open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dorsoduro

thumb|Poxision de Dorsoduro inte el séntro stòrego de Venesia.|sinistra
**Dorsoduro** el xe un dei Sestièri de Venesia. 
El 12 de disenbre del 2007 el gaveva 15.586 abitanti (dei quai 4.763 i sta a ła Zueca e 1.535 a Saca Fìxoła).

El nome forse el saltaria fóra dal fato che ła zona ła gera na volta particołarixada da un terén fermo (co ła *schena dura*), manco pien de pałui che da altre parte.

## Geografia
El confina a nord coi sestièri de Santa Cróxe e San Poło, chei se cata vanti al Rio Ca' Foscari e all Rio Malcanton; a est ghe xe el Canal Grando; a sud el se fasa sul canal de ła Zueca, de fronte a st'ìxoła che ła xe dal'aministrasion considerada parte del sestièr anca se ła ga na numerasion sìvica sóa.

El sestièr el xe cołigà al sestièr de San Marco traverso el ponte del'Academia.
thumb|Ła fondamenta de łe zàtare, un dei posti più piéni de xente de Venesia.|sinistra
## Storia
Ła parte a ovest del sestièr ła xe costituia dal'ìxoła Mendìgoła, che ła xe stada intrà łe più antighe xone de ła sità che ła xe stada abitada, desferénti sècołi prima che Rialto ła devegnése séntro vital de Venesia (810).

Indove ghe gera st'ìxoła qua el xe stà daspò tirada su l'inportante Céxa de San Nicołò dei Mendigoli che ła xe del XI sècoło.

Łe ìxołe tacade łe xe stade edificade daspò, fin chei xe rivai a ła Ponta de ła Dogana, che ła tol sto nome perché qui ghe gera ła Dogana de Venesia.

L'ùltema àrea bonifegada ła xe stada ła parte che ła va da ła Dogana da Mar e el monestièr (in pràtega, indove ancuo ghe xe ła baxełega de Santa Maria de ła Sałute).

Vanti al Canal Grando se pol véder Piasa San Marco ma l'ùnega maniera par rivarghe ła xe traversar el ponte del'Academia.

## Monumenti e Ceze
thumb|Céxa dei Gavoti|sinistra
Daspò San Marco, Dorsoduro el xe el sestièr de Venesia indove se cata più muxei inportanti.

El muxeo prinsipal el xe ła Gałeria del'Academia, ordenà dal pitor Giambattista Piazzetta inte el 1750, e spostada in sti edifisi qua da Napoleon inte el 1807.

De granda inportanza ła xe anca ła Cołesion Peggy Guggenheim de arte moderna e contenporànea, a Pałaso Venier dei Leoni, che na volta el gera anca abitasion privada de ła sàntoła mericana, e el muxeo de arte contenporànea Pónta de ła Dogana - Fondasione François Pinault, chel governa anca ła cołesion de Pałaso Grassi, verto inte el 2009.

Qua ghe xe anca Ca' Rezonico, col muxeo del Setesénto venesian, Ca' Dario, famóxa par ła fin tràxica de paréci sói paróni, e ła Scóła Granda dei Carmini.

Łe Ceze più inportante łe xe ła Baxełega de Santa Maria de ła Sałute, ła Ceza de Santa Maria de ła Corona dei Gavoti, ła Ceza de San Nicołò dei Mendìgoli e ła céxa de l'Anzoło Rafael.

I xe da véder anca el squero de San Trovaso e canpo Santa Malgarita, lógo de incontrada par venesiani e studénti.

## Note
San Poło

**San Poło** (o anca *San Pagoło*) el xe un dei santi più conosùi. El ga da el nome a:
* San Poło, un dei sestièri de Venesia.
* San Poło de Piave comun in provincia de Trevixo.
* San Poło del Braxil, inportante sità braxiliana.
Mattia Dal Bello

**Mattia Dal Bello** (Axol, Trevixo, 19 de genaro 1984 - Basan, Vicensa, 12 de diçenbre 2004) el xe stà un xugadore de bałon.

## Carriera
El tacà inte el Concordia Fonte inte el 1990. Dopo aver girà i setori giovaniłi de Montebelluna (dove eldiventa campione provinciałe), Luparense, Basan (dove vinse el campionato giovanissimi) e Reggiana arriva a xugare  queo del Milan inte el 2001. Grasie ai boni risultati ottenui co la maglia rossonera el vien convocà pa na partia de Champions League dall'allenatore Terim.

Nea stagione 2002-2003 vien agregà alla prima squadra venendo inserio anchaa nea lista par la Champions League.

El debutta il 18 de diçenbre 2002 in Coppa Italia contro l'Ancona. Il 24 de majo 2003 invece debutta in Serie A contro el Piacenza. Inte el 2004 va a xugare par il Prato in Serie C1 ma rescinde el contratto il 10 de otobre deo stesso anno. Mentre e le Prato vien anche convocà con la Nasionałe de Serie C.

El more in un incidente stradae a Basan il 12 de diçenbre 2004.

## Palmarès
* 
:Milan: 2002-2003

* 
:Milan: 2002-2003

## Linganbi foresti
* Articolo da Forza Milan
* Articolo con informazioni sulla Gazzetta dello Sport
* Dati del giocatore
Santa Cróze (sestièr)

thumb|Indove se cata el sestièr de Santa Cróxe|sinistra
**Santa Cróxe** el xe un sestièr de Venesia, co na popołasion de 5.369 abitanti.

## Geografia
El sestièr de Santa Cróxe el confina a sud e a est col sestièr de San Poło, dal qual el xe separà dal Rio de San Stae, el Rio Marin e ła prima parte de Rio de ła Frescada, fin a ła parochia de San Pantałon.

A sud el confina col sestièr de Dorsoduro a Corte Gało e Corte Barbo. A nord el ga el Canal Grando e el xe cołigà a Canarégio traverso el Ponte dei Scalzi e el Ponte de ła Costitusion.

thumb|Vista del Rio de San Zan Degołà dal ponte Bembo|sinistra
Se no considerémo ła xona del Troncheto, tirada su miga tanto ténpo fa, el sestièr el xe el più pìcoło de ła sità.

## Storia
El nome sestièr el xe stà tólto da ła Santa Cróxe de Hierusalem, infati ghe gera na céxa dedicada a eła, che parò ła xe stada butada xó daspó l'invaxion de Napoleon.

Sto sestièr qua par intèro, asieme a na parte de San Poło, el partegneva inte i ténpi antighi a queła xonca ciamada *Luprio*, indove ghe gera paréce sałine.

Santa Cróxe el xe el sestièr che, durante el XX sècoło, el xe stà influensà più de tuti i altri da ła conesion intrà Venesia e ła teraferma, prima co ła costrusion de ła Stasion Marìtima e daspò co ła creasion de ła xona di Piasal Roma, co che i ga verto el Rio Novo e i ga tirà su el parchegio-ìxoła artifexal del Troncheto, tute conseguénse łigae a ła costrusion del Ponte de ła Libartà inte el 1933, chei ga desformà ła parte nord del sestièr inte ła meta riservada a łe màchine e ai bus de ła sità łagunar. Sto qua el xe l'ùnego sestièr de ła sità łagunar inte el qual ghe xe na pìcoła parte indove se pol pasar co màchine, anca se el pasagio el xe bastansa łimità.
thumb|Ca' Pesaro|sinistra

## Monumenti e Ceze
Pol darse che, anca perché nol xe miga tanto grande, sto sestièr el xe ła xona manco rica d'arte de ła sità. Ła se particołarixa par łe całéte stréte intervałae da póchi canpi.

Intrà łe póche céxe, da véder łe xe San Giàcomo dal'Orio, San Stae e San Nicola da Tołentin. Da recordar anca łe xe łe dó consacrae a San Simeone: na ła xe dita San Simeon Grando, l'altra San Simeon Pìcoło. Sti agetivi qua i se riferise soło al'inportansa del santo al qual i xe dedicai e par gnénte a ła grandésa dei edifisi, atexoché ła Ceza de San Simeon Grando ła xe davèro più pìcoła de queła, monumental, de San Simeon Pìcoło.

I edifisi de magior inportansa i se cata łóngo el Canal Grando. Intrà sti qua resalta de inportansa Ca' Pesaro, che ła xe sede del Muxeo d'arte oriental de Venesia e de ła Gałeria internasional d'arte moderna de Venesia indove łe xe mése a véder opre de desferénti autóri inportanti, infrà i quai Gustav Klimt, Vasilij Kandinskij e Matisse.

## Note


## Varda anca
* Riva de Biasio
Tequixquiac

**Tequixquiac** ła xe na comuna picenina che ła se cata a 48&nbsp;km al nord de ła sità de Mèsego. La xe a 2200 metri sora el nivèo del mar. El so nome ofixial el xe Tequixquiac.

## Note


## Łigami foresti
* Storia de Tequixquiac
Santa Cróze

Ła **Santa Cróxe** ła ga da el nome a paréci łóghi:
* Santa Cróxe, uno dei sestièri de Venesia.
* Santa Croxe so ł'Arno, comun in provincia de Pixa
Cyprinus carpio

Ła **carpa** ła xe un pese d'aqua dolse. Ła xe un pesse grando che poe sorpasar i 30&nbsp;kg. Se poe trovarla in tuti i fiumi de aqua dolse in tuta Italia. Xe un pesse ativo nei mesi estivi. El magna de soito cibi vegetai. Esiste vari tipi de Carpe, come e Carpe Raine,Amur,Argento e a spechi.
Muzon dei Sasi

El **Muxon dei Sasi** xe un torénte chel scóre in provincia de Padova e provincia de Trevixo.

El nase visin a Castelcuc. 
Inte el teritorio de Vigodàrxare el intra inte el fiume Brenta.

En orìxene el 'ndava drénto el fiume Muxon vecio a Canpo San Piero, soło che ai prinsipi del XVII sècoło ła Repùblica de Venesia ła ga fato òpare de bonìfega par mandar via łe aque del Brenta da ła łaguna de Venesia, infrà łe cuałe ghe xe stada anca sta deviasion.
Inte i ùltemi ani, anca a cauxa de ła ecesiva sementificasion, el Muson el xe tornà a ingrosarse e far paura, a olte exondando cauxando dani.

## Linganbi foresti

* Informasion sol Muson
San Poło (sestièr)

thumb|Indove se cata el sestièr de San Poło.|sinistra
**San Poło** el xe un sestièr de Venesia, catà al séntro de ła sità lagunar. El ga 5.058 abitanti.

El sestièr el tol el só nome da Canpo San Poło, el più grando de Venesia daspò Piasa San Marco e oncora prima da ła Céxa de San Poło, che ła ga dal nome al canpo.

## Geografia
El sestièr de San Poło el confina a nord e a ovest co queo de Santa Cróxe, dal qual el xe divixo dal Rio de San Stae, el Rio Marin, e ła seconda parte de Rio de ła Frescada, fin a tuta ła parochia de San Pantałon.

El sestier de San Poło el confina a sud anca co Dorsoduro, méntre, par quel chel resta del perìmetro, el xe sircuìo dal Canal Grando.

Ła xona, par storia, più inportante ła xe Rialto, che ła gera na volta unia al sestièr de San Marco de ancuo al qual ła se cołiga traverso el Ponte de Rialto.

[thumb|[Pałaso Soranzo in canpo San Poło.|sinistra]]
## Storia
Ła xona coverta dai sestièri de ancuo de San Poło e Santa Cróxe ai prinsipi de ła storia de Venesia ła faxeva un'ùnega granda àrea ciamada *Luprio*. In sta àrea qua ła Serenìsima ła gaveva łe sóe sałine.

El sestièr de ancuo el covre parte del nùcleo orixenal de ła sità de Venesia: ła tradision ła vol che ła Ceza de San Giàcomo ła sia ła più antiga de Venesia e che ła sia stada fata xà ai prinsìpi del V sècoło.

## Monumenti e Ceze
Ła parte del sesier che ła xe, decixamente, de magior inportansa stòrega ła xe ła xona de Rialto, col só Ponte, el tìpego marcà de pése e verdura e ła Céxa de San Giàcomo de Rialto, drio ła tradision considerada ła più antiga de Venesia. Ła prima costrusion de sta Ceza infati ła par che ła vegna dai prinsipi del V sècoło, dónca prima che el nùcleo sitadin de Venesia el gabia ancor tólto forma.

De granda inportansa architetònego e artìstego łe xe anca ła Baxìłica de Santa Maria Glorioxa dei Frari e ła Céxa de San Roco.

Ghe xe anca dó Scółe Grande, ła Scóła Granda de San Roco, verta anca ai giórni de ancuo, e ła Scóła Granda de San Zuane Vangełista, co ła céxa tacada, tute e dó verte póche volte.

## Note


## Varda anca
* Céxa de San Nicolò de la Latuga
* Ponte de łe Tete
* Canpo San Tomà
Refresion

right|300 px|thumb|Refresion specułar de ła łuxe su na superfisie łisiada.
Ła **refresion** ła xe na dei tre fenòmeni chei càpita co ła łuxe ła incontra ła materia. Co l'energia radiante ła casca su un corpo, na parte ła vien asorbia, na parte ła vien refresa e na parte ła vien trasmesa. Par ła lege de conservasion del'energia, ła suma de łe quantità de energia asorbìa, refresa e trasmesa ła xe ugual a ła quantità de energia che gera rivada.

Par anałixar el tipo de refresion del qual se parla, se dopra i agetivi:
* *spetral* par descrìver ła radiasion monocromàtega, considerada longhéza d'onda par longhésa d'onda;
* *radiante* (el contrario de *łuminoxa*) par dir che ła radiasion ła xe vardada in tèrmeni de energia total, adónca ła xe scrita traverso grandese radiomètreghe;
* *łuminoxa* (el contrario de *radiante*) par dir che ła radiasion ła xe bałansada secondo ła funsion de bontà łuminoxa del'ocio, adónca ła xe scrita in grandese fotomètreghe.

Ła refresion ła pol capitar *a specio* (refresion *specułar* o *regołar*), co ła va inte na soła (o squaxi) diresion, o anca *a difuxion* (*refresion difuxa*), co ła va in desferénte diresion.

Ła refretansa (*reflectance*) ła xe el raporto infrà fluso refreso e fluso incidénte inputà par ogni łonghésa d'onda. Atexoché ła xe definìa come raporto de grandese omogènee, ła refretansa ła xe na grandesa sensa dimension e ła vien scrita in persentual (0-100%) o come fator (0.0-1.0). Daspò ła revarda el fluso e dónca el total de ła radiasion refresa inte ła emisfera.
[right|300 px|thumb|[Vaxo e sóa imàxene refresa su un specio.]]

Ła refretansa no ła xe soło funsion de ła łonghesa d'onda ma anca del'iłuminasion, de ła geometria de iradiamento e de ła geometria de vixion (de ła geometria co ła qual el corpo el se iłùmina e de ła geometria co ła qual se mixura ła quantità refresa), dónca bixogna definir na grandesa più xeneral de ła refretansa spetral.

Ne agiutemo eora col *difuxor refreténte ideal*. El xe un corpo (ideal, dónca teòrego) chel no asorbe e no trasmete, ma'l refrete a difuxion ła radiasion ciapada co radiansa o łuminansa ugual par ogni àngoło de refresion e in manièra indipendénte da ła diresion de ła radiasion incidénte. Come prima reałixasion del conceto de difuxor refreténte ideal se definise el *fator de radiansa* (*radiance factor*) o el *fatore de łuminansa* (*luminance factor*) come el raporto infrà ła radiansa de un'àrea e quea del difuxor ideal refreténte iradià inte ła stésa manièra.

Referéndose a sto corpo ideal, el *fator de refresion* (*reflectance factor* o *reflection factor*) de un corpo el xe el raporto intrà el fluso refreso dal corpo in un determinà cono co un vèrtexe sul corpo considerà e el fluso refreso dal difuxor refreténte ideal.

El fator de refresion el xe dónca na grandesa qualsesia chel corispónde:

* a ła refretansa spetral se el cono el xe na emisfera; 
* al fator de radiansa spetral se el cono el xe stréto.

Un tìpego spetrofotometro el xe bon a mixurar el fator de refresion spetral a intervałi de 10&nbsp;nm 'ntel'intervało da 380 a 730&nbsp;nm.
Zało

El **xało**, o **xal** el xe un dei cołori del spetro che l'omo el xe bon a véder.
El ga na longhesa d'onda contegnua infrà 565 e 590 nanometri. El xe un dei tre cołóri primari sotrativi, conpagno al ciano ed al magénta e el só cołor conplementar el xe el vioła. El xe el cołor sentral del'arcovèrxene.

El xe un cołor bastasa comun in natura: de frecuente łe piante łe fa fióri chei se pol véder ben da łontan e i atrae i bai, par reałixar l'inpołinasion. Anca paréci fruti i xe xałi, par ła prexensa de carotenoidi: sto cołor el fa el fruto più beo a véder e atrae bestie o ómeni chei posa reałixar al megio ła diseminasion. Ghe xe anca bestie, in xener bai come ave e brespe, che łe xe xałe: sto cołor, asieme al negro, el da un mesagio precixo de averténsa: ocio che se ti me da fastidio mi poso pónxerte col mi bresagio. Ghe xe anca quei che i ìmita sti qua par far paura: el xe el caxo dei sìrfidi chei ga i cołori de łe brespe anca se i no ga el só spin.

Inte el lenguagio stradal el xało el se tol qualche signifegà. Na bandièra xała ła dixe che ghe xe ris-cio e no se ga da superar. El cołor in mexo al semàfaro el se iłùmina daspò el verdo par avixar che xe drio rivar el roso: se ti xe in mexo a ła strada ti pol pasar, ma scomensar a traversar col xało el xe proibio. Inte i Stati Unii de Mèrica el xało el xe el cołor dei taxi.

I vién diti *xałi* quei romanzi co sene de crìmene: sta definision ła vién fora da na cołana de łibri publicada da Mondadori inte i ani 1930. Łe *pàxene xałe* łe xe quee che łe ga i nùmeri de tełèfono e i indirisi de aziende e atività de tràfego, ste qua łe xe divixe par servisio.

Ła farina xała ła xe quea tólta dal formenton: co sta qua se fa ła połénta e i biscoti, ciamadi propio par el łor cołor, conferio propio da ła farina xała che ła xe l'ingrediénte prinsipal, i załeti.

## Note

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Roso

El **róso** el xe un dei cołóri del spetro chel ocio uman el pol véder. El ga ła frequénsa menor e, de conseguénsa, ła łonghesa d'onda più łónga de tuti i altri cołóri vixìbiłi (intrà 630 e 760 nm). Frequénse oncora menóre łe casca 'ntel'infraroso.

El xe un dei tre cołóri primari aditivi, el só cołor conplementare el xe el verdo. 
Na volta el gera considerà ancà un cołor primario sotrativo, mentre el cołor doprà inte ła stanpa a cołóri de ancuo el xe el magenta.

Un filtro roso el pol èser doprà inte ła fotografia in bianco e negro cauxando efeti desferénti a seconda de łe ténte dei sogeti fotografai in quanto ła s-ciarise łe tonałità che łe va verso el roso e, al steso ténpo, el scurise quee che łe contien più blu. De conseguénsa el podrà rènder davèro contrastà un sieło łìnpido e nuvołoxo, e el podrà s-ciarir e atenuar i contrasti de ła pełe.

El roso el xe un cołor prexente de frecuente in natura: el salta al'ocio inte el verdo de łe piante che cusì łe mete in mostra i łóri fiori e fruti. El roso el xe anca el cołor del sangue, perché el xe pien de glòbułi rosi, che a łora volta i contien emoglobina, proteina che ła se serve de òsidi de fero rosi par strasportar l'osìgeno. Anca i mùscołi e ła carne i xe rosi par el pasagio de sangue, chel da anca el cołor roxa a ła pełe. Marte el xe dito el "pianeta roso".

In połìtega el roso el vien cołiga a moviménti de sanca, in particołar a quei de quea estrema, come el sociałismo e el comunismo. Ła bandiera del'Union Soviètica ła gera infati conpletamente rosa, se no consideremo el sìnboło xało in alto a sanca. Inte i Stati Unii de Mèrica el roxo, tutavia, el xe el cołor del partio de drita (i *republicani*). Roso el xe el cołor del fioco sìnboło de ła łota contro l'AIDS.

El roso el vien cołiga fasilmente al'idea de caldo, a łe alte tenperadure e al całor, perché el xe el cołor chel preval inte el fógo. Sta roba ła ga fato in manièra che anca idranti, estintori, e i cari dei ponpièri i gabia sto cołor.

El roso daspò el xe un cołor chel se véde sùbito e el vien sièlto par indicar na situasion de emergensa o ris-cio. El semàfaro co ła łuxe rosa iłumenada el órdena de fermarse. Peréci cartełi stradałi i ga na conbinasion de roso e bianco.
## Altri projeti

## Linganbi foresti
Aeroporto di Dong Hoi

240px|thumb|right|Aeroporto di Dong Hoi
L**'Aeroporto civile di Dong Hoi** (Léngoa vietnamita: *Sân bay Đồng Hới*) el xe l'unico aeroporto de Dong Hoi, Quảng Bình, Vietnam. Area: 176 hectares. Dista 6&nbsp;km a nord de la sità Dong Hoi e se pol ndar en tute le sità pi inportanti col bus. El ga na pista de 2&nbsp;400&nbsp;m e n'altra in erba da 45&nbsp;m.
## Destinations
* Vietnam Airlines (Hanoi, Ho Chi Minh sità)
Aeroporto Internasionałe de Tan Son Nhat

L**'Aeroporto Internasionałe de Tan Son Nhat** (Léngoa vietnamita: *Sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất*) el xe el ùgnoło aeroporto de Ho Chi Minh City, Vietnam. Estendesto inte na àrea de 850 ètari, el ze distante 7&nbsp;km verso nord de la sità Ho Chi Minh City e se połe ndar in tute le sità pi inportanti col bus. El ga na pista de 3048&nbsp;m e n'altra in erba da 45&nbsp;m, 3800&nbsp;m e n'altra in erba da 45&nbsp;m.
L’aeroporto de Tan Son Nhat l’è ligà co le cavedali de Vietnam, Ho Chi Minh City, Bien Hoa, Vung Tau.

## Aerolìnee

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Bibion

center|680 px|thumb|Spiaja de Bibion

**Bibion** ła xe na frasion del comun de San Michièl al Tagiamento. El só territorio el contien ła seconda spiada d'Itałia par nùmaro de prexense (a ocio 6 miłióni)

Inte el 1956 i xe scomesiai i primi łavóri par strasformar Bibion in xona turìstega, ła creasion dei primi alberghi e negosi el farà l'ìxoła a drita del Tagiamento, 'nel giro de 50 ani, a deventar n'inportante łocałità turìstega par famégie.

Inte el 2006, giusto 50 anni daspò, łe xe stade prexentae desferénte atività par festixar ła recorénsa intrà łe cuałe ła creasion de una mascotte, un granso chel ridacia. Bibion ła ga otegnùo par dódexe volte ła Bandiera Blu istituia da ła *Foundation for Environmental Education* (FEE), daspò ła xe stada el primo posto turìstego in Europa chel gabia otegnuo ła Certificasion Anbiental EMAS. Bibion, infin, ła xe ła prima sità al mondo che ła ga tirà su inte ła spiada na pista da si (alta 25 metri e łonga 110 a ocio), verta al pùblico dal 20 de lugio 2007 al 25 de agosto 2007.

Méntre inte el resto de San Michièl se parla el furlan, inte ła frasion costiera de Bibion ła popołasion łocal ła parla un diałeto venesian, come càpita a Càorle, Maran e Gravo.

## Sport
Bibion ła xe stada più volte el posto indove xe rivada na tapa del Giro d'Italia, ła prima inte el 1971, l'ùltema inte el 2000.

## Note


## Collegamenti esterni
* Portal ufisial de Bibion
Portołan

Un **portołàn** el xe un libro che el contien istrusion pa ła navigasion inte el mare.

El pì vecio portołàn del mar mediteraneo, rinvenuo fin deso, el xe el *Compasso da navegare*, el porta ła data del 1296. El xe scrito in sabìr, che ła jera ła lengua franca de i marinèr del mediteraneo. Drento sto portołan ghe xe ła descrision, in senso orario, de tute łe coste del mediteraneo e del mar nero. Pur esendo el pì vecio portołàn rinvenuo no'l dovaria esare sta el primo.

I portołani nó i contegneva soło istrusion pa ła navigasion de capotàgio ma anca łe indicasion pa róte in mar verto. Vegneva anca precixae łe longhese de i percorsi.
Lega Pro

Ła **Lega Pro** xe la tersa serie e quarta serie del campionato italiano del balon. A Lega Pro xe a vecia Serie C. Ła se ciama cossità dal campionato 2008-2009. Ła xe divisa en 2 gironi par quanto riguarda a *Prima Divisione* (ex Serie C1), col giron A (soitamente del nord) e il giron B (soitamente del sud). Poi ghemo ła *Seconda Divisione* (ex Serie C2), qui ghemo tre gironi, el giron A (soitamente queo del nord), daspò el giron B (soitamente queo del Sentro) e infine el giron C (queo del sud). E regoe par quanto revarda i campionati (quee de promosion e retrocesion) xe sempre łe stese.

## Serie C1
Ła **Serie C1** la xe stà (ora se ciama, apunto Lega Pro) ła tersa categoria piasè inportante dei canpionài itałiani de bałon.

La xe organizà da ła Lega Profesionisti Serie C, che la gà diviso ła C1 in dò gironi, A e B.

### Storia
Inte el 1978, dopo ła separasiòn de la vecia Serie C, che la se gà divisa in C1 e C2, ła C1 a sò volta la se ga divisa in giron A e B, inte el primo ghe 'ndava łe squadre del nord e del centro, inte el secondo quele del sud.

Inte el corso de ła sò breve storia la gà comunque canbià molte olte la so configurassion, sora-de-tuto par desìdar chi gà da 'ndar in Serie B e quante squadre gà da partezipar al torneo.

El regołamento de desso el xe questo, e el xe cambià in na straje de robe inte i ultimi ani, anca par via del scandalo Calciopoli.

* Ła prima de ogni ziròn la pasa diretamente in Serie B;
* Da ła seconda a ła quinta de ogni ziròn se fa de łe partite de sparejo ciamae playoff;
* Da ła quint'ultima a ła penultima de ogni ziròn se fa spareji ciamai playout;
* L'ultima de ogni ziròn la retrosede in Serie C2.

Uncó i dò zironi gà 18 squadre ziascun.

## Serie C2
Ła **Serie C2** la xe stà ła tersa categoria (dopo a C1) piasè inportante dei canpionài itałiani de bałon (chi retroxedèva, dava in Serie D).
X'era organixa in tre gironi, A, B, e C.

## Cołigamenti da fora
* Sito ufficiale
Sono

Par **sono** o **son** se pol capir:
* Són o **sóno** (co *o serada*) ła sensasion che se crea co che ciapemo determinae onde co łe réce;
* Sòno o **sòn** (co *o verta*), dito anca *dormìa* o *dormida*, el stato de reposo chel xe ben distinto da ła vegia.
Sercio

right|300 px|thumb|El sercio co łe sóe parte
In geometria piana, el **sércio** el xe quea superfisie serada da na sirconferénsa (l'insieme de pónti tuti equidistanti da un pónto, ciamà in xenere *O*, dito séntro), che parò ła contien anca i pónti de ła sirconferénsa stesa più el punto sentral.

In un sistema de asi cartexiani un sércio qualsesia de séntro (a;b) e ragio R el xe raprexentà dal'insieme de pónti chei va ben considerando sta condision qua:

:\overline{ D }=\{(x, y)\in {\mathbb R^2}: (x-a)^2+(y-b)^2 \le R^2\}

Sto qua el pol èser imaxenà come un połìgono regołar co un nùmero de łai infinìo, o megio come el màrxene de na sucesion de połìgoni regołari a *n* łai par *n* chel va par l'infinio.

Un segmento chel ga i estremi su ła sirconferénsa el xe dito corda; łe dó parte inte łe qual sta corda ła divide el sércio ła se ciama segmento sircołar. Se na corda invese ła pasa par el séntro, ła ła se ciama diàmetro e i dó segmenti i xe congruénti e i se ciaman semisérci.

Un segmento sircołar el pol anca èser ła parte de sércio contegnua intrà dó corde parałełe.

L'intersesion infrà un àngoło al séntro, chel ga come vèrtexe el séntro del sércio, e el sércio steso (a parołe pòvare un spigo de sércio) el se ciama setor sircołar. Se l'àngoło al séntro el xe reto, el setor sircołar chel se forma el xe ciamà *quadrante*; se el xe piato, el xe el semisércio.

Dó sérci chei ga el steso séntro i xe diti *conséntrisi*. L'àrea contegnùa infrà łe dó sirconferénse ła se ciama corona sircołar.

Ła fòrmuła del'àrea del sércio ła se pol cavar fora come łìmite de quea del połìgono regołar, eora come łonghesa de ła sirconferénsa par ragio divixo 2:

:\mathrm{Area}=\frac{\mathrm{circonferenza} \times \mathrm{raggio}}{2}=\pi r^2

Ła quadratura del sercio ła revarda el cònpito miga posìbiłe de desegnar co riga e conpasso, a partir da un sércio, un quadrato chel ga ła stesa àrea (*equivałente*).

Ghe xe qualche sòłido tridimensional chel pol aver, se tagià da un pian, sesion sircołar: ła sfera, el siłindro e el cono.

El sércio el vien dito inscrito in un połìgono co ła sóa sirconferénsa ła xe tangente a ogni łai de sto qua, e circoscrito co el pasa par ogni vèrtexe.
Vittorio Scantamburlo

**Vittorio Scantamburlo** (Conselve, Pàdova, 1° de zugno 1930 – Pàdova, 1° de otobre 2016) el xe stà un xugadore de bałon, ałenadore e dirigente sportivo.

## Cariera
Rivà al Pàdova come xugadore inte el 1951 assieme ad Aurelio Scagnellato inte el 1954 lascia el bałon xugà par via de un infortunio. El xe sta par ani ałenadore de łe giovaniłi prima de divegnar oservador. El xe stà lu che verso eła fin dei ani 80 ga scoprio Alessandro Del Piero che all'epoca xugava inte el San Vendeman in Provincia de Trevixo. Tra i altri xugadori che ga portà a Pàdova ghe xe anca Filippo Maniero e Marco Andreolli. El xe considerà na colona de ła società biancoscudata.

## Note
Òrgano

Ła paroła **Òrgano** ła pol signifegar:
* **[[Òrgano (anatomia)|Òrgano]]**, in anatomia, un insieme de tesùi bon a far na ciara funsion.
* **[[Òrgano (mùxega)|Òrgano]]**, no strumento muxegal aeròfono e łe sóe variante de ancuo (véder **[[Òrgano ełètrego]]**)
* **[[Òrgano (dirito)|Òrgano]]**, in diritto el xe ła persona fìxica o l'insieme de persone fìxiche che ła òpera par na persona giurìdica, faxendo ati giurìdisi.
* **[[Òrgano (arma)|Òrgano]]**, arma da fógo pluricana montada so afusto.
Òrgano (anatomia)

[right|200 px|thumb|I [polmoni]]
L**òrgano** el xe l'unità che ła se pol destìnguer a vista, costituìa da un insieme de tesui chei svolxe funsion conpagne infrà łore.

L'òrgano el fa parte, e opra, in un *paramento* o *sistema*, chel mete asieme òrgani desferénti e chel perméte che łe łore funsion łe càpita in manièra sistemada a seconda de come bixogna che łe vaga.

Mentre inte łe piante l'organixasion dei òrgani ła xe bastansa sénplexe e linear, in numeróxi xeneri del ghe xe na magior desferensasion: l'organixasion de tesui in òrgani ła se cònpie inte i organismi plurisełułari a partir dal phylum dei Platelminti e ła riva a magior łivełi de conplesità inte i vertebrai superióri.

L'organixasion de tesui in òrgani el scoménsia inte i ténpi de formasion enbrional a ła fin de ła gastrułasion, e ła va vanti traverso el proceso de organogènexi chel pasa dal'organixasion spasial, a ła moltiplicasion e a ła desferensiasion de sèłułe che łe vien fora dai tre desferénti fogieti enbrionałi.

Ogni òrgano el ga un só proceso de nàsita chel xe particołarixa dal'integrasion infrà desferensiamento sełułar e raporti infrà popołasion cełułare. Desfunsion de sto proceso que łe pol deventar malformasion co desferénte inportansa funsional a seconda del'òrgano colpìo. Ste desfunsion łe colpise łe popołasion de sèłułe oncora sìmiłe e xà inte el proceso de desferensasion.

Dal pónto de vista strutural, i òrgani i se destingue in *òrgani cai* (vódi drénto) e *òrgani sòłidi*. I primi i xe costituìi da parete che łe sera un lume, bon a sunar un contegnùo, mentre i secóndi i no ga un vódo prinsipal, coi tesùi organixai in struture conpate e ben rexisténti.
Sírcoło de quinte

thumb|300px|Sírcoło de quinte in la nomencladura eoropea.

Nea mùxega se denomena **sírcoło de quinte** ła sucesión asiendente o desiendente de note musicałi separade da intervałi de quinta. Xe na definision del 1728 del múxego todesco Johann David Heinichen inte el so tratà *Der Generalbass in der Composition*.
right|C - G - D - A - E - B - F♯ - C♯ - G♯(A♭) - E♭ - B♭ - F - C

La armonía che a se cata a la dreta de st'altra ła ga ła funsion de dominante, e ła de ła sanca de subdominante, asando ła del mexo come tònica.

thumb|200px|Sírcoło de quinte.
Marina

**Marina** (per itałian *Sottomarina*) ła xe na frasion del comun de Cióxa. Ła xe n'importante łocałità turìstega.

El paéxe el ga antighe orìxene: a ła fin del VII sècoło el gera ciamado *Clodia minor*. El borgo el gera governà da un tribuno e el gaveva qualche céxe, un spedal e un casteło a tor. Quea che ła gera squaxi de seguro na streta strisia de tera a sud de ła laguna ła gera cołigafa co Cióxa traverso un ponte in muradura che par el canal Luxenso el rivava al'ìxoła de San Domenico.

Ła conformasion teritorial de Marina ła gà avuo parece strasformasion inte el corso dei sècołi: completamente butada xó inte el 1379 durante ła guera intrà zenovéxi e venesiani, Marina ła xe restà sénsa abitanti e colpisa da numeroxe inondasion par ła desconparsa de łe difexe dal mar. Ła xe stà tirada su par nóvo inte ła seconda metà del XVII sècoło.

A ła fin del XIX sècoło ła Brenta ła xe stà desviada, e durante i ani trénta ła xe stà tirada su ła diga sud del porto de Cióxa (San Fełise); i sedimenti rivadi i ga slarga de bastansa metri (deso el riva anca a 300&nbsp;m) el litoral, desformando par nóvo el posto. Ancuo ła spiada e ła xona turìstega de Marina łe dispon de alberghi, canpégi e rexidénse privae par mièri de posti leto.

## Strasporto urban
Al 20 de otobre 2008 le łìnee automobiłìsteghe che łe covre l'àrea urbana de Marina łe xe:

(Par ła frasion de Marina ghe pasa anca łe corse mandae a łe frasion menor de Cióxa.)

## Strasporto fora del paéxe
Da Marina se pol rivar co sti strasporti pùblisi a Venesia e Pàdova.

## Fonte
Insecta

__HIDDENCAT__

I **Bai** o **Baùti** o **Inseti** (*Insecta* Lineo, 1758), i xe na clase de vivénti che ła partegne al grando phylum dei Artròpodi. Sta clase qua ła raprexenta el più grandò infrà i grupi de bestie che łe àbita ła Tera, infati ła contegne più de un miłion de spece, a ocio sinque parte su sie del intiero regno animal.

Se pénsa che i sia i primi che i ga cołonixà łe tere saltae fora dal'aqua. in quanto fòsiłi de bai catai i vien dal Devonian. Łe difarénse de morfołozia, anatomia, biołozia e etołozia ła ga dà ai bai, da pì de 300 miłiuni de ani, un rólo de primo pian inte ła cołonixasion de ła Tera, in ogni anbiénte inte el qual ghe sia sostansa orgànica, co demostrasion de na vixìbiłe capasità de conpetision. I bai, de conseguénsa, i xe organismi chei ga na streta rełasion co l'omo e łe sue atività sia par ben che par małe, fin a modifegarghe, pì o manco diretamente, l'economia, el magnar, łe abitùdene e ła sałute.

Ła vita dei bai in xenare ła scuminsia drénto a n'óvo. Ła łora crésita ła xe contegnùa inte un exoschèłetro e durante sta qua i poe crear na muta. Łe bestiołe xóvene łe poe verghe no stiłe de vita anca vèro difarénte da queo dei adulti e durante el sviłupo i poe crear un bigato par ła metamòrfoxi. I poe móvarse co ałe, ma anca a pie e ghe xe spece che łe nua.

De sòłito i bai i xe bestie che łe vive da sołe, co ciare ecesion come ave, brespe e formighe, che łe vive in cołonie grande e anca ben organixae.

Łe rełasion infrà ómeni e bai łe se difarensia da spece a spece. Ghe xe bai parasiti chei se taca a łe piante, spece quee coltivae, e ee manda in małora: l'omo el ga inparà a conbàtarle co sostanse chìmeghe come pesticidi. I bai i poe anca èsare doparai dal'omo a so vantajo: basta pensar al miełe de łe ave e i cavałieri da seda.

## Varda anca
* Magiolìn
* Scarabéo rinoxeronte
* Muìna

## Altri projeti

## Fonte
Pasta e fazołi

right|200 px|thumb|Pasta e faxołi
**Pasta e faxoi** el xe un piato poaro tipego de ła coxina veneta, e eł xe anca sparpagnà intel Itałia. De sòłito 'sto piato eł xe na menestra densa, ma ghe xe chi che fa na verxion pi densa, che ła xe pi come un piato seco.

Ghe xe defato tante version de 'sto piato, bexon soło che ghe sipia dei faxoi e de ła pasta. Dito questo, de sołito ghe xe anca un sofrito de sioła, ajo, sedano, carota e panseta, un toco de scorsa de Parmigiano Reggiano e na s-cianta de pomodoro. Ła pasta che ghe se buta ła xe de sołito dei subioti o dei bigułi spesai. I faxoi che se dopara i xe de sołito i borloti, che i połe esare o freschi o sechi, secondo a ła stajon.

Sto piato el se cata anca inte łe cuxine de Lasio, Canpania, Lonbardia e Toscana.
Bosa

right|200 px|thumb|Bosa de vin voda
Na **bosa** (dita anca **butiła**, **butiłia** o **botiłia**) ła xe un contenidor par conservar de i łiquidi. Ła połe esare fata de vero o de płastega e ła xe dotà da un tapo. El fondo de na bosa el xe pi łargo del coło, che xe pi streto cusì el xe pi fasiłe versare queło che ghe xe drento. Ła poe contégnare aqua, late, bevande, bira, vin, ojo da cuxina, ma ancha carburante, medexinałi, saon łìquido, shampoo, ingiostro...

Par qualche bosa (de véro) vien pagà un preso, chel vien dà indrio daspò che se ga fato tornare ła botiła voda al venditor. Par el smaltimento dei altri conteniduri (de véro o de plàstega) ghe xe de frecuente łuri casoneti de sunada difarensiada e'l risiclo del material.

Ła bosa de véro ła xe inportante inte ła storia del vin, parché, combinada con un tapo (stròpoło) de alta quałità come queło de suro, ła permete un sveciamento a łóngo tèrmene del vin. El véro el xe davero bon par conservarlo par tanto. El ga fato anca in modo chei fuse i produturi a inbosar el vin, pitosto chel trafegante. Prima el vin el vegneva venduo a bariłi (e prima oncora in ànfore) e se mai inbosà soło inte ła botega del trafegante.

## Altri projeti

## Linganbi foresti

* Storia de ła bosa
Scałìzeri

__HIDDENCAT__

Ła fameja dei **Scałìzeri**, ciamada anca fameja dei **De ła Scała** ła ze stada na dinastia che ła ghea goernà ła sità de Verona par sentovintisìncue ani, dal 1262 al 1387.

## Signoria de Verona
right|miniatura|179x179px
Xe sta co Mastino de ła Scała che Verona ła xe pasà da Comun a Signoria, anca se el efetivo pasajo el ze rivà solché co'l fradeło Alberto. Co Cangrande de ła Scała ła Signoria veroneza ła zera rivada inte l'àpeze de ła so inportansa e fama.

## Voxi corełà
* Casteło de Malsexen
Copa del Mondo FIFA 2010

El **Canpionato mondiałe de bałon‎ 2010** o **Copa del Mondo FIFA del 2010** (in łéngua inglexe *FIFA World Cup 2010* e in łéngua afrikaans *FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010*) el xe conosùo anca come **Sudàfrica 2010** parché xe stà fato in Sudàfrica, xe stà ła 19° edision del canpionato mondiałe de bałon par squadre nasionai pì grandi de mas-ci, organixà da ła FIFA ogni cuatro ani.

El xe inisià l'11 zugno 2010, e el xe finìo l'11 luglio 2010 al FNB Stadium de Johannesburg co ła vitoria de ła Spagna, al so primo titoło mondiałe.

## Selta de ła sede
### Criteri di sełesion del continente
Par ła prima volta questa manifestasion ła xe stata ospitata da un Paéxe african.

Ła decision ła xe giunta dopo che ła FIFA gaveva stabilì de assegnar l'evento, a partir dal'edision del 2010, a rotasion tra łe varie confederasion (pułìtega che xe stata abbandonata inte el mese di otobre 2007, na volta scelto el Braxil come nasion organixatrice del Copa del Mondo‎ FIFA 2014) e a seguito del fatto che el primo continente selesionato il 7 luglio 2001 jera stà proprio l'Africa.

### Candidature
Łe zìnque nasion africane che łe gaveva uficialmente dichiarà el proprio intarese nel'organisasion de ła competision łe jera stae:
* ;
*  e  (candidatura congiunta);
* ;
* .

### Asegnasion
Ła FIFA ła gaveva suito dichiarà che ła Libia e ła Tunixia no łe poteva far na candidatura congiunta.

El 15 maggio successivo, inte ła sede principal de ła FIFA a Zurigo, vene anuncià che l'edision del 2010 de ła *Copa del Mondo FIFA* sarìa stata ospitata dal Sudàfrica.

L'esito de ła votasion xe stà el seguente:

Fin dal'inisio di tal asegnasion, parò, i jera sorti tanti dubi circa l'efettiva capacità del Sudàfrica de organisar na manifestasion di tal portata, dubi che i jera sucesivamente acuiti a causa della lentesa co ła qual stavan 'ndando avanti i lavori de costrusion dei stadi.

Inoltre l'esplosion de łe violense xenofobe in Sudàfrica gavaria podesto metàre in pericol l'organisasion del Mondiałe.
El presidente de ła FIFA Joseph Blatter el jera tanto fiducioso nonostante tuto, anca se gaveva dichiarà che se, par motivi estremamente gravi ła sarìa stata ła Germania ła prima selta par ospitar l'evento., ma, considerando el poco tempo restà par affidare ła competizione a una nuova nazione, ła sembrava che l'ipotesi più accreditata in caso di *forfait* del Sudafrica podesse esere cheła di rigiocare il Mondiale in Germania, grazie all'esperienza e alle infrastrutture nuovissime dell'edizione del 2006 (considerato dallo stesso Blatter come il migliore campionato mondiale mai organizzato).

In ogni caso, Blatter gaveva fato capir, in na sua dichiarasion del 15 setenbre 2008, che sta posibilità xera estremamente remota: "*[...] el pian B xe el Sudafrica, el pian C xe el Sudafrica*.

## Stadi
I stadi che xe stai usai par l'evento i xe stai quei de łe seguenti çità: Bloemfontein, Sità del Cao, Durban, Johannesburg (2 stadi), Nelspruit, Polokwane, Port Elizabeth, Pretoria e Rustenburg.

**Distribusion dei stadi del canpionato mondiałe de bałon 2010**


500px|


## Note
Corea del Nord

Ła **Corea del Nord**, ufisialmente **Republica Democradega Popołar de Corea** (in corean *Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk*; in Hangŭl 조선민주주의인민공화국) ła xe un stado de ła Axia oriental.
Ła confina nordest co ła Rusia, a nordovest co ła Sina, a sud co ła Corea del Sud, a ovest co el Mar Xało  e ad est co el mar del Giapòn 

## Zeografia
Ła occupa ła metà setentrionale de ła penìzoła de Corea.

Ła confina nordest co ła Rusia, a nordovest co ła Sina, a sud co ła Corea del Sud, a ovest co el Mar Xało  e ad est co el mar del Giapòn 

## Istòria
Łe do Coree łe ga firmà un acordo de paxe el 4 otobre 2007.

## Pułìtega
Sto Paexe el xe goernà da na ditadura totałitaria de stanpo Stałinista, ga ciapà exenpio da łe istitusion de ła Republega Popołar Cinexe ai tenpi de Mao Zedong.

Numaroxi diriti umani i xe ogni dì viołà, asè frecuenti łe xe łe execusion e torture, soratuto contro i prexonieri pułìteghi. Amnesty International sostien che ła Corea del Nord ignora i pasi invanti fati intel dirito internasional co i ùltemi 60 ani: par exenpio, ghe xe ncora dei canpi de concentramento ativi.

## Gałeria de someje

Imàjine:North_Korea_—_Mount_Myohyang_(1027845074).jpg|monte Miohiaṅ
Imàjine:Namp'o 125.39169E 38.73185N.jpg|someja da satełite de ła diga de Nanpo, a ła foze de el fiume Taedoṅ
Imàjine:Hamhung-north-korea-september-2015.jpg|panorama de Hamhuṅ
Imàjine:Tomb_of_King_Dongmyeong_of_Goguryeo_in_Pyongyang.jpg|uno de i siti ONUESC de ła tonbe de el Cogurio


## Note

## Altri projeti

## Cołegamenti forèsti
San Zorzi Mazor

L**'Ìxoła de San Zorzi Mazor** ła xe na pìcoła ixołeta che ła se cata vanti a Piasa San Marco a Venesia.
Separada dal'ìxoła de ła Zueca dal pìcoło canal de ła Grasia, ła toca anca el canal de ła Zueca, el basin de San Marco, el canal de San Marco e a sud da ła laguna; ła xe parte del sestièr de San Marco.

## Storia
Da ła fondasion de ła sità l'ìxoła ła gera poseso de ła famégia patrisia dei Memmo, da sta roba el nome de **Ìxoła Memia**.

Fondada infrà el VIII e el IX sècoło na cexeta in legno dedicada a San Zorzi, l'ìxoła ła ga tólto el nome de "Mazor" par destìnguerla dal'ìxoła de San Zorzi in Alga.
Inte el 982 ła xe stada da via dal doxe Tribuno Memmo a un mùnego benedetin, Giovanni Morosini. Sto qua el ga decixo de bonifegar ła xona tacada a ła Ceza par tirar su un monestièr (el Monastièr de San Zorzi Mazor), del qual el xe stà el primo abate.

A testimoniansa del'inportansa cultural chel monestièr el xe rivà a aver inte i sècołi, ghe xe l'inponénte Baxełega de San Zorzi Mazor, architetada da Andrea Palladio, ełemento esensial del panorama chel se vede da ła piaseta.

Durante i ténpi de Napoleon el monestièr el xe stà serà squaxi conpletamente; l'ìxoła ła xe deventà un presidio miłitar, e eo xe resta soto i governi del'Inpero Austro-Ungàrico e del Regno d'Itałia. Sul lai nord del'ìxoła i xe sta creai el mandracio, separà dal basin de San Marco da na banchina provista de dó torete, e i magazéni de servisio. In sta manièra qua l'ìxoła xe posùa èser considerada come Porto Franco.

Inte el 1951 el Governo Itałian el gà łasià l'uxo del monestièr e de łe àree tacade a ła Fondasion Cini, faxendo scomensar el łavore de consièr e riquałifegasion. Bonifegando n'altra àrea i ga posùo tirar su un anfiteatro al'aria verta: el Teatro Verde, verto inte el 1954. L'òpera ła recorda sia i teatri antighi, sia i teatri de verdo de łe viłe vènete.
Sénpre sul'ìxoła se cata ła scóła de nave Giorgio Cini.

## Altri progeti
Òrgano (mùzega)

[right|200 px|thumb|Òrgano inte ła Ceza de [Santa Maria dei Sabiuni a Rovigo.]]
L**'òrgano** el xe un strumento musicàl dea famijia degli aeròfoni. El vien sonà par mexo de una o pì tastiere ciamàe manuali e de una pedajiera.
## Sono
El sóno el vien fora da un sistema de cane, metàłiche o de legno, de grandésa, longhésa e fatura desferénte a seconda del tinbro e de ła nota.
## Uxo
L'òrgano el xe uxà prinsipalmente inte ła mùxega sacra e inte łe liturgie. Ghe xe anca dee derivasion dal'òrgano, reałixàe soratuto par esar pì pìcołe e pì econòmeghe, par exempio l'harmonium e l'organo Hammond. Spesialmente, co ła tecnołogia avansada, el ga sostituìo tuti i afari complicài che ghe gera drento ai òrgani con sircùiti ełetrònisi e altoparlanti.
## Grandesa
Ła grandesa de sto strumento ła xe davèro inportante par el funsionamento: ghe xe òrgani chei sùpara łe diexe otave. Daspò l'òrgano, sonà co tècnega apropiada, el xe bon a produre na complesa sinfonia de soni anca grasie ai desferenti registri (o voxe) sociai ai manuałi e a ła pedałiera.
Urali

I **Monti Urałi** (in ruso: Ура́льские го́ры  o anca Ура́л) i xe na cadena montagnoza che ła divide ła Axia da ła Eoropa.
Łi traversa ła Rusia oçidentałe da nord a sud, e łi riva inte el Kazakistan nordoçidental.

## Note
Ìzoła de San Michièl

**San Michièl** ła xe n'ìxoła de ła laguna de Venesia, catada infrà Venesia e Muran. Ła xe conosùa in quanto, dal 1807, ła òspita el canpo santo de Venesia e ła granda quantità de personagi famóxi qua sepełidi ła fa un dei lóghi turìsteghi più frequentai de ła cità. Davèro ła xe formada da dó ìxołe, San Michièl e San Cristòforo de ła Paxe, unie terando un streto canal (1829) par ingrandir el canpo santo. Ancuo inte el canpo santo ghe xe sepełie persone de più rełigion, e parecia xente famoxa, come Helenio Herrera, Ezra Pound, Igor' Fëdorovič Stravinskij.

## Storia
left|thumb|San Michièl in Ìxoła
San Michièl, che ła tol el nome da ła Ceza dedicada al'arcànxoło, nasùa inte el X sècoło, ła gera dita na volta *[[Cavana]] de Muran* in quanto ła faxeca da spedal par łe inbarcasion de st'ìxoła qua. Inte el 1212 i se ga mesi qua i Camaldolesi che i ghe ga tirà su na biblioteca rica de 180&nbsp;000 vołumi e 36&nbsp;000 còdexi scriti a man. Co łe sopresion de Napoleon, el monestièr el xe deventà na prexon połìtega (i xe pasai, intrà i altri, Silvio Pellico e Pietro Maroncelli), donca, daspò el breve ténpo inte el qual ghe xe stai, a partir dal 1829, i Cordiłièri, ła xe deventada del canpo santo de San Cristòforo co ła xe sta unida a sta qua. Ancuo ghe xe ła famoxa céxa de San Michièl in Ìxoła, reałixada su progeto del'architeto Mauro Codussi a partir dal 1469 e considerada ła prima céxa rinasimental de Venesia.

L'ìxoła de San Cristòforo de ła Paxe, invese, ła xe sta dopradaa in orìxene par tirarghe su un mołin a vento (XIV sècoło), ma daspò ła gà ospità un ospisio femeniłe e donca un convento de Brigidini, daspò al quai i xe vegnui i Agostiniani. Ancuo ła łoga ła pìcoła céxa de San Cristòforo, finia drénto al canpo santo.

## Altri Progeti

## Cołigamenti da fora
* Informasion del comun de Venesia su San Michièl
Magia

Par **magia** se pol intènder:
* màgia, in diałeto venesian, el vestio
* magìa, quełe tècneghe paranormałe.
Bruschin

thumb|Bruschini
Al ***bruschin*** al ze an acessorjo doperà par lavar la roba.
Al ze fat da na base costituida da na pjastra a pressapoch a forma retangolar smussada. Ten una de le do face ze incastrà an gran numero de elementi fiiformi elastici e pitost rigini, de solito riunidi a maset.
Al tipo tradisional al ga la pjastra de legn, e i filet i ze de radiss de sopa reversa o, pì raramente, de penas de sorgaross. I bruschin moderni invese de solito i ze fati de plastica.
Al bruschin se el dopera sfregandolo su na superficie sporca, sichè ten sta manjera, co un mecanismo de abrasion generà da la presensa de i elementi a sagoma de fii, al grata via le incrostasion.
Bacteria

__HIDDENCAT__

I **bateri** i xe organismi picenini unisełułari, procarioti, (na volta ciamai anca **schizomiceti**) de dimension de sòłito del'órdene de póchi micròmetri, ma łe pol desferensiarse anca da 0,2&nbsp;µm, a ocio, dei micoplasmi fin a 30&nbsp;µm de qualche spirocheta.

Drio el sistema tasònomego proposto da Robert Whittaker inte el 1969, insieme a quee ciamade "àłeghe azure" o "cianoficee" (ancuo ciamade in maniera più sceta cianobateri) łe costituise el regno de łe monere.
La più resente clasifegasion (1990) proposta da Carl Woese ła vol tre domini: Bacteria, Archaea e Eukarya (chel contien tuti i eucarioti, monosełułari e plurisełułari).

## Sudivixion e clasifegasion
I procarioti i se destingue in dó grupi prinsipałi:
* *[[archeobateri]]*, i vive de frecuente in situasion de tenperadura e pH davèro inospitałe, ma i ga caraterìsteghe (de nutrision, riprodusion, strutura) sìmiłi ai eucarioti
* *[[eubateri]]*, i contien ła magior parte dei altri bateri; qualche grupo inportante: i micoplasmi, łe rickettsie, i attinomiceti, łe spirochete, i pseudomonadi, e i azotofisadori.

Fra de łóri i se destingue par forma i:
* Bastonsełi: a bastonsin; i se divide in Clostridi (anaerobi) e Basiłi (anaerobi e/o aerobi)
* Cochi: a sfera; se i se dispon a copia i vien ciamai diplocochi, a cadéna i se ciama streptocochi, a graspo i se ciama stafilocochi, a forma de cubo i se ciama sarcine
* Vibrioni: a vìrgoła
* Spiriłi: a spiral
* Spirochete: co parece curve

N'altra inportante sudivixion ła xe quea che mete conpagni quei bateri che i crese bén a serte tenperadure. Ghe xe tre clase:
* bateri criòfiłi o psicròfiłi (che i ama el frédo)
* bateri mexòfiłi (lett. che i ama el mexo, donca i sta ben a tenperadure medie)
* bateri termòfiłi (che i ama el caldo)

N'ùltema clasifegasion ła se baxa su ła so rełasion verso n'altro organismo:
* *Batteri comensałi* (simbionti), bateri che i xe prexenti de sòłito su ła superfisie de un serto tesùo, sénsa cauxar małatia e/o i pol svolxer funsion che łe pol eser ùtiłi al'òrgano steso.
* *Batteri patògeni*, bateri che co i ghe xe, ghe xe anca na patołogia e infesion.
** *Patogeni facoltativi*, i no xe sénpre cauxa de małatia, el sta inte ła persona e inte ła so quantità.
** *Patogeni obligai*, ogni volta i xe cauxa de małani.


File:Bacillus subtilis Gram.jpg|Baciłi
File:MRSA SEM 7821 lores.jpg|Cochi
File:Cholera bacteria SEM.jpg|Vibrioni
File:Spirillen.jpg|Spiriłi
File:Treponema pallidum 01.png|Spirochete
Castagnaro

* El castagnaro l'è na pianta da fruto;
* el ga dà el nome al comun de Castagnaro (provincia de Verona)