open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Manam

**Manam** (  *Al Manāma* [ˈmanaːma], bahreinan virkand: [elmɐˈnɑːmɐ]) om ripmatoman Bahreinan pälidn (vspäi 1971) da kaikiš suremb lidn. Se om Pälidnan agjan administrativine keskuz mugažo.

## Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan islamižiš aigkirjoiš vl 1345. Vl 1521 lidn oli anastadud portugalijalaižil, vl 1602 — Iranal. Al' Halifa-dinastijan ohjanduz zavodihe lidnas vl 1783.

Manaman da kaiken valdkundan ižandusen aluz om finansine torguz, sidä kesken Bahreinan fondbirž (vspäi 1987, *BSE*). Lidnan ižandusen toižed sarakod oma laivansauvomine (kabotažan *dau*-laivad), kalanpüdand i hel'man samine, turizm (enamba mi viž millionad matknikoid vodes, Persijan lahten maišpäi päpaloin) i torguind, pälidnan funkcijad. Joudai port (*porto-franko*) om tedotadud lidnas vspäi 1958. Alüminijantegimed ratas ezilidnoiš. Vl 1986 Bahreinan universitetan aluz om pandud Manamha.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Persijan lahten Bahrein-saren pohjoižpäivnouzmaižel randal.

Klimat om tropine räk kuiv, päivoikaz, semendkus-redukus eriližešti. Voden keskmäine lämuz om +27,2 C°, kezakun-sügüz'kun +33,2..+35,1 C°, tal'vkun-uhokun +17,5..+19,1 C°. Il'man lämuden pil'veses ekstremumad oma +2,7 C° (viluku) i +47,5 C° (kezaku, heinku). Il'man lämuz voib ületada +37 C° keväz'kus-kül'mkus, se ei voi olda madalamb mi +18 C° semendkus-redukus. Paneb sadegid 94 mm vodes, enamba kül'mkus-keväz'kus (13..18 mm kus), ei ole sadegid kezakus-redukus (üks' millimetr pordos). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 46..51 % röunoiš semendkus-heinkus, 67..69 % tal'vkus-uhokus, 54..64 % toižiš kuiš.

## Eläjad
Vl 2010 Manaman eläjiden lugu oli 157 474 ristitud, läz 330 tuh. elihe pälidnan agjas. Vl 2015 ristitišt oli 411 tuh. eläjad ezilidnoidenke, valdkundan koume kümnendest.

Islaman molembiden sarakoiden kundad oma lidnas istorižikš. Znamasine hristanuskojiden kund (läz tuhad eläjid). Induizm om levitadud immigrantoiden keskes.

Lidnan enzne pämez' om Hamud bin Abdulla bin Hamad al'-Halifa.

## Transport
Avtobusad (vn 2015 sulakuspäi) i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas, ned-žo ühtenzoittas pälidnad Manaman ümbrištonke i Bahreinan toižidenke eländpunktoidenke. *Mina Salman*-torguindportan vozne pörund om 1,5 mln tonnoid jüguid, siš om dokoid valdmerilaivoiden kohendusen täht i varažomid.

Rahvahidenkeskeine civiline *Bahrein*-lendimport (*BAH / OBBI*, 9,3 mln passažiroid i 392 tuh. tonnoid jüguid finansižel 2023/24 vodel) sijadase Muharrak-sarel seičemes kilometras pohjoižpäivnouzmha Manaman azjaližes keskusespäi. Tehtas passažirreisid araban mail'man äjihe maihe, Evropan i Turkanman järedoihe lidnoihe, Indijha, Pakistanha, Nju Jorkha i Bankokha. Om jügureisid läz kaikihe niihe-žo čuradusihe.

## Irdkosketused
* Manam-pälidnan tobmuden sait (''capital.gov.bh'').
Bagaman Sariden dollar

**Bagaman Sariden dollar** () om Bagaman Sariden valdkundvalüt vn 1966 semendkuspäi. Vajehti bagaman funtad, kudamb oli britanijan sterlingoiden funtha tazostadud, 1 dollar = 0,35 funtad kursan mödhe.

1 bagaman dollar = 100 centad. Valütkod om *BSD*. Simvol: B$. Valütan pästandan regulätor om Bagaman Sariden Keskuzbank. Bagaman dollar om sidodud AÜV:oiden dollarha 1:1 kosketusiš. Äi amerikaižid turistoid tuleb Bagamihe, ka sariden turizman kompanijad ottas AÜV:oiden dollaroid maksmižen abutuseks.

Rahuziden nominalad oma 1, 5, 10, 15, 25 centad. Nened banknotad oma pörundas: 1, 5, 10, 20, 50 i 100 dollarad.

Vn 2019 kül'mkus vozne infläcii oli 1,68 %.

## Homaičendad
Bagaman Sariden valdkundznam

**Bagaman Sariden valdkundznam** () om Bagaman Sariden Ühtnendan üks' oficialižiš simvolišpäi. Se om vahvištadud britanižel Elizavet Toine-kunigaznaižel vn 1971 7. päiväl tal'vkud. Sädi bagamine pirdai da pap' Hervis L. Bein-noremb.

Rahvahaližed živatad pid'oiteldas laudad: flamingo kuivmal i marlin merespäi.

## Kacu mugažo
* Bagaman Sariden flag
Mihailovk

**Mihailovk** () om levitadud toponim venäkel'žiš tahondoiš. Se voib znamoita:

## Venäma
* Mihailovk — lidn Volgogradan agjan lodehes.
* Mihailovk — lidnanvuitte žilo Irkutskan agjan Čerömhovon rajonas.

;Leningradan agj
* Mihailovk — külä Lomonosovan rajonan päivnouzmas.
* Mihailovk (vhesai 1948 ) — pen' žilo Viipurin rajonan pohjoižpalas.

;Vologdan agj
* Mihailovk — pen' žilo Tot'man rajonan päivnouzmas.

## Kacu mugažo
* Mihailovsk
Radužnii

**Radužnii** om toponim venäkel'žiš tahondoiš. Se voib znamoita eländpunktoid i mikrorajonid:

## Venäman eländpunktad
* Radužnii — SATÜ da lidn Vladimiran agjan keskuzpalas, Vladimiran suvine ezilidn.
* Radužnii — lidn Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon pohjoižpäivnouzmas.
* Radužnii — kastelendan «Raduga»-tedoinstitutan žilo Moskvan agjan Kolomnan lidnümbrikos.
Mezen'

**Mezen**' om Venäman toponim. Se voib znamoita:
* Mezen' — lidn Arhangel'skan agjas.
* Mezen' — jogi Komin Tazovaldkundas i Arhangel'skan agjas.
Väzemskii

**Väzemskii** voib znamoita:
* Väzemskii (Habarovskan rand)
* Väzemskii (stancii Habarovskan randas)
----
* Väzemskii Pötr — venälaine runokirjutai
Belogorsk

**Belogorsk** voib znamoita:
* Belogorsk (Amuran agj) — Venäman lidn Amuran agjas.
* Belogorsk (Krim) — Ukrainan (*de jure*) / Venäman (*de facto*) lidn Krimas.
* Belogorsk (Kemerovon agj) — Venäman lidnanvuitte žilo Kemerovon agjan päivnouzmas.
Svobodnii

**Svobodnii** ( «joudjaline») om eländpunktoiden riven nimituz Venämas i Vaugedvenämas, mugažo laivoiden nimituz. Se voib znamoita:

## Venäman eländpunktad
* **[[Svobodnii (Amuran agj)|Svobodnii]]** — lidn da lidnümbrik Amuran agjas, agjan koumanz' surtte lidn.
* Svobodnii — futor Krasnodaran randan Korenovskan rajonas.
* Svobodnii — futor Krasnodaran randan Severskan rajonas.
* Svobodnii — lidnanvuitte žilo i lidnümbrik Sverdlovskan agjan keskuzpalan suvipäivlaskmas, SATÜ.

## Kacu mugažo
* Svobod (lidn)
Svobodnii (Korenovskan rajon Krasnodaran randas)

**Svobodnii** () om futor Krasnodaran randan Korenovskan rajonas. Mülüb Korenovskan lidnankundha.

Eländpunkt sijadase kahesas kilometras pohjoižpäivnouzmha Korenovsk-lidnaspäi, 57 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kaik seičeme irdad i koume kujod om futoras.

Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe futoran eläjiden jugu oli 504 ristitud, vn 2010 — 418 ristitud.

## Homaičendad
Svobodnii (Severskan rajon Krasnodaran randas)

**Svobodnii** () om Venäman futor Krasnodaran randan Severskan rajonas.

Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe futoran eläjiden lugu om 157 ristitud.
Mirnii

**Mirnii** ( [ˈmʲirnɨj] «kožmuseline», «kožundannavedii») om kanzannimi, laivoiden nimi i levitadud toponim venäkel'žiš tahondoiš:

## Venäma
;Saha Tazovaldkund
* Mirnii () — lidn Saha Tazovaldkundan päivlaskmas, tazovaldkundan koumanz' surtte lidn.

;Arhangel'skan agj
* Mirnii — tedolidn Arhangel'skan agjan päivlaskmas.
* Mirnii — žilo Konošan rajonan keskuzpalas.
* Mirnii — žilo Nändoman rajonas.
* Mirnii — žilo Ustjan rajonas.

;Komin Tazovaldkund
* Mirnii () — žilo Troicko-Pečorskan rajonan lodehes.

;Vologdan agj
* Mirnii — žilo Sämžan rajonan pohjoižpäivnouzmas.
* Mirnii — žilo Vitegran rajonan suvipäivnouzmas.

## Antarktid
* Mirnii — nevondkundaline i venämalaine mererandaline antarktine stancii Meri-kunigaznaižen mas.
Mihailovsk

**Mihailovsk** () om toponim venäkel'žiš tahondoiš. Se voib znamoita:

## Venäma
* Mihailovsk — lidn da lidnankund Stavropolin randan päivlaskmas, Stavropolin pohjoine ezilidn.
* Mihailovsk — lidn da lidnankund Sverdlovskan agjan suvipäivlaskmas.

## Kacu mugažo
* Mihailovk
Lermontov

**Lermontov** om kanzannimi i toponim. Se voib znamoita:
* Lermontov Mihail Jurjevič (1814−1841) — Venäman runokirjutai.
* Lermontov Aleksandr Mihailovič (1838−1906) — ühtni Venälaiž-Turkaižhe sodha (1877−1878), sai kavalerijan jenaralan arvod Burgasan päzutandas.
* Lermontov (lidn) — lidn da lidnümbrik Stavropolin randan Kavkazižed Mineraližed Veded-regionas.
Aleksandrovsk

**Aleksandrovsk** voib znamoita:
* Aleksandrovsk (lidn, Venäma) — Venäman lidn Permin randan päivnouzmas
* Aleksandrovsk (lidn, Luganskan Tazovaldkund)

## Enzne
* *[[Aleksandrovsk (Zaporožje)|Aleksandrovsk]]* () — Ukrainan Zaporožje-lidnan nimituz vhesai 1921.

## Kacu mugažo
* Aleksandrovsk Sahalinal
Železnogorsk

**Železnogorsk** om Venäman severziden-se lidnoiden nimituz. Se voib znamoita:
* Železnogorsk — lidn Krasnojarskan randas, SATÜ.
* Železnogorsk — lidn Kurskan agjas.

## Kacu mugažo
* Železnogorsk Ilimal
Ročin kel'

**Ročin kel**' (ičeze nimituz: *svenska*) om indoevropine, germanine kel'. Se om valdkundkeleks Ročinmas, Suomenmas i EÜ:s.

## Leviganduz
Pagižijoiden lugu om läz 10 millionad ristituid kut mamankel' i 3,2 mln ristituid (2018) toižeks keleks (Suomenmas päpaloin). Mamankeleks om Ročinmas, Suomenman mererandišton lidnoiš i sen Ahvenanma-avtonomijas.

Reguliruindorganzacii om olmas vspäi 1944, nügüd' Ročinman Kel'nevondkund (nimitase *Språkrådet* vspäi 2006, Stokhol'm).

## Ümbrikirjutand
Ročin kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal, Å, Ä, Ö, É i W-kirjamiden ližadusenke. Kaik om 18 sätkulundad i 17 vokalid, lugu vajehtase paginha kacten.

Kuz' paginoiden joukud: Norrlandan, Svealandan, Gotland-saren, Götalandan, Ročinman suven paginad i Suomenman ročin kel'. Äi sirdanuzid mehid agjoišpäi tuli Stokhol'mha, ka pälidnan paginad oma ottud kirjankelen (*Rikssvenska*) aluseks.

Sanan painend om kahtenvuitte: i vägel (dinamine, painab ezmäižhe tavhu tobjimalaz), i muzikaline (kaks' tonad, kävutand om erazvuitte paginoidme). Tonad oma ühtenz' (akut) i kahtenz' (gravis), erased omonimad erištudas tonal vaiše. Vokalid i konsonantad oleldas pit'kad i järgeližed, tetpaine pit'k kulund om tavus dinamižen painendan al. Tonpainend i kulundoiden piduz jädas znamoita kirjkeles. Kändoid ei ole, ned läksiba kelen šingotesen aigan. Kaks' sugud: ühthine (enččes mužik- i naižsugud, jädas eriži severziš-se paginoiš) i keskmäine.

## Lugusanad
* **en** — üks' 
* **två** — kaks' 
* **tre** — koume 
* **fyra** — nell' 
* **fem** — viž 
* **sex** — kuz' 
* **sju** — seičeme 
* **åtta** — kahesa 
* **nio** — ühesa 
* **tio** — kümne
* **tjugo** — kaks'kümne
* **trettio** — koumekümne
* **hundra** — sada
* **tusen** — tuha

## Frazad
* Välkommen! / Hallå! — Tervhen!
* Vad heter du? — Kut sindai kuctas?
* Var kommer du ifrån? — Kugalaine oled?
* Var bor du? — Kus sinä eläd?
* Adjö! — Nägemižhesai!
* Tack. — Kitän.

## Kacu mugažo
* Ročinkel'ne Vikipedii

## Homaičendad
Nazarovo

**Nazarovo** om Venäman eländpunktoiden nimituz:
* Nazarovo — žilo Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon Kondinskojen rajonas.
* **[[Nazarovo (Krasnojarskan rand)|Nazarovo]]** — lidn da lidnümbrik Krasnojarskan randan suvipalan päivlaskmas.

;Vologdan agj
* Nazarovo — pen' külä Babajevon rajonan pohjoižpalas.
* Nazarovo — pen' külä Šeksnan rajonan pohjoižpäivnouzmas.
* Nazarovo — pen' külä Vologdan rajonan keskuzpalan suves.
Sosnovoborsk

**Sosnovoborsk** om Venäman toponim. Se voib znamoita:
* **[[Sosnovoborsk (Krasnojarskan rand)|Sosnovoborsk]]** — lidn da lidnümbrik Krasnojarskan randas, Krasnojarskan pohjoižpäivnouzmaine ezilidn.
* Sosnovoborsk — lidnanvuitte žilo Penzan agjan päivnouzmas.

## Kacu mugažo
* Sosnovii Bor (lidn, Leningradan agj)
Borodino

**Borodino** voib znamoita:
* Borodino — Venäman lidn da lidnümbrik Krasnojarskan randan suvipalan päivnouzmas.
* Borodino — Venäman istorine külä Moskvan agjan Možaiskan lidnümbrikos.
* Borodino — lidnanvuitte žilo Ukrainan Odessan agjan Tarutinon rajonas.
* Borodino (runo) — Mihail Lermontovan runo Borodinon toras.
Hilok

**Hilok** om Venäman toponim. Se voib znamoita:
* Hilok (lidn) — lidn Baikalantagaižen randan suvipäivlaskmas.
* Hilok (jogi) — jogi Baikalantagaižes randas i Burätijan Tazovaldkundas, Selengan oiged ližajogi.
* Hilok (külä) — pen' külä Leningradan agjan Lugan rajonas.
* Hilok (stancii) — stancii Baikalantagaižel raudtel.
Šilk

**Šilk** () om Venäman geografine tärtuz, se voib znamoita:
* Šilk (lidn) — lidn sen Baikalantagaižen randan keskuzpalas.
* Šilk (jogi) — jogi 560 km pitte Baikalantagaižen randan suvipäivnouzmas, Amuran hura nišk.
* Šilk (stancii) — raudtestancii Šilk-lidnas.
Slavgorod

**Slavgorod** () om eländpunktoiden nimituz venäkel'žiš maiš. Se voib znamoita:
* **[[Slavgorod (Venäma)|Slavgorod]]** — Venäman lidn Altajan randas ühtennimiženke raudtestancijanke.
* Slavgorod () — Vaugedvenäman lidn Mogilövan agjas.
* Slavgorod () — Ukrainan lidnanvuitte žilo Dnepropetrovskan agjan suviröunanno.
* Slavgorod — Ukrainan žilo Suman agjan suvipäivnouzmas, Venäman röunanno.
Komi mu

**«Komi mu»** ( *Komin ma*) om lehtez komin kelel.

Lähtleb vspäi 1918, nügüd'aigan kerdan nedališ, päofis sijadase Siktivkaras. Tiraž — läz kaht tuhad ekzemplärid (1970-nzil vozil oli 12 tuhad i lähtli koume kerdad nedališ).

## Istorii
Ezmässai pästtihe lehtest venän kelel i ližatihe erasti čomamahtoižid sädusid komin kelel. Enččed eziauguižed nimed: vspäi 1918 *Зырянская жизнь* («Ziränine elo»), vn 1919 kevädespäi *V ziränskom kraju* («Ziränižes randas»), vn 1921 auguspäi — *Удж* («Rad»), sen-žo voden heinkuspäi *Югыд туй* («Vauvaz te»).

Viktor Savin oli kominkel'žen literaturan edelkävujišpäi, radoi *Югыд туй*-lehtesen redaktoran. Vl 1925 *Коми сикт*-lehtesen («Komin külätahond») aluz oli pandud *Югыд туй*-lehtesen ühtnendanke. Se *Коми сикт* oli kominkel'žeks lugendlehteseks külähižen ristitišton täht, möhemba anttihe ut *Коми колхозник*-nimed («Komi-kolhoznik»).

Vn 1928 redukus pästtaškanzihe *Югыд туй*-lugendlehtest komin kelel täuzin. Jäl'ghižes vodes *Коми Комсомол*-lugendlehtez («Komin Komsomol») lähtleškanzi. Vn 1930 kezakus venäkel'žen *За новый Север*-lugendlehtesen aluz («Udes Pohjoižes») oli pandud, ühtenaigašti udesnimitihe *Югыд туй*-lehtest, *Вӧрлеԇыԍ / Вöрлэдзысь* («Mecnik», vai «Mecančapai») oli uden nimen. Vl 1932 mülütihe *Коми колхозник*-lehtest sihe. Vl 1935 saudihe Siktivkaras nügüd'aigašt tipografijan «Painusen kodi»-sauvust.

Vl 1955 tazovaldkundan jogapäiväližed lugendlehtesed oliba ühtištadud *Красное знамя*-nimen al («Rusked flag»), kudambad pästtihe komin kelel i venän kelel ühtejiččenke südäiolendanke. Jäl'ghižes vodes se oli jagadud kahteks lugendlehteseks. Lehtesen komin kelel nimi oli *Коми колхозник*, vspäi 1959 — *Югыд туй*-nimi möst. Nügüdläine nimituz om olmas vspäi 1991.

## Nügüdläine olend
Lugendlehtez starinoičeb tazovaldkundan kundaliž-politižiš aigtegoiš, publikoičeb materialoid komi-rahvahan istorijas da kul'turas, sidä kesken Komin Tazovaldkundan irdpolel.

Lehtesen päredaktor om Jelena Pletcer vspäi 2019, hän jo oli necil radnikusel vll 2007−2014.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lehtesen istorii pästandkodin ''komikerka.ru''-saital.
Kem'

**Kem**' voib znamoita Venäman tahoid:
* Kem' — lidn Karjalan Tazovaldkundan pohjoižpäivnouzmas.
* Kem' — jogi Karjalan Tazovaldkundan pohjoižpalas.
* Kem' — pen' jogi Karjalan Tazovaldkundas, lankteb Čirko-Kemihe.
* Kem' — jogi Krasnojarskan randas, Jenisein hura ližajogi.
Terek

**Terek** om gidronim i eländpunktoiden riven nimituz türkižen augotižlibundanke ezimeletaden, mugažo toižed tärtused. Se voib znamoita:

## Gidronim
* **[[Terek (jogi)|Terek]]** — jogi Gruzijas (joginišk) i Venämas (kudes subjektas).

## Eländpunktad
;Venäma
* Terek (, , ) — lidn da lidnankund Kabardinijan da Balkarijan Tazovaldkundan päivnouzmas, Terekan rajonan administrativine keskuz.
* Terek — žilo Stavropolin randan Budönnovskan rajonan suves.

;Kirgizstan
* Terek — žilo Narinan agjan Ak-Talan rajonas.

## Toine
* «Terek» — Venäman Čečenijan Tazovaldkundan Groznii-lidnan Ahmat-futbolkluban nimituz vll 1958−2017.
* «Terek» — Venäman imperijan laivišton abukreiser Toižes tün'valdmerižes eskadras.
.ru

**.ru** om Venäman Internet-domen. Se om avaitud 1994-nden voden 7. päiväl sulakud, nece dat oigendase Runetan päiväks.

Venäman ližadomenad oma .рф vspäi 2010 i .рус-domen, kävutase venäkel'žel ühthižkundal mail'madme vspäi 2015. Molembiden domennimed kirjutasoiš kirilližil kirjamil vaiše.

## Registracii
Domennimen registracii .ru-zonas om lasktud kahtendel tazopindal, personoile i kompanijoile, sidä kesken verhiš maiš. Vn 2022 vilukus kaik 5,03 mln domennimid oli registriruidud .ru-zonas (4,9 mln oli vn 2015 semendkus). Sen zonan domennimi voib olda latinan kirjamištol vaiše.

Eziauguižešti meletadihe .ru-domenad .su-domenan jäl'ghetulijaks, i registracii jäl'gmäižes oli kel'tud, no om lasktud möst vspäi 2002.

## Kahtenden tazopindan domenad
Kahtenden tazopindan reglamentiruidud domenad:
* **.ac.ru** — tedon i üläopendusen aluzkundad.
* **.com.ru** — kommertižed organizacijad.
* **.edu.ru** — opendusen aluzkundad.
* **.gov.ru** — Venäman tobmuden federaližed organad.
* **.int.ru** — rahvahidenkeskeižed organizacijad.
* **.mil.ru** — Venäman azekhad väged.
* **.net.ru** — otnuded Internetha organizacijad.
* **.org.ru** — kommertižetomad organizacijad.
* **.pp.ru** — personad.

Niiden ližaks joga federacijan subjekt om ičezenke kahtenden tazopindan domenanke. Om ičeze sen tazopindan domennimid erasil-se järedoil lidnoil, kudambad ei olgoi subjektan pälidnaks.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Domenan sait: Internet-verkon nacionaližen domenan koordinacine keskuz (''cctld.ru'').  
* IANA-informacii (''iana.org'').
.рф

**.рф** om Venäman komplimentarine domen .ru-domenale. Se om avaitud 2010-nden voden 12. päiväl semendkud. Avoin registracii zavodihe sen-žo voden 11. kül'mkud, sille aigale kaik kaclimed oma radajidenke kirillicanke domennimiš versijoidenke. Domenan punikod om *.xn--p1ai*.

Nece om ezmäine domen kirilližel kirjamištol Internetas. Edel sidä arabankel'žed mad saiba jo domenoid araban kirjkelel. Vl 2014 kaik 900 tuhad domennimid oli registriruidud .рф-zonas, sil-žo aigal .ru-zonas oli viž kerdad enamba domennimid. Vl 2018 .рф jäi kaikiš enamba kävutadud internacionaliziruidud domenaks. Sab kävutada kirilližen kirjamišton kirjamid domennimes tobjimalaz, no erased domennimed mülütadas i luguid, i latinan simvolid kirillican ližaks.

Registracii om lasktud kahtendel tazopindal oikti.

## Irdkosketused
* Domenan sait: Internet-verkon nacionaližen domenan koordinacine keskuz (''cctld.ru'').
Blagoveščensk

**Blagoveščensk** () voib znamoita:
* Blagoveščensk — Venäman lidn, Amuran agjan administrativine keskuz.
* Blagoveščensk (bašk. i ) — Venäman lidn Baškortostanan Tazovaldkundas.
Sojärv

**Sojärv** (, ) om toponim Venäman Karjalan Tazovaldkundas i Leningradan agjas. Se voib znamoita:

## Karjalan Tazovaldkund
* Sojärv — lidn Karjalan Tazovaldkundan suvipäivlaskmas kahtenke ühtennimiženke raudtestancijanke ühtennimižen järven suvirandal.
* Sojärv — järv Sojärven rajonas.
* Sojärv — pen' järv Lahdenpohjan rajonas Suomenman röunanno.

## Leningradan agj
* Sojärv — järv Vsevoložskan rajonas.
* Sojärv () — järv Priozerskan rajonas.
* Sojärv () — järv Piterin Kurortan rajonas.
Pečor

**Pečor** () om toponim Venäman Komin Tazovaldkundas. Se voib znamoita:
* **[[Pečor (jogi)|Pečor]]** () — jogi Komiš i Nencan avtonomižes ümbrikos.
* Pečor — lidn.
* Pečor — amuine heim, eli ühtennimižen jogen basseinas.

## Kacu mugažo
* Petseri
Vladimir

**Vladimir** () voib znamoita:
* Vladimir — lidn, Venäman Vladimiran agjan administrativine keskuz.
* Vladimir — mehen venäkel'ne nimi.
Kirovsk

**Kirovsk** () voib znamoita nenid Venäman lidnoid:
* Kirovsk — lidn Leningradan agjan keskuzpalas.
* Kirovsk — lidn Murmanskan agjan keskuzpalas.
Skolkovo

**Skolkovo** () om Venälaižen Federacijan toponim. Se voib znamoita:

## Eländpunktad
* Skolkovo — külä Moskvan agjan Odincovon lidnümbrikon päivnouzmaižes čogas.
* Skolkovo — žilo Samaran agjan Kinelin rajonan pohjoižes.

## Toine
* Skolkovo — biznesškol Moskvan päivlaskmas, ühtennimižes tedokeskuses.
* Skolkovo — innovacine keskuz Moskvan päivlaskmas.
Hamad ibn Isa al'-Halifa

**Hamad ibn Isa al'-Halifa** (; sünd. 28. viluku 1950, Riffa, Bahrein) om ezmäine da nügüdläine Bahreinan kunigaz (vn 2002 uhokun 14. päiväspäi). Edel sidä (1999-2002) oli Bahreinan emiraks *Hamad II*-nimenke.

## Homaičendad
Bahreinan flag

**Bahreinan flag** ( *Eilm Albahrin*) om Bahreinan Kunigahusen üks' oficialižiš valdkundaližiš simvoloišpäi.

Nügüdläine znam om vahvištadud 2002-nden voden 17. päiväl uhokul.

## Ümbrikirjutand
Flag om oigedsaumaine tera rusttan mujun. Püštoiged vauged šoid huralpäi otab pidusen nelländest i kuvadase kožundad sen allekirjutandan jäl'ghe Surenke Britanijanke. Viž vauktad koumesaumnikad simvolizuruidas islaman viž alust. Flagan proporcii om *3:5*.

## Kacu mugažo
* Bahreinan valdkundznam
Evrovizii-2013

**Evrovizii-2013** (angl.: *Eurovision Song Contest 2013*, fr.: *Concours Eurovision de la chanson 2013*, ven.: *Конкурс песни Евровидение 2013*) oli 58. Evrovizii-konkurs, kudamb oigenzihe Ročinmas, 2013. vodel.

2013-nden voden vägestai — danijalaine pajatai **[[De Forest Emmili|Emmili de Forest]]**. Venälaine edestai, Dina Garipova, linni 5-ndeks.

## Irdkosketused
* Evrovizii-konkursan oficialine sait. 
* Oficialine venäkel'ne forum
Bahreinan valdkundznam

**Bahreinan valdkundznam** ( *Šear Albahrein*) om Bahreinan Kunigahusen üks' oficialižiš valdkundaližiš simvoloišpäi. Ezmäine znaman toižend oli vahvištadud vl 1932.

Emiran (ende Bahreinan kunigahan arv oli mugoi) britanine Čarl'z Belgreiv-nevoi sädi valdkundznaman eziaugušt versijad vl 1932. Koume täudet piid i kaks' pol'piid oli ezmäi, emiran vencan profilän simvol. Dizain oli alištunu ližadusule vll 1971 i 2002.

Valdkundznam toštab Bahreinan flagan mujuid. Kidžor lent ümbärdab laudad. Viž vauktad piid znamoitas islaman alusid.

## Homaičendad
Bengalan kel'

**Bengalan kel**' vai **Bengali** (ičeze nimituz: বাংলা *Bangla* [ˈbaŋla]) om üks' indoevropižiš kelišpäi. Se om Bangladešan valdkundkel'. Mugažo bengalan kelel pagištas Indijas, sen Päivlaskmaine Bengalii- (pagištas eläjiden 85%) i Tripur- (67%) štatoiš, kus kelel oficialine status om.

Pagižijoiden lugu om läz 250 millionad ristituid (2009), sidä kesken 37 mln kävutadas kahtendeks keleks. Rahvaz — bengalad tobjimalaz. Indijan kahtenz' rahvahaline kel' levigandusen mödhe hindin jäl'ghe. Seičemenz' kel' mail'mas pagižijoiden lugun mödhe.

Bengalan kirjkel' om bengalan kirjamišton pohjal. Reguliruindorganzacii om «Bangla Academy» (Dakk, vspäi 1955) Bangladešan territorijal.

## Homaičendad
Dakk

**Dakk** ( [ɖʱaka]) om Bangladešan pälidn (vspäi 1971) da kaikiš suremb lidn.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 7. voz'sadal. Se oli Bengalijan pälidnaks vll 1608−1717.

Dakk šingotase tekstilin fabrikoil, farmaceftižel sarakol, maižandusen produkcijan ümbriradajal tegimištol (džut, ris), banksarakol i konsaltingal, järed jogiport radab.

Sadek Hussein Hoka oli ranu lidnan 2. pämehen (2002−2011). Vn 2011 tal'vkuspäi Dakk om jagatud kahthe municipaližhe ühtnikha: pohjoine (angl. *Dhaka North City Corporation*) i suvine (angl. *Dhaka South City Corporation*), kaikuččes ičeze pämez' radab.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Gangan del'tan Burigang-hijaman hural randal, 60 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Klimat om tropine räk da upehtoitai, pil'vekaz vodes läbi. Voden keskmäine lämuz om +26,0 C°, keväz'kun-redukun +26,4..+29,1 C°, vilukun +18,4 C°. Ekstremumad oma +5,6 C° (viluku) i +42,3 C° (sulaku). Il'man lämuz voib ülitada +31 C° miččel taht kul, ei voi lanktas madalamb mi +21 C° kezakus-sügüz'kus. Paneb sadegid 1990 mm vodes, enamba semendkus-sügüz'kus (272..391 mm kus), kuiv sezon oleskeleb kül'mkus-uhokus (60 mm pordos). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 62..73 % röunoiš kül'mkus-sulakus, 82..83 % kezakus-sügüz'kus.

## Eläjad
Vl 2005 Dakkan eläjiden lugu oli 9 724 976 ristitud. Läz 20 mln elädas ezilidnoidenke vl 2018, ristitišt ližadub lidnan röunoiden levitandal i eläjiden migracijal kaiken valdkundan külätahoišpäi.

Kaik 52 üläopendusen aluzkundad om avaitud lidnas.

## Transport
Municipaližed avtobusad, dizel'jonused, velo- da avtorikšad oma kundaližeks transportaks lidnas. Kamalapur om lidnan znamasine päraudtestancii. Kebnan metropolitenan ezmäine jono om sauvomas vspäi 2016.

Rahvahidenkeskeine soda- da civiline *Hazrat Šahdžalal*-lendimport (*DAC / VGHS*, 11,5 mln passažiroid vl 2018) sijadase 17 km lidnan keskuzpalaspäi Dakkan pohjoižes. Tehtas reisid Indijha, araban mirun maihe, Suvipäivnouzmaižen Azijan i Keskuzazijan maihe, mugažo järedoihe lidnoihe mail'madme.

## Galerei

Sunrise in Dhaka (02).jpg|Päiduz Dakkas (2014)
Crescent Lake - Chandrima Uddan (03).jpg|Kreskent-järv lidnanpirdas (2014)
Mausoleum of Ziaur Rahman (11).jpg|Ziaurah Rahmanan mavzolei (2014)
National Assembly of Bangladesh (06).jpg|Bangladešan Rahvahaline Suim (2014)
Hatirjheel 2nd-bridge.jpg|Üks' sildoišpäi vl 2014


## Irdkosketused
* Pohjoižen Dakkan tobmuden sait (''dncc.gov.bd'').  
* Suvižen Dakkan tobmuden sait (''dhakasouthcity.gov.bd'').
Hoka Sadek Hussein

**Sadek Hussein Hoka** (, ; sünd. 12. semendku 1952, Dakk, Päivnouzmaine Bengalii, Pakistan — kol. 4. kül'mku 2019, Nju Jork, Nju Jork-štat, AÜV) oli ranu Dakkan (angl. *Dhaka City Corporation* vn 2011 tal'vkuhusai) 2. pämehen (25.04.2002—29.11.2011) kahtespäi. Sen jäl'ghe jagatihe Dakkad kahteks municipalitetaks, pohjoine da suvine, i kaikuččel linniba ičeze pämehed (toižed mehed).

Tuleban aigan politikanmez' oli sündnu islamanuskoiden kanzha. Tat radoi inženeran i socialižen radnikan. Nor' Sadek oli Dakkan universitetan pästnikan arvonke psihologijan sferas.

## Homaičendad
.bd

**.bd** om Bangladešan Internet-domen. Se om avaitud 1999-nden voden 20. päiväl semendkud. Sen komplimentarine domen om .বাংলা (*.bangla*) domennimiden täht bengalan kelel, om sädud vl 2011, registracii zavodihe vn 2016 tal'vkus.

Registracii .bd-domenal om lasktud koumandel tazopindal kahtenden tazopindan reglamentiruidud aladomenoil. Severz'-se aladomenoid oma Bangladešan tobmuden organoiden täht vaiše.

Kahtenden tazopindan reglamentiruidud domenad:
* **.com.bd**, **.co.bd** — kommertižed edheotandad da kompanijad.
* **.org.bd** — kommertižetomad organizacijad.
* **.info.bd** — informacižed saitad, vaiše person voib sada registracijad.
* **.net.bd** — vaiše Bangladešan Internet-provaiderad.
* **.edu.bd**	— opendusen aluzkundad, vaiše Bangladešan institutad, kolledžad i universitetad.
* **.ac.bd** — akademižed aluzkundad, vaiše Bangladešan institutad, üläopendusen školad i koučingan keskused.
* **.mil.bd** — Bangladeš-valdkundan sodaaluzkundad vaiše.
* **.gov.bd** — Bangladešan valdkundaližed organad vaiše.
* **.tv.bd** — radioänetoitand i televizii (organizacijad i personad).
* **.sw.bd** — programholitusen kompanijad i personad, tehnižed institutad.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Domenan sait (''domainreg.btcl.com.bd'') , ohjandab «Bangladesh Telecommunications Company Ltd.»
* IANA-informacii (''iana.org'').
Religii

**Religii** ( «ühtenzoitta») om tuntken eriline form, uskojiden organizuidud kumardelend ühtele Jumalale vai sen enamba. Religijan tärtuz mülütab ičtazvedandan morališt normad, veroiden sistemad, kul'tan tegendoid, ristituiden organizacijoid (jumalankodikund, umm, sangh, religijankund).

Nened tärtused oma znamasižed religiozižes kacundas: hüvüz i pahuz, tozihengeližuz, elon met i hama. Religii vai pidand sihe (religijatomuz, ateizm) oma mail'mannägendan kaikiš enamb levitadud formad kaikiš valdkundoiš.

Jagadas uskojid konfessijoikš.

Mail'manreligijoiden kacegiden alused oma kirjutadud ristituil pühätekstoikš. Kaikuččen religijan polenpidajad oma uskotoittud, miše ned tekstad oliba diktuidud da ozutadud Ülähäižel (jumaloil), vai oliba kirjutadud vauktustadud religijal pühämehil, tedajil mehil, suril opendajil kaikiš korktembas hengeližes olendas.

## Funkcijad
* *Regulativine.* Religii formiruib individoiden i socialižiden joukuiden ičtazvedandad, paneb märitud ramuzid ristitun jodjuden täht.
* *Mail'mannägendan.* Religii formiruib mail'man kuvan i ozutab ristitun sijad siš, mugažo kal'huziden sistemad.
* *Kompensatorine.* Religii abutab ristitule eläda läbi socialižes i psihologižes kingiteses, tüništab, tob kebnenzoitust.
* *Kommunikativine.* Religii sadab uskojiden besedoičendad religiozižen kundan vai organizacijan ramuziš.
* *Integrirui.* Religii voib olda ristitkundan integracijan i socialižen stabiližusen faktoraks, ku se om ühtenzoittud ühthižel uskol. No religii voib olda erigoičendan vägevaks süks, valdkundoidenkeskeižed i rahvahanikoiden sodad mäniba religijan erazvuiččiden kacegiden tagut.
* *Kul'turine.* Religii abutab socialižen i kul'turižen jäl'gusen kaičendale da šingotesele, sen aigan iče-ki om ristitun kul'turan palatomaks palaks.

## Struktur
Erištadas nenid komponentoid religijan strukturas:
* *religiozine tunde*, se voib olda järgeližeks (personaližed kosketused) i konceptualižeks (openduz Jumalas, elonmahton ohjandimed i m.e.);
* *religiozine radmine*, se jagase kul'tižeks i kul'tanirdaližeks;
* *religiozižed kesksidod* (kul'tižed i kul'tanirdaližed);
* *religiozižed organizacijad*.

## Homaičendad
Rahman Zillur

**Zillur Rahman** (; sünd. 9. keväz'ku 1929, Bhairab, Britanine Indii, nüg. Bangladeš — kol. 20. keväz'ku 2013, Singapur) oli Bangladešan politikanmez', 19. prezident (12.02.2009 — 20.03.2013).

## Biografii
Mez' oli sündnu advokatan kanzha. Sai opendust Dakkan universitetan istorižel i jurudižel fakul'tetoil.

Vl 1952 Rahman ühtni likundha Bengalijan päzutandas. Vl 1970 politikanmez' oli valitud Pakistanan parlamentha, kudamban palan Bangladeš oli sil aigal. Ühtni Bangladešan ohjastushe tundištuseta. Valdkundan ripmatomuden tedotusen jäl'ghe radoi «Avami-ühtnend»-partijan päsekretarin, Bangladešan parlamentan ühtnii vspäi 1973.

Zillur Rahman jäi üks'jäižen kandidatan vn 2009 valičendoil i oli vahvištadud prezidentan radsijha änetandata.

## Homaičendad
Bangladešan tak

**Bangladešan tak** ( *Bangladeši taka* [ˈʈa.kaˑ]) om Bangladešan valdkundvalüt. Om väges vspäi 1972, vajehti pakistanan rupijad uden ripmatoman valdkundan territorijal.

1 tak = 100 paisad (vai poišad, ). Valütkod om *BDT*. Simvol: ৳ vai Tk. Valütan pästandan regulätor om Bangladešan Bank.

Nene rahuded oma pörundas: 1, 2, 5 takad, ende mugažo oliba 1, 5, 10, 25, 50 paisad. Banknotad oma nominalanke 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100, 500, 1000 takad.

Edel 1983. vot valütkurs oli sterlingoiden funtha sidodud, deval'viruihe takad severz'-se kerdoid. Vn 1983 vilukun 11. päiväspäi takan kurs märičese AÜV:oiden dollaral i valütoiden puzul.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Bangladešan tak ''bis-ans-ende-der-welt.net''-saital.
Bangladešan valdkundznam

**Bangladešan valdkundznam** (, vepsän kirjamil *Bānglādēśēr Džātījo Pratīk*) om Bangladešan Rahvahaližen Tazovaldkundan üks' oficialižiš simvolišpäi. Se om vahvištadud 1971-ndel vodel, ani ripmatomuden tedištoitandan jäl'ghe 26. päiväl keväz'kud.

## Ümbrikirjutand
Rahvahaližen vezibulüine-änikon ( *šāpalā*, ) znam kuvadase keskuses. Risan tähkad ümbärtas sidä. Nell' tähtast i džutan koumepalaine lehtez sijadasoiš bulüižen päl. Kaik kuvad oma kuldaižen (pakuižen) mujun.

Tähthaižed simvolizuruidas valdkundan nell' vahvištadud Konstitucijal principad. Vl 1972 ned oliba nacionalizm, ateizm, socializm i demokratii. Nügüd'aigan tähthiden znamoičendad oma nacionalizm, demokratii, islamine socializm i islam.

## Kacu mugažo
* Bangladešan flag
Bangladešan flag

**Bangladešan flag** ( *Bānlādēśēra džātīja patākā*) om Bangladešan Rahvahaližen Tazovaldkundanan üks' oficialižiš simvolišpäi. 

Nügüdläine flag om vahvištadud 1972-nden voden 17. päiväl vilukud. Sädi Kamrul Hassan.

Flagan proporcii om *3:5*. Sen tagama om vihand mujul. Rusttan kehkruden radius otab flagan pidusen videndest.

## Kacu mugažo
* Bangladešan valdkundznam
Bridžtaun (znamoičendad)

**Bridžtaun** ( [ˈbrɪʤtaʊn]) voib znamoita:
* Bridžtaun — Barbados-valdkundan pälidn da kaikiš suremb lidn.
* Bridžtaun — pen' avstraline lidn Päivlaskmaine Avstralii-štatan suvipäivlaskmas.
* Bridžtaun — Kanadan municipaližetoi territorii Uz' Šotlandii-provincijan päivlaskmas.
* Bridžtaun () — külä Irlandijan suvipäivnouzmas.
* Bridžtaun — AÜV:oiden rahvahanlugemižen tahond Ogajo-štatan suvipäivlaskmaižes čogas.
Lavin Avril

**Avril Ramona Lavin(')** (angl. i , virkand: angl. [ˈævrɨl ləˈviːn], franc. [avˈril laˈviɲ]; sünd. 27. sügüz'ku 1984, Bel'vil', Ontario, Kanad) om populärine kanadalaine pajatai.

## Biografii
Avril Lavin om sündnu Bel'vil' (Belvill)-lidnha, Džudit-Rozann i Žan-Klod Lavin radnikoiden kanzha. Met'ju-veik i noremb Mišel'-sizar oma Avrilal. Hän ezini küläjarmankoil lapsessai, praznikehtoil, vl 1998 sai vägestust radiokonkursal.

## Al'bomad
* 2000 — *Let Go* (Laske linneb)
* 2003 — *Under My Skin* (Minun nahkan al)
* 2006 — *The Best Damn Thing* (Parahim paha azj)
* 2009 — *Goodbye Lullaby* (Jä hüväšti, kättepajo)
* 2013 — *Avril Lavigne* (Avril Lavin)
* 2019 — *Head Above Water* (Pä veden päl)
* 2022 — *Love Sux* (Armastusen čoksaiduz)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Avril Lavin:an oficialine sait (''avrillavigne.com'').
Skabbija Kristina

**Kristina Adriana K'jara Skabbija** (; sünd. 6. kezaku 1972, Milan, Italii) om italijalaine pajatai da lehtezmez', Lacuna Coil-kollektivan solist.

## Homaičendad
Salavat Kupere

**Salavat Kupere** ( / *Радуга*, ) oli Venäman lidnan projekt Tatarstanan Tazovaldkundas, se pidi olda Kazanin päivlaskmaižeks kaimdailidnaks. Udesnimitihe lidnad eländkompleksaks.

Vl 2012 projektan realizacii zavodihe. «Salavat Kupere»-eländkompleksan sauvoi om Tatarstanan Tazovaldkundan valdkundaline elämižfond. Äižiruižen eländkompleksan faterad mödas socialižen ipotekan programan mödhe. Kaik oli planiruidud 1 mln nellikmetrad eländsijid 36 tuhad fateroiš 400 ga territorijal. Planiruiše ühtenzoitta eländkompleksad Kazanin toižidenke paloidenke lidnelektrojonusel.
Serebro

**«Serebro»** (venäkelel: *Серебро*, kändase «hobed») om populärine venämalaine muzikaline popgrupp Moskvaspäi. Oli olmas vspäi 2006 vhesai 2019. Ezini pajoid venän i anglijan kelil.

Mülükund: *Jelena Temnikova*, *Ol'ga Serebräkina* i *Anastasija Karpova*.

Vl 2007 Serebro ezini «Evrovizii»-konkursal, siš pajati «Song #1»-pajon. Grupp sai koumanden sijan.

## Diskografii
### Studijanal'bomad
* 2009: *[[OpiumRoz]]*
* 2012: *[[Mama Lover]]* (Mel'heine mam)
* 2016: *[[Sila trëh|Сила трёх]]* (Koumen vägi)

### Singlad
* 2007: *[[Song #1]]* (Pajo №1)
* 2007: *[[Diši|Дыши]]* (Hengide)
* 2008: *[[Opium (Serebro:n singl)|Опиум]]* (Opium)
* 2008: *[[Skaži, ne molči|Скажи, не молчи]]* (Sanu, ei ole vaikni)
* 2009: *[[Sladko|Сладко]]* (Om magedas)
* 2010: *[[Ne vremä|Не время]]* (Vär aig)
* 2011: *[[Davai deržat'sä za ruki|Давай держаться за руки]]* (Ka olgat kädeti)
* 2011: *[[Mama Lüba|Мама Люба]]* (Lüba-mam)
* 2012: *[[Mal'čik|Мальчик]]* (Prihaine)

## Homaičendad
T.A.T.u.

**«t.A.T.u.»** oli populärine venämalaine muzikaline popgrupp. Mülükund oli *[[Katina Jelena|Jelena Katina]]* i *[[Volkova Julija|Julija Volkova]]*.

Vl 2003 t.A.T.u. eziniba „Evrovizii“-konkursal, kus pajatiba „Ne ver', ne boisä“-pajon. Grupp sai 3-nden sijan.

## Diskografii
### Al'bomad
* 2001 — *[[200 po vstrečnoi|200 по встречной]]* (200 vasttel)
* 2002 — *[[200 Km/h in the Wrong Lane]]* (200 km časpigudeke vasttel)
* 2005 — *[[Dangerous and Moving]]* (Varuližed da likujad)
* 2005 — *[[Lüdi invalidi|Люди инвалиды]]* (Invalidad mehed)
* 2008 — *[[Vesölije ulibki|Весёлые улыбки]]* (Ilokahad muhud)
* 2009 — *[[Waste Management]]* (Jändusiden ümbriradmine)

### Singlad
* 2000 — *Я сошла с ума* (Hairahtanu meles)
* 2001 — *Нас не догонят* (Meid sabustagoi ei)
* 2001 — *30 минут* (30 minutad)
* 2002 — *[[All the Things She Said]]* (Kaik midä hän sanui)
* 2002 — *Простые движения* (Koveritomad likundad)
* 2003 — *[[Not Gonna Get Us]]*
* 2003 — *[[How Soon Is Now]]*
* 2003 — *Не верь, не бойся*
* 2003 — *30 Minutes*
* 2005 — *[[All About Us]]*
* 2005 — *[[Friend or Foe]]*
* 2005 — *Люди инвалиды*
* 2006 — *[[Gomenasai]]*
* 2006 — *Loves Me Not*
* 2007 — *Белый плащик*
* 2008 — *220*
* 2008 — *You And I*
* 2009 — *Снегопады*
* 2009 — *Snowfalls*
* 2009 — *White Robe*
* 2010 — *Sparks*

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Muzikgruppan oficialine sait (''tatu.ru'').
.fi

**.fi** om Suomenman Internet-domen. Se om avaitud 1986-nden voden 17. päiväl tal'vkud.

Registracii om lasktud kahtendel tazopindal. Kaik 514,293 domennimed oli vn 2021 9. sulakud. Voib kävutada kirjamišton specifižid kirjamid (ä, å, ö) domennimes, hot' i ei rekomenduigoi.

Vn 2016 sügüz'kus heittihe severzid-se röunadusid registracijan täht: 15-vozne igä i elämine Suomenmas.

## Kacu mugažo
* .ax — Ahvenanman domen.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Domenan lehtpoled «Finnish Communications Regulatory Authority ''(FICORA)''» — Valdkundaližen sidon ohjandusen saital (''viestintavirasto.fi'').   
* IANA-informacii (''iana.org'').
Engr Žan-Ogüst-Dominik

**Žan-Ogüst-Dominik Engr** ( [ʒɑ̃ oɡyst dɔminik ɛ̃ɡʁ]; sünd. 29. eloku 1780, Montoban, Francii — kol. 14. viluku 1867, Pariž, Francii) oli francine pirdai, voimujupirdai da grafikanpirdai. 19. voz'sadan evropižen akademizman lider.

Pirdajan jäl'gusen seičeme kahesandest om grafiktöd, 455 portretad oma kaičenus. Läz kaik päižed sädused sijadasoiš Francijan järedoiš muzejoiš, sidä kesken Luvras i Engran muzejas hänen kodimaižes Montobanas. Toižed töd oma AÜV:oiden muzejoiš tobjimalaz.

## Biografii
Mez' sai čomamahtolišt i muzikališt opendust lapsessai. Vändi soitoil Tuluzan operan orkestras (1793−1796). Vll 1797−1801 openui Žak-Lui Davidan radhonuses. Sädusiden stil' i mahtod formiruihe norudes i jäiba läz vajehtamata elon hätkte. Engr voi pirta da ližata surid epižid kuvid hätken.

Vll 1806−1824 i 1835−1841 pirdai eli da radoi Italijas, Rimas i Florencijas päpaloin. Oli Parižan čomamahtoiden školan direktoran (1834−1835), sid' Francižen Akademijan Rimas pämehen (1835−1840).

## Znamasižed voikuvad
* «Mehen tors» (1800, )
* «Agamemnonan sur'oigenuded Ahillal» (1801, *Achille recevant les envoyés d'Agamemnon*)
* «Rivjer-mademuazelin portret» (1805, *Mademoiselle Caroline Rivière*)
* «Napoleon imperatoran valdištmel» (1806, *Napoléon I<sup>er</sup> sur le trône impérial*)
* «Val'pinsonan kül'bii naine» (1808, *La Baigneuse Valpinçon*) vai «Sur' kül'bii naine» (*Grande Baigneuse, La Baigneuse*)
* «Edip i Sfinks» (1808, *Œdipe et le sphinx*)
* «Jupiter i Fetida» (1811, *Jupiter et Thétis*)
* «Ossianan uni» (1813, *Le songe d'Ossian*)
* «Päzutai Andželikad Rudžjer» (1819, *Roger délivre Angélique*)
* «Luin XIII vala» (1824, *Le Vœu de Louis XIII*)
* «Gomeran apofeoz» (1826−1827, *Homère déifié ou L'Apothéose d'Homère*)
* «Pühän Simforionan moknikuz» (1824−1834, *Le Martyre de saint Symphorien*)
* «Odaliska i orjnaine» (1842, *L'Odalisque à l'esclave*)
* «Žanna d'Ark Karl VII vencastusen aigan» (1854, *Jeanne d'Arc au sacre du roi Charles VII dans la cathédrale de Reims*)
* «Turkan kül'bet'» (1862, *Le bain turc*)

## Homaičendad
Mirandan kel'

**Mirandan kel**' (ičeze nimituz: *Lhéngua mirandesa*, lühüdas *mirandés*, ) om üks' ibero-romanižiš, indoevropižiš kelišpäi. Se om Portugalijan ühteks kahtes valdkundkelespäi vn 1999 vilukuspäi, kävutase levigandusen rajoniš.

Reguliruindorganzacii om Mirandan kelen institut (mir. *Anstituto de la Lhéngua Mirandesa*) Portugalijan pohjoižpäivnouzman Miranda-du-Doru-municipalitetas, se institut om sätud vn 2000 sügüz'kul.

## Leviganduz
Kel' om levitadud Portugalijan pohjoižpäivnouzmaižen čogan koumes municipalitetas: Miranda-du-Doru, Vimiozu, Mogadoru. Opetas kel't niiden školoiš vspäi 1986.

Pagižijoiden lugu om 15 tuhad ristituid (2000): viden tuhad ristituiden mamankel', i 10 tuhad ristituid kävutadas toižeks keleks. Äjad kelenkandajad mahttas pagišta portugalijaks-ki.

## Ümbrikirjutand
Mirandan kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal. Erigoittud kel' 12. voz'sadaspäi, šingotihe latinan kelen sijaližes paginvariantaspäi. Asturleonan paginkontinuuman pala, no portugalijan kel' valatoitab mirandan kel't kontinuuman toižiden keliden erineden, kudambiden valatoitai kel' om ispanijan kel'.

Kelel om äi ühthižid pirdoid portugalijan kelenke, no ičeze vajehnik i grammatik oma. Erasiden konsonantiden virkand om toine, oz., sanan augoitišen *l* i kaksitadud *ll/nn/mn* pehmdudas (palataliziruišoiš).

## Homaičendad
Petuhov Anatolii

**Anatolii Vasil'jevič Petuhov** (; sünd. 2. kül'mku 1934, Šimgär', Vitegran rajon, Leningradan agj, Venäman NFST, NSTÜ — kol. 30. eloku 2016, Vologd, Vologdan agj, Venäma) oli vepsän kirjutai, kudamb sädi prozad vepsän da venän kelil. Hän oli ezmäižen professionaližen vepsläižen kirjutajan. Kirjuti starinoid da penid sanutesid.

## Biografii
Petuhov oli sündnu opendajan kanzha. Belozerskan pedagogižen školan pästnik, školanopendai. Ezmäižed sanutesed oma publikoitud Vologdan agjan lehtištos 1950-nzil vozil. Sanutesed vepsän kelel publikoitihe lapsiden «Kipinä»-aiglehteses vspäi 1990.

Vozil 1990−1993 kirjutai da lehtezmez' oli Venäman Ülembaižen Nevondkundan ezitajan, mülüi Nevondkundha rahvahuziden azjoiš ühtnijaks.

## Valitud sädused
* «Mecamez'» (1966, )
* «Sinižes mecantaguižes» (*В синем залесье*)
* «Trelog Lübimovkas» (*Тревога в Любимовке*)
* «Sit' — sarnaline jogi» (om pästtud venäkelel vl 1971, *Сить — таинственная река*)
* «Rodun jur'» (sanutesiden kogoduz, om pästtud vl 1972, *Корень рода*)
* «Anda käbälod, kondi-sebranik» (1976, *Дай лапу, друг медведь*)
* «Tatata» (1985, *Без отца*)
* «Suzemjan ristitud» (1989, *Люди Суземья*)

## Homaičendad
Vival'di Antonio

**Antonio Lučo Vival'di** (; sünd. 4. keväz'ku 1678, Venecii, Venecijan Tazovaldkund — kol. 28. heinku 1741, Ven, Pühä Rimalaine imperii) oli italijalaine, italižen operan školan muzikankirjutai. Violižnik-mastar, muzikopendai, dirižor, katoližen jumalankodikundan pap'.

## Biografii
Antonio oli sündnu keričijan kanzha, hänen velled kändihe keričijoikš mugažo. Vänd violižel oli veroline italižiš keričendsijiš, i Antonion tat tegihe ezmäižeks opendajaks. Täuz'kaznu Antonio kändihe papin, no okai radnikoičendoid vällän tervhuden tagut i läksi rata armotomiden lapsiden muzikopendajan. Lugetas Vival'did 18. voz'sadan italižen violižvändon čomamahton kaikiš surembiš ezitajišpäi. Hän sai avarod tetabut Evropadme elon aigan, kunigazližen kanzad pakitoitiba hänele sädusid, no muzikankirjutai koli gollüdes muzikmaguiden vajehtusen tagut. Nügüd'aigan Vival'din sädusiden edestuz tegese avaromb.

Ansambliž-orkestrižen koncertan (*concerto grosso*) mastar, sädi 50 operad (vaiše läz 20 operan muzik om kaičenus), 517 koncertad i enamba mi sadad sonatad, kirjuti kantatoid, serenadoid i simfonijoid sur'il'man täht, *[[Stabat mater]]*-sekvencijoid jumalankodikundan täht. Vival'di om tetab ičeze instrumentaližkoncertoil, violižele eriližešti. Hänen nell' «Voz'aigad»-violižkoncertad mülüdas «Garmonijan rida melestegendanke»-ciklha.

## Valitud sädused
;Operad
* «Otton ičeze villas» (1713, *Ottone in villa*)
* «Darijan vencastuz» (1716, *L’incoronazione di Dario*)
* «Džustino» / «Justin» (1724, *Giustino*)
* «Äred Roland» (1727 vn 1714 hänen-žo operan-libretton alusel, )
* «Farnak» / «Farnak, Pontan ohjandai» (1727, *Farnace*)
* «Atenaida» (1728, *Atenaide*)
* «Olimpiada» (1734, *L'Olimpiade*)
* «Tamerlan» (1735, *Il Tamerlano*)
* «Grizel'da» (1735, *Griselda*)
* «Orakul Messenijas» (1738, *L'oracolo in Messenia*)

;Oratorijad
* «Moisei, faraonan jumal» (1714, *Moyses Deus Pharaonis*)
* «Üläihastui Judif'» (1716, *Juditha Triumphans devicta Holo-fernis barbarie*)
* «Völhoiden kumardelend» (1722, *L’Adorazione delli tre Re Magi*)
* «Montesuma» (1733, *Motezuma*)

## Homaičendad
Azijan valdkundad

Kaik om 48 ripmatont valdkundad **[[Azii|Azijas]]**.

Sen ližaks 6 rippujad territorijad sijadasoiš Azijas, mugažo 7 paloin tundištadud valdkundad.

## Kacu mugažo
* Mail'man valdkundad

## Homaičendad
Tamm

**Tamm** vai **Dub** () om lehtezpuiden heim. Mülütadas Bukpuižed-sugukundha. Läz 600 erikod om heimos. Järed pu sanktanke tüvenke päpaloin, voib eläda voz'sadoiš. Tamm andab pajumunid (pähkmid todeks), kut bukpu i kaštan.

*Tammik* om tammiden mecan nimituz.

## Leviganduz
Pu kazvab Pohjoižen mapoliškon regioniš, kus ven, subtropine i tropine klimatad oma: Evrazii, Keskmeren Afrikan mad i Pohjoižamerik. Areal ristikoičeb ekvatorad korktoiden mägiden pautkidme Indonezijas i Suviamerikas (severz'-se erikoid). Tamman sariden (*tammikoiden*) pind poleneb arvokahan punsüdäimen tagut.

Venäman evropižen palan üks'jäine sijaline erik om järgeline tamm (*Quercus robur*, se-žo kezaline vai anglijalaine), kävutase kovaks pumaterialaks. Sen ližaks, üks' evropine erik kazvab valdkundan päivlaskmaižel röunal i kaks' erikod oma levitadud Sibirin suves. Akklimatiziruihe Altajan randas.

## Valitud erikod
* *Quercus aliena* — Verazmaine tamm (Edahaine Päivnouzm)
* *Quercus castaneifolia* — Kaštanlehtesine tamm (Kavkaz)
* *Quercus dentata* — Piikoikaz tamm (Edahaine Päivnouzm)
* *Quercus hartwissiana* — Gartvisan tamm (Kavkaz)
* *Quercus mongolica* — Mongoline tamm
* *Quercus palustris* — Sotamm (Pohjoižamerikan päivnouzm)
* *Quercus petraea* — Kall'tamm (Evrop)
* *Quercus pubescens* — Karvakaz tamm (Kavkaz)
* *Quercus robur* — Järgeline tamm (vai kezaline, anglijalaine), heimon tipine erik
* *Quercus suber* — Tüpüztamm
* *Quercus wutaishanica* — Vutaišanine tamm (Edahaine Päivnouzm)

## Kävutand
Venon vönen tamman pumaterial kävutase avaros: sauvused, laivoiden laidad, tehmaha bučid, ajoregid, mašinoid, meblid, parketkrepindad. Haugod tammaspäi ei ole hüväd: tarbhaitas il'man lujad vedandväged palamha täuzin, hiled piidadas räkäd hondoin.

Äjad erikod oma igähižvihandad, toižin sanoin lehtez eläb severz'-se vozid, niiden erikoiden pajumunad oma magedad da södabad. Pohjoižman erikoiden pajumunil söteltas kabjživatoid, pajumunišpäi tehtas kofen vajehtust.

Sadas tüpüst Keskmeren maiden tüpüztammišpäi (*Quercus suber*) tehmaha tüpid. Kor' mäneb dubindsubstancijaks. Kazvatadas dekorativižeks kazmuseks. Trüfel'-sened kazdas tamman al, säten simbiozad sen jur'sistemanke.

## Homaičendad
Topol'

**Topol' ** () om lehtesižiden puiden heim. Mülüb Raidaižed-sugukundha. Tipine erik om *Populus alba*. Levitadud erik om Hab (*Populus tremula*).

Kaik 25..35 erikod om olmas heimos, i enamba kümned erikoidenkeskešt gibridad.

## Leviganduz
Topolin kazmused levitadas Kitain subtropižes vönes (topolin eziauguine sündundtahond), Pohjoižen mapoliškon venos vönes (Evrazii, Pohjoižamerik Meksikhasai), üks' *Populus ilicifolia*-erik kazvab Afrikan päivnouzmas.

Erikoiden tobj pala kazvab jogiden alangištoiš nepstud hüvin pautkidme. Sen ližaks hab (*Populus tremula*) elänzoitab solmahusid, kazvab dubmecoiden i kuššiden mecoiden sijas. Voib vastata erazlehtesižid topolid (*Populus heterophylla*) düniden letkil. Ištutadud topol' kazvab miččil taht mahusil. Londuses pu tarbhaičeb mahusen kazvateližust i aeracijad, no seižui sodundad vaste.

## Ümbrikirjutand
Järedad pud sadas 40..60 metrad kortte, tüvi oleleb ühten metran da sen enamba sankte. Kor' i oksad oma hahkad mujul vai hahkanke ližamujunke. Jurišt om madal, levigandeb edahaks kronaspäi.

Topol' sädab ploduid 10..12-voččes igäspäi. Kazvab teravas, eskai pil'düd. Eläb 60..80 vot, sid' koleb senüdespäi. Mustan topolin (*Populus nigra*) erased-se pud voidas eläda 300 vodhesai. Vitkos šingotanus arvoimižiden tagut nor' topol' sädab kovembid voččid renghid südäimes i muga seižub hapandad vaste paremba, eläb hätkemba.

## Kävutand
Ištutadas topolid puhtastamha mahusid i melioracijan täht, üks' 15-vozne topol' purustab 82 m³ vet sezonas. Andab heid'omad mezjäižile.

Cellülozbumagaine i tekstiline tegimištod ottas pun südänt torhudeks. Tehtas sauvondmujuid lehtesišpäi (pakuine) i urbišpäi (ruskedsinine). Ottas pumaterialaks viriden, koveritomiden tegesiden täht, haugoikš, špaloikš.

## Valitud erikod
* *Populus adenopoda* — Kitajine hab
* *Populus alba* — Vauged topol' vai Hobedakaz topol'
* *Populus amurensis* — Amuran topol'
* *Populus angustifolia* — Kaidlehtesine topol'
* *Populus balsamifera* — Bal'zamine topol'
* *Populus x canadensis* — Kanadine topol'
* *Populus x canescens* — Hahktui topol'
* *Populus deltoides* — Del'tanvuitte topol'
* *Populus euphratica* — Evfratine topol'
* *Populus fremontii* — Fremontan topol'
* *Populus grandidentata* — Järedpiine topol'
* *Populus heterophylla* — Erazlehtesine topol'
* *Populus koreana* — Korejine topol'
* *Populus laurifolia* — Lavrlehtesine topol'
* *Populus maximowiczii* — Maksimovičun topol'
* *Populus × moskoviensis* — Moskvine topol'
* *Populus nigra* — Must topol' vai Piramidanvuitte topol'
* *Populus × rasumowskiana* — Razumovskijan topol'
* *Populus × sibirica* — Sibirine topol'
* *Populus sieboldii* — Zibol'dan topol'
* *Populus simonii* — Kitajine topol' vai Simonan topol'
* *Populus suaveolens* — Hajukaz topol'
* *Populus szechuanica* — Sičuanine topol'
* *Populus tremula* — Hab
* *Populus tremuloides* — Habanvuitte topol'
* *Populus tristis* — Opalahine topol'
* *Populus ussuriensis* — Ussurine topol'
* *Populus yunnanensis* — Junnanine topol'

## Homaičendad