open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kokand

**Kokand** (, , , ) om lidn da järed raudtestancii Uzbekistanan suvipäivnouzmas. Mülüb Ferganan agjaha.

## Istorii
Eländpunkt mainitaškanzihe 10. voz'sadaspäi, arabižed geografad i matkadajad Al' Istahri i Ibn Haukal' nimitadas sidä *Hovakend / Hokand*. Sen territorii mülüi Buharan hankundha vll 1500−1709. Sid' lidn oli Kokandan hankundan pälidnaks vll 1709−1876, Ming-dinastii ohjanzi sil. Vll 1740−1843 löndsein oli saudud lidnas ümbri. Sein oli 18 km pitte, kaks'toštkümne verajad oli siš, süvä koumekerdaine rova vedenke ümbärzi lidnad Evropan keskaigaižiden lidnoiden kartte. Hankundan aigan Kokand oli regionan religijan i opendusen keskuseks: enamba mi 300 mečetid oliba siš, nell'kümne medresed, 120 školad (kaikutte 10..20 openikan täht).

Vl 1876 Venäman imperijan sodaväged anastiba lidnad i kändiba sidä makundan keskuseks. Sen jäl'ghe tegimišt šingotaškanzihe lidnas, bankoiden lugu oli znamasine.

Nügüd'aigaine Kokand šingotase himižel sarakol, mašinansauvomižel (mehanižed i elektrotehnižed tegimed), tekstil'tegimištol i puvillan ümbriradmižel, sömtegimištol (ižandusen koumandez) i turizmal. Ferganan raudten ohjanduzkund radab lidnas.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase agjan päivlaskmas, Ferganan alangišton suvipäivlaskmas, 409 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad agjan Fergan-keskushesai om 88 km päivnouzmha, Taškent-pälidnhasai om 228 km lodeheze.

## Tobmuz
Lidnan tobmuden pämez' om sen hokim. Edeližed hokimad oma Rahmatali Žalilov (sulaku 2017 — sulaku 2018), Akrom Abdullajev (tal'vku 2011 — sulaku 2017).

## Eläjad
Vl 2005 lidnan eläjiden lugu oli 187 500 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

Uzbekad ottas enamba ühesad kümnendest ristitištos.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad.

Professionaližen opendusen aluzkundad oma Kokandan pedagogine institut, ühesa kolledžad i liceid, privatine Kokandan universitet (vspäi 2019, ezmäine mugoine valdkundas).

## Galerei

Колонны мечети Джами.jpg|Lidnan Džami-mečetin kompleks, vn 2023 nägu
Qoʻqon shahar. Pedagogika binosi.jpg|Kokandan pedagogine institut (vn 2021 olend)
Kokandstad.jpg|*Markazii*-stadion (2018)
Qo'qon Temir yo'l Vokzali.jpg|*Kokand*-päraudtestancijan sauvuz da torg senno vl 2023


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''qoqon.uz'').
Manas (lidn)

**Manas** ( [mɑnɑs], ; edel vn 2025 sügüz'kun 27. päiväd *Džalal-Abad*, , , ) om lidn da kurort Kirgizstanan päivlaskmas. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Džalal-Abadan agjan administrativine keskuz (vspäi 1991).

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1870 kuti kišlak tervehtajidenno purtkidenno. Se sai lidnan statusad vl 1877. Raudte ühtenzoiti lidnad Andižananke vl 1915. Vll 2002−2008 oficialine nimituz oli **Žalalabat** (). Vn 2025 udesnimituz om tehtud kirgizan eposan i sen vägimehen Manas-nimen mödhe.

Manas šingotase kivivoin i mecan ümbriradmižel, puvillan kuidun pästandal, sauvondmaterialiden tehmižel (mouckiven samine, savičuntegim), mašinansauvomižel (pompad), sömtegimištol (jauh, vin), tabakon edheotandoil, mugažo mebel'fabrik radab. Nevondkundaližes aigaspäi kurort radab lidnas südäikohtsoliden traktan i ginekologijan läžujiden tervhuden spravitandan täht.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase agjan suves, Ferganan alangišton pohjoižpäivnouzmaižel röunal, Tän'-Šan'-mägisel'gan ezimägištol, 763 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Biškek-pälidnhasai om 560 km pohjoižpäivnouzmha.

## Eläjad
Vn 2009 Kirgizstanan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 89,004 ristitud 24,6 nellikkilometrad pindal, vn 2021 — 123,239 ristitud. Kaik 109,200 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

Rahvahad (2009): kirgizlaižed — 74,7 %, uzbekad — 18,0 %, venänikad — 3,4 %, totarlaižed — 1,2 %, uigurad — 0,6 %, toižed rahvahad — 2,1 %.

Džalal-Abadan valdkundaline universitet radab lidnas.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan uzištused ''turmush.kg''-saital.
Karakol

**Karakol** (, mugažo venän kelel) om lidn da lidnümbrik Kirgizstanan pohjoižpäivnouzmas. Se om valdkundan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Issik-Kulin agjan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vn 1869 1. päiväl heinkud nügüdläiženke nimitusenke kuti soda- da administrativine keskuz Venäman imperijas. Lidnan toine nimi oli **Prževal'sk ** () vll 1889−1922 i 1939−1992. Vl 1887 lidn eli lujas manrehkaiduses läbi.

Karakol šingotase elektromašinansauvomižel, sömtegimištol (maid- i lihaproduktad, jomad), sauvondmaterialiden edheotandal, turizmal (mägisuks'baz, hulad purtked, solakaz järv, zoopark, Prževal'skijan muzei, al'pinizm).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase agjan pohjoižes, 12 km päivnouzmha Issik-Kul'-järvespäi, 1690..1850 m korktusil, 1760 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om ümbärtud korktoil mägil. Matkad Biškek-pälidnhasai om 380 km päivlaskmha.

## Eläjad
Vn 2009 Kirgizstanan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 63 377 ristitud, lidnümbrikon — 66 294 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

Rahvahad (lidn, 2009): kirgizlaižed — 69,3 %, venänikad — 17,0 %, uigurad — 3,9 %, uzbekad — 3,4 %, totarlaižed — 1,7 %, dunganalaižed — 1,5 %, kazahlaižed — 1,1 %, kalmikalaižed — 0,9 %, toižed rahvahad — 1,2 %.

Issik-Kulin valdkundaline universitet Kasim Tinistanov nimed radab vspäi 1992, sen aluz om pandud vl 1940 kuti pedagogine institut.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan informacine sait (''karakol.net.kg'').
Tokmok

**Tokmok** (, ) om lidn Kirgizstanan pohjoižes, Čun agjas. Alištub agjan tobmudele oikti.

## Istorii
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1825 kuti Kokandan hankundan lidnuz. Vl 1862 se oli muretud Venäman sodavägil. Vl 1864 tulnu Vernijaspäi Venäman sodajouk pani venälaižen lidnusen alust vanhan lidnusenno. Vl 1867 Tokmok sai lidnan statusad, no vl 1878 sirdihe makundan keskust Pišpekha jogen paksuiden sur'veziden tagut, i Tokmok kändihe küläks. Vl 1927 se sai lidnan statusad tošti.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Čunjogen hural randal, 800..850 m korktusil valdmeren pindan päl, om ümbärtud Tän'-Šan'-mägišton sarakoil. Jogi om valdkundröunaks lidnan ümbrištos, Kazahstanan territorii sijadase oiktal randal. Saudihe randdambid Ču-jogenno vll 1909−1914 päzumha paksuiš sur'vezišpäi.

## Eläjad
Vn 2009 Kirgizstanan rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 53 231 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 72 927 eläjad vl 1989.

Rahvahad (enamba 1% vl 2009): kirgizlaižed — 46,8%, venälaižed — 20,5%, dunganalaižed — 16,5%, uzbekad — 8,6%, totarlaižed — 1,9%, uigurad — 1,7%, kazahlaižed — 1,1%, toižed rahvahad i rahvahuden ozutandata — 2,9%.

Professionaližen opendusen aluzkundad: Tokmokan medicinine kolledž, Tokmokan industrialiž-pedagogine kolledž, maižanduzkolledž, Tokmokan tehnine institut, Keskuzazijan Rahvahidenkeskeine universitet (päofis).

Maršruttaksid oma kundaližeks transportaks, raudtestancii om olmas.

## Irdkosketused
* Lidnan oficialine portal (''tokmokcity.kg''). 
* Lidnan suiman oficialine sait (''gk.tokmokcity.kg'').  
* Lidnan ohjastusen oficialine sait (''meria.tokmokcity.kg'').
Namangan

**Namangan** (mugažo uzbekan kelel, vai kirillical *Наманга́н*) om lidn Uzbekistanan suvipäivnouzmas. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Namanganan agjan administrativine keskuz (vspäi 1941) da pala.

## Istorii
Nügüdläine eländpunkt mainitaškanzihe 15. voz'sadan lopuspäi. Se sai lidnan statusad vl 1610. Aksikent-lidnan eläjad (alusenpanend 3.-2. voz'sadad EME, sijazihe Ferganan alangišton keskuses) sirdiba Namanganha vn 1620 manrehkaidusen jäl'ghe, kudamb pani amušt lidnad mantazole täuzin. Kändihe provincijan (vilojatan) keskuseks 18. voz'sadan keskes. Vl 1912 raudte ühtenzoiti lidnad Kokandanke. Vl 1926 lidn eli lujas manrehkaiduses läbi.

Namangan šingotase sömtegimištol, puvillan ümbriradmižel i torguindal. Nevondkundaližen aigan jüged tegimišt radoi mugažo.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase agjan päivnouzmas, Ferganan alangišton pohjoižes, 476 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Kirgizstanhasai om kaks'kümne kilometrad lodeheze vai pohjoižpäivnouzmha orhal, Taškent-pälidnhasai om 200 km lodeheze orhal vai 300 km avtotedme.

## Eläjad
Vl 2011 lidnan eläjiden lugu oli 451 tuhad ristituid. Edel 2016. vot lidnan pind oli 101,5 nellikkilometrad, sid' mülütihe ezilidnoid, i ristitišt ližadui läz 90 tuhad eläjid. Kaik 597,400 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

Uzbekad ottas 95,9 % ristitištos (2011).

Islaman 270 pühäpertid (vn 1997 andmused) i hristanuskondan koume jumalanpertid oma avaitud lidnas.

Nened professionaližen opendusen aluzkundad ratas lidnas: Namanganan valdkundaline universitet (vspäi 1942, 5,4 tuhad üläopenikoid vl 2017), pedagogine institut, inženeriž-tehnologine institut, kümne kolledžad.

## Transport
Avtobusad, maršruttaksid i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Vll 1973−2010 trolleibusverk radoi. *Namangan*-raudtestancii radab lidnan keskuses.

Namanganan rahvahidenkeskeine civiline lendimport (, *NMA / НМГ / UTFN*, 760 tuh. passažiroid vl 2024) sijadase kaks'toštkümnes kilometras keskusespäi lidnan päivlaskmaiženno röunanno. Tehtas reisid Taškentha i Venäman järedoihe lidnoihe.

## Galerei

Namangan shahar hokimiyati binosi.jpg|Lidnan tobmuden sauvuz (semendku 2024)
Mulla Qirgʻiz madrasasi 04.jpg|Mullah Kirgiz medrese, vn 2023 nägu
TO'RAQORG'ON IES.jpg|Torakorgon-LEK vn 2023 kezakus
Verigrow korxonasi.jpg|Tekstiline *Verigrow*-edheotand vl 2024
NamDU binosi.png|Namanganan valdkundaline universitet (sulaku 2024)
Namangan Airport.jpg|Namanganan lendimport vn 2009 heinkus


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan da sen agjan oficialine sait (''namangan.uz'').
Margilan

**Margilan** ( [mɐrʁɨˈlɒn], ) om lidn Uzbekistanan suvipäivnouzmas. Se om valdkundan kümnenz' lidn eläjiden lugun mödhe, mülüb Ferganan agjaha.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 2.-1. voz'sadoil EME Šuukten ühtel teišpäi, oigetihe lidnan 2000-vottušt jubilejad vl 2007. Mainitase kirjutadud purtkiš 9. voz'sadaspäi, nügüdläiženke nimitusenke — 10. voz'sadaspäi. Venäman imperijan aigan (vspäi 1875) lidnan oficialine nimi oli *Margelan* vai *Vanh Margelan* () erištamha Udes Margelanaspäi (nüg. Fergan).

Margilan om šuukkanghiden tehmižen keskuz amussai. Šuukkombinat radab lidnas nevondkundaližes aigaspäi, sen ližaks om kaks' tekstilinfabrikad. Kaks' fabrikad («Jodgorlik», «Faizulodin») i äi privatižid edheotandoid pästtas čomamahtoližid tegesid, sidä kesken tekstil'tegesid. Järed kaluiden torguz i söndtavaroiden torguz oma avaitud lidnas. Neniden-ki sarakoiden tegimed ratas nevondkundaližes aigaspäi: maižanduztehnikan kohenduz, pun ümbriradmine, sömtegimišt (leibtegim).

## Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan päivnouzmas, Ferganan alangišton Margilanan oazisas, 487 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad agjan Fergan-keskushesai om ühesa kilometrad suvipäivnouzmha.

Klimat om kontinentaline pehmdanke tal'venke, kezal om räk.

## Eläjad
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 168 515 ristitud. Kaik 215 400 eläjad oli lidnas vl 2014. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

Rahvahad: uzbekalaižed — 91,9 %, venänikad — 3,1 %, totarlaižed — 1,4 %, toižed rahvahad — 3,6 %.

Margilanan profopendusen aluzkundad oma kaks' profškolad i nell' kolledžad: sauvondan, mediciniž-pedagogine, kommercijan, finansoiden. «Šoi»-kompanijan šuukinstitut om olmas.

## Galerei

Khonakhan Mosque, Margilan.jpg|16. voz'sadan *Honakoh*-mečet', vn 2004 nägu
Yodgorlik korxonasi.jpg|Šuuktegesiden «Jodgorlik»-fabrik vn 2023 kezakus
092 Marg'ilon Dehqon Bozori, mercat agrícola de Marguilan, pans.jpg|Lidnan torgusel (sulaku 2018)
Ijodkorlar bog‘i.jpg|Bembelüläh tulendanno Sädajiden puištho (*Ijodkorlar bog‘i*, 2018)


## Irskosketused
* Lidnan oficialine sait (''margilon.uz'').
Taraz

**Taraz** (, ) om lidn Kazahstanan suves. Se om valdkundan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe, om Žambilan agjan administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud ezmäižel voz'sadal EME. Mainitase vl 400 Grekanman purtkiš kuti *Tolos*-lidn (*Tolisa*) Surel Šuuktel. Lidnan nimituz oli *Aulie-At* (*Aulie-Ata*) vll 1856−1936, *Džambul* vll 1938−1993 i vhesai 1997 *Žambil* (). Vl 1917 raudte tuli lidnha.

Taraz šingotase himižel tegimištol fosforan löudmižsijidenno (sidä kesken heretusiden pästand), sömtegimištol, raudan ühthesuladusiden pästandal, sauvondmaterialiden da konstrukcijoiden  tehmižel, nahktegimel i kengiden fabrikal.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase agjan suvipäivlaskmas, Talas-jogen randal, Kirgizstanan röunanno, 610 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om korktoid mägid ümbrištos.

Klimat om terav kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +11,2 C°, kezakun-elokun +23,4..+25,5 C°, tal'vkun-uhokun −1,3..−3,0 C°. Absolütine minimum oleskeli −40 C° (uhoku), maksimum +43,7 C° (heinku). Kezaaigan minimum om +3,0 C° (kezaku, eloku), tal'vaigan maksimum om +25,0 C° (uhoku). Ei voi panda halad kezakus-elokus. Paneb sadegid 344 mm vodes, enamba keväz'kus-semendkus (39..44 mm kus), vähemba heinkus-sügüz'kus (8..19 mm kus).

## Eläjad
Vl 2014 lidnan eläjiden lugu oli 351 476 ristitud, vl 2018 — 356 069 ristitud, vl 2021 — 362 965 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

## Transport
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas. Päraudtestancii i avtostancijad ratas siš.

Rahvahidenkeskeine soda- da civiline *Aulie-At*-lendimport (, *DMB / UADD / ДМБ*, 55 tuh. passažiroid vl 2016) sijadase kümnes kilometras suvipäivlaskmha orhal lidnan keskusespäi. Tehtas reisid nenihe lidnoihe: Almati, Astan, Moskv.

## Galerei

Taraz city administration.png|Lidnan tobmuden sauvuz (2023)
Центральная мечеть, Тараз.png|Tarazan keskuzline mečet' Hibatulla at-Tarazi:n nimed, vn 2023 vilukun nägu
Tarazdagy Dostyq uii.jpg|Sebrusen pert' (2023)
Taraz Arena.jpg|*Taraz-Arena*-sportkompleks (2022. voz' vai sen aigemba)
Taraz railway station 2022 12 20.jpg|*Taraz*-päraudtestancijan sauvuz, vn 2022 tal'vku


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''taraz.zhambyl.gov.kz'').
Baikonur

**Baikonur** (, ) om lidn Kazahstanan keskuzpalan suves. Mülüb Kazahstanan Kizilordan agjaha.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1955 kuti *Leninskii-žilo*. Vl 1969 se sai lidnan statusad, i vhesai 1995 nimitihe *Leninsk:aks* (). Lidn i ühtennimine kosmodrom oma Venäman kortomas vhesai 2050, Venäman federaližen znamoičendan lidnan statusanke, sauptud administrativiž-territorialine ühtnik.

Baikonur šingotase aerokosmižel tegimištol, kohenduzsauvondan edheotandoil, lämuzelektrokeskusel i torguindal.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Sirdarj-jogen oiktal korktal randal, 100 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Klimat om terav kontinentaline kuiv. Voden keskmäine lämuz om +9,1 C°, kezakun-elokun +24..+27 C°, tal'vkun-uhokun −6..−9 C°. Ekstremumad oma −38 C° i +45 C°. Paneb sadegid 131 mm vodes, läz tazomäras kuidme (5..17 mm kus). Grunt jädub tal'vel 130 santimetrad süvüdehesai keskmäras.

## Eläjad
Vn 2020 redukus kaikenaigaižiden eläjiden lugu oli 39 432 ristitud (Kazahstanan rahvahanikad), täuz' ristitišt — 76 019 eläjad. Vl 2009 eläjiden lugu oli 36 175 ristitud, vl 2018 — 39 161 ristitud. SATÜ:n kaikiš suremb ristitišt oli läz 140 tuhad ristituid vl 1990.

## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''baikonuradm.ru'').
Hudžand

**Hudžand** (, ) om lidn Tadžikistanan lodehes. Se om valdkundan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Sogdan agjan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 7.-6. voz'sadal EME, mainitaškanzihe siš-žo aigaspäi, nimitihe nügüdläižikš. Sijazihe Šuuktel. Lidnuz om kaičenus. Vll 1936−1991 lidnan oficialine nimituz oli **Leninabad** ().

Hudžand šingotihe šuukan kombinatal nevondkundaližen aigan.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan pohjoižpalas, Sirdarj-jogen randoil, 300 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Dušanbe-pälidnhasai om 200 km suvipäivlaskmha orhal vai 300 km avtotedme.

Klimat om kuiv. Kezal om räk, tal'v om viluhk. Voden keskmäine lämuz om +15 C°, kezakus-elokus +27..+29 C°, tal'vkus-uhokus +1..+3 C°. Paneb sadegid 167 mm vodes, enamba keväz'kus-semendkus (20..27 mm kus), vähemba heinkus-sügüz'kus (8 mm pordos).

## Eläjad
Vl 2011 lidnan eläjiden lugu oli 165 tuhad ristitud. Kaik 916 200 ristitud elädas lidnaglomeracijas (2015). Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

Hudžandan valdkundaline universitet (, läz 17 tuh. üläopenikoid, vll 1932−1991 pedagogine institut) i Tadžikan tehnižen universitetan Hudžandan politehnine institut oma avaitud lidnas.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''khujand.tj'').
Bohtar

**Bohtar** (tadž. i ) om Tadžikistanan lidn valdkundan suvipäivlaskmas. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Hatlonan agjan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud oazisha 1.-3. voz'sadoil meiden erad Kušanan car'kundan aigan. Lidn oli muretud lujas rahvahanikoiden sodan aigan vll 1992−1997.

Lidn om udesnimitadud vn 2018 20. päiväl vilukud, edel nimitihe sidä **Kurgan-Tübe** ().

## Geografijan andmused
Bohtar sijadase Vahš-jogen oazisan keskuses (Amudarjan üks' kahtes joginiškaspäi), 428 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Dušanbe-pälidnhasai om 100 km pohjoižhe.

## Eläjad
Vl 2014 lidnan eläjiden lugu oli 101 600 ristitud. Kaik 266 300 ristitud elädas ezilidnoidenke (2018).

Nene üläopendusen aluzkundad ratas lidnas: Valdkundaline universitet Nosir Husravan nimed (vspäi 1978), Tadžikistanan energetikan institut (2006).

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''bokhtar.tj'').
Kuläb

**Kuläb** (, ) om lidn Tadžikistanan suvipäivlaskmas. Se om valdkundan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, mülüb Hatlonan agjaha, agjan kahtenz' surtte lidn. Om Kuläban rajonan administrativižeks keskuseks i ei mülü sihe.

## Istorii
Amuine lidn, memorialine kompleks om saudud Kuläban 2700-voččen jubilejan oiktastuseks. Mainitase vspäi 737. Lidnuz om saudud 16. voz'sadal. Sai lidnan oficiališt statusad vl 1934. Vhesai 2015 Venäman sodabaz oli lidnas.

Kuläb šingotase sömtegimištol (liha- i maidproduktad, voitegim) i sauvondmaterialiden pästandal. Ühtenzoitase Moskvanke rahvahidenkeskeižen Kuläb-lendimportan kal't (*TJU / UTDK*).

## Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan suvipäivnouzmas, Jahsu-jogen alangištos ( 160 km pitte, Pändžan oigedpol'ne bassein), Hazratišoh-mägisel'gan pohjanno, 580 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Dušanbe-pälidnhasai om 175 km lodeheze.

Klimat om Keskmeren toižendan, keza om räk. Voden keskmäine lämuz om +15,8 C°, kezakun-elokun +26..+28 C°, tal'vkun-uhokun +2..+5 C°. Paneb sadegid 468 mm vodes, enamba keväz'kus-sulakus (83..94 mm kus), kuiv sezon oleskeleb kezakus-sügüz'kus (12 mm pordos).

## Eläjad
Vl 2010 eläjiden lugu oli 95 tuhad ristituid. Kaik 214 700 eläjad om lidnaglomeracijas (2020), agjan 6,5 procentad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

Kuläban valdkundaline universitet A. Rudakin nimed () radab lidnas vspäi 1992, se om sätud opendajiden vaumičendan kahtes institutaspäi.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden sait (''kulob.tj'').
Tursunzade

**Tursunzade** (, ) om lidn tazovaldkundan alištusenke Tadžikistanan päivlaskmas. Se om Tursunzaden rajonan tazovaldkundan alištusenke administrativižeks keskuseks, ei mülü sihe.

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan 14. voz'sadan kahtendes poles. Se sai lidnan statusad vl 1954. Vhesai 1978 lidnan nimituz oli **Regar**, udesnimitihe tadžikan Mirzo Tursun-zade-runokirjutajan kanzannimen mödhe. Raudtestancijan nimi om *Regar* tähäsai. Vl 2005 oigetihe Tursunzaden 70-vottušt jubilejad.

AÜV:oiden armijan openduzkeskuz radab lidnas Tadžikistanan sodavägiden täht. Järed alüminijantegim radab lidnan pohjoižes vspäi 1975 Nurekan GES:an energijal, kulutab valdkundan elektroenergijan kaht videndest. Lidn om ümbärtud maižanduzrajonal (ris, puvill, greipfrutad, maplodud).

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Gissaran mägisel'ganno, Karatag-jogen oiktal randal i randpolel ( 99 km pitte, Amudarjan bassein).

Keskust Uzbekistanan röunhasai om nell' kilometrad päivlaskmha orhal i avtotedme vai kahesa kilometrad suvipäivlaskmha raudtedme. Matkad Dušanbe-pälidnhasai om kuz'kümne kilometrad päivnouzmha avtotedme vai raudtedme.

## Eläjad
Vn 2010 Tadžikistanan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 46 700 ristitud. Kaik 53 100 eläjad oli lidnas vl 2018. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Kaik 298 800 eläjad om ezilidnoidenke (rajonanke) vn 2020 andmusiden mödhe.

Eläjad oma islamanuskojad tobjimalaz.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''tursunzoda.tj'').
Vahdat

**Vahdat** (, ) om lidn tazovaldkundan alištusenke Tadžikistanan päivlaskmas. Se om Vahdatan rajonan tazovaldkundan alištusenke administrativine keskuz, mülüb sihe.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud kuti žilo vl 1927 **Jangi-Bazar**-nimitusenke. Raudte tuli sihe vl 1930. Vll 1936−1975 i 1992−2003 sen nimi oli **Kofarnihon** jogen mödhe. Vl 1975 anttihe lidnan statusad, nimitihe **Ordžonikidzeabad** oficialižikš.

Vahdat šingotase puvillan puhtastandtegimel, sauvondmaterialiden pästandal (pertinsauvond, savič, keramzit), šuukankombinatal, sömtegimištol (jauh), kohenduzmehanižel i metalltegesiden tegimil, mugažo meblin fabrik i lindferm ratas lidnas.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Gissar-alangištos, Kafirnigan-jogen randal ( 387 km pitte, Amudarjan oiged ližajogi), 870 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Dušanbe-pälidnhasai om 19 km päivlaskmha.

Voden keskmäine lämuz om +13,7 C°, kezakun-elokun +24..+26 C°, tal'vkun-uhokun +1..+4 C°. Paneb sadegid 636 mm vodes, enamba keväz'kus-sulakus (114..118 mm kus), vähemba kezakus-sügüz'kus (1..11 mm kus).

## Eläjad
Vn 2010 Tadžikistanan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 40 600 ristitud. Kaik 317 100 ristitud elihe rajonas vl 2016.

Statistikan kolledž (, alusenpanend 1958) i medicinan kolledž ratas lidnas.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''vahdat.tj'').
Rogun

**Rogun** (, , ) om lidn tazovaldkundan alištusenke Tadžikistanan keskuzpalan päivlaskmas. Se oli Rogunan rajonan tazovaldkundan alištusenke administrativižeks keskuseks, ühtištuihe lidnanke vl 2018.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1961 kuti Rogunan GES:an sauvojiden lidn.

Gidroelektrostancijan ezmäine agregat radaškanzi vn 2018 lopus, kahtenz' — vn 2019 kezakus. Kaik kuz' agregatad om planiruidud vodele 2029.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Vahš-jogen alangištos (Pändžan oigedpol'ne bassein), 1230 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Dušanbe-pälidnhasai om 115 km päivlaskmha.

Klimat om kontinentaline läm'. Voden keskmäine lämuz om +8,2 C°, tal'veližil kuil alemba noläd (viluku −5,5 C°). Paneb sadegid 877 mm vodes, kevädel i tal'vel päpaloin, keza om kuiv.

## Eläjad
Vl 2007 lidnan eläjiden lugu oli 9 600 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Kodirandantedištandmuzei om avaitud lidnas vl 1991.

## Homaičendad
Medan

**Medan** ( [meˈdan]) om Indonezijan lidn valdkundan lodehes i Sumatr-saren pohjoižes. Se om saren kaikiš suremb lidn, valdkundan videnz' lidn eläjiden lugun mödhe, Pohjoižsumatr-agjan administrativine keskuz (vspäi 1915).

## Istorii
Eländpunktan alusenpanendan oficialine dat om vn 1590 1. päiv heinkud, Guru Patimpus-radž pani alust. Se sai lidnan statusad vl 1918.

Medan šingotase torguindan keskuseks penil laukoil, meriportaks, mašiništonsauvomižen edheotandoil. Lidnan ižandusen päsarak om sijaližen tabakon, londuseližen räzinan, čajun i kofen ümbriradmine da mönd.

## Geografijan andmused

Lidnan keskuzpala sijadase koumekümnes kilometras Malakkan sal'men randaspäi, kudamb ühtenzoitab Indišt valdmert Tünenke, 26 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

*Belavan*-avanport om pohjoižes, mülüb lidnha i ühtenzoitase senke lidnrajonil. Lähembaine järed lidn om Kuala Lumpur (Malaizii) 350 km päivnouzmha orhal.

## Eläjad
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 2,109,339 ristitud. Sädab lidnaglomeracijad ümbrištonke, 4,5 mln eläjid vl 2015. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Se om valdkundan kaikiš suremb lidn Jav-saren irdpolel.

Ristitišt om äirahvahaline, sijaližed heimod elädas täs, sirdanikad Jav-sarelpäi i Malaizijaspäi, kitajalaižed. Neniden religijoiden pühäpertid oma saudud: islam (koume videndest uskojid vl 2016), hristanuskond (protestantizm (uskojiden videndez), katoline jumalanpert' induizman stiliš, ortodoksine hristanuskond), daosizm (uskojiden kümnendez).

## Transport
Kiruhavtobusad, lidnjonused, pened avtobusad, taksid i motorizuidud rikšad oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos.

Rahvahidenkeskeine civiline *Kualanamu*-lendimport (, *KNO / WIMM*, 7,4 mln passažiroid vl 2023) sijadase kaks'kümnes kudes kilometras päivnouzmha Medanan keskuzpalaspäi. Tehtas reisid Suviazijan surihe lidnoihe, om čarterreisid Džiddha i Medinha (Saudan Arabii), äi reisid Indonezijadme.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden sait (''pemkomedan.go.id'').
Tangerang

**Tangerang** ( [taˈŋəɾaŋ]) om lidn Indonezijan suvipäivlaskmas. Se om valdkundan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe. Mülüb Banten-agjaha (kaikiš suremb lidn) i Džakartan lidnaglomeracijha, sen päivlaskmaine ezilidn.

## Istorii
Bantenan sultan pani sodalidnusen alust 17. voz'sadan kahtendes poles. Indonezijan ripmatomuden sandaspäi vl 1945 territorii šingotihe Džakartan tegimištoližeks ezilidnaks i sai erigoittud lidnan statusad vn 1993 28. päiväl uhokud.

Tuha da sen enamba erazvuiččiden sarakoiden tehmišt i korporativišt palakundad šingotadas Tangerangad. Üläopendusen znamasine keskuz, om torguindan, finansoiden i toižiden holitišiden edheotandoid.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Jav-saren lodehes, 18 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Röunatab Džakartanke. Ühtenzoitase senke da lähižidenke lidnoidenke Džabotabek-transportsistemal, mugoi-žo lidnaglomeracijan nimi om.

Tangerang jagase koumetoštkümneks rajonaks (): Batuceper, Bend (*Benda*), Cibodas, Ciledug, Cipondoh, Džatiuvung (*Jatiuwung*), Karang Tengah, Karavaci (*Karawaci*), Larangan, Neglasari, Periuk, Pinang, Tangerang.

## Eläjad
Vn 2010 Indonezijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 1 798 601 ristitud, agjan kudendez. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.

Eläjiden kitajan augotižlibundanke znamasine lugumär om lidnas. Äi lidnalaižid ratas pälidnas, i vastkarin, Džakartan eläjad ajeltas radmaha Tangerangan tegimil.

Järed rahvahidenkeskeine civiline *Sukarno-Hatta*-lendimport (*CGK / WIII*, , 54,5 mln matknikoid vl 2019) radab lidnas.

## Kacu mugažo
* Tangerang Selatan («Suvine Tangerang»)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''tangerangkota.go.id'').
Bandung

**Bandung** ( [ˈbɑːndʊŋ], ) om lidn Indonezijan suvipäivlaskmas. Se om valdkundan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, om Päivlaskmaine Jav-agjan administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Eländpunkt mainitase vspäi 1488. Ezmäine Indonezijan raudte ühtenzoiti Batavijanke (nüg. Džakart) vl 1880, sil aigalpäi regionan tekstiline tegimišt šingotaškanzihe. Vl 1906 Bandung sai erištadud municipalitetan statusad. Oli kurortaks kolonialižen aigan.

Bandung šingotase lebuturizmal, dizaintavaroiden penil edheotandoil, farmaceftižel sarakol, sömtegimištol. Läz 50 üläopendusen aluzkundad ratas lidnas.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase agjan keskuzpalas, 665..1050 metrad korktusil, 708 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, om ümbärtud vulkanoil 2400 metrhasai ü.m.t. kortte. Matkad Džakarthasai om 140 km lodeheze.

Klimat om tropine mussonine päivoikaz, subtropižen mägiden röunal. Kun keskmäine lämuz om +23,8..+24,9 C° vodes läbi. Ekstremumad oma +11,1 C° (kezaku-sügüz'ku) i +34,4 C° (reduku). Paneb sadegid 2316 mm vodes, enamba keväz'kus-sulakus (276..343 mm kus) i kül'mkus-tal'vkus (274..330 mm kus), vähemba heinkus-sügüz'kus (60..85 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 73..76 % röunoiš heinkus-redukus, 80..83 % kül'mkus-semendkus, 78 % kezakus.

## Tobmuz

Bandung jagase koumekümneks nimitadud ümbrikoks (), 153 küläd (*kelurahan*) alištudas lidnan tobmudele.

Lidnan tobmuden pämez' om vali (), kaik lidnalaižed (vspäi 2008) valitas händast radnikusele videks vodeks. Vali om Administracijan pämehen. Edeližed lidnan pämehed om Jana Muljana (*Yana Mulyana*, tal'vku 2021 — sulaku 2023), oli Oded Muhammad Danial (sügüz'ku 2018 — tal'vku 2021, koli sil-žo kul). Lidnan suim (*DPRD Kota Bandung*, Bandung-lidnan regionaline Edestajiden Kodi) kogoneb 50 ühtnijaspäi. Enamba mi 20 tuhad radnikoid om lidnan tobmuden aluzkundoiš (vn 2003 andmused).

## Eläjad
Vn 2010 Indonezijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 2,394,873 ristitud, vn 2021 — 2,452,943 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Kaik 8,3 mln eläjid om ezilidnoidenke 487 km² pindal, kaik om 11,8 mln ristituid lidnaglomeracijas 1876 km² pindal (2021, kahtenz' surtte valdkundas).

Religijan mödhe (2021): islamanuskojad — 92 %, protestantizman polenpidajad — 5 %, katolikad — 2 %, toižed uskojad — 1 %.

## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''bandung.go.id'').
Bekasi

**Bekasi** ( [ˈbəkasi]) om lidn Indonezijan Jav-saren lodehes. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, mülüb Päivlaskmaine Jav-agjaha. Mülüb pälidnan *Džabodetabek*-lidnaglomeracijha.

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan *Dajeuh Sundasembava*-nimitusenke (*Dayeuh Sundasembawa*) 5. voz'sadal. Mülüi Batavijan territorijha kolonialižel aigal.

Bekasi šingotase Džakartan päivnouzmaižeks ezilidnaks, äi eläjid ratas pälidnas. Torguindan (sured mollad) i tegimišton znamasine keskuz, neniden tetabiden kompanijoiden tegimed ratas lidnas: Honda, Hankook, LG, Samsung.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan lodehes, Javan meren randal, 11..81 m korktusil, 18 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Klimat om tropine mussonine. Kun keskmäine lämuz om +27..+29 C° vodes läbi. Paneb sadegid 1900 mm vodes, enamba tal'vkus-keväz'kus (223..351 mm kus), vähemba heinkus-sügüz'kus (42..67 mm kus).

Bekasi jagase 12 nimitadud rajonaks (). Edeline lidnan pämez' om Rahmat Effendi (sulaku 2011 — keväz'ku 2018, sügüz'ku 2018 — viluku 2022).

## Eläjad
Vl 2011 eläjiden lugu oli 2 334 142 ristitud 210,49 km² pindal. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

Religijan mödhe (2021): islamanuskojad — 88,5 %, protestantad — 7,8 %, katolikad — 2,6 %, buddizman polenpidajad — 0,9 %, induizman uskojad — 0,2 %.

## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''bekasikota.go.id'').
Sumatr

**Sumatr** () om sar' päivlaskmaižes Indonezijas. Saren pind om 473 000 km², lähižiden peniden sariden — 30 tuhad km². Sumatr om kudenz' surtte sar' Mas i kahtenz' Indižes valdmeres.

## Etimologii
Nimituz libub sanskritan *samudra*-sanaspäi «meri», «valdmeri».

## Geografijan andmused
Randanpird om siled, om korallrifid randištonno. Voib olda lujid manrehkaidusid.

Sar' jagase ekvatoral läz poleks. Sumatr om pidetud suvipäivnouzmaspäi lodeheze, 1800 km pitte i 435 km levette. Malakkan sal'm erigoitab sar't Azijan ühtennimižes pol'sarespäi. Zondan sal'm om Sumatran i Jav-saren keskes.

Kerinči-vulkan (Indrapur) om saren kaikiš korktemb čokkoim (3805 m ü.m.t.). Ristitišt — 50,6 mln eläjid (2010).

## Homaičendad
Džafn (lidn)

**Džafn** (, vepsän kirjamil *Jāḻppāṇam*, , vepsän kirjamil *Jāpanaja*) om lidn Šrilankan pohjoižes. Se om Pohjoižen agjan administrativine keskuz.

## Istorii
Amuine *Kadiramalai*-eländpunkt (nüg. *Kandarodai*) mainitase saren «Mahavams»-aigkirjas (5. voz'sada EME — 4. voz'sada m.e.). Oli tamilan kunigahusiden pälidnaks, sen jändused oma löutud 10 kilometras Džafnaspäi. *Nallur* (nüg. 3 km suvhe Džafnan keskusespäi) oli Džafnan kunigahusen (1215–1624) pälidnaks.

Nügüdläine eländpunkt om kirjutadud 15. voz'sadan aigkirjas *Jalpaanajanpaddinam*-nimitusenke, möhemba *Jalpanapattinam*. Evropižed torgovanad otiba kävutamižhe sen kalanpüdandan portad, i žilo šingotaškanzi. Vhesai 1981 Azijan järed kirjišt oli Džafnas, polttihe sidä, se azj toižiden keskes vei verevannoks rahvahanikoiden sodannoks valdkundan pohjoižes (1983−2009), lidn oli muretud sen aigan.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Šrilank-saren pohjoižes, Džafnan pol'sarel, Džafnan lagunan randal, 5 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad ekonomižhe Kolombo-pälidnhasai om 396 km suvhe, lidnad ühtenzoitasoiš avtotel, raudten, lendimportan i meriehtatimen reisil.

Klimat om tropižen savannan kaks'sezonine. Kun keskmäine lämuz om +25..+29 C° vodes läbi. Paneb sadegid 1303 mm vodes, vihmsezon oleskeleb redukus-tal'vkus (900 mm sezonas).

## Eläjad
Vl 2007 eläjiden lugu oli 83 563 ristitud (12. sija). Edel rahvahanikoiden sodad Džafn oli saren nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe (118 224 rist. vl 1981). Tamilad oma enambuses lidnas sodan jäl'ghe, heiden viž kudendest oma induizman uskojad.

## Irdkosketused
* Municipalitetan oficialine sait (''jaffna.mc.gov.lk'').
Anuradhapur

**Anuradhapur** (, vepsän kirjamil *Anurādhapuraja*,  *Aṉurātapuram*) om lidn Šrilankan pohjoižpalas. Se om Pohjoižkeskuzližen agjan administrativine keskuz.

## Istorii
Amuine *Anuradh*-lidn mainitase 5. voz'sadaspäi EME. Singaline Pandukabhaja-car' käski sidä singaloiden ezmäižen valdkundan pälidnaks vl 377 EME. Vl 100 m.e. lidnan ristitišt oli 130 tuhad eläjid, i se oli tetab Amuižes Evropas. Buddizm leviganzi kaikedme saredme sišpäi. Anuradh oli muretud 11. voz'sadal tamiloiden Čol-valdkundan ohjandajiden käskön mödhe.

Nügüd'aigan buddizman jumalankodid kattas territorijad 41 km² pindal lidnan ümbrištos. Anuradhapur šingotase sömtegimišton edheotandoil, punleiktandal i turizmal.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Aruvi-jogen randoil, 81 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Saren znamasine transporttesol'm amussai. Matkad ekonomižhe Kolombo-pälidnhasai om 205 km suvhe. Buddizman vanh pühälidn mülüb UNESCO:n Mail'man jäl'gusen nimikirjuteshe vspäi 1982, uded lidnfartalad oma saudud jogen vastrandal 1950-nziš vozišpäi valdkundaližen ohjastusen iniciativan mödhe.

Klimat om subekvatorialine. Kun keskmäine lämuz om +21..+25 C° vodes läbi. Paneb sadegid 1081 mm vodes, kuivahk sezon oleskeleb kezakus-elokus (7..33 mm kus).

## Eläjad
Vl 2012 eläjiden lugu oli 50 595 ristitud.

Rahvahad (2011): singalad — 91,4%, larakallad — 6,8%, tamilad — 1,5%, toižed rahvahad — 0,3%. Singaloiden tobj pala oma buddistad, larakalloiden — islamanuskojad, tamiloiden — induistad i katolikad.

## Homaičendad
Trinkomali

**Trinkomali** (, vepsän kirjamil *Tirikūṇamaḷaja*,  , vepsän kirjamil *Tirukōṇamalai*) om lidn Šrilankan pohjoižpäivnouzmaižel randal. Se om Päivnouzmaižen agjan administrativine keskuz.

## Istorii
Lidnan dokumentiruidud istorii lugeb kaks' polenke voz'tuhad. Tamilan dinastijad ohjandiba lidnad voz'sadoiš.

Danijalaižiden tulendanke ujuden 1620-nzil vozil Trinkomali kändihe lidnuseks (alamaine variant om kaičenus) i rahvahidenkeskeižen torguindan znamasižeks meriportaks. Portugalii valdoiči lidnad 17. voz'sadal, Alamad 18. voz'sadal. Vspäi 1815 kaik sar' kändihe Britanižen imperijan palaks. Saren ripmatomuden aigaspäi (1948) lidn eli läbi rahvahanikoiden sodas.

Trinkomali šingotase sodaakademijoil i turizmal: lidnuz, pühäpertid, kitoiden kaclend, sörfing, kalatez, hulad purtked ezilidnoiš. Kivivoin importan port om sauvomižes Indijan kompanijal vspäi 2015.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Trinkomalin pol'sarel, kahesa metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad ekonomižhe Kolombo-pälidnhasai om 237 km suvipäivlaskmha.

Klimat om tropine kaks'sezonine. Kun keskmäine lämuz vajehtase +26..+30 C° röunoiš vodes läbi. Ekstremumad oma +16,5 C° i +39,8 C°. Paneb sadegid 1569 mm vodes, enamba kül'mkus-tal'vkus (334..341 mm kus), vähemba kezakus (26 mm) i keväz'kus-semendkus (50..54 mm kus).

## Eläjad
Vl 2007 eläjiden lugu oli 51 624 ristitud.

Valdkundan sodameriakademii (vspäi 1967) i il'mvägiden akademii (vspäi 1976) sijadasoiš lidnas, mugažo niiden sodavägiden garnizonad oma läz lidnad.

## Irdkosketused
* Lidnan i Päivnouzmaižen agjan tobmuden sait (''ep.gov.lk'').
Ratnapur

**Ratnapur** ( *Ratnapura*,  *Ratnapuri*, , «kalližarvoižiden kividen lidn» sanskritaspäi) om lidn Šrilankan suvipäivlaskmas. Se om Sabaragamuv-agjan administrativine keskuz. Ratnapuran ümbrikon keskuz mugažo, ümbrik om agjan üks' kahtespäi.

## Istorii
Läz kaht tuhad vozid tagaz ezmäižed buddizman manahad tuliba lidnan tahoiže Indijan pohjoižiš agjoišpäi. Sadas kalližarvoižid kivid läz lidnad keskaigaspäi (rubinad, sapfirad da tž.).

Ratnapur šingotase turizmal, löutud kividen torguindan keskuseks i transporttesol'meks. Kalližarvoižiden kividen i grafitan samine lidnan ümbrištos.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan keskuzpalas, Kalu-jogen oiktal randal tobjimalaz ( *Kalu Ganga* «must jogi» 129 km pitte), 130 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, čajun da gevejan (londuseline räzin) plantacijoiden keskes. Matkad ekonomižhe Kolombo-pälidnhasai om 100 km lodeheze avtotel vai raudtel.

Klimat om ekvatorialine neps (tropine vihmmecoiden), sur'veded oma paksud. Kun keskmäine lämuz om +27..+29 C° vodes läbi. Paneb sadegid 3590 mm vodes, enamba semendkus (450 mm) i redukus (500 mm), vähemba vilukus-uhokus (120..130 mm kus).

## Eläjad
Vl 1901 lidnan ristitišt oli 4 084 eläjad. Vl 2011 eläjiden lugu oli 52 170 ristitud. Viž kolledžad ratas lidnas.

Religijan mödhe (2012): buddistad — 52,9%, islamanuskojad — 33,5%, induistad — 10,4%, riman katolikad — 2,2%, toižed hristanuskojad — 1,0%.

## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''ratnapura.mc.gov.lk'').
Badull

**Badull** ( *Badulla*,  *Patuḷai*) om lidn Šrilankan keskuzpalan suves. Se om Uv-agjan administrativine keskuz.

## Istorii
Pen' izoliruidud külä šingotaškanzihe čajun plantacijoiden britanižen planan mödhe. Vl 1924 raudtestancii radaškanzi lidnas, sen ristitišt oli kahesa..ühesa tuhad eläjid sil aigal.

Badull šingotase turizmal i regionaližeks keskuseks. Čajun plantacijad lidnan ümbrištos oma znamasižed tähäsai.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase ühtennimižen jogen randal (), 680 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, om ümbärtud mägil čajun plantacijoidenke pautkidme. Korged nepsuz, paksud sumeged i madalambad lämuded sätas erilišt mikroklimatad, se om kožui čajun kazvatandha lujas. Matkad ekonomižhe Kolombo-pälidnhasai om 230 km päivlaskmha orhal vai 292 km raudtedme. *Badull*-stancii om lopuline raudtel Kolombospäi.

Vl 2001 eläjiden lugu oli 41 tuhad ristituid. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

## Homaičendad
Galle (lidn, Šrilank)

**Galle** ( *Gālla*,  *Kāli*) om lidn Šrilankan suvipäivlaskmaižel randal. Se om Suvižen agjan administrativine keskuz.

## Istorii
Amuižen aigan oli tetab Azijas kuti saren päine *Gimhathitha*-torguindmeriport. Vl 1502 pen' portugaline laivišt putui sarele statjaližikš torokan tagut portan rajonas. Vll 1640−1796 lidn oli alamaine, lidnuz om saudud vl 1663. Britanižen tobmuden aigan nimituz oli *Point de Galle*. Pölištuihe severz'-se tuhad ristituid vn 2004 cunamin aigan, udessaudihe lidnad.

Galle šingotase sömtegimištol (sidä kesken kalan ümbriradmine), stöklan tehmižel, tekstil'edheotandoil, turizmal.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Indižen valdmeren randal. Matkad ekonomižhe Kolombo-pälidnhasai om 119 km pohjoižhe-lodeheze.

Klimat om ekvatorialine tropižiden vihmmecoiden. Kun keskmäine lämuz vajehtase +24..+29 C° röunoiš. Ekstremumad oma +17 C° i +36 C°. Paneb sadegid 2377 mm vodes, enamba semendkus (290 mm) i redukus-kül'mkus (322 mm kus), vähemba vilukus-uhokus (70..85 mm kus).

Galle jagase 20 nimitadud ümbrikoks ().

## Eläjad
Vl 2001 eläjiden lugu oli 90 934 ristitud.

Rahvahad (2001): singalad — 72,7%, larakallad — 25,5%, tamilad — 1,4%, toižed rahvahad — 0,4%.

Kaik 30 školad ratas lidnan municipalitetas. Om profaluzkundoid merimehiden i opendajiden täht, biznesohjandusen institut i tehnologijoiden institut. Ruhunan universitetan koume fakul'tetad oma avaitud lidnas: inžiniringan, medicinan, sättutoitud tervhudentedoiden. Siš universitetas om 11 tuh. üläopenikoid, om alusenpandud kut kolledž vl 1978, universitet vspäi 1984, sen päkampus sijadase lähižes Matar-lidnas.

## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''galle.mc.gov.lk'').  
* Gallen jäl'gusen fondan sait (''galleheritage.gov.lk'').
Galle

**Galle** om kazannimi i toponim. Se voib znamoita:

## Toponim
* Galle () — Šrilankan Suvižen agjan administrativine keskuz.
* Galle, Halle (Zale) () — Saksanman lidn, kaikiš järedamb Saksonii-Anhal't-federacijanmas, universitetopendusen keskuz.

## Kanzannimi
* Galle Johann Gottfrid (; 1812−1910) — saksalaine astronom.
* Galle Emil' (; 1846−1904) — francine pirdai.
Kandi

**Kandi** ( [mahaˈnuʋərə],  [ˈkaɳɖi]) om lidn Šrilankan keskuzpalas. Se om Keskuzližen agjan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 14. voz'sadal istoriženke -nimitusenke. Vll 1592−1815 lidn oli Kandi-valdkundan pälidnaks, sid' alištui Britanijan tobmudele. Vspäi 1988 vanh lidn mülüb UNESCO:n Mail'man jäl'gushe.

Kandi om ümbärtud čajun kazvatandan maižanduzrajonal i mecoil. Se šingotase tekstil'tegimištol, furnituran tehmižel, maižandusen tedoiduzkeskusil, kalližarvoižiden kividen juveliredheotandoil.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase kukhikahas tahondas, 500 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Ratud vll 1807–1812 Kandin järv (0,2 km²) om sätud lidnan keskuses. Mahaveli-jogi (valdkundan kaikiš pidemb) ümbärdab lidnad pohjoižespäi. Matkad ekonomižhe Kolombo-pälidnhasai om 95 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal vai 115 km avtotedme.

Klimat om tropine vihmmecoiden. Kun keskmäine lämuz om +23..+26 C° vodes läbi. Paneb sadegid 1840 mm vodes, vähemba vilukus-keväz'kus (71..79 mm kus).

Kandi jagase 24 rajonaks (angl. *ward*).

## Eläjad
Vl 2007 lidnan eläjiden lugu oli 110 049 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.

Rahvahad (2007): singalad — 70,5%, larakallad — 13,9%, tamilad — 13,3%, toižed rahvahad — 2,3%.

## Irdkosketused
* Lidnan informacine sait (''kandycity.org'').
Tripoli (Livan)

**Tripoli** ( *Tarabulus / Trablos* grekan kelen *Tripolis*-sanaspäi «koumekerdaine lidn») om lidn Livanan pohjoižes. Se om valdkundan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Pohjoižlivan-agjan (muhafazan) administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan istorii zavodihe 14. voz'sadal EME. Se mülüi Finikijha i oli znamasižeks lidnaks. Kogoni koumes palaspäi: Tir, Sidon, Arvad. Vll 1109−1289 oli hristianižen Tripolin grafkundan pälidnaks. Vll 1516−1918 lidn mülüi Ottomanan imperijha, siš oli Tripolin ejaletan keskuseks. Livanan ripmatomuden sandan jäl'ghe vl 1943 Tripoli kadoti kesksidoid Sirijanke, lidnan torguindznamoičend poleni Beirutan rindataden.

Tripoli šingotase furnituran tehmižel, vas'ktegesiden edheotandoil, muilan i päivnouzmman magedusiden pästandal. Mugažo lidn om üläopendusen, rahanpanmižen edheotandoiden i turizman keskuz. Valdkundan kaikiš pohjoižemb meriport radab siš.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Keskmeren randal, agjan päivlaskmas, 10 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Portan rajon nimitase *El' Minj * (). Palm-sared oma meriportanno, ned oma üks'jäižed Livanan sared. Matkad Beirut-pälidnhasai om 85 km suvhe-suvipäivlaskmha.

Klimat om Keskmeren. Voden keskmäine lämuz om +19,8 C°, se om kahesa..kümne gradusad enamba, mi lähižil mägiterritorijoil. Paneb sadegid 848 mm vodes, kuiv sezon oleskeleb semendkus-sügüz'kus (30 mm pordos). Paneb ragišt erasti, lumi oleleb kerdan vižkümnes vodes.

## Eläjad
Lidnan eläjiden lugu ezilidnoidenke om 500 tuhad ristituid.

Islamanuskojad-sunnitad ottas läz nelläd videndest ristitištos (16 tetabad mečetid da toižed), hristanuskojad — vähemb mi kümnedest (21 pühäpertid), toižed uskojad oma alavitad i maronitad.

## Homaičendad
Tripoli (znamoičendad)

**Tripoli** om toponim grekan kelen Τρίπολις-sanaspäi (*Tripolis*) «koumekerdaine lidn». Se voib znamoita:
* Tripoli ( *Tarābulus*) — Livijan pälidn da kaikiš suremb lidn.
* Tripoli ( *Tarābulus*, sijaline  *Trablos*) — lidn Livanan pohjoižes, valdkundan kahtenz' surtte lidn.
* Tripoli (mugažo anglijaks) — AÜV:oiden pen' lidn Ajov-štatan pohjoižpäivnouzmas.
* *[[Tirebolu]]* (mugažo turkaks, Tripoli Vizantijan eras) — lidn Turkanman pohjoižpäivnouzmaižel mererandištol.
Zahle

**Zahle** () om lidn Livanan keskuzpalas. Se om valdkundan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Bekaa-agjan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 18. voz'sadan augotišes kuti külä. *Zahlé* kändase sijaližes paginaspäi «likujad sijad», mecatomad kukhad oma vanoikahad. Vodele 1850 žilo kändihe torguindan keskuseks torguindteil: kabjživatišt Kurdistanaspäi i Arabijaspäi, tavarad Evropaspäi i Sirijan lidnoišpäi. Raudte tuli lidnha vl 1885, se eile väges rahvahanikoiden sodan jäl'ghe.

Zahle šingotase kurortaks, tekstiližil edheotandoil (nahktegesed) i sömtegimištol (jätegim, veroližed sömtavarad, vinmarjan ümbriradmine). Severz'-se rimalaižid mel'heižtahod i bronzaigan seižutesed oma olmas lidnan ümbrištos.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan keskuzpalan suvipäivlaskmas, mägitahondas i Bekaa-alangištos, 900..1150 m korktusil, 1010 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Beiruthasai om 55 km päivlaskmha «Beirut — Damask»-avtotedme.

Klimat om mägitahondan kaks'sezonine, ireg il'm. Voden keskmäine lämuz om +15,2 C°, vilukun +6,2 C°, elokun +24,1 C°. Paneb sadegid 686 mm vodes, enamba kaiked vilukus (160 mm), kuivsezon oleskeleb kezakus-sügüz'kus (3 mm pordos).

## Eläjad
Vl 2006 eläjiden lugu oli läz 100 tuhad eläjid, ezilidnoidenke 200 tuh. rist. 40 km² pindal. Livanan grekižkatoližen jumalankodikundan keskuz, Lähižen Päivnouzmman üks'jäine katoline lidn. Katolikad ottas kaks' koumandest ristitištos, toižed eläjad oma hristanuskojad mugažo.

Üläopendusen aluzkundoiden viž filialad: Livanan universitet, privatižed Ph. Osipan (Beirut) i Ph. Hengen (Livan-mägi) universitetad, privatine Amerikaine tedon da tehnologijan universitet (Beirut), Nacionaline tehnine institut.

## Homaičendad
Sidon

**Sidon** vai **Said** ( *Saida* «kalanpüdand») om lidn Livanan suvipäivlaskmas, Keskmeren randal. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Suvilivan-agjan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunkt mainitase Finikijan portaks. Se oli Amuižen mirun torguindan järed keskuz 10.-9. voz'sadal EME.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan lodehes. Matkad Beirut-pälidnhasai om 40 km pohjoižhe.

Eläjiden lugu om 218 700 ristitud, agjan (muhafaz:an) kaks' koumandest. Kümnen universitetan filialad ratas Sidonas, sidä kesken viž valdkundališt.

## Irdkosketused
* Lidnan uzištusiden sait (''sidonianews.net'').
Sal'to (lidn, Urugvai)

**Sal'to** ( [ˈsalto]) om lidn Urugvain lodehes. Se om valdkundan kahtenz'-koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, om Sal'ton agjan administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1756 kuti Brazilijan varmitesed, vspäi 1817 — Sal'to-žilo Urugvaiš. Sai lidnuden statusad (isp. *villa*) vl 1835, om olmas lidnaks (isp. *ciudad*) vs 1863 kezakun 8. päiväspäi. Edel padoseinän sauvondad oli pit'kid kos'kid Urugvai-jogel läz Sal'tod, ka nimitihe lidnad niiden mödhe (kändase «hüpke» ispanijan kelespäi).

Sal'to šingotase sömtegimištol (lihakonservad, citrusfruktad), laivansauvomižel, lebuturizmal Argentinaspäi. Lidn om ümbärtud citrusfruktoiden i vinmarjan plantacijoil.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase agjan suvipäivlaskmas, Urugvai-röunjogen hural randal, 48 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Montevideo-pälidnhasai om 498 km suvipäivnouzmha-suvhe avtotedme vai raudtedme. Argentinan Konkordii-lidn om vastrandal, ned ühtenzoittas Sal'to Grande-padoseinädme kaks'toštkümnes kilometras pohjoižhe lidnaspäi.

Klimat om subtropine neps. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz. Voden keskmäine lämuz om +19,1 C°, tal'vkun-keväz'kun +22,7..+25,6 C°, kezakun-elokun +12,6..+14,5 C°. Ekstremumad oma −5,6 C° (kezaku, heinku) i +42,2 C° (viluku, uhoku). Ei voi panda halad kül'mkus-sulakus (sulakun minimum om +0,4 C°). Il'man lämuz voib ületada +30 C° miččel taht kul. Paneb sadegid 1386 mm vodes, vähemba heinkus-elokus (55..69 mm kus), enamba redukus-sulakus (128..157 mm kus). Il'man keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 62..67 % röunoiš kül'mkus-uhokus, 75..80 % sulakus-heinkus, 69..72 % toižiš kuiš.

## Eläjad
Vn 2011 Urugvain rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 104,028 ristitud, agjan viž kudendest, vn 2023 — 114,084 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

Nened professionaližen opendusen aluzkundad ratas lidnas: Tehnologine institut, Opendajiden vaumičendan kaks' keskust, tehnine üläškol, ohjandusen da holitišiden tehnologine üläškol, Tazovaldkundan universitetan filial i privatižen Katoližen universitetan filial.

## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''salto.gub.uy''). 
* Lidnan palabiden purtkiden sait (''termasdayman.com'').