open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sità metropułitana de Turin

Ła **Provincia de Turin** ła xe na provincia del Piemonte co pì de 2,2 milioni de abitanti.

Ła confina a nord co ła Vałe d'Aosta, a est co łe Province de Bieła, de Vercełi, de Ałesandria e de Asti, a sud co ła Provincia de Cuneo, a ovest co ła Fransa (departementi de ła Savoia inte ła rejon Rodano-Alpi e de łe Alte Alpi inte ła Provensa-Alpi-Costa Azura).
## Teritorio
Intel 1947 a xe sta xontai, da ła Vałe d'Aosta, i teritori de ła Vałe de ł'Orco, Val Soana e el çircondario de Ivrea fin a Carema. Sti teritori canavexani, che i formea el vecio çircondario de Ivrea, i jera stà xontai a Aosta durante el fasismo quando, formà ła nova provincia de Aosta, a se ga voesto che questa ła perdese el so caratare tipicamente alpin e fransexe, diłuendoło coi teritori canavexani, che i ne costituiva par altro ła conponente economicamente e culturalmente pì viva. Co ła formazion de ła Rejon Autonoma Vałe d'Aosta (1946) Ivrea e el Canavexe i xe sta reintegrai inte ła Provincia de Turin e intel Piemonte.

Ła Provincia de Turin ła ga el pì grando numaro de Comuni in Italia: 315. Ła xe quarta provincia pì popołada d'Italia (dopo Miłan, Roma e Napułi). Ła xe ła quarta provincia par estension (dopo Bolzan, Foxa e Cuneo).

### Comuni de ła Provincia

## Gałeria fotografega


Sacro Monte Belmonte panorama.jpg|Sacro Monte de BelmontePanorama del Santuario
Sacro Monte di Belmonte Figure 1.JPG|Sacro Monte de BelmonteCappeła 8. Łe Pie Done
Sacro Monte di Belmonte Fig2.JPG|Sacro Monte de BelmonteCappeła 11. Crocifision



## Comuni prinsipałi
* Turin - 902&nbsp;255 abitanti
* Moncalieri - 55&nbsp;059 abitanti
* Rivoli - 51&nbsp;996 abitanti
* Collegno - 49&nbsp;634 abitanti
* Nichelino - 48&nbsp;297 abitanti
* Settimo Torinese - 47&nbsp;441 abitanti
* Grugliasco- 38&nbsp;725 abitanti
* Venaria Reale - 35&nbsp;660 abitanti
* Pinerolo - 34&nbsp;241 abitanti
* Ivrea - 24&nbsp;000 abitanti
* Chivasso - 24&nbsp;000 abitanti.

## Łigamenti foresti
* Il sito ufficiale dei Sacri Monti UNESCO
Papa Pio XI

**Papa Pio XI** *(Pius XI)*, al secoło **Ambrogio Damiano Achille Ratti** (Dèxio, 31 de majo 1857 - Roma, 10 de febraro 1939), el xe sta papa dal 1922 al 1939, ła so morte.

Durante el so papato se gà firmà i Pati lateranensi co l'Itałia fasista de Benito Mussolini.

## Altri projeti

## Łigamenti foresti
* Sito uficiałe vaticano su Pio XI
** La encìclica "mit brennender sorge"
* Testi de Pio XI da http://www.intratext.com/
* Scheda biografica de Pio XI su SantieBeati.it
* Opera Omnia in diverse lengue
Dèxio

**Dexio** el xe on comune de 38&nbsp;203 abitanti (2006) inte ła provincia de Monza e Briansa.

## Evołusion demografega

## Note
Francesco Loredan

Fioło de Andrea e Caterina Grimani, el xe sta el centosedexeximo doxe de ła Republica de Venesia dal 18 de marso 1752 a ła morte.
Omo de mediocre cultura, el ga vivesto pasivamente quełi pochi avegnimenti importanti ca xe capità soto el so dogado.

## Vita
Proveniente da na fameja siòra e oncora da maridare, Loredan el se zera dedicà pì al comercio che a ła cariera publica; rifiutando continuamente łe ambasarìe che łe gavarìa podesto portarlo distante da Venesia, el ga preferìo esar ełeto come savio del consejo o in incarichi do poca inportansa.
Sensa na grande cultura e poca esperiensa internasionałe, no el godeva de grande considerasion.
Ała morte de Piero Grimani, el doxe – poeta, a ghe xe sta pareci componimenti satireghi e operete schersose sora ła figura del doxe e ło sviłimento de ła carica ła ga fato in modo che tanti posìbiłi pretendenti i rinunciase.
Sercandose on omo de rapresentansa a se ga pensà sùbito a lù.

## Dogado
El Loredan el xe sta subito ełeto el 18 de marso 1752 ma, esendo ormai soto Pasqua, i ga decixo de avisarlo soło el 6 de apriłe.
Ormai ła figura dogałe ła gaveva perso quasi tuto el so poder e Loredan el se ga adatà in prèsia a sto novo andaso.
Uno dei ponti prinsipałi de połitega interna el xe sta ło scontro tra conservadori e riformisti che, desideroxi de riforme sostansiałi drento ła Republica, i ga sercà de riformarla dal de drento.
I grupi de presion conservadori i xe riusìi a blocar el piano e i leader riformisti, tra cui Angelo Querini, inportante iłuminista venesian, i xe sta mesi in prexon o bandii.
El doxe, pur podendo inporse a favor de l'uno o de l'altro, el se ga mostrà totalmente pasivo, łimitandose a apozar par conveniensa ła parte ghe ła gheva vinto e perdendo cusì ła posibiłità de canbiare łe sorti de ła Republica morente.
Forse, a inpedir ło sviłupo de łe idee riformiste, a se ghe ga meso on picoło boom econòmego che a ghe xe sta a partir dal 1756, quando ca xe s-ciopà ła guera dei Sete ani, che ła ga permeso ai marcanti, grasie a ła neutrałità de ła Republica, de comerciare in pareci marcà sensa concorenti.
Ła sconfita fransexe ła ga parfin permesso a Venesia di tornar a primezar inte i mercà de pèvaro orientałi.
A on serto punto el doxe, ormai vecio e małandà, el pareva sol punto de morir ma po' el se ga ristabiłio e el ga rexistìo 'n'antro ano, sin a ła morte in data 19 de majo 1762.
Ł'ansia de alcuni nobiłi, cuałi Marco Foscarini, che i sperava che el morese presto par ciaparne el posto, el xe el sintomo de come Loredan no el fuse rispetà e, ansi, de frecuente cojonà anca in publico.
Canton Vaud

El **Canton Vaud** el xe uno dei 26 cantoni sviseri, che el se cata inte ła parte sud-osidentałe de ła Svisera. Ła cavedal ła xe Łoxana.
## Sotodivixion aministrative
Varexe

**Varese** el xe on comune de ła Łonbardia co pì de 80000 abitanti, capòłogo de ł'omonima provincia.

L'hinterland de ła sità el xe ciamà "Varexoto".

## Zeografia
Ła sità de Varexe ła se cata inte na poxision carateristega, ai piè del Sacro Monte de Varexe che el fa parte del *Masicio del canpo dei fiuri* e el xe sede de on oservatorio astronomico e de na stasion meteorołogica. 
A segnare el marxene pì baso de ła sità a ghe xe ł'omonimo łago che ła lanbise a niveło de alcune frasion.

## Idrografia
El teritorio de Varexe el xe bagnà da pareci corsi d'aqua, e el xe intaresà dal Łago de Varexe.
Inte ła frasion Raxa de Varexe, el fiume Olona el ga tre de łe so sorgenti, senpre in sta frasion ł'Ołona el riceve łe aque dei torenti Legnone, Des e Sesnivi (o Vałe del Forno). Pì a vałe, inte ła zona de Bregazzana, a confluise inte ł'Ołona anca i torenti Braschè, Pissabò, Boscaccia e Grassi. A nord est a lanbise Varexe el ramo sorgentisio oriental de ł'Ołona che el score in Valganna; al confine tra Varese e Induno Olona, confluisce inte el fiume el torente Pedana de ła Madona.

Soto Santa Maria del Monte, a sgorga queło che a pò considerarse come el *corso d'aqua de Varexe*, el torente Vellone. Eso dopo aver bagnà Velate, el traversa coerto Varexe e el va drento inte ł'Olona visin Belforte.

A nord de ła frasion Rasa, a nase el torente Buragona, alimentà da ł'afluente Valgałina, tributario del Łagheto de Brinzio (dito anca "Pozza del Brinzio").

A ł'estremo nord del teritorio varexin, in cresta al Campo dei Fiori, a nase ł'Intrino e el Riazzo, che i bagna Brinzio.

Dała zona montagnoza de Varexe, a nase alcuni torenti che i cofluise inte el Łago de Varexe, i xe el Val Luna e el Rio de Casciago.

A sud de Varexe a score ła Roggia Nuova che ła confluise inte el łago visin Capolago. A Bizzozero a nase el torente Selvagna, che ła confluise inte ł'Olona preso Castiglione Olona. In łocałità Torre San Quirico, quaxi al confine co Gazzada Schianno, a nase el torente Arno o Arnetta, uno dei prinsipałi corsi d'aqua del Baso Varexoto e de ł'Altomiłanexe.

## Cultura e monumenti
[thumb|left|Ła XIV Capeła del [Sacro Monte de Varexe|Sacro Monte con, suło sfondo, Varexe]]

Varese, dal 1998, ła xe sede de ł'Università dei studi de ł'Insubria, insieme a ła sità de Como.

Dal 1960, ła xe ła sede de ła Scoła Eoropea de Varexe creà par i fiołi dei funsionari eoropei del Sentro Comune de Ricerca.

## Evołusion demografega

## Cołegamenti
Ła sità ła xe servia da do stasion feroviarie: Varexe, di proprietà del grupo de łe Ferrovie dello Stato, e ła Varexe Nord, de proprietà del Gruppo FNM.

Inoltre Varexe ła xe, insieme a Miłan, uno dei estremi de ł'Autostrada dei Laghi (A8), ła prima autostrada a pedajo reałisà inte el mondo.

## Note


## Altri projeti

## Łigamenti foresti
* Sito ufficiale del comune di Varese
* Varese Land of Tourism - Sito ufficiale del turismo e degli avegnimenti promossi da Provincia e Camera di Commercio di Varese
* Il sito ufficiale dei Sacri Monti UNESCO
* Il sito della Camera di Commercio di Varese par la Tutela del Consumatore e la regolazione del Mercato 
* Il rione di Bizzozero
Distreto de Vevey

thumb|right|150px|Poxision del distreto inte el Canton Vaud
El distreto de **Vevey** el jera on distreto del Canton Vaud, in Svisera, sopreso el 31 de disenbre del 2007. El confinava co i distreti de Lavaux a ovest, de Pays-d'Enhaut a est e de Aigle a sud-est, col Canton Friburgo (distreti de Veveyse e de Gruyère) a nord, col Canton Vałexe (distreto de Monthey) e co ła Fransa (dipartimento de ł'Alta Savoia inte el Rodano-Alpi) a sud. El capołogo el jera Vevey. El conprendeva na parte del łago de Ginevra.

__NOEDITSECTION__

Aministrativamente el jera divixo in 4 circołi e 10 comuni:

### Corsier
* Chardonne
* Corseaux
* Corsier-sur-Vevey
* Jongny

### La Tour-de-Peilz
* Blonay
* La Tour-de-Peilz
* Saint-Légier-La Chiésaz

### Montreux
* Montreux
* Veytaux

### Vevey
* Vevey
Corsier-sur-Vevey

**Corsier-sur-Vevey** el xe on comune del Canton Vaud de 3.081 abitanti.

A Corsier-sur-Vevey ła ga una de łe sedi ła Merck-Serono.

## Personaji łigà a Corsier-sur-Vevey
* Charlie Chaplin el xe vivesto e morto a Corsier-sur-Vevey dal 1957 al 1977 dove el xe sepełìo.
* Graham Greene el xe morto a Corsier-sur-Vevey.
Rio Grande do Sul

El **Rio Grando del Sud** el ze un stado del Brasil co cavedal Porto Ałegre.
El confina a nord col stado braziłian de Santa Catarina, a est col Osèano Atlàntego, a sud col Uruguay e a ovest co ła Arzentina.

## Zeografia fizega
Ła costiera ła ze caratarizada da 'na łarga fasa sabioza piana, interota da anpie łagune (Łaguna de i Patos; in portogheze *Lagoa dos Patos*).
A el interno łe se cata łonge caene de cołine (Cosija Granda; in portogheze *Coxilha Grande*), che łe se inalsa ndando verso nordest inte i riłevi de ła Sèra Jeneral (in portogheze *
Serra Geral*) e de ła Sèra del Mar* (in portogheze *Serra do Mar*).

I fiumi [[Fiume Uruguay|Uruguay]] e [[Fiume Jacuì|Jacuí]] i score in łarghe vałi verso ovest.

=== Fiumi ===
* *Rio Negro*
* Uruguai
* *Rio Ibicui*
* Jacuì
* *Rio Jaguarão*
* *Rio Jujuí*
* *Rio Pelotas*
* *Rio Quaraj*

== Zeografia umana ==
Ła popołasion ła ze conponjesta prevałentemente da etnie europee (disendenti de imigrài [[Portogało|portoghezi]], [[itałia]]ni, intra i cuałi tanti [[vèneto|vèneti]], e [[Germania|todeschi]]).

Łi se coltiva [[Vitis vinifera|viti]], tabaco, łin, ortaji e [[fruta]]. El se pratega el [[Arlevamento|ałevamento]] de bestiame.<br>
Łi se estrae de el sotosol [[carbon]], [[ramo]], [[fero]] e  [[pionbo]].

Ghe ze industrie ałimentari, consarie, del tabaco e del lenjo.

=== Sità ===


== Gałeria de someje ==
<gallery>
Imàjine:Cascata_do_Caracol.jpg|*Cachoeira do Caracol* inte ła Sèra Gaùsa (in portogeze *Serra Gaúcha*).
Imàjine:Aerial view of Lagoa dos Patos and Guaíba river from the International Space Station, in 2019.jpg|*Laguna dos Patos''
Imàjine:Porto Alegre skyline.jpg|Porto Ałegre, ła cavedal del stado.
Imàjine:Ruinas-saomiguel13.jpg|Mision fondada da i jezoiti portoghezi intel XVII secoło.


## Note

## Łigamenti foresti
*  FEE- Fundação de Economia e Estatística
Arcixate

**Arcixate** el xe on comune de quaxi 10000 abitanti inte ła provincia de Varese.

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografega
Chardonne

**Chardonne** el xe on comune del Canton Vaud de 2.685 abitanti. El conprende na parte del łago de Ginevra.
Porto Alegre

**Porto Alegre** ła xe na sità del Braxil meridionałe, cavedal del Stato del Rio Grande do Sul, so ła Lagoa dos Patos, co 1&nbsp;440&nbsp;939 abitanti al 2006, ł'aglomerado urban el supera i du milioni de abitanti.

## Demografia
* ~1800: 6&nbsp;000;
* 1822: 12&nbsp;000;
* 1872: 43&nbsp;998 (IBGE);
* 1890: 52&nbsp;421 (IBGE);
* 1900: 73&nbsp;647 (IBGE);
* 1920: 179&nbsp;263 (IBGE);
* 1940: 272&nbsp;232 (IBGE);
* 1950: 394&nbsp;151 (IBGE);
* 1960: 635&nbsp;125 (IBGE);
* 1970: 885&nbsp;545 (IBGE);
* 1980: 1&nbsp;125&nbsp;477 (IBGE);
* 1991: 1&nbsp;263&nbsp;403 (IBGE);
* 1996: 1&nbsp;286&nbsp;879 (IBGE);
* 2000: 1&nbsp;360&nbsp;590 (IBGE);
* 2004: 1&nbsp;416&nbsp;363 (IBGE - *stima*).
* 2005: 1&nbsp;428&nbsp;696 (IBGE - *stima*).
thumb|left|250px|Diagrama de ł'evołusion de ła popołasion de Porto Alegre dal 1800
Bamberg

**Bamberga** (in todesco **Bamberg**) ła xe na sità de ła Baviera, in Germania. Ła se cata inte ł'Alta Franconia sol fiume Regnitz, visin ała confluensa col fiume Meno. Ła so popołasion ła xe de 69.200 abitanti (2001).


Imàjine:BambergaDuomo.jpg|el Kaisersdom
Image:Konzert- und Kongresshalle.JPG|Ł'Auditorium par concerti e congresi
Image:Dom umrahmt von Birnbaum.jpg|Ła Catedral
Imàjine:Bamberg-Klein Venedig-20140419.jpg|Ła Piccoła Venesia


## Sità xemełà
* Rodez, 20px Fransa
* Villaco, 20px Austria

## Altri projeti

## Łigamenti foresti
*  Sito turistico de ła sità
*  Progetto del Kaiser-Heinrich-Gymnasiums (iscrision łatine, cronogramma, ecc.)
*  Calendario avegnimenti ufficiale
Val Leogra

Ła **Val Leogra** ła xe na vałe de łe Prealpi Vènete, in provincia de Vicensa. Ła core da ovest a est, sud-est, sarà su, a nord, dal Paxubio e dal Novegno, e a sud, dai monti sora Recoaro. Ła xe sta scavà dal fiume Leogra (Giòlgara, in Vicentin), chel nase dal Paxubio, pi de preciso da ła Val Canałe; a ła testada de ła vałe, a ovest, ghe xe el Pian de łe Fugase, ke ła cołega a ła Vałarsa, in Trentin. Ghe xe altri do pasi ke cołega ła Val Leogra con łe vałi tacà: uno a nord, el Paso Xomo ke mena in Val Poxina, e uno a sud, el Paso Xon ke'l mena a Recoaro e in teła Val d'Agno.
I paexi pi inportanti, vegnendo in xo dal Pian de łe Fugase, xe Vałi del Paxubio, Torebelvisin e Schio, andove ke ła vałe ła se verxe 'nteła pianura visentina.

## Notasion


## Altri projeti
Santa Catarina

**Santa Catarina** el xe on Stato del Braxil meridionałe ła cavedal del qual, Florianópolis, ła se cata so l'ixoła de Santa Catarina. El confina a sud col Rio Grande do Sul, a nord col Paraná e a ovest co l’Argentina.

## Zeografia fizega
Su ła costa atlàntega se cata tante spiage, ìxołe, bare e insenadure. Inte el sentro del Stato se stende bos-ci de pin braxiłian, inte el sud-òest ghe xe piasè praterie, invese a est ła òest ghe se cata foreste.

Santa Catarina xe considerà ło Stato pì fredo del Braxiłe. El xe l’ùnego inte el cuałe se pode ver de łe nevegade, grasie a ła prexensa di vari riłiei. Inte i ani novanta, dorante un inverno bastansa rìxido, inte łe canpagne xe cascai sirca 2 metri de neve, pari a ła quantedà de neve che casca gni ano sul Cànada.

## Storia
thumb|182px|left|Na caxa costruita dagli immigrati italiani, 100 anni fa in Santa Catarina, sud-Brasile.
El primo insediamento inte el teritorio se ga vùo inte el 1542 a òpara dei spagnołi. A łori i xe entrai inte el 1675 i portoghexi, chei inte el 1738 ga fato un capitanà.

L'atuałe tera de Santa Catarina ła xe stà popolàa da migrai eoropei, soratuto tedeschi, e itałiani del Veneto e del Trentin (al'èpoga parte del'Inpero Austro-Ongàrego) chei ghe xe rivai en grando nùmaro inte el corso del XIX sècoło. A łori se ga zontai poi altri itałiani, połachi e rusi, faxendo cusì crear molte fatorie picenine a condusion famejar inte łe zone enterne del paexe. 
Sità come Nova Trento, Nova Tyrol, Nova Veneza e molte altre sitadine da łe caraterìstieghe architettòneghe trentine e tirołexi łe dimostra la granda prexensa de popołasiuni migrae dal'ełora Inpero Austro-Ongàrego.

Verso ła fin del marso 2004 el Stato el xe stà ciapà dal primo uragan vùo inte łe aque del'Atlàntego meridionałe. Non séndoghe un nome par un sìmile fenómeno, i meteoròlogi braxiłiani i ga fato l'espresion "siclon Catarina".

## Economia
Ła economia ła se baxa su ła agricoltura (mais, manioca, batata, *yerba mate*, tabaco, banane, agrumi, ua), su el ałevamento, su el desfrutamento forestal e del sotosiol e su ła pesca.

Łe industrie (metalmecaneghe, tesiłi, chimeghe, ałimentari e del mobijo) łe se consentra inte ła cavedal e inte łe sità de *Joinville*, *Blumenau*, Tubarão*, *Criciúma*, *Itajaí* e *Laguna''.

## Gałeria de someje

Imàjine:Urubici pedra furada.jpg|panorama da el Moro de Igreža
Imàjine:Vale do rio do Peixe.jpg|Rio de el Pese, afluente de Uruguai, a el sentro de el stato
Imàjine:01 JoinvilleCentro.jpg|panorama de Žoivil
Imàjine:Fortaleza_Sao_Jose-Florianopolis-Brasil.JPG|fortesa de Sao José a Florianopolis, sito candidà a patrimonio ONUESC


## Varda anca
* Descanso

## Nòte

## Altri prozeti

## Łinganbi foresti
Caxias do Sul

**Caxias do Sul** ła xe na sità braxiliana, che ła se cata inte ło Stato del Rio Grande do Sul.

Ła xe sta fondà el 20 de zugno 1890 da imigranti veneti. Inquò, più de ł'80% de ła popołasion ła xe de orixine veneta e ła łéngua vèneta dita *[[Tałian|Talian]]* ła xe parlà da pareci abitanti.

miniatura|sinistra|Piasa Dante Alighieri

## Altri projeti
Laguiole

**Laguiole** el xe on comune fransexe de 1.248 abitanti che el se cata inte el departemento de ł'Aveyron inte ła rejon del Midi-Pirenei.

## Evołusion demografega
Vevey

**Vevey** ła xe na sità de ła Svisera del canton Vaud, che el se cata sol łago de Ginevra. Ła popołasione ła xe de sirca 16&nbsp;000 abitanti. El forma insieme a Montreux e altri comuni on insieme unico abità de 70&nbsp;000 persone.

Ła sitadina ła xe ła sede del quartier xenerałe de ła multinasionałe Nestlè.
Orino

**Orino** el xe on comune de 779 abitanti inte ła provincia de Varexe.

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografega
Alegrete

**Alegrete** ła xe na inportante sità che ła se cata inte ła parte ovest del Stato de Rio Grande do Sul, inte el Braxil.
Casaloldo

**Casaloldo** el xe on comun de 2172 abitanti inte ła provincia de Mantova.

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografega
Carlo Lodoli

**Carlo Lodoli** (1690 - 27 de otobre 1761) el xe sta on architeto teorico venesian, noto anca par ła so atività de insegnante; ła so opara ła ga anticipà el conceto moderno de funzionałismo. El xe sta a volte ciamà el "Socrate" de ł'architetura poiché tuti i so scriti i xe 'ndai perdui e łe so teorie łe xe note soło atraverso quanto riportà dai so ałievi e da altri autori. El gera padre francescan del convento San Francesco de ła Vegna de Venesia.

Girolamo Zanetti el aferma che Lodoli el ga inpiegà 20 ani a terminar ła stexura del so tratato so ł'architetura, ma el se ga rifiutà di publicarlo. Francesco Algarotti el ga sercò da parte so di rendare noto el pensiero de Lodoli inte ła propria opara *Saggio sopra l'architettura* (1757), anche se inte na forma on fià atenuada, enfatisando ł'imitasion pitosto che el rasionałismo anti-baroco de Lodoli.

A xe sta Andrea Memmo che el ga tentà de rendare giustisia ałe teorie de Lodoli, inte ła so opara *Elementi d'architettura lodoliana* (1786); de ł'ano sucesivo a xe ła prima edision de ł'unico łivro che el porta el nome de Lodoli, *Apologhi immaginati* (1787): na racolta de diti e de storie, de frecuente paradosałi, cuntà ai so amighi e ai so ałievi.

Tra el 1739 e el 1751 Lodoli el ga avudo ł'incarico de Padre General Comisario de Tera Santa a Venesia, e chi el se ga dedicà ała restaurasion (1739–43) de ł'ospisio par i pełegrini aneso al monastièr. Questo el xe sta el so unico łavoro pratico.
Canton Friburgo

El **Canton Friburgo** el xe on canton de ła Svisera. El canton el xe situà inte ła parte osidentałe de ła nasion. Ła so cavedal ła xe Friburgo.

## Sotodivixion aministrative

## Altri projeti

## Łigamenti foresti
*  Sito ufisial
*  Statisteghe ofisiałi
Distreto de ła Veveyse

El distreto de **Veveyse** (*Vivisbach* in todesco) el xe on distreto de łéngua fransexe del Canton Friburgo, in Svisera. El confina co i distreti de Glâne a nord, de Gruyère a est e col Canton Vaud (distreti de Vevey a sud, de Lavaux e de Oron a ovest). El capołogo el xe Châtel-Saint-Denis..

## Comuni

__NOEDITSECTION__
Caprera

Ł'ìzoła de **Caprera** ła fa parte de ł'arcipełago de ła Madałena inte ła costa nord-orientałe de ła Sardegna.

Ł'ìzoła, co na superficie de 15,70&nbsp;km² ła xe ła seconda par estension dopo queła de ła Madałena e cołegada a questa da on ponte; ła sima pì alta, Monte Teialone el riva i 212 metri s.l.m..

Dal ponto de vista aministrativo ła apartien al comune de Ła Madałena.
Pietro Grimani

Fioło de Piero e Caterina Morosini, el xe sta el sentoquindexeximo doxe de ła Republica de Venesia dal 30 de zugno 1741 a ła morte.
Omo sapiente e anca poeta, el primo tra i serenisimi principi de Venesia a esarlo quasi de profesion, el se ga mostrà mecenate e el ga favorìo senpre ł'arte e ła siensa.
Soto el so dogado, cusì come par quaxi tuti i dogadi del XVIII secoło venesian, a no xe capità nisun avenimento internasionałe che el gàbia visto coinvolta ła Republica.

## Vita
El gera parecio sior e da maridare e el ga podesto dedicarse fin da xovane a ła cariera diplomatega che el ga exercità soratuto in Fransa e in Inghiltera dove el ga conosesto anca Isaac Newton, e el se ga mostrà intaresà par ła siensa e ł'arte.
Par oltre 22 ani (cioè dal 1719 a ł'ełesion a doxe) el xe sta savio del consejo e el se ga mostrà omo bon e intełigente inte i afari de Stato.
El gera sta ełevaà parfin a ła carica de procurador.

## Dogado
El 30 de zugno 1741 el xe diventà doxe co 26 voti e senza veri altri candidai.
El so dogato el xe pasà pacifico e el ga visto on rifiorir in anbito artistico grasie a łe  sovension statałi e a ła protesion dogałe.
Anca ł'economia, zà rifioria intorno al 1736, ła ga riciapà forsa e, secondo ło studioxo de economia Frederic Lane, grasie al s-ciopo de łe tante guere itrà Stati eoropei in chel periodo e a ła neutrałità venesiana, i mercanti de ła sità łagunare i ga podesto tornare a batare rote comerciałi abandonae da ła concorensa.
Anca se no pì come i nivełi del ‘500 e del ‘600 ła vita sociałe ła xe rifiorìa rapidamente.

Grimani el xe morto el 7 de marso 1752, sensa esar mai sta benvołestp dal popoło che ło ritegneva on omo tacagno e masa “poeta” par rispondare in modo serio a łe  vere exigense de ła situasion.
Provincia de Bieła

Ła **Provincia de Bieła** ła xe na provincia del Piemonte de quaxi 187&nbsp;000 abitanti.

Ła se cata inte el nord de ła rejon, ła confina a ovest co ła Vałe d'Aosta, mentre sui altri versanti ła xe sarà tra łe province de Turin e Vercełi.

## Comuni pì abitai
* 1°Bieła - 46&nbsp;350 anime
* 2ºCossato - 15 115 anime
* 3ºValdilana - 10 988 anime
* 4ºVigliano Biellese - 7 994 anime
* 5ºCandelo - 7 862 anime

### Comuni de ła Provincia

## Altri projeti

## Łigamenti foresti
* Atl
* La strada della lana 
* Museo del Territorio Biellese 
* Ecomusei del Biellese 
* Ecomuseo dell'Arte Organaria 
* Azienda Trasporti Pubblici delle Province di Biella e Vercelli
* Il Sacro Monte di Oropa
Amèrica del Sud

Ła **Amèrica de Soto** o **America meridionałe** o **America del Sud** el xe on continente o, secondo altre clasificasion, on subcontinente traverso dal'equatore, co gran parte del so teritorio 'ntel'emisfero sud.

## Zeografia
El Sud America el se cata tra l'Oçeano Pacifico a ovest e l'Oçeano Atlantego a est.
El se ga tacà a ła Amèrica del Nord soło in ere geologiche recenti, co ła formasion de ł'Istmo de Panama.

Tre distinte rejon fiziogràfeghe łe caraterisa el sud de ł'America.
*a est łi nuclei continentałi, formai dal scudo braxilian, da ła Guyana e da ła Patagonia.
* sol bordo osidental del continente łe core łe Ande, na cadena montagnoza rełativamente xovane.
* a est i bacini ałuvionali dei grandi fiumi (Orinoco, Rio de łe Amazoni, Paranà). El bacin Rio de łe Amazoni el xe in łarga parte ocupà da foresta tropical.

## Storia
Popołi de origine axiàtega i ga abità el Sud America fin da tempi remoti (dal X miłenio prima de Cristo).
Cristoforo Colombo co i Spagnołi del so Terzo Viajo i xe sta i primi eoropei a arivar proprio so ła Tera Ferma de ł'America meridional, inte el mexe de agosto del 1499 . Posteriormente, 'n'antra spedision spagnoła comandà da Alonso de Ojeda, inte ła cuała Amerigo Vespucci el faxeva el navigador, ła ga vixità quełe coste, ma questo el xe suceso on ano dopo .

## Elenco dei Paexi sudamericani
So sto continente a se cata:
Al dì de ancó ła xe divixa pułitegamente in 12 stati menbri de łe Nasion Unìe, e 3 teritori dipendenti.

Stati sovrani
*  (Buenos Aires)
*  (La Paz)
*  (Brasilia)
*  (Santiago del Cile)
*  (Bogotà)
*  (Quito)
*  (Georgetown)
*  (Asunción)
*  (Lima)
*  (Paramaribo)
*  (Montevideo)
*  (Caracas)

teritori dipendenti:
* : dipartimento de oltremar fransexe
* : teritorio da mar britanego
* : teriorio da mar britanego

## Gałeria de someje

Imàjine:South America topic image Satellite image.jpg|Imaxene da satełite
Imàjine:Map of South america 1575.jpg|Mapa de ł'America meridional (1575)
Imàjine:South_america.jpg|Maca par ingrandir


## Riferimenti e note
Barbados

**Barbados** el xe on'ìzoła-nasion indipendente ke ła se kata sol konfine tra Mar dei Karaibi e Oçeano Atlantego.
Ła se kata a 13º N 59º O, overo a sirka 434,5&nbsp;km a nord-est del Venesueła.

## Zeografia
Ł'ìzoła ła okupa na superficie de 430&nbsp;km², e ła xe prinsipalmente piata, ko kualke kołina a ł'interno.

## Gałeria de someje

File:Barbados, Karibik - Transmission Tower Gun Hill Signal Station - panoramio.jpg|panorama de el sentro de ła ìzoła
File:Northeast Coast (40804924743).jpg|panorma de ła kosta nordoriental
File:Christ Church, Barbados 008.jpg|panorama de Krist Cérc
File:Main Guardhouse Garrison building (top), Barbados.jpg|sito ONUESC de el sentro istorego de Bridgtown


## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Casteło Cabiaglio

**Castello Cabiaglio** el xe on comune de 501 abitanti inte ła provincia de Varexe.

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografega
Ciàvari

**Ciàvari** (*Ciävai* in lengua ligure) el xe on comune de 27&nbsp;865 abitanti inte ła provincia de Genoa.

## Evołusion demografega

## Gałeria fotografega

## Note


## Altri projeti
Ecoteaux

**Ecoteaux** el jera on comune del Canton Vaud de 341 abitanti; el 1 de xenaro del 2012 el se ga unio a Bussigny-sur-Oron, Châtillens, Chesalles-sur-Oron, Les Tavernes, Les Thioleyres, Oron-le-Châtel, Oron-la-Ville, Palézieux e Vuibroye par formar el novo comun de Oron.
Suriname

El **Suriname** o **Surinam** (/ˌsyriˈnamə/), ufisalmente ła **Repùblega de Suriname** (in ołandezo: Republiek Suriname) ― antigamente conosesta cofà Guayana Ołandeza (o anca ciamada Guayana)― ła ze un paeze de Amèrica del Sud, che el sta arente col osèano Atlàntego verso nord, col departemento de oltremar franseze de ła Guayana Franseza verso est, co ła Guyana verso ovest e col Braziłe verso sud. El so teritòrio el cuerze na estension de 163&nbsp;820&nbsp;km², La so popołasion al 2020, drio cheło che dize i dati de World-o-Meter, ła ze arente dei 588&nbsp;000 abitanti, par tanto, el ze el paeze indipendente manco popolà de l'Amèrica del Sud. El Surinam el reclama vàrie àree teritoriałi situae pì in-là de łe so frontiere meridionałi co Guyana e ła Guayana Franseza, respetivamente.

La so capitałe ła ze ła sità de Paramaribo. El ze dividesto in dieze distreti e sti cuà in ressorts. El paeze el ze dividesto rełijozamente intrà catòleghi, hinduisti, musulmani e protestanti.

El Suriname el ze l'ùgnoło Stato sovran de l'Amèrica ła cuała łéngua ufisałe e cheła prevałente ła ze cheła ołandeza o neerlandeza, esendo ła léngua mare del 60% dei Surinamezi, drio el stùdio de ła *Dutch Language Union*, ponesto-ché el stato el ghea formà parte de łe antighe Indie Osidentałi Ołandezi, esendo ła ùgnoła de ste cuà che, partindo dal momento de ła so indipendensa, no el forma parte del Regno dei Paezi Basi.

## Zeografia
El ga na superficie de 163&nbsp;270&nbsp;km².

## Zeografia połitega
El xe na Republica.
El ga par cavedal Paramaribo.

### Organizasion aministrativa
Suriname el ze dividesto in dieze distreti (in ołandeze *districten*), e sti cuà i se divide a so volta in ressorts.




## Demografia
El cunta 433&nbsp;998 abitanti.

## Gałeria de someje

Imàjine:Amazon jungle from above.jpg|monte Volzberg
Imàjine:Saramacca river (2719236371).jpg|fiume Saramaca
Imàjine:Waterkrant_(14305655585).jpg|sentro istorego de Paramaribo, patrimonio ONUESC
Imàjine:Rosebel_mining_4_big.jpg|miniera de oro de Rosebel


## Notasion

## Altri projeti

## Łinganbi forèsti
Saint-Gingolph (Fransa)

**Saint-Gingolph** el xe on comune fransexe de 565 abitanti che el se cata inte el departemento de ł'Alta Savoia de ła rejon del Rodano-Alpi.

## Evołusion demografega
Porto Cervo

**Porto Cervo** ła xe na frasion del comune de Arzachena, in provincia de Olbia-Tenpio inte ła Sardegna nord-orientałe, rejon storego-ziogràfega conosesta col nome de Gałura. El xe el prinsipałe sentro de ła Costa Smeralda e ła ga na popołazione rexidente inferior ai 200 abitanti.
Loano

**Loano** el xe un comune de 11482 abitanti inte ła provincia de Savona.

## Xemełagi
*  Francheville, Fransa, dal 1998

## Evołusion demografega

## Łigamenti foresti
* Comunità Montana Pollupice 
* Video - Le Streghe di Loano  
* Scuola Superiore G. Falcone
Sanremo

**Sanremo** o **San Remo** el xe on comune de 56&nbsp;269 abitanti inte ła provincia de Inperia.

## Evołusion demografega

## Xemełagi
*  Atami, Giapon, dal 1976
*  Elsinore, Danimarca
*  Karlskoga, Svezia

## Frasion
San Romolo, Poggio, Bussana, Bussana Vecchia, Coldirodi, Verezzo, San Bartolomeo, Gozo Superiore, Gozo Inferiore, Verezzo San Donato, Verezzo Sant'Antonio, San Giacomo, San Giovanni, Borello, Bevino, San Lorenzo, Isola Superiore

## Altri projeti

## Note
Primo Inpero franseze

thumb|200px|right|Ingres, 'Napoleon sol trono inperiałe''

El **Primo Inpero** el xe sta el rexime instaurà in Fransa da Napoleon Bonaparte par sostituire el Consołato. El ga avù inìsio el 18 de majo 1804 (data inte ła cuała ła consulta del senato ła proclama Bonaparte «*[[inperador]] de tuti i [[Fransa|Fransexi]]*») e el xe finìo inte ł'apriłe 1814 (con l'abdicasion de Napoleon e ł'exsiłio so ł'ixoła d'Elba). El Primo Inpero el xe sta seguìo da ła Restaurasion, interota dal cusì dito periodo dei “Sento Dì” che i ga portà Napoleon a ła sconfita de Waterloo, dal 20 de marso al 22 de zugno 1815.

El plebisito del 6 de novenbre 1804 el ga legitimà el pasajo al Primo Inpero. Napoleon Bonaparte el se ga consacrà inperador (co łe so man, metendose da soło ła corona in testa) a Notre-Dame el 2 de diçenbre 1804 col nome de Napoleon I.
Galliate Lombardo

**Galliate Lombardo** el xe on comune de 844 abitanti inte ła provincia de Varexe.

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografega
Puidoux

**Puidoux** el xe un comune svisero del Canton Vaud, che el se cata inte el distreto de Lavaux. Comprende na parte del łago de Ginevra e el łago de Bret.
Induno Olona

**Induno Olona** el xe on de 9&nbsp;983 abitanti inte ła provincia de Varexe.

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografega
Alta Savoia

El departemento **Haute-Savoie** el xe on departemento fransexe, che el fa parte de ła rejon de l'Alvergna-Rodano-Alpe (*Auvergne-Rhône-Alpes‎‎‎*).

El teritorio del departemento el confina coi departementi de ł'Ain a nord-ovest e de ła Savoia (*Savoie*) a sud. El departemento el confina anca co ł'Itałia (Vałe d'Aosta) a sud-est (na parte del confine itało-fransexe el xe costituio dal masicio del Monte Bianco) e co ła Svisera a nord (cantoni Ginevra e Vaud) e a nord-est (Vałese). Na parte del confine franco-svisero el xe costituio da łe aque del Łago Lemano.
Caza Savoja

__HIDDENCAT__

Ła **Caxa Savoia** ła xe na dinastia che tradisionalmente ła gaveva i só domini in Savoia, e che ła xe diventà ła caxa regnante del Regno d'Itałia, da ła so fondasion inte el 1861 a ł'istitusion de ła Republica Itałiana inte el 1946.
Università

L&#39;**università** (dal łatino *universitas, - atis*) ła xe un'istitusion o l'insieme de łe unità che ghe xe dae a l'educasion superiore e a ła riserca (studi detajai) in ogni modo. L'università ła dà gradi academeghi e titołi profesionałi.

## Storia
Łe università łe gà sorte inte i Medioevo europeo. Ła prima istitusion de sto tipo ła xe l'Università de Bołogna che ła xe stà doparà pì tardi quelo che modelo par l'istitusion simiłe d'insegnamento. Sto termine el pol èser doparà łargamente par consernar i sentri de l'educasion superiore e de pì alto pensiero in altre culture, anca se el łuri ato de crear el pol èser inte i Medioevo.

Inisialmente, łe università łe se gera formae secondo el modelo de łe corporasioi artisianałi e, quelo che squaxi tuto in Medioevo, ła xe restà łimite a ła Ciexa Catołega. A l'inisio, łe aveva łavorà a insegnar łe coxidite "sete arti łiberałi" (*[[trivium]]* e *[[quadrivium]]*):
* *Trivium*: gramatega, łoxega e retorega.
* *Quadrivium*: aritmetega e xeometria, astronomia in muxega.
Da quela prima devizion, łe devizioi atuałi tra desipline łeterarie e sientifeghe ghe xe venute.

## Organixasion
Un'università ła pol èser devixa in alcune sità universitarie (canpus), siascuna in un posto defferente. In ogni sità universitaria, si ghe xe alcune facoltà e scołe universitarie (dae prinsipalmente a l'educasion), e anca łaboratori, departementi, e i istituti de riserca che i pol gaver łe struture nesesarie (na biblioteca, stanze de studio, pałestra, e coxi via). In ogni facoltà un o alcuni corsi universitari ghe xe insegnai.

Ła persóna col derito pì alto par controłar e comandar in un'università el xe el retor chel goerna l'università co l'juto del partio del vise-retori e de altri organi: consejo sosiałe, corpo goernante, ec.

## Vede anca
* Educasion
* Mejo università al mondo

## Cołegamenti forèsti
*  Storia de łe università.
Dundee

**Dundee** ła xe ła quarta sità pì popołoxa de ła Scozia. Ła se cata so ła sponda nord de ł’estuario del fiume Tay, e ła se cata so ła costa est e ła se afacia suo Mare del Nord.
 
Ła storia de Dundee ła scuminsia co i Pitti durante ł’età del fero. Durante el Medioevo, el xe sta łogo de parece bataje. Par tuta ła durata de ła rivołusion industriałe, łe łocałi industrie de juta i ga portà ła sità a cresare rapidamente. In sto periodo, Dundee ła ga guadagnà na bona reputasion par ła so marmełata e par el so giornalismo, dando a Dundee ł’apełativo de sità de ła “juta, marmełata e giornalismo”.

Ła popołasion de Dundee ła xe de 143.090 abitanti.

## Altri projeti
Odessa (Ucraina)

**Odessa** (ucr. Одеса, rus. Одесса) ła xe ła pì granda sità (1.010.298 ab.) de ł'Ucraina meridional, porto prinsipal del paesxe sol Mar Negro e capołogo de ł'oblast' omonimo (одеська область).

## Demografia
[thumb|left|300px|Inte sta cartołina de ł'ultimo [XIX secoło|Otosento a xe rafigurà ła *Scałinada Potëmkin*, longa 142 metri e costruia tra el 1837 e el 1841. Ła xe diventà famoxa grasie al film de Sergei Eisenstein *[[La corazzata Potëmkin]]* (1925)]]
* 1795 - 2&nbsp;250 abitanti
* 1814 - 25&nbsp;000 
* 1850 - 100&nbsp;000 
* 1873 - 185&nbsp;000 
* 1884 - 225&nbsp;000 
* 1900 - 450&nbsp;000

## Xemełagi
*  **[[Baltimora]]** - Stati Unii
*  **[[Chişinău]]** - Moldavia
*  **[[Genoa]]** - Itàlia
*  **[[Groznyj]]** - Cecenia, Rusia
*  **[[Łódź]]** - Połonia
*  **[[Marsegia|Marsiglia]]** - Fransa
*  **[[Minsk]]** - Bielorusia

## Altri projeti

## Łigamenti foresti
* Odessa Globe 
* Odessa
Giuseppe Bonaparte

__HIDDENCAT__

Fradelo de Napoleon Bonaparte, el xe sta re de Napułi dal 1806 al 1808 e de Spagna dal 1808 al 1813.
Taganrog

**Taganrog** ła xe na sità portuałe de ła Rusia eoropea meridionałe, inte ła rejon de Rostov.

## Andamento demografego
*Fonte: [http://www.mojgorod.ru/rostovsk_obl/taganrog/index.html mojgorod.ru]*
* 1811: 7.400
* 1897: 51.400
* 1926: 85.600
* 1939: 188.800
* 1959: 202.000
* 1970: 254.000
* 1989: 291.600
* 2002: 281.947
* 2006: 268.600
* 2008: 260.692

## Galleria fotografega

Image:Alexandre1 Palace Taganrog.jpg|Pałaso de Ałesandro I (1806).
Image:Antokolski Peter the Great.jpg|Monumento a Piero el Grande.
Image:Peterdenstore.jpg|Monumento a Piero el Grande (1903).
Image:Taganrog_Theater.jpg|Teatro de Taganrog (Opera Italiana dal 1866 al 1875).
Image:Alferaki Palace.jpg|Palazzo de Achille Alferaki (1848).
Image:Taganrogmuseumofart.jpg|Museo de ł'arte de Taganrog (1870).


## Altri projeti

## Łigamenti foresti
* Sito ofixial 
* Sito ofixial (English)
* Sito ofixial del censimento 2002 
* Mojgorod.ru
Avełin

**Avełino** el xe un comune de 56&nbsp;928 abitanti, capołogo de ła provincia omonima.

## Evołusion demografega

## Note
Savoja (dipartimento fransexe)

El departemento de ła **Savoja** (*Savoie*) el xe on departemento fransexe, che el fa parte de ła rejon de l'Alvergna-Rodano-Alpe (*Auvergne-Rhône-Alpes*).

A sei ritien che el nome del departemento el deriva dal łatin *sapaudia* (o *sabaudia*) e che el significa "teritori coverti da pini".

El teritorio del departemento el confina coi departementi de ł'Alta Savoja (*Haute-Savoie*) a nord, de ł'Ain a nord-ovest, de ł'Isère a ovest e de łe Alte Alpi (*Hautes-Alpes*) a sud. El departemento el confina anca con ł'Itałia (Vałe d'Aosta a est e provincia de Turin in Piemonte a sud-est).
Regno d'Itałia

Co **Regno d'Itàlia** a se intende el Stato monàrchico ła qual sovranidà teritoriałe ła ga revardà, in periodi diversi, na parte ravardevołe, o ła totałità, de ła rejon giografega itałiana. In Itàlia a se xe infati suseguìi diversi regni, i primi dei cuałi risalenti al Medioevo e sucesivamente durante ła dominazione straniera. Ł'ùltimo, goernà da Caxa Savoia, ła ga dà vita al Stato atualmente risiedente so gran parte de ła rejon giografega itałiana.

El ùltim regno el xe terminà co el pasajo del sistema tałian a repiovega parlamentar traverso el referendum. dopo ła seconda guera mondial, co el re gera xà scanpà.
Istòria del Gànbia

thumb|right|350px|Mapa del Gànbia in tel 1881

La **Storia del Gànbia** la scominsia co la so apartenensa teritoriale a i antichi imperi del Ghana e del Shongai. Le prime testimonianse scrite le xe del X secolo d.C. La trata trans-sahariana de sciavi, oro e avorio la rivava fin qi. Se calcola che ne i primi sinque secoli del milenio pasà, almanco sinque milioni de s-ciavi i xe stà portà via da la region del SeneGànbia da i marcanti arabi. En tel XIV secolo, i abitanti del Gànbia i xera tributari del impero del Mali, par poi pasare soto l’influensa de i wolof, etnia che se cata so la costa dal fiume Senegal al fiume Gànbia. I primi eoropei a rivar qi i xe stà i portoghexi in tel XV secolo. 
En tel 1588 i portoghexi i ga vendù i diriti de comercio sul fiume Gànbia a i inglexi.

thumb|left|Cartina de l’Ixola de Giacomo e del Forte Gànbia
En te i secoli XVII e XVIII Inghiltera e Fransa i ga continuamente batajà par el predominio comerciale so ste coste fin che in tel 1783, co el tratato de Parigi, i inglexi i ga otegnù el control de la region. 
En tel 1807, l’Inghiltera la ga abolì el comercio de i sciavi. Par controlar le coste del SeneGànbia i ga costruio el forte de Bathurst (ancò Banjul) in tel 1816. El Gànbia el xera aministrà da la Siera Leone e el xe diventà colonia autonoma solo che in tel 1888.
Dopo la seconda guera mondiale, el Gànbia el ga domandà l’autonomia. L’indipendensa la xe rivà el 18 fevraro 1965. El 24 aprile 1970, el Gànbia el xe diventà na republica costitusionale e el primo presidente el xe stà Dawda Kairaba Jawara.
En tel 1981, co el presidente el se catava a Londra in visita uficiale, Kukoi Samba Sanyang el ga fato on colpo de stato. El presidente el ga domandà al Senegal de intervenir. Dopo na setimana de scontri, le trupe senegalexi le ga vinto e le ga imposto al Gànbia de far na confederasion co lori. El SeneGànbia el xe nato così. Dopo oto ani, la confederasion la xe stà siolta.
thumb|L'Arco 22, chel ricorda el colpo de stato del 1994
En tel lulio 1994, i militari i ga fato el secondo colpo de stato e deposto Jawara. El colonel Yahya A.J.J. Jammeh el xe stà eleto presidente prometendo el ritorno a la democrasia. A le elesioni del 1996 e del 2001, Jammeh el xe stà rieleto. El presidente el se sa ripresentà in tel 2006 e el xe stà rieleto, anca se l’oposision la gavea domandà el ritiro dopo pi de diexe ani al governo.
Rubicone

El **Rubicon** el xe on fiume picinin a regime torentisio de ł'Itałia setentrional, che el score inte ła provincia de Forlì-Cesena e incontra ła via Emilia a ł'altessa de Savignano sul Rubicone, a sirca 30 chilometri a est dal capołogo, Forlì. El se buta inte el mar Adriatico.

## Note
Münster

**Münster** ła xe na sità extrasircondariałe todesca de ła Renania Setentrional-Vestfalia, capołogo del distreto governativo (*regierungsbezirk*) omonimo.

## Gałeria fotografega

image:Bild Muenster St Paulus-Dom.jpg|Duomo de San Pagoło
image:MuensterDruffelscherHof293.jpg|Muxeo "Pablo Picasso"
image:2004-09-07-Aasee Münster.jpg|Lago Aasee
image:MuensterPrinzipalmarkt09.JPG|Marcà prinsipà


## Cità zemelae
* York - Regno Unìo
* Fresno - Stati Unii de America
* Orliens - Franza
* Kristiansand - Norvegia
* Monastir - Tunixia
* Rishon Lezion - Israel
* Rjazan - Rusia
* Mühlhausen - Germania
* Lublin - Połonia

**Amicizie**
* Baraniewo - Połonia
* Beaugency - Fransa

## Notasion

## Altri projeti

## Łigamenti foresti
* sità de Münster
* Turismo e alojamento 
* Skulptur.Projecte inte ła Wikipedia in lengoa todesca.
* Skulptur-Projecte
Mentana

**Mentana** el xe on comune de 19&nbsp;245 abitanti (31/12/2006) inte ła provincia de Roma, el dista dal capołogo sirca 23&nbsp;km.

## Evołusion demografega

El notevołe abasamento demografego, el xe dovù a ła nasita del novo comune de Fonte Nuova, el cui teritorio el xe sta scorporà dal comune de Mentana.

## Gałeria fotografega

Image:ItalyMentanaRMAncientTownStreet.JPG|Mentana, via medioevale inte el borgo fortificato
Image:ItalyMentanaRMMonumentForGaribaldiBattle1867.JPG|L'ara-ossario in onore dei caduti garibaldini nella Campagna dell'Agro Romano par la liberazione di Roma inte el 1867.
Image:ItalyMentanaRMCastleEntrance.JPG|Il castello da Piazza San Nicola, co l'accesso (il portone sulla destra) al museo dei burattini e delle maschere teatrali
Image:ItalyMentanaRMCastleFront.JPG|Il palazzo Orsini, sede dell'amministrazione comunale
Image:ItalyMentanaRMBelltowerInCastle.JPG|Torre campanaria della chiesa di San Nicola vecchia


## Note


## Łigamenti foresti
* Pagina co dati urbanistici sul comune di Mentana nel sito del SIT (Regione Lazio) 
* Sito co molte notizie sulla storia e archeologia di Mentana 
* Sito del locale Archeoclub 
* Riserva naturale ''Nomentum''
* La storia del territorio di Mentana nel sito della locale Scuola media 
* Articolo sul ruolo strategico di Mentana par la difesa di Roma, di U.M.Milizia 
* Resoconto della battaglia di Mentana nel sito della Provincia di Roma
* Sito ufficiale del Museo Garibaldino di Mentana 
* Cenni su Mentana
* Gioco sul dialetto mentanese
Storia del Gabon

thumb|250px|right|Mapa del Gabon

I primi abitanti del Gabon i xe stà i pigmei. Verso el X secolo, le xe rivà le prime etnie bantu, che le ga dato vita all'etnia *mpongwe*. I ultimi a rivar i xe i fang che scendea da nord e i se sa stabilì in Gabon dozento ani fa sirca.
I portoghexi i xe rivà in tel XV secolo e i ga usà i porti naturali del Gabon far la trata de i sciavi. Dopo de lori, anca inglexi, francexi e olandexi i vegnea su ste coste par crompar sciavi.

## Colonialismo
Dal 1839 i francexi i ga scominsià a far acordi co i cai de le etnie de la costa. I francexi i ofriva protesion in canbio de acordi comerciali. En tel 1849, na nave de s-ciavi la xe stà caturada fora da la costa e i s-ciavi libaradi rente del fiume Komo. I s-ciavi i ga costruio na sitadina, ciamada Libreville, "sità libara". Par el 1885, tto el Gabon el xera in mane francexi che i ga meso n’aministrasion governativa za inte el 1903.

## Indipendensa
Dopo la seconda guera mondiale, le colonie francexi le se sa preparà a l’indipendensa. El Gabon el xe diventà indipendente el 17 agosto 1960. I do partii Bloco Democràtego Gabonexe (BDG) de Leon M’Ba e la Union Democràtega e Sociale Gabonexe (UDSG) de J.H. Aubame, i xe ndà a le elesioni, ma nisun ga ciapà la magioransa. M’Ba el xe stà eleto primo ministro co i voti de deputati indipendenti. I do partii i se sa meso d’acordo de rifar le elesioni co na lista comune. M’Ba el xe stà eleto presidente e Aubame ministro de i Esteri.
En tel 1963, el BDG ga domandà a l’UDSG de unirse par formar on novo partio unico. M’Ba el ga domandà nove elesioni, che le xe ndà mal. Altre elesioni multipartìteghe le xe stà organizade in tel april 1964, co la vitoria del BDG. En tel 1967 M’Ba el xe stà rieleto presidente ma el xe morto l’ano dopo. El so vice presidente, Omar Bongo, el ga tolto el so posto, abolio tuti i partii e fondà el novo partio unico, el Partio Democràtego Gabonexe (PDG). Da alora el xe sempre stà rieleto.
Durante la primavera democràtega africana de i primi ani novanta, anca i gabonexi i ga domandà de i canbiameni. Bongo el ga dovù far de le concesioni de politega interna, de decentramento de i poteri e de isalari.
En tel marso del 1990, el PDG e le forse de l’oposisione le se ga incontrà. Da l’incontro le xe rivà nove decisioni politeghe: la creasion del senato, la libartà de stampa, de asociasion e de espresion, e la libartà de viagare a l’estero. Bongo el se sa dimeso par crear on governo de transision mentre che se preparava la nova Costitusion. En tel setembre 1990, Bongo el ga vinto le elesioni multipartìteghe e el PDG el ga preso la magioransa de i segi in parlamento. L’oposision la ga vinto varie sità ne le elesioni aministrative. Bongo rimane l’omo dominante de la politega del Gabon.
Pigmei

right|300px|thumb|Danzatori Baka del Camerun

Co se parla de i **pigmei** no se intende on unico popolo. I pigmei i xe varie etnie che le ga in comun la strutura morfologica picoleta – i no xe pi alti de 150&nbsp;cm -, la cultura de "raccoglitori-cacciatori", e de frecuente i condivide cepi lengoistici. I pigmei i xera i privi veri abitanti de l’Africa e i se ga dovù spostar verso el sud o altre aree marginali soto la presion demografica de i bantu e de i nilotici co questi i ga scominsià le loro migrasioni verso el sud. I pigmei i xe normalmente pacifici e invese de combatar par el loro teritorio, i ghpreferio sempre scampar via.
El termine pigmeo vien dal greco, pygmaioi, e dal latin, pygmaei, che vol dir la distansa tra el gombio e le noche de la man. El xera usà par riferirse a zente de basa statura. En te la mitologia greca el termine el xera usà par i nani che vegnea da l’Etiopia. Par questi motivi, e par l’uso negativo longo i secoli, el termine pigmeo el pol esar ofensivo. El xe sempre mejo parlar de i vari grupi pigmei usando el so nome propio. Qua e ne le altre vose de la wikipedia se usa el termine pigmeo solamento co el signifegà generale de popoli autoctoni africani.

## Origini
left|300px|thumb|Batwa de l’Uganda
No ghe prove tra i ricatamenti de i paleontologi che i pigmei de ancò sia i direti disendenti de i caciatori-racoglitori de l’età de la piera africana. Questa parò la xe la teoria pi seguida da i studioxi. Vari grupi de pigmei i usa lo steso vocabolario anca se i parla lengoe diverse, segno de vegnar da n’origine comun.
I pochi studi de genetica i indica che alcuni grupi i xe tanto antichi – par esempio i mbuti – ma che altri i no xe radicalmente difarenti da le popolasioni bantu che vive rente de lori. I geni responsabili par la basa statura i xe diversi da popolasion a popolasion. Sto fato el indica che no tuti i pigmei i ga on lineagio antico, el pol esar anca na mutasion recente de grupi bantu.

### Distribusion geografica
right|300px|thumb|Distribusion de i pigmei
Se cata pigmei in quasi tuta l’Africa a sud del Sahara, specialmente inte l’Africa Sentrale e Meridionale. No se cata popolasioni pigmee in tel l’Africa Orientale, co esclusion de picoli grupi in Uganda, Burundi e Tanzania. Se cata, parò, testimonianse de la loro presensa in tel pasà da la leteratura orale e da i nomi de corsi d’acqua e de montagne.

## Varda anca
* Boscimani

## Łigadure foreste
* Pigmei Africani  Cultura, mùxega e foto de i caciatori-racoglitori de l'Africa sentrałe
Alta Loira

El departemento de ł**'Alta Loira** (*Haute-Loire*) el xe on departemento fransexe, che el fa parte de ła rejon de ł'Alvergna-Rodano-Alpe (*Auvergne-Rhône-Alpes‎*).

El teritorio del departemento el confina coi departementi de ła Loira (*Loire*) a nord-est, de ł'Ardèche a sud-est, de ła Lozère a sud, del Cantal a ovest e del Puy-de-Dôme a nord-ovest.

El departemento el xe sta creà durante ła Rivoluzione francese, el 4 marzo del 1790.

Łe prinsipałi sità, oltre a ła prefetura Le Puy-en-Velay, i xe Brioude e Yssingeaux.