Carpasi

I **Carpasi** (in todesco *Karpaten*, in ceco, połaco e slovaco *Karpaty*, in ungarese *Kárpátok*, in ucraino *Kapnamu * o *Karpaty*, in rumen *Carpaṭi*) i xe na cadena de monti inte l' Eoropa çentro-orientałe.

## Etimołozia de el oronimo
El nome *Carpates* vien scrito par ła prima volta da Tolomeo, inte el secondo secoło dopo Cristo. In Ongaria, inte i secołi 13° e 14°, i Carpasi i vien ciamà *Thorchal* o *Tarczac* o anca *Montes Nivium*.
El nome el pol derivare da ła tribù dei *Carpì*, dei barbari *daci* che i viveva fin al 381 sul versante est dei monti, rente el confin col'Inpero Romano d'Oriente.
Podaria anca esarghe na derivasion da ła raixe indoeoropea *sker/ker* ("tajare"), da dove che riva anca l'albanese *karpë* ("rocia").

## Zeografia fixega
Ła cadena ła xe longa pi de 1500 kiłometri e łarga dai 12 ai 500, fata come un imenso arco conveso verso est.
Sta cadena ła scominsia sul Danubio, intrà l'Austria e ła Slovachia visin a Bratislava, andove che el fiume ła divide da łe ultime diramasion de łe Alpi .
I Carpasi i finise a ła Porta de fero a *Orşova* in Romania. Sto ponto el xe senpre sul Danubio, ma tanto pi in xo, andove che el fiume divide łi Carpasi dai Monti Balcani.

Ła superficie coverta da sti monti ła xe de 190&nbsp;000 kiłometri quadri, l'altesa no riva tanto pi de 2500 metri.

No ghe xe giaxàri, ma ghe xe imense foreste: i Carpasi romeni xe el pi grando teritorio boscoso d'Eoropa e i ga pi de un terso dei grandi predatori del continente (orsi bruni, lovi e linçi).

### Sudivixion
Ghe xe diverse sudivixion dei Carpasi. Questa xe ła pi senplice.
miniatura|destra|Mapa de łe divixion prinsipałi
* **Carpasi Ocidentałi**(1 e 2): i coverse n'area che ła va dal'Austria de nord-est, a ła Moravia orientałe, a ła Slovachia, a ła Połonia meridonałe, al'Ongaria del nord. El monte pi alto xe el *Gerlachovský štít*, 2655 metri, inte el grupo dei Tatra: el xe anca ła sima pi alta de tuti i Carpasi. Dopo ła łinea che pasa par łe cità de *Michalovce - Bardejov - Nowy Sącz - Tarnów* scominsia i Carpasi Orientałi.
* **Carpasi Orientałi**: i se divide in *Carpasi Orientałi* in senso streto e *Carpasi Meridionałi*.
** **Carpasi Orientałi**(3 e 4)(i todeschi e i ucraini i łi ciama anca **Carpasi boscosi**): i ciapa drento teritori de ła Slovachia orientałe, de ła Połonia, ma soratuto del'Ucraina e de ła Romania.  e el monte pi alto el xe el *Howerla*, 2060 metri, el monte pi alto del'Ucraina. Dopo el *paxo de Predeal*, in Romania, i taca i Carpasi Meridionałi.
** **Carpasi Meridionałi**(5)(ciamà anca **Alpi Transilvaniche**, in Romania). Deso ła cadena de monti ła punta decisa verso ovest. El monte pi alto xe el *Moldoveanu*, 2544 metri. Ghe xe diversi grupi:
*** Łe *montagne Bucegi*
*** Łe *montagne Făgăraş*
*** Łe *montagne Parâng*
*** Łe *montagne Retezat-Godeanu*
*** I *monti Apuseni*
*** Łe *montagne Poiana Ruscă*
*** Łe *montagne del Banato*

## Zeografia umana
I Paesi traversà da sta cadena de monti i xe: Republica Ceca, Slovachia, Połonia, Ongaria, Ucraina, Romania. Par desora, anca l'Austria e ła Serbia łe ga de łe diramasion del grupo principałe.

## Gałeria de someje

Imàjine:Dwoista Siklawa and Zleb pod Mnichem.jpg|Un lago sui monti Tatra (1)
Imàjine:Waldkarpaten SineWiry.jpg|Un fiume che vien xo dai Carpasi boscosi (3)
Imàjine:Berg Bucegi.jpg|Monte Bucegi, inte i Carpasi Meridionałi (5)


## Note