open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Myllärit

**«Myllärit»** (*mellicnikad*) oli Venäman folkrokgrupp Petroskoišpäi.

Pajatadas pajad karjalan, suomen da venän kelil.

## Istorii
Muzikgrupp oli olmas vspäi 1992.

Vn 2010 25. päiväl semendkud Aleksandr «Deduška» Bikadorov koli, hän oli tetab karjalaine muzikant, üks' gruppan alusenpanijoišpäi. Muzikgrupp lühenzi aktivižut hänen surman jäl'ghe.

## Jäl'gmäine mülükund
* Aleksandr «Deda» Bikadorov — gitar
* Andrei Habonen — än', gitar
* Tat'jana Umnäkova — violine
* Andrei Lukin — barabanad
* Roman Jeršihin — basgitar
* Andrei Brazevič — akkordeon
* Sergei Klevenskii — il'msoitod
* Sergei Zobnev — gruppan direktor
* Sergei Il'čenko — kulundrežissör

### Edeližed ühtnijad
*Kontrabas*
* Andrei Varkentin (1992−1997)
* Andrei Habonen (1997−1998)

*Il'msoitod*
* Dmitrii Dömin (1992−2002)
* Kirill Titkov (2002)

*Än' *
* Arto Rinne (1994−2002)
* Jana Lebedeva (2005−2006)
* Leo Sevec (1992−2005)

*Violine*
* Jelena Samsonovič (1992−1993)
* Žanna Kudrävceva (1993−1995)

*Al't *
* Marija Frolova (1992−1993)

## Diskografii
* 1993 — *From St. Petersburg* (Piterišpäi)
* 1997 — *Eta Pravda* (Se tozi)
* 1999 — *In the Light of a White Night* (Kezaön vauktuses)
* 2000 — *A Voi Voi!*
* 2002 — *Десятая весна* (Kümnenz' keväz')
* 2004 — *Saaren Synty* (Saren sündund)
* 2005 — *Metsolan Kuningas* (Mechine)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Muzikgruppan oficialine sait (''myllarit.ru'').  (*avaidase, no om rados-šingoteses*)
* Myllärit *[[last.fm|lastfm.ru]]*-saital
* [Muzikgruppan lehtpoled ''[myspace|myspace.com]''-saital.]
Kandatez

**Kandatez** om muiged saged maidprodukt vauktan mujun. Tehtas sidä pasterizuidud kerthudespäi i muigotesespäi kävundal, om vaumiž päiveses päliči. Erištadas razvan mülündan mödhe: 10..30% päpaloin, voib olda 58 procenthasai. Eziauguižešti slavižen i francižen sömproduktan tehmine levigandeb mail'madme samižen kebnuden tagut.

Södas muite, kürzidenke, ližatas salatoihe i toižihe blödihe kartohkanke da kalanke, tehtas voileibid. Ottas kävutamižhe kandatest mugažo kosmetižeks abutuseks kodiarvoimižiš. Hüvä kandatez om saged.

## Kacu mugažo
* Krem-freš
* Kaimak

## Homaičendad


## Irdkosketused
* ГОСТ 31452-2012. Сметана. Технические условия (Kandatez. Tehnižed arvoimižed) ''protect.gost.ru''-saital.
Aig

**Aig** om fizine interval (pord) erazvuiččiden tegoiden keskes. Ristitun aig om röunatud vara.

Aig om fizižiden i psihižiden processoiden joksendan form, vajehtusen voimusen arvoimine. Se om filosofijan i fizikan päižiš tärtusišpäi, kaikiden objektoiden olendan hätkeližusen mär, niiden olendoiden jäl'gendajiden vajehtusiden harakteristik processoiš. Mugažo aig om ühtenzoittud avaruden-aigan ühteks koordinatoišpäi, ühthine relätivižusen teorii šingotab sidä koncepcijad.

Aig filosofijas om möstumatoi joksend, tegese ühtes čuraduses vaiše — enččespäi realižusen kal't tulebha.

Fizižen aigan järgeližed märičemižühtnikad: kuro, sekund, minut, čas, päivez, nedal', ku, voz', voz'kümne, voz'sada, voz'tuha.

## Aigha sidodud vepsän muštatišed

* *Aig andab tünen meren, aig — vodajan venehen.*
* *Aig astub, kuti vezi jokseb.*
* *Aig mest ei varasta.*
* *Aig vajehtelese, i ristit vajehtelese aiganke.*
* *Edel aigad ala tege kelel.*
* *Kaikele radole pidab aig, aigata i päivoi ei pašta.*
* *Mitte aig, mugoi i mez'.*
* *Rad radon sijas, a sönd — söndan sijas.*
* *Siloi om aigad heinäd toda, konz lehm om kolnu.*
* *Tuleb aig — mänem sinnä kaik.*
* *Vähemb aigad — vähemb abidad, enamb aigad — enamb abidad.*


## Homaičendad
Trier Lars fon

**Lars fon Trier** (; sünd. 30. sulaku 1956, Kopenhagenan pohjoine Lundtofte-ezilidnut, Lüngbü-Torbek-kund, Danii kuti *Lars Trier*) om danine fil'miden režissör, scenarist (kinotarinantegii) i akt'or.

## Biografii
Mez' om sündnu valdkundmehiden kanzha. Zavodi kinokar'jerad vl 1967. Trier openui režissöran mastarust Danijan Nacionaližen kinoškolas vll 1979−1983 i om sen pästnikan. Vodele 2016 sai enamba sadad kinofestivaliden arvlahjoid da nominacijoid mail'madme.

Fon Trier oli naižiš kaks' kerdad, hänen ezmäine ak oli lapsiden fil'miden Sesilia Holbek-Trier-režissör (*Cæcilia Holbek*, 1987−1995), kahtenz' Bente Fröge (*Bente Frøge*, 1997−2015). Nell' last: Agnes- i Sel'ma-tütred ezmäižes naindaspäi, kaks'jaižed Lüdvig- i Benjamin-poigad sünduiba kahtendes naimiželos.

## Valitud fil'mad režissöraks i scenaristaks
* *Ogeruden element* (1984, Forbrydelsens element)
* *[[Epidemii (fil'm, 1987)|Epidemii]]* (1987, Epidemic)
* *[[Evrop (fil'm)|Evrop]]* (1991, Europa)
* *[[Kunigahuz (TV-serial)|Kunigahuz]]* (1994, Riget, TV-miniserial)
* *[[Muretes aldoid]]* (1996, Breaking the Waves)
* *[[Kunigahuz (TV-serial)|Kunigahuz II]]* (1997, Riget II, TV-miniserial)
* *[[Kargaidai pimeduses]]* (2000, Dancer in the Dark)
* *[[Dogvil']]* (2003, Dogville)
* *[[Viž tugedust]]* (2003, De fem benspænd, dokumentaline fil'm, režissöraks vaiše)
* *[[Manderlei]]* (2005, Manderlay)
* *[[Kaikiš suremb pämez']]* (2006, Direktøren for det hele)
* *[[Antihrist (fil'm)|Antihrist]]* (2009, Antichrist)
* *[[Melanholii (fil'm, 2011)|Melanholii]]* (2011, Melancholia)
* *[[Nimfomank]]* (2013, Nymphomaniac)
* *[[Pert', kudambad Džek sauvoi]]* (2018, The House that Jack Built)
* *[[Kunigahuz (TV-serial)|Kunigahuz III]]* (2022, Riget III, TV-miniserial)

## Homaičendad
Marina

**Marina** om **[[Marin]]**-mehiden nimen naiženform. Tuleb latinan adjektivaspäi *marinus* — "merelaine".

## Tetabad nimen kandajad

* Marina Cvetajeva — venälaine i nevondkundaline runokirjutai da kändai
Jä

**Jä** om kül'menzoittud vezi, veden kova olend.

## Ičendad

Substancijan himine formul: H2O. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 0,9167 g/sm³. Sulamižen i jähtundan lämuz om 0 C°.

Tetas kaks'kümne jän toižendad: koume amorfišt i 17 kristallišt. Kaik ned oleskeldas erazvuiččil painudel i lämudel. Jän üks'jäine modifikacii sädase Man pindal.

Jä om puhthamb vet, miččespäi sädase. Meriveden solavuz telustab jän sädandale, ka se oleleb valdmeren pindal regioniš hätkenke vilunke vaiše. Jän varad oma todestadud erasiden-se toižiden planetoiden pindal.

## Jähä sidodud vepsän tärtused
* *Jähumbar* — süvenduz jäs surda (humbrita) sobid tal'vel.
* *Jänot* — not jänalaižen kalan püdundan täht tal'vel.
* *Uhk* — vezi poleks röudan jänke vai lumenalaine vezi.

## Jähä sidodud vepsän muštatišed da ozoitesed
### Muštatišed

* *Kelen päl om met, a kelen al — jäd.*
* *Keväz'jä manitab.*
* *Kohub kos'k ei jädu, likkub kivi ei samaldu.*


### Ozoitesed

* Jäniš jädme, a vill madme (heinregi).
* Ku murendad jän, ota hobed, ku otad hobedan, ota kuld (muna).


## Galerei

Igloo.jpg|Iglu, Kanad
River ice, Frozen Don River, Rostov-on-Don, Russia.jpg|Jädunu Don-jogi Rostov Donal-lidnas, Venäma
Baikal ice on sunset.jpg|Baikalan murdjäd (vai jäižed rophad) läz Ol'hon-sart, Irkutskan agj, Venäma, 30. viluku 2016


## Kacu mugažo
* Aisberg
* Jäaig
* Jähine
* Jäkajag
* Jäkondi
* Jälinduine
* Järeboi
* Jäžom

## Homaičendad
Hatang

**Hatang** () voib znamoita:
* Hatang — Venäman laivjogi Taimir-pol'saren päivnouzmas.
* Hatang — Venäman žilo Krasnojarskan randan Taimiran Dolganan Nenciden rajonas.
Lumut

**Lumut** om lumen vai jän pen' kristall kuz'saumaižen tähthan vai platan formas tobjimalaz. Tegese kondensacijal vezipuruspäi.

Kristallan form 60°-saumanke om sidodud veden molekulan tetraedrižhe strukturha jäs. Jäkristalloiden formiden atmosferas nügüd'aigaine rahvahidenkeskeine klassifikacii om vahvištadud vl 1949, se erištab lumuziden enamba nell'kümned pätoižendad.

Lumuziden suruded vajehtadas millimetran palaspäi severzihe-se millimetrihesai, erasti kaks' santimetrad surtte. Lumuded surenzoittas, konz tegese lämhemb ümbrištos i tullein piguz poleneb, sen aigan ned voidas ühtenzoittas-ki lumihel'pkikš.

## Homaičendad
Časud

**Časud** om ladim, kudamb ozutab nügüdläižen päivesen aigad. Märičeb pordoid mugažo. Mehanižiden časuiden ciferblat jagase kaks'toštkümneks časuks tobjimalaz.

Klassificiruidas časuid suruden, kävutandan i mehanizman mödhe. Kaikiš amuižembad oma päiväižčasud, vezičasud i letečasud. Pandas kaikiš surembid časuid čuhundusiden seinile. Atomčasud oma kaikiš tarkoiktemb.

Mehanižed časud oma tehtud melel Kitaiš vl 725. Niiden nügüd'aigaižed palad oma likundan purde (punotiž vai batarei), oscillätor, kontroller, lugii čep', indikator. Regulärine sinhronizacii mäneb avtomatižikš elektronižiden verkčasuiden täht.

Časuiden torgusen mülü oli 22 mlrd US$ vl 2007, läz 1 mlrd ladimid. Tehmižen liderad oma Šveicarii (mail'man torgusen 54% vl 2007 rahoiden mödhe) i Kitai (5%) sen Honkonganke (specialine rajon andab 19%).

## Homaičendad
Saamen keled

**Saamen keled** oma suomalaiž-ugrilaižed keled, pagištas Skandinavijan da Kolan pol'sariš. Pagižijoiden lugu om läz 25 000 ristitud (mamankeled).

## Eläbad keled

## Kolnuded keled

## Irdkosketused
* Uzištused saameks YLE.fi-saital (pohjoižsaamen kel').
Kunstkamer

**Kunstkamer** () om muzei Piteriš, nügüd'aigaine Venäman Tedoakademijan Antropologijan da etnografijan muzei Suren Petran nimel nimitadud.

Nece om ezmäine muzei Venämas, se om saudud Suren Petran käskön mödhe vll 1718−1734. 1830-nzil vozil jagoihe muzejad keradusiden suren lugumäran tagut nenihe paloihe: zoologine, etnografine, botanine i mineralogine muzejad. Etnografine muzei i observatorii sijadasoiš eziauguižes sauvuses.

Ende kuctihe Kunstkamerikš () erazvuiččid istorižiden, čomamahtoižiden, tedoližiden da toižiden harvuziden kollekcijoid i niiden varadusen sijid.

## Irdkosketused
* Kunstkameran oficialine sait (''kunstkamera.ru'').  
* Informacii Kunstkameran sauvusen polhe i fotod ''walkspb.ru''-saital.
Pölünimurič

**Pölünimurič** om elektrine ladim, kudamb keradab pölüd da toižid henoid redustandoid pindaspäi il'mvalul imeden.

Likutim poleneb painut i sädab vakuumad. Sen tagut pölü i redustajad substancijad kogotas mülüs-pölünkeradimes, tariž joudutada mülüd regulärižikš. Ezmäižed ladimed oma tehtud AÜV:oiš vl 1869.

Jagadas pölünimuričuid kävutandan mödhe: kodielon täht, tegimišton täht, puhtastamha avtoteid da tehuzid. Oleldas likujad i stacionarižed.

## Homaičendad
Skandinavijan pol'sar'

**Skandinavijan pol'sar**' (, , , ) om pol'sar' Evropan pohjoižes.

## Geografijan andmused
Pol'sar' sijadase Norvegijan i Ročinman territorijoiden südäimes, mugažo Suomenman lodeh i Venäman Murmanskan agjan pen' pala oma pol'sarel. Pol'saren piduz om 1900 km, leveduz 800 kilometrhasai, pind om läz 800 000 km². Kaikiš korktemb čokkoim om norvegine Gal'höpiggen-mägi 2,459 metrad ü.m.t. kortte.

Vedadas pol'saren kontinentališt röunad Botnižen lahten pohjoižrandaspäi Varanger-fjordannoks. Kolan pol'sar' röunatab Skandinavijan pol'sarenke pohjoižpäivnouzmas.

Skandinavijan mäged ottas pol'saren päivlaskmad i pohjošt. Norland-mägitazangišt sijadase avaros päivnouzmha niiš mägišpäi, se om 800 metrhasai ü.m.t. kortte i alenzoitase pordhil Botnižennoks lahtennoks. Suves mägitazangišt kändase Keskročin alangištoks lujas kukhikahanke reljefanke jäžoman lähtendan jäl'ghe. Kumplonvuitte Smoland-ülüz 377 metrhasai ü.m.t. korktusidenke om suvhe alangištospäi. Jäl'gmäine järghine jäžomkate oli Botnižen lahten pohjoižes 7..8 tuhad vozid tagaz.

Ümbärdajad mered (častomaraižen mödhe): Baltijan, Pohjoižmeri, Norvegine (Atlantine valdmeri), Barencan meri (Jävaldmeri). Äiluguižed merenrandaližed sarištod da šherad telustadas laivoiden ujundale.

## Klimat
Skandinavijan pol'saren territorijan tobj pala sijadase venos vös, mägirajonad i edahaine pohjoine oma subarktižes vös. Skandinavijan mäged telustadas Atlantižen valdmeren nepsoiden il'mmassoiden ličendale, ka pol'saren klimat om erazvuitte, mugažo suren pidusen meridianha kacten tagut. Gol'fstriman valatoitand pehmdab tal'ven.

## Kacu mugažo
* Skandinavii
* Skandinavijan mäged

## Homaičendad
Studio Ghibli

**Studio Ghibli (Dzibli-studii)** (, virkand: *Sutadzio Dziburi*) om japonine animacine studii.

Sen aluz om pandud vl 1985 (faktižikš — vl 1983) Tokioho. Sen tegii da direktor om Hajao Mijadzaki.

„Studio Ghibli“ pästi 21 täuz'piduzlišt da 14 lühüdpiduzlišt mul'tfil'mad, lugemata muzikklipoiden, videovändoiden dai reklamrolikoiden rivid.

## Täuz'piduzližed animefil'mad (vajag nimikirjutez)
* «Nausika Tulleialangištospäi» (1984)
* «Porko Rosso» (1992)
* «Mononoke-princess» (1997)
* «Ižakažin pördumine» (2002)
* «Haulan kävui zamk» (2004)
* «Arietti liliputiden maspäi» (2010)
* «Marnin johtutesed» (2014)
* «Rusked katussamba» (2016)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Studio Ghibli-kompanijan sait (''ghibli.jp'').
MoRandi

**«MoRandi»** om romanijalaine popmuzikgrupp Buharestaspäi, 2004. vlpäi. Mülükund oma *[[Moga Marius|Marius Moga]]* da *[[Ropča Andrei|Andrei Štefan Ropča]]*.

## Diskografii

* 2005 — *[[Reverse]]*
* 2006 — *[[Mind Fields]]*
* 2007 — *[[N3xt]]*
* *[[Zebra]]* (—)

## Kacu mugažo
* Inna (pajatai)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Muzikgruppan oficialine sait (''morandi-music.com'').
Norvegijan Vikipedii

Kaik om kaks' Vikipedijad norvegijan kelel — **[[bukmol]]** (*bokmål*) i **[[nünošk]]** (*nynorsk*) variantoiš.

**Norvegijan Vikipedii** () om avaitud 2001-nden voden 26. päiväl kül'mkud i ezmäi oli molembiden variantoiden täht.

Nünošk-jaguz (nn) om avaitud 2004-nden voden 31. päiväl heinkud i jäl'ges änestamišt vl 2005 päjaguz linni vaiše bukmol-variantan täht.

Kirjutusiden lugu om  (  ) bukmol-jaguses, süvüz — .

Kirjutusiden lugu om  (  ) nünošk-jaguses, süvüz — .

## Statistik (bukmol)
* 2003, kül'mku — 1000 südäimištlehtpol't (kirjutust)
* 2004, reduku — 10 000 südäimištlehtpolid
* 2006, uhoku — 50 000 südäimištlehtpolid
* 2007, uhoku — 100 000 südäimištlehtpolid
* 2008, tal'vku — 200 000 südäimištlehtpolid
* 2011, 6. semendku — 300 000 südäimištlehtpolid
* 2013, 14. kül'mku — 400 000 südäimištlehtpolid
* 2019, 2. viluku — 500 000 südäimištlehtpolid
* 2022, 17. reduku — 600 000 südäimištlehtpolid

## Statistik (nünošk)
* 2004, reduku — 1000 südäimištlehtpol't (kirjutust)
* 2005, 7. eloku — 10 000 südäimištlehtpolid
* 2009, 11. heinku — 50 000 südäimištlehtpolid
* 2013, 9. sulaku — 100 000 südäimištlehtpolid
* 2019, reduku — 150 000 südäimištlehtpolid

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Bokmål:an Vikipedijan pälehtpol' (''Hovedside'').
* Nynorsk:an Vikipedijan pälehtpol' (''Hovudside'').

(bukmol)

(nünošk)
Jet Airliner

**«Jet Airliner»** (*Reaktivine lendim*) om Modern Talking:an ühtenz' pajo videndes «Romantic Warriors»-al'bomas (vn 1987 kezaku) i ühtennimine singl, kudamb om pästtud sen-žo voden semendkul.

Pajon tekst om anglijan kelel. Eziauguine variant om sintipop-žanras, 4:21 hätkte. Saihe seičemendehe sijahasai Saksanman hitparadas.
Eländpunktad Venämas

Voziden 2002 da 2010 rahvahanlugemižiden mödhe **[[eländpunkt]]oiden lugumär [[Venäma]]s** jagoihe ninga:

Kaikutte eländpunkt om OKATO:n klassifikacijan objekt ičeze nomeranke. Erasiden lidnanvuiččiden žiloiden ristitišt lugese külähižeks, ku se om ottud maižandushe tobjimalaz.

Vl 2010 kaik oli 1100 lidnad, niišpäi viden kudendest (936) ristitišt oli vähemb mi 100 tuhad eläjidenke.  Kümne kaikenaigašt eläjad da sen vähemba elädas küläeländpunktoiden läz nelländeses (23,6%, Federacijan Lodehližes i Keskümbrikos päpaloin), sen ližaks 12,7% küläeländpunktoid oma kaikenaigaižeta ristitištota (muga nimitudud «kezaküläd»).

## Homaičendad
MoRandi:n diskografii

Se om täuz' **[[MoRandi]]-kollektivan diskografii**.

## Al'bomad

### Studijanal'bomad
# **[[Reverse]]** — 2005
# **[[Mind Fields]]** — 2006
# **[[N3xt]]** — 2007
# **[[Zebra]]** — ???

### Kompiläcijad
# **Morandi — Best Of** (2011)

## Singlad
# **Love Me** — 2004
# **Beijo** — 2004
# **Falling Asleep** — 2006
# **A La Lujeba** — 2006
# **Oh La La** — 2006
# **Afrika** — 2007
# **Angels (Love Is The Answer)** — 2007
# **Save Me (feat. Helene)** — 2007
# **Сolors** — 2009
# **Rock The World** — 2010
# **Midnight Train** — 2011
# **Serenada** — 2012
# **Everytime** — 2012
Täuz'kudan'

**Täuz'kudan**' vai **ünäine kudmaine** () om Kudmaižen faz, konz Päiväižen i Kudmažen ekliptižiden pidusiden erižlugu om 180°.

Nedalin aigan Kudmaine näguse läz täudeks diskaks. Severz'-se časud kuvahaižid Kun pindal ei ole, i tähtazmär om kaikiš lujemb, loštabuz sase −12,7m-znamoičendhasai.

Täuz'kudan' om optimaline aig Kudmaižen astronomižiden kaclendoiden täht. Faz zavodiše kerdan 29,5 päiväs (läz kalendarine ku).

## Homaičendad
Kudmaižen fazad

**Kudmaižen fazad** — Kudmaižen pidatusen Päiväižel olendad, kudambad toižetasoiš periodižešti.

**Kudmaine läbitab mugoižid pidatusen fazid:**
* Uz' ku — olend, konz ei nägu Kudmašt (olend 1. kuvaižel)
* Neomenii — Kudmaižen ezmäine ozutand taivhas uden kuden jäl'ghe, nägub kuti kaid sirp, pönguz oiktalpäi
* Ezmäine nelländez (vai *ližaku*) — olend, konz Kudmaižen pol' om pidatadud (olend 3. kuvaižel)
* Täuz'kudan' (vai *ünäine kudmaine*) — olend, konz täuz' Kudmaine om pidatadud kogonaz (olend 5. kuvaižel)
* Jäl'gmäine nelländez — olend, konz Kudmaižen toine pol' om pidatadud (olend 7. kuvaižel)

Uden kuden röunaine sirdase hurale kaiken. Edel täuz'kudant kudmaižen nägui vauktustadud pind (kudmavauktuz) ližadub, ka nimitadas sidä pordod *üläkuks* i pagištas, miše ku kazvab. Täuz'kudamen jäl'ghe ku töndub *alakuhu* (ehtastab) i kuštab vähemba.
Reverse

**«Reverse»** (*Vastkarin*) om MoRandi-muzikgruppan debütine al'bom. Se om pästtud 2005-ndel vodel i sai tetabut Evropas.

Gruppan ezmäine «Love me»-singl om pästtud vl 2004. Toine singl al'bomaspäi om «Beijo».

## Pajoiden nimikirjutez
# *Reverse* (3:26, Vastkarin)
# *Love Me* (3:27, Armasta mindai)
# *Amore* (3:45, Armastuz)
# *Blue* (3:45, Sinine)
# *By Your Side* (3:24)
# *Can I Touch* (3:25, Voin-ik kosketada)
# *Hot* (4:12, Palab, feat. Loredana)
# *Beijo (Uh La La)* (3:24)
# *Running* (3:55, Joksend)
# *So Cold* (6:01, Muga vilu)
# *Xing* (2:56)

## Homaičendad
Mind Fields

**«Mind Fields»** (*Melen avaruz*) om romanijalaižen MoRandi-muzikgruppan kahtenz' studijanal'bom. Se om pästtud 2006-ndel vodel.

Kaks' singlad oma pästtud al'boman pajoile sil-žo vodel: *Falling Asleep* i *A La Lujeba*, molembad saiba ezmäižen sijan Romanijan čartoiš.

## Pajoiden nimikirjutez
# *Mind Fields* (3:44, Melen avaruz)
# *Aruru* (0:40)
# *Falling Asleep (Losing My Baby)* (3:44, Nukutab / Kadotaden minun sulad)
# *Mikala* (4:15, Mikala)
# *Feel Me Up Inside* (3:56, Mujada mindai südäimes)
# *Still Waiting for Your Love* (4:25, Varastan sinun armastust tähäsai)
# *Rock 'n' Roll My Baby* (3:46, Rok-n-roll minun sula)
# *Come Home* (4:07, Tule kodihe)
# *A La Lujeba* (3:35)
# *Ezayem (Feel Love)* (4:51)
# *Summer Rain* (1:36, Kezavihm)
# *Crazy World* (4:16, Meletoi mail'm)
# *Volio Amar Te* (3:51)
# *Hello Goodbye* (4:27, Holl'oo Nägemoiš)
# *Daleh Cumnaleh* (3:17)
# *Endless Love* (4:30, Lopmätoi armastuz)
# *Late September* (0:56, Möhäine sügüz'ku)
# *I Belong to You* (5:01, Olen sinun, feat. Alexandra Ungureanu)
# *Ocean's Vibe Chill Out* (6:52, Valdmeren väl'düi atmosfer)
# *Sun Light (Outro)* (2:24, Päiväižen vauktuz)

## Homaičendad
Don't Worry

**«Don't Worry»** (*Ala holdu*) om Modern Talking-duetan koumanz' pajo videndes «Romantic Warriors»-studijanal'bomas (1987). Pajon tekst om anglijan kelel.

Ühtennimine singl om pästtud vaiše Ispanijan torgusen täht. «Don't Worry»-butlegsingl (nell' trekad) om pästtud 2001-ndel vodel, DJ RavL Pol'šanmaspäi tegi remiksoid siš.
Eländpunkt

**Eländpunkt** om mitte-se sija vai taho, kus ristitud elädas, kaikenaigašti vai pordaigaližešti (kahtendes statjas voz'aigoidme, no joga vodel). Järgtaho tobjimalaz, kogoneb pertišton eländkodišpäi mapalal.

Tärtuz kävutase geografijas, statistikas i arheologijas.

## Toižendad
Erazvuiččed eländpunktoiden toižendad oma ičeze suruden i eläjiden lugun mödhe:
* Kordon
* Futor
* Sijaine
* Külä
* Žilo
* Žilo stancijanno
* Külänvuitte žilo
* Lidnanvuitte žilo
* Lidn-kaimdai
* Lidn
da toižed.

Kaikes mail'mas jagadas eländpunktoid kahteks kategorijaks: külähižed i lidnalaižed. Küläeländpunktan päerinend lidnalaižespäi om ristitišton enambusen otand maižandushe, sen tagut erased küläd oleldas suremb mi lidnad eläjiden lugun mödhe.

Territorijan üks' eländpunktoišpäi om sen administrativižeks keskuseks, valdkundan — pälidnaks.

## Südäin
Eländpunkt mülütab eländpertištod, tegimišton, torguindan i socialižen holitesen sauvusid, niiden tehnologišt infrastrukturad (ted, takaižed, randirdad, elektro- i veziverkod, fansistem), lebusferad (sportlavuded, muštnikad, puištod i uitod).

## ÜRO:n ühtnend
ÜRO:n Päassamblei vahvišti Mail'man Habitat-päivän, oigendase vspäi 1986. Sil päiväl aigtegod oleskeldas, vedatadas tarkust eländpunktoiden problemoihe i ristituiden elämižen arvoimižihe.

Tematine konferencii tegese mail'man ühtes suriš lidnoišpäi. Anttas kaht premijad parahimas paremboičijas projektas: Pohjoižen i Suvižen mapoliškoiden täht.

## Kacu mugažo
* Eländpunktad Venämas

## Homaičendad
N3xt

**«N3xt»** (*Jäl'gh1ne*) om MoRandi-muzikgruppan koumanz' studine al'bom. Se om pästtud 2007-ndel vodel.

## Pajoiden nimikirjutez
# *Into the Blue (Intro)* (1:27)
# *Angels (Love Is The Answer)* (3:43, Angelad vai Armastuz om vastuz)
# *Save Me (feat. Helene)* (4:29, Kaiče mindai)
# *Afrika* (4:22, Afrik)
# *Hiding From the Sun* (3:37)
# *Musica Mi Libertad (feat. Corina Chiriac)* (4:37)
# *Get High (feat. Helene)* (3:48)
# *Don't Look Back* (4:46)
# *Sun Goes Down* (4:28)
# *Oh My God (Superfly)* (4:12)
# *N3xt (feat. Fajra Amira)* (3:49)
# *The Last Tribe* (4:35, Jäl'gmäine heim)
# *Love Is Tickling* (3:46)
# *Reality & Dreams (feat. Lisa Wassabi)* (4:36)

## Homaičendad
Zebra

**«Zebra»** (*[[Zebr]]*) linniži MoRandi-popmuzikgruppan nelländeks studijanal'bomaks, no tähäsai (2021) om vaiše singloid romanijalaižes duetaspäi. Joga pajo neciš ezimeletadud al'bomaspäi om pästtud singlaks. Ezmäižed koume kompozicijad oma pästtud «Best of Morandi»-kogoduses.

## Pajoiden ezinimikirjutez
* *Colors* (2009, Mujud)
* *Rock the World* (2010, Čibugat mirud)
* *Midnight Train* (2011, Kesköline jonuz)
* *Serenada* (2011, Serenad)
* *Everytime We Touch* (2012, Miččen taht aigan mö oma kosketusiš)
* *Living Without You* (2014, Eläden sinuta)
* *Summer In December* (feat. Inna, 2014, Keza tal'vkul)
* *Keep You Safe* (2016, Kaiče ičtaiž)
* *Kalinka* (2018, Kalink)

## Homaičendad
Moga Marius

**Marius Moga** (mugažo romanijan kelel; sünd. 30. tal'vku 1981, Alba Julii, Romanii) om romanijalaine pajatai, prodüser da muzikankirjutai, MoRandi-kollektivan ühtnii.

## Homaičendad
Ropča Andrei

**Andrei Štefan Ropča** (; sünd. 23. semendku 1983, Pitešti, Romanii) om romanijalaine pajatai, MoRandi-kollektivan ühtnii.

## Valitud solosinglad
* Anybody (*Ken-ni*, 2011)
* It Takes Two (*Mülütab kaht*, 2013)
* Prietena ta (*Teiden sebraniknaine*, 2014)
* Visător (*Unikuvadai*, 2015)
* Până vara viitoare (*Tulijha kezhasai*, 2015, feat. JO)
* Dansăm (*Karg*, 2015)
* Vagabondul vietii mele (*Minun elon kalik*, 2016, feat. Uddi)
* Calc pe suflete (*Lugegat hengid*, 2016)
* Ca doi copii / Nebuni in dragoste (*Kahten lapsen kartte / Mel'dünuded*), 2016, feat. JO & Nadir)
* Spune tu (*Pagižet necidä*, 2016)
* Ochii ăia verzi (*Nene vihandad sil'mad*, 2016)
* Dacă pun mâna pe tine (*Otaižin sinun kädes*, 2017, feat. Mario Moretti)

## Homaičendad
Jessica Jay

**«Jessica Jay»** om italine popmuzikan projekt SAIFAM-leiblal Milanaspäi, om olmas vspäi 1992. Severz'-se sessijanpajatajid om «Džessika Džei»-psevdonimanke. Kaikiš tetabamb pajo — «Casablanca».

## Diskografii
# *Broken Hearted Woman* (1996, Naine okaidud südäikeranke)
# *Chilly Cha Cha* (1998, Čilli Ča Ča)
# *Greatest Hits* (2007, Kaikiš surembad hitad)
# *My Heart Is Back* (2008, Minun südäikera pördub)

## Homaičendad
It's Christmas

**«It's Christmas»** (*Se om [[Raštvad]]*) om Modern Talking-muzikgruppan videnz' pajo kudendes «In the Garden of Venus»-studijanal'bomas (1987).

Pajon tekst om kirjutadud anglijan kelel. Kompozicijan original om sätud sintipop-žanras.

Singl om pästtud sil-žo vodel, da vaiše Danijha.

## Homaičendad
Locomotion Tango

**«Locomotion Tango»** (*[[Tango]] likundas*) om Modern Talking-duetan kahesanz' pajo kudendes «In the Garden of Venus»-studijanal'bomas (1987).

Pajon tekst om sätud anglijan kelel. Kompozicijan tegii i singlan prodüser om Diter Bolen. Originaližen pajon žanr om sintipop.

Singl om pästtud sil-žo vodel, da vaiše Danijha i Pol'šanmaha.

## Homaičendad
Mangostan

**Mangostan** () om tropine igähižvihand pu Kluzijanvuiččed-sugukundaspäi.

## Leviganduz
Kazmuz libub Azijan longibokaspäi.

Kazvatadas maižanduzkul'turaks Suvipäivnouzmaižes i Suves Azijas, Keskuzamerikas, Afrikan ekvatorialižiš maiš.

## Ümbrikirjutand
Pu om muzaburanke korenke, piramidanvuitte nägu, kazvab 25 metrhasai. Nored lehtesed oma ruskedvauvhad, täuz'kaznuden lehtišton üläh om muzavihand, pakuižvihand alahaspäi. Lehtez om ellipsanvuitte, 9..25 sm pitte i 4,5..10 sm levette.

Mangostan tob ploduid 9..20-voččes igäspäi. Plod om 3,4..7,5 sm surtte. Sen ruskedsinine kor' om santimetrhasai sankte i pagan. Plodun südäin om vauged södab, muiged da maged magul, kogoneb nelläs..kahesas doläspäi. Äikerdoičese plodun semnil päpaloin, vegetativine äikerdoičend om jüged.

## Kävutand
Kazvatadas ploduihe näht, niiden segmentad oma södabad veresikš, päiči semnid. Südäin sättub konserviruindale, verez südäivezi om populärine mugažo.

Lehtesiden i koren unotez kävutase uitod vaste i polenemha hibjan lämut rahvahanmedicinas. Om äi ksantonoid kores i ploduiš, ka kävutadas kuivatud niid kosmetikan tehmižes.

## Homaičendad
Il-86

**Il-86** (;  mödhe — **Camber** «kid'žor», «pöngel'») om «Il'jušin:an» levedfüzeläžine passažirlendim nellänke likutimenke. Ezmäine kodvlenduz oli 1976-nden voden tal'vkul. Kaik om pästtud 106 lendint Voronežan aviategimel vhesai 1997. Ottihe kävutandha vozil 1980−2011.

Lendimen variantad — Il-80 i Il-96.

## Tehnižed harakteristikad
* gabaritad: 59,94 m pitte, maihutuzkeskust 48,06 m, 15,81 m kortte
* passažiroiden lugu: 234..350 (rippub jagandaspäi klassoihe)
* 950 km kreiserčaspiguz
* kaikiš suremb lendahtamižveduz — 215 tonnad, sidä kesken jügutoitmižvoind — 42 tonnad
* praktine lendusenedhuz — 3800 km (kaikiš surembanke lendahtamižvedusenke)
* praktine lendusen lagi — 12 000 m
* likutimed: 4 × TRDD NK-86
Hydnellum peckii

***Hydnellum peckii*** om koiransen' Bankerižed-sugukundaspäi (*Bankeraceae*).

Senen pähuden suruz om 6,5 santimetrhasai. Sai nimitust amerikalaižen Čarl'z Horton Pek-mikologan (1833−1917) kanzannimen mödhe.

Kazvab vaiše sügüzel kavag'mecoiš, üksin i kogoil, eläb simbiozas kavag'puiden juridenke. Eziauguine areal om Pohjoižamerikan venon vönen päivlaskm. Nügüd'aigan sen' putub mugažo Evropas (Italii, Saksanma, Šotlandii), Korejas i Venäman Burätii-regionas.

Sen' om karged lujas, sidä kesken kuivatud olendas, no eile toksine, heimon toižiden erikoiden erineden. Ottas sauvondmujutimeks. Micelii levineb koumhe metrhasai nägujas senespäi i voib kogota radioaktivišt cezii-137-izotopad 9 procenthasai ičeze mülün mödhe, ka sättub puhtastamha mahusen üläšoidud kümne santimetrad sankte.

## Homaičendad
Natal'ja

**Natal'ja** (vepsän kelel — **Natoi**, **Natku**, **Tal'a**) om naižiden nimi. Se om hristianiženke augotižlibundanke i tuleb latinan *Natalis Domini*-sanoišpäi «om sündnu Raštvoiden aigan», *natalis* — «kodikaz».

## Nimen variantad toižil kelil
* 
* 
* evr. נטליה‎
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
In the Garden of Venus

**«In the Garden of Venus»** (*Veneran sadus*) om Modern Talking-diskomuzikgruppan kudenz' al'bom. Se om pästtud voden 1987 30. päiväl kül'mkud.

Gruppan jäl'gmäine pästtud vinilal al'bom i jäl'gmäine änetadud ühtheze edel vn 1987 čihodamišt. Prodüserad oma Diter Bolen i Luis Rodriges. Al'bom oli satusetoi kommertižikš, «In 100 Years...»-singl sai vaiše 30. sijad Saksanman čartas. Reliz oli tehtud gruppan tedotadud čihodamižen jäl'ghe jo, ei olend edenendan kampanijad. Lavastused oliba voimusetomad duetan ühtnijoiden erižmel'žusiden tagut, Bolenan soližen projektan zavodindan tagapäi i Tomas Andersan pahan reputacijan taguiči sil kurol.

## Pajoiden nimikirjutez
# *[[In 100 Years...]]* (3:57, 100 vodes päliči)
# *Don't Let It Get You Down* (3:40, Ala laske petatada ičtaiž)
# *Who Will Save the World* (3:45, Ken päzutab mail'man)
# *A Telegram to Your Heart* (2:50, Telegramm sinun südäikerannoks)
# *[[It's Christmas]]* (3:52, Se om Raštvad)
# *Don't Lose My Number* (3:10, Ala kadota minun nomer)
# *Slow Motion* (3:40, Vitk likund)
# *[[Locomotion Tango]]* (3:49, Tango likundas)
# *Good Girls Go to Heaven — Bad Girls Go to Everywhere* (3:37, Hüväd neiččed lähttas taivhaze — Hondod neiččed kävudas kaikel sijal)
# *[[In 100 Years]]* (*repriz*, 1:27, Sadas vodes päliči)

## Homaičendad
Pondal

**Pondal** ( vai *Пондальский погост*, ) om vepsän külišt da sen keskuz kaikenaigaižeta ristitištota Venäman Vologdan agjas, sen Babajevon rajonan pohjoižes.

Enamba mi 300 pertid 1500 vepsläiženke eli külištos 20. voz'sadan augotišes. Erased-se kümenikad kanzoid sirtihe Irkutskan agjaha 1920-nzil vozil i panihe ühtennimižen külän alust. Vaiše üks' külä Vologdan agjan Pondlas om elänzoittud nügüd'.

Külän muzei edestab vepsän verolišt kul'turad.

## Homaičendad
Surmanvänd

**«Surmanvänd»** (; venäkel'žes versijas — *Смертельная игра* vai *Марионетки теней*) om voden 2007 amerikaine triller. Režissör — Maikl Uinnik.

## Rolid
* *Keit Adams* — Džolin Blelok
* *Stiv Garrett* — Toni Todd
* *Džek Dillon* — Džeims Marsters
* *Čarli* — Mark Uinnik
* *Amber Dajan Makkormik* — Nataša Alam
* *Steisi Gibson* — Dianna Nikol' Bekster
* *Deiv* — Ričard Viten
* *Melissa Taker* — Dženni Ford

## Homaičendad
Stal'fel't Pernilla

**Karin Pernilla Margareta Stal'fel't** (; sünd. 22. uhoku 1962, Uppsal, Ročinma) om ročilaine pirdai, kirjutai da opendai Stokhol'man Moderna Museet:as. Astrid Lindgrenan premijan laureat (2004).

## Homaičendad
Valerija

**Valerija** om naižiden nimi, tuleb latinan kelen sanaspäi *valeo* — «olda tervhen». Sil om mugoi-žo tüvi, kuti mehiden nimel **[[Valerii]]**.

## Nimen variantad toižil kelil
* fr. Valerie
* ven. Валерия
In 100 Years...

**«In 100 Years...»** (*100 vodes päliči...*) om Modern Talking-duetan ezmäine da jäl'gmäine (10nz') pajo kudendes «In the Garden of Venus»-studijanal'bomas i ühtennimine singl. Ned oma pästtud 1987-nden voden kül'mkus.

Pajon tegii i singlan prodüser om Diter Bolen. Sen tekst om sätud anglijan kelel. Singl om änetadud Gamburgas, videoklip pajole om fil'mdüd Münhen-lidnas. Pajon edestuz starinoičeb opalaššes tulijas aigas.
Miller Aleksei

**Aleksei Borisovič Miller** (; sünd. 31. viluku 1962, Leningrad, Venäman NFST, NSTÜ) om «Gazprom»-kompanijan ohjandusen ezimez' vspäi 2001. Vl 2016 kontrakt om pidetud videks vodeks völ.

## Biografii
Aleksei om sündnu Leningradha, Venäman saksalaižiden kanzha. Openui lidnan keskškolas nomer 330. Vn 1984 Leningradan finansiž-ekonomižen institutan pästnik, vll 1987−1990 oli sen aspirantal, ekonomižiden tedoiden kandidat. Vll 1991−1996 radoi Piterin merijan irdpoližiden kosketusiden komitetas, šingoti lidnan investicižzonoid.

Miller om naižiš kahtenden kerdan, Irina Miller om hänen ak. Kaks' last, poig da tütär.

Navedib heboid i raccastuzsportad. Kacub «Zenit»-futbolkluban vändoid, sikš miše «Gazprom» om kluban päsponsoraks.

## Homaičendad
Fonetik

**Fonetik** ( *foni* «kulund») om kelentedon pala, kudamb oppib paginan kulundoid i kelen kulundsüdäint (tavud, kulundühtnendad, kulundoiden ühtenzoitusen čepiižhe käskusenmärižused paginas).

Kel'tedon toižiden paloiden erineden, fonetik tedoidab kelen pagižijoid materialižikš: virkandapparatan radod, kulundnägusiden akustižed pirdad i niiden vasthaotmine kelenkandajil.

Kulundoiden sündundan mehanizman tedoiduz Evropas zavodihe 17. voz'sadal opendamha kurdižlamanoid. Indijas fonetikan šingotez zavodihe 6. voz'sadal EME.

Fonetik tedoidab kulundnägusid kel'sisteman elementoikš, toižiden tedoiden erineden lingvistikan irdpolel. Kulundnägused kätas sanoid da sanundoid materialižeks kulundformaks, niita verbaline kosketuz ei ole olmas. Voib kacelta kelen kulundpol't kahtes aspektas: akustiž-artikulärine i funkcionaližkel'ne, ka fonologii om fonetikan alajaguz.

Jagadas fonetikad nelläks palaks: ühthine, rindatamižen, istorine i ümbrikirjutai.

## Homaičendad
Vaihišt

**Vaihišt** om miččen-se kelen vaihiden ühtmuz. Vaihišt om kelen keskpala, se nimitab, formiruib i oigendab tedoid miččiš-se objektoiš vai nägusiš.

Vaihištontedo tedoidab vaihištod.

Miččen taht eläban kelen vaihišt vajehtub, udištase kaikenaigašti: ližatas znamoičendoid, neologizmad tuldas, i erased vanhad sanad lähttas kävutandaspäi. Erištadas vaihišton ližadusen nenid teid: sanoiden sauvond, polisemii, konversii, velgsanad toižiš kelišpäi, lühendusiden sädand, tehtud melel uded sanad.

## Klassifikacii
Kaikuččen kelen vaihišt kogoneb kahtes sures palaspäi: kaikil kelenkandajil kävutadud levitadud sanad (mülüdas kirjankel'he) i specialine vaihišt (professionaližed sanad, socialižed i territorialižed paginad, vanhtunuded da istorižed sanad).

Vaihišt jagase sanoiden südäimen planan mödhe: znamasižed i abusanad, sanad konkretiženke i abstraktiženke znamoičendanke, sinonimad, antonimad, giponimad.

## Homaičendad
Neičukaine

**Neičukaine** vai **Neidižkuluine**, vai **Neidižlaps' **, om naižsugun laps' täuz'igäižusehesai.

Mitte taht kul'turas neičukaižiden pidand i heiden status oma sidodud sen-žo kundan naižiden statusha ahthas tobjimalaz. Ku naižiden olendsija kul'turas om madalal pordhal mehiden rindataden, ka neičukaižed voidas olda himoičematomikš kazvatajiden täht, i valdkund voib panda vähemb rahoid holitišihe neičukaižiden täht. Ozutesikš, naižsugun lapsiden kirjutandmaht i openduz ei olend znamakahikš hätken aigan. Neičukaižiden kazvatuz vajehtase mail'mas prihaižiden kartte kazvatusespäi (relätivižikš) täudehe suguerigoičendaspäi i genderan ani erazvuiččihe rolihesai.

## Neičukaižhe sidodud vepsän muštatiž

* *Neičukaine rodiše, i paginaine zavodiše.*


## Kacu mugažo
* Naine
* Neižne
* Prihaine
Prihaine

**Prihaine** vai **Prihačkuluine**, vai **Prihalaps' **, om mužiksugun laps'. Hänen igä om 2..12 vai 14 vot (suguküpsnendan aig), toižin sanoin vagahaižespäi alaigäčuhusai, i om laps'aigan palaks. Lopuks prihaine kändase prihaks.

Prihaižed erinedas neičukaižišpäi muga-žo, kut mehed naižišpäi, hibjan biologijan i melen mödhe. Genderižed erindad oma olmas mugažo, ned oma identifikacii suguičtazvedandan mödhe.

Prihaine zavodib kävuda školha samha kirjoiden lugendan, kirjutandan i matematikan pämahtoid. Hän kacub tathaze i toižihe ezikuvihe, valičeb professijad, miše varatoitta ičeze pereht tulebas aigas.

Lujas golliš maiš erased prihaižed oma ottud lapsiden töhö varatoitmaha toižid kanznikoid. Se tön toižend om kel'tud šingotadud valdkundoiš, tobmuden organad makstas rahaabud.

## Homaičendad
Neižne

**Neižne** om nor' naižsugun ristit (person) neičukaižen suguküpsnendan augotišespäi naimiželon zavodindhasai. Pord sättutoitab läz 13-..20-voččele igäle, sen aigan person-alaigäč kändase täuz'kaznudeks i vaumheks sündutada lapsid.

Vaumiž naimiželole neižne kucuse *neičeižeks*. Jänu naimiželota naine om *vanh neižne*.

## Neiččehe sidodud vepsän muštatišed

* *Neižne ei ole kaži, iknaspäi ed taci.*
* *Neižne, gul'ai, da ala ičtaiž unohta.*


## Kacu mugažo
* Priha

## Homaičendad
Vepsänma

**Vepsänma** (vai **Vepsii**) om istoriž-geografine agj Venäman lodehes (öbokas), vepsläižiden eziauguine eländtahond.

Rahvahan istorine tahond om kaičenus tähäsai. Sijadase neniš regioniš: Karjalan Tazovaldkundan suvi, Leningradan agjan päivnouzm da Vologdan agjan päivlaskm. Ühthine vepsän administrativine ühtnik ei olend sätud tähäsai, Vepsän nacionaline ümbrik jäi 1930-nziden voziden planoiš vaiše.

Territorii om järvekaz, harakterizuiše äjil soil i mecoil, transportteiden vajagudel, ristitišton penel lugumäral. Vepsän ülüz om londuseližeks vezijagandröunaks Baltijan i Kaspijan meriden basseinoiden keskes. Znamasižed järved oma Änine, Ladog i Vaugedjärv (Valgjärv), joged oma Ojat' i Süvär'.

Istorižes agjas eläb koumen paginan vepsläižid. Paginoiden territorijad levitasoiš penel keskustal toine toižespäi, om mecoid i eländpunktoid venälaižiden enambusenke niiden keskes. Vspäi 1928 suvivepsläižiden pala sirdi Sibirihe (Kemerovon, Irkutskan agjad) päzutamhas kollektivizacijaspäi. Om vepsläižiden joukuid enččedme NSTÜ:dme, Ukrain om toine valdkund vepsläižiden oficialižen lugun mödhe.

## Homaičendad
10,5 ballad Rihteran pordhišton mödhe

**«10,5 ballad Rihteran pordhišton mödhe»** (, venäkel'žes versijas — *10,5 баллов по шкале Рихтера*) om voden 2004 amerikaine tedoliž-fantastine kaks'serine fil'm. Režissör — Džon Lafija.

## Homaičendad
Priha

**Priha**-sanal voib olda kaks' znamoičendad:
# Nor', vanhatoi mez'. Kut *prihač* sana-ki, kävutase tobjimalaz lodupaginas; rnd. ven. *парень*.
# Kaikuine mužiksugun ristit, kudambale om 12—18 vot; rnd. ven. *юноша*.

## Kacu mugažo
* Mez'
* Prihaine
* Neižne

## Prihaze sidodud vepsän muštatiž

* *Sö kromaine, ka linned priha čomaine.*
Laps'

**Laps**' om ristit laps'aigan pordos.

* Prihaine — mužiksugun laps'.
* Neičukaine — naižsugun laps'.

Lapsiden kaičendan päiv znamoičese joga voden 1. päiväl kezakud mail'madme.

## Lapsihe sidodud vepsän muštatišed
Erased muštatišed oma ottud «Mi meles, se i keles»-kogodusespäi.

* *Abuta mehele mäges, a lapsele künduses.*
* *Anda, Jumal, laps, a lapsele mel't.*
* *Čapa hot' mitte sorm — kaikutte om kibed.* (lapsiš)
* *Ei ole sur' mez', da kaikid vanhemboičeb.* (lapses)
* *Hüvä om lapsen olda, konz vanhemb last kacub.*
* *Hüväl mamal da tatal hüvä laps'-ki lähteb.*
* *Ičeze lapsed oma armhad.*
* *Kaikuččel lapsel om ičeze än'.*
* *Ku laps' vajeht ei kule, ka löndad-ki ei varaida.*
* *Kut lapsen kazvatad, ka sidä lapsespäi varasta-ki.*
* *Laps' ei väriže, ka mam ei kacuhta.*
* *Laps' om kuti živat.*
* *Laps' sündub, hänen oza-ki sündub.*
* *Lapsen kazvatada, kuti palabidme hilidme kävelta.*
* *Lapsen kazvatades näged zor'an noustes.*
* *Lapsen kündlihe ed upta.*
* *Lapses om äi ližad: kalan sab, kaks' söb.*
* *Laskav laps' kaks' mamad imeb.*
* *Mam sötab lapsen nižal, ma leibäl.*
* *Maman heng palab lapsehe, a lapsen kivehe.* (lapsiš kitändata)
* *Ojatin lapsed seičemen üht ei varaikoi.*
* *Openda last, kuni mučuine (kuni om nor').*
* *Openda last kuni poikpoli sijas magadab.*
* *Ozr orahaižes, a laps' vagahaižes.*
* *Pahemb laps' paimnehe.*
* *Pen't ed kazvata, ka surt ed homaiče.*
* *Pästa Jumal paimeta verhid živatoid da kacta verhid lapsid.*
* *Radod ei ole — ka laps' tege, hol't ei ole — ka drug tege.*
* *Sündutada last om kibed, a kazvatada om jüged.*
* *Vagahašt söta näčotesel, a last — opendusel.*
* *Ühtespäi kaht ei linne.* (ala anda vaudad lapsele)


## Homaičendad
Isinbajeva Jelena

**Jelena Gadžijevna Isinbajeva** (; sünd. 3. kezaku 1982, Volgograd, Venäman NFST, NSTÜ) om venämalaine sportnik, hüppii anšpuganke, kaks'kerdaine olimpine čempion (2004, 2008), Kezaolimpiadan-2012 bronzvägestai.

Koumekerdaine mail'man čempion avaitud il'mas i nell'kerdaine mail'man čempion honuses, Evropan čempion ičeze disciplinas. Isinbajevan sportivine kar'jer jätksihe vll 1998−2016. Sünduti i kazvatab kaht last.

Jelena seižuti 28 mail'man rekordad hüppindas anšpuganke naižiden keskes. Om Venäman sportan arvostadud mastar-arvonke.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Jelena Isinbajevan oficialine sait (''yelena-isinbaeva.com''). 
* Jelena Isinbajeva Twitter:as.
Uz' Okkervil'

**«Uz' Okkervil'»** () om eländfartal. Se om sauvomas Leningradan agjan Vsevoložskan rajonas, Piterin udes Kudrovo-kaimdailidnas.

Kompleksine territorijan pertišt om planiruidud projektas: 4 päivkodid 800 sijaks, 2 školad 2400 sijaks, sportine tervehtandkompleks, medicinine keskuz.

## Projekt luguiš
* Territorijan pind — 50 ha (0,5 km²)
* Elämižen pind — 0,9 mln m²
* Planiruidud eläjiden lugu — 20 tuhad ristituid
* Projektan realizacijan strokud — 2008−2019 voded

## Hronologii
* 2008. tal'vku — laskend ezmäižen jonon sauvondale om sadud
* 2011. viluku — ezmäine jono om vaumitud
* 2012. tal'vku — kahtenz' jono om vaumitud
* 2012. sügüz'ku — privatine «Limpik»-päivkodi om avaitud (230 sijad)
* 2013. semendku — sportine tervehtandkompleks radaškanzi
* 2013. tal'vku — 2017. semendku — koumanden jonon erased palad oma vaumitud
* 2016. sügüz'ku — valdkundaline «Kudrovo-openduzkeskuz»-škol radaškanzi (1600 sijad, kaikiš järedamb Venäman lodehes)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Projektan oficialižed lehtpoled ''otdelstroy.spb.ru''-saital.
Okkervil'

**Okkervil' ** om toponim. Se voib znamoita:
* Okkervil' — jogi Piteriš da sen päivnouzmaižes ezilidnas.
* «Okkervil'» — municipaline ümbrik Piteriš.
* «Uz' Okkervil'» — eländfartal Leningradan agjan Kudrovo-lidnas.
* Okkervil' — Piterin Prospekt Bol'ševikov-metrostancijan uden nimen variant.
* «Okkervil'-jogi» — Tat'jana Tolstajan sanutez i sanutesiden kogoduz.
* «Okkervil'-jogi» — «Akvarium»-muzikgruppan pajo.
* «Okkervil River» (*Okkervil'-jogi *) — amerikalaine indirokgrupp.
Siemens A52

**«Siemens A52»** om 2003-nden voden Siemens-kompanijan mobiline telefon monohromiženke ekrananke. Se om 84 grammad jügutte, GSM 900 / GSM 1800-verkon täht. Ei ole GPRS-, USB-, IrDA- i Bluetooth-tehnologijoid telefonas, mugažo ei ole südäimuštod.

Telefonan form om monoblok. Irdmärad: 109x46x23 mm vai 104x21x46 mm. Litii-ionine akkumulätor, 700 mA·voz', 190 časud varastusen režimas, 360 minutad paginan aigan. Ekran om 101x64 pikseläd. Vižrivine koskmik. SMS-tedotusiden funkcii om olmas.

Modelid-jäl'ghetulijad: «Siemens A55» (2003, om apgreidan voimust C55-modelikš) i «Siemens A56» (2004, om ližan voimust kävutamha C56-modelikš).

## Homaičendad
Pezendtuhk

**Pezendtuhk** om pärj sintetine pezendabutuz sobiden sul'čindan täht. Om kodihimijan abutuseks.

Voib vajehtada muilal vai kodimuglal, no todesine vajehtim om pezendgel'.

Nügüd'aigaižed pezendtuhkad kogotas neniš päižiš substancijoišpäi: pindaktivižed substancijad, natrijan karbonat, natrijan silikat, solballast (natrijan sul'fat vai natrijan hlorid harvemba). Toižed komponentad oma vaugištoitandsubstancijad, hajuabutused, ližad pehmitamha vet (ceolitad, citratad, Trilon B), enzimad, muil, mujuližadused čomitamha pezendtuhkad, telustajad redule išttas pindale ližadused, limonmuiktuz kaičemha tuhkan segoitesen muiktusenmärad (pH). Fosfatad tuhkan mülündas oma kel'tud äjiš maiš vspäi 1983 ümbrišton holehe näht, no RVÜ:n maiš kävutadas röunadusita (päiči Ukrainas vspäi 2014).

Pezendtuhkad avtomatižen i käzipezendan täht erinedas ühtel vaiše: «avtomat» mülütab vahton polenijoid substancijoid.

## Homaičendad
1885

**1885 (tuha kahesasadad kahesakümne videnz') voz**' — järgeline voz', kudamb augotihe nellänz'päiväl grigorianižen kalendarin mödhe.

## Aigtegod
* 22. keväz'ku — Parižas om ozutadud ezmäine fil'm kinematografan istorijas.

## Sündnuded
* 2. uhoku — Mihail Frunze, Rusttan Armijan voinpämez' Rahvahanikoiden sodan aigan (1885-1925).
* 7. reduku — Nil's Bor, danijalaine fizikantedomez', Nobelän premijan fizikas laureat vl 1922 (1885-1962).
Explay

**«Explay»** (venän kirjamil: *Эксплей*) om venämalaine kompanii, elektrižiden digitaližiden ladimiden tegii da satai. Tegeb 2005 vspäi Moskvas. Vl 2007 registriruihe ühtennimižen «Explay»-torguindmarkan.

Vspäi 2016 kompanii om mödud britanižele Fly-kompanijale, se om mobiližiden telefoniden tegii.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* «Explay»-kompanijan oficialine sait (''explay.ru'').
Tatu

**Tatu** (samoan kelel om *tatau* — «pirdandkuva ristitun nahkal») i sen sädandan **tatuiruind**-process om hibjan modifikacijan form. Britanine Džeims Kuk-matkadai toi sanad anglijan kel'he, sid' se putui Evropan toižihe kelihe.

Tatuiruind om kaikenaigaižen kuvan panendan hibjaha process. Tegese nahkankatken sijaližen travmiruindan metodal, sen aigan mujutim tose dermha. Kirjad nahkas oleldas pordaigaližed-ki, todas niid painandal vai tatuiruindal kadojidenke mujuidenke. Mujutimed oma toksižed, i niiden sur' lugumär kucub läžundoid, allergijaspäi rakhasai. Tatun čurazund om jüged, sen mahtod oma mehanine, himine i lazeran abul.

Hibjan pirdand tatun abul oli levitadud Amuižes Egiptas (kuvatihe jumaloid), jenisein kirgizlaižil, Amuižes Japonijas (meriolijad). Nügüd'aigan tatuiruind om kuvadamižčomamahton toižend. Tatun panend voib olda kosmetine. Tatu-kuviden äjuz oleleb ogeruzmail'man ezitajil paksus. Udenzelandižel maori-rahvahal tatun tehmine om sakraline verotego. Avraamižed religijad pidadas tatuid negativižešti i lugetas grähkaks.

Tatun nägu i toižend märičese pakitoitajal vai elon i kundan tarbhaičendoil. Amuižen aigan pirtud tatud znamoičiba ristitun klassad. Jagadas tatuid toižendan i stilin, tehmižen mahtusen mödhe. Tatuirui ristit om *tatumastar*, *tatupirdai*, *tatuartist*.

## Homaičendad
Tualetvezi

**Tualetvezi** ( [o d(ə) twalɛt]) om hajuveden kebn odav toižend. Kompozicijan (efirvoiden) koncentracii — 4..10 %. Se om segoitadud 80..90%-spirtha.

Haju varadase lühüdan aigan (2–3 časud). Mäneb kävutandale kezal. Kävutihe avaros Rimalaižen imperijan aigan: tehtihe fontanid, pursktihe praznikehtan il'mad, kezakatusid, kodiživatoid. Segoitusen kävutand om levitadud Päivnouzmmas amussai.

## Kacu mugažo
* Odekolon
* Parfümerine vezi

## Homaičendad
Fotoapparat

**Fotoapparat** om elektrine ladim likumatomiden kuviden satandan da fiksacijan täht vauktusen abul. Kuva kaičese fotoapparatas ripmatomal kandajal — elektročipal vai kerthel.

Fotografijan šingotez zavodihe 19. voz'sadan ezmäižes poles himižiden processoiden uzidenke avaidusidenke. Kommertine liža abuti säta uzid konstrukcijoid. Tegeškanzihe mujufotokuvid 19. voz'sadan kahtendes poles. Ezmäine fotoapparat navedijoiden täht oli «Kodak» vl 1888. Lendimiden leviganduz pani aerofotografijan alust Ezmäižen mail'man sodan aigan, lendandan sured pigused küzuihe vitkotud kuvadust i paremboittud optikad.

Ezmäine digitaline «Fuji DS-1P»-fotoapparat tuli avarho möndha vl 1988 mušton kartanke, se oli tarbhaine oigendamha uzištusiden kuvid Internet-verkon kal't. Nügüd'aigan fotoapparatad tehtas kuvid sädegoičendan toižiš-ki diapazonoiš vauktusen nägujan spektran ližaks.

## Homaičendad
Nevzorov Aleksandr

**Aleksandr Glebovič Nevzorov** (; sünd. 3. eloku 1958, Leningrad, Venäman NFST, NSTÜ) om nevondkundaline i venämalaine lehtezmez', TV-vedai i enččel Valdkundaližen Duman deputat (1..4. kucundad, 1993−2007). Nügüd'aigan — publicist, dokumentaližiden kirjoiden sädai, dokumentaližiden fil'miden scenarist, režissör da prodüser.

Vspäi 1983 mez' radoi Leningradan televizijal, vll 1987−1993 hän vedi «600 sekundad»-TV-programad i sai tetabut sen tagut.

Vl 1997 Nevzorov fil'mzi «Častilišče»-fil'man ezmäižen čečenijan voinan polhe.

Aleksandr om ippologan mugažo (heboiden tedai). Heboiden kazvatandan *Nevzorov Haute École*-školan alusenpanii, mastar i näradoičii.

## Homaičendad
600 sekundad

**«600 sekundad»** () oli venäkel'ne TV-oigenduz, kudamb mäni efirha NSTÜ:n, sid' Venäman Leningradan televizijal (nügüd'aigan — Videnz' kanal) vozil 1987−1993.

Kümnes minutas vedai (tobjimalaz nece oli Aleksandr Nevzorov) ehti starinoitta päivän päaigtegoiš Leningradas/Piteriš, antta videorivid i kommentarijoid. Toižed vedajad oliba Svetlana Sorokina, Vadim Medvedev, Sergei Gul'aev.

Teleoigendusen reiting oli korged. Se kändihe Perestroika-aigan ühteks simvolišpäi, kontent mülüti tobmuden organoiden znamasišt kritikad.

Oigenduz oli sauptud politikanmehiden telustandan jäl'ghe vl 1993. Väritihe sidä liigas naturalizmas i personaližiden kacegiden propagandan olendas. Teleoigendusen olendan lop tegihe cenzuran pördumižen zavodindaks. Möhemba Nevzorov vei toižid pojavid oigendusid televizijas.

## Homaičendad