open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Voronežan agjan lidnad

Kaik om vižtoštkümne lidnad () i 17 lidnanvuittušt žilod (ven. *посёлок городского типа*) **[[Voronežan agj]]as**.

## Lidnad

 lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.

## Enččed lidnad
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad, nügüd' žilod:
* Gvozdöv — oli lidnaks vll 1779−1796, nüg. Gvazd-žilo ().
* Korotojak (1725−1923)
* Nižnedevick (1779−1925)
* Orlov (1645−1779), nüg. Orlovo-žilo.
* Zemlänsk — lidn vspäi 1663 20. voz'sadan augotišhesai.
* Kalitv — oli lidnan statusanke vll 1779−1865, nüg. Vanh Kalitv-žilo ().

Mülütihe toižihe lidnoihe:
* Tavrov — Voronežan pala vspäi 2008, erine lidn vll 1700−1744, sid' žilo

## Homaičendad
Moskvan agjan lidnad

Kaik om seičemekümne nell' lidnad (, sidä kesken üks' SATÜ) i 73 lidnanvuittušt žilod (ven. *посёлок городского типа*, sidä kesken nell' SATÜ:d) **[[Moskvan agj]]as** vn 2020 vilukul.

## Lidnad

 lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.

## Enččed lidnad
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad:
* Borisov (oli lidnaks vll 1600−1757), nügüd' Borisovo-žilo.
* Mikulin (lidn 12.-16. voz'sadoil), nügüd' Mikulino-žilo.
* Radonež (lidnan statusanke vll 1410−1610), nügüd' pen' žilo.

Mülütihe toižihe lidnoihe:
* Kuskovo — Moskvan pala, erine lidn vll 1925−1938
* Kostino — Korolövan pala, erine lidn vll 1940−1959
* Babuškin (edel 1939. vot Losinoostrovsk) — Moskvan pala, erine lidn vll 1925−1960
* Ivan'kovo — Dubnan pala, erine lidn vll 1958−1960
* Kuncevo — Moskvan pala, erine lidn vll 1926−1960
* Lüblino — Moskvan pala, erine lidn vll 1925−1960
* Perovo — Moskvan pala, erine lidn vll 1925−1960
* Tušino — Moskvan pala, erine lidn vll 1938−1960
* Ščurovo — Kolomnan pala, erine lidn vll 1947−1960
* Novokaširsk (Ternovsk vll 1932−1935, sid' Kaganovič edel 1957. vot) — Kaširan pala, erine lidn vll 1932−1963
* Zelenograd — Moskvan pala, erine lidn vll 1963−1968
* Solncevo — Moskvan pala, erine lidn vll 1971−1984
* Shodn' () — Himkin pala, erine lidn vll 1961−2004
* Moskovskii — Moskvan pala, erine lidn vll 2004−2012
* Ščerbink — Moskvan pala, erine lidn vll 1975−2012
* Troick — Moskvan pala, erine lidn vll 1977−2012
* Jubileinii — Korolövan pala, erine lidn vll 1992−2014
* Železnodorožnii — Balašihan pala, erine lidn vll 1952−2015
* Klimovsk — Podol'skan pala, erine lidn vll 1940−2015
* Ožerel'je — Kaširan pala, erine lidn vll 1958−2015

## Homaičendad
Lipeckan agj

**Lipeckan agj** () om Venälaižen Federacijan subjekt.

Se mülüb Federaližhe keskuzümbrikho.

Agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Lipeck.

## Keled
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.

## Istorii
Lipeckan agj om olmas vs 1954 vilukun 6. päiväspäi.

Lipeckan agjan Päkäskuz om vahvištadud vn 2003 27. päiväl keväz'kud Agjan Nevondkundan deputatoil, om allekirjutadud gubernatoral sen-žo voden 9. päiväl sulakud da om väges möhembaižidenke vajehtusidenke. Se vajehti endišt Päkäskust, kudamb oli vahvištadud vn 1994 1. päiväl tal'vkud.

## Geografijan andmused

Agj röunatab Tambovan agjanke päivnouzmas, Voronežan agjanke suves, Kurskan agjanke suvipäivlaskmas, Orelan agjanke päivlaskmas, Tulan da Räzanin agjoidenke pohjoižes. Lipeckan agj om mererandatoi.

Pind om 24 047 km². Agj mülüb mecan da stepin zonha. Mustma otab territorijan viž kudendest.

Agjan päivnouzmpol' om alangoikaz. Kukhikaz tazangišt levigandeb päivlaskmpoles, se venub 262 metrhasai valdmeren pindan päl korktusil. Znamasižed joged oma Don da sen ližajoged (Voronež, Hered Sosn).

Klimat om ven kontinentaline. Heinkun keskmäine lämuz om +20..+22 C°, vilukun lämuz om −8..−11 C°. Paneb sadegid 500..575 mm vodes.

Londuseližed varad oma turbaz, raudkivend, sauvondmaterialad (mouckivi, saved, letked, dolomit), mustma.

## Tobmuz

Agjan pämez' nimitase administracijan pämeheks. Oleg Korolöv radab administracijan pämehen vs 1998 sulakun 12. päiväspäi. Hänen valdatusiden strok om viž vot. Administracijan pämez' märičeb Administracijan strukturad da paneb sen ühtnijoid radnikusile. Üks' ezmäine administracijan varapämez' da kahesa administracijan muite varapämest oma hänele abhu.

Käskusenandai tobmuz om Lipeckan agjan Deputatoiden Nevondkund 56 ezitajanke. Kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Pavel Putilin radab Agjan Deputatoiden Nevondkundan ezimeheks vs 2005 tal'vkuspäi koumanden strokun.

Radonoigendai tobmuz om Lipeckan agjan Administracii. Agjan ohjandused da inspekcijad alištudas Administracijale.

Agjan administracijan pämehen järgenduseližed valičendad oliba vn 2014 14. päiväl sügüz'kud, nügüdläine administracijan pämez' sai vägestust ezmäižes turas (80,31%) da radab videnden strokun jäl'geten. Deputatoiden Nevondkundan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 18. päiväl sügüz'kud (6. kucund).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 1 173 513 ristitud. Lidnalaižiden eläjiden pala om 64,36% (2018).

Kaik om kahesa lidnad agjas, ei ole lidnanvuiččid žiloid. Toine järed lidn (enamba 100 tuh. ristituid) om Jelec. Vl 2017 kaik oli 7 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.

Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 92,6%, ukrainalaižed — 0,8%, armenijalaižed — 0,6%, toižed rahvahad — 2,1%, rahvahuden ozutandata — 3,9%.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lipeckan agjan gubernatoran oficialine sait (''olegkorolev.ru''). 
* Lipeckan agjan gubernatoran da Administracijan oficialine portal (''admlip.ru'').  
* Lipeckan agjan Deputatoiden Nevondkundan oficialine sait (''oblsovet.ru'').
Lipeckan agjan lidnad

Kaik om kahesa lidnad () **[[Lipeckan agj]]as**. Ei ole lidnanvuiččid žiloid agjas vspäi 2005.

## Lidnad

 lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.

## Enččed lidnad
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad, nügüd' žilod:
* Belokolodsk (oli lidnaks 1663 — 19. voz'sada), nüg. Krutogorje-žilo.
* Černavsk (11. voz'sada — 1779), nüg. Černav-žilo.
* Dömšinsk (1683−1779), nüg. Nikol'skoje-žilo.
* Dobrii (1647−1764), nüg. Dobroje-žilo.
* Romanov (1614 — 18. voz'sada), nüg. Lenino-žilo.

Mülütihe toižhe lidnha:
* Sokol'sk — Lipeck-lidnan pala, erine lidn vll 1647−1779, möhemba Sokol'skoje-žilo.

## Enččed lidnanvuiččed žilod
;Kaitihe, no anastihe lidnanvuiččen žilon statusad:
* Gräzi — oli lidnanvuiččen žilon vspäi 1926. Kätihe lidnaks vl 1938.
* Dankov — oli lidnanvuiččen žilon vspäi 1941. Kätihe lidnaks vl 1959.
* Dobrink — oli lidnanvuiččen žilon vspäi 1967. Kätihe külähižeks eländpunktaks vl 2005.
* Lev Tolstoi — oli lidnanvuiččen žilon vspäi 1927. Kätihe külähižeks eländpunktaks vl 2005.
* Terbuni — oli lidnanvuiččen žilon vspäi 1975. Kätihe külähižeks eländpunktaks vl 1992.

;Mülütihe toižihe eländpunktoihe:
* Kazink () — oli lidnanvuiččen žilon vspäi 1957. Mülütihe Lipeck-lidnha vl 1998.
* Matirskii () — oli lidnanvuiččen žilon vspäi 1976. Mülütihe Lipeck-lidnha vl 1998.
* Sirskii () — oli lidnanvuiččen žilon vspäi 1932 Lipeckan Raudkaivused-nimenke (*Липецкие Железные Рудники*). Mülütihe Lipeck-lidnha vl 1998.

## Homaičendad
Moskvan agj

**Moskvan agj** () om Venälaižen Federacijan subjekt.

Se mülüb Federaližhe keskuzümbrikho.

Agjan Dum sijadase toižes federacijan subjektas — Moskvas. Agjan Ohjastusen pert' sijadase Krasnogorskas.

## Keled
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.

## Istorii
Moskvan agj om olmas vs 1929 vilukun 14. päiväspäi.

Moskvan agjan Päkäskuz om vahvištadud vn 1996 4. päiväl tal'vkud Agjan Duman ezitajil, sen-žo voden 11. päiväl tal'vkud gubernatoral da om väges nügüd' äiluguižidenke vajehtusidenke.

## Geografijan andmused

Agj röunatab 8 regionanke: Vladimiran agjanke pohjoižpäivnouzmas da päivnouzmas, Räzanin agjanke suvipäivnouzmas, Tulan agjanke suves, Kalugan agjanke suvipäivlaskmas, Smolenskan agjanke päivlaskmas, Tverin agjanke lodehes da pohjoižes, Jaroslavlin agjanke pohjoižes, Moskvanke keskuses. Moskvan agj om mererandatoi.

Pind om 44 379 km². Mec otab läz kaht videndest territorijad. Kaik joged mülüdas Volgan basseinha. Znamasižed joged oma Kläz'm, Ruz, Moskv da Okanjogi.

Kukhikahad ülüded seištas agjan päivlaskmas, alangištod ottas agjan päivnouzmpol't. Kaikiš korktemb čokkoim om Zamri-mägi Možaiskan rajonas agjan suvipäivlaskmas (310 m).

Londuseližed varad oma turbaz, fosforitad, sauvondmaterialad (mouckivi, saved, letked).

## Tobmuz

Agjan pämez' om gubernator, hän-žo om agjan ohjastusen ezimez'. Kaik rahvaz valičeb händast videks vodeks. Andrei Vorob'jov radab gubernatoran vs 2012 kül'mkun 8. päiväspäi. Gubernator märičeb Ohjastusen strukturad da paneb sen ühtnijoid radnikusile. Kaks' varagubernatorad, üks' ezmäine Ohjastusen varaezimez', kahesa Ohjastusen muite varaezimest, mugažo Gubernatoran Administracii oma hänele abhu.

Käskusenandai tobmuz om Agjan Dum. Kaik rahvaz valičeb sen 50 ezitajad videks vodeks. Igor' Brincalov radab sen ezimeheks vs 2011 tal'vkun 15. päiväspäi kahtenden strokun.

Radonoigendai tobmuz om Moskvan agjan Ohjastuz. Agjan ministrused da laudkundad alištudas Ohjastusele.

Gubernatoran järgenduseližed valičendad oliba vn 2013 8. päiväl sügüz'kud, nügüdläine gubernator sai vägestust ezmäižel tural (78,94%). Agjan Duman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 18. päiväl sügüz'kud.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 7 095 120 ristitud, sidä kesken 16 vepsläšt. Kaikutte kahesanz' ristit kümnespäi om lidnalaine. Moskvan ezilidnan zon levigandeb 50..70 km matkoil ümbärtespäi agjan territorijas.

Kaik om seičemekümne koume lidnad agjas da 72 lidnanvuittušt žilod (radnikžilod i kezažilod). Niišpäi kaikiš järedambad oma (enamba 150 tuh. ristituid, surembaspäi penembha): Balaših, Podol'sk, Korolöv, Himki, Lüberci, Mitišči, Elektrostal'.

Rahvahad (enamba 0,5% vl 2010): venälaižed — 87,4%, ukrainalaižed — 1,7%, armenijalaižed — 0,9%, totarlaižed — 0,8%, vaugedvenälaižed — 0,5%, toižed rahvahad — 2,8%, rahvahuden ozutandata — 5,9%.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Moskvan agjan gubernatoran da Ohjastusen oficialine sait (''mosreg.ru''). 
* Moskvan agjan Duman oficialine portal (''mosoblduma.ru'').
Evrejan avtonomižen agjan lidnad

Kaik om kaks' lidnad () i 11 lidnanvuittušt žilod (ven. *посёлок городского типа*) **[[Evrejan avtonomine agj|Evrejan avtonomižes agjas]]**.

## Lidnad

 lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.

## Homaičendad
Jamalan Nenciden avtonomižen ümbrikon lidnad

**[[Jamalan Nenciden avtonomine ümbrik]]** om Tümenin agjan pala. Kaik om kahesa lidnad () i nell' lidnanvuittušt žilod (ven. *посёлок городского типа*) neciš regionas.

## Lidnad

 lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.

## Kacu mugažo
* Tümenin agjan lidnad (avtonomižita ümbrikoita)

## Homaičendad
Kostrom (znamoičendad)

**Kostrom** om toponim. Se voib znamoita Venäman tahoid:
* Kostrom — Kostroman agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn.
* Kostrom — raudtestancii Kostrom-lidnas.
* Kostrom — ühtennimižen lidnan jogi, Volg-jogen hura ližajogi.
* Kostrom — jogi Sahalinan agjas, lankteb Tataran sal'mhe.
Murasaki Sikibu

**Murasaki Sikibu** (psevdonim,  , todesine nimi om tundmatoi; sünd. 973, Kioto, Japonii — kol. 1014, sigä-žo) oli japonijalaine kirjutai da runokirjutai, «Starin Gendziš»-romanan avtor, mugažo päivkirjan (dzuihicu-žanras) dai erazvuiččiden runoiden tegii.

Murasaki Sikibu eli Hejan-pordon aigan, i oli tanhalaižen daman Söši-imperatornaižen ezitanhale. «Starin Gendziš» om japonižen literaturan üks' kaikiš znamasižembiš sädusišpäi.

Krater Merkurijan pindal om nimitadud hänen oiktastuseks.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Murasaki Sikibu Britanižes Enciklopedijas (''global.britannica.com'').
Temuko

**Temuko** ( [teˈmuko]) om Čilin lidn da kommun valdkundan keskuzpalan suves. Se om Araukanii-agjan administrativine keskuz.

Eländpunktan aluz om pandud kuti fort Araukanijan anastandan aigan vl 1881.

Lidn sijadase 122 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Santjago-pälidnhasai om 612 km pohjoižhe. Jäl'geline luja manrehkaiduz oli vl 2010 7,1 magnitudanke.

Vn 2002 Čilin rahvahanlugemižen mödhe kommunan eläjiden lugu oli 245 347 ristitud, agjan koume kümnendest.

## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden sait (''temuco.cl'').
Rankagua

**Rankagua** ( [raŋˈkaɣwa], mapuče: *Rangkülwe*) om lidn da kund (kommun) Čilin keskuzpalas. Se om O'Higginsan agjan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud kuti lidn Santa Krus de Trian-nimitusenke () vl 1743. Znamasine Rankaguan tora Čilin ripmatomuden polenpidajiden i Ispanijan sodavägiden keskes tegihe vl 1814.

Rankagua šingotase mecan ümbriradmižel, sömtegimištol, londuseližel, sportivižel i vinturizmal pälidnan regionan täht. Mail'man kaikiš suremb El' Teniente-vas'kkaivuz («leitnant») radab 40 km päivnouzmha lidnaspäi.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan pohjoižpäivnouzmas, Andiden pautkidenno, 572 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Santjago-pälidnhasai om 80 km pohjoižhe.

Vl 2002 lidnan eläjiden lugu oli 214 344 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd', otab agjan eläjiden nelländest.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan da kommunan oficialine sait (''rancagua.cl'').
Džaipur

**Džaipur** ( [ˈdʒeəpʊɾ] i [ˈdʒəjpʊɾ],  [ˈdʒaɪpʊər], «Ruza lidn»-närituznimenke) om Indijan lidn-millioner, Radžasthan-štatan administrativine keskuz, sen kaikiš suremb lidn da Indijan kümnenz' lidn ristitišton lugun mödhe.

## Istorii
Vn 1727 kül'mkun 18. päiväl Savai Džai Singh II-maharadž pani lidnan alusen sädamha Dhundhar-radžankundan pälidnad da sauvoi sidä kahesas vodes. Hänen nimen mödhe lidn om nimitadud-ki. Se oli lidnuz ühesanke oigesaumaiženke sektoranke da seičemenke verajanke, saudud bengaližen Čakravartin Vidjaharan-arhitektoran projektan mödhe. Sil aigal oigedsaumaine planiruind oli vaiše neciš Indijan lidnas, hot' se kožub indižele verole.

Vhesai 1949 Džaipur oli Dhundhar-radžankundan pälidnaks.

Lidn om pol'kalližarvoižiden kividen ümbriradmižen tetabaks keskuseks.

## Geografijan andmused

Lidn seižub 431 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Banas- da Bangang-joged läbitadas Džaipur-ümbrikod. Matkad Udhe Delihesai om 260 km pohjoižpäivnouzmha.

Klimat om tropine pol'kuiv suvipäivlaskmaižen mussonan valatoitusenke. Ul'traruskedsinižen sädegoičendan indeks oleleb maksimaline (11..12) sulakus-elokus. Voden keskmäine lämuz om +25,9 C°, sulakun-heinkun +30,1..+34,1 C°, tal'vkun-uhokun +15,3..+19,1 C°. Ekstremumad oma −2,2 C° (viluku, uhoku) i +49,0 C° (semendku). Voib panda halad tal'vkus-uhokus vaiše. Il'man lämuz voib ületada +41 C° keväz'kus-sügüz'kus, ei voi olda madalamb mi +18 C° kezakus-elokus. Paneb sadegid 600 mm vodes, enamba heinkus-elokus (190..203 mm kus), hätkeline kuiv sezon tuleb redukus-semendkus (2..19 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 52..69 % röunoiš heinkus-sügüz'kus, 18..22 % keväz'kus-semendkus, 31..39 % toižiš kuiš.

## Tobmuz
Džaipur jagase 250 nomeruidud rajonaks-valičemižümbrikoks. Municipaližen korporacijan üks' ühtnii valičese kaikuččes ümbrikos, valičendad tegesoiš kerdan vides vodes.

Lidnan tobmuz om Džaipuran municipaline korporacii (). Se om jagadud kaks'haze vspäi 2020: suremb (*Greater*, 150 ümbrikod vides zonas) i penemb (*Heritage*, 100 ümbrikod vides zonas), kaikuččes ičeze mer radab.

## Eläjad
Vn 2011 Indijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan ristitišt oli 3,073,350 eläjad. Kaik 6,6 mln ristitud elädas kaikes Džaipur-ümbrikos (vn 2011 andmused).

## Transport
Avtobusad, kiruhavtobusad, metro i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Järed *Džaipur Ühtenzoitai*-raudtestancii (, 35..45 tuh. passažiroid päiväs) radab lidnan päivlaskmas, om avaitud vl 1875.

Vspäi 2015 metro radab lidnas (üks'jäine jono 11 stancijanke, 12 km raudted), sen kahesa stancijad oma manpäližed da koume stancijad manalaižed oma. Kahtenz' jono om sauvomižes vspäi 2010.

Rahvahidenkeskeine civiline *Džaipur*-lendimport (*JAI / VIJP*, 5,4 mln passažiroid finansižel vodel 2023/24) sijadase suvižes Sanganer-ezilidnas, koumetoštkümnes kilometras lidnan keskuzpalaspäi. Sišpäi tehtas reisid Indijan südäimes, Emiratoihe da Omanha.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Džaipur-lidn Radžasthan-štatan oficialižel portalal (''jaipur.rajasthan.gov.in'').
Vauged meri

**Vauged meri** (, karj. i , , , , ) om olmas Evrazijan pohjoižes laptas. Se om kontinentansüdäimine meri. Sijadase Pohjoiževropan randanno. Mülütadas mert Jävaldmeren basseinha.

## Ühthižed andmused
Pind saridenke — 90,8 tuh. km².

Randanpird — läz 2000 km.

Veden mülü — 4,4 tuhad km³.

Keskmäine süvüz — 67 metrad, kaikiš suremb süvüz — 343 m.

## Geografijan andmused
Vauged meri lainištab vaiše Venäman randad. Meri om sen südäivezikš täuzin. Kuviteldud jono ühtenzoitab Pühä Nena- da Kanin Nena-pol'sarid, se erigoitab Vauktad mert Barencan merespäi.

Belomorskan da Baltijan kanal ühtenzoitab Vauktad mert Baltijan merenke, mugažo Volgan da Baltijan vezitenke.

Vauktan meren järedad lahted (častomaraižen mödhe): Mezenin, Dvinan, Änižen da Kandalakšan lahted.

Randad (päiväižen mödhe): Kanin, Mezenin, Tal'veline, Kezaline, Änižlahten, Pomoran, Karjalan, Kandalakšan da Teran randad.

Sured sared: Solohkaižed sared (Arhangel'skan agj), Moržovec (Arhangel'skan agj).

Kaikiš pidembad joged, kudambad langetas Vauktha merhe (častomaraižen mödhe): Mezen', Pohjoine Dvin, Änižjogi, Kem'- da Ponoi-joged.

Järedad portad (päiväižen mödhe): Mezen', Arhangel'sk, Severodvinsk, Oneg, Belomorsk, Kem', Kandalakš.

## Gidrologii
Katl'uz sijadase meren pohjal avaros palas. Kaikuččel vodel meri jädub kuz'-seičemekuižeks strokuks. Jän sanktuz oleskeleb 35..40 santimetrad i pol'tošt metrhasai erasil vozil, se ujub jälautikoikš päiči randjonoiš.

Vezinouzendan korktuz sase erazvuiččin randoidme, 0,6 metraspäi Dvinan lahten pohjoižpäivnouzmas 7,7 metrhasai Mezenin lahtes. Vezinouzendan laineh ličeb langenijoihe jogihe, 120 kilometrhasai Pohjoižedme Dvinadme.

Sügüz'ližen meritorokan aigan lainhiden korktuz voib sadas 6 metrhasai.

## Homaičendad
Lhas

**Lhas** (, pin'jin': *Lāsà*,  *Lha Sa* «jumaloiden sija») om lidnümbrik Kitain suvipäivlaskmas, om sen Tibetan avtonomižen agjan administrativižeks keskuseks vspäi 1965. Ende se oli Dalai-Laman ištundsijaks.

Lhas om radonmahtajiden lidn da turistine keskuz, buddizman äiluguižidenke pühäpertidenke.

## Istorii
Eländpunkt aluz om pandud 15. voz'sadal. Lobsang Gjaco (1617−1682) oli videnden dalai-laman, hän tegi Lhasad Tibetan pälidnaks.

Vozil 1912−1951 Lhas oli de fakto ripmatoman Tibetan pälidnaks.

Vspäi 1959 Tibetan ohjastuz küksuses radab indižes Dharamsal-lidnas.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase lidnümbrikon suves, Tibetan mägištol, sen fartalad seištas alangištos, Lhas-jogen randal (Brahmaputran hura ližajogi), 3490 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Klimat om korktoiden mägiden päivoikaz. Voden keskmäine lämuz om +8 C° Čenguan'-rajonas, kezakun +16 C°, vilukun −2 C°. Paneb sadegid 425 mm vodes, niišpäi 375 mm kezakus-sügüz'kus.

## Tobmuz

Administrativižešti Lhas-lidnan fartalad sättudas Čenguan'-rajonale, kudamb om olmas vspäi 1960, mülüb Lhas-lidnümbrikho i om sen tobmuden sijaduseks. Čenguan'-rajon jagase ühesaks lidnrajonaks da nelläks külärajonaks.

## Eläjad
Vn 2000 rahvahanlugemižen mödhe 223 tuhad ristitud elädas lidnfartaloiš, niiden pind — 53 km².

Vn 2010 Kitain rahvahanlugemižen mödhe lidnümbrikon ristitišt oli 559 423 eläjad, vn 2020 — 867 900 eläjad. Kaikiš suremb lidnan i sen ümbrikon ristitišt om nügüd'.

## Transport
Lidn om avtotesol'm. Mugažo sur' raudtestancii radab, sihepäi passažirjonuz ajab Pekinaspäi kaks' päivest. Hüvän infrastrukturan tagut Kitain ohjastuz planiruib 20 mln tatanmašt turistad vodele 2020.

Rahvahidenkeskeine civiline *Lhas Gonggar*-lendimport (*LXA / ZULS*, 4,7 mln passažiroid vl 2021) sijadase 62 km suvipäivlaskmha lidnan keskuzpalaspäi 3570 m ü.m.t. korktusel. Sišpäi tehtas reisid Kitain südäimehe da Nepalha.

## Galerei

Tibet Museum1.jpg|Tibetan muzei (2010)
Potala.jpg|*Potala*-pert'kulu, vn 2006 nägu
Chengguan, Lhasa, Tibet, China - panoramio (5).jpg|*Huayu Paradise*-adivpert' vl 2013
Tibet University Library on new campus.jpg|Tibetan universitetan kirjišt uden kampusan territorijal (2016)
Lhassa Huochezhan.JPG|*Lhas*-päraudtestancii vl 2012


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lhas-lidnan ohjastusen oficialine sait (''lasa.gov.cn'').
Boksitogorsk

**Boksitogorsk** vai **Boksit** () om Venäman lidn da lidnankund Leningradan agjan suvipäivnouzmas. Se om Boksitogorskan rajonan administrativine keskuz (vspäi 1952).

## Istorii
Ende **Pärdoman pogast** oli lidnan sijas, amuiženno tarabošsijanno. Eländpunktan aluz om pandud vl 1929 kuti *Boksiti*-külä läz boksitoiden da mouckiven löudmižsijid. Vl 1935 külä kändihe žiloks, nimitihe nügüdläižikš. Žilo sai lidnan statusad vl 1950.

Boksitogorsk šingotase RUSAL-kompanijan boksittegimel i elektromehanižel edheotandal. Ende biohimine tegim radoi sijaližel turbhal mugažo.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan päivlaskmas, sen tobj pala seižub Pärdoml'-jogen oiktal randal (Säs'-jogen bassein), 100 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Piterihesai om 271 kilometrad orhal. Lähembaine lidn om Pikalövo kaks'kümnes kilometras pohjoižpäivnouzmha orhal vai 30 km avtotedme.

## Tobmuz

Kaik kümne pen't küläd mülüdas lidnankundha Boksitogorskan ližaks. Lidnankundan pind — 213 km².

Lidnankund jagase videks valičemižümbrikoks. Lidnankundan Deputatoiden Nevondkund mülütab 15 deputatad, sen pämez' om Irina Titova vn 2019 sulakuspäi.

Lidnankundan edeližed pämehed (Nevondkundan ezimehed):
* Nadežda Pikaleva vn 2014 19. päiväspäi sügüz'kud, läksi erindha ičetahtol;
* Mihail Katüščenko (2. uhoku 2017 — 5. sulaku 2019).

Lidnankundan Administracii om likvidiruidud vn 2014 lopus, rajonan tobmuz tegeb sen velgusidme.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe kaik 16 585 ristitud elihe lidnas, 16 716 — kaikes lidnankundas, vn 2021 — 16 185 ristitud lidnas. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 15 406 eläjad, lidnankundan 15 516 eläjad. Boksitogorskan rajonan ristitišton läz koumandest eläb Boksitogorskas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 23 212 eläjad vl 1979.

Ortodoksižen hristanuskondan puine Pühän Jumalanmaman Katken jumalanpert' om avaitud lidnas vspäi 2007. Om äi pühäpertid i jumalankodi lähižiš küliš.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma kuz' päivkodid, koume keskškolad (nomer 1, 2, 3), ližaopendusen keskuz, čomamahtoiden škol, lapsiden i norišton sportškol. Leningradan valdkundaližen universitetan Puškinan nimed (Puškin) Boksitogorskan institut (filial) om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Transport
Kundaline transport om avtobusad lidnan südäimes, ümbrištos da Piterihesai.

Lidnan *Boksitad*-raudtestancii radab vedamha jüguid vaiše. Lähembaine järed raudtestancii passažiroiden täht om Pikalövo I, se sijadase 27 kilometras pohjoižpäivnouzmpolehe avtotedme.

## Galerei

Набережная озера Фонтанка в городе Бокситогорск.jpg|Fontank-järven randird, vn 2022 nägu
Русская Православная Церковь Покрова Пресвятой Богородицы в Бокситогорске.jpg|Pühän Jumalanmaman Katken jumalanpert', vn 2023 nägu
Физкультурно-Оздоровительный Комплекс в Бокситогорске.jpg|Sportkompleks (2022)
Boksitogorsk station.jpg|*Boksitad*-raudtestancii vl 2007


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnankundan lehtpoled Boksitogorskan rajonan oficialižel saital (''adm.boksitogorsk.ru'').
Hahk muju

**Hahk muju** om ahromatine muju. Sidä sadas rusttan, vihandan da sinižen ližamujuiden tazokoncentracijoiden segoitusel. Loštusen mödhe hahkan mujun ližamuju vajehtab mustaspäi (loštuz om 0%) vauktaha (loštuz om 100%).

Kävutase peitmaha midä-se vai ozutamha tarbhaižetomut.

## Hahkan mujun ližamujud

## Hahkan mujun londuseline olend olmas

Fail:Grue d'Europe.JPG|Hahk kur'g
Fail:Lead-2.jpg|Hahktin
Fail:Eschrichtius robustus 01-cropped.jpg|Hahk kit
Fail:Steinkohlenasche.jpg|Tuhk kivihilen palandan jäl'ghe
Fail:Beauty! (8439887891).jpg|Pil'vesine taivaz
Fail:Anser anser 2 (Piotr Kuczynski).jpg|Handr


## Hahkha mujuhu sidodud vepsän muštatiž

* *Armaz kuti hahk lambaz verhas läväs.*


## Kelenvänd
* *Hahk mužik* — tedotoi ristit.
* *Hahkad argpäiväd*, *hahk jouk* — eriližita erinendoita.

## Kacu mugažo
* Hahkač
Zirä (futbolklub)

**FK «Zirä»** () om Azerbaidžanan futbolklub Bakun ühtennimižes ezilidnaspäi.

Kluban istorii augotihe vl 2014. Ezineb Azerbaidžanan Prem'jer-ligas, sai kahtent sijad 2015/16-sezonas. Zirä-stadion om kodiarenaks. Kluban prezident om Natik Ismajilov.

## Pätrenerad
Pätrener om azerbaidžanlaine Zaur Hašimov vn 2019 redukuspäi. Enččed pätrenerad (menedžerad): Bahram Šahguliev (heinku 2014 — heinku 2015), Adil Šukurov (sulaku 2015 — tal'vku 2016), Aihan Abbasov (2017 — eloku 2018), Samir Abbasov (eloku 2018 — reduku 2019).

## Irdkosketused
* Futbolkluban oficialine sait (''fczire.az'').  
* Globalsportsarchive
Sumgajit (futbolklub)

**FK «Sumgajit»** () om Azerbaidžanan futbolklub Sumgajitaspäi. Sen kodiaren om stadion Mehdi Huseinzaden nimed.

Ezineb Azerbaidžanan Prem'jer-ligas.

Kluban istorii augotihe vl 2010.

## Pätrenerad
*  Bernhard Raab (2011−2013)
*  Agil' Mamedov (2013−2015)
*  Samir Abbasov (2015−2018)
*  Nazim Suleimanov (2018)
*  Aihan Abbasov (2018−2021)
*  Aleksei Baga (vspäi 2021)

## Galerei

Sumqayıt FK, Yay Futbol Düşərgəsi.jpg|Kluban kezaline futbollager' (2015)
Ayan Paşazadə Yay Futbol Düşərgəsində.jpg|


## Irdkosketused
* Sumgajit-futbolkluban oficialine sait (''sfc.az''). 
* SOCCERWAY
* SOFASCORE
* FLASHSCORE
* Transfermarkt
* Globalsportsarchive
Käpaz (futbolklub)

**FK «Käpaz»** ( [kæpæz], *Kəpəz Peşəkar Futbol Klubu*) om Azerbaidžanan futbolklub Gändžaspäi.

Pätrener om azerbaidžanlaine Jašar Vahabzade vspäi 2019. Kodiaren om Gändž-lidnanstadion.

Klub om valdkundan koumekerdaine čempion. Ezineb Azerbaidžanan Prem'jer-ligas. Azerbaižanan futbolkupkan nell'kerdaine pidai (sezonad 1993/94, 1996/97, 1997/98, 1999/2000).

## Istorii
Kluban istorii augotihe vl 1959 «Tekstil'ščik»-nimitusenke, Gändž oli Kirovabad:aks. Toižed nimed oliba «Dinamo», «Tereggi» ( «progress») i «Tohudžu» (azerb. *Toxucu* «kudojad»). Vl 1989 futboljouk sai nügüdläšt nimitust Gändžan Käpaz-mägen mödhe. Vll 2005−2011 kluban nimi oli «Gändž».

## Irdkosketused
* Käpaz-futbolkluban lehtpoled ''facebook.com''-saital.
Rävan (futbolklub)

**FK «Rävan»** (azerb.: *Rəvan Peşəkar Futbol Klubu*) om Azerbaidžanan futbolklub Bakuspäi.

Pätrener om azerbaidžanlaine Bahman Hasanov. Kodiaren om Baijil-stadion vspäi 2012.

Ezineb Azerbaidžanan Prem'jer-ligas.

Kluban istorii augotihe vl 2009.

## Irdkosketused
* Rävan-futbolkluban oficialine sait.
Ramallah

**Ramallah** ( *Rāmallāh* «Ülähaižen korktuz»,  *Ramallah*) om Izrailin Palestinan avtonomijan administrativine keskuz de fakto (vspäi 1993), Palestinan Valdkundan pälidn palahiženke tundištusenke.

Lidn om Palestinan ižandusen da politikan keskuz.

## Geografijan andmused
Ramallah sijadase Jordan-jogen Päivlaskmaižen randan keskuses, 15 km pohjoižhe Jerusaliman keskusespäi, sen pohjoižen röunan taga kahtes kilometras. Lidn seižub mägikukhil 830..880 metrad ü.m.t. korktusil.

Klimat om Keskmeren, om 67 km orhal sen randhasai. Keza om kuiv da räk. Tal'v om pehmed vihmakaz, lumikurod oleldas.

## Eläjad
Ramallahan eläjad oma arabialaižed, heišpäi pol' oma islamanuskojad, pol' — hristanuskojad.

Vn 2007 rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 27 460 ristitud.

## Ižanduz
Ramallah om turizman, rahaazjoiden da telekommunikacijoiden sijaline keskuz. Reskveden, puvoin pästajad da alüminijan tegijad edheotandad sijadasoiš lidnas da sen ümbrištos.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan ohjastusen oficialine sait (*ramallah.ps*) arabaks i anglijan kelel.
San Huan (lidn, Puerto Riko)

**San Huan** (, *San Juan* [saŋ ˈxwan] «Joann-valatoitai»,  [ˌsæn ˈhwɑːn]) om AÜV:oiden Puerto Riko-territorijan pälidn, sen kaikiš suremb lidn.

Lidn om Puerto Rikon tegimišton, rahaazjoiden da turizman päkeskuseks.

## Istorii
Vl 1521 ispanižed kolonizirujad paniba lidnan alust, eziauguižikš *Ciudad de Puerto Rico*-nimenke («sal'hekahan portan lidn»). Se om kahtenz' lidn Amerikas aigan mödhe, kudamban alust evropalaižed paniba, Santo Domingon jäl'ghe. Ujuden vedihe kuldad da hobedad portan kal't.

Vspäi 1898 San Huan kändihe amerikaižeks lidnaks Ispaniž-Amerikaižen sodan jäl'ghe.

## Geografijan andmused
San Huan sijadase Puerto Riko-saren pohjoižel randal. Lidnan pind om 199 km², sidä kesken ma otab 124 km², vezi — 75 km² (37,8 %). San Huan seižub Atlantižen valdmeren randal kahesa metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Ühtennimine merilaht da kaks' lagunad (Kondado da San Hose) oma lidnas.

Klimat om meren tropine mussonine, päivoikaz, räk da neps. Kun keskmäine lämuz vajehtase +25,3..+28,6 C° röunoiš voden aigan. Ekstremumad oma +16 C° (viluku, keväz'ku) i +37 C° (reduku). Il'man lämuz voib ülitada +32 C° miččel taht kul. Paneb sadegid 1521 mm vodes, kaikiš kuivamb pord om uhoku-keväz'ku (121 mm kaikes pordos), kaikiš märgambad oma semendku (141 mm), heinku-sügüz'ku (153..165 mm kus) i kül'mku (187 mm). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 71..77 % röunoiš voden aigan.

## Tobmuz

San Huan jagase 18 administrativižeks ümbrikoks (, ).

Edeline lidnan pämez' (mer, , ) om Karmen Julin Kruz Soto (*Carmen Yulín Cruz Soto*, viluku 2013 — tal'vku 2020).

## Eläjad
Vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe lidnan ristitišt oli 395 326 eläjad. Vll 1960−2000 lidnan ristitišt oli kaikiš suremb, enamba 430 tuhad eläjid (463 242 ristitud vl 1970). Läz 2,3 mln ristituid elädas lidnan aglomeracijas (2010). San Juan om konurbacijas Karolinanke päivnouzmas, Kaguasanke suves da Gvainabonke päivlaskmas.

## Transport
Avtobusad, ehtatimed da kebn metro oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes.

Rahvahidenkeskeine soda- da civiline *Luis Munjos Marin*-lendimport (*SJU / TJSJ*, 12,1 mln passažiroid vl 2023) sijadase 13 kilometras suvipäivnouzmha lidnan amuižes keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid AÜV:oihe, Kariban meren toižihe sarihe, Suviamerikan pohjoižhe, Kanadha da Päivlaskmaižen Evropan maihe.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* ''San Juan Ciudad Patria'' — San Huan-lidnan ohjastusen oficialine sait (''sanjuan.pr'').
Vauged muju

**Vauged muju** om ahromatine muju, nägujan vauktusen valu nägemižen adaptacijan jäl'ghe arvoimižile. Sen aigan elektromagnitine sädegoičend om tazomäraižen vägevudenke lainhiden kaikid pidusidme, a todesine spektr voib olda erazvuitte avaroiš röunoiš.

Kävutase ozutamha puhthut, kožundad da verod. Mugažo se om pühä muju.

## Vauktan mujun ližamujud

## Vauktan mujun londuseline olend olmas

Fail:Ciconia ciconia -Artis Zoo, Netherlands -parent and chicks-8b.jpg|Pukur'g,Alamad
Fail:Lactarius pubescens a1.jpg|Maidsen'
Fail:Anser caerulescens CT8.jpg|Lumihanh'
Fail:Nymphaea alba 26-8-2007 15-13-19.JPG|Kajageine
Fail:Willow grouse standing.jpg|Meckana
Fail:White Wagtail (Motacilla alba) at Jayanti, Duars, West Bengal W IMG 5576.jpg|Ojalind,Indii
Fail:Ursus maritimus in Alaska.jpg|JäkondiAläsk-štatas, AÜV
Fail:Larus ridibundus flying.JPG|Kajag
Fail:2013-04-02 5 Betula-szechuanica-bark.JPG|Koivun kor'
Fail:Kamomillasaunio (Matricaria recutita).JPG|Haragaine
Fail:Elster wikipedia2.jpg|Harag


## Vauktha mujuhu sidodud vepsän muštatišed da ozoitesed
### Muštatiž

* *Mustad koirad vauktaks ei voi pesta.*


### Ozoitez

* Must, kut nogi, vauged, kut lumi, hüppib, kut bes, pajatab, kut pap' (harag).


## Kelenvänd
* *Vauged läip* — tedoiden mairiž.
* *Vauged uni* — vastuni, unen mairhen läžund.
* *Vauktust sil'mišpäi kadoti* — aivoiden olendan toižend.

## Kacu mugažo
* Vaugedjärv
* Vauged meri
Kadirov Ramzan

**Ramzan Ahmatovič Kadirov** (, ; sünd. 5. reduku 1976, Centaroi, Čečenijan da Ingušetijan ANST, Venäman NFST, NSTÜ) om Venäman valdkundmez' da politikanmez', Čečenijan Tazovaldkundan pämez' vn 2007 uhokun 15. päiväspäi.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Ramzan Kadirov Instagram:as.
* Ramzan Kadirov Vkontakte-verkos.
Zaharčenko Aleksandr

**Aleksandr Vladimirovič Zaharčenko** (, ; sünd. 26. kezaku 1976, Doneck, Ukrainan NST, NSTÜ — 31. eloku 2018, Doneck, Ukrain) oli ičetedištoittud Doneckan Rahvahaližen Tazovaldkundan valdkundmez' da sodamez'. Hän oli valdkundan pämez', Ministrišton ezimez' da Donbassan rahvahaližen ratnikišton ülembaine käskmez' ičeze surmhasai. 

Pölištui poukahtusen rezul'tataks Doneckan «Separ»-kafes, aivoiden satatesen tagapäi, toižiden mehiden kesken.

Oli sündnu kaivajan kanzha, tat om ukrainalaine, mam — venälaine. Oli nainu, nellän poigan tat. Leskiak — Natal'ja (neiččel Gladkova, sünd. 1986 Doneckha).

## Homaičendad
Plotnickii Igor'

**Igor' Venediktovič Plotnickii** (, ; sünd. 26. kezaku 1964, Kel'menci-žilo, Černovcin agj, Ukrainan NST, NSTÜ) om ičetedištoittud Luganskan Rahvahaližen Tazovaldkundan valdkund- da vointegii. Tundištusetoman valdkundan pämez' (vs 2014 kül'mkun 4. päiväspäi, velgusentäutai 14.08.2014-dataspäi).

Vl 2016 elokun 6. päiväl Plotnickii eli läbi rikondan naprindas, poukahtihe hänen avtod Luganskas, sai lujid satatesid.

## Homaičendad
Barle

**Barle** () — žilo, kudamb om jagatud Alamaiden i Bel'gijan keskes. Se om tetab ičeze lujas palakahal administrativižel jagandal. Eläjiden ühthine lugu om läz ühesad tuhad ristituid.

Žilo om ümbärtud Alamaiden territorijal, sijadase sen suves läz Bel'gijan pohjoižröunad. Bel'gijan lähembaine eländpunkt om Zondereigen-žilo. Barlen Bel'gijan pala (Barle-Hertog-kommun, ) kogoneb 22 anklavaspäi, ned oma ümbärtud Alamaiden palal. Barle-Hertog mülüb Bel'gijan Antverpen-agjaha. Alamaiden pala nimitase Barle-Nassauks () i mülüb Pohjoine Brabant-agjaha.

Valdkundröun mäneb Barles mantarhoiden röunoidme tobjimalaz. No erasti se mäneb koverikahas i miččen-ni kodin keitimpol', ozutesikš, voib olda Bel'gijas, magaduzhonuz — Alamaiš. Mugoine azj tuli meiden päivihe 12. voz'sadan kahten bajarin ridaspäi. Miše kebneta necidä situacijad, oli pättud märita pertin valdkundmülümišt da sen eläjiden rahvahanikust päuksen sijadusel. Pertin valdkundmülümine znamoičese flagan kuvan abul (must-pakuine-rusked Bel'gijan täht i rusked-vauged-sinine Alamaiden täht) kodin nomeral (kacu fotokuvid alemba).
Džafn

**Džafn** voib znamoita:
* Džafn — lidn Šrilankan pohjoižes, sen Pohjoižen agjan administrativine keskuz.
* Džafn — pol'sar' Šrilank-saren pohjoižes.
* Džafn — istorine valdkund, vozil 1215−1619 se oli olmas Šrilank-saren pohjoižes.
Satanovskii Jevgenii

**Jevgenii Janovič Satanovskii** (; sünd. 15. kezaku 1959, Moskv, NSTÜ) om Venäman päivnouzmantedomez' da ekonomist, Läheližen Päivnouzmman institutan prezident. Vozil 2001−2004 hän oli Venäman evrejan kongress-organizacijan koumanden prezidentan. Hän om üks' Venäman vejiš ekspertoišpäi Izrailin, Läheližen da Keskmäižen Päivnouzmman valdkundoiden politikas.

Tedomez' om pästnus Moskvan terasen da ühthesuladusiden institutaspäi vl 1980. Ekonomižiden tedoiden kandidat, professor.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Läheližen Päivnouzmman institutan sait (''iimes.ru'').
Gribojedovan kanal

**Gribojedovan kanal** (), vhesai 1923 — **Jekaterininskii-kanal** () om kanal Piteriš. Se zavodiše Moik-jogespäi Keskuzrajonas läz Marsan pöudod i lankteb Fontankaha Admiralteiskii-rajonas läz Pen't Kalinkinan sildad.

Ende Krivušanjogi joksi sokahadme tahondadme kanalan sijas. Krivušan jogensud ühtenzoittihe Moik-jogenke vl 1739. Kanalan sauvond oli vozil 1764−1790 Krivušan jogenvagodme, sikš se koveroičeb toižid erineden. Nügüd'aigaižen kanalan piduz om 5 km, leveduz — 32 m, süvüz — 3,5 metrhasai, vedenvalu — 3,1..3,4 m³/s. 21 sildad om kanalas päliči.
Lavrov Sergei

**Sergei Viktorovič Lavrov** (; sünd. 21. keväz'ku 1950, Moskv, NSTÜ) om nevondkundaline da venämalaine valdkundmez'. Radab Venäman röunantagaižiden azjoiden ministran vs 2004 keväz'kun 9. päiväspäi.

Venäman Varuitomuden nevondkundan kaikenaigaine ühtnii. Venäman eriline da täuz'valdaine sur'oigenu. «Edessatusiš Kodiman edes»-ordenan täuz' kavaler.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Sergei Lavrov Venäman Röunantagaižiden azjoiden ministrusen saital (''mid.ru'').
Kronštadtan ird (Piter)

**Kronštadtan ird** () om ird Piterin Kirovan rajonas, suvipäivlaskmha lidnan keskuzpalaspäi.

Nimitihe irdad Kronštadt-lidnan mödhe. Ühtenzoitab Stačkoiden prospektad Portovai-irdanke.

Irdan piduz om 1,7 kilometrad, läz 30 pertid. Tramvaid ajeltas irdadme.
Šoigu Sergei

**Sergei Kožugetovič Šoigu** (, ; sünd. 21. semendku 1955, Čadan, Tuvan avtonomine agj, Venäman NFST, NSTÜ) om nevondkundaline da venämalaine voinšingotai i valdkundmez', Venäman kaičendministr (vs 2012 kül'mkun 6. päiväspäi).

## Biografii
Tuleban aigan ministr sai opendust Krasnojarskan politehnižes institutas (nüg. Krasnojarskan valdkundaline tehnine universitet) vll 1972−1977, pästnus sišpäi «sauvondan inžener»-specializacijanke i varaleitnant-arvonke. Armijan jenaral (2003). Venäman Vägimez' (1999).

Vozil 1994−2012 Šoigu oli Venäman ministran civiližen kaičendan, ekstraordinarižiden situacijoiden i londuseližiden tegoiden likvidacijan azjoiš. Vl 2012 (11. semendku — 6. kül'mku) oli pandud radsijha da ranu Moskvan agjan gubernatoran.

## Kanz
Kaks' sizart om Sergeil, vanhemb Larisa i noremb Irina. Ministr om nainu, Irina Šoigu (neiččel Antipina) om hänen ak. Sündutihe kaht tütärt naimiželos: Julija (sünd. 1977) i Ksenija (s. 1991).

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Biografii Venäman ohjastusen oficialižel saital (''government.ru'').  
* Biografii Venäman kaičendministrusen oficialižel saital venäkelel da anglijan kelel (*mil.ru*).
Pharaoh

**«Pharaoh»** *(Faraon)* om kaks'märaine kompjutervänd, lidnansauvomižsimulätor. Pästtud vn 1999 redukun 29. päiväl. Sen tegii — «Impression Games»-kompanii. Vändon aigtegod mändas Amuižes Egiptas.

## Vändon ümbrikirjutand

«Pharaoh» om istorine, ekonomine i lidnansauvomižstrategii realižen aigan. Istorižikš vänd sättub kogonaz Egiptan šingotamižen etapoile kut valdkund periodas vlpäi 3200 edel m.e. i vhesai 1382 m.e.. Žanroiden ühtnend sel'gitab avaran kumardelijoiden rengazkundan erazvuiččiš igiš.

Vänd zavodiše penen külän sädandaspäi Nilan randal. Ezmäižen missijan met — jotta i sötta ristittuid. Jäl'ghine etap om maižanduzstrukturan sädand, sid' — kaikiš tarbhaižembiden kaluiden (sömän, kanghan, astjoiden) tehmine. Eskai pidab organiziruida valkundmaksoiden keradand i torguind toižiden žiloidenke. Kaikuččes missijas ohjandajan lugutegoiden kehkruz sureneb, ristituiden tarbhaičendad kazdas, metod jügetas. Hilläšti azj mäneb lidnan kaičendan organizacijahasai, sur'kuluiden sauvusiden sauvomižhesai i Faraonan specialižiden käsköiden upravindhasai.

Vänd jagase kampanijoikš, kudambad kogotas 38 missijaspäi. *Cleopatra* oficialižes ližas oma 15 missijad ližaks. Vändai voib ohjastada valdkund realižiden ristituiden nimespäi: Tutanhamon, Ramzes II i Kleopatra.

## Toižed vändod
Edelenze Sierra Studio pästi  vändon, a edelpäi — Caesar vändoiden serijan. Neniš vändoiš aigtegod mändas Amuižes Grecijas i Amuižes Rimas. Sen-žo aigan šingotihe geimplei-ki — ninga Caesar:iš ei olend mugošt tarbhašt elementad kut Roadblock (tugeduz teil), kudamb toižeti kardinaližešti lidnan zonoiden planiruindad, ei olend voimust reguliruida aitoiden i varaaitoiden täutmišt erižiden pozicijoiden mödhe i m.e.  erineb äjal Sierra Studio kompanijan edeližiš vändoišpäi — hiišpäi hajeziba fortad (nügüd' armii formiruiše kerdalaz ristitištospäi), eländzonad jagase kahteks tipaks — järgeližeks i elitižeks, vändoišpäi hajeziba lidnalaižed eläjad (radajad oma sättujad kaiktä eländkodiden korvas), om äi toižid toižetusid-ki. Sikš voib sanuda, miše Pharaoh:an geimplei om lähemb Caesar:hesai, mi :hasai.

## Vizualine kuvatuz
Vändon pirdajad kävutiba elegantižen «egiptalaižen» stilin fonpirdandkuviš dialogoiden al, kudambad voib rindatada, ozutesikš, «Egiptan zalan» kuvatusenke Egiptan muzejas Berlinas.

## Irdkosketused
* Vändon oficialine lehtpol' sen lokalizatoran saital (1С) 
* ''Pharaoh'' vändon ümbrikacund AG:an saital 
* ''Cleopatra'' vändon ümbrikacund AG:an saital 
* ''Pharaoh & Cleopatra'' vändon uz' ümbrikacund Pro-Gamer.Org saital
Zevs

**Zevs** ( *Zeus*) — amuižgrekan mifologijas om taivhan, jumalanjurun i samaldusiden jumal. Tedab mail'mad, jumaloiden i ristituiden tat.

Hän om olimpalaine päjumal, Kronos-titanan i Rejan koumenz' poig. Aidan, Gestijan, Demetran i Poseidonan vell'. Zevsan ak om Gera-jumalnaine.

Zevsan atributad oma somuzlaud i kaks'pol'ne kirvez («labris»), erasti kotk. Lugetas Olimp-mäged hänen olendsijaks.

Riman mifologijas Zevs om identine Jupiterale.

## Kacu mugažo
* Jupiter (mifologii)

## Homaičendad
Gera

**Gera** ( *Hra*) — amuižgrekan mifologijas om jumalnaine, Kronos-titanan i Reja-titanidan koumanz' tütär.

Jumalnaine om naindan kaičii, kaičeb naidišt sündutesen aigan. Kaikiš amuižemb Geran funkcii om abu sünduteses. Hän om üks' olimpalaižiš jumaloišpäi, Zevsan ak i sizar, päjumalannaine, no alištub Zevs-mužikale. Mifiden mödhe Gera navedib tobmut i sidob paksus, hänel om äred taba. Kucub Zevsan vihad paksus jumalan sudaruškoiden da heiden lapsiden tagut.

Pühäpertid Geran oiktastuseks oma saudud Amuižen Grekanman territorijal päpaloin, niišpäi kaikiš tetabamb om Geran pühäpert' Samos-sarel (ruinad mülüdas mail'man jäl'gushe) läz Turkanman suvipäivlaskmašt randištod. Jumalnaižen atributad oma diadem (venc) kut päjumalannaižel, amuižes aigan mugažo granatan plod (jüviden äjüz simvoliziruib plodukahust) i skipetr (batog) kägi-pühälindunke päl. Pavlinoiden par vedab hänen korjad. Gera voib panda päle ottud velgha Veneran vöd, se kändab händast čomakuluks.

Geran rimalaine analog om Junona.

## Homaičendad
Členov Mihail

**Mihail Anatol'jevič Členov** (; sünd. 26. sügüz'ku 1940, Moskv, NSTÜ — kol. 7. eloku 2024) om Venäman tedomez' (etnograf, päivnouzmantedomez') i kundaline šingotai.

Vl 1976 Tedoakademijan etnografijan institutan tedoidajiden grupp avaiži tetaban Kitoiden allejan Itigran-sarel hänen ohjandusen al.

## Homaičendad
Itigran

**Itigran** (**Ittigran**) () om sar' Beringan meren Senävinan sal'mes, Čukotkan avtonomižen ümbrikon Providenskii-rajonan röunoiš.

## Geografine sijaduz
Itigran sijadase pohjoižhe Čukotkan nemespäi, läz longibokad Čukotkan pol'sarenn'okuspäi, 1,5 km kontinentaližes randištospäi i 3,8 km Arakamčečen-sarespäi. Pind om 55 km². Sar' vedase 13,5 km piduseks, kaikiš znamasine leveduz — 5 km.

Üläpunkt om Itigran-mägi 545 m kortte. Sarel om kaks' pen't järved — *Keskmäine* i *Kamalikah*.

## Toponim
*Iginran* (*Игынран*)-nimituz znamoičeb «händikahan peza» čukačun kelel. Eskimosan kelel *Siklük* (*Сиклюк*) om «lihakop». Om toine-ki toponiman augotižlibundan versii — čukačun *Етгыран*-sanaspäi, mi znamoišeb «eländkodi pol'tel». Ende mecnikad kaiken tegiba seižutest sarel, konz oigeniba regikoiril vai baidaroil Čaplinospäi Janrakinnotha. Sigä hüvä mectuz oli meriživatoile, sigä-žo tegihe surid lihavaroid.

## Istorižed andmused
Itigran-sar' om avaitud da ümbrikirjutadud Födor Litken ekspedicijan aigan vn 1828 elokus.

1940-nziden voziden augotišhesai eskimosine Siklük-žilo oli olmas sarel.

## Kul'turjäl'gused
Sar' om tetab Kitoiden allejal — amuižel eskimosan sauvusel, kudamb kogoneb kaidud maha grenlandijaižiden kitoiden pämalloiden da löugluiden paralleližiš rivišpäi. Kitoiden allei om tehtud 50-60 pämall'aspäi, 30 löugluspäi i sadoišpäi specialižešti pandud kivid. Datiruiše möhäižen Punukan periodal (XIV—XVI voz'sadad).

## Irdkosketused
* [Kitoiden allei [Ümbri mirus] aiglehtesen saital (*vokrugsveta.ru*).] 
* Kitoiden allei, Venäman seičeme čudod (''ruschudo.ru''). 
* Kitoiden allejen fotod ''ethno-online.ru''-saital.
Kirjišt

**Kirjišt** om aluzkund, kudamb keradab da kaičeb painmižsanan i kirjkelen sädusid kundaližen kävutamižen täht, mugažo tegeb tedonandmižfunkcijoidme da bibliografišt radod.

## Toižendad

Voib olda nenid kirjištoid:
* Valdkundaližed
* Büdžetižed 
* Municipaližed
* Privatižed
* Personaližed (kanzaližed)
* Opendusen täht
* i m.e.

Universaližiden kirjištoiden socialižed toižendad:
* Publižed
* Sogedoiden täht
* Lapseližed
* Üläškolidenno
* Akademižed
* da toižed

Specialižed sarakkirjištod voidas olda:
* Medicinižed
* Maižanduzes
* Tehnižed
* Čomamahtoižed
* da toižed

## Tetabad kirjištod istorijas
* Toižen Al'-Hakaman kirjišt Kordovas
* Aleksandrijan kirjišt ellinizman aigan
* Ambrozianan kirjišt Milanas
* Aššurbanipalan kirjišt Ninevijas
* Bodlin kirjišt Oksfordan universitetas — kaikiš amuižemb publine kirjišt mail'mas
* Britanijan kirjišt Londonas (ezmäine mail'mas varaduzühtnikoiden mödhe, nügüd' siš om läz 150 mln üht.)
* Francijan Rahvahaline kirjišt Parižas
* Kitain Rahvahaline kirjišt Pekinas
* Kongressan kirjišt Vašingtonas
* Laurencianan kirjišt Florencijas
* Otraran kirjišt Otraras (Kazahstan)
* Palatinan kirjišt Geidel'bergan universitetanno
* Pergaman kirjišt — Aleksandrijan kirjišton päkonkurent antikaigan
* Pühän Gallan jumalankodin kirjišt Šveicarijas
* Vatikanan apostolan kirjišt Vatikanas
* Venäman Rahvahaline kirjišt (enz. Publine) Piteriš
* Päivnouzmaižen Evropan istorižed personaližed keradused: Korvinan kirjišt, Vallenrodtan kirjišt da Zaluskijoiden kirjišt

## Homaičendad
Kezasad

**Kezasad** () om puištansambl' Piterin Keskuzrajonas, sijadase ühtennimižel sarel 12 ga pindal. Sadčomamahton 18. voz'sadan ezmäižen koumandesen muštnik, lidnan kaikiš amuižemb sad.

Projektiruiba da sauvoiba: Nikolai Bidloo, Ivan Matvejevič Ugrümov (Ivan Matvejev), Jan Roozen, Žan-Batist Leblon.

## Istorii
Sad om pandud vl 1704 Suren Petran käskön mödhe i oli regulärine eziauguižin. Saudihe vhesai 1719 carin kezaližeks rezidencijaks, Petran I Kezaline pert'kulu om kaičenus tähäsai. Territorii oli alištunu melioracijale da äjile pudotesile ištutamha puid, kerdalaz tehtihe fontanid da uitoid. Ezimeletadihe sadud fontaniden puištoks ezikät, ottihe vet Nimetomas Erikaspäi, ka nimitihe sidä Fontankaks. Vll 1710−1777 sad jagoihe kahteks palaks (Ezmäine i Toine Kezasadud), sid' ühtištadihe niid. Tulend sadhu oli röunatud.

Luja sur'vezi mureni fontanid i niiden vezivaratoitandan sistemad vn 1777 21. sügüz'kud, i jäl'gestunu modad Jekaterina II tegi pätandad fontaniden čuraduses, «vezi joksi niiš londusetomil teil» francijan i tiranijan kartte (kirjeižespäi Vol'terale). Imperatornaine oli anglijan saduiden (reguläritomiden, landšaftan) i liberalizman polenpidajaks. Ei olend fontanoid sadus hätkemb mi kaks' voz'sadad.

Kezasad eli läbi sures kohenduses da rekonstrukcijas vll 2009−2011. Sen aigan kahesa fontanad oma udessaudud arheologijan kaivandusiden andmusiden alusil.

## Galerei

Вход в Летний сад.jpg|Kezasadun segluz läz tulendad vn 2007 elokus. Segluz om ühteks Piterin simvolišpäi
Французский партер. Фонтан "Коронный". 2012 г..JPG|Francine parter. Koronnii-fontan (2012)
Скульптурная группа "Амур и Психея". Неизвестный скульптор. Италия, XVIII век. Фото 2012 года..JPG|Tundmatoman italižen tegijan skul'pturine «Amur i Psiheja»-grupp, 18. voz'sada (2012)
Летний сад-Скульптурная группа- (Мир и Победа. Ништадский мир) (До) (001).jpg|Skul'pturine «Kožmuz i Vägestuz»-grupp (Ništadtan kožmuz) vl 2011, tegi italine Pjetro Baratta-skul'ptor vl 1725


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Tarkoiktad tedod da fotod Kezasadun polhe ''walkspb.ru''-saital.
Doneck

**Doneck** ( [doˈnɛt͡sʲk],  [dɐˈnʲɛtsk]) de jure om lidn Ukrainan suvipäivnouzmas, Doneckan agjan administrativine keskuz. Vlpäi 2014 de-fakto «Doneckan Rahvahaline Tazovaldkund»-organizacii kontroliruib lidn i kacub sidä kut «pälidn», miše ukrainalaine ohjastuz ei tundišta. Vn 2014 redukuspäi agjan aluzkundad sijadasoiš Kramatorskas.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1869 kuti *Juzovk*-radnikžilo (ven. *Юзовка* — biznesmenan Juz-kanzannimen mödhe). Se sai lidnan statusad vl 1917. Vozil 1924−1961 nimitihe *Stalino:ks*.

Doneckan pämehed oma Aleksandr Lukjančenko (oficialižen Ukrainan polespäi) i Aleksei Kulemzin («DRV:an» polespäi).

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Kal'mius-jogen randal, 170 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Lähembaine lidn om Makejevk (röunatab). Azovmeri om 95-ndes kilometras lidnaspäi.

Doneck jagase 9 administrativižhe rajonha.

## Eläjad
Vl 2015 Doneckan eläjiden lugu oli 932 562 ristitud. Om lidnaglomeracijan keskusen (1,7 mln). Kaikiš suremb ristitišt oli 1 121 400 eläjad vl 1992.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden sait (''gorod-donetsk.com'').