Mezen' (lidn)

**Mezen**' (, pagin. mž. *Ме́зень*) om Venäman lidn Arhangel'skan agjan pohjoižes, Vauktan meren randpolel. Lidn om lidnankundan i Mezenin rajonan administrativižeks keskuseks.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 16. voz'sadal kuti *Okladnikovan (Sur') slabad*. Vspäi 1708 alištub Arhangel'skan tobmudele. Ühtenzoittihe *Kuznecovan (Penen) slabadanke* vl 1780, anttihe makundan lidnan statusad da nimitihe nügüdläižikš jogen mödhe. Mezen' šingotihe torgovanoiden lidnaks.

Mezen' om ümbrišton tedoiduzkeskuseks geologiden (sadas diamantoid rajonas), sänendustajiden i mecnikoiden täht, mugažo port kalanpüdajiden arteliden täht. Mezenin meriportan alajaguz sijadase lidnas. Rahvahanpramozlad oma šingotadud, sen paloin kuvatud putegesed, punleiktand, tetörad-pränikoiden paštand.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Mezen'-jogen oiktal randal, 45 kilometras merospäi suvhe, 20 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Tov-jogi ( 25 km pitte) lankteb Mezenihe oiktalpäi lidnankundan territorijal. Mezen' mülüb valdkundröunanverižhe zonha (pästandbumag om velgusine turistan täht) i ei mülü igähižen rougun zonha.

Matkad lähembaižhe Arhangel'sk-lidnhasai om 215 km suvipäivlaskmha orhal vai 380 km avtotedme, se om olmas vspäi 2008. Lähembaine järed eländpunkt om lidnanvuitte Kamenk-žilo koumes kilometras lodeheze jogedme lidnan röunaspäi.

Klimat om subarktine venon röunal. Taigan i tundran röun sijadase 50..100 km pohjoižhe lidnaspäi. Voden keskmäine lämuz om −0,7 C°, heinkun +14,5 C°, kezakun i elokun +10,7..+12,0 C°, tal'vkun-uhokun −11,4..−14,9 C°. Ekstremumad oma −46,3 C° (viluku) i +36,9 C° (heinku). Kezaaigan minimum om −4,0 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +8,8 C° (viluku). Voib panda halad kezaaigan miččel taht kul (heinkun minimum om −1,2 C°). Paneb sadegid 532 mm vodes, enamba kaiked heinkus-sügüz'kus (61..78 mm kus), vähemba tal'vkus-semendkus (29..35 mm kus). Voden keskmäine relätivine nepsuz om 81,3 %.

## Tobmuz
Kaik viž küläd mülüdas lidnankundha Mezenin ližaks. Lidnankundan pind om 1057 km².

Edeline lidnankundan pämez' (Deputatoiden Nevondkundan ezimez') om Aleksei Samilov (*Алексей Самылов*, edel vn 2016 redukud). Lidnankundan Administracii om likvidiruidud vn 2020 sügüz'kus, rajonan tobmuz tegeb sen velgusidme. Lidnan Administracijan jäl'gmäine pämez' om Natalja Rogačeva vn 2016 uhokuspäi.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 3 575 ristitud, lidnankundan — 3 876 ristitud, rajonan ristitišton koumandez. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 3 287 eläjad, kaiken lidnankundan 3 568 eläjad. Vspäi 1856 kaikiš suremb ristitišt oli 5 100 eläjad vl 1992.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 94,5 %, pomorad — 1,6 %, ukrainalaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 0,8 %, rahvahuden ozutandata — 2,7 %.

Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma avaitud: Jumalannägundan päjumalanpert' (om udessündutadud), Jumalanmaman Sündundan jumalanpert' (om saudud vll 2019−2022), Jumalanmaman Katken časoun' kaumžomal (letihe vll 1996−2000).

Lapsiden opendusen aluzkundad oma *Ulibka*-päivkodi («muhu»), Mezenin keskškol (lapsiden sädamižen pert' om sen filialaks), čomamahtoiden škol nomer 15, sportškol V.S. Kuzinan nimed. Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš (Arhangel'sk). Edel 2024/25-openduzvoden zavodindad Pinegan industrialine tehnikum oli Pineg-žilos 133 km suvhe orhal, se om sauptud vn 2024 tal'vkus. Edel 2011. vot profškol radoi Kamenk-žilos Mezenin vastrandal.

## Transport
Tatanmaine regionaline *Mezen' *-lendimport (14 m ü.m.t., *МЗН / УЛАЕ / ULAE*, kuz' tuhad passažiroid vl 2017) om penen aviacijan täht, sijadase lidnan pohjoižes nelläs kilometras keskusespäi. Tehtas reisid Arhangel'skha i rajonadme. Avtobusmaršrut ühtenzoitab lidnan keskust lendimportanke. Vn 2021 semendkus lendimport om čuratud civiližen aviacijan lendimportoiden nimikirjutesišpäi.

Mezen'-meriportan valdmad sijadasoiš lähižes Kamenk-žilos (ühtenzoitase ehtatimel kezaaigan) i jogen mödvedhe, Krivk-port-punktas. Jogiport om Kamenk-žilos.

## Galerei

USSR map NQ 37-11 Mezen'.jpg|Lidn ümbrištonke amerikaižel kartal (1954, *U.S. Army Map Service*)
Mezen COA (Arkhangelsk Governorate).gif|Lidnanznam Arhangel'skan gubernijas (1784)
Mezen COA (Arkhangelsk Governorate) (1859).gif|Lidnanznam Arhangel'skan gubernijas (1859)
Coat of Arms of Mezen (Arkhangelsk oblast) (1980s).png|Nevondkundaline lidnanznam (1980-nded voded)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan municipaližen ühtnikan lehtpoled Mezenin rajonan oficialižel saital (''mezen.ru'').