tetab Päivnouzmaižes Azijas vaiše, rahvahidenkeskeine nimi libub vändon japonižes nimitusespäi. Nügüd'aigan go om kaikiš enamba levitadud intellektualižiš vändoišpäi mail'mas.

Go formiruib har'gmusid: taktine i strategine meletandmahtuz, kombinacine nägemine.

Tarbhaine inventar': oigedsaumaine laud nellikoidenke (goban, standartine 19×19 jonod, opendusen täht 13×13 i 9×9), mustad i vauktad kived (fiškad), mall'aižed kividen täht, instrument kirjutamha partijad (kifu) i časud aigan kontrolin täht. Partijan hätkeližuz oleleb kümnes minutaspäi severziš-se časuihesai.

Kaks' vändajad ühtnedas. Edel vändod laud om puhtaz, mustad zavottäs. Vändon met — ümbärta kivil enambad territorijad mi toižel ühtnijal. Gos om enamba variantoid mi šahmatoiš. AlphaGo-kompjuterprogram vägestab ristitud vspäi 2015.

## Homaičendad
Jumal

**Jumal** vai **Ülähäine** i **Taivhaline** om suren, sakraližen Ülembaižen Olijan nimi teistižiš da deistižiš uskondoiš.

Monoteistižiš religijoiš (hristanuskond, islam, judaizm) Jumal om Absolütan personofikacii, transcendentine ülembaižen realižusen avaiduz, i ližaks Hän om ühthine da üks'jäine, ei ole Hänen pojavid. Om äi jumaloid politeistižiš religijoiš, eriližidenke «funkcijoidenke» i parembuzidenke; no heiden keskes päjumal om olmas (ozutesikš, Jumou vepsän mifologijaspäi; m. k. monolatrii).

Kaiked mail'madme 60..90% täuz'igäšt ristitištod uskotas Jumalha.

## Jumalha sidodud vepsän muštatišed
Erased muštatišed oma ottud «Mi meles, se i keles»-kogodusespäi.

* *Andoi jumal sun, andab sömäd-ki (supalan-ki).*
* *Hän jumalkodas om rott'ud.* (dročejan ristitun polhe)
* *Jumal ei käske edelpäi teta.*
* *Jumalan bardha em voigoi tabatas.*
* *Jumalata ala mäne nikuna.*
* *Kaite, i Jumal kaičeb.*
* *Kuna Jumal ozuti, sihe koled-ki.*
* *Laud om jumalan kämen'.*
* *Mehed manitad, a Jumalan ed manita.*
* *Mehel om mela kädes, a Jumal venehen veb.*
* *Mez' magadab, a Jumal varjoičeb.*
* *Mez' söb, mez' sab, mehele andab Jumal.*
* *Min Jumal andab, sen Mustikei kandab.*
* *Pästa Jumal paimeta verhid živatoid da kacta verhid lapsid.*
* *Rahvahaspäi voib kaik sijad peitta, a Jumalaspäi ei voi.*
* *Sinun sana da jumalale korvha.*


## Kacu mugažo
* Jumalnaine
* Teizm
* Deizm
* Jumalantedo
* Mail'mheng
* Jumalan olendan küzund
* Metafizik

;Londuz
* Jumalanbembel'
* Jumalanboronaine
* Jumalankäzi
* Jumalanlehmäine
* Jumalansä

## Homaičendad
Bobaine

**Bobaine** om mitte-se kalu vändon täht.

Vändon kartte bobaižed bobuštadas last, vedatadas hänen tarkust i kazvatadas händast ühten aigan. Sen ližaks bobaižed paremboitas lapsen tedištelendfunkcijoid i abutadas tehnikan da čomamahton sädamižmahtusiden šingotesele. Fizižed i melenmahtused lindäs tarbhaižed lapsele elon aigan, sidä kesken melen teravuz, mušt, pagin, emocionaline vastuz.

Erištadas bobaižid kävutadud materialan, igän i kazvatandznamoičendan mödhe.

## Bobaižhe sidodud vepsän muštatiž

* *Eile vändod — eile bobašt.*


## Homaičendad
Vänd

**Vänd** om hamakahan, produktivitoman radmižen toižend, konz motiv om ei rezul'tatas, no ičesaze processas. Mugažo «vänd»-termin kävutase kaluiden vai programiden keradusen znamoičendale, kudambad oma märitud ningoižen radmižen täht.

Vändradmine om ristitun psihižiden funkcijoiden šingotesen ühteks päižikš formišpäi, tundištusen todesiženke mirunke mahtuz. Harakterizuiše toštmižen tendencijanke, abutab sada tarbhaižid refleksoid elon täht.

## Tundused
Vändon tundused da tärtused: materialižiden satusiden olmatomuz, südäiolend i süžet, takaind, ohjandimed, tegendad, irdpol'žen meton sabutand, vändon abutused, risk i liža vändajan täht.

Vändon päkomponentad: kuviteldud meles situacii, vändajiden rolid i todenzoitajad niid vändtegod, realižiden kaluiden simvoline vändkävutand, realižed kosketused vändajiden keskes.

## Toižendad
* forman mödhe: laudvändod, azartvändod, likundvändod, sportvändod, rol'vändod, lapsiden vändod, kompjuterižed vändod, čellendž.
* südäiolendan mödhe: tedonandajad vändod, muzikvänd, azjaližed vändod, sportvändod, sodavändod.

## Vändho sidodud vepsän muštatišed da ozoitesed
### Muštatišed

* *Eile vändod — eile bobašt.*
* *Ezmäi rad, eskai vänd.*
* *Habaine om pä, ei vända nimidä.*
* *Kut tal'jank vändab, muga kargnik-ki kargaidab.*
* *Ni tutul, ni vätul.* (eile muga i eile ninga)


### Ozoitez

* Penes järvudes lahnad vätas. (kürzad rehtläl)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Karjalan televizijan ''Tal'ven vändod — Veroiden tedolang''-oigenduz ''youtube.com''-saital.  (+ venäkel'žed subtitrad)
Sport

**Sport** (, lühetud form amuižfranc. kelespäi *desport* — «vänd», «bobuštuz») om ristituiden radmine, kudamb om organizuidud märhapandud ohjandimiden mödhe. Sen metoikš oma ristituiden fizižiden vai intellektualižiden mahtusiden rindatuz, vaumičend sportadamha voibištelendan tel i ristituidenkeskeižed pidandad, kudambad tegesoiš mugomas processas.

Massine sport andab voimust paremboita ristitun tervhut da jätkata hänen sädamižen igäd.

## Istorii
Kaikiš amuižembad sportan toižendad oma borcuind (kuvad magikaroiš kaiked mail'madme, voibištelend ičeze sudijoidenke Amuižes Egiptas), kaluiden tarkoiged čudand (kaiked mail'madme), gimnastik (Kitai, 4 tuhad vot e.m.e.), joukvänd mäčhu (Kitai, 1. voz'tuha EME).

Amuižes Grekanmas sportansuguiden sur' erazvuiččend oli olmas jo. Niiden keskes kaikiš lujemb šingotadud oliba borcuindan toižendad, joksend, diskan čudand i voibuižed korjil. Sodakul'tur i sodačomamaht veiba sportan šingotesele amuižes mirus. Keskaigaline religijan leviganduz sen hengeliženke praktikanke vei lanktushe fizišt kul'turad Evropadme (hristanuskond) i Kitaiš (konfucianižuz). Sportlikundan toine libund zavodihe medicinižen tedon šingotesenke 19. voz'sadan keskes.

## Sportha sidodud vepsän muštatišed

* *Elokahanke ei sa suttäs, vägevanke ei sa borcuidas.*
* *Venujad ei lögoi.*


## Kacu mugažo
* Olimpižed vändod
* Fizine kul'tur

## Homaičendad
Simfonii

**Simfonii** ( *simfonia* «kajahtai ühtes», «kaposuz») om pit'k koverikaz muziksäduz orkestran täht. Se orkestr om simfonine tobjimalaz, toižin sanoin erazvuiččidenke soitoidenke.

Tärtuz oli tetab Amuižen Riman aigan völ. Kut erine muziksäduz simfonii šingotihe operan ezivändospäi 17. voz'sadal. Simfonii sai populärižust sen kebnan sädandan tagut 18. voz'sadan ezmäižes poles, oz., Saksanman muzikkund tarbhaiči kandidatoišpäi ičetehtud simfonijad vai pol'tošt talerad. Klassine simfonii oti Udessündutandan aigan messan sijad uden sur'il'man arvoimižiš, tegihe «pühäpertin muzikaks» siš.

Klassine simfonii kogoneb nelläs palaspäi, ned oma kirjutadud sonatoikš ciklan formas. Hor i soližed äned ühtnedas simfonijha erasti. Nügüd'aigaižed simfonijad voidas kogota paloiden penembad i enambad lugud, no kaitas konceptualižust. Simfonine muzik om instrumentaližen muzikan kaikiš znamasižemb sarak, mülütab formiden i žanroiden avaron spektran.

Simfonii-žanran toižendad oma simfonii-koncert (üks' solirui soit), koncertine simfonii (kahtespäi üheshasai soitod soliruidas), simfonii horan täht, miččen-se soiton täht (organ, fortepiano). Gibridižed muzikžanrad oma simfonii-süjit, simfonii-fantazii, simfonii-poem, simfonii-kantat.

## Homaičendad
Ristit

**Ristit** () om Ristitud-sugun erik (Homo) Gominidad-sugukundaspäi Primatad-heimkundas, üks'jäine eläb nügüdläižen aigan. Hän om kundaline olii melenke da tuntkenke, istorižen töhišton da kul'turan subjekt. Ristit sündui Mal evolücijan processan rezul'tataks — antropogenezas, sen tedoiduz jätkustub.

**[[Ristitkund]]** om ristitližiden individoiden ühtmuz.

## Etimologii
Vepsän «ristit»-sana tuleb «rist»- i «risttä»-vaihišpäi, sikš ende ristituikš sai kucta vaiše valatadud mehid. Sid' nece nimituz leviganzi kaikile mehile.

## Erinijad pirdad
Ristitun erigoičijad päpirdad oma püštoiged kävund, šingotadud päaivod, meletandan olend i kelenmahtod. Hän voib meletada, sekoida, tehta joudjališt valičendad, otta vastusenpidandad tegos, pidada moralid meles. Ristit om kuvazumatoi londusen olendale, hänen organad da palad ei voigoi eläda kaičendata avoinudes ümbrištos živatoiden erineden. Vastkarin, mehed mahttas säta i kävutada lämoid, azegid da tökaluid.

Ristitun hibj erineb oblezjanaspäi:
* jaugad pit'kemb käzid
* sel'grodan S-vuitte form
* lapak rindstai
* bembel'vuitte laba surenke barbhanke, toižed barbhad penemb, kaik barbhad oma lühüdad
* peiglon olend käzivardel
* väll' karvkate
* järedad päaivod, 3..4 kerdad suremb
* sor'miden korväččed pölused

## Ristithu sidodud vepsän muštatišed
Erased muštatišed oma ottud «Mi meles, se i keles»-kogodusespäi.

* *Ala usko nikelle, kuni iče ed näge.*
* *Ei rad ristitud riko, a hol'.*
* *Gorä ei kävele puidme, a käveleb ristituidme.*
* *Hebod taganpäi, koirad edespäi, ristitud kaikiš polišpäi tarbiž varaita.*
* *Hill' hotkan sabutab.*
* *Hän jumalkodas om rott'ud.* (dročejan ristitun polhe)
* *Ičesaz kitänd nikuna ei kožu.*
* *Järed da äred, pen' da mahtav.*
* *Kana eile lind, ak eile ristit.*
* *Ken emägaks rodiše, ka se ei ole ristit.* (naižen jügedan ozan polhe)
* *Kenel om äi, ka tarbiž völ enamb.*
* *Kesknahkaspäi om vil'düd.* (koverikaz ristit)
* *Kus roditoi, sigä i ristituks tegetoi.*
* *Käredan ristitun sormed om harotadud.*
* *Nece ristit hüvälaz — ka hüvä, a hubalaz — ka ala osudi.*
* *Nece ristit om kuti must mägr.* (käredanhimoičii)
* *Ni küläs kündai, ni lidnas lendai.* (nimihe ei sättu ristitun polhe)
* *Om paremb kacta nagrajan suhu, mi itkijan.*
* *Pahal ristitul mugomad i paginad.*
* *Pen' da tark, sur' da šläbäk.*
* *Penemb om da hotkemb, a suremb — da hillemb.*
* *Ristit koleb, a živat kadob.*
* *Ristitun näged, a ozad ed näge.*
* *Sogedale kulub, a kurdhele nägub.*
* *Uradoid ei semekoi, ei rahngoi, iče kazdas.*
* *Vanhemb norel ei küzuškande.*
* *Variš hüppib, a küksta ei voi.* (ristitus, ken tahtoib tehta pahut, no ei voi)
* *Äi om hüvid, da vähä om armhid.*


## Homaičendad
Todorova Jelica

**Jelica Todorova** (; sünd. 2. sügüz'ku 1977, Varn, Bolgarii) om bolgarine folkpajatai i professionaline perkussionist.

Naine openui Varn-lidnan muzikškolas, sid' lopi Sofijan Valdkundališt muzikakademijad Pančo Vladigerovan nimed bangsoitod-specializacijanke. Zavodi muzikkar'jerad vl 1990. Oli «Varn»-ansamblin i «Kosmižed äned Bolgarijaspäi»-horan solistan. Ühtmudel Stojan Jankulovanke Jelica ezini Bolgarijad Evrovizii-pajokonkursal kahtišti: vl 2007 i vl 2013 «Samo šampioni»-pajonke. Vll 2013−2017 pajatai ühtni naižtrioho i sen adivajelusihe.

Todorova ühtni pajoiden kirjutamižhe i diskoiden änetamižhe Stojan Jankulovanke: vn 2004 *Drumboy*-al'bom, vn 2007 singlad *Water* (Vezi) i *Earth* (Ma), vn 2013 *Само шампиони*-singl (Vaiše čempionad).

## Homaičendad
Jankulov Stojan

**Stojan Jankulov** (; sünd. 10. sügüz'ku 1966, Elin Pelin-lidn, Sofijan agj, Bolgarii) om bolgarijalaine muzikant i pajoiden kirjutai, barabananvändai i perkussionist.

Noressai mez' ühtni ansamblihe barabananvändajaks. Om pästnus Muzikškolaspäi Lübomir Pipkovan nimed (Sofii). Lopi opendust Valdkundaližes muzikakademijas Pančo Vladigerovan nimed bangsoitoiden klassas. Jankulov radoi Bolgarijan nacionaližen radion bigbendas. Vändab rok- i džazkollektivoidenke, fol'kloransamblidenke, džazrok- i fjužn-muzikgruppidenke.

Mez' zavodi muzikkar'jerad vl 1990 i jätktab sidä tähäsai. Ühtmudel Jelica Todorovanke hän ezini Bolgarijad Evrovizii-2007-konkursal, otiba vident sijad «Water»-pajonke i saiba rahvahidenkeskešt tetabut, sid' Evrovizii-2013-konkursal «Samo šampioni»-pajonke («Vaiše čempionad», 12. sija pol'finalas). Jankulov ezineb valdkundad möst vn 2022 Evrovizijan pajokonkursal Intelligent Music Project-gruppan mülükundas «Intention»-pajonke.

## Homaičendad
Alöna Mun

**Alöna Muntänu** (), tetab kut **Alöna Mun** (; sünd. 25. semendku 1989, Kišinöv, Moldov, NSTÜ) om moldovalaine pajatai.

Vl 2013 hän ezini "Evrovizii"-konkursal, kus pajati "O mie"-pajon. Alöna sai 11-nden sijan (71 čokkoint).

## Homaičendad
Defender

**«Defender»** om Venäman kompanii da torguindmark, kompjutertehnikan i aksessuaroiden tegii da satai. Tegeb 1990 vspäi Moskvas. Ladimid pästtas Päivlaskmaiževropan da Azijan tegimil.

## Irdkosketused
* Defender:an oficialine sait (''defender.ru'').
House of Mystic Lights

**«House of Mystic Lights»** (*Mistižiden lämoiden kodi*) om saksalaižen C. C. Catch-pajatajan pajo da ühtennimine singl, kudamb om pästtud 1988-nden voden keväz'kul.

Pajon tekst om anglijan kelel. Kompozicijan sädai i singlan prodüser om Diter Bolen. Originaline pajo om änetadud sintipop-žanras.

Pajod ei pästnugoi pajatajan al'bomoil, no mülütadihe sidä «Diamonds»-kompiläcijha sil-žo vodel. Pajo oli erasenke satusenke Saksanman i Ispanijan čartoiš.

## Homaičendad
Diamonds

**«Diamonds»** (*Bril'jantad*; mugažo — **«Diamonds — Her Greatest Hits»** (*Bril'jantad — Hänen parahimad hitad*)) om C. C. Catch-pajatajan ezmäine kompiläcijanal'bom. Se om pästtud voden 1988 16. päiväl semendkud. Pandas märha «Diamonds»-kompiläcijanal'bomad erižeks al'bomaks erasiš purtkiš.

Päiči aigaližiš hitoiš, om uzid pajoid-ki al'bomas — «House of Mystic Lights», «Don't Shoot My Sheriff Tonight» da «Do You Love As You Look» (ezmäine om pästtud singlal).

## Pajoiden nimikirjutez
# *[[House of Mystic Lights]]* (4:08)
# *[[Are You Man Enough]]* (3:27)
# *[['Cause You Are Young]]* (3:00)
# *Don't Shoot My Sheriff Tonight* (3:05, Ala ambu minun policijalašt ehtal)
# *[[Heartbreak Hotel]]* (3:34)
# *[[Soul Survivor]]* (3:43)
# *[[Strangers by Night]]* (3:50)
# *[[I Can Lose My Heart Tonight]]* (3:50)
# *[[Heaven and Hell]]* (3:38)
# *Do You Love As You Look* (3:30, Armastad-ik todesižikš)
Fire of Love

**«Fire of Love»** (*Armastusen lämoi*) om kümnenz' i jäl'gmäine pajo C. C. Catch-pajatajan nelländes «Big Fun»-studijanal'bomas (1988).

Pajo om sätud anglijan kelel, se om evrodisko-žanras. Kompozicijan tegii om Diter Bolen.

Pajon butleg-singl om pästtud 2001-ndel vodel DJ RavL:alpäi.

## Homaičendad
Evrovizii-1956

**Evrovizii-1956** (angl.: *Eurovision Song Contest 1956*, fr.: *Concours Eurovision de la chanson 1956*) oli ezmäine Evrovizii-konkurs, kudamb oli oigetud semendkun 24. päiväl vl 1956 Luganos, Šveicarijas. Konkursan vägestai oli šveicarijalaine pajatai **[[Assija Liz|Liz Assija]]**.
Azartvänd

**Azartvänd** ( «statjan vänd») om vänd, kudambas vägestuz kogonaz vai sures märas rippub ei vändajiden mahtospäi, no statjaspäi.

Vänd tegese rahoidenke vai toiženke materialiženke tondanke samha niid völ sures lugumäras, no ühtnijad sadas kilad paksumb. Päine mel'hetartuz om oigetud vändon lophu, eile sen processha.

Vändon ozutesed oma kazinon vändod: kartvändod, ruletk, loto, vändlud, vändavtomatad, internetvändod kapitalizacijanke. Valdkundaline loterei ei mülü azartvändoihe.

Hot' vändon üks' seans om statjaline, severz'-se seansoid alištudas statistikan (naceinuden teorii) käskusile. Vändpertiden pidajad oma kaikenaigaiženke sal'henke eskai manituseta. Se azj napri municipalitetoid sauda mugoižid pertid enččes samha surid valdkundmaksoid rahaližaspäi. Socialižed jäl'gused vändsijiden kriminalizacijanke oliba lujad, sen tagut koncenrtiruihe azartvändzonoid edahan elänzoittud tahoišpäi.

Sidodud azartvändoihe psihine palahtelend nimitase ludomanijaks.

## Homaičendad
Čistalöv Veniamin

**Veniamin Timofejevič (Tima Ven') Čistalöv** (, ; sünd. 8. reduku 1890, Pomozdino, Vologdan gubernii, Venäman imperii — kol. 13. reduku 1939, Siktivkar, Komin Tazovaldkund, Venäman NFST, NSTÜ) oli nevondkundaline komilaine kirjutai, runokirjutai, opendai da kändai. Komin literaturan klassik.

## Homaičendad