open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nored päiväd

**«Nored päiväd»** om vepsläižen «Noid»-gruppan koumanz' studijanal'bom. Se om pästtud vn 2025 4. päiväl kezakud. Al'boman hätkeližuz om koumekümne koume minutad i koumekümne kuz' sekundad.

## Al'boman polhe
Al'bomas om viž vepsänkelišt pajod i üks' venäkel'ne pajo. Pajoiden enambuz om veroližed pajod, kudambid vepsläine norišt pajati ende.

Videoklip om sätud «Kalina da babarm»-pajole. Sen kuvadai da leiktai om Vladimir Boženov.

## Pajoiden nimikirjutez
# Ištub neižne (4:51)
# Lühüd pajo (5:03)
# *Молодость* (5:19, Nored päiväd)
# Ahto (07:31)
# Kalina da babarm (06:30)
# Kättepajo (04:23)

## Homaičendad
Šoutjärven škol

**Šoutjärven škol** om keskškol Šoutjärves, Karjalan Tazovaldkund, Venälaine Federacii.

Školas opendase 96 openikad i 47 kazvanikad, sikš ku sigä lapsiden päivkodi-ki om tehtud. Vspäi 2013 školan pämez' om Natalia Bikova.

## Istorii
Šoutjärven škol radab vspäi 1805.

Suren sodan aigan Suomenman armii anasti Šoutjärved, sikš vll 1941−1944 lapsed openuiba suomen kel't.

Vspäi 1987 školas opetas vepsän kel't. Vspäi 1993 sen kelen opendamine om velgusižeks.

Vn 2026 vilukun 30. päiväl školan 220-voččen jubilejan praznik mäni siš.

## Homaičendad
Karjalan Sanomat

**«Karjalan Sanomat»** («Karjalan Uzištused») om Venäman Karjalan Tazovaldkundan kundaliž-politine lehtez, lähtleb suomen kelel.

## Nimed
* *Karjalan Kommuuni* (1920−1923, Karjalan Kommun)
* *Punainen Karjala* (1923−1937, Rusked Karjal)
* *Советской Карелия* (1938−1940, Nevondkundaline Karjal, kirilližel karjalan kelel)
* *Totuus* (1940−1955, Tozi)
* *Leninilainen Totuus* (1955−1957, Leninan Tozi)
* *Neuvosto Karjala* (1957−1991, Nevondkundaline Karjal)
* *Karjalan Sanomat* (vspäi 1991, Karjalan Uzištused)

## Istorii
Lehtez om sätud vn 1920 5. päiväl redukud.

Vll 1937−1940 lehtez publikoiči materialoid kirilližel karjalan kelel. 

## Nügüdläine olend
Nügüd' lehtez om mujukaz i lähtleb kerdan nedališ. Päofis sijadase Petroskoiš, «Periodika»-pästandkodiš.

## Päredaktorad
* Juho Kommu (1920−1922)
* Onni Tuomi (1922−1923)
* Jalmari Virtanen i Niilo Virtanen (1923−1924)
* Santeri Nuorteva (1924−1926)
* Lauri Letonmäki (1926−1931)
* Otto Vilmi (1931−1932)
* Väinö Lattunen (1932−1934)
* Kalle Vento (1934−1937)
* Pötr Savel'jev (1938−1939)
* Ivan Kondrat'jev (1939−1940)
* Mihail Melent'jev (1940−1947)
* Jevdokim Jemel'janov (1947−1951)
* Födor Kondrat'jev (1951−1954)
* N. Zaharov (1954−1955)
* Födor Trofimov (1955−1957)
* Födor Kondrat'jev (1957−1963)
* Födor Trofimov (1963−1967)
* Födor Kondrat'jev (1967−1969)
* Ivan Petrov (1969−1971)
* Juho Lattinen (1971−1985)
* Aleksei Mironov (1986−1991)
* Robert Manner (1991−2010)
* Mihail Nezvickii (vspäi 2010)

## Kacu mugažo
* Oma Mua
* Kodima
* Karielan Šana

## Homaičendad
Man'g

**Man'g** (, ) om žilo Karjalan Tazovaldkundan Präžän rahvaližen rajonas. Se mülüb Präžan lidnankundha.

## Geografijan andmused
Man'g-žilo sijaidase rajonan päivnouzmas, lidnankundan suvipäivlaskmas, ühtennimižen jogen randal.

Matkad kundan Präž-keskushesai om üks'toštkümne kilometrad pohjoižpäivnouzmha orhal vai 14 km avtol.

Kaik viž nimitadud irdad om žilos.

## Eläjad
Vn 2002 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe žilon eläjiden lugu oli 40 ristitud. Vodele 2009 ristitišt poleni i oli 30 eläjad. Vl 2010 rahvahanlugemižen aigan lugetihe 14 ristitud žilos. Vl 2013 ristitišt oli 16 kaikenaigašt eläjad.

## Transport
Avtobusan «Petroskoi — Nuožjärv»-maršrutan № 119 lopseižutez sijadase žilos.

## Homaičendad
Kodirandaine (radiooigenduz)

**«Kodirandaine»** om vepsänkel'ne, karjalankel'ne da suomenkel'ne paginoigenduz Karjalan radios (Karjalan Tazovaldkund, Venälaine Federacii).

## Nügüdläine olend
«Kodirandaine»-radiooigenduz lähtleb viž kerdad nedališ. Se starinoičeb Karjalan Tazovaldkundan politikas, istorijas i kul'turas.

Radiooigendusen hätkeližuz om nell'kümne viž minutad.

## Radiovedajad
* Nadežda Bukina
* Jelena Karpova
* Larisa Smolina

## Homaičendad
Petrozavodsk

**«Petrozavodsk»** ( «Petroskoi») oli Venäman Karjalan Tazovaldkundan kundaliž-politine lehtez, lähtli venän kelel Petroskoihe vll 1991−2018.

## Istorii
Ezmäine lehtesen pästand läksi vn 1991 11. päiväl vilukud.

Vspäi 1995 lehtesen ezilehtpol' oli mujukaz.

Vl 1998 lehtesen tiraž oli 50 000 egzemplärad.

Vodele 2008 tiraž poleni i oli 12 300 egzemplärad.

Vl 2018 lehtez lähtli kahesal lehtpolel kerdan nedališ.

## Päredaktorad
* Šleikin J. V. (1991−1995)
* Eršov R. A. (1995−1998)
* Hevsurišvili V. S. (1998−1999)
* Vorob'jöv A. B. (1999−2002)
* Slepkov V. A. (2002−2005)
* Smirnov A. A. (2006−2018)

## Homaičendad
Kukagd'

**Kukagd**' () om pen' vepsän külä Venäman Leningradan agjan Kos'kenaluižen rajonas. Se mülüb Ust'kan lidnankundha.

## Istorii
Suren sodan aigan Suomenman armii anasti küläd vn 1941 1. päiväl sügüz'kud. Vn 1944 31. päiväl semendkud Rusked Armii anasti küläd tagaze. 

## Geografijan andmused
Kukagd'-külä sijaidase rajonan pohjoižpäivnouzmaižes čogas, läz Äništ.

Matkad Ust'kahasai om kaks'kümne viž kilometrad suvhe «Petroskoi — Šušt»-avtotekeskustadme.

Üks'jäine Nikol'skai-ird om küläs.

## Eläjad
Vl 1873 külän eläjiden lugu oli 204 ristitud, heišpäi kaik kirjutihe vepsläižikš. Vl 1927 sen ristitišt oli 202 eläjad. Nevondkundaližen aigan külän ristitišt poleni lujas, kaik 33 eläjad jäi vl 1965 i ühesa eläjad vl 1997. Vn 2002 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe Kukagdin eläjiden lugu oli nell' ristitud. Vodele 2007 külän ristitišt poleni i oli üks' eläi. Vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe külän eläjiden lugu oli kaks' ristitud. Vl 2017 külän kaikenaigaižiden eläjiden lugu oli koume ristitud. Vn 2021 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe külän ristitišt oli nell' eläjad, kaik oli venälaižikš. Kaikiš suremb külän registriruidud ristitišt oli 246 eläjad vl 1905.

## Transport
Avtobusan «Petroskoi — Vologd»-maršrutan seižutez sijadase küläs. 

## Homaičendad
Kaleigan škol

**Kaleigan škol** om keskškol Kaleigas, Karjalan Tazovaldkund, Venälaine Federacii.

Školas opendase 59 openikad. Školan pämez' om Svetlana Gotič.

## Istorii
Kaleigan škol radab vspäi 1805.

1980-nziden voziden lopuspäi školas opetas vepsän kel't.

## Homaičendad
Ust'kan lidnankund

**Ust'kan lidnankund** () om Venäman municipaline ühtnik Leningradan agjan Kos'kenaluižen rajonas. Administrativine keskuz om lidnanvuitte Ust'ka-žilo.

Lidnankundan pämez' om Jelena Vedükova.

## Geografijan andmused
Municipaline ühtnik sijadase rajonan pohjoižpäivnouzmas. Lidnankundan pind om 1722 nellikkilometrad.

## Eländpunktad
Kaik kümne eländpunktad mülüdas lidnankundha: üks' lidnanvuitte žilo i ühesa küläd.

## Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnankundan eläjiden lugu oli 3 029 ristitud, vn 2021 — 2 708 ristitud. Vodele 2025 kundan ristitišt poleni i oli 2 607 eläjad. Kaikiš suremb lidnankundan ristitišt oli 3 500 eläjad vl 2006.

## Homaičendad
Livvin Vikipedii

**Livvin Vikipedii** om joudai enciklopedii livvin kelel, Vikipedijan livvinkel'ne jaguz.

Nügüdläine kirjutusiden lugu om  (vn   . päivän), süvüz — .

## Istorii
Vikipedijan livvinkel'ne jaguz om avaitud vn 2016 redukun 7. päiväl. 

## Statistik
* 2016, 21. reduku — 1000 südäimištlehtpol't 
* 2017, 21. keväz'ku — 2000 südäimištlehtpolid
* 2019, 16. sulaku — 3000 südäimištlehtpolid
* 2022, 2. tal'vku — 4000 südäimištlehtpolid

## Homaičendad
Ičenaižkarjalan kel'

**Ičenaižkarjalan kel**' (ičeze nimitused: *Varsinaiskarjalan kieli, Varsinaiskarjala*) om üks' päižiš karjalan kelen paginoišpäi. Venämas lugedas necidä kel't paginaks, ika Suomenmas erased-se tedomehed lugedas sidä keleks.

Kel' mülütab Baltijan meren suomalaižihe kelihe. Sen lähembaine heimkel' om suomen kel'.

Erištadas koumed pädialektad (vai paginoiden gruppad) keles: pohjoine, suvine i tverin. Kelen leviganduz Karjalas om paginoiden kontinuumaks. Lugetas läz koumekümned paginad ühtheverzin.

## Kirjkel'
Ei ole andmusid, konz tehtihe ičenaižkarjalan kelen kirjamišton. Se om olmas 19. voz'sadaspäi kirilližen kirjamišton pohjal. Voziš 1930 se sai kirjamištod latinan kirjamišton pohjal.

Vl 2007 sätihe ut ühthišt kirjamištod kaikiden karjalan keliden täht. Vl 2014 se kirjamišt om vajehtadud jäl'gmäižen kerdan:

## Lugusanad
* **nolla** — nol'
* **yksi** — üks'
* **kakši** — kaks'
* **kolme** — koume
* **nellä** — nell'
* **viisi** — viž
* **kuuši** — kuz'
* **šeiččemen** — seičeme
* **kahekšan** — kahesa
* **yhekšän** — ühesa
* **kymmenen** — kümne

## Kacu mugažo
* Karjalan keled
* Livvin kel'

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Urok koume «Opendam lugemaha – 0-10. Partitiv» ''omamedia.ru''-saital. ****