open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ponta de ła Dogana

thumb|350px|Ponta de ła Dogana
thumb|Ponta de ła Dogana - Bernardo Falconi
Ła **Ponta de ła Dogana** o **Ponta de ła Sałute** o **Ponta da Màr** ła ze na zona de Venesia, sutìl ponta triangołar de divizion intrà el Canal Grando e el Canal de ła Zueca, davanti al Basin de San Marco.

Ła zona ła ospita tre inportanti conplesi architetòneghi: ła Bazéłega de Santa Maria de ła Sałute, el semenario patriarcal e el conpleso de ła *Dogana da Mar* da dove l'area ła ciapa el nome.

## I edifisi
### Bazéłega de Santa Maria de ła Sałute

### Semenàrio patriarcal

### Dogana da Mar
L'edifisio sìesentesco, òpara del Benoni, el ze a pianta triangołar, costituìo da 8 canpàe zviłupàe su do piani e el ze coronà da na tore sorastàda da ła *Bała d'Oro*, sfera in brónzo dorà sostenjùa da do atlanti a rafeguràr el mondo su cui puza ła statua dita "Occasio". Tal statua ła raprezenta ła Fortuna, òpara de'l scultór Bernardo Falconi, rodante a ìndegar ła diresion de'l vento e, sinbołegamente, ła mudevołesa de ła fortuna stesa.

Ai tenpi de ła Repùblega de Venesia el conpleso, par ła so pozision sentral intrà el Basin de San Marco e l'inboco de'l Canal Grando e de'l Canal de ła Zueca, el venjiva utiłizà cofà sede doganal par łe marcansìe e i beni ojeto del comersio naval.

Inportanti łaóri de restàuro i ga consentìo inte'l 2009 ła reałizasion a l'interno de'l conpleso de ła Dogana da mar de un sentro d'arte contenporanea cołegà a Pałaso Grassi, progetà da l'architeto minimałista japonézo Tadao Ando, coadiuvà da un pool de profesionisti itałiani, su comision de'l manjate de ła vóga fransezo François Pinault, propietario de Pałaso Grassi e cołesionista d'arte contenporanea. L'edifisio el gà subìo un consołidamento stàtego e A ze stàe reałizàe anca łe òpare nesesarie a ła só protesion da łe acue alte e a ła só fruibiłità da parte de parsone e reduzesta capasità motoria: ze stài istałài inpianti mecàneghi e ełètreghi pianizài a ła consarvasion e a ła protesion de łe òpare d'arte che ghe ze mostràe.

Ła firma de l'architeto japonézo ła ze raprezentàda da algune paréde in beton a vista, tìpeghe de ła só òpara, che łe ze servìe in parte par mascarar i paraménti tecnołòzeghi nesesari a un moderno sentro espozidivo, e in parte par reałizar, propio al sentro de l'edifisio, un łocal grando cuadrà. El progeto so'l prensipio el prevedeva anca ła reałizasión, in Canpo de ła Sałute, de na cubia de cołone de semento a sesion cuadràda; ła propòsta daspò serte połèmeghe, ła ze stàda zbandonàda a cauza de łe numaroze łinee dei sotoservisi prezenti in cueła zona.

## Note


## Linganbi foresti
*
* Someja, storia e mapa par vedar dove che ła xe 
* Someja che mostra ben ła Ponta de ła Dogana 
* Sito par el restauro de ła Ponta de ła Dogana 
* Ła pónta vista da l'alto

## Gałarìe de someje
right|300px|thumb|Ponta de ła Dogana

## Altri projeti
Ła Marsejeze

**"Ła Marsejexe"** (in francexe *La Marseillaise*) el xe l'ino nasionałe de ła Fransa, nasesto cofà canto de ła revołusion fransexe inte el 1792.

## Paroe e tradusion

## Łigadure foreste
* MP3
Diario Frontera

**Diario Frontera** el xe on giornałe del Venesueła e especialmente de Mérida e dela zona del Lago de Maracaibo. Par difuxion el xe el terso quotidian d'informasion venezuełan e el pì difondesto de łe Ande.

## Ultimi diretori
* Rafael Ángel Gallegos
* Alcides Monsalve

## Łigadure foreste
* Sito ufisial
Cador

miniatura|Vedua del Lach de Mesurina|sinistra
Al **Cador** (ciamà anca raramente *Cadoria*, fur. *Cjadovri*, lad. *Cador*, tal. *Cadore*) al ze na rejon stòrica vèneta, situada intieramente inte la provinsa de Belun e che la se destira par l'intier de la so superficie inte le Dolomite. La confina a nord co Tirol e Carinsia (Austria), col Trentin-Alt Ades a ponent, el Friul-Venesia Zulia a levant e co Agortin e Alpago inte la Provinsa de Belun, a sud. Al so cao-loch al ze Pieve de Cador

Al **Cador** al gnen zeneralmente sudivis inte i seguenti sub-teritori:
* el Comèlego (unì a la Val d'Ansiei dal Passo de Mont Zovo), Sapada,
* el Sentro Cador co l'Oltrapiave,
* la Val Boite co l'Oltrachiusa e in pasà anca l'Oltramonti.

### Lengue
La situasion lenguìstica del Cador la xe quela de un sostansial bilenguisemo. Al talian al ze la lengua ufisial; ciacolà da la mazor parte dei abitanti xe el cadorin. Sapada la rapresenta l'ùgnol cas de comunità zermanòfona inte la provinsia de Belun.

Le parlae le ze tute de zoc ladin (vedi el dialeto ladin cadorin), lengua tutelada da la leze 482/99, a ecesion del sapadin, dialet zermanòfono.

L**'Istituto Ladin de la Dolomites** el ga par finalità la promosion e la valorizasion de la ciacolada e de la cultura ladina.

## Voxi corelade
* Łago de Mixurina
Hordeum vulgare

thumb|''Hordeum vulgare''|sinistra

L’**orzo comun** (o **orzo** o antigamente **ordo**; nome sientìfego ***Hordeum vulgare*** L., 1753) el ze ła pì inportante pianta del zènaro hordeum.

## Descrision
De altésa mèdia de 70&nbsp;cm, e ganbara diviza da 5-8 internodi, l'orzo, come tuti i cereałi, el prezenta n'infioresénsa ciamada spiga, ermafrodita, che, na volta fecondada, ła dà na quantità de chichi che ła va dai 20 ai 30. Łe foje łe ze łónghe e stréte e quéła pì in alto ła sta a protesion parsiałe dei fruti.

Ła sémena del'orzo ła poe èsare fata sia in utuno che in primavera. Inte el primo cazo bizogna stare tinti che no ghe sia jełade masa inténse parché sta pianta ła ga na menore rezisténsa al frédo respeto al forménto; inte el secóndo ghe ze comunque na réza inferior, parché l'orzo el se ga perso łe pióve utunałi. Respeto al forménto, l'orzo el vien semenà un fià prima e rancurà un fià daspò, anca se ła réza ła ze squazi ła metà de queła del formento tènaro, eséndo su par zó de 3 tonełade par ètaro.

Óltra che ła paja, prodóto secondario, l'orzo el vegne soratuto coltivà par łe só caròside. Fazendołe germinare e cavàndołe sùbito, ste qua łe toe el nome de malto, che, secà e tratà co levà, el devénta bira, alcòłego conosesto fin dal'antighità e sparpagnà in 
difarénti parte del móndo, in particołar l'Eoropa del nord, indove l'orzo el ze bastansa coltivà anca par sta razon qua. I chichi de orzo i ga anca funsion difarénti: mazenai i dà na farina che, par 100&nbsp;g, ła dà energia par 345&nbsp;cal, fornìa da 74,5&nbsp;g de carboidrati, 1,6&nbsp;g de grasi e 10,5&nbsp;g de proteine; na so caraterìstega ze ła poartà de glùtine che ła fa bóna par i celìaci, ma non par far pan. Infati el pan d'orzo, considarà manco prezà de quéło bianco de forménto puro ma in ogni cazo oncora ben difuzo, spece al nord e in montagna, se fa co na miseła co altri cereałi. L'orzo mazenà daspò el se pol doparare par far el cusì dito cafè d'orzo, un bévare sénsa cafeina.

Come magnare, l'orzo el ga na beła s-cianta de bóne caraterìsteghe. Par scuminsiare, durante ła cotura el se toe drénto un mucio de aqua e cusì el sasia fasilmente, balansando el consisténte aporto całòrego. El ze rico daspò de sałi minerałi che da na parte i juta l'atività del serveło (potasio, magnezio), da st'altra i fortìfica i osi (fòsforo, calcio). El ze antinfiamatorio par paréce parte del corpo: par ezenpio łe conoseste caramełe d'orzo łe dà sołievo a ła goła. Infin ze lasativo.

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Caorlina

Ła **Caorlina** ła ze na inbarcasion tìpega de ła Łaguna de Venesia.

El nome el ze łigà in ùltima a ła só orìzene a Caorle, comun de ła Provincia de Venesia, un tenpo tersa ìzoła de'l dogado par estension dopo Venesia e Cioza.

Łe caratarìsteghe de ła caorlina łe ze inansituto el fondo piato e ła pròva e'l pope conpanji e realsài; cuesto consente co fasiłità ła voga da parte de cuatro o sìe vogadori. Łe dimension tìpeghe de ł'inbarcasion łe ze 9,65 metri de łonghesa par 1,75 metri de łarghesa: uzada inisialmente par ła pesca in łaguna (dita a *seragia*) e pa'l straporto anca de inzenti carghi (grasie a ła só capiensa ed aziłità de movimento). Ancùo ła ze una de łe inbarcasion più renomàe inte łe regate su'l curto parcorso de ła Regata Storica de Venesia.

Par zonta, a Caorle, da calche ano ze stada costruìa na *Caorlina* o *Caorlina da parada*, co 24 vogadori più caovoga, che oltra a partesipar a ła Regata Storica, i ciapa parte a numaroze manifestasion de caràter stòrego o łerigiozo.

## Voze łigàe
* Inbarcasion venesiane
* Voga veneta
Inbarcasion venesiane

Ła tradisión marinara venesiana ła ze un mucio antiga e ła ga produzesto na tipołozia de inbarcasion daseno granda.

I venesiani par mòvarse in łaguna i ga senpre fato i conti co canałi streti e fondałi basisimi par grande estensión.

Par sta razon łe inbarcasion che łe varenta na mazor stabiłità in łaguna łe ze cuełe che łe pesca manco e che no łe ga ła cołonba: carateristega partegołàr de łe barche venesiane ła ze el fondo piato.

Infinaménte forma e dimensión łe ga da respònder a diverse ezigense de cargo e a ła partegołar tècnega de voga ad un remo che ła se ga zviłupà co suceso inte l'area veneta.

Ła dominasión veneta, che ła se gaveva estendesto anca inte l'entrotera fin a l'Adda, ła ga influensà anca łe tradisión naùteghee łigàe a ła nagevasión de'l łago, diramàndo algune tipołozie de barche che par carateristeghe e mètodo de vogàda łe se visina asé a ła tradision venesiana.

Un capitoło a parte inte ła storia dei trasporti łagunari, romai entrà inte ła tradisión, el ze rełatìvo al servisio pùblego de łinea e a ła propulsion a motor.

Inte'l spasio sotostante A ze riunìe conforme łe categorie de dòparo racuante tipołozie de inbarcasión. Ła stesa voze ła pol recórer in pi categorie:

## Inbarcasion par el strapòrto de parsone

### Tradisionałi in uzo
* Bateła
* Bałotin o gondołin da fresco
* Barcheta
* Còfano
* Gondoła
* Gondołon
* Mascarèta
* Puparin
* Sanpieròta
* Sàndoło
* Topo
* Topo cioxoto
* Topa
* Topeta

### Moderne
* Barchin

## Inbarcasión par strapòrto marcansìe

### Tradisionałi in uzo
* Bateła
* Batełon
* Bragosso
* Burcio
* Caorlina
* Peata
* Topa
* Topeta
* Topo

### Tradisionałi che no se uza pì
* Comancina
* Ortołana
* Rascona
* Tartana

### Moderne
* Patana
* Sàtara

## Inbarcasión par ła pesca łagunar o marina

### Tradisionałi in uzo
* Bragosso
* Caìcio
* Saltafosi
* Sandołeto da fosina
* Sanpieròta
* Topeta
* Topo cioxoto

### Tradisionałi che no se uza pì
* Bragagna
* Mussetto
* Tartana

### Moderne
* Drifting

## Inbarcasión da casa in łaguna
### Tradisionałe in uzo
* Bałotina
* Còfano
* Fixołera
* S-ciopon

### Tradisionałe che no se uza pì
* Vipera

## Inbarcasión da regàta
* Bissa
* Caorlina
* Gondoła
* Gondołin
* Mascareta
* Puparin
* Sandolo

## Da paràda
* Bałotina
* Bissona
* Burcio
* Caorlina
* Desdotona
* Dodexona
* Gałeon da parada
* Gondoła
* Gondołin
* Gondołon
* Mascareta
* Puparin
* Quatordexona
* Sandolo

## Archeołozia naval
* Buçintoro
* Gałea
* Gałeassa
* Peata
* Rascona

## Servisi de strapòrto pùblego
### A motor
* Burcio
* Vaporeto

### A remi
* Gondoła
* Gondołon

## Voze łigàe
* Venesia
* Buçintoro
* Burceło
* Voga veneta
* Regata Storica
* Vogałonga

## Altri progeti

## Linganbi foresti

* Venice Explorer - Barche venesiane
* Alcune barche de ła łaguna  da regatastoricavenezia.it
* El barcołame de łe inbarcasión venesiane
* Barche Venesiane
* Barche venesiane e łagunari 
* Sito che conta ła conservasión de łe inbarcasión tìpeghe de ła łaguna
South Sudan Oyee!

"**South Sudan Oyee!**" el xe l'ino nasionałe del Sud Sudan
## Testo

### Tradusion

## Ligadure esterne
* South Sudan National Anthem
Vogałonga

right|250 px|thumb|Ła Vogałonga 2010 ła ze drìo scominsiar

Ła **Vogałonga** ła ze na regata de inbarcasión a remi "non conpetitiva" che ła se dezvòlze a Venesia inte'l meze de Magio.

## Storia
Durante na regata che se ga dezvolzesto l'11 novenbre 1974 infrà un grupo de venesiani, sia diłetànti che profesionìsti, nase l'idèa de istituir na regata dedicàda a tuti i pasionài de ła voga veneta, par rełansar 'sta antiga tradision e par sostenjir na canpanja contro el degrado e el moto ondozo inte ła Łaguna de Venesia.

De sti propoziti, s'a fato promotóri prensipalmente Lauro Bergamo, a l'época diretór de Il Gazzettino, oltra a Toni Rosa Salva e Bèpo Rosa Salva, de frecuente inpenjài in prima parsona par ła salvaguardia de Venesia.

El 26 zenaro 1975 'sti propoziti i se traduze in un bando ofisiałe par l'istitusión de ła Vogałonga, che ła vien prezentàda a ła sitadinansa e a ła stanpa, promovesta da un apozito comitato. El parcorso, łongo sirca 30&nbsp;km, el zera stà studià par tocar dei łòghi sinjifegadivi e sentrałi de Venesia, cofà el Basin de San Marco e el Canal Grando, e par razonzer łe zone a st'altra łimitrofe, infrà łe cuałe Buran e Muran, par rientrar a Venesia da'l Canal de Canaregio, che'l imete inte'l Canal Grando e po' fenìr davanti a ła Ponta de ła Sałute.

Ła prima Vogałonga ła se desvòlze l'8 magio 1975, dì de ła "Sensa", co ła partensa de tute łe inbarcasion sunàe davanti a Pałaso Dogal, senjada da un colpo de canon.

Za da st'altra prima edisión ga partesipà 1&nbsp;500 regatanti, co ben 500 inbarcasion, che łe venjiva da Venesia, da tante altre łocałità de'l Veneto e co calche equipàgio che'l rivava anca da altre region.

Co łe edisión drìo, ła Vogałonga ła vede créser par scałinasión el só consenso e partesipasion, rivando a sorpasàr łe 1&nbsp;600 inbarcasión e oltra 6&nbsp;000 iscriti inte'l 2008, co regatanti rivài oramai da tuto'l mondo e co onji zènare d'inbarcasión, basta che ła sia a remi.

Tuti i partesipanti rivài a'l traguardo, escluzi i equipàgi scuałifegài, i reseve na medàgia comemorativa e un sertifegado de partesipasión. Talfiè, inazonta, ze sortegiài premi suplementari, zlarghizài da asosiasión o istitusión.

## Gałarìe de imàzene

Immagine:Vogalonga 2010 - 02.JPG|Vogałonga 2010 - Muran
Immagine:Vogalonga 2010 - 03.JPG|Vogałonga 2010 - Muran


## Voze łigàe
* Voga veneta
* Inbarcasion venesiane
* Regata Storica

## Linganbi foresti

* Sito Uficiałe de ła manifestasión
* Vogałonga, ła Venesia dei remi
Festa de ła Sensa

Ła **Festa de ła Sensa** (Festa de l'Asensión) gera na festività de ła Republica de Venesia in ocaxión del dì de l'Asension de Cristo (in venesian, *Sensa*).

Sta cuà ła comemorava do avegnimenti inportanti par la Republica el 9 magio de l'ano 1000 col doxe Pietro II Orseolo xe andà in socòrso a łe popołasion de ła Dalmasia manasàe dai Slavi.

Ła data gà segnà el prinsìpio de ł'espansion veneta inte l'Adriatico.

El segondo avegnimento xe cołegà a l'ano 1177, cuando soto el doxe Bastiàn Zani, Papa Alessandro III e l'inperadór Federico Barbarossa gà stipułà a Venesia el tratato de paxe che gà ponesto fin a ła diatriba secołare intra Papato e Inpero.

In ocaxión de sta festa se desvòlzeva el rito del *[[Spoxałisio del Mar]]*.

## Custión łigàe
* Spoxałisio del Mar

## Linganbi foresti

* Festa de ła Sensa
Bateła

ła **bateła** ła ze na inbarcasion a fondo piato tìpega de ła łaguna de Venesia e de ła łaguna de Grao.

Se trata de un mezo da cargo, de łonghesa conpreza intrà i nove e i dodeze metri de portàda conpreza intrà i dieze e cuaranta cuintałi .

ła łinea ła ze zlansada e ła par un fià sìmiłe a cueła de un sàndolo, parò co un bordo più alto, e co un pope realsà. ła propulsion ła ze a remi, da un a cuatro vogadori, co pozision de voga a ła veneta.

Ghe ze do varianse fondamentałe de 'sto tipo de inbarcasion: ła *bateła buraneła* (łigada a l'ìzoła de Buran) e ła *bateła a coa de gànbaro*. łe do varianse łe desferensia esensialmente par ła forma de'l pope. ła *bateła buraneła* ła ga un pope a specio simiłe a cueła de'l *sàndoło* mentre ła *bateła a coa de gànbaro* ła ga un pope de forma tònda co na pèrtega soraełevada, più simiłe in cuesto a'l pope de na caorlina .

Tradisionalmente ła ze stada el mezo da cargo e strapòrto tìpego de i mureri .
Ancùo uno de i ùltemi ezenpi ezistente de na bateła a coa de gànbaro el vien uzà anca par insenjar a i prinsipianti de voga .

## Note
Barcheta

Ła **barcheta** ła ze na inbarcasion tìpega de ła łaguna de Venesia adibìa a'l trasporto de łe parsone.

Se trata de na variansa de ła gondoła, priva de i tradisionałi fero da pròva e fero da pòpe, e caraterìzada da na łarghesa mazor. Tipegamente ła ze spenta da do vogadori, co pozision de voga a ła veneta e ła pol strapòrtar fin a cuatordeze pasezeri.

Ła vien utiłizada inte l'ànbito sitadin come mezo de tragheto infrà łe rive oposte de'l Canal Grando e intra ła Ponta de ła Dogana e San Marco

## Note
Desdotona

Ła **dezdotona** (o dizdotona) ła ze na spesiałe  góndoła da parada in uzo inte ła łaguna de Venesia.

A se trata de na inbarcasion spenzesta da ben dizdoto remadori, co pozision de voga a ła veneta. Ła forma ła ze guałiva a cueła che ła ga na góndoła, co l'investision łasada inte'l cołor natural del łenjo.

L'inbarcasion ła ze łonga patoca 24 metri e łarga un fià de pì de 160 sentimetri .

A cauza de 'sto intrìgo inportante, ła só strutura ła ze sconponibiłe in tre tochi, che i pol esar dezmontà par łe oparasion de trasporto e de receto.

Ła ze doparà tìpegamente cofà inbarcasion da parada in ocazion de avenjimenti spesiałi cofà ła Regata Storica.

A se trata de un modeło de inbarcasion rełativamente resente, za che ła prima *disdotona* ła ze stà realizada inte'l 1903.

## Note
Còfano

El **cofano** el ze un tipo de inbarcasion a fondo piato, reałizada in łenj, in dòparo inte ła łaguna de Venesia.

A se tràta de na inbarcasion consepìa esensialmente par ła casa łagunar.
De dimension rełativamente picołe, ła ze caratarizada da bordi basi asé, che i ghe ne fasiłita ła mimetizasion.

Ła pròva, anca cueła asàe bassa, ła ze coverta e un mucio łonga, in modo da poder servir cofà scondànja de posta par el casador .

Ła propulsión ła ze a do remi incrozà, co un soło vogador (voga veneta a ła vałezana''). 

## Note
Sanpieròta

Ła **sanpierota** o "sampierota" ła ze na inbarcasion che ciapa el só nome da San Piero in Volta, uno de i paezi de l'izoła łitoranea de Pełestrina. Ła ze na inbarcasion a fondo piato
in łenjo tìpega de ła tradision łagunar veneta. Ła deve łe só orìzeni come barca da utiłizar soratuto par ła pesca łagunar, ła pol esar spenta a remi da do remadori (uno a pope e n'altro a prova) o sanò da uno soło a pope (co un remo, o co do remi inte ła voga dita a ła "vałezana"), da un picoło motor forabordo (normalmente co un màsemo de 9.9 cv), o sanò a veła, armada a'l "al terso". In 'sta configurasion l'armo vełico el pol èsar a só volta conposto da ła veła méstra (ła randa) isada su l'albaro méstro, cui fiancarghe un fiòco armà in testa d'àlbaro, o sanò un "veła de trincheta" isada su l'àlbaro de trincheta (su'l trasto de prova).

Se trata de na evołusion de'l sàndoło; ła só łinea  ła recorda cueła de ła topa ma respeto a 'st'altra ła ze più curta, łarga e basa de bordo. Ła ga ła prova èrta e anpia par megio frontar łe ónde inte łe boche de porto.

Ła só costrusión ła ze più sénplise respeto a cueła de ła topa, in cuanto el scafo el ze reałizà seguindo ła natural ełastisità de łe tołe de łenjo, sensa bezonjo de recorer a forme e piegaùre a fogo.

## Voze łigàe
* Inbarcasion venesiane
Caìcio

El **caìcio** el ze na inbarcasion picenina a do remi, co capiensa de cuatro o sincue parsone, che se uza inte ła łaguna de Venesia.

De dimension un mucio contenjùe e da ła forma a zguso de noza, a cołonba carosada e non piata, ła venjiva utiłizada par atività de casa e pesca łagunar inte łe zone de mazor fondità. A diferensa de scuazi tute łe altre inbarcasion in uzo inte ła łaguna veneta, ła pozision de voga, a do remi, ła ze sentada, co ła schena inderisada verso ła pròva.

Su serti modełi, ze prevista anca ła posibiłità de utiłizar na propulsion auziłiaria a veła, co na randa e un fioco e na darìva mobiłe.

Ze asàe probabiłe che'l nome el deriva da'l *caicco' (caìcio) turco anca se sta cuà ła gera na inbarcasion de dimension desizamente mazori.*

## Note
* 
* Barche picenine a Venesia
Bragosso

El **bragoso "bragòsso"**, el ze na inbarcasion da pesca e/o da cargo tìpega de'l medio e alto Adriatico che'l ezersitava el cabotagio fin inte el Ionio. Ła gera indotada de do àlbori guarnìi de veła a'l terso.

## Bibliografia
* Maria Marzari, *Il bragozzo. Storia e tradizioni della tipica barca da pesca dell'Adriatico', Milano, Mursia, 1997, ISBN 978-88-425-2183-9*
* Mario Marzari, *Dodici bragozzi e una tartana verso la libertà: lo sfortunato tentativo di Garibaldi di raggiungere Venezia inte el 1849*, p**Testo in grasseto**p.&nbsp;62-72, Rivista marittima, luglio 1985.

## Voxe łigàe
* Batana
* Piełego
* Topo
* Trabacoło
* Vela al terso

## Linganbi foresti

* Muxeo de ła marinarésa - Cesenatico 
* Cattolica e łe so vełe
Peata

Ła **peàta** ła ze na grosa inbarcasion da strapòrto utiłizada inte ła łaguna de Venesia.
De dimensión anca considerevołi, ła ze simiłe come forma a ła caorlina ma ła ze pì scuadrada e dai ori pì basi. Ła ze caratarizada da un scafo presochè parałeło, fondo piato a do picołe coverte a pròva e a pòpe, indotàe paròmo de do bite par l'armìzo e el remùrcio.

Ła capasità de cargo ła ze notevołe e ła varia da 100 ai oltra 800 cuintałi de portàda.

Ła só propulsión, tìpegamente a do vogadóri, ła rechiede remi de partegołar vigorìa e dimension notevołi, nonché na considerevołe forsa fìzega.

## Note

* Descrisión de ła peata
Dexe

**Dexe** xe na locałità del comun de Venesia situà a nord-est de Mestre e conprexa 'nteła munisipałità de Favaro Veneto. Raprexenta l'ultimo sentro abità del comun de Venesia prima del confìn coMarcon. El nome xe łigà al fiume omonimo che score 'rénte l'abitato.

## Storia
Ła visinansa ad Altin fa pensar che in xona fusse ben diramà ła prexensa umana sin da l'età romana. L'ipòtexi xe conprovàda anca dai numaroxi reperti archeołogici catà (anfore, ceramiche, na vera da posso).

Durante el medioevo, el teritòrio xe decadùo e se gà salvadegà. El sentro s'a sviłupà datórno a ła Ceza de Santa Maria Nassente, ricordàda xa inte el 1152 cofà capeła co fóntego batiximałe dipendente da ła parochia de Tesèra. L'antiga Ceza xe stàda butàda xo inte el 1940, co xe stà ultimà l'atuałe edificio rełigióxo.

I tereni de ła xona, recuperà co diverse òpare de bonìfega, gera posedimenti de fameje patrisie (intra łe cuałe i Collalto) e de monastièri ed istituti rełigióxi co sede a Venesia. Tutocio', come che se nòta su na carta, oncora inte el 1816 el teritòrio se caraterìxa par la prexensa de anpie selve, restànse de ła granda foresta che un tenpo se esténdea da ła Łaguna de Venesia a łe Prealpi Venete.

Neła parte meridionałe de l'abitato, in via Cimitero Dese, ghe xe na tóre medievałe (ła cussì dita *tóre de Dexe*): alta debòto 20 metri, a piànta quadra, guarnìa de merladura in sima, xe stà costruìa in ùltima intórno al XII secoło; ła faseva verosimilmente parte de un sistema de presidi dei teritòri del pian, che svòlxeva contemporaneamente el dovér de rimàrco, difexa e comunicasión .

A póchi km de distànsa ghe ne xe naltra simiłe (*Tóre de Tesèra*).

## Infrastruture e trasporti
Dexe xe servìo da alcune łinee automobiłisteghe de l'ACTV da l'area urbana de Mestre, che ło cołega a Venesia e Mestre.

Inaxonta xe prexente in prosimità del centro abità un svincoło che se cata so' l'A57-Diramasion Aeroporto che consente un fasiłe cołegamento co l'A57 Diramasion de Mestre e l'aeroporto Marco Poło.

## Note


## Altri progeti
Dodezona

Ła **dodexóna** (dodezona) ła ze na góndoła da parada spesial, caraterizada da'l fato de èsar spenta da dódeze vogadori. Tìpegamente 'ste inbarcasion łe ze de propietà de łe sosietà remiere.

Se trata de inbarcasion tanto łonghe e scarmołine che par el só utiłizo inte i cortei stòreghi łe ga bezonjo anca de traspòrto via tera e łe ze cuindi zmontabiłi in mòdułe che vien po' montàe 'vanti de'l varo inte el łiogo de destinasion.

Ła più antiga de 'ste barche ancùo ezistente ła ze ła Dodezona de ła "Società Canottieri Bucintoro".

## Notasion
Bragagna

Ła **bragagna** ła ze na inbarcasion tìpega de ła łaguna de Venesia.

El tèrmene *bragagna* el indega anca un tipo partegołar de rede da pesca e infati 'sto tipo de inbarcasion el gera destinà propio par 'sto fin. Se trata de un natante de grose dimension, łongo sirca trèdeze metri e łargo scuazi do, a propulsion mista, a remi par el movimento a veła par ła faze de pesca, caraterizà da ła prezensa de ben tre àlbori co tre anpie vełe retangołari, cazo ùnego par cuanto revarda łe inbarcasion łagunari[1]. 

Ła tecnica de pesca ła gera de'l tipo a scarroccio (stràsino łateran): spenta da'l vento, ła bragagna ła strapega ł'omònema rede, fisada a'l scafo a prova e pope tramide do pèrteghe e co'l łado verto revolto verso łe mure[1]. Łe vełe łe gera orientàe perpendicołarmente a'l vento par otenjir ła mùansa łaterana nesesaria parché i pesi i venjise ciapài.

A ze da'l 1800 che 'sto tipo de inbarcasion no ła se uza più.

## Note
* Descrisión de ła bragagna da veniceboats.com
Bałotina

La ***bałotina*** ła ze na inbarcasion tìpega de ła łaguna de Venesia.

A se tràta de na variansa de ła gondoła, de cui ła reprende ła strutura ma co proporsion diverse. Respeto a ła góndoła tradisional, el scafo el ze un fià più streto e pì łongo de forma pì tonda.

Ła propulsion ła ze a remi, a cuatro e sìe remadori co pozision de voga a ła veneta.

In pasà, ła venjiva uzada par ła casa e come inbarcasion de órdene pùblego par zgonbràr el spasio de acua in ocazion de łe regate. El nome el riva da'l fato che, par tuti i do dòpari, A venjiva uzà cofà proietiłi de łe bałine (in diałeto łe se ciama *bałote*) de zeso e de teracota, zbaràe da pròva par mezo de un arco postataménte modifega.

Ła *bałotina*, che ancùo ła gà pochi ezenplàri, ła vien deso uzà nòma che inbarcasion de raprezentansa, in ocazion de sełebrasion, manifestasion o sarimònie.

## Note
S-ciopon

El **sciopon** el ze na inbarcasión venesiana. El ze el pì picoło tipo de sàndoło, pì łezièro de ła mascareta (no'l sorpàsa i 100&nbsp;kg).

Viste łe dimension e ła manovrabiłità, ła gera utiłizada inte ła casa intra łe barene e i *[[ghebi]]* de ła Łaguna de Venesia. El so nome infati el deriva da *sciopo*, overosìpia "spingarda", "fuzil".
 
Tìpegamente, el sciopon el vien manuvrà co ła voga a ła *vałezana*, overosìpia a do remi (par vogadór) tenjùi incrozài.

Un prozenidor de'l sciopon el ze retrato inte'l depinto *Caccia in valle* di Vittore Carpaccio.

## Voze łigàe
* inbarcasion venesiane

## Siti da vardar
* Descrisión del s-ciopon
* Forcołe del s-ciopon 
* el s-ciopon da veniceboats.com
* Sandoło S-ciopon
Piasa de łe Erbe (Verona)

**Piasa de le Erbe** (o in modo più senplice **Piasa Erbe** l'è la piasa pì antiga de Verona, e sorge sora l'area del foro roman.
Inte l'età romana xera el sentro de la vita połìtega ed economega; col tenpo i edifici romani i a lasà el posto a quełi medievałi.

## Descrision
[left|250 px|thumb|Piasa Erbe vista da la [Tore dei Lamberti]]
La banda nord l'è ocupà da l'antigo pałaso del Comùn, da la Tore dei Lamberti, da la Ceza dei Xùdexi e da le caxe dei Mazzanti. La banda ovest, queła pì cèa, l'è serà dal baroco Pałaso Maffei, guarnìdo da diverse statue de grèghi: Giove, Ercole, Minerva, Venere, Mercurio, Apollo. La banda nord-ovest de la piasa fonda sul Campidoglio roman, che vardea verso el Foro. On mucio de abitasion conserva resti de piture a fresco. Sorge inte el lado sud la Caxa dei Marcànti (o Domus Mercatorum), indove anco el ga sede la Banca popołare de Verona. Le altre caxe più anoneme, ricorda par el raporto altesa - larghesa le caxe-tori de orìxene comunałe.

## Monumenti
El monumento più antigo de la piasa l'è 
la fontana sormontà da la statua ciamà "Madona Verona". Sta qua in realtà l'è na statua romana, datà 380.

Altro monumento storego l'è el capitèl, dito Tribuna. Vien datà intorno al XIII secoło, periodo inte el cuało l'è stà utiłixà par varie çerimònie: in particołare, soto questo jera sentà i podestà par la çerimònia de l'insediamento e là inprestàva xuraménto i pretori.

Verso via Cappello se leva na antiga cołona sormontà da na edicoła de orìxene tresentesca, indòve inte le nìcie i ze scolpìde a rilievo le fegùre de la Verxene e dei Santi Zeno, Pietro Martire e Cristoforo.

Danànsi a pałaso Maffei sorge na anbiçióxa cołona in marmo biànco, su la sima indove l'è prexente el leon de San Marco, sinboło de la Republica de Venesia.

### Galerìa fotografega

Piazza delle Erbe (Verona).jpg|Piasa Erbe  
Piazza delle Erbe - Palazzo Maffei (Verona).jpg| Piasa Erbe 
Imàjine:Piazza Erbe Verona.jpg|Altra veduta de la fontana
Imàjine:Casa dei Mercanti.JPG|La Domus Mercatorum
Imàjine:Domus Mercatorum VR.jpg|Altra vista de la Domus Mercatorum
Imàjine:Tribuna.JPG|La "Tribuna"
Imàjine:VeronaPiazzaErbeAffrescoCaseLatoW.jpg|Caxe afrescàde sul lado ovest de la piasa


## Webcam
La prima Live Cam de la sità de Verona poxisionà su la Piasa de łe Erbe Verona in streaming video audio 
La Live Cam de Piasa erbe Verona 

## Altri projeti
Tore dei Lamberti

150 px|thumb|Someja de la tore fata de nòte|sinistra 
La **Tore dei Lamberti** l'è na tore medievałe de Verona de 84 metri, che sima da Piasa Erbe, inte el çéntro storego de la sità. La so costrusion l'è scomisià inte el 1172. Inte el majo del 1403, na sita el ga sfolexà la sima de la tore e solo inte el 1448 iè scomisiàdi i laóri de restauro e de inalsamento, che xe i ze durà fin al 1464.

Inisialmente la tera gheva na altesa minór rispeto a queła de anco, e la diferente età de costrusion l'è vixìbiłe ancòra grasie ai diferenti materiałi utiłixà: 'vanti cuarèli e téco, po' dóma quarèli, e infin el marmo. El gran relòjo, l'è stà xontà, invese, soło inte el 1779.
[thumb|left|La scała a bovolo ne la tore. Foto de [Paolo Monti, 1972.]]

Su staltra iè stà postàde du canpane, la più cèa, dita *Marangona*, servìa par segnałare i incendi e le ore de la jornàda, mentre la pì granda, dita *Rengo*, par radunare el consejo comunałe e par ciamare a le armi i sitadini. El nome *Rengo*par la vien da arengo, el lógo inte el cuało, durante el Medioevo, se svolzèa le senblèa, doménte *Marangona* ariva da marangon, che inte el diałeto veronexe vol dir falegname.

Se se cava la Tore Telecom Italia inte el quartier de San Michiel Extra (149 metri) e la tore Telecom Italia di Borgo Roma (102 metri), in quanto struture par tełefonia, la Tore dei Lamberti gà el primato de edificio più alto de la sità de Verona, seguìda dal biànco canpanìl del Domo alto 74,9&nbsp;m infra i efici çiviłi segue "Gratacieło", alto 52 metri [*<small>sensa fonte</small>*].

La tore l'è anco vixitabiłe, e se połe raxonxere la sima atraverso le scałe o un asensór, godendo cusìta de la vista panormica de la sità.

## '''Voxe ligàde'''
* Pałaso del Comun (Verona)
* Verona
* Canpane a la veronexe

## Altri progeti
Pałaso del Comun (Verona)

El **Pałaso del Comun** o **Pałaso de ła Raxon**, o **Pałaso del Marcà Vecio** l'è un pałaso de Verona, situà intra Piasa de łe Erbe e piasa dei Siori.

## Istoria
left|200 px|thumb|El Pałaso co la scala de la Rejon
El pałaso l'è stà anca sede del Comun e el gà ospità par longo tenpo la Pretura e la Corte d'Asixe. Se tràta de un inponénte edificio a pianta quadrangołare, co na corte sełexà sentrałe. El conpleso se cata inte ła xona che costituìa el foro roman. Sirca la data de costruzion del 
pałaso, iè prexenti du tavełe che riporta du date diferenti, una 1138 e l'altra 1193 (comunque el XIII secoło). Inte el 1218 el pałaso l'è stà semi-desfà da un incendio, l'è quindi stà recostruìdo e concluxo el 1219.
Durante la Republica de Venesia el pałaso l'è stà utiłixà anda da tribunałi, dal Colèjo dei Nodàri e vari altri ufici. Inte el 1447 l'è stà costruìda leteralmente a l'edificio la *Scala de la Raxon*, indéntro la corte, sóto la Tore dei Lamberti. 
 
## Strutura
right|150 px|thumb
L'edificio se sviłupa anco su tri piani. Inte ła Tore cantonà le colone sostien oncora i archi a tuto sesto, e resta una de le poche architeture originałi (XIII secoło) de vałore notevołe conservàde drento al pałaso, insieme a la Capela dei Nodàri (XVI secoło). I numeroxi restauri otosenteschi iè stà realixàdi par sercar de portar l'edificio a la condision orixinałe.

## Bibliografia
* V. Fainelli, *Le epigrafi dei palazzi scaligeri di Verona*, Venezia, Carlo Ferrari, 1954.
* T. Lenotti, *Palazzi di Verona*, Verona, Vita veronese, 1964.
* F. Dal Forno, *Case e Palazzi di Verona*, Verona, Banca popolare di Verona, 1973.
* *Notiziario BPV*. Numero 1, anno 1988.
* P. Floder Reitter, *Case palazzi e ville di Verona e provincia*, Verona, I.E.T. edizioni, 1997.
* G. Forti, *La scena urbana: strade e palazzi di Verona e provincia*, Verona, Athesis, 2000.
* M. Luciolli, *Passeggiando tra i palazzi di Verona*, Garda, 2003.

## Altri progeti
Piasa de łe Erbe (Pàdoa)

sinistra|miniatura|275 px|Piasa de łe Erbe col caraterìstego marcà e'l pałaso de ła Razon drio
**Piasa de łe Erbe** ła xe una de łe piase prinsipałi de Pàdoa. Ła se cata infrà el gheto e el Pałaso de ła Razon, ła fasada de ła cuałe ła òcupa un fià tuto el łato nord de ła piasa.

Ghe se fasa n'àngoło del conpleso de Pałaso Moroni ciamà *Pałaso del Podestà*, restruturà inte'l Sinsuesento, ligà al pałaso de ła razon co un pasajo sóto al cuałe se cata el *Volto de ła corda*, che el porta a Piasa de ła Fruta. Par 'ndare in Piasa dei Siuri bizogna tóre Via Fiume, méntre Via Manin ła porta verso el Domo.

A nord-est ghe xe el Pałaso de łe Dèbite, na volta na prexon ligada al pałaso de ła razon co un pasajo butà xó, insiéme a łe prexon stése, inte el 1872. L'ano daspò el xe pałaso el xe stà tirà su de nòvo co l'aspeto de uncó, a nove cołone, su dezegno del architeto Camillo Boito.

A sud-ovest de ła piasa se cata daspò na fontana a tre vasche inpiłade na sora de st'altra, a ocio de quatro metri de altésa. Logada inte el 1930, ła ga n'inportansa inportante pai universitari che i festeja i laureadi butàndołi inte l'acua, se i vołe.

Ghe se svolxe n'inportante marcà de fruta e verdura da luni a vènare da łe 7.30 fin a łe 13.30, e sabo fin a łe 20.00. Łe bancarełe łe xe su par xó na setantina. Na volta ła piasa ła se ciamava *de ła biava* e *del vin* propio par łe mersi che ghe se vendéva.

De sera, soratuto al mèrcore, ła se inpiéna de zente che ła va so i baréti de ła piasa par bévarse un spriseto.

Na volta qua ghe finiva ła Corsa del Pałio che el partiva da Voltabaroso: al vinsidore ghe vegnéva dà par premio un toco de séda, al secóndo clasifegà n'oca e al terso na soeta.

## Notasion


## Voze corełae
* Piasa de ła Fruta
* Piasa dei Siuri
* Piasa del Domo
Piasa de ła Fruta

sinistra|275 px|miniatura|Piasa de ła Fruta
**Piasa de ła Fruta** (ofisialmente *Piazza dei Frutti*) ła xe una de łe piase prinsipałi de Pàdova. Ła se cata visin al Pałaso de ła Raxon, da quel'altra parte del pałaso respeto a Piasa de łe Erbe, co ła cuałe ła xe ligada traverso el *Volto de ła corda* e un toco de via Fiume. Via San Clemente ła conéte co Piasa dei Siuri (nord-est), méntre, da st'altra parte se cata via Oberdan che ła porta al *Liston*, pasando in fianco a Pałaso Moroni.

Ła fiancada sud de ła piasa ła xe squaxi del tuto ocupada dal Pałaso de ła Raxon. Łe scałinade da łe cuałi se intra łe se ciama *Scała de łe Erbe* e *dei Oxei* par via dei produti che ghe vegnéva vendui de vanti. Intaresante xe el Volto de ła Corda, el pasajo par st'altra piasa, indove i vegnéva punidi i marcanti dexonesti a culpi de scuria. Su łe laste de piéra bianca, daspò ghe xe łe insixion de łe antighe mexure padovane, sénpre par recordar ai marcanti de no stare a inbrojare.

'Ndando verso el Liston se cata ła *Tore dei Ansiani* edifisio in quarełi del duxento che el fa parte del conpleso de Pałaso Moroni: qua se desvolxeva el conséjo dei veci raprexentanti de łe corporasion e del pòpoło. El *Peronio* el xe n'altro inportante monumento de ła piasa: se trata de na cołona decorada co un capiteło e sormontà da na piràmida pontìa. El só nome el vegne fóra dal latin *perones*, che'l'éndega i sòcołi che i se vendéva sóto.

Respeto a Piasa de łe Erbe, Piasa de ła Fruta ła ga un marcà pi variegà, in quanto no ghe se vénde sóło che fruta e verdura, ma anca vestidi e robe de altro gènare. In utuno ghe vegne vendue anca łe róste, cote sul moménto, méntre visin al'Epifania ghe xe bancarełe de dulsi.

Piasa de ła Fruta, infin, ła xe conosuda par èsare stada el lógo del'ùltimo comisio del segretario del Partio Comunista Italiano Enrico Berlinguer, el 7 de zugno 1983. A metà del'intervento, el xe stà colpio da n'ictus che ło ga fato morir quatro jurni daspò.

## Note


## Vóxe ligae
* Piasa de łe Erbe
* Piasa dei Siuri
* Piasa del Domo
Bissa

Ła **bisa** ła ze na tìpega inbarcasion gardezana, utiłizada inte ła Voga in pìe.
L'inbarcasion ła ze łonga sirca 10,5 metri, co un fondo piato, e dispone de 4 incàlmi ("fòrcołe"), uno paròmo de i vogadóri in pìe (vogada de pónta). L'asensa de na cołonba, oltra a mołar na notevołe manévołesa, ła conferise anca mazor stabiłità in mezo. Da sècołi ła ze na tradisional inbarcasion da pesca e (co oportuni acorzimenti) da conpetision inte i paezi che i se afasa su'l Lago de Garda.

Onji istà ła Łiga Bisse ła organiava su'l Lago de Garda e su'l Lago de Izeo un canpionato in noturna che'l vede inpenjà i armi dei mazori sentri łacustri. Łe regate łe se tien da zunjo ad agosto inte łe acue davanti a ła sitadina ospitante. El parcorso el ze łongo sirca 1.400 metri e el ze costituìo da 6 corsìe parałełe de sirca 350 metri, da parcorer par do volte (andata e ritorno). Numarozi ze i i ziri boa, che i rechiede na tècnega partegołar, da'l momento che i vogadori i ga da far rodar su propio aso na inbarcasion łonga oltra 11 metri.

## Linganbi foresti

Sito uficiałe de ła Łiga Bisse del Garda
Ziro de Padania

El **xiro de [[Padania]]** el xe na corsa a tape cicłistega. Creà inte el 2011, ła xe suito sta mesa inte el całendario del UCI Europe Tour. Ła prima edision del xiro ła se ga corso dal 6 al 10 de setenbre del 2011 e ła xe sta vinta da Ivan Basso.

El xiro el xe sta contestà da i miłitanti de serti partii de sanca che i ło ga ritegnuo na inisiativa pułitega travestia da manifestasion sportiva.

## Tape
# Paesana (CN) - Laigueglia (SV) : vinta da Sacha Modolo;
# Loano (SV) - Vigevano (PV) : vinta da Elia Viviani;
# Lonate Pozzolo (VA) - Salsomaggiore (PR) : vinta da Sacha Modolo;
# Noceto (PR) - San Valentino ed Brentonico (TN) : vinta da Ivan Basso;
# Roveredo (TN) - Montecio Majore (VI) : vinta da Andrea Guardini.

## Notasion

## Linganbi foresti
* http://www.girodipadania.org
Piasa de łe Erbe

## Toponimi
**Piasa de łe Erbe** xe un toponimo un mucio sparpagnà in xiro par l'Italia. Varda anca:
* Piasa de łe Erbe (Padoa)
* Piasa de łe Erbe (Verona)
* Piasa de łe Erbe (Vicensa)
* Piasa de łe Erbe (Màntova)
* Piasa de łe Erbe (Genoa)
* Piasa de łe Erbe (Bolzan)
Piazza delle Erbe (band)

I **Piazza delle Erbe** xe stài un grupo muxicałe progressive rock itałian, ativo inte i ani 70.

El grupo se ga formà a Cremona inte el 1973. El so unico łavoro in studio xe el concept album ''Saltaranocchio'', ispirà a un raconto de Edgar Allan Poe e concepìo cofà cołona sonora par un spetacoło del Teatro Zero di Crema.

## Formasion
* Michele Diliberto - voxe, flauto, sasofono
* Andrea Ballani - voxe, chitara
* Bruno Mori - voxe, baso, mandołin
* Flavio Arpini - voxe, tastiere, viołonseło
* Giorgio Bettinelli - voxe
* Roberto De Giuseppe - voxe
* Stefano Erfini - percusión, chitara
* Lucio Fabbri - voxe, viołin, tastiere
* Lisi Gallini - voxe
* Mario Petrò - baterìa, percusión

## Discografia
* 1977 *[[Saltaranocchio]]*

## Linganbi foresti

* Sito co ła formasión dei "Piazza delle Erbe"
Piasa de łe Erbe (Màntova)

**Piasa de łe Erbe** o pì senplicemente **Piasa Erbe** l'è una de łe piase prinsipałi de Màntova. Gà tacà a configurarse quando che ła sità comunałe, verso ła fin del XII secoło gà scumisià a spandarse, oltre el volton de San Piero, oltre l'antiga sità romana che insistea inte i lóghi a quel tenpo costruìdi de l'atuałe Piasa Sordello, intitołà al famoxo trovador de Goito. 
On vasto teren sterà so ła banda orientałe del *monastièr de Sant'Andrea*, l'era stà destinà a buxo boario aciò se tegnese el marcà del bestiame. Trasferìdo, sto ultimo in un logo più periferigo, el spasio danansi la via de Sant'Andrea, deso via Broletto, indove jera xa stà costruìde boteghe afitàde e mercanti, l'è stà spartìdo in du dal *Pałaso del Podestà * anca dit Pałaso del Broletto) e trasformà inte el cuore aministrativo del Comùn. Su ła banda orientałe de ła parte che vegnerà Piasa de łe Erbe, l'è sòrto el *Pałaso de ła Raxón*. So ła piasa che 'ndava a crearse, za se afasava ła Rotonda de San Lorenso, de stiłe romanego, vosùda da Matilde di Canossa che inte ła so strutura sircołare ricordava el Santo Sepolcro, in questo exaltàndo ła so funsion auxiłiaria rispeto al *Presioxisimo Sàngue de Cristo* conservà e venerà 'nteła vissina Baxełega de Sant'Andrea.
Col dominio prima dei Bonacolsi e dei Gonzaga drìoman, el sentro aministrativo e del podér połìtego se spòsta su ła nova piasa in costrusion San Piero (deso Piasa Sordello).
I edifici medievałi de Piasa de łe Erbe el ga subìdo inte el corso dei secołi rimanegiamenti e ristruturasión. La sequensa de caxe che ospitava i mercanti sitadini, iè stà pregevolmente abelìde da pòrteghi de stiłe tardo gotego e rinasimentałe. Inte el 1445 l'è stà costruìda la *Caxa del mercante Giovan Boniforte de Concoreso*, singolarmente decorà co teracota de gusto tardo gotico e venesian riconosìbiłe màsima inte i pasamàn de łe finèstre. La Caxa de Boniforte sorastà da ła tresentesca *Tóre del Salaro* conferma la convivensa de architeture diverse. A caraterìxare la piasa cofà rinasimentałe, l'è stà Luca Francelli, l'architeto fiorentin che el ga operà inte l'edificasion de la Baxełega de Sant'Andrea su projeto del so méstro Leon Battista Alberti. Fancelli l'è intervgnù sul Pałaso del Podestà, rifasendo le barchése 'vanti el Pałaso de ła Raxón e el ga projetà la *Tóre del Relòjo* par la cuałe el ghe el ga fidà a *Bartolomeo Manfredi*, navegà de strołogìa, la costrusion del relòjo.

## Bibliografia
* Roberto Brunelli, *Piazze e strade di Mantova, percorsi tra arte, storia e leggenda*. Tre lune editrice, Mantova, 1999.
Finlandia Oriental (division ministrativa)

thumb|Localisazion de la Finlandia Oriental
La **Finlandia Oriental** (fin. *Itä-Suomen aluehallintovirasto*, sve. *Östra Finlands regionförvaltningsverk*) la xe una de le nove Azenzie Ministrative de Stado Regionai de la Finlandia creae dal 2010.
La confina a nord co la Finlandia Setentrional, a ovest co la Finlandia Centro-Ocidental, a sud co Finlandia Meridionale.
A ovest la xe bagnada dal Mar Baltego (Golfo de Botnia).

## Region
La xe costituia da le region de:
* Savo Meridional (fin. *Etelä-Savo*, sved. *Södra Savolax*);
* Savo Setentrional (fin.* Pohjois-Savo*, sved. *Norra Savolax*);
* Carelia Setentrional (fin. *Pohjois-Karjala*, sved. *Norra Karelen*);
La cavedal la xe Mikkeli (sved. *Sankt Michel*), altre cità importante le xe Kuopio e Joensuu.
Piasa dei Siuri

**Piasa dei Siuri** (o **Piasa dei Sióri**) ła se pol catar in quatro difarénti sità vènete:
* Piasa dei Siuri a Pàdova.
* Piasa dei Sióri a Trevixo.
* Piasa dei Sióri a Verona.
* Piasa dei Siuri a Vicensa.
Piasa dei Siuri (Pàdoa)

sinistra|275 px|miniatura|St'altro lai co ła Ceza de San Chimento e via Fiume in fianco a drita.
**Piasa dei Siuri** (dita anca **Piasa dei Sióri**) ła xe na de łe piase de Pàdova. Ła se cata a ovest de Piasa de ła Fruta e Piasa de łe Erbe, a łe cuałi ła xe ligada traverso, respetivaménte, via San Clemente e via Fiume. Piasa del Domo ła xe a sud e se ghe riva co via Monte Pietà.
 
A ovest de ła piasa se fasa el *pałaso del Capitanio*, che el toe el só nome dal fato de èsare stà séde de un dei du aministraturi venesiani de ła sità. Na volta sta strutura ła gera parte integrante del conpleso de ła Reja dei Cararexi, ma col pasajo de Pàdova a ła Serenìsima ła ga subìo un intervénto de restruturasion che el ga revardà soratuto ła Tore, co ła xónta del rełojo inte el 1427. Cusì xe nasesta ła Tore del Rełojo, che ła ga tólto l'aspeto de uncó inte el 1532, grasie al'architéto Giovanni Maria Falconetto, che el ga desegnà l'arco trionfałe in piera d'Istria, de gusto rinasimentałe. El rełojo el xe caraterixà dal fato de segnare miga sóło l'ora e'l jórno, ma anca faxe łunare, méxe e ano; ła tore ła xe sormontada da un této in laste de piónbo.

A fianco del pałaso del Capitanio se cata ła Loja de ła Gran Guardia, anca ciamada *Loja del Conséjo*. Infati sto edifisio del Quatroxento el ga ospità, in pasà, prima el Maxor Conséjo de Pàdova durante l'inséndio del Sałon inte el 1420, e daspò, durante ła dominasion austrìaca, el xe sta doparà come sede del comando miłitar.

Su st'altro lai respeto a queło de ła tore del Rełojo, se cata ła céxa de San Chimento, l'edifisio più antigo de ła xona datórno, eséndo stada tirada su inte el 1190. Ła xe caraterixada da na vixìbiłe fasada in quarełi rusi co łe statue dei santi Chimento, Justina e Daniełe.

De matin ła piasa ła xe inpiéna de bancarełe che łe vénde parici produti, dai vestidi ai fiuri. De sera invése, spece de sabo, ła xe piéna de tołini misi dai bar e i restoranti par i cliinti.

## Note


## Vóxe ligae
* Piasa de łe Erbe
* Piasa de ła Fruta
* Piasa del Domo
Piasa del Domo (Pàdoa)

**Piasa del Domo** ła xe na piasa de Pàdova, catada a sud de Piasa dei Siuri, a ła qual ła xe ligada traverso via Monte di Pietà, e a ovest del Gheto e de Piasa de łe Erbe. Par ła só poxision e l'inportante róło dei sui edifisi rełigiuxi ła xe stada e ła xe uncóra un dei sintri fondamentałi de ła sità.

I ladi ovest e sud de ła piasa i xe squaxi completaménte ocupai dal conpleso del Domo. Séde del véscovo, quéło de uncó el xe el terso edifisio, el cui projeto el xe tribuìo a Michielanzolo, anca se i łavuri, inconpiùi par quanto revarda ła fasada, i xe 'ndai vanti fin al 1754. Ła piasa pedonal che ła sta vanti a ła Ceza in orìxene ła ospitava el marca dei porsełi, ma, na volta regałada al véscovo ła xe deventada canpo santo, par tóre a ła fin l'aspeto de uncó inte el 1902. El batistero, catà sùbito a fianco, el xe stà anca lógo de sepoltura dei Cararexi; el xe conosésto par i frischi de Giusto de' Menabuoi. A sud, invése, ghe xe el pałaso vescoviłe, uncó muxeo diocexan.

A nord de ła piasa ła ga dó costrusion del Siexento. Verso ła via che ła porta a piasa dei Siuri se cata e el pałaso del Monte de Pietà, na volta séde del'omònima conpagnia de préstiti gestia dai Francescani: notévołe xe ła fasada orientałe col portałe baroco. Tacà a ovest se cata l'arco Valaresso, che el porta verso ła Reja dei Cararexi.

## Note


## Vóxe ligae
* Piasa de łe Erbe
* Piasa de ła Fruta
* Piasa dei Siuri
Piasa del Domo

**Piasa del Domo** el xe el nome de na piasa che, de sòłito, ła òspita ła catedral de na sità. In particołar:
* Piasa del Domo a Belun,
* Piasa del Domo a Pàdova,
* Piasa del Domo a Trevixo,
* Piasa del Domo a Vicensa.
Chitara preparàda

right|200 px|thumb|Chitara preparàda
Na **ghitara preparada** ła ze na ghitara el cui tinbro el ze stà modifegà inserindo vari ogeti - ła "preparasion" - su łe só corde o infrà de 'st'raltre. 'Sta tècnega ła ze anca ciamada **ghitara da toła** ("tabletop guitar") parchè pluzori ghitaristi i prefarise sonar el só strumento preparà dopo averlo puzà so na suparfise orizontałe.

## Ghitaristi
* Simon Angell (Patrick Watson)
* Glenn Branca
* Fred Frith
* Yuri Landman
* Thurstone Moore (Sonic Youth)
* Lee Ranaldo (Sonic Youth)
* Keith Rowe
* Paolo Angeli

## Voze łigàe
* Moodswinger
* Pianoforte preparà

## Łetaradura
* ''Prepared Guitar Techniques'' - Matthew Elgart/Peter Yates (Elgart/Yates Guitar Duo) ISBN 978-0-939297-88-7, California Guitar Archives, 1990 
* Nice Noise  - Bart Hopkin & Yuri Landman ISBN 978-0-972-731-36-2, Experimental Musical Instruments, 2012
Chitara acustica

[right|200 px|thumb|Strumenti tradisionałi del sud-est de ła Spagna: chitara, chitara tenór, ''[requinto*]]
Na *'chitara acustica''' xe un tipo de chitara dove ch'el són xe prodoto, come par le altre chitare, da ła vibrasión de łe corde e se spanpała ad intensità udibiłi atraverso ła risonansa de ła cassa armonica, sensa bixogno de anplificasión. El termine "chitara acustica" xe un retronimo, cugnà drìo l'avènto de ła chitara ełetrica che utiłixa l'anplificasión ełetronica par rénder el són udibiłe. de frecuente el xe uxà propiaménte par indicar ła chitara folk.

## Clasificasion
Dexignando xenericamente łe chitare che utiłixa metodi mecanici par ła produsión del són, del grupo de łe chitare acusteghe fa parte na granda varietà de strumenti de tute łe tradisión, infra 
i cuałi :
* Chitare co corde de nylon o de bueło:
* Chitara baroca
* Chitara classica
* Chitara flamenca
* Chitara multicorde
* Lyre-Guitar
* Chitare co corde de asàl:
* Chitare folk (talfiè ciamàda, co termine inpropiaménte xenerico, come "chitara acustica)
* Chitara a 12 corde
* Chitara rexofonica
* Chitara batente
* Lap steel guitar
* Basso acustico

## Altri progeti

## Siti da vardar :
* El sito de ła chitara acustica