open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lantan

**Lantan** (*La* — *lanthanum* latinan kelel) om vižkümne seičemenz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om koumandes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — koumanden gruppan laptalagruppas, IIIB), tabluden kudendes periodas.

## Ühthine ümbrikirjutand
Ročine Karl Gustav Mozander-himik sai lantanad ezmäižen kerdan vl 1839. Nimitihe Jöns Jakob Bercelius-himikan taričendan mödhe, -sana *lantano* znamoičeb «peitan» avaidusen pit'kan ten tagut.

Element om kaikiš levedambiden keskes harvoiš mametalloišpäi londuses, mülünd Man kores — 29 grammad tonnas, merivedes — 2,9 × 10−6 mg/L. Koncentriruiše cerijanke, sadas cerijad, sid' lantanad, prazeodimad i neodimad ekstrakcijal.

## Fizižed ičendad

Puhtaz lantan om pehmed tagokaz notked hobedaižvauged mametall, väll' paramagnetik. Se oleskeleb koumes kristalližes modifikacijas: α-La geksagonaliženke seglusenke, β-La vas'kenvuiččenke kubiženke seglusenke da γ-La raudanvuiččenke kubiženke mülücentriženke seglusenke. Lantanan üks' mülü absorbiruib vezinikan 400 mülühüsai.

Atommass — 138,90547. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 6,162 g/sm³. Suladandlämuz — 1193 K (920 C°). Kehundlämuz — 3737 K (3464 C°).

Londuseline lantan kogoneb kahtes izotopaspäi: vähäradioaktivine 138La (0,089 %, 1,02 × 1011 vot pol'čihodamižen pordonke, kändase barijaks i cerijaks) i stabiline 139La (99,911 %). Londuseližen lantanan aktivižuz om 818 Bk/kg. Tetas mugažo 37 ratud radioaktivišt izotopad 117..137, 140..155 atommassanke, i niiden 12 izomärad. Kaikiš hätkemb čihodai om 137La-izotop (T½=60 tuhad vozid), sid' 140La 1,68 päivest pol'čihodamižen pordonke i lantan-135 (19,5 časud). Radioaktivižed izotopad hajetas β- i protonižen (nomerad 120..122), β- i neitronižen (nomerad 146..150), vai muite β-čihodamižen kal't (kaik toižed), kandasoiš barijaks vai cerijaks, izotopad nomeranke 120..122 — barijaks i cezijaks.

## Himižed ičendad
Om korktanke himiženke aktivižusenke. Muigotandmärad: 0, +3. Lantan om pojav 14 jäl'geližhe elementha himižil ičendoil.

Nepsas il'mas metall kändase karbonataks alusenke teravas:
:: \mathsf{4La + 3O_2 \ \xrightarrow{}\ 2La_2O_3 }
:: \mathsf{La_2O_3 + 2CO_2 + H_2O \ \xrightarrow{}\ 2LaCO_3(OH) }

Lantan palab hapanikas 450 C° lämudel i sädab hapandust(III):
:: \mathsf{4La + 3O_2 \ \xrightarrow{450^oC}\ 2La_2O_3 }

Reagiruib vilunke vedenke vitkos, hulanke — teravas, i sädab lantanan gidrohapandust(III):
:: \mathsf{2La + 6H_2O \ \xrightarrow{90^oC}\ 2La(OH)_3 + 3H_2 \uparrow }

Lämbitamižes lantan sädab reakcijoid galogenidenke (ftor, hlor, brom, jod) solidenke(III) rezul'tataks:
:: \mathsf{2La + 3F_2 \ \xrightarrow{100^oC}\ 2LaF_3 }
:: \mathsf{2La + 3Cl_2 \ \xrightarrow{100^oC}\ 2LaCl_3 }
:: \mathsf{2La + 3Br_2 \ \xrightarrow{t^oC}\ 2LaBr_3 }
:: \mathsf{2La + 3I_2 \ \xrightarrow{t^oC}\ 2LaI_3 }

Kebn ičekeskentehmine mineraližidenke muiktusidenke vedab La3+-ioniden i vezinikan sädandannoks:
:: \mathsf{2La + 3H_2SO_4 \ \xrightarrow{H_2O}\ 2La^{3+} + 3SO_4^{2-} + 3H_2 \uparrow }

## Irdkosketused
* Lantan ''webelements.com''-saital. 
* Kirjutuz lantanas Himižiden elementoiden populärižes ''n-t.ru''-kirjištos.
Zelenogorsk (Piter)

**Zelenogorsk** (, ) om Venäman kurortlidn Piterin administrativižiš röunoiš. Se mülüb Kurortan rajonha.

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1548. Lidnan enzne (vhesai 1948) i tutab nimi om **Terijoki** (, ročinkel'ne toižetadud nimi suomen *tervajoki* sanaspäi, znamoičeb «tervasjogi»). Oli ripmatoman Suomenman palaks vll 1918−1940. Vozil 1939−1940 Tal'vsodan aigan žilo oli pandud mantazole. Suren sodan aigan se oli Suomenman kontrolin al (31. eloku 1941 — 11. kezaku 1944). Žilo sai lidnan statusad vn 1946 kül'mkus, uz' ristitišt tuli Nevondkundaližen Ühtištusen erazvuiččiš rajonoišpäi.

Mülütihe Piterihe Zelenogorskan rajonanke vl 1994. Vspäi 1997 Zelenogorsk om eriline municipaline lidnalaine ühtnik Piterin Kurortan rajonas.

Zelenogorsk šingotaze turizman da lebun edheotandoil, «Avtomatika»-tegimel (elektrotehnižed ohjanduzlaudad), sauvondmaterialiden pästandal lähižes tegimištzonas Rešetnikovo-žilonno (plastiktorved, raudbetontegesed).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase pidust' Suomen lahten randad.

Matkad Piterin Suomen päraudtestancijhasai om vižkümne kilometrad päivnouzmha-suvipäivnouzmha. Lähembaine lidn om Piterin regionan Sestroreck suvipäivnouzmha. Ühtennimine ''Zelenogorsk''-raudtestancii radab lidnas, saudihe vl 1869 i udesnimitihe lidnanke ühtes.

## Tobmuz
Municipaližen ühtnikan pämez' om sen nevondkundan ezimez'. Edeline ühtnikan pämez' om Boris Semenov (sügüz'ku 2016 — viluku 2022). Sijaližen Administracijan pämez' om Igor' Dolgih vn 2014 kül'mkuspäi.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 14 958 ristitud, vn 2021 — 15 613 ristitud. Kaik 15 136 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 16 206 eläjad vl 1970.

Rahvahad (2010): venälaižed — 92,7 %, ukrainalaižed — 2,1 %, vaugedvenälaižed — 1,4 %, toižed rahvahad — 3,8 %.

Ortodoksižen hristanuskondan viž pühäpertid oma saudud lidnas: koume jumalanpertid i kaks' časounäd. Niiden ližaks Spasan Londuseližen Mel'kuvan jumalanpert' kaumžomas ei ole kaičenus. Lüteranine Sündun Toižetamižen jumalanpert' om saudud vll 1907−1908, se om udessündutadud i pühästadud tošti vl 2008. Baptizman «Toivon vest'»-jumalanpert' om avaitud.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma koume päivkodid, kaks' keskškolad, sädamižen pert', čomamahtoiden škol. Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.

## Galerei

Снайпер Зеленогорска м.с. адм. газета.JPG|Sijaline administracii, lugendlehtesen redakcii i norišton «Snaiper»-keskuz (2010)
Зеленогорск Церковь Казанской иконы Божией Матери1.JPG|Jumalanmaman Kazanin jumalaižen pühäpert' (ortodoksine hristanuskond), vn 2009 nägu
BaltiyskiyBereg.jpg|«Baltiiskii bereg»-sanatorijan päkorpus (2010, «Baltijan rand»)
Зеленогорская поликлиника.JPG|Poliklinik nomer 69 vl 2010
Зеленогорск СПб вокзал 2012 год.JPG|*Zelenogorsk*-päraudtestancijan sauvuz vl 2012


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan sijaližen tobmuden oficialine sait (''зеленогорск.спб.рф''). 
* Informacine sait lidnan istorijas (''terijoki.spb.ru'').
Cerii

**Cerii** (*Ce* — *cerium* latinan kelel) om vižkümne kahesanz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, lantanoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, kudenz' period), vanhtunuden klassifikacijan mödhe — koumanden gruppan laptalagrupp, IIIB.

## Ühthine ümbrikirjutand
Element om harvahk Man kores, pala — 70 grammad tonnas. Mülünd valdmeren vedes om 5,2⋅10−6 mg/L. Cerii om avaitud ezmäižen lantanoidoišpäi, koume tedomest löuziba «cerijan mad» vl 1803: ročižed tedomehed Vil'hel'm Hizinger i Jöns Jakob Bercelius, i ripmatomašti saksalaine Martin Genrih Klaprot-himik. Om nimitadud penen Cerer-planetan mödhe (), sen nimi libub rimalaižiden man vägen Cerera-jumalnaižespäi i om lühetud virkandan kebnendusen täht. Vl 1839 ročine Karl Gustav Mosander-himik sai cerijad metallan nägus ezmäižen kerdan.

Toksine element, i kalan da veziolijoiden täht eriližešti, voib kogotas organizmas.
 
## Fizižed ičendad

Cerii om pehmed tagokaz notked raudhahk mametall. Voib olda nell' kristallišt modifikacijad: α (kubine,  1035 K lämuzil).

Atommass — 140,116. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 6,757 g/sm³. Suladandlämuz — 1068 K (795 C°). Kehundlämuz — 3716 K (3443 C°).

Londuseline cerii kogoneb nelläs stabiližes izotopaspäi: 136Ce (0,185 %), 138Ce (0,251 %), 140Ce (88,450 %) i 142Ce (11,114 %). Sen ližaks, tetas 35 ratud izotopad 119..135, 137, 139, 141, 143..157 atommassanke, i niiden kümne izomärad. Kaikiš hätkembad oma 144Ce-izotop 284,89 päiväd pol'čihodamižen pordonke, 139Ce (T½=137,64 päivest) i cerii-141 (32,5 päivest). Kändase lantanaks vai prazeodimaks, izotopad 122, 123 i 125 — lantanaks i barijaks.

## Himižed ičendad
Cerii om seižmatoi il'mas i kändase vauktaks hapanduseks da karbonataks hilläšti. Muigotandmärad: +2, +3, +4. Metall palaškandeb il'mas lämbitusen jäl'ghe +160..+180  Cel'sijan gradushasai, tuhk voib süttuda il'mas ičeksaz. Element om hüvän katalizatoran.

Metall reagiruib muiktusidenke, muigotub vedel sen kehundan aigan, seižub mugliden painegt vaste. Om teravid reakcijoid galogenidenke, hal'kogenidenke, azotanke i hil'nikanke.

## Kävutand
Ottas kävutamižhe cerijad metallurgijas, optikas, medicinas.

Sadas puhtast elementad cerijan ftoridan (CeF3) suladusen elektrolizan abul. Om olmas cerijan löudmižsijid AÜV:oiš, Kazahstanas, Venämas, Ukrainas, Avstralijas, Brazilijas, Indijas da Skandinavijas.

## Irdkosketused
* Cerii ''webelements.com''-saital. 
* Kirjutuz cerijas Himižiden elementoiden populärižes ''n-t.ru''-kirjištos.
Ukrainan kel'

**Ukrainan kel**' (ičeze nimituz: *українська мова*) om Ukrainan valdkundkel', ukrainalaižiden kel'.

Ukrainan kel' om indoevropine, slavine kel'. Pagižijoiden lugu — läz 45 millionad ristituid. Järedad ukrainankel'žed kundad oma Venämas (1 129 838 pagižijad vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe), Kanadas (200 525 pagižijad vl 2001), Brazilijas (läz 400 tuhad pagižijoid).

Ukrainan rahvahaližen tedoakademijan Ukrainan kelen institut om kelen reguliruindorganizacijaks, sijadase Kijevas.

## Kirjamišt



## Lugusanad
* **один** — üks' 
* **два** — kaks' 
* **три** — koume 
* **чотири** — nell' 
* **п’ять** — viž 
* **шість** — kuz' 
* **сім** — seičeme 
* **вісім** — kahesa 
* **дев’ять** — ühesa 
* **десять** — kümne
* **двадцять** — kaks'kümne
* **тридцять** — koumekümne
* **сто** — sada
* **тисяча** — tuha

## Frazad
* Вітаю! — Tervhen!
* Як тебе звати? — Kut sindai kuctas?
* Звідки ти? — Kugalaine oled?
* Де ти живеш? — Kus sinä eläd?
* До побачення! — Nägemižhesai!
* Дякую. — Kitän.

## Homaičendad
The Rasmus

**«The Rasmus»** om suomalaine muzikaline rokgrupp.

Gruppan aluz om pandud Hel'sinki-lidnha vl 1994, konz ühtnijad openuiba školas. Edestab pajoid rokan erazvuiččiš žanroiš anglijan kelel. Möi enamba vit millionad kopijoid mail'madme. Kaikiš tetabamb hit om vn 2003 «In The Shadows».

## Mülükund
;Nügüdläine
* Lauri Ülönen (*Lauri Ylönen*, 1994—) — pään'
* Aki Hakala (1999—) — barabansoitod
* Emilia «Emppu» Suhonen (2022—) — gitar
* Eero Heinonen (1994—) — basgitar, alaän'

;Enččed ühtnijad
* Jarno Lahti (1994−1995) — barabansoitod
* Janne Heiskanen (1995−1999) — barabansoitod
* Pauli Rantasalmi (1994−2022) — gitar

## Al'bomad
;Studijanal'bomad
* 1996 — *Peep*
* 1997 — *Playboys*
* 1998 — *Hellofatester*
* 2001 — *Into* (Südäimehe)
* 2003 — *Dead Letters* (Kolnuded kirjamed)
* 2005 — *Hide from the Sun* (Peittud päiväižespäi)
* 2008 — *Black Roses* (Mustad rozad)
* 2012 — *The Rasmus*
* 2017 — *Dark Matters* (Peitol'žed azjad)
* 2022 — *Rise* (Libund)

## Homaičendad
Mariupol'

**Mariupol**' (, ,  *Marioupoli*) om lidn Ukrainan suvipäivnouzmas, Doneckan agjan suves. Agjan suiman pordaigaline sijaduz vn 2014 kezaspäi. Raudan metallurgijan keskuz, järed meriport da lebutaho.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 10. voz'sadal, enzne nimituz oli *Adamah* i kozakoiden *Domah*-post (). Om lidnan statusanke vspäi 1778, nügüdläiženke nimenke vspäi 1779 (vll 1948−1989 nimitihe *Ždanov:aks*). Lidnan ukrainankel'ne nimituz oli Marnopil' (*Ма́рнопіль*) 19. voz'sadal.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Azovmeren pohjoižel randal, Kal'mius-jogensun randoil, 67 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Voden il'man keskmäine lämuz om +10,5 C°, veden — +11,4 C°.

Mariupol' jagase nelläks lidnrajonaks.

Vl 2014 eläjiden lugu oli 458 533 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 519 tuhad eläjid vn 1989 rahvahanlugemižen mödhe.

## Irdkosketused
* Mariupol'-lidnan Nevondkundan oficialine sait (''mariupolrada.gov.ua'').
Linkin Park

**«Linkin Park»** om amerikaine muzikaline grupp Kalifornijaspäi. Muzikgruppan aluz om pandud vodel 1996 *Xero*-nimenke, vspäi 2000 nimitase nügüdläižikš.

## Mülükund
* *Rob Burdon* (Rob Bourdon) — bangsoitod (1996—)
* *Bred Delson* (Brad Delson) — gitar, koskimsoitod, perkussii (1996—)
* *Devid Farrell* (Dave Farrell) — basgitar, koskimsoitod, alaän' (1996−1998, 2000—)
* *Džo Han* (Joe Hahn) — didžei, alaän' (1996—)
* *Maik Šinoda* (Mike Shinoda) — MC (šoun vedai), pävokal, koskimsoitod, gitar, pajoiden tegii (1996—)

;Enččed ühtnijad
* *Mark Ueikfild* (Mark Wakefield) — pävokal, pajoiden tegii (1996−1998)
* *Kail Kristner* (Kyle Christner) — basgitar (1998−2000)
* *Čester Bennington* (Chester Bennington) — pävokal, pajoiden tegii (1999−2017, koli vl 2017)

## Al'bomad
* 2000 — Hybrid Theory (*Gibridoiden teorii*)
* 2003 — Meteora (*Meteora*)
* 2007 — Minutes to Midnight (*Minutoiš edel kesköd*)
* 2010 — A Thousand Suns (*Tuha Päiväižid*)
* 2012 — Living Things (*Eläbad kalud*)
* 2014 — The Hunting Party (*Praznikeht mecadamha*)
* 2017 — One More Light (*Vähäižen vauktad völ*)
* 2024 — From Zero (*Noläspäi*)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Muzikgruppan oficialine sait (''linkinpark.com'').
System of a Down

**«System of a Down»** (lühenduz: *SOAD*) om amerikalaine muzikaline rokgrupp. Sen aluz om pandud vl 1992 Los Andželesha *Soil*-nimitusenke («mahuz»), Daron Malakän i Serž Tankän oma alusenpanijoikš. Vspäi 1995 nimitase nügüdläižikš, *down* om sana äjidenke znamoičendoidenke: lanktend, ozatomuz, murenduz, atak, tartund. Gruppan kaik ühtnijad oma armeniženke augotižlibundanke. Vozil 2007−2010 grupp ei olend väges, ühtnijad oliba otnus soližil projektoil.

## Mülükund
* Džon Dolmajan (, vspäi 1997) — bangsoitod
* Daron Malakän () — gitar, vokal, alaän'
* Šavarš «Šavo» Odadžän () — alaän', basgitar
* Serž Tankän () — vokal, gitar, koskimsoitod, sintezator
;Enččed ühtnijad
* Andranik «Endi» Hačaturän (, vhesai 1997) — bangsoitod

## Diskografii
### Al'bomad
* 1998: *System of a Down*
* 2001: *Toxicity* (Toksižuz)
* 2002: *Steal This Album!* (Vargasta necidä al'bomad!)
* 2005: *Mezmerize* ( «noidustada»)
* 2005: *Hypnotize* (Gipnotiziruida)

### Singlad
* 1999: *Sugar* (Sahar)
* 2000: *Spiders* (Häpeid)
* 2001: *Johnny* (Džonni)
* 2001: *Chop Suey!* (Kitajine ragu!)
* 2001: *Toxicity* (Toksižuz)
* 2002: *Aerials* (Antennad)
* 2005: *B.Y.O.B.* (sai vn 2006 Gremmi-arvlahjad hardrokan parahimas edestuses)
* 2005: *Question!* (Küzund!)
* 2005: *Hypnotize* (Gipnotiziruida)
* 2006: *Lonely Day* (Päiv ühtelaz)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Muzikgruppan oficialine sait (''systemofadown.com'').
U2

**«U2»** (virktas *Ju tu*) om irlandine anglijankel'ne muzikaline rokgrupp Dublinaspäi. Om olmas vspäi 1976.

Mail'man kaikiš populärižembiš, satusekahambiš muzikgruppoišpäi. Möi enamba mi 170 millionad muzikal'bomoiden kopijoid. Grupp sai 22 «Gremmi»-muzikpremijad ičeze radmižes vodele 2016.

## Mülükund
* Bono — än'
* Edž (*The Edge*)
* Adam Kleiton (*Adam Clayton*)
* Larri Mallen-noremb (*Larry Mullen, Jr.*)

## Al'bomad
;Studijanal'bomad
* 1980 — *[[Boy]]* (Prihaine)
* 1981 — *[[October]]* (Reduku)
* 1983 — *[[War]]* (Soda)
* 1984 — *[[The Unforgettable Fire]]* (Unohtamatoi lämoi)
* 1987 — *[[The Joshua Tree]]* (Džošuan pu)
* 1988 — *[[Rattle and Hum]]* (Pačkand da judu)
* 1991 — *[[Achtung Baby]]* (Homaiče čikoi)
* 1993 — *[[Zooropa]]* (Zoorop)
* 1997 — *[[Pop]]*
* 2000 — *[[All That You Can't Leave Behind]]* (Kaik, midä ed voi jätta muite)
* 2004 — *[[How to Dismantle an Atomic Bomb]]* (Kut tehta atombomb varuitomaks)
* 2009 — *[[No Line on the Horizont]]* (Ei ole pirdad taivhanröunal)
* 2014 — *[[Songs of Innocence]]* (Värhudetomuden pajod)
* 2017 — *Songs of Experience* (Mahton pajod)
* 2023 — *Songs of Surrender* (Andnus mehen pajod) (*planiruiše*)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Muzikgruppan oficialine sait (''u2.com'').
Nominativ vepsän keles

**Nominativ** vepsän keles om päkänd, kudamb znamoičeb tobjimalaz tegendan subjektad.
Sen küzundad oma *Ken?* da *Mi?*.

Üks'lugun formal ei ole nimittušt ozutajad, äilugun ozutai om **-d.**
Kägennin'

**Kägennin' ** vai **Hinhein** () om penzaz, erik *[[Timelejižed]]*-sugukundaspäi. Sen rusttad plodud nimitasoiš *kägenmarjoikš* i *paižemarjoikš*.

## Leviganduz
Kazvab Evropan venon vönen mecoidme alamecas, evropižes arktižes regionas, Sibiriš päivlaskmaižemb Baikalad, Iranan pohjoižes. Areal poleneb.

## Ümbrikirjutand
Penzaz om pol'tošt metrhasai kortte, alabarbad oma lehtesita. Kaik jurišt sijadase ani pindan päl.

Änikoičeb edel lehtesid, aigemba mi kaiked toižed penzhad, sulakus — semendkun augotišes. Änikod oma ruzad vai vauktad (var. *album*), medenkandajad. Plodud kazdas barbal, eile änikust, oleldas küpsad heinkun lopus i elokus.

Kazmusen kaik palad oma morijad, pidadas mezerein-mutagenad (C38H38O10) da toižid toksinoid. Kosketuz kucub egzemad edelvaumhil ristituil. Avar otand südäimehe kucub šok i vedab surmannoks.

## Kävutand
Kaks' dekorativišt formad:
* *Daphne mezereum f. variegata* kirjavidenke lehtesidenke;
* *Daphne mezereum f. autumnalls* änikoičeb möhäližel sügüzel (kül'mku-tal'vku), änikod oma lilaižed.

## Galerei

Daphne mezereum0.jpg|Vezad änikoidenke
Daphne mezereum flowers bialowieza beentree.jpg|Änikod
Daphne mezereum ENBLA04.jpg|Lehtesed
Daphne mezereum Berries2.jpg|Veza ploduidenke


## Homaičendad
Bitlad

**«Bitlad»** ( [ðə ˈbiː.tlz], närituznimituz om *Liverpulin nellänik*, angl. *Liverpool Four*, i *Nell' čomakulud*, angl. *Fab Four*) oli britanine muzikaline rokgrupp Liverpulišpäi. Oli olmas vozil 1960−1970. Edesti pajoid rok- i pop-stiliš anglijan kelel.

Grupp om vn 1970 Oskar-kinopremijan laureatan parahimas muzikas fil'man täht.

## Mülükund
;Päühtnijad
* Džon Lennon (angl. *John Lennon*) — pään', alaän', gitar, basgitar, fortepjano, koskimsoitod, hul'garmonii, kulundeffektad (1960−1969)
* Pol Makkartni (*Paul McCartney*) — pään', alaän', gitar, basgitar, fortepjano, bangsoitod, erased il'msoitod (1960−1970)
* Džordž Harrison (*George Harrison*) — pään', alaän', gitar, basgitar, sitar, perkussii, kulundeffektad (1960−1970)
* Ringo Starr (mugažo anglijaks) — pään', alaän', bangsoitod, perkussijan soitod (1962−1970)

## Al'bomad
Kaik om 13 oficiališt studišt al'bomad 211 pajonke:

# 1963 — *[[Please Please Me (al'bom)|Please Please Me]]* (Ole hüvä, ihastoita mindai)
# 1963 — *[[With The Beatles]]* (Bitloidenke ühtes)
# 1964 — *[[A Hard Day's Night (al'bom)|A Hard Day's Night]]* (Jügedan päivän eht)
# 1964 — *[[Beatles for Sale]]* (Bitlad möndan varoin)
# 1965 — *[[Help! (al'bom)|Help!]]* (Abutagat!)
# 1965 — *[[Rubber Soul]]* (Räzinaine soul)
# 1966 — *[[Revolver (Bitloiden al'bom)|Revolver]]* (Revol'ver)
# 1967 — *[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]* (Pepper-seržantan üks'jäižiden südäimiden kluban orkestr)
# 1967 — *[[Magical Mystery Tour (al'bom)|Magical Mystery Tour]]* (Peitol'ne noidmatk)
# 1968 — *[[The Beatles (al'bom)|The Beatles]]* (Bitlad, vai «White Album» Vauged al'bom, 2 platad)
# 1969 — *[[Yellow Submarine (al'bom)|Yellow Submarine]]* (Pakuine VA-laiv)
# 1969 — *[[Abbey Road]]* (Ebbi-roud)
# 1970 — *[[Let It Be]]* (Olgha linneb muga)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* «Apple»-korporacijan sait muzikgruppas (''thebeatles.com'').
Genitiv vepsän keles

**Genitiv** vepsän keles om üks' kändoišpäi, kudamban päznamoičend om possesivižuz. Sen küzundad oma *Kenen?* da *Min?*. Genitivan ozutajad oma **-n** (üks'lugus) da **-den** (äilugus).

Nece känd kävutase äilugus **i-**ozutajanke.

## Ozutez
Partitiv vepsän keles

**Partitiv** vepsän keles om üks' kändoišpäi, kudamban küzundad oma *Keda?* da *Midä?*. Sen ozutajad oma **-d** da **-t**.

Necen kändon äilugu om kävutamas **i-**ozutajanke.

## Ozutez

## Sanundoiš
* Minä sön **murgint**.
* Kat'oi valičeb **aiglehtest** kirjištos.
* Hän lugeb **kirjoid**.
* Ninal om **marjoid**.
* Maša poimib **marjoid**.
* Minä en mušta **mugošt küläd**.
Akkuzativ vepsän keles

*Akkuzativ* vepsän keles om üks' kändoišpäi. Sen küzundad oma *Kenen?* da *Min?*.

Ozutajad oma **-n** (üks'lugus) da **-d** (äilugus).

## Ozutez

## Sanundoiš
* Mikoi otab käzihe **uden kirjan**.
* Tö tot klassha **uded kompjuterad**.
* Sinä luged lujas **mel'hetartujan kirjan**.
Dno

**Dno** () om Venäman lidn da raudtesol'm Pskovan agjan keskuzpalan päivnouzmas. Se om Dnon rajonan i lidnankundan administrativine keskuz.

## Istorii
Ezmäižed küläd mainitasoiš Uz'lidnan aigkirjas 15. voz'sadan augotišel, nimitihe niid *Sur' Dno* () i *Penemb Donce* (). 19. voz'sadan lopus läz 600 ristitud elihe Dno-küläs (vai Donščin, ), se šingotaškanzihe raudtestancijaks «Piter — Vitebsk»- i «Pskov — Bologoje»-jonoil.

Vl 1925 Dno sai lidnan statusad. Eläjiden enambuz radab raudten edheotandoiš tähäsai, mugažo saudihe astjoiden tegint i abrazivtegint.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan päivlaskmas, penen Suhovk-jogen randoil (, Šelon'-jogen i Il'mjärven bassein), 70 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Om 95 km päivlaskmha matkad Pskovhasai orhal vai 110 km avtotedme. Lähembaine lidn om Porhov 26 km päivlaskmha orhal, raudtedme vai avtotedme. Molembad raudtejonod ühtenzoitasoiš lidnan röunoiš, *Dno*-raudtestancii radab.

## Tobmuz

Kaik 43 pen't küläd da üks' futor mülüdas lidnankundha Dnon ližaks vspäi 2015. Lidnankundan pind — 13,82 km².

Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Deputatoiden suiman ezimez'. Edeline suiman ezimez' om Andrei Vasil'jev (reduku 2020 — tal'vku 2023). Lidnan suim i Administracii oma reorganizacijan pordhal vn 2024 elokuspäi. Edeližed lidnankundan Administracijan pämehed oma Nikolai Timofejev (viluku 2021 — eloku 2023), Ol'ga Lebedeva (eloku 2018 — viluku 2021), Vladimir Kučmistov (uhoku 2016 — eloku 2018).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 9 061 ristitud (rajonan ristitišton kaks' koumandest), lidnankundan — 9 183 ristitud (ližaduihe kaks' küläd futoranke edel 2015. vot), vn 2021 lidnan — 7 850 ristitud. Vl 2017 kaik 7 855 ristitud elihe lidnas i 8 677 ristitud kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 12 400 eläjad vl 1992.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 96,3 %, ukrainalaižed — 0,5 %, toižed rahvahad — 1,8 %, rahvahuden ozutandata — 1,4 %.

Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Mikoi-arhangelan pühäpert' (saudihe vll 1821−1825), Stroican časoun', i Cariližiden moknikoiden jumalanpert' om sauvomas vspäi 2017.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, keskškol nomer 1, gimnazii, ližaopendusen keskuz, čomamahtoiden škol. Dnon raudtetehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Дно Памятник 1941-1944.JPG|Muštnik Suren sodan vägimehile (2008)
Дно. Псковская обл. Храм Михаила Архангела.jpg|Mikoi-arhangelan jumalanpert', vn 2013 nägu
Паровоз - panoramio (1).jpg|Puruvedim-muštnik (2010)
Панорама вокзала - panoramio (1).jpg|*Dno-1*-raudtestancijan sauvusen i perronan nägu vl 2012


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Municipaližen «Dno»-ühtnikan lehtpoled Dnon rajonan tobmuden aluzkundoiden saital (''dno.reg60.ru'').
Pitalovo

**Pitalovo** (, ) om Venäman lidn, lidnankund da raudtesol'm Pskovan agjan keskuzpalan päivlaskmas. Se om Pitalovon rajonan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1863 kuti pol'stancii raudtel. Vozil 1920–1944 se rajonanke oli mülünu Lätänmaha. Vozil 1925–1937 eländpunktan latvijan nimi oli *Jaunlatgale* («Uz' Latgalii», ), vozil 1937–1945 — *Abrene* (). Vl 1933 se sai lidnan statusad. Suren sodan aigan lidn oli nacistižen Germanijan okkupacijan zonas (5. heinku 1941 — 22. heinku 1944).

Pitalovo šingotase valdkundaližen büdžetan aluzkundoil (Federaline muitradnikoičend), avtopaloiden edheotandal, röunanverižil varažomil, mecpilindan edheotandoil. Pitalovon lihanümbriradai kombinat pästab kolbasoid. Ende maidtegim radoi mugažo.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan keskuzpalas, Utroi-jogen randal (, Sur'-jogen hura ližajogi), 80 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Pskovhasai om 102 km pohjoižhe. Lähembaižed lidnad oma Viläk (Lätänma) 20 km lodeheze orhal vai raudtedme i Ostrov (Pskovan agj) 50 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai raudtedme.

## Tobmuz

Pitalovo om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Deputatoiden Nevondkundan ezimez'. Edeline lidnan pämez' om Vera Sivaja (2013−2018). Lidnankundan Administracijan pämez' om Irina Meščeräk vn 2020 redukuspäi. Edeline lidnan Administracijan pämez' om Galina Merenkova (kül'mku 2015 — reduku 2020).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 5 826 ristitud, vn 2021 — 5 263 ristitud. Kaik 5 335 ristitud elihe lidnas vl 2017, rajonan pol'. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 7 300 eläjad vl 1996.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 92,4 %, vaugedvenälaižed — 1,5 %, armenijalaižed — 1,3 %, azerbaidžanlaižed — 0,5 %, ukrainalaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 2,2 %, rahvahuden ozutandata — 1,7 %.

Ortodoksižen hristanuskondan puine Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' sijadase läz raudtestancijad, se pühäpert' om saudud vll 1929–1932 kut ortodoksine Latvijan tobmuden aigan.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma koume päivkodid, keskškol, rajonan lapsiden sädamižen pert', čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton sportškol. Ostrovan äiprofil'žen kolledžan Pitalovon filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Церковь святителя Николая, Пыталово.jpg|Ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert', vn 2022 nägu
Abrene - panoramio.jpg|Znam lidnan röunal
Abrene, dzelzceļa stacija - panoramio.jpg|Päraudtestancijan sauvuz vl 2005


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Pitalovon da sen rajonan uz' sait (''pytalovo.gosuslugi.ru''). 
* Pitalovon lidnankund rajonan oficialižel ''pytalovo.reg60.ru''-saital. 
* Lidnan informacine sait (''pytalovo.ellink.ru'').
11 (lugu)

**11** (**üks'toštkümne**) om naturaline numeral' (lugusana) 10 da 12 keskes.

## Lugun ičendad
* Nece lugu om palatoi, jagamatoi.
* Se om kaikiš suremb naturaline numeral', kudambad ei voi ozutada erazvuiččiden palatomiden luguiden summaks.
12 (lugu)

**12** (**kaks'toštkümne**) om lugu 11 da 13 keskes.

## Matematik
* Nece lugu om palakaz.
* 1012 Amerikas i Venämas nimitase trillionaks, SI prefiksad: tera- (**Т**) 1012 täht, piko- (**п**) 10−12 täht.
* \sum_{n=1}^{\infty} \frac{2 n^{2}}{2^{n}} = 12.
* Ezmäine liigaine lugu.

## Muzik
* Kaik om 12 pol'tonad oktavas.

## Religii i mifologii
;Antikaigaine mifologii
* Jumaloiden panteon mülüti kaks'toštkümne olimpijalašt jumalad.
* Gerakl sädi 12 vägitegod.

;Vanh Zavet
* Iakovan 12 poigad paniba Izrailin 12 pol'ven alusid (Olend 49:28).
* Moisei pani 12 maccad (seižujad kived) Sinain mägenagjanno (Lähtend 24:4).
Novosokol'niki

**Novosokol'niki** () om Venäman lidn, lidnankund da raudtesol'm Pskovan agjan suves. Se om Novosokol'nikin rajonan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1901 žiloks sauvomha ühtennimišt raudtestancijad, kudamb oli avaitud sil-žo vodel. Vl 1925 anttihe lidnan statusad.

Lidn oli okkupuruidud Germanijan nacistižil sodavägil vozil 1941 (25. heinku) — 1944 (29. viluku).

Novosokol'nikin tegimišton sarakod oma sauvondmaterialiden tehmine (šebin'tegim), sömtegimišt (leibkombinat), mugažo raudten depod i Nevelin omblendühtelmasen filial oma saudud lidnas.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan suvipäivnouzmas, Pen' Udrai-jogen randal ( 18 km pitte, Il'mjärven bassein), Bežanican ülüden suvipautkenno, 135 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Pskovhasai om 195 km orhal vai 245 km avtotedme. Lähembaine lidn om Velikije Luki kaks'kümnes vides kilometras päivnouzmha orhal, avtotedme vai raudtedme. «Moskv — Rig»- i «Piter — Kijev»-raudtejonod ristikoičesoiš lidnas. «Moskv — Rig»-avtote (M9 Venämas, A12 Lätanmas) om lidnan suviröunaks.

## Tobmuz
Novosokol'niki om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 8 119 ristitud, rajonan ristitišton viž ühesandest, vn 2021 — 6 895 ristitud. Kaik 7 378 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 10,4 tuh. eläjid vl 1989.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 95,8 %, ukrainalaižed — 0,5 %, vaugedvenälaižed — 0,5 %, armenijalaižed — 0,5 %, čiganalaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 0,4 %, rahvahuden ozutandata — 1,9 %.

Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas: puine ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' (se oli-ki puine vspäi 1912, nügüdläine om saudud vll 1992−1996) i kivine Joann-edelkävujan časoun' (letihe vll 2006−2007).

Lapsiden opendusen aluzkundad oma lidnan päivkodi, Novosokol'nikin keskškol, rajonan ližaopendusen keskuz, lidnan čomamahtoiden škol, Novosokol'nikin lapsiden da norišton sportškol. Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.

## Galerei

Novosokolniki, Pskov Oblast, Russia, 182200 - panoramio - Владимир Парамонов (3).jpg|Sild jaugnikoiden täht läz päraudtestancijad
Магазин на вокзале - panoramio.jpg|Lauk vagzalanno vl 2008
Дом культуры в Новосокольниках.JPG|Kul'turkeskuz (2010)
Novosokolniki Vokzal ijun2010-1.JPG|*Novosokol'niki *-päraudtestancijan sauvuz vl 2010


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnankundan tobmuden sait (''novosokolniki-gp.gosuslugi.ru''). 
* Lidnankundan lehtpoled Novosokol'nikin rajonan tobmuden saital (''novosokolniki.reg60.ru'').
17 (lugu)

**17** (**seičemetoštkümne**) om londuseline lugu 16 da 18 keskes.

## Lugun ičendad
* Nece lugu om seičemenz' jagamatoi lugu, 13 i 19 keskes;
* Kahtenz' järgeline i koumanz' palatoi Ferman lugu: F_2 = 2^{2^{2}}+1 = 2^4 + 1.
19 (lugu)

**19** (**ühesatoštkümne**) om londuseline lugu 18 da 20 keskes.

## Lugun ičendad
* Nece lugu om kahesanz' jagamatoi lugu, 17 i 23 keskes;
* Se om kaikiš penemb palatoi lugu, mittušt voib ozutada koumen erazvuiččen palatoman lugun summaks (3+5+11).

## Sarakoidme
* 19 om sillogizman modusoiden lugu, kudamb andab todhekoskujid ühthevendoid logikas.
* Kalii-elementan atomlugu.
* Lugu om Stiven Kingan «Pimed čuhunduz»-kirjoiden süžetha sidodud ahthas i om ičevuiččeks *ka*-simvolaks.
* 19-lugu om eriliženke znamoičendanke Bahai-uskos. Oz., Bahain kalendarin voz' kogoneb 19 kuspäi 19 päiväd kaikutte (päiči ližapäiviš), kaik om 19 Bahaullan apostolad.

## Homaičendad
Buranovon baboid

**«Buranovon baboid / Buranovskije Babuški»** (, , ) om Venäman muzikaline folkgrupp, kudamb om ezitanu Venämad 2012. voden Evrovizii-konkursal. Konkursal grupp pajati «Party for Everybody»-pajon, kudambanke oti kahtenden sijan.

Gruppan aluz om pandud enamba 40 vot tagaz Udmurtijan Buranovo-külähä. Vspäi 2014 grupp om udenke mülükundanke. Vanh mülükund (oli vspäi 2008) sädi ut gruppad i ezineb Baboid Buranovospäi-nimitusenke.

## Kacu mugažo
* «Party for Everybody»

## Irdkosketused
* Buranovon baboiden oficialine sait (''buranovskiebabushki.ru'').
Himižiden elementoiden periodine tablut

**Himižiden elementoiden periodine tablut** vai **Mendelejevan tablut** om himižiden elementoiden klassifikacii. Se paneb märha elementan himižiden ičendoiden da atoman südäitukun täutken rippund. Tablut om periodižen käskusen grafine kuvand.

Tabluden ezmäižen variantan tegii om Dmitrii Mendelejev-tedomez' vll 1869−1871.
Samodižed keled

**Samodižed keled** om heimkeliden grupp, kudambad mülütadas ühthižhe uraližhe kel'kundha suomalaiž-ugrilaižidenke kelidenke.

Nenil kelil pagištas vaiše Venämas: Nencan ümbrikos, Jamalan Nenciden ümbrikos, Krasnojarskan randas, Tomskan agjas, Komi Tazovaldkundas da Murmanskan agjas.

## Klassifikacii (eläbad keled)
* **samodižed keled**
** **[[pohjoižsamodižed keled]]**
*** nencan kel'
*** encan kel'
*** nganasanan kel'
** **[[suvisamodižed keled]]**
*** sel'kupan kel'

## Homaičendad
Party for Everybody

**«Party for Everybody»** (*Ehtpraznik kaikiden täht*) om muzikaližen «Buranovon baboid»-kollektivan pajo folkmuzikan žanras. 

Pajon tekst om udmurtan i anglijan kelil. Pajo oli satusekaz lujas Evrovizii-2012-konkursal Bakus da oti kahtenden sijan. Vl 2012 ühtennimine pajonke maksisingl om pästtud vinildiskal.

## Pajon tekst

Ӝӧккышет тӧдьы вӧлдӥсько, пиосме возьмасько. 
Котэм нянь буй-буй будэ, сюлэмы керектэ. 

Party for everybody! Dance! 
Come on and dance! 
Come on and dance! 
Come on and… Boom! Boom! 

Корка тыр ик нылпиосы, бертӥзы, мусоосы. 
Корка тыр ик нылпиосы, бертӥзы, мусоосы. 
Вож дэремме дӥсяло но горд кышетме мон кертто. 
Вож дэремме дӥсяло но эктыны пото. 

Кырӟалом жон-жон-жон, мӧзмон мед кошкоз али, 
Кырӟалом жон-жон-жон ваньмы ӵошен! 

Party for everybody! Dance! 
Come on and dance! 
Come on and dance! 
Come on and … 
Party for everybody! Dance! 
Come on and dance! 
Come on and dance! 
Come on and… Boom! Boom! 

Коӵыше но шумпотэ но, пуные но шумпотэ. 
Коӵыше но шумпотэ но, пуные но шумпотэ. 
Мылы-кыды капчия но шумпотонэн пачылме. 
Мылы-кыды капчия но шумпотонэн пачылме. 

Кырӟалом жон-жон-жон, мӧзмон мед кошкоз али, 
Кырӟалом жон-жон-жон ваньмы ӵошен! 

Party for everybody! Dance! 
Come on and dance! 
Come on and dance! 
Come on and … 
Party for everybody! Dance! 
Come on and dance! 
Come on and dance! 
Come on and… Boom! Boom! 

… 

Party for everybody! Dance! 
Come on and dance! 
Come on and dance! 
Come on and …
Party for everybody! Dance! 
Come on and dance! 
Come on and dance! 
Come on and… Boom! Boom! Boom! Boom! Dance! 

### Pajon sanoiden znamoičend
Kollektivan ühtnijoiden mödhe, pajo «om siš, miše panim päč lämhä, sädaškanzim taigin, ladim vauktad pühkint da varastam ičeze lapsid kodihe. Da pagižem, miše meiden lapsed tuliba ajaden kodihe, ka linnem iloiteldas da kargaita».

## Homaičendad
Belii (lidn)

**Belii** ( «vauged») om Venäman lidn Tverin agjan suvipäivlaskmas. Se om Belijan ümbrikon (edel 2023. vot rajonan) administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunkt om tetab 13. voz'sadaspäi, eziauguižešti kut *Belai*-lidnuz () Smolenskan ruhtinazkundas, möhemba oli ičeze ruhtinazkundan pälidnaks. Sai nimitust jogen mouckivižiden randoiden mujun tagut ezimeletaden. Vozil 1355−1654 lidnuz mülüi 150 vot Litvanmaha, sid' Venämaha i Reč Pospolitai-valdkundha. Vl 1634 Smolenskan sodan aigan Reč Pospolitajan kunigaz oli satatadud venämalaižiden londan satuseks Belai-lidnusespäi.

Vl 1708 Belii sai makundan lidnan statusad. Suren sodan aigan lopihe okkupacijad vn 1942 29. päiväl vilukud. Vl 1944 lidn oli mülünu Velikije Lukin agjaha, vspäi 1957 alištub Tverin agjan tobmudele.

Belii-lidn šingotase mecan ümbriradmižel pilindmaterialoihe.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalan päivlaskmas, Obš-jogen randal ( 153 km pitte, Päivlaskmaižen Dvinan hurapol'ne bassein), 185 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Smolenskan agjhasai om 20 km suvhe, Tverihesai om 294 km pohjoižpäivnouzmha. Lähembaine lidn om Nelidovo 45 km pohjoižhe orhal vai 52 km avtotedme.

## Tobmuz
Belii oli enččen lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnan Deputatoiden nevondkund om likvidiruidud vn 2024 vilukus, sen jäl'gmäine ezimez' oli Natal'ja Smirnova. Lidnankundan Administracii om likvidiruidud vn 2023 kezakus, Irina Kolmikova radoi sen jäl'gmäižen pämehen (*Ирина Колмыкова*, tal'vku 2015 — viluku 2023).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 3 772 ristitud, rajonan koume videndest. Kaik 3 268 ristitud elihe lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 13 600 eläjad vl 1913, Suren sodan jäl'ghe — 5 300 eläjad vozil 1992−1996.

Rahvahad (vl 2021): venälaižed — 98,3 %, toižed rahvahad — 0,1 %, rahvahuden ozutandata — 1,6 %.

Ortodoksižen hristanuskondan viž pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: koume jumalanpertid (phh. Petran i Paulan vanh da uz', ph. Panteleimon-spravitajan), ph. Aleksandr Nevalaižen kodipühäpert' enččenno hengeližškolanno, časoun'. Niiden ližaks seičeme pühäpertid oma pandud mantazole: Eläban Eziauguižen Stroican päjumalanpert', nell' jumalanpertid, kaks' časounäd.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma kaks' päivkodid (nomer 2 i 3), Belijan keskškol, čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton sportškol. Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.

## Galerei

Тверская область, Белый, площадь Карла Маркса, 4.jpg|Rajonan administracijan sauvuz vl 2007
Городище Белый Тверская область.jpg|Puišt (2013), amuižen lidnan sijaduz
Гимназия женская (Тверская область, Белый, улица Ленина, 14).jpg|Municipaližiden aluzkundoiden pert' (2007, augotižškol, sportškol, kaluišton ohjandusen komitet; ende naižgimnazii)
Бельский краеведческий музей.jpg|Belijan kodirandantedištandmuzei (2021)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Belijan kodirandantedištandmuzei ''tvermuzeum.ru''-saital.
Višnii Voločok

**Višnii Voločok** () om Venäman lidn Tverin agjan keskuzpalan lodehes. Se om Višnii Voločokan ümbrikon administrativižeks keskuseks da palaks. Edel vn 2019 keväz'kud lidn ei mülünd Višnii Voločokan rajonha, oli erigoittud lidnümbrikoks i rajonan keskuseks mugažo.

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Voskresenskan aigkirjas vl 1471, se om «ülätarabošsija». «Alatarabošsija» — nüg. Volok-külä (510 rist. vl 2010) Uz'lidnan agjas, sijadase lodeheze Boroviči-lidnaspäi.

Ezmäine Venämas Tvercan kanal om saudud lidnanno Petr I käskön mödhe vozil 1703−1722, ühtenzoitab Tverc-joged (Volgan bassein) Cnanjogenke (Baltijan meren massein). Vspäi 1770 Višnii Voločok om lidnan statusanke. Kanalad ühtenzoitiba ut Piter-pälidnad Venäman toižidenke lidnoidenke torguindteikš edel raudten sauvondad.

Višnii Voločokan ižandusen päsarakod oma tekstil'tegimišt (bumagonkombinat, trikotaž, omblendfabrik, edheotand pästamha villakoid) i sömtegimišt (liha- i leibkombinatad), mugažo stöklantegim radab (butulkad).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalas, Cnanjogen i Višnii Voločokan vezivaradimen randoil (Il'mjärven bassein), Valdai-ülüden pohjoižpäivnouzmaižel röunal, 160 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Tverišpäi om 119 km lodeheze Moskv — Piter avtotedme vai raudtedme. Lähembaine lidn om Bologoje vižkümnes kilometras lodeheze sil-žo tel. Maksline kiruhavtote ümbärdab lidnad i vezivaradint päivlaskmaspäi.

## Tobmuz
Višnii Voločok oli lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.

Enččen lidnümbrikon tobmuden pämez' oli Aleksandr Borisov (tal'vku 2015—).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 52 370 ristitud, vn 2021 — 45 830 ristitud. Kaik 47 732 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 76 tuhad eläjid vl 1973.

Ortodoksižen hristanuskondan vižtoštkümne pühäpertid oma kaičenus i udessündutadud lidnas: Jumalanmaman Kazanin jumalaižen jumalankodi (päjumalanpert', koume jumalanpertid, kaks' kodijumalanpertid, kaks' časounäd), Jumalannägundan päjumalanpert', nell' jumalanpertid, kaks' časounäd.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad. Višnii Voločokan kolledž (edel 2012. vot mehaniž-tehnologine tehnikum i kaks' profškolad), medicinine kolledž, Tverin torguimiž-ekonomižen kolledžan alajaguz oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.

## Transport
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos.

*Višnii Voločok*-raudtestancii radab. Ezilidnelektrojonused ühtenzoittas lidnad Bologojenke, Tverinke da Moskvanke.

## Galerei

Vyshny Volochek Museum.jpg|Kodirandantedištandmuzei (2010)
Казанский монастырь Вышний Волочёк.jpg|Jumalanmaman Kazanin jumalaižen naižjumalankodi, vn 2020 nägu
Vyshny Volochek Trade rows.jpg|Istorižed torguindrived, vn 2010 olend
Vyshny Volochek Drama Theatre.jpg|Dramteatr (2010)
Vyshny Volochyok, Tver Oblast, Russia - panoramio (231).jpg|*Višnii Voločok*-päraudtestancii vl 2012


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan da sen ümbrikon tobmuden sait (''v-volok.ru'').
Päivlaskmpol'ne Dvin

**Päivlaskmpol'ne Dvin** () om Venäman lidn da lidnankund Tverin agjan suvipäivlaskmas. Se om Päivlaskmpol'žen Dvinan ümbrikon (edel vn 2020 semendkud — rajonan) administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud *Päivlaskmpol'ne Dvin*-raudtestancijha vl 1900, sijadase «Moskv — Rig»-keskustal. Nimitihe stancijad jogen mödhe, se sai radnikžilon statusad vl 1927. Radnikžilo sai lidnan statusad vn 1937 1. päiväl tal'vkud. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistižen Germanijan sodavägil lühüdaks aigaks (3. sügüz'ku 1941 — 9. viluku 1942), oli muretud lujas sodategendoiden jäl'ghe, no udessündutihe teravas ezmaižil sodanjäl'ghižil vozil.

Päivlaskmpol'ne Dvin-lidn šingotase mecan ümbriradmižel da turizmal, mugažo maidtegim radab vspäi 2010. Ende radoiba pölvhanümbriradai tegim (vhesai 1998) i argvoin da saguden tegim (lopi radod vl 1994).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbrikon pohjoižpäivnouzmas, Päivlaskmaižen Dvinan randal (se-žo Daugav alajoksmuses), Valdai-ülüden suvipäivlaskmas, 185 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Tverihesai om läz 250 km pohjoižpäivnouzmha orhal. Lähembaižed lidnad oma Nelidovo 50 km päivnouzmha raudtel vai avtol, Toropec 38 km lodeheze orhal i Andreapol' 50 km pohjoižhe avtotedme, järed lidn — Velikije Luki 100 km päivlaskmha «Baltii»-trassadme (M9).

## Tobmuz
Päivlaskmpol'ne Dvin oli lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.

Edeline lidnan pämez' oli Aleksandr Borovkov vn 2013 sügüz'kuspäi.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 9 845 ristitud, rajonan koume videndest, vn 2021 — 7 869 ristitud. Kaik 8 249 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 11 556 eläjad vl 1989.

Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma avaitud lidnas: Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' (letihe vll 2004−2008) i koume časounäd (oma saudud 2000-nzil vozil).

Lapsiden opendusen aluzkundad oma nell' nimitadud päivkodid, kaks' keskškolad (nomer 1 i 2), lapsiden sädamižen pert', čomamahtoiden škol, «Dvina»-sportklub (edel 2011. vot lapsiden da norišton sportškol). Päivlaskmpol'žen Dvinan tehnologine kolledž I.A. Kovalövan nimed om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan da sen ümbrikon tobmuden sait (''zapdvina.ru''). 
* Lidnümbrikon informacine sait (Avangard-lehtez, ''avangard-zdv.ru'').
Kaläzin

**Kaläzin** () om Venäman lidn da lidnankund Tverin agjan päivnouzmas. Se om Kaläzinan rajonan administrativine keskuz.

## Istorii
Nügüd'aigaižen eländpunktan aluz om pandud vl 1434 kuti *Kaläzinskai*-külä jumalankodinno. Ühtištadihe sidä Nikol'skai-slabadanke i Pirogovo-žilonke 17. voz'sadan lopus. *Kaläzinskai*-slabad sai makundan lidnan statusad vl 1775 nügüdläiženke nimenke. Vozišpäi 1939−1940 lidnan istorižen keskusen tobj pala om upotadud Ugličun GES:an sauvondan jäl'ghe, endevanh kellčuhunduz seižub vedes kesked lidnad.

Kaläzin šingotase aviasauvomižen mašiništontegimel (mülüb OAK-kompanijha vspäi 2022), mehanižel tegimel (libutimed, kaivuzmašiništ), mugažo leibänkombinat, omblendfabrik i radioastronomine observatorii ratas.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan lodeližel röunal, Volgan oiktal randal (Ugličun vezivaradim), 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Tverihesai om läz 190 km suvipäivlaskmha, i om 190 km suvhe Moskvhasai. Lähembaine lidn om Kašin 30 km lodeheze avtol vai raudtedme.

## Tobmuz
Kaläzin om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Deputatoiden nevondkundan ezimez'. Edeline lidnan pämez' om Lübov' Malärova (keväz'ku 2012 — reduku 2021). Lidnan Administracii om likvidiruidud vn 2021 sügüz'kus, Galina Kohan radoi sen jäl'gmäižen pämehen (keväz'ku 2017 — eloku 2021).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 13 867 ristitud, rajonan kaks' koumandest, vn 2021 — 12 621 ristitud. Kaik 13 025 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba 15 tuhad eläjid vll 1989−2001 (15 800 rist. vozil 1992, 1998 i 2000).

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 91,4 %, armenijalaižed — 0,9 %, ukrainalaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 0,7 %, rahvahuden ozutandata — 6,6 %.

Ortodoksižen hristanuskondan kuz' pühäpertid oma saudud lidnas: koume jumalanpertid i koume časounäd. Eläban Eziauguižen Stroican jumalankodi i kaks' jumalanpertid ei ole kaičenus.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškol. Kaläzinan kolledž N.M. Poležajevan nimed om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Kalyazin, Tver Oblast, Russia - panoramio (35).jpg|Rajonan administracijan sauvuz (2014, muzarusttanke)
Ансамбль городских зданий.JPG|Muštnik Makarii Kaläzinalaižele, amuine pertišt i ph. Mikulain päjumalanpertin kellčuhunduz (1800), vn 2011 nägu
Управа городская Калязин 2.jpg|Škol nomer 2 (2016, om saudud vll 1882−1883 kut lidnan ohjastusen pert' i profškol)
Училище им. Полежаева, 1903, Калязин.jpg|Kaläzinan kolledž Poležajevan nimed vl 2016 (ende mehaniž-tehnine profškol)
Kalyazin railroad station (Kalyazin, Russia).jpg|*Kaläzin*-raudtestancijan sauvuz vl 2008


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan i Kaläzinan rajonan tobmuden sait (''калязин.тверская-область.рф'') i sen vanh versii (''калязин1775.рф''). 
* Lidnan informacine sait (''kalyazin.ru'').
Krasnii Holm

**Krasnii Holm** ( «čoma kukkaz») om Venäman lidn da lidnankund Tverin agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om Krasnii Holman ümbrikon (edel vn 2020 semendkud — rajonan) administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1518 jumalankodin *Spas Holmal*-torguindžiloks (). Se sai makundan lidnan statusad vl 1776 udenke nimenke. Vl 1899 saudihe ühtennimišt raudtestancijad žilho, sarakon lopstancijad «Bologoje — Ribinsk»-jonospäi.

Krasnii Holm šingotase elektromehanižel tegimel (seifad i varmitadud škapad oružjan täht, mangalad, ende vezifil'trad armijan täht) i mebel'fabrikal (ištmed).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbrikon suvipäivlaskmas, Neledin-jogen randoil (, Mologan i Volgan bassein), 150 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Neledin lankteb Mogoč-jogehe () ani lidnan röunan taga.

Matkad Tverihesai om 176 km suvipäivlaskmha avtotedme. Lähembaine lidn om Bežeck 40 km suvipäivlaskmha avtol.

## Tobmuz
Neledino-žilo (327 rist. vl 2010) i Gluncovo-külä (167 rist. vl 2010) mülüiba lidnankundha Krasnii Holman ližaks. Lidnankundan pind oli 13,93 km².

Lidnankundan pämez' oli Nina Gribova vn 2013 sügüz'kuspäi.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 5 608 ristitud, lidnankundan — 6 102 ristitud, rajonan viž ühesandest. Kaik 5 234 ristitud elihe lidnas i 5 710 ristitud kaikes lidnankundas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 7 900 eläjad vl 1992.

Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: kaks' jumalanpertid i časoun'. Üks' kellčuhunduz (1870) jäi lidnan Stroican päjumalanpertišpäi (rušihe vl 1930). Spasan Toižetamižen päjumalanpert' om pandud mantazole. Ph. Antonii Krasniiholmalaižen mez'jumalankodi (vspäi 1461) om muretud lujas, sijadase ühtes kilometras lidnaspäi, vspäi 2017 puine časoun' radab siš. 

Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodi, keskškol. Krasnii Holman kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Дом купца Лапшина (ныне располагается отдел полиции).jpg|Policijan palakund (2019, ende Lapšin-torgovanan pert')
Никольский собор Краснохолмского Николаевского Антониева монастыря.JPG|Ph. Mikulain päjumalanpertin ruinad vl 2012 (oli saudud vll 1481−1493, kaikiš amuižemb agjas)
Колонны рядов.jpg|Torguindrived vl 2019
Дом Ефимова.jpg|Municipaližiden aluzkundoiden pert': ristitišton otmižen keskuz, rajonan prokuratur (2019, ende Jefimov-torgovanan pert')
Станция Красный холм.jpg|*Krasnii Holm*-päraudtestancii vl 2018


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan i Krasnii Holman ümbrikon tobmuden sait (''krholm.ru''). 
* Enččen lidnankundan tobmuden sait (''krholm-adm.ru'').