Siclon tropegałe

In meteorołozia un **siclon tropegałe** el ze un sistema tenpestozo, o tipo de siclon, che el ga vesto prinsìpio su àcue tropegałi o subtropegałi del pianeta e caraterizà da un sentro o vòrteze de basa presion co nùcleo caldo e da numarévułi fronti de tenporałi (lìnee de gropo), desponesti tipegamente cofà spirałe e in rodasion da torno de un sentro belché defìnio, che i produze forti venti e pezanti precipitasion piovoze inte łe àree coinvolzeste dal so pasajo.

Sti sicloni i se produze in consevensa del całore sensìbiłe libarà da l'osèano ałimentàndose dopo gràsie al całore latente de condensasion libarà inte l'àrìa dal vapore àcueo in condensasion. I ze difarenti da altre tenpeste o vòrtezi atmosfèreghi (es. sicloni extratropegałi) pròpio parché i ga un difarente mecanismo de ałimentasion de l'enerzia. I sicloni tropegałi, par sta motivasion, i se forma de frecuente sora de l'osèano arente de l'ecuatore, a sirca 15° de latitùdene de destansa da sto cuà, che el se move dopo verso alte latitùdeni del respetivo emisfero finmente a finirse pì o manco lentamente trasformàndose in comuni sicloni extratropegałi. Tutavia se łe tenperature marine łe consente i połe desviłuparse finmente a airca 30° de latitùdene o par-fin pì in là dei 35° de latitùdene in cazo de tranzision tropegałe, un procedimento che el consente ła trasformasion dinàmega e termodinàmega de un siclon extratropegałe inte un siclon tropegałe.

In rełasion a l'entità e a ła zona zeogràfega de formasion de un siclon tropegałe, sto cuà el ze ciamà in magnera difarente: *uragan*, *tifon*, *tenpesta tropegałe*, *tenpesta siclònega*, *depresion tropegałe* o s-cetamente *siclon* o "ciclon".

## Etimołozia
La paroła *tifon* ła ga du pusìbiłi orìzeni:

* dal cineze 大風 (daaih fūng (cantoneze); dà fēng (cineze) che signìfega "grando vento" (el tèrmano cineze 颱風 táifēng e 台風 *taifu* in japoneze i ga un'orìzene indipendente);
* da l'urdu, persian o àrabo *ţūfān* (طوفان) < grego Τυφών (*typhon*).

La paroła "uragan" ła deriva dal nome de un Dio de ła tenpesta dei Amerindi dei Caràibi, *[[Huracan]]*, dal cuało deriva el spagnoło *huracán*.

Inte-ła-fin, ła paroła *siclon* el vien dal grego "κύκλος", che signìfega "ser-cio".

## Termenołozia

I sicloni tropegałi i ze clasificai drento tre grandi categorie bazae su ła intensità de ła fenomanołozia: depresion tropegałi, tenpeste tropegałi, e un terso grupo de tenpeste pì intense, che łe ga el nome che cànbia in baze a ła rejon. Par ezénpio, se na tenpesta tropegałe ła se descaenase inte el Pasìfego nord-osidentałe e ła riva a ver venti de l'entità de un uragan su ła scała de Beaufort, ła tołaria el nome de "*tifon*"; se na tenpesta tropegałe de ła istesa entità ła se verifegase invese inte el Conca del Pasìfego nord-orientałe ła vegnaria ciamà "*uragan*". I tèrmani "*uragan*" e "*tifon*" no i ze doparai inte l'emisfero sud o inte l'Osèano Indian. In ste conche i tołe el nome de *sicloni*.

De consevensa dipendindo de ła rejon i gnen doparai tèrmani difarenti par descrìvar i sicloni tropegałi co venti màsimi sostegnesti che i sorpasa i 33&nbsp;m/s (63 nodi o 117&nbsp;km/h):

* **Siclon** el ze el tèrmano da senpre conosesto inte l'Osèano Indian (*cyclones*), da co che el ze sta doparà par ła prima volta dal presidente de ła Comision Marìtema de Calcuta inte ła metà del XIX secoło. El vien doparà anca inte el Pasìfego sud. Deriva dal grego *kuklos* che signìfega "sircołare". El tèrmano el vien de frecuente conpagnà da ajetivi vari (par ezénpio: *tropegałe*) inte łe altre àree.
* **Uragan** el ze el tèrmano col cuało i gnen ciamai i sicloni inte l'Atlàntego nord (*huricanes*) e inte el Pasìfego sentro-nord e nord-orientałe, verso est de ła linea del canbiamento de data, in memòria del Dio Maya de łe tenpeste, *Huracan*;
* **Tifon** el ze el tèrmano col cuało i gnen denomenai sicloni inte el Pasìfego nord-osidentałe, verso òvest de ła lìnea del canbiamento de data]], inte el Mare de ła Cina (*typhoon*), da *tái fēng* (cineze senplifegà*台风*, cineze tradisionałe*颱風*) o *dà fēng* (*大风*, *大風* che signìfega "grando vento").

Localmente, i ze stai doparai i tèrmani *Bagyo* inte łe Fiłipine, *Taino* a Haiti e *Willy-willies* in Austràlia, *reppu* in Japon, *asina-t* inte el Golfo Pèrsego.

### Depresion tropegałe

La **depresion tropegałe** ła ze un sistema de nubi e tenporałi andove i venti i riva a ła vełosità màsima de 63 km/h. No ghe ze un "òcio" e no i ze organizai a spirałe, cofà de sòłito cade inte i sicloni. Ghe ze isteso un'àrea de basa presion dal cuało el tołe el nome "*depresion*". Se ze drio parlar del stàdio inisiałe che el połe evòlvar in vero e pròpio siclon/uragan/tifon se łe se prezenta łe condision fìzeghe juste par el so desviłupo.

### Tifoni, uragani o sicloni
I **tifoni**, **uragani** o **sicloni** i ze depresion, o sia àree co na presion atmosfèrega tanto basa, co estension de racuanti sentenari de chiłòmetri, organizai a spirałe o sia veri e propi vòrtezi atmosfèreghi viołenti che i pròvoca o sia forti venti, bundanti precipitasion e pezanti inondasion drio de łe coste. I se forma solché inte el mare, tipegamente in chełi tropegałi, devegnendo bon de far entrada inte l'interior dei continenti solché inte na cea parte, andove de presa i se tènua. La so formasion ła cade intrà ła fin de l'istà e inte l'autuno cuando che inte i mari ła stasiona l'àrìa calda e ùmida par via de łe pì alte tenperature gaveste par via de l'àcua superfisałe.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti