1° de zenaro

El **1 de zenaro** el xe el 1° dì de l'ano drio del całendaàio gregorian. Ghe manca 364 dì par ła fin de l'ano (o 365 inte i ani bizesti).

## Avegnimenti
* 4713 a.C. – Dì zułian zero secondo el całendàrio de l'astrònomo Joseph Justus Scaliger
* 153 a.C. – I cónsołi romani i taca l'ano in carga.
*104 a.C. - El cónsołe Gaio Màrio el sèłebra el trionfo su Zugurta, el re dei Numidi, che el morarà na stimana dopo a Roma, in gałera.
* 45 a.C. - Entra in vigore el całendàrio zułian.
* 42 a.C. – El Senato roman deìfega Zùlio Cézare
* 39 – Całìgoła el inàugura el secondo consołà.
* 69 – Le lejon romane inte ła Zermània superiore łe refuda de zurarghe fedeltà a Galba, i se rebeła e i proclama Vitèłio cofà inperatore.
* 404 – Ùltema conpetision de gladiatori a Roma e martìrio de San Tełèmaco.
* 438 – Entra in vigoria el Codeze teodozian.
* 1001 – Stèfano I el vien incoronà primo re d'Ungaria da Papa Silvestro II.
* 1259 – Micełe VIII Pałeòłogo el vien proclamà co-inperator de l'Inpero de Nicea co ła so guàrdia Joani IV Lascaris.
* 1438 – Alberto II d'Asburgo el devien rè d'Ungaria.
* 1502 – Amerigo Vespucci el riva inte ła zona andove uncó ghe ze Rio de Janeiro.
* 1515 – El re de Fransa Luizi XII d'Orleans el more e el trono el ghe pasa a Cesco I.
* 1527 – I nobiłi croati i ełeze Ferdenando I d'Austria cofà re de ła Croàsia inte el parlamento de Cetingrad.
* 1567 – Entra in vigore in Fransa l'Edito de Roussillon.
* 1583 – Drio racuanti documenti el vien adotà in Belzo el całendàrio gregorian.
* 1600 – La Scòsia ła sposta el scumìsio de l'ano dal 25 de marso al 1º de zenaro.
* 1651 – Carlo II el vien incoronà re de Scòsia.
* 1668 – Ceuta ła vien cedesta dal Portogało a ła Spagna. 
* 1700 – La Rùsia ła adota ła numarasion osidentałe del całendàrio zułian.
* 1707 – Joani V el devien re del Portogało.
* 1738 – El franseze Jean Baptiste Charles Bouvet de Lozier el vede ła ìzoła dopo ciamada Ìzoła Bouvet.
* 1800 – Ła vien ufisalmente desolvesta ła Conpagnia ołandeze de łe Ìndie orientałi.
* 1801
** Bórtoło Piasi el descuerze el primo pianeta nan, Cèrere (in che l'època considarà un asteròide).
** Co l'aplegasion de l'Ato de Union, ła vien conpletada l'union lejislativa del Regno de Gran Bretagna e del Regno d'Irlanda, dando vita al Regno Unio de Gran Bretagna e Irlanda.
* 1804 – Fine del domìnio franseze su Haiti.
* 1806 – In Fransa el vien abołio el Całendàrio revołusionàrio franseze.
* 1808 – inte i Stati Unii ła vien bandia l'inportasion de s-ciavi.
* 1816 – Inte el Regno Lonbardo-Vèneto i entra in vigor i còdezi siviłe e penałe austrìaghi.
* 1820 – Scumìsio dei Moti de Spagna a Càdeze.
* 1822 – Entra in vigore ła Costitusion grega del 1822 aprovada da ła Prima asenblea nasionałe de Epidauro.
* 1851 – El vien emetesto el primo francoboło in Itàlia.
* 1858 – Le province del Cànada łe declara che tuti i conti i saria stai convertii in dòłari canadezi ufisałi.
* 1861 – Porfirio Díaz concuista Sità del Mesego durante l'intervento franseze in Mèsego.
* 1863 – Abraham Lincoln el declara el Proclama de emancipasion (abołision de ła s-ciavitù).
* 1876 – A Berlin ła verze ła Reichsbank.
* 1877 – La rezina Vitòria ła vien proclamada inperatora d'Ìndia a Delhi.
* 1880 – Scumìsia ła costrusion del Canałe de Pànama.
* 1890 – Nase ła cołònia itałiana de l'Eritrea.
* 1893 – El Japon adota el Całendàrio gregorian.
* 1894 – Ła nase ła Banca d'Itàlia.
* 1898 – New York el se anete i teritori de łe contee sircostanti, creando ła Sità de ła Granda New York. 
* 1899 – Fine del domìnio spagnoło su Cuba
* 1900 – Entra in vigore el Bürgerliches Gesetzbuch (BGB), el codeze siviłe de ła Zermània
* 1901
** La Nizèria ła devien un protetorà britànego
** Fondasion del Commonwealth d'Austràlia
* 1912 – Fondasion de ła Repùblega de Cina
* 1934 – Alcatraz ła devien na prezon federałe
* 1937 – Anastasio Somoza García el devien presidente del Nicaragua
* 1939 – Prima edision del Concerto de Cao de l'ano de Viena
* 1942 – Ventisie nasion łe firma ła Declarasion de łe Nasion Unie
* 1946
** L'inperatore Hirohito del Japon el nega el caràtaro sacro de ła so persona
** Indipendensa de ła Siria
* 1948
**Nasionałizasion de łe ferovie britàneghe, ła nase ła British Railways
* 1950 – Ła vien fondada l'Asociasion Internasionałe de Połisia (IPA)
* 1956 – Fin del condomìnio Anglo-Ezisian in Sudan
* 1958 – Fondasion de ła Comunità econòmega eoropea (CEE)
* 1959 – Cuba: Fulgencio Batista el vien roversà da Fidel Castro
* 1960 – El Camerun el se indipendentiza
* 1962 – Le Samoa Ocidentałi łe otien l'indipendensa da ła Nova Zełanda
* 1969 – Marien Ngouabi ła devien presidente de ła Repùblega del Congo
* 1971
** La publisità de łe sigarete ła vien bandia da łe tełevizion statunitensi
** Entra in vigor el Tratà de Lusenburgo
* 1973 – Irlanda, Regno Unio e Danemarca łe entra inte ła CEE, che ła pasa da 6 a 9 paezi menbri
* 1979 – Stati Unii e Repùblega Popołare Cineze łe stabiłise formałi rełasion diplomàteghe
* 1981 – La Gresa ła entra inte ła CEE, che ła pasa da 9 a 10 paezi menbri
* 1983 – ARPANET ła pasa ufisalmente a ła dòpara de l'Internet Protocol, creando Internet
* 1984
** El Brunei el devien uno Stato totalmente indipendente
** La AT&T ła vien dividesta in 22 conpagnie indipendenti
* 1986
** La Spagna e el Portogało łe entra inte ła CEE, che ła pasa da 10 a 12 paezi menbri
** Aruba el devien indipendente da Curaçao
* 1987 – La capitałe de Nunavut ła cànbia el so nome da Frobisher Bay a Iqaluit
* 1993
** La Cecoslovàchia ła se divide e łe nase Slovàchia e Repùblega Ceca
** Se introduze el marcà ùgnoło de ła Comunità Eoropea
* 1994
** Entra el vigore l'acordo de lìbaro scànbio NAFTA intrà USA, Cànada e Mèsego
** L'EZLN el dà a saver de ła so prezensa inte el Stato del Chiapas (Mèsego), scumisiando 12 dì de conflito armà
** Mèsego: revolta contadina inte el Chiapas
* 1995
**Nase ła *World Trade Organization* (WTO), l'Organizasion mondiałe del comerso
** Austria, Finlàndia e Svèsia łe entra inte l'Union eoropea, che ła pasa da èsar de 12 a 15 paezi menbri
* 1996 – Curaçao ła otien l'autogoerno limità
* 1999 – Introdusion de l'eoro solché par łe tranzasion finansiàrie
* 2000 – La Gresa aderise ai acordi de Schengen
* 2001 – La Gresa adota l'eoro cofà moneta ufisałe
* 2002
** L'eoro el devien ła moneda ufisałe de 12 paezi de l'Union eoropea, intrà i cuałi l'Itàlia
** El Tratà Open Skies de mùtua sorvejansa, inte el prinsìpio firmà inte el 1992, el entra ufisalmente in vigore
* 2003 – Luiz Inácio da Silva dizesto *Lula* el devien presidente del Braziłe
* 2004
**Pervez Musharraf el otien ła fidùcia dal Parlamento e da łe asenblee provinciałi del Pakistan, par continuar cofà presidente del Pakistan
* 2005 – Itàlia: dopo de 143 ani el finise el servìsio miłitare obligatòrio
* 2007
**Romania e Bulgaria łe entra inte l'Union eoropea, che ła pasa da 25 a 27 paezi menbri
** L'eoro el devien ła moneda ufisałe de ła Slovènia
**Ban Ki-moon el sostituise Kofi Anan cofà Segretàrio zenerałe de łe Nasion Unie
* 2008 – L'eoro el devien ła moneda ufisałe de Malta e Cipro
* 2009
** L'eoro el devien ła moneda ufisałe de ła Slovàchia
** La Repùblega Ceca ła tołe ła Presidensa de turno de l'Union eoropea
** A Bangkok na trazedia el avien durante del vejone provocando 58 morti intrà łe fiame
* 2011
** L'eoro el devien ła moneda ufisałe de l'Estònia
** vietada l'inportasion, ła destribusion e ła véndita de tute łe lanpadine de incandesensa
** Ałesàndria d'Ezito, ataco kamikaze: dopo de ła funsion in ceza da parte de ła comunità copta d'Ezito ła vien fata s-ciopar da na autobonba che ła farà 21 morti e oto ferii.
* 2012 – La Danemarca ła ciapa ła presidensa de turno de l'Union eoropea
* 2014 – L'eoro el devien ła moneda ufisałe de ła Letònia
* 2015 – L'eoro el devien ła moneda ufisałe de ła Lituània
*2017
**Malta ła ciapa ła presidensa de turno de l'Union eoropea
** Asalto armà inte un night club de Istanbul co 39 vìtime
*2018 – L'Aràbia Saudia e i Emirai Àrabi Unii i ze i primi paezi del Golfo Pèrsego a inpostar l'IVA su racuanti prodoti

## Nasesti

* 1449'
**Lorenzo de' Medici, Sior de Firense.
*1664:
**Alvise Pisani, sentocuatordexeximo doxe dea Republica Vèneta.
*1863
**Pierre de Coubertin, pedagoxista e storego fransexe.
*1900
**Paola Borboni, atora emijana.

## Morti

*1748:
**Johann Bernoulli, matematego svisero.
* 2003:
**Giorgio Gaber, cantante tałian.

## Feste e ricorense

### Sivìi
#### Internasionai:
*Cao de Ano

#### Nasionałi:
*Cuba
*Sudan
*Haiti
*Repùblega de Sina(Taiwan)
*Slovachia

### Rełijoxe
#### Santi catołisi

* Santa Maria Mare de Dio.
* San Fulgensio de Ruspe, vescovo.
* San Bepi Maria Tomaxi, cardinał.
*San Memo de Volpian.
*San Odilone de Cluny.
*San Cencio Maria Stranbi, vescovo.
*Santa Zdislava Berka.

#### Festa del patrono de łe sità