open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Łéngua arpitana

[thumb|250px|Area de difusion de l'Arpitan.<br />In blè scuro ([Vałe d'Aosta|Val d'Aosta) l'area onde che el xe riconossuo e tutelà]]
Le** Lengua arpitana**, dita anca **Lengua franco-pronenzal** (in arpitan: *arpitan* o *franco-provençal*) el xe na lengua romanza parlada da su par zó da 100&nbsp;000 persone intra Franza (Region Alpe-Rodano), Svizzara (Cantoni francofoni fora che Distreto de Moutier (Canton de Berna), e Canton Jura) e Italia (Val d'Aosta e comuni de Faeto e Celle di San Vito in Puia)).

## Nome
El nome Franco-provenzal el xe stà dà a sta lengua dal lenguista furlan Graziadio Isaia Ascoli par le so carateristeghe lenguisteghe, che le presenta trati in comun infra l'Ocitan (Provenzal) e el Francese.

## Distribusion giografica
thumb|400px|right|Distribusion giografica de ła Łéngua arpitana
Aree storiche de ła Łéngua arpitana ():

### Italia
* *Val d'Outa*; itałian: *Valle d'Aosta*; Fransexe: *Vallée d'Aoste*), meno Walser in Gressoney-Saint-Jean, Gressoney-La-Trinité e Issime (Lys (torrente)).
* Provincia di Turìn inte el Piemonte co 43 comuni: Ala di Stura, Alpette, Balme, Cantoira (Cantoire), Carema (Carême), Castagnole Piemonte, Ceres, Ceresole Reale (Cérisoles), Chialamberto (Chalambert), Chianocco (Chanoux), Coassolo, Coazze (Couasse), Condove (Condoue), Corio (Corio), Frassinetto, Germagnano (Saint-Germain), Giaglione (Jaillons), Giaveno, Gravere (Gravière), Groscavallo (Groscaval), Ingria, Lanzo Torinese (Lans), Lemie, Locana, Mattie, Meana di Susa (Méan), Mezzenile (Mesnil), Monastero di Lanzo (Moutier), Noasca, Novalesa (Novalaise), Pessinetto, Pont Canavese, Ribordone (Ribardon), Ronco Canavese (Ronc), Rubiana (Rubiane), Sparone (Esparon), Susa (Suse), Traves, Usseglio (Ussel), Valgioie (Valjoie), Valprato Soana (Valpré), Vénaus (Vénaux), Viù (Vieu).
* Provincia di Foxa, (Puglia): Faeto e Celle di San Vito.

### Fransa
* Rhône-Alpes e Franche-Comté: Jura (due terzi del sud), Doubs (terzo sud), Haute-Savoie, Savoie, Isère (meno il sud), Rhône, Drôme (norte), Ardèche (norte), Loire, Ain, e Saône-et-Loire (sud).

### Svìsera
* Suisse-Romande: Geneva (Genève/Genf), Vaud, Valais (Wallis) parte bassa, Fribourg (Freiburg), e Neuchâtel. 

## Łéngua arpitana, Łéngua veneta e Łéngue romanze

## Note
Motörhead

thumb|270px|Logo

I **Motörhead** xe un complesso Heavy Metal Ingles, formà a Londra inte el 1975.
I xe uno de i complessi Metal piassè inportanti, e i ga vendùo pì de 50 milioni de diski en tuto el mondo.El loro leader e basista l’è Lemmy.

## Discografi
* *Motörhead* (1977)
* *Overkil* (1979)
* *Bomber* (1979)
* *Ace of Spades* (1980)
* *No Sleep 'til Hammersmith* (1981)
* *Iron Fist* (1982)
* *Another Perfect Day* (1983)
* *Orgasmatron* (1986)
* *Rock 'n' Roll* (1987)
* *Nö Sleep at All* (1988) 
* *1916* (1991)
* *March ör Die* (1992)
* *Bastards* (1993)
* *Sacrifice* (1995)
* *Overnight Sensation* (1996)
* *Snake Bite Love* (1998)
* *Everything Louder Than Everyone Else* (1999) 
* *We Are Motörhead* (2000)
* *Hammered* (2002)
* *Live at Brixton Academy* (2003)
* *Inferno* (2004)
* *Kiss of Death* (2006)
* *Better Motörhead Than Dead - Live at Hammersmith* (2007)
* *Motörizer* (2008)
* *The Wörld Is Yours* (2010)
* *Aftershock* (2013)
* *Bad Magic* (2015)
95 Tese Luterane

__HIDDENCAT__

Le **95 Tese** le xe na discussion dul poer e l'eficacia de le indulzenze, co la qual Martin Lutero el ga sfidà l'autorità papalina, la natura de la penitenza e la utilità stessa de le indulzenze.

## Tradizion
Secondo la tradizion le xe stae picae al porton de la Catedral de Wittenberg ai 31 de Otobre del 1517.

## Devulgazion
Sto vegnimento, a ogni modo, el xe uncuò considarà cofà mai avegnuo, seben che le devulgazion de le so idee le sia partie, par mezo de so amighi, propio inte chel periodo.
Mamìfari

I **mamìfari** o **mamìferi** (*Mammalia*, Linnaeus 1758) i xe na clase de vertebrati che ła partegne al phylum dei Cordati, a difuxion cosmopołita.

Ła clase dei mamìfari ła cónta a ocio 5.400 spece (5420) che catémo ai jurni de ancó, che i se difarénsia in forma e dimension dai puchi sentìmetri e du grami de pexo del *[[Suncus etruscus]]* ai pì de 30 metri e sentosinquanta tonełade de pexo de ła bałenòtara azura, el pì grando animałe aparìo fin deso su ła Tera.

I mamìfari i cołonixa in pràtega qualsevoja anbiénte, da łe xone giasae ai caldi dexerti: alguni grupi (Pinipedi, Sirenii, Cetacei) i xe stai boni a cołonixare co suceso anca l'anbiénte aquàtego, mentre altri i ga evołùo a łe e i xe donca boni de vołare (Chiroteri). Anca se ghe xe cusì grande difarénse de dimension ed abitùdene de vita, tuti i mamìfari ga łe caraterìsteghe comun de omeotermia, viviparità (se no considarémo i Monotremi, che i xe ovìpari) e cure dei xenituri che łe prevéde anca el latamento dei fiułi, faturi sti qua che i xe stai determinanti propio par parmétare a sta clase de slargare parécio el só anbiénte inte łe nice restae vode daspò ła desconparsa dei dinosauri.

Ła prexensa de pełisa o peło ła xe na dei particołari pì inportanti dei mamìfari, anca i delfini, al stato de enbrion, i eło sviłupa, par farli desconparir pì vanti durante ła graviansa. El peło el ga ła funsion prima de tuto de mantégnare ła tenperadura corporea, ma'l poe servire anca par mimetixarse, atirar indivìdui del'altro seso e i ga na funsion anca tàtiłe (come łe vibrise dei gati).

Ła disponibiłità tete o sgarbe, come xà dito, ła xe un dei caràtari destintivi, inportante al pónto de dar el nome al intiéra clase. Ła late ła raprexenta un vantajo mia da trascurare, in quanto i fiułi i poe tórse na bona sostansa de nutrigamento sénsa fadiga; naturalmente ła mare ła ga bixogno de nudrigarse de pì inte el fraténpo.

I mamìfari daspò i ga tuti un sistema de dinti conpleso. Sti qua i se ga sudivixi in incixivi, canini, premołari e mołari, col vantajo che ogni grupo el ga ła sóa funsion determinada. Alguni, infrà i cuałi i leonfanti, i sengiałi e i trichechi, i ga sviłupà dinti da prexa davèro pì grandi dei altri. I mamìfari i xe i ùneghi che i ga na récia de fora e l'insieme de marteło/ancùxene/stafa. Daspò i ga un cor divixo in du atri e du ventrìcołi.

De sta classe ghe fa parte l'omo (*[[Homo sapiens|Homo sapiens sapiens]]*).

## Fonte


## Altri progeti
Tolta de Roma

La **Chiapada de Roma**, (20 de Setembre 1870) conossua anca cofà **Brechia de Porta Pia** la xe stada l'anesion de la cità de Roma al Regno de Italia portando a la fin del Stao Pontefiso e al poder temporal papalin. L'ano drio la cavedal taliana la xe stada spostada da Fiorenza a Roma.
La vien considerada cofà uno dei vegnimenti pì importanti e determinanti de la storia del Risortamento talian.
Màrmaro

__HIDDENCAT__

[right|300 px|thumb|[Priara de màrmaro]]
El **màrmaro** (dito anca **marmo** o **marmor**) el xe na piera metamòrfega fata in prevałénsa de carbonato de calcio (CaCO3).

El vien cavà via da tereni de pianura, indove l'eventual prexensa de aque soto tera ła pol crear problemi, o in montagna, anbiénte più difìsiłe da raxónxer par strada. In Vèneto se cava fora un màrmaro roso datorno a Verona.

El tèrmine *màrmaro* el deriva dal grego antigo *μάρμαρον* o *μάρμαρος* (*mármaron* o *mármaros*), col signifegà de "piera łuxente", che a sóa volta el vien fora dal verbo *μαρμαίρω* (*marmaírō*), che el signìfega "łuxegar"." Sto tèrmine el se cata in un fià tute łe łéngue in Europa.

## Caraterìsteghe
right|300 px|thumb|Scałinada de màrmaro
El màrmaro el se forma traverso un proceso de metamòrfoxi da piere sedimentarie, come el calcar o łéa dołomia, che ła consiste inte un conpleto canbio de ła strutura cristałina del carbonato de calcio del qual łe xe conposte in magioranse, e łe dà łogo a un moxàico de cristałi de calcite o de dołomite (mineral). L'asion combinada de tenperadura e presion, durante ła trasformasion de ła piera sedimentaria in màrmaro, ła porta a ła gradual obliterasion de łe struture e del tesùo in orìxene prexenti inte ła piera, co ła destrusion, conseguénte, de ogni fòsiłe, stratifegasion o altra strutura sedimentaria prexenti inte ła piera orixenaria.

Eł cołor del màrmaro el canbia a seconda da ła prexensa de inpurità minerałi (crèa, limo, sabia, òsidi de fero, tocheti de sèłexe), che i se cata in granełi o in strai indrénto ła piera sedimentaria orixenaria. Inte el corso del proceso de metamòrfoxi ste inpurità łe vien spostae e ghe vien canbià de novo ła rede cristałina a cauxa de ła presion e del całor. I màrmari bianchi i xe i rexultai de sto proceso su piere calcaree che łe amanca de ste inpurità.

## Uxo
El baso endeghèr de refrasion de ła calcite, che ła permete a ła łuxe de "intrar" inte ła superfice de ła piera prima de èser refresa, el dà a sto material qua (e soratuto ai màrmari bianchi) na spesal łuxentesa, che eło ga rexo in particołar aprexà par ła scultura. Se recordi, par exenpio, che l'artista e scultor Michelangelo Buonarroti el preferiva el "màrmaro bianco" de Carara par łe sóe òpere. In scultura el xe un dei materiałi più inportanti, doparà xà dai Gresi antighi. Łóri i eło uxava soratuto par l'architetura, tirando su un grando nùmero de ténpli co sto material.

I màrmari miga cołorai i xe na fonte de carbonato de calcio puro, che ła vien doperada inte na granda varietà de industrie. Ła pólvere de màrmaro ła xe un conponénte de cołoranti e vernixe, de dentifrici e de materie plàsteghe. I vien doperai anca 'ntel'industria de ła carta insieme al caołin.

El bel aspeto de serti màrmari el fa chei vegna doperai par revestir i siołi de łe caxe. Łe dificoltà par cavarlo via e strasportarlo łe alsa de parecio el preso del material, che el xe na de łe piere miga presioxe più presioxe, insieme al granito.

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Brachyura

I **gransi** (diti anca **granzi** o **sórle**; *Brachyura* L. 1758) i xe n'infraórdene dei crostàsei. I xe dei anemałi de aqua, in xenere de pìcoła tagia, dotai de diéxe sate, n'exoschèłetro che el i protexe e òrgani de préxa diti bransi.

Łe mołeche (*Carcinus maena*) łe xe gransi che i se cata inte łe coste del Mar Adriàtico e i xe deventai na speciałità de ła cuxina venesiana. Łe vien pescae in faxe de muda e par sto fato łe xe mołe e miga difìsiłe da magnar.

Łe gransełe (*Liocarcinus depurator*) invese łe no se magna.

Łe granségołe (*Maia squinado*) łe xe de grandesa paréce volte maxor rispeto ai altri gransi e łe xe consosude par averghe na carne davèro bona.

Altri crostasei come i àstexi (*Homarus gammarus*) e łe aragoste (*Palinurus elephas*), anca se i somégia ai gransi, i no fa parte del'infraórdene.

El nome *brachyura* el vien fora da'union de łe parołe grieghe *βραχύς* (*brachýs*, curta) e *οὐρά* (*οurá*, coa) e'l sta a signifegar che sti anemałeti i ga na coa cusì pìcoła da èser sconta soto el toraxe.

## Caraterìsteghe
I gransi i se cata in tute łe region tropicałi e subtropicałi del mondo. I se cata prinsipalmente inte i mari, ma ghe xe ben 850 spece che łe vive o inte el aqua dolsa o su ła tera. Molte spece più pìcołe łe preferise èser ative de note, parché ghe xe manco posìbiłi predatori.

Na sóa caraterìstega inportante ła xe queła de caminar ai lai, anca se ghe xe paréce ecesion. Sta roba ła càpita parché l'articołasion de łe sóe sate ła fa più vantagioxo móverse in sta manièra.

I gransi i ga un conportamento conpleso. I pol comunicar menando e batendo łe soe sate, e i mas-ci ga l'uxo de conbàter co altri par vadagnarse na fémena.
I xe onìvori e i magna soratuto àłeghe, ma anca mołuschi, vermi, altri crostàsei, fonghi e bateri. Na conbinasion de sti magnar ła xe el megio par ła cresua del granso.

## Fonte
Pontinia

**Pontinia** el xe un comune de 14028 abitanti inte ła provincia de Łatina.

## Teritorio
Ła sità sorge inte el cor de Agro Pontino. Ła se cata a metà strada tra Latina e Terecina, come anca a metà strada tra Sabaudia, el mare e Sezze, a montagna.

## Storia
Pontinia ła xe sta fondada inte el 1935 durante ła bonifica fata dal goerno fasista. Ła giera el cor agricol del' Agro Pontino. Ła popolasion ciamà a ocupar ła sità nova giera costituì in gràn parte da coloni veneti e feraresi. Poco dopo anca i sezesi i venero a abità le tere bonificà.

## Xemełagi

* 
*
Atołon

Esempio de do Atoi|300px|thumbUn **atołon** o **àtoło** el xe na ìzoła conponesta da na partegolar formasion de tera emerxesta e lagune, prexente inte i osèani Pasìfego e Indian e ciapada rento le latitudene tropegałe. El so nome el riva da na espresion de la lengua de łe Isole Maldive, atholhu (Dhivehi: **އަތޮޅު**, /'ət̪ɔɭu/).

La formasion dei atołoni la xe dovesta, inte la majoria dei caxi, da l'erusion vulcànega che, partegolarmente viołenta, ła provochea un colasar del cono vulcànego, co la consevente permanensa de rudenasi par de sora de la superficie marina che la provoca la formasion de na laguna, de norma sircołar.
## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Castel del Monte

**Castel del Monte** el xe un casteło del XIII secoło che el se trova inte el teritorio comunałe de Andria, in Puia. El xe sta costruio par vołontà de Federico II, inperador del Sacro Romano Inpero.
## Istòria
El 29 de genaro 1240 Federico II Hoenstaufen el ghe ordina a Riccardo de Montefuscolo, Giustisiere de Capitanata, de predispore i materiałi nesesàri pa costruir un casteło arénte ła Ceza de *Sancta Maria de Monte*. Nó tuti i studioxi açeta sta data: secondo çerti in cheła data i jera xa rivai al coèrto. D'ogni modo pare che el sia sta costruio su łe roìne de na preçedente fortesa normana.

El casteło el xe servio soratuto cofà prexon e par controłare el teritorio, de raro el vegneva uxà par de łe feste.

Dal secoło XVIII, restà incustodio, el xe sta spojà de i màrmari e de i aredi, e el xe diventà refugio de pastori e briganti. Inte el 1876 el xe sta cronpà dal stato itałian (par 25&nbsp;000 £) che ło ga restaurà.

Inte el 1996 el UNESCO ło ga inserio inte ła lista de i Patrimoni del Umanidà.
## Descrision
Ła strutura del casteło ła consiste in un monumentałe bloco de forma otagonałe. Inte i oto spigołi ghe xe oto tori senpre otagonałi. Drento ghe xe un cortivo (anca cueło otagonałe).
## Uxo de ła imaxene del casteło
Ła imaxene del casteło ła xe sta uxà inte i francobołi e inte łe monede del stato itałian. Atualmente ła xe prexente inte ła moneda da un çenteximo de euro.
Schleswig-Holstein

El **Schleswig-Holstein** (*Sleswig-Holsteen* in todesco basso, *Slaswik-Holstiinj* in frison, *Slesvig-Holsten* in danese) el xe un land de la Zermania setentrional.
El confina a sud co la Sassonia Bassa e col land de Amburgo, a sud-est con Meclemburgo-Pomerania Anterior, a nord co la Danimarca (region de Syddanmark), e el xe bagnà dal Mar Baltego a est e Mar del Nord a ovest.

Al largo de la costa ovest se cata l'arzipelago de le Isole Frisone Setentrinale, a est se cata l'Isola de Fehmarn.
La cavedal del land la xe Kiel, altre cità importante le xe Lubeca, Flensburg e Neumünster.

## Note


## Voxi corełà
* Sylt
Dalarna län

El **Dalarna,** o **Dalecarlia,** el xe na contea de la Svezia setentrional.
La confina a nord col Jämtslands, a est co Gävleborgs e Västmanlands, a sud co Örebro e Värmlands, a ovest co le contee norvesese de Hedmarke de Sør-Trøndelag.

La cavedal de la contea la xe Falun, intanto che la cità pì popolada la xe Borlänge.

## Note
Chemnitz

**Chemnitz** (pronunzia [ˈkʰɛmnɪʦ], in sorabo **Kamjenica**, letaralmente *torrente co sassi*, dal 1953 al 1990 **Karl-Marx-Stadt**) la xe na cità de squasi 250&nbsp;000 abitanti inte la region de la Sassonia, in Zermania oriental.
Chemnitz la xe la terza cità del Land, dopo de Lipsia e Dresda.
La cità, che prima de la guera la detegneva un centro de grando intaresse storego-cultural, la xe stada ritirada sù ex novo, inte l'intento da banda de la DDR de costruir na cità sozial ideal, tanto che anca el nome el xe stà volta in Karl-Marx-Stadt, cità de Karl Marx. Inte el 1990 co un referendum, el 76% dei abitanti i se ga espresso pa'l tornar al nome vechio, tornà tal dal avosto de l'ano stesso.
Łéngua koro

El **Koro** la xe na lengua del grupo Tibeto-Birman, chiacolada da 800-1.200 persone inte el distreto de East Kameng, inte la region de l'Aranuchal-Pradesh, inte el nord-est de l'India
El Koro el xe stà ricognossuo cofà lengua a se stante inte el 2008 da la squadra lenguista de David Harrison, Gregory Anderson, and Ganesh Murmu intanto che i gera drio documentar do lengue Hruso (Aka and Miji) par banda del National Geographic's "Enduring Voices" project.
I ricercadori i ipotisa che la tribù chiacolante el Koro la sia orizenaria da un grupo de persone schiavesae e portae inte l'area pa'l passà.
Neron

thumb|Busto figurante l'Imperador Neron|sinistra
**Neron Caio Cesar Augusto Zermanego** (latin: **Nero Claudius Cæsar Augustus Germanicus**; Anzio, 15 dicembre 37 – Roma, 9 zugno 68) el xe stà un imperador roman. Nassuo col nome de **Lucius Domitius Enobarbus**, el xe stà el quinto e ultemo imperador de la dinastia zulio-caia sucedendo a so barba Caio inte l'ano 54, governando par 14 ani fin a la so morte, par suicidio, inte l'ano 68.
Neron, el xe deventà famoso par i so ecessi: un intaresse intenso par le arte, gran incentramento de poderi, e ecentricità.
Secondo la tradizion, el sarisse stà lu a incendiar Roma, dandoghe sucessivamente la colpa ai cristiani par poderli parsevitar. Sta ricostruzion storega la xe da tempo bandonada e considerada ugnolamente na lezenda.
Fransacurta

La **Françiacurta** (lom. *Franciacürta* o *Franciacurta* (drio la norma ortografega doparada), it. Franciacorta) la xe na zona cołinar de la Provincia de Bresa, al sud del lago Ixeo, in Italia.
La xe famosa par esare una de le zone co ła pì alta vocasion spumantistega in Italia.

## Note
Jera d'Ada

La** Jera d'Ada** (lom. e tal. *Gera d'Adda*, altre grafie in veneto *Ghiera d'Ada*, *Gera d'Ada*, *Geradada*, altre grafie par talian *Ghiaradadda*, *Ghiara d'Adda*, *Ghiera d'Adda*) la xe na region storega de la Lombardia, in Italia, chiapada rento i fiumi Ada(ovest), Serio(est), el fosso bergamasco (nord). El confin meridional, siapur co difarente identifegazion, el vien dà dal confin de la provinzia de Bergam stessa.
Dal 1428 in sevito a la dedizion a Venexia de le cità lombarde de Bergamo, Bresa e Crema co i relativi contadi, la xe ndada a far parte de la Republica de Venexia, fin a la fin de la stessa inte el 1797.
Bruges (Fiandre)

**Bruges**(conosesta anca co el so nome neerlandexe *Bruggen*) la xe na sità de le Fiandre ocidentale, inte la comunità fiaminga del Belxo.

La sità la ga da torno i 117.000 abitanti.

## Monumenti e łoghi de interese

El so centro storego el xe stà proclamà Patrimogno mondial de ła omanità inte el 2000 da l'UNESCO.
Gatamelada

[thumb|left|[Donatelo, El monumento equestre al Gatamelada in bronzo (Pàdova, Piasa del Santo).]]
**Erasmo da Narni,** dito **Gatamelada** (**Gattamelata** in talian) (Narni, 1370 – Pàdova, 1443), el xe stà un condotiero itałian.
## Vita
El xe stà da prima capitan de ventura al servisio de ła sità de Firénse, daspò dal Papa e donca de ła Repùblica de Venesia, che ła ghe ga insignà la carga de capitan xenerałe. El xe devegnesto particolarmente inportante par ła storia de ła Republica Venesiana par avergheła defexa dai atachi dei Visconti (duxi de Miłan) e dai Cararesi (Padovani), el xe riusio in oltra a conquistare ła sità de Verona.

## Inportansa
Sta inportansa par ła Serenìsima ła se pol rescontrare anca da ła stàtua equestre dedicàdaghe, fata da Donatelo e ancó catada da łe bande de ła Baxełega del Santo, a Pàdova.

## Fraxa
Sèlebre anca ła fraxa *Narnia me genuit / Gattamelata fui*, che ła poe èsare leta signada su ła taveła visin ła caxa del Gatamelada a Narni.

## Linganbi foresti
* Erasmo da Narni: el Gatamelada
* Cronołogia del Gatamelada
Laurana

**Laurana** (in croato *Lovran*) la xe un comun de 3.987 abitanti de la rejon litoràneo-montana. La zità la xe zircondada da boschi de làvrano, dai quai el deriva el nome.

Laurana la xe un dei più veci insediamenti su la costa oriental de la penìsola del'Istria. Intel'Alto Medioevo la jera un dei più importanti zéntri urbani e de costruzion de nave del Adriàtico setentrional. Co la crésita zèlere de zità portuali inte la vizinanza (Trieste, Pola e Fiume), che le xe diventade i zéntri novi e dominanti de la rejon, Laurana la ga perdudo la só importanza.

In tel XIX sècolo l'area la ga ciapà risalto par èser diventada na de le spiaje preferide de la nobiltà austrìaca. La longa tradizion del turismo la xe oncora sentida inte la zona de Laurana e la colona portante de la só economia.

El ga ciapà fama el longomar de la zità, longo 12 chilòmetri, che la coliga a Volosca. Da visitar anca la Ceza de san Zorzi, romànega del XII sècolo, quela de San Zuane Batista e quela de la Santìsima Trinità, oltra che el palazo comunal e le do vile in gòtico venezian.

Zèlebri i xe i spàrexi, le maréne e le castagne coltivade inte la zona.

Prima de la Granda Guera i italiani i jera la mazoranza de la popołasion del zéntro (sénza considerar le frazion). Dal 1919 al 1947 la xe stada parte de la Venezia Julia italiana, prima come comun de la Provincia de Pola po de quéla de Fiume. Fin a la Seconda Guera Mondial, i Italiani i ga costituido la mazoranza dei abitanti de Laurana. Col passajo a la Jugoslavia, na granda parte de sti qua i se ga refuzai in Italia. Dal 1993 ghe xe la Comunità dei Italiani che la se ga fata asociazion.

## Division ministrativa
El comune de Laurana el xe diviso in 5 insediamenti ('naselja''):

Laurana la òspita un dei più importanti e stratèzissi zéntri de trasmision radiotelevisivi de la Croazia, co ripetitori catai su Monte Mazor, alto 1396 metri.

## Zemelaji
*  Castel San Pietro Terme, Italia

## Note


## Altri projeti
Lengue sorabe

Le **lengue lusaziane** (*serbšćina*), chiamae anca **serbo-lusaziane**, **sorabe** o **venede**, le partien a la fameja indeuropea e le de chiacolae inte la region de la Lusazia, inte la Zermania oriental.

## Classifegazion

Le lengue sorabe le partien al grupo schiavon, sotogrupo schiavon ocidental e le xe rapresentae da do lengue separae, ma stretamente afine:

* **[[lengua soraba superior|sorabo superior]]** (serbo-lusazian dito anca sorabo superior)
* **[[lengua soraba inferior|sorabo inferior]]** (serbo-lusazian dito anca sorabo inferior).

El sorabo superior el xe chiacolà da circa 55&nbsp;000 persone inte la zona de Budyšín/Bautzen, da le bande de Dresda.
El sorabo inferior, invenze, el xe chiacolà da 15&nbsp;000 persone, par el pì inte da le bande de Chóśebuz/Cottbus.

Tute e do le gode del recognossimento de lengua minoritaria, e de la relativa tutela, da banda del stao todesco.

[left|thumb|250px|Cartei bilengui a Chóśebuz/[Cottbus]]
The Sun Also Rises

__HIDDENCAT__

Piovegà co el titolo de **Fiesta** ne la penixola italiana, ma (in inglexe ***The Sun Also Rises***) la xe na noveła de Ernest Hemingway (1899 - 1961). Scrita inte el 1926, la xe considerada la prima òpara de importansa de el autor. A se descrive là la storia de na serie de personaji che i faseva parte de la ciamada Generasion perdesta de el periodo intrà le do goere grande, en na serie de viaji in Francia e Spagna.

Novela de sucèso, la xe stada portà anca in Cina.
Barba

Co ła paroła **barba** se pol intender:
* al **barba** al ze al fradel del pare o de la mare. Par estension, se ghe ciama cossì anca se al ze al cugnà de la mare o del pare;
* al **barba** al ze an titolo de rispet che se dopera co un parent mastcio pì vecio che no el sie in linea reta, par esenpio an fradel de un nono o de un bisnono, o an cosin de tanti ani pì vecio;
* la barba la ze al pel che ghe cress te el muso a i omi co i gnen otimi.
* Ten serti posti i ghe ciama "barba" anca a la profesion de quel che la taja. De solito quel che fa st mestjer al taja anca cavei, sichè al ze cognossest pì come caveler.
Şalom

**Şalom** (in ebràego: שלום, *Paxe* o sanò *Bon dì* ) el xe on setimanałe pułìtego-culturałe de ła comunità ebràega de ła turchia, fondà el 29 de otobre del 1947 dal jornałista Avram Leyon che el laorava inte el jornałe turco "Cumhuriyet". El xe sta publegà in lengua turca e na pàjina in łéngua xudeo-spagnoła in forma Tabloid a Istanbul. Dopo el marso 2005 a ghe xe sta insoçà on suplementi in xudeo-spagnoło che el se ciama "Al Almaneser" (in ladin - *Aurora*). Ivo Molinas el xe el diretor. Iakup Barokas el xe el caoredator.
Inte el 2005 *Şalom* el ga avesto na mèdia de stanpa de pì de 5&nbsp;000 còpie a ła stimana.

## Linganbi foresti

*Sito web del jornałe in turco
*Sito web del jornałe in xudeo-spagnoło
Azoto

__HIDDENCAT__

[right|250 px|thumb|Azoto lìquido: a [presion alte el N2 el devénta lìquido, ma'l ga ła tendénsa a tornar un gas, ciapando całor dal'anbiente. El vien doperà dónca par sfredar e conservar.]]
L**azoto** el xe l'ełemento chìmego de nùmaro atòmego 7. El só sìnboło el xe **N**, dal franséxe *nitrogène* nome creà inte el 1790 dal chìmego Jean Antoine Chaptal che el ga unìo el grego *nitron* (carbonato de sodio) e ła raixa *-gen* darghe vita a. Lavoisier el ga descoverto che el aria ła xe conposta de na parte inerte insieme a queła de osìgeno e'l ghe ga dà el nome de *azotè*, paroła creada co ła partexeła grega *ἀ* (alfa privativo) tacada a *ζωή* (vita), col signifegà de *sénsa vita*. Sti nomi i se cata tuti dó inte łe łéngue europee (varda anca l'inglexe *nitrogen*).

El siclo del'azoto el xe quel proceso al qual partèsipa piante, fónghi e bateri, che i tol st'inportante ełemento dal'aria e ło fa pasar in paréci dei sói ioni e conposti.

14N (99,63%) e 15N (0,37%) i xe i ixòtopi stàbiłi del'azoto.

## Desponibiłità e bondansa
right|250 px|thumb|Nitrato de magnexio, fertiłixante
L'azoto el xe el quinto ełemento più bondante del'universo, el 19º su ła crosta terestre, de ła qual ła costituise el 0,03% e'l quarto inte el corpo uman, del qual el xe el 3%. L'azoto el xe costituente fondamental de łe mołècołe orgàniche più inportanti dal pónto de vista biochìmego (DNA, proteine, algune vitamine), oltra che de conposti inorgànisi vèro comuni e inportanti come l'amonìaca e l'àsido nìtrico. L'azoto mołecołar (N2, conposto de dó àtomi de azoto) el xe un gas sénsa cołor, odor, saor e squaxi par gnénte reativo che el costituise el 78% del'atmosfera terestre (el xe el gas più comun del'aria). El pol reagir col'òsigeno del'atmosfera dando anidride soło co fùlmini che i ghe giuta ła rotura del triplo ligame de ła mołècoła biatòmega: ła formasion de àsidi (co ła xonta de aqua) ła crea el fenòmeno de ła pióva àsida, cauxada anca da łe anidride del sólfaro.

Daspò el xe contegnùo in depòxiti minerałi soto forma de nitrato, soratuto nitrato de sodio (NaNO3, salnitro del Ciłe), ma anca nitrato de potasio(KNO3), nitrato de calcio (Ca(NO3)2) e nitrato de magnexio (Mg(NO3)2); sti sałi qua, tuti de derivasion biołòxega, i xe sołùbiłi in aqua e i se cata soło in xone vèro àride. I vien fora dal'àsido nìtrico. Altri sałi ternari i xe i nitriti, derivai dal'àsido nitroxo.

El xe anca prexente in tuti i organismi vivénti inte na granda quantità de mołècołe come DNA, proteine, ATP e dónca anca inte łe restanse fòsiłi, in particołar el carbon el contien de sòłito quantità inportanti de amonìaca (NH3) e de N2.

L'azoto el xe contegnùo, come ion amonio, inte i minerałi rari buddingtonite e tobelite. Ancora più rari i xe i nitruri, catai in meteoriti inte i resti de erusion vulcàneghe.

## Altri progeti
Sènare

right|250 px|thumb|Sènare de legno
right|250 px|thumb|Incensièr
Ła **sènare** o **sènere** (dita spéso inte łe varianti vènete co *é serada* e/o *z dura* al posto de ła *s*; altri modi *zéndre* e *séndro*) ła xe ła restansa sòłida de ła conbustion: ła xe na pólvere asae sutiła de cołor grixo, in squaxi tute łe tonałità, dal negro a un grixo ciarìsimo, squaxi bianco. 
## Compoxision chìmega
Ła conpoxision chìmega s-céta de ła sènare ła se desferénsia a seconda del particołar tipo de conbustìbiłe dal qual ła ga orìxene e de ła tenperadura de conbustion, ma in xenere ła xe conposta da sostanse stremaménte osidae e co tenperadure di fuxion evaporixasion asae alte, come i conposti iònisi dei metałi (in particołar carbonati e òsidi) e pòvara de conposti dei ełeménti lexièri, e no ła ga aqua. 
## Fertiłixante
Dal momento che ła xe rica de sałi minerali, ła sènare de legno e/o de altre materie orgàniche ła xe n'òtimo fertiłixante par piante de ogni spece: in vertù de sta propietà qua el xe cresùo un modo de coltivar ła tera levàndoła via a ła foresta vèrxene incendiando na parte de ła stésa, favoréndoghe el desboscamento e ła destrusion in Małexia, inte el Bòrneo e in Mèrica del Sud.
## Lisia
Ła sènare del legno ła pol èser doperada anca par produr detersivo par piati e ninsiołi: el rexultà el vien ciamò lisia.

Ła produsion de lisia ła xe reałixada traverso el pasagio de aqua bogénte par ła sènare filtrada da un teło. De fati, cùsì, i se smoła i carbonati dei quai ła sènare ła xe rica e in particołar el carbonato de sodio, che el ga n'inportante efeto sgrasante. Sto mètodo el vegniva doperà fin a poche desene de ani fa par ła bugada.
## Sènare vulcànega
Ła sènare volcànega ła vien butata fora durante n'erusion e ła consiste in lava sfredada asae sutiła e łixièra che ła forma nùvołe. Anca łe sigarete, i sìgari e'l tabaco de ła pipa i moła sènare, che ła vien sunada in contenidóri fati aposta. 
## Sènare e Culture
In paréce culture del mondo ghe gera (par exenpio ła rełigion romana, ma anca i Paleovèneti i ło faxeva) e ghe xe (Induismo) l'uxansa de bruxar i cadàveri dei morti par far menui i tochi che i resta: sta pràtega ła vien ciamada cremasion. El proceso el xe stà bandonà dal Cristianéximo (che'l ga mantegnuo parò el rito sacro de bruxar incenso, che el moła n'odor forte e dolse), che el preferise ła sepoltura, anca se'l resta inte i proverbi e inte łe fraxe fate. Un exenpio el xe «*Va raméngo ti e tó sènare*», ofexa inirisada anca ai antenai.

## Altri progeti
Alberto Gallo

**Alberto Gallo** (Pàdova, 28 de marso 1975) el xe un xugadore de bałon.

## Carriera
El ga inscomisia al Padova dove nea stagion 1995-1996 xugà na partia in Serie A contro la Roma il 5 de novenbre 1995. El ga xugà inoltre par il Monza in Serie B.

## Collegamenti esterni
*  Pagina su Footballdatabase.eu
* Pagina su Fullsoccer.eu 
* Pagina su Calciatori.com 
* Pagina su Footballplayerjob.com
Comelego

El **Comelego** o **Val Comelego** (in ladin *Cumelgu*, in talian *Comelico*) el xe un teritorio de Cador alto, inte la Provinzia de Belun, conprendente i comuni de San Sten de Cador, San Piero de Cadore, Danta de Cador, Comelego Superior e San Nicolò del Comelego. Anca se visina, la vien esclusa Sapada, che le tradizion todesche e furlane no i la liga storegamente a sti qua.

La se parla una de le varianti del ladin, che la se distingue dal ladin del resto del Cador par na cascanza pì chiusa e par menori influssi veneti.

Le principai risorse del teritorio le xe el turismo (invernal, estival e termal) e l'industria del legno.
Cołesionista d' arte

Un **cołesionista d' arte** (in italiano *collezionista d' arte*) el xe un individuo che racoglie opere d' arte.
Windows 7

**Windows 7** (domiła e nove) (ciamà in còdaze *Blackcomb* e dopo *Vienna*, nùmaro de version 6.1.7600.16385), ła ze stada na version de ła lìnea desktop/client de Microsoft Windows, distribuìo inte na serie de sistemi oparadivi produzesti da Microsoft doparàbiłi su PC, includesti desktop, tablet PC, netbook e anca laptop.

Windows 7 el ze entrà in faze de RTM (o sia a Relase) el 22 de łujo de'l 2009, e dopo el ze stà rendesto disponibiłe par el marcà inte'l 22 de otobre de'l 2009, manco de 3 ani da ła presedente commersałizasion de'l só predecesor Windows Vista. Inte ła istesa data A ze stà comersiałizà anca la varsion de Windows 7 destinà a'l marcà dei server, Windows Server 2008 R2.

Difarentemente da'l predecesor che el introduzeva un grando nùmaro de nove funsion, Windows 7 el ze stà consepìo par èsar fogałizà mejo so'l mantenjimento de ła conpatibiłità par aplegasion e hardware za presedentemente suportàe da Windows Vista e par prosevitar inte ła inovasion dełineada da st'ùltemo. Inte łe prezentasion organizàe da Microsoft inte'l 2008 A se gà constatà come che el sistema operativo el fuse insentrà so'l suporto a'l multi-touch, na mejo interfasa gràfega co na nova taskbar ciamada *Superbar*.

## Version dispunìbiłi
thumb|left|300px

Come che zera suceso par Windows XP e par Windows Vista, anca Windows 7 l'è disponibiłe in diferenti version:

* **Windows 7 Starter Edition**,  riservada ai sołi mercadi emerzenti e ai netbook;
* **Windows 7 Home Basic**, par sołi marcài emerzenti;
* **Windows 7 Home Premium**, disponibiłe OEM e inte i negosi in version conpleta e ajornamento;
* **Windows 7 Professional**, pensà par łe aziende, disponibiłe OEM e inte i negosi in version conpleta e ajornamento;
* **Windows 7 Enterprise**, riservà a łe aziende co'l pian de łisense "volume licensing";
* **Windows 7 Ultimate**, che el tien drento łe caraterìsteghe de tute łe version presedenti e racuante zontive, disponibiłe OEM e inte i negosi in version conpleta e ajornamento.
* **Windows 7 versioni N**, tute łe version presedenti, soltanto co ła mancansa de Windows Media Player e Windows Media Center.
A difarensa de Windows Vista, no ghe ze i Ultimate Extras.

Łe version Professional, Enterprise e Ultimate i ga ła posibiłità de ezeguir tuti i programmi projetà par Windows XP tramite Windows XP Mode, un conponente facoltativo de Windows che el parmete de doparar co ła virtuałizasion l'oramài sèłebre Windows XP.

## Note


## Voze corełàe
* Windows 98
* Windows XP
* Windows Vista
Windows XP

**Windows XP** (2001) (ciamà in codixe *Whistler* durànte ło sviłupo, numero de version 5.1.2600), o *Windows Experience*, xe n' sistema operativo pròdoto da Microsoft basato so architeturà Windows NT. Xe stà rilazsià el 25 otobre 2001 e xe ła versionclient de Windows par personal computer, affianca da Windows Server 2003 utiłixabile su server. Ła sìgla "XP" neł nòme deriva da ła paroła *eXPerience*. Finora xe stà el sistema operativo Windows pì lonjevo (5 ani) (xe stà seguio el 30 genaro 2007 da Windows Vista).
Neł 2006 Microsoft ga rilazsià *Windows Fundamentals for Legacy PCs*, na version che se basa so Windows XP Professional ma otimixaea par xirare so hardware meno rexente e che consuma xirca el 40% de ram de manco.
Microsoft lanxò inixialmènte do verzsioni tanto simiłi: *Home* (caraterixaea dał cołore vèrde) e *Professional* (caraterixaea dał cołore blù) utiłixabiłi so machine x86. Ła prima version x'era stà pensa par n'uso domestego, mèntre ła seconda, pì costosa e indirixaea ałe utenxe axiendałi, g'aveva alcune carateristighe ajiuntive come el suporto par i sistemi a do proxesori e l'suporto de łe reti basaee so domini ed Active Directory.

A partir dał 22 otobre 2010, Windows XP non l'è pì nativamente nei novi computer inte commerxo, che montano el sistema operativo Windows 7. Continuano tutavia a esere disponibiłi de łe *patch* par la sicurexa, e dato che Windows Vista non ga otenuo el suceso sperà da Microsoft, i utenti posono chièdere el *dual boot*, par avere all'avio del PC la selta intrà XP e Vista, opure n' *downgrade*, par disinstałare Vista e sostituirlo col meno rexente, ma pì lejero e vełoxe, Windows XP.

Dał 14 apriłe 2009 (e fino ał xenaro 2020) Windows XP xe suportà da Microsoft in modałità estesa e non pì prinsipałe, xoè i ajiornamenti non riguardanti problemi de sicurexa non vengono pì fornii gratuitamente ał' utente.

## Note


## Voxi correate
* Windows 98
* Windows Server 2003
* Windows Vista
* Windows 7
Sydney

**Sydney** la xe na cità de l'Australia sud-oriental, cavedal del Novo Gales del Sud e cità pì povolada del contegnente, oltra che pì antiga, sendo stada fontada inte el 1788, insieme a Melbourne. La rapresenta el centro cultural, finanziario e comerzal de l'isola.
La xe la cità pì famosa de l'Australia, e i so simboi anca quei de tuta l'Australia, cofà l*'Opera House*, el *Darling Harbour*, la *Catedral de Saint Mary* e *Bondi Beach*, frequentada tuto l'ano dai surfisti.

## Personaji çełebri
* Natalie Imbruglia, cantante e atora (n. 1975)

## Note
Całe

right|250 px|thumb|Całe del Paradiso vista da Salizada San Lio
Ła **całe** (plural guałivo) el xe ła tìpega strada venesiana, strénta infrà dó fiłe fiłade de edifisi fati par vìverghe drénto o negosi a pepian.

Ła łarghesa de łe całe ła se desferénsia asae: se va dai 60 sentìmetri a ocio de łe całe più strete che de frecuente par sta raxon łe xe ciamae *całexełe* o *całéte*, fin ai sinque-sie metri o anca oltra de quełe più grande, ciamade de frecuente "całe łarghe".

Ła sałixada (scritura tradisional *salizada*) ła xe na całe łarga de inportansa special. El nome, che el deriva da sèłexe, el vol endegar el fato che in ténpi pasai ste strade qua, propio grasie a ła só inportansa, łe xe stae infrà łe prime che łe xe stae tavełae co łe clàseghe pière in sałixà grixo (piera trachìtica) ancuo doperai squaxi in ogni parte de ła sità, mentre el resto de łe całe e de łe strade łe prexentava na tavełasion in quarełi poxisionai a spina de pése (come el xe oncora queła vanti a ła Cexa de ła Madona del'Orto) co i no gera conpletamente sénsa piera.

Algune całe orbe secondarie, ła cui ùgnoła funsion ła xe de perméter l'intrada a łe caxe che ghe se fasa, łe vien ciamae "ramo".

Anca ła łonghesa de łe całe ła pol canbiar asae: se va dai póchi metri fin a łe "całe łónghe" che łe pol slongarse anca par qualche sentenera de metri, co un percorso de volte storto.
Algune całe łónghe, bastansa inportanti par i numeroxi tràfeghi che ghe se fasa fin da ténpi łontani, łe xe ciamade "rughe": famoxe a Venesia łe xe ła Ruga Giufa e ła Ruga Rialto.

A Venesia, ła toponomàstega de łe całe ła xe asae varia: paréce łe tol el nome de qualche personagio famoxo che de frecuente el gaveva caxe o pałasi inte ła xona (*Całe Foscarini*), altre łe reciama ła vicinansa antiga o de ancuo a na cexa o un convénto (*Całe San Doménego*, *Całe de ła Chiesa*) o anca łe se referise a mestièri o atività che na volta ghe gera prategai o consentrai (*Całe del Pistor*, *Całe dei Całeghèri*, *Całe del Squero*) e in qualche caxo anca a sénplisi persone comune che ghe abitava o ghe łavorava e che, par na raxon o par n'altra, łe se gaveva tólto na serta fama logal (*Całe del Barba Frutariol*). El nome steso de łe całe de frecuente no'l xe escluxivo: par exenpio, in sità ghe xe deserénti *Całe San Doménego*, *Całe de ła Chiesa*, *Całe del Squero*, catae in sestièri desferénti.
Zeorza

La **Zeorza** (ofisialmente in zorzan საქართველოს რესპუბლიკა, *Sakartvelo Respublika*) la xe un Stado del Caucaso, inte la Axia osidentale, e in parte in Eoropa.
La confina la Rossia a nord, co l'Azerbaigian a est, co Turchia e Armenia a sud.

La ga na disputa teritorial co la Ossezia del Sud.

## Istòria
La xe na ex republica de l'Union Sovietega (1921-1991).

## Zeografia politega
El stado el ga su par zó 5 milioni de abitanti.

Al so interior la ga do republiche autonome, l'Abkhazia e l'Agiaria.

La cavedal la xe Tiblixi.

## Gałeria de someje

Imàjine:Mt_Shkhara_as_seen_from_Khalde_(Photo_A._Muhranoff,_2011).jpg|monte Ščara
Imàjine:Rioni in Colchis plain.jpg|fiume Rioni
Imàjine:Downtown Kutaisi & White Bridge as seen from Mt Gora (August 2011)-cropped.jpg|panorama de Cùtaisi
Imàjine:2014_Imeretia,_Gelati,_Monastyr_Gelati_(31).jpg|sito ONUESC de el monastier de Gełati


## Note

## Varda anca
* Osèsia del Sud
* Saskhori

## Altri projeti

## Łinganbi foresti
Monferà

thumb|mapa de Coronelli de el 1692|sinistra
El **Monferà** (in piemontese *Monfrà* [mʊŋ'fra], in talian *Monferrato*) el xe na region storega del Piemonte.
El so teritorio, squasi completamente de tipo coliner, el xe chiapà rento le provinzie de Aste e de Alessandria e el se destira verso sud a partir da la banda drita del fiume Po.
El confina co de altre region storeghe del Piemonte cofà le Langhe e el Roero.

## Etimolosia
Ghe xe varie interpretazion e ipotese su l'etimolosia de la parola "Monferà", ma fin a uncuò nissuna la xe certa.
Infra tute va ricordada quela che la la faria derivar da "Monte" e da "faro", na varietà de frumento; n'altra secondo la qual la derivaria dal ladin "Mons ferax", zoè monte fertil e sior; n'altra uncora la faria riferimento ai feri lassai dai Romani inte la so conquista, dal qual "Mons ferratus". Infin na interpretazion la derivaria da na lezenda par la qual Aleramo, volendo ferar un cavalo e no catando i materiai adati, el gavaria doparà un matone ("mun" in lengua piemontese) e cussì el cavalo el xe stà ferà "frrha": da quà el nome Monferà.

## Lengue ciacolae
**Monferà Basso**

La parlada tipega la xe el piemontese. Esiste similitudene a la lengua lombarda de la Lomelina e del Pavese esclusivamente inte i centri in prossimità del confin co la Lombardia.

**Monferà Astesan**

La parlada tipega la xe l'astesan, un dialeto piemontese oriental, o basso piemontese de la lengua piemontese. El vien chiacolà a Aste e provinzia.

**Monferà Alto**

Inte l'Acquese la parlada tipega la xe el piemontese; inte l'Ovadese e inte el Novese la parlada la xe el liguro. Ghe xe reciproche infruenze.
WikiLeaks

**WikiLeaks** (da'l inglexe "leak", fuga de notisie) ła xe na organixasion internasionałe che ła riçeve in modo anonemo, documentasion coerta da segreto (de stato, miłitare, industriałe, bancario) e po łe carga su'l so sito web. Prima de publicare el materiałe ła organixasion ła verifega se el xe autentego. 'L anonemato de ła fonte de ła fuga de notisie el xe proteto da ła organixasion.

Gran parte del staff e dei fondatori del sito el xe ncora anonemo, fora che el creator del sito ***[[Julian Assange]]***.

WikiLeaks no ga gnente a che vedere col projeto Wikipedia e co ła Wikimedia Foundation.

Inte el 2010 WikiLeaks ga publicà un gran numaro de documentasion riservae del exersito merican so łe guere in Iraq e in Afghanistan (publicae col nome, rispetivamente, de *Iraq War Logs* e de *Afghan War Diary*).
Senpre inte el 2010, el 28 de novenbre, WikiLeaks ga scominsià a publicar numaroxe documentasion e informasion che łe jera riservae par el Stato 'merican. Sta fuga de notisie ła xe sta ciamada: *cablegate*. 5 jornałi mondiałi ga publicà łe informasion che ghe gheva pasà WikiLeaks. In seguito, el sito, ga subìo numeroxi atachi enformateghi de tipo DDoS (*Distributed Denial of service*).

El 3 dicembre 2010 el sito WikiLeaks, atraversò ła so pajina so Twitter, ga acusà espliçitamente i USA de averlò oscurà. Atualmente el sito xe ospita so moltepliçi server online (al 10 dicembre 2010, 1559 mirror - soło parxialmènte ativi - creai in risposta a ła canpagna de *mass-mirroring* lançia da WikiLeaks el 4 dicembre 2010) e xe açesìbiłe atràverso diferenti nomi a dominio (come *wikileaks.ch* registrato dal Partio Pirata Internazionale) resi disponìbiłi da vari provider DNS.
## Note


## Voxi corełate
* Web
Piercesare Tombolato

**Piercesare Tombolato** (Padova, 1939 – Sitadeła, 25 de marso 1957) el xe stà un xugadore de bałon itałian. El ga xugà par el Sitadeła.

A lu xe dedicà lo Stadio de Sitadeła.
Egra

**Egra**, (ong. Eger, tod. Erlau, tur. Eğri, slk. Jáger), la xe na cità del nord de l'Ongaria, de su par zó 56&nbsp;000 persone, cavologo de la provinzia de Heves.

## Zeografia
La cità la sorze inte la val del fiume Egra (afluente de drita del Tibisco), intra i Monti Mátra a ovest, e el massizzo del Bükk a est.
Flavio Foscarini

**Flavio Foscarini** (Padova, 8 de otobre 1934) el xe un allenatore di calcio italiano.

## Carriera
El ga allenà el Padova nella stagione 1977-1978. El gah debuttà 11/9/1977 nella partita Padova-ProVercelli (2-1). Si ze seduto par l'ultima volta sulla panchina biancoscudata nella partita Padova-Trento (1-3) dell'8/1/1978.
RAI – Radiotełevizion Itałiana

Ła **RAI - Radiotełevixion itałiana** (tante volte scursà **RAI** o **Rai** de **Radio Audiovixion Itałiana**), ła xe ła socetà conçesionaria in escluxiva del servisio pùblego radiotełevixivo itałian. Ła xe una de łe pì grande axiende de comunicasion d'Europa, el cuinto grupo tełevixivo del continente: ła laora, oltre che in tel setore tełevixivo e aradiofònego, anca in cheło editoriałe e çinematografego. Ła xe na società par asion soto parteçipaxion deł Ministero de ł'Economia e de łe Finanxe che el detien el 99,56% de łe cuotasion. El restante 0,44% el xe propietà de ła SIAE. Ła RAI ła taca ofiçalmente łe so trasmision el 3 de xenaro del 1954.

Cofà radio e tełevixion de Stato, ła RAI ła ga dei obleghi de leje, dovendo produxare trasmision de servisio publego e de publega utiłità so na persentuałe oraria prefisada. Ła RAI ła se finansia co el Canone Tełevixivo Italian (tante olte ciamà Canone RAI) che dal 1° de xenaro del 2016 el xe sta metesto inte ła bołeta de ła corente. Prima de ła leje de stabiłità del 2016, jera pusìbiłe no pagare el canone tełevixivo in tel caxo che ła caxa no ła ghese dispoxidivi fati a posta o modifegàbiłe in manjiera de riçévare segnałi aradio-tełevixivi.

In tel 2019 ła RAI ła riva al 35,70% de share co tuti i so canałi, el 4,09% in pì rispeto al so prinçipałe concorente tełevixivo Mediaset che el riva a 31,61% co tute łe so rete.

Dopo al referendum popołare del 1995 ła xe abrogà ła leje che ła riservava in escluxiva al publego ła propietà de łe asion RAI, tutavia no se xe mija mai ndai verso a ła privatixasion che se intendeva far partire.

## Rete tełevixive RAI

### Rete tełevixive nasionałi

### Rete tełevixive locałi

## Rete aradiofòneghe RAI
### Rete aradiofòneghe nasionałi

### Rete aradiofòneghe locałi

## Notasion


## Voxi correłate
* Radio
* Tełevixion
* Mediaset
* Sky
Osasco (San Poło)

**Osasco** ła xe na sità del Stato de San Paolo, en Braxil confinante co l'omonima cavedal del Stato integrà inte ła so area metropułitana.

Ła ga na popołasion de 694.844 abitanti (est. 2015).
Nikolaj Bobrikov

right|thumb|Someja del Governator-Generałe Nikolay Ivanovich Bobrikov

**Nikolay Ivanovich Bobrikov** (San Pieroburgo, 27 xenaro 1839 – Helsinki, 17 zugno 1904) el xe stàdo un soldà e un połitego Ruso.

Bobrikov xe deventà on ofiçiałe deł eserxito inperiałe ruso inte el 1858, el ga servìdo inte el distrèto miłitare de Kazan e dopo el xe deventà comandànte de divixion a Novgorod. El xe avansà al grado de cołonelo inte el 1869. On ano dopo, el xe stà trasferìo a San Pieroburgo par incarighi speçiałi inte ła guardia inperiałe. Sta nova nomina łe ga dà l'aceso a ła corte inperiale. Inte el 1878 el xe stà promoso Majior Xenerałe.

Inte el 1903, el Zar (Nicola II) je ga dà pieni poteri ditatoriałi cussì da podèr destitoire i funxionari governativi e abołire i xornałi. El 16 zugno, 1904 Bobrikov xe stà copà da Eugen Schauman a Helsinki, l'atentatòr ga sparà tre volte a Bobrikov prima de suiçidarse. Schauman xe morto suìto sul colpo invense Bobrikov ła note drìo man in ospedałe.

## Note
Alessandro Cartini

## Carriera
Xe crescuo nełe giovaniłi del Padova asieme ad Alessandro Del Piero, Ivone De Franceschi, Luigi Sartor, Gianluca Zattarin, co Maurizio Viscidi cofà alenador. Dopo aver giocà tra Serie C1 e Serie C2 scende inte' diłetanti col Schio.

Xe morto el 29 de agosto 2003.

## Collegamenti esterni
* Tuttocalciatori.net
* Articolo di giornale
Mediaset

**Mediaset S.p.A.** xe na dita privada itałiana ativa inte el ànbito dei mèdia e de ła comunicasion. Ła xe speçiałixada primariamente in tełevixion de lìbara vixion (free to air, FTA) e a pagamento (pay-tv* e *pay par view*)* so pì piataforme, oltre che in sinema e in publisità
Cuotada inte ła Borsa itałiana dal 1996 (*[[Miłan|Miłàn]], codaxe isin: IT0001063210, codaxe alfanumerego: MS, segmento Blue Chip*) co na capitałixasion de marcà atuałe de çirca 6,5 miłiardi de euro e on faturà anuałe da torno dei 4 miłiardi, ła xe controłata da ła "holding" *Fininvest*, de propietà de ła fameja Berlusconi. Ła xe na inprexa multinasionałe ché ła tien socetà in altre nasion del mondo e prinsipalmente in Spagna co *Tełecinco' (*Mediaset España*) cuotà a ła Borsa de Madrid (*Madrid, codaxe isin: ES0152503035, codaxe alfanumerego: TL5, listin IBEX-35*).

El xe a tuti i efeti on conglomerà mediatego co fixionomia de *'major*'; conta sirca 6.400 dipendenti, ga partesipasion in pì de 40 socetà co sedi in vari Stati, e xe el secondo grupo tełevixivo privà d'[[Eoropa]]; in tèrmani de faturà el xe intrà i pì riłevanti a liveło mondiałe inte el marcà globałe dei mèdia. Intel [[2010]] xe risulta el mejor grupo mèdia itałian e cuinto eoropeo inte ła clasìfega scrivesta da Thomson Reuters.
 
Ła sede sociałe ła xe inte el sentro de [[Miłan]], in *via Paleocapa 3*, e ła sede prinsipałe ła xe a [[Cologno Monzese]] (Miłan), in *viale Europa 44/46/48''.

Dal 1994 el presidente del Gruppo Mediaset el xe Fedele Confalonieri.

## Canałi tełevixivi

### Itàlia

#### Agratis

#### A pagamento ([[Sky Italia|Sky]] e [[Infinity TV|Infinity]])

## Note


## Varda anca
* Silvio Berlusconi
* Rai
* Sky
* Amici di Maria De Filippi