open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kapur Karina

**Karina Kapur Han** (, ; sünd. 21. sügüz'ku 1980, Bombei, Maharaštr, Indii) om indijalaine aktris.

## Biografii
Karina om sündnu Bombei-lidnha, Randhir Kapur-akt'or da Babita-aktris (neiččel Šivdasani) sämižkanzha. Vanhemb Karizma-sizar om Karinal, hän om aktris mugažo.

Školan jäl'ghe Karina openui kommercijad Mumbain «Mithibai College»-aluzkundas kaks' vot, sid' oli juridižen kolledžan üläopenikan, no vodes päliči (2000) zavodi aktrisan kar'jerad.

## Kanz
Vspäi 2012 om lähtnu mehele, Saif Ali Han-akt'orale, kudambanke besedoiči vspäi 2007. Vn 2016 tal'vkus Karina kändihe mamaks, Taimur Ali Han Pataudi-poig om sündnu. Vn 2021 uhokus toine Džehangir (Džeh) Ali Han Pataudi-poig om sündnu kanzas.

## Valitud fil'mografii
* «*Okaidud ristitud*» (2000) — Naznin Ahmed
* «*Ašoka-princ*» (2001) — Kaurvaki
* «*[[Opalas, ihastuses-ki]]*» (2001) — Pudža «Pu» Šarma
* «*Johtutesed*» (2001) — Iša Singh Puri Malhotra
* «*[[Olen meletoi armastusespäi]]*» (2003) — Sanžana
* «*Kazvatai mez' *» (2004) — Aalia
* «*Ozahuziden risttel*» (2004) — Mira
* «*Sebranik kaikeks igäks*» (2005) — Andžali
* «*Omkara*» (2006) — Dolli Mišra
* «*[[Don. Mafijan pämez']]*» (2006) — Kamini
* «*Konz olim vasttanuded*» (2007) — Git Dhilon
* «*[[Romeo teverespäi]]*» (2008) — Leila (änetab)
* «*[[Uskmatoi armastuz]]*» (2009) — Simrita «Sim» Rai
* «*[[Koume idiotad]]*» (2009) — Pija Sahastrabudhe
* «*[[Mö oma kanzaks]]*» (2010) — Šrij
* «*Hibjankaičii*» (2011) — Divja Ranna
* «*[[RA. Ezmäine]]*» — Sonia «Sonja» Subramani
* «*Vinod-agent*» (2012) — Iram / Tanja / Rubi
* «*Todusen ecmine*» (2012) — Rosi / Simran
* «*Väginaine*» (2012) — Mahi Arora
* «*Čoma neižne, oled minun armastuz!*» (2014) — Dija Šarma
* «*Badžrangi-vell' *» (2015) — Rasika
* «*Ki & Ka*» (2016) — Kija
* «*Parahiman podružkan sai*» (2018) — Kalindi Puri
* «*Hüväd uzištused*» (2019) — Dipti Batra
* «*Anglijalaine škol*» (2020) — Naina Kohli

## Mel'hetartujad faktad
* Hän sädi «MBC Bollywood»-TV-kanalan änetamižen.. Vl 2017 — «BBC Earth»-TV-kanalan änetamižen.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* 
*
Tähtazkundan ekspress 999

**«Tähtazkundan ekspress 999»** ( *Ginga Tecudo: 999*) om japonine anime-serial Leidži Macumoton mangan aluseks, tedoližen fantastikan žanras. Original om japonan kelel. Režissör — Nobutaka Nišizava. Idejan tegii — Hirojasu Jamaura, Keisuke Fudžikava da Jošiaki Jošida. Muzik — Nozomi Aoki.

Kaik om 113 epizodad serialas. Se läksi ekranoile vodes 1978 (14. sügüz'ku) vhesai 1981 (26. keväz'ku). Om tehtud vll 1982−1983 «Fuji Television», da «Animax»-kanalan täht.

## Roliden änetoitand
* *Tecuro Hošino* — Masako Nozava
* *[[Meitel]]* — Masako Ikeda
* *Konduktor* — Kaneta Kimocuki
* *[[Harlok]]* — Makio Inoue
* *[[Emeral'das|Emeral'das-kunigaznaine]]* — Reiko Tadzima
* *Klair* — Čijoko Kavašima
* *Antares* — Masao Imaniši
* *Meha-graf* — Hidekacu Šibata
* *Prometeum-kunigaznaine* — Röko Kinomija
* *Ban-doktor* — Banjo Ginga
* *Kanae Hošino* — Akiko Cuboi

## Fil'm
* Tähtazkundan ekspress 999

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Serialan lehtpoled Toei Animation-telekanalan saital (''www.toei-anim.co.jp''). 
* Serial ''imdb.com''-saital. 
* Serial ''themoviedb.com''-saital. 
* Serial ''thetvdb.com''-saital. 
* Serial ''fernsehserien.com''-saital.
RA. Ezmäine

**«RA. Ezmäine»** ( *Ra. Van*, ) om vn 2011 indine fil'm tedoližen fantastikan žanras.

## Rolid
* *Šehar / G. Ezmäine* — Šahruh Han
* *Ra. Ezmäine* — Ardžun Rampal
* *Sonia S. Subramanium* — Karina Kapur
* *Dženni Najar* — Šahana Gosvami
* *Akaši* — Tom Vu
* *Desi-neižne* — Prijanka Čopra
* *Aijer* — Satiš Šah
* *Pratik* — Arman Verma
* *Barron* — Dalip Tahil
* *Khalnajak* — Sandžai Dutt
* *[[Radžinikant]]* — Čitti (edestab ičtaze)

## Fil'man muzik

## Homaičendad
Sured järved

**Sured järved** (, ) oma reskveden järvišt Pohjoižamerikas, AÜV:oiden i Kanadan röunal, kaikiš suremb mugoine mail'mas. Järved mülüdas Pühän Lavrentijan jogen basseinha (lankteb Atlantižhe valdmerhe).

Nened järved oma (mödvedhe): Üläjärv, Mičiganjärv (AÜV:oiš täuzin), Guronjärv, Erinjärv da Ontarionjärv, erasti Sent Kler-järv ližatas sihe. Järviden pindan kaks' koumandest sijadase AÜV:oiš, koumandez om Kanadas. Järved ühtenzoittas keskneze jogil, sal'mil da kanalil.

Järvišt sädihe jäl'gmäižen jäpordan lopus kümne tuhad vozid tagaz jäžoman vedusen tagut.

Suriden järviden ühthine pind om 244 106 km². Basseinan pind — 768 tuh. nellikkilometrid (järvidenke). Veden ühthine mülü — 22 671 km³. Randanpird saridenke om 18 tuh. km. Kaikiš süvemb om Mičiganjärv, 281 m süvütte.

Laivoiden likund i kalanpüdand oma šingotadud järviš. Sured järved ühtenzoitasoiš kanalil Gudzon-jogenke i Mississipi-jogen basseinanke. Päižed portad järviden randoil oma Buffalo, Čikago, Detroit, Klivlend, Miluoki, Toronto.

## Homaičendad
Kurihara Komaki

**Komaki Kurihara** ( *Kurihara Komaki*; sünd. 14. keväz'ku 1945, Tokio, Japonii) om japonijalaine aktris.

## Fil'mografii (serialoid da massižid scenoid lugemata)
* «*Armastuz da surm*» (1971) — Nacuko
* «*Sinobugava*» (1972) — Sino
* «*[[Moskv, oled minun armastuseks]]*» (1974) — Juriko
* «*Väuktan ön melodijad*» (1976) — Juko, pianinonvändai
* «*Ekipaž*» (1979) — Kumiku Marimicu
* «*Koume jättud oigendamata kirješt*» (1979) — Noriko Karasava
* «*Hašk*» (1989) — Keiko

## Homaičendad


## Irdkosketused
* 
*
Tähtazkundan ekspress 999 (fil'm)

**«Tähtazkundan ekspress 999»** ( *Ginga tetsudō 999*) om japonine draman mul'tfil'm tedoližen fantastikan žanras. Nece mul'tfil'm om fil'matud ühtennimižiden mangan da animen mödhe.

## Rolid
* Masako Nozava — *Tetsuro Hošino*
* Masako Ikeda — *Meitel*
* Asagami Joko — *Klair*
* Kenta Kimocuki — *konduktor*
* Makio Inoue — *Kosmine Harlok*
* Reiko Tadžima — *Emeraldas-kunigaznaine*
* Takaši Tojama — *Točiro Ojama*
* Fudžita Huatulco — *Šadov*
* Akiko Cuboi — *Tecuo-mam*
* Goro Naja — *Pan-doktor*

## Homaičendad
Moskv, oled minun armastuseks

**«Moskv, oled minun armastuseks»** (,  *Mosukuva Vaga Ai*) om vn 1974 nevondkundaliž-japonine draman fil'm.

## Rolid
* *Juriko* — Komaki Kurihara
* *Volod'a * — Oleg Vidov
* *Baletmeister* — Valentin Gaft
* *Tan'a * — Tat'jana Golikova
* *Elena Nikolajevna* — Elena Dobronravova
* *Repetitor* — Ivan Dihovičnii
* *Lekar' * — Oleg Efremov
* *Baletan opendai* — Aleksei Varlamov
* *Jurikon däd' * — Makoto Saito

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Fil'm ''kinopoisk.ru''-saital.
Sanada Hirojuki

**Hirojuki Sanada** ( *Sanada Hirojuki*), todesine nimi — **Hirojuki Šimosava** ( *Šimosava Hirojuki*; sünd. 12. reduku 1960, Sinagav, Tokio, Japonii) om japonine akt'or. Edestab fil'miden i TV-serialoiden rolid draman i toran žanroiš.

## Biografii
Zavodi kar'jerad kinos prihan igäs vl 1974. Hirojuki openui *Japan Action Club:as* japonižen kinon Sonni Tiba-tähthaižen ohjastusen al, siš sai nügüdläšt psevdonimad. Planirui väta torafil'miden rolid, ka sai täut opendust toračomamahtoiden mastarišpäi. Vaumiči vanhembad Horikosi-školad.

Kinon ližaks, Hirojuki vändi teatran äjiš lavastusiš, pästi severz'-se muzikal'bomid.

## Valitud fil'mografii
* «*Oigenduz kosmosaspäi*» (1978) — Siro
* «*Šogunan samurai*» (1978) — Hajate
* «*Reig aigas*» (1979) — Takeda Katsujori
* «*Šogunan nindzä*» (1980) — Momoti Takamaru
* «*Samurain reinkarnacii*» (1981) — Kirimaru Iga
* «*Kamikazen ozaitelemižed*» (1981) — Akira Hosino
* «*Nindziden soda*» (1982) — Dzötaro Fuefuki
* «*Nindzä drakonan pezas*» (1982) — Gembu
* «*Kunigahan sodamehed*» (1986) — Peter Jamamoto
* «*Pakuižed orad*» (1990) — Haijaku Eidzi
* «*Kell*» (1998) — Rüdzi Takajama
* «*Kell 2*» (1999) — Rüdzi Takajama
* «*[[Jäl'gmäine samurai]]*» (2003) — Udzio
* «*Päipašt*» (2007) — Kaneda, «Ikaran II» kapitan
* «*Rigoaig 3*» (2007) — Kendzi
* «*[[Spidi-avtovoibištelii (fil'm)|Spidi-avtovoibištelii]]*» (2008) — Musä-ižand
* «*Hahmoi: Kolmatoi*» (2013) — Singen Jasida
* «*[[47 Roninad]]*» (2013) — Oiši
* «*Spiral*'» (2014−2015, TV-serial) — Hirosi Hatake-doktor
* «*Ristitun rod / Röunoiden taga*» (2014, TV-serial) — Hideki Jasumoto
* «*Holms-ižand*» (2015) — Tamiki Umezaki
* «*Min'jonad*» (2015, mul'tfil'm) — Dumo (änetoitab)
* «*Jäl'gmäine laiv*» (2016, TV-serial) — Takehaja
* «*[[Elo (fil'm)|Elo]]*» (2017) — Sö Murakami, sisteman inžener
* «*Aznoičijad: Final*» (2019) — Akihiko
* «*Minamata*» (2020) — Mitsuo Jamazaki
* «*Mortal Kombat*» (2021) — Hanzo Hasasi / Skorpion

## Homaičendad


## Irdkosketused
* 
*
Sur' Zaborkrif

**Sur' Zaborkrif** om kaikiš suremb korallrif Man pindal i kaikiš jaredämb ratud eläbil organizmil objekt.

## Ümbrikirjutand
Rif om 2300 km pitte, sijadase Korallmeres pidust' Avstralijan i sen Kvinslend-štatan pohjoižpäivnouzmašt randad Papuaspäi zavodiden. Pind — 344 400 km² (ülitab Suren Britanijan territorijad), se vajehtase merivezipagon da ližadumižen aigan. Rifan leveduz om kahtes kilometraspäi pohjoižes i 152 kilometrhasai suves. Kaik om 900 sar't da 2900 pen't rifad Sures Zaborkrifas, sen sauvondan da murendusen process mäneb kaikenaigašti. Kaikiš surembad i amuižembad rifan palad sijadasoiš sen pohjoižes. Milliardad koralloid elädas rifal, se kogoneb niiden kolijoiš mouckivižiš skeletoišpäi. Rifan sijaduz märičese šel'fal 15..20 m süvüdenke, solavan veden olemižel, meriveden sättujal lämudel +22..+27 C° i enamba mi +17,5 C° kaiken.

Sur' Zaborkrif om kaikiš suremb ekosistem Mas. Om koralloiden 400 erikod, kaloiden — 1500, linduiden — 250, kazmusiden — 40 erikod saril. Leved da madal (100 metrhasai süvütte), tün' da ireg laht sijadase rifan i kontinentan keskes. Se om mödaine lujas meriolijoiden kazmusen täht veden vajehtamatoman lämuden taguiči. Jäl'gmäižed kahesa tuhad vozid rif kazvab intensivižikš valdmeren tazopindan ližadusen tagut.

## Kävutand
Äi laivoid upsi vedenalaižil rifoil. 1840-nziš vozišpäi rifan ümbrišt om tedoitud tarkašti. Hel'miden da meren produktoiden samine oli rifal. Vspäi 1979 Sur' Zaborkrif om Avstralijan rahvahaližeks kel'dtahoks (), vspäi 1981 UNESCO mülüti sidä Mail'man jäl'gushe. Nügüd' igähižed rahvahad elädas da mecatas rifan rajonas, turizm om lasktud erasil saril, kalanpüdo om röunatud. Vn 2014 kül'mkus Google-kompanii sädi Rifan 3D-modelin.

## Homaičendad
Millenia-kunigaznaine

**«Millenia-kunigznaine»** (, vepsän kirjamil: *Sin taketori monogatari sennen dzöo*, sana-sanha «Uz' sanutez bambukan leiktajas: voz'tuhan kunigaznaine») om japonine manga da anime-serial tedoližen fantastikan žanras. Original om japonan kelel. Režissör — Nobutaka Nišizava. Idejan tegii — Keisuke Fudžikava, Sigemitsu Taguti, Hirojasu Jamaura da Tojohiro Ando. Muzik — Rudo Uzaki da Tomojuki Asakava.

Serialas om 42 epizodad. Se läksi ekranoile vodes 1981 (16. sulaku), vhesai 1982 (13. keväz’ku). Om tehtud televizijan «Fuji Television»-kanalan täht.

## Roliden änetoitand
* *Seijoou Raarera* — Taeko Nakaniši
* *Jajoi Jukino* — Keiko Han
* *Hadzime Amamori* — Keiko Toda
* *Amamori-professor* — Ičiro Nagai
* *Daisuke Jamori* — Tooru Furuja
* *Selenium* — Jouko Asagami
* *Banču* — Kenjiči Ogata
* *Lord* — Tošio Furukava

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Serial ''imdb.com''-saital. 
* Serial ''thetvdb.com''-saital. 
* Serial ''kinopoisk.com''-saital. 
* Serial ''fernsehserien.com''-saital.
Kaif Katrina

**Katrina Kaif** (, ; sünd. 16. heinku, 1982, Honkong, Sur' Britanii) om indijalaine aktris britaniženke augotižlibundanke.

## Biografii
Katrina om sündnu Honkongha, kašmiralaižen Mohammed Kaif-biznesmenan i anglijalaižen Süzann Türkott-juristan da hüvädtegijan pereheze. Koume čikoid (Stefani, Kristina, Nataša), koume norembad sizart (Melissa, Son'a, Izabel') i Maikl-veik oma Katrinal. Tat eläškanzi eriži AÜV:oiš, mam kazvati lapsid. Kanz ajeli Azijan i Evropan maidme maman radon jäl'ghe, openuihe kodiš. Katrina sai vägestust čomuden konkursal Havajil 14-voččes igäs da zavodi kar'jerad juvelirkompanijan modelikš.

Besedoiči kahtenke mužikanke: Salman Hananke (2003−2010) i Ranbir Kapuranke (2010−2016).

## Valitud fil'mografii
* «*Tatan jäl'gidme*» (angl. «*Sarkar*», 2005) — Pudža 
* «*Kut minä mel'düin*» (2005) — Sonija
* «*Armastusen ezimujand*» (2006) — Džija Jašvardhan
* «*Namaste London*» (2007) — Džasmit «Džaz» Mal'hotra
* «*Partnör*» (2007) — Prija Džaisingh
* «*Hüväd tulgat!*» (2007) — Sandžana Šetti
* «*Voibištelend*» (2008) — Sofija
* «*Singh-kunigaz*'» (2008) — Sonija
* «*Jäl'gnikad*» (2008) — Anuška
* «*Nju Jork*» (2009) — Maja Šeikh
* «*Vaskmäižen armastusen čududelii istorii*» (2009) — Džennifer «Dženni» Pinto
* «*Politikanmehed*» (2010) — Indu Saksena / Indu Pratap
* «*Manitusen kunigaz*» (2010) — Anija Han
* «*Elo ei voi olda tuskikahas*» (2011) — Laila
* «*[[Minun vellen neičeine]]*» (2011) — Dimpl Diksit
* «*[[Eli-oli tigr]]*» (2012) — Zoja
* «*[[Sihesai olen elegiš]]*» (2012) — Mira Hapar
* «*Baikerad 3*» (2013) — Alia
* «*Pif-Paf!*» / «*Ani se päiv*» (2014) — Harlin Sahni
* «*Bukoi*» (2015) — Navaz
* «*Kacuhtagat möst da völ kerdan*» (2016) — Dija Varma
* «*Tigr om elegiš*» (2017) — Zoja

## Homaičendad


## Irdkosketused
* 
*
Vatanabe Ken

**Ken Vatanabe** ( *Vatanabe Ken*; sünd. 21. reduku 1959, Koide, Niigat-prefektur, Japonii) om japonine kinon, teatran da televizijan akt'or.

## Biografii
Ken om sündnu radnikoičijoiden pereheze: mam radoi školopendajan, tat oli kalligrafijan radnikaks. Ajeli prefekturadme kazvatajiden radon taga. Pästnudes Koiden üläškolaspäi vl 1978 Ken sirdi Tokioho i zavodi kar'jerad teatran rolišpäi.

Edestab televizijan rolid vspäi 1982, ühtneb fil'mihe vspäi 1984. Hänen samurajiden rolid oma tetabad.

## Kanz
Mez' oli naižiš kaks' kerdad, akad: Jumiko Vatanabe (1983−2005) i Kaho Minami (2005−2018). Dai-poig (sünd. 1984) i Anna-tütär (sünd. 1986) oma ezmäižes naimiželospäi, mugažo poigindam kahtendes naimiželospäi. Vodele 2018 poiganpoig, poigantütär, tütrentütred-kaks'jaižed i tütrenpoig oma sündnuded.

## Valitud fil'mografii
* «*Kekkon Annain peituz*» (1985) — Funajama Tecuja / Masakazu Sekine
* «*Meri i morim*» (1986) — Toda
* «*Bakbatai*» (1986) — Gun
* «*Kosmižed matkadajad*» (2000) — Sakamaki
* «*Gendzi: Armastuz voz'tuhan hätkte*» (2001) — Fudživara Mičinaga / Fudživara Nobutaka
* «*[[Jäl'gmäine samurai]]*» — Kacumoto Moricugu
* «*Letkesine zamk*» (2004) — Šüičiro Imaniši
* «*Geišan memuarad*» (2005) — Ezimez' / Ken Ivamura
* «*Betmen: Augotiž*» (2005) — fal'šine Ra's al Gul
* «*Kirjeižed Ivodzimaspäi*» (2006) — Tadamiči Kuribajaši-jenaral
* «*Vampiran istorii*» — Tall-ižand
* «*Šanhai*» — Tanaka-kapitan
* «*Augotiž*» (2010) — Saito
* «*Jättud armahtuseta*» (2013) — Jubei Kamata
* «*Godzilla*» (2014) — Serizava-doktor
* «*Transformerad: kačustelendan aig*» (2014) — Drift (än')
* «*Puiden meri*» (2015) — Takumi Nakamura
* «*Transformerad 5: Jäl'gmäine ricar*'» (2017) — Drift (än')

## Ühtnend TV-serialoihe (valitud)
* «*Dokuganryū Masamune*» (NHK, 1987, 50 epizodad) — Date Masamune (pärol')
* «*Gokenin Dzankurō*» (Fudzi-TV, 1995−2002) — Dzankurō Macudaira
* «*Saka-no Ue-no Kumo*» (NHK, 2009−2011) — starinoičii

## Homaičendad


## Irdkosketused
* 
*
Čennain ekspress

**«Čennain ekspress»** (, , ) om vn 2013 indine torafil'm. Režissör — Rohit Šetti.

## Rolid
* *Rahul Mithaivala* — Šahruh Han
* *Minaločni «Mina» Azhagusundaram* — Dipika Padukone
* *Tangaballi* — Nikitin Dhir
* *Durgešvara Azhagusundaram* — Satiaradž
* *Šamšer-inspektor* — Mukeš Tivari
* *Rahulan bab* — Kamini Kaušal
* *Rahulan ded* — Leh Tandon
* *Rahulan sebranik* — Rakeš Kukreti

## Fil'man muzik

## Homaičendad


## Irdkosketused
* «Čennain ekspress»-fil'man oficialine sait (''chennaiexp2013.com'').
Lindud

**Lindud** () oma lämuzverižiden munijoiden sel'grodaižiden živatoiden klass. Vn 2017 vilukus tetas 10 672 eläbad linduiden erikod mail'mas.

Zoologijan alajaguz — ornitologii — om pühätadud linduiden tedoidusele.

## Leviganduz
Linduiden augotižlibund om ühthine penidenke dinozavridenke (*Deinonychosauria*). Lindud oma dinozavriden üks'jäine klass, kudamb om kaičenus elegil tähäsai. Elädas kuivman kaikil kontinentil i äjil saril.

## Ümbrikirjutand
Nägujad tundused oma n'ok da höunhišt. Ezilopused kändihe suugikš. Höunhed oma tarbhaižed hibjan lämuden kaičendas, ned kävutasoiš lendusen täht. Kaik erikod mahttas tehta lendust päiči erasiš kadotanuziš necidä voimust. Sömänsulatusen i hengaidusen organad sättudas lendusele.

Linduiden klassha mülüdas kur'ged, joucned, kajaged, kanad, vilulindud da toižed. Ned oma socialižed živatad, mecatas i kaičesoiš lihansöjid vaste ühtes. Äjad erikoišpäi oma kezalinduikš, letas tal'veks lämihe maihe parvehil da joukuil. Vepsänma om mugažo läm' ma pehmdanke tal'venke erasiden Edahaižen Pohjoižen erikoiden täht. Om kalajdajid-ki linduid.

## Linduihe sidodud vepsän muštatišed

* *Aigaline linduine nenaižen sel'gitab, a möhäine linduine völ suugaižed oigendeleb.*
* *Aigaližel linduižel n'ok om puhtaz.*
* *Jogo lindule om ičeze peza kalliž.*
* *Kaikuččel linduižel ičeze pezaine.*
* *Kaikuččel lindul ičeze än'.*
* *Kana eile lind, ak eile ristit.*
* *Lind suugita ei lenda.*
* *Mitte linduine, mugoi(ne) i pajoine.*
* *Pahal lindul i pajod pahad oma.*


## Homaičendad
Japonan kel'

**Japonan kel' ** (ičeze nimi Japonijan südäimes: 國語 vai 国語 *kokugo* «valdkundkel'»; verazmalaižiden täht: 日本語 *nihongo*) om japonijalaižiden kel' da Japonijan valdkundkel' faktižikš.

Regulirui organizacii om Japonijan ohjastusen Openduzministrusen Kul'turagentuz faktižikš.

## Kelenkandajad
Pagižijoiden lugu kaikes mirus om enamba 140 millionad ristituid. Japonijan ližaks, pagištas Korejas, Taivan'-sarel (enččed kolonijad), i kus eläb äi japonijalaižid (Havajad, San Paulu, Lim).

## Vaihišt
Om kaks' vaihišton šoidud — altaine i avstronezine, grammatik om pujon kelihe pojav, sen tagut ei voi mülüda kel't miččehe-se märitud gruppha. Nügüdläižen klassifikacijan mödhe lugetas japonan kel't izoliruidud keleks. Kaik kümne paginad om keles, mägisel'gad da sal'med oma röunaks niiden keskes. Vspäi 1886 standartine pagin om olmas, ottihe Tokion paginad aluseks sädamha sidä.

Keles om 16 kändod substantividen täht, kaks' kändlust verboiden da adjektividen täht. Kirjkel' kogoneb koumes palaspäi: enamba 3 tuhad ijeroglifoid i kaks' tavukirjamištod — hiragana 46 znamanke, katakana (mugažo 46). Ijeroglifad oma kitajiženke augotižlibundanke, no voib lugeda kaikuttušt kahtenvuiččikš: *kun-lugend* (japonine) da *on-lugend* (kitajine, om lähine nügüd'aigaiženke hakka-kelenke) oma olmas.

## Japonan kirjamišt

## Lugusanad
* 零 / 〇 *dzero* / *rei* — nol'
* 一つ *hitotsu* / 一 *iči* — üks' 
* 二つ *futatsu* / 二 *ni* — kaks' 
* 三つ *mitsu* / 三 *san* — koume 
* 四つ *jotsu* / 四 *ši* — nell' 
* 五つ *itsutsu* / 五 *go* — viž 
* 六つ *mutsu* / 六 *roku* — kuz' 
* 七つ *nanatsu* / 七 *šiči* — seičeme 
* 八つ *jatsu* / 八 *hači* — kahesa 
* 九つ *kokonotsu* / 九 *ku, kü:* — ühesa 
* 十 *too* / *dzü:* — kümne
* 二十 *hatači* / *nidzü:* — kaks'kümne
* 三十 *miso* / *sandzü:* — koumekümne
* 百 *momo* / *häku* — sada
* 千 *či* / *sen* — tuha

## Homaičendad
Han Irrfan

**Irrfan Han** (, ), täuz' nimi om **Sahabzade Irrfan Ali Han** (hindi: *शाहबजादे इरफान अली खान*, angl. *Sahabzade Irrfan Ali Khan*; sünd. 7. viluku 1967, Džaipur, Radžasthan, Indii — kol. 29. sulaku 2020, Mumbai, Maharaštr, Indii), oli indijalaine Bollivudan da Gollivudan akt'or, hindikel'ne tobjimalaz.

## Biografii
Irrfan oli sündnu Džaipur-lidnha, islamanuskojiden kanzha. Mam — Sajida Begum, tat — Džagirdar. Irrfan openui kändmahas čomamahtoiden magistraks, konz sai stipendijad opendamha Nacionaližes dramškolas (Nju Deli) vl 1984. Pästandan jäl'ghe sirdi Mumbaihe.

Zavodi akt'oran kar'jerad Indijan teleserialoišpäi, vspäi 1985 fil'mzihe kahtes kümenikas serialas. Ezini britanižen «Sodamez'»-fil'man (2001) pärolid, se toi hänele tetabut.

## Kanz
Vspäi 1995 akt'or oli nainu, Sutapa Sikdar-kirjutai om hänen ak. Sündutihe kaht poigad naimiželos: Babil i Ajan.

## Valitud fil'mografii
* «*Salam Bombei!*» (1988) — kirjutai
* «*Sodamez' *» (2001) — Lafkadija-kaičii
* «*[[Ühtennimine ristit]]*» (2006) — Ašok Ganguli
* «*Hänen südäikera*» (2007) — Zišan Kazmi
* «*Elo sures lidnas*» (2007) — Monti
* «*[[Millioner truššoboišpäi]]*» (2008) — inspektor-policijalaine
* «*[[Nju Jork, minä armastan sindai]]*» (2009) — Mansuhbai
* «*Billu-keričii*» (2009) — Billu
* «*Nju Jork*» (2009) — Rošan
* «*[[Paan Singh Tomar]]*» (2010) — Paan Singh Tomar
* «*Spasib-ik*» (2011) — Vikram Čopra
* «*[[Seičeme mužikad]]*» (2011) — Vasiullah Han
* «*[[Pin elo]]*» (2012) — täuz'kaznu Piscin («Pi») Molitor Patel
* «*[[Uz' Spaiderman]]*» (2012) — Radžit Ratha-doktor
* «*Longikorobaine*» (2013) — Saadžan Fernandez
* «*[[Juranpordon mail'm]]*» (2015) — Saimon Masrani
* «*Piku*» (2015) — Rana Čaudhari
* «*[[Inferno]]*» (2016) — Garri «Šef» Sims
* «*Medium-indijalaine*» (2017) — Radž Batra

## Homaičendad


## Irdkosketused
* 
*
Jäl'gmäine samurai

**«Jäl'gmäine samurai»** () om vn 2003 amerikaine torafil'm.

## Rolid
* *Neitan Olgren-kapitan* — Tom Kruz
* *Moricugu Kacumoto-lord* — Ken Vatanabe
* *Judzi* — Hirojuki Sanada
* *Nobutada, Kacumoton poig* — Šin Kojamada
* *Kol Bagli-polknik* — Toni Golduin
* *Omura* — Masato Harada
* *Meidzi-imperator* — Šičinosuke Nakamura kahtenz'
* *Saimon Grehem-lehtezmez' * — Timoti Spoll
* *Taka, Kacumoton sizar* — Kojuki
* *Nepr Bob-samurai* — Seidzo Fukumoto
* *Zebulon Gant-seržant* — Billi Konnolli
* *Nakao-samurai* — Šün Sugata
* *Higen* — Sosuke Ikemacu
* *Sanbek-sur'oigenu* — Skott Vilson
* *Hasegaiava-jenaral* — Togo Igava
* *Vinčester Rep-abunik* — Čed Lindberg

## Homaičendad


## Irdkosketused
* «Jäl'gmäine samurai»-fil'man oficialine sait (''lastsamurai.com'').
Jogi

**Jogi** om kaikenaigaine znamasine (ojan erineden) vezivalu, londuseline geografine objekt. Nil da Amazonas oma kaikiš surembad joged Mas.

Kuivan man gidrologijan jaguz — potamologii — om pühätadud jogiden tedoidusele. Joged kuctas sur'vezid da mahusen erozijad.

Joged oma Man gidrologižen ciklan pala. Vezi keradase pindaližiš valuišpäi, ned sädaba lanktenuziš märitud pindale (jogen bassein) atmosferižiš sadegišpäi, mugažo toižiš purtkišpäi, oz., manalaižen veden varad, jäžomiden suland, lumikate.

## Harakteristikad
Jogi voib jäduda, käta jäks täuzin vai kuida lophu pordaigaližešti. Jokseb ičeze alangištodme joginiškaspäi jogensuhusai i voib langeta toižhe jogehe, järvhe, vezivaradimhe, merhe vai valdmerhe, erasti soho. Om oiktoid da hurid ližajogid päpaloin. Rand da kendäk oma vezivalun röunaks. Aigan mändes jogi voib vajehtada vagon sijadust tahoidme. Vezijagandad erigoittas erazvuiččiden jogiden basseinoid.

Jogen suruded: piduz (km), basseinan pind (km²), sekundine (m³/s) i vozne valujoksmuz (km³), jogen pidustan pautkuz (% vai promille ‰), ližajogiden lugu, joginiškan da jogensun korktuz valdmeren tazopindan päl, om-ik del't jogensus. Jogen vago voib olda ottud torvhe, lidnan territorijal tobjimalaz. Saudas padoseinid vezivaradimid säden, kos'ked da vezilanktendad heittas sil-žo aigal.

## Kävutand
Nened otandad kävutamižhe oleskeldas jogel: kävutand reskvedeks, kalanpüdand da kalankazvatuz, elektrusen da toižen vägen (vezimellic) samine, jogilikkuimed da kanalad, pöudoiden kastelend, rajod valdkundoiden keskes.

Rahvahidenkeskeine tegendoiden päiv kaičemha jogid () oigendase keväz'kun 14. päiväl.

## Jogehe sidodud vepsän muštatišed da ozoitesed
### Muštatiž

* *Paremb om oja tugeta mi jogi.*


### Ozoitez

* Rusked korend päliči joges rippub. (jumalanbembel')


## Homaičendad
Rai Ašvarija

**Ašvarija Rai Baččan** ( *Aišvarja Rai*,  *Aišvarja Rai*, ; sünd. 1. kül'mku 1973, Mangalur, Karnatak-štat, Indii) om indijalaine aktris, fotomodel da Miss Mail'm 1994.

## Biografii
Ašvarija om sündnu Mangalur-lidnha.

Vspäi 2007 om lähtnu mehele, Abhišek Baččan om hänen mužik, akt'or. Vl 2011 Ašvarija kändihe mamaks, Aaradhija-tütär om sündnu.

## Fil'mografii (serialoid da massižid scenoid lugemata)
* «*Tandem*» (1997) — külähine čoma Pušpavalli-neižne / Kalpana-aktris
* «*Da hö armastaškanziba toine tošt*» (1997) — Aši Kapur
* «*Ka pördugam: pördumine kodihe*» (1999) — Pudža
* «*Sinun igäks*» (1999) — Nandini
* «*Armastusen ritmad*» (2000) — Mansi
* «*Minun südäin — sinei!*» (2000) — Priti Vais
* «*Severz' sanad armastusen polhe*» (2000) — Sahiba Gareval
* «*Mel'dünuded*» (2000) — Mekha
* «*Südäikeran än*'» (2000) — Sonija
* «*Armastusen sar*'» (2001) — Sonija
* «*[[Devdas]]*» (2002) — Parvati
* «*Üks'jäine*» (2002) — Suman
* «*Südäimel'ne ičtazandmine*» (2003) — Tija Šarma
* «*Jä henges*» (2004) — Namrata Šrivastav
* «*Velg om ülemba kaiked*» (2004) — Mahalaksšmi
* «*Ka midä-k, oled mel'dünu?*» (2004) — Dija Malotra
* «*Neičeine i tühjmeled*» (2004) — Lalita Bakši
* «*Mujandoiden sömäiduz*» (2005) — Antara Vašist / Tammana
* «*Specii-princess*» (2005) — Tilo
* «*Laknau-čomač*» (2006) — Amiran / Umrao
* «*Baikerad 2: Todesižed mujandad*» (2006) — Sunehri
* «*Guru: Te satusennoks*» (2007) — Sudžata
* «*Jäl'gmäine legion*» (2007) — Mira
* «*Džodha da Akbar*» (2008) — Džodha Bai
* «*Ruza pantera 2*» (2009) — Sonia
* «*Pahatuk*» (2010) — Ragini Subramaniam
* «*Demon*» (2010) — Ragini Subramaniam
* «*[[Robot (fil'm)|Robot]]*» (2010) — Sana
* «*Loičii pakičend*» (2010) — Sofija De'Suza
* «*Väta vastaiti ozahut*» (2010) — Mala Malotra
* «*Ičekeskeine vedand*» (2015) — Anuradha Verma
* «*Sarbdžit*» (2016) — Dalbir Kaur
* «*[[Südäimel'žed azjad]]*» (2016) — Saba

## Homaičendad


## Irdkosketused
* 
*
Sag Harlokas

**«Sag Harlokas: Nibelungoiden rengaz»** (,  vepsän kirjamil: *Hārokku Sāga Nīberungo-no jubiva*) om vn 1998 japonine anime-serial tedoližen fantastikan žanras. Original om japonan kelel. Režissör om Jošio Takeuči. Idejan tegii — Megumi Hijoši. Muzik — Kaoru Vada. Scenarii — Leidži Macumoto.

Serialas om kuz' epizodad da 30 minutad hätkte. Se läksi ekranoile vodes 1999 (25. sulaku — 25. kül'mku). Om tehtud vll «Šinčoša»-kompanii täht.

## Roliden änetoitand
* *[[Harlok]]-kapitan, Točiro Ojama* — Koiči Jamadera
* *Jattaran* — Šigeru Čiba
* *Miime* — Kazuko Janaga
* *Meitel* — Masako Ikeda
* *[[Emeral'das-kunigaznaine]]* — Masako Kacuki
* *Votan* — Taro Išida
* *Fasolt* — Takehito Kojasu
* *Fafnir* — Šiničiro Miki
* *Tadaši Daiba* — Tošihiko Seki
* *Freia* — Emi Šinohara
* *Fricka* — Mijuki Ueda
* *Alberih* — Jošito Jasuhara

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Serial ''imdb.com''-saital. 
* Serial ''thetvdb.com''-saital. 
* Serial ''kinopoisk.com''-saital.
Pu (znamoičendad)

**Pu** voib znamoita:
* Pu — kazmusiden elonform.
* Pu — material.
* Pu — himižen plutonii-elementan znam.
* Pu () — kitajine kanzannimi (klan).
Emeral'das-kunigaznaine

**Emeral'das-kunigaznaine** ( *Kuīn Emerarudasu*) om japonine manga da anime-serial tedoližen fantastikan žanras. Režissör om Judzi Asada.

Kaik om 4 epizodad serialas. Se läksi ekranoile vodes 1998.

## Roliden änetoitand
* *[[Emeral'das]]-kunigaznaine* — Reiko Tadzimai
* *Hiroši* — Megumi Hajašibara
* *Eldmein* — Hirotaka Suzuoki
* *Baralurda* — Joko Asagami
* *Lurou* — Keniči Ogata
* *Točiro Ojama* — Koiči Jamadera
* *[[Harlok]]-kapitan* — Makio Inoue

## Epizodad
# *Lähtend*
# *Igähine emblem*
# *Sebruz*'
# *Siren*

## Homaičendad


## Irdkosketused
* «Emeral'das-kunigaznaine»-serialan oficialine sait (''emeraldas.jp'').
Jä hüväšti igäks, Tähtazkundan ekspress 999

**«Jä hüväšti igäks, Tähtazkundan ekspress 999»** ( *Sajonara Ginga Tetsudo Sri Nain - Andoromeda Šüčäkueki*) om japonine draman mul'tfil'm tedoližen fantastikan žanras.

## Änetoitandan rolid
* *Tecuro Hošino* — Masako Nozava
* *[[Meitel]]* — Masako Ikeda
* *Konduktor* — Kaneta Kimoduki
* *Metalmena* — Joko Asagami
* *Faust* — Toru Emori
* *[[Harlok]]* — Makio Inoue
* *[[Točiro Ojama]]* — Kei Tomijama
* *[[Emeral'das]]-kunigaznaine* — Reiko Tadzima
* *[[Kei Juki]]* — Čijoko Kavašima
* *[[Miime]]* — Noriko Ohara
* *Prometium* — Rüko Kinomija
* *Partizan* — Šüičiro Morijama
* *Mioudar* — Kei Tomijama
* *C62 48* — Hidekacu Šibata
* *Tecuron mam* — Akiko Cuboi

## Homaičendad
Kosmine Zero-saldat

**Kosmine Zero-saldat** ( *Kosumo Wōriā Dzero*) om vn 2001 japonine anime-serial tedoližen fantastikan žanras. Režissör om Kijotaka Isako. Serialas om 15 epizodad.

## Roliden änetoitand
* *Zero-saldat* — Tošijuki Morikava
* *Marina Oki* — Aja Hisakava
* *[[Harlok]]* — Eidzi Takemoto
* *Emeral'das-kunigaznaine* — Kikuko Inoue
* *Grenader* — Hidenari Ugaki
* *Betliser* — Jošiaki Macumoto

## Homaičendad
Kosmine Harlok-merirazbainik: Agjatoi odissei

**Kosmine Harlok-merirazbainik: Agjatoi odissei** (originaline nimituz Japonijas: 『SPACE PIRATE CAPTAIN HERLOCK OUTSIDE LEGEND 〜 The Endless Odyssey 〜』) om voziden 2002−2003 japonine anime-serial tedoližen fantastikan žanras. Režissör om Rintaro. Se om vn 1978 serialan oiged jätktuz.

Originaližes serialas om 13 epizodad japonan kelel. Saundtrek om pästtud Japonijha vn 2002 lopus, serialan DVD-versii — vl 2003 edehko TV-ozutandaspäi, mitte tegihe vn 2003 redukus-tal'vkus.

## Roliden änetoitand
* *[[Harlok]]-kapitan* — Koiči Jamadera
* *Tadaši Daiba* — Tomokazu Seki
* *Kei Juki* — Rei Sakuma
* *Jattaran* — Naoki Tacuta
* *Zero-doktor* — Nači Nozava
* *Daib-doktor* — Kacunosuke Hori
* *Sabu* — Hisao Egava
* *Jasu* — Tošihiko Nakadzima
* *Irita* — Norio Vakamoto
* *Tomiko* — Motoko Kumai
* *Hirz-doktor* — Keidzi Fudzivara
* *Madži* — Fürin Cha
* *Miime* — Juko Minaguči
* *Hassan-doktor* — Rokuro Naja
* *Nana* — Fumiko Orikasa
* *Šizuka* — Emi Šinohara
* *Pak-doktor* — Vataru Takagi
* *Reni-doktor* — Minami Takajama

## Homaičendad


## Irdkosketused
* «Kosmine Harlok-merirazbainik: Agjatoi odissei»-serialan oficialine sait (''captainherlock.tv'').
Pu (material)

**Pumaterial** om sündnu möuvhaspäi olii koren al pun südäimine pala da sadud puspäi material.

Kaikiš amuižembid kividunuzid pukazmusid löuzihe vl 2011 Kanadan Nju Bransuik-provincijas, ned eliba 400 mln vot tagaz mecaks. Tähäsai pumaterialad sadas mecan varhapanendal, hot' om-ki naprindoid Azijas sauda fermoid kazvatamha bambuk (se kazvab lujas teravas).

Pumaterial kävutase amuižiš aigoišpäi kuti torhuz:
* sauvomha pertid da toižid sauvusid (läväd, sildad, irdlavad);
* poltuseks — haugod, nügüd' pelletad-ki jändusišpäi;
* ümbriradamha ladimikš, soitoikš da kodikaluikš;
* azegeks (taug).

Nügüd'aigan ližazihe meblin tehmine, bumagan da himižiden substancijoiden pästand, čomamahtsädused.

Pun sugud oma pehmdad, kovad da kal'hed. Pidab kävutada vigatoi mec da kuivata kuidimil oikti samha hüväladuližid materialoid.

## Pumaterialihe sidodud vepsän muštatišed

* *Ala pili part keskel, a pili röunas.*
* *Ühtes bokaspäi ei vestkoi.*


## Homaičendad
Sinä ed ole üksnäiž

**«Sinä ed ole üksnäiž»** (, vepsän kirjamil: *Koi... Mil Gaja*) om vn 2003 indine fil'm tedoližen fantastikan žanras.

## Rolid
* *Rohit Mehra* — Ritik Rošan
* *Niša* — Priti Zinta
* *Sonija Mehra, Rohitan mam* — Rekha
* *Sandžai Mehra, Rohitan tat* — Rakeš Rošan
* *Radž Saksena, Nišan lamoh* — Radžat Bedi
* *Čelaram Sukhvani-policijalaine* — Džonni Lever
* *Huršid Han-inspektor* — Mukeš Riši
* *Harbans Saksena, Radžan tat* — Prem Čopra

## Fil'mdand
Fil'mdihe kinod valdkundan pohjoižes i Kanadas.

## Fil'man muzik

## Homaičendad
Minun noruden Arkadii-lidnuz: Agjatoi orbit SSX

**«Minun noruden Arkadii-lidnuz: Agjatoi orbit SSX»** (, vepsän kirjamil: *Vaga Seišün-no Arukadia - Mugen Kidō Esu Esu Ekkusu*) om japonine manga da anime-serial tedoližen fantastikan žanras. Original om japonan kelel. Režissör om Tomoharu Kacumata. Scenarii — Leidži Macumoto. Idejan tegii — Hirojasu Jamaura da Hiroiuki Nosijama. Muzik — Šunsuke Kikuši.

Kaikes serialas om 22 epizodad. Se läksi ekranoile vodes 1982 (13. reduku), vhesai 1983 (30. keväz'ku). Om tehtud vll 1982−1983 «TBS»-kanalan täht.

## Roliden änetoitand
* *[[Harlok]]* — Makio Inoue
* *Točiro* — Kei Tomijama
* *[[Emeral'das-kunigaznaine]]* — Reiko Tadzima
* *Tadaši Monono* — Satomi Madzima
* *Miime* — Juriko Jamamoto
* *Kei Juki* — Joko Asagami
* *Rebbi* — Hiromi Curu
* *Ban-doktor* — Dzodzi Janami
* *Zon-ižand* — Toru Furuja
* *Tori-san* — Hiroši Otake
* *Kragl* — Masaharu Sato
* *Beksel* — Mikio Terašima

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Serial ''imdb.com''-saital. 
* Serial ''kinopoisk.com''-saital. 
* Serial ''fernsehserien.com''-saital.
Kezr

**Kezr** om likutim, ei ole olmas eläbas londuses. Se om kehker tobjimalaz, punose joudjas vai kingitadud värtmudel kehkruz. Pandud sen päle hibj verub, ende oliži libestanu.

Kaikiš aigaližemb löutud kezr om datiruidud 5. voz'tuhal edel m.e. i libui Evropan territorijaspäi. Romanijalaine M. Dinu-arheolog löuzi sidä Balkanan pol'sarel, nügüdläižen Romanijan Jassi-ümbrikos vl 1981. Kezrad oma niiden savesižed modelid («käkud») bobaižajoregen täht. Kaikiš amuižemb löutud kezr värtmudel om Pressehausaspäi, Šveicarii, datiruiše vodel 3200 edel m.e.. Kezroiden tehnologijan šingotez mäni voz'sadoiš. Kezrad pal'coidenke südäimes tehtihe melel Suviuralan pautkil 2. voz'tuhas edel m.e.

Kezr om kova disk tobjimalaz. Motoriziruidud kezr elektrolikutimenke da orbitaline kezr värtmudeta oma tehtud melel.

Diametr om kezran parametraks. Kezran olijad palad: vandeh, stupic, diskad vai pal'cad. Tatanmaižen avtotegimišton ohjandimiden mödhe, šin ei ole kezran pala, päiči paginas.

Kävutadas avaros kezroid vedamha jüguid, mugažo äjiden mašinoiden da ladimiden palaks (pikezr, jauhondkivi).

## Kacu mugažo
* Pörutügi
* Tela

## Homaičendad
Pohjoižnaba

**Pohjoižnaba** vai **Geografine Pohjoižnaba** om Man kaikiš pohjoižemb čokkoim sen Pohjoižes mapoliškos.

## Geografijan andmused
Pohjoižnaba sijadase Jävaldmeren keskuzpalas, 0..3 m valdmeren tazopindal päl (jän sanktuz vajehtub). Geografižed koordinatad oma 90°00′00″ pohjoišt levedust. Valdmeren süvüz om 4261 metrad.

Planetan virtualine punondvärtmuz läbitab naban. Suvinaba om vastal'ne diametraližikš sille. Om vaiše suvine čuraduz Pohjoižnabaspäi. Naba ei mülü aigvöihe. Polärine päiv da polärine ö vedadas läz pol'vot kaikutte.

Lähembaine eländpunkt om Alert-žilo Nunavut-agjas (Kanad) 817 kilometras.

## Klimat
Klimat om arktine. Tal'vel keskmäine lämuz om −40 C°, kezal 0 C°. Kaikiš korktemb fiksiruidud lämuz om +5 C°. Paneb sadegid 100..250 mm vodes. Evropad vaste jälautikod dreifuidas Grenlandan randpolennoks.

## Rahvahidenkeskeine status
Pohjoižnaban akvatorii ei mülü nimiččehe valdkundha, se om ÜRO:n *International Seabed Authority*-agentusen ohjandusen al.

## Avaidusen istorii i tedoidused
Naprihe sadas Pohjoižnabhasai, sikš miše 17. voz'sadal eciškanzihe lühüdad torguindted Evropaspäi Kitaiha. Anglijalaine Genri Gudzon-merimatkadai tegi ezmäižen naprindan vl 1607, no saihe vaiše vähäižen pohjoižemb Špicbergenad. Vn 1948 23. päiväl sulakud nevondkundaližen «Pohjoine-2»-ekspedicijan ühtnijad saisoiš Pohjoižnabahasai ezmäižen kerdan mail'mas, hö tegihe ištutandad lendimil.

Vn 2007 2. päiväl elokud Venäman kaks' pilotiruidud «Mir»-apparatad tedoižiba ezmäižen kerdan Pohjoižnaban mapindan biologijad da gruntad, painuz pohjanno om 430 atmosferad. Kaik kuz' ristitud oliba apparatoiš: nell' Venäman rahvahanikad, mugažo Ročinman i Avstralijan rahvahanikad üksin.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Vitkotud kuvaduz Pohjoižnabal vn 2010 sulakus-redukus ''youtube.com''-saital.
Kadžol

**Kadžol Devgan** (, ; sünd. 5. eloku 1974, Bombei, Maharaštr, Indii) om indijalaine aktris. Fil'mdase hindi-kelel.

## Biografii
Kadžol om sündnu Mumbai-lidnha, Šomu Mukerdži-kinorežissöran i Tanudža Samarth-aktrisan sämižkanzha. Neiččel Mukerdži, Kadžol om aktrisaks koumandel pol'vel: hänen Nutan Bahl-tädi (1936−1991) i Šobhna Samart-baboi (1916−2000) fil'mzihe äjan.

Vspäi 1999 om lähtnu mehele. Adžai Devgan om hänen mužik, akt'or, režissör. Vl 2003 Kadžol tegihe mamaks, Niša-tütär om sündnu, sen jäl'ghe tegi koumevottušt rat'kaigad aktrisan kar'jeras. Vl 2010 Jug-poig om sündnu.

Aktris om britanižen hüvädtegijan *Loomba Trust*-organizacijan sur'oigenudeks, andab hol't leskiakoile da heiden lapsile kaiked mail'madme.

## Valitud fil'mografii
* «*Rehkitai debüt*» (1992) — Radhika
* «*Algat sanugoi iloižid armastusen polhe*» (1994) — Sapna
* «*Kanz da käskusišt*» (1995) — Šarmili
* «*[[Vargastamatoi neičeine]]*» (1995) — Simran Singh
* «*[[Karan da Ardžun]]*» (1995) — Sonija
* «*Provincijalaine*» (1996) — Neha
* «*Ühtes igäks*» (1997) — Rešma/Rani Šarma
* «*Himo*» (1997) — Kadžal
* «*Ei pida varaita armastust*» (1998) — Muskan
* «*Manjak*» (1998) — Sonja / Naina
* «*Armastusele pidab oli tehtas*» (1998) — Sanžana
* «*[[Kaik oleleb elos]]*» (1998) — Andželi
* «*Radžu-däd' *» (2000) — Anna
* «*Kaks'jaižed*» (2001) — Tina / Sviti
* «*[[Opalas, ihastuses-ki]]*» (2001) — Andžali
* «*Soged armastuz*» (2006) — Zuni
* «*Sinä, minä da mö*» (2008) — Pija
* «*[[Mindai kuctas Han]]*» (2010) — Mandira
* «*Mö oma kanzaks*» (2010) — Maja
* «*Mel'dünuded*» (2015) — Mira

## Homaičendad


## Irdkosketused
* 
* 
* Kadžol — Instagram.
Eli-oli tigr

**«Eli-oli tigr»** (, vepsän kirjamil: *Ek Tha Tiger*) om vn 2012 indine torafil'm.

## Rolid
* *Avinaš Singh Rahor «Tigr» / Maniš Čandra* — Salman Han
* *Zoja* — Katrina Kaif
* *Gopi* — Ranvir Šorei
* *Šenoi* — Giriš Karnad
* *Anvar Džamal Kidvai-professor* — Rošan Seth
* *Abrar-kapitan* — Gavi Čahal
* *Emeli* — Liza Birn
* *Tokas* — Ahran Čaudhari
* *Feiri* — Alison Flus
* *Brad* — Džastin Fuentes
* *Pinokkio* — Rikki MakTernan
* *Bagga* — Radžender Sethi
* *Rabinder* — Samar Džai Singh

## Fil'mdand
Kinod fil'mdihe Havanas, Stambulas da Dublinas.

## Fil'man muzik

## Homaičendad


## Irdkosketused
* «Eli-oli tigr»-fil'man oficialine sait (''ekthatiger.com'').
Meitel

**Meitel** ( *Meeteru*) om tedoližen fantastikan riven kul'tine melestehtud personaž, vägimez'.

Ezmäižen kerdan Meitel ozutihe Tähtazkundan ekspress 999-mangas (1977). Hän om čomač pit'kidenke vauvhidenke hibusidenke, sobib must kostüm päl da must šapuk päle päiči ühten mangan ezmäižes palas, kus hän om vauvaz pal't päl. Meitel sel'gitab mustad sobad kut trauran znam pölištunuziden sebranikoiden muštoks (kinoversijas — kut traur ičeze enččiden hibjoiden muštoks). Naine kandab vauktad matklipast kerdalaz, siš azegišt, sobad da toine matkbagaž kaičesoiš, iče matklipaz kävutase sidon täht pämehištonke.

Naine om Tecuron kaimdajan ajelendas Andromedannoks. Tecuro tundištab hänes ičeze mamad, no scenarijan mändes mainitase, miše naine ei voi kolda, Meitel spravitase teravas surmaližihe satatesihe kacmata. Kinoversijan finalas Meitel avaidase Tecurole, pagižeb, miše hänen mam faktižikš, hibj vajehtase ravastusen tagut i se om eziauguižen Meitelan kopii. Naižen todesine hibj kaičese jäižes Plutonas, Tecuro nägui itkijad Meitelad sen planetan kaumžomal. Finalas Meitel ajeleb Plutonha udessündutamha ičeze hibjad, no jäi tedmata, kändi-k hän ristituks tošti.

Änetoitiba Meitelan rolid: Masako Ikeda i Satsuki Jukino («Meitelan legend» i «Meitelan kosmine simfonii»).

## Homaičendad
Hani-čomač (fil'm)

**«Hani-čomač»** (, vepsän kirjamil *Küčī Hanī*, ) om vn 2004 japonine torafil'm. Se om fil'matud ühtennimižiden mangan da animen mödhe.

## Rolid
* *Hani Kisaragi / Hani-čomač* — Eriko Sato
* *Seidzi Hajami* — Dzün Murakami
* *Nacuko Aki* — Mikako Ičikava
* *Džill-sizar* — Eisuke Sakai
* *Batler* — Toru Tezuka
* *Must Klou* — Micuhiro Ojikava
* *Kobal't Klou* — Sie Kohinata
* *Kulta Klou* — Hairi Katagiri
* *Skarlet Klou* — Majumi Šintani
* *Rö* — Masaki Kiomoto

## Homaičendad
Suvinaba

**Suvinaba** vai **Geografine Suvinaba** om Man kaikiš suvižemb čokkoim sen Suvižes mapoliškos.

## Geografijan andmused
Suvinaba sijadase Antarktidan keskuzpalas, Polärižel mägitazangištol, 2835 m valdmeren tazopindal päl, sidä kesken jän sanktuz om 2700 m. Geografižed koordinatad oma 90°00′00″ suvišt levedust. Päiväine likub taivastme častomaraižen likumišt vaste.

Planetan punondvärtmuz läbitab naban. Pohjoižnaba om diametraližikš vastal'ne sille. Om vaiše pohjoine čuraduz Suvinabaspäi. Naba ei mülü aigvöihe formaližikš, no polärine AÜV:oiden «Amundsen — Skott»-stancii kävutab UTC+12:00-aigvönen (Uden Zelandijan aig). Polärine päiv da polärine ö vedadas läz pol'vot kaikutte.

Lähembaine meri om Rossan meri 1300 kilometras. Jäžom likub Suvinabal-ki, jän pind sirdase 10 m vodes Uedellan meren polehe, i kaikuccel vodel Suvinaban znamad pandas udhe sijha.

## Klimat
Klimat om arktine, vilu kuiv. Tal'vel (sulaku-sügüz'ku) keskmäine lämuz om −58 C°, kezal (tal'vku-viluku) −26 C°. Kaikiš korktemb fiksiruidud lämuz om −12,3 C° vl 2011. Paneb lunt 200 millimetrhasai vodes.

## Status
Suvinaban territorii ei mülü nimiččehe valdkundha kaiken Antarktikan kartte, se kävutase vaiše kožundtedoidusiden täht Kožundaktan Antarktikas aluseks.

## Tedoiduz
Vn 1911 14. päiväl tal'vkud norvegijalaižiden ekspedicijan ühtnijad Rual' Amundsenanke pämeheks saisoiš Suvinabahasai ezmäižen kerdan mail'mas, kaik pörzihe tagaz. Ripmatoi britanine «Terra Nova»-ekspedicii Robert Skottanke pämeheks sase Suvinabahasai vn 1912 17. päiväl vilukud, kaik pölištuiba pördumižes. Vl 1956 panihe kaikenaigaižen «Amundsen — Skott»-stancijan alusen, neche vodhesai ristituid ei olelend Suvinabal avaidusen aigaspäi.

## Homaičendad
Bumag

**Bumag** om kuidukaz material mineraližidenke ližadusidenke. Sadas sidä kazmusiden cellülozaspäi, kudamb oleleb verez i toštmižtorhudespäi.

## Sädamine
Bumagan ezmäine tegii om kitajalaine Cai Lun'. Vl 105 hän sädi sen kleidüd läbi toižendad bapshaižiden pezoihe kacten. Sil aigalpäi bumagan tehmižen process paremboičese kaikenaigašti, ližaškanzihe trahmalad da mujutimid, mugažo mel, tal'k i kaolin. 11.-12. voz'sadoil bumagan tehmižen tehnologii putui Evropha arabalaižišpäi Ispanijan kal't. Vspäi 1803 kävutadas bumagantegendmašinoid pästmaha bumagod. Vspäi 1857 zavottihe bumagan massižen tehmižen pumaterialaspäi.

Mail'man surembad bumagan tegijad baziruišoiš neniš valdkundoiš: Amerikan Ühtenzoittud Valdkundad (International Paper, Georgia-Pacific, Weyerhaeuser, Kimberly-Clark), Suomenma (Stora Enso, UPM-Kymmene, Metsä Board), Portugalii (The Navigator Company), Ročinma (Svenska Cellulosa Aktiebolaget), Avstrii (Mondi), Suviafrikan Tazovaldkund (Sappi).

## Toižendad
Om bumagan erazvuiččid sortuid kävutamha äjil teil: kirjoiden da lugendlehtesiden pästand, kirjutamine, pirdand, pakuitez, pertin elo, čomitesed, bobuštused, sauvondmaterial (špalerad i kleindlent), tegimištladimed (fil'trad, izolätorad), letebumag, indikatorbumag, fotobumag, banknotad.

Sanktuz om bumagan parametraks, märičese grammil nellikmetras. Bumag kadotab vahvut ühten nepstoindan jäl'ghe.

Bumagan otand kävutamižhe toštmižtorhudeks om kožui ekologijanke, sikš miše sen ümbriradmine küzub elektrust kahthe kerdha vähemb, pahoid jändusid — koumhe kerdha vähemb tehmižhe vereses cellülozaspäi rindataden. Bumagan tehmine kazvoi kahthe kerdha polenke jäl'gmäižes kahtes voz'kümnes dokumentoiden elektronižhe pörundha kacmata. Tactud mahushe bumag kadotab kahtes-koumes vodes.

## Standart kävutandan pordon klassan mödhe
Meloitud i melatoi bumag da karton jagadas kävutandan pordon mödhe DIN 6738-standartan mödhe (vspäi 1999):
* LDK 6-40 — 50 vot da sen enamba;
* LDK 6-70 — 100 vot da sen enamba;
* LDK 12-80 — severz'-se sadad vozid da sen enamba;
* LDK 24-85 — kaikiš lujembad tarbhaičendad.

## Kacu mugažo
* Karton
* Papirus

## Irdkosketused
* Bumagan muzejad mail'mas ''paperhistory.org''-saital. 
* Bumagan muzei Kalugan agjas (''buzeon.ru'').
Bumag (znamoičendad)

**Bumag** voib znamoita:
* Bumag — avaros levitadud material cellülozaspäi.
* Bumag (kangaz) — puvillasine kangaz omblemha sišpäi.
Emeral'das

**Emeral'das-kunigaznaine** ( *Kuīn Emerarudasu*) om tedoližen fantastikan riven kul'tine melestehtud personaž, vägelaine, kosmine merirazbainik. Ezmäižen kerdan hän ozutihe *Kosmine Harlok-merirazbainik*-mangas (1977). Harlokan serbanik, Meitelan sizar da Prometiuman tütär. Hän sobib must vihmsoba da kostüm päle.

## Homaičendad
Japonijan jen

**Japonijan jen** ( *en*) om Japonijan valdkund- da mail'manvalüt.

1 jen = 100 senad, ei ole senoid rahanpörundas vspäi 1954. ¥-znam om jenan simvolaks. Valütkod om *JPY*. 円-ijeroglif i sen koverikaz 圓- da koveritoi 元-analogad voiba znamoita Kitain juanid-ki.

1, 5, 10-tuhaižed banknotad (2004 voden serii) i 2-tuhaižed banknotad (2000 voden serii), mugažo rahuded 1, 5, 10, 50, 100 da 500 jenad nominalanke oma rahanpörundas. Rahuzid kävutadas veroid-ki oigendamha, sen tagut ned oleldas reigunke.

Jen kävutase mail'manvalütaks kaičemha rahoiden varoid. Vozil 1995−2001 se oli 5..7% verazmaižiš valütvaroiš, vozil 2003−2014 oti penemban palan, 3..4%.

## Galerei

Fail:Old 1 yen gold-1.jpg|Vl 1871 paindud kuldasine 1-jenaine rahut
Fail:Revised 1 Yen Bank of Japan Silver convertible - back.jpg| Vl 1916 (vspäi 1889 oli paindud) Japonijan bankan 1-jenaine banknot (revers) hobedha konvertacijan voimusenke
Mukherdži Rani

**Rani Mukherdži** (,  [rɑ:niː mʉkhərdʒiː], ; sünd. 21. keväz'ku 1978, Kolkat, Päivlaskmaine Bengalii, Indii) om indijalaine Bollivudan aktris.

## Biografii
Rani om sündnu Kolkat-lidnha, Ram-kinorežissöran i Krišna-pajatajan sämižkanzha. Openui «Maneckji Cooper High School»-aluzkundas Mumbain pohjoižes Džuhu-ezilidnas. Om naižuniversitetan pästnikan (Mumbai).

Fil'mdase vspäi 1996 hindikel'žes kinos tobjimalaz.

## Kanz
Vspäi 2014 aktris om lähtnu mehele. Aditja Čopra om hänen mužik, režissör. Vl 2015 Rani kändihe mamaks, Adira-tütär om sündnu.

## Valitud fil'mografii
* «*[[Kaik oleleb elos]]*» (1998) — Tina Malhotra
* «*Aigan hengaiduz*» (2000) — Aparna Ram
* «*Kaikutte armastai südäikera*» (2000) — Pudža Oberoi
* «*Kut-žo jäda mel'dütoman*» (2000) — Prija Šarma
* «*Unikuviden mail'mas*» (2001) — Pudža Širsastav
* «*Lider*» (2001) — Mandžari
* «*[[Opalas, ihastuses-ki]]*» ‎(2001) — Neina Kapur
* «*Nece meletoi armastuz*» (2002) — Pajal Khurana
* «*Linned-ik minun sebranikaks?*» (2002) — Pudža Sahani
* «*Zvägii kumardelii*» (2002) — Sapna
* «*Armastusen teil*» (2003) — Prija
* «*Sinä da minä*» (2004) — Rija Prakaš
* «*Vir da Zara*» (2004) — Sammi Sidiki
* «*Jäl'gmäine toiv*» (2005) — Mišel' MakNelli
* «*Banti da Babli*» (2005) — Vimmi Saludža	
* «*Ozoitez*» (2005) — Lačči Bhanvarlal
* «*Mangal Pandi: Vasthalibund*» — Hira
* «*Tat*» (2006) — Malavika «Mili» Talvar
* «*[[Ala pagiže «Jä hüväšti igäks» nikonz]]*» (2006) — Maja Tal'var
* «*Armastadud neižne*» (2007) — Gulabži
* «*Lanktenu angel*» (2007) — Vibhavari Sahai
* «*Vähäižin armastust, vähäižel magijad*» (2008) — Gita
* «*Südäikera pagižeb: «Edehepäi»*» (2009) — Vira Kaur / Vir Pratap Singh
* «*Todusen ecmine*» (2012) — Rošni Šekhavat
* «*Sünd-sötai!*» (2012) — Minakši Pešpande
* «*Rohked naine*» (2014) — Šivani Šivadži Roi

## Homaičendad


## Irdkosketused
* 
*
Meri

**Meri** om valdmeren pala solakahan veden surenke lugumäranke. Ühtenzoitase valdmerenke sal'mil, erištub sišpäi kuivmal da madalal pohjal. Kaikutte meri om ičeze ekosistemanke. Om südäimerid da avoinuzid merid.

Kaik om 63 mert Mas. Kaikiš surembad oma Sargassanmeri läz 6 mln km² pindanke da Filippinoiden meri (5726 tuh. km²). Kaspii, Aral, vezivaradimed da levedad joged nimitadas merikš värin i tobjimalaz oficialitomašti, sikš miše ned oma vedhudetomad vezištod vai merod reskvedenke. Om «merid» — pimedoid läipid — Kudmaižen i Marsan pindoil.

Meri om tarbhaine vedamha jüguid, püdumha kalad da meriproduktoid. Se om sadud tegimil reskveden üks' purtkišpäi tihedasti elänzoittud maiš, Persijan lahten erasiš maiš. Meriškolad opetas ohjastada laiv.

Mail'man merenpäiv praznuičese sügüz'kun lopnedalin ühtel päivišpäi, ohjastuz paneb sen datad jogo valdkundas.

## Merhe sidodud vepsän muštatišed da ozoitesed
### Muštatišed

* *Aig andab tünen meren, aig — vodajan venehen.*
* *Ei sil meri pagan ole, mi koirad randas lipitadas.*
* *Enzne vezi jo meres om.* (männu azj)
* *Ištu merenno, varasta säd.*
* *Näged torokad, a merhe ajad.*
* *Sorz meres, muna perskes.*


### Ozoitez

Haug' meres, a händ ülähän. (kauh vezilačus)