open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Plös (lidn)

**Plös** () om Venäman lidn da lidnankund Ivanovon agjan pohjoižes. Se om agjan kaikiš penemb lidn eläjiden lugun mödhe, mülüb Privolžskan rajonha i Venäman Istorižiden eländpunktoiden nimikirjuteshe federaliženke znamoičendanke.

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1238 kuti muretud Batii-hanal lidnuz da lidn. Istorine nimituz om *Pleso* (). Vl 1410 saudihe ut lidnust. Se sai makundan lidnan statusad vl 1778 i oli tekstiližen agjan päjogiportaks edel «Ivanovo — Kinešm»-raudten sauvondad vl 1871. Ende kaks' kangaztegint, kaks' oludedheotandad i kümne pajad radoiba lidnas.

Plös šingotase turizmal, tegimišton edheotandoid ei ole. Vedadas festivalid joga vodel: äipäiväline, kezaküläpertiden, sportivine, animacine. Pirdajiden eländtaho, fil'mdas fil'mid.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan pohjoižpäivnouzmas, Volgan Gor'kijan vezivaradimen oiktal kukhikahal randal, 84..138 m ü.m.t. korktusil. Volgan leveduz om 650..700 m lidnanno. Šohonk ( seičeme kilometrad pitte) lankteb Volgha lidnan territorijal.

Matkad Kostroman agjhasai om üks' kilometr pohjoižhe orhal jogen vastrandal, Ivanovohosai om 61 km suvipäivlaskmha orhal vai 69 km avtotel. Lähembaižed lidnad oma Volgorečensk (Kostroman agj) 20 km päivlaskmha orhal vai 30 km avtotedme, i Privolžsk-rajonkeskuz (raudtestancii) 16 km suvipäivlaskmha orhal vai 18 km avtotedme.

## Tobmuz
Kaik viž žilod i 18 küläd mülüdas lidnankundha Plösan ližaks, üks' külä oli kaikenaigaižeta ristitištota vl 2010. Lidnankundan pind — 96,2 km².

Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline Administracijan pämez' om Ivan Ševelev (semendku 2020 — sulaku 2022). Lidnankundan Nevondkundan ezimez' om Timerbulat Karimov vn 2015 redukuspäi.

## Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 3 559 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 2 340 ristitud, lidnankundan — 3 672 ristitud, rajonan ühesandez. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 1 796 eläjad, kaiken lidnankundan 2 966 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 3,5..4 tuhad eläjid vozil 1939−1998 (4 tuh. rist. vll 1959 i 1992).

Rahvahad (2010): venälaižed — 97,6 %, toižed rahvahad — 2,4 %.

Ortodoksižen hristanuskondan üks'toštkümne pühäpertid oma avaitud lidnas lähižidenke ezilidnoidenke: Pühän Jumalanmaman Emäganpäivän päjumalanpert' (om letud vll 1699−1800), seičeme jumalanpertid i koume časounäd.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodi, keskškol, čomamahtoiden škol, sportškolan palakund (hihtandsport). Plösan biznesan da turizman kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Городская усадьба дворян Моисеевых.jpg|Lidnan Administracijan sauvuz (2013, ende Moisejevad-bajariden usadib)
Церковь Воскресения Христова (Плес) 1.jpg|Sündun Eläbzdusen jumalanpert', vn 2015 nägu
Плёс, Торговая площадь 4 (1).jpg|Torguindan istorižed ülärived Torgovai-torgul vl 2021
Санаторий "Актер Плес" - panoramio.jpg|«Akt'or Plös»-sanatorii (2012)
Музейно-выставочный комплекс «Присутственные места».jpg|Plösan muzejan päsauvuz vl 2013


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnankundan tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''gorodples.ru'').
Osmanan imperii

**Osmanan imperii** ( *Devlet-i Alijje-i Osmanijje*), vai **Ottomanan imperii**, oli valdkund Azijan päivlaskmas vozil 1299−1922, mugažo Afrikan pohjoižes i Evropan suvipäivnouzmas pit'kan aigan. Osmanan dinastii ohjasti 623 vot rattemata, 27. heinku 1299 — 2. kül'mku 1922, sid' tühjitihe monarhijad i tedotihe Turkanman Tazovaldkundad.

Valdkund oli sätud turkoil-osmanoil Osman Gazi-udž-bejan ohjandusenke Anatolijan pol'saren lodehes Konjan sultanatan čihodamižen jäl'ghe. Kändihe imperijaks-sultanataks Vizantijan da sen Konstantinopol'-pälidnan murendusen jäl'ghe vl 1453. Se azj sai voimust otta Evropan paloid edemba, Balkanan pol'saren irdpolel, i Osmanine imperii oti niid, mi om tärged nügüdläižen Turkanman täht. Osmanan imperii sai kilt Ezmäižes mail'man sodas i allekirjuti Lozannan kožundaktad.

Imperii sai ičeze valatoitusen päd 16.-17. voz'sadoil. Mülüti 32 agjad i äiluguižid rippujid valdkundoid 17. voz'sadan augotišel, möhemba anasti niid vai andoi avtonomijad.

## Homaičendad
Ülöjärvi

**Ülöjärvi** ( [ˈyløjærʋi], mugažo ročin kelel) om lidn da lidnankund Suomenman suvipäivlaskmas, Pirkanma-agjas. Se om Tamperehen lodehline ezilidn, valdkundan 35nz' lidn eläjiden lugun mödhe.

## Istorii
Ezmäine küläkund nügüdläižen lidnan territorijal oli olmas vspäi 1779. Saudihe jumalanpertid vodele 1850. Registriruihe Ülöjärvi-küläkundad vl 1869. Anttihe kundale lidnan statusad vl 2004. Viljakkal-kund () om ližatud lidnha vl 2007, i Kuru-kund vl 2009.

Ülöjärvi šingotase peniden kormadimiden tegimel (*Avant Tecno Oy*), kül'menzoitandškapiden i honusiden pästandal (*Huurre Group*-kompanijan tegim), šauguiden tegimel murdoiden täht (*Plastiroll Oy*). Gidravline mašiništ, metallan ümbriradmižen holitišed, čuuktegim i gigijenižen kosmetikan edheotand.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan keskuzpalan suves. Keijärv om lidnan fartaloiden päivnouzmas ( 1,4 km², 144 m ü.m.t.), järed Näsijärv (suom. *Näsijärvi* 256,5 km², 95 m ü.m.t.) om lidnankundan päivnouzmaižeks röunaks.

Matkad agjan Tampereh-keskushesai om nell'toštkümne kilometrad suvipäivnouzmha, Hel'sinkihesai om 189 km suvipäivnouzmha-suvhe avtotedme vai raudtedme. «Tampereh — Seinjogi»-raudtekeskust i «Tampereh — Vas»-avtote läbitadas lidnad.

Lidnankundan ühthine pind om 1323,96 km², sidä kesken ma — 1115,75 km², vezi i sokaz tahond — 208,21 km² (vn 2022 andmused).

## Tobmuz
Ülöjärvin municipaline suim kogoneb 51 ezitajaspäi.

Edeline lidnan pämez' om Jarkko Sorvanto (sulaku 2014 — viluku 2021).

## Eläjad
Vl 1996 kundan eläjiden lugu oli 19 293 ristitud, vl 2010 — 30 500 ristitud (kahten toižen kundan ližadusen jäl'ghe), vl 2020 — 33 216 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt om nügüd'.

Eläjad mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 97,4 %, ročin kel' — 0,3 %, toižed keled — 2,3 %.

## Galerei

Ylöjärvi city hall - panoramio.jpg|Lidnan ohjastusen pert' (2009)
Ylöjärven kirkko.jpg|Ülöjärvin lüteranine jumalanpert', vn 2008 nägu
Avant Tecno HQ and manufacturing plant.jpg|Kormadimiden kompanijan päfater i tegim vl 2015
Ylöjärvi sports center entrance - panoramio.jpg|Lidnan sportkeskuz (2008)
Elovainio Shopping center - panoramio.jpg|Elovainio-torguindkeskuz vl 2009
Ylöjärven kirjasto2.jpg|Ülöjärvin «Leija»-kirjišt (2008)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan ohjastusen sait (''ylojarvi.fi'').
Mongolijan imperii

**Mongolijan imperii** ( ;  , *Yeke Mongɣol ulus* — «Sur' Mongoline valdkund»), oli valdkund Azijan päivnouzmas i keskuses vozil 1206−1368, mugažo Evropan päivnouzmas. Sündui Čingishanan i hänen jäl'gnikoiden anastusiden satuseks. Čingizidad i Juan'-dinastii ohjastihe kogonaižel imperijal, sen rippujil valdkundoil i möhemba ripmatomil valdkundoil imperijan sijas.

Vl 1294 kogonaine imperii čihozi nelläks palaks: Kuldaine ord, Čagatai ulus, Hulagujidoiden valdkund i Juan'-imperii.

Imperijan pind oli kaikiš suremb mail'mas, olendan jäl'gused oma znamasižed mugažo:

* regioniden ühtištuz (Venäman evropine i azijalaine palad, Kitain päivlaskman regionad);
* Iranan ristitišton terav polenduz, bubonmustmoran leviganduz Evropas (20 mln pölištunuzid Evropas);
* territorijan anastusen aigan mongoline armii rikoi ristitištod täuzin vastustelendan statjaks vai oti ristituid plenha i armijha;
* imperii leviti sodajärgendust, sodamahtusid, nin'dundad pakaižtal'ven aigan i meritokratijan pirdoid. Sätihe mongolišt kirjamištod uiguran znamoiden alusel, kävutadas sidä tämbäi-ki Kitain Südäimongolii-agjas.

## Homaičendad
Mäglovo

**Mäglovo** om Venäman toponim Leningradan agjan Vsevoložskan rajonas. Se voib znamoita:
* Mäglovo — külä Koltušin küläkundas.
* Mäglovo — žilo stancijanno Zanevkan lidnankundas.
Vizantijan imperii

**Vizantijan imperii** (, *Romania*;  *Basileja Romaion*, Ῥωμανία *Romania*), **Vizantii** vai **Päivnouzmaine Rimalaine imperii**, oli valdkund Azijan päivlaskmas i Evropan suves vozil 395−1453, mugažo Afrikan pohjoižes ezmäižil voz'sadoil. Rimalaižen imperijan jagon üks' pala kahtespäi. Vizantii levitihe severz'-se kerdoid, no kadoti territorijoid vihankandajiden rahvahiden londoiden tagut. Oli imetud Osmanan imperijal.

Grekan kul'tur oli levitadud lujas. Ortodoksine hristanuskond oli valdkundaližeks religijaks, kaik toižed uskondad oliba kel'tud. Ülembaine kund kogoni grekalaižišpäi i armenijalaižišpäi päpaloin. Vll 1204−1261 imperii oli jagadud nelläks palaks, no udessündutihe. Socialine lift radoi hüvin kacmata korktaha korrupcijha, mehed ristitkundan alašoiduspäi kändiba imperatoroikš erasti. Sodakukerdused oliba paksud, kaik oli 65 kukerdust imperijan elos 1058 vot hätkte, i vaiše 34 imperatorad koliba ičeze surmal.

Imperijan tegimišt oli šingotadud toižen Evropan erineden, käziradajiden tavarad oliba tetabad sen irdpolel. Vizantii oli Šuukten päivlaskmaižeks agjaks, vedihe torguindad Kitainke i Indijanke. Elokahan imperijan valatoitand oli kul'turine. Tetas äi muštnikoid, amuižgrekan literaturad, Vizantijan čomamahtoid, medicinad. Venän oiktuz oti imperijan oiktuzsistemad ezikuvaks.

## Homaičendad
Bataisk

**Bataisk** () om Venäman lidn, lidnümbrik da raudtesol'm Rostovan agjan suvipäivlaskmas. Se om Rostovan Donal suvine ezilidn, agjan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1769 kuti *Bataiskai*-slabad (). *Ba-tai-su* kändase türkižiš kelišpäi kuti «neps alangišt ojanke». Raudtestancii radaškanzi jonol Vladikavkazhasai vl 1875. Oli Bataiskan rajonan (1924−1938) keskuseks. Kätihe radnikžiloks vl 1925. Žilo sai lidnan statusad vn 1938 25. päiväl kül'mkud. Lidn oli okkupiruidud nacistižen Germanijan sodavägil (27.07.1942 — 07.02.1943). Mülütihe Koisug-žilod lidnha vl 1959.

Bataisk šingotase sauvondmaterialiden (raudbeton) i sauvondtegesiden (metalližkonstrukcijad, mülütimed) pästandal, transportižel mašinansauvomižel (avtoližavedamad, avtolibutimed, avialadimiden tegim, avtoveimiden edheotand), sömtegimištol.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Donan hural randpolel, 5..7 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Pen' Koisug-jogi (, lankteb Donha ani lidnan taga) om lidnan lodehližeks röunaks, Azovan järgenduzkanal läbitab lidnan palad suves.

Bataisk röunatab Rostovan Donal Kirovan rajonanke pohjoižes. Toižed lähembaižed lidnad oma Azov kaks'kümne viž kilometrad päivlaskmha orhal, 32 km avtotedme vai raudtedme, i Aksai 17 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 24 km avtotedme vai raudtedme. *Bataisk*-raudtestancii radab lidnan keskuzpalas-suves. «Rostov Donal — Krasnodar»-avtotekeskust om lidnan päivnouzmaižeks röunaks.

## Tobmuz
Bataisk om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks. Röunatab Aksain rajonanke päivnouzmas, Azovan rajonanke päivlaskmas.

## Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 48 tuhad eläjid. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 111 843 ristitud, vn 2021 — 126 988 ristitud. Kaik 124 705 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 127 919 eläjad vl 2020.

Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 90,6 %, armenijalaižed — 2,5 %, ukrainalaižed — 1,5 %, korejalaižed — 1,4 %, toižed rahvahad — 4,0 %.

Ortodoksižen hristanuskondan kuz' pühäpertid oma saudud lidnas. Om hristanuskondan toižid jumalanpertid i loičendpertid.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad.

Professionaližen opendusen aluzkundad oma Bataiskan informacižtehnologijoiden da radioelektronikan tehnikum i Bataiskan raudtetransportan da sauvondan tehnikum.

## Galerei

Площадь Ленина, Батайск.jpg|Lidnan tobmuden pert' (2013)
Памятник Андрею Первозванному в г. Батайске.jpg|Eläban Eziauguižen Stroican jumalanpert' (ortodoksine hristanuskond), vn 2013 nägu
Завод ТиМ.JPG|Sauvondsegoitusiden tegim vl 2010
ДК им. Ленина и администрация. Парк, центр. - panoramio.jpg|Kul'turkeskuz vn 2012 tal'vkus
Г. Батайск, привокзальная площадь.jpg|Torg *Bataisk*-päraudtestancijanno vl 2018


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan Duman oficialine sait (''батайскаядума.рф''). 
* Lidnan Administracijan oficialine sait (''батайск-официальный.рф'').
2015

**2015 (kaks' tuhad vižtoštkümnenz') voz' ** — järgeline voz', kudamb augotihe nellänz'päiväl grigorianižen kalendarin mödhe.

Rahvahidenkeskeine mahusiden voz'. Rahvahidenkeskeine pidatusen i pidatuztehnologijoiden voz'. Literaturan voz' Venämas.

## Aigtegod
* 25. keväz'ku — «Kall'kinktusen torok»-operacii, Saudan Arabijan sodan zavodind Jemenad vaste.
* 25. — 28. sulaku — manrehkaidused Nepalas 7,8 magnitudhasai. Kaik 8 mln Nepalan eläjid tirpihe niišpäi.
* 1. semendku — 31. reduku — rahvahidenkeskeine EXPO-2015-ozutelend (Milan, Italii).

## Kolnuded
* 15. viluku — Rimma Markova, venämalaine i nevondkundaline teatran da kinon aktris.
* 24. uhoku — Bertris Smoll, amerikalaine kirjutai naine, armastuz- da erotižid romaniden sädai.
* 23. keväz'ku — Li Kuan Ju, Singapur-valdkundan šingotai, sen ezmäine päministr vll 1959−1990.
* 14. sulaku — Persi Sledž, amerikalaine pajatai, edesti «When a Man Loves a Woman»-pajod.
* 20. semendku — Sudha Šivpuri, indižen teatran, kinon i televizijan aktris.
* 15. kezaku — Žanna Friske, venämalaine pajatai da aktris.
* 19. heinku — Galina Prozumenščikova, ezmäine nevondkundaline olimpine čempion sportujundas, udišti kuz' mail'man rekordad.
* 12. eloku — Jakko Hintikka, suomalaine filosof i matematikantedomez', logikan tedoidai.
* 15. sügüz'ku — Mihai Volontir, nevondkundaline i Moldovan teatran da kinon akt'or, teatraline režissör.
* 18. reduku — Gamal' Al' Gitani, Egiptan prozan kirjutai i lehtezmez'.
* 21. kül'mku — Robert «Bob» Foster, amerikalaine professionaline boks'or keskjügedas i jügedas vedusiš, mail'man absolütine čempion keskjügedas veduses (1968−1970, 1972−1974).
* 3. tal'vku — Skott Veilend, amerikalaine muzikant rok-, granž- i hevimetal-stiliš, «Stone Temple Pilots»-rokgruppan än' i enzne frontmen.
Kamensk Šahtil

**Kamensk Šahtil** () om Venäman lidn da lidnümbrik Rostovan agjan päivlaskmas-lodehes. Se om agjan kahesanz' lidn eläjiden lugun mödhe.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1671 kuti *Kamenskai*-stanic (), nügüd'aigaižel sijal vspäi 1817, sirtihe regulärižiden sur'veziden tagut. Stanic sai lidnan statusad kuti *Kamensk*-lidn vn 1927 28. päiväl keväz'kud. Om nügüdläiženke nimitusenke vn 1929 elokuspäi. Vll 1923−1935 i 1940−1989 lidn oli Kamenskan rajonan administrativižeks keskuseks. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistižen Germanijan sodavägil (18.07.1942 — 13.02.1943).

Kamensk Šahtil šingotase kivihilen samižel, himižkombinatal (polimerad) i kivivoinajajal tegimel, mašinansauvomižel (gazmašiništ, kaivuzmašiništ), sauvondmaterialiden pästandal (savič, pun ümbriradmine), sömtegimištol (konditerine fabrik, leibänkombinat), mugažo «Gloria Jeans»-torguindmarkan omblendfabrik radab lidnas.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Severskii Donc-jogen oiktal randal (Donan oiged ližajogi), 23..137 m korktusil, 60 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om ümbärtud Kamenskan rajonan territorijal.

Matkad Ukrainan Luganskan agjan röunhasai om vižtoštkümne kilometrad päivlaskmha orhal, Rostovhasai Donal om 129 km suvhe orhal, 143 km avtotel vai raudtel. Lähembaižed lidnad (Kamenskan Šahtil keskusespäi) oma Zverevo 30 km suvhe orhal, 35 km avtotedme vai raudtedme, Doneck 15 km päivlaskmha orhal, 25 km avtotedme vai raudtedme, i Vauged Kalitv 42 km päivnouzmha-suvipäivnouzmha orhal, 57 km avtotedme vai raudtedme. «Don»-mante (M4) ümbärdab lidnad päivnouzmaspäi. *Kamenskai*-raudtestancii () i *Lihai*-raudtesol'm (ven. *Лихая*) ratas lidnas.

## Tobmuz
Kamensk Šahtil om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.

## Eläjad
Vl 1939 žilon ristitišt oli 42 700 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 95 296 ristitud, vn 2021 — 86 365 ristitud. Kaik 89 657 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 96 600 eläjad vl 2005, mülütihe kaht lidnanvuittušt Zavodskoi- i Lihovskoi-žilod lidnha sil vodel.

Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 95,0 %, ukrainalaižed — 1,7 %, toižed rahvahad — 3,3 %.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad.

Professionaližen opendusen aluzkundad oma Kamenskan Šahtil medicinine kolledž, Kamenskan pedagogine kolledž, Kamenskan himiž-mehanine tehnikum i Lihovskoin raudtetransportan tehnikum, mugažo Suvivenäman valdkundaližen politehnižen universitetan (Novočerkassk) Kamenskan institut-filial.

## Galerei

Meria-087.jpg|Lidnümbrikon tobmuden sauvuz (2009)
Kamensk Church.jpg|Jumalanmaman Katken ortodoksine pühäpert', vn 2010 nägu
Kam-npi.jpg|Kamenskan institut (2006)
Музей «Легенды СССР» (Каменск-Шахтинский) 1.jpg|«NSTÜ:n legendad»-muzei (2019. voz' vai sen aigemba)
Станция Лихая-вид на пути 1-3.jpg|*Lihai*-raudtestancii vl 2019


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden aluzkundoiden sait (''kamensk.donland.ru'')
Giteg

**Giteg** (rundikš i ) om Burundin politine pälidn vspäi 2019. Se om valdkundan üks' surembiš lidnoišpäi, mugažo Gitegan agjan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunkt *Kiteg*-nimitusenke () oli Burundin kunigahan sijaduseks voz'sadoiden aigan. Saksalaižed paniba lidnalaižen eländpunktan alust vl 1912. Tühjitihe kunigahust vl 1966. Burundin Kunigahusen jäl'gmäine Ntare V-mvami (kunigaz) oli riktud Gitegas vn 1972 29. päiväl sulakud.

Pjer Nkurunziza-prezident tedištoiti planoid tehta Gitegad pälidnaks vl 2007. Valdkundan uz' politine pälidn vn 2019 vilukun 16. päiväspäi. Severz'-se ministrusid sirtihe sihe kahtes päiväs pätandan jäl'ghe. Varastadas, miše valdkundan tobmuden aluzkundoiden täuz' sirdand linneb koumes vodes.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Burundin i agjan keskuzpalas, peniden Njamugogo-jogen (suves) i Karong-jogen (Karonga, pohjoižes) randoil, mägištol kukhiš ümbri, 1504 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad ekonomižhe Bužumbur-pälidnhasai om 62 km lodeheze.

## Eläjad da transport
Gitegan kundan ristitišt oli 155 005 eläjad vl 2013. Hristanuskondan erazvuiččiden sarakoiden i islaman pühäpertid oma avaitud lidnas. Gitegan politehnine universitet zavodi radod vl 2014.

Lidn ühtenzoitase avtoteil valdkundan lidnoidenke. Gitegan lendimport (*GID*) om saudud lidnan lodehes, se eile rados.

## Galerei

Gitega - Flickr - Dave Proffer.jpg|Lidnan irdal vl 2007
Gitega Mushasha.JPG|Hristanuskondan pühäpert' Mušaš-ezilidnas (2006)
Gitega - Flickr - Dave Proffer (5).jpg|Internetkafe kolonialižes sauvuses (2007)
Bus and taxi station in Gitega (6908583203).jpg|Avtobusstancii i taksin seižundtaho (2012)


## Homaičendad
Konstantinovsk

**Konstantinovsk** () om Venäman lidn da lidnankund Rostovan agjan keskuzpalas. Se om Konstantinovskan rajonan administrativižeks keskuseks (vspäi 1924) da palaks.

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vn 1593 «Aigkirj Voronežaspäi Don-jogel Azovhasai i Mustmerhesai»-dokumentas kuti kozakoiden *Babei*-lidnut () Donan sarel i *Ülärazdorad*-eländpunkt (ven. *Верхние Раздоры*), möhemba *Babskai*-stanic (ven. *станица Бабская*). Vl 1839 ühtenzoittihe Vedernikovskai- i Babskai-stanicoid da nimitihe *Konstantinovskai*-stanicaks (ven. *станица Константиновская*) Konstantin Romanov-ruhtinasen nimen mödhe.

Vl 1850 panihe stanican alust udel sijal i sirtihe eläjid sihe vodele 1864. Stanic kändihe 1. Donan ümbrikon keskuseks. Vspäi 1941 se oli Konstantinovsk-radnikžiloks. Toižen mail'man sodan aigan stanic oli okkupiruidud nacistižen Germanijan sodavägil (heinku 1942 — 18.01.1943). Radnikžilo sai lidnan statusad vn 1967 20. päiväl kül'mkud. Vodele 1982 Konstantinovskan gidrosol'men (šlüzad) sauvond tuli lophu «Don — Volg»-vezitel.

Konstantinovsk šingotase maižanduzprodukcijan ümbriradmižel (vinedheotand) i jogiportal. Lidn om ümbärtud maižanduzrajonal (vinmarjan i villän kazvatand, živatvodind). Kozakoiden hebonkeskuz, vinfestival'. Ende radoiba kalategim, voitegim, savičuntegim, betontegim.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan suvipäivlaskmaiženno röunanno, Donan oiktal randal, 40 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Rostovhasai Donal om 112 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal vai 153 km avtotel. Lähembaine lidn om Semikarakorsk kaks'kümnes koumes kilometras päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal vai 35 km avtotedme. Avtotesild lidnanno ühtenzoitab Donan randoid.

## Tobmuz
Ühtheverzin viž futorad mülüdas lidnankundha Konstantinovskan ližaks: Hräščevskii, Kostino-Gorskii, Mihailovskii, Starozolotovskii, Vedernikov. Lidnankundan pind — 298 km².

## Eläjad
Vl 1939 stanican ristitišt oli 9 065 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 17 926 ristitud, lidnankundan — 20 241 ristitud, rajonan koume videndest, vn 2021 lidnan — 17 207 ristitud. Kaik 17 317 ristitud elihe lidnas i 19 617 ristitud kaikes lidnankundas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba 18 tuhad eläjid vll 1989−2009 (18 800 rist. vl 1996, 2002−2003).

Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 93,9 %, armenijalaižed — 1,8 %, ukrainalaižed — 1,5 %, toižed rahvahad — 2,8 %.

Ortodoksižen hristanuskondan viž pühäpertid oma saudud lidnas.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad.

Professionaližen opendusen aluzkundad oma Konstantinovskan pedagogine kolledž, Konstantinovskan tehnologine tehnikum i Konstantinovskan agrovettehnologijoiden i ohjandusen tehnikum (maižanduztehnikum).

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden aluzkundoiden sait (''адмконст.рф'') 
* Lidnan da rajonan informacine sait (''konstantinovsk.ru'').
Kärdl

**Kärdl** ( [ˈkærˑ'dlɑ], , ) om Estinman lidn valdkundan päivlaskmas. Se om Hiju-makundan administrativine keskuz, Hijuma-saren i makundan üks'jäine lidn.

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1564 kuti ročilaižiden külä. Se oli Venäman imperijan palaks vll 1721−1917 (). Vspäi 1830 sobiden omblendfabrik radoi küläs, vspäi 1849 — meriport, molembad oliba pandud mantazole Toižen mail'man sodan aigan. Vl 1920 kätihe žiloks. Vl 1938 Kärdl sai lidnan oiktusid. Vl 2013 ühtenzoittihe lidnan municipalitetad Kirgessaare-volostinke da panihe Hiju-volostin alust. Vn 2017 redukul tehtihe administrativišt reformad, sen jäl'ghe Hiju-volost' om üks'jäine makundas nellän volostin sijas.

Kärdl šingotase kalanpüdandal i turizmal (lapsiden festival' kezakus, kofen navedijoiden päiväd elokus, amuine meteoritan krater 5 kilometras). Lidn om maižanduzrajonan keskuseks. Mecan varhapanendan punkt.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Hijumaa-saren pohjoižpäivnouzmaižel randal, Baltijan meren Tareste-lahten merikaranno. Nuutri-jogi i Kärdl-oja jokstas lidnadme i lanktas merhe sen territorijal. Artezianižed vezipurtked oma olmas lidnas. Matkad Tallidnhasai om 120 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 155 avtotel ehtatimenke. Vspäi 1963 Kärdlan lendimport (*KDL*) om avaitud 6 km päivnouzmha lidnaspäi, reisad Tallidnhasai 1..2 kerdad päiveses. Lähembaine lidn om Haapsalu 44 km päivnouzmha orhal vai 56 km avtotedme ehtatimenke. Ehtatim radab läz 10 kerdad päiväs (28 km, 90 minutad). Ei ole passažirühtenzoitust meredme.

## Eläjad
Vl 1939 lidnan eläjiden lugu oli 1 524 ristitud, vn 2011 Estinman rahvahanlugemižen mödhe — 3 050 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 4 139 eläjad vl 1989.

Rahvahad (lidnalaižed vl 2011, enamba 0,3%): estilaižed — 98,16%, venänikad — 0,89%, toižed rahvahad — 0,95%.

Lidnan edeline pämez' om Reili Rand (2015–2017), radab Hiju-makundan pämehen nügüd'.

## Galerei

Hiiumaa politseijaoskond 2015.jpg|Makundan policijan palakund (2015)
Kärdla kirik*.JPG|Kärdlan lüteranine jumalanpert' (2015)
Hiiumaa Gümnaasiumi ehitus - veebruar 2016.jpg|Makundan gimnazijan leviganduz (2016 uhoku)
Kärdla lennujaam.JPG|Lidnan lendimport (2010)
Muhu Väina Regatt 2014 Kärdla sadamas.jpg|Merivaldmad (2014)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Volostin-makundan tobmuden oficialine sait (''vald.hiiumaa.ee''). 
* Lidnan da sen volostin enzne oficialine sait (''hiiuvald.ee''). 
* Verkkamer Kärdl-lidnan päl, täuz' nägu ''estonia360.ee''-saital.
Zverevo

**Zverevo** () om Venäman lidn da lidnümbrik Rostovan agjan päivlaskmas.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1819 kuti Zverevo-futor, nimitihe sen man pidajiden Zverevad-velliden kanzannimen mödhe. *Zverevo*-raudtestancii radab «Rostov Donal — Moskv»-keskustal vspäi 1871. Kätihe radnikžiloks vl 1929. Se oli Zverevon rajonan (1934−1963) keskuseks vhesai 1943, sid' Lihovskoi-žilo (nüg. Kamenskan Šahtil pala). Zverevo oli okkupiruidud nacistižen Germanijan sodavägil (heinku 1942 — 13.02.1943) Toižen mail'man sodan aigan. Radnikžilo sai lidnan statusad vn 1989 redukun 31. päiväl.

Zverevo šingotase polimeriden tehmižel, villänpurnuil i kivihilen samižel («Obuhovskai»-kaivuzohjandaikund).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase 240 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, ei ole londuseližid vezištoid. Om ümbärtud Rusttan Sulinan rajonan territorijal.

Matkad Rostovhasai Donal om ühesakümne nell' kilometrad suvhe orhal, 110 km avtotel vai 141 km raudtel. Lähembaižed lidnad oma Gukovo vides kilometras päivlaskmha orhal, avtotedme vai raudtedme, Rusked Sulin 15 km suvhe orhal, 35 km avtotedme vai 20 km raudtedme, i Kamensk Šahtil 30 km pohjoižhe orhal, 35 km avtotedme vai raudtedme. Avtote ühtenzoitab «Don»-trassanke (M4) viž kilometrad päivnouzmha i Ukrainan röunanke päivlaskmha Gukovon kal't. *Zverevo*-passažirstancii radab lidnas da kaks' jügustancijad: *Zverevskai* i *Novomihailovskai*.

## Tobmuz
Trudovoi-futor (1 670 rist. vl 2017) mülüb lidnümbrikho Zverevon ližaks. Lidnümbrikon pind — 32,2 km².

Lidnümbrikon pämez' om Lidnan Duman ezimez' vn 2018 vilukuspäi. Lidnan Administracijan pämez' om Aleksandr Lotarev vn 2021 sulakuspäi. Edeline lidnan pämez' om Mihail Solonicin (uhoku 2018 — tal'vku 2020).

## Eläjad
Vl 1939 žilon ristitišt oli 7 500 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 22 411 ristitud, lidnümbrikon — 24 119 ristitud, vn 2021 lidnan — 19 353 ristitud. Kaik 19 456 ristitud elihe lidnas i 21 126 ristitud kaikes lidnümbrikos vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 32 800 eläjad vll 1996.

Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 92,6 %, ukrainalaižed — 2,2 %, armenijalaižed — 1,4 %, toižed rahvahad — 3,8 %.

Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma saudud lidnas: ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' (om letud vodele 1996 vanhas eländpertišpäi) i kaks' časounäd.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad.

Zverevon torguindtegimištoline tehnikum (profškol nomer 64 edel vn 2019 sügüz'kud) om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Зверево-АО Обуховская.jpg|«Obuhovskai»-kaivusen edheotandan nägu vl 2012
МБОУ "Гимназия им. А.П.Чехова" г.Зверево.jpg|Gimnazii A.P. Čehovan nimed (2020)
Зверево-Станция(2018 год).jpg|*Zverevo*-päraudtestancijan sauvuz vl 2018 (kivine vspäi 1894)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden aluzkundoiden sait (''zverevo.donland.ru'')
Akulad

**Akulad** ( vai *Selachii*) oma Roskkalad-klassan üläheimkund.

Akul-sana libub amuižislandijan *hákall*-sanaspäi. Nügüd'aigan tetas akuloiden enamba 526 erikod. Kaikiš vanhembad akulad oliba olmas 450..420 mln vozid tagaz.

## Ümbrikirjutand
Kalan eriližused: torpedanvuiččen forman pidetud hibj, sur' geterocerkaline tagasuug, teraviden hambhiden sur' lugumär kaikuččes löuglus tobjimalaz.

Kaikiš penemb akul om *Etmopterus perryi*-süvävedenkala 17 santimetrad pitte, kaikiš järedamb om kitanvuitte akul (*Rhincodon typus*), kazvab 20 metrhasai. Üläheimkundan erikod elädas meriš i valdmeriš levedali, pindaspäi kaks' tuhad metrid süvüdehesai. Ujudas merivedes, no erased erikod mahttas eläda reskvedes mugažo. Akuloiden enambuz oma lihansöjad živatad, no koume erikod sötlesoiš planktonal, kal'maroil i henoil kaloil, ned oma kitanvuitte akul, ogibal akul i akul-sur'su. Erikoiden tobj pala eläb 20..30 vodhesai, no järedan akulan igä voib vedadas sada vot.

## Valitud erikod
* *Carcharodon carcharias* — Vauged akul
* *Cetorhinus maximus* — Sur'kulu akul vai Ogibal akul
* *Galeocerdo cuvier* — Tigranvuitte akul
* *Ginglymostoma cirratum* — Babičii akul
* *Lamna nasus* — Sel'd'akul
* *Prionace glauca* — Taivazma akul
* *Rhincodon typus* — Kitanvuitte akul
* *Squalus acanthias* — Katran

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Akulad AÜV:oiden Florid-štatan Londusentedon muzejan ''floridamuseum.ufl.edu''-saital.
Zolotuhhein

**Zolotuhhein** voib znamoita:
* Zolotuhhein (heim) — kazmusiden heim Zolotuhheinižed-sugukundaspäi.
* Zolotuhhein (erik) — kazmusiden erik ühtennimižes heimospäi.
Doneck (Venäma)

**Doneck** () om Venäman lidn da lidnümbrik Rostovan agjan päivlaskmas-lodehes.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1681 kuti *Gundorovskai*-stanic (). Nevondkundaližen aigan se šingotihe kivihilen samižel. Stanic oli okkupiruidud nacistižen Germanijan sodavägil (heinku 1942 — 15.02.1943) Toižen mail'man sodan aigan. Kätihe radnikžiloks vn 1945 tal'vkus. Se sai lidnan statusad vl 1951 *Gundorovk*-nimitusenke (ven. *Гундоровка*). Udesnimitihe nügüdläižikš vn 1955 30. päiväl kezakud. Mülütihe lidnanvuittušt Gundorovskii-žilod lidnha vl 2004.

Doneck šingotase tekstil'fabrikal i sauvondmaterialiden pästandal (savič). Venäman röunpäličmänendtaho Ukrainan röunanno. Kivihilen samine da ümbriradmine tuli lophu vl 2010, ekskavatortegim ei ole rados.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Severskii Donc-jogen oiktal randal, 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Röunatab Ukrainan Luganskan agjanke päivlaskmas, lodehes i suves. Om ümbärtud Kamenskan agjan territorijal toižiš sijiš. Matkad Rostovhasai Donal om 145 km suvhe orhal vai 167 km avtotel. Lähembaižed lidnad oma Kamensk Šahtil vižtoštkümnes kilometras päivnouzmha orhal vai 25 km avtotedme, i Sorokine (Ukrain) 15 km päivlaskmha orhal vai 23 km avtotedme.

## Tobmuz
Doneck om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.

## Eläjad
Vl 1959 lidnan ristitišt oli 42 369 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 50 098 ristitud, vn 2021 — 46 623 ristitud. Kaik 48 428 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 52 100 eläjad vl 2005.

Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 93,9 %, ukrainalaižed — 3,3 %, toižed rahvahad — 2,8 %.

Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad.

Doneckan tegimištoliž-gumanitarine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Здание городской администрации (Донецк РФ).jpg|Lidnan tobmuden sauvuz (2018)
Донецк (Россия)-Храм Державной иконы Божией Матери.jpg|Jumalanmaman Valdkundan jumalaižen pühäpert' (2016)
Донецк-Россия Аквапарк.jpg|Doneckan akvapark (2013)
ДК шахтёров (Донецк РФ).jpg|Kaivajiden kul'turkeskuz (vn 2018 heinkun olend)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden aluzkundoiden sait (''donetsk-ro.donland.ru'')
Doneck (znamoičendad)

**Doneck** voib znamoita:
* Doneck — järed lidn Ukrainan päivnouzmas.
* Doneck (Venäma) — lidn da lidnümbrik Venäman päivlaskmas, Rostovan agj.
* Doneck — lidnanvuiččen Slavänoserbsk-žilon nimituz vll 1784−1817, se oli lidnaks vll 1784−1882, sijadase Ukrainan Luganskan agjan keskuzpalas.
Zolotuhhein (heim)

**Zolotuhhein** () om üks'voččiden i äivoččiden änikoičijoiden kazmusiden heim Zolotuhheinižed-sugukundaspäi. Heim kogoneb läz 500 erikoišpäi, sätihe äivoččiden sortuiden sadoid.

## Leviganduz
Heimon erikod kazdas mail'madme venos vös i mägiden pautkil. Erikoiden koncentracii om Pohjoižamerikas, Andiden pautkil (pol'penzhad) i Japonijas. Om endemikoid Brazilijas, Suviafrikas, Avstralijas i Udes Zelandijas. Voib löuta läz 20 erikod Venäman evropižen palan londuses.

## Ümbrikirjutand
Heinäsižed kazmused päpaloin. Ištutadas saduihe dekorativižeks kazmuseks hajun i irdnägun tagut.

Lehtesed kogonaižed vai höunhesiž-palakahad. Änikod oma üks'jäižed kaks'suguižed, ruskedsinižen, pakuižen, vauktan ližamujun vai kirjavad (erazvuiččed mujul). Viž pölükäd änikos lühüdoižidenke nitidenke, pölükäd kazdas kinktas petkloiženke. Plod om konorüt vauktušsemnidenke, avaidase sauboil.

## Valitud erikod
* *Viola arvensis* — Pöudzolotuhhein
* *Viola canadiensis* — Kanadine zolotuhhein
* *Viola canina* — Koiran zolotuhhein
* *Viola mirabilis* — Čudokaz zolotuhhein
* *Viola odorata* — Hajukaz zolotuhhein, heimon tipine erik.
* *Viola palustris* — Sozolotuhhein
* *Viola persicifolia* — Persiklehtesine zolotuhhein
* *Viola riviniana* — Riviniusan zolotuhhein
* *Viola tricolor* — Zolotuhhein (erik)

## Kacu mugažo
* Al'pine zolotuhhein (*Cyclamen*)

## Homaičendad
Savonlidn

**Savonlidn** ( [ˈsɑʋonˈlinnɑ], ) om lidn da lidnankund Suomenman suvipäivnouzmas. Se om valdkundan 36nz' lidn eläjiden lugun mödhe, mülüb Suvisavo-agjaha.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1475 kuti Ročinman *Nyslott*-lidnuz («uz' lidnuz») da žilo senno. Vspäi 1534 lidnuz oli Savo-provincijan keskuseks. Vl 1639 žilo sai lidnan statusad. Vspäi 1743 oli Venäman imperijan Viipurin guberijan palaks.

Suomen nimituz kändihe oficialižeks ripmatomuden sandan jäl'ghe vl 1917. Lidnusen nimituz om *Olavinlinna* () nügüd'. Nened kundad oliba mülütadud Savonlidnan alištushe erasil-se vozil: Sääminki (1973), Savonrand (suom. *Savonranta*, 2009), Kerimäki i Punkaharju (2013).

Savonlidn šingotase pun ümbriradmižel, transportan edheotandoil, veimetomiden kaičendsistemiden tegimel (vspäi 2019), turizmal.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan päivnouzmas, Saimaa-järven i sen laivten randal, pol'tel Mikoišpäi Jogensuhu.

Matkad Hel'sinkihesai om 284 km suvipäivlaskmha orhal, 333 km avtotel Mikoin i Lahten kal't, 400 km raudtedme Kouvolan kal't. Agjan Mikoi-keskuz om 86 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal vai 103 km avtotedme.

Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan ühthine pind om 3 597,69 km², sidä kesken kuivma — 2 238,11 km², sokaz ma otab koumandest (1 359,58 km²).

## Tobmuz
Kund jagase 35 nimitadud rajonaks, kaik 97 küläd alištudas lidnankundan tobmudele. Savonlidnan municipaline suim kogoneb 43 ezitajaspäi.

Edeližed lidnan pämehed oma Leo Mether (1972−1989), Tauno Pulkki (1970−1972), Viljo Virtanen (1963−1969).

## Eläjad
Vl 1980 lidnankundan nügüdläižen territorijan ristitišt oli 41 053 eläjad, vl 2000 — 39 575 eläjad, vl 2010 — 37 059 eläjad, vl 2020 — 32 976 eläjad. Kaikiš suremb lidnan eläjiden lugu oli 41 426 ristitud vl 1995.

Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 96,3 %, ročin kel' — 0,1 %, toižed keled — 3,6 %.

## Galerei

Savonlinnan Lyseo-Kaupungintalo 1 AB.JPG|Lidnan ohjastusen üks' pertišpäi (2008)
Savonlinna church.jpg|Lidnan lüteranine päjumalanpert', vn 2006 nägu
Savonlinna plywood mill.jpg|UPM-kompanijan fanerantegim vl 2011
Savonlinna heinäkuu 2002 IMG 1635.JPG|Olavinlinna-lidnuz (2002)
Savonlinna City Library 2023 1.jpg|Lidnan kirjišt (2023)
Talvisalo Ice Hall 20200611.jpg|*Talvisalo*-jäpert'kulu (2020)
Lusto 1 AB.jpg|Lusto — Suomen mecan muzei (2007)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''savonlinna.fi'').
Morozovsk

**Morozovsk** () om Venäman lidn, lidnankund da transporttesol'm Rostovan agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om Morozovskan rajonan administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Ezmäižen eländpunktan aluz om pandud vodele 1900 kuti *Morozovskai*-raudtestancii () da žilo senno «Kamenskai — Caricin»-keskustal, om nimitadud lähižen futoran mödhe. Toine eländpunkt om pandud vl 1910 kuti *Taubevskai*-stanic (ven. *станица Таубевская*), nimitihe kozakoiden vägiden Födor Taube-atamanan kanzannimen mödhe. Aigan mändes eländpunktad leviganziba, ühtištadihe niid da lähižid futorid. Vll 1917−1938 nimitihe eländpunktad *Morozovskai*-stanicaks, sid' kätihe stanicad *Morozovskii*-radnikžiloks. Morozovskii-žilo sai lidnan statusad nügüdläiženke nimtusenke vn 1941 29. päiväl semendkud. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistižen Germanijan sodavägil (15.07.1942 — 5.01.1943). Raudte ühtenzoiti Cimlänskanke vl 1949.

Morozovsk šingotase sömtegimištol (pühävoin järed tegim, maidtegim), maižanduztehnikan pästandan edheotandan filialal i vedimdepol.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan pohjoižpalas, Bistrai-jogen üläjoksmusen hural randal tobjimalaz ( «Hered» 218 km pitte, Donan oigedpol'ne bassein), 73 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Rostovhasai Donal om 200 km suvipäivnouzmha orhal, 252 km avtotel vai raudtel. Lähembaižed lidnad oma Surovikino (Volgogradan agj) 80 km päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha orhal, 90 km avtotedme vai raudtedme, Cimlänsk 81 km suvhe orhal, 89 km avtotedme vai raudtedme, i Vauged Kalitv 79 km päivlaskmha orhal, 92 km avtotedme vai raudtedme. *Morozovskai*-raudtestancii radab lidnan päivnouzmas.

## Tobmuz
Morozovsk om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline lidnan pämez' om Jurii Mulenko, radoi vn 2018 keväz'kuhusai. Lidnan Deputatoiden suiman ezimez' om Andrei Silin vn 2015 uhokuspäi.

## Eläjad
Vl 1939 žilon ristitišt oli 21 700 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 27 642 ristitud, rajonan kaks' koumandest, vn 2021 — 24 258 ristitud. Kaik 25 467 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 28..29 tuhad eläjid vll 1996−2009 (29 300 rist. vll 1996−1998).

Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 92,7 %, ukrainalaižed — 2,0 %, armenijalaižed — 1,6 %, toižed rahvahad — 3,7 %.

Ortodoksižen hristanuskondan koume jumalanpertid oma kaičenus i saudud lidnas: kivine Pühän Jumalanmaman Sündundan (om saudud vll 1904−1914), puine Pühän Jumalanmaman Katken (letihe vll 1984−1989), vanhuskolaižiden ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' (edeline puine oli vll 1916−1971, paloi, om udessündutadud).

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kuz' päivkodid (nomer 1, 2, 3, 7, 37 i *Skazka*), nell' keskškolad (nomer 1, 3, 4, 6), licei (nomer 1), gimnazii (nomer 5), lapsiden sädamižen pert', čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton sportškol.

Morozovskan agrotegimištoline tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden aluzkundoiden sait (''morozovsk.donland.ru'')
Aksai (Rostovan agj)

**Aksai** ( «vauged valu» vai «vauvaz van» türkižiš kelišpäi) om Venäman lidn da lidnankund Rostovan agjan suvipäivlaskmas. Se om Rostovan Donal päivnouzmaine ezilidn, om Aksain rajonan administrativižeks keskuseks (vspäi 1936) da palaks.

## Istorii
Ezmäižed eländpunktad mainitasoiš lidnan territorijal vl 1570. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1742 kuti kozakoiden *Ust'-Aksaiskii stan (lidnut)*. Vspäi 1797 oli *Ust'-Aksaiskai*-stanic (). Möhemba Ust'-sana läksi nimitusespäi. Aksaiskai-stanic sai lidnan statusad vn 1957 23. päiväl tal'vkud.

Aksai šingotase mašinansauvomižel (maižanduzmašinoiden palad), laivoiden kohendusel da sauvomižel, sauvondmaterialiden pästandal (savič, beton, stökoltegesed).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan keskuzpalan päivlaskmas, Donan Aksai-hijaman oiktal korktal randal, 80 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Aksai röunatab Rostovanke Donal päivlaskmas, keskust lidnoiden počtamtoiden keskes om kaks'toštkümne kilometrad. Toižed lähembaižed lidnad oma Novočerkassk 24 km pohjoižpäivnouzmha-pohjoižhe orhal, 26 km avtotedme vai raudtedme, i Bataisk 17 km suvipäivlaskmha orhal, 24 km avtotedme vai raudtedme. *Aksai*-raudtestancii radab lidnas. «Don»-manten (M4-trass) «Šahti — Bataisk»-avtotekeskust om lidnan päivlaskmaižeks röunaks.

Aksai om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.

## Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 9 800 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 41 969 ristitud, rajonan kaks' videndest, vn 2021 — 48 372 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2002): venälaižed — 89,8 %, ukrainalaižed — 3,0 %, armenijalaižed — 2,5 %, azerbaidžanlaižed — 1,6 %, toižed rahvahad — 3,1 %.

Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid om saudud lidnas.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad.

Professionaližen opendusen aluzkund om Aksain tehnologine tehnikum. Äi toižid lähembaižid aluzkundoid ratas Rostovas Donal.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnankundan tobmuden aluzkundoiden sait (''gorod-aksay.ru'').  *(+ avtomatine känduz anglijan i saksan kelihe)*
Soi

**Soi** vai **Kul'tursoi** () om üks'vozne heinäsine kazmuz Bobanvuiččed-sugukundaspäi. Tarbhaine kul'turkazmuz, kazvatadas kaikil kontinentil.

## Augotižlibund
Kul'turine soi libui Suvipäivnouzmaižes Azijaspäi läz vit tuhad vozid tagaz, ezmäižed ozutesed oma löutud Kitain territorijal. Kazmusen levitadud evropan keliš nimituz libub soipainatosen japonan nimitusespäi ( *šöju*).

Kazvatadas genetižikš modificiruidud sojad *RR*-tundusenke ( «vaumiž kaiked vaste») vspäi 1995, se om sätud «Monsanto»-kompanijal (AÜV). RR-kazmused oma sintetazan enolpiruvilšikimatfosfat-genanke (*EPSP synthase*) mahusen -bakterijaspäi. Gen om todud genjuraižimen abul, se kändi kazmust seižujaks glifosat-gerbicidad vaste (sen torguindmark om «Roundup»), kävutadas gerbicidad heitmaha rujoheinid.

## Ümbrikirjutand
Kul'tursojan seikh oleleb hoik vai sanged, höunhekaz vai pall'az. Seikhen piduz om 15 santimetraspäi kahthe metrhasai da sen enamba. Sojan lehtesed oma koumepalaižed, harvoin viž-, seičeme- i ühesapalaižed. Äniklehtesiden muju voib olda ruskedsinižen ližamujun vai vauged.

Plod om paug nellän..kuden santimetrad pitte. Mülütab kaht..koumed sement tobjimalaz.


Fail:Soybeanvarieties.jpg|Sojan semned
Fail:Soybean flowers.png|Sojan änikod
Fail:Glycine max 003.JPG|Sojan paugud


## Mail'man kazvatand
Mail'man tehmine oli 352,6 mln tonnoid vl 2017, sidä kesken (enamba 10 mln t) AÜV — 119,5, Brazilii — 114,5, Argentin — 54,9, Kitai — 13,1, Indii — 10,9, Paragvai — 10,4.

Ottas sojan semnid pauguišpäi torhudeks vaumičemha erazvuiččid söndtavaroid. Vauktušiden i toižiden arvokahiden komponentoiden znamasine südäiolend laskeb kävutada sojad lihan i maidproduktoiden vegetarianižeks i allergijatomaks vajehtimeks.


Fail:Lait-soya-soja-beans-legumineuse-Pixabay.jpg|Soimaid
Fail:Soybean Oil, Meal and Beans (10059732523).jpg|Soivoi
Fail:Soy powder.jpg|Soituhk


## Homaičendad
Proletarsk (lidn)

**Proletarsk** () om Venäman lidn, lidnankund da transporttesol'm Rostovan agjan suves. Se om Proletarskan rajonan administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Amuine lidnut oli olmas torguindtel Kavkazaspäi. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud Kara-Čaplak-tahondas 17. voz'sadal. Tundištihe sidä stanicaks oficialižikš vn 1875 3. päiväl heinkud da anttihe *Velikoknäžeskai*-nimitust (). Udesnimitihe sidä *Proletarskai*-stanicaks VCIK:an käskön mödhe vn 1925 elokun 17. päiväspäi. Toižen mail'man sodan aigan eländpunkt oli muretud paloin. Stanic sai lidnan statusad nügüdläiženke nimitusenke vn 1970 24. päiväl heinkud.

Proletarsk šingotase kabelän tegimel, hebonvodinfermal, sömtegimištol (leibproduktoiden kombinat, Rosrezerv:an «Kavkaz»-edheotand, kalategim).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan keskuzpalan suves, Kuman da Maničun alangos, Vesölovskoje-vezivaradimen Čeprak-lahten oiktal randal (Donan huran Manič-ližajogen vago), 15 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Vezivaradimen pind om 238 km², 10 m ü.m.t., täuttihe vl 1941. Proletarskan vezivaradimen padosein om saudud vl 1936, se sijadase jogen pävagol kümnes kilometras suvipäivlaskmha Maničstroi-žilonno.

Matkad Kalmikijan röunhasai om kaks'kümne viž kilometrad suvipäivnouzmha orhal, Rostovhasai Donal om 164 km päivlaskmha-lodeheze orhal, 215 km avtotel vai raudtel. Lähembaine lidn om Sal'sk 29 km suvipäivlaskmha orhal, 32 km avtotedme vai raudtedme. *Proletarskai*-raudtestancii () radab «Sal'sk — Volgograd»-keskustal vspäi 1899.

## Tobmuz
Kaik koume pen't žilod mülüdas lidnankundha Proletarskan ližaks: Kirsalovo, Konarmeiskii, Primaničskii.

Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Deputatoiden suiman ezimez'. Edeline Deputatoiden suiman ezimez' om Nadežda Kuz'mina (kül'mku 2016 — kül'mku 2021). Lidnankundan Administracijan pämez' om Maksim Tolpinskii vn 2019 redukuspäi. Edeline lidnan Administracijan pämez' om Sergei Ponomar' (reduku 2016 — heinku 2019).

## Eläjad
Vl 1939 stanican ristitišt oli 11 300 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 20 267 ristitud, rajonan viž ühesandest, vn 2021 — 18 983 ristitud. Kaik 19 290 eläjad oli lidnas vl 2017. Lidnan ristitišton lugu vajehtase 19..20 tuhad eläjid röunoiš vspäi 1979, kaikiš suremb oli 20 300 ristitud vl 2011.

Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 92,7 %, čiganalaižed — 2,4 %, armenijalaižed — 1,3 %, toižed rahvahad — 3,6 %.

Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma lidnas: phh. Floran da Lavran kaks' jumalanpertid (letud vl 1879 om udessündutadud, i saudud vll 1989−1993), ph. Aleksandr Nevalaižen päjumalanpert' (oli saudud vll 1909−1911, panihe mantazole vll 1936−1937, om udessündutamižes).

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma viž päivkodid (nomer 3, 5, 6, 15 i 32), licei nomer 1, gimanzii nomer 3, koume keskškolad (nomerad 4, 5, 6), lapsiden ližaopendusen keskuz, čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton sportškol.

Proletarskan agrotehnologine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnankundan lehtpoled rajonan tobmuden aluzkundoiden ''proletarsk.donland.ru''-saital.
Ovidii

**Ovidii**, täuz' oficialine nimi **Publii Ovidii Nazon** (; sünd. 20. keväz'ku 43 EME, Sul'mo, Riman tazovaldkund — kol. 17. vai 18. voz' meiden erad, Tomis, Rimalaine imperii, om mahapandud sen ümbrištos, nüg. Konstanc, Romanii), oli Amuižen Riman runokirjutai. Sädi runoid latinan kelel.

## Biografii da sädused
Tuleban aigan runokirjutai oli sündnu mägiheimho, raccastajiden seižushe. Tat oli elokaz i andoi hüväd opendust poigile. Ovidii radoi valdkundmehen i läbiti severzid-se alaradnikusid, no taci radnikoičendad runoištho näht. Oli nainu koume kerdad, vaiše koumanz' naimiželo oli ozakaz, oti našt tütrindamanke. Ei olend ičeze lapsid.

Tetas Ovidijad «Kändandad»- () i «Armastusen tedo»- () poemiden sädajaks, mugažo tegi «Armastuzelegijad»- i «Opalaššed elegijad»-runokogodusid. Vl 8 meiden erad oigetihe runokirjutajad küksushe Rimaspäi Mustmeren päivlaskmaižhe randištho, sigä hän vedi elon jäl'gmäižid vozid. Ovidijan runod ei olend sättujad Avgust-imperatoran politikale kanzas i naimiželos, i propagandiruidud runokirjutajal armastusen idealad kändihe küksusen päižeks süks. Ovidii kirjuti, miše oli valdkundmehen ogeruden statjaližen tundištajan. Erased mainitadud amuižrimalaižil tegijoil sädused eile kaičenus, ozutesikš «Medeja»-tragedii kadoi, mugažo panegirik Avgustale götan kelel, i vaiše ezmäižed kuz' kud jäiba «Fasti»-kalendarišpäi. Ovidijan sädused valatoitiba Evropan literaturad lujas.

## Mušt
Merkurijan krater i lidnanvuitte Ovidiopol'-žilo Ukrainan Odessan agjas oma nimitadud runokirjutajan oiktastuseks. Vl 2017 Rim-lidnan nevondkund Virdžinia Radži-pämehenke tühjiti oficialižešti Avgust-imperatoran käsköd Ovidii-runokirjutajan küksendas hänen surman kaks'tuhaižele voz'päiväle.

## Levitadud frazad Ovidijan sädusišpäi
* *Casta est quam nemo rogavit* — Se naine om puhtazmel'ne, kudambad niken ei pakiči
* *Fas est et ab hoste doceri* — Opetas pidab kaiken, eskai vihankandajal

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Ovidijan sädused Vikiaitas.