open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oht (Nevan ližajogi)

**Oht** () om Venäman jogi Piterin pohjoižpäivnouzmas i Leningradan agjan Vsevoložskan rajonas. Se om Nevanjogen kaikiš znamasižemb oiged ližajogi. Jogensu sijadase Piteriš. Kaik 13 sildad joges päliči om olmas Piterin südäimes.

Jogi om 90 km pitte, 10..50 m levette i 0,5..5,5 m süvütte. Joginišk sijadase Lembolovon korktusil 130 m ü.m.t.. Oht jokseb pohjoižespäi suvhe-suvipäivnouzmha. Basseinan pind — 768 km².

Nened eländpunktad seištas jogen randoil (joginiškaspäi): Jelizavetink-külä, Sarženk-külä, Vartemägi-külä, lidnanvuitte Toksovo-žilo, Sär'gi-külä, Audio, Varkalovo, Enkolovo, Kapitolovo-külä, Lavriki, Uz' Devätkino, Murino-lidn, Piter.

## Homaičendad
Kuban' (jogi)

**Kuban**' (, , , , , , ) om Venäman jogi valdkundan suvipäivlaskmas.

## Ümbrikirjutand
Joginiškad sijadasoiš Pohjoižen Kavkazan pautkiden jäžomiš El'brus-mägenno (Karačajan da Čerkesijan Tazovaldkund). Lugetas, miše Kuban' augotase 1339 m ü.m.t. korktusel. Läz 14 tuhad surid i penid ližajogid lanktas jogehe, huralpäi tobjimalaz. Kuban' sädab del'tad 4300 km² pindal Azovmerhe lankten. Edel 20. voz'sadad suhišton Vanh Kuban'-hijam oli jogen pävagoks i Kuban' lanksi Mustmerhe, nügüd'aigan hijaman vedhuz reguliruiše i kävutase kalankazvatamižen täht päpaloin.

Jogen piduz om 870 km (sidä kesken Krasnodaran randas 662 km), basseinan pind om 57 900 km², vozne vedhuz 11 km³. Keskmäine vedhuz Krasnodaranno om 425 m³/s, voib sadas 582 m³/s (1,4 kerdha enamba) voden joksten. Krasnodaran vezivaradim (om täuttud vll 1973−1975) sijadase keskjoksmuses, se reguliruib vedhust i kaičeb alajoksmusen randoid sur'vezišpäi.

Znamasižed ližajoged (suhištospäi kacten): Afips, Psekups, Pšiš, Vauged (), Lab (*Лаба*), Urup, Sur' i Pen' Zelenčukad.

## Kävutand
Jogi sättub laivoidenlikundale mödvedhe Ust'-Labinsk-lidnalpäi. Gidroelektrostancijoiden kaskadad anttas elektrust. Jogen del't dreniruiše i kävutase maižandusen täht.

Kaik lidnad jogen randoil (mödvedhe): Karačajevsk, Ust'-Džegut, Čerkessk (Karačajan da Čerkesijan Tazovaldkund), Nevinnomissk (Stavropolin rand), Armavir, Novokubansk, Kropotkin, Ust'-Labinsk, Krasnodar, Temrük (Krasnodaran rand).

## Homaičendad
Mycena chlorophos

***Mycena chlorophos*** om pen' sen' *[[Mycenaceae]]*-sugukundaspäi. Kazvab Azijas, Avstralijas da Suviamerikas.

Söbaine om tundmatoi.

Sen' om bioluminescentine, üläh i jaug oma 3 santimetrhasai surtte. Om ümbrikirjutadud ezmäižen kerdan vl 1860. Putub Päivnouzmaižen i Suvipäivnouzmaižen Azijan subtropižiš maiš (Japonii, Taivan'-sar', Šrilank, Indonezii), Polinezijas, Avstralijas i Brazilijas.

## Homaičendad
Randaine

**«Randaine»** () om üks' Karjalan Tazovaldkundan pajokollektivoišpäi, kudamban aluz om pandud Petroskoihe vodel 2003 Vepsän  kul'tursebran tomotusen tagut.

*Pajosebran ohjandai* — Baranova Irina Vladimirovna.

*Žanrad* — pajod vepslaižiden runokirjutajiden runoihe, veroližed vepsän pajod.

*Mülükund* — 12 ühtnijad.

Vspäi 2006 pajosebr käraudase vepsän muzikkul'turan veroližile žanroile. Ansambl' radab voikuiden, sai-, kätte- da lühüdpajoiden, mugažo sanaližiden žanroiden udessündutamižes. Pajoiden pajatand čereduiše vepslaižiden veroližiden karguiden, vändoiden, rengazkarguiden edestamižen ühtes.

Kaik pajosebran pajatajad oma kuspäi-se tulnuded: toižed oma Vologdan, toižed — Piterin da Änižröunan agjoišpäi.

Erazvuiččiden voziden ohjandajad: zavodi rata vepsläižidenke pajanikoidenke Lidija Olešova. Hän radoi «Randaižes» kaks' vot, sid' oli Jurii Mugačev. Hänen jäl'ghe radoi äjak-se Zoja Jefimova. Jatksi necidä azjad Irina Baranova. Vl 2010 pajosebran ohjandai om Jelena Gagarina, hän lopi Piterin kul'turakademijan. 

Ristitud, ked konz-se käveliba «Randaižehe»: Vera Mednikova, Valentina Vorobjova, Alevtina Vavilina, Juri Mugačev, Nina Zaiceva, Lidija Olešova, Tamara Ščerbakova.

Pajatab erazvuiččiš Karjalan festivališ, mugažo Venäman rahvahidenkeskeižiš praznikoiš.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Vepsän «Randaine»-ansambl' Venäman Suomalaiž-Ugrilaižen keskusen-saital (*finnougoria.ru*)
Hruškova Lüdmila

**Lüdmila Georgijevna Hruškova** (; sünd. 15. viluku 1943, NSTÜ) om tetab nevondkundal'ne da venämalaine arheolog i čomamahtontedomez', MVU:n i VVGU:n professor (1994).

## Biografii
Naine om Moskvan istoriž-arhivižen institutan pästnikan. Radoi Abhazijan valdkundaližes muzejas, vspäi 1974 — Abhazijan kelen, literaturan i istorijan institutan tedoradnik (Suhum). Tedonaine vahvišti istorižiden tedoiden kandidatan «Amukeskaigaližen Abhazijan skul'ptur»-dissertacijad vl 1978, sai istorijan tedodoktoran arvod «Päivnouzmaižen Mustmererandpolen amuhristianižed muštnikad»-dissertacijan vahvištusen jäl'ghe vl 1991.

Hruškova vedi möhäantikaigaižen i Vizantijan aigoiden muštnikoiden kaivandusid Abhazijas häktemb mi 20 vot. Tegi enamba pol'tošt sadad tedotöid, sidä kesken sädi viž monografijad. Naine om otnus amuhristianižen i Vizantijan arheologijan ühthižihe problemoihe da istorijha.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lehtpol' Moskvan Valdkundaližen Universitetan saital (istorijan tedokund, ''hist.msu.ru'').
Amonap

**Amonap** (ičeze nimituz: *matipu*) om kuikuro- da kalapalo-rahvahan kel', üks' Suviamerikan indejižiš kelišpäi.

Necel kelel pagištas Brazilijas; pagižijoiden lugu om läz 870 ristitud (mamankel').
Pirgaine

**Pirgaine** om pen' konditerine tegez magedas tahtaspäi.

Suruded ei ole enamba mi 5 x 10 sm, 17..110 g vedutte.

Pirgaižed oma čaptud tortan tazostadud palad vai eriližešti slokosttüd paštikod kremsüdäimenke.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Karjalan televizijan «Kotikokki»-oigendusen «Tort šokoladan pälusenke»-pästand ''youtube.com''-saital.  *(+ venäkel'žed subtitrad)*
Slepcova Svetlana

**Svetlana Jur'jevna Slepcova** (; sünd. 31. heinku 1986, Hanti-Mansiisk, Hantin da Mansin avtonomine ümbrik, Tümenin agj, Venäman NFST, NSTÜ) om venämalaine biatlonist, äikerdaine čempion i estafetoiden vägestai. Vn 2010 biatlonan olimpižen estafetan čempion, vn 2009 mail'man estafetan čempion, Venäman arvostadud sportmastar (25. sügüz'ku 2009).

Sportnik openui Jugran valdkundaližes universitetas, sai «trener-opendai»-specialižust vl 2008.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Svetlana Slepcovan oficialine sait (''svetlana-sleptsova.ru'').
Admiralteiskii rajon

**Admiralteiskii rajon** () om administrativine rajon Piterin keskuzpalas. Sijadase Nevan hural randal.

## Istorii
Rajon om sätud vn 1994 11. päiväl keväz'kud Leninskii- (oli vspäi 1936) i Oktäbr'skii-rajoniden ühtištusel. Niiden rajoniden erigoittud käskuzkundad ratas tähäsai.

## Geografijan andmused
Admiralteiskii-rajonan pind om 13,82 km².

Röunatab lidnan nenidenke rajonidenke:
* Keskuzrajon sijadase pohjoižpäivnouzmas,
* Frunzen rajon levigandeb suvipäivnouzmas,
* Moskvan rajon levitase suves,
* Kirovan rajon om suvipäivlaskmas,
* Vasileostrovskii rajon om lodehes.

Rajon jagase kudeks nimitadud municipaližeks ümbrikoks (ende nomerad 1..6): Kolomn (), Sennoi, Admiralteiskii, Semönovskii, Izmailovskoje, Jekateringofskii.

Ühesa metrostancijad nelläl jonol ratas rajonas, no ühtennimine Admiralteiskai-metrostancii sijadase lähižes Keskuzližes rajonas. Baltiiskii- i Vitebskii-päraudtestancijad oma Admiralteiskii-rajonan territorijal.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 157 897 ristitud. Kaik 158 253 ristitud elihe rajonas vl 2021. Vl 2002 rajonan ristitišt oli 187 837 eläjad.

Rajonan administracijan pämez' om Sergei Overčuk vn 2020 redukuspäi. Edeline administracijan pämez' om Svetlana Štukova (tal'vku 2014 — sügüz'ku 2020).

## Galerei

Admiralteysky District Council.jpg|Rajonan tobmuden sauvuz Izmailovskoje-ümbrikos (2015)
Spb 06-2017 img06 Trinity Cathedral.jpg|Pühän Stroican Izmailovskojen päjumalanpert', vn 2017 nägu
TsKB Rubin Monument 06-2017.jpg|Rubin-konstruktorbüro vl 2017 (laivansauvomine)
State Institute of Technology SPB (img1).jpg|Piterin valdkundaline tehnologine institut (tehnologine universitet, 2017)
BalticRailTerminal006.jpg|Baltiiskii-vagzal (Piter-Baltiiskii-päraudtestancii) vl 2007


## Irdkosketused
* Admiralteiskii-rajonan lehtpoled Piterin tobmuden portalal (''gov.spb.ru'').  
* Admiralteiskii-rajonan uzištused (''admnews.ru'').
Vasileostrovskii rajon

**Vasileostrovskii rajon** () om rajon Piteriš, sijadase lidnan keskuzpalas Nevan suhišton Vasil'jevskii-, Dekabristoiden da Sernii-saril.

## Istorii
Rajonan aluz om pandud vn 1917 keväz'kus-semendkus. Vll 1936−1961 Sverdlovskii-rajon oli erištadud rajonaspäi.

## Geografijan andmused
Vasileostrovskii-rajonan pind om 14,64 nellikkilometrad. Röunatab Piterin toižidenke rajonidenke:
* Petrogradan rajon sijadase pohjoižes i pohjoižpäivnouzmas,
* Keskuzrajon om päivnouzmas,
* Admiralteiskii rajon levigandeb suvipäivnouzmas,
* Kirovan rajon suves.

Metron koume stancijad oma avaitud rajonas kahtel jonol. Rajon ühtenzoitase lidnan toižidenke paloidenke maksližen Päivlaskmaine kiruhdiametr-avtoten kal't kaikenaigašti vn 2016 tal'vkuspäi, edel sidä öidme ühtištoituz kadoteli sildoiden libutandan tagut kezaaigan i aigkeskustan tagapäi metron rados.

Rajon jagase videks municipaližeks ümbrikoks (ende nomerad 7..11): nomer 7, Vasil'jevskii, Gavan' («merikar»), Morskoi («meren»), Ostrov Dekabristov («Dekabristoiden sar'»).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 203 058 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 211 132 eläjad vl 2015. Kaik 209 733 ristitud elihe rajonas vl 2021.

Rajonan administracijan pämez' om Eduard Il'jin vn 2019 uhokuspäi.

## Galerei

1332. St. Petersburg. Monument V.I. Lenin near of the Vasileostrovsky Administration.jpg|Rajonan tobmuden sauvuz ümbrikos nomer 7 (huralpäi, 2014)
В.О. 6-я линия 11а. Андре́евский собо́р.jpg|Ph. Ondrijan Ezikuctud päjumalanpert', vn 2018 nägu
Muziy SPb 2010 3181.jpg|Lenekspo:n üks' sauvusišpäi vl 2010
Санкт-Петербург. Кунсткамера и здание Академии Наук..jpg|Venäman Tedoakademijan päsauvuz Piteriš (huralpäi) i Kunstkamer Universitetan randirdal (2013)
DK Kirova from right Blue sky.jpg|Kul'turkeskuz S.M. Kirovan nimed vl 2008
Golden City2.jpg|«Golden City»-eländkompleks saren pudotadud territorijal (2021)


## Irdkosketused
* Vasileostrovskii-rajonan lehtpoled Piterin tobmuden portalal (''gov.spb.ru'').  
* Vasileostrovskii-rajonan uzištused (''vonews.ru'').
Puškinan rajon (Piter)

**Puškinan rajon** () om rajon Piteriš, sijadase lidnan suves. Nece om Piterin kahtenz' surtte rajon territorijan mödhe.

## Istorii
Rajonan aluz om pandud vn 1938 kezakun 5. päiväl. Om nügüdläižiš röunoiš vspäi 1959. Pavlovskan rajon oli erigoittud vll 1995−2005.

Rajonan administracii sijadase Puškin-lidnas, sišpäi om rajonan nimituz.

## Geografijan andmused
Rajonan pind om 240,33 nellikkilometrad. Röunatab nenidenke rajonidenke:
* Piterin Kolpinon rajon om pohjoižpäivnouzmas,
* Leningradan agjan Tosnon rajon levigandeb suvipäivnouzmas,
* Leningradan agjan Gatčinan rajon om suves i päivlaskmas,
* Piterin Moskvan rajon om lodehes,
* Piterin Frunzen rajon sijadase pohjoižes.

Metron üks'jäine Šušari-stancii radab rajonas.

Rajon kogoneb vides municipaližes ühtnikaspäi, nimitadas videdme eländpunktadme. Sihe mülüdas: Puškin-lidn, Pavlovsk-lidn, Šušari- (vspäi 1953), Tärlevo- i Aleksandrovskai-žilod (oma sätud vl 1959). Municipaližed ühtnikad mülütadas 16 istorišt rajonad da ühesa territoriališt zonad.

## Eläjad
Vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe rajonan eläjiden lugu oli 135 973 ristitud. Šušari-žilo šingotase teravas, i rajonan kaikiš suremb ristitišt om nügüd', vl 2021 kaik 255 609 eläjad oli registriruidud.

Rajonan administracijan pämehen velgusentäutai om Andrei Čapurov vn 2022 kezakuspäi. Edeline rajonan administracijan pämez' om Vladimir Omel'nickii (2017−2021).

## Galerei

Muziy SPb 2010 3358.jpg|Puškinan rajonan administracijan sauvuz Puškin-lidnas vn 2010 tal'vkus
Shushary big fountain.jpg|Sündun Eläbzdusen jumalanpert' (Šušari), vn 2021 nägu
X5 Retail Group Distribution Center in Shushary.jpg|X5 Retail Group-kompanijan logistine keskuz (Šušari) vl 2019
Экспофорум. Общий вид.jpg|Ekspoforum-ozutelend (2014)
Saint Petersburg. Aerial view to Vitebsky prospekt.jpg|Vitebskii-prospekt, vn 2019 nägu lendimespäi


## Irdkosketused
* Puškinan rajonan lehtpoled Piterin tobmuden portalal (''gov.spb.ru'').  
* Puškinan rajonan uzištused (''pushkin-news.ru'').
Viipurin rajon (Piter)

**Viipurin (Viborgan) rajon** () om rajon Piteriš, sijadase lidnan pohjoižes palas.

## Istorii
Rajonan aluz om pandud vn 1917 keväz'kus-semendkus nügüdläiženke nimenke. Sen territorii nimitihe *Viipurin pol' * istorižikš. Vozil 1952−1958 rajon nimitihe *Stalinan rajon:aks*. 1960-nzil vozil muretihe läz kaiked istorišt pertištod sauvomha eländfartalid.

## Geografijan andmused
Viipurin rajon om nügüdläižiš röunoiš vspäi 1988.

Röunatab nenidenke rajonidenke:
* Piterin Kalininan rajon om päivnouzmas i suvipäivnouzmas,
* Piterin Keskuzrajon i Petrogradan rajon oma ani suvičogan taga,
* Piterin Merenrandaine rajon om suvipäivlaskmas,
* Piterin Kurortan rajon sijadase päivlaskmas-lodehes,
* Leningradan agjan Vsevoložskan rajon levigandeb pohjoižes i pohjoižpäivnouzmas.

Rajon jagase kahesaks municipaližeks ümbrikoks: Sampsonijevskoje, Svetlanovskoje, Sosnovskoje, nomer 15, Sergijevskoje, Šuvalovo-Ozerki (ende nomerad 12..17), Pargolovo- i Levašovo-žilod. Om äi puištoid rajonas istorižikš, no äiluguižed magistralid i lähižed tegimištzonad redustadas il'mad lujas.

Rajonan pind om 115,38 km². Kuz' metrostancijad ratas kahtel jonol rajonan territorijal.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 447 562 ristitud. Kaik 533 808 ristitud elihe rajonas vl 2021. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.

Rajonan administracijan pämez' om Viktor Polunin vn 2021 sügüz'kuspäi.

## Galerei

Большой Сампсониевский 86 01.jpg|Rajonan tobmuden sauvuz Sampsonijevskoje-ümbrikos (2017)
Сампсониевский Собор в Санкт-Петербурге.jpg|Ph. Sampsonan päjumalanpert', vn 2014 nägu
Санкт-Петербург, Завод Светлана сверху.jpg|Elektroladimiden «Svetlana»-holdingan jänus tehmižsauvused vl 2021
ДК Выборгский01.jpg|«Viborgskii»-kul'turkeskuz (2017)
СПбГЛТУ - главное здание.jpg|Piterin valdkundaline mectehnine universitet vl 2014 (päine sauvuz — 1. openduzkorpus)


## Irdkosketused
* Viipurin rajonan administracijan lehtpoled Piterin ohjadusen saital (''gov.spb.ru'').  
* Viipurin rajonan uzištused (''vybnews.ru'').
Kirovan rajon (Piter)

**Kirovan rajon** () om rajon Piteriš. Se sijadase lidnan suvipäivlaskmas. 

## Istorii
Rajon om sätud vl 1930 kuti Narvskii. Udesnimitihe vn 1934 tal'vkus nevondkundaližen valdkundan Sergei Kirov-šingotajan muštho. Muretihe rajonan istorišt pertištod znamasižes märas Suren sodan aigan. Om nügüdläižiš röunoiš vn 1973 sulakuspäi, konz uz' Krasnosel'skii rajon mülüti sen suvipäivlaskmašt palad.

## Geografijan andmused
Rajonan pind om 48 nellikkilometrad.

Röunatab lidnan nenidenke rajonidenke:
* Vasileostrovskii rajon levitase pohjoižes,
* Admiralteiskii rajon sijadase pohjoižpäivnouzmas,
* Moskvan rajon om päivnouzmas,
* Krasnosel'skii rajon levigandeb suves i suvipäivlaskmas.

Viž metrostancijad ühtel Kirovsko-Viborgskai-jonol ratas rajonan territorijal.

Kirovan rajon jagase seičemeks municipaližeks ümbrikoks (ende nomerad 25..31): Knäževo, Ul'jank (), Dačnoje, Avtovo, Narvskii, Krasnen'kaja Rečk (*Красненькая речка*, «rusttan polhe jogeihut»), Morskije vorot (*Морские ворота*, «meriverai»).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 334 746 ristitud. Kaik 339 946 ristitud eliba rajonas vl 2021. Kaikiš suremb ristitišt oli 338 820 eläjad vl 2002 i om nügüd'.

Rajonan administracijan pämez' om Sergei Ivanov vn 2012 semendkuspäi.

## Galerei

Kirov District Administration building2.jpg|Rajonan tobmuden sauvuz Narvskii-ümbrikos (2021)
Санкт-Петербург, Гутуевская церковь (2).jpg|Jumalannägundan jumalanpert', vn 2021 nägu
Kirov Plant (factory, Saint Petersburg) Lab aer1.jpg|Kirovan tegim vl 2021
Санкт-Петербург, ДК Горького сверху.jpg|Leningradan agjan čomamahtoiden pert'kulu (2021, edel 2020. vot kul'turkeskuz A.M. Gor'kijan nimed)
Kirovsky District (North) of Saint Petersburg 17Aug10.JPG|Piterin Suren meriportan pala vl 2010: Pohjoižverf' (keskuses), Kivihilen merikar (huralpäi), Kanonerskii-sar' (tagamal)


## Irdkosketused
* Kirovan rajonan administracijan lehtpoled Piterin ohjadusen saital (''gov.spb.ru'').  
* Kirovan rajonan uzištused (''kirnews.ru'').
Murino (Oktäbrin raudten platform)

**Murino** () om Oktäbrin raudten Priozerskan čuradusen seižutezpunkt passažiroiden täht Piter-lidnan pohjoižpäivnouzmas, pidust' Rustavelin irdad Vauktustusen prospektan čogas.

Seižutezpunkt om avaitud vl 1971. Sijadase Ručji-raudtestancijan röunoiš (kuti Depo-seižutezpunkt-ki), 1 km suvhe Murino-lidnaspäi, Rengazavtoten ümbrusen südäimes. Raudtekeskust om elektrificiruidud vl 1958.

Kaik om kaks' oiktad platformad Murino-seižutezpunktas. Läz kaik ezilidnelektrojonused tehtas seižutest niidenno, lähttas da tuldas ajaden Suomenman päraudtestancijha.
Petäjärvi (stancii)

**Petäjärvi** () om Oktäbrin raudten Priozerskan čuradusen passažirplatform (edel 2011. vot stancii).

Raudteplatform sijadase Leningradan agjan Priozerskan rajonas läz Petrovskoje-žilod. Nimitihe sen žilon suomen nimitusen mödhe (kändase «pedaijärv»). Ühtennimine žilo om Petäjärvi-stancijanno. Matkad Piterin keskushesai om 86 km.

Männuden aigan stancii radaškanzi vl 1916. Om elektrificiruidud vl 1975. Kaks' ted i üks'jäine platform niiden keskes. Koumanz' te om likvidiruidud uden Losevo-1-stancijan töhöpästandan jäl'ghe vl 2011. Kaikiden ezilidnelektrojonusiden seižutez päiči kiruhelektrojonusid Kuznečnojehesai.

## Homaičendad
Toksovo (stancii)

**Toksovo** () om Oktäbrin raudten Priozerskan čuradusen stancii Venämas. Radab passažiroiden i jüguiden täht.

Sijadase Leningradan agjan Vsevoložskan rajonan lidnanvuiččes Toksovo-žilos, Kuz'molovo- i Kavgolovo-platformiden keskes. Regulirui päličmänendtaho radab avtotel suvemba stancijad.

Stancii om avaitud vl 1917, sen puine sauvuz radoi vn 2021 sulakuhusai, panihe sidä mantazole lendamha ut kivišt sauvust. Kaik viž ted om raudtestancijal, niišpäi nell' alištuihe elektrifikacijale vl 1958. Sar'hine passažirplatform sijadase kahtenden i koumanden teiden keskes, nevondkundaliženke kattud betonseižutesenke. Platform i stancijan sauvuz oliba restavriruidud 2000-nziden voziden keskes. Läz kaik läbitajad ezilidnelektrojonused azotadas stancijal, niiden kesken ekspressad.

## Homaičendad
Kapitolovo (stancii)

**Kapitolovo** () om Oktäbrin raudten Priozerskan čuradusen stancii. Radab vspäi 1957, elektrificiruihe vl 1958.

Stancii sijadase Leningradan agjan Vsevoložskan rajonas, 18 kilometras Piterin keskusespäi. Ühtes kilometras päivlaskmha stancijaspäi om Kapitolovo-külä, se andoi-ki stancijale mugošt nimitust.

Kuz' ted om saudud stancijal. Se om sätud lähižen himižen tegimen (radiacine himii, raketpoltuz, naprihe saupta vl 2011) jüguiden täht päpaloin, jügujonused ottas nell' ted. Toižes polespäi stancijan ted ühtenzoittas Leningradan agjan kahtenke vägevutte Pohjoiženke LEK:anke.

Ezilidnelektrojonused seižuhtadas stancijal päiči jonusid lujatud komfortižusenke. Manalaine päličmänendtaho om kaičenus raudteiden al, saudihe sidä himižen tegimen radnikoiden täht.

## Homaičendad
Ristte

**Ristte** om teiden (irdoiden) vai likundjonoiden läbituz ühtel tazopindal.

Ristted oleldas tazoznamoičendanke i alištadud znamoičendanke, reguliruidud (lüksoforoidenke) vai reguläcijatomad (vaiše teznamoidenke).

Klassine ristte om nellän ten ühtenzoituz. Koumeteižed ristted oleldas T- i Y-formal, severz'-se niid om olmas terenghal. Vižteižed ristted oma harvad. Päličmänendtahondad i stop-jonod oma kaikuččel klassižel risttel. Piidab poleta likkuimen pigust edel tulendad risttele.

## Kacu mugažo
* Erižtazoristte

## Homaičendad
Moskvan rajon (Piter)

**Moskvan rajon** () om rajon Piteriš, sijadase lidnan keskuzpalas da suves.

## Istorii
Petr I-carin aigan Moskvan pol' oli Piterin ühteks vides polišpäi. Rajon om sätud vl 1919. Om nügüdläižiš röunoiš vn 1961 sulakuspäi.

## Geografijan andmused
Rajonan pind om 73,05 nellikkilometrad.

Röunatab nenidenke rajonidenke:
* Piterin Frunzen rajonanke pohjoižpäivnouzmas i päivnouzmas,
* Piterin Puškinan rajonanke suvipäivnouzmas,
* Leningradan agjan Gatčinan rajonanke suves,
* Piterin Krasnosel'skii-rajonanke suvipäivlaskmas,
* Piterin Kirovan rajonanke lodehes,
* Piterin Admiralteiskii rajonanke pohjoižes.

Kuz' metrostancijad ühtel Moskovsko-Petrogradskai-jonol ratas rajonan territorijal.

Päine avtote om Moskvan prospekt. Se om erigoittud Vägestusen torgul Pulkovon mantespäi. Pulkovon lendimport sijadase rajonan suves.

Moskvan rajon jagase videks nimitadud municipaližeks ümbrikoks (nomerad 44..48 edel 2008. vot): Moskvan zastav (), Gagarinskoje, Novoizmailovskoje, Pulkovon meridian (*Пулковский меридиан*), Zvözdnoje («tähthikaz»).

## Eläjad
Vl 1939 kaik 179 927 ristitud eli rajonas. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 288 744 ristitud. Kaik 340 187 ristitud elihe rajonas vl 2021. Kaikiš suremb ristitišt oli 354 525 eläjad vl 2019.

Rajonan administracijan pämez' om Vladimir Ušakov vn 2014 tal'vkuspäi.

## Galerei

Moskovsky District Council.jpg|Rajonan tobmuden sauvuz Moskvan zastav-ümbrikos (2013)
5238. St. Petersburg. Resurrection Cathedral.jpg|Sündun Eläbzdusen päjumalanpert' Voskresenskii Novodevičii-jumalankodiš, vn 2016 nägu
Электросила - panoramio.jpg|«Elektrosila»-tegim vl 2010 (*Elektrovägi*, elektrostancijoiden generatorad)
Spb 06-2017 img18 Leader Tower.jpg|Lider-biznesčuhunduz vl 2017
Панорама новая.jpg|Pulkovo-lendimport vl 2015


## Irdkosketused
* Moskvan rajonan lehtpoled Piterin tobmuden portalal (''gov.spb.ru'').  
* Moskvan rajonan uzištused (''mr-news.ru'').
Špalad

**Špalad** ( «tügi») oma brusanvuiččed tüged rel'soiden täht.

Kävutadas nenid materialoid špaloiden tehmižes: pumaterial, kingitadud beton, teraz, plastik.

Pandas špaloid raudten ülähän ballastižen šoidun päle, metropolitenas — betonalusen päle. Špaloiden kävutand kaičeb rel'soiden sijadusen vajehtamatomut. Špalad ottas painust rel'soišpäi i ližakingitusišpäi i vedas sidä ballastižhe šoidhu vai betonalushe, muga painuz jonusespäi jagase i poleneb.

## Homaičendad
Rel's

**Rel'sad** (anglijan kelen *rails*-sana libub latinan *regula*-sanaspäi «oiged kalu») oma teraraudbalkad, kudambid pandas špaloihe vai toižihe tüvihe, miše tehta raudted.

Rel'san sijad oma pähut, kaglut i aluz. Saudas kaht rel'sad paralleližikš. Raižun standartine leveduz om 1520 mm Venäman ühthižel raudtel.

Amuižed rimalaižed tegiba melel rel'soid. Kävutadas niid raudtetransportan, tramvaiden, kaivuzvagonuziden i libutimiden sirdandan täht.

## Homaičendad
Krasnosel'skii rajon (Piter)

**Krasnosel'skii rajon** () om rajon Piteriš. Se sijadase lidnan suvipäivlaskmas.

## Istorii
Krasnoje Selon rajon oli Leningradan agjan palaks vozil 1936−1955, sid' rajonan territorii mülüi agjan Lomonosovan rajonha. Rajonan aluz om pandud Leningrad-lidnan röunoiš vn 1973 13. päiväl sulakud Venäman NFST:n Ülembaižen Nevondkundan prezidiuman käskön mödhe.

## Geografijan andmused
Rajonan pind om 115 nellikkilometrad.

Röunatab nenidenke rajonidenke:
* Piterin Kirovan rajonanke pohjoižpäivnouzmas,
* Piterin Moskvan rajonanke päivnouzmas,
* Leningradan agjan Gatčinan rajonanke suvipäivnouzmas i suvičogas,
* Leningradan agjan Lomonosovan rajonanke suvipäivlaskmas,
* Piterin Petrodvorecan rajonanke lodehes.

Metron üks'jäine stancii om sauvomas rajonas i linneb vaumitud vl 2024.

Seičeme municipališt ühtnikad mülüdas rajonha (ende nomerad 37..43): kuz' nimitadud ümbrikod: Suvipäivlaskm (), Suvimererandaline (*Южно-Приморский*), Pedaipallišt (*Сосновая Поляна*), Urick (rajonan administracijan sijaduz), Konstantinovskoje, Gorelovo, mugažo Krasnoje Selo-lidn, kudambaspäi rajonal om nece nimi.

## Eläjad
Vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe rajonan eläjiden lugu oli 330 546 ristitud. Vl 2021 ristitišt oli 426 372 eläjad, kaikiš suremb kaikes aigas.

Rajonan administracijan pämez' om Oleg Fadeenko vn 2019 uhokuspäi.

## Galerei

Krasnoselsky District Council.jpg|Rajonan tobmuden sauvuz Urick-ümbrikos vl 2016
Улица Добровольцев 01.jpg|Sündun Toižetamižen jumalanpert' Ligovos, vn 2022 nägu
Ulyanka Mall in SPB.jpg|«Ul'janka»-torguindkeskuz Veteranoiden prospektal vl 2015
Research and Development Institute of Halurgy SPb.jpg|Galurgijan tedoinstitut (2011)
The First Children's Hospital in Saint-Petersburg.JPG|Lidnan lapsiden läžundkodi nomer 1 (2012)


## Irdkosketused
* Krasnosel'skii-rajonan administracijan lehtpoled Piterin tobmuden saital (''gov.spb.ru'').  
* Krasnosel'skii-rajonan administracijan informacine portal (''ksnews.ru'').
Kurortan rajon (Piter)

**Kurortan rajon** () om rajon Piteriš. Sijadase regionan lodehližes palas Suomen lahten pohjoižel randal. Nece om Piterin kaikiš suremb rajon territorijan mödhe.

## Istorii
Vl 1946 panihe Sestroreckan i Kurortan rajoniden alust. Vn 1959 semendkul ühtištuihe niid, i vhesai 1994 nimitihe rajonan Sestroreckijaks. Vl 1989 sätihe Zelenogorskan rajonad. Vspäi 1994 ühtištudud rajon om olmas nügüdläižiš röunoiš i nimitase Kurortan rajonaks.

## Geografijan andmused
Rajonan pind om 267,92 nellikkilometrad. Se vedase 50 kilometrad pidust' lahted kuz'..kahesakilometrižel šoidul. Puištod da sod ottas territorijan tobmad palad.

Röunatab nenidenke rajonidenke:
* Leningradan agjan Viipurin rajon levigandeb pohjoižes,
* Leningradan agjan Vsevoložskan rajon om pohjoižpäivnouzmas,
* Piterin Viipurin rajon i Merenrandaine rajon sijadasoiš suvipäivnouzmas.

Sestroreck- (administracijan sijaduz) i Zelenogorsk-lidnad mülüdas Kurortan rajonha, mugažo nened ühesa žilod: Beloostrov, Komarovo, Molodöžnoje, Pesočnii, Repino, Serovo, Smoläčkovo, Solnečnoje i Uškovo.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 70 589 ristitud. Kaik 82 613 ristitud elihe rajonas vl 2021. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.

Rajonan administracijan pämez' om Aleksandr Zabaikin vn 2020 tal'vkuspäi. Edeline rajonan administracijan pämez' om Natal'ja Čečina (viluku 2019 — kül'mku 2020).

## Irdkosketused
* Kurortan rajonan lehtpoled Piterin tobmuden portalal (''gov.spb.ru'').  
* Kurortan rajonan informacine portal (''kurort-news.ru'').
Keskuzrajon (Piter)

**Keskuzrajon** () om rajon Piteriš. Sijadase lidnan keskuzpalas, istorižen keskusen päivnouzmas.

## Istorii
Rajon om sätud vn 1994 11. päiväl keväz'kud koumen enččen rajonan territorijoišpäi: Dzeržinskii, Kuibiševskii (oliba vspäi 1936) i Smol'ninskii (oli olmas vspäi 1930). Ühtennimižed käskuzkundad ratas rajonas tähäsai.

## Geografijan andmused
Rajonan pind om 17,12 nellikkilometrad.

Röunatab lidnan nenidenke rajonidenke:
* Viipurin i Kalininan rajonad levitasoiš pohjoižes,
* Krasnogvardeiskii rajon om päivnouzmas,
* Nevan rajon levigandeb suvipäivnouzmas,
* Frunzen rajon om suves,
* Admiralteiskii rajon sijadase suvipäivlaskmas-päivlaskmas,
* Vasileostrovskii rajon om päivlaskmas,
* Petrogradan rajon om lodehes.

Neva-jogi röunatab rajonad pohjoižes i päivnouzmas, Obvodnii-kanal om suviröunaks. Ekologine situacii ei ole hüvä puištoiden vajaguden tagut.

Üks'toštkümne metrostancijad videl jonol ratas rajonan territorijal, mugažo Piter-Päine-raudtestancijan Moskvan vagzal.

Keskuzrajon jagase kudeks nimitadud municipaližeks ümbrikoks (ende nomerad 77..82): Dvorcovii («pert'kulun»), nomer 78, Liteinii, Smol'ninskoje, Ligovka-Jamskai, Vladimirskii.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 214 625 ristitud. Kaik 203 870 ristitud elihe rajonas vl 2021. Vl 2002 ristitišt oli 236 856 eläjad.

Rajonan administracijan pämez' om Jelena Födorova vn 2021 redukuspäi. Edeline administracijan pämez' om Maksim Meiksin (uhoku 2019 — reduku 2021).

## Galerei

Невский пр. 176.jpg|Rajonan tobmuden sauvuz Smol'ninskoje-ümbrikos (2021)
Кафедральный собор на Невском проспекте.jpg|Jumalanmaman Kazanin jumalaižen päjumalanpert', vn 2016 nägu
Smolny Convent.jpg|Piterin valdkundaline universitet: sociologijan, politologijan i rahvahidenkeskeižiden kosketusiden fakul'tetad vl 2009 (ende Smol'nii-naižjumalankodi)
Вид из Зимнего дворца на Дворцовую площадь (2013).jpg|Pert'kulun torg (2013)
Moskovskiy rail terminal in SPB.jpg|Moskvan vagzal Piter-Päine-raudtestancijanno vl 2012


## Irdkosketused
* Keskuzrajonan lehtpoled Piterin tobmuden portalal (''gov.spb.ru'').  
* Keskuzrajonan uzištused (''news-centre.ru'').
Petrogradan rajon

**Petrogradan rajon** () om rajon Piteriš, sijadase lidnan keskuzpalas Nevan del'tan seičemel sarišpäi.

## Istorii
Vl 1703 Piterin aluz om pandud arni sihe, Jänišan sar'he. Ende lidnan keskuz oli täs, edel sirdandad Vasil'jevskii-sar'he i sid' nügüdläižhe Keskuzrajonha. Rajonan tahondan istorine nimi om *Petrogradan pol' *.

Petrogradan rajon om olmas vn 1917 semendkuspäi.

## Geografijan andmused
Rajon levigandeb Nevan suhišton saril, 24 km² pindal: Jänišan (*Заячий*), Petrogradskii, Petrovskii, Aptekarskii, Jelagin, Kivine (*Каменный*) i Krestovskii.

Röunatab lidnan nenidenke rajonidenke:
* Merenrandaine rajon levigandeb pohjoižes,
* Viipurin rajonan suvičoga om päivnouzmas,
* Keskuzrajon sijadase suvipäivnouzmas,
* Vasileostrovskii rajon om suves i suvipäivlaskmas.

Metron kuz' stancijad koumel jonol ratas rajonas.

Petrogradan rajon jagase kudeks nimitadud municipaližeks ümbrikoks (ende nomerad 58..63): Vvedenskii, Kronverkskoje, Posadskii, Aptekarskii sar' (), Petrovskii, Čkalovskoje.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe rajonan eläjiden lugu oli 130 455 ristitud. Kaik 117 003 eläjad oli registriruidud vl 2021. Vl 1939 rajonan ristitišt oli 187 535 eläjad.

Rajonan administracijan pämez' om Vladimir Omel'nickii vn 2021 kül'mkuspäi. Edeline rajonan administracijan pämez' om Ivan Gromov (sügüz'ku 2016 — kül'mku 2021).

## Galerei

RUS-2016-Aerial-SPB-Peter and Paul Fortress 02.jpg|Petropavlovskai-lidnuz (2016)
Spb 06-2017 img13 Prince Vladimir Cathedral.jpg|Vladimir-ruhtinasen päjumalanpert', vn 2017 nägu
SPB Almaz Shipyard asv2018-07.jpg|Laivansauvomižen «Almaz»-kompanijan verf' vl 2018
DK Lensoveta SPB.jpg|Kul'turkeskuz Lensovetan nimed (2013)
Льва Толстого 6, Первый мед01.jpg|Ezmäine Piterin valdkundaline medicinine universitet I.P. Pavlovan nimed vl 2015


## Irdkosketused
* Petrogradan rajonan lehtpoled Piterin tobmuden portalal (''gov.spb.ru'').  
* Petrogradan rajonan uzištused (''petrogradnews.ru'').
Petrodvorecan rajon

**Petrodvorecan rajon** () om rajon Piteriš, sijadase lidnan päivlaskmaižes palas Suomen lahten suvirandal. 

## Istorii
Rajonan aluz om pandud vn 1938 5. päiväl kezakud kuti *Petergofan rajon*. Rajon alištui Piterin lidnan Nevondkundale, no oli lidnan röunan irdpolel sil aigal. Vl 1944 om udesnimitadud nügüdläižikš ühtes lidnanke. Rajon om nügüdläižiš röunoiš vn 2003 tal'vkuspäi, konz mülütihe Lomonosov-lidnad sihe tošti.

## Geografijan andmused
Rajonan pind om 108,72 nellikkilometrad.

Röunatab nenidenke rajonidenke:
* Piterin Krasnosel'skii-rajonanke päivnouzmas,
* Leningradan agjan Lomonosovan rajonanke suves i suvipäivlaskmas,
* Piterin Kronštadtan rajonanke lodehes.

Petrodvorecan rajon kogoneb koumes municipaližes ühtnikaspäi: Lomonosov-lidn, Petergof-lidn (administracijan sijaduz) i Strel'n-žilo.

## Eläjad
Vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe rajonan eläjiden lugu oli 128 156 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 143 823 eläjad vl 2020. Kaik 134 018 ristitud oli registriruidud rajonas vl 2021.

Rajonan administracijan pämez' om Dmitrii Popov vn 2013 semendkuspäi.

Piterin valdkundaližen universitetan erased institutad da fakul'tetad sijadasoiš Petrodvorecan rajonan territorijal.

## Irdkosketused
* Petrodvorecan rajonan lehtpoled Piterin tobmuden portalal (''gov.spb.ru'').  
* Petrodvorecan rajonan uzištused (''pd-news.ru'').
.kz

**.kz** om Kazahstanan Internet-domen. Se om avaitud 1994-nden voden 19. päiväl sügüz'kud. Komplimentarine .қаз-domen radab vn 2012 keväz'kuspäi domennimiden kirilližel kirjamištol täht.

Registracii .kz-zonas tarbhaičeb serveran sijadust Kazahstanan territorijal. Ei ole registracijan röunadusid kahtendel tazopindal, registracii koumandel tazopindal om voimusine kahtenden tazopindan domenoiden pidajiden röunadusidenke.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Domenan sait — KazNIC, «Қазақ торап ақпарат орталығы» (''Verkinformacijan kazahine keskuz, nic.kz'').   , nimiden registracijan ohjandimed, ohjandai om *Kazahstanan IT-kompanijoiden associacii*, Astan
* IANA-informacii (''iana.org'').
.dk

**.dk** om Danijan Internet-domen. Se om avaitud 1987-nden voden 14. päiväl heinkud.

Kaik 1,346,755 domennimed oli registriruidud vn 2021 28. päiväl uhokud. Vl 2016 kaik oli 504 mln lehtpolid .dk-domenas. Registracii om lasktud kahtendel tazopindal i ei rekomenduigoi koumandel tazopindal. Voib kävutada danijan kelen eriližid kirjamid domennimes (æ, ø, å, ö, ä, ü, é).

Kahtenden tazopindan reglamentiruidud domenad:
* **.ac.dk** — opendusen i tedon aluzkundad
* **.co.dk** — kommertižed edheotandad, korporacijad
* **.gov.dk** — valdkundaližed organad
* **.id.dk, in.dk, pp.dk** — personad
* **.pro.dk** — professionaližed organizacijad.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Domenan sait (''dk-hostmaster.dk'').  , ohjandab «DK Hostmaster A/S», sponsor — «Dansk Internet Forum»
* IANA-informacii (''iana.org'').
.se

**.se** om Ročinman Internet-domen. Se om avaitud 1986-nden voden 4. päiväl sügüz'kud. Domennimiden lugu oli enamba pol'tošt millionad vn 2021 uhokus.

Edel 2003. vot oli kovid ohjandimid .se-zonas, al'ternativižed .nu- i .com-domenad saiba populärižust. Vn 2003 redukus registracijan ohjandimed kändihe joudjaližeks, sen ližaks tegihe voib kävutada ročin kelen kirjamid domennimes: å, ä, ö, ü, é. Domennimen registracii om lasktud kahtendel tazopindal, no maksmine voib ühteks vodeks vaiše.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Domenan sait — «The Internet Infrastructure Foundation» (''iis.se'').  
* IANA-informacii (''iana.org'').
.ca

**.ca** om Kanadan Internet-domen. Se om avaitud vn 1987 14. päiväl semendkud. Vn 2019 sulakus domennimiden lugu ületi 2,8 millionad.

Registracii om lasktud kahtendel tazopindal. Edel vn 2010 redukud kompanijoiden saitan registracii oli lasktud provincijan domenal vaiše, koumandel tazopindal. Kaikutte provincii om ičeze kahtenden tazopindan domenanke, municipalitetan domen sijadase koumandel tazopindal.

Tarbhaičendad registracijan täht:
* Kanadan rahvahanikuz vai kaikenaigaižen rezidentan status, täuz'kaznuden igä;
* organizacijal legaline status pidab olda Kanadas.

Vn 2013 vilukuspäi voib kävutada domennimes latinan kelen erasid ližakirjamid francijan kelen täht: é, ë, ê, è, â, à, æ, ô, œ, ù, û, ü, ç, î, ï, ÿ.

## Kahtenden tazopindan reglamentiruidud domenad
;Kaik valdkund
* **.gc.ca** — valdkundaližed organad
* **.mil.ca** — Kanadan kaičendministruz 
;Provincijad da territorijad
* **.ab.ca** — Al'bert
* **.bc.ca** — Britanine Kolumbii
* **.pe.ca** — Eduard-princan Sar'
* **.yk.ca** — Jukon
* **.qc.ca** — Kvebek (.quebec mugažo)
* **.nt.ca** — Lodehližed territorijad
* **.mb.ca** — Manitob
* **.nb.ca** — Nju Bransuik
* **.nl.ca** — Njufaundlend i Labrador (ende .nf.ca mugažo)
* **.nu.ca** — Nunavut
* **.on.ca** — Ontario
* **.sk.ca** — Saskačevan
* **.ns.ca** — Uz' Šotlandii

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Domenan sait — kommercijatoi «Canadian Internet Registration Authority (CIRA) / Autorité Canadienne pour les enregistrements Internet (ACEI)» (''cira.ca'')  
* Toine sait registracijan täht .ca-domenas (''domain.ca''). 
* IANA-informacii (''iana.org'').
Lobotomii

**Lobotomii** ( *lobos* «pala» i τομή *tomi* «čapatez»), mugažo tetab kuti **leikotomii** ( *leukos* «vauged» i τομή *tomi* «čapatez») om neirohirurgine operacii, kudamban aigan leikatas kudehid päaivoiden ocpaloiden i niiden toižen palan keskes.

Prefrontaline lobotomii om lobotomijan toižend, ezimeletab ocpaloiden palahišt heitandad. Sen jäl'ghe pacient sab elon hätkte «ocpalan sindrom»-diagnozad.

Egaš Moniš-portugalijalaine sädi lobotomijan tehnologijad vl 1935. Hän todesti operacijad kut erasiden psihižiden läžundoiden spravitamine.

## Homaičendad
Pit'kkarv kolli

**Pit'kkarv kolli** () om koiriden sugu. Lühüdkarvan kollin läheline heimolaine.

Kolli-sugu libub Suren Britanijan territorijaspäi. Sätihe 17. voz'sadal abutamha paimnele kerata lambhid omaluižel, sil-žo aigal koiran irdnägu oliži mel'he.

Sugun täuz'kaznuden ižakoiran kazv om 56..61 sm, veduz — 26..34 kg. Emäčud oma penemba, 51..56 sm kortte i 19..26 kg vedutte.

## Homaičendad
.va

**.va** om Vatikanan Internet-domen. Se om avaitud 1995-nden voden 11. päiväl sügüz'kud.

Domen kävutase Vatikanan oficialižil aluzkundoil vaiše. Registriruidas domennimid e-počtan täht enamba kaiked. Domenan ohjandai om «Department of Telecommunications — Vatican Internet Service Provider», sponsor — Pühän Valdištmen Valdkundaline sekretariat ().

Ei ole publišt registracijad domennimiden täht .va-zonas. Oficialižed saitad oma registriruidud kahtendel tazopindal oikti.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Vatikanan saitoiden nimikirjutez äikel'žel ''vatican.va''-saital.  (se-žo domennimiden registratoran sait)
* IANA-informacii (''iana.org'').
.fr

**.fr** om Francijan Internet-domen. Se om avaitud 1986-nden voden 2. päiväl sügüz'kud.. Domennimiden lugu oli enamba mi 3,5 mln vn 2020 sügüz'kus.

Registracii om lasktud kahtendel tazopindal, mugažo koumandel tazopindal kahtenden tazopindan domenoiden röunadusidenke. Francijan rezidentoile (juridižed organizacijad i fizižed personad) sab olda domennimen valdoičijan vaiše, niiden ližaks rahvahidenkeskeižile organizacijoile.

Sab kävutada latinan kirjamišton nenid ližakirjamid domennimes: à, á, â, ã, ä, å, æ, ç, è, é, ê, ë, ì, í, î, ï, ñ, ò, ó, ô, õ, ö, oe, ù, ú, û, ü, ý, ÿ, ß.

Francijan joga merentagaine territorii om ičeze ühtenden tazopindan domenanke.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Domenan sait — «Association Française pour le Nommage Internet en Coopération (A.F.N.I.C.)» (''afnic.fr'' vai ''nic.fr'').  
* IANA-informacii (''iana.org'').
Lehm

**Lehm** om kabjživat, **[[härg|kodihärgan]]** () emäč, kadonuden mechärgan (latin. *Bos taurus primigenius*) kodikoittud toižend. Mülütadas Pall'azsar'vižed-sugukundha (*Bovidae*).

Lehmän poig om **vaza**. Kazvanuded poigad: **hartak**, **häčoi**, **härgvaza** (ižačud), **lähtan**' (emäč). Lehm nimitase *lähtan'lehmäks* ezmäižen kandandan jäl'ghe. Kandand vedase ühesa kud.

Kazvatadas samha lihad, maidod i nahkoid.

## Eloncikl
Udes sündutadud vaza om 18..45 kg vedutte, 60 kilogrammhasai harvoin. Suguiden tobjan palan lähtanid kazdas viž-seičemevoččehe igähäsai. Živatas oleskeldas alaigäčuikš 7..10 kus sündundan jäl'ghe. Ezmäine äikerdoičendan akt tegese 16-18-kuižes igäs. Kohtusen pordon hätkeližuz jätktase 250−310 päiväd. Täuz'kaznu lehm om 200..600 kg vedutte (tuhaze kilogrammhasai harvas), se om peneb koumandeseks mi härg.

Edel vazan sündutandad lüpsandad ei ole 45..60 päivest. Maidnikan laktacijan pord om 280−320 päiväd vodes. Lehm andab maidon kaikiš surembad lugumärad videnden-kudenden laktacijan aigan, kaik oleleb 9..12 laktacijad elos. Kaikiš enamba levitadud mail'mas golštiniž-frizijan sugun lehm voib antta maidon 10 tuhad litroid vodes, erasti 30 tuhazesai. Lehmäd golliš maiš (Indii, Afrik) anttas maidon vaiše läz üht tuhad litroid vodes — bräd täudub vazan kazvatandan täht. Lehmän igä voib sadas 35 vodhesai harvoin, no 20 vot keskmäras. Kävutadas ižanduses 12..13 vodhesai, 5..10 vot äikerdoičendan täht.

## Lehmiden toižendoiden vepsän nimed
* *Ajelnus lehm* — zavodinu kantta lehm.
* *Čirk (toižes znamoičendas)* — laih vaza.
* *Kuhmoi* — sar'vitoi lehm.
* *Loukoi* — vaugedpäine lehm.
* *Lähtan'lehm* — kandai (kandanu) lehm ezmäižen kerdan.
* *Maho lehm* — kandatoi lehm.
* *Maidnik* — lehm maidod andelmaha.
* *Sorokpälehm* — lehm kirjavan pänke.
* *Tineh* — kandai lehm.

## Lehmähä sidodud vepsän tärtused
* *Argaiduz* — verotego, lehmän pezend kandandan lopindan jäl'ghe.
* *Kim' / Kimaz* — lehm om himoituses.
* *Kävuda härgiš* — lehm om ajelnus.
* *Lüpsimpada / Lüpsiragend* — astii sadud maidon täht lüpsandan aigan.
* *Läbläk* — lehmän here.
* *N'orkaita* — lüpsta teravas.
* *N'orkutada* — lüpsta, konz lehm andab vähän maidod.

## Lehmähä sidodud vepsän muštatišed da ozoitesed
### Muštatišed

* *Ak da lehm, mužik da hebo.*
* *Ei ole kondi vär, a lehm om.*
* *Hüvä vaza kaht emid imeb, a paha ühten-ki kadotab.*
* *Kacta kuti lehm udehe kašlihe.*
* *Lehm tanhal — söm pertiš.*
* *Mužik ei ole ak, lehm ei ole hebo.*
* *Papile radod ei ole, ka vazoid ristib.*
* *Putub kondjale lehm, ka siloi i kargaidab.*
* *Siloi om aigad heinäd toda, konz lehm om kolnu.*


### Ozoitesed

* Lehm seižub tanhal, sar'ved irdal. (päč lämptäb)
* Märg vaza aidan taga. (kel' sus)
* Nell' sizart kustas ühthe vädrha. (lehmän lüpstas)


## Kacu mugažo
* Jumalanlehmäine (Papinlehmäine)
* Paimnen torvut

## Homaičendad
Morken Sverre

**Sverre Morken** (mugažo norvegijan kelel; sünd. 19. sulaku 1945, Folldal, Norvegii) om norvegijalaine pirdai i gravirui. Hän om Norvegijan valdkundznaman uden versijan (1992), äiluguižiden banknotoiden da počtmarkoiden tegii. Norvegijan kronan nügüdläižen seičemenden serijan banknotad mülütadas Morkenan dizainad.

Vspäi 1972 mez' radoi Norvegijan Bankan pirdajan i sädi banknotoiden ocpolid. Enamba koumekümned vot Morken gravirui počtmarkoid valdkundaližen počtan täht (*Posten Norge*). Hänen dizainan äjad norvegižed markad oliba nimitadud parahimiden keskes mail'mas. Mez' sädi enamba 150 markad, se om Norvegijan markoiden kümnendez vspäi 1855. Sen paloin, gravirui ühtni valdkundan standartižiden markoiden «Počtsar'vut»-serijan sädandaha.

Vn 2004 kezakus Sverre Morken sai Kunigahan kuldmötalid arvostadud radmižes () ičeze satusiš čomamahton da dizainan sferas.

Ičeze studii i galerei om Morkenal Nord-Atndalenas. Nügüd'aigan pirdai om lebus, sab penzijad.

## Homaičendad
Kuzen čomitesed

**Kuzen čomitesed** (paksus mugažo **kuzen bobaižed**) — šurud, leiktud lumuded da pened kuzed, živatoiden, mehiden (Biblijan personažiden) vai miččiden-ni kaluiden figuruded, kudambil čomitadas Uden voden i Raštvoiden kuzid. Bobaižiden ližaks, voib čomitada kuzed magedusil, fruktoil i pähkmil. Ratud vihm i girländad lämoidenke kävutasoiš paksus.

Čomitadud kuzed oma tetabad 17. voz'sadan ühtendes polespäi, ned oliba Raštvoiden kodiatributaks Saksanmas i Baltijan maiš. Ezmäižed čomitesed oliba koveritomad, pühätihe niid Raštvoiden temale. Ende kävutihe virigzoittud tohuzid tozinägun täht, no se azj kucui lämoipaloid, i 1870-nziden voziden lopus amerikaine Ral'f Morris-telegrafist Uz' Anglii-regionaspäi tariči otta kävutamižhe elektropul'toišpäi varuitomembid elektrižid girländoid tohuziden sijas.

Uden voden kuz' sündui NSTÜ:s vl 1935 kut religijanvastaižen borcuindan satuz, i Viflejeman tähtaz kuden päl kändihe rusttaks tähthaks aniku Moskvan Kremlin čuhundusil.

Honusen südäimine i lähine nägu, pertin irdpol' čomitasoiš Uden voden i Raštvoiden praznuičendale kuzen kartte. Kävutadas eläban kuzen varzid (täuden kuzen sijas paksus), Pakaine-Dedan i Lumineiččen figuruzid.

Läz kaik čomitesed tehtas nügüd' plastikaspäi kaičemhas voimusižiden pilazmoiden satatesišpäi. Kaikiš suremb bobaižiden tegii om Kitai.

## Homaičendad
Kartohk-pirgaine

**Kartohk-[[pirgaine]]** om biskvitiž-šokoladpirgaine kehkeral formal. Sil om harakterine kakaon magu.

Pirgaine kogoneb vauvhas biskvitmassaspäi. Formitadas muzaval pomadkal vai pudotesel irdalpäi, čomitadas kremal. Päine form om mugulanvuitte, toižin voib olda neglikan, jänišan, käbun vai jablokan nägul.

## Slokostind
Ottas vaumitud biskvitad i henotas sidä. Segoitadas voikreman palanke i kon'jakanke vai romanke. Korpus formitase pomadkal vai pudotesel (kakaon tuhk henotud saharanke). Pandas dekorativižen elementan jädud kremaspäi andmaha pirgaižele täut mel'kuvad.

## Homaičendad
Luxor

**«Luxor»** om kompjutervändoiden serii arkad-žanras. Serijan säi om MumboJumbo.

## Vändod
* *Luxor 1*
* *Luxor: Amun Rising*
* *Luxor 2* (logine, 2006)
* *Luxor 3* (logine, 2007)
* *Luxor: Quest for the Afterlife*
* *Luxor: 5th Passage*
* *Luxor Mahjong*
* *Luxor Adventures*
* *Luxor Evolved*
Oreo

**«Oreo»** (angline virkand: [ˈɔːrioʊ]) oma paštikod amerikaižes «Nabisco»-kompanijaspäi. Pästtas vspäi 1912. Nimitusen augotižlibund ei ole sel'ged, se om registriruidud torguindznamaks vn 1912 keväz'kus.

Paštik kogoneb kahtes šokoladižsaharižes (tobjimalaz) mustas koržudes-diskaspäi, maged kremsüdäin om niiden keskes. Koume erazvuittušt surut: mini, järgeline i kaksitadud sanktusenke (*Double Stuf*).

Paštikoiden pästand zavodihe Nju Jorkas «National Biscuit Company»-edheotandal (nüg. «Nabisco», mülüb «Mondelez International»-gruppha). Tehtas i mödas kaiked mail'madme, sidä kesken «Kraft Foods»-kompanijal, miččen jaguseks «Nabisco» oli edel vn 2012 jagod.

## Homaičendad
Pavlovsk

**Pavlovsk** om toponim venäkel'žiš tahondoiš. Se voib znamoita:

## Lidnad
* Pavlovsk — Venäman lidn Piterin regionan suves.
* Pavlovsk — Venäman lidn Voronežan agjan suvipalas, Pavlovskan rajonan administrativine keskuz.
* Ukrainan lidnoiden enzne nimituz: Novoukraink (Kirovogradan agj, 1813−1902) i Mariupol' (1778−1779)

## Toižed eländpunktad
* Pavlovsk — žilo Altajan randan pohjoižes, Pavlovskan rajonan administrativine keskuz.
* Pavlovsk — žilo Arhangel'skan agjan Vilegodskan rajonas.
Kačokavallo

**Kačokavallo** ( «sagud hebon rachal», sic. *Caciucavaddu*) om saguden pol'kova erik lambhan- vai lehmänmaidospäi. Eziauguižin tehtihe saguden toižendad vaiše Sicilijal, no sid' sen tegend leviganzi kaiked Italijadme i Balkanan pol'saredme.

Necen saguden toižendan tehmine alištub EÜ:n programale augotižlibundan znaman kaičendas ().

Kačokavallo om kündlen formal kovas södabas kores. Magu om italižen provolone-saguden kartte, kudes kus tehmižen jäl'ghe kändase parmezanan pojav. Tehmižes vedatadas saguden palad sihesai, kuni se lopib rebitandan i kändase kuidekahaks, sid' porcioniruidas da formuidas.

## Homaičendad
Kaiv

**Kaiv** vai **kaid** om gidrotehnine sauvuz gruntveziden samižen täht. Tobjimalaz nece om püštoiged süvenduz varmitadud seinidenke i mehanizm veden libundan täht (vädr-jodog noras, čepiš, vai pomp), vai muite palik koukunke mehanizmata. 

## Sädamine
Valitas sijid sauvomha kaivod elektro- vai seismotedištelendal. Löutas gruntvet niiden elektrovastustusen alendusen mödhe (10..50 Om*m) i pit'kan lainhen piguden lujendusen mödhe 1,6..1,8 tuhad metrihesai sekundas. Kaidas kaivod käzimahtoil tobjimalaz kaičemha mahusen strukturad. Kaiv erineb mareiguspäi surembal levedusel, sen reig voib olda nellikanvuitte-ki.

Kaivoiden palad oma kaivuz, pä ülemb man tazopindad, vedenotai alah. Seiniden material oleleb raudbetonižed renghad, pumaterial (lehtkuz', pedai, tamm, hab, lep vai koiv ottas struban ala- i üläpaloiden täht), kivine vai savičpaneg.

Kaiv om tarbhaine veden varapurtkeks uman täht. Ühted kaikiš süvembiš kaivoišpäi oma Karakum-letetazangištos. Niišpäi äjad oma enamba sadad metrad süvütte, üks' — 270 metrad.

## Debit
Ühten kaivon debit gruntaspäi märičese formulan mödhe: Q = \frac{\pi k (H_{c}^2 - H_{d}^2)}{\ln \frac{R_{d}}{r}}.

Siš k om fil'tracijan koefficient, H_{c} — gruntveden olendan statine tazopind, H_{d} — dinamine tazopind (veden samižes kaivospäi Q-verdanke aigan märičendühtnikas), R_{d} — 250..500 m letkesižen gruntan täht, 700 m čuruman täht, r — kaivon radius (metriš).

## Kaivho sidodud vepsän muštatiž

* *Süväs kaivos vezi ei lopte.*


## Homaičendad
Gerzmava Hibla

**Hibla Levarsovna Gerzmava** (, ; sünd. 6. viluku 1970, Picund, Abhazijan ANST, Gruzijan NST, NSTÜ) om abhazijalaine da venämalaine operpajatai (soprano). Venälaižen Federacijan rahvahan artist (2012). Venälaižen Federacijan valdkundpremijan laureat (2021).

Naine openui Moskvan valdkundaližes konservatorijas Čaikovskijan nimed vll 1989−1994. Hän om pään' Moskvan muzikaližes teatras Stanislavskijan i Nemirovič-Dančenkon nimed vspäi 1995, ühtneb sen äjihe lavastusihe. Gastroliruib mail'madme paksus. Erasti edestab rahvahanpajoid kodikelel-ki.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Hibla Gerzmavan oficialine sait (''hibla.ru'').