open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Die Ärzte

**«Die Ärzte»** (veps. *lekarid*) om germanine pankrokgrupp Berlinaspäi.

## Mülükund
* Farin Urlaub (Jan Vetter)
* Bela B. (Dirk Felsenheimer)
* Rod (Rodrigo González)

## Diskografii
### Studižed al'bomad
* 1984: Debil (El'getoi)
* 1985: Im Schatten der Ärzte (Lekariden kuvahaižes)
* 1986: Die Ärzte
* 1988: Das ist nicht die ganze Wahrheit... (Se ei ole täuz' tozi...)
* 1993: Die Bestie in Menschengestalt (Živat mehen mel'kuvas)
* 1995: Planet Punk
* 1996: Le Frisur (Kidžoroitud sija)
* 1998: 13
* 2000: Runter mit den Spendierhosen, Unsichtbarer! (Mad vast štanoid andaks tomižiden täht, nägumatomad!)
* 2003: Geräusch (Judu)
* 2007: Jazz ist anders (Džaz oleleb erazvuiččen)
* 2012: Auch (Mugažo)
* 2020: Hell (Loštakaz)
* 2021: Dunkel (Pimed)

### Koncertižed al'bomad
* 1988: Nach uns die Sintflut (live)
* 1999: Wir wollen nur deine Seele (live)
* 2000: Satanische Pferde (live, pästand vaiše fan-kluban täht)
* 2002: Rock'n'Roll Realschule (live, MTV Unplugged)

### Kogodused i kompiläcijad
* 1987: Ist das alles? – 13 Höhepunkte mit den Ärzten
* 1987: Ab 18
* 1989: Die Ärzte früher! – Der Ausverkauf geht weiter! (raritetižiden da ei pästtud pajoiden kogoduz)
* 1994: Das Beste von kurz nach früher bis jetze (Best-Of)
* 2001: 5, 6, 7, 8 – Bullenstaat! ("matk"-al'bom ilosižiden pajoidenke i kaver-versijoidenke)
* 2001: Männer haben kein Gehirn (al'bom-audiokirj gruppan oficialižen biografijan pästandan oiktastuseks)
* 2001: Die Ärzte (Best-Of Japonijan täht)
* 2005: Devil (pästand udes)
* 2006: Bäst of
* 2007: Jazz ist anders (Economy)

### Koncertad VHS/DVD
* 1988: Die Beste Band Der Welt (... und zwar live) I
* 1989: Die Beste Band Der Welt (... und zwar live) II
* 2002: Unplugged Rock’n'roll Realschule
* 2004: Die Band, die sie Pferd nannten
* 2008: Die beste Band der Welt (...und zwar live!) (pästand udes)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Muzikgruppan oficialine sait (''bademeister.com''). 
* Farin Urlauban oficialine sait (''farin-urlaub.de'').
* Belan B. oficialine sait (''bela-b.de'').
* Rod Gonzalesan oficialine sait (''rodarmy.org'').
* Muzikgruppan venäkel'ne fansait (''bademeister.ru'').
Künz'lauk

**Künz'lauk ** () om äivozne heinäsine kazmuz Amarillisaižed-sugukundaspäi. Om populärižeks maplodkul'turaks i magutez. Lauk-heimon tipine erik.

## Leviganduz
Libub Keskuzazijan *Allium longicuspis*-mägilaukaspäi, niiden genetine mülünd om ühtejitte. Todud Keskuzazijaspäi amuine kul'turkazmuz, kazvatihe Amuižes Indijas (zelläks), kävutihe sömäks Amuižes Egiptas i Rimas. Navedib päivänvauktust i täizöšt nepsut.

## Ümbrikirjutand
Kazvab 60..100 sm kortte, änikusenkandai seikh — 60..150 santimetrhasai, erased toižendad oma änikseikheta. Künz'laukan lehtesed oleldas 30..100 sm pitte. Terav magu i tioefiriden harakterine haju om kazmusel.

Äikerdoičese laukkeran i il'mlaukkeran paloil, läz ei anda semnid. Laukkera jagase 2..50 palaks-kül'gurbaks. Ištutez voib olda sügüzline i keväz'line. Lehtesed i änikseikhed oma södabad mugažo, ottas sömäks niid noriš kazmusišpäi.

## Kävutand
Maplod om levitadud mail'man rahvahiden kul'turas. Kävutadas medicinas antiseptikaks i sömäks.

Maplodun päkazvatai om Kitai, mail'man satusen (26,5 mln tonnoid vl 2016) nell' videndest. Toine järed kazvatai om Indii (1,4 mln tonnoid sil-žo vodel).

## Homaičendad
Masterboy

**«Masterboy»** om saksalaine anglijankel'ne evrodensgrupp Val'dorfaspäi. Muzikgrupp om olmas vspäi 1989.

Nügüdläine mülükund oma *Tommi Šlee*, *Enriko Cabler* i *Triksi Del'gado*.

## Istorii
«Masterboy»-muzikgrupp (kirjutamižen variant om MBOY) om alusenpandud kahtel muzikankirjutajal, hö oma Tommi Šlee (*Tommy Schleh*) i Enriko Cabler (*Enrico Zabler*), pätiba rata ühtes ičeze vasttusen jäl'ghe Baden-Vürtembergas vl 1989. Vn 1990 *Dance to the Beat*-singl kändihe heiden ezmäižeks säduseks, se oli änetadud eziauguižešti *The Kinki*-kluban täht. Se singl oli Saksanman čartoiš nell'toštkümne nedalid, sid' pästtihe *Shake It Up and Dance*-singlad. Vodes päliči koumanz' *I Need Your Love*-singl oli pästtud, sen ühtes debütine *The Masterboy Family*-al'bom evrohaus-stiliš. Sil aigal Devid Atterberri-reppajatai i Mendi Li-vokalistnaine radoiba gruppas mugažo.

## Diskografii
### Al'bomad
* *The Masterboy Family* (1991, Masterboy:n kanz)
* *Feeling Alright* (1993, Mujaden hüvin)
* *Different Dreams* (1994, Erazvuiččed unikuvad)
* *Generation of Love* (1995, Armastusen pol'v)
* *Colours* (1996, Mujud)
* *Best Of* (2000, Parahimad pajod)
* *The Best* (2006, Parahim)

### Singlad
* *Dance To The Beat* (1990, Kargaiden bitan mödhe)
* *Shake It Up And Dance* (1991, Ole rehkainus da kargaida)
* *I Need Your Love* (feat. Mendy Lee & MC A.T.B.) (1991, Sinun armastuz om tarbhaine minei)
* *Cause We Do It Again* (1991, Sikš mö tegiba sidä möst)
* *Keep On Dancing* (1992, Jä kargus)
* *Ooh… Noche Del Amor* (1992, isp. Oh… Armastusen ö)
* *Fall In Trance* (1993, Lankten transha)
* *Everybody Needs Somebody* (1993, Ken-se om tarbhaine joga ristitule)
* *I Got To Give It Up* (1994, Minei pidab pučtäs necišpäi)
* *Feel The Heat Of The Night* (1994, Mujaden ön lämut)
* *Is This The Love* (1994, Om-ik se armastuz)
* *Different Dreams* (1995, Erazvuiččed unikuvad)
* *[[Generation Of Love]]* (1995, Armastusen pol'v)
* *Anybody (Movin' On)* (1995, Kaikutte ristit (Jätktab likundad))
* *Land Of Dreaming* (1996, Unikuviden ma)
* *Love Message* (1996, Armastuztedotuz)
* *[[Mr. Feeling]]* (1996, Mujand-ižand)
* *Show Me Colours* (1996, Ozuta minei mujuid)
* *Baby Let It Be* (1996, Čočo, olgha linneb)
* *Just For You* (1997, Vaiše sinun täht)
* *La Ola Hand In Hand* (1997, Olan käzi kädes)
* *Nights Of Broadway* (1998, Päirdan öd)
* *Dancin' Forever* (1998, Kargaiden kaiken aigan)
* *Porque Te Vas* (1999, isp. Mikš lähted?)
* *I Like to Like It* (2000, Minei om mel'he navettä sidä)
* *Ride Like The Wind* (2001, Ajaden tullein kartte)
* *I Need A Lover Tonight* (2002, Mel'heine om tarbhaine minei ehtal)

### Kompiläcijad
* *The Heat Of The Night* (2001, Ön lämuz)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Muzikgruppan oficialižed lehtpoled ''Facebook.com''-saital.
Sketmen Džon

**Džon Sketmen** (), todesine nimi — **Džon Pol Larkin** (; sünd. 13. keväz'ku 1942, El-Monte, Kalifornii-štat, AÜV — kol. 3. tal'vku 1999, Los Andželes, Kalifornii, AÜV) oli amerikaine pajatai i džazmuzikant, segoiti pajatandad sket- i evrodens-stiliš.

Pajatai sai populärižust mail'mas vn 1994 «Scatman»-singlan pästandan jäl'ghe, om mödud severz'-se millionoid kopijoid.

## Diskografii
### Al'bomad
* *John Larkin* (1986, Džon Larkin)
* *Scatman's World* (1995, Sketmenan mail'm)
* *Everybody Jam!* (1996, Kaikutte kogoho!)
* *Take Your Time* (1999, Ala rigehti)
* *Listen to the Scatman* (2001, Kule Sketmenad)

### Singlad
* *[[Scatman (Ski Ba Bop Ba Dop Bop)]]* (1994)
* *Scatman’s World* (1995, Sketmenan mail'm)
* *Song of Scatland* (1995, Sketlandan pajo)
* *Only You* (1996, Vaiše sinä)
* *Everybody Jam!* (1996, Kaikutte kogoho!)
* *Su Su Su Super Ki Re i* (1996)
* *Pripri Scat* (1996)
* *Let It Go* (1996, Olgha lähteb)
* *Scatmambo* (1998)
* *The Chickadee Song* (1999)
* *Take Your Time* (1999)
* *Ichi, Ni, San … Go!* (1999, Üks', kaks', koume … mäne!)
* *Scatman & Hatman* (feat. Lu Bega, 2019)

## Homaičendad
German Anna

**Anna Viktorija German-Tuhol'skaja** (, , ; sünd. 14. uhoku 1936, Urgenč, Uzbekistanan NST, NSTÜ — kol. 26. eloku 1982, Varšav, Pol'šanma) oli tetab pol'šanmaine i nevondkundaline pajatai da muzikankirjutai. Venäman NFST:n rahvahan artist (1980).

## Biografii
Anna oli sündnu Urgenč-lidnha. Hän oli saksan i alaman augotižlibundal i maman, i tatan polespäi. Irma Berner-maman (1909−2007) ezitatad-mennonitad sirdiba Alamaišpäi Stavropolin randha Jekaterinan Toižen aigan völ. Tat oli sündnu Lodzihe, arestuihe i amptihe händast vl 1937. Annan aigaline laps'aig mäni Osinnikiš i Keskuzazijas. Vl 1942 aktrisan mam läksi mehele kahtenden kerdan. Uz' mužik oli Pol'šanman sodamez', ka kanz sirdi sen suvipäivlaskman Nova Rud-lidnha vl 1946.

Anna Germanan muzikkar'jer jätksihe vspäi 1959 surmhasai. Hänen än' oli koloraturine soprano. Naine edesti pajoid mail'man rahvahiden kelil, enamba kaiked venäkelel i pol'šan kelel. Evropan äjiden rahvahidenkeskeižiden festivaliden laureat.

## Valitud vinildiskad
* *Tańczące Eurydyki* (1966, Kargaidajad Evridikad)
* *Recital piosenek* (1967, Pajokoncert)
* *I classici della musica napoletana* (1967, Napolin muzikan klassik)
* *Поёт Анна Герман* (1968, Pajatab Anna German)
* *Człowieczy los* (1970, Ristitun ozahuz)
* *Wiatr mieszka w dzikich topolach* (1971, Tullei eläb mectopoliš)
* *D. Scarlatti arie z opery «Tetide in Sciro»* (1971, Arijad Domeniko Skarlattin «Tetida Skiros-sarel»-operaspäi)

## Homaičendad
Gurčenko Lüdmila

**Lüdmila Markovna Gurčenko** (, ; sünd. 12. kül'mku 1935, Har'kov, Ukrainan NST, NSTÜ — kol. 30. keväz'ku 2011, Moskv, Venäma) oli nevondkundlaine i venämalaine pajatai, fil'miden aktris i scenarist. NSTÜ:n rahvahaline artist (1983), Venälaižen Federacijan valdkundaližen premijan laureat (1994).

## Biografii
Tuleban aigan aktrisan tat oli goll' radnik i Oktäbrin revolücijan polenpidai, mam oli bajarišton rodul. Kazvatajad radoiba Har'kovan filarmonijas. Neižne eli Har'kovas pästandhasai školaspäi, sidä kesken nacistoiden okkupacijan aigan. Ajeli Moskvha i openui VGIK:as vll 1953−1958.

Gurčenko zavodi aktrisan kar'jerad vl 1956. Vändi tetabid rolid muzikkomedijoiš i fil'miš-operettoiš ezmässai, edesti äi rolid teatras. Fil'mdihe enamba mi sadas čomamahtoižiš fil'miš i TV-serialoiš. 2000-nzil vozil naine ühtni dokumentaližihe fil'mihe.

## Valitud fil'mografii
* «*Karnavaline ö*» (1956) — Lena Krilova, karnavalan organizator
* «*Neižne gitaranke*» (1958) — Tan'a Fedosova, möi muziklaukas
* «*Ristit nikuspäi*» (1961) — Lena, Poražaevan i Krohalövan mel'heine
* «*Kezaližed uned*» (1972) — Galina Sahno
* «*Kaks'kümne päiväd sodata*» (1976) — Nina Nikolaevna
* «*Sibiriad*» (1978) — Taja Solomina 1960-nzil vozil
* «*Vagzal kahten täht*» (1982) — Vera Nikolaevna Nefödova, vagzalanverižen restoranan oficiant
* «*Gardemarinad 3*» (1992) — Johanna, Fike-princessan mam
* «*Naižen oza*» (2001) — Margarita

## Homaičendad
Artömovsk

**Artömovsk** — se om eländpunktan nimi:

## [[Venäma]]s
* Artömovsk — lidn Krasnojarskan randan suves.

## [[Ukrain]]as
* Artömovsk () — Luganskan agjan Kipuče-lidnan nimituz vhesai 2016, kontroliruiše ičetedotadud tobmudel, ka vanh Artömovsk-nimi kaičese.
* Artömovsk — Doneckan agjan Bahmut-lidnan nimi vhesai 2016.

## Kacu mugažo
* Artöm (lidn)
* Artömovskii
Kičedži Vasilii

**Vasilii Nikolajevič Kičedži** (; sünd. 3. viluku 1954, Čeläbinsk, Venäman NFST, NSTÜ) om Venäman valdkundmez' da edheotai, Piterin varagubernator enččes (14.09.2011—11.2014), sil radnikusel kurirui kul'turan da SMI:n sferad. Edel sidä (vll 2009−2010) radoi Moskvan ohjastuses.

Kičedži om pästtud Moskvan nevondkundaližen torguindan stacionaratomas institutaspäi vl 1980 «rahvahanižandusen ohjastuz»-specializacijanke. Ekonomikan tedodoktor. Mez' tegi rektoran velgusiden mödhe Piterin čomamahtoliž-tegimištoližes akademijas A.L. Štiglican nimed (13. semendku 2015 — 17. keväz'ku 2017).

Mehen kazvatajad — Bessarabijan bolgarijalaižed augotižlibundal. Kičedži om naižiš, tütar om sündnus naimiželos.

## Homaičendad
Markov Oleg

**Oleg Aleksandrovič Markov** (; sünd. 30. tal'vku 1953, Suvisahalinsk, Sahalinan agj, Venäman NFST, NSTÜ) om venämalaine valdkundmez', nügüdläine Piterin varagubernator (vs 2012 kezakun 20. päiväspäi).

Politikanmez' om Leningradan valdkundaližen universitetan Ždanovan nimed pästnikan, openui sen juridižes fakul'tetas. Radoi Leningradan radonoigendajan tobmuden aluzkundoiš. Vll 2008−2012 Markov oli Venälaižen Federacijan Prezidentan abunikan.

## Homaičendad
Ciolkovskii Konstantin

**Konstantin Eduardovič Ciolkovskii** (; sünd. 17. sügüz'ku 1857, Iževskoje, Räzanin gubernii, Venäman imperii — kol. 19. sügüz'ku 1935, Kalug, VNFST, NSTÜ) oli venämalaine filosof da školopendai (1880−1892), nevondkundaline melestegii i mehanikantedomez'. Teoretižen kosmonavtikan alusenpanii.

Tuleban aigan tedomez' openui Vätkan mez'gimnazijas (1869−1873), no oli läz kurdeh skarlatin-läžundan jäl'ghe, i hänen openduz lopihe 3. klassas. Ciolkovskii oli otnus ičeopendushe kaiken elon.

Tedomez' andoi raketoiden kävutamižen alusid lendamha kosmoshasai, ozuti «raketjonusiden» tärbhaižut — äipordhižen raketan ezikuvid. Päižed tedotöd oma kirjutadud aeronavtikas, raketdinamikas i kosmonavtikas.

## Homaičendad
Virun kel'

**Virun kel**' (ičeze nimituz: *võro kiil*) om üks' suomalaiž-ugrilaižiš kelišpäi, Baltijan meren suomalaine kel'. Sil pagištas Estinman longibokas, sen Virun i Pilvan makundoiš, om pagižijoid Tartus i Tallidnas.

Kelen pagižijoiden lugu om läz 74 tuhad ristituid. Faktižikš, se om eriline kirjankel', kudamb om sinteziruidud estin kelen dialektan tüvel.

Virun kirjkel' om olmas latinan kirjamišton pohjal. Vokaliden garmonii om keles, kudambad ei ole estin keles.

## Kävutand
Opetas necidä kirjkel't valdkundan 26 školas kerdan nedališ.

Estinman severziden-se scenaristoiden, runokirjutajiden da kirjutajiden sädused oma tehtud virun kirjankelel eziauguižešti. «Uma Leht»-lugendlehtez lähtleb kaks' kerdad kus.

## Kacu mugažo
* Virun Vikipedii

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Virun kel' ''ethnologue.com''-saital.
Vikingad

**Vikingad** (amuižnorv. *víkingar*, , , , ) oliba amukeskaigaižed skandinavižed merimatkadajad, hö eliba 8.-11. voz'sadoil. Mehed tehliba merimänendoid Evropan pohjoižpäivnouzmha (Biarmii) i Pohjoižafrikha, ujuiba Pohjoižamerikan randištonnoks (Vinland).

Vikingiden heimoiden kodima om nügüdläižiden Danijan, Norvegijan i Ročinman territorijad. Hö ei tekoi feodalizmad völ, eliba roduil. Oliba paganičuil päiči harvoiš mehiš. Ristitišton liig i näl'g vediba vikingid verhiže maihe.

Päivlaskmaižen Evropan purtked mainitadas vikingid normannad-nimitusenke (). Venäs vikingad oliba tutabad varägad-nimitusen al. Skandinavijan purtkiš viking-sana oli negativižeks i znamoiči sociališt nägust, verhiden maiden anastandan processad, torguindan erineden. Islandijan sagad nimitadas vikingikš piratoid da röstajid, verenhimoičijoid mehid.

Lugedas, miše vikingiden aig vedihe vozil 789−1066. Heiden istorii jäi läz dokumentoita, sikš miše Skandinavijan rahvahiden kirjkel' om formiruinus vaiše hristanuskondan tulendan jäl'ghe vikingiden aigan lopus. Suline sagad-žanr andab erast-se mel'kuvad vikingiden elos, no sätihe i kirjutihe sagoid äjan möhemba tobjan palan. Araban purtkiš om tedoid 9.-11. voz'sadan Venän vikingiš.

## Homaičendad
Zelenogorsk (stancii)

**Zelenogorsk** () om Oktäbrin raudten stancii «Piter — Viipur»-linijal. Sijadase Piterin Kurortan rajonas, sen Zelenogorsk-lidnas, 50. kilometral Piterin Suomenman päraudtestancijaspäi.

Stancii om avaitud *Terijoki*-nimitusenke vl 1869, sen sauvuz oli puine vll 1870−1917. Udesnimitihe stancijad nügüdläižikš vl 1949. Rekonstruiruihe sen sauvust vl 1950 i vl 2011−2012. Raudtekeskustan elektrifikacii mäni vl 1951.

Zelenogorsk-stancii om raudtesol'meks, sarak lähteb Primorsk-lidnha. Stancijal om kümne ted, koume passažirplatformad ühtenzoittas manalaižel tonnelil jaugnikoiden täht. Lähembaižed platformad oma Komarovo i Uškovo.

## Homaičendad
Lippen ruhtinazkund

**Lippen ruhtinazkund**, **Lippe-Detmol'd** vai vaiše **Lippe** () oli istorine valdkund Evropas, kudamb vl 1871 oli tulnu Germanijan imperijha.
Mamontov Arkadii

**Arkadii Viktorovič Mamontov** (; sünd. 26. semendku 1962, Novosibirsk, Venäman NFST, NSTÜ) om tetab venämalaine lehtezmez' da TV-vedai. Äjiden dokumentaližiden fil'miden tegii «bretkil» temoil, ned sädiba levedad rezonansad Venäman ristitkundas.

Mamontov om vn 1988 Moskvan valdkundaližen universitetan pästnik, openui lehtezmehišton fakul'tetas. Zavodi kar'jerad kut korrespondent «palabiš čokkoimišpäi» enččen NSTÜ:n territorijal. Radoi specialižeks korrespondentaks «NTV»-telekanalal vll 1994−2000. Vspäi 2000 om «Arkadii Mamontovan avtoroigenduz»-studijan ohjandai «Venäma-1»-telekanalas.

## Homaičendad
Must braunšvaigalaine

**«Must braunšvaigalaine»** () om britanižen (anglijalaižen) Džon Mille-pirdajan kuva Napoleonan sodoiden epizodanke.

Kuval hüväšt'jätandan scen om pirttud lähtnuden toradamha kerdalaz braunšvaigalaižen gusaroficeran Mustas korpusaspäi i hänen adivon keskes.

Suruz — 104 sm × 68,5 sm.

Anglijalaine Keit Perugini-pirdai da Čarl'z Dikkensan tütär oli ottud modelikš neiččen täht. Tundmatoi sodamez' oli valitud noren mehen modelikš. Ristitud oma kuvatud kontrastirujad sobad päl. Naižen koir kacub tarkašti, sil mugoi-žo rusked lent om päl kut emändal-ki.

Voikuva om pirttud vl 1860, sijadase Liverpulin Čomamahtoižes galerejas ledi Leveran nimed. Paltnän huras alahaižes čogas om allekirjutadud: 18M60.

## Homaičendad
Gomiašvili Arčil

**Arčil Mihailovič (Miheilis-dze) Gomiašvili** (, ; sünd. 23. kevaz'ku 1926, Čiatur, Gruzijan NST, NSTÜ — kol. 31. semendku 2005, Moskv, Venäma) oli nevondkundaline i gruzijalaine akt'or da edheotai.

## Homaičendad
Tolokonnikova Nadežda

**Nadežda Andrejevna Tolokonnikova** () vai **Nadä Tolokno** (*Надя Толокно*; sünd. 7. kül'mku 1989, Noril'sk, Krasnojarskan rand, Venäman NFST, NSTÜ) om venämalaine pankmuzikant, «Pussy Riot»-muzikkollektivan enzne solist, «Voina»-artgruppan eksühtnii.

Vn 2012 21. päiväl uhokud muzikgruppan ühtnijad tegiba akcijad Moskvan Hristos-Sündun päjumalanpertiš — pankloičend pühäpertin keskuzpalas. Sen-žo voden elokun 18. päiväl Nadežda i kaks' tošt «Pussy Riot»-muzikgruppan solistad, Marija Alöhina da Ekaterina Samucevič, oliba sittud kahteks vodeks ičeze huliganižes tegos. Vl 2013 tal'vkun 23. päiväl Tolokonnikova i Alöhina oma pästtud arestan alpäi.

## Homaičendad
Nguen The Thao

**Nguen The Thao** (; sünd. 21. keväz'ku 1952, Pho Mii, Vjetnam) om ranu Hanoi-lidnan pämehen da Vjetnaman kommunistižen partijan Hanoin komitetan ezimehen vspäi 2007. Vs 2015 tal'vkun 4. päiväspäi Nguen Duk Tung vajehti händast.

## Homaičendad
Sagud

**Sagud** om kova vai pol'kova sömprodukt, kudambad tehtas maidospäi.

## Mülünd
Saguded kogotas vauktušišpäi (25 procenthasai), maidrazvaspäi (koumhesai videndest) i mineraloišpäi (3,5 procenthasai i keitandsol). Om nenid vitaminoid: A, B1, B2, B12, C, D, E, PP. Saguden vauktušad sättudas sömänsulatusele enamba mi maidon. Organizm otab saguden sötmižsubstancijoiden 98..99%. Saguziden ekstraktivižed substancijad ližatas litud.

Söndprodukt om ičeze rodun maidon koncentratoraks, sen vauktušad, razvad i mineraližed komponentad oma läz siš-žo proporcijas. Kal'cijan i fosforan mülü om znamasine, ned saguden substancijad oma optimaližes balansiruidud rindatuses.

Joga saguden toižend tarbhaičeb ičeze tehmižen tehnologijad. Tehmižes sagud alištub pasterizacijale i kaičendale kahteks kuks da sen enamba, oleskeleb savukurdüd erasti hätkustoitamha kožundan strokud.

## Klassifikacii
Irdnägun mödhe saguded oleldas veresad, pehmdad hoikanke korenke (vauktanke södabanke vilikonke), pehmdad pestud korenke, saguded taivazmanke vilikonke (sinivauvaz sagud), pressuidud i keittud-pressuidud. Toižendad oleldas mugažo al'buminižed, sulatud, segoitadud kategorijan. Om harvoid toižendoid, oz., saksan sagud hapamaidospäi, norvegijan koričma sagud (brünust).

*Brinz* om sagud lambhan maidospäi.

Jagadas saguzid tehmižen tehnologijan mödhe: kovad, pehmdad, solvezikahad, ümbriratud (sulatud).

Razvdusen mödhe: razvatomad (vähemb mi 10 procentad razvad), kebnenzoittud, normaližed, kaksitadud i koumetadud razvdusenke.

## Mail'man pästand i kulutand
Saguden mail'man pästand lehmän maidospäi oli 18,7 mln tonnoid vl 2014. Kaikiš surembad saguden tegijad oma EÜ:n valdkundad (9 mln tonnoid vl 2014, Francii, Saksanma, Italii, Alamad, Pol'šanma) i AÜV (5 mln tonnoid vl 2014). Tehmine Amerikas ližadub piccan populärižusen tagut, sagud mülüb sihe ingredientaks.

Produktan pästajad oma sen järembad kulutajad-ki. Znamasižed eksportirujad oma Avstralii, Irlandii, Uz' Zelandii, Alamad.

Järedad kulutajad ühtel hengel (enamba mi 25 kg vl 2009): Grekanma, Francii, Islandii.

## Homaičendad
Braunšvaigan gercogkund

**Braunšvaigan gercogkund** (mugažo **Braunšveigan**; ) oli Evropan istorine valdkund, kudamb oli tulnu Germanijan imperijha vl 1871. Oli olmas nügüdläižen Alasaksonii-federacijanman territorijal.

Valdkund oli sätud vl 1815 Venan kongressan pätandan mödhe kahten ruhtinazkundan alusel: Braunšvaig-Lüneburg i Braunšvaig-Vol'fenbüttel'. Eläjiden uskond oli lüteranižuz tobjimalaz. Gercogkundan ižanduz oli šingotadud: sadunkazvatuz, rahvahanpramozlad, raudkivendon i sauvondmaterialiden samine änikoičiba. Vn 1918 kül'mkun revolücijan jäl'ghe Braunšvaigan joudjaline valdkund oli jäl'ghetulijaks.

## Administrativine jagand
Braunšvaigan territorii jagoihe kudeks rajonaks (*kreis*):
* Blankenburg
* Braunšvaig
* Gandersheim
* Hel'mštedt
* Hol'cminden
* Vol'fenbüttel'

## Homaičendad
Sisu SA-150

**Sisu SA-150** vai **«Masi»** om Suomenman «Sisu Auto»-avtotegijan kesksurtte kaks'värtmuzline jüguavto. Tehmine oli vodespäi 1982 vhesai 1991.

Jüguzavto om sätud Suomenman sodavägiden likundan täht (26 saldathasai) i jügedan azegišton vendan täht. Sai ližanimitust 6-cilindrižen Valmet 611 CSBA-likutimen mödhe 150 kVt vägevudenke.

Täuz' veduz om 6 400 kg. Kaikiš lujemb piguz — 100 km/č. Bak mülütab 225 litrhasai poltust, ajelendan edhuz om 800 km toštmižtäutandata.

Tehtihe 60 avtohosai vodes, läz kaik ned oma pästtud Hämenlidnha. Pojav koumevärtmuzline jüguavto om Sisu SA-240.

## Homaičendad


## Edesine lugemine
* Mäkipirtti, Markku (2006). *"Sisu SA-autosarja; Sisu SA-140; Sisu SA-150"*. Puolustusvoimien moottoriajoneuvot 1960–2000. Tampere: Apali Oy. Lpp. 135–137. ISBN 978-952-5026-50-4. 
* Blomberg, Olli (2003). *Yhteissisusta Vanajan ja Sisun kautta Patriaan*. Hämeenlinna: Patria Vehicles Oy. Lpp. 123–124. ISBN 952-91-5613-8.
Sisu SA-110

**Sisu SA-110** vai **«Kevyt-Masi»** om Suomenman «Sisu Auto»-avtotegijan kebnan jüguavton prototip. Se om tehtud 1986-ndel vodel, somustadud paloin.

Kahtel värtmudel (4 x 4), kaik om tehtud kuz' mugošt jüguavtod. Ei olend pästtud massižhe tehmižehe, eziauguižešti planiruihe tehta üht tuhad mugoižid avtoid Suomen sodavägiden täht vedamha jaudvägid. Jüguavto tuli kal'heks, likutim oli vällähk.

## Harakteristikad
* Dizel'likutim: Deutz BF 6 L 913 (100 kVt) vai Valmet 411 DSJ (110 kVt), voib startuida −25 C° lämudel
* Ajaimiden konorüt: ZF-S5-35/2 (vižpordhine tagaajaimenke) Sisu:n kaks'pordhiženke reduktoranke
* Irdmärad: piduz 6 500 mm, leveduz 2 340 mm, korktuz 2 840 mm, kezroiden baz 3 400 mm
* Ičeze mass om 5,9 tonnad, mülütab jügud 3,5 tonnhasai vai 24 sodamest, voib buksiruida ližavedant 2..4 tonnad vedutte
* Käroudusen diametr — 9,4 m (liig ezipakičijoiden melen mödhe)
* Judun kaikiš lujemb tazopind sauptud kabinas tuli 88 dB (liig mugažo)
* Voib ülitada kukhid 30° pautkenke, lunt 60 sm süvütte i vet 75..85 sm kortte problemoita.

## Homaičendad


## Edesine lugemine
* Blomberg, Olli (2006). *Suomalaista Sisua vuodesta 1931 – Monialaosaajasta kuorma-autotehtaaksi*. Karis: Oy Sisu Auto Ab. ISBN 952-91-4918-2. 
* Mäkipirtti, Markku (2006). *Puolustusvoimien moottoriajoneuvot 1960–2000*. Tampere: Apali Oy. ISBN 978-952-5026-50-4.
La Bouche

**«La Bouche»** («su» francijan kelel) om saksalaine anglijankel'ne evrodensgrupp Frankfurtaspäi.

Mülükund om *[[Makkrei Lein|Lein Makkrei]]* da *Sofi Kairo*. Eks-ühtnii *[[Tornton Melani|Melani Tornton]]* pölištui Cürihan aviakatastrofas vn 2001 kül'mkus.

Grupp om sätud saksalaižel Frenk Farian-prodüseral vl 1994. Ezmäine mülükund oli amerikaine.

## Diskografii
### Al'bomad
* 1995 — *Sweet Dreams* (Magedad unikuvad)
* 1996 — *All Mixed Up* (Kaik oma segoitadud)
* 1997 — *A Moment Of Love* (Armastusen kuro)
* 1998 — *SOS* (Päzutagat meiden hengid)
* 2002 — *The Best of La Bouche* (La Bouche:n parahim)
* 2007 — *La Bouche — Greatest Hits* (La Bouche — Kaikiš surembad hitad)

### Singlad
* *Sweet Dreams* (1994, Magedad unikuvad)
* *Be My Lover* (1995, Ole minun mel'heižeks)
* *Fallin' In Love* (1995, Lankten armastushe)
* *I Love To Love* (1995, Armastan miše armastada)
* *Forget Me Nots* (1996)
* *Bolingo (Love Is In The Air)* (1996, Bolingo (Armastuz om il'mas))
* *You Won't Forget Me* (1997, Ed voi unohtada mindai)
* *A Moment Of Love* (1998, Armastusen kuro)
* *S.O.S.* (1999, Päzutagat meiden hengid)
* *All I Want* (2000, Kaik midä tahtoin)
* *In Your Life* (2002, Sinun elos)
* *Sweet Dreams 2017* (2017, Magedad unikuvad)
* *Night After Night* (2018, Ö ön jäl'ghe)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Muzikgruppan oficialine sait (''officiallabouche.com''). 
* Muzikgruppan venäkel'ne fansait (''labouche-info.narod.ru'').
Kalininan rajon (Piter)

**Kalininan rajon** () om rajon Piteriš. Sijadase lidnan pohjoižes, Nevan alangišton oiktal randpolel.

## Istorii
Rajon om sätud vl 1936 Krasnogvardeiskii-nimitusenke. Vn 1946 elokus udesnimitihe nügüdläižikš nevondkundaližen valdkundan Mihail Kalinin-šingotajan oiktastuseks. Rajon om olmas nügüd'aigaižiš röunoiš vspäi 1973, konz uz' Krasnogvardeiskii rajon om erigoittud Kalininan rajonaspäi sen päivnouzmaiženke pertištonke.

## Geografijan andmused
Rajonan pind om 40,1 km², sidä kesken puištod ottas 18,4 km².

Röunatab nenidenke rajonidenke:
* Piterin Krasnogvardeiskii-rajonanke päivnouzmas,
* Piterin Keskuzrajonanke suves,
* Piterin Viipurin rajonanke päivlaskmas,
* Leningradan agjan Vsevoložskan rajonanke pohjoižes.

Rajon jagase seičemeks municipaližeks ümbrikoks (ende nomerad 18..24): Graždank (), Akademičeskoje, Finländskii («Suomenman»), nomer 21, Piskarövk (*Пискарёвка*), Severnii («pohjoine»), Prometei.

Viž metrostancijad ühtel Kirovsko-Viborgskai-jonol ratas rajonan territorijal, mugažo Finländskii vagzal.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 504 641 ristitud (2. sija regionas). Kaik 546 908 ristitud elihe rajonas vl 2021. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.

Rajonan administracijan pämez' om Sergei Petričenko vn 2021 tal'vkuspäi.

## Galerei

Kalininsky District Council.jpg|Rajonan tobmuden sauvuz Finländskii-ümbrikos vl 2013
Sretenia Gospodnya Church-3.jpg|Sündun Sretenjan jumalanpert', vn 2007 nägu
Power Machines building SPB.jpg|Piterin metalližen tegimen üks' sauvusišpäi vl 2012
Политехнический институт. Главное здание01.jpg|Piterin politehnižen universitetan päsauvuz (2015)
Finlandsky Rail Terminal.jpg|Piter-Finländskii-päraudtestancijan sauvuz vl 2013


## Irdkosketused
* Kalininan rajonan lehtpoled Piterin tobmuden portalal (''gov.spb.ru'').  
* Kalininan rajonan uzištused (''kalininnews.ru'').
Kolpinon rajon

**Kolpinon rajon** () om rajon Piteriš. Se sijadase regionan suvipäivnouzmas.

## Istorii
Rajon om sätud vl 1936. Om olmas nügüdläižiš röunoiš vspäi 1954. Municipaližed ühtnikad oma vspäi 1996.

Tegimišton enamba koumekümned järedad edheotandad ratas rajonas.

## Geografijan andmused
Kolpinon rajonan pind om 105,8 km². Röunatab nenidenke rajonidenke:
* Piterin Puškinan rajon om päivlaskmas,
* Piterin Frunzen rajon lodehes,
* Piterin Nevan rajon lodehes-pohjoižes,
* Leningradan agjan Vsevoložskan rajon pohjoižes,
* Leningradan agjan Kirovskan rajon päivnouzmas,
* Leningradan agjan Tosnon rajon sijadase suves.

Rajonan administracii sijadase Kolpino-lidnas (ristitišton seičeme ühesandest), sišpäi nimitihe rajonan. Toižed viž municipališt ühtnikad oma nened žilod: Metallostroi, Petro-Slavänk, Pontonnii, Sapörnii, Ust'-Ižor.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 177 448 ristitud. Kaikiš suremb rajonan ristitišt om nügüd' (197 253 eläjad vl 2022).

Rajonan administracijan pämez' om Julija Logvinenko vn 2021 redukuspäi. Edeline administracijan pämez' om Anatolii Povelii (tal'vku 2014 — reduku 2021).

## Irdkosketused
* Kolpinon rajonan administracijan lehtpoled Piterin tobmuden saital (''gov.spb.ru'').  
* Kolpinon rajonan uzištused (''newskolpino.ru'').
Kronštadtan rajon

**Kronštadtan rajon** () om rajon Piteriš, sijadase sarel lidnan päivlaskmas. 

## Istorii
Kronštadtan aluz om pandud vl 1703. Se oli sauptud lidn vhesai 1996. Rajonan administracii om registriruidud vn 1997 17. päiväl heinkud.

## Geografijan andmused
Rajon kogoneb vaiše ühtes municipaližes ühtnikaspäi — Kronštadt-lidnaspäi.

Rajonan pind om 19,35 nellikkilometrad, sidä kesken Kotlin-saren 15,84 km².

Ühtenzoitase nenidenke Piterin rajonidenke:
* Merenrandaine rajon om päivnouzmas,
* Petrodvorecan rajon levigandeb suves.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 43 005 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 48 413 eläjad vl 1863 i 44 477 eläjad vl 2017. Kaik 44 399 eläjad oliba registriruidud lidnas-rajonas vl 2021.

Rajonan administracijan pämez' om Oleg Dovganük vn 2016 sulakuspäi.

## Irdkosketused
* Kronštadtan rajonan lehtpoled Piterin tobmuden portalal (''gov.spb.ru'').  
* Kronštadt-lidnan administracijan informacine portal (''kronmo.ru'').
«Zinger»-kompanijan kodi

**«Zinger»-kompanijan kodi** vai **«Kirjan kodi»** (, *«Дом книги»*) om tetab sauvuz Piteriš. Se sijadase Nevan prospektan da Gribojedovan kanalan saumal.

Sauvuz om saudud arhitekturižel modern-stilil vozil 1902−1904. Arhitektor — Pavel Süzor.

Nügüd' sauvuses om «Kirjan kodi», se om Piterin kaikiš suremb kirjlauk da üks' Evropan kaikiš surembiš kirjlaukoišpäi.

«Vkontakte»-kompanijan ofis sijadase pertin kahtes üläžirus.

## Galerei

Building in Petersburg 2.JPG
Zinger house spb.jpg
Zingers Tower.JPG
Zinger table.JPG
Eath-ball.JPG
Дом компании «Зингер» (2), Санкт-Петербург.jpg


## Homaičendad


## Irdkosketused
* «Kirjan kodi»-laukan sait (''spbdk.ru''). 
* «Zinger»-kompanijan kodi Piterin arhitekturan ''citywalls.ru''-saital.
Ahmatova Anna

**Anna Andrejevna Ahmatova** (, neiččel **Gorenko** (*Го́ренко*); sünd. 11. (23.) kezaku 1889, Odess, Ukrain, Venäman imperii — kol. 5. keväz'ku 1966, Domodedovo, Moskvan agj, Venäman NFST, NSTÜ) oli tetab venämalaine i nevondkundaline runokirjutai, kirjutai, literaturarvostelii da kändai. Aigaline sädamine sättub literaturan akmeizm-likundale, mohemba oli modernizman ezitajan.

## Sädamine
Ezmäižed runod oma publikoitud aiglehtesihe vl 1911. Akmeizman runokogodused oma «Eht» (, 1912) i «Čotkad» (*Чётки*, 1914). Ahmatovan sädamižen pirdad oma olendan moraližiden alusiden arvostuz, mujandan psihologijan tarkoiged el'genduz, rahvahan 20. voz'sadan tragedijoiden meletamine. Navedi runokelen klassižen stilin.

Avtobiografine «Rekviem»-poem (1935−1940; om pästtud Münhenha vl 1963, NSTÜ:he vl 1987) om üks' ezmäižiš runosädusišpäi 1930-nziden voziden repressijoiden polhe. «Poem pähengeta» (*Поэма без героя*, 1940−1962, om pästtud NSTÜ:he läz täuzin vl 1976) kuvastab runokirjutajan nügüd'aigan kacegid Hobedaižes aigaspäi Toižhe mail'man sodahasai. Ahmatova jäti kirjutusid Aleksandr Puškinan i Mihail Lermontovan sädamižes, mainitesid nügüd'aigaižiš kirjutajiš.

Zavotten vspäi 1922 Anna Ahmatovan kirjad alištuiba cenzurale. Vll 1925−1939 i 1946−1955 Ahmatovan runoišt ei olend pästtud ani. Ezmäine znamasine nevondkundaline runokogoduz om pästtud Leningradha vl 1976.

## Kanz
Naine oli lähtnu mehele koume kerdad. Üks'jäine Lev Gumilöv-poig ezmäižes naimiželospäi.

## Homaičendad
Merenrandaine rajon (Piter)

**Merenrandaine rajon** () om rajon Piteriš, sijadase lidnan pohjoižes palas. Nece om Piterin kaikiš suremb rajon ristitišton mödhe.

## Istorii
Rajonan aluz om pandud vl 1936. Nimitihe sidä Ždanovan rajonaks vll 1949−1989.

## Geografijan andmused
Rajonan pind om 109,87 km².

Röunatab nenidenke lidnan rajonidenke:
* Kurortan rajon levigandeb lodehes,
* Viipurin rajon om pohjoižes i päivnouzmas,
* Petrogradan rajon om suvipäivnouzmas,
* Kronštadtan rajon sijadase päivlaskmas.

Suomen lahten randišt om suves i päivlaskmas. Puištod ottas rajonan nelländest. Koumen jonon viž metrostancijad ratas rajonan territorijal.

Merenrandaine rajon jagase seičemeks municipaližeks ümbrikoks (ende nomerad 64..70): Lahta-Ol'gino, nomer 65, Lanskoje, Komendatskii aerodrom, Pit'kjärv (), Juntolovo, Kolomägi; mugažo Reboinnena-žilo mülüb rajonha.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 507 238 ristitud. Kaik 692 753 ristitud elihe rajonas vl 2021. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.

Rajonan administracijan pämez' om Aleksei Nikonorov vn 2021 sügüz'kuspäi. Edeline rajonan administracijan pämez' om Nikolai Ced (sulaku 2013 — sügüz'ku 2021).

## Galerei

Primorsky District, St Petersburg, Russia - panoramio (80).jpg|Rajonan tobmuden sauvuz ümbrikos nomer 65 (2011)
Север России (206).JPG|Pühän Jumalanmaman Blagoveššenjan jumalanpert', vn 2010 nägu
Лахта центр 2021.jpg|«Lahta»-keskuz vl 2021
Kuznetsov Naval Academy.jpg|Sodameriakademii A.N. Krilovan nimed (2009)
ФСПЦ.jpg|Piterin Federaline specializiruidud perinataline keskuz vl 2015


## Irdkosketused
* Merenrandaižen rajonan administracijan sait (''rprim.spb.ru''). 
* Merenrandaižen rajonan lehtpoled Piterin tobmuden portalal (''gov.spb.ru'').  
* Merenrandaižen rajonan uzištused (''primorsknews.ru'').
Krasnogvardeiskii rajon (Piter)

**Krasnogvardeiskii rajon** () om rajon Piteriš, sijadase lidnan pohjoižpäivnouzmas.

## Istorii
Nügüdläine Krasnogvardeiskii rajon om sätud vl 1973 Kalininan rajonan päivnouzmaižes palaspäi.

## Geografijan andmused
Rajon levigandeb Nevan oiktal randal. Sen pind om 56,83 km². Kaks' metrostancijad ühtel Lahtinsko-Pravoberežnai-jonol ratas rajonan territorijal.

Röunatab nenidenke rajonidenke:
* Piterin Kalininan rajon om päivlaskmas i lodehes,
* Leningradan agjan Vsevoložskan rajon levitase päivnouzmas,
* Piterin Nevan rajon om suves,
* Piterin Keskuzrajon sijadase suvipäivlaskmas.

Krasnogvardeiskii-rajon jagase videks nimitadud ümbrikoks (ende nomeruihe 32..36): Polüstrovo, Sur' Oht (), Pen' Oht (*Малая Охта*), Porohovije, Rževk (*Ржевка*).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe rajonan eläjiden lugu oli 337 091 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 357 906 eläjad vl 2018. Kaik 354 989 eläjad om rajonas nügüd' (2022).

Rajonan administracijan pämez' om Jevgenii Razumiškin vn 2016 kezakuspäi.

## Galerei

Бизнес-отель Карелия в Санкт-Петербурге.jpg|«Karelia»-biznesadivpert' (2011, *Karjal*)
Church of the Annunciation in Saint-Petersburg 2.jpg|Jumalanmaman Blagoveššenjan i Raštvoiden jumalanpertid, vn 2021 nägu
ЦКБМ на Красногвардейской площади.jpg|Mašinansauvomižen keskuzline konstruktorbüro vl 2015
Venäjän valtion historiallinen arkisto, RGIA.JPG|Venäman valdkundaline istorine arhiv (2013)
Ladozhsky Rail Terminal of SPB 02.jpg|Ladogan päraudtestancijan sauvuz vl 2014


## Irdkosketused
* Krasnogvardeiskijan rajonan lehtpoled Piterin tobmuden saital (''gov.spb.ru'').  
* Krasnogvardeiskii-rajonan uzištused (''krgv.ru'').
Baden Maksimilian fon

**Princ Maksimilian fon Baden** (; sünd. 10. heinku 1867, Baden-Baden, Badenan sur'gercogkund — kol. 6. kül'mku 1929, Zalem (Baden), Saksanma) oli germanijalaine valdkundmez' da voinpämez'. Badenan sur'gercogkundan tronan jäl'gmäine jäl'gestai.

Vl 1918 (3. reduku — 9. kül'mku) oli Germanijan imperijan jäl'gmäižen kanzleran.

## Homaičendad
Eiffel 65

**Eiffel 65** om italine muziktrio Turinaspäi (vspäi 1998). Edestab pajoid evrodens-stiliš.

Mülükund om *Džeffri Džei*, *Mauricio Lobina*, *Gerbi Ponte*.

## Diskografii
### Studijanal'bomad
* *Europop* (1999, Evropop)
* *Contact!* (2001, Kontakt!)
* *Eiffel 65* (2003)

### Singlad
* *[[Blue (Da Ba Dee)]]* (1999, Sinine)
* *[[Move Your Body]]* (2000, Likku hibjal)
* *[[Too Much of Heaven]]* (2000, Lujas äi taivast)
* *My Console* (2000, Minun konsol')
* *One Goal* (2001, Üks'jäine met)
* *Back in Time* (2001, Tagaz aigas)
* *Lucky (In My Life)* (2001, Ozav (Minun elos))
* *80's Stars* (2002, 80-nziden tähthaižed)
* *Losing You* (2002, Kadotaden sindai)
* *Cosa resterà (In a Song)* (2002, Midä jäb (Pajos))
* *Quelli che non hanno età* (2003, Ned, kenel ei ole igäd)
* *Viaggia Insieme a Me* (2003, Matkada minunke)
* *Una notte e forse mai più* (2003, Üks' ö i nikonz möst nacein)
* *Voglia di Dance All Night* (2004, Muja ičtaiž kargaidajan kaikeks öks)

### EP:id
* *Episode I* (1999)
* *Episode II* (2000)

## Irdkosketused
* Muzikgruppan oficialine sait (''eiffel65.com'').
Badenan sur'gercogkund

**Badenan sur'gerсogkund** () oli Evropan istorine valdkund Reinan oiktal randpolel vll 1806−1918. Se oli tulnu Germanijan imperijha vl 1871. Ohjandusen form — dualistine monarhii.
Vell' (fil'm, 1997)

**«Vell'»** () om voden 1997 venämalaine kriminaline dram i torafil'm.

Se om Aleksei Balabanov-režissöran nellänz' fil'm. Balabanov muštelti, miše «Vellän» istorii sündui hänen vanhas meletusespäi ühtenzoitta banditoid i muzikantoid ühtes fil'mas, edel hän oli kosketusiš heidenke molembidenke. Fil'mdand oti 31 päiväd i mäni Piteriš tobjimalaz, päiči erasiš scenoiš Priozersk-lidnas.

## Rolid
* *Danila Bagrov* — Sergei Bodrov
* *Viktor Bagrov* — Viktor Suhorukov
* *Sveta, tramvain vedai* — Svetlana Pis'mičenko
* *Ket* — Marija Žukova
* *Gofman-«nemec»* — Jurii Kuznecov
* *Zinka* — Irina Raškina
* *Kruglii (Kehker)* — Sergei Murzin
* *Nervoikaz bandit* — Anatolii Žuravlöv
* *Stöpa-režissör* — Andrei Fedorcov

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Fil'man polhe ''ctb.ru''-saital.
Vell' 2

**«Vell' 2»** (, , Avstralijan variant *Brother II* i Kanadan — *On the Way Home* «Tedme kodinnoks») om voden 2000 venämalaine dram- da torafil'm. Om vn 1997 «Vell'»-fil'man jätkusen.

Režissör — Aleksei Balabanov. Fil'mzihe znamasišt palad AÜV:oiš sen akt'oridenke.

## Rolid
* *Danila Bagrov* — Sergei Bodrov
* *Viktor Bagrov* — Viktor Suhorukov
* *Konstantin Gromov, Dmitrii Gromov* — Aleksandr D'jačenko
* *Valentin Belkin* — Sergei Makoveckii
* *Il'ja Setevoi* — Kirill Pirogov
* *Daša / Merilin* — Dar'ja Jurgens (Lesnikova)
* *Menis-ižand* — Geri Hjuston
* *[[Saltikova Irina|Irina Saltikova]]* — edestab ičtaze
* *Ben Džonson, jüguzavton vedai* — Rei Toller

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Fil'man oficialine sait (''brat2.film.ru''). 
* Fotod fil'maspäi ''bodrov.net''-saital.
Kaikiden uksiden avadim

**«Kaikiden uksiden avadim»** () om voden 2005 amerikaine mistine triller Eren Krügeran scenarijan mödhe, satusekaz kommertižikš. Režissör — Ien Softli.

Fil'm läksi ekranoile AÜV:oiš vn 2005 12. päiväl elokud.

Süžet tegese koumekümnehonuzližes pertiš. Starinoičend mäneb hudu-magijas ümbri, kel'tud honuses i hengiden sirdandas.

## Rolid
* *Kerolain Ellis-babičii* — Keit Hadson
* *Vajolet Devero* — Džina Roulends
* *Ben Devero, läžui uk* — Džon Hört
* *Lük Maršall-jurist* — Piter Sarsgaard
* *Džill, Kerolainan sebranik* — Džoi Brajant
* *Sintija-mam, hudu-tavaroiden möi* — Maksin Barnett
* *soged ravaz naine* — Merion Cinser
* *läžundkodin medsizar* — Denin Tailer
* *täutimstancijan pidai* — Isaak De Bankole
* *Tat Džastifai* — Ronal'd Makkoll
* *Mam Sesil*' — Džeril Preskott
* *Robertson Torp-bankir* — Tomas Askali
* *Martin Torp* — Forrest Lendis
* *Greis Torp* — Džemi Li Redmon
* *Madlen Torp* — Džen Epgar

## Homaičendad
Orlova Lübov'

**Lübov' Petrovna Orlova ** (; sünd. 11. uhoku 1902, Zvenigorod, Moskvan gubernii, Venälaine imperii — kol. 26. viluku 1975, Moskv, NSTÜ) oli tutab nevondkundaline aktris, pianist, pajatai da kargnik. NSTÜ:n rahvahan artist (1950).

Orlova om bajarišton rodul. Aktrisan al'mamater om Moskvan teatraline tehnikum (nüg. GITIS), opendusen voded — 1922−1925.

Tehnikuman vaumičendan jäl'ghe naine radoi teatras, oli fil'miden ozutandan tapöran. Lübov' Orlova oli nevondkundaližen kinoekranan üks' tähthaižišpäi vspäi 1934. Aktris sai sur'kulud populärižust väten rolid ičeze Grigorii Aleksandrov-mužikan fil'miš päazjan, niiden keskes oma «Ilokaz norišt» (1934), «Cirk» (1936), «Volg-Volg» (1938), «Vauged te» (1940), «Keväz'» (1947). Hänen sädamižradmine abuti muzikaližen kinokomedijan žanran šingotesele.

## Homaičendad
Cvetajeva Marina

**Marina Ivanovna Cvetajeva** (; sünd. 26. sügüz'ku (8. reduku) 1892, Moskv, Venäman imperii — kol. 31. eloku 1941, Jelabug, Tatarstan, Venäman NFST, NSTÜ) oli Hobedaižen aigan tetab venämalaine i nevondkundaline runokirjutai da kändai, prozan kirjutai emigracijas (essed, dramatižed p'jesad).

## Biografii
Naine oli sündnu intelligencijan kanzha. Openui gimnazijoiš, kirjuti runoid kuz'voččes igäspäi. Eli emigracijas vll 1922−1939 (vhesai 1925 Pragan ezilidnoiš, sid' Parižas), gollüdes.

Pördumižen jäl'ghe eli Jelabugas (pert' om kaičenus), rikoi ičtaze löumain läžundan tagut. Cvetajevan lapsed oliba lapsetomad, ka ei jänus oiktoid jäl'gnikoid.

## Sädused
### Poemad
* Noid (1914, )
* Rusttan Hebon rachal (1921, *На Красном Коне*)
* Mägen poem (1924, 1939, *Поэма Горы*)
* Lopun poem (1924, *Поэма Конца*)
* Nügahirentabadai (1925, *Крысолов*)
* Merespäi (1926, *С моря*)
* Honusen naprind (1926, *Попытка комнаты*)
* Pordhiden poem (1926, *Поэма Лестницы*)
* Udele vodele (1927, *Новогоднее*)
* Il'man poem (1927, *Поэма Воздуха*)
* Rusked härgut (1928, *Красный бычок*)
* Kaivandsija (1929, *Перекоп*)
* Sibir' (1930, *Сибирь*)

;Poemad-sarnad
* Car'neižne (1920, *Царь-Девица*)
* Kujokarkad (1922, *Переулочки*)
* Vägev priha (1922, *Мо́лодец*)

## Homaičendad
Balabanov Aleksei

**Aleksei Oktäbrinovič Balabanov** (; sünd. 25. uhoku 1959, Sverdlovsk, Sverdlovskan agj, Venäman NFST, NSTÜ — kol. 18. semendku 2013, Solnečnoje, Sestroreck, Piter, Venäma) oli nevondkundaline i venämalaine režissör, scenarist da prodüser.

## Biografii
Aleksei Balabanov oli sündnu Sverdlovsk-lidnha, sen školan vn 1976 pästnik. Openui Gor'kii-lidnan pedagogižes institutas, pästihe sišpäi keliden kändajaks. Mez' služi armijas vozil 1981−1983, ezmäi sodatransportaviacijan oficeraks (lendeli Azijan i Afrikan maihe), ühtni Afganistanan sodaha, lopi službad sodamerilaivištos. Vl 1990 openzihe kändmaha režissöraks Üläkursil Moskv-lidnas.

Balabanov oli naižiš kaks' kerdad, akad — Irina, Nadežda. Kaks' poigad: Födor ühtendes naimiželospäi, i Petr-poig (sünd. 1995) om kahtendes naindaspäi.

## Fil'mad (režissöraks)
* 1991 — Ozakahad päiväd ()
* 1994 — Zamok (*Замок*)
* 1997 — Vell' (*Брат*)
* 1998 — Urodoiden da ristituiden polhe (*Про уродов и людей*)
* 2000 — Vell' 2 (*Брат 2*) — *[[kameo]]*
* 2002 — Jogi (*Река*)
* 2002 — Soda (*Война*)
* 2005 — Žmurki (*Жмурки*)
* 2006 — Minei ei ole kibed (*Мне не больно*)
* 2007 — Jügu 200 (*Груз 200*)
* 2008 — Morfii (*Морфий*)
* 2010 — Kočegar (*Кочегар*)
* 2012 — Minä-ki tahtoin (*Я тоже хочу*)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Sait Aleksei Balabanovan polhe (''alekseybalabanov.ru'').
Leont'jev Mihail

**Mihail Vladimirovič Leont'jev** (; sünd. 12. reduku 1958, Moskv, NSTÜ) om tetab venämalaine lehtezmez', publicist, "Odnako"- (vspäi 1999) da "Sur' vänd"- (vl 2007, sid' sauptud) oigendusiden vedai Venäman televizijan Ezmäižel kanalal. "Odnako"-aiglehtesen päredaktor.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* "Odnako"-TV-oigendusen oficialine lehtpol' ''1tv.ru''-saital. 
* "Odnako"-aiglehtez (''odnako.org'').
Solov'jov Vladimir

**Vladimir Rudol'fovič Solov'jov** (; sünd. 20. reduku 1963, Moskv, NSTÜ) om tetab venämalaine lehtezmez', TV- da radiovedai, publicist, pajatai da kundaline šingotai.

Nügüd' vedab «Pojedinok»-tokšoud Venäma-1-kanalal i «Homendez Vladimir Solov'jovanke»-programad Vesti.fm-radiostancijal. 

Viktor om judaizman uskoi. Hän om kahesan lapsen tatan koumes akaspäi. Vspäi 2001 om nainu koumanden kerdan, El'ga Sepp om hänen ak (sünd. 1. kezaku 1972), Viktor Koklüškin-satirikan tütär.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Vladimir Solov'jovan oficialine sait (''vsoloviev.ru''). 
* Vladimir Solov'jov „Twitter“:as.
* Vladimir Solov'jovan informacine portal (''treli.ru'').
Riccato Gala

**Gala Riccato** (; sünd. 6. sügüz'ku 1975, Milan, Italii) om italijalaine pajatai naine. Edestab pajoid anglijan kelel evrodens-, pop- i R&B-stiliš.

## Diskografii
### Al'bomad
* 1997 — *L'album* (Al'bom)
* 1997 — *Come into My Life* (Tule minun eloho)
* 2009 — *Tough Love* (Varmed armastuz)

### Singlad
* 1996 — *Everyone Has Inside* (Kaikuččel om midä sanuda)
* 1996 — *[[Freed from Desire]]* (Päzutadud tahtoišpäi)
* 1997 — *[[Let a Boy Cry]]* (Laske priha itkeb)
* 1997 — *[[Come into My Life]]* (Tule minun eloho)
* 1997 — *Suddenly* (Varastamata)
* 2005 — *Faraway* (Edahan)
* 2009 — *Tough Love* (Varmed armastuz)
* 2012 — *Lose Yourself In Me* (Jäta ičtaiž minus)
* 2013 — *Taste of Me* (Minun magu)
* 2014 — *The Beautiful* (Čomakulu)
* 2015 — *Rock Your World* (Rehkaida sinun mail'man)
* 2015 — *Love Impossible* (Armastuz om voimusetoi)
* 2015 — *Start It Over* (Zavodi sidä tošti)

### EP:id
* 2009 — *Tough Love*

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Gala Riccaton oficialine sait (''galasound.com'').
* Oficialine fansait (''fanpop.com'').
Picc

**Picc** () om populärine italine sömine. Slokosttihe ezmäižid piccid Napoliš vl 1522 tomatan ploduiden tondanke Evropha.

Päpalad oma nižutahtaz sepil, sagud i tomatan plodud. Rahvahaline söm om kehkran läpuškan nägul, avol'jaižen pirgan toižend mitte täht surudenke. Ülähän mülünd om sulatadud sagud («Mocarella»-sort päpaloin) i tomatpainatoz. Erasti ližatas toižid sömtavaroid.

Slokosttä kebnas, ka picc om üks' kaikiš populärižembiš blödoišpäi mail'mas. Vaumitas kodiš i fastfudan edheotandoil.

## Homaičendad
Olomouc

**Olomouc** (mugažo čehan kelel, virkand [ˈɔlɔmɔŭts], sijaline *Holomóc* vai *Olomóc*; ) om Čehanman kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe. Se om Olomoucan randan administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Lidn oli Suren Moravijan valdkundan keskuseks 9.-10. voz'sadal. Olomouc oli lidnuseks hätken aigan, ruhtinasen keskuz. Vl 1253 se sai kunigazlidnan statusad, i vhesai 1641 oli Pühän Rimalaižen imperijan Moravii-grafkundan pälidnaks. Ezmäine jonuz tuli lidnha vn 1841 redukus, läbiti ajaden Pragaspäi Venha vn 1845 elokus.

Olomoucan riman katoližen episkopatan aluz om pandud vl 1063, om olmas arhiepiskopataks vspäi 1777 tähäsai.

Olomouc šingotase mašinansauvomižel (pompad), metallurgijan tegimel, farmaceftižel tegimel, sömtegimištol (šokoladfabrik, maidproduktad, keitandsolan ümbriradmine), turizmal. Lidn om transportteiden znamasižeks keskuseks.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase valdkundan päivnouzmas, randan suvipalan keskuses, Morav-jogen randoil (, Dunain hura ližajogi), 219 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Praghasai om 200 km päivlaskmha, Brnohosai om kuz'kümne kilometrad suvipäivlaskmha.

Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +8,7 C°, heinkun +19 C°, vilukun −1..−4 C°. Oleskeleb pakaižid tal'vel −15 Cel'sijan gradushasai, kezaaigan maksimum om +35 C°. Paneb sadegid 600 mm vodes.

## Eläjad
Vn 2011 Čehanman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 101 003 ristitud. Kaik 100 494 eläjad oli lidnas vl 2018. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 105 537 eläjad vl 1991 i 106 063 eläjad vn 2021 rahvahanlugemižen mödhe. Läz 384 tuhad eläjid om lidnaglomeracijas (2019).

Palackijan universitet radab lidnas (, alusenpanend 1573, 20,5 tuhad üläopenikoid vl 2020).

## Transport
Avtobusad i tramvaid oma kundaližeks transportaks lidnas.

Ezilidnelektrojonused ühtenzoittas ezilidnoidenke *Olomouc*-päraudtestancijaspäi (), sen sauvuz om restavriruidud vll 2009−2016. Lidn om znamasižeks raudtesol'meks.

## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''olomouc.eu'').
Senatan torg

**Senatan torg** ( vll 1763−1925 i vn 2008 elokuspäi, vozil 1925−2008 — **Dekabristoiden torg**) om üks' keskuztorguišpäi Piteriš (Venäma).

Sijadase lidnan Admiralteiskii-rajonas. Om Piterin amuižembiden torguiden keskes.

Torg sai nügüdläšt nimitust vl 1763, konz Venäman imperijan ohjastusen Senat oli sijatud Bestužev-Rümin-varakancleran enččes erižpertiš. Nügüd'aigan sauvuz kävutase Venälaižen Federacijan Konstitucižen Käskuzkundan rezidencijaks.

## Homaičendad
Pert'kulun torg

**Pert'kulun torg** () om Piterin pätorg. Se om nimitadud Tal'vpert'kulun mödhe. Mülüb UNESCO:n Mail'man jäl'gushe vspäi 1990.

Pert'kulun torgun arhitekturine ansambl' om saudud 18. voz'sadan kahtendes poles i 19. voz'sadan ezmäižes poles, kogoneb istorijan muštnikoišpäi federaliženke znamoičendanke. Torgun pind om 5,4 ga. Sijadase lidnan Keskuzrajonas.

Eziauguižešti Admiraluden nit oli torgun sijas vll 1736−1772. Nügüdläine nimituz om tetab vspäi 1766, oficialine vspäi 1772. Vll 1918−1944 torgun nimituz oli Urickijan torg.

## Torgun shem

## Homaičendad