open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Carinsia

Ła **Carinsia** (en todesco **Kärnten**, in sloveno *Koroška*) el xe el pì meridionałe dei 9 Stati federałi (*Bundesländer*) de l'Àustria.

## Zeografia
Ła ga na superfise de 9&nbsp;536&nbsp;km² e ła conta 559&nbsp;404 abitanti (2001).

Ła consiste principalmente de on basin a l'interno de łe Alpe, inte el qual łe Alpe Càrniche łe lìmita el confin meridional co l'Itałia (province de Bełun in Vèneto e de Udine in Friuli-Venesia Giulia) e ła Slovenia (rejon Stiria/*Štajerska*, Carinsia/*Koroška* e Alta Carnioła/*Gorenjska*). Ła cadena dei Tauri ła separa dal Sałisburghexe a nord. A est a se cata el land de ła Stiria, mentre a ovest ła Carinsia ła forma na vałe continua col Tiroło Orientałe (*Osttirol*) (parte del Tiroło). Ła xe conosua soratuto pa' i so magnifeghi łaghi, el pì grando el xe el Wörther See. El fiume prinsipałe de ła rejon ła xe ła Drava (*Drau*).

Ła cavedal la xe Clanforte, a la quala ghe va drìo n'antra sità de na serta inportança: Viłaco (*Villach*). Ste do sità łe ga in comun forti ligamenti econòmisi.

## Menoranse
thumb|left|Teritori co prexença de carinsiani de lengua slovena|206x206px
Inte el sud del Stato federà - soratuto inte el distreto de Villach-Land, inte chel de Klagenfurt-Land e inte chel de Völkermarkt - i vive menbri del grupo ètnego de lengua slovena (secondo el censimento del 2001: 14&nbsp;010 persone) cofà menoransa desconosùa.
Sto grupo el se cata inte el teritorio de l'odierna Carinsia fin da l'Età de Mexo e par vìa de sta presença na part dei topònimi i ga anca na varianta in lengua slovena.

Ła discusion dui dereti dei grupi ètnisi (par exenpio: ła segnalètega bilengual) ła xe sentìa soratuto da łe menoranse a liveo emixional.
## Aministrasion

La carinsia la xe divixa in oto distreti e çità statutarie.

**çità statutarie**

* Klagenfurt K
* Viłaco (*Villach*) VI

**Distreti**
# Spittal an der Drau SP
# Hermagor HE
# Villach-Land VL
# Feldkirchen FE
# Klagenfurt-Land KL
# Sankt Veit an der Glan SV
# Völkermarkt VK
# Wolfsberg WO

## Note
Jàvara del Monteło

**Jàvara del Monteło** el xe on comune de 4318 abitanti inte ła provincia de Treviso.

## Evołusion demografega
Jaso

right|200 px|thumb|Cubetini de giaso
**Jaso** el xe nome comun doparà par dexegnar laqua al stato sołido. A presion atmosfèrega stàndar (101.325 Pa) ła transizion de faxe ła vien co l'aqua łiquida ła xe fredà sóto i 0&nbsp;°C (273,15&nbsp;K, 32&nbsp;°F).

A cauxa del fenòmeno de sorafuxion, l'aqua ła pode restar al stato łìquido anca soto 0&nbsp;°C; enoltre el jaso se pode formarse anca a tenperadure soveriori a 0&nbsp;°C co presioni soveriori a queła normałe e, anca al contrario, restar al stato łìquido o gasoxo fin a -30&nbsp;°C, co presioni pì base. Existe 14 difarenti faxi sółide del'aqua, ma ła pì comun ła xe ła I<sub>h</sub>, che xe l'ùnega prexente inte ła biosfera, a parte na persentual picenina de I<sub>c</sub> rentrazàbil 'ntel'alta atmosfera. Łe varie faxi del jaso formae a presioni difarenti da queła normałe łe gà na strutura cristałina difarente da queła del jaso comun.

## Altri projeti
Siviltà

Ła paroła **siviltà** (pron. *zh*iviltà, *z*iviltà o *s*iviltà) ła vien dal latin *civilitas*, che l'era cołegà co l'agetivo *civilis* e el nome *civis* (osia "sitadin"). Par 'sto motivo qua a l'inisio ła servìa par indicar łe quałità tìpiche de chi che vivéa rento na comunità sitadina e ła vegnéa anca doparà in opoxision a *rusticitas* o sia el modo de far de chi che vivéa in canpagna.
## Rinasiménto
Verso el Rinasiménto ła paroła ła ga tacà ciapar un senso de superiorità par indicar che el propio modo de vìvar el xera mejo de quel de altri pòpołi e altre culture. 
## Insieme
Deso come deso invese, 'sta paroła qua ła ga praticamente el stéso senso de "cultura" e ła se riferise a tuto l'insieme de idee, vałuri, tradision e organizasion sociopołìtica de un pòpoło sensa aver par forsa na diferensa de vałor intrà chi che xe mejo e chi che xe pezo: se pol parlar de siviltà industriałe, siviltà contadina e.v.c.
## Progreso
Drio el contesto che ła vien doparà, ła paroła "siviltà" ła pol anca riferirse in senso xenerałe al progreso de tuta l'umanità oben al sviłupo artìstico e sientìfico de na società particołar.
Anburgo

Ła **Łìbara Sità Anseàtica de Anburgo** (ted. *Freie und Hansestadt Hamburg*) ła xe un Land de ła Repùblica Federałe de Germania: aministrativamente ła xe tuta na sità-stato e ła xe famóxa par el só porto su l'Elba, uno dei porti comerciałi piasè grandi.

Oltre al porto, ghe xe anca du laghi artificiałi che i ze *rento* ła sità: l'Außenalster (Alster de fora) e'l Binnenalster (Alster drento) formài propio co l'aqua del fiume Alster che insieme col Bille el pasa par ła sità.

## Polìtega
Łe ultime elexion aministrative del 20 fevraro 2011 łe ga porta al governo del Land el SPD. Intel parlamento del rejonal ghe xe 121 rapresentanti, cusì disribuii SPD 62, CDU 28, B90/Grüne 14, FDP 9, Die Linke 8.

Al Bundesrat el Land el xe rapresentà da 3 parlamentari.

## Economia
Al agosto 2012 el taso de disocupaxion el jera del 7.4%.

## Sità xemełà

## Gałeria fotografega

image:Map_hamburg_1800.png|Mapa de Anburgo inte el Otozento
image:Hamburg Jungfernstieg (1890-1900).jpg|Anburgo al scominzio del Novezento


## Note


## Varda anca
* Reeperbahn
Pełestrina

L'ìxoła de **Pełestrina** ła costituise un dei łidi chei dełìmita ła Laguna de Venesia col Lido de Venesia, col qual condivide caraterìsteghe sìmiłi. Come el Lido, l'ìxoła ła xe lónga pì de 10&nbsp;km, ma a difarensa di sto qua, se prexenta pì streta. Ła xe costituìa da na sotiłe strisia de tera e savia, rinforsà a est in diresion del mar dai Murasi, na lónga diga che ła protexe da łe maregiade.

Ghe sorze dó centri abitai, in órdine, da Nord, San Piero in Volta e Pełestrina, entrambi frasioni del Comun de Venesia.
Sità

__HIDDENCAT__

[thumb|300px|El sentro de [Toronto inte un scato noturno]]
Na **sità** (dita anca **zità** o **zhità**) el xe un insediamento umano estexo e stabiłe, un'area urbana che ła se diferensia da un paexe o da un viłajo par dimension, densità de popołasion, inportansa o stato łegałe. El termine el deriva dal latin *civitas*, e deriva dała stesa etimołozia de siviltà.

## Altri projèti
Benito Mussolini

Fondatore e Duce del fasismo, el xe sta primo ministro del Regno d'Itałia, co poteri ditatoriałi, dal 31 de otobre 1922 al 25 de lujo 1943, Primo Maresciało de l'Inpero dal 30 de marso 1938 al 25 de lujo 1943 e presidente ditador de ła Republica Sociałe Itałiana dal setenbre 1943 a l'apriłe 1945.

## Percorso połitego
El xe sta esponente de spico del Partio Sociałista Itałian e diretor del giornal sociałista l*'[[Avanti!]]* dal 1912. L'era contro la guera ente' i ani de prima de la prima guera mondiałe, inte el 1914 el ga canbiò radicalmente opinion, dichiarandose a favore de l'intervento in guera. Espulso par questo dal PSI, el ga fondà on proprio giornałe,* [[Il Popolo d'Italia]]*, su posision nasionałiste visine a ła picoła borghexia. Inte l'imediato dopoguera, cavalcando ło scontento par la «vitoria mutilà», el ga fondà el Partio Fasista (1921), e el se ga presentà al Paexe co on programa pułìtego nazionałista e autoritario, co forti ełementi antisociałisti e antisindacałi come ca piaxeva a ła picoła borghexia e ai ceti industriałi e agrari.

Ntel contesto de forte instabiłità politega e sociałe sucesivo a ła Grande Guerra, el ga decixo de puntar a ciapare el potere. Forsando ła man de łe istitusion, co l'juto de ati de squadrismo e d'intimidasion połitega che i xe culminà el 28 de otobre del 1922 co ła Marcia so Roma, Mussolini el ga otegnuo l'incarico de formar el Governo (30 de otobre del 1922). Dopo el contestà suceso a łe ełesion połiteghe del 1924, el ga instaurà inte el 1925 ła ditatura, risolvendo co forsa ła situasion de crixi ca se garà creà dopo l'asasinio de Giacomo Matteotti.

Dopo el 1935, el se ga avisinà al nasionalsociałismo todesco de Hitler, col cuałe el ga stabiłìo on łegame che el xe culminà co ła stipuła del Pato de Aciaio inte el 1939. Serto de che el conflito el saria finio in presia, el xe entrà quindi inte ła seconda guera mondiałe al fianco de ła Germania Nazista. In seguito a ła disfata tałiana e a ła mesa in minoransa durante el Gran Consejo del Fasismo del 24 de lujo del 1943, el xe sta arestà par ordine del Re (25 de lujo) e sucesivamente tradoto a Canpo Inperatore. Liberà dai todeschi, e ormai in balia de łe decixion de Hitler, el ga instaurà inte l'Itałia setentrionałe la Republica Sociałe Itałiana. El 28 de apriłe del 1945, durante el tentativo de scapare in Svisera travestio da militare todesco, el xe sta scoperto e arestà dai Partigiani, che i ło ga fuxilà insieme a ła so compagna Claretta Petacci.

## Onorificense
Cuero (Cuero Vas)

**Quero** el xe na frasion de Cuèro-Vas de 2.311 abitanti de ła provincia de Bełun.

Prima de el 28 de diçenbre 2013 l'èra un comun stacà de Vas.

## Evołuzione demografica
Siche

Ła **siche** (en itałian *psiche*) ła xe un tèrmene col qual tradisionalmente se uxa individoar l'insieme de quełe funsion cerebrałi, emotive, afetive e rełasionałi de l'individuo, che łe exuła da ła soa dimension corporea e maderiałe.
Se intende quindi riferirse, co ła paroła "siche", a n'astrasion consetuałe che ła enclude al só interno conponenti difarenti, cuałi facoltà conositìe, intełetìe e rasionałi, cuałi par exenpio ła cosiensa, ma anca conponenti irasionałi, o sia l'ànema o l'inconsio.

## Storia del conceto
De vólta en vólta łe varie formasion culturałi ei vari pensaduri i ga definio en masa modi ła siche, sotołineando majormente un o pi di aspeti indicai sóra .

Par i antighi greci, ła gera l'ànema, parché identificà col respiro (pneuma).
Inte el corso del tenpo, col medéxemo tèrmene *siche* ne semo ze invese riferì a tri conceti distinti, drio l'ànbito de considerasion:
* siche cofà esensa spirituałe, en ànbito rełigioxo;
* siche cofà insiem de łe facoltà mentałi e conositìe, en fiłoxofìa;
* siche cofà conpleso de funsion mìa corporee, qual ogeto de studio de ła sicołogia.
Little Tony

El xe on sitadin de ła Republica de San Marin in quanto nato da xenitori entrambi sammarinexi (de Chiesanuova) e, pur avendo senpre visù en Itałia, nol ne ga mai richiesto ła sitadinanza. El ga scuminsià xovane a interesarse de musica grasie a na pasion de fameja che acomunava so pare, on sio e i so fradełi, anca łuri muxixisti.
## Discografia
* *Rock parade*
* *I successi di little tony*
* *Riderà*
* *Questo mondo non mi và*
* *Il big little tony*
* *Special*
* *Little Tony*
* *Little Tony ‘71*
* *Angelo selvaggio*
* *Dedicato ai miei fans*
* *Don't you cry for tomorrow*
* *Little Tony*
* *Tony canta Elvis*
* *The Little Tony story*
* *Tribute to Elvis*
* *Cuore matto*
* *Appuntamento co tony*
* *Today*
* *I dì del rock*
* *Profilo di tony*
* *The love boat*
* *Ragazza italiana*
* *Aspettami in America*
* *Gli anni d'oro*
* *Le mie più belle canzoni*
* *Se io fossi nato in Texas*
* *Non si cresce mai* (in coppia co Bobby Solo)
* *Figli di Pitagora* (in coppia co Gabry Ponte)

## Linganbi foresti

* Scheda sul sito rai.it
Guera siviłe

__HIDDENCAT__

Col nome de **guera siviłe** (pron. *zh*ivil, *z*ivil[e], *s*ivi[l]e) se intende na guera che no vien mìa conbatùa intrà du o pi Stati difarenti ma che ła vien fata da grupi difarenti  che i xe tuti du rento el steso Stato.
Bergamo

**Bergamo** (*Bèrghem* in bergamasco) ła xe na sità de ła Lonbardia, caologo de ła provincia omonima.

A setentrion ła xe dełimità de dei cołi che i ła divide in do tochi difarenti, Bergamo basa (el toco piesè grando e novo, deta anca "Borg" e "Bèrghem de Sota") e Bergamo alta (el toco piesè vecio, deta anca "Sità" o "Bèrghem de Sura"). La ga 118.733 abitanti e ła xe ła tersa sità lonbarda par popolasion dopo Milan e Bressa. Lo stemma el xe par metà xalo e par metà roso.

## Sità xemełà
Bergamo ła xe xemełà con:

## Evołusion demografica

## Note


## Varda anca
* Òpare de defeza venesiane intrà XVI e XVII sècoło: Stato da Tera-Stato da Mar ocidentałe

## Linganbi foresti

* Fondazione Bergamo e storia
Sal

thumb|right|200px|Ła sal
Co ła paroła **sal** (o **sałe**) se intende de sòłito el cloruro de sodio osìa ła *sal da cuxina* che ła vien doparà normalmente par dar piasè saor al magnar. In 'sto sénso qua se pol doparar ła paroła anca co l'artìcoło feminiłe "ła sal" (oltre che maschiłe) mentre in sénso xenerałe o sia quando che se parla de chìmica se dopra soło el maschil "el sal".

In chìmega el sal l'è el prodóto de reasion intrà un àsido e na baxe: par 'sto motivo qua gh'è un saco de tipi diversi de sałi che i ciapa nomi diversi sia par el tipo de sostanse che vien conbinà, sia drio łe só propietà.

I nomi dei sałi i ga ła fórma "*Raixa del nome de l'àsido* + *Final* (propietà de l'àsido) + *de* + *nome de ła baxe conbinà co l'àsido".

Par exenpio, smisiando l'[[àsido solfòrico]] col [[potasio]] se ga el [[solfato de potasio|solf*ato* de potasio]] indove che ła raixa "solf-" ła ne dixe che l'àsido de partensa l'era fato de sólfre, ła final "-ato" ła ne dixe el tipo de àsido (queło solfòr*ico' e no invese el solforoxo o el solfìdrico) e finalmente "potasio" el ne dixe che ła baxe de partensa da conbinar l'era apunto el potasio.
Proseco

thumb|left|Na bosa e un goto de proseco
El *'Proseco* el xe na ua che crése ben sora-de-tuto tra Valdobiaden, Conejan, Montel e Àxol.
Al vin el ciapa el nome dal vitigno col che xe fato, un vitigno a perla bianca che ga ło steso nome de na frasion sul Carso de Trieste, Prosecco.

El ga anca dó Doc. I comuni de ła xona Doc xe: Conejan, Susegana, San Vendeman, Cołe, Vitorio Veneto, Cixon de Valmarin, San Piero de Fełeto, Refrontoło, Pieve de Sołigo, Fara de Sołigo, Valdobiadene.

## Tipołoxie de vin
Ghin łe xe esensialmente tri de prosechi:
* el proseco propiamente dito (fermo)
* el proseco spumante
* el proseco frixante

In tuti i caxi se trata de un vin dal cołore xało pajerin, dall'odore fin e dal saóre fresco. Ła variante spumante el pol rixultare da brut a demi-sec, mentre łe altre łe xe seche o amabiłi.

Łe tipołoxie prodote grasie a ła fermentasion tradisionałe in botija (carateristega che va spesificà in eticheta) łe pol prexentar na vełatura. Tałi vin i gà on gùsto seco, frixante e frutato, co eventuałi sentori de crosta de pan e lievito.

## Abinamenti gastronomisi
Se conseja co piati a baxe de pese e co i antipasti:
* bagnet verd: inciò disałae in salsa verde 
* inciò disałae e mese soto ołio
* pasta de sardoni

## Note
Prealpi Vènete

[thumb|199x199px|left|Ociada invernałe dei [Łesinia|Monti Lesini]]
Łe **Prealpi vènete** łe xe on sistema montagnozo che łe fa da ingreso a łe Alpi venete vere e proprie.
Łe se estende dal łago de Garda sud al fiume Piave, intrà łe province de Verona, de Vicensa e en parte anca Trevixo.

De łe Prealpi venete a ghe fa parte, da ovest a est i Monti Lesini che i introduxe a łe alpi vènete veronexi Monte Baldo e al Carega, łe Picołe Dołomiti che łe introduxe ai Lagorai, l'Altopiano de Axiago, el Monte Grapa che el introduxe al Cadore che a so volta introduxe a łe Dołomiti.
## Sudivixion
Segondo ła SOIUSA łe prealpi Venete le xe divixe in sotosesion e çincue supergrupi. Da ovest verso est i xe:

*Prealpi Vixentine
**Monti Lesini
**Cee Dolomiti
**Grupo dei Altopiani
*Prealpi Bełunexi
**Masicio del Grapa
**Caena Cavało-Vixentin

## Varda anca
* Masicio del Grapa

## Linganbi foresti

* Grappa e Prealpi 
* Alpi venete Baldensi e prealpi lessiniche
Siłe

El **Sil** el xe uno dei pì longhi (96&nbsp;km) fiumi de sortiva d'Europa.

El nasse a *Casacorba* inte el comun de Vedelago, a cerca 15&nbsp;km dal cavologo, el assume co na certa sinuosità na direzion da ovest verso est par po', na volta bagnà la cità de la Marca, piegar en direzion sud-est verso la Laguna Veneta onde che un tenpo el sbocava in località Portegrande de Quarto d'Altìn.
In sevito de le opare fate dai venexiani ai tempi de la Serenissima, indeso el sboca diretamente inte el mar Adriatico inte i pressi de Jesolo, in corespondenza de l'antiga fosa de la Piave, desvià pì a nord.

## I Molini
El Sil e alguni so fluenti, par via de la so portada costante, i xe sempre stai ideai par l'insidiamento de molini. Uncora inte el XIX secolo inte la sola cità de Treviso se ghe ne contava sessantaun. Atualmente nissun molin el desfruta pì le aque del fiume, ma tanti i soravive cofà prezzevoi esempi de archeolozia pre-industrial.
Eoropa sentrałe

[thumbnail|[Rejon storiche de ł'Eoropa Sentrałe|Teritori e rejon storiche de l'Europa Sentrale|sinistra]]
L**'Eoropa sentrałe** o l**'Europa çentrałe** la xe na rejon de l'Eoropa comprendesta tra l'Eoropa oçidentałe e l'Eoropa orientałe, co a sud i Balcani. A no esiste de i precisi confini, pitosto, le xe rejon ca divide na storia, de oposiçion a l'est rapresentà da l'Inpero Otoman e la Russia Inperiale, e, almanco fin a la Prima Guera Mondiale, de distinçion da l'ovest in cuanto conservatori oposti a le moderne idee liberali, ciapae co 'l comercio su i mari e infin la Rivoluçion Françese. Dopo la Prima Guera Mondiale, e ancor pi dopo la Segonda, 'ste idee moderne in xenerale, e la democraçia liberale, le ga atechìo presto in Àustria e in Zermània.

Segondo diverse ençiclopedìe, el termine Europa Çentrale el include:
Puebla (stato)

**Puebla** el xe uno de i 32 Stadi del Mèsego ke el xe kàta intè ła parte çentrałe del paes et a el est de Sità del Mèsego. 
El konfina a el nordest ko Verakruz, a el sudest  ko ''Oaxaka'', a el sudovest ko ''Guerrero'', a el ovest ko Morelos, Mèsego e ''Tlaxkala'', a nordovest ko Hidalgo.

## Zeografia fixega
El Stado el xe par el pi' montoxo, el xe estendi sora n'area de 33&nbsp;902&nbsp;km²

El ze traversà da nordovest a sudest da la Siera Madre Oriental, e da ovest a est da la Fasa Neovolkanega.

El fiume prinsipal el ze el *Atoiak*, a el sentro-sud.

El ga klima tenperà a le sentro, tropegal a sudovest e nordest.

## Zeografia umana
El Stado el  gaveva 5&nbsp;070&nbsp;350 abitanti a inisio de i ani domila.

La kavedal del Stado e sità pi' popolada la xe Puebla. Altre sità inportanti le ze *Tehuacán* e *Cholula de Rivadavia*

I se desfruta zasimenti de oro, arzento, petrolio e zinko.
I se koltiva seréali, kafé, kana da sukaro e el ze desvilupà el alevamento.

Le ge ze industrie mekanege, automobilistege, alimentari e tesili

## Gałeria de someje

Derrumbadas.jpg|munti Derunbadas a est
Valsequillo dam.jpg|Atoiak
CholulaCapillaReal01.jpg|panorama de Cołuła
Catedral de Puebla, México, 2013-10-11, DD 17.JPG|sentro istorego de Puebla, patrimonio ONUESC


## Nòte

## Altri projeti

## Łinganbi foresti
Antełao

El monte **Antełao** el xe famoxo par èsare ła seconda çima de łe Dołomiti, coi soi 3.263 meri, ma el xe ła prima par el raporto intrà altezza e sviłupo orizontałe del zòcoło chel no sùpara mìa i quatro chiłòmeri de diàmetro. Łu el costituise un dei prinçipałi grupi de łe Dołomiti bełunexi. Par ła soa altessa, el xe ciamà el "*Re de łe Dołomiti*".

L'Antełao el xe ła çima pì alta del Cador, un poderoxo insiem piramidałe, articołà en gołe e camini verticałi en tuti i versanti, co ła prexensa del secondo giazaro par estension de łe Dołomiti. I du giazari i se trova quaxi interamente inte el comun de Całalzo, chel xe rifornìo da łe łore aque.
Pur inte ła soa sostansiałe unitariedà, ła caraterìstega e ùnega montagna, vixìbiłe da granda distansa, ła 'sume fixionomìe difarenti inte i deversi versanti.

Ła çima ła xe stà ragiunta par ła prima volta inte el 1850 dal cazador sanvitexe Matteo Ossi, chel gà ripetuo l'inprexa conpagnando l'austriaco Paul Grohmann, grando alpinista del'època, en veta.
Par ła soa storia alpinìstega, l'Antełao el xe na montagna del'Oltrechiusa e de San Vito de Cador, anca 'ntel'imaginario comun.
Provincia de Bergamo

Ła **Provincia de Bergamo** ła xe na provincia della Łonbardia de oltre on miłion de abitanti.

## Confini
Ła confina a nord co ła Provincia de Sondrio, a ovest co ła Provincia de Leco, la Provincia de Monza e Briansa e ła Provincia de Milàn, a sud co ła Provincia de Cremona, a est co ła Provincia de Bresia.

## Comuni
Ła provincia de Bergamo, come tante province łonbarde, ła xe caraterixà da on grande numaro de comuni (244) e de conseguensa da on alto frasionamento aministrativo. Ai scuminsi dei ani novanta del secoło pasà siè comuni i xe pasà a ła nova provincia de Leco (Calolziocorte, Carenno, Erve, Monte Marenzo, Torre de' Busi, Vercurago).

### Comuni prinsipalł
* Bergamo - 120&nbsp;694 abitanti (31-12-2010)
* Treviglio - 29&nbsp;034 abitanti
* Seriate - 24&nbsp;297 abitanti
* Dalmine - 23&nbsp;266 abitanti
* Romano di Lombardia - 19&nbsp;049 abitanti

### Comuni de ła Provincia
Roberto Bruni

**Roberto Bruni** (Bergamo, 1° de apriłe 1949) el xe el sindaco de ła sità de Bergamo (dal 2004).

El xe łaureà in Giurisprudensa, el fa ł'avvocato penałsta. NTel 1998 el xe sta ełeto Presidente de ła Camera Penałe de ła Łonbardia Orientałe, carica che el ga ricoverto par du bieni consecutivi.

Ntel 2004 el xe sta membro de ła Giunta nasionałe de ła Union de łe Camare Penałi tałiane.

Iscrito al Partio Sociałista Italian dal 1970, el xe sta Consijere comunałe ad Alsano Łonbardo dal 1975 al 1980 e a Bergamo dal 1981 al 1995.

Ałe ełesion aministrative del 2004 el xe sta ełeto sindaco de Bergamo al bałotajo del 27 e 28 de zugno col 53,9% dei voti.
Mulhouse

**Mulhouse** (pronuncia //, en todesco ***Mülhausen***, 108.357 abitanti sirca) ła xe na sità de ła Fransa situà ntel departemento de l'Alto Reno inte ła rejon de l'Alsazia, sol fiume Ill e sol Canałe dal Rodano al Reno.

## Evołusion demografica

thumb|left|230px|El Duomo de Mulhouse
Diałeto

La parola **dialeto** a vien dal Griego "διάλεκτος" (pron. *dialektos*) che la volea dir senplisement lengoa. Coi segoli che i pasaa la parola la ga toresto novi signifegà inte le lengoe indoe sta cuà l'è adoparà.

* Pa la cultura anglosàsone *dialect* el tende aver un senso de "variante" de na łéngua: na parlada o sia che ła ga propietà sue ma che comunque ła segue łe struture xenerałi de na serta łéngua, struture condivixe anca co altre varianti de qûeła łéngua li.
* Par ła cultura itałiana *dialetto* el tende indicar tuti quei modi de parlar (łéngue o nò) che no i xe mìa uficiałi come che ga notà anca el profesor P. Balboni. A sto propoxito xe necesario dir che xe del tuto sbalià pensar ai diałeti come varietà popołari e scorete de ła łengua itałiana. Ogni uno de łori el xe ła continuasion ininterota del particołar *[[łéngoa latina|latin]] volgar* parlà nell'antichità in na certa region. *Ladin volgar* che el se ga progresivamente trasformà, inte el corso de l'Alto Medioevo, inte el *Volgar* de cheła region. Questo el gà continuà a ciamarse cusì fin a l'epoca de l'afermasion de l'Itałian leterario, el XVI secoło. Da chel momento in avanti i volgari se gà ciamà *Diałeti*. Quindi no i xe varietà "degradae" dea łengua itałiana, ma al contrario i xe più antichi e indipendenti da questa.
* Popołarmente 'sta paroła qua ła vien doparà anca col senso de "modo de parlar manco beło, manco ełegante"
* Par ła wikipedia vèneta *diałeto* el xe soło sinònimo de "*variante* de ła łéngua vèneta" sensa giudissi de vałor: par exenpio dixendo che el belumat, el padoan o el veronéxe i xe diałeti del vèneto se vol mìa dir che i xe manco inportanti o sbałiài o bruti ma se intende soło che i ze tuti varianti co na strutura lenguìstica comun e che 'sta strutura qua ła xe queła tìpica del vèneto (co clìtici sogeti, interogativi, art.personałe feminiłe e.v.c.) e nò queła de altre łéngue.

## Altri projeti
Rejon

El termine **rejon**, el deriva dal latin *Regio* el pò esare doparà inte un mucio de modi diversi:

* par identificare un'area ziogràfega
* in ziografia połitega par definire de łe entità aministrative de un Stato o de un insieme di Stati.

## Rejon come entità teritorial
Ła rejon el xe un teritorio conposto dała combinasione de diversi fatori anbientałi e azion umane (xenare de vida) e che ła se esprime traverso un paesajo o un insieme de paesagi.
El xenare de vita el xe un insieme de conponenti sociałi metodiche e continuative rełativi a un teritorio.
Ła conponente anbientałe de ła rejon ła ga na dopia vałenza parché da na parte ła permete ło sviłupo de tałuni fatori a scapito de altri, da 'n'antra parte ła conserva i risultati de łe precedenti conbinasion condisionando łe popołasion future.
Alpi Orientałi

Łe **Alpi Orientałi** łe xe na porsion de ła caena montagnoza de łe Alpi. A seconda de łe varie sudivixion del sistema montagnozo ła denominasion ła pol aver significai difarenti, in serti caxi se preferise adiritura conprender parte de ste montagne inte łe Alpi Sentrałi.

## Partision de łe Alpi
thumb|left|łe Alpi Osidentałi łe xe segnae in turchexe, co łi numari da 17 a 26.
Secondo ła sudivixion del IX Congreso Ziogràfego Itałian del 1924, łe xe ła sezion de łe Alpi che łe va dal Paso del Brenero fin a ła Seła de Vrata.

Da łi versanti nord e est łe intaresa ła Austria e ła Slovenia.
Inte'el versante sud e ovest itałian łe xe conprexe inte łe rejon de ła Trentin-Alto Adexe, Veneto e Friuli-Venesia Giulia.

Ła sudivixion clasica ła conprende:
* Alpi Noreghe (**17**)
* Dołomiti (**18**)
* Alpi Carneghe (**19**)
* Alpi Giułie (**20**)
* Caravanche (**21**)
* Alpi Sałisburghexi (**22**)
* Alpi Àustriaghe (**23**)
* Prealpi de Stiria (**24**)
* Prealpi Vènete (**25**)
* Carso (**26**)

## ''Alpenvereinseinteilung der Ostalpen (AVE)''
Secondo sta clasifegasion, creada inte el 1924 e rivista inte el 1984, adotada da łi club alpini austriaghi e todeschi, łe Alpi Orientałi łe riva a ovest sin a ła łinea segnada da Reno, Paso del Spluga, łago de Como, łago de Łeco.
Łe xe sudivise inte quatro setori (Alpi Orientałi setentrionałi, Alpi Orientałi sentrałi, Alpi Orientałi meridionałi, Alpi Orientałi osidentałi) che a so volta conprende un total de setantasincue grupi.

## Sudivixion Orografega Internasional Unifegada del Sistema Alpin
thumb|left|Łe Alpi Sentro-orientałi łe xe segnae in naranson, co łi numari da 15 a 20; łe Alpi Nord-orientałi łe xe segnae in xało, co łi numari da 21 a 27, łe Alpi Sud-orientałi łe xe segnae in roxa, co łi numari da 28 a 36.
Secondo ła SOIUSA, proposta inte el 2005, łe Alpi Orientałi łe riva a ovest sin a ła łinea segnada da Reno, Paso del Spluga, łago de Como, łago de Łeco.

Łe xe sudivise inte tre gran setori che a so volta conprende un total de vintidò sesion:
* Alpi Sentro-orientałi
** Alpi Reteghe osidentałi (**15**)
** Alpi Reteghe orientałi (**16**)
** Alpi dei Tauri osidentałi (**17**)
** Alpi dei Tauri orientałi (**18**)
** Alpi de Stiria e Carinsia (**19**)
** Prealpi de Stiria (**20**)
* Alpi Nord-orientałi
** Alpi calcaree nodtirołesi (**21**)
** Alpi Bavarexi (**22**)
** Alpi scistoxe tirołexi (**23**)
** Alpi setentrionałi sałisburghexi (**24**)
** Alpidel Salzkammergut e de ła Alta Àustria (**25**)
** Alpi setentrionałi de Stiria (**26**)
** Alpi de ła Basa Àustria (**27**)
* Alpi Sud-orientałi
** Alpi Reteghe meridionałi (**28**)
** Alpi e Prealpi Bergamasche (**29**)
** Alpi Bresiane e Gardexane (**30**)
** Dołomiti (**31**)
** Prealpi Vènete (**32**)
** Alpi Carneghe e de ła Gail (**33**)
** Alpi e Prealpi Giułie (**34**)
** Alpi de Carinsia e Slovenia (**35**)
** Prealpi Slovene (**36**)

## Note


## Varda anca
* Großvenediger
Fiol

thumb|Fémene de cui una xe na fiola de n'altra
Un **fiol** (tardo latin *filiolus*) dito anca **fio, fióło** el xe na creatura de sèso maschiłe, òmo, animal o pianta vałutà in rapàrto a i so genituri, cioè a chi che il lo ga generà. Co la paròla **fiola** se ìndica na creatura fémena in raporto a i so genituri.

De sòlito i fioi xe le persone che ciapa la eredità (e anca i tìtoli nobiliari o altro) co che i genituri i mor.

## Sìmboło Cristian
Inte el Cristianèximo, "el Fiol" xe na paròla che se referise a Gesù.

## Altri progèti
Orobia

miniatura|Orobia / Lonbardia orientale. In rosso i teritori alpini e prealpini orobisi, in xalo l'area de la Lonbardia storicamente influensada da la Republega de Venesia.|sinistra
L**'Orobia** la xe na rejon zeogràfega che la corisponde pi o manco a la Lonbardìa oriental (provinçe de Bèrgamo e Bressa).

## Lenguìstega
Inte la zona se parla, oltre a l'italian, el *dialeto lonbardo oriental* (dito anca *oròbico) che el xe un ramo de la [[lengoa lombarda|lengua lonbarda]].*

## Definiçion
La definiçion *Orobia* la vien a olte doparà in contraposiçion a *[[Insubria]]*, che la sarìa inveçe la Lonbardìa oçidental.

## Storia
Durante i ani de la Repùblega Vèneta, l'Orobia (precisamente el teritorio de Bressa e Bèrgamo e la çità de Crema) la jera soto de Veneçia, mentre l'Insubria la fasea parte de 'l Ducà de Milan.
Apartheid

L' **apartheid** (in afrikaans *separasion*) el xera ła połìtica de divixion rasiałe intrà bianchi, neri e altri grupi ètnici portà vanti in Sudàfrica dal Partio Nasionałe intrà el 1950 e el 1994 par garantir ai bianchi el controło połìtico e econòmico del Paéxe.

'Sta połìtica qua ła xe stà reałizà sarando sù i no-bianchi in enclave formalmente independenti o autogoernàe, ciamàe bantustan, de modo che dal pónto de vista legałe i no-bianchi no i gavése pi ła sitadinansa sudafricana ma i avése soło queła del só bantustan.

In realtà parò łe enclave łe dependéa economicamente dal Sudàfrica vero e propio parché łe era stàe progetàe aposta co póche riserve naturałi e industriałi de modo che el sviłupo econòmico e el progreso sociałe de łe só popołasion el fuse quaxi inposìbiłe: in 'sto modo qua xera garantìo che i no-bianchi i ndase lavorar fora da łe só enclave come "ospiti foresti" in Sudàfrica e donca co puchi diriti.

L'apartheid intel pónto de màsima duréza el vietava anca i matrimoni misti e i partii multirasiałi, oltre a inpor ła separasion rasiałe a scóła, inte el lavóro e inte ła vita pùblica.
Tver

**Tver**' (en ruso *Тверь*), dal 1931 al 1990 **Kalinin**, (en ruso *Калинин*) ła xe ła cavedal de ł'omonima oblast' e ła se cata ała confluensa del fiume Tverca ntel Volga, 160&nbsp;km a nord-est de Mosca, sora ła ferovia Mosca-San Pietroburgo.
Durante el regime soviètego el nome de ła sità ł'è sta cambià in **[[Kalinin]]** (Кали́нин) dal 1931 al 1990. Ła fa parte del cosideto Aneło d'Oro.
## Sità xemełà
Tver' ła xe xemełà co:
*  Bergamo - Itàlia

## Linganbi foresti

*  Sito su Tver' 
*  Fotografie amatoriali della città 
* Sito ufficiale del censimento 2002
Negroponte

**Negroponte** (sto qua el topònimo venesian, in itałian **Eubea** o *Evia*; in greco *Εὔβοια*) ła xe un'ìzoła de ła Grecia che se cata inte el Mar Egeo vixin al'Atica. Ła xe anca na prefetura de 4&nbsp;167&nbsp;km² e 218&nbsp;032 abitanti che gà cofà cavedal Calcide.

## Istoria
Inte el 1205 ła xe stà conquistà da Bonifaso I del Monferà e inte el 1209 ła xe pasà a ła Republica de Venesia, che ła gà vùa fin a ła conquista turca, avvegnua dopo un łóngo asedio el 12 de lujo 1470. Ła pèrdita de Negroponte da parta de ła Serenìsima, nonostante l'eròega difexa prestà dal presidio del'ìzoła, ła gà cauxà grando sconserto in Itàlia e xe stà mortałà inte ła "*Rełasion del viagio de Negroponte*" del patrisio vicentin Giovan Maria Angiolello.

Inte el 1688 i turchi i gà rexistio a un viołentìsimo asedio dei venesiani, capexai da Francesco Morosini deto el Pełoponesìaco. Dopo secołi de dominasion otomana, l'ìzoła ła xe ritornà infin a ła Grecia inte el 1830.
Guera austro-prusiana

|Parte de=guere de unificasion todesche
|Nome del conflito=Guera austro-prussianaTersa Guera de Indipendensa
|Data=1866
|Liogo=Boemia (Germania), Regno de Itàlia e mare Adriatico
|Rexultà=vittoria prussiana
|Canbi_teritoriałi=Ła Prusia ła se anéte Hannover, Schleswig-Holstein, i du ducati de l'Asia, Nassau e Francoforte;El Regno de Itàlia el se anéte el Veneto, el Friul e ła provincia de Mantova;Ła Prusia forma ła Confederasion Todesca del Nord;L'Inpero austriaco diventa l'Inpero Austro-Ongarico
|Schieramento1=Inpero austriaco, Sasonia, Baviera, Baden, Württemberg, Hannover e alcuni Stati picinini todeschi (precedentemente noti come Confederasion Todesca)
|Schieramento2=Regno de PrusiaRegno d'Itałiae alcuni Stati todeschi picinini
|Comandante1=
|Comandante2=
|Efetivi1=600&nbsp;000 austriaci e ałeati todeshi
|Efetivi2=500&nbsp;000 prussiani e ałeati todeschi300&nbsp;000 italiani
|Perdite1=20&nbsp;000 morti o ferìi
|Perdite2=37&nbsp;000 morti o ferìi (todeschi e italiani)
}}

Ła **guera austro-prusiana** ła xe sta conbatù inte el 1866 tra ł'Inpero d'Austria e i só ałeati todeschi e el Regno de Prusia, i su ałeati todeschi e el Regno d'Itałia. Łe operasion sol fronte meridionałe tra Itàlia e Austria łe costituise ła tersa guera d'indipendensa. In Germania e Austria ła vien ciamà *Deutscher Krieg* ("guera todesca") o *Bruderkrieg* ("guera dei fradei").
Washington (stato)

**Uošinton** o anka *Washington*, da el 11 de novenbre 1889, el costituise el 42° stato de i Stati Unìi de ła Amèrica; el ze el 15° in ordene de popołasion e el 18° in ordene de superfise.

El ze koñosuo anka kofà "Stato senpreverde" e el vien de frekuente ciamà *Washington state*, par no esare konfondesto ko Uošinton, ła kavedal federałe.

## Zeografia fizega
El se kata inte el nordovest de i Stati Unìi.
El teritorio el se estende da el łiveło de el mar a na altitudine masima de 4392 m.

El ze traversà da el sentro-nord a sudest da ła Kaena de łe Kascae, ła banda nordoriental ła ze parte de łe Montañe Rocioze Setentrionałi (Altopian de Okanagan), keła sudoriental ła ze okupada da el Basin de el Kołunbia; ła fasa kostiera e ovest ła ze okupada da el Basopian de Pužet e da łe Coline de Uiłapa.

I fiumi pi' inportanti i ze el Cołùnbia e i so afluenti de sanka Sneik e Spokan.

Ła kosta nordosidental ła ze articołada inte 'na serie de pasaji, kanałi, baje, insenadure e brasi de mar, noti ko el nome kołetivo de Baja de Pužet.

## Zeografia umana
Anka se ła kavedal ła ze Olinpia, ła pi' granda sità de el Stato ła ze Siatl.

## Połitega
El stato el ze rapresentà a ła Kamera de i Rapresentanti da 9 deputai.

Ła pena de morte ła vien ezeguia par inpikajon o iniesion łetałe.

## Gałeria de someje

Mt. Rainier, taken September 14, 2011.jpg|Monte Réinir, a el sentro de le stato
The Yakima River.jpg|fiume Iakima
Spokane skyline from Edwidge Woldson Park (Aug 2019).jpg|panorama de Spokan
A059, Olympic National Park, Washington, USA, sea stacks, 2002.jpg|costa int'el Parko Nasional Ołinpik, patrimonio ONUESC


## Notasion

## Altri projeti
Łesotho

El **Łesotho**, ufisialmente **Regno del Lesotho** (in sesotho *Muso oa Lesotho*, in inglexe *Kingdom of Lesotho*) l'è un Stato de l'Africa del Sud.
El xe na enclave totalmente sarà sù da ła Repùblica del Sudàfrica, intra le provinsie del Free State a nordovest, del KwaZulu-Natal a nordest e del Cao Oriental a sud.

## Etimołozia
El nome *Le-sotho* el vol dir "il popolo che parla sotho" in łéngua nativa.

## Zeografia

El Łesotho l'è in mezo ai Munti dei Draghi  e de conseguensa el xe fato soratuto de montagne e cołine.

El ga un clima tenperà.

## Storia

I basuto i xera pròfughi che faxea parte del grupo ngoni dei pòpołi bantu, e i se gavéa scónto intrà i Monti dei Draghi, onde che i vive anca deso, par scanpare dal *[[Storia del Sudafrica|mfekane]]* , o sia łe scoribande de conquista fate dal re zulu Shaka inte i primi ani de l'otosento, e dai caciaturi de s·ciavi che rivava da ła Baia de Delagoa.

Un saco de tenpo dopo, el Paéxe el xe deventà un protetorato de ła Cołonia del Cao  e dopo el 1910 l'è stà protetorato del Dominion del Sudafrica.
El Paéxe parò, anca stando łigà forte al Sudàfrica, no'l ghen'à mai fato parte ma el xe senpre stà independente sensa mai deventar un bantustan.

## Zeografia politega
El fa parte del Commonwealth.

Ła caital ła xe Maseru.

## Demografia
### Etnie
El grupo ètnico prinsipałe, che el dà anca el nome al paéxe, el xe el pòpoło basuto.

### Rełigion
I abitanti del Łesotho i xe protestanti 42%, catòłici 38%, animisti 15%, musulmani 5%.

## Economia
El Łesotho, che el ga un PIL de 4&nbsp;996 miłiuni de dòłari USA ('nte l'ano 2005), l'è uno dei Paixi manco sviłupài.
In gran parte el ga na economìa łigà a queła del Sudafrica.

Sirca el 40% de la forsa lavoro che no emigra ła łavóra inte el setor de l'agricoltura.

El clima el xe bon par sviłupar atività primarie, ma ła tera bona par coltivar ła xe póco pi del 10% del total. L'agricoltura ła serve soło par mantegnerse e no ła riva mìa sodisfar ła domanda interna.
In gran parte se coltiva el mais. 
### Cołegaminti stradałi
Ntel 1999 el Lesotho el gavéa na réte stradałe de 5&nbsp;940&nbsp;km, sfaltàe soło par el 18%.

El Łesotho l'è cołegà al Sudàfrica co na réte feroviaria.

Maseru ła ga n'aeroporto internasionałe costruìo inte i ani otanta.

## Gałeria de someje

Imàjine:Early Morning view from Sehlabathebe House - panoramio.jpg|Sito ONUESC de el Parco *Maloti-Drakensberg*, in condivizion co el Sudàfrica
Imàjine:Senqu River in Lesotho.jpg|fiume Sencu, int'el sudovest
Imàjine:Maseru_Town.jpg|panorama de Maseru
Imàjine:Aloe_polyphylla_3.jpg|*Aloe polyphylla*


## Notasion

## Altri projeti

## Łigadure esterne

*  Scheda del Lesotho dal sito Viaggiare Sicuri  - Sito curà dal Ministero dei Esteri itałian e da l'ACI
Rèdito par òn

300px|thumb|2018
El **rèdito par òn** (latin *pro capite*) el xe el rèdito mèdio de un grupo de persóne che se càlcoła dividendo el total del rèdito prodóto in un serto tenpo par el nùmaro mèdio de componenti del grupo. De sòłito el vien calcołà in unità de monéda par un ano.
Xironda

La **Xironda** el xe un departemento fransexe de la rejon de l'Acuitania-Limuxin-Poitou-Charentes (*Aquitaine-Limousin-Poitou-Charentes‎*). El nome del departemento el riva dal nome de l'estuario fluviałe del corso de acua formà dai fiumi Dordogna e Garona, che i confluise inte la val de Bordeaux.

El teritorio del departemento el confina coi departementi de Charente-Maritime a nord, de Dordogna a nord-est, de Lot-et-Garonne a sud-est e de Landes a sud. A ovest el xe bagnà da l'Oçeano Atlantico.

El departemento el xe sta creà dopo ła Rivołusion fransexe, el 4 de marso del 1790, in aplicasion de ła leje del 22 de diçenbre del 1789, a partire dai teritori de łe province de Guyenne e Gascogne.

Fra el 1793 e el 1795 el nome del departemento el xe sta *Bec-d'Ambès*: se ga desidesto sto nome par difarensiare el teritorio dal nome del grupo parlamentare *Xirondini*.

Łe principałi cità, oltre al capòłogo Bordeaux, łe xe Blaye, Langon, Lesparre-Médoc, Libourne, Arcachon e Andernos-les-Bains.

## Lioghi de intarese
* Duna de Pilat
Bordò

**Bordò** (en ocitan vascon *Bordèu* [burˈðɛw], in francese *Bordeaux* [bɔʁ'do]) la xe na cità francese de 249.000 abitanti, cavologo del departemento de la Zironda e de la region de l'Aquitania. La cità, traversada da la Garona, la fa parte de la Vascogna e la xe nota in tuto el mondo par l'omonimo vin Bordeaux.

## Evoluzion demografega

## Zemelazi e acordi de cooperazion
### Zemelazi
*  Bristol, Regno Unìo, dal 1947
*  Łima, Perù, dal 1957
*  Québec, Canada, dal 1962
*  Monaco de Baviera, Germania, dal 1964
*  Los Angeles, Stati Unii de America, dal 1968
*  Oporto, Portogało, dal 1978
*  Fukuoka, Giapòn, dal 1982
*  Madrid, Spagna, dal 1984
*  Ashdod, Israełe, dal 1984
*  Casablanca, Maroco, dal 1988
*  Wuhan, Cina, dal 1998
*  Orano, Algeria, dal 2003

### Acordi de cooperazion
*  San Pietroburgo, Rusia, dal 1992
*  Cracovia, Połonia, dal 1993

## Ligamenti foresti

* Castelo de Roquetaillade
* Bordeaux par i castelani 
* Sito de la Comunità urbana
* TV local 
* Foto de Bordeaux
Çimadolmo

**Çimadolmo** el xe un comune de 3327 abitanti inte ła provincia de Treviso.

## Aministrasion comunałe

## Evolusion demografica
Maren de Piave

**Maren de Piave** el xe un comun de 7870 abitanti inte la provincia de Treviso.

## Ministrasion comunal

## Evoluzion demografega
Sathìl

**Sathìl** (*Sacîl* in furlan) el é un comun de 19&nbsp;839 abitanti inte ła provincia de Pordenon. L'é ła seconda zità de ła provincia e ła sesta de ła region par numero de abitanti. El zentro storico se sviłupa su do ìzołe sul fiume Livenza. El a el soranome de *Zardin de ła [[Serenisima]]* e quel de *Porta del [[Friul]]*.

## Evołusion demografica

## Xemełagi
La Réole, 20px Fransa dal 2000

## Bibliografia
* *Sacile*, ed. Le Tre Venezie, majo 1997

## Linganbi foresti

* Il castello di Sacile 
* Fotomercato Sacilese
Valladolid

**** el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Valladolid, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.

## Evołusion demogràfega

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Ponte de Piave

**Ponte de Piave** el xe un comune de 8113 abitanti inte ła provincia de Treviso.

## Evołusion demografica

## Varda anca
* Negrisia
Santa Sofia

El termine **Santa Sofia** el pol indicar varie robe:

* **[[Santa Sofia (santa)|Santa Sofia]]**, na santa catołica

* Ła **[[Basilica de Santa Sofia (Istanbul)|Basilica de Santa Sofia]]** a Istanbul
* Ła **[[Basilica de Santa Sofia (Salonicco)|Basilica de Santa Sofia]]** a Salonicco
* Ła **[[Basilica de Santa Sofia (Benevento)|Basilica de Santa Sofia]]** a Benevento
* Ła **[[Santa Sofia in Padoa|Cexa de Santa Sofia]]** a Padoa
* El **[[Duomo di Santa Sofia (Lendinara)|Duomo di Santa Sofia]]** a Lendinara (Rovigo), Italia
* Ła **[[Chiesa di Santa Sofia in Corsano]]** a Corsano Lecce

* **[[Santa Sofia (FC)]]**, comune de ła Provincia de Forlì-Cesena
Amèrica del Nord

Ła **Amèrica de sora** o **Amèrica del Nord** el xe un continente de ł'emisfero de sora de ła Tera, che el se cata a est de ł'Oçeano Pacifico, a ovest de ł'Oçeano Atlantego, a sud del Mar Glaciałe Artico e a nordovest de ła Amèrica de soto.

Łe xe xeneralmete condiderae parte de ła Amèrica del Nord łe ìzołe pì visine a łe so coste.
* a ovest, inte el Oçeano Pacifico: *Vancouver Island*, Arsipełago de ła Regina Charlotte e łe Ixołe Ałeutine.
* a nord, inte el Mar Glaciałe Artico: *Ellesmere Island*, *Baffin Island*, e *Victoria Island*
* a nordest, intra el Mar Glaciałe Artico e el Oçeano Atlantego: ła Groenlandia .
* a est, inte el Oçeano Atlantego: Ìxoła del Prisipe Edoardo, Teranova e *Cape Breton Island*, łe ìzołe de *Saint-Pierre* e *Miquelon*, łe Bermuda e łe Bahamas.
* a sudest, intra el Oçeano Atlantego e el Mar dei Caraibi: łe Antiłe.

El rapresenta ła porsion setentrionałe de łe Amèriche.
A ł'estremo sud del continente, un'area ridota ła xe indicà come Amèrica Sentrałe.
Ła area de łe ìzołe de sudest (Bahamas e Antiłe) e dei paexi che łi se afasa so el Mar dei Caraibi łe xe cognosue anca cofà Caraibi.

## Paexi de ła Amèrica del Nord
Al dì de ancó so sto continente a se cata 23 stati menbri de łe Nasion Unìe, e vari teritori dipendenti:

Stati indipendenti
*  (Ottawa)
*  (Sità del Mèsego)
*  (Washington)

dipendense:
* : el xe un teritorio autonomo de ła Danimarca.
* : ł'ultimo dei vasti posedimenti de ła Fransa in tel Nord America.
* : teritorio da mar del Regno Unìo.

### [[Amèrica sentral|Amèrica Sentrałe]]
Stati indipendenti
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### [[Caraibi]]

Stati indipendenti
*  (Saint John's)
*  (Nassau)
*  (Bridgetown)
*  (Ł'Avana)
*  (Roseau)
*  (Santo Domingo)
*  (Kingston)
*  (St. George's)
*  (Port-au-Prince)
*  (Basetere)
*  (Kingstown)
*  (Castries)
*  (Port of Spain)

Possedimenti stranieri
* , Regno Unìo
* , Paexi Basi
* , Paexi Basi
* , Regno Unìo
* , Fransa
* , Fransa
* , Regno Unìo
* , Stati Unii de ła Amèrica
* , Regno Unìo
* , Regno Unìo
* , Stati Unii de America

## Gałeria de someje

Imàjine:


## Note
San Poło de Piave

**San Poło de Piave** el xe un comune de 4533 abitanti inte ła provincia de Treviso.

## Evołusion demografica
Cołe

**Còłe** l’é un comune de 5 111 abitanti inte ła provincia de Trevixo. Dal 1871 el nome del comune in tałian l’é ***Colle Umberto***, in onor del re de Itàlia Umberto I de Savoja.

Nteła frasion de San Martin l’é nasest el 1° de agosto 1894 Ottavio Bottecchia, el primo çiclista tałian a vinser el Tour de France.

## Geografìa
El teritorio del comun de Còłe el se articola in do sentri (Còłe e San Martin) posti sora de do còi de natura morenica, sote de łe Prealpi Venete, tra Vitorio e Conejan. Oltre ai do còi prinsipai, ghe n'é n'altro pì cen, el Col de Manza, a confin co Castel Roganzuol.

El comun l'é inte na zona prevaentemente agricoła, famosa par la produsion de proseco. Le aree coltivae łe se sviłupa sue rive dolsi de łe cołine.

L'area l'é parcorsa a nord-est dal fiume Mésch.

## Evołusion demografica

## Nòte
Gódega

**Gódega** (nome uficial tajan: *Godega di Sant'Urbano*) el xe on comune de 5&nbsp;954 abitanti inte ła provincia de Treviso

## Evołusion demografica
Ada

Ł**'Ada** el xe on fiume de l'Itàlia setentrionałe, e el so corso el xe intieramente comprexo inte ła Rejon Łonbardia. El xe on afluente del Po e con on percorso che el se sviłupa par 313&nbsp;km el xe el quarto fiume italian par longhesa dopo Po, Adexe e Tevere e el settimo par anpiessa de bacino dopo Po, Tevere, Adexe, Tanaro, Arno e Ticino.
Nte ła gerarchia dei afluenti del Po el se distingue, oltre che par ła so longhesa, anca par el so aporto de aque, in quanto secondo par portata mèdia a ła foce (dopo el Ticino). 
El atraversa łe Province de Sondrio, Como, Leco, Bergamo, Miłàn, Cremona e Lodi.

Na olta sto fiume el segnava el confine tra el Ducato de Milan e la Republica Veneta, come el conta anca Alessandro Manzoni inte i Promessi Sposi quando Renzo el scapa via da Milan, el traversa l'Adda e el se mete in salvo inte i teritori veneti.

## Varda anca
* Molgora
Fregona

**Fregona** l'è un comun de 2927 abitanti inte ła provincia de Trevixo. Ła se cata ai pìe de łe Prealpi Bełunexi.

## Evołusion demografica

## Varda anca
* Grote del Caglieron
Fógo

right|150 px|thumb|Na costrusion che xe drio bruxarse
El **fógo** (anca *fògo* intel trevixan o *fok***)** el xe na forma de conbustion. Ła paroła *fógo* ła xe in xenere riferìa a ła manifestasion de un łuxòr inorbante insieme a na granda quantità de całor butada fora durante un ràpido proceso ałimentà da soło de osidasion exotèrmega de gas conbustìbiłi mandai fora da un carburante.

## Chìmega
Łe fiame łe xe un corpo gasoxo che łe moła całor e łuxe. I fóghi i se inpisa co un carburante el xe sogeto a całor o altra forma de energia, par exenpio un solferin o acendin, e i xe ałimentai da scarghe drio de energia tèrmega, fin co tuto el carburante conbustìbiłe no'l xe stà consumà. Ła parte sòłida che ła resta ła se ciama sènare.

## Descoverta
El fógo el xe stà descoverto dal'Homo Erectus e'l só uxo el ga megiorà par vèro ła sóa vita perché el tegnéva łontan i predatóri e'l vegnéva (come indeso) doperà par cuxinar.

## Altri projeti
Siracuxa

__HIDDENCAT__

**Siracuxa** (*Sarausa* in sicilian) el xe on comune itałian de sirca 123&nbsp;324 abitanti, caołogo de ła omonima provincia.
Ła xe ła quarta sità de ła Sicilia par numaro de abitanti.

## Evołusion demografica

## Notasion


## Varda anca
* Enzo Maiorca
Caneva

**Caneva** (*Cjanive* in furlàn) el xe on comune de 6219 abitanti inte ła provincia de Pordenon.

## Personałità
* Antonio Pizzinato (Fiaschetti, frasion de Caneva, (8 de otobre 1932) el xe sta Segretario generałe de ła CGIL, sindacalista e omo połitego tałian.

## Evołusion demografica

## Xemełagi
Dal 9 de lujo 2002 el comune de Caneva el xe xemełà co ła sità de
* 20px **[[Neumarkt-Sankt Veit]]**, Germania

## Prodoti tipici
* Figo Moro de Caneva
* Formajo de malga

## Frasion
Fiaschetti, Fratta, Sarone, Stevenà e łocałità: Crosetta del Cansiglio, Gaiardin, Lama de Carpen, Malconsei, Pradego, Tambruz.
San Casan del Mesch

**San Casan**, o **San Casan del Mesch**  (in tajan: *Cordignano*), el xe un comune de 7020 abitanti inte ła provincia de Treviso.

## Evołusion demografica