Monreal'

**Monreal**' ( [mɔ̃ʁeal],  [ˌmʌntriːˈɒl]) om kahtenz' surtte Kanadan lidn. Se om Kvebek-provincijan kaikiš suremb lidn.

Vl 1967 lidn oli mail'man Ekspo 67-ozutelendan keskusen, vl 1976 vastsi Kezaližid Olimpižid vändoid.

## Istorii
Irokeziden Hošelag-külä oli lidnan sijas 14. voz'sadaspäi. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vn 1642 17. päiväl semendkud kuti *Vill'-Mari*-žilo ( «Marin lidn») Monreal'-saren suvipalas, Ph. Lavrentijan jogen da Ottavanjogen ühthejoksmusen sijas.

Vspäi 1705 nimitihe žilod nügüdläižikš. Saren «Monreal'»-nimi sündui üks'jäižen mägen nimespäi *Le mont Royal* — «Kunigahan mägi», 234 m valdmeren pindan päl. Vl 1832 Monreal' sai lidnan statusad. 1970-nzihe vozihesai oli valdkundan kaikiš suremban lidnan da finansižen pälidnan, sid' andoi ezištust Torontole.

Monreal' šingotase valdkundan finansižeks i informacižeks keskuseks, aerokosmižel, elektrotehnižel, farmaceftižel, kivivoinümbriradajal tegimištoil i sauvondal. Kanadan tekstil'tegimišton i sodatehnikan pästandan kaikiš järedamb keskuz.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase provincijan agjahižes suves, kahesa metrad da sen enamba korktusil valdmeren pindan päl. Monrealin pind om 431,5 km², sidä kesken kuivman pind 365,13 nellikkilometrad.

Matkad Kvebekhasai om 250 km pohjoižpäivnouzmha kaikil teil, Ottavhasai om 200 km päivlaskmha. Oiged avtomagistral' ühtenzoitab Nju Jorkanke suves, matkad AÜV:oiden röunhasai om vižkümne kilometrad suvhe.

Klimat om ven kontinentaline neps. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz lujas. Tulleikahad päiväd oma paksud. Voden keskmäine lämuz om +7,0 C°, kezakun-elokun +19,0..+21,7 C°, tal'vkun-uhokun −5,0..−9,2 C°. Ekstremumad oma −37,8 C° (viluku) i +37,6 C° (eloku). Kezaaigan minimum om 0 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +18,0 C° (tal'vku). Ei voi panda halad heinkus-elokus (elokun minimum om +3,3 C°). Paneb sadegid 1041 mm vodes, kuidme läz tazomäras, enamba redukus (103 mm), vähemba uhokus (65 mm uhokus). Paneb lunt 217 sm tal'ven 58 päiväs (reduku-sulaku). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 50..58 % röunoiš keväz'kus-sügüz'kus, 66..72 % kül'mkus-vilukus. Voib olda lumitorokoid kül'mkus, keväz'kus, sulakus.

## Tobmuz

Monreal'-lidn jagase ühesatoštkümneks administrativižeks ümbrikoks (äilugu , ).

Lidnan tobmuden pämez' om mer (). Kaik lidnalaižed valitas händast nelläks vodeks, toižiden strokuiden voimuz om olmas. Edeližed merad oma Deni Koder (*Denis Coderre*, kül'mku 2013 — kül'mku 2017), Žeral'd Tramble (*Gérald Tremblay*, viluku 2002 — kül'mku 2012).

## Eläjad
Lidnan ristitišt ületi millionad vodele 1951 (1,021,520 eläjad), saihe 1,214,352 eläjhäsai vl 1971, sid' poleni ezilidnastumižen tagut i oli läz 1 mln vll 1981−2001 (1,015,420 rist. vl 1986, 1,039,534 rist. vl 2001). Vn 2006 Kanadan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 1,620,693 ristitud, vn 2011 — 1,649,519 ristitud, vn 2016 — 1,704,694 ristitud, vn 2021 — 1,762,949 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Vl 2016 läz 4,1 mln ristituid elihe ezilidnoidenke 4258,31 km² pindal, vl 2021 — läz 4,3 mln ristituid 4604,26 km² pindal.

Augotižlibundan mödhe (lidnan eläjad vaiše vl 2021): evropalaižed — 60,29 %, afrokanadalaižed — 11,53 %, lähižen päivnouzmman — 9,25 % (arabialaižed päpaloin), suviazijalaižed — 4,62 %, latinamerikalaižed — 4,54 %, suvipäivnouzmaižed azijalaižed — 3,79 %, päivnouzmaižed azijalaižed — 3,76 %, indejalaižed — 0,89 %, segoitadud da toižen augotižlibundan — 1,34 %, rahvahuden ozutandata — 2,25 %. Vn 2006 andmusiden mödhe evrokanadalaižiden tobj pala oma francijan (lidnalaižiden 23 %), italijan (10 %), irlandijan (5 %), anglijan (4 %), šotlandijan (3 %) i ispanijan (2 %) augotižlibundan.

Üks'jäine oficialine kel' om francijan kel' lidnan territorijal vn 1977 francijan kelen hartijan mödhe.

## Transport
Kundaline transport om avtobusad, maršruttaksid, ezilidnelektrojonused. Vspäi 1966 metro radab lidnas (vspäi 2021 om nell' jonod 68 stancijanke, 69 km raudted), manalaine täuzin, sen jonused ajeltas šinoil.

Rahvahidenkeskeine civiline *Monreal'-Trüdo*-lendimport (*YUL / CYUL*, 19,4 mln passažiroid vl 2018) sijadase Dorval'-ezilidnas, kaks'kümnes kilometras päivlaskmha Monrealin keskuzpalaspäi, sil-žo sarel. Sišpäi tehtas reisid AÜV:oihe da Kanadadme, Latinižen Amerikan äjihe maihe, Evropan lidnoihe i kaiked mail'madme. Kahtenz' rahvahidenkeskeine *Monreal'-Mirabel' *-lendimport (*YMX / CYMX*) sijadase 39 km lodeheze lidnaspäi, se radab vedamha jüguid vaiše i kävutase aviacijan toižendoiden täht (sanitarine, kosmine).

## Galerei

Montreal City Hall - panoramio (1).jpg|Lidnan merii (2015)
Marie-Reine-du-Monde, Montréal.jpg|Pühän Maria-neiččen kafedraline päjumalanpert', vn 2017 nägu (riman katoline, om saudud vll 1875−1894)
Mtl from mont royal (cropped).jpg|Azjaline keskuz vl 2023
Université de Montréal vue de la Ville Mont-Royal.jpg|Monrealin universitetan päkampus (kezaku 2017)
MAC modern museum Montreal jeh.jpg|Monrealin nügüd'aigaižen čomamahton muzei (2017)
CYUL - Montreal Trudeau Airport (2893817236).jpg|Rahvahidenkeskeine *Monreal'-Trüdo*-lendimport vl 2008
Gare centrale de Montreal 03.JPG|Monrealin Keskuzline päraudtestancii vl 2012


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan tobmuden sait (''montreal.ca'').