Gräzi

**Gräzi** () om Venäman lidn, lidnankund da raudtesol'm Lipeckan agjan päivnouzmas. Se om agjan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, om Gräzin rajonan administrativižeks keskuseks da palaks. Lipeckan suvipäivnouzmaine kaimdailidn.

## Istorii
Ende Gräzi-žilo oli olmas lidnan territorijal Matiran oiktal randal 17. voz'sadaspäi. Sirtihe sen eläjid paloin vl 1974 sauvomha Matiran vezivaradint, ühtištuihe žilod lidnanke vl 1979. Gräzi-radnikžilon aluz om pandud vl 1868 kuti raudtestancii udel «Moskv — Voronež»-raudtel. Vl 1869 sauvoškanzihe «Jelec — Borisoglebsk»-raudted žilospäi. Nimitihe stancijad i sid' radnikžilod Gräzi-žilon mödhe. Radnikžilo kändihe rajonan keskuseks vl 1928, sai lidnan statusad vn 1938 4. päiväl tal'vkud.

Gräzi šingotase mašinansauvomižen tegimil (gidromašiništ, kul'tivatorad, elevatorjauhmašiništ, raudtekonteinerad), sömtegimištol (järed saharantegim, sömkoncentratoiden kombinat, villänpurnud), raudten edheotandoil, mugažo semniden tegim radab lidnas. Vspäi 2006 eriline ekonomine «Lipeck»-zon šingotase päivlaskmha Gräzišpäi, vodele 2020 kaks'kümne kuz' tegint radaškanzi siš.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan keskuzpalas, Matir-jogen hural randal tobjimalaz ( 180 km pitte, Donan hurapol'ne bassein), 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Baigor-jogi (ven. *Байгора* 115 km pitte) lankteb Matirha huralpäi lidnan päivnouzmas. Matiran vezivaradim zavodiše ani mödvedhe lidnaspäi.

Matkad Tambovan agjhasai om kuz' kilometrad pohjoižpäivnouzmha orhal. Matkad Lipeckan röunhasai om kaks' kilometrad päivlaskmha-lodeheze orhal vai teidme, om 20 km keskushesai.

Kaik koume raudtestancijad ratas lidnas: *Gräzi-Orlovskije* (ende Gräzi-Jeleckije) vspäi 1868, *Gräzi-Volgogradskije* vspäi 1869 i *Gräzi-Voronežskije* (keskuses) vspäi 1868. Sportivine *Gräzi*-aerodrom radab vides kilometras suvhe lidnaspäi.

## Tobmuz
Gräzi om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind — 38,61 km².

Lidnan Deputatoiden nevondkundan ezimez' om Mihail Gološčapov vn 2015 kül'mkuspäi.

## Eläjad
Vl 1897 žilon ristitišt oli 1 700 eläjad. Vl 1939 kaik 25 900 ristitud elihe lidnas. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 46 807 ristitud, rajonan koume videndest, vn 2021 — 43 908 ristutud. Kaik 46 586 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om 46..49 tuhad eläjid vspäi 1989 (49 300 rist. vl 2001).

Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 96,8 %, čiganalaižed — 1,0 %, toižed rahvahad — 2,2 %.

Ortodoksižen hristanuskondan nell' jumalanpertid oma kaičenus i saudud lidnas.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma ühesa nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 1..3, 5, 6, 8..11), augotižškol nomer 7, kahesa keskškolad (nomer 1, 2, 4..6, 9, 10, 12), gimnazii nomer 3, specialine škol-internat, ehtal'ne škol nomer 14, lapsiden da norišton sädamižen šingotesen keskuz, čomamahtoiden škol, lidnan lapsiden da norišton sportškol.

Gräzin tehnine kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Parovoz in Gryazi.JPG|Puruvedim muštnikaks (2007)
Gryazi StNicolasChurch 012 1302.jpg|Ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert', vn 2021 nägu (om saudud vll 1885−1895)
Gryazi KazanChurch 012 1204.jpg|Jumalanmaman Kazanin jumalaižen pühäpert', vn 2021 nägu (letihe vll 1845−1848)
Матыра в Грязях.JPG|Matir-jogi lidnas (2007)
Gryazi Club 012 1256.jpg|Raudteradnikoiden kul'turkeskuz (vn 2021 olend)
Bus station in Gryazi.JPG|Gräzin avtobusstancii vl 2007 (om letud vl 1998)
Gryazi.JPG|*Gräzi-Voronežskije*-päraudtestancii vl 2007


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan da sen municipaližen ümbrikon tobmuden sait (''gryazy.ru''). 
* Lidnan da rajonan informacine portal (''грязи.рф'').