Informàtega

__HIDDENCAT__

L'**informàtega** (*o *'enformàtega**'') ła xe la [[Sienza|siensa]] che ła se ocupa de tratar l'[[informasion]] co proçedimenti automatixai. Pì de preçixo ła ga par ojeto el studio dei fondamenti teoreghi de l'informasion, de ła so conputasion a łiveło loxego e de łe tecneghe prateghe par ła so [[inplementasion]] e aplicasion in [[ełetrònega|sistemi ełetroneghi]] [[Automasion|automatixai]], ciamai sistemi informadeghi.

L'informàtega ła divien parte o ła xe de suporto a caxi tute łe disipline sientifeghe, e come [[Tenołogia|tenołoxia]] ła entra in calsiasi "mexo" o "strumento" che se połe doparare comunemente e ogni dì, cusì tanto che caxi tuti semo in calche manjiera [[Uxuario|uxuari]] de servisi informadeghi.

En termini sociałi e economeghi, l'informàtega ła scałinà in pochi ani ła [[piramide de Anthony]], che ła xe pasà da ''operadiva'' (in sostitusion o in suporto a conpiti senpliçi e ripetitivi) a ''tatega'' (en suporto de ła pianificasion o jestion de curto termine) a ''stratexega''. In sto so ultimo aparir, ła xe diventada cusì tanto stratexega inte el xviłupo economego e sociałe de łe popolasion che el no poder disfrutar l'informàtega (''status batexà col nome [[divario dijitałe]]''), el xe on problema de intarese mondiałe.

A bràso co l'[[ełetrònega|ełetronega]] e a łe [[tełecomunicasion]] unifegae soto el nome [[tecnołoxie de l'informasion e de ła comunicasion]] (TIC), ła raprexenta che ła disiplina e inte el contenpo chel [[setore economego]] chel ga dato vita e xviłupo a ła [[tersa rivołusion industriałe]], traerso cheła che ła xe popołarmente conosua soto el nome de [[rivołusion dijitałe]].

== Aree de l'informàtega ==
L'informàtega dato che ła xe na materia larga la se xlonga dai studi teoreghi sui [[Algoritmo|algoritmi]] e i limiti de ła [[conputasion]] ai problemi prateghi de l'[[inplementasion]] dei [[Sistema informadego|sistemi informadeghi]] de [[hardware]] e [[software]]. La CSAB, ciamada in manjiera formałe ''[[Computing Sciences Accreditation Board]]'', la cata fora cuatro aree che łe considera vitałi par la disiplina informàtega: **teoria de ła conputasion**, **algoritmi e struture dati**, **metodołoxia e lenguaji de ła programasion**, e **architetura e ełementi del computer**. In pì, ła identifega altri canpi speçifeghi come l'inxegneria del software, intełijensa artificiałe, comunicasion e reti de computer, sistemi de baxe dati, calcolo parałeło, calcolo distribuio, interasion omo-machina, computer grafega, sistemi operadivi e calcolo sinbolego e numerego, come aree inportanti de l'informàtega.

===**informàtega teorega** ''(teorica)''===
L'informàtega teorega ła xe praticamente astrata e matemadega, ma el core de st'ultima ła deriva dai calcoli prateghi e de tuti i dì. El so fin el xe cheło de capire la naura de ła [[conputasion]] e, dopo ver capio, dare metodoloxie senpre pì efiçenti.

==== Teoria dei codaxi e informasion ====
La [[teoria de l'informasion]] ła ga el fin de cuantifegar l'informasion. La xe sta xviłupada da [[Claude Shannon]] par catar fora i limiti fondamentali de ełaborasion dei segnałi, come ła conpresion dati e l'archiviasion e ła comunicasion fidàbiłe de st'ultimi.

La teoria dei codaxi el xe el studio dei [[Codaxe (teoria de l'informasion)|codaxi]] (sistemi par convertire l'informasion da na forma a n'altra) e ła so adatasion par na preçisa aplicasion. I codaxi i njien doparai par ła conpresion dati, [[critografia]], [[riçerca e coresion de l'erore]] e ultimamente anca par ła codifegasion de łe reti. I codaxi i xe studiai col fin de projetar modi de traxmision dati fidabiłi e ben funsionanti.

==== Teoria de ła conputasion ====
Segondo [[Peter J. Denning|Peter Denning]], ła dimanda fondamentałe che ła ciapa l'informàtega ła xe «cosa xe che połe esare (e che el funsiona) automatixà?».  La [[teoria de ła conputasion]] ła proa rispondare a łe domande fondamentałi: "Cosa połe esar calcoła e ła cuantità de rixorse che se neçesita par far i calcoli". La [[teoria de ła conputabiłità]] ła se sforsa de rispondare a ła prima domanda, examinando cuałi problemi conputasionałi i se połe rixolvare traerso vari modełi teoreghi de conputasion. A ła segonda domanda invese serca de rispondarghe ła [[teoria de ła conplesità conputasionałe]], che ła studia i costi spasio-tenpo co conportamenti difarenti par rixolvare problemi conputasionałi.

El popołare problema [[Clasi de conplesità P e NP|P = NP?]], el xe oncora un problema verto inte ła teoria de ła conputasion.



==== Algoritmi e struture dati ====
Sto canpo el studia i modi de calcoło che njien comunemente doparai e cuanto che i funsionee.


==== Teoria dei lenguaji de programasion ====
La **Teoria dei lenguaji de programasion** ła xe na branca de l'informàtega che ła ga a che fari co ła projetasion, inplementasion, anałixi, caraterixasion e lasificasion dei [[Lenguajo de programasion|lenguaji de programasion]] e de łe so carateristeghe.i.


==== Metodi formałi ====
Sta cua ła xe na tecnega particołare baxada so ła [[matemàtega]] par ła speçifegasion, xviłupo e verifega de sistemi [[hardware]] e [[software]]. La doparasion dei metodi formałi par ła projetasion de hardware e software ła xe motivà da ła convinsion che fare anałixi matemadeghe juste posa jutare a ver fidabiłità e darghe corpo a on projeto. I metodi formałi i forma on inportante piłastro de l'inxegneria del software, specialmente andove xe neçesaria ła [[Sicuresa informàtega|sicuresa]] e i xe on utiłe xonta a łe [[prove de funsionamento del software]], parché i połe sparagnarne erori e i połe anca darne on [[framework]] par ła prova.

===**informàtega aplicada** ''(pratega)''===

L'informàtega aplicada ła ponta a identifegar spesifeghi conçeti informadeghi che i połe esare doparai diretamente par sistemare problemi del mondo reałe.

====Architetura dei calcoładori e inxegneria informàtega====

L'[[architetura dei calcoładori]] el xe el design conçetuałe e ła strutura operadiva de baxe de on sistema computerixà. La se conçentra sol modo andove la [[CPU]] ła manda vanti łe operasion interne e ła va drento ai [[indiriso de memoria|indirisi]] in [[memoria (informàtega)|memoria]].



==== Anałixi del rendimento dei calcoładori ====
El [[rendimento dei computer]] el xe el studio del laoro fato dai [[computer]], che ła ga par fini xenerałi el mejoramento del [[throughput]] de dati, el controło del [[tenpo de resposta]], ła doparasion eficiente de łe rixorse e far si che el computer gapia on bon rendimento col se xe drio doparar intensamente.

==== Programasion e sistemi ====
In xenerałe i do canpi aplicadivi prinçipałi de l'[[informàtega inte łe dite]] i xe ła [[Programasion (informàtega)|programasion]] (o sia xviłupo [[software]] da parte de on team de programadori) e ła [[projetasion]], creasion e jestion de l'infrastrutura IT che ła posa suportare łe desixion de business e operadive de łe dite.

==== Reti de calcoładori ====
Na **rete de computer** ła xe na union de dispoxidivi [[hardware]] e [[software]] ligai l'un co che l'altro da [[Canałe de comunicasion|canałi de comunicazion]], che ghin permete el pasajo da on [[uxuario]] a chel'altro de rixorse, informasion e dati.

==== Baxi de dati ====
Na [[baxe de dati]] (en [[Łéngua inglexe|inglexe]] database) el xe on sistema pensà par organixar, memorixar e recuperar grande cuantità de [[Dato|dati]] traerso [[Modeło de baxe dati|modełi de baxe dati]] e [[Lenguajo de interogasion|lenguaji de interogasion]].

==== informàtega sientifega ====
L'informàtega sientifega el xe el canpo de studio che funsiona inte ła costrusion de [[Modełi matemateghi]] e tecneghe de anałixi cuantitadiva cusì da doparare el computer par anałixare e catar na solusion a problemi sientifeghi. Inte ła pratega, se trata de [[Simułasion (informàtega)|simułasion computerixae]] e altri tipi de conputasion a problemi de varie disipline sientifeghe.


==== Computer grafega ====
La **computer grafega** el xe el studio dei contegnui vixuałi dijitałi. Sto studio el se colega a tanti altri canpi de l'informàtega, intrà sti cuà la [[vixion artificiałe]], l'[[ełaboasion dijitałe de łe imajini]], la [[xiometria conputasionałe]], e ła njien realmente tanto doparada inte i canpi dei [[Efeti speçiałi dijitałi|efeti speçiałi]] e [[Videoxugo|videoxughi]].

==== inxegnaria del software ====
L**'inxegnaria del software''' el xe el studio de ła projetasion, inplementasion, e modifega del software, in manjiera che se posa garantire alte cuałità, fidabilłtà, sostegnibiłità, e rapidità inte ła costrusion. El xe on conportamento sistemadego al software design, che el se ga doparando prateghe enxegnere al software. L'inxegnaria del software ła ga a che fari co l'organixasion e l'anałixi del software, e no soło inte ła so creasion e produsion, ma anca co ła so manutension interna e sistemasion.

#### Interasion omo-computer
L'Interasion omo-computer el xe el canpo de riçerca che el xviłupa fora teorie, prinçipi e linee guida par i projetadori dei intermuxi uxuari, in manjiera che i posa fare de łe esperiense uxuario che łe sia bone a sodisfar i uxuari so computer, tablet, tełefono intełijente e rełojo intełijente (se lexa doparabiłità).

#### Intełijensa artificiałe

## Altri projeti

## Note