open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Obama Barak

**Barack Hussein Obama Toine** ( [bə'rɑːk huː'seɪn ɵ'bɑːmə ði 'sɛkənd]; sünd. 4. eloku 1961, Gonolulu, Havajad, AÜV) om enzne, 44. AÜV:oiden prezident (20.01.2009—20.01.2017, radoi kaks' strokud). Mez' om AÜV:oiden Demokratižen partijan ühtnijan. Nobelän kožundpremijan laureat (2009).

## Biografii
Tuleban aigan politikanmehen kazvatajad sädiba tundmust opendusen aigan Havajiden universitetas Manoas. Hot' heiden kazvatajad oliba vasthapäi, mel'heižed naiba, i naimiželo jätksi koume vot (1961−1964). Barak Husein Obama-vanhemb (1936−1982) oli kenijalaine, Stenli Enn Danhem-mam (1942−1995) oli päivlaskmaiževropižen i čeroki-indejižen augotižlibundanke. Barakan-noremban bab kazvati tütrenpoigad hätken aigan, priha nägui tatad jäl'gmäižen kerdan kümnevoččen.

Mam läksi mehele kahtenden kerdan, se mez' oli indonezijalaine Lolo Sutoro, üläopenik mugažo. Barak openui Džakartan valdkundaližes školas kuz'..kümne vot igäs, sen jäl'ghe pördui Gonolulhu i eli maman kazvatajil pästandhasai prestižižes privatižes «Panehou»-školaspäi vl 1979. Školan jäl'ghe mez' openui kaks' vot Los Andželesan Päivlaskmaižes kolledžas i sid' jätksi rattemata opendust Kolumbijan universitetas «rahvahidenkeskeižed kosketused»-specializacijanke.

Amerikaine politikanmez' om vn 1983 Kolumbijan universitetan pästnik bakalavran arvonke. Mez' openui Garvardan universitetan Oiktusen školas, siš hän oli universitetižen periodižen *Harvard Law Review*-pästandan redaktoran.

Obama radoi kundaližen organizatoran mugažo i advokatan civiližen oiktusen sferas. Vspäi 1992 vhesai 2004 hän oli konstitucižen oiktusen opendajaks Čikagon juridižiden tedoiden institutas i ühtenaigašti oli valitud koume kerdad da radoi Illinois-štatan senatas vll 1997−2004.

Mez' läksi prezidentan radnikusespäi vl 2017 hüvästusen reitinganke 60 %. Eläb Vašington-pälidnas.

## Kanz
Barak om naižiš vspäi 1992, Mišel' Robinson Obama (sünd. 1964) om hänen ak, jurist. Par sünduti da kazvati kaht tütärt naimiželos: Malia Enn (*Malia Ann*, s. 1998) i Nataša (*Natasha*, enamba tetas kut Saša, s. 2001).

## Homaičendad
Kub (fil'm, 1997)

**«Kub»** () om voden 1997 kanadine tedoliž-fantastine fil'm trilleran žanras. Se om trilogijan ezmäine säduz i Vinčenco Natali-režissöran ezmäine täuz'piduzline fil'm.

Kuz' ristitud oma kinotarinan keskuses. Hö noustas honusiden sivisavudes. Ristituile pidab löuta lähtendad edel kolendad näl'gaspäi i jondvedeta, ümbärta varastamatomid ridoid. Fil'man slogan — «Ala eci sü. Eci te irdpolele».

## Rolid
* *Alderson, pidatadud mez' epizodas* — Džulian Ričings
* *Helen Hollouei, enzne lekar' * — Nikki Guadanji
* *Kventin, enzne policijalaine* — Moris Din Uint
* *Džoan Leven, enzne üläopenik-neižne* — Nikol' de Bur
* *Devid Uort, enzne inžener* — Devid Hjulett
* *Renn-sehlišt, pagenik türmišpäi* — Uein Robson
* *Kazan, autist* — Endrü Miller

Kaik personažad oma nimitadud tetabiden mail'mas türmiden mödhe.

## Kacu mugažo
* Kub zero — «Kub»-fil'man prikvel

## Homaičendad
Jousne

**Jousne** (), todesine nimi — **Anna Vasil'jeva** (, sünd. 30. semendku 1983, Petroskoi, Karjalan ANST, Venäman NFST, NSTÜ), om vepsläine pajatai, Jousnen Järved-kollektivan solist. Hän pajatab pajoid vepsän kelel.
Noid (grupp)

**«Noid»** om vepsläine folkrokgrupp Petroskoišpäi (Karjalan Tazovaldkund, Venäma). Grupp om olmas vspäi 2007. Nece muzikkollektiv edestab pajoid etnomuzikan da elektronižen muzikan stiliš vepsän i venän kelil.

## Gruppan ühtnijad
; Nügüdläine mülükund
* Vladimir Solovjov (koskimsoitod)
* Aleksandr Šašin (basgitar)
* Irina Lipkova (än')
* Jegor Popsuev (bangsoitod)

;Enččed ühtnijad 
* Alina Kartinen (än')
* Denis Dorofejev (bangsoitod)

## Al'bomad
* *[[Kukirikku]]* (2010)
* *[[Nored päiväd]]* (2025)

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Muzikgruppan oficialine blog (''vepsnoid.blogspot.com'').
Francijan kel'

**Francijan kel**' (ičeze nimituz: *Français*) om üks' gallo-romanižiš, indoevropižiš kelišpäi. Se om Francijan, Kanadan, Monakon, Bel'gijan, Šveicarijan, Lüksemburgan da erasiden-se Afrikan i Valdmerimaiden valdkundoiden oficialižeks keleks.

Pagižijoiden lugu om 274 millionad ristituid (2014) kuti mamankel' i toine kel', sidä kesken 76 mln ristituid (2012) kut mamankel'. Francijan kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal diakritižiden znamoiden ližadusenke. Reguliruindorganizacijad oma Francijan akademii (fr.: *Académie Française*, vspäi 1635, sijadase Parižas) i Francijan kelen Kvebekan ohjastuz (fr.: *Office québécois de la langue française*, *OQLF*, vspäi 1961, sijadase Monreališ).

Francijan kel' kävutase ÜRO:n i EÜ:n ühteks radkelišpäi. Se om levitadud kaikil kontinentil, toine mugoine kel' om anglijan kel'.

## Ümbrikirjutand
Francijan kirjamišt mülütab 26 latiništ kirjant, niišpäi k- i w-kirjamed kävutasoiš ottud velgha verhiš sanoiš vaiše. Kirjamed diakritižidenke znamoidenke ei mülügoi päkirjamištho, no kirjutamine niita lugese grammatižeks petuseks oficialižikš. Diakritik kävutase vokaliden täht päpaloin (eéèêë — akut, gravis, cirkumfleks, trema) i kuvastab oiktad virkandad, eile painendad; sedil' Çç-konsonantas znamoičeb [s]-kulundad, eile [k], edel vokalid, päiči vokališ i, e. Painend om fiksiruidud jäl'gmäižel tavul.

Francijan kel' om flektivine verban aigoiden šingotadud sistemanke. Libui rahvahaližes latinan kelespäi (oli levitadud Rimalaižen imperijan provincijoiš) i läksi sišpäi edahamb mi toižed romanižed keled. Kacmata lugendan ohjandimiden olendha, piidab panda muštho kaikuččen sanan oiktad virkandad.

## Lugusanad
* **un / une** [œ̃] — üks' 
* **deux** [dø] — kaks' 
* **trois** [tʁwɑ] — koume 
* **quatre** [katʁ] — nell' 
* **cinq** [sɛ̃k] — viž 
* **six** [sis] — kuz' 
* **sept** [sɛt] — seičeme 
* **huit** [ɥit] — kahesa 
* **neuf** [nœf] — ühesa 
* **dix** [dis] — kümne
* **vingt** [vɛ̃] — kaks'kümne
* **trente** [tʁɑ̃t] — koumekümne
* **cent** [sɑ̃(t)] — sada
* **mille** [mil] — tuha

## Frazad
* Bonjour! *(oficialižikš)* / Salut! *(oficialitomikš)* — Tervhen!
* Comment vous appelez-vous? *(oficialižikš)* / Comment t’appelles-tu? *(oficialitomikš)* — Kut teid kuctas? / Kut sindai kuctas?
* D'où venez-vous? — Kugalaine olet?
* Où vivez-vous? — Kus tö elät?
* Au revoir! — Nägemižhesai!
* Merci. — Kitän.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Francijan kelen levigandmižen agentuz verhiš maiš (''fle.fr'').
Olland Fransua

**Fransua Olland**, täuz' nimi om **Fransua Žerar Žorž Nikolä Olland** (; sünd. 12. eloku 1954, Ruan, Francii) om ranu 24. Francijan prezidentan da 66. Andorran ruhtinasen (15. semendku 2012 — 14. semendku 2017). Emmanuel' Makron vajehti händast radsijas.

Vs 2017 semendkun 14. päiväspäi Olland radab Francijan Konstitucižen Nevondkundan ühtnijan.

## Biografii
Fransua om sündnu Ruan-lidnha, Žorž-lekarin da hänen Nikol'-akan kanzha. Hän openzihe Valdkundaližen ohjandusen školas.

Olland eläb naimatoman. Hänel om nell' last. Vodespäi 2014 Fransua besedoičeb Žuli Gajie-aktrisanke.

## Homaičendad
.ad

**.ad** om Andorran Internet-domen. Se om avaitud 1996-nden voden 9. päiväl vilukud. Administriruiše Andorra Telecom-kompanijal. Vl 2015 pol'tošt tuhad domennimid oli .ad-zonas.

Registracii om lasktud kahtendel tazopindal i om röunatud nenil kategorijoil: Andorran rahvahanikad i Andorran torguindmarkoiden pidajad. Ühten ristitun domennimed oma röunatud koume-lugul. Ei sa kävutada specialižid simvolid domennimes. Andorran ohjastuz kodvib kaikuttušt registracijad.

Kahtenden tazopindan **.nom.ad**-domen kävutase personoiden saitoiden täht.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Domenan sait (''nic.ad'').   
* IANA-informacii (''iana.org'').
Stronghold (vändoiden serii)

**Stronghold** om kompjuterižiden vändoiden strategijan žanras serii.

Serijan säi om Firefly Studios.

## Vändod
* Stronghold
* Stronghold Crusader
* Stronghold Crusader Extreme
* Stronghold 2
* Stronghold Legends
* Stronghold Kingdoms
* Stronghold 3
* Stronghold Crusader 2
Petroskoin lidnanznam

**Petroskoin lidnanznam** (, ) om Venäman Karjalan Tazovaldkundan Petroskoi-pälidnan üks' oficialižiš simvoloišpäi. Sen ezmäine versii oli väges vn 1781 elokuspäi. Nügüdläine variant om vahvištadud vn 2016 19. päiväl sulakud, sädajad — A. Maksimov i I. Jemelin. Pen' laud i täuz' toižend kävutasoiš ühtejiččil statjoil.

## Ümbrikirjutand
Pen' kuldaine laud kuvadase kompozicijan keskuses. Sen ülähän käzi ozutase pil'višpäi i pidab azur'žen laudan, kaks' artillerišt šlibakoid čepil (knippelid) oma keskuses ristan vuitte, alahan om koume ristikoittud hobedad pall'ad. Om ümbärtud Tön Rusttan Flagan ordenan lental. 

Municipaline venc om laudan päl. Laudan kaičijad: sep pall'anke pidab znamad penen laudan alahan kuvanke i Spasan Toižetamižen polkan leibgvardijan oficer 1700-nziden voziden formsobad päl pidab znamad penen laudan ülähän kuvanke. Hö seištas mustal kivirongul. Lidnan *ЗНАМЕНИТ*-deviz («tetab») om graviruidud mustoikš kirjamikš hobedaižel lental.

## Edeližed versijad

Petrozavodsk COA (Olonets Governorate) (1783).png|1781
Olonets COA (Olonets Governorate) (1781).png|1784
Coat of Arms of Petrozavodsk (Karelia) (1973).png|1973−1991
Coat of Arms of Petrozavodsk (Karelia).png|1991−2016


## Kacu mugažo
* Petroskoin flag

## Homaičendad
Taims-Skver

**Taims-Skver** () om tutab Nju Jorkan torg, AÜV. Sijadase Manhetten-saren i rajonan keskuzpalan suves, Brodvein i Seičemenden avenün ristikoičendal, 42. i 47. irdan keskustas, suvhe-suvipäivlaskmha Keskuzpuištospäi. Lidnan Teatraližen fartalan keskuz.

Edeline nimituz oli Longakr-skver (). Torg om nimitadud nügüdläižikš vn 1904 sulakuspäi «Nju Jork Taims»-lugendlehtesen udeks saudud «Times Building»-päfateran sijadusen mödhe (nüg. nimitase Uan-Taims-Skver).

Lidnan znamasine mel'heižtaho. Toine nimi — «mail'man ristte», sikš miše 300 tuhad jaugnikoid i turistoid päiväs da 50 mln vodes mändas läbi siš, 115 tuhad vedajid passažiroidenke päiväs, 170 tuhad ristituid ratas torgun pertiš.

## Homaičendad
Vives-i-Sisilja Žoan Enrik

**Žoan Enrik Vives-i-Sisilja** (, ; sünd. 24. heinku 1949, Barselon, Ispanii) om Urhelan arhiepiskop da üks' Andorran kahtes nügüdläižes ruhtinasespäi (47. lugul) vs 2003 semendkun 12. päiväspäi, Francijan prezidentanke ühtes.

## Homaičendad
Pälidn

**Pälidn** om ripmatoman valdkundan vai avtonomižen territorijan oficialine vanhemb lidn. Valdkundaližen tobmuden ülembaižed organad sijadasoiš siš — parlament, ohjastuz i valdkundan pämehen ofis, Ülembaine käskuzkund, mugažo verhiden maiden sur'oigenduzkundad. Valdkundan organoiden pala radab erasti toižiš lidnoiš, ozutesikš, Suviafrikan Tazovaldkundas.

Päine lidn om valdkundan kaikiš suremb lidn eläjiden lugun i ižanduzpotencialan mödhe päpaloin. Erased valdkundad sauvoihe specialižid lidnoid tehta pälidnan funkcijoiden mödhe, kut AÜV:oiden Vašington-pälidn, vai sirttas pälidnad geografižhe keskuzpalaha šingotamha territorijad, kut Naip'jido i Brazilia.

Kätas pälidnad valdkundan erižeks administrativižeks ühtnikaks paksumba kaiked, ičeze ohjanduzrežimanke. Valdkundan toižiden agjoiden päižed lidnad oma administrativižed keskused, pagišten tarkoikti.

## Homaičendad
Petroskoin flag

**Petroskoin flag** (, ) om Venäman Karjalan Tazovaldkundan Petroskoi-pälidnan üks' oficialižiš simvoloišpäi. Flagan proporcii om *2:3*. Sädi Nikolai Triškov, lidnan päine pirdai.

Nügüdläine Petroskoin flag i Vahvištuz siš oma vahvištadud lidnan nevondkundan 24. kucundan 9. sessijal (pätand nomer XXIV/IX-175) 2001-nden voden 1. päiväl keväz'kud.

## Ümbrikirjutand
Flag om oigedsaumaine tera vauktan mujun. Lidnan pen' znam kuvadase teran hural üläčogal. Lidnanznaman leveduz otab flagan pidusen nelländest. Keskust flagan huras agjaspäi znamhasai om znaman levedusen pol', keskust flagan üläagjaspäi znamhasai om znaman levedusen nelländez. Lainhenvuitte sinine šoid sijadase flagan alahan, se otab flagan levedusen videndest.

## Homaičendad
Andorran flag

**Andorran flag** () om Andorran Ruhtinazkundan üks' oficialižiš simvolišpäi. Nügüdläine flag om vahvištadud 1866-ndel vodel.

Flagan proporcii om *7:10*. Kogoneb koumes püštoiktas tazostadud šoiduspäi: sinine huralpäi, pakuine keskuzpalas, rusked oiktalpäi. Andorran valdkundznam kuvadase flagan keskuses.

Flagan mujud oma ottud Francijan i Ispanijan flagoišpäi, niiden ezitajad oma Andorran tobmudes tähäsai. Pojav flag om Romanijal, Moldoval i Čadal.

## Homaičendad
Hakasijan Tazovaldkund

**Hakasijan Tazovaldkund** (, ) om üks' Venälaižen Federacijan tazovaldkundoišpäi, sen subjekt.

Hakasii mülüb Sibirin federaližhe ümbrikho.

Tazovaldkundan pälidn da kaikiš suremb lidn om Abakan.

## Keled
Valdkundkeled oma venäkel' da hakasan kel'.

## Istorii
Hakasijan avtonomine agj oli olmas vs 1930 redukun 20. päiväspäi. Se mülüi Krasnojarskan randha vn 1990 tal'vkuhusai. Vn 1992 16. päiväl semendkud udesnimitihe sidä Hakasijan Tazovaldkundaks.

Jäl'gmäine Hakasijan Konstitucii om vahvištadud vn 1995 25. päiväl semendkud Ülembaižen Nevondkundan ezmäižel ištundal. Se om väges möhembaižidenke vajehtusidenke.

## Geografijan andmused

Tazovaldkundal om röunoid Krasnojarskan randanke pohjoižes da päivnouzmas, Tuvan Tazovaldkundanke suvipäivnouzmas, Altajan Tazovaldkundanke suvipäivlaskmas da Kemerovon agjanke päivlaskmas. Hakasijan Tazovaldkund om mererandatoi.

Pind om 61 569 km². Znamasižed joged oma Jenisei Krasnojarskan agjanke röunaks da sen hura Abakan-ližajogi. Jogiden pala mülüb Obinjogen basseinha.

Tazovaldkundan territorii om mägikaz.

Londuseližed varad oma kivihil', raudkivend, kuld, molibden, äimetalližed kivendod vas'kenke, sauvondmaterialad (mramor, granit, sauvondkivi, sauvondgips), azbest, fosforitad, pol'kalližarvoižed kived, gidroenergii.

## Tobmuz
Viktor Zimin radab tazovaldkundan pämeheks da ohjastusen ezimeheks vs 2009 vilukun 15. päiväspäi. Kaik rahvaz änestab händast videks vodeks. Tazovaldkundan pämez' märičeb ohjastusen strukturad. Hän paneb ministrid radnikusile sättutaden kandidatoid parlamentanke.

Hakasijan parlament om üks'kodine Ülembaine Nevondkund. Kaik rahvaz valičeb sen 50 ezitajad videks vodeks. Vladimir Štigašev radab Nevondkundan ezimeheks vspäi 1992.

Tazovaldkundan radonoigendai tobmuz om Hakasijan Ohjastuz. Tazovaldkundan ministrused, komitetad, ohjandused da inspekcijad alištudas Ohjastusele.

Valitihe Tazovaldkundan pämest järgenduseližen kerdan vn 2013 8. päiväl sügüz'kud, nügüdläine pämez' sai vägestust ezmäižel tural (63,41%) da radab kahtenden strokun. Ülembaižen Nevondkundan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba sil-žo päiväl (08.09.2013, 5. kucund).

## Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 532 403 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 574 367 eläjad vl 1994. Vl 2018 seičeme ristitud kümnespäi oma lidnalaižed.

Kaik om viž lidnad tazovaldkundas. Toižed järedad lidnad (enamba 45 tuh. eläjid vl 2017, surembaspäi penembha) oma Černogorsk da Sajanogorsk. Vl 2018 kaik om 7 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.

Rahvahad (enamba 0,5% vl 2010): venälaižed — 80,3%, hakaslaižed — 12,0%, saksalaižed — 1,1%, ukrainalaižed — 1,0%, totarlaižed — 0,6%, toižed rahvahad — 3,4%, rahvahuden ozutandata — 1,6%.

Erased toižed igähižed rahvahad: šorijalaižed — 0,22% (1150 rist.), tuvalaižed — 0,18% (936 rist.).

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Hakasijan Tazovaldkundan pämehen oficialine sait (''glava.r-19.ru''). 
* Hakasijan Tazovaldkundan Ülembaižen Nevondkundan oficialine sait (''vskhakasia.ru''). 
* Hakasijan Tazovaldkundan Ohjastusen oficialine sait (''r-19.ru'').
Obiols Marija Roza Ferrer

**Marija Roza Ferrer Obiols**, vai muite **Roza Ferrer** (; sünd. 23. sulaku 1960 Seo-de-Uržel', Ispanii — kol. 10. uhoku 2018, Andorr la Vel'j, Andorr), oli Andorran politikanmez', oti Andorr la Vel'jan pämehen radnukust (07.12.2007—22.01.2015). Vn 2015 sulakuspäi vhesai 2016 naine radoi Andorran ohjastusen ministran tervhudenkaičendan i radon sferas.

## Biografii
Tuleban aigan politikanmez' openui Barselonan universitetas, tedoiži oiktust. Naine zavodi juristan kar'jerad vl 1979, radoi valdkundaližes i privatižes sektoroiš.

Roza Ferrer ühtni *Renovació Parroquial*-partijha vl 1983 i muga zavodi ičeze politišt kar'jerad. Möhemba hän oli *Entesa i Progrés*-kundan ühtnijan. Vl 2001 naine kändihe Andorran Socialdemokratižen partijan ühteks alusenpanijoišpäi i radoi siš sekretarin, sen jäl'ghe rahvahidenkeskeižiden kosketusiden pämehen.

## Homaičendad
Andorran valdkundznam

**Andorran valdkundznam** () om Andorran Ruhtinazkundan üks' oficialižiš simvolišpäi. Nügüdläine versii om sätud 13.-16. voz'sadan istorižel ezikuval, se om olmas vspäi 1959 i om vahvištadud oficialižeks vn 1993 Konstitucijal.

## Ümbrikirjutand
Valdkundznaman laud om nell'palaine, Andorran valdoičijoiden lugun mödhe:

* Urhelin arhijerei — kuldaine arhijerejan mitr hobedanke röunanke i kuldaine batog rusttal tagamal;
* de Fua-grafoiden znam (edestab Francijan prezident) — koume rusttad pacast kuldaižel tagamal;
* Ispanijan avtonomine Katalonii-ühthižkund — nell' rusttad pacast kuldaižel tagamal;
* Bearn-grafkundan (vikontatan) znam (edestab Francijan prezident) — kaks' rusttad lehmäd tilližidenke kuldaižel tagamal.

Ühthine latinankel'ne *Virtus unita fortior*-deviz valdkundznaman alahas znamoičeb «Olem väges ühtes».

## Kacu mugažo
* Andorran flag
Andorr la Vel'jan lidnanznam

**Andorr la Vel'jan znam** () om Andorran Andorr la Vel'j-pälidnan üks' oficialižiš simvolišpäi.

Geral'dine somuzlaud om ellipsan formal. Se om jagadud seičemeks püštoiktaks lainhenvuiččeks šoiduks, sinižed i vihandad šoidud čereduišoiš kuti lidnan flagul. Kunigahan kuldaine venc panese somuzlaudan ülähäspäi.

Vihand muju znamoičeb joudjut, sinine ozutab joksijan lidnan kal't Valir-jogen vezid. Venc kuvadab tobmut, eläjiden i tobmuden ühtnendad.

## Homaičendad
Malind

**Malind** () om levitadud pen' kezalind. Erik mülüb Saraklindižed-sugukundha.

## Leviganduz
Eläb kaikil kontinentil (sidä kesken Evrazijal), päiči Avstralijas da Antarktidas.

Malind om levitadud jogiden pengroidenno pehmdanke gruntanke, avoinuzil nituil, letken i šebnän kar'jeroidenno. Valičeb sijid läz vezištoid, tal'vel-ki migracijan jäl'ghe.

## Ümbrikirjutand
Lind om 12..13 sm pitte, suugiden maihutuzkeskuz sase 25..28 santimetrhasai. Hibj om 11..16 grammad vedutte. Sugudimorfizm ozutase penes märas. Noriden linduiden üläh om rusttamb, alah om pakuižen polhe. Lindunpoigaine tegeb ezmäšt lendust elon 18..22. päivesel.

Malind pezoitelese joukuil pol'tošt tuhazesai eričuišpäi, tegeb pezoid vezištoiden pehmdoiš pengriš vai kar'jeriden seiniš. Uru om 20..100 sm pitte, voib olda pol'tošt metrhasai erasti. Letas penel korktusel i veden päl tobjimalaz. Lindud kalaitas tal'vdundan aigan suril joukuil (50 tuh. — 2 mln).

## Söte
Södas lendajid gavedid tobjimalaz (nahkutsuugaižed, kärbhaižed, bumbakod, ludeged, keričaižed, lipkaižed), mugažo kazmusid harvoin.

## Homaičendad
Merenrandaližen randan lidnad

Kaik om kaks'toštkümne lidnad (, sidä kesken 1 SATÜ) i 25 lidnanvuittušt žilod (ven. *посёлок городского типа*) **[[Merenrandaline rand|Merenrandaližes randas]]**.

## Lidnad

 lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.

## Homaičendad
Arsen'jev (lidn)

**Arsen'jev** () om Venäman lidn da lidnümbrik Merenrandaližen randan suves.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1902 kuti *Semönovk*-žilo () severziš-se külišpäi. Kätihe sidä radnikžiloks vl 1938 sauvomha lendimiden kohenduztegint. Se sai lidnan statusad vn 1952 24. tal'vkud, kerdalaz udesnimitihe Edahaižen Päivnouzmman Vladimir Arsen'jev-tedoidajan da kirjutajan oiktastuseks.

Arsen'jevan ižandusen päsarakod oma aviasauvomine («Ka»-punolendimiden pästand «Progress»-kompanijal), laivarmaturan tehmine («Askol'd»-tegim) i sömtegimišt (leibänkombinat, maidkombinat, vastegim, jauhtegesiden i maploduiden ümbriradmižen edheotandad).

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Arsen'jevk-jogen oiktal randpolel (aborigenine nimi om *Hue*, Ussurin hura ližajogi), 170 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Sambnu Obzornai-vulkan (, 876 m) da Sihote Alin'-mägisel'gan pautked seištas lidnan ümbrištos, suvipäivnouzmha lidnaspäi. Matkad Vladivostokhasai om 160 km suvipäivlaskmha orhal vai 250 km avtotedme. Lähembaine lidn om Spassk Dal'nii 62 km lodeheze orhal vai 110 km avtotedme.

Klimat om ven mussonine. Voden keskmäine lämuz om +3,7 C°, kezakun-elokun +17,7..+21,3 C°, tal'vkun-uhokun −13,1..−18,5 C°. Ekstremumad oma −44 C° i +39 C°. Paneb sadegid 708 mm vodes, enamba heinkus (118 mm) i elokus (132 mm), vähemba tal'vkus-keväz'kus (12..28 mm kus).

## Tobmuz
Arsen'jev om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez', valičese lidnan Duman deputatoil. Edeližed lidnümbrikon pämehed oma Aleksandr Koval' (sulaku 2017 — kezaku 2018), Aleksandr Dronin (keväz'ku 2012 — sulaku 2017), Nikolai Jermiškin (keväz'ku 2007 — keväz'ku 2012).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 56 750 ristitud, vn 2021 — 47 937 ristitud. Kaik 52 767 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 71 500 eläjad vl 1992.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2010): venälaižed — 91,7 %, ukrainalaižed — 2,2 %, totarlaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 1,3 %, rahvahuden ozutandata — 4,4 %.

Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma saudud lidnas: Jumalanmaman Blagoveššenjan kafedraline päjumalanpert' (letihe vll 1998−2007), ph. Mikoi-arhangelan jumalanpert' (om saudud vll 1980−1981) i puine Raštvoiden jumalanpert' (om letud vll 2013−2014).

Mererandaline industrialine kolledž i EPFU:n kolledž (enzne aviatehnikum) oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.

## Galerei

Выдающемуся исследователю Дальнего Востока Владимиру Клавдиевичу Арсеньеву.jpg|Muštnik Vladimir Arsen'jevale lidnan röunal (2013)
ГородАрсеньев, Благовещенский храм.jpg|Jumalanmaman Blagoveššenjan kafedraline päjumalanpert', vn 2011 nägu
Город Арсеньев, завод Прогресс.jpg|«Progress»-tegimen administracijan sauvuz vl 2010
Дворец культуры завода Прогресс, город Арсеньев.JPG|«Progress»-tegimen kul'turkeskuz (2010)
Monument Dersu Uzala in Arsenyev.jpg|Monument Dersu Uzalan muštoks — čomamahtoine mel'kuva (2012)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Arsen'jev-lidnan tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''ars.town'').
Andorr la Vel'jan flag

**Andorr la Vel'jan flag** () om Andorran Andorr la Vel'j-pälidnan municipalitetan ühteks oficialižiš simvolišpäi. Flagan proporcii om *2:3*.

## Ümbrikirjutand
Flagan tera toštab valdkundan mujuid. Koume püštoiktad šoidud oma ühtejiččed levedusel, mujud huralpäi oiktale: sinine, pakuine, rusked. Kesked flagad lidnan municipalitetan täuz' znam om kuvatud.

## Ezimeletadud flag

Vihand tera om ümbärtud pakuižel (kuldaižel) kontural hoikanke vauktanke šoidunke niiden keskes. Koume püštoiktad aldod oma pakuižen i sinižen mujun, ned läbitadas flagan keskust.

Vihand muju kuvadab udessündutamišt, norut i joudjut. Pakuine ozutab uskondad i oiktusekahut. Keskmäine sinine muju simvolizuruib hüvüt da tünüt.

## Kacu mugažo
* Andorr la Vel'jan lidnanznam

## Homaičendad
Suviosetii

**Suviosetii** (oset.: *Хуссар Ирыстон*, ven.: *Южная Осетия*) om valdkund Evropas palahiženke tundištusenke. Pälidn om Chinval.

Eläjiden lugu om läz 72,000 ristitud (2007). Pind om 3,900 km².

Suviosetijan prezident om Leonid Tibilov. Päministr om Domentii Kulumbegov.
Dal'negorsk

**Dal'negorsk** () om Venäman lidn Merenrandaližen randan päivnouzmas. Se om lidn randan alištusenke, Dal'negorskan lidnümbrikon (edel 1998. vot — rajonan) administrativine keskuz da pala.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1897 kuti *Tetühe*-külä samha äimetalližid kivendoid, nimitihe jogen mödhe ( *ječžuhe* «mecsigoiden jogi»). Vspäi 1930 oli radnikžiloks. Vl 1972 udesnimitihe Tetühe-radnikžilod nügüdläižikš. Vl 1989 Dal'negorsk sai lidnan statusad.

Dal'negorsk šingotase kaivuztegimištol, sadas nenid substancijoid: tin, cink, hahktin, borühtnendad.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase koumekümnes vides kilometras Japonijan meren randaspäi, Sihote-Alin'-mägisisteman päivnouzmaižil pautkil, 180..804 m ü.m.t. korktusil, 200 m keskmäižel korktusel. Dal'negorsk om läz 25 km pitte i kaks'..koume kilometrad levette, seižub pidust' Rudnai-jogen randoid (, lankteb merhe). Jogen alangišt om kaid i ümbärtud sambnuziden vulkanoiden pautkil.

Matkad Vladivostokhasai om 340 km suvipäivlaskmha orhal vai 490 km avtotedme (05H-100). Lähembaižed järedad eländpunktad oma lidnanvuitte Kavalerovo-žilo 68 km suvipäivlaskmha avtotedme i Arsen'jev-lidn 187 km päivlaskmha orhal vai 255 km sil-žo avtotel.

Klimat om ven mussonine, vilu Mererandaline joksend valatoitab sidä. Tahond om Edahaižen Pohjoižen arvoimižihe tazostadud. Voden keskmäine lämuz om +4,3 C°, kezakun-sügüz'kun +14,8..+19,4 C°, tal'vkun-uhokun −10..−12,8 C°. Tal'v om lumekaz, keza om neps pil'vekaz.

## Tobmuz
Kaik nell' žilod i koume küläd mülüdas lidnümbrikho Dal'negorskan ližaks.

Edeline lidnan da lidnümbrikon pämez' om Igor' Sahuta (kül'mku 2013 — 2018).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 37 519 ristitud, ümbrikon ristitišton nell' videndest, vn 2021 — 33 655 ristitud. Kaik 35 034 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 50 400 eläjad vl 1992.

Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid om saudud lidnas: phh. Borisan i Gleban puine jumalanpert' (om letud vll 1996−1998), ph. Jurgii-vägestusenkandajan pühäpert'.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad. Dal'negorskan industrialiž-tehnologine kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks, mugažo Vladivostokan bazižen medicinižen kolledžan filial.

## Galerei

Dalnegorsk winter landscape.jpg|Lidnan ühthine nägu Televizionnai-mägespäi (uhoku 2018)
Dalnegorsk. Chemical enterprise (WR).tif|Himine edheotand vl 2001
2002 год, Дальнегорск.jpg|Kodielon holitišiden keskuz (2002)
Dalnegorsk winter landingarea.jpg|Lendimport vl 2018


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnümbrikon tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''dalnegorsk-mo.ru'').
Fokino (Merenrandaline rand)

**Fokino** () om Venäman lidn da lidnümbrik Merenrandaližen randan suves.

Tünvaldmerižen laivišton sodabaz sijadase SATÜ:s.

## Istorii
Vl 1867 pordaigaline sodapost oli pandud kontroliruimha kuldan samišt lähižel Askol'd-sarel. *Promislovk*-eländpunktan aluz () om pandud vl 1891, vspäi 1958 oli radnikžiloks. Registriruihe *Tihookeanskii*-žilod vl 1963, vspäi 1967 se oli radnikžiloks i Promislovk mülüi sihe aigan mändes.

Vn 1980 redukun 4. päiväspäi om olmas sauptud territorijaks, nimitihe *Škotovo-17*-lidnaks rajonkeskusen mödhe. Vspäi 1994 oficialine nimi om nügüdläine Tihookeanskii-žilon ezmäižen sauvojan, Vitalii Fokin-admiralan kanzannimen mödhe. Laivad seištas valdmoidenno lähižes merikaras, ümbriratas da kaitas VA-laivoiden reaktorid.

## Geografijan andmused

Lidnan keskuzpala sijadase mägidenkeskeižes katl'uses, kahtes kilometras randaspäi, 40 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, mugažo om rajonid Tünen valdmeren randal.

Matkad Vladivostokhasai om nell'kümne viž kilometrad päivlaskmha orhal vai 130 km avtotedme Ussuriiskan lahten randpolel. Lähembaižed lidnad samhas avtol oma Sur' Kivi 25 km lodeheze i Nahotk 57 km päivnouzmha.

## Tobmuz
Lidnanvuiččed Dunai- (7 614 rist. vl 2017) i Putätin-žilod (780 rist. vl 2017) mülüdas lidnümbrikho Fokinon ližaks. SATÜ:n pind — 291,29 km², korktused 0..530 m.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 23 696 ristitud, lidnümbrikon — 32 164 ristitud, vn 2021 lidnan — 19 711 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 25..26 tuhad eläjid vll 1996−2009 (26 500 rist. vl 1996 i vl 2003).

Ortodoksižen hristanuskondan ph. Ondrii Ezikuctud-apostolan jumalanpert' om saudud vll 1999−2000.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad. Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.

## Galerei

Tsukanova.jpg|Marija Tsukanovan muštnik (2015)
RIAN archive 836839 All-night vigil on Christmas Eve at St.Andrews Church in the town of Fokino.jpg|Raštvoiden kanman ph. Ondrii Ezikuctud-apostolan jumalanpertiš, vn 2011 nägu
Посёлок Дунай.jpg|Dunai-žilon nägu Starcevan mägelpäi (2014)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* «Fokino-lidn»-SATÜ:n Duman oficialine sait (''dumafokino.ru''). 
* SATÜ:n Administracijan oficialine sait (''adm.fokino-prim.ru'').
Lesozavodsk

**Lesozavodsk** () om Venäman lidn Merenrandaližen randan päivlaskmas. Se om Lesozavodskan ümbrikon (edel 2024. vot — lidnümbrikon) administrativine keskuz da pala.

## Istorii
Vspäi 1894 ristitud tuliba elämhä sihe Venälaižen imperijan Kijevan, Černigovan i Poltavan gubernijoišpäi, paniba stanicoiden alusid. Šingotihe mecan ümbriradmišt, «Ussurin mecanümbriradai kombinat» oli olmas nevondkundaližen aigan. *Lesozavodsk*-eländpunkt om sätud vl 1932 radnikžiloks nügüdläiženke nimenke Dal'les-žilon, Ussuri-stancijan (nüg. *Lesozavodsk-1*, om olmas jogen hural randal) da küliden ühtištusel. Žilo sai lidnan statusad vn 1938 2. päiväl uhokud. Vozil 1963−1992 lidn alištui randan tobmudele oikti.

Lesozavodsk šingotase raudtestancijal, mebel'fabrikal, omblendfabrikal, sömtegimišton edheotandoil.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Ussuri-jogen muugotil randoil, 80 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl.

Matkad Vladivostokhasai om 269 km suvipäivlaskmha orhal vai 350 km «Ussuri»-avtotedme. Kitain valdkundröun om kümnes kilometras lodeheze. Lähembaižed lidnad oma Dal'nerečensk 57 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 72 km «Ussuri»-avtotedme, i kitajine Hulin'-lidn 63 km lodeheze avtotedme.

Kaik 19 küläd da kaks' raudtestancijad mülüdas ümbrikho Lesozavodskan ližaks. Municipaližen ümbrikon pind — 3 063,8 km², se röunatab Kitainke.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 37 034 ristitud, ümbrikon ristitišton nell' videndest, vn 2021 — 35 433 ristitud. Kaik 35 816 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 45..46 tuhad eläjid vozil 1992−2001 (46 800 rist. vl 1996).

Ortodoksižen hristanuskondan Pühän Jumalanmaman Katken jumalanpert' om saudud lidnas vll 1998−2002, mugažo ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' om letud Ružino-stancijal vodele 2002.

Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad. Lidnan professionaližen opendusen aluzkundad oma Lesozavodskan industrialine kolledž i Vladivostokan bazižen medicinižen kolledžan filial. Mererandaline mectehnologijoiden, ekonomikan i transportan kolledž (ende tehnikum) kändihe industrialižen kolledžan palaks vspäi 2020.

## Transport
*Ružino*-raudtestancii om Transsiban palaks, sijadase Habarovsk — Ussuriisk jonol, seižub jogen oiktal randal vspäi 1936. Stancii om kaikiš surembaks radonandajaks: vagondepo, vedimiden depo, raudten elektrovaratoitandan distancii sijadasoiš lidnas.

Avtobusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Kümnekilometrine sarak «Ussuri»-avtotelpäi (A-370) tuleb lidnha päivnouzmpolespäi. Raudtesild i R449-ten avtotesild ristikoitas Ussuri-joged neciš lidnas.

## Galerei

На мосту через Уссури Лесозаводск фото 2012 года.JPG|Avtotesild Ussuriš päliči vl 2012
Вокзал ст. Ружино.jpg|*Ružino*-päraudtestancijan sauvuz vl 2005


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lesozavodskan ümbrikon tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''mo-lgo.ru'').
Stavropolin randan lidnad

Kaik om ühesatoštkümne lidnad () i 7 lidnanvuittušt žilod (ven. *посёлок городского типа*) **[[Stavropolin rand]]as**.

## Lidnad

 lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.

## Homaičendad
Blagodarnii

**Blagodarnii** () om Venäman lidn Stavropolin randan keskuzpalas. Se om Blagodarnijan municipaližen ümbrikon (edel vn 2023 kezakud lidnümbrikon, edel 2017. vot — rajonan) administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Lugetas 1782. vot eländpunktan alusenpanendan oficialižeks vodeks, zavottihe *Soldatskoje*-žiloks. 19. voz'sadal nimitihe sidä *Blagodarnoje*-žilo-ki (), kaks' nimed oli ühtel aigal. Vspäi 1900 kätihe makundan keskuseks. Vozil 1920−1922 Blagodarnii oli i vn 1971 9. päiväspäi sügüz'kud om lidnan statusanke.

Blagodarnijan ižandusen päsarak om sömtegimišt: lindkombinat, villänpurnud, leibän edheotand, maidon kompanii, «Agroprodukt».

## Geografijan andmused

Lidn sijadase municipaližen ümbrikon keskuzpalan päivlaskmas, Märg Buivol-jogen randal (, Kumanjogen hura ližajogi), Stavropolin ülüdel, 160 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Stavropolihesai om 115 km päivlaskmha orhal vai 150 km avtotedme. Lähembaine lidn om Svetlograd vižkümnes kilometras lodeheze orhal, raudtedme vai 67 km avtotedme.

## Tobmuz
Blagodarnijan lidnankund om tühjitadud vn 2017 1. päiväl semendkud, sen pind oli 30,61 km².

Lidnankundan tobmuden pämez' oli sen Administracijan pämez'. Jäl'gmäine lidnan Administracijan pämez' oli Dmitrii Tormosov (tal'vku 2015 — sulaku 2017), edeline — Svetlana Lobkareva (2011−2015).

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 32 725 ristitud, rajonan ristitišton pol', vn 2021 — 30 827 ristitud. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 31 293 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli läz 34 tuhad eläjid vozil 1998−2005 (34 500 ristitud vll 2002−2003).

Rahvahad (enamba 1 % vl 2010): venälaižed — 81,8 %, čiganalaižed — 7,5 %, armenijalaižed — 3,6 %, turkad — 1,8 %, toižed rahvahad — 5,0 %, rahvahuden ozutandata — 0,3 %.

Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma avaitud lidnas: Aleksandr Nevskijan jumalanpert', Tazostadud apostolha Vladimiran jumalanpert', Venäman uziden moknikoiden da hengenavaidajiden pühäpert'-časoun', Kosman i Damianan časoun', mugažo Pedran da Fevronijan jumalanpert' om sauvomas.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kahesa päivkodid (nomer 2, 3, 5, 7, 9, 28..30), specialine (korrekcine) päivkodi-augškol (nomer 1), nell' keskškolad (nomer 1, 6, 9, 15), lapsiden sädamižen pert', čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton sportškol.

Blagodarnijan agrotehnine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Transport
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas.

«Svetlograd — Budönnovsk»-avtote i raudte läbitadas lidnad. Raudtestancii om *Blagodarnoje*-nimenke, raudte radab ajamha jüguid vaiše.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lidnan da sen municipaližen ümbrikon tobmuden sait (''abgosk.ru''). 
* Blagodarnii-lidnan tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''gorodblag.ucoz.ru'').  (andmused vhesai 2017)
Budönnovsk

**Budönnovsk** () om Venäman lidn da lidnankund Stavropolin randan päivnouzmas. Se om Budönnovskan rajonan administrativine keskuz, mülüb rajonha.

## Istorii
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1799 *Pühä Rist*-nimenke () da lidnan statusanke. Vll 1921−1935 i 1957−1973 lidnan nimi oli *Prikumsk*, sikš miše enzne nimi oli religiozine. Vll 1935−1957 nimitihe i vs 1973 kül'mkun 30. päiväspäi nimitadas *Budönnovsk:aks* Semön Budönnii-sodakäsknikan (1883−1973) oiktastuseks, ajeli lidnan läbi vl 1935.

Budönnovsk šingotase himižen sarakon edheotandoil (plastmassan «Stavrolen»-tegim), sömtegimištol i meblin tehmižel.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase rajonan keskuzpalas, kukhikahal tazangištol, stepin i pol'letetazangišton zonoiden röunal, Kumanjogen hural randal i Buivol-järven () randal, 135 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Stavropolihesai om 175 km päivlaskmha orhal vai 210 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Neftekumsk seičemekümnes kilometras päivnouzmha, Zelenokumsk 55 km suvipäivlaskmha i Blagodarnii 70 km lodeheze, lendimport — 130 km suvipäivlaskmha avtotedme Mineraližed Veded-lidnanno.

## Tobmuz
Budönnovsk om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline lidnan Administracijan pämez' om Valerii Ševčenko (kül'mku 2015 — reduku 2018). Lidnan Duman ezimez' om Gennadii Bespalov vn 2017 tal'vkuspäi.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 64 624 ristitud, rajonan viž ühesandest, vn 2021 — 58 103 ristitud. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 62 715 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 65 687 eläjad vl 2002.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 83,6 %, armenijalaižed — 5,0 %, darginalaižed — 2,0 %, tabasaranalaižed — 0,8 %, avarad — 0,7 %, azerbaidžanlaižed — 0,7 %, čiganalaižed — 0,5 %, toižed rahvahad — 3,1 %, rahvahuden ozutandata — 3,6 %.

Ortodoksižen hristanuskondan kuz' pühäpertid oma saudud: koume jumalanpertid i koume časounäd. Armenižen jumalankodikundan kaks' pühäpertid oma letud lidnas.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad.

Lidnan professionaližen opendusen aluzkundad oma Budönnovskan politehnine i medicinine kolledžad, «Progress»-openduzkeskuz, Stavropolin kooperativižen tehnikuman filial, Stavropolin valdkundaližen pedagogižen institutan filial i Kavkazan rahvahiden sebrusen institutan filial.

## Galerei

Администрация г.Буденновска.jpg|Lidnan tobmuden sauvuz (2017)
Церковь Казанской иконы Божье Матери в Будённовске.jpg|Jumalanmaman Kazanin jumalaižen jumalanpert', vn 2012 nägu
Земская управа,общий вид.jpg|Lapsiden sädamižen pert' (2017)
Buden hospital.jpg|Budönnovskan rajonan läžundkodi 2000-nzil vozil
Вокзал станции Будённовск.JPG|*Budönnovsk*-päraudtestancijan sauvuz vl 2009


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Budönnovskan municipaližen ümbrikon sait (''abmosk.ru'').
Izobil'nii

**Izobil'nii** () om Venäman lidn Stavropolin randan lodehes. Se om Izobil'nijan lidnümbrikon (edel 2017. vot — rajonan, mülüi sihe) administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1895 kuti *Izobil'no-Tiščenskii*-žilo (). Kätihe rajonkeskuseks vl 1929. Udesnimitihe *Izobil'noje:ks* vl 1935. Žilo sai lidnan statusad nimen nügüdläiženke variantanke vn 1965 9. päiväl redukud.

Izobil'nii šingotase kaikenvuiččel sömtegimištol (saharan tegim, lihakombinat, leibtegim, sömkombinat, villänpurnud), mugažo «Atlant»-tegim (avtoveimed, elektroühtenzoituzladimed, štampad) i Stavropolin mehanine tegim (mašiništ kazvatamha kalad) ratas. «Sinivauvaz valu»-gazanveim zavodiše läz lidnad.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase lidnümbrikon keskuzpalas, 200 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Stavropolihesai om nell'kümne kilometrad suvipäivnouzmha orhal, avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Stavropol' i Mihailovsk suvipäivnouzmha, Novoaleksandrovsk päivlaskmha. Raudtestancii nimitase *Izobil'nai* (), radaškanzi vl 1895.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 40 555 ristitud (kaikiš suremb ristitišt), rajonan kaks' videndest, vn 2021 — 38 614 ristitud. Kaik 38 263 eläjad oli lidnas vl 2017.

Rahvahad (enamba 1 % vl 2010): venälaižed — 91,1 %, armenijalaižed — 2,9 %, čiganalaižed — 1,6 %, ukrainalaižed — 1,2 %, toižed rahvahad — 2,8 %, rahvahuden ozutandata — 0,4 %.

Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma letud lidnas: Spasan Toižetamižen päjumalanpert' (om saudud vll 1993−2008) hengeližopenduzkeskusenke i ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' (letihe vll 1980−1985). Baptizman jumalanpert' radab.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma üks'toštkümne päivkodid (nomer 1, 2, 9, 10, 12..15, 17, 18, 24), kuz' keskškolad (nomer 1, 2, 3, 7, 18, 19), kaks' čomamahtoiden školad (nomer 1 i 2), čomamahtoine škol, lapsiden da norišton sportškol, lapsiden tehnižen sädamižen keskuz.

Nügüd'aigaižiden tehnologijoiden tehnikuman filial (Stavropol') om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Izobilny City Administration (WR).tif|Lidnümbrikon Administracijan sauvuz (2001)
Izobilny, Stavropol Krai, Russia - panoramio (2).jpg|Bankan sauvuz, vn 2013 nägu
Izobilny, Stavropol Krai, Russia - panoramio (3).jpg|Torgundkeskuz vl 2013
Izobilny, Stavropol Krai, Russia - panoramio (5).jpg|Kulunarii (2013)
Izobilny, Stavropol Krai, Russia - panoramio (6).jpg|«Palermo»-restoran vl 2013
Coat of Arms of Izobilny (Stavropol krai) (1995).png|Edeline lidnanznam (1995)


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Izobil'nijan lidnümbrikon tobmuden aluzkundoiden sait (''izobadmin.gosuslugi.ru''). 
* Lidnan informacine sait (''izobil.ru'').
Sur' Kivi

**Sur' Kivi** ( [bɐlʲˈʂoj ˈkamʲɪnʲ]) om Venäman lidn da lidnümbrik Merenrandaližen randan suves. Vhesai 2015 se oli sauptud lidnaks.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1947 kuti *UNR-261-sauvomine* (), atomlaivoiden tegim radaškanzi vn 1954 3. päiväl tal'vkud. Vspäi 1956 kätihe radnikžiloks i nimitihe nügüdläižikš sijaližen merikaran mödhe. Vl 1963 poukahtihe järedad kived (kall' 15 metrhasai kortte) merikaran randal sauvomha tegimen cehad. Radnikžilo sai lidnan statusad vl 1989.

Sur' Kivi-lidn šingotase vedenalaižiden laivoiden kohendusen i civiližen laivansauvomižen «Tähtaz»-tegimel (), sömtegimišton edheotandoil (kalan püdon da ümbriradmižen laivišt, leibänkombinat), mugažo pästtas punümbriradajad mašiništod, seifid da meblid tegimel.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase Japonijan meren Ussuriiskan lahten randal, 48 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Sijaline Sur' Kivi-merikar om kaitud hüvin erazvuiččid tulleid vaste, se om 12 m süvütte, randanpird koume kilometrad.

Matkad Vladivostokhasai om kaks'kümne kilometrad päivlaskmha orhal lahten kal't, 110 km avtotedme Artöm-lidnan kal't vai 105 km raudtedme. Lähembaine lidn om Fokino 25 km suvipäivnouzmha avtotedme. Nevondkundaližen aigan ehtatim ühtenzoiti lidnad Vladivostokanke.

## Tobmuz
Petrovk-žilo (, 977 rist. vl 2010) i Suhodol-žilo (, 301 rist. vl 2010) mülüdas lidnümbrikho Suren Kiven ližaks. Lidnümbrikon pind — 119,82 km².

Lidnümbrikon pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeližed lidnan pämehed oma Aleksandr Andrühin (viluku 2018 — viluku 2022), Väčeslav Moskajev (edel vn 2018 vilukud). Lidnümbrikon Duman ezimez' om Aleksei Kuznecov vn 2017 redukuspäi.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 39 257 ristitud, lidnümbrikon — 40 535 ristitud, vn 2021 lidnan — 41 825 ristitud. Vl 2017 kaik 38 493 ristitud elihe lidnas i 39 739 ristitud kaikes lidnümbrikos. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 65 621 eläjad vl 1989.

Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma saudud lidnas: ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' (2007), Raštvoiden jumalanpert' (1999−2003), ph. Petr-apostolan päjumalanpert' (2010−2022).

Lapsiden opendusen aluzkundad (alištadud eländpunktoidenke) oma üks'toštkümne päivkodid, seičeme keskškolad (nomer 1..4, 8, 44 i Petrovk-žilon nomer 27), ehtal'ne škol kolonijanno nomer 29, lapsiden sädamižen keskuz, čomamahtoiden škol, «Lider»-sportškol. Edahaižen Päivnouzmman laivansauvomižen kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Galerei

Рубка АПЛ К-434 Большой Камень 2015.06.27.JPG|K-434-VA-laivan hat (2015)
К-419 Кузбасс в доке ДВЗ Звезда 2015.06.27.JPG|K-419 Kuzbass-VA-laiv Edahaižen Päivnouzman «Zvezda»-tegimen dokas (2015, *Tähtaz*)
Zvezda-DSME shipyard.jpg|Edahaižen Päivnouzman «Zvezda»-tegimen ratud kuva (2010)
Станция Петровка (Приморский край).jpg|*Petrovk*-raudtestancii vl 2014


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Suren Kiven lidnümbrikon tobmuden sait (''bkamen.gosuslugi.ru''). 
* Lidnan informacine sait (''bkamen.info'').
Ipatovo

**Ipatovo** () om Venäman lidn Stavropolin randan pohjoižes. Om Ipatovon lidnümbrikon (edel 2017. vot — rajonan) administrativižeks keskuseks da palaks.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1860, i vhesai 1880 nimitihe sidä *Čemrek*-küläks () mahapandud läheli nogaižen ruhtinasen mödhe. Sid' vhesai 1935 nimi oli *Vinodel'noje* () vinan varažomiden äjüden taguiči. Udesnimitadud Venäman Rahvahanikoiden sodan Pötr Ipatov-ühtnijan kanzannimen mödhe, hän pölištui külän ümbrištos vl 1918. Vn 1979 tal'vkun 3. päiväspäi Ipatovo om lidnan statusanke.

Ipatovo om maižanduzrajonan keskuz, om sömtegimišton (saguden edheotand, oludentegim, villänpurnud) i sauvondan edheotandoid, kombisötken tegim radab, savičun tegim om sauvomas. Londuseližen gazan löudmižsijad oma läz lidnad. «Kolos»-motobolklub om Venäman lidirujiden koumen kesken.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalan päivnouzmas, Kalaus-jogen (Manič-jogen ližajogi) hural randal 100 m kortte valdmeren pindan päl, jogi om päivnouzmaižeks röunaks. Čemrek-oja läbitab kaiked lidnad da lankteb Kalausha.

Matkad Stavropolihesai om 125 km suvipäivlaskmha avtotedme. Lähembaine lidn om Svetlograd vižkümnes kilometras suvhe kaikil teil.

Klimat om terav kontinentaline, kuivan polhe. Ekstremumad oma −35 C° i +45 C°. Paneb sadegid 300..400 mm vodes.

## Tobmuz
Ipatovon lidnankund om tühjitadud vn 2017 semendkus. Sen pind oli 30 nellikkilometrad. Kaik koume futorad mülüiba lidnankundha Ipatovon ližaks: Bondarevskii (603 rist. vl 2023), Kočeržinskii (373 rist.) i Vodnii (162 rist.).

Lidnankundan tobmuden pämez' oli Valerii Galaktionov vn 2005 tal'vkuspäi. Lidnan Administracijan pämez' oli Ivan Litvinov vn 2011 semendkuspäi.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 26 053 ristitud, rajonan kaks' videndest, vn 2021 — 26 122 ristitud. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 24 390 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli läz 28 tuhad eläjid vozil 1996−2009 (28 800 rist. vl 1998).

Rahvahad (enamba 1 % vl 2010): venälaižed — 95,5 %, toižed rahvahad — 4,0 % ravhahuden ozutandata — 0,5 %.

Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma avaitud lidnas: Sündun Voznesenjan (om saudud vll 2000−2013) i ph. Feodosii Černigovalaižen.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma ühesa nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 1..7, 18, 28), nell' keskškolad (nomer 1, 6, 14, 22), lapsiden ližaopendusen keskuz, čomamahtoiden škol, čomamahtoine škol, lapsiden da norišton sportškol.

Ipatovon äiprofil'ne tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

## Transport

Federaline «Astrahan' — Stavropol'»-avtote (R-216) om lidnan pohjoižröunaks. Avtobusstancii om avaitud lidnas.

*Ipatovo*-raudtestancii (om avaitud vl 1914 kut *Vinodel'noje*) radab lidnas.

## Homaičendad


## Irdkosketused
* Ipatovon lidnümbrikon tobmuden sait (''ipatovo26.gosuslugi.ru'') i sen versii edel vn 2023 keväz'kud (''ipatovo.org'').
Lermontov (lidn)

**Lermontov** () om Venäman lidn da lidnümbrik Stavropolin randan suves. Mülüb Kavkazižed Mineraližed Veded-regionha.

## Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1953 samha urankivendod (gidrometallurgine tegim). Radnikžilo sai lidnan statusad vl 1957. Lopihe urankivendon samišt vl 1967.

Lermontov-lidn šingotihe ladimensauvomižen edheotandoil nevondkundaližel aigal. Nügüd'aigan gidrometallurgine tegim (enzne uranan samižen edheotand) pästab mineraližid heretusid i söteližadusid, mugažo mašinansauvomižen «Almaz»-tegim (massivižed tegesed metallaspäi), elektromehanine tegim (likutimed, fil'trad), karvkombinat, sömkombinat, plastikpakuitesen i plastikverkon edheotandad ratas lidnas.

## Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbärtüd mägil alangištos, 650 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Stavropolihesai om 182 km lodeheze.

Lähembaižed lidnad oma Pätigorsk kümnes kilometras suvipäivnouzmha, Jessentukad 10 km suvipäivlaskmha i Železnovodsk 10 km pohjoižpäivnouzmha.

## Tobmuz
Ostrogork-žilo (, 2 043 rist. vl 2018) mülüb lidnümbrikho Lermontovan ližaks.

Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeližed lidnan pämehed oma Stanislav Poluläh (vn 2017 vilukuhusai, reduku 2018 — reduku 2023), Jevgenii Nuikin (viluku 2017 — sügüz'ku 2018). Lidnan Nevondkundan ezimez' om Aleksandr Karibov vn 2017 redukuspäi.

## Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 22 541 ristitud. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 22 477 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 24 500 eläjad vl 1996.

Rahvahad (lidnan eläjad, enamba 1 % vl 2010): venälaižed — 82,7 %, ukrainalaižed — 2,2 %, armenijalaižed — 1,9 %, toižed rahvahad — 3,8 %, rahvahuden ozutandata — 9,4 %.

Ortodoksižen hristanuskondan seičeme jumalanpertid oma saudud lidnümbrikos: kaks' lidnas, nell' Jumalanmaman Emäganpäivän Kahtenden Afonan mez'jumalankodiš Beštau-mägel i ph. Jurgii-vägestusenkandajan Ostrogork-žilos. Protestantizman kaks' loičendpertid oma avaitud: seičemenden päivän adventistoiden i baptistoiden.

## Openduz
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad.

Lermontovan regionaline äiprofil'ne kolledž i Moskvan avtoteiden valdkundaližen tehuniversitetan Pohjoižkavkazine filial oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.

## Galerei

Администрация города Лермонтов.jpg|Lidnümbrikon tobmuden sauvuz (2019)
Поход на гору Острую (01).jpg|Vn 2019 nägu Ostrai-mägen pautkelpäi
Город Лермонтов. Проспект Лермонтова.jpg|Lermontovan prospekt vl 2019


## Homaičendad


## Irdkosketused
* Lermontov-lidnan sijaližen ičeohjandusen aluzkundoiden oficialine sait (''lermsk.ru'').