open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Olea europaea

L**ołivaro**, **ułivaro** o **ołiver**; (nome sientifego *Olea europaea* L.) el xe na pianta da fruto. El produxe łe ołive che łe vien inpiegà par l'ałimentasion e par l'estrasion de l'ojo.
## Descrision
L'ułivaro ła xe na pianta orixinaria del Medioriente e ła xe stà doparà fin da l'antighità par l'ałimentasiòn. Łe ołive in natura le ze asè amare par colpa del contegnuo de połifenołi. Par rèndarle comestibiłi, el xe nesesàrio el da farse de tratamenti spesìfeghi: par exénpio ła fermentasion naturałe, o mètodi artifisałi.

Inisialmente el zera cultivà cuaxi escluxivamente inte i paéxi mediteranei (dove l'inverno el xe mite e l'istà calda), inte i ùltemi ani el xe stà inpiantà co boni èziti anca in altri paéxi dal clima anałogo, cofà Całifornia, Austrałia, Arzentina e Sudafrica. in Itàlia l'àrea de cultivasiòn el xe racuanto grando: łe sołe xone andove no el xe mìa prexente łe xe łe montagne e ła Pianura padana, xone co tenperature invernałi masa bàse o de prexensa de nébia e gałaverina. Racuante spece de ułivaro łe se trova fin a Bolsan e a Meran.

L'àrea andove i produxe frùti de cuałità ła xe pì restreta. Inte ła penìzoła itàłega, ła zona ła se restrenze a ła parte sentromeridionałe (Tuscana e Łiguria conprendeste) e insułàr e inte ła xona dei łaghi de Lombardia e Vèneto.

## Ałerzia al połine de ułivaro
l'ułivaro el ga un pòłine anemofiło, che vol dir che el vien portà dal vento. Sto połine el xe bon de dar na forte ałerzia respiratòria inte i sojeti predisposti. Visto che el se cata in difarenti parte del Veneto, sia par raxon ornamentałi che par fini econòmeghi in tuta ła fasa prealpina, (dal Garda ai cołi veronezi, par Montecio e Soviso fin a Pove del Grapa, sui cołi Bereghi e Euganei), el problema de l'ałerzia a l'ułivaro el taca a èsare difondesto.
De sołito i problemi i salta fora in majo, col pòłine el vien butà in ziro da l'ària, e èsar colpévoło de rinite, conzuntivite, asma o sintomatołozie menori, cofà straoni, oci che bruxa o anca tose e mancansa de respiro.

## Produsion

## Tasonomia
*Olea europaea* L., Sp. Pl.: 8 (1753).

### Sinònemi
***Olea pallida* Salisb., Prodr. Stirp. Chap. Allerton: 13 (1796), nom. superfl. 
***Olea sativa* Hoffmanns. & Link, Fl. Portug. 1: 388 (1820), nom. illeg.

### In altre léngue

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Papose

**Papoze** el xe on comune de 1741 abitanti de ła provincia de Rovigo.

## Aministrasion comunałe

## Evolusion demografega
Porto Viro

**Porto Viro** el xe un comune de 14&nbsp;776 abitanti inte ła provincia de Rovigo, nato da ła fuxion el 1° de genaro 1995 dai ex comuni, de *Donada* e *Contarina*.
Porto Tołe

**Porto Tołe** xe on comune de 10&nbsp;659 abitanti de ła provincia de Rovigo.

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografega

## Frasion
Boccasette, Bonełi, Ca' Dolfin, Ca' Meło, Ca' Mora, Ca' Tiepolo, Ca' Venier, Ca' Zuliani, Case Ocaro, Casseła, Donzeła, Gnocca, Maestrazza, Piła, Połesine Camerini, San Giorgio, Santa Giulia, Scardovari, Tołe, Villaggio Pescatori

## Note
Arian inte'l Połèzine

**Ariàn inte'l Połezene** el ze un comun de 4883 aneme inte ła provinsia de Rovigo. El so teritorio, co quei dei comuni de Tajo de Po e de Corbola, forma l'ixola de Ariàn e el xe incluxo inte el Parco rejonal del Delta del Po veneto.

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografega

## Libri su Arian
* Gustavo Cristi. *Storia del Comune di Ariano Polesine* Padova, 1934;
* Aldo Tumiatti. *Lotte contadine nell'Isola di Ariano* Rovigo, 1984;
* Ottorino Turolla, *Statuta Terrae Adriani*, Taglio di Po 1986
* Ottorino Turolla, *San Basilio tra storia e leggenda*, Taglio di Po 1986.
* Ottorino Turolla, *L'isola di Ariano e la sua Terra*, Taglio di Po, 1992
* Aldo Tumiatti, *La questione del passo nell'ex frontiera austro-pontificia di Goro-Gorino (1854-1862)*, Taglio di Po, 1992.
* Aldo Tumiatti, *Il distretto di Ariano tra il 1848 e il Primo Novecento*. Taglio di Po, 1996.
* Umberto Carzoli, *Ariano inte el Polesine e la sua storia*, Taglio di Po, 1998.
* Aldo Tumiatti, *Il Taglio di Porto Viro. Aspetti pułìtego-diplomàteghi e territoriali di un intervento idraulico inte el delta del Po (1598-1648)*, Taglio di Po, 2005.
Berra

**Bera** el xe on comune de 5659 abitanti inte ła provincia de Ferara.

## Aministrazion comunałe

## Evołusion demografega
Codigoro

**Codigoro** el xe on comune di 13040 abitanti inte ła provincia de Ferara.

## Aministrasion comunałe

## Evolusion demografica
Comacchio

**Comacchio** xe on comune de 22&nbsp;385 abitanti in provincia de Ferara.
## Evołusion demografega

## Economia
thumb|left|strada del sentro
Łe prinsipałi atività łe xe atualmente conese al turismo, ała pesca comerciałe e, na volta, ała produsion del sałe che ła ga portà in conflito con la Republica de Venesia).

## Note
Tajo de Po

**Tajo de Po** (*Tài d Pò* in diałeto ferarese) el xe on comun de 8289 abitanti de ła provincia de Rovigo.

## Zeografia
El se cata a ł'interno del Parco Rejonal del Delta del Po Veneto, inte el baso Połexine.
El sentro del Comune, el se cołoca a Sud de ł'intersesion tra el fiume Po e ła SS Romea 309, arteria stradałe che ła cołega Ravena a Venesia.
El teritorio comunałe, el se estende fin al Mare Adriàtego e el fa parte de ł'Ixoła de Arian, formà dai comuni de Arian ntel Połexine e Corboła, in quanto ła xe dełimità dai rami del fiume Po, queło de Goro a Sud e queło de Venesia a Nord.

## Aministrasion comunałe

## Associasion
Proloco de Tajo de Po,
A.V.I.S.,
A.I.D.O.,
Gruppo Scout A.G.E.S.C.I de Tajo de Po

## Sport
* U.S. Tagliolese
* U.S.Virtus Calcio a 5
* U.S. Zona Marina
* A.V.I.S calcio a 5
* A.S.D. Ciclo Delta
* Virtus Pallavolo femminile
* Circolo Tennis 
* Gruppo Podistico A.V.I.S. 
* Go Ju Kai Judo Club
* Vecchie Glorie calcio over 35
* Ferrari Club

## Bande e Cori Musicałi
* Banda Musicale Giuseppe Verdi,
* Coro Voci del Delta,
* Coro Polifonico Tagliolese,
* Coro Le note del Fiume.

## Evolusion demografega
Roxołina

**Roxołina** xe on comune de 6003 abitanti de ła provincia de Rovigo.

## Amministrasion comunałe

## Evołusion demografega

## Geografia
La se trova in tel delta del Po, pena soto l'Adexe. A 16&nbsp;km da Cioxa, a 35&nbsp;km da Rovigo e a 65&nbsp;km da Venesia e Padova.

## Economia
L'economia xe basà prinsipalmente sull'agricoltura, curà e pregià (ghe xe un grande mercà ortofruticolo), e anca sol turismo, che se concentra in tel centro de Roxołina Mare e in tel Isoła de Albareła, colegà ala teraferma da na strisa de tera de 12&nbsp;km solcà da na strada e da un ponte mobiłe.

La ìzoła de Albareła xe tuta turistica e se estende par 5&nbsp;km de lunghesa e 1.5 de larghesa. Curioso xe el fato che el mezo prinsipale de trasporto sia la bicicleta, difati la ìzoła xe tuta a trafico limità. Pena rivà in tel'ìzoła ghe xe un porto turistico in grado de ospitare fin a 500 barche.
Canaro

**Canaro** el xe on comune de 2836 abitanti de ła provincia de Rovigo.

## Aministrasion comunałe

## Evolusion demografica

## Xemełagi
* border|20px Pszczew, Połonia
Ro (FE)

**Ro** xe un comune di 3801 abitanti de ła provincia de Ferara.

## Amministrasion
* Sindaco: Filippo Parisini, dal 06/2004.
* Comune: Centralino 0532 86.81.68

## Evolusion demografica
Ferara

**Ferara** ła xe na sità de 131&nbsp;907 abitanti de ł'Emilia Romagna, caołogo de ł'omonima provincia.

Ła se cata sol Po de Vołano, ła sità ła ga na strutura urbanistega che ła risałe al XIV secoło, quando ła xe sta governada da ła fameja dei Este: el dixegno el ghe xe sta dà da Biagio Rossetti che el ne ga fato ła prima sità moderna d'Eoropa, fato da cui a deriva in łarga parte el so riconosimento come patrimonio mondiałe de ł'umanità. Inoltre, Ferara ła xe una dei 4 cavołoghi de provincia (insieme Bergamo, Lucca e Groseto), indove che el sentro storego el xe restà conpletamente sircondà da łe mura che, a so volta, i ga mantegnuo presoché intato el so aparir orixinario intel corso dei secołi.

## Evolusion demografica

## Monumenti e łoghi de interese

### Musei
* Biblioteca Civica Ariostea
* Casa de Ludovico Ariosto
* Centro di Documentazione del Mondo Agricolo Ferrarese 
* Palazzo Schifanoia 
* Lapidario Civico 
* Museo "G. Boldini" 
* Museo "M. Antonioni" 
* Musei civici di arte antica
* Museo Civico di Storia Naturale 
* Museo d'Arte Moderna e Contemporanea di Ferrara 
* Museo dell'Illustrazione - Centro Studi sull'Immagine Riprodotta 
* Museo della Cattedrale di Ferrara 
* Museo del Modellismo Storico 
* Museo del Risorgimento e della Resistenza di Ferrara 
* Museo Ebraico di Ferrara 
* Museo Geo-Paleontologico di Ferrara 
* Palazzina di Marfisa d'Este 
* Pinacoteca Nazionale

## Aministrasion Comunałe
* Sinico: Gaetano Sateriale, dal zugno 1999, riełeto intel zugno 2004.
* Comune: Sentrałin 0532 41.91.11

## Frasion
Aguscello, Albarea, Ambrogio, Baura, Boara, Borgo Scoline, Bova, Casaglia, Camatte, Cassana, Castel Trivellino, Chiesuol del Fosso, Coccanile, Anguria di Cona, Anguria di Focomorto, Codrea, Cona, Contrapò, Corlo, Correggio, Denore, Focomorto, Francolino, Gaibana, Gaibanella Sant'Egidio, Jolanda di Savoia, Malborghetto di Boara, Malborghetto di Correggio, Marrara, Mezzavia, Monestirolo, Montalbano, Parasacco, Pescara, Pontegradella, Pontelagoscuro, Ponte Travagli, Porotto, Porporana, Quartesana, Ravalle, Sabbioni, San Bartolomeo in Bosco, San Martino, Spinazzino, Torre della Fossa, Uccellino, Viconovo, Villanova

## Xemełagi
* Krasnodar, 
* Lérida, 
* Soroca, 
* Saint-Étienne, 
* Swansea, 
* Tartu, 
* Formia, 
* Szombathely, 

## Note
Figaroło

**Ficaroło** (*Figarol* in dialeto ferarese) el xe on comune di 2699 abitanti de ła provincia de Rovigo.

## Storia
Ło storego local Ravelli el fa scuminsiar ła storia del comune verso el X secolo, atraverso on documento del 936, col cuałe Bonifacio, secondo conte de Bołogna, e Ingelberto, abate de Nonantoła, i ga fato na permuta de beni, tra cui anca Ficaroło ("pago Figariole"), a ł'epoca apartenente al contado de Ferara e a ła sanca del Po.
Ła forteza de Ficaroło, che ła controłava el Po insieme a ła xemeł posta sora ła riva meridionałe del fiume, ła Stełata de Bondeno ła xe sta asedià dai Venesiani durante ła Guera del Sałe(1482-1484) e ła ga capitołà contro łe forse de ła Serenisima.

## Aministrasion comunałe

## Evolusion demografica
Gàiba

**Gaiba** xe on comune de 1136 abitanti de ła provincia de Rovigo.

## Aministrasion comunałe

## Evolusion demografica
Ałerzia

Ł' **ałergia** ła xe na reaxion infiamatoria scadenà dal sistema imunitario contro sostanse foreste entrà nel' organismo (ałergeni) e che no łe fa mal par gnente, de suo, inte i sogeti normali (polini, acari, mufe, magnari ecetera). Ła paroła ła xe sta doparà par la prima volta dal pediatra vienese Von Pirquet inte el 1906 e ła deriva dal greco, inte el senso de "axion o reaxion contro l'altro, queło che vien da fora".
Łe reaxion del'organismo contro "queło che vien da fora", anca se nol fa mal, łe porta dani anca seri al'organismo steso, fin a ła morte (in te l'anafiłasi). Se ga visto che i mecanismi coi cuałi el sistema imunitario el risponde in maniera sbalià, "ipersensibiłe", i xe diversi e i xe sta identificà inte ła clasificaxion de Gell e Coombs.
Par convension, doramai, se riserva el termine "ałergia" in senso streto a łe reaxion de 1° tipo o imediato, anca se ghe xe łe ałergie de 4° tipo o ritardà (łe dermatiti da contato).
Ł'ałergia imediata o de 1° tipo ła xe scadenà, inte i sogeti predisposti geneticamente, da de łe imunoglobułine discoverte inte el 1966 a Denver dai sposi giaponesi Ishizaka: łe imunoglobułine E o IgE.

## Notasion

## Varda anca
* Alergia ai acari
Spinea

**Spinea** el xe un comùn de sirca 28&nbsp;000 abitanti inte ła Provincia de Venesia.

## Evołusiòn demografica

## Note
Portomaggiore

**Portomaggiore** xe un comune de 12.159 abitanti de ła provincia de Ferara.

## Aministrasion comunałe

## Evolusion demografica
Voghiera

**Voghiera** xe un comune de 3941 abitanti de ła provincia de Ferara.

## Aministrasion
* Sindaco: Claudio Fioresi, dal 06/2004.
* Comune: Centralino 0532 81.81.25

## Evołusion demografica
Argenta

**Argenta** xe on comune de poco più di 21&nbsp;000 àneme in provincia de Ferara.

## Frasion
Anita, Bando, Benvignante, Boccaleone, Campotto, Consandolo, Filo, Longastrino, Ospitale Monacale, San Biagio, San Nicolò, Santa Maria Codifiume, Traghetto

## Evolusion demografica

## Note
Viłamarsana

**Viłamarzana** el xe on comun de 1 174 abitanti inte ła provinsa de Rovigo.

## Aministrasion comunałe

## Evolusion demografica

## Bibliografia
* Elios Andreini. *La repressione antipartigiana nell'estate del 1944: i fatti di Villamarzana*. Minelliana - Rovigo - 1986.
* Elios Andreini e Andrea Rossi. *Villamarzana, cinquant'anni dopo* Associazione Culturale Minelliana - Stanghella, 1993.
Viła Bartołomea

**Viła Bartołomea** o **Viła** el xe on comun de 5 841 aneme inte ła provinsa de Verona.

## Zeografia
Viła, conosùa anca come Vila Bartołomea, ła se cata a 45 chiłometri da Verona. Rispeto al caołogo l'e in poxision sud est, visin al confine co ła provincia de Rovigo.

## Sport
El sport pesè seguio ala Vila l'è el balon e la squadra locale, che la se ciama ASD Aurora 2009, la zuga inte la terza categoria, in dò che zuga anca la squadra dela frazion de Spinimbeco. La squadra che va mejo, parò, l'è la palavolo: le Spakka Volley Girls, infati, le zuga in serie C.
Inoltre a ghe na scola de tennis, i cicloamatori che va in bici, do squadre de calcetto, na olta gh'era na squadra de bocce, ma adesso ghè restà solo i zugadori,do squadre de calcetto,una la se ciama Concordia Finex e le fata de zoeni, e quell'altra inveze la se ciama Villa Calcio a 5 e zoeni i gh'era na olta, pecà che tute do le zuga sempre in trasferta.

## Ceze
* Ceza de San Bortoło - XIX secoło
* Ceza de Santa Maria Sunta - XIX secoło
* Ceza de Santa Margherita - XIX secoło
* Ciexetta della Madonna della Salute (Fondovila) - XX secoło
* Ciexetta de Sant'Anna - XVIII secoło

### Viłe
* Viła Sambonifacio - XV secoło 
* Viła Ghedini - XVIII secoło
* Viła Sambonifacio-Milone - XX secoło

## Cultura
### I apuntamenti
* **Sagra in Carpi** (de Santa Margherita e del fasolo)
La Sagra de Carpi l'è la prima del paese. La se tien ogni ano in Luglio, vizin a la Ceza del paese. Da poco l'è anca dita sagra del fasolo.

* **Sagra de [[Spinimbeco]]** (Santa Maria Assunta e San Rocco)
In agosto, in ti dì de 15 e 16, solenità del'Assunta e de San Rocco. Inte la sagra de Spinimbeco vien organizà la "Festa del faxoło gnoco", co esposizion dei prodoti e co la sfilata de tratori.

* **Sagra de San Bortoło**
Sagra dela Vila che se fa in agosto, intorno al 24, sempre alla quarta dominica del mese.

* **Sagra in Fondovila**
La Sagra in Fondovila l'è la più vecia del paese. La se tien ogni ano in Fondovila alla prima dominica de otobre, vizin a la cieseta dela Madona. In tel 2013 se tegnarà la sagra numaro 105.

* **Sagra de San Giuseppe**
Sagra che la sà tegnù par la prima olta in tel 2008, al 19 de marzo, a la Brancaia.

* **Carnevałe Bortoloto**
Carnevale de la Vila che se tien ogni ano a genaro o febraro con na sfilata del carri par Corso Fraccaroli. St'ano l'è la edizion numaro 28 del carneval.

In tuti gli stand de ogni sagra se magna ben.

## Parsonaji famozi
* Arnaldo Fraccaroli, scritore e zornalista de L'arena e del Corriere della Sera.
* Angiolo Poli, poeta contadin che el ga scrito òpere in diałeto veroneze Vlla Bartolomea durante la so vita in campagna.

## Evołusion demografega
Ła Mira

**Ła Mira** ła xe un comun de 37&nbsp;737 abitanti inte ła Provincia de Venesia. Ła xe un *comune sparso* par che ła sede comunàl ła xe ła frasion de Mira Tagio. Ła xe tacada al común de Venesia col qual ła condivide anca na frasión, Malcontenta.

## Zeografia
thumb|left|Naviłio de ła Brenta
L'àrea urbana, posta al mexo de ła strada infrà Pàdova e Venesia, ła partien a ła Riviera de ła Brenta che ła se slarga łóngo el Naviłio de ła Brenta, costexà da ła SR 11, sul qual łe se fasan łe viłe che i Venesiani i ga edifegà infrà el 1500 e'l 1700. Famóxe in particołar ła viła paładiana "ła Malcontenta" inte ła frasion che ła tol el nome e Viła Widmann Foscari a Mira Porte.

A sud-est łe se cata łe barene, fasade a ła łaguna de Venesia, n'anbiénte costituìo da n'insieme de ixołoti łigai da canałi, che łe fa un terso de ła superfice del comun.
El teritorio comunal el xe traversà da numeróxi corsi de aqua, oltra al Naviłio, sia naturałi che artifexałi.

## Storia
Ła xona de ła Mira ła xe stada coltivada in maniera fita in età romana e ła xe stà tirada drénto inte el graticołato. Alguni i dixe che el nome el vegna fora da na tor de vistamento (in łatino apónto *mira*) che ła serviva par defénder el teritorio, łigàndose cusì a ła visina Miran. Un vero e proprio séntro abità el xe nasùo parò soło inte el età de mezo come porto fluvial par i barcarołi che i tegniva Venesia cołigada a ła riviera del Brenta e in orìxene el se ciamava *Cazoxana*. El nome *ła Mira*, secondo n'altra ipòtexi, el xe stà tólto co referimento al patro San Nicołò, Myra apónto.

Inte el 1866 ła Mira ła xe stada tirada drénto al'Itałia, e l'ano daspò i tre comuni de ła Mira, Oriago e Ganbarare i se ga unìi in un soło, el qual el sèłie el nome de ła Mira: da sto fato el vien fora el stema comunal co łe tre corone, sìnboło dei tre comuni orixenari.

## Evołusion demogràfega

## Frasion
Łe pì grandi łe xe: Borbiago, Ganbarare, Malcontenta, Maran Venesian, Mira Porte, Mira Tagio, Mira Vecia, Oriago. Łe pì picenine łe xe: Ca' Argentina, Ca' Causin, Ca' Caldara, Ca' Feroti, Ca' Ghedin, Ca' Leandri, Ca' Martin, Ca' Noveło, Ca' Sabioni, Ca' Sorbełe, Ca' Tresievołi, Dogałeto, Fosadone, Zuane XXII, Ła Casona, Malpaga, Mira Buse, Mira Maxerà, Molin Roto, Piasa Vecia, Soresina, Valmarana.

## Fonte
Miran

**Miràn** el xe un comùn de 26&nbsp;123 abintanti inte ła Provincia de Venesia. El 13 de zugno de el 2002 el Presidente de ła Republica co proprio decreto ga conferìo a **Miràn** el titoło de città.

## Evołusiòn demografica

## Sindachi
I sindachi e podestà del Comun de Miràn da ła unificasion d’Italia.

## Personaji çèłebri
*Federica Pellegrini, nuotatrice (n. 1988)

## Note


## Varda anca
* Scaltenigo
Jèzoło

**Jèzoło** o **Jézol** el ze un comùn de 24&nbsp;479 abitanti inte ła Provincia de Venesia. Łe se cata a nord-est del cavołógo, su quea penìzoła che ghe ze infrà laguna e Mar Adriàtico, sora de Cavałin.

Indove ancuo ghe ze el comun de Gèzoło, na volta, fin al IX sècoło, ghe gera na sitadina bastansa rica ciamada *Equilium*. Sta qua ła gera anca sede de na diòcezi, ma par via de catàstrofe climàteghe ła ga perso tuta ła sóa inportansa. Sto séntro el ze nasùo na seconda volta col nome de *Cavazucarina*, grasie a ła famégia dei Soranzo, chei gaveva paréci teréni da ste parte. Inte el 1499 i ga sièlto de desviar el Piave e el Sil fazendo un canal chel pasava indrìo sti posti, chei ga tólto el nome de Cavazucarina da Alvise Zucharin, ingegnèr ciamà par reałizar sto progeto.

Dopo la desfata de Caporèto inte el 1917, i Striaci ze rivài fin a ła Piave Nova dove i ze stai conbatui dai Itałiani che inte el 1918 i ga avansà fin in Istria e che i ga mandà via i Striaci che ga perso ła guèra. Infati a Gèzoło se pol vedar i bunker anca de ła Seconda Guèra Mondial fati dai todeschi nazisti e dai fasisti de Musołini. Tra questi bunker ze stà fato uno su l'altare  e cripta (no vizitabiłi) de ła basilega de Santa Maria, ciamada anca Antiche Mura. I ga rovinà tuti i mosaici e i ga destruto chel che restava de ła Basilica ciamada "ła pì bèa dopo San Marco".

Cavazucarina, come tuta ła costièra venesiana, ła sofriva sénpre ła prezensa de pałui, indove se ciapa fasilmente anca małani come ła małaria: łe bonìfeghe łe ze scomensae inte el 1920 e łe ga avùo ła bona conseguénsa del introdusion de coltivasion de formento, formenton e rave. Ste nove atività łe ga agiutà a sołevar Cavazucarina, che, el 28 de agosto 1930 el ga tólto el nome de ancuo, Jèzoło, evołusion del'antigo Equilium.

Dal secondo dopoguera Jèzoło ła ze cresua anca grasie al turismo: inte i ùltemi ani ła mancansa de spasio ła ga portà a crear edifisi senpre più alti, diti tore. Ancuo Gèzoło ła ga na spiada de disète chiłòmetri, ła più łonga de Itałia, e ła fa rivar parécia zente durante l'istà, co el paéze el riva a ospitar anca 500&nbsp;000 abitanti.

## Evołusion demografica

## Fonte
Castelnovo Barian

**Castelnovo Bariano** (*Castelnôv* in diałeto ferarese) xe on comune de 3052 abitanti de ła provincia de Rovigo.

## Evolusion demografica
Provincia de Ferara

Ła **Provincia de Ferara** ła xe una provincia de l'Emilia-Romagna de quasi 350&nbsp;000 abitanti.

Confina a nord col Veneto (Provincia de Rovigo) e ła Lombardia (Provincia de Mantova) longo el Po (e el *[[Po de Goro]]* intel Delta del Po), a ovest con ła Provincia de Modena, a sud con la Provincia de Bołogna e ła Provincia de Ravena, a est col Mar Adriatico.

## Comuni principałi
* Ferara - 133&nbsp;697 abitanti
* Cento - 35&nbsp;35.893 abitanti
* Comacchio - 22&nbsp;760 abitanti
* Argenta - 22&nbsp;138 abitanti

### Comuni de ła Provincia
Alfonsine

**Alfonsine** xe on comune de 11&nbsp;725 abitanti de ła provincia de Ravena.

## Aministrasion comunałe

## Evolusion demografega

## Sità xemełade
* Nagykata, 20px Ongaria, dal 1962
* Spello, 20px Itàlia, dal 1974
* San Vito di Cadore, 20px Itàlia, dal 1988
* Mayahi, 20px Nizer, dal 1988
Castagnaro (VR)

**Castagnaro** el xe on comune de 4101 abitanti de ła provincia de Verona.

## Evołusion demografica

## Personaji famoxi
* Valerio Pilon.

## Gemełagi
* 20px|Germania Fischbachau

## Colegamenti esterni
* http://www.comunedicastagnaro.it/ilpaese.shtm  Comune di Castagnaro
* http://digilander.libero.it/parrocchiasannicola/ Parrocchia di Castagnaro
Bergantin

**Bergantin** xe on comune de 2611 abitanti de ła provincia de Rovigo.

## Aministrasion comunałe

## Evolusion demografica
Stienta

**Stienta** el xe on comune de 3010 abitanti de ła provincia de Rovigo.

## Aministrasion comunałe

## Evolusion demogragica
Fieso Unbertian

**Fiesso Umbertian** (*Fiess Umbertian* in dialeto ferarese) el xe un comune de 4200 abitanti inte ła Provincia de Rovigo.

## Nome
El nome el vien da ł’agetivo łatin *flexus*, indicante l’ansa de un fiume.

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografica
Rizoto col tastasal

Se ciama **tastasal** cuela parte del masenado de mas-cio pi tenera che la vigneva butà su la gradela e dopo tastà par controlar che ghe fusse bastansa sal, ma anca pearo e altre spessie inte la malgama del salado. El nome el riva da lì. Altro discorso l'é cuelo del rixoto che se parecia butando insieme col desfrito de seola sta specie de pasta de salado tenera e consà e dopo cusinando el risoto; piato tipico pi che altro de Verona e zone intorno.
Lugànega

Ła **lugànega** *(da Lucània)* o inte ła costumasion popołare anca **salcìcia** *(da [[sal]] + cìcia, o sia ła "cìcia" del porseło involxesta inte el sałe)* o **salsìcia**, el xe on insacà de carne, tìpego in Itàlia e in tuto el mondo.

## Istòrego
Ła prima testimoniansa stòrega so el costumar de insacar inte el bueło de porseło ła so carne insieme a spèsie e sałe el xe del istòrego roman Marco Terenzio Varrone, che el ghe tribuise ła so invension ai Lucani: «I ciama *lugànega* na carne tritada insacada inte on bueło, parché i nostri soldai i ga ciapà sta manjiera de pareciarla dai Lucani».

Segondo na tradision lonbarda, ła so invension invese ła saria òpara de ła rexina longobarda Teodolinda, che ła ghea inventà ła lugànega e ła garia pò regałà ła riceta ai abitanti de Monsa.

Anca i vèneti i ga revendegà ła paternità de sto prodoto, dixendo che ła salcicia ła xe nasesta so el teritòrio vèneto, insieme a tante altre rejon italiane che i ła reclama da là natałe

De tutavia, łe fonti antighe che łe se òcupa de sta riceta łe xe tute da cordo inte el ritegner che sta riceta ła xe na vera e pròpia invension dei Lucani, concuistà da Roma inte el III sècolo a.C. (l'antiga Lucània ła corisponde a ła atuałe Basilicata, ciapando rento anca cei tocheti de xone de ła Canpània meridionałe).
## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Càorle

**Càorle** (*Cjaurlis* in furlàn) el xe un comùn de 11&nbsp;896 abitanti inte ła provincia de Venesia. El xe situà intrà łe fóxi dei fiumi Łivensa e Tajamento

## Storia e Tradision
left|thumb|Rio terrà, Càorle
Łe raixe de Càorle łe vien fora dal I sècoło a.C. (el nome el salta fora dal latin *Caprulae*, provàbiłe a cauxa de łe capre selvàdeghe che ghe pascołava), come tanti resti de època romana testimonia: l'"ara Licovia", altar sacrifical custodìo indeso in duomo, e i ritrovamenti archiołòxeghi in mar. Parò ła sità xe cresiua e deventà importante come porto de ła visina Concordia, par ła soa poxision a ła fose del Łèmene, soratuto in sèguito a łe invaxioni barbàreghe dei Uni, che łe ga spinto tanti concordiexi dal'introtera a ła costa; xe stà in quel tenpo, sirca el VI sècoło, che Càorle xe deventada sede vescoviłe. Ła costrusion del'atual catedral, parò, xe del'XI sècoło, su na pre-existente baxìłica pałeocristiana, i resti de ła qual i xe conservai anca deso drento el duomo, inte el muxeo tacà e inte i xardini de ła canònega.
Nei sècołi dopo łe sorti de Càorle xe stae łigae a quełe de ła repùblica de Venesia, col'alternarse de concesion e privasion de priviłegi su ła pésca e sul controło de łe aque, fin a ła decadensa vegnùa in èpoga napołeònega. Inte el XIX sècoło xe stada cavada ła diòcexi, e da ełora el teritorio de Càorle el xe sta tólto dal patriarcato de Venesia.

De antiga data xe ła devosion a ła Madona dell'Ànxoło, tanto amada dai caorloti; ła tradision conta chel simułacro de ła Vèrxene el xe rivà par mar, sun "poseto" de marmo gałejante (custodìo in santuario) che soło dei putei xe riusìi a sołevar e portar inte ła visina cexa dedicada a San Michièl Arcànxoło (de qua el tìtoło "Madona del'Ànxeło"), mentre invese i pescadori che i gaveva trovà i xe fałii. Ła sena de sto ritrovamento portentoxo decora partr de ła volta del santuario de deso. Tràxega xe stada ła visenda che, el 31 de xenaro 1923, ga portà a ła distrusion del venerà simułacro, bruxà a òpara de sconosui ładri sacrìłeghi; i scultori de ła val Gardena i ga scolpio ełora un novo simułacro de łegno (queło de ancuo) che el xe rivà a Càorle da ła Baxełega de ła Salute a Venesia recoverto da rete, par rievocar el retrovamento de queło antigo.

Inte el 1727 in ocaxion de na dixastroxa ałuvion marina molta xente se xe rifuzae inte ła Cexa de ła Madona del'Ànxoło sercando riparo, anca se de fora el łiveło del'aqua el zera drio rivar ai do metri drento no xe intrà na soła giosa d'aqua.

## Evołusion demografega

## Note


## Linganbi foresti

* Caorle Webcam Live
Ociobeło

**Ociobeło** (*Ug Bèl* in dialeto ferarexe) xe on comune de 10.416 abitanti de ła provincia de Rovigo.

## Evołusion demografica

## Sità xemełade

## Note
Frasinełe Połèzine

**Frasinełe Połesine** xe on comune de 1626 abitanti de ła provincia de Rovigo.

## Aministrazion comunałe

## Evolusion demografica
Cazałe de Scodòzia

**Caxałe de Scodòxia** xe on comune de 4798 abitanti de ła provincia de Padova.

## Evołusion demografica
Mejadin San Vitałe

**Megliadino San Vitale** xe on comune de 1934 abitanti de ła provincia de Padova.

## Evolusion demografica
Mesola

**Mesoła** el xe on comune de 7459 abitanti inte ła provincia de Ferrara.

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografica
Goro

**Goro** xe on comune de 4091 abitanti de ła provincia de Ferara.

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografega

## Xemełagi
San Micełe al Tajamento

**San Michièl al Tajamento** (*Sant Micjel tal Tiliment* in furlàn) el xe un comùn de 11418 abitanti inte ła provincia de Venesia, in Vèneto.

## Evołusion demografica

## Varda anca
* Bibion

## Ligami foresti
* Tuto su San Michełe al Tajamento
Canponogara

**Canponogara** el xe on comùn de 12356 abitanti inte ła provincia de Venesia.

## Aministrasion comunałe

## Evołusiòn demografega
Anja

**Anja** el xe on comun de 3157 abitanti inte ła provincia de Padova.

Ł'agricoltura ła xe ben sviłupà e mecanisà cusì come ł'industria,e ł'artixanato e anca l'abijamento. El marcà el xe ativo ła domenega e el xe uno dei pì inportanti de ła Basa Padovana, co oltre 150 espoxidori. El marcà el xe caraterixà anca da ła presensa e vendita de bestie da sełexe tipo gałine, połastri, conej e połastrini.

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografega
Bagnołi de Sora

**Bagnołi de Sora** el xe on comune de 3882 abitanti inte ła provincia de Padoa.

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografega

## Xemełagi
Conselve

**Conselve** el xe un comun de 10130 abitanti de ła provincia de Pàdova, catà a 21&nbsp;km dal caołogo. Ła ga dó frasion: Pałù (470 abitanti), forse pì antiga de Conselve stesa, e Beoło (340 abitanti), cresesta co ła prexensa de ła fameja venesiana dei Basadonna.

## Istoria
I primi documinti che i parla de Conselve i vegne dal 954 e i parla de un posto ciamà *Caput Silvae*; na strasformasion ła se varda xà inte na donasion del 983 che ła parla de *Causelvo*; ła forma squaxi definitiva ła se cata inte el 1297, co che na dèsima ła sita el nome *Consilvis*.

I primi feudatari de ła campagna de Conselve i xe stai i Da Baon-Conti, che i vegnéva da Pàdova. El teritorio el ga subìo ła tirania dei Ezełini: Ezełino III da Roman el xe stà scomunicà dal papa Lisandro IV par ła sóa cativeria, unìa a ła condana de erexia. Contro de łu ła xe stada organixada na crociada durante ła qual Ezełino, sconfito a Parnumia, el xe pasà par Conselve e'l ga sachejà e bruxà el paéxe.

Conselve ła xe stada un comun lìbaro infrà el XIII e'l XIV sècoło. L'invaxion dei Scaligeri ła ga fato deventar ła podestaria un vicariato, che el ga avesto na vita tormentada par via de łe lote infrà i visini pì putinti. L'ultimo vicario, che el vegnéva da Basan, el ga fato tirare su el pałaso de ła Vicaria.

Durante i tinpi soto ła Repùblica de Venesia el teritorio el xe mejorà dal ponto de vista econòmego: inte el 1556 el governo sentrałe el ga ordinà bonìfeghe e na regołasion dei cursi de aqua. El decreto el prevedéva anca ła prexensa de un *magistrato de łe aque* par controłar. Inte el 1518 el Sansovin el ga projetà ła maravejóxa viła Lazara de Pałù, de ła qual uncó no resta che l'oratorio. Conselve ła jera parte de un comun ùgnoło che el 'ndava da Anguiłara fin a Bataja.

Daspò el 1797 ła xe deventada parte del'Inpero d'Austria e inte el 1866 el xe rivà el Regno d'Itałia. Durante ła Seconda Guera Mondiałe ła popołasion conselvana ła ga partesipà a ła rexisténsa contro i fasisti e i nazisti. Ła libarasion ła xe vegnesta el 28 de avriłe 1945

## Aministrasion comunałe

## Evolusion demogràfega

## Notasion


## Linganbi foresti
* Conselve.it 
* Servisio Webcam
Triban

**Triban** el xe on comun de 4424 abitanti de ła provincia de Pàdova. La so storia la xe stà senpre influensà da l'acoa, come tuta la basa pàdoana. Teritorio de pasajo in epoca romana, el so teritorio el xe ndà soto acoa par 500 ani a cauxa de na aluvion de l'Adexe, che al tenpo el scoreva a Este. Po dopo in epoca medieval el xe sta aministrà da nobili veneti. Soto l'aministrasion òtima de Repùblega de Venesia ga aprofità de inportanti òpare de bonifega.

Atualmente chi vien organizà na rilevante festa dea bira.

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografega
Stangheła

**Stangheła** xe un comune de 4458 abitanti de ła provincia de Padova.

## Evolusion demografega

## Xemełagi
Jardin
Sułizin

**Suixin** el xe un comune di 7069 abitanti de ła provincia de Padoa.

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografega
Coresoła

**Coresoła** (it. *Correzzola*) el xe un comune de 5292 abitanti de ła provincia de Padova.

## Evolusion demografega
Piove de Saco

*'Piove de Saco* el xe un comune de 18325 abitanti de ła provincia de Padova.

## Istoria
El teritorio de Piove de Saco el jera abità forse xà in età paleovèneta e el xe deventà soto i Romani n'inportante nodo stradałe e fluviałe. Infati par *Plebs Sacci* ghe pasava łe Vie Annia e Popilia e i fiumi Bachiłion e Àdexe. Inte i tinpi soto i łongobardi ła sità ła xe deventada sede de n'arimano (cao tribù), 'ntel'VIII sècoło ła xe pasada soto el controło dei carolingi par devégnare daspò, dal'880, teritorio del vescovado de Pàdova. In sto ténpo ła xe stada fortifegada coi terapiini che i caraterixa anca inte i jurni de ancuo l'aspeto a forma de quadriłàtaro.

Inte el XIV sècoło Piove de Saco ła xe 'ndada soto l'influénsa dei siuri de Pàdova, i Cararesi, che i ga conpletà łe fortifegasion col'edifegasion de grande tore a łe porte de intrada, ma mantegnéndo sénpre ła despoxision orixenaria a forma de retàngoło. Co ła fin de ła signoria padovana, sta xona ła xe pasada inte łe man de ła Serenìsima e ła despoxision urbanìsega ła xe restada pì o manco sénpre queła, se no consideremo łe numaroxe viłe fate tirar su dai patrisi de Venesia, fin a ła fin del XVIII sècoło. In sti tinpi qua parici edifisi stòreghi, infrà i cuałi el pałaso comunałe e łe porte de intrada, i xe stai butai xó, ma i ga tirà su de novo ła Ceza de San Martin.

Prima dei ani '40 a Piove ghe jera pì de 300 caxuni, tìpega caxa contadina vèneta, ancùo ghe né xe sol che do.

## Monuminti
* Ła tore majore, che ła xe l'ùnego toco che el resta de ła fortifegasion cararexe, ancuo ła fa anca da canpaniłe par el domo de San Martin.
* El domo de San Martin el vien dal X sècoło e el xe stà restorà parece volte, l'ùltima infrà el 1893 e el 1903. Drénto ghe xe decorasion da parte de Zuan Batista Tiepolo (ła pała de ła *Madona del Carmelo*) e Giacomo Sansovin (altare del Santìsimo Sacramento).
* El pałaso munisipałe, tirà su col projeto de Giuseppe Jappelli, el xe stà fato al posto de queło orixenałe inte el 1818.
* El santuario de ła Madona de łe Grasie, che el se cata a un chiłòmetro dal séntro, el xe stà fato inte el XV sècoło. El xe łigà a n'istoria de du fradełi che, otegnendo l'eredità, i ga litigà su n'imàxene de ła Vèrxene co Gesù. L'intervénto de un putełeto de n'ano el ga portà ła paxe infrà i du e łuri i ga portà l'imàxene inte el santuario.

## Società
### Evoluzion demografica

### Etnie e minoranse straniere
I foresti rexidenti a Piove de Saco al 31 disenbre 2015 i xe  e i rapresenta el 11,31% de ła popolasion rexidente. De seguito ghe xe i grupi pi consistenti:

# Maroco, 559
# Romanìa, 509
# Cina, 482
# Moldavia, 209
# Albania, 207
# Nigeria, 34
# Ucraina, 31

## Notasion
Piave (formai)

Al **formai Piave** al ciapa al nome dal fiume omonimo che traversa la Val Beluna.

Dess come dess al gnen fat solche la da lateria Lattebusche inte el comun de Sess co la lat tolta su te la provincia de Belun.

Ghe un esiste de diverse sort secont al grado de stajonadura: Piave fresch, Mezan, Vecio, Oro del tenp.

Al marcà al ze limità al Italia del Nord e a le esportasion in altri Stati, intrà i quai i USA.

## Ligami da fora
* Sito ufisial
Clasifegasion de Gell e Coombs

Ła **Clasificaxion de Gell e Coombs** ła riguarda i diversi tipi de reaxion imunitarie del'organismo e la xe sta fata inte el 1963 da sti do imunologi inglesi. Ancò ła sarìa un fiatin masa schematica, ma ła conserva oncora ła so vałidità e ła so praticità.
Par Gell e Coombs, łe reaxion imunitarie łe xe de 4 tipi.

thumb|El sgranamento dei mediatori chimici portà dal ponte '''ałergene-IgE-mastocita'''
## Reaxion de 1° tipo
Ła xe na **reaxion imediata**, ligà all'axion de specifiche imunoglobuŀine E, o IgE, che xe anticorpi che se taca da na parte al'aŀergene e da l'altra ai mastociti e ai granułociti basofiłi, çełułe del'organismo che le ga drento diversi granei pieni de mediatori chimici. 
Quando che se forma sto ponte **ałergene-IgE-mastocita**, vien sgranà fora tuti i mediatori chimici, che provoca **diłataxion dei vasi del sangue, crèsita de ła permeabiłità vascołare e contraxion de ła muscoładura dei bronchi**. El tuto in pochi minuti, masimo mesora.
Reaxion de 1° tipo łe pol dare asma, rinite, congiuntivite, orticaria, sintomi de ałergia ałimentare, anafiłasi.

## Reaxion de 2° tipo
Łe vien ciamà anca **reaxion citotosiche** parchè łe çełułe łe vien desfà da de łe imunoglobułine G o M, IgG e IgM, che łe se taca ai antigeni de łe menbrane de łe çełułe stese.
Par far questo, sti anticorpi i ga bisogno che ghe sia el conplemento.
Un esempio de reaxion de 2° tipo xe ła emołisi da medesine.

## Reaxion de 3° tipo
Łe xe ligà al fato che se forma dei conplesi **antigene-anticorpo**, tacà insieme, che i xe solubiłi e i se deposita sui tesuti, màsima sui vasi e sui glomerułi dei reni. Quando che riva anca el conplemento, se scadena na forte reaxion infiamatoria. Tuto el vien fora inte el giro de 8-10 ore.
Małatie da reaxion de 3° tipo xe tante de quełe da łavoro, come el polmon del contadin par esempio, e çerte małatie dei reni.

## Reaxion de 4° tipo
Łe xe reaxion fate da çełułe, da ipersensibiłità ritardà. Qua no xe in canpo i anticorpi, ma de łe çełułe del sistema imunitario, i łinfociti T, che cołe so sostanse che i łibera, łe łinfochine, i desfa çełułe e bateri e i stimoła na forte reaxion infiamatoria anca de altri elementi (macrofagi e granułociti neutrofiłi). I tempi che ghe vol parchè se sviłupa tuta ła reaxion i xe de 24-48 ore.
Małatie da reaxion de 4° tipo xe i esèmi da contato o dermatiti da contato, che i vien fora, anca questi, tante volte in tel ambiente de łavoro.
Posonovo

**Posonovo** (italian: *Pozzonovo*)  el xe un comun de 3538 abitanti de ła provincia de Padova.

## Evołusion demografega

## Personaji inportanti
A xe nati a Posonovo:
* Telesio Montesello, scritor e pedagogo.
* Lina Merlin, dona połitega.

## Altri projeti

## Linganbi foresti
San Piero Viminàrio

**San Pieto Viminario** xe un comune de 2478 abitanti de ła provincia de Padova.

## Aministrasion comunałe

## Evolusion demografega
Baricella

**Baricella** xe oun comune de 5625 abitanti de ła provincia de Bołogna.

## Aministrasion
* Sindaco: Luigi Zanardi, dal 06/2004.
* Comune: Centralino 051 66.22.411

## Evolusion demografica
Bondeno

**Bondeno** el xe on comune de 15527 abitanti inte ła provincia de Ferara.

## Aministrasion
* Sindaco: Davide Verri, dal zugno 1999, rieletto inte el zugno 2004.
* Comune: Centralino 0532 89.92.11

## Evolusion demografica
Felonica

**Felonica** el xe on comune di 1641 abitanti de ła provincia de Mantova. El se cata inte ł'estrema punta oriental de ła Łonbardia streta tra el Vèneto e ł'Emilia-Romagna.

A xe ativa a Fełonica na comunità valdexe che ła risałe ai primi ani del Novesento, nata in seguito a ł'atività de proxełitismo dei pastori evangełeghi verso i bracianti de ła zona che i operava inte ła zona del Po.

## Aministrasion comunałe

## Evolusion demografega
Mirandola

**Mirandola** (*La Miràndla* in modenexe) el xe un comun de 22&nbsp;817 abitanti in provincia de Modena.

Distante 34&nbsp;km da Modena, sta sitadina ła xe stata par cuatrosento ani ła caxa de ła fameja Pico, cueła de Giovanni II conosùo mèjo cofà Pico de ła Miràndoła.

Inte el ultima parte del '900 Mirandola e el so sircondario łe xe pasae da na economia soratuto rurałe a na economia industriałe ligà in particołar al setor biomedegałe.

## Notasion
Jasian co Barucheła

**Giacian co Barucheła** (ciamà anca Zacian co Barucheła) ze on comun de 2255 abitanti de ła provincia de Rovigo.

## Evolusion demografega

## Jemełaji
* Ludza (Łetonia)
Terazo (VR)

**Terazo** el xe on comun de 2384 abitanti de ła provincia de Verona.

## Evolusion demografega

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Urbana

**Urbana** xe un comun de 2235 abitanti de ła provincia de Pàdova.

## Evołusion demografega

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Montanjana

**Montanjana** el xe un comun de 9351 abitanti de ła provincia de Pàdoa, famoza par el palio dei dieze comuni e par el parsùto sałà, el xe anche un paexe de "frontiera" parché el confina a Ovest cò ła provincia de Verona e a Nord cò la provincia de Vicensa.

## Zeografia
Montanjana el xe un paexe sensa rilievi de nota, nando fora da Porta Vicensa se cata prima łe scołe e po pì vanti el fiume Frasine, che el ze anca l'ugnoło corso d'acua del paeze, fora dai sentri abità ghè xe soło che canpi.

### Clima
Par ła stasion metereoloxega de Montanjana, el clima del paeze el xe tanto piasevołe sia d'istà che d'inverno, difati la tenperaura piasé basa che se registra ła xe de squaxi 2 gradi inte el mexe de xenaro mentre in piena istà se riva a 23 gradi e pasa, no ghè xe un periodo de ła piova. Ła piova ła vien xò in maniera iregołare durante tuto el ano.

## Evołusion demografega

## Varda anca
* Associazione Calcio Montagnana

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Sałeto

**Saleto** el xe un ex comun de 2579 abitanti de ła provincia de Padova, deso parte del novo comun de Borgo Vèneto.

## Evolusion demografica
Calto

**Calto** el xe on comune de 865 abitanti inte ła provincia de Rovigo.

## Aministrasion comunałe

## Evolusion demografica
Pojana Majore

**Pojana Majore** (nome ufisial in italian *Pojana Maggiore* o *Poiana Maggiore*) el xe on comun de 4216 abitanti de ła provincia de Vicensa.

## Evołusion demografega

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Cavałin-Treporti

**Cavałin-Treporti** el xe un comùn de 12500 abitanti inte ła Provincia de Venesia. El xe comun bastansa resénte (ani '90) chel ga un stema chel raprexenta i dó séntri prinsipałi: in altro a sanca ghe xe un pìcoło cavało su requadro verdo, in baso a drita ghe xe tre àncore (che łe sta par *tre porti*) su sfondro blu.

Cavałin e Treporti i xe na łocałità turìstega bastansa frequentada: ła òspita squaxi sie miłióni de persone par ano, più o manco come Gèxoło, e ła devénta in istà na sità de più de 100000 persone.

## Geografia
left|thumb|Porto de Punta Sabioni
El teritorio del comun el xe costituìo da na penìxoła (el Litoral del Cavałin) che ła divide ła Laguna de Venesia nord dal mar Adriàtico. El fiume Siłe (chel scor inte el vecio àlveo del Piave e par sta raxon conosùo anca come *Piave Vecia*) ła divide a nord-est dal teritorio comunal de Gèxoło.

Ła penìxoła ła xe divixa da ła laguna traverso el canal Pordełio che, verso ovest, el se derama in altri dó canałi, el Portoseco e'l Sacagnana; se pol navegar su tuti sti tre. El Pordełio el finise visin al Siłe al qual el xe cołgà traverso el canal Cason; ła confluénsa de sto qua inte el fiume ła xe regołada da na diga. Ła fin de ła penìxoła ła se ciama Punta Sabioni.

## Storia
El nome *Cavałin* el cata ła sóa orìxene dal'uxo de st'àrea par l'ałevamento de cavałi dei antighi vèneti. Propio come inte el visin comun de Gèxoło, altro nome chel vien fora da *Equilium*.

El teritorio el xe cresùo ai ténpi dei Romani (a Lio Pìcoło i xe vegnudi fora daspò scavi i resti de un moxaico de na viła romana) e soratuto 'ntel'Alto Medioevo, co inte ła Laguna nord i xe nasùi inportanti séntri come Torseo, Amiana e Costansiaco. El canbiar de łe condision ambientałi e l'afermasion de Venesia i ga portà sti posti a na decadénsa inte i sècołi daspò; ła xona ła xe ga fata piena de pałui e małaria e i ga recuperà durante łe più resénti bonìfeghe che łe ga avùo come conseguénsa ła fondasion dei paéxi de ancuo. Testimoniansa de sta roba ła xe ła prexensa de ła paroła *Ca* in numeróxi topònimi, tèrmene chel èndega na tegnùa agrìcoła. Anca el scavo del canal Cavałin (ancuo *canal Cason*), chel xe stà bon a cołigar ła Laguna al Piave, el ga contribuìo a megiorar sta xona.

Daspò ła caxua de ła Serenìsima e l'istitusion dei comuni, Cavałin e Treporti łe xe stae parte de Buran e łe ghe xe 'ndae drio fin a co sto qua el xe stà meso drénto a Venesia (1923).

El comun de ancuo de Cavałin-Treporti el xe stà creà el 29 de marso 1999 levando via da Venesia el teritorio del pasà quartièr 9 "Cavałin-Treporti". Ła nàsita del comun ła xe stada posìbiłe grasie a na lexe regional seguìa da un referendum.

## Fonte


## Cołigamenti de fora
* Parco Turìstego de Cavałin-Treporti
* El litoral de Cavałin-Treporti
Seja (Venèsia)

**Çeja** l'è un comun de 6129 àneme inte la provinçia de Veneçia. El topònemo el signìfega *riva al mar*, dal latin: *Cilia Maris*. Inportante la jera la fàbrica da çùchero de Çeja, serada.

## Evoluçion demogràfega
Vighisoło d'Este

**Vighisoło d'Este** xe 'na frasion de 928 abitanti de el comune de Santa Catina d'Este inte ła provincia de Padova.

El ze sta un comune autonmo fin a el 2024 cuando el se ga fondesto co el comune de Càrseri, par formar el novo comune de Santa Catina d'Este.

## Evolusion demografica
Este

**Este** el ze un comùn de 16954 abitanti de ła provincia de Padova.

## Etimołozia
El nome "Este" pare che el deriva dal nome in łéngua łatina del fiume Àdeze (*Athesis*), che ło ga traversà, fin a ła exondasion del 589 che ga spostà el so corso pì a sud. I so abitanti i se chiama *Atestini*, ma a vien usà anca *Estensi*, nonostante sto sostantivo el indica, a rigore, i abitanti de Ferara, dove i se ga insedià i Estensi.

## Storia
Ła zità de Este ła xe abitada fin da ł'antichità: zà inte ł'età del fero, infati, el gera el prinsipal insediamento dei paleoveneti. In seguito, intel III-II secoło a.C., Este e tuto el Veneto el xe diventà cołonia romana. Reperti de sti periodi i xe conservai intel Muxeo Nazional Atestino. Inte ł'89 a.C., co ła lex Pompeia, a xe sta conceso el dirito łatin; intel 49 a.C., ai scuminzi de ła guera civil tra Pompeo e Cesare, st'ultimo, par otegner ł'apozo de ła popołasion, el ga conceso el dirito romano a tuta ła Gałia Cizalpina, indove el gera sta proconsołe tra el 58 e il 49. In seguito a ła battaja de Azio, Augusto el ga afidà ai soldati de ła V e XI legion i teritori de ł'agro de Este (formà dai terrtori de Galsignán, Teóło, Lonigo, Noenta Visentina, Trecenta, Pernumia, Monsełeze, e dal monte Venda, che deso el fa parte del comune de Vò).
In seguito a łe invaxion barbareghe Este ła se ga spopołà, riduxendose a on viłajo rural.

## Evołusiòn demografega

## Jemełaji

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Monséłeze

**Monséłexe** el xe un comun de 17&nbsp;603 abitanti inte ła provincia de Pàdoa. Séntro de rełevansa de ła Basa Pàdoana, ła se cata ai pie dei cołe de ła Roca, al de sora del cuałe ghe xe un casteło, tirà su 'ntel'Alto Medioevo e dal grando vałor artìstego. Da sto edifisio parte na sinta de muri fata da tri sirci che i toe drénto tuto l'abità..

Oltra al casteło, a Monséłexe se cata un fià de Ceze inportanti dedicade a San Poło, San Stin, San Martin e San Tomà. Ghe xe anca dó viłe vènete, na dei Contarini e st'altra dei Marcello.

## Storia
El signifegà del nome "Monséłeze" el podaria vegnere da *mons silicis*, łigà al'estrasion de ła piéra de sèłexe dal cołe intorno al zual a se cata el paéze, o da *mons elicis* (monte del'èłexe), dal nome del'àlbaro.

Ła lexenda ła cónta che Monséłeze ła saria stà fondada parfin da Osicela, un dei compagni de Antenore, méntre ghe xe n'altra version che ła fa risałire l'orìzene al scontro infrà altri du personaji del mito ła rejina Egina e'l gigante Sarpedone. In ogni cazo se sa che i primi insediaminti i xe oncora de prima, 'ntel'età del fero.

'Ntel'Età de Mezo ła sità ła xe nasesta bastansa présto respeto ai altri séntri minuri del teritorio. I Bizantini i xe stai i primi a fortifegare el cołe de ła Roca, inte el VI sècoło, che el ga avùo n'inportansa stratèjica soto i Franchi. El sistema de mura el xe sta infin parfesionà da Ezelin da Roman e daspò dai Cararezi, chei ga vosùo che Monséłeze ła fuse l'avanposto defensivo meridionałe de Pàdoa.

Inte el 1405 ła sità ła xe pasada soto ła Repùblica de Venesia, deventando łógo de sojorno par patrisi de łe fameje Marcello (a ła cuałe ghe partegneva anca el casteło), Duodo, Nani e Pisani.
Durante sti tinpi ła sità ła ga visto i sui muri decorai secondo el gusto renasimentałe e, un sècoło daspò, inte el '600, el séntro ornà da ełeminti barochi.

Daspò l'intrada 'ntel'Itàlia, Monséłeze ła xe cresesta dal pónto de vista agrìcoło e industriałe afermàndose, grasie a ła só pozision, come un dei séntri più inportanti de ła Basa Pàdoana.

## Evolusion demografega

## Personaji łigai a Monséłeze
* Guido Guinizzelli, poeta bołognese, qua morto
* Angiola Baggi, atora
* Fabio Rossato, muxicante

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Cartura

**Cartura** el xe on comun de 4075 abitanti inte ła provincia de Padova.

## Aministrasion comunałe

## Evolusion demografega

## Altri projeti

## Linganbi foresti