Vismut

**Vismut** (*Bi* — *bisemutum* vai *bismuthum* latinan kelel) om kahesakümne koumanz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om vižtoštkümnendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — videnden gruppan päalagruppas, VA), tabluden kudendes periodas.

## Ühthine ümbrikirjutand
Tetas vismutad amuižiš aigoišpäi jo, tehtihe mekid da veičid. Ezimeletaden, latinine nimi sündui saksan kelen *weisse Masse*-sanoišpäi «vauged mass». Vl 1738 saksalaine Johann Genrih Pott-himik märiči vismutad erižeks elementaks.

Element om harv Man kores, 20 grammas tonnas. Ei voi vastata sidä puhthas olendas.

## Fizižed ičendad

Puhtaz vismut om hoštai vauged räbed metall, räzäidab i šoiduitase vitkos kandelmuses. Kändase plastižeks 150..200 C° lämudel. Diamagnetik. Kristalline segluz om romboedrine.

Atommass — 208,98040. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 9,747 g/sm³. Suladandlämuz — 544,7 K (271,5 C°). Kehundlämuz — 1837 K (1564 C°).

Londuseline vismut mülütab vaiše üks'jäižes vähäradioaktivižes 209Bi-izotopaspäi 1,9 × 1019 vot pol'čihodamižen pordonke (läz sadad statjoid vodes ühtes grammas), se kändase stabiližeks tallijaks-205 α-čihodamižen kal't. Sen ližaks, tetas 34 ratud radioaktivišt izotopad 184..208, 210..218 atommassanke, i niiden 50 izomärad. Niišpäi kaikiš hätkembad izotopad oma 208Bi 368 tuhad vozid pol'čihodamižen pordonke, 207Bi-izotop (T½= 33 vot) i vismut-205 (15,31 päivest). Kaikiš hätkembad eläjad izomärad oma 210mBi (T½= koume millionad vozid, kändase tallijaks-206 α-čihodamižen kal't), 201mBi (59,1 minutad) i 200mBi (31 minutad). Izotopad čihotas α- i protonižen (izotop 185), α- i β-čihodamižen (izotopad 186..197, 201..203, 210..214) vai muite β-čihodamižen kal't (kaik toižed), kebnembad kändasoiš hahktinaks, jüžmakombad polonijaks, izotopad 185..197, 201..203 — hahktinaks i tallijaks, izotopad 210, 211, 213 — polonijaks i tallijaks, izotopad 212 i 214 — polonijaks, tallijaks i hahktinaks.

## Himižed ičendad
Muigoitase nepsas il'mas honuzližel lämudel. Muigotandmärad: −3, +1, +2, +3, +4, +5.

Lämbitamižen jäl'ghe 1000 C° lämudehesai metall palab vismutan hapandusen(III) sädandanke:
:: \mathsf{4Bi + 3O_2 \ \xrightarrow\ 2Bi_2O_3 }

Vismutan hapanduz(V) (Bi2O5) sädase ozonan i vismutan ičekeskentehmižes.

Segoib fosforad välläs. Läz ei ole vezinikan segoitest ni kovas, ni nozolas vismutas, se ozutab elementoiden vähäd aktivižust toine toižen kosketaden. Tetas gidridoid-gazoid Bi2H2 i BiH3 (vismutin), ned oma morijad i čihotas honuzlämudel jo. Ei ole vismutan ičekeskentehmišt hil'nikanke, azotanke i olanke.

Vismutan reakcii rikinke vai rikgazanke vedab sul'fidoiden sädandha: vismutan sul'fid(II) (BiS), vismutan sul'fid(III) (Bi2S3).
:: \mathsf{Bi + S \ \xrightarrow{510^oC}\ BiS }
:: \mathsf{2Bi + 3S \ \xrightarrow{300-400^oC}\ Bi_2S_3 }

Om reakcijoid galogenidenke (ftor, hlor, brom, jod), oz.:
:: \mathsf{2Bi + 5F_2 \ \xrightarrow{600-700^oC}\ 2BiF_5 }
:: \mathsf{2Bi + 3Cl_2 \ \xrightarrow{200^oC}\ 2BiCl_3}

## Kävutand
Vismut kävutase tobjimalaz metallurgijas, medicinas, elektronikas. Se om hüvä katalizator mugažo.

Om elementan löudmižsijid Saksanmas, Mongolijas, Bolivijas, Avstralijas, Perus da toižiš valdkundoiš. Sadas kivendoišpäi hahktinanke, cinkanke, vas'kenke i tinanke, kulutadas läz 6 tuhad tonnoid mail'madme vodes.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Vismut ''webelements.com''-saital. 
* Kirjutuz vismutas Himižiden elementoiden populärižes ''n-t.ru''-kirjištos.