open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Piter (stadion)

**Piter-stadion** (, ) om ühtennimižen lidnan stadion. Sijadase Krestovskii-sarel lidnan keskuzpalas. Stadion om «Zenit»-futbolkluban päarenaks. Edeline tönimi — *Futboline stadion Krestovskii-saren päivlaskmpol'žes palas* (). Om saudud vll 2007−2016. Projektan tegii om japonine Kišö Kurokava-arhitektor (1934−2007) da hänen «Kisho Kurokawa Architects & Associates»-büro.

Stadion om Evropan üks' kaikiš nügüd'aigaižembiš i vigatomambiš stadionoišpäi. Sen mülü — 56 196 ristitud järgeližel futbolvändal, 68 134 ristitud suril vändoil i 80 tuhazesai koncertan aigan. Vn 2018 kezal stadion vastsi vn 2018 Mail'man futbolčempionatan vändoiden palad. Vl 2020 Evropan futbolčempionat linneb kontinentan erazvuiččiš maiš, i «Piter» om pandud ühteks 12:späi stadionoišpäi.

## Sauvondan strokud i maksarv
Vozil 1950−2006 Kirovan nimel nimitadud stadion oli nügüdläižen sijas, vn 2006 kahtendel polel demontiruihe sidä. Vl 2007 panihe ezmäšt kivid uden stadionan alushe.

Sauvondan strokud i maksarv oliba äjiden ridoiden i diskussijoiden süks. Ezmäižen projektan mödhe stadion pidaiži olda tehtud jo voden 2009 tal'vkuks. No strokud sirdihe kuz' kerdad. Vn 2012 1. päiväl sügüz'kud Dmitrii Medvedevan inspekcijan jäl'ghe, sauvondan lopindan uz' dat oli pandud — 2014 voz'. Stadion om tehtud vn 2017 sulakule, pened detalid oma sauvomižes (paremboičendas) tähäsai, oz., vajehtadas gazonad.

Eziauguine sauvondan maksarv oli 6,7 milliardad rublid (250 mln US$), no summ kazvoi kaiken. Lopuližen projektan mödhe se sabusti summad 44 milliardad rublid (1,3 mlrd dollaroid).

## Irdkosketused
* Stadionan oficialine sait (''arena.fc-zenit.ru'').
Petrovskii

**Petrovskii** om venälaine kanzannimi (naižvariant om **Petrovskaja**) i toponim. Se voib znamoita:

## Venäman eländpunktad
* Petrovskii — žilo Alalidnan agjan Vorotinecan rajonas.
* Petrovskii — lidnanvuitte žilo Ivanovon agjan Gavrilov Posadan rajonas.

## Toine
* Petrovskii — sar' Venäman Piter-lidnan keskuzpalas.
* Petrovskii — stadion Piteriš ühtennimižel sarel.
* Petrovskii — ümbrik Piterin Petrogradan rajonas.
Zelenogorsk

**Zelenogorsk** voib znamoita:
* Zelenogorsk (Piter) — Venäman lidn Piterin lodehes, Kurortan rajonas
* Zelenogorsk (Krasnojarskan rand) — Venäman lidn Krasnojarskan randas
----
* Zelenogorsk (raudtestancii) — Venäman raudtestancii Piterin lodehes
Pussy Riot

**«Pussy Riot»** om venämalaine pankrokgrupp Moskvaspäi (vspäi 2011.).

Voden 2012 elokun 18. päiväl ičeze huliganižes tegos (pajatandas i koukičendas päjumalanpertiš) koume kollektivan solistad (Nadežda Tolokonnikova, Marija Alöhina da Ekaterina Samucevič) oliba suttud 2 vodeks.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Muzikgruppan oficialine blog (''pussy-riot.livejournal.com'').
Ganter Henri

**Henri Nikolas Ganter** vai **Genri Günter** (; sünd. 6. kezaku 1895, Baltimor, Merilend, AÜV — kol. 11. kül'mku 1918, Šomon-devan-Damvil'je, Francii) oli jäl'gmäine saldat, kudamb pölistui Ezmäižes mail'man voinas. Hän oli riktud ühtes minutas edel voinan lopud 11:00 časud kül'mkun 11. päiväl.

## Edeline elo
Om vähä informacijad Ganteran edeližes elos. Hän oli sündnu Baltimorha Merilend-štatas, vn 1895 6. päiväl kezakud. Henrin kazvatajad oliba germaniženke augotižlibundanke, hö oliba Saksanman emigrantoiden AÜV:oihe lapsed. Tat — Džordž Ganter (Georg Günter), mam — Lina Rot. Edel konz tulda armijaha voden 1917 süguz'kul, Henri oli bankradnikan.

## Voinradnikoičend
Ganter tuli ujuden Francijha heinkul 1918. Radnikoiten sai seržantan arvon, no arvod anastihe da kätihe rivičuks möst sen tagut, miše oli žal'nüs armijan elonarvoimižihe kirjeižes kodihesai, pakiči sebranikad čurazuda kucmižennopäi. Om endištadud seržantan arvos surman jäl'ghe.

Homendesel sügüz'kun 11. päiväl Ganteran jouk ainastihe kahtehe germanijalaižehe pul'kančudimpozicijha, kudambad kaičiba külän ted. Germanijalaižed pul'kančudimnikad tegiba severz'-se ambundoid amerikaižiden saldatoiden päiden ülen i sid' taciba amblusen, sikš ku teziba, miše voin oli ani lopus. No miččil-se vaukoil Ganter libui i jokseškanzi pul'kančudimnikoihepäi. Konz hän oli tulnu lujas lähele heid, hän oli amptud i koli kerdalaz.

Tegihe hibjan jändusiden egzgumacijad Francijan sodakaumištos vl 1923. Ganter om mahapandud tošti Baltimoran kaumžomha.

## Kirj i fil'm
Rožer Fen (*Roger Faindt*) kirjuti kirjan Ganteran polhe: "10h59; Henry Gunther, le dernier soldat americain mort en 1918'". Sen mödhe om fil'mdud anglijankeline '"10h59'"-fil'm.

## Homaičendad
Knorkator

**«Knorkator»** om germanine muzikgrupp Berlinaspäi, kudamb edestab muzikad Neue Deutsche Härte-stiliš (indastrial metal), no komediženke i jumoristiženke lirikanke.

Gruppan nimi om tehtud *knorke*-sanaspäi, kudamb znamoičeb «lujas hüvä», «čoma» vai «mürk» Berlinan slengal.

## Mülükund
* Stumpen (Gero Ivers)
* Alf Ator (Aleksander Tomas)
* Buzz Dee (Sebastian Baur)
* Nick Aragua (Nicolaj Gogow, vlpäi 2003)
* Rajko Gohlke (vlpäi 2010)

## Diskografii
### Al'bomad
* *A* (EP) (1995)
* *The Schlechtst of Knorkator* (1998, Kaikiš hondomb Knorkatoraspäi)
* *Hasenchartbreaker* (1999, Kodijänišiden čartan poukahtai)
* *Tribute to uns selbst* (2000, Pühätase ičelein)
* *High Mud Leader* (2002, Kazvol'jäine čočoi lider)
* *Ich hasse Musik* (Limited Edition) (2003, Nenalöudan muzikad)
* *Zu alt* (DVD+CD) (2005, Vanh ani)
* *Das nächste Album aller Zeiten* (Limited Edition + DVD) (2007, Jäl'ghine al'bom kaikikš aigoikš)
* *Es werde nicht* (Deluxe Edition + DVD; Vinyl Edition) (2011, Ei linne necidä)
* *We want Mohr* (Deluxe Edition + DVD; Vinyl Edition) (2014, Tahtoim mavrad)
* *Ich bin der Boss* (Deluxe Edition + DVD & Photobook; Green & Yellow Color Vinyl Editions) (2016, Olen pämehen)
* *Widerstand ist zwecklos* (2019, Vastustuz om hödhüvine)
* *Sieg der Vernunft* (2022, Haman vägestuz)

### Singlad
* *Böse* (1998, Pahuz)
* *Weg nach unten* (1999, Matk alahaks)
* *Der Buchstabe* (1999, Kirjam)
* *Ick wer zun Schwein* (2000, Kändase sigaks)
* *Ich lass mich klonen* (2000, Naprin kloniruida)
* *Komm wieder her* (2000, Pörtas sihe)
* *Der ultimative Mann* (2003, Lopuline mužik)
* *Wir werden alle sterben* (2006, Linnem kolnuded kaik)
* *www.einliebeslied.com* (Anton Zylinder feat. Knorkator) (2007)
* *XL Baur Nummer 1* (2010, XL ühthekeraduz nomer 1)

### DVD
* *Zu alt* (2005, Vanh ani)
* *Das nächste Album aller Zeiten* (2007, Jäl'ghine al'bom kaikikš aigoik)
* *Schmeckt Nach Knorkator* (2008, Mujab Knorkatoran kartte)
* *Weg nach Unten* (2008, Matk alahaks)
* *Es werde Nicht* (2011, Ei linne necidä)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Muzikgruppan oficialine sait (''knorkator.de'').
In Extremo

**«In Extremo»** om germanijalaine muzikgrupp Berlinaspäi, kudamb edestab muzikad Neue Deutsche Härte, keskaigaine metal da folkmetal-stiliš.

## Mülükund
* Das letzte Einhorn (Michael Robert Rhein)
* Dr. Pymonte (André Strugala)
* Flex der Biegsame (Marco Ernst-Felix Zorzytzky)
* Yellow Pfeiffer (Boris Pfeiffer)
* Der Lange (Sebastian Oliver Lange)
* Die Lutter (Kay Lutter)
* Specki T.D (Florian Speckardt)

## Diskografii
### Al'bomad
* *In Extremo* (Cassete)(1996)
* *Gold* (1996)
* *Hameln* (1998)
* *Weckt die Toten!* (1998)
* *Verehrt und angespien* (1999)
* *Sünder ohne Zügel* (2001)
* *7* (2003)
* *Mein rasend Herz* (2005)
* *Sængerkrieg* (2008)
* *Sterneneisen* (2011)

### Singlad
* *Der Galgen* (1997)
* *Ai Vis Lo Lop* (1998)
* *This Corrosion* (1999)
* *Merseburger Zauberspruche* (1999)
* *Vollmond* (2000)
* *Unter Dem Meer* (2001)
* *Erdbeermund* (2003)
* *Küss Mich* (2003)
* *Nur Ihr Allein* (2005)
* *Horizont* (2005)
* *Liam* (2006)
* *Frei Zu Sein* (2008)
* *Neues Glück* (2008)
* *Zigeunerskat* (2011)
* *Siehst du das Licht* (2011)
* *Viva la Vida* (2011)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Muzikgruppan oficialine sait (''inextremo.de'').  
* Muzikgruppan fankluban sait (''inextremo-fanclub.de'').
Die Streuner

**«Die Streuner»** («kalikad» saksan kelespäi) om germanine muzikgrupp Bonnaspäi, kudamb edestab muzikad folk- da keskaigaine muzik-stiliš.

## Mülükund
* Pinto der Schäfer (*Carsten Hickstein*)
* Rabe (*Miriam Petzold*)
* Don Martino/Martin (*Martin Seifert*)
* Matty der Angelsachse (*Matthew Rouse*)
* Romàta (*Roland Kempen*)

## Diskografii
* *Wein, Weib und Gesang* (1998, Vin, naine i pajatand)
* *Schnorrer, Penner, schräge Narren* (2000, Snorkad, heitačud, uradad)
* *Gebet eines Spielmanns* (2002, Vändajan loičend)
* *Malleus* (2002, Pall'aine)
* *Fürsten in Lumpen und Loden* (2004, Ruhtinased ribusobad päl)
* *Fau* (2007, Fau)
* *Süßer die Streuner nie klingen* (2009, Magedamb mi Die Streuner ei ole kulundad)
* *Hurra, na endlich!* (2011, Hura, lopmäks-se!)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Muzikgruppan oficialine sait (''streuner.de'').
Evrejan kel'

**Evrejan kel**' vai **ivrit** (ičeze nimituz: עברית *ivrit* [ʔivˈʁit] vai [ʕivˈɾit]) om üks' afroazijalaižiš, semitižiš kelišpäi, evrejalaižiden kel'.

Pagižijoiden lugu om läz 9 millionad ristituid, heišpäi 5 mln elädas Izrailiš (2016). Kävutase evrejan kundoiš mail'madme.

Kel' om Izrailin ühteks kahtes valdkundkelespäi.

## Istorii
Ivritan amuine form (amuiževrejan kel') om judaizman veroline i pühä kel'. Se kändihe erigoittud keleks 13.-7. voz'sadoil EME, om kaičenus äi kirjutadud dokumentoid, niišpäi päižed oma jumalanradnikoičendan kirjad (Toran i Biblijan palad). Zavotten 2. voz'sadaspäi meiden erad amuine ivrit jäi jumalanradnikoičendan keleks päpaloin. Evrejalaižed pagižiba verhil kelil kahesatoštkümne voz'sadad. Keskaigan evrejan kelen severz'-se sijaližid formid om šingotanus Evropas.

Nügüd'aigaine evrejan kel' om udessündutadud i adaptiruidud Izrail'-valdkundan oficialižeks da paginkeleks 20. voz'sadal. Kelen reguliruindorganizacii om Ivrit-kelen akademii (‏הָאָקָדֶמְיָה לַלָּשׁוֹן הָעִבְרִית‏‎ *ha-Akademia la-lašon ha-ivrit*), sijadase Jerusalimas, om sätud vl 1953 parlamentan käskusen mödhe.

## Homaičendad
Petrovskii (sar')

**Petrovskii-sar**' () om Venäman sar' Piterin keskuzpalas, Neva-jogen suhištos. Sar' om röunatud Suomen lahtel i koumel jogel-vezivalul: Pen' Neva, Pen' Nevk, Ždanovk. Mülüb lidnan Petrogradan rajonha, om sen Petrovskii-ümbrikon (nomer 62) palaks.

Suomenkel'ne saren nimi om *Patsassaari* («pacazsar'»), mugoine nimituz oli venän kelel-ki eziauguižešti (*Столбовой остров*). Saren form om pit'kahk. Nügüdläine saren nimi mainitase kirjutadud purtkiš vspäi 1713, se om anttud Petr I-carin mödhe.

Söndtavaroiden da toižed varazomad sijazihe sarel 18. voz'sadal. Petran uit om sarel, laht enččes. Nügüd'aigan Petrovskii-sar' alištub eländpertišton lujale sauvomižele vhesai 2025.

Kaik kuz' avtotesildad ühtenzoittas sart lähižidenke saridenke:
* Krestovskii-sarenke Penes Nevkas päliči pohjoižes Sur' Petran sild;
* Dekabristoiden sarenke Penes Nevas päliči suvipäivlaskmas Betankuran sild;
* Petrogradskii-sarenke Ždanovkas päliči oma Pen' Petran, Nellänz' Ždanovkan, Rusttan Kursantan i Ždanovkan sildad.

## Homaičendad
A

Aa
**A (a)** om latinan kirjamišton ezmäine kirjam. Libub grekan kirjamišton al'fa-kirjamespäi. Znamoičeb [a]-vokalid, erasiš keliš toižid-ki vokalid (anglijan keles [æ]- i [ɑ]-vokalid; [eɪ]-diftongad e-kirjamen lopus olendan statjas).

Se om ühtenz' kirjam vepsän kirjamištos, lugetas [aa].


EgyptianA-01.svg|Egiptine «härgan pä»-ijeroglif
PhoenicianA-01.png|Finikijine alef
EtruscanA-01.png|Etruskine A
Alpha uc lc.svg|Grekine al'fa
RomanA-01.svg|Latinine A


Penen **a** kirjutamine sündui 4. voz'sadal meiden erad.

## Znamoičendad tedos
* Fizikas sur' **A** — mehanižen radon, vektorižen potencialan i masslugun znam. Pen' **a** znamoičeb pigustust. Märičendühtnikoiden atomsistemas a_0 om Boran radius.
* Medicinas **A** — kahtenz' verengrupp, mugažo üks' vitaminoišpäi.
* Matematikas \mathbb{A} znamoičeb algebraližiden luguiden äjüt.

## Homaičendad
Sorzad (heim)

**Sorzad** () om Sorzanvuiččed-sugukundan linduden heim. Kaik 31 eläbad erikod mülütadas heimho nügüd'.

## Leviganduz
Voib vastata sorzoid mail'mas kaikuččel sijal avoinudenke vedenke da randanke. Elänzoittas nimakahid čirakoid, reskvezištoiden madalid vezid, äikerdoičendan sezonas päiči — randaližid soid.

Kazvatadas kodisorzoid munihe da lihaze näht.

## Ümbrikirjutand
Ižačud oma kirjavamb da suremb mi emäčud päiči Uden Zelandijan severziš-se erikoiš. Sorzoiden tobjan palan verend oleskeleb kahtišti vodes: kezal — täuz', sügüzel — palah'ne.

Sötlesoiš fito- i zooplanktonal, šoll'oil, henoil sel'grodatomil. Sorzad sadas niid veden üläšoidus i kagartas: pästtas levedan n'okun i lihavan kelen keskes.

## Valitud erikod
* *Anas crecca* — Tavi (vai čiruškaine, davič, redusorz)
* *Anas platyrhynchos* (tipine erik)

## Sorzha sidodud vepsän muštatiž

* *Sorz meres om, i muna völ perskes.* (tehta ühthevendoid aigoiš)


## Homaičendad
Vepsän kirjamišt

**Vepsän kirjamišt** om vepsän kelen kirjamišt.

## Istorii

### Ezmäine projekt (1913)
Ezmäižen venä-vepsläine vajehnikan oli tehtud opendai Pavel Uspenskii 1913 vodel. Vepsän sanad oliba kirjutadud siš kirillical ližakirjamidenke.

Ozaiten, Uspenskijan kirjamišt oli mugoman:

Sen kirjamišt muga ei sai suren levigandused-ki.

### [[Latinizacii|Latinizacijan]] pordan nevondkundaline kirjamišt (1932—1937)

### Kirilline kirjamišt (1989—2007)

### Nügüd'aigaline (oficialine) kirjamišt (2007—...)
Nügüd'aigaižes vepsän kirjamištos oma kaks'kümne kahesa kirjamed, lugemata apostrofan (pehmituzznaman).

### Kirilližen kirjamišton oficialitoi projekt (2011)
Projekt (m. k. *uz' vepsän kirillic*) om sädud 2011-des vodes. 2013. vodel Piteriš om pästtud Nikolajan Abramovan kirilline runokogoduz — «Оять-ёген рандал...». Om mugažo kaks' kirillišt vepsänkelišt saitad Internetas — Vepsän Vikii da VVIKP.

Se om venäkel'žen kirjamišton tüvel. Nügüdläižen aigan jäb lujeta leviganduseta.

## Homaičendad
Mihejan kirj

**Mihejan (Mikan) kirj** ( *Mihá*,  *Miksaias*, , ) om evrejan Tanah-biblijan kudenz' kirj Neviim-jagusespäi i hristanuskondan Vanhan Zavetan 33. kirj.

Original om kirjutadud klassižel evrejan kelel. Kirj om sätud Mihei-endustajal, hän tegi pühäpaginoid 8.-7. voz'sadoil EME. Säduz kogoneb seičemes jagusespäi.
Daniilan kirj

**Daniilan kirj** ( *Daniel' *,  *Daniil*, , ) om evrejan Tanah-biblijan 9. kirj Ktuvim-jagusespäi i hristanuskondan Vanhan Zavetan 27. kirj.

Kirj om sätud Daniil-endustajal (eli 7.-6. voz'sadoil EME) vai möhemba, 2. voz'sadal EME. Original om kirjutadud evrejan i aramejan kelil, kanonitomad ližadused — amuižgrekan kelel.

Daniil-endustajan kirj jagase kahteks palaks: istorine (1.-6. jagused) i endustused (6.-12. jagused). Koumanz' pala (13. i 14. jagused) ei mülü kanonha. Ezmäine pala starinoičeb endustajan elos da Vavilonan i Midiiž-Persijan car'kundoiden aigtegoiš, kudambihe endustai sebranikoidenke ühtni. Kahtendes palas om anttud Daniilale nägudesid Judejan i paginikoiden car'kundoiden ozahudes, ned endustused valatoitiba evrejalaižiden istorijha.

## Homaičendad
Joilan kirj

**Joilan kirj** ( *Joel' *,  *Ioel*, , ) om evrejan Tanah-biblijan kirj Neviim-jagusespäi i hristanuskondan Vanhan Zavetan 29. kirj.

Original om sätud evrejan kelel. Hristanuskondan kirj kogoneb koumes jagusespäi, evrejan biblijas nelläspäi, evrejan originalan kahtenz' i koumanz' jagused oma ühtenzoittud Vanhas Zavetas. Joil'-endustai tegi kirjad, Vafuilan poig, toižid tedoid hänes ei ole. Kirjan datiruind om jüged azj tarkkohtiden vajaguden tagut, kirjutandan aig voib olda 9.-5. voz'sadad EME. Endustuz om sätud Judejas vai tarkoiktemb Jerusalimas ezimeletaden, paksus mainitadud niiden nimitusiden tagut.

Voib kacta Joilan kirjad Biblijan endustajiden pätemoiden lühüdaks starinaks. Ned temad oma onetomuziden i Sündun päivän endustuz, kucund kaita uskod da tehta kajindad i nousta moralid, Hänen rahvahan Sündun päzutandan ihastuseline varastuz. Kirj om täuttud Sündun tulendan da Hänen käskuzkundan varastandal.

Joil om kajindan endustai, kucub pühännoks i loičendannoks. Hristanuskojad arvostadas Joilad sidä kesken kut Vižkümnenden päivän endustajaks. Kirjas om äi parallelid Nägudezkirjanke.

## Homaičendad
Jonan kirj

**Jonan kirj** ( *Jona*,  *Ionas*, , ) om evrejan Tanah-biblijan kirj Neviim-jagusespäi i hristanuskondan Vanhan Zavetan 32. kirj. Se om Jona-endustajan elon polhe päpaloin, endustused ottas kirjan vaiše pen't palad.

Original om sätud evrejan kelel, aigemba mi 430. vodel EME. Kirj kogoneb nelläs jagusespäi.
Kinofobii

**Kinofobii** (amuižgrekan kelen sanoišpäi κυν *kuv* «koir» i φόβος *fobos* «varu») om fobii (irracionaline varu), koiriden varaiduz.

Levitadud fobii, vasttase ristituiden 1,5..3,5 procental. Erištadas purendan varud i koiriden läžundoiden varud. Koiran tehnus purend ei veda kinofobijannoks, levitadud meled vaste. Fobii ozutase norudes i jäb ristitunke elon hätkte, spravitase psihoterapijal vai zellil.

Koir lugese islamal «redukahaks» živataks. Sil-žo aigal kinofobii lugese moralin murenduseks veroližiš kul'turoiš koiriden avaronke kävutandanke, ned rahvahad oma, ozutesikš, Edahaižen Pohjoižen, Kavkazan erased rahvahad, Evrazijan kalaidajad, pomorad.

## Kacu mugažo
* Fobijoiden nimikirjutez

## Homaičendad
Isaijan kirj

**Isaijan kirj** ( *Iešaja*,  *Hsaias*, , ) om evrejan Tanah-biblijan kirj Neviim-jagusespäi i hristanuskondan 23. Vanhan Zavetan kirj.

Kirj kogoneb 66 jagusespäi. Originalan 1−39 jagused oma sätud Isaija-endustajal 8. voz'sadan EME lopus. Jagused 40−66 mainitadas 6.-5. voz'sadoiden aigtegoiš.

Kirjan südäiolend om Isaijan pühäpaginad, niiden järgenduz om sistematine, eile aigan mödhe. Ezmäine pala (jagused 1−39) starinoičeb vigoiš, toine pala (jagused 40−66) tüništab Izrailin rahvast edel tulijad vaviloništ plenad.

## Homaičendad
Osijan kirj

**Osijan kirj** ( *Hošea*,  *Osie*, , ) om evrejan Tanah-biblijan kirj Neviim-jagusespäi i hristanuskondan Vanhan Zavetan 28. kirj.

Original om sätud evrejan kelel läz 750. vot EME, tegii om Osija-endustai. Kirjutandan sija om Samarii. Kirj kogoneb 14 jagusespäi.
Mendelejev Dmitrii

**Dmitrii Ivanovič Mendelejev** (; sünd. 27. viluku (8. uhoku) 1834, Tobol'sk, Tobol'skan gubernii, Venäman imperii — kol. 20. viluku (2. uhoku) 1907, Piter, Venäman imperii) oli venämalaine himik da polimat, Imperatorižen Piterin universitetan professor i Piterin Tedoakademijan ühtnii.

Mez' om Himižiden elementoiden periodižen tabluden avaidajan, nece om üks' fundamentaližiš käskusišpäi mail'mas. Tedomez' sädi «Himijan alused»-monografijan ().

## Biografii
Dmitrii oli sündnu Tobol'skan ümbrikon školoiden i gimnazijan Ivan Mendelejev-direktoran kanzha jäl'gmäižeks seičemetoštkümnendeks lapseks, mam oli Marija Mendelejeva (Kornil'jeva). Dmitrii Mendelejev openui Tobol'skan gimnazijas vspäi 1841, oli Päižen pedagogižen institutan pästnikan vl 1855 (kut hänen Ivan-tat-ki vl 1807). Vahvišti kandidatan dissertacijad kristallografijas vl 1856.

Vll 1857−1890 tedomez' radoi opendajan Imperatorižes Piterin universitetas. Sai himijan doktoran arvod (1865).

## Kanz
Mez' oli naižiš kahtišti. Ezmäine ak oli Feozva Leščeva Tobol'skaspäi (vai Fiza, 1826−1906) vspäi 1862, kaks' last sünduihe i kändihe täuz'kaznuzikš. Kahtenz' ak oli Anna Popova (1860−1942), Urüpinskan kozakan tütär, vspäi 1881 sünduihe nell' last.

## Mušt
Muzei-arhiv radab Piterin valdkundaližes universitetas. Muzei-usadib sijadase Moskvan agjan Klinan rajonan Boblovo-žilos.

Panihe äi muštnikoid, büstoid i barel'jefoid Mendelejevan muštoks, niiden kesken koumin Piteriš i Moskvas, kaks' Tümenin agjas i Bakus, üksin Murinos, Üläufaleiš, Dubnas, Tomskas, Kijevas, Londonas.

Venäman Mendelejevsk-lidn (Tatarstan) om nimitadud tedomehen kanzannimen mödhe, žilo, raudtestancii, irdad, Tobol'skan mikrorajon, Tümenin lendimport, Jaroslavlin kivivoinümbriradai tegim, Moskvan Mendelejevskaja-metrostancii.

Äiluguižed Venäman tedoorganizacijad, suim, konkurs i premii oma Mendelejevan nimed.

Jäžomad Kirgizstanas i Antarktidas, Jävaldmeren mägisel'g, vulkan Kunašir-sarel, asteroid (2769) i Kudmaižen krater saiba Mendelejevan nimed.

## Homaičendad
Barbadosan flag

**Barbadosan flag** () om Barbados-valdkundan üks' oficialižiš simvolišpäi. Se om vahvištadud 1966-nden voden 30. päiväl kül'mkud. Flagan proporcii om *2:3*. Dizainan tegii om Grantli U. Preskod (*Grantley W. Prescod*), hänen variant om valitud ohjastusel konkursan läz tuhas taričendaspäi.

Oigedsaumaine tera kogoneb koumes püštoiktas tazostadud šoiduspäi sinižen, pakuižen i möst sinižen mujun. Poseidonan (hän-žo Neptun-jumal rimalaižes mifologijas) koumešorpuine hang vardeta kuvadase keskuses.

Sinine muju simvolizuruib mert, pakuine — letet. Hang ozutab ohjandusen «rahvahaspäi, rahvahanke, rahvahan täht»-formulad, mugažo koukeroičeb valdkundan kolonialižhe enččehe Surenke Britanijanke («meriden valdoičijanke»).

## Kacu mugažo
* Barbadosan valdkundznam
Barbadosan valdkundznam

**Barbadosan valdkundznam** () om Barbadosan üks' oficialižiš simvolišpäi. Se om vahvištadud 1966-nden voden 14. päiväl uhokud.

## Ümbrikirjutand
Bardakaz fikus om kuvatud rindhankatusel, «bardakaz» ispanijan kelel linneb *barbudos*, mi andoi nimitust sarele da valdkundale. Kaks' sijališt čomakulu cezal'pinii-änikod () oma laudan üläčogiš. Barbadosan londusen sur' korifen i bur pelikan pid'oiteldas rindhankatust polišpäi. Ricarin šlöm sijadase laudan päl äjiden enččiden britanižiden territorijoiden vuitte.

Venc i barbad oma pakuižed i rusttad mujul. Ned mujud sättudas rindhankatusen i sen orhidejiden mujuile. Käzi rindhankatusen tagaspäi kandab saharrogon kaht seikast, sen kazvatand om valdkundan ižandusen aluz voz'sadoiš.

*Pride and Industry*-deviz kändase anglijan kelespäi kuti «ülenpäižuz i radonnavedind».

## Kacu mugažo
* Barbadosan flag
Ristitun hibj

**Ristitun hibj** om ristitun fizine struktur, ristitun organizm. Ristitun hibj kogoneb erazvuiččiden tipoiden stajišpäi, kudambad organizuiše kudehiže. Kudehed formiruidas elimid, täuttas avarut ümbri niiš vai kattas polel. Täuz'kaznuden ristitun hibjad tehtas läz koumedkümned trillionad stajid. Stajad oma ümbärtud stajidenkeskeižel substancijal, kudamb varatoitab niiden mehaništ tüged i todenzoitab himižiden substancijoiden sirdandad.

Ristitun hibjas erištadas päd, kaglad, hibjrungod, ülä- da alalopusid.

## Ristitun hibjaha sidotud vepsän muštatišed

* *Astud, ka sil'mäd avaida, a su saupta.*
* *Kaks' sil'mäd edemba nägeba, mi üks'.*
* *Miččen kobr kändab, mugoman i hibj kandab.*
* *Persken al om läm', a nenan al om vilu.*
* *Pidaiži sil'mile olda edes i tagan.*
* *Pit'k om kagl, a pä ülemba.*
* *Ülemba päd korvad ei kazgoi.*


## Kacu mugažo
* Ristitun kazv
* Ristitun skelet

## Homaičendad
Zoščenko Mihail

**Mihail Mihailovič Zoščenko** (; sünd. 9. eloku 1895, Piter, Venäman imperii — kol. 22. heinku 1958, Sestroreck, Leningrad, Venäman NFST, NSTÜ) oli venämalaine i nevondkundaline kirjutai da satirik, kändai, dramaturg.

Tuleban aigan kirjutai oli sündnu pirdajan i aktrisan-kirjutajan kanzha, bajarišton augotižlibundanke. Lopi gimnazijad, openui vot Imperatorižen Piterin universitetan juridižel fakul'tetal. Sodaškolan jäl'ghe ühtni Ezmäižhe mail'man sodaha i Rahvahaližhe sodha Venämas. Kirjuti sadoid sanutesid da fel'jetonid 1920-nzil vozil, pästtihe hänen kogodusid surel tiražal 1920−1930-nzil vozil. Elon lopus alištui püdamižele tobmuden polespäi varmdan pozicijan tagut. Zoščenkon päine «Edel päiväižen nouzmad»-starin om pästtud Nevondkundaližes Ühtištuses vaiše vl 1987.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Zoščenkon sanutesed onlain-kirjištos (''lib.ru'').
Barbadosan dollar

**Barbadosan dollar** () om Barbadosan valdkundvalüt. Vajehti päivnouzmkariban dollarad valdkundan territorijal vn 1973 tal'vkus.

1 dollar = 100 centad. Valütkod om *BBD*. Simvol: Bds$. Valütan regulätor om Barbadosan Keskuzbank. Valütkurs om AÜV:oiden dollarha sidodud kovas: 1 US$ = 2 BBD$.

Rahad pörundas: rahuded 1 cent (ei ole uzid pästandoid, vn 2014 semendkuspäi arvoiden hašk om 5 centad), 5, 10, 25 centad i 1 dollar, banknotad 2, 5, 10, 20, 50, 100 dollarad nominalanke.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Barbadosan dollar ''bis-ans-ende-der-welt.net''-saital.
Tetrafobii

**Tetrafobii** (amuižgrekan kelen kahtes sanaspäi: τετράς *tetras* «nell'» i φόβος *fobos* «varu») om fobii (irracionaline varu), 4-lugun varaiduz.

Fobii om levitadud Päivnouzmaižen Azijan maiš tobjimalaz, kus kirjkel' om kitajižiden ijeroglifoiden alusel: Kitai, Japonii i Korei. Pagin kävutase joga päiväl. Vär meletuz libub kahten ijeroglifan pojavas virkandaspäi: 四 *si* «nell'» i 死 *si* «surm», kitajan keles virkand erištase vaiše tonal.

## Kacu mugažo
* Triskaidekafobii
* Fobijoiden nimikirjutez

## Homaičendad
Latinan kirjamišt

**Latinan kirjamišt** om latinan kelen kirjamišt. Nügüd' sen bazižes variantas om 26 kirjant.

## Istorii
### Nügüd'aigaline kirjamišt

## Homaičendad
Kurilan sared

**Kurilan sared** vai **Kurilad** () om sariden čep' Kamčatk-pol'saren da Hokkaido-saren keskes, kudamb erigoitab Ohotskan mert Tünes valdmerespäi. Sel'gän piduz — 1200 km. Täuz' pind — 15,6 tuhad km². Sared mülüdas Venäman Sahalinan agjaha.

Klimat om vilu da neps.

### Sariden nimikirjutez
Sariden nimikirjutez, kudambiden pind om enamb 1 km², pojhoižespäi suvehe.

## Irdkosketused
* Kurilan sariden geografii ''kurilstour.ru''-saital.    
* Kurilan sariden uzištused ''sakhalin.info''-saital. 
* Kurilan sariden istorii (''kuriles-history.ru''). 
* Kurilan sariden elo, turizm da politik (''ostrovakurili.ru'').
Gefirofobii

**Gefirofobii** (grekan kelen sanoišpäi γέφυρα *gefura* «sild» i φόβος *fobos* «varu») om situativine fobii (irracionaline varu), sildoiden varaiduz. Om akrofobijan (bateofobijan, korktusen varun) toižend. Kaimdase tervhuden toižil löumendusil päpaloin.

Ristitud necen fobijanke varaidas, miše sild voib poukahtuda vai lohketa poleti, miše voib ajelta poiš sildaspäi vai langeta ku kova tullei puhuškandeb. Hö ectäs ümbärteid sildoita niiden süiden tagut.

## Kacu mugažo
* Fobijoiden nimikirjutez
Ortodoksižen hristanuskondan jumalankodikund

**Ortodoksižen hristanuskondan jumalankodikund** (,  *Orthódoksi Ekklisía*) om hristanuskondan kahtenz' surtte konfessii katoližen jumalankodikundan jäl'ghe i koumanz' surtte čuraduz (katolicizman i protestantizman jäl'ghe). Lugetas, miše jumalankodikund sündui läz 33. vot meiden erad Jerusalimas.

Kaik om 225−300 mln uskojid jumalankodikundas mail'madme, enamba kaiked Venämas i Ukrainas. Vepsläižed da venälaižed oma ortodoksižed hristanuskojad tobjimalaz vai alištudas sen jumalankodikundan kul'turale.

Om erižmelid ortodoksoiden i katolikoiden keskes, no vspäi 1980 tehtas Segoitadud jumalantedoližen ortodoksiž-katoližen laudkundan vasttusid tolkun paginha näht kahten jumalankodikundan keskes.

## Openduz
Jumalankodikundan kaikiden palakundoiden üks'jäine pämez' om Iisus Hristos, hot' niiden administrativine ohjastuz om erazvuitte, avtonomine toine toižespäi, i ei ole ühthišt keskust.

Ortodoksižen hristanuskondan jumalankodikundan openduz om Pühä Toštelmaz. Se mülütab necidä jäl'gust: Biblii (Vanh Zavet i Uz' Zavet), Mail'man i erasiden Sijaližiden suimiden märhapanendad, kanonad (apostoloiden, Mail'man i erasiden Sijaližiden suimiden ohjandimiden kogodused), vahvištadud Jumalankodikundal liturgijan tekstad, Pühätatoiden sädused, pühiden elonstarinad, mugažo Jumalankodikundan verod.

## Homaičendad
Stahlhelm

**Stahlhelm** (vepsän kirjamil *Štal'hel'm*, znamoičeb «teraraudkasuk» saksan kelel, äilugu *Stahlhelme*) om germanine kasuk Ezmäižen- da Toižen mail'man voinoiden aigan. Germanijan jaugvägiden kaikiš tetabamb simvol.

## Kaskoiden modelid
### Ezmäine mail'man voin
* M1916
* M1917
* M1918

### Voinoiden keskes
* M1935
* M1938

### Toine mail'man voin
* М1940
* M1942
* M1944
* M1945 (prototip)

### Voinan jäl'ghe
* M1954
* M1956

## Homaičendad


## Irdkosketused
*M1916-kaskan polhe ''milua.org''-saital. 
*Stahlhelm:oiden istorii 1916−1945 ''axishistory.com''-saital.
Antofobii

**Antofobii** (amuižgrekan kelen sanoišpäi ἄνθος *antos* «änik» i φόβος *fobos* «varu») om fobii (irracionaline varu), änikoiden varaiduz.

Mokičesoiš antofobijaspäi ristitud mujadas varud kazvajiš padoiš änikoišpäi päpaloin. Fobijan toižend löumendusenke om olmas, konz ristit ümbärdab änikoid i niiden sijid, no pölgastoitab nähten änikoiden harakterižid paloid-ki, ozutesikš umbištadud änikusid vai änikoiden seikhid lehtesidenke.

Änikoiden varu oleskeleb neniden süiden tagut: allergii erasiden änikoiden erikoile i akarofobii — mezjäižiden da toižiden gavediden varu. Spravitadas psihoterapijal.

## Kacu mugažo
* Fobijoiden nimikirjutez

## Homaičendad
Novodvorskaja Valerija

**Valerija Il'jinična Novodvorskaja** (; sünd. 17. semendku 1950, Baranovičad, Vaugedvenäman NST, NSTÜ — kol. 12. heinku 2014, Moskv, Venäma) oli NSTÜ:n i Venäman politikanmez', oigedliberaližen «Demokratine ühtištuz»-partijan alusenpanii. Naine oli tetab kut publicistikan kirjoiden sädai, dissident da antikommunist üläopenikoiden aigaspäi.

Ühesavozne sirdi Moskvha kazvatajidenke, hö oliba Moskvan üläopendusen aluzkundoiden pästnikad. Valerijan al'ma-mater om Moskvan verhiden keliden institut, hän openui tehmahas kändajaks i pedagogaks.

## Homaičendad
Germanijan imperii

**Germanijan imperii** () oli Germanijan valdkundan nimituz vozil 1871−1918.

## Eläjiden lugu
* 1871 — 41 058 792 rist.
* 1890 — 49 428 470 rist.
* 1910 — 64 925 993 rist.

## Administrativiž-territorialine jagand

Kaik 26 valdkundad mülüiba Germanijan imperijha:
* 4 kunigahust
* 6 sur'gercogkundad
* 5 gercogkundad
* 7 ruhtinazkundad
* 3 joudjad Hanzan lidnad
* 1 imperijan ma

### Kunigahused
* Bavarijan kunigahuz
* Prussijan Kunigahuz (kudamb iče jagoihe 12 provincijaks)
* Saksonijan kunigahuz
* Vürtembergan kunigahuz

### Sur'gercogkundad
* Badenan sur'gercogkund
* Hessenan sur'gercogkund
* Meklenburg Štrelican sur'gercogkund
* Meklenburg Šverinan sur'gercogkund
* Ol'denburgan sur'gercogkund
* Zaksen Vaimar Aizenahan sur'gercogkund (vodhesai 1877 — gercogkund)

### Gercogkundad
* Anhal'tan gercogkund
* Braunšvaigan gercogkund
* Zaksen Al'tenburgan gercogkund
* Zaksen-Koburg-Gotan gercogkund
* Zaksen Lauenburgan gercogkund (vdhesai 1876 — unijas Prussijanke, sid' linni Prussijan palaks)
* Zaksen Mainingenan gercogkund

### Ruhtinazkundad
* Lippe-Detmol'dan ruhtinazkund
* Noremban linijan Roissan ruhtinazkund
* Vanhemban linijan Roissan ruhtinazkund
* Šaumburg Lippen ruhtinazkund
* Švarcburg Rudol'štadtan ruhtinazkund
* Švarcburg Zondershauzenan ruhtinazkund
* Val'deck Pürmontan ruhtinazkund

### Joudjad Hanzan lidnad
* Bremen
* Hamburg
* Lübek

### Imperijan ma
* El'zas Lotaringii

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Germanijan imperijan ristitišt i administrativižed ühtnikad vll 1900−1910 ''gemeindeverzeichnis.de''-saital.
Gidrozofobii

**Gidrozofobii** ( *hidroo* «higostun» i φόβος *fobos* «varu») om fobii (irracionaline varu), varaiduz higostuda. Oleskeleb süiden tagut, ozutesikš varu sada kül'mehtust i higon haižun vastmel'žuz.

Toižiden ristituiden higon varu kaclese fobijan löumendusen aigan, ka läžujad ümbärtas kundaližid sijid higostunuzidenke.

Fobijan simptomad oma panižen atakan tundused: arterialižen painuden ližaduz, lopusiden säraiduz, lujetud südäikeranlönd, nahkan mujun rusktuz vai vauhištuz.

Spravitandan mahtused: olemine veresal il'mal, hibjan higoneritamižen polenduz, nevrozan spravitamine.

## Kacu mugažo
* Fobijoiden nimikirjutez

## Homaičendad
Lipofobii

**Lipofobii** (grekan kelen sanoišpäi *λίπος* «razv» i *φόβος* «varu») om fobii (irracionaline varu), razvasižen sömän varaiduz. Nervižen ortoreksijan toižend.

Fobijan nimituz sündui AÜV:oiš vl 1977.

Lipofobijan kazvand mäneb šingotadud ristitkundoiš. Vastolendaks lipofilii om enambuses veroližes kundas. Lipofobijan leviganduz tegese koumen sün tagut: elo medicinan mödhe i tervhudehe näht, modan tarbhaičendad i hibjan estetik, sömän kulutusen har'gmused.

## Kacu mugažo
* Fobijoiden nimikirjutez

## Homaičendad
Abramova Marja

**Marja Abramova** (; sünd. Ladvha, Leningradan agj, NSTÜ — kol. 4. reduku 2020) oli vepsläine runokirjutai.

Nikolai Abramov-runokirjutajan mam. Naižen runod vepsän kelel oma paindud erazvuiččiš keradusiš da periodikas. Marja kirjuti sarnoid-ki. Runokirjutajan runod oma täuttud fol'klorižil motivoil, ned oma lujas pajonvuiččed.

## Homaičendad
.ee

**.ee** om Estinman Internet-domen. Se om avaitud 1992-nden voden 3. päiväl kezakud.

Voib registriruida domennimen kahtendel i koumandel tazopindoil. Kompanijad i personad valdoitas domennimel. Personale pidab olda Estinman rahvahanikudenke vai nägunke elämižhe Estinmas, toižin ka ozutada ezitajad niidenke andmusidenke.

Domennimen kävutand tarbhaičeb maksmižen 22,31..92,03 evrod vodes. Vl 2017 saitan registracii maksoi kuz' evrod vodes. Voib sada registracijad ühteks, kahteks vai koumeks vodeks.

Kahtenden tazopindan avaros levitadud domenad:
* **.com.ee** — kommertižed kompanijad.
* **.pri.ee** — personad.
* **.fie.ee** — individualižed edheotajad.
* **.med.ee** — tervhudenkaičendan aluzkundad.
* **.edu.ee** — opendusen institucijad da projektad.
* **.lib.ee** — kirjištod.
* **.org.ee** — kommertižetomad organizacijad i projektad.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Domenan sait: «Eesti Interneti SA» — Estinman internetan fond (''internet.ee'').   
* IANA-informacii (''iana.org'').
Makenzen August fon

**August fon Makenzen** (; sünd. 6. tal'vku 1849, Lipnic-küläerižpert', Saksonii, Germanijan imperii — kol. 8. kül'mku 1945, Burghorn, Alasaksonii, Germanii) oli germanine jeneral-fel'dmaršal (22. kezaku 1915) i sodapämez', Ezmäižen mail'man voinan ühtnii.

## Biografii
Laps'aigan August lopi Galle-lidnan gimnazijad. Tuli služdä armijan joudjale radnikusele 2. leibgusarpolkha vl 1869. Ühtni voziden 1870−1871 franciž-prussijan sodaha, sai leitnantan arvod. Vll 1870−1873 mez' oli varas, openui Gallen universitetas, sid' pördui sihe-žo polkha.

Vspäi 1880 Makenzen služi Päštabas. Vl 1887 käski 9. dragunpolkan eskadronal, vspäi 1888 radnikoiči 4. divizijan štabas.

Ezmäižen mail'man sodan aigan sodamehen joukud saiba tarbhaižiden vägestusiden rived, i oigetaškanzihe Makenzenad frontan kaikiš jügedambihe ezipirdoihe.

Vl 1920 mez' läksi erindha. Nacistine propagand tegihe Makenzenad päfiguraks, mitte ühtenzoiti Germanijan aigad kahten mail'man sodan keskes. Iče fel'dmaršal distanciruihe nacional-socializman ideologijaspäi. Koli anglijan okkupacijan zonas.

## Homaičendad
Nicc

**Nicc** ( [nis], provansalin dialekt: *Niça*,  *Nikaia*,  [ˈnittsa], ) om lidn da kommun Francijan suvipäivnouzmas, Provans — Al'pad — Azur'ne rand-regionas. Se om valdkundan videnz' kommun eläjiden lugun mödhe, üks' populärižiš kurortižiš lidnoišpäi Francijas da mail'mas, järed meriport i transportsol'm. Lidn om Mererandaližed Al'pad-departamentan administrativižeks keskuseks, mülüb sihe.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud grekalaižil 4. voz'sadal EME, nimitihe vägestusen Nika-jumalnaižen mödhe. Vll 1388−1860 lidn oli alištunu Savoijan gercogkundan tobmudele päiči lühüdoiš aigkeskustoiš, sid' ühtištadihe gercogkundad Francijanke.

Nicc om kurortaks, šingotase lebuturizmal (5 mln matknikoid vodes, kahtenz' sija valdkundas adivpertiden mülündmäran mödhe), meriportal, sömtegimištol, parfüman i meblin tehmižel, tekstilin i elektrotehnikan pästandal, omblendedheotandoil. Änikoiden i ploduiden kazvatuz om ezilidnas.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Keskmeren Azur'žel randal, 0..520 m korktusil, 10 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Nicc om ümbärtud Al'pad-mägil. Matkad Italijan röunhasai om 30 km, Monakohosai — 20 km pohjoižpäivnouzmha, Parižhasai om 960 km lodeheze.

Klimat om Keskmeren, keza om räk da päivoikaz. Voden keskmäine lämuz om +16,3 C°, heinkun-elokun +24,1..+24,5 C°, tal'vkun-uhokun +9,5..+10,3 C°. Ekstremumad oma −7,2 C° (viluku) i +37,7 C° (eloku). Kezaaigan minimum om +8,1 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +25,8 C° (uhoku). Voib olda haloid tal'vkus-keväz'kus vaiše, tal'vel voib panda lunt harvas. Paneb sadegid 791 mm vodes, enamba redukus-kül'mkus (128..138 mm kus), vähemba heinkus-elokus (14..17 mm kus). Meriveden lämuz vajehtase +13,0..+23,6 C° kuidme.

## Eläjad
Vl 1962 kommunan eläjiden lugu oli 292 958 ristitud. Kaik 342 637 eläjad oli lidnas vl 2016. Läz 1 mln ristituid elädas lidnaglomeracijas (2016).

Azur'žen randan universitet (, 35 tuh. üläopenikoid) om lidnan üläopendusen aluzkundaks i tedoidusuden keskuseks, se om sätud vl 2019 Niccan Sofija-Antipolis universitetan sijas päpaloin (*Université de Nice Sophia-Antipolis*), kudamban aluz oli pandud vl 1965, Sofija-Antipolis om lähižen tehnologižen parkan nimi.

## Transport
Avtobusad i tramvaid oma kundaližeks transportaks lidnas. Raudte i punolendimed ühtenzoittas Monakonke. Limpii-port (*Lympia*) om matknikoiden i jüguiden täht (cement), ühtenzoitase Korsikanke ehtatimel.

Rahvahidenkeskeine civiline «Nicc Azur'ne Rand»-lendimport (*NCE / LFMN*, , 14,1 mln passažiroid vl 2023, koumanz' sija valdkundas) sijadase kudes kilometras suvipäivlaskmha lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Evropadme, Keskmeren lähižihe sarihe i päivnouzmaižihe randoihe, Tunisha i Marokho, Monrealihe, mugažo Francijadme, om äi sezonreisid.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''nice.fr'').
Kub zero

**«Kub zero»** vai **«Kub nol'»** () om voden 2004 kanadine ülävarun da fantastikan fil'm.

Se om Kub-fil'man prikvelan, trilogijan koumanz' fil'm vaumičendan aigan mödhe. Om pästtud bräd DVD-diskoil, ezikacundoita kinoteatroiš.

Režissör — Erni Barbaraš-scenarist, se om hänen debütine täuz'piduzline fil'm režissöraks.

## Rolid
* *Erik Uinn, Kuban tehnikanradai* — Zakari Benet
* *Kassandra Reins, politikanmez*' — Stefani Mur
* *Džeks, mez' «ülähäspäi», Kuban ofisaspäi* — Maikl Raili
* *Robert P. Heskell, otnus ristituihe Kuban täht saldat* — Martin Roač
* *Dodd, Kuban vanhemb tehnikanradai* — Devid Hjubend
* *Mejerhol'd, putui Kubha mez*' — Maik «Nag» Nargeng
* *Bertok, putui Kubha mez*' — Ričard MakMillan
* *Dželliko, putui Kubha naine* — Terri Houks
* *Ouen, pandud Kubha vanhemb tehnikanradai* — Toni Manč
* *Raidžkin, putui Kubha mez*' — Džesmin Gel'jo

## Homaičendad
Runet (termin)

**Runet** () om eriline termin Internetan venäkel'žen segmentan znamoičendan täht. Om olmas vspäi 1997.

Venäman tobmuden organad märhapandas runetad kut serverad vaiše valdkundan südäimes.

Vn 2020 sügüz'kus 8,7% kümnes millionas kaikiš populärižembiš saitoišpäi mail'mas kävutiba venäkel't päižeks, W3Techs-kompanijan tedoidusen mödhe.

## Homaičendad
Barto Agnija

**Agnija L'vovna Barto** (), nimi sündundan jäl'ghe — **Gitel' Leibovna Volova** (ven.: *Гитель Лейбовна Волова*; sünd. 4. uhoku 1906, Kovno, Venäman imperii — kol. 1. sulaku 1981, Moskv, NSTÜ), oli tetab nevondkundaline lapsenrunokirjutai, radiovedai da kinoscenarist. Stalinan premijan (1950, kahtenz' märpord) i Leninan premijan (1972) laureat.

Kirjutajan runoiden tobj pala om sätud peniden lapsiden täht. Om kebn lugeda i panda muštho Barton runoid. Tegii kosketab lapsidenke oikti, kesknikoita, koveritomal kelel lirižita ümbrikirjutandoita da lähtendoita polihe. Kaik personažad runoiš nimitasoiš nimen mödhe.

## Homaičendad
Brams Iogannes

**Iogannes Brams** ( [joːˈhanəs ˈbʁaːms]; sünd. 7. semendku 1833, Gamburg, Saksanma — kol. 3. sulaku 1897, Ven, Avstrii, om mahapandud sigä-žo) oli saksalaine muzikankirjutai da pianist, romantizman aigan päezitajišpäi. Professionaližen elon tobj pala mäni Venas.

## Biografii
Brams oli sündnu Jakob Brams-muzikanvändajan kanzha. Tat oli kontrabasanvändajal Gamburgan teatras i andoi poigale vändon soitoil ezmäižid mahtoid. Iogannes openui hätken muzikpedagogoil, ühtni erasihe koncertoihe. Lopi privatišt reališt školad, i nell'toštkümnevoččel andoi ezmäižen soližen koncertan. Vn 1853 sulakus Brams sädi gastrolid mad'jaran E. Remenji-violižnikanke, se ajeluz abuti säta tundmusid tetabidenke muzikankirjutajidenke.

Elon aigan mez' besedoiči äjidenke naižidenke, no jäi naimatoman.

## Sädused
Bramsan ezmäižiš sädusišpäi om koume sonatad fortepjanon täht (1853). Pajod, skerco i p'jesad fortepjanon täht oma pästtud Läipcigha vl 1854. Joga vodel Brams sädi midä-se ut ičeze surmhasai.

Muzikankirjutai tegi läz 160 sädust (kaik om 122 nomeruidud opusad) kaikiš žanroiš päiči operas: pajod ühten i äjiden äniden täht, variacijad, p'jesad, sonatad da koncertad fortepjanon täht, nell' nomeruidud simfonijad orkestran täht. Kaikiš suremb i tetabamb säduz om «Saksalaine rekviem» (1865−1869, ) seičemes palas horan i orkestran täht.

## Mušt
* Merkurijan üks' krateroišpäi om nimitadud Bramsan muštoks.
* Bramsan muzei om avaitud Gamburgan sättujas honuses (muzikankirjutajan kodi om pandud mantazole Toižen mail'man sodan aigan).
* Bramsan institut radab Lübekan muzikakademijanno.

## Homaičendad
Belih Nikita

**Nikita Jur'jevič Belih** (; sünd. 13. kezaku 1975, Perm', Permin agj, Venäman NFST, NSTÜ) om venämalaine politikanmez' da ekonomist.

## Biografii
Nikita Belih om sündnu radnikoičijoiden kanzha. Tat i mam — tedoiden kandidatad. Politikanmez' om Permin valdkundaližen universitetan pästnik, sen ekonomižen fakul'tetan. Openui universitetan aspiranturas, mäni stažiruindas läbi Oksfordas, ekonomižiden i istorižiden tedoiden kandidat.

Vll 2001−2004 i 2007−2008 Belih oli valitud i radoi deputatan Permin agjan Käskesenandajas suimas. Oli Permin agjan varagubernatoran vll 2004−2005. Vll 2001−2008 ühtni «Oiktoiden vägiden ühtnend»-partijha, vspäi 2005 oli sen ezimehen. Belih radoi Kirovan agjan 3. gubernatoral i agjan ohjastusen ezimehel ühten aigan (15.01.2009 − 28.07.2016). Vspäi 2018 om türmatud kahesaks vodeks rahoiden illegitimižes otandas suril lugumäril, vedab strokud Räzanin agjan kolonijas.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Nikita Belihan lehtpoled ''Twitter.com''-saital.
Rengazavtote ümbri Piteriš

**Rengazavtote ümbri Piteriš (RÜP)** vai **Piterin ümbärte** vai **KAD** () om Venäman federaližen znamoičendan maksutoi valdkundaline avtote, se mäneb Piterin i Leningradan agjan territorijoidme. Trassan nomer om **A118**, se om avtomagistralin statusanke kaikel pidusel.

Avtoten tarbhaižuz mainitase ezmäižen kerdan Leningradan vn 1965 genplanas. Se om saudud vll 1998−2011 federaližen büdžetan rahoišpäi. Erižtazoristteiden sauvomine jätktase tämbäi-ki. Avtoten holitai om Federaližen teagentusen Federaližiden avtoteiden «Lodeh»-ohjanduz N. V. Smirnovan nimed, se om valdkundaline aluzkund.

KAD-2-trassan sauvond projektiruiše severziš-se kümenikoiš kilometrid RÜP:aspäi Leningradan agjan territorijal. Sauvomine planiruiše 2020-nziš vozišpäi vhesai 2035.

## Ten harakteristikad
* Täuz' piduz — 142,15 km, nolänz' kilometr sijadase Reboinnena-žilos 
* Päivnouzmaižen pol'renghan piduz — 66,07 km
* Päivlaskmaižen pol'renghan piduz — 50,68 km
* Likumižen lugustuzpiguz — 120 km/č
* Likumižen teiden lugumär — 4..8
** Merenrandaižes mantespäi Engel'san prospekthasai (25 km) — nell' ted (planiruidas sureta kudehesai)
** Engel'san prospektaspäi Kul'turan prospekthasai (4 km) — kuz' ted
** Kul'turan prospektaspäi Tallinan mantehesai (51 km) — kahesa ted
** Tallidnan mantespäi Merenrandaižhe mantehesai (62 km, uman KSK:dme mülütaden 25,4 km pitte) — kuz' ted
* Erižtazoristteiden lugu — 26
* Sildoiden, teveiden, estakadoiden da tonneliden lugumär — 106
* Pidust' avtoted om edhenähtud sijid punolendimiden lavuziden täht.

## Irdkosketused
* Avtoten holitajan «Lodeh»-ohjandusen sait (''sz.rosavtodor.gov.ru'').
Šuman Klara

**Klara Žozefina Vik Šuman** (; sünd. 13. sügüz'ku 1819, Läipcig, Saksonii-kunigahuz, Germanine Ühtnend — kol. 20. semendku 1896, Frankfurt Mainal, Prussii-kunigahuz, Germanine imperii) oli romantizm-aigan saksalaine pianist, muzikankirjutai da muzikaline pedagog. Robert Šuman-muzikankirjutajan ak i hänen sädusiden ezmäine vändai vspäi 1840.

Muzikankirjutajaks Klara Šuman tegi äi sädusid fortepjanon täht, sidä kesken nell' koncertad orkestran täht fortepjanonke. Tegi muzikad pajoile tetabiden saksalaižiden runokirjutajiden runoiden alusel.

## Homaičendad
Kub 2: Giperkub

**«Kub 2: Giperkub»** () om voden 2002 kanadine fantastine fil'm. «Kub»-fil'man jätktuz.

Režissör — Andžei Sekula.

## Rolid
* *Keit Filmor, psiholog* — Keri Matčett
* *Saimon Gredi, detektiv* — Džerent Vin Deivis
* *Saša/Aleks Trask, haker* — Greis Linn Kung
* *Maks Raisler, kompjutervändoiden sädai* — Mettjü Fergüson
* *Džerri Uaitholl, kuban uksiden projektirui* — Nil Kroun
* *Peili-emänd, matematikantedai* — Barbara Gordon
* *Džulija, IZON-kompanijan advokat* — Lindsi Konnell
* *Fil Rozencveig-doktor, Nobelän premijan laureat* — Endoju Skorer

## Homaičendad
Piterin kaičendsauvusiden kompleks sur'vezišpäi

**Piterin kaičendsauvusiden kompleks sur'vezišpäi** vai muite **Damb** (, *Дамба*) om dambiden i erazvuiččiden gidrotehnižiden sauvusiden kompleks, kudamb vanuse poikpoli Suomen lahtes — Bronkaspäi Kotlin-sarehesai (kudambal sijadase Kronštadt) i sid' Kotlin-sarespäi Sestroreckhasai (Gorskaja-žilo).

Dambadme mäneb Rengazavtote ümbri Piteriš‎, sen täht umal Bronkan da Kronštadtan keskes om ajatud vedenalaine tunnel'.

Sauvond vedihe 32 vot (1979−2011), projektan maksarv — 87,3 mlrd rubläd (2010).

Sauvusiden kompleks om tehtud kogonaz i radogoiti vs 2011 elokun 12. päiväspäi.

## Kacu mugažo
* Sur'veded Piteriš
* Rengazautote ümbri Piteriš‎

## Irdkosketused
* Kaičendsauvusiden kompleksan direkcijan oficialine sait (''dambaspb.ru''). 
* ''Semiotic.ru''-sait KSK:an polhe (istorii i informacii). 
* Informacii KSK:an polhe ''spb-projects.ru''-saital. 
* Piterin kaičendan sur'vezišpäi istorii ''kzs.narod.ru''-saital.
Voiničan käzikirjutuz

**Voiničan käzikirjutuz** (, ) om peitol'ne kirj, kudamb om kirjutadud läz 600 vot tagaze.

Kirjan avtor om tundmatoi, kel' i sen kirjamišt oma tundmatomad mugažo. Käzikirjutuz kogoneb 272 lehtpolespäi. Pergament kirjan täht om sätud 15. voz'sadan ezmäižes poles tedoidusen mödhe.

Käzikirjutuz, ezimeletaden, om kazmusiden polhe, om kuvid. Dešifruindan naprindad jätktasoiš 17. voz'sadaspäi.

## Homaičendad
Päivnouzmaiž-frizan kel'

**Päivnouzmaiž-frizan kel**' vai **Zaterlandan kel**' (ičeze nimitused: *Seeltersk*, *Seelterfräiske*) om germanižen gruppan indoevropine kel'. Kelel pagištas vaiše Zaterlandas (Saksanma).

Pagižijoiden lugu om läz 2 000 ristituid (mamankel'). Päivnouzmaiž-frizan kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal.

## Kacu mugažo
* Vilämovicen kel'

## Homaičendad
The 1st Album

**«The 1st Album»** (*Ezmäine al'bom*) om Modern Talking-duetan debütine al'bom. Se om pästtud 1. päiväl vilukud, vodel 1985.

## Pajoiden nimikirjutez
# *[[You're My Heart, You're My Soul]]* (5:36, Oled minun südäin, oled minun heng)
# *[[You Can Win If You Want]]* (3:53, Void vägestada, ku tahtoid)
# *[[There's Too Much Blue In Missing You]]* (4:41, Om muga opalašti sinuta)
# *[[Diamonds Never Made a Lady]]* (4:05, Brill'jantad ei kända ledikš nikonz)
# *[[The Night Is Yours — The Night Is Mine]]* (5:32, Nece om sinun ö — nece om minun ö)
# *[[Do You Wanna]]* (4:24, Tahtoid-ik sinä?..)
# *[[Lucky Guy]]* (3:31, Satusekaz priha)
# *[[One In a Million]]* (3:43, Üks' millionaspäi)
# *Bells of Paris* (4:16, Parižan kellod)