open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rozanvuiččed

**Rozanvuiččed** () om Kaksidülehtesižed-klassan kazmusiden sugukund. Elonform oleskeleb hein, penzaz i pu.

Kaik 6028 erikod mülüdas 117 heimho (vn 2024 klassifikacijan olend).

## Leviganduz
Sugukundan erikoiden päpala kazvab Pohjoižen mapoliškon venos i subtropižes vöiš. Voib löuta sugukundan kazmusid kaikedme mail'madme äjiš landšaftoiš i zonoiš päiči arktižiš i antarktižiš rajoniš. Rozanvuiččiden tahololend harakterizuib kazmusiden ühthižkundad, hot' sugukund ei ole dominirui paksus.

## Ümbrikirjutand
Lehtesed čereduišoiš tobjimalaz. Ned oleldas ünäižed vai palakahad, ezilehtesenke.

Änikod oma oiktad sured kaks'suguižed. Änikon aluz om kaksitadud. Gavedid pölüstoittas änikoid. Rozanvuiččiden plod oleskeleb erazvuitte, semned endospermata. Äikerdoičendan pämahtuz om semniden leviganduz živatoil i vetme.

## Kävutand
Kazvatadas ploduid, marjoid i semnid, ottas sömäks. Nened fruktpud, penzhad da heinäd mülüdas sugukundha: jablokpu, gruš, slivpu, persik, mindal', višn', manzikaine, babarm, aronii. Sadas vitaminoid niiden jändusišpäi, kamedid (kleid) tüvilpäi, efirvoid änikoišpäi parfümerijan i kodihimijan täht, ottas kor't dubindsubstancijaks i tehmaha mujutimid. Änikoičend om znamasine meden samižes.

Ottas puid kävutamižhe pumaterialaks. Plodud da semned oma znamasižeks sötkeks mecživatoiden täht. Rozanvuiččed oma venon vönen sadunkazvatusen päpala. Ištutadas erasid-se erikoid dekorativižikš mugažo (pihl', spirei, roz). Levitadud mecerikod oma torhudeks zelliden tehmižes.

## Alasugukundad
Vl 2007 botanikantedajiden jouk tegi tedoidusid, ned vedihe sugukundan südäimižen klassifikacijan toštmižsauvondale, kaik om koume alasugukundad. Niiden amuižuz toine toižhe kacten vajehtase genoiden tedoidusiden tagut, sur' taksonomine rad jätktase:

* Slivpunvuiččed (*Amygdaloideae*, syn. *Prunoideae, Spiraeoideae*) — 49 heimod, plod om lumarj.
* Rozaižed (*Rosoideae*) — enamba mi 850 erikod 40 heimos, plod om pähkmut, äipähkmut, äilumarj.
* Driadižed (*Dryadoideae*) — nell' vai viž heimod, plod om semnikaz konorut vai äipähkmut.
* kaks' heimod mülüdas rangata niiden ližaks: *Azarolus* i *[[Potaninia]]* (üks'jäiženke erikonke).

## Homaičendad
Rtiščevo

**Rtiščevo** () om Venäman lidn, lidnankund da raudtesol'm Saratovan agjan lodehes. Se om Rtiščevon rajonan administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 17. voz'sadal, mainitase vspäi 1666. Edel 1723 vot žilon nimituz oli *Pokrovskoje*, sid' pomeššikoiden Rtiščevad-rodun kanzannimen mödhe, hö oliba žilon pidajikš vhesai 1794. Toine oli Rtiščevo-žilo raudtestancijanno vspäi 1871. Žilo raudtestancijanno sai lidnan statusad vn 1925 6. päiväl kezakud. Ühtištadihe endevanhad Rtiščevo-žilod lidnanke vl 1974.

Rtiščevo šingotase mašinansauvomižen «Argon»-tegimel (elektromagnitižed ajaimed, kaičendsistemad, käroudusen indikatorad, mebel'furnitur, mašinad vaumičemha heinäd da villäd živatoile sötkeks), magaduzsijansobiden da koditekstilin tegimel, sömtegimištol (kanafabrik ümbriradajanke tehmiženke), mugažo asfal'ttegim radab.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan keskuzpalas, Ol'šank-jogen ( 42 km pitte) i Iznajir-jogen keskes ( 98 km pitte), 210 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Ol'šank-jogi om lidnan pohjoižröunaks, molembad joged oma Hopran üläjoksmusen hurad ližajoged.

Matkad Penzan agjhasai om kaks'kümne kilometrad pohjoižhe orhal, Saratovhasai om 167 km päivnouzmha-suvipäivnouzmha orhal, 197 km avtotel vai raudtel. Lähembaižed lidnad oma Serdobsk (Penzan agj) 37 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 48 km avtotel vai raudtel, i Arkadak 41 km suvhe-suvipäivlaskmha orhal, 52 km avtotel vai raudtel. Sodalendimport om koumes kilometras lodeheze lidnaspäi.

## Tobmuz
Rtiščevo om lidnankundan (municipaližen ühtnikan) üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind — 32,95 km².

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan da lidnankundan eläjiden lugu oli 41 289 ristitud, rajonan viž seičemendest, vn 2021 — 37 850 ristitud. Kaik 39 390 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 44..45 tuhad eläjid vll 1989−2003 (45 100 rist. vll 1996−1998).

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2010): venälaižed — 94,1 %, ukrainalaižed — 0,6 %, armenijalaižed — 0,4 %, totarlaižed — 0,4 %, toižed rahvahad i rahvahuden ozutandata — 4,5 %.

Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma avaitud lidnas: ph. Aleksandr Nevalaižen i ph. Mikulai-čudonsädajan.

## Openduz
Lapsiden openduzen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad.

Rtiščevon politehnine licei i Samaran valdkundaližen raudteiden universitetan filial (ende Rtiščevon raudtetransportan tehnikum) oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.

## Galerei

Swimming pool Delphin Rtishchevo.jpg|Ujundbassein (vn 2008 olend)
Alexandro-Nevskaja cerkov.jpeg|Ph. Aleksandr Nevalaižen jumalanpert', vn 2005 nägu
Rtishchevsky branch of the Southeast railway.jpg|Suvipäivnouzmaižen raudten palakundan sauvuz vl 2007
Dvorec kultury Rtishevo.jpg|Lidnan kul'turkeskuz (2007)
Ртищево Здание железнодорожного вокзала 25 сентября 2017 05.jpg|*Rtiščevo I*-päraudtestancii vl 2017


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnankundan lehtpoled rajonan oficialižel ''rtishevo.sarmo.ru''-saital. 
* Lidnan informacine sait (''rtishevo.ru'').
Sar'vutpu

**Sar'vutpu** () om pu Bobanvuiččed-sugukundaspäi, *Ceratonii*-heimon üks' kahtes erikospäi.

## Leviganduz
Kazmuz libub Lähižes Päivnouzmmaspäi ezimeletaden. Kul'tiviruidas Keskmeren maiš amussai, sar'vutpu mectui niiš sijidme.

## Ümbrikirjutand
Igähižvihand pu 6..12 m kortte, levedanke kronanke. Lehtesed oma höunhenvuiččed ninevad. Henod änikod kazdas tophikš. Änikon mallüt om koveritoi i lankteb heredas, vencut ei olele.

Koričmad paugud oma 10..25 sm pitte, 2..4 sm levette i 0,5..1 sm sankte. Paugud ei avaitkoiš. Semniden-bobiden ližaks, niiš om küps maged südäin, mülütab saharan polehesai. Poligalaktomannan-polisaharid andab ploduile kovut i massan kaikenaigaižust.

## Kävutand
Kazvatadas maižanduzkazmuseks samha sar'vutpun kamedid, se-žo E410-sömližaduz. Ottihe kävutamižhe pun semnid vedusen märičendühtnikaks Amuižes Päivnouzmmas. Juvelirine karat-tärtuz libub sar'vutpun pauguiden nimitusespäi da vedusespäi, se om läz kaikenaigaine i gramman videndez.

Jauhoitud semned kävutadas tehta kofen i šokoladan vajehtimid kofeinata. Paugud i lehtesed sättudas kodiživatoile sötkeks.

## Homaičendad
Šihani

**Šihani** () om Venäman lidn da lidnümbrik Saratovan agjan pohjoižes. Vhesai 2019 se oli sauptud lidn.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1820 kuti Vasilii Orlov-Denisov-grafan usadib. Vspäi 1923 Rusttan Armijan himižen azegišton kodvindstancii zavodi radod senno, möhemba armijan keskuzline himine poligon. Vl 1997 Šihani (ende *Vol'sk-17*) sai erižen lidnan statusad. «Šihan» znamoičeb izoliruidud kukkast päivlaskmha Suvižes Uralaspäi.

Vspäi 1961 Valdkundaline organižen sintezan tehnologijoiden institut radoi lidnas, se eci uzid morijoid i travijoid substancijoid i tegi niiden kodvindpartijoid vhesai 1993. Institut eli bankrotnendas läbi vl 2008, i nügüd' edheotand sen alusel pästab zellid (sidä kesken živatoiden täht), sädab himižen i tekstiližen tegimišton processoid.

Šihani šingotase tedoinstitutal i sen himižel tegimel, mugažo himižsubstancijoiden edheotandal maižandusen täht.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbärdajan Vol'skan rajonan suves, 210 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Lähižed Šihani-2-žilo (Vol'sk-18-sodalidnut poligonanke, edel 2000. vot mülütihe Šihani-lidnha administrativižikš) i Šihani-4-žilo (arsenal) oma Vol'sk-lidnan paloikš.

Matkad Saratovhasai om 103 km suvipäivlaskmha orhal, 136 km avtotel vai raudtel. Lähembaižed lidnad oma Vol'sk kümnes kilometras suvipäivnouzmha orhal, 15 km avtotedme vai raudtedme, i Balakovo nell'kümnes nelläs kilometras päivnouzmha orhal, 53 km avtotedme vai raudtedme. «Saratov — Balakovo»-avto- i raudtekeskustad mändas ühtes kilometras pohjoižpäivnouzmha lidnaspäi. Volgan oiged rand om 15 kilometras suvipäivnouzmha i suvhe.

## Tobmuz
Šihani om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks. Se om ümbärtud Vol'skan rajonan territorijal.

Municipaližen ühtnikan edeline pämez' om Andrei Tatarinov (kül'mku 2016 — eloku 2021).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 6 067 ristitud, vn 2021 — 5 155 ristitud. Kaik 5 665 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 13 200 eläjad vl 1998, sodalidnuzita — 8 400 eläjad vl 2000.

Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 93,0 %, čuvašalaižed — 2,2 %, ukrainalaižed — 1,7 %, toižed rahvahad — 3,1 %.

Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma avaitud lidnas: üks' Šihaniš (Jumalanmaman «Rigouskoi»-jumalaižen jumalanpert', 1997) i koume Šihaniš-2 (Mikulai-čudonsädajan vn 1997 jumalanpert' i vn 2012 časoun', ph. Lukan kodijumalanpert' sodaläžundkodinno).

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma: Šihaniš *Zvözdočka*-päivkodi nomer 1 («Tähthaine»), keskškol nomer 12, čomamahtoiden škol nomer 2, lapsiden da norišton sportškol; Šihaniš-2 (Vol'skan pala) — kaks' päivkodid, Venäman kaičendministrusen keskškol nomer 24, muzikškol.

Lähembaižed professionaližen opendusen aluzkundad ratas Vol'sk-lidnas.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnümbrikon tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''zatoshihany.ru'').
Mail'man bank

**Mail'man bank** () om rahvahidenkeskeine finansine organizacii. Sen grupp kogoneb vides palaspäi i mülüb ÜRO:ho.

Mail'man bankan prezident om Devid Malpass (*David Malpass*) vs 2019 sulakun 9. päiväspäi.

## Istorii
Bankan aluz om pandud vn 1945 27. päiväl tal'vkud abutamha udessündutada Päivlaskmaižen Evropan valdkundoid i Japonijad Toižen mail'man sodan jäl'ghe.

Nügüd'aigan bank om olmas abun täht šingotesen valdkundoile, se andab kreditoid i grantoid gollüden polendusen täht, spravitamha läžundoid i pätamha mugomid kaikiš süvembid valdkundan problemoid kut endevanh vezikanalizacine sistem, lapsiden openduz. Bankgruppan kaikiden paloiden päfaterad sijadasoiš AÜV:oiden Vašington-pälidnas.

## Struktur
Mail'man bankan gruppan päine pala om Rahvahidenkeskeine bank rekonstrukcijas da šingoteses (*RBRŠ*), se om sätud vl 1945. Kahtenz' struktur om Rahvahidenkeskeine associacii šingoteses, se oigendab bankan erasid funkcijoid vspäi 1960. Sen ližaks, koume organizacijad oma Mail'man bankan gruppan paloikš:

* Rahvahidenkeskeine finansine korporacii (*RFK*) vspäi 1956;
* Äipol'ne investicine garantiiagentuz () vspäi 1988;
* Rahvahidenkeskeine keskuz investicižridoiden pätandas (angl. *ICSID*) vspäi 1966.

Valdkundale sab ühtneda Mail'man bankan strukturha vaiše ku valdkund jo om RVF:an ühtnijaks.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Mail'man bankan oficialine sait (''worldbank.org'').  *<small>(+ äjil toižil valdkundkelil)</small>*
Petrovsk (Saratovan agj)

**Petrovsk** () om Venäman lidn da lidnankund Saratovan agjan pohjoižes. Se om Petrovskan rajonan administrativižeks keskuseks (vspäi 1928) da palaks.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud kuti lidnuz Petr I-carin käskön mödhe vl 1698 kaičemha tahondad razbainikoiden londoišpäi. Se sai makundan lidnan statusad vl 1780, nimitihe nügüdläižikš carin nimen mödhe i lidnusen phh. Pedroin da Pauloin päjumalanpertin mödhe. Petrovsk oli torgovanoiden lidnaks edel Oktäbrin revolücijad.

Petrovsk šingotase elektromehanižel «Molot»-tegimel (ladimed laivoiden täht — rulid, navigacii, avtomatik; trenažorad merilaivišton täht), sömtegimištol (seniden tegim), mugažo kombisötken tegim radab lidnas. Gazanveimen kompressorstancii om läz lidnad.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan pohjoižes, Volgaveren ülüdel, Medvedic-jogen üläjoksmusen muugotil randoil (Donan hura ližajogi), 180 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Penzan agjhasai om kaks'toštkümne kilometrad pohjoižhe orhal, Saratovhasai om 89 km suvhe-suvipäivnouzmha orhal, 104 km avtotel vai 120 km raudtel. Lähembaine lidn om Atkarsk 54 km suvhe-suvipäivlaskmha orhal, 88 km avtotedme vai 60 km raudtedme. «Saratov — Penz»-avtotekeskust ümbärdab lidnad päivlaskmaspäi ühtes kilometras. Raudtestancijan nimituz om *Petrovsk-Saratovskii*.

## Tobmuz
Petrovsk om lidnankundan (municipaližen ühtnikan) üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind — 27,32 km².

Edeline lidnan pämez' om Andrei Morozov (reduku 2016 — eloku 2021).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 31 160 ristitud, rajonan seičeme kümnendest, vn 2021 — 26 319 ristitud. Kaik 29 376 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 33..35 tuhad eläjid vll 1979−2005 (35 tuh. rist. vl 1996).

Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 94,0 %, totarlaižed — 1,6 %, mordvinalaižed — 1,4 %, toižed rahvahad — 3,0 %.

Ortodoksižen hristanuskondan nell' jumalanpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Pühän Jumalanmaman Katken päjumalanpert' (om saudud 1880, udessündutadud 1990-nziš vozišpäi), kaks' jumalanpertid i časoun'. Islaman pämečet' om letud vll 2014−2020.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad.

Saratovan valdkundaližen tehnižen universitetan filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Петровск Дом купца Тихонова 4 августа 2017.jpg|Rajonan sobes vl 2017 (istorine Tihonov-torgovanan pert')
Церковь города Петровска.jpg|Pühän Jumalanmaman Katken päjumalanpert', vn 2022 nägu
Пожарная вышка.jpg|Lämoipalonvastaine palakund (2018)
Здание больницы в Петровске.jpg|Läžundkodin hirurgine korpus (vn 2018 olend)
Петровск Железнодорожный вокзал 4 августа 2017.jpg|*Petrovsk*-päraudtestancii vl 2017


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan Deputatoiden nevondkundan lehtpoled rajonan oficialižel ''petrovsk64.ru''-saital. 
* Lidnan da rajonan informacine sait (''petrowsk164.ru'').
Petrovsk

**Petrovsk** om toponim venäkel'žiš tahondoiš. Se voib znamoita:

* Petrovsk — Venäman lidn Saratovan agjan pohjoižes.
* Petrovsk () — Ukrainan žilo Odessan agjas.
* *Petrovsk* (lidn vll 1777−1925) — Venäman lidnanvuiččen Petrovskoje-žilon enzne nimituz Jaroslavlin agjas. Sen raudtestancijan nimi om *Petrovsk* tähäsai.

## Kacu mugažo
* Petrovsk-Zabaikal'skii — Venäman lidn Baikalantagaižes randas.
* *Petrovsk-Port* — Venäman Mahačkal-lidnan nimituz Dagestanan Tazovaldkundas vll 1857−1921.
* *Petrovsk-Kavkazskii* — enzne lidnanvuitte žilo Venäman Dagestanan Tazovaldkundas, nügüd' Mahačkal-lidnan mikrorajon.
Vol'sk

**Vol'sk** () om Venäman lidn da lidnankund Saratovan agjan pohjoižes. Se om agjan videnz' lidn eläjiden lugun mödhe, Vol'skan rajonan administrativine keskuz da pala.

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1699 kuti *Malikovskai*-slabad (). Slabad sai makundan lidnan statusad *Volgsk*-nimitusenke vl 1780. Lidnan nimi kändihe nügüdläižeks aigan mändes.

Vol'sk šingotase mehanižel tegimel (tankanvastaižed raketkompleksad), cementan tehmižel, sömtegimištol (maidproduktad, olud, südäiveded).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan suviröunan keskusel, Volgan oiktal randal, 90 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Lähembaižed lidnad oma Šihani kümnes kilometras lodeheze orhal Vol'skan päpalaspäi, 15 km avtotedme vai raudtedme, i Balakovo koumekümnes kilometras päivnouzmha orhal i Volgadme, 49 km avtol vai raudtel. *Vol'sk-1*-raudtestancii radab sarakol *Vol'sk-2*-stancijaspäi.

## Tobmuz
Kaik nell' žilod mülüdas lidnha, Vol'sk lugese lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind — 147,92 km².

Lidnan tobmuden pämez' om sen Nevondkundan ezimez'. Edeline Nevondkundan ezimez' om Maksim Kuznecov (sügüz'ku 2018 — eloku 2021).

## Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 56 100 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan i lidnankundan eläjiden lugu oli 66 508 ristitud, vn 2021 — 55 035 ristitud. Kaik 63 947 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 67..71 tuhad eläjid vll 1967−1976 i 1998−2009 (71 tuh. rist. vl 1973 i 71 124 rist. vl 2002).

Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 93,2 %, totarlaižed — 1,3 %, armenijalaižed — 1,2 %, ukrainalaižed — 1,2 %, toižed rahvahad — 3,1 %.

Ortodoksižen hristanuskondan ühesatoštkümne pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Eläban Eziauguižen Stroican päjumalanpert' (uz', om letud vll 2004−2009), Jumalanmaman Vladimiran jumalaižen päjumalanpert' (uz', om saudud vll 2014−2016), kahesa jumalanpertid, viž pühähonusid pertiš i nell' časounäd. Islaman pühäpert' om avaitud lidnas 19. voz'sadan keskespäi.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad.

Professionaližen opendusen aluzkundad: Vol'skan tehnologine, pedagogine i medicinine kolledžad, materialižen varmitusen üläsodaškol.

## Galerei

Дом П.К. Брусянцева (2).jpg|Vol'skan rajonan administracijan sauvuz (2021)
Троицкий собор в городе Вольске, Саратовская область.jpg|Eläban Eziauguižen Stroican päjumalanpert', vn 2009 nägu
Здание Гостинного двора г. Вольск, ул. Коммунистическая-9.JPG|«Cement»-adivpert' (2002, istorine Adivpertin tanaz)
Г. Вольск Октябрьская-106 Здание земской управы-foto2.jpg|Adivpert' (2012, ende bank, makundan ohjandusen pert')
Г. Вольск Революционная-2 Здание народной библиотеки-foto4.jpg|Lapsiden čomamahtoiden škol nomer 1 (2012, ende rahvahaline kirjišt)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnankundan lehtpoled rajonan oficialižel ''вольск.рф''-saital.
Šuuk (kazmuz)

**Šuuk** () om äivozne heinäsine kazmuz, mülütadas Tähkheiniden sugukundha.

## Leviganduz
Kazmuz om levitadud Evropan, Azijan i Pohjoižamerikan venos vönes.

## Ümbrikirjutand
Lehtesed oma oiktad teravad. Lehtesen alah om rubekaz. Änikuz om tähk vai löuste. Änikod oma henod, ned oleskeldas buran, vihandan i lilaižen mujun. Plod om villäsine, buran vai pakuižen mujun.

Päivännavedii, pil'vesenvastaine kazmuz.

## Kävutand
Semetas-kul'tiviruidas sötmižkazmuseks i dekorativižeks kazmuseks. Sätihe erazvuiččid sortuid maižandusen täht i sadun täht.

## Homaičendad
Juž

**Juž** () om Venäman lidn da lidnankund Ivanovon agjan suvipäivnouzmas. Se om Južan rajonan administrativine keskuz (vspäi 1929).

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 16.-17. voz'sadal *Juzg*-nimitusenke (). Šingotihe bumagkanghiden tehmižel 19. voz'sadan kahtendes polespäi. Radnikžilo sai lidnan statusad vl 1925.

Južan päedheotandad oma kanghiden fabrik, omblendfabrik, turbhan edheotand.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan keskuzpalas, Kläz'm-jogen hural randpolel (Volgan oigedpol'ne bassein), 105 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Pionerk-jogi läbitab lidnad, vezivaradim om saudud Južan päivnouzmas.

Matkad Vladimiran agjhasai om kümne kilometrad suvipäivlaskmha orhal, Ivanovohosai om 78 km lodeheze orhal vai 94 km avtotel. Lähembaižed lidnad oma Väznikad (Vladimiran agj) 38 km suvhe orhal vai 50 km avtotedme, Kovrov (Vladimiran agj) 49 km suvipäivlaskmha orhal vai 70 km avtotedme, i Šui 48 km lodeheze orhal vai 64 km avtotedme. Kaidraižuine «Balahn — Šui»-raudte oli olmas 1900-nzil — 1990-nzil vozil.

Juž-žilo i nell' küläd mülüdas lidnankundha Juž-lidnan ližaks. Lidnankundan pind — 103,97 km².

## Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 21 586 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 14 170 ristitud, lidnankundan — 14 771 ristitud, rajonan viž ühesandest, vn 2021 lidnan — 12 957 ristitud. Vl 2017 kaik 12 834 ristitud elihe lidnas i 13 383 ristitud kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 23..25 tuhad eläjid vozil 1959−1974 (25 tuh. rist. vl 1974).

Rahvahad (2010): venälaižed — 97,5 %, toižed rahvahad — 2,5 %.

Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpert' oma kaičenus i saudud lidnas: koume jumalanpertid i časoun'.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad. Južan tehnologine kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Богадельня9.jpg|Lapsiden da norišton keskuz (2019, ende bogadel'n')
Смоленская церковь20.jpg|Jumalanmaman Smolenskan jumalaižen jumalanpert', vn 2017 nägu (om letud 1790−1795, kellčuhunduz om saudud tošti vl 1863, 2000-nziden voziden rekonstrukcii)
Южа. 1Ткацкая фабрика2012.JPG|Kanghiden fabrik vl 2012
Yuzha Gerlich 2012.JPG|Kul'turkeskuz (2012, om saudud kut Rahvahaline pert' fabrikanno vl 1910)
Усадьба Балина19.jpg|Asigkrit Balin-edheotajan usadib vl 2019


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnankundan Nevondkundan oficialine sait (''gorod.yuzha.ru''). 
* Lidnan da rajonan Administracijan sait (''yuzha.ru'').
Roz

**Roz** () om levitadud penzhiden, pezhaižiden i lianiden heim, kogoneb 360..370 erikospäi. Mülüb Rozanvuiččed-sugukundha. Om sätud enamba mi 10 tuhad sadrozan sortuid heimon erikoiden alusel.

## Leviganduz
Heimon erikod kazdas Evropan i Pohjoižamerikan äjiš tahondoiš, Azijas päiči räkiš maiš, Afrikan pohjoižes i suves. Erikoiden kaikiš suremb erazvuiččend om olmas subtropižes vös i mägitahondoiš. Roz om introduciruidud Avstralijha i Udhe Zelandijha. Lugetas mecerikoid rujoheinäks i travidas Udes Zelandijas.

## Ümbrikirjutand
Kazmuz oleleb igähižvihand (kus eile tal'varvoimižid) vai lanksijanke lehthištonke tal'veks. Seikh om püštoiged vai ujelii, sen korktuz voib olda 15..25 santimetraspäi kahesha..kümnehe metrhasai. Lianan form om kaikiš amuižemb heimos. Heinäsižed formad Pohjoižamerikas — kaikiš norembad, niiden seikhed kuidas tal'veks. Jurišt om värtmenvuitte, eläb 8..13 vot, ličeb erasti vižmetrišt süvüt, no 15..40 sm süvütte päpaloin. Äjad erikod äikerdoitas vegetativižikš i sätas žomid severz'-se metrid diametral.

Plod om äipähkmut, rusttan, ruskedpakuižen vai mustan mujun, 1..1,5 sm surtte. Roz andab ploduid igän koumel vodel, erasti kahtel. Ploduiden enamba kaiked oleskeleb nelländel-kudendel vodel i kerdan koumes-vides vodes.

## Valitud erikod
* *Rosa banksiae* — Benks-emändan roz
* *Rosa canina* — Kukoinkarang
* *Rosa carolina* — Karolinine roz
* *Rosa davurica* — Daurine riz
* *Rosa foetida* — Haižukaz roz
* *Rosa gallica* — Francine roz
* *Rosa kokanica* — Kokandan roz
* *Rosa majalis* — Semendkun roz, heimon tipine erik
* *Rosa mollis* — Pehmed roz
* *Rosa spinosissima* — Ogakaz roz

## Homaičendad
Šuuk

**Šuuk** voib znamoita:
* Šuuk — kanghan materialan toižend.
* Šuuk — *Phalaris arundinacea*-hein Tähkheinäd-sugukundaspäi.
Jurjevec

**Jurjevec** () om Venäman lidn da lidnankund Ivanovon agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om Jurjevecan rajonan administrativine keskuz.

## Istorii
Eländpunktan alusenpanendan oficialine voz' om 1225, Vladimiran Jurii II-ruhtinaz pani lidnusen alust kaičemha röunad londoišpäi. Edeližed nimitused: *Jurjev-Povol'skii* (, *Georgijevsk*, *Jurjev-Povolžskii*. Žilo sai lidnan statusad vl 1778. Vll 1955−1957 Gor'kijan vezivaradim om täuttud, lidnan istorižen keskusen pala sijadase pol'tošt metrad alemba veden järgelišt pindad i kaičese dambal.

Jurjevec šingotase omblendcehal da turizmal, betontegesiden, tualetbumagan i meblin tehmižel. Ende pölvhanfabrik, leibtegim i punümbriradai kombinat radoiba mugažo.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan pohjoižpäivnouzmaižes čogas, pidust' Volgan Gor'kijan vezivaradimen oiktad randad, 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Vezivaradimen tazopind om 84 m ü.m.t., vižtoštkümnehe kilometrhasai levette lidnad vaste. Kavag'mec om lidnan taga.

Matkad Alalidnan agjhasai om koume..viž kilometrad päivnouzmha orhal (sar' vezivaradimes), Ivanovohosai om 134 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal vai 166 km avtotel. Lähembaižed lidnad oma Pučež 39 km suvhe orhal vai vižkümne kilometrad avtotedme, i Kinešm (raudtestancii) 60 km päivlaskmha orhal vai 63 km avtotedme.

## Tobmuz
Jurjevec om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind — 9,11 km².

Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Nevondkundan ezimez'. Edeline lidnan nevondkundan ezimez')l om Svetlana Baranova (reduku 2015 — kül'mku 2020). Lidnan Administracijan pämez' om Aleksei Filin vn 2016 uhokuspäi.

## Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 15 508 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 10 210 ristitud, rajonan viž kahesandest, vn 2021 — 7 899 ristitud. Kaik 8 378 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 19..21 tuhad eläjid vozil 1959−1974 (21 tuh. rist. vl 1967).

Rahvahad (2010): venälaižed — 98,5 %, toižed rahvahad — 1,5 %.

Ortodoksižen hristanuskondan kuz'toštkümne pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Sündun Tulendan Jerusalimha (1733, om ližasaudud vl 1806) i Jumalanmaman Emäganpäivän (1825−1833) päjumalanpertid, kümne jumalanpertid i nell' časounäd.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškol. Jurjevecan agrotegimištoline kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Urevec3.JPG|Georgijevskai-torg Jurjevecan rajonan administracijanke (huralpäi) i ph. Jurgijan jumalanpertinke kellčuhunduses (2008)
Храмовый комплекс г.Юрьевец фото2.JPG|Päjumalanpertiden kompleks, vn 2013 nägu
Юрьевец - Торговые ряды общий вид в 2020 году.jpg|19. voz'sadan torguindrived vl 2020
Yurievets Riverfront Area 02.jpg|Puišt randirdal (2020)
Дом Флягина - panoramio.jpg|Istorijan i čomamahtoiden muzei (2011, ende lidnan Flägin-pämehen pert')


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnankundan i Jurjevecan rajonan tobmuden ''юрьевец-официальный.рф''-sait. 
* Lidnan da rajonan kodirandantedištandan sait (''yurevets37.ru'').
Vauged raid

**Vauged raid** () om lehtezpu vai penzaz, Raid-heimon tipine erik. Mülütadas Raidaižed-sugukundha.

## Leviganduz
Areal om Evrop päiči Edahaižes Pohjoižes, Päivlaskmaine Sibir', Kazahstanan pohjoine. Pu om naturalizuidud Pohjoižamerikas.

Vauktan raidan penzhad da pud kazdas vugonkoil, jogiden, kaivoiden, uitoiden i toižiden vezištoiden randoil, padoseinil, pudotesil, pautkil, teveril i eländpunktoiš. Kazmusen žomad vedadas pidust' jogiden randoid erasti äi kilometrid. Kazvab mägiden pautkil 2000 m ü.m.t. korktushesai.

Mectub ištutandan tahoiš. Eläb lidnoiden arvoimižiš hüvin. Kazmuz om päivännavedii, pakaiženvastaine. Navedib luhtoiden nepsoid letkesižid mahusid, no ei ole lujid mahusen tarbhaičendoid.

## Ümbrikirjutand
Pu voib kätas penzhaks čapatesen jäl'ghe. Kazmuz om 20..30 metrhasai kortte. Tüvi om üks'jäine vai severz'-se tüvid koumhe metrhasai diametral ühtes. Kul'turine vauged raid eläb sada vot.

Änikoičeb lambhaižil koumen..viden santimetran pitte, aigaline medenkandai kazmuz. Plod om konorüt nellän..kuden millimetran surtte, om jaugonke ühten millimetran pitte. Äikerdoičese semnil londuses. Semned oleldas küpsad semendkus-kezakus, nelläs..vides nedališ änikoičendan jäl'ghe, tullei levigandeb niid. Semniden idämižmahtuz kadob teravas, i äikerdoitas kul'turkazmusid vegetativižikš kebnas — čokvezoil, langenuzid jurdunuzil barboil. Täuz'kaznuden kazmusen jurišt andab vezoid harvoin.

## Alaerikod i dekorativižed formad
;Alaerikod
* *Salix alba* subsp. *alba*
* *Salix alba* subsp. *caerulea*. Lehtesed oma sivivauvhan polhe.
* *Salix alba* subsp. *vitellina*. Vezoiden muju om pakuine.

;Erased dekorativižed formad
* f. *argentea* = f. *regalis* = 'Sericea' = 'Splendens' = var. *sericea*. Lehtesiden molembad poled oma hobedakahad.
* 'Liempde' — kronan form om konine, pu 30 metrhasai kortte om 10..12 m diametral.
* 'Ovalis' — lehtesed oma ellipsan polhe.
* 'Pendula' — kronan oksiden barbad oma oigetud maha.

## Homaičendad
Privolžsk

**Privolžsk** () om Venäman lidn da lidnankund Ivanovon agjan pohjoižes. Se om Privolžskan rajonan administrativine keskuz (vspäi 1983) i kaikiš suremb lidn.

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Semön Peškov-Saburov-bajarin kirjeižes vl 1485 kuti *Jakovlevskoje*-žilo (). Vl 1924 kätihe *Sur' Jakovlevskoje*-žilod Jakovlevskii-radnikžiloks. Se sai lidnan statusad nügüdläiženke nimitusenke vn 1938 26. päiväl redukud.

Privolžsk šingotase pölvhankombinatal (kanghad, pühkmed), kahtel juvelirtegimel i penil juveliredheotandoil.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan lodehes-pohjoižes, Šač-jogen ( 58 km pitte, Volgan oiged ližajogi) i Ingar-jogen randoil ( 14 km pitte), 110 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Kostroman agjhasai om kaks' kilometrad pohjoižhe orhal, Ivanovon keskushesai om 46 km suvhe-suvipäivlaskmha orhal, 51 km avtotel vai raudtel. Lähembaižed lidnad oma Volgorečensk (Kostroman agj) kudes kilometras lodeheze orhal vai kümnes kilometras avtotedme, Plös 16 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 18 km avtotedme, i Furmanov 18 km suvipäivlaskmha orhal, 20 km avtotedme vai raudtedme. Raudtesarak radoi vaiše jüguiden täht vn 2023 sügüz'kuhusai, konz' saudihe passažirplatformid da udessündutihe passažirühtenzoitust Ivanovonke i Furmanovanke.

## Tobmuz
Privolžsk om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind — 16 km².

Lidnankundan pämez' om sen Nevondkundan ezimez'. Lidnan erigoittud Administracii om likvidiruidud vn 2016 kezakus, Aleksandr Marejev radoi sen jäl'gmäižen pämehen.

## Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 14 669 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 16 747 ristitud, rajonan koume videndest, vn 2021 — 14 332 ristitud. Kaik 15 824 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 19..21 tuhad eläjid vozil 1967−1998 (21 tuh. rist. vl 1967).

Rahvahad (2010): venälaižed — 96,5 %, toižed rahvahad — 3,5 %.

Ortodoksižen hristanuskondan viž pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Nikol'skii-naižjumalankodi ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpertinke (1779), koume časounäd oma avaitud, vanhuskolaižiden Jumalanmaman Kazanin jumalaižen časoun' (1882) om olmas tähäsai.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma seičeme päivkodid, aluzškol (nomer 12), kaks' keskškolad (nomer 1, 6), muzikškol, lapsiden i norišton sportškol. Furmanovan tehnižen kolledžan Privolžskan palakund om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Privolzhsk road.jpg|Znam lidnan röunal (2006)
Приволжск - panoramio.jpg|Ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' kellčuhundusenke, vn 2011 nägu
Часовня.png|Vanhuskolaižiden Jumalanmaman Kazanin jumalaižen časoun', vn 2018 nägu
Дворец культуры г. Приволжск.jpg|Kul'turkeskuz (2019)
Въезд в Приволжск со стороны Плеса - panoramio.jpg|Tulend lidnha Plösan polespäi vl 2011


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnankundan lehtpoled rajonan oficialižel ''privadmin.ru''-saital.
Pučež

**Pučež** () om Venäman lidn da lidnankund Ivanovon agjan päivnouzmas. Se om Pučežan rajonan administrativine keskuz (vspäi 1929).

## Istorii

Eländpunkt mainitaškanzihe vspäi 1594 vn 1614 dokumentas kuti *Pučišše*-slabad (). Nügüdläine nimituz om sadud posadan statusanke vl 1745. Ezmäine pölvhankuidun fabrik oli saudud žilos vl 1862. Sai lidnan statusad vl 1919 vai oficialižešti vl 1925. Gor'kijan vezivaradimen täutmine jätkustui vll 1955−1957, upotihe vanhad lidnad (torgovanoiden pertid, kivižed jumalanpertid) siš täuzin. Pučež-lidn om saudud udel tahol vspäi 1947 edel vezivaradimen täutmišt.

Pučež šingotase pölvhankuidun tehmižel i nelläl omblendedheotandal, sömtegimištol (sagudtegim, leibänkombinat) i turizmal.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan päivnouzmas, Volgan Gor'kijan vezivaradiman oiktal randal, 100 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Mecad ümbärtas lidnad päivlaskmaspäi.

Matkad Alalidnan agjhasai om 8..10 km päivnouzmha Volgan vastrandannoks, Ivanovohosai om 133 km päivlaskmha orhal vai 156 km avtotel. Toižed lähembaižed lidnad oma Jurjevec 39 km pohjoižhe orhal vai 52 km avtotedme i Čkalovsk (Alalidnan agj) 25 km suvhe orhal vai 44 km avtotedme. Turistlaivad kävutadas lidnan jogivaldmoid. Lähembaine raudtestancii radab Zavolžje-lidnas (Alalidnan agj) 77 km suvhe avtotedme.

Pučež om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Rajun lind om kuvatud lidnanznamal.

## Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 7 273 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 8 588 ristitud, rajonan viž kahesandest, vn 2021 — 6 879 ristitud. Kaik 7 078 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba 12 tuhad eläjid vll 1970−1998 (12 976 rist. vl 1979).

Rahvahad (2010): venälaižed — 98,2 %, toižed rahvahad — 1,8 %.

Ortodoksižen hristanuskondan koume jumalanpertid oma kaičenus i saudud lidnas: ph. Jurgii Vägestusenkandajan (puine, ei ole väges), ph. Serafim Sarovalaižen, Spasan Toižetamižen (puine). Spasan Toižetamižen päjumalanpert' i nell' jumalanpertid oma kadonuded.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškol. Professionaližen opendusen lähembaižed aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnankundan tobmuden sait (''пучеж-город.рф'').
Rabarbar

**Rabarbar** () om järedoiden äivoččiden heinäsižiden kazmusiden heim. Läz kaks'kümned erikod, mülütadas Grečanvuiččed-sugukundha.

## Leviganduz
Erikod oma levitadud Azijas, Gimalajad-mägiden pautkilpäi Izrailihesai i Sibirihesai. Ottas kul'turkazmuseks Azijan maiš, Evropas i AÜV:oiš.

Rabarbaran erikoiden tobj pala kazvab Venämas hüvin, vaiše erased-se erikod pohjoižmaiš tarbhaitas kaičendad pakaižid vaste manpudotesen, ol'gšoidun vai lehtišton nägul juriden päl. Kazmuz navedib veresid, süvid i plodukahid mahusid läbipäzmatomanke alamahusenke. Mustman süväd savikod sättudas enamba kaiked.

## Ümbrikirjutand
Jurišt om sanged. Manpäline pala om üks'vozne. Järedad sor'meliž-labasižed vai piikoikahad lehtesed kazdas jurespäi. Seikh lopiše löstkekahal änikusel. Änikod oleskeldas vauktad vai vihandan polhe, harvoin ruzad vai sandal'žed.

Änikoičend lopib arvokahiden lehtesiden kazvandad. Rabarbar äikerdoičese semnil vai čokvezoil. Plod om pähkmut. Kazmusen erikoden londuseline gibridizacii tegese kebnas.

## Kävutand
Kazvatadas maploduks samha lehtesenvarzid kezan augotišes. Pidab varta kazmust i heitta änikvezoid samha parahimid lehtesedvarzid, ei sa čapta kaikid lehtesid kerdalaz. Tehtas keitišt vai sahardudas cukatoikš, ližatas pirgoihe südäimeks. Anttas lehtesid sötlemha sigoid.

Ottas erasiden-se erikoiden jurid zelläks, ned mülütadas hrizofan-glikozidad.

## Valitud erikod da gibridad
* *Rheum australe* — Suvine rabarbar, dekorativine erik.
* *Rheum compactum* L. — Kompaktine rabarbar
* *Rheum emodii* — Emodin rabarbar
* *Rheum maximowiczii* Losinsk. — Maksimovičun rabarbar
* *Rheum nanum* Sievers — Gobin rabarbar
* *Rheum nobile* — Hüväsuguine rabarbar, Tibetan endemik.
* *Rheum officinale* — Zell'rabarbar
* *Rheum palmatum* — Sor'meline rabarbar, dekorativine erik.
* *Rheum rhaponticum* — Mustmerine rabarbar, heimon tipine erik, kävutase veterinarijas.
* *Rheum rhabarbarum* — Kidžer rabarbar, kazvatadas maloduks.
* *Rheum ribes* L. — Čigičaižrabarbar
* *Rheum rupestre* — Kall'rabarbar
* *Rheum tataricum* — Tatarine rabarbar
* *Rheum wittrockii* Lundstr. — Vittrokan rabarbar
* *Rheum × hybridum* — Gibridine rabarbar, kazvatadas maploduks.

## Homaičendad
Komsomol'sk (Ivanovon agj)

**Komsomol'sk** () om Venäman lidn da lidnankund Ivanovon agjan lodehes. Se om Komsomol'skan rajonan administrativine keskuz (vspäi 1932).

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1927 kuti Ivanovon GRES:an sauvojiden žilo. Uz' GRES radaškanzi vn 1930 redukus. Kätihe radnikžilod oficialižeks nügüdläiženke nimitusenke vn 1931 vilukus, nimitihe kundaližen Komsomol-organizacijan mödhe. Radnikžilo sai lidnan statusad vn 1950 28. päiväl elokud.

Komsomol'sk šingotase elektrusen tehmižel (GRES radab londuseližel gazal), mašinansauvomižel (elektrotehnine mašiništ, elektromagnitad), mecan ümbriradmižel, kanghiden «Kommunar»-fabrikal.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan suves, Uhtohm-jogen üläjoksmusen vezivaradimen oiktal randal päpaloin ( 89 km pitte, Kläz'man hurapol'ne bassein), 145 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Ivanovohosai om 36 km päivnouzmha-suvipäivnouzmha orhal vai 58 km avtotel. Toižed lähembaižed lidnad oma Teikovo 22 km suvhe-suvipäivnouzmha orhal vai 31 km avtotedme, i Gavrilov Jam (Jaroslavlin agj) 44 km lodeheze orhal vai 62 km avtotedme. Raudtesarak *Komsomol'sk*-stancijanke ühtenzoitab Ivanovonke, raudte jätktase Ivanovon agjan röunhasai.

## Tobmuz
Komsomol'sk om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Nevondkundan ezimez'. Lidnan Administracijan jäl'gmäine pämez' oli Irina Novikova (heinku 2012 — sulaku 2016), organizacii om likvidiruidud.

## Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 15 734 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 8 693 ristitud, rajonan kaks' videndest, vn 2021 — 8 364 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli vl 1939 i enamba 12 tuhad eläjid vozil 1970−1979 (12 320 rist. vl 1970).

Rahvahad (2010): venälaižed — 98,1 %, toižed rahvahad — 1,9 %.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 89,6 %, kirgizlaižed — 1,4 %, toižed rahvahad — 4,5 %, rahvahuden ozutandata — 4,5 %.

Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma saudud i avaitud lidnas: Raštvoiden jumalanpert' (om letud kivižeks vl 1771 puižen sijas) i časoun' lidnan kaumžomal.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, kaks' keskškolad (nomer 1 i 2), lapsiden sädamižen pert', čomamahtoiden škol. Professionaližen opendusen aluzkund om Ivanovon energetižen kolledžan Komsomol'skan filial (ende Komsomol'skan lämuzenergetine tehnikum).

## Galerei

Мэрия города Комсомольска Ивановской области.JPG|Lidnan administracijan sauvuz (2012)
Church Nativity Christ Komsomolsk.jpg|Raštvoiden jumalanpert', vn 2022 nägu
Ивановские ПГУ и ГРЭС.jpg|Ivanovon GRES:an vanh sauvuz (oiktalpäi) i uz' (huralpäi) vl 2015
Комсомольск. Могила венгерских военнопленных.jpg|Mad'jaranman ottud plenha mehiden kaum lidnan kaumžomal (2015)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnankundan lehtpoled rajonan oficialižel ''adminkoms37.gosuslugi.ru''-saital.
Komsomol'sk

**Komsomol'sk** voib znamoita nenid eländpunktoid:

* Komsomol'sk — Venäman lidn da lidnankund Ivanovon agjan lodehes.
* Komsomol'sk — Venäman lidnanvuitte žilo Kemerovon agjan Tisulin rajonas.
* Komsomol'sk Amural — Venäman Habarovskan randan kahtenz' surtte lidn da lidnümbrik.

## Kacu mugažo
* *Komsomol'sk* — Ukrainan Gorišni Plavni-lidnan nimituz Poltavan agjas vhesai 2016 (, Kremenčugan päivnouzmaine ezilidn).
Raid

**Raid** () om lehtezpuiden, penzhiden i penzhaižiden heim. Kogoneb 550 erikospäi, mülütadas Raidaižed-sugukundha (1220 erikod kaikes sugukundas).

## Leviganduz
Heimon erikod oma levitadud Pohjoižes mapoliškos, Evrazijan venos vös tobjimalaz, om severz'-se erikoid tropižes vös i enamba mi 65 erikod kazdas Pohjoižamerikas. Arktine raid om penzhaine 2,5 sm kortte samlon keskes.

Raidan lehtesiden jäl'ged oma löutud melpordon (145..66 mln vot tagaz) mineraloiden pindal. Erikoidenkeskeine gibridizacii om paks. Kazvab teravas, sädab žomid — *raidišt*, *raidžom*.

## Kävutand
Kävutadas pehmdad da kebnad pumaterialad, tehtas raidaižid kodiastjoid. Jurišt sarakoičese lujas i teravas, ka ištutadas varmitamha mägipautkid, letkesižid mahusid stepiš. Pandas varha *[[paju]]d*-kor't pajutukuikš i ottas dubindsubstancijaks.

Ištutadas mail'man venos i tropižes vöiš kuti dekorativine kazmuz. Äi aigaližid medenkandajid erikoid.

## Valitud erikod
* *Salix aegyptiaca* — Egiptine raid
* *Salix alba* — Vauged raid, heimon tipine erik.
* *Salix arctica* — Arktine raid
* *Salix babylonica* — Vavilonine raid
* *Salix borealis* — Pohjoine raid
* *Salix caprea* — Kozan raid
* *Salix fragilis* — Birbincpu
* *Salix viminalis*

## Homaičendad
Kohm

**Kohm** () om Venäman lidn da lidnümbrik Ivanovon agjan keskuzpalan päivlaskmas. Se om agjan seičemenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Ivanovon suvipäivnouzmaine ezilidn, om ümbärtud Ivanovon rajonan territorijal.

## Istorii
Eländpunkt mainitaškanzihe kuti *Roždestveno-Kohm*-žilo () vspäi 1619, möhemha *Kohm*-žilo. Nimitihe tahondan amuižen nimitusen mödhe. Šingotihe kanghiden tehmižel 18.-19. voz'sadas. Žilo sai lidnan statusad vl 1925. Vll 1935−1948 oli Kohman rajonan keskuseks, sid' mülüi Ivanovon rajonha. Vspäi 2005 om erižeks lidnümbrikoks.

Kohm šingotase bumagkanghiden kombinatal, pölvazkahghiden fabrikal i čuhunduzlibutimiden tegimel (enččes «Strommašina»-edheotand).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Uvod'-jogen molembil randoil ( 185 km pitte, Kläz'man hura ližajogi), 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Ivanovon röunhasai om üks' kilometr lodeheze orhal vai avtotel, kümne kilometrad raudtel, keskuzpalhasai — 10 km lodeheze orhal vai avtotel. Toižed lähembaižed lidnad oma Šui 15 km päivnouzmha-suvipäivnouzmha orhal, 17 km avtotedme vai raudtedme, i Teikovo 35 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal, 45 km avtotedme vai raudtedme. Kaks'kilometrine raudtesarak tuleb lidnan pohjoižhe «Ivanovo — Vladimir»-keskustaspäi, se radab jüguiden täht vaiše.

## Tobmuz
Kohm om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline lidnan Administracijan pämez' om Roman Vlasov (kezaku 2017 — tal'vku 2019). Lidnümbrikon Duman ezimez' om Gennadii Gluharev vn 2020 redukuspäi, edeline ezimez' om Jelena Kuvšinova (reduku 2015 — reduku 2020).

## Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 18 983 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 29 411 ristitud, vn 2021 — 30 940 ristitud. Kaik 30 316 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om 29..30 tuhad eläjid vspäi 2010 (30 500 rist. vl 2018).

Rahvahad (2010): venälaižed — 94,3 %, ukrainalaižed — 1,2 %, toižed rahvahad — 4,5 %.

Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Jumalanmaman Blagoveššenjan jumalanpert' (om saudud vll 1998−2007) i koume časounäd. Niiden ližaks nell' jumalanpertid oma kadonuded.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad, čomamahtoiden škol. Kohman industrialine kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Училище Ясюнинских.jpg|Lapsiden kirjišt i lidnan muzei (2017)
Водохранилище в городе Кохме, верхний пруд.jpg|Vezivaradimen üläuit lidnas, vn 2017 nägu
Кохомский ордена Октябрьской революции хлопчатобумажный комбинат.jpg|Kohman bumagkanghiden kombinat vl 2017
Ivanovo Obl Kokhma factory asv2018-08 img1.jpg|«Visšaja Liga»-torguindkeskuz (2018, *Üläühtnend*, ende fabrikan kudondkorpus)
Усадьба Ясюнинского. Здание ДШИ 2.jpg|Lapsiden čomamahtoiden škol (2013, ende Jasüninskii-torgovanoiden usadiban päine pert')


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnümbrikon tobmuden aluzkundoiden sait (''kohma37.gosuslugi.ru''). i sen vanh versii (''kohma37.ru''), om täuttud edel vn 2025 heinkud.
Navoloki

**Navoloki** () om Venäman lidn da lidnankund Ivanovon agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om Kinešman rajonan üks'jäine lidn.

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1775. Vl 1880 Vičugan torgovanoiden kanghiden fabrik radaškanzi *Navoloki*-žilos. Se oli radnikžiloks vspäi 1925, sai lidnan statusad vn 1938 semendkus. Vll 1935−1958 oli Navolokin rajonan keskuseks. Lidnan päiv znamoičese kezakun koumandel sobatal.

Navoloki šingotase tekstiližel tegimištol: bumagkanghiden kombinat, omblendfabrik.

## Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan lodehližes čogas, Volgan Gor'kijan vezivaradimen oiktal randal, 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Ivanovohosai om 80 km suvipäivlaskmha orhal vai 111 km avtotel. Toižed lähembaižed lidnad oma Kinešm-rajonankeskuz (ei mülü rajonha) i Zavolžsk (raudtestancijad) kümnes kilometras päivnouzmha orhal vai avtotedme. Raudtesarak tuleb Kinešmaspäi, se radab vaiše jüguiden täht.

## Tobmuz
Kaik koume žilod i 15 küläd mülüdas lidnankundha Navolokin ližaks, niiden kesken kuz' küläd oliba kaikenaigaižeta ristitištota vl 2010. Lidnankundan pind — 94,97 km².

Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeližed lidnan Administracijan pämehed oma Aleksandr Sadovskii (eloku 2022 — kül'mku 2023), Aleksandr Kostin (sügüz'ku 2020 — heinku 2022), Viktor Ivanov (kül'mku 2015 — sügüz'ku 2020). Lidnan Nevondkundan ezimez' om Aleksei Rumäncev vn 2022 kezakuspäi.

## Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 12 301 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 10 206 ristitud, lidnankundan — 13 475 ristitud, rajonan koume videndest. Vn 2021 rahvahanlugemižen mödhe lidnan ristitišt oli 8 167 eläjad. Kaik 9 546 ristitud elihe lidnas i 12 639 ristitud kaikes lidnankundas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba 13 tuhad eläjid vozil 1959−1970 (13 832 rist. vl 1959).

Rahvahad (2010): venälaižed — 97,0 %, ukrainalaižed — 1,4 %, toižed rahvahad — 1,6 %.

Ortodoksižen hristanuskondan üks'jäine pühäpert' om saudud lidnas, se om Jumalanmaman Emäganpäivän jumalanpert' (1785).

Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, kaks' keskškolad (nomer 1 i 4), muzikškol, lapsiden da norišton sportškol. Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnankundan tobmuden sait (''navoloki.ru'').
Taiginmarjad

**Taiginmarjad** () om levitadud dekorativine penzaz vai pen' pu. Mülüb Rozanvuiččed-sugukundha.

## Leviganduz
Londuseližen arealan piduz om enamba vit tuhad kilometrid, se om Sibir', Kazahstan, Mongolii i Kitai. Ištutadas Venäman evropižes palas amussai pöudverižiš šoiduiš, teveril, puištoiš. Taiginmarjad oma mectunuded Venäman evropižes palan keskuses.

Kazvab mecstepin (tobjimalaz), mecan i stepin zonoiš, harvas kuivas mecas, mecanröunoidme i pallištoil, luhtoil. Sädab penid žomid sijidme. Pakaiženvastaine kazmuz. Navedib letkesižid allüvialižid mahusid kločkivenke. Elänzoitab hüvin äjil mahusil, no ei tirpi lähižid gruntvezid i sur'vezid.

## Ümbrikirjutand
Korged ogakaz penzaz ühten..nellän metrad korkte, harvamb pen' pu kudhe metrhasai korkte tüvenke kümnehe santimetrhasai diametral. Kor' om muzaburan vai burhahkan mujun. Oksad oma rusttad vai muzarusttad loštajad. Lehtesed čereduisoiš, ned oma munanvuiččed formal. Lehtesiden varded sasoiš 0,5..2 sm pitte. Änikod oma 12..15 mm surtte, molemban sugun, änikuz om kändaz koumen..nellän santimetran pitte.

Kazvab vitkos, no eläb 200..400 vodhesai. Äikerdoitas semnil vai vezoil. Kazmuz änikoičeb avaros kezan zavodindas 10..12 päivän aigan. Plodud oleskeldas 10..15-voččes igäs, oma küpsad sügüz'kus-redukus. Ploduiden hüvä satuz rippub haloiden olmatomudespäi änikoičendan aigan i ploduiden travijoiden vähäs luguspäi.

## Toižendad
* *Crataegus sanguinea* var. *chlorocarpa*
* *C. s.* var. *genuina*
* *C. s.* var. *glabra*
* *C. s.* var. *incisa*
* *C. s.* var. *inermis*
* *C. s.* var. *villosa*

Taiginmarjad oma ottud kul'turkazmuseks vspäi 1822. Ivan Mičurin pölüstoiti pihläd taiginmarjoiden heid'omal i sai *Crataegosorbus miczurinii*-gibridad södabidenke ploduidenke kargištuseta.

## Galerei

Crataegus sanguinea.jpg|Botanine kuva Piter Uil'jam Uotson-botanikantedajan vn 1825 *Dendrologia Britannica*-kirjaspäi
Pcela-cvet-1a.JPG|Mezjäine taiginmarjoiden änikol
Crataegus sanguinea Głóg syberyjski 2021-10-02 02.jpg|Oks küpsidenke ploduidenke
Crataegus sanguinea20090912 244.jpg|Üläküpsad plodud sügüz'kus, Moskvan agj, Venäma


## Kacu mugažo
* Taigin

## Homaičendad