NASA

La **NASA** (), acrònemo de **National Aeronautics and Space Administration** (in vèneto: "*Ente Nasionałe par łe atività Spasiałi e Aeronàuteghe*"), ła ze l'ajensia goernativa siviłe che dal 1958 ła ze responsàbiłe del programa spasiałe e de ła reserca aerospasiałe dei Stati Unii d'Amèrica.

Inte i so primi dieze ani de laoro ła NASA ła ghea costruio novi sentri par ła reserca e desviłupo e par ła zestion de łe atività aerospasiałi: el Goddard Space Flight Center, el Manned Spacecraft Center, el Kennedy Space Center e l'Electronics Research Center.

Dopo del Programa Apollo par l'esplorasion de ła Luna, l'atività spasiałe ła se ga desviłupada traerso del programa de ła stasion orbitałe statunitense SkyLab, el lanso de numarévułe mision de esplorasion del sistema sołare co sonde automàteghe e el sfrutamento del spàsio orbitałe terestre co łe navete Space Shuttle e suportando ła costrusion de ła ISS (Stasion Spasiałe Internasionałe).

La pèrdita de do Space Shuttle coi so anetesti ecuipaji e łe sforbazae de bałanso łe ga induzesto l'ajensia a métar inte el canton i projeti par nove esplorasion lunari co ecuipajo uman e par l'invio de astronàuti su Marte, ła cuała esplorasion ła continuarà devegner demandada a sistemi robotizai. Inte el 14 de setenbre del 2011 ła NASA ła ghea anunsà de gaver sełesionà el projeto par un novo sistema de trasporto co ecuipajo uman, denomenà Space Launch System, destinà a ciapar el posto dei Space Shuttle.

## Fondasion
Dal 1946, el National Advisory Committee for Aeronautics (NACA) el gaveva sperimentà aèrei a razo cofà el supersònego Bell X-1. Inte el scumìsio de ła dècada del 1950, ła ze sta lansada na conpetision par el lanso de un satèłite artifisałe par l'ano zeofìzego internasionałe (1957-1958), che el ga portà, intrà chełi altri, al projeto statunitense Vanguard. Dopo del lanso soviètego del primo satèłite artifisałe inte el mondo (el Sputnik 1) inte el 4 de otobre del 1957, l'atension dei Stati Unii d'Amèrica ła se ghea voltà totalmente in diresion dei so sforsi spasiałi imaduri. El Congreso dei Stati Unii d'Amèrica, ałarmà da ła menasa sentia so ła seguresa nasionałe e ła lìdership tecnołòzega de l'Union Soviètega (conosesta cofà "crize del Sputnik"), el ga fato sołèciti par na asion imediada e ràpida; El presidente Dwight D. Eisenhower e i so consejeri i ga consejà mezure pì atente. Inte el 12 de zenaro del 1958, el NACA el ghea organizà un "Comità speciałe par ła tecnołozia spasiałe" (DARPA), guidà da Guyford Stever,  par desviłupar tecnolozie spasiałe par aplicasion miłitari​. Inte el 14 de zenaro 1958, el diretore de ła NACA Hugh Dryden el ga pùblegà el "programa de recerca nasionałe par ła tecnołozia spasiałe" afermando:

Inte el 29 de lujo del 1958, Eisenhower el ga firmà el National Aeronautics and Space Act, istituendo la NASA. Co ła ga tacà łe oparasion el 1° de otobre del 1958, ła NASA el gaveva inglobà intieramente el NACA, i so 8.000 dipendenti, un budget de 100 milioni de dołari a l'ano, tre inportanti laboratori de reserca (Langley Aeronautical Laboratory, Ames Aeronautical Laboratory e Lewis Flight Propulsion Laboratory) e do picenine struture de prova.

Parte de ła Army Balistic Missile Agency e del laboratòrio de reserca navałe dei Stati Unii d'Amèrica i ze stai incorporai inte ła NASA. Na contribusion signifegativa inte i programi de ła NASA inte ła corsa par el spàsio co l'Union Soviètega ła ze sta ła tecnołozia del programa misilìstego todesco guidà da Wernher von Braun,, che deso el lavorava par l'Ajensia de l'ezèrsito bałìstego misiłìstego (ABMA). Presedenti sforsi de reserca inte l'intierior de ła US Air Force e racuanti dei primi programi spasiałi de l'ARPA i zera stai trasferii anca a ła NASA. Inte el disenbre del 1958, ła NASA ła ghea otegnesto el controło del Jet Propulsion Laboratory, na strutura de apaltatori zestionada dal California Institute of Technology.

## Programi Spasiałi
La NASA la ga conduzesto racuanti programi de voło spasiałe co ecuipajo e sensa ecuipajo inte el corso de ła so stòria. I programi Uncrewed i lansava i primi satèłiti artifisałi americani inte l'òrbita terestre par fini sientìfeghi e de comunicasion e i ghea invià sonde sientìfeghe par esplorare i pianeti del sistema sołare, partindo da Vènere e Marte. I programi de l'ecuipajo i ghea menà i primi americani inte ła basa òrbita terestre, i ghea vinsesto ła Corsa par el spàsio co l'Union Soviètega fazendo desbarcare dódaze òmani inte ła Luna dal 1969 al 1972 inte el programa Apollo, i ghea sviłupà el Space Shuttle, un veìcuło semi-redoparàbiłe e i ghea desviłupà ła stasion spasiałe internasionałe co ła cooparasion de vàrie altre nasion intrà łe cuałe ła Rùsia post-soviètega. Racuante mision łe include pasaji sia co ecuipajo che sensa ecuipajo, cofà ła sonda Galileo, che ła ze sta despiegada dai astronàuti inte l'orbita terestre prima de èsare inviada sensa ecuipajo verso Zove.

### Programi co ecuipajo
I programi sperimentałi de aeromòbiłi a propulsion scumisiai da ła NACA i ze stai estendesti da ła NASA cofà suporto par i vołi spasiałi co ecuipajo. Cuanto dito el ze sta seguio da un programa de càpsułe spasiałi par un omo soło e, a so volta, da un programa par càpsułe par do òmani. Reasionando a ła pèrdita del prestijo nasionałe e al timor par ła seguresa provocai dai primi indisi inte l'esplorasion spasiałe da parte de l'Union Soviètega, inte el 1961 el presidente John F. Kennedy ghea proponesto l'anbisiozo fin de «far desbarcare un omo inte ła Luna par ła fin de ła dècada del '60 e reportàndoło intiero inte ła Tera». Sto fin el ze sta otegnesto inte el 1969 dal programa Apollo e ła NASA ła ghea pianifegà atività oncorpì anbisioze che łe garia da portar a na mision umana su Marte. El fato che ła menasa sentia ła fuse drio sbasarse e el canbiamento de łe priorità pułìteghe, łe ghea cauzà cuazi da suito ła fin de ła majoransa de sti piani. La NASA ła ghea voltà ła so atension verso un laboratòrio spasiałe tenporàneo e a na navezeła orbitałe terestre semi-redoparàbiłe. Inte ła dècada del 1990 i zera stai aprovai finansiamenti par ła NASA par el desviłupo de na stasion spasiałe orbitałe terestre permanente in cołaborasion co ła comunità internasionałe, che da chel momento ła includeva anca l'ex rivałe, ła Rùsia post-soviètega.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti