open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kuvšinovo

**Kuvšinovo** () om Venäman lidn da lidnankund Tverin agjan keskuzpalan päivlaskmas. Se om Kuvšinovon ümbrikon (edel vn 2023 semendkud — rajonan) administrativine keskuz da pala.

## Istorii
Vanh *Kamennoje (Kamenskoje)*-külä mainitase ezmäižen kerdan rahvahanlugemižen aigkirjas vl 1624.

Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1910 *Kuvšinovo*-raudtestancijha jonol Toržokaspäi, bumagfabrikan pidajiden kanzannimen mödhe. Vl 1938 ühtištadihe raudtestancijan žilod Kamennoje-radnikžilonke da anttihe lidnan statusad ühthiženke Kuvšinovo-nimenke.

Kuvšinovo šingotase Kamennojen bumagkartonan fabrikal (kartonpakuitez), mugažo leibäntegim i maidtegim ratas.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalas, Valdai-ülüden päivnouzmas, Osuganjogen molembil randoil ( 167 km pitte, Tverc-jogen oiged ližajogi, Volgan bassein), 230 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Tverihesai om 120 km päivnouzmha avtotedme. Lähembaine lidn om Toržok 50 km päivnouzmha raudtel vai avtol. Ühtennimine *Kuvšinovo*-raudtestancii sijadase «Toržok — Soblago»-raudtekeskustal.

## Tobmuz
Kuvšinovo oli lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnankundan pämez' oli Deputatoiden nevondkundan ezimez'. Ol'ga Dančenko radoi nevondkundan ezimehen vn 2014 sügüz'kuspäi. Lidnan Administracijan pämez' oli Svetlana Bobrova vn 2018 tal'vkuspäi.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 10 007 ristitud, rajonan kaks' koumandest, vn 2021 — 9 262 ristitud. Kaik 9 161 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 13 549 eläjad vl 1959.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 90,3 %, tadžikalaižed — 1,1 %, armenijalaižed — 0,4 %, ukrainalaižed — 0,4 %, uzbekad — 0,4 %, toižed rahvahad — 1,9 %, rahvahuden ozutandata — 5,5 %.

Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pušt pühäpertid oma avaitud lidnas: ph. Amvrosii Optinalaižen jumalanpert i ph. German Aläskalaižen časoun'. Koumanz' puine pühäpert' oli Eläban Eziauguižen Stroican jumalanpert', paloi lophu vl 1962.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškol. Kuvšinovon kolledž (edel 2012. vot Kamennojen cellülozbumagaine tehnikum) om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Кувшиново. 1-я Октябрьская ул. - 06.jpg|Lämoipalonvastaine palakund (2014)
Church Amvrosiy Optinsky Kuvshinovo.JPG|Ph. Amvrosii Optinalaižen jumalanpert', vn 2011 nägu
4 июня 2008 Кувшиново Здание фабричного управления 018.jpg|Bumagaiž-kartonaižen fabrikan direkcijan sauvuz vl 2008
Кувшиновский дом культуры.jpg|Kul'turkeskuz (2009)
Torjok-sob2008 84.jpg|*Kuvšinovo*-raudtestancii vl 2008


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''gorod-kuvshinovo.ru'').  *(+avtomatine känduz anglijan i saksan kelihe)*
* Lidnankund Kuvšinovon ümbrikon tobmuden saital (''kuvshinovoadm.ru'').
Ostaškov

**Ostaškov** () om Venäman lidn Tverin agjan lodehes. Se om municipaližen «Ostaškovan lidnümbrik»-ühtnikan (edel 2017-nden voden semendkud — rajonan) administrativine keskuz.

## Istorii
Vanh sar'hine *Kličen*-röunlidnuz mainitase ezmäižen kerdan litvalaižen Ol'gerd-ruhtinasen kirjeižes vl 1371. Kaks' randališt Ostaškovan küläd mainitasoiš ezmäižen kerdan vl 1434. Ostaškov-eländpunkt sai oficiališt lidnan statusad vl 1770, i vodele 1775 kändihe makundan keskuseks. Suren sodan aigan ei olend okkupiruidud, no vozil 1941−1942 sijazihe frontpirdanno.

Ostaškovan ižandusen päsarakod oma ladimensauvomižen tegim (elektroakustine apparatur), sömtegimišt, sauvond da turizm, mugažo kaks' nahkoiden tegint i omblendfabrik oma saudud.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalas, Seliger-järven suvirandal da sen saril, seižub Valdai-ülüden keskuses, 210 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Tverihesai om 190 km päivnouzmha. Lähembaižed lidnad oma Kuvšinovo 75 km päivnouzmha avtotedme i Andreapol' 92 km suvipäivlaskmha avtotedme. *Ostaškov*-raudtestancii sijadase «Bologoje — Velikije Luki»-keskustal.

Klimat om ven. Voden keskmäine lämuz om +4,5 C°, kaikiš lämhemb om heinku (+17,5 C°), viluku i uhoku oma kaikiš vilumbad (−8..−9 C°). Paneb sadegid 687 mm vodes, enamba kezakus-elokus (81..90 mm kus), vähemba uhokus-sulakus (34 mm kus).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 18 088 ristitud, rajonan (nüg. lidnümbrik) koume nelländest, vn 2021 — 16 674 ristitud. Kaik 16 318 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 27 401 eläjad vl 1989.

Ortodoksižen hristanuskondan ühesa pühäpertid oma kaičenus lidnas: Hristan Eläbzdusen päjumalanpert', Eläban Eziauguižen Stroican päjumalanpert', Jumalanmaman Smolenskan jumalaižen jumalankodi (päjumalanpertinke i kahtenke jumalanpertinke), Znam-jumalaižen naižjumalankodi (Sündun Voznesenjan päjumalanpertinke), koume časounäd. Niiden ližaks koume jumalanpertid oma pandud mantazole.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, keskškolad. Ostaškovan kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

Lidnan jäl'gmäine pämez' oli Boris Kobzarev vspäi 2015.

## Galerei

Уездный комитет РКП (б) 1.jpg|Lidnümbrikon ohjastusen sauvuz (2018)
Voznesensky cathedral in the city of Otsashkov.JPG|Sündun Voznesenjan päjumalanpert', vn 2012 nägu
Building of the former city theater in the city Ostashkov.JPG|Kul'turkeskuz vl 2012 (ende teatr)
Осташковский краеведческий музей.jpg|Eläban Eziauguižen Stroican päjumalanpert' (om saudud vll 1677−1689) i kodirandantedištandmuzei, vn 2020 nägu
Осташков. Ретро-поезд на станции 3.jpg|Vanh jonuz *Ostaškov*-päraudtestancijal vl 2019


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan da sen ümbrikon tobmuden sait (''осташковский-округ.рф''). 
* Lidnan ohjastusen endevanh oficialine sait (''adm-ostashkov.ru'').
Kašin

**Kašin** () om Venäman lidn i mineralveziden lebutaho Tverin agjan päivnouzmas. Se om Kašinan ümbrikon (edel vn 2018 semendkud — rajonan) administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1238 Nikonan aigkirjas kuti muretud mongoloil lidn. Vozil 1319−1426 lidnuz oli Kašinan ruhtinazkundan pälidnaks. Lidn šingotihe vauktan sauvondmujun tehmižel, seižui vezitel Volgan i Nevan basseinoiden keskes. Vl 1775 Kašin sai makundan lidnan statusad.

Kašinan ižandusen päsarakod oma turizm, sömtegimišt (likörine tegim, konditerine edheotand, lihaceh, mineraližen veden edheotandad), mugažo elektroladimišton tegim radab. Ende pölvhantegim i maidtegim oliba mugažo.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbrikon suvipäivnouzmaižel röunal, Kašinkanjogen randoil (, Volgan hura ližajogi), 125 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Tverihesai om 116 km suvipäivlaskmha orhal vai 146 km avtotedme. Lähembaine lidn om Kaläzin 30 km suvipäivnouzmha raudtedme vai avtol. Ühtennimine *Kašin*-raudtestancii om saudud vl 1898 sarakon lopstancijaks «Bologoje — Ribinsk»-keskustaspäi, om ühtenzoittud Moskvanke vl 1918, seižub «Kaläzin — Ves'jegonsk»-raudtejonol.

## Tobmuz
Kašin oli enččen lidnankundan (2005−2018) üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnan Administracii om likvidiruidud vn 2016 kezakus, Vladimir Aban'kov radoi sen jäl'gmäižen pämehen vn 2015 kül'mkuspäi. Lidnankundan Deputatoiden nevondkundan ezimez' oli hän-žo (tal'vku 2015 — reduku 2018), se nevondkund om likvidiruidud vn 2019 uhokule.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 16 171 ristitud, rajonan kaks' koumandest, vn 2021 — 14 113 ristitud. Kaik 14 475 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 21 200 eläjad vl 1992.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 96,3 %, ukrainalaižed — 0,9 %, toižed rahvahad — 2,8 %.

Ortodoksižen hristanuskondan nell' päjumalanpertid da 12 jumalanpertid oma saudud lidnas, mugažo om läz kümnen pühäpertin jändusid.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad. Kašinan kolledž (edel vn 2012 sügüz'kud agrarine tehnikum) i medicinine kolledž oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.

## Galerei

Кашин, здание мэрии - panoramio.jpg|Rajonan administracijan sauvuz (2016)
Вознесенский кафедральный собор Кашин.jpg|Sündun Voznesenjan kafedraline päjumalanpert', vn 2009 nägu
Поликлиника санатория.jpg|«Kašin»-sanatorijan poliklinik, 2021
Аграрный техникум, Кашин.jpg|Kašinan kolledž (2016)
Кашинский вокзал - panoramio (5).jpg|*Kašin*-päraudtestancii vl 2016


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan da Kašinan ümbrikon tobmuden sait (''kashin.info'').
Udoml'

**Udoml**' () om Venäman lidn Tverin agjan pohjoižes. Se om Udomlin lidnümbrikon (edel 2016. vot — rajonan) administrativine keskuz da pala.

## Istorii
Udoml'-tahond mainitase ezmäižen kerdan Uz'lidnan aigkirjas vl 1478. Eländpunktan aluz om pandud vl 1869 kuti *Stroic*-raudtestancii () da žilo senno «Bologoje — Ribinsk»-keskustal. Vl 1904 udesnimitihe stancijad da žilod nügüdläižikš järven mödhe.

Vl 1929 Udoml' kändihe rajonan keskuseks, šingotaškanzi teravas Suren sodan jäl'ghe. Vl 1961 kätihe lidnanvuiččeks žiloks, vll 1974−1984 Kalininan AES:an ezmäine jono om saudud Udoml'-järven randal. Ühtenzoittihe järvid AES:an sauvomižes, i vanh žilo oli upotadud, vaiše jumalanpert' jäi. Udoml' sai lidnan statusad vn 1981 11. sügüz'kud.

Udoml' šingotase Kalininan atomelektrostancijal (andab agjan elektrusen 70 %, se-žo varatoitab lidnad lämudel i hulal vedel), mugažo sömtegimišton i mecan ümbriradmižen edheotandad (faneran tegim) ratas lidnas.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalan suves, Kaspijan i Baltijan meribasseinoiden röunal, Udoml'- (10 km²) i Pes'vo- (6,6 km²) järviden randoil, sokahas tahondas, 165 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Tverihesai om 176 km suvipäivnouzmha avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Višnii Voločok vižkümnes kilometras suvipäivlaskmha avtotedme i Bologoje 60 km päivlaskmha raudtedme.

## Tobmuz
Udomlin lidnankund oli vll 2006−2015. Lidn oli sen üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind oli 11,32 nellikkilometrad.

Lidnan Administracii om likvidiruidud vn 2017 kezakus.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 31 061 ristitud, rajonan (nüg. lidnümbrik) — 40 292 ristitud, vn 2021 lidnan — 25 950 ristitud. Kaik 28 669 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 33 500 eläjad vll 1998−2000.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 70,0 %, ukrainalaižed — 0,7 %, totarlaižed — 0,6 %, armenijalaižed — 0,5 %, azerbaidžanlaižed — 0,5 %, toižed rahvahad — 3,1 %, rahvahuden ozutandata — 24,6 %.

Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma avaitud lidnas: ph. Vladimir-ruhtinasen päjumalanpert' (om saudud vodele 2003), koume časounäd.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma nell' päivkodid, viž keskškolad (nomer 1..5, koumanz' nimitase gimnazijaks), lapsiden sädamižen pert', lapsiden i norišton sportškol. Udomlin kolledž (edel vn 2014 vilukud informatikan i lugendtehnikan tehnikum) om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Центр общественной информации Калининской АЭС.jpg|Kalininan AES:an kundaližen informacijan keskuz (2012)
Udomlya Prince Vladimir Cathedral.jpg|Vladimir-ruhtinasen päjumalanpert', vn 2010 nägu
Kalinin site view 2013-cut.jpg|Kalininan AES vl 2013
ЦОД Калининский.jpg|«Rosatom»-kompanijan andmusiden ümbriradmižen «Kalininskii»-keskuz (2019)
Udomlya Railstation.jpg|*Udoml' *-päraudtestancijan sauvuz vl 2010


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnümbrikon tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''udomelskij-okrug.ru'').
Ostrav

**Ostrav** ( [ˈɔstrava], silez.: *Uostrawa*, , ) om Čehanman koumanz' surtte lidn eläjiden lugun mödhe. Se om Moravijan da Silezijan randan administrativine keskuz, sijadase valdkundan i randan päivnouzmas.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1267. Löutihe korgedladušt kivihil't vl 1763, i 20. voz'sadal lidn oli sen samižen da raudan metallurgijan järedaks keskuseks.

Vl 1994 hilen samine om seižutadud, no koksan i terasen tegimed jätktas radod. 2000-nzil vozil metallurgijan tegimed oma mödud verazmaižile kompanijoile (ArcelorMittal da tž.).

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Oder-jogen randal, 195..339 m korktusil, keskuzpala om 215 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Koume tošt joged om lidnas: Opav (*Opava* 111 km pitte) lankteb Oderha huralpäi, Ostravice (64 km pitte) oiktalpäi, Lučin (*Lučina* 37 km pitte) jokseb Ostravicen ližajogeks. Matkad Praghasai om 370 km päivlaskmha, Pol'šanman röunhasai — 15 km pohjoižhe, Slovakijahasai om 55 km suvipäivnouzmha.

Klimat om ven kontinentaline, valdmeren valatoitusenke. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz lujas. Voden keskmäine lämuz om +9,6 C°, kezakun-elokun +18,1..+19,9 C°, tal'vkun-uhokun −0,6...+0,7 C°. Ekstremumad oma −29,7 C° (viluku, tal'vku) i +36,9 C° (heinku, uhoku). Kezaaigan minimum om +1,1 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +17,3 C° (uhoku). Ei voi panda halad kezakus-elokus. Paneb sadegid 673 mm vodes, enamba semendkus-heinkus (84..96 mm kus), vähemba tal'vkus-keväz'kus (26..34 mm kus). Paneb lunt 93 sm tal'ves. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 71..74 % röunoiš sulakus-elokus, 78..84 % sügüz'kus-uhokus.

## Tobmuz

Vspäi 1990 lidn jagase nimitadud rajonikš ičeohjastusenke (äilugu ), niid om 23 vspäi 1994.

Edeline lidnan pämez' () om Tomaš Macura (*Tomáš Macura*, kül'mku 2014 — sulaku 2023).

## Eläjad
Vn 2011 Čehanman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 296 224 ristitud, vn 2021 — 282 450 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 327 371 eläjad vl 1991. Lidn om Čehanman kahtenden surtte aglomeracijan keskuz, 1,15 mln eläjid (2004).

Kaik koume universitetad ratas lidnas: Kaivuzmetallurgine üläškol — Ostravan tehnine universitet (10 tuh. üläopenikoid vl 2020, alusenpanend 1849), Ostravan universitet, Ostravan biznesškol.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''ostrava.cz'').
Čehan kel'

**Čehan kel**' (ičeze nimitused: *čeština*, *český jazyk*) om Čehanman oficialine kel', mugažo EÜ:n üks' oficialižiš kelišpäi.

Se kel' om indoevropine, slavine kel'. Čehan kel' om latinan kirjamišton pohjal.

## Leviganduz
Pagižijoiden lugu om 10,7 millionad ristituid (2015), läz kaik hö elädas Čehanmas (10,5 mln, valdkundan 98..99 %).

Čehankel'žed ristitud elädas verhiš-ki maiš, kaikiš enamba heid om Slovakijas (kahtenz' paginkel', nelländez 5,5-millionižes ristitištospäi, lidnalaižed päpaloin) i AÜV:oiden Nebrask-štatas (5 procentad čehan augotižlibundanke 1,8-millionižes ristitištos).

## Paginad i kirjankel'
Paginoiden gruppad: ičenaine čehan, ganacan, silezijan, moravan-slovakijan paginad. Kirjkelen ezmäižed muštnikad datiruišoiš 13. voz'sadan lopul. Lugetas koume pordod kirjankelen istorijas: amuižčehan (edel 1500. vot), vanh čehan (edel 18. voz'sadan kahtent palad) i uz' čehan (18. voz'sadan toižes palaspäi). Nügüd'aigaine kirjankel' (*spisovná čeština*) otab keskčehan paginoid aluseks.

Reguliruindorganzacii om Čehan kelen institut Tedoakademijanno (*Ústav pro jazyk český Akademie věd České republiky, ÚJČ*) vspäi 1911, sijadase Pragas.

## Lugusanad
* **jeden** — üks' 
* **dva** — kaks' 
* **tři** — koume 
* **čtyři** — nell' 
* **pět** — viž 
* **šest** — kuz' 
* **sedm** — seičeme 
* **osm** — kahesa 
* **devět** — ühesa 
* **deset** — kümne
* **dvacet** — kaks'kümne
* **třicet** — koumekümne
* **sto** — sada
* **tisíc** — tuha

## Frazad
* Ahoj! — Tervhen!
* Jaké je vaše jméno? — Kut sindai kuctas?
* Odkud jsi? — Kugalaine oled?
* Kde bydlíš? — Kus sinä eläd?
* Ahoj! / Sbohem! / Uvidíme se brzy! — Nägemižhesai!
* Díky. / Děkuji. — Kitän.

## Homaičendad
Staric

**Staric** () om Venäman lidn Tverin agjan suvipalas. Se om Starican ümbrikon (edel vn 2022 sulakud — rajonan) administrativine keskuz da pala.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud Tverin Mihail Jaroslavič-ruhtinasen käskön mödhe vl 1297 kuti *Gorodesk*-lidnuz (mž. *Gorodok*) Staric-jogen randal. Vozil 1505−1566 oli Starican ruhtinazkundan keskuseks, sil aigalpäi nimitaškanzihe lidnad nügüdläižikš.

Staric šingotase mehanižel tegimel («Rodina»-tedotehmižühtelmaz, palad lendimiden täht) i mašiništonsauvomižen edheotandal (avtokonorüden palad). Ende omblendfabrik i mechoz radoiba mugažo.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalan suvipäivnouzmas, Volg-jogen muugotil randoil, 175 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Avtotesild ühtenzoitab randoid vspäi 1963.

Matkad Tverihesai om 65 km pohjoižpäivnouzmha avtol. Lähembaižed lidnad oma Ržev i Zubcov vižkümne kilometrad suvipäivlaskmha avtoteidme. *Staric*-raudtestancii sijadase kaks'toštkümnes kilometras päivlaskmha lidnaspäi avtotedme.

## Tobmuz
Staric oli lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind oli 7,65 nellikkilometrad.

Edeline lidnan pämez' oli Svetlana Kalitkina vn 2017 redukuspäi.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 8 607 ristitud, rajonan koumandez, vn 2021 — 6 938 ristitud. Kaik 7 872 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba ühesad tuhad vozil 1989−2009 (9 800 rist. vl 1998).

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 77,7 %, ukrainalaižed — 0,7 %, čečenalaižed — 0,5 %, toižed rahvahad — 2,3 %, rahvahuden ozutandata — 18,8 %.

Ortodoksižen hristanuskondan 16 pühäpertid oma kaičenus paloin vai täuzin: Starican Emäganpäivän mez'jumalankodin kompleks (12. voz'sadaspäi: kaksin päjumalanpertid, jumalanpertid, časounäd), phh. Borisan i Gleban päjumalanpert', kuz' jumalanpertid, koume časounäd. Niiden ližaks koume jumalanpertid ei ole kaičenus.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma koume päivkodid (nomer 2, 3, 4), keskškol (kaks' korpusad), čomamahtoiden škol, sportškol. Starican kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Старица, улица Ленина, 12.jpg|Lidnan administracijan pert' (2020)
Старицкий Успенский монастырь (Шелковников Е).jpg|Starican Emäganpäivän mez'jumalankodi i avtotesild Volgas päliči, vn 2018 nägu
Старица, Коммунистическая улица, 27.jpg|Torguindkeskuz vl 2020
Старицкий колледж , бывшее Старицкое духовное училище (Старица).jpg|Starican pedagogine kolledž vl 2019 (ende hengeline škol)
Фасад здания Старицкого краеведческого музея.jpg|Starican kodirandantedištandmuzei (2021)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan da Starican ümbrikon tobmuden sait (''старицкий-район.рф''). 
* Lidnan turizman sait (''staritsa.net'').
Ržev

**Ržev** () om Venäman lidn Tverin agjan suves. Se om agjan kahtenz' surtte lidn, Rževan ümbrikon administrativine keskuz. Edel 2022. vot lidn ei mülünd Rževan rajonha (om tühjitadud) i oli erigoittud ümbrikoks.

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1019 Uz'lidnan käskuzkirjeižes, vl 1216 — lidnuseks *Volodimiran Ržev*, *Rževk* i *Ržov*-nimidenke (), lidnan statusanke. Lidn oli Rževan ruhtinazkundan keskuseks vll 1226−1356 da 1410−1526, rat'kaigas se oli alištadud Litvan Surele ruhtinazkundale.

Rževan ižandusen päsarakod oma mašiništonsauvomine (mašiništ ühthekeitandan, valamižen täht i termine, termostatad da stökolpuhtastimed avtoiden täht, sauvondlibutimed da liftad), sömtegimišt (leibänkombinat, maidtegim, oludentegim, kalasnekoiden edheotand), sauvondmaterialiden pästand (savič), pun ümbriradmine, omblendfabrik om saudud.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Volgan randoil, 190 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Se om ezmäižeks lidnaks jogen randoil mödvedhe. Rževan oiged randpol' nimitase Rusttan Armijan poleks (), hura randpol' — Nevondkundaližeks poleks (), ned oma lidnan istorižed rajonad.

Matkad Tverihesai om 117 km pohjoižpäivnouzmha avtotedme. Lähembaine lidn om Zubcov 25 km suvipäivnouzmha M9-trassadme. Om kaht päraudtestancijad «Moskv — Rig»- i «Toržok — Väz'm»-keskustoil. «Baltii»-avtote (M9) mäneb ühtes kilometras suvhe lidnan röunaspäi.

## Tobmuz
Vhesai 2022 Ržev sädi erigoittud lidnümbrikod i oli sen üks'jäižeks eländpunktaks.

Edeline lidnümbrikon pämez' oli Vadim Rodivilov vn 2014 redukuspäi.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 61 982 ristitud, vn 2021 — 55 757 ristitud. Kaik 59 804 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli läz 70 tuhad eläjid vll 1982−1998 (70 900 rist. vl 1992). Nügüd'aigan lidn otab viž kudendest ümbrikon ristitištos.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 95,8 %, armenijalaižed — 0,4 %, ukrainalaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 1,6 %, rahvahuden ozutandata — 1,8 %.

Ortodoksižen hristanuskondan seičemetoštkümne pühäpertid oma letud lidnas vspäi 1839: Jumalanmaman Okovcan jumalaižen kafedraline päjumalanpert', Sündun Voznesenjan päjumalanpert', kümne jumalanpertid i viž časounäd. Mugažo vanhuskolaižiden pühäpert' (1910. voz') om avaitud. Niiden ližaks läz kümned jumalanpertid ei ole kaičenus.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, keskškolad. Rževan kolledž (enččel agrarine kolledž i mašiništonsauvondan tehnikum), tehnologine i medicinine kolledžad oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.

## Galerei

Администрация города Ржева.jpg|Lidnan administracijan sauvuz (2008)
Кафедральный Собор Оковецкой иконы Божией Матери 190503.jpg|Jumalanmaman Okovcan jumalaižen kafedraline päjumalanpert', vn 2019 nägu
Ржев. Гостиница Ржев.jpg|«Ržev»-adivpert' vl 2021
Железнодорожная больница (Ржев).jpg|Raudteradnikoiden läžundkodi (2011)
Ржев-Балтийский.jpg|*Ržev-Baltiiskii (Ržev-II)*-päraudtestancijan sauvuz vl 2004


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan da sen ümbrikon tobmuden sait (''городржев.рф''). i sen vahn versii (''rzhevcity.ru''). (oli täuttud vn 2023 vilukuhusai)
Sel'kupan kel'

**Sel'kupan kel**' (ičeze nimitused: *шӧльӄумыт әты, чумыль ӄумыт әты, сӱccӱ ӄумыт әты, шӧш ӄумыт әты, тӱй ӄумыт әты*) om sel'kupoiden kel', üks' samodižiš kelišpäi. Se om üks'jäine eläb suvisamodine kel'.

## Kävutand
Necil kelel pagištas vaiše Venämas: Jamalan Nenciden avtonomižen ümbrikon suvipäivnouzmas i Tomskan agjas päpaloin, mugažo Krasnojarskan randan keskuzpalan päivlaskmas.

Pagižijoiden lugu — läz 1000 ristitud (1023 ristitud vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe), rahvahan koume kümnendest. Toine kel' om venän kel'. Nell' paginad: pohjoine, keskuzline, päivnouzmaine i suvine. Rahvahan areal levitase jogirandoidme.

## Istorii
Edel 19. voz'sadad sel'kupan kel' oli rahvahidenkeskeižiden kosketusiden keleks tahondoiš Ob'- i Jenisei-jogiden keskes nenil rahvahil: evenkalaižed, hantilaižed, ketalaižed.

Severz'-se kirjoid jumalanradnikoičendan täht om pästtud 19. voz'sadan lopus. Ezmäine oficialine kirjkel' om sätud latinical 1930-nzil vozil. Nügüdläine kirjkel' kävutase kirilližen kirjamišton pohjal 1980-nziš vozišpäi.

## Kirjamišt
Sel'kupan kirjankelen kirjamišt tazan paginan alusel:

## Homaičendad
Cvetkov Dmitrii

**Dmitrii Pavlovič Cvetkov** (vod.: *Dmitri Pavloviс Tsvetkov*, ; sünd. 30. eloku 1890, Krakol'je (nüg. Ust'-Lug-žilon pala), Piterin gubernii, Venäman imperii — kol. 26. eloku 1930, Estinma, mahapandud Ivangorodas) oli ezmäine vodilaine kelentedomez'.

Ühtni Rahvahanikoiden sodha «vauktoiden» poles i pageni Estinmaha. Oli Tartun universitetan üläopenikan.

## Homaičendad
Kautokeino

**Köutukeinu / Kautokeino** (, ) om Norvegijan kund (kommun) Finnmark-agjan suvipäivlaskmas. Kundan keskuz om Kautokeino-žilo.

Kundan pind om 9707,34 km² (Norvegijan kaikiš suremb municipalitet), ristitišt — 2946 eläjad (vn 2018 augus). Saamen üläškol i Saamen teatr ratas kundas. Koume jumalanpertid. Eläjiden päine radmine om pedranvodind.

Kundan aluz om pandud vl 1851 suvižen palan erigoičendal Kistrand-kundaspäi. Sil aigal 869 ristitud elihe kundas. Röunad jädas vajehtusita alusenpanendan aigaspäi. Kaks' oficiališt kel't: norvegijan (bukmol) i pohjoižsaamen keled.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Kundan oficialine sait (''guovdageainnu.suohkan.no'').
Chinval

**Chinval** ( [ˈt͡ʃʼɾebä] / [ʃχinvɒɫ],  *Chinvali* [t͡sʰχinvali] «graboiden ma») om Suviosetijan pälidn, sen kul'turan i ižandusen keskuz.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1398. Se sai lidnan statusad vl 1922. Vll 1934−1961 oficialine nimituz oli *Staliniri* vai *Stalinir* (). Lidn om udessaudud vn 2008 sodategendoiden jäl'ghe.

Chinval šingotase holitišil, socialižen sferan aluzkundoil, regionan professionaližen opendusen keskuz.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase territorijan suviröunanno Kavkazan pämägisel'gan suvižil pautkil, Sur' Liahvi-jogen randal (98 km pitte,   *Didi Liahvi*, Kuran hura ližajogi), 870 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Klimat om ven kontinentaline, lumekahanke tal'venke. Voden keskmäine lämuz om +8,6 C°, kezakun-elokun +17..+19 C°, tal'vkun-uhokun 0..−3 C°. Paneb sadegid 805 mm vodes, enamba semendkus-kezakus (97 mm kus), vähemba vilukus-uhokus (46 mm kus). Om vinmarjžomid lidnanno.

## Eläjad
Vl 2015 lidnan ristitišt oli 30 432 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt oli 42 934 eläjad vl 1989. Edel 1990-nziden voziden sodategendoid gruzijalaižiden i gruzijan evrejalaižiden tobj pala okai lidnad.

Rahvahad (vn 2015 sijaližen rahvahanlugemižen mödhe): osetijalaižed — 94,4 %, gruzijalaižed — 1,8 %, venänikad — 1,6 %, armenijalaižed — 1,1 %, ukrainalaižed — 0,3 %, toižed rahvahad — 0,8 %.

## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''tskhinval.ru'').
Gai (lidn)

**Gai** (, «puišt» vaugedvenän kelespäi) om Venäman lidn Orenburgan agjan päivnouzmas. Se om Gain municipaližen ümbrikon (edel 2016. vot — rajonan) administrativižeks keskuseks da palaks (edel 2016. vot oli erigoittud lidnümbrikoks).

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vn 1959 9. päiväl semendkud samha vas'kkivendod. Kätihe lidnanvuiččeks žiloks vl 1965. Sai lidnan statusad vl 1979.

Gai šingotase küllästamižkombinatal i mujumetalloiden ümbriradmižen tegimel, mugažo pästtas kaivuzpäzutandmašiništod i lindferm om olmas.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase municipaližen ümbrikon keskuzpalas, Suviuralan pautkil, 380 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Orenburghasai om 245 km päivlaskmha orhal. Lähembaižed lidnad oma Orsk koumekümnes kilometras suvhe raudtedme i Novotroick 30 km suvhe orhal.

## Tobmuz
Kaik 34 eländpunktad mülüdas ümbrikho Gain ližaks. Municipaližen ümbrikon pind — 2 923,55 km².

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 38 301 ristitud, ümbrikon nell' videndest, vn 2021 — 33 280 ristitud. Kaik 35 255 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 44 800 eläjad vl 1996.

Rahvahad (enamba 1 % vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 81,8 %, baškirаlaižed — 4,7 %, ukrainalaižed — 4,1 %, totarlaižed — 3,9 %, kazahlaižed — 1,9 %, toižed rahvahad — 3,6 %.

Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma väges: ph. Johann Kronštadtlaižen päjumalanpert' (om saudud vll 2008−2014) i phh. Pedr- da Pauloi-apostoloiden jumalanpert' (letihe vll 1993−1998). Islaman pühäpert' om sauvomas vspäi 2012.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad.

Orskan indistrialižen i medicinižen kolledžiden filialad oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.

## Galerei

Updated city Boulevard.jpg|Lidnan udištadud bul'var (2012)
Industrial playground of underground mine(2).jpg|Tegimištol'ne lavut kaivuden ülähäs vl 2014
Head Office GGOKa.jpg|Gain küllästamižkombinatan päfater vl 2016
Rudopodgotovitel'nyj complex.jpg|Kivendon vaumičemižkompleks vl 2010(Gain küllästamižkombinat)
Palace of culture of miners.jpg|Kaivajiden kul'turkeskuz (vn 2004 olend)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Gain municipaližen ümbrikon tobmuden sait (''gy.orb.ru'').
Gändž

**Gändž** ( [ɟænˈdʒæ], vll 1935−1989 oficialine nimi oli *Kirovabad*, ) om lidn tazovaldkundan alištusenke Azerbaidžanan lodehes. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe.

## Enzne
Eländpunktan aluz om pandud vl 660 meiden erad. Vl 859 se sai lidnan statusad. Istorižen Arran-agjan keskuz. Lidn oli Gändžan hankundan pälidnaks vll 1747−1804. Sid' vhesai 1918 sen oficialine nimituz oli *Jelizavetpol*', vll 1918−1935 — *Gandž* ().

Gändž šingotase alüminijan i vas'ken tegimil lähižiden kaivuziden torhudespäi. Gändžan ühthekeradai avtotegim pästab kebnavtoid (UAZ), jüguavtoid (MAZ) i maižanduztehnikad («Belarus»-traktorad, kombainad). Porcellanan, šuukkanghiden, puvillan i kengiden fabrikad ratas lidnas. Sömtegimišt baziruiše ümbärdajiden fermoiden torhudel, järed vintegim.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase alangištos i Penen Kavkazan pohjoižpäivnouzmaižel ezimägištol, 400..450 m korktusil, 408 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Gändžačai-jogi (99 km pitte, Kuranjogen oigedpol'ne bassein) jagab lidnad kahteks palaks. Raudtestancii «Baku — Tbilis»-jonol.

Klimat om letetazangišton viluhk pol'kuiv. Keza om räk päivoikaz. Voden keskmäine lämuz om +14,4 C°, kezakun-elokun +23,6..+26,3 C°, tal'vkun-uhokun +3,3..+4,7 C°. Ekstremumad oma −17,8 C° (viluku) i +42,0 C° (heinku, eloku). Kezaaigan minimum om +5,8 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +25,0 C° (uhoku). Ei voi panda halad semendkus-sügüz'kus. Paneb sadegid 241 mm vodes, enamba sulakus-kezakus (31..40 mm), vähemba tal'vkus-uhokus (7..12 mm kus). Sadegiden vozne lugumär voib vajehtadas lujas: 166 mm vl 1932, 1133 mm vl 1988. Paneb lunt 14 päiväd tal'ves keskmäras, lumikate oleleb viž päiväd vodes. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 59..65 % röunoiš kezakus-sügüz'kus, 71..76 % redukus-uhokus.

## Tobmuz
Gändž jagase kahteks rajonaks: Käpazan i Nizamin, niiden ližaks lidnanvuitte Adžikent-žilo alištub lidnan tobmudele.

Edeline lidnan pämez' om El'mar Rustam ogli Velijev (2011−2018).

## Eläjad
Vl 2011 lidnan eläjiden lugu oli 316 tuhad ristituid, vl 2015 — 331 400 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

Üläopendusen koume aluzkundad oma avaitud lidnas.

## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''ganja-ih.gov.az'').
Suhum

**Suhum** ( [sohumi],  [ákua], ) om Gruzijan Abhazijan Tazovaldkundan pälidn da kaikiš suremb lidn. Venäman armii kontroliruib Abhazijan territorijad vspäi 2008, sen rahvahanikad oma Venäman pasportanke tobjimalaz. Lidn om Suhuman municipalitetan (rajonan) administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü sihe, om lidnaks tazovaldkundan alištusenke.

## Istorii
Amuine eländpunkt sai lidnan oficiališt statusad vl 1848. Vll 1936−1992 sen oficialine nimituz oli *Suhumi* (). Raudte tuli lidnha 1930-nzil vozil.

Suhum šingotase änikoiden kazvatandal, kurortaks da turizman keskuseks 1960-nziš vozišpäi.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase tazovaldkundan keskuzpalas, Mustmeren randal, 5..140 m korktusil, 20 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tbilisihesai om 343 km päivnouzmha-suvipäivnouzmha orhal vai 431 km avtol. Lähembaine sur' lidn om Soči (Venäma), zavodiše 123 kilometras lodeheze, sihesai matkad om 150 km avtotedme vai 135 km raudtedme.

Klimat om subtropine neps. Voden keskmäine lämuz om +14,8 C°, kezakun-sügüz'kun +20,7..+24,0 C°, vilukun-uhokun +5,7..+6,3 C°. Paneb sadegid 1199 mm vodes, läz tazomäras kuidme, enamba sügüz'kus-redukus (114..120 mm kus), vähemba uhokus (76 mm). Merivezi lämptase +28..+30 Cel'sijan gradushasai kezaaigan.

## Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 44 299 eläjad. Vn 2011 Abhazijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 62 914 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 119 150 eläjad vl 1989.

Rahvahad (2011): abhazijalaižed — 67,3 %, venänikad — 14,8 %, armenijalaižed — 9,8 %, gruzijalaižed — 2,8 %, grekalaižed — 1,0 %, toižed rahvahad i rahvahuden ozutandata — 4,3 %.

## Transport
Avtobusad, trolleibusad (koume jonod) i maršruttaksid oma kundaližeks transportaks lidnas. *Akua*-päraudtestancii radab vspäi 1940, om edahaižiden čuradusiden jonusid. Meritorguindport radab lidnas.

Rahvahidenkeskeine soda- da civiline *Suhum Babušar*-lendimport (*SUI / UGSS*) sijadase 18 kilometras suvipäivnouzmha lidnaspäi. Se kävutase Venäman armijan sodatarbhaižusiden täht vaiše tazovaldkundan ridasižen statusan tagut.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden aluzkundoiden sait (''sukhumcity.ru'').
Moščen

**Moščen** (, ) om Ukrainan külä Volinin agjan keskuzpalas, sen Kovelin rajonas. Edel 2016 oli küläkundan keskuseks, nügüd' mülüb Lüblincan küläkundha.

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Pol'šanman Sigizmund I-kunigahan kirjeižes vl 1543.

Moščenan eläjad oma otnus maižandushe. Turbhan samine om šingotadud.

## Geografijan andmused
Külä sijadase melioriruidud tahondas, 179 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad rajonan Kovel'-keskushesai om 5 km suvipäivnouzmha.

## Eläjad
Vl 2010 eläjiden lugu oli 581 ristitud. Socialižed aluzkundad oma kul'turkeskuz i škol.

Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman sündnundan jumalanpert' om udessaudud vodele 1997 muretud vl 1944 ühtennimižen jumalanpertin sijas.
Gabalan rajon

**Gabalan rajon** (, ) om rajon Azerbaidžanan pohjoižes. Gabal-lidn om sen administrativižeks keskuseks da üks'jäine lidn.

## Istorii
Vll 1930−1991 rajonan nimituz oli Kutkašenan rajon. Vl 1991 rajon om udesnimitadud rajonan keskusen mödhe.

Vspäi 2009 klassižen muzikan, džazan i mugaman festival' mäneb Gabal-rajonkeskuses jogahižel kezal. Vspäi 2012 rahvahidenkeskeine keitišen festival' oleleb rajonas.

## Geografijan andmused
Rajon sijadase Suren Kavkazan ezimägištol, 553 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Se jagase 55 municipalitetaks.

Vl 2019 rajonan ristitišt oli 106 660 eläjad 1548 km² pindal. Rahvahad (2009): azerbaidžanlaižed — 78,7%, lezgilaižed — 17,1% , udinalaižed — 3,9%, toižed rahvahad — 0,3%. Azerbaižanlaižed oma enambuses kaikiš suriš eländpunktoiš.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Rajonan tobmuden sait (''qebele-ih.gov.az'').
Bardan rajon

**Bardan rajon** () om rajon Azerbaidžanan keskuzpalas. Bard-lidn om sen administrativižeks keskuseks da üks'jäine lidn.

## Istorii
Rajonan aluz om pandud vl 1930. Nimitihe lidnan-keskusen mödhe. Evlah — Agdam-raudtekeskust läbitab rajonad.

Bardan rajon šingotase äisarakoližel maižandusel, om sömtegimišton i sauvondmaterialiden edheotandoid.

## Geografijan andmused
Rajon sijadase Karabahan tazangišton keskuses, 61 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Tazangišt mäneb pautkil i lainhil sijidme, alemb mi 200 m ü.m.t. kortte. Pened manrehkaidused oma paksud.

Londuseližed varad oma saven i letken löudmižsijad, bur mahuz. Spravitajan mineralveden purde sijadase Muganli-žilos.

Rajon jagase 110 municipalitetaks.

## Eläjad
Vl 2019 rajonan ristitišt oli 156 300 eläjad 957 km² pindal, heišpäi 99,9% oma azerbaidžanlaižed (2009). Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.

Vl 2009 eläjiden viž seičemendest oliba külälaižed.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Rajonan tobmuden sait (''berde-ih.gov.az'').
Buzuluk

**Buzuluk** () om Venäman lidn da lidnümbrik Orenburgan agjan päivlaskmas. Se om Buzulukan rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü sihe.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1736 kuti Venäman imperijan lidnuz baškiralaižiden amuižen lidnan jändusiden sijha. Se sai makundan lidnan statusad vl 1781.

1960-nziš vozišpäi Buzuluk šingotase agjan kivivoin samižen keskuseks. Toižed tegimed oma mehanine (erazvuiččed radiatorad) i pühävoin, pästtas sauvondmaterialid (savič, raudbetontegesed). Ende jüžmakon mašinansauvomižen tegim (pästli burauduztömašinoid) i likörvodktegim radoiba.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbärdajan rajonan suves, Samar-jogen hural randal da sen Buzuluk- i Domašk-ližajogiden randoil (Volgan hurapol'ne bassein), 70 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Orenburghasai om 220 km suvipäivnouzmha orhal vai 250 km avtotedme. «Samar — Orenburg»-raudte läbitab lidnad vspäi 1877, avtoümbärte om lidnanno «Samar — Orenburg»- i «Ural'sk (Kazahstan) — Bugul'm»-trassoil. Lähembaižed lidnad oma Soročinsk ühesakümne kilometrad suvipäivnouzmha i Neftegorsk 85 km päivlaskmha.

## Tobmuz
Buzuluk om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.

Edeližed lidnümbrikon pämehed oma:
* Valerii Rogožkin (2000−2010, tal'vku 2013 — tal'vku 2018);
* Sergei Salmin (viluku 2019 — tal'vku 2020).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 82 904 ristitud, vn 2021 — 88 341 ristitud. Kaik 86 316 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 89 263 eläjad vl 2009.

Rahvahad (enamba 1 % vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 92,5 %, totarlaižed — 1,9 %, ukrainalaižed — 1,2 %, mordvinalaižed — 1,1 %, toižed rahvahad — 3,3 %.

Ortodoksižen hristanuskondan koume jumalankodid oli olmas lidnas edel nevondkundaližen tobmuden vahvištust: Klüčegorskii Jumalanmaman Kazanin jumalaižen, Sündun Toižetamižen, Jumalanmaman Tihvinan jumalaižen.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad.

Professionaližen opendusen aluzkundad: kuz' kolledžad (tegimišton i transportan, finansine, sauvondan, pedagogine, Orenburgan agjan medkolledžan filial, muzikaline), mecan i gidromelioracijan tehnikumad, mugažo Buzulukan gumanitariž-tehnologine institut — Orenburgan valdkundaližen universitetan filial.

## Galerei

Ул. Ленина - panoramio (19).jpg|Skver i vezičuhunduz Leninan irdal (2013)
Savior Transfiguration monastery (Buzuluk) 16.jpg|Pühäpert' karoil muretud Sündun Toižetamižen jumalankodin sijas, vn 2015 nägu
Buzuluk ONG.jpg|«Orenburgneft'»-kivivoiühtelmasen päfater vl 2007 («Rosneft'»-kompanijan pala)
ТРЦ «Север».jpg|*Sever*-torguimižbobuštuzkeskuz (2019, «Pohjoine»)
Паровоз - panoramio (6).jpg|Puruvedim-muštnik vl 2014


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''buzuluk.orb.ru'').
Buguruslan

**Buguruslan** (, ) om Venäman lidn da lidnümbrik Orenburgan agjan lodehes. Se om Buguruslanan rajonan administrativižeks keskuseks, ei mülü rajonha.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1748. Se sai makundan lidnan statusad vl 1781. Ühtennimine *Buguruslan*-raudtestancii radab «Samar — Uf»-jonol vspäi 1888.

Buguruslan šingotase kivivoin da gazan samižen i ümbriradmižen edheotandoil vspäi 1936, kivivoimašiništon pästandan tegimel, meblin kahtel privatižel fabrikal, mugažo sömtegimišton edheotandad ratas (lihakombinat, jauhkombinat, maidtegim, limonadan i mineraližen veden edheotand).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbärdajan rajonan keskuzpalan päivlaskmas, Sur' Kinel'-jogen (, , Volgan hurapol'ne bassein) da sen huran Konduzl-ližajogen () kaikil randoil, Bugul'man da Belebein ülüden suvipautkil, 80 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Orenburghasai om 270 km suvipäivnouzmha orhal vai 355 km avtotedme. Lähembaine lidn om Pohvistnevo (Samaran agj) kaks'kümnes kahtes kilometras päivlaskmha kaikil teil, järedad lidnad — Samar 165 km päivlaskmha avtotedme i Oktäbr'skii 135 km pohjoižpäivnouzmha avtol.

## Tobmuz
Kaik nell' pen't žilod da kaks' raudtesarakod mülüdas lidnümbrikho Buguruslanan ližaks. Lidnümbrikon pind — 76,46 km².

Edeline lidnümbrikon pämez' (Administracijan pämez') om Vladimir Ber (*Владимир Бэр*, keväz'ku 2013 — viluku 2020). Lidnümbrikon Deputatoiden nevondkundan ezimez' om Väčeslav Kvašnev vn 2013 kül'mkuspäi.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 49 741 ristitud, lidnümbrikon — 50 226 ristitud. Kaik 49 585 eläjad oli lidnas i 50 004 eläjad kaikes lidnümbrikos vl 2017. Lidnan ristitišt vajehtihe 49..55 tuhad röunoiš vll 1970−2018, kaikiš suremb oli 55 400 rist. vl 2000.

Rahvahad (enamba 1 % vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 67,1 %, totarlaižed — 10,3 %, mordvinalaižed — 10,0 %, ukrainalaižed — 1,6 %, saksalaižed — 1,3 %, toižed rahvahad — 9,7 %.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad.

Professionaližen opendusen aluzkundad: Buguruslanan kivivoin kolledž, pedagogine kolledž, civiližen aviacijan lendimškol (kolledž, Piterin civiližen aviacijan universitetan filial), maižanduztehnikum, Orenburgan agjan medkolledžan filial, mugažo Samaran tehnižen universitetan filial.

## Galerei

Памятный знак в 1748 г. основан г. Бугуруслан.jpg|Lidnan alusenpanendan znam vl 2018
Каменная часовня.jpg|Kivine časoun' (ortodoksine hristanuskond), vn 2018 nägu
Orenburg oblast Buguruslan Mosque.jpg|Lidnan islaman pühäpert', nägu vn 2006 sügüz'kus
Coat of Arms of Buguruslan (Orenburg oblast) (1982).png|Nevondkundaline lidnanznam (vspäi 1982)
Buguruslan teatr.jpg|Buguruslanan dramteatr N. Gogolän nimed (2015)
Buguruslan railway train station. View from the near train window. Russia.JPG|*Buguruslan*-päraudtestancijan sauvuz vl 2009


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Municipaližen «Buguruslan-lidn»-ühtnikan tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''bugadmin.orb.ru'').
Prazeodim

**Prazeodim** (*Pr* — *praseodymium* latinan kelel) om vižkümne ühesanz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, lantanoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, kudenz' period), vanhtunuden klassifikacijan mödhe — koumanden gruppan laptalagrupp, IIIB.

## Ühthine ümbrikirjutand
Element om harv londuses, sen pala Man kores om ühesa grammad tonnas, mail'man valdmeren vedes — 2,6⋅10−6 mg/L. Sadas ekstrakcijal küllästadud cerijan kivendospäi neodiman ühtes, sid' erigoittas neodimaspäi metallotermižikš vai elektrolizan mahtusel 850 C° lämudenke.

Avstrine Karl Auer fon Vel'sbah-himik avaiži prazeodiman vl 1885. Hän löuzi, miše avaitud vl 1839 ročižel Karl Mosander-himikal didim-element om kahten todesižen elementan segoituz lähižidenke ičendoidenke, i andoi niile «neodim»- i prazeodim-nimid. Elementan nimi libub kahtes grekan sanaspäi:  *prasios* «vihandvauvaz» (sen soliden mujun mödhe) i  *didumos* «kaksjaine» (neodimanke).

## Fizižed ičendad

Prazeodim om pehmed tagokaz notked hobedakaz mametall. Londuseline metall om radioaktivižuseta. Kristalline segluz om geksagonaline. 

Atommass — 140,90766. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 6,773 g/sm³. Suladandlämuz — 1208 K (935 C°). Kehundlämuz — 3403 K (3130 C°).

Londuseline prazeodim kogoneb üks'jäižes 141Pr-izotopaspäi, se om stabiline. Tetas 38 ratud radioaktivišt izotopad 121..140, 142..159 atommassanke, löutihe niiden 15 izomärad. Kaikiš hätkembad oma 143Pr-izotop 13,57 päiväd pol'čihodamižen pordonke, 142Pr (T½=19,1 časud) i prazeodim-145 (kuz' časud). Izotopad čihotas β- i protonižen (izotopad 121, 124..126, 128) vai muite β-čihodamižen kal't (kaik toižed), kebnembad kändasoiš cerijaks, jüžmakombad neodimaks, izotop 142 — molembikš, izotopad 121, 124..126 i 128 — cerijaks i lantanaks.

## Kävutand
Ottas prazodiman ionid i sen ftoridad lazeroiden täht. Prazeodiman hapanduz(III) Pr2O3 kävutase stöklan tehmižes, andab sile vauhvihandad mujud.

Ühthesulatas germanijanke i olanke i muga sadas üläveimid.

Prazeodiman solad kävutasoiš südäitukmagnitižen rezonansan tehnologijas sirdajaks reagentaks.

Prazeodim om mišmetallan komponentaks, om terashe legirujaks ližaduseks. Element mülüb magnijan ühthesuladusihe kobal'tan i nikelin ühtes.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Prazeodim ''webelements.com''-saital. 
* Kirjutuz prazeodimas Himižiden elementoiden populärižes ''n-t.ru''-kirjištos.
Šeki

**Šeki** () om lidn Azerbaidžanan pohjoižes. Se om Šekin rajonan administrativine keskuz i üks'jäine lidn.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 8. voz'sadal EME kuti *Sakasen* (*Sake*), möhemba *Šeki*. Se oli torguindan znamasižeks keskuseks Šuuktenno. Vll 1743−1819 oli Šekin hankundan pälidnaks, sid' mülüi Venäman imperijha. Vl 1772 Kiš-jogen luja sur'vezi mureni lidnad, i eläjad sirdihe lähižhe *Nuh*-žilho (*Nuha*), se šingotihe lidnaks teravas. Vspäi 1968 lidn nimitase nügüdläižikš. Lidnan istorine pala mülüb Mail:'man jäl'gusen nimikirjuteshe vspäi 2019.

Šeki šingotase šuukkanghiden fabrikal, savičun tegimel, sömtegimištol (lihakombinat, maidtegim, konservtegim, vintegim, tabakan tegim), turizmal. Lidn om ümbärtud maižanduzrajonal, sen produkcii om tabak, vinmarj, kabjživatišt, pähkmed, villäd, maid.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase Suren Kavkazan ezimägištol, 500..850 m korktusil, 545 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om ümbärtud mägimecoil kaičemhas toštmižsur'vezišpäi i lujas räkäs säspäi. Rengazavtote om saudud lidnas ümbri.

Voden keskmäine lämuz om +12 C°, kezakun-elokun +20..+25 C°.

## Eläjad
Vl 2012 lidnan eläjiden lugu oli 63 700 ristitud, rajonan läz koumandest. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.

Vl 1979 eläjiden 92 % oliba azerbaidžanlaižed. Eläjiden tobj pala om islamanuskojad (sunnitad i šijitad).

## Irdkosketused
* Lidnan oficialine sait (''sheki-ih.gov.az'').
Nahičevan

**Nahičevan** ( [nɑxtʃɯˈvɑn], ناخجیوان «Nahčivan») om lidn Azerbaidžanan Tazovaldkundan suvipäivlaskmas. Se om Nahičevanan Tazovaldkundan administrativižeks keskuseks da palaks, valdkundan anklavan Iranan da Armenijan keskes.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 2. voz'tuhan EME keskes, sai nimitust sijaližen heimon mödhe. Mainitase ezmaižen kerdan kuti *Naksuana* Ptolemein «Geografii»-kirjas 2. voz'sadal meiden erad. Vl 1828 oli mülütadud Venäman imperijha. Vspäi 1921 om Azerbaidžanan palaks, avtonomijan pälidn vspäi 1924.

Nahičevan šingotase kitajižiden kebnavtoiden ühthekeradamižen tegimel, tekstil'tegimištol, sömtegimištol (oluden tegim), kengiden da pähižiden tehmižel, käzitöil, torguindal.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase tazovaldkundan keskuzpalan päivlaskmas, Nahčivančai-jogen oiktal randal ( 82 km pitte, lankteb Araksan vezivaradimhe) i Araks-jogen hural randpolel, 873 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Bakuhusai om 450 km päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha.

Klimat om kontinentaline kuiv, keza om räk. Voden keskmäine lämuz om +12,4 C°, kezakun-sügüz'kun +22..+27 C°, tal'vkun-uhokun −4..+1 C°. Paneb sadegid 267 mm vodes, enamba sulakus-kezakus (30..38 mm kus), vähemba elokus-sügüz'kus (19 mm pordos).

## Eläjad
Vl 2013 lidnan eläjiden lugu oli 75,5 tuhad ristituid 15 km² pindal, vl 2000 — 63 800 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 95 100 eläjad vl 2016 i om nügüd'.

Nahičevanan valdkundaline universitet radab vspäi 1990 (, nell' tuhad üläopenikoid). Sen aluz om pandud vl 1967 kut Azerbaidžanan pedagogižen institutan filial, vspäi 1972 se oli Nahičevanan valdkundaline pedagogine institut.

## Transport
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline *Nahičevan*-lendimport (*NAJ / UBBN*, 526 tuh. passažiroid vl 2014) radab lidnas vspäi 2004. Tehtas reisid Bakuhu, Gändžha, Moskvha, Stambulha.

Passažirraudtestancii om sätud vl 1908 i ühtenzoitab tazovaldkundan anklavan i Iranan lidnoidenke (Tebriz, Tehran, Mešhed). Avtote mäneb Turkanmaha.

Vll 1986−2004 trolleibussistem oli olmas, koume jonod oli siš.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Nahičevanan Tazovaldkundan oficialine portal (''nakhchivan.az'').