Barilla

**Barilla G. e R. Fratelli S.p.A** ła ze na azienda multinasionałe itałiana de'l setor ałimentare, operante inte'l marcà de ła pasta seca, dei toci pronti, dei prodoti da forno, de ła farina e de'l pan.

## Storia
### Orìzeni

Ła Barilla ła zera stà fondà inte'l 1877 a Parma in strada Vittorio Emanuele 252 (uncò strada della Repubblica) da Pietro Barilla sr., desendente da na fameja de pistori; l'atività ła ze nasùa cofà botega par ła produsion de pan e pasta.

Ła dita ła ze ga zgrandìo inte'l 1908. Inte'l 1910 i Barilla i ga tołesto in afito un fabregà (che drioman el ze deventà de só propietà) non łontan da'l negosio, 'pena fora Barriera Vittorio Emanuele, e i ghe gaveva inagurà un novo pastifisio, dotà de un forno a "produsion continua". Inte l'isteso ano, el scultor parmezan Emilio Trombara el ga reałizà el primo marchioo de l'azienda, "el garzon co'l vovo".

Dapò ła morte de Pietro Barilla sr. ła diresion de ła dita ła ze pasà intieramente inte łe man dei fiołi Riccardo e Gualtiero. A ze stà a partir da ałora che ła Barilla ła ga aumentà ła produsion e ła distribusion dei prodoti, grasie a l'inovasion tecnołòzega che ła ghe gavaria consentìo de trasformarse rapidamente, inte'l corso dei ani vinti e trenta, inte ła pì inportante azienda de'l setor in Emilia-Romagna.

### El parìodo interbełico e el segondo dopoguera
Inte'l 1919 Gualtiero Barilla el ze morìo, łasando el fradeło Riccardo a ła guida de l'azienda insieme a só mujer Virginia. Inte'l 1947 anca Riccardo el ze morìo e ła zestion ła ghe ze pasà ai fiołi Pietro e Gianni, esponenti de ła tersa zenerasion, i cuałi i zera za entrài inte l'azienda de fameja pluzori ani prima, respetivamente cofà responsabiłe comersiałe e responsabiłe de ła produsion.

A zera stà propio co l'avento dei do fradełi Barilla che l'azienda parmezana ła ga conosùo na faze de grando zviłupo e inte'l 1952 ła ga sospoezo ła produsion de'l pan par consentrarse unegamente in cueła de ła pasta de sémoła e a l'vovo. In cuełi ani ła Barilla ła ga estendesto el propio canpo de asion so l'intiero Nord Itałia, grasie a ła cuałità dei prodoti vendùi a presi ecuiłibrài e a ła só capasità inovativa, come par ezenpio el dòparo de'l cartonsin par confesionar ła pasta.

Inte'l 1955 A zera stà inaugurà el novo stabiłimento in viale Vittorio Veneto (strada drioman intitołada a Riccardo e Pietro Barilla) e ła Barilla ła ga incrementà ła produsion rivando a razónzer łe 600 tonełade a'l zorno de prodoto. A ze stà cusì che inte i ani de'l boom econòmego ła Barilla ła ze devenjesta azienda leader inte ła produsion e inte'l marcà nasionałe de ła pasta. Inte'l 1960 ła se ga trasformà in società per azioni e inte i ani sucesivi ła ga verto i novi stabiłimenti de Rubbiano a Solignano, ndove ze scominsià ła produsion de cracker e gresini, e de Pedrignano, a łe porte de Parma.

### Ła cesion a ła W. R. Grace and Company
Inte'l 1971 i fradełi Barilla, in dezacordo so łe stratezìe, i ghe gaveva cedùo el pacheto de majoransa a ła multinasionałe statunitense W. R. Grace and Company.

Soto ła zestion statunitense ła Barilla inte'l 1973 ła gaveva acuizìo el controło de ła Voiello, inte'l 1974 ła ga fondà el marchio Mulino Bianco e inte'l 1975 ła ga estendesto ła propia produsion ai prodoti da forno (biscoti, marende, torte).

### El reacuisto de Pietro Barilla
Inte'l 1979 Pietro Barilla el ga desizo de reconprar dai statunitensi ła majoransa de'l capitałe de ła sosietà e de investir pezantemente el só rełanso. Par tuti i ani otanta ła Barilla ła ga rezistrà na rapida crésita che ła ghe ga consentìo de afermarse come ła pì inportante azienda inte'l setor de ła pasta in Itałia.

A partir dai primi ani novanta ła Barilla ła ga invià na połìtega de espansion a łeveło nasionałe e intarnasionałe. Inte'l 1991 ła gaveva acuizìo ła sosietà grega Misko, mentre inte'l 1992 ła ga riłevà ła sosietà itałiana Pavesi, aumentando ła propia pozision inte'l marcà nasionałe.

### Łe acuizision intarnasionałe
Inte'l 1993 Pietro Barilla el ze moresto a l'età de 80 ani e ła zestion de ła sosietà ła ghe ze pasada ai fiołi Guido, Luca, Paolo ed Emanuela. A se ze rivà cusì a ła cuarta zenarasion Barilla e par tuti i ani novanta l'azienda emiłiana ła ga sevità el proseso de intarnasionałizasion inisià so'l scominsio de'l desenio soto ła zestion de Pietro, verzendo inte'l 1999 el primo stabiłimento produtivo inte l'Iowa, inte i Stati Unìi d'America.

'Sta espansion ła ze ndà vanti co l'acuizision de pluzore sosietà estere inte'l setor *food*, cofà l'azienda turca de pasta Filiz inte'l 1994, el produtor zvedeze de pan crocante Wasa inte'l 1999 e ła *joint venture* co ła mesegana Herdez inte'l 2002 (marchi de pasta Yemina e Vesta). Inte'l 2002 ła ga riłevà ła sosietà todesca Kamps AG, po' cedùa inte'l 2013 a'l Grupo ceco Agrofert. A l'interno de Kamps A ghe rientrava el marchio Harrys, par ła produsion de pan mòrbio, che drioman no'l ze stà vendùo. Inte'l 2007 ła Barilla ła verzeva un segondo stabiłimento produtivo inte i Stati Unìi, ad Avon. Inte'l 2008 ła ga cedùo invese i marchi Tre Marie e Sanson a l'azienda produtora de zełati Sammontana.; inte'l 2012 ła ga cedùo anca ła Number 1 Logistics a'l Grupo FISI

Inte'l desenbre 2013 ła sosietà ła ga inisià adotar na nova stratezìa par el zviłupo: vèrzar ristoranti ("Casa Barilla"), in modo de aver un raporto diretto co el cliente. El primo el ze stà a New York, el segondo in Całifornia.

A l'inisio de'l 2021 Barilla ła ga parfesionà łe acuizision in Canada de ła sosietà Pasta Catelli (incluze łe marche Lancia e Tolerant) e inte'l Renjo Unìo de ła cuota de majoransa de Pasta Evangelists, na start-up łondineze, par ła produsion de pasta fresca co consenja a domisiłio.

## El "Gruppo Barilla"
A ła guida de l'azienda ghe ze, da 145 ani, ła fameja Barilla. A partir da otobre 2012 l'aministrador dełegà el ze Claudio Colzani.

Tra i soci de'l grupo, fegura da'l 1979 ła fameja elvètega Anda-Bührle, granda asionista anca de'l grupo Oerlikon-Bührle.

L'aseto produtivo de Barilla el se baza so 30 conprensori de produsion (paromo dei cuałi el include 1 o pì siti produtivi), di cui 15 in Itałia e 15 a l'èstaro, che onji ano i concore a ła produsion de oltra 2.134.000 tonełàe de prodoti. I mołini de propietà, controłài diretamente da Barilla, i fornsie suparzó el 70% de ła materia prima ocorente a ła produsion; l'azienda ła posiede e zestise diretamente nove pastifisi: Parma (łocałità Pedrignano), Foggia, Marcianise, Muggia, Tebe (Gresia), Bolu (Turchia), Ames (Iowa-USA), Avon, Montréal e San Luis Potosí (Mèsego), inte i cuałi A se produze suparzó 900.000 tonełade de pasta l'ano, difarensiàe in 160 formadi de pasta de sémoła e oltra 30 de pasta a'l vovo seca e repiena.

## Dati econòmeghi
Inte'l 2021 el Grupo el ga rezistrà un faturà par a 3,936 miłiardi de euro (co un incremento de'l 2% respeto a l'ano presedente, a'l neto de l'efeto canbio), co un costruto neto de 229 miłion de euro.
Nel 2022, Standard Ethics ha attribuito una rating sostenibilità pari a “E+” su una scala da F a EEE nell’ambito dello SE Food&Beverage Sustainability Italian Benchmark.

## Bomò publisitario
Mentre in Itałia, par ła pasta Barilla, A zera doparà el bomò "Dove c'è Barilla c'è casa", se ne uzava de asàe diversi in altri paezi: inte i Stati Unìi d'America ła Barilla ła ze conosùa come *The choice of Italy* (trad. "Ła sielta de l'Itałia"), mentre in franseze ne vien doparà uno sìmiłe, *Les pâtes préférées des Italiens* (trad. "Ła pasta prefarìa dei itałiani"). Da'l 2017 a'l 2021 A ze stà doparà a łeveło intarnasionałe el bomò *Masters of Pasta*. Da apriłe 2021 el bomò doparà el ze *A Sign of Love*, in Itałia *Un Gesto D'Amore* (Un Zesto d'amor).

## Marche e sosietà de'l Grupo Barilla
* Academia Barilla
* Barilla (Pasta e Sughi)
* Barilla For Professionals
* Catelli
* Filiz
* First
* Gran Cereale
* Harrys
* Misko
* Mulino Bianco
* Pan di Stelle
* Pasta Evangelists
* Pavesi
* Tolerant
* Vesta
* Voiello
* Yemina
* Wasa

## L'archivio stòrego

L'Archivio stòrego Barilla el ze stà creà inte'l 1987 par inisiativa de Pietro Barilla, par rancurar, consarvar e vałorizar ła documentasion stòrega aziendałe, a partir da'l 1877. El se cata inte'l stòrego stabiłimento a Pedrignano, a łe porte de Parma, e el ospita, inte'l fondo omònemo, oltra 60.000 documenti spartìi par setor, conprendenti anca ła documentasion prodota dei marchi drioman entrà inte'l Grupo: Voiello, Mulino Bianco, Pavesi, Filiz, Wasa, Harrys.
El Ministero par i Beni Culturałi, el 30 novenbre 1999, el declarava l’Archivio Stòrego Barilla «de notévołe intarese stòrego» in cuanto «testimone de'l zviłupo de l'industria ałimentare a Parma e de l’evolverse de'l costume in Itałia».

## L'àlbaro zeneałòzego de ła fameja

## Notasion