open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Apocrifi del novo testamento

I apocrifi del Novo Testamento i xe tuti cuei testi religiosi che i xe fora dal canone biblego e che i xe stai scriti dopo de ła nassita de Gexù.

## Etimoloxia
"Apocrifo" vien de ła parola *apocry̆phus,* in latino; signifega leteralmente "sconto, segreto, oculto", col tempo a parola xe vegnua a esar el contrario de "canonego", parchè i scriti apocrifi, i contenea de frecuente una rivelasion segreta, su a vida de Gexù o i sui apostoli.

## A pseudo-epigrafia
A pseudo-epigrafia consiste inte ła pratega che atribuisce ad un autor uno scrito, mentre in realtà xe scritto da un altro. Cuasi tuti i apocrifi del Novo Testamento i xe sogeti a pseudo-epigrafia.

## Indexe Xeneral
I studiosi i ga individuà pì tipi de testi apocrifi:

* I Vanxeli apocrifi (i conta de ła vida de Gexù)
* I Ati Apocrifi (i conta dee gesta dei apostoli de Gexù)
* E Letere Apocrife (e xe lettere scrite pseudo-epigrafamente dai apostoli de Gexù, ae prime Ceze Cristiane, o viceversa)
* E Apocalisi Apocrife (scrite sempre pseudo-epigrafamente da apostoli de Gexù, e conta de ła fin del mondo)
* E letere subapostòleghe (e iera lettere inserie inte el canone fino al IV secolo)
* El Siclo de Pilato (testi scriti pseudo-epigrafamente da Pilato)
* Altri scriti apocrifi (scriti che n'i rientra inte łe categorie scrite sora)

## I Vanxeli Apocrifi
I xe de sete tipi:

* Vanxeli de ła Pasion
* Vanxeli dell'Infansia
* Vanxeli Giudeo-Cristiani
* Vanxeli Gnòsteghi
* Altri Vanxeli Apocrifi
* Framenti de Vanxeli
* Vanxeli Perdui

### Scopo
I vanxeli apocrifi i xe stai scriti, par completar e aprofondir a vida de Gexù, o par farla capir a tuti.

### Datasion
I xe stai scriti dal II al XII - XIV secolo.

### Elenco

#### Vanxeli de ła Pasion
I parla de ła Pasion de Gexù Cristo, e de ła parte final de ła so vida.

#### Vanxeli dell'Infansia
I parla dell'Infansia de Gexù, par riempir el vodo che i Vanxeli Canoneghi i assa.

#### Vanxeli Giudeo-cristiani
I xe vanxeli che i xe stai uxai da cristiani pì vesini al giudaismo. I xe tre, e i xe tuti perdui, parò ne gavemo cualche toco grasie a cualche citasion.

#### Vanxeli gnòsteghi
I iera vanxeli adoparai dai gnosteghi.

#### Altri Vanxeli Apocrifi
I xe altri vanxeli apocrifi che n'i rientra inte łe altre categorie.

#### Framenti de Vanxeli

#### Vanxeli Perdui

## Atti Apocrifi
I xe stai scriti par riempir el mistero che avolge in gran parte a vida dei apostoli.

### Elenco

## Letere Apocrife

### Elenco

## Apocalisi apocrife

### Elenco

## Letere subapostoleghe

### Elenco

## Ciclo de Pilato

### Elenco

## Altri scriti Apocrifi

### Elenco
Nazałe labiodentałe

La **naxałe biłabiałe** ła xe na consonante el cuało sìnboło inte el alfabeto fonètego internasionałe el xe raprexentà da .

## Caraterìsteghe
La consonante naxałe labiodentałe ła prexenta łe seventi caraterìsteghe:
* el modo de artegołasion el xe naxałe
* el ponto de artegołasion el xe labiodentałe
* ła xe na consonante sonora

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Fregadiva biłabiałe sonora

La **fregadiva biłabiałe sonora** ła xe na consonante raprexentada inte el alfabeto fonètego internasionałe co el sìnboło .

In Vèneto sto sono no el existe.
## Caraterìsteghe
La consonante fregadiva biłabiałe sonora ła prexenta łe seventi caraterìsteghe:
* el modo de artegołasion el xe fregadiva
* el ponto de artegołasion el xe biłabiałe
* ła xe na consonante sonora

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Ocluziva dentałe sorda

La **ocluxiva dentałe sorda** ła xe na consonante, pì presixamente contòide, raprexentada inte el alfabeto fonètego internasionałe co el sìnboło  anca se pì de frecuente se dòpara (inte ła trascrision fonètega larga) el sìnboło sensa diacrìtego [t].

In Vèneto sto fono el xe prexente co ła létara T.

## Caraterìsteghe
La consonante ocluxiva dentałe sorda ła prexenta łe seventi caraterìsteghe:
* el modo de artegołasion el xe ocluxiva
* el ponto de artegołasion el xe dentałe
* ła xe na consonante sorda

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Ocluziva dentałe sonora

La **ocluxiva dentałe sonora** ła xe na consonante, pì presixamente contòide, raprexentada inte el alfabeto fonètego internasionałe co el sìnboło . Ła ocluxiva dentałe sonora no ła njien ufisialmente destinguesta da ła ocluxiva dentałe sonora e de conseguensa se ga da far recorso a sìnbołi diacrìteghi cofà [d̪].

In Vèneto el fonema /d/ el xe prexente co ła létara D.

## Caraterìsteghe
La consonante ocluxiva dentałe sonora ła prexenta łe seventi caraterìsteghe:
* el modo de artegołasion el xe ocluxiva
* el ponto de artegołasion el xe dentałe
* ła xe na consonante sonora

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Ocluziva alveołare sorda

La **ocluxiva alveołare sorda** ła xe na consonante, raprexentada inte el alfabeto fonètego internasionałe co el sìnboło .

In Vèneto sto fono no el xe prexente, benché el vien faxesto co na ocluxiva dentałe sorda.

## Caraterìsteghe
La consonante ocluxiva alveołare sorda ła prexenta łe seventi caraterìsteghe:
* el modo de artegołasion el xe ocluxiva
* el ponto de artegołasion el xe alveołare
* ła xe na consonante sorda

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Fregadiva uvułare sonora

La **** ła xe na consonante, raprexentada inte el alfabeto fonètego internasionałe co el sìnboło .

In łéngua vèneta sto fono no el xe ufisialmente prexente, parò el njien doparà da racuanti cofà partegołare reałixasion de ła vibrante alveołare /r/ ("ere fransexa").

## Caraterìsteghe
La consonante  ła prexenta łe seventi caraterìsteghe:
* el modo de artegołasion el xe fregadivo
* el ponto de artegołasion el xe uvułare
* ła xe na consonante sonora

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Rotasismo

El tèrmano **rotacismo** o **rotasismo** in fonètega el ìndega na caratarìstega fonètega artegołatòria (mejo conosesta cofà **ere fiapa**, o **ere sgneca** o **ere fransexa**) pròpia de racuante persone che łe ga na pronunsa del sono de ła ere difarente da ła doparasion comun o da ła doparasion popołare inte el vèneto o inte calsiasi altra łéngua.

Difarentemente da ła major parte dei disturbi de ła pronunsa o de lenguajo curai dai logopedisti, el rotasismo el połe èsar gavesto da on difeto orgànego, on exénpio el połe èsar cheło de ver on frenuło lenguałe curto da ła nàsita o de on pałà oxivałe.

Inte ła major parte dei caxi, sta cuà ła xe na caraterìstega spesìfega de ła persona, saria dire che el indivìduo el dòpara in manjiera inconsapévoła ła łéngua, defati, inte on mùcio de persone infete da sta caraterìstega, ła łéngua al posto de vibrar inte ła parte anteriora del cavo orałe (o sia rente ai denti), ła vibra inte ła parte posteriora (veło pałatin o xona de l'ùgoła), produxendo na vibrante uvułare o fregadiva uvułare sonora; in altri, połe no sonar pròpio, produxendo par exénpio na aprosimante labiodentałe.

El rotacismo, anca se no el fa parte de ła normała fonołoxia de tante łéngue, el vien doparà coretamente in altretante łéngue, andove ła xe considarada na dision stàndar e de consevensa on sono "normałe".

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Ocluziva epiglotałe

La **ocluxiva epiglotałe** ła xe na sorte de sono consonàntego, raprexentada inte el alfabeto fonètego internasionałe co el sìnboło .

In Vèneto sto fono no el xe prexente

## Caraterìsteghe
La consonante ocluxiva epiglotałe ła prexenta łe seventi caraterìsteghe:
* el modo de artegołasion el xe ocluxivo
* el ponto de artegołasion el xe epiglotałe
* no ła ga na tonasion definia, anca se in xènare ła njien considerada èsar na consonante sorda

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Click biłabiałe

El **clic bilabiałe** el xe on grupo de consonanti clic, łe cuałi łe xe produxeste cofà on s-cioco dei làvari. I clic biłabiałi i xe prexenti cofà fonemi, soło che inte ła fameja łenguìstega khoisan (grupo de łe léngue tuu, conponesta da do łéngue, de łe cuałi una ła xe cuaxi estinguesta, e łéngua ǂhua); el xe par de pì inte el damin, łéngua rituałe de l'Australia.

El sìnboło de l'alfabeto fonètego internasionałe che el raprexenta el logo de artegołasion de sti soni el xe ⟨ʘ⟩; sto segno el połe èsar conbenà co na segonda łétara che ła ghe ìndega ła manjiera de artegołasion.
## Click labiałi comuni

In Vèneto sto fono no el xe prexente, in cuanto ła łéngua vèneta ła xe priva de click labiałi
Afregada postalveołare sonora

La **** ła xe na consonante, raprexentada inte el alfabeto fonètego internasionałe co el sìnboło  e in pasà co ła ligadura .

In Vèneto sto fono el xe prexente localmente e el vien xeneralmente raprexentà da ła létara J o X co łe xe sevitae da vocałi. Par exénpio *doxe* *[dod͡ʒe]* e *formajo* *[for'mad͡ʒo]*

## Caraterìsteghe
La consonante  ła prexenta łe seventi caraterìsteghe:
* el modo de artegołasion el xe afregada
* el ponto de artegołasion el xe postalveołare
* ła xe na consonante sonora

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Scare Force One

***Scare Force One*** l'è on album dei Lordi.

## Łista dei tochi
# SCG7: Arm Your Doors and Cross Check – 1.35
# Scare Force One – 4.58
# How To Slice a Whore – 2.47
# Hell Sent In the Clowns – 4.20
# House of Ghosts – 4.12
# Monster Is My Name – 3.34
# Cadaver Lover – 3.51
# Amen's Lament to Ra II – 1.10
# Nailed by the Hammer of Frankenstein – 3.20
# The United Rocking Dead – 5.46
# She's a Demon – 5.37
# Hella's Kitchen – 1.10
# Sir, Mr. Presideath, Sir! (+ETA) – 5.44
Monstereophonic (Theaterror vs. Demonarchy)

***Monstereophonic (Theaterror vs. Demonarchy)*** l'è on album dei Lordi.

## Łista dei tochi
# SCG8: One Message Waiting – 1.10
# Let’s Go Slaughter He-Man (I Wanna Be the Beast-Man in the Masters of the Universe) – 4.30
# Hug You Hardcore – 3.40
# Down with the Devil – 4.29
# Mary is Dead – 4.37
# Sick Flick – 4.00
# None for One – 4.15
# SCG8: One Message Waiting – 1.22
# Demonarchy – 6.01
# The Unholy Gathering – 5.09
# Heaven Sent Hell on Earth – 5.43
# And the Zombie Says – 6.43
# Break of Dawn – 5.47
# The Night the Monsters Died – 7.13
Sexorcism

***Sexorcism*** l'è on album dei Lordi.

## Łista dei tochi
# Sexorcism – 6.52
# Your Tongue’s Got the Cat – 4.45
# Romeo Ate Juliet – 4.21
# Naked in My Cellar – 4.45
# The Beast is Yet to Cum – 4.50
# Polterchrist – 5.23
# SCG9: The Documented Phenomenon – 1.14
# Slashion Model Girls – 5.25
# Rimskin Assassin – 4.50
# Hell Has Room (No Vacancy in Heaven) – 5.02
# Hot & Satanned – 4.33
# Sodomesticated Animal – 4.23
# Haunting Season – 6.15
Killection

***Killection*** l'è on album dei Lordi.

## Łista dei tochi
# Radio SCG 10 – 1.23
# Horror for Hire – 3.22
# Shake the Baby Silent – 3.36
# Like a Bee to the Honey – 4.13
# Apollyon – 5.11
# SCG10 The Last Hour – 3.22
# Blow My Fuse – 3.31
# I Dug a Hole in the Yard for You – 4.11
# Zombimbo – 4.53
# Up to No Good – 3.58
# SCG10 Demonic Semitones – 1.20
# Cutterfly – 4.20
# Evil – 4.34
# Scream Demon – 4.38
# Carnivore – 3.26
# SCG10 I Am Here – 1.51
Fregadiva dorsopałatałe vełare sorda

La **** ła xe na consonante, raprexentada inte el alfabeto fonètego internasionałe co el sìnboło , che el se forma unendo **ʃ** e **x**.

In Vèneto sto fono no el xe prexente.

## Caraterìsteghe
La consonante  ła prexenta łe seventi caraterìsteghe:
* el modo de artegołasion el xe fregadivo
* el ponto de artegołasion el xe alveołare
* ła xe na consonante sorda

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Vocałe sarada

Na **** o anca ciamada **alta** el xe on tipo de sono vocàłego doparà in tante łéngue parlae. Ła xe caraterixada da na poxision de ła łéngua pì rente pusìbiłe al pałà, sensa parò crear na costrision masa forte che ła inplegaria ła emision de na consonante.

Łe vocałi sarae łe xe ciamae anca vocałi alte parché cofà inte ła tradision fonètega americana, parché inte ła so artegołasion ła łéngua ła xe poxisionada inte l'alto de ła boca.
## Vocałi sarae
L'alfabeto fonètego internasionałe ła clasìfega łe seventi vocałi sarae:

* vocałe anteriore sarada no rodondada 
* vocałe anteriore sarada rodondada 
* vocałe sentrale sarada no rodondada 
* vocałe sentrale sarada rodondada 
* vocałe posteriore sarada no rodondada 
* vocałe posteriore sarada rodondada
Vocałe scuazi sarada

Ła **vocałe cuaxi sarada** el xe on tipo de sono vocàłego doparà in tante łéngue parlae. Ła xe caraterixada da na poxision de ła łéngua rente a cheła de ła vocałe sarada, cuindi pì rente pusìbiłe al pałà, ma co na costrision menore

Łe vocałi sarae łe xe ciamae anca rełasae, parché łe xe considarae varianti de łe vocałi totalmente sarae.

## Vocałi cuaxi sarae
L'alfabeto fonètego internasionałe ła clasìfega łe seventi vocałi cuaxi sarae:
* vocałe cuaxi anteriore cuaxi sarada non rodondada 
* vocałe cuaxi anteriore cuaxi sarada rodondada 
* vocałe sentrałe cuaxi sarada non rodondada 
* vocałe sentrałe cuaxi sarada rodondada 
* vocałe cuaxi posteriore cuaxi sarada rodondada
Vocałe semisarada

Ła **** el xe on tipo de sono vocàłego doparà in tante łéngue parlae. Ła xe caraterixada da na poxision de ła łéngua a do tersi del percorso intrà na vocałe verta e na vocałe mèdia

## Vocałi semisarae
L'alfabeto fonètego internasionałe ła clasìfega łe seventi vocałi semisarae:
* vocałe anteriore semisarada no rodondada 
* vocałe anteriore semisarada rodondada 
* vocałe sentrałe semisarada no rodondada 
* vocałe sentrałe semisarada rodondada 
* vocałe posteriore semisarada no rodondada 
* vocałe posteriore semisarada rodondada
Vocałe mèdia

Na **** o anca ciamada **alta** el xe un tipo de sono vocàłego doparà in tante łéngue parlae. Ła xe caraterixada da na poxision de ła łéngua a metà strada intrà cheła de ła vocałe verta e ła vocałe sarada.

## Vocałi mèdie
Ła soła vocałe mèdia inte el senso streto, reconosesta dal alfabeto fonètego internasionałe ła xe:
* vocałe sentrałe mèdia , un sìnboło doparà anca par ła vocałe scevà.

Tutavia, inte łe łéngue che łe ga solché un grado de vertura intermèdio intrà  vocałe verta e vocałe sarada inte el soo sistema vocàłego, se ghe połe in sto caxo ìndegar vocałi che łe saria pì inte el spesìfego descriveste cofà semiverte o semisarae:
* vocałe anteriore mèdia no rodondada 
* vocałe anteriore mèdia rodondada 
* vocałe posteriore mèdia no rodondada 
* vocałe posteriore mèdia rodondada
Vocałe verta

Na **** o anca ciamada **basa** el xe on tipo de sono vocàłego doparà in tante łéngue parlae. Ła xe caraterixada da na poxision de ła łéngua pì lontana pusìbiłe al pałà.

Łe vocałi sarae łe xe ciamae anca vocałi base pròpio par ła poxision basa mantegnesta da ła łéngua inte ła so produsion
## Vocałi verte
L'alfabeto fonètego internasionałe ła clasìfega łe seventi vocałi verte:
* vocałe anteriore verta no rodondada 
* vocałe anteriore verta rodondada 
* vocałe sentrałe verta no rodondada 
* vocałe sentrałe verta rodondada 
* vocałe posteriore verta no rodondada 
* vocałe posteriore verta rodondada 
## Notasion
Vocałe anteriore

Na **vocałe anteriore** (o **pałatałe**) el xe on tipo de sono vocàłego doparà in tante łéngue parlae. Ła xe caraterixada da na poxision de ła łéngua el pì pusìbiłe vansada inte ła boca, ma sensa na granda costrision, che ła inplegaria ła emision de na consonante. Łe vocałi anteriori łe xe ciamae anca **vocałi briłanti**, parché łe njien persepie cofà dotae de on son pì briłante de łe vocali posteriori.

## Vocałi anteriori
L'alfabeto fonètego internasionałe ła clasìfega łe seventi vocałi anteriori:
* vocałe anteriore sarada no rodondada 
* vocałe anteriore sarada rodondada 
* vocałe anteriore semisarada no rodondada 
* vocałe anteriore semisarada rodondada 
* vocałe anteriore semiverta no rodondada 
* vocałe anteriore semiverta rodondada 
* vocałe anteriore cuaxi verta no rodondada 
* vocałe anteriore verta no rodondada 
* vocałe anteriore verta rodondada 
## Notasion
Vocałe scuazi anteriore

Na **vocałe cuaxi anteriore** el xe un tipo de sono vocàłego doparà in tante łéngue parlae. Ła xe caraterixada da na poxision de ła łéngua simiłar a cheła de na consonante anteriore, ma un fià pì aretrada inte ła boca.

## Vocałi cuaxi anteriori
L'alfabeto fonètego internasionałe ła clasìfega łe seventi vocałi cuaxi anteriori:
* vocałe cuaxi anteriore cuaxi sarada no rodondada 
* vocałe cuaxi anteriore cuaxi sarada rodondada 

## Notasion
Vocałe scuazi posteriore

Na **vocałe cuaxi posteriore** el xe on tipo de sono vocàłego doparà in tante łéngue parlae. Ła xe caraterixada da na poxision de ła łéngua simiłar a cheła de na consonante posteriore, ma on fià pì vansada inte ła boca. 

## Vocałi cuaxi posteriore
L'alfabeto fonètego internasionałe ła clasìfega łe seventi vocałi cuaxi posteriore:
* vocałe cuaxi posteriore cuaxi sarada rodondada 

a ła cuała se ghe xontaria teoregamente anca ła
* vocałe cuaxi posteriore cuaxi sarada no rodondada  (no ufisiałe)
## Notasion
Péter Pan (soldà)

**Péter Pan** (Rusca Montană, 21 agosto 1897 – Monte Grapa, 19 setenbre 1918) el xe sta un militare austro-ungarico. El xe diventà famozo pa avere avuo lo steso nome del personajo leterario creà da lo scritore britanico J. M. Barrie intel 1902.

## Biografia
Nasùo inte el paexe ungarexe de Ruszkabanya (atuałe Rusca Montană in Romania), inte el distreto de Krassó-Szörény (in romen: Caraș-Severin) el 21 de agosto 1897, co'l sciopo de ła guèra xe stà rołà inte ła 7ª conpagnia del 30º Reximento Fanteria Honvéd, e .

Se sa parò che inte el xenaro del 1917 el xe stà trasferìo sol fronte itałian. Sicuramente el ga conbatùo ła desima bataja de l'Ixonso e ła Segonda bataja del monte Grappa. El xe moristo a łe prime łuxi del matin del 19 de setenbre 1918, durante un ataco a na trincea itałiana a Col Capriłe, sol monte Grapa, a cuota 1331.

El xe stà sepolìo orixinariamente in uno dei picołi simiteri de guèra che se cata sol masiso del Grapa e traslà dopo ła costrusion del sacrario miłitar del monte Grapa inte i ani '30. El xe tumułà inte el łocuło nùmaro 107 del sacrario e so ła so tonba xe de frecuente depoxità fiori, saseti e scorse de cape. Pan el xe uno dei 10.295  austro-ungarici morti sepełìi inte el sacrario de cui 10.000 ignoti.

A Rusca Montană, na całe e un muzeo i xe stà ciamà col nome suo.


File:Italy, Cismon del Grappa, Col Caprile Fortepan 52308.jpg
File:Italy, Cismon del Grappa, Col Caprile Fortepan 52307.jpg


## Note


## Bibliografia
* 
* 

## Cołegamenti esterni
* 
* 
* 
*
Vocałe anteriore sarada no rodondada

La ****  el xe on tipo de sono vocàłego doparà in tante łéngue parlae. Inte el alfabeto fonètego internasionałe, ła xe raprexentada co el sìnboło .

In Vèneto sto sono el njien raprexentà da ła létara I. Sto fono el xe contegnesto in parołe cofà: *s*'i**e'' o  ''t**i*'po*.
## Caraterìsteghe
La  ła prexenta łe seventi caraterìsteghe:
* La so poxision ła xe anteriore;
* El so grado de vertura el xe sarà;
* Ła xe vocałe no-rodondada;
* Ła xe vocałe orałe.

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Vocałe sentrałe

Na **vocałe sentrałe** el xe on tipo de sono vocàłego doparà in tante łéngue parlae. Ła xe caraterixada da na poxision de ła łéngua a metà strada de cheła intrà ła vocałe posteriore e na vocałe interiore.

## Vocałi sentrałi
L'alfabeto fonètego internasionałe ła clasìfega łe seventi vocałi sentrałi:
* vocałe sentrałe sarada no rodondada 
* vocałe sentrałe sarada rodondada 
* vocałe sentrałe semisarada no rodondada 
* vocałe sentrałe semisarada rodondada 
* vocałe sentrałe mèdia 
* vocałe sentrałe cuaxi sarada rodondada 
* vocałe sentrałe semiverta no rodondada 
* vocałe sentrałe semiverta rodondada 
* vocałe sentrałe cuaxi verta 
* vocałe sentrałe verta no rodondada  (no ufisiałe ma doparà de frecuente)

## Notasion
Vocałe scuazi anteriore scuazi sarada no rodondada

La **vocałe cuaxi anteriore cuaxi sarada no rodondada**  el xe on tipo de sono vocàłego doparà in tante łéngue parlae. Inte el alfabeto fonètego internasionałe, ła xe raprexentada co el sìnboło .

In Vèneto sto fono no el xe prexente.

## Caraterìsteghe
La {vocałe cuaxi anteriore cuaxi sarada no rodondada ła prexenta łe seventi caraterìsteghe:
* La so poxision ła xe cuaxi-anteriore;
* El so grado de vertura el xe cuaxi-sarà;
* Ła xe vocałe ła xe no-rodondada.

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Làvaro

__HIDDENCAT__

I **làvari** (dal latin *labia*), el xe un tèrmano doparà in anatomia, par ìndegar in racuanti animałi, el oro che el contorna alguni orefisi, comunamente el dexigna i do ori muscołomenbranoxi soraponesti che i se cata inte ła parte esteriora de ła boca. El tèrmano el xe doparà anca par definir i ori esteriori de ła vaxina (i làvari grandi e i làvari cei).

## Considerasion anatòmeghe
Ła parte muscołare sentrałe ła coresponde al mùscoło strià vołontàrio, recuerto par ła so parte esterna da pełe, costituia par epidèrmede, dèrmede e ipodèrmede, e par ła so parte interiora da na mucoxa, costituia par un epitejo de revestimento, na lámena pròpia e na submucoxa. In altre parołe, el làvaro el xe un ripiegamento muscołocutàneo menbranoxo. Łe lexion labiałe łe sanguinea un mùcio, par via de na profuxa irigasion prinsipalmente venoxa, I làvari i ga na cołorasion rosa, par via de ła abondansa de capiłari sanguigni

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Diane Kruger

**Diane Kruger**, pseudònemo de **Diane Heidkrüger** (pron.: /ˌdiˈa:nə ˈkru:ɡɐ/; Algermissen, 15 de lujo 1976) ła xe na atora todesca.

Intrà i so rołi pì conosesti, figura chel de Elena de Troia inte el film *[[Troy]]* (2004), cheo de Bridget von Hammersmark inte el film *[[Inglorious Basterds]]* de Quentin Tarantino.

[thumb|right|200px|Diane Kruger inte el [2009.]]

## Filmografia parsiałe

### Cinema

* 2002: *Ni pour, ni contre (bien au contraire)*
* 2002: *Mon Idole*
* 2003:	*Michel Vaillant*
* 2004:	*[[Troy]]*	
* 2004: *Wicker Park*
* 2004: *National Treasure*
* 2005:	*Joyeux Noël*
* 2006" *Copying Beethoven*
* 2007: *Goodbye Bafana*
* 2007: *L'Âge des ténèbres*
* 2007: *The Hunting Party*
* 2007: *National Treasure: Book of Secrets*
* 2008:	*Anything for Her*
* 2009"	*[[Inglourious Basterds]]*	
* 2009: *[[Mr. Nobody]]*
* 2011:	*Unknown*
* 2012:	*Les adieux ga la Reine*
* 2012: *Un plan parfait*
* 2013:	*The Host*
* 2015:	*Fathers and Daughters*
* 2017: *Aus dem Nichts*
* 2018: *Welcome to Marwen*
* 2021:	*The 355*

### Tełevixion
* 2013-2014: *The Bridge* - serie TV (2013-2014)

## Altri projeti

## Linganbi foresti

*  Diane Kruger.com - Sito no uficiałe
Vocałe sentrałe scuazi verta

La **vocałe sentrałe cuaxi verta**  el xe on tipo de sono vocàłego doparà in tante łéngue parlae. Inte el alfabeto fonètego internasionałe, ła xe raprexentada co el sìnboło .

In Vèneto sto fono el xe prexente e segnà co ła létara A.

## Caraterìsteghe
La vocałe sentrałe cuaxi verta ła prexenta łe seventi caraterìsteghe:
* La so poxision ła xe sentrałe;
* El so grado de vertura el xe cuaxi-verta;
* El rodondamento de sta vocałe el xe anbìguo. Se ghe fuse bexogno de presixion par raprexentar ła **vocałe sentrałe cuaxi verta no rodondada** se połe doparar el sìnboło de ła vocałe sentrałe semiverta no rodondada co el diacrìtego sbasante . Par far invese na **vocałe sentrałe cuaxi verta rodondada**, se połe doparar el sìnboło de ła vocałe sentrałe semiverta rodondada co el diacrìtego sbasante .

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Grado de vertura

In lenguìstega, el **grado de vertura** de na vocałe el xe on paràmatro par individuar spesìfeghe caraterìsteghe dei soni vocàłeghi. Inte el spesìfego, sto paràmatro el se rifarise al grado de vertura de ła mandìboła (o sia ła anpiesa de l'àngoło intermasełar). El grado el połe èsar mìnemo (inte łe vocałi sarae, par exénpio ) o màsemo (inte le vocałi verte, par exénpio ). Ghe xe anca i gradi intermèdi.

On paràmatro conetesto el xe ła **altesa vocàłega**, che ła se rifarise a ła poxision de ła łéngua inte l'ase vertegałe (ła poxision de arepoxo)

L'alfabeto fonètego internasionałe el identìfega sete difarenti altese vocàłeghe:
*vocałe sarada (o alta);
*vocałe cuaxi sarada;
*vocałe semisarada (o mèdio-alta);
*vocałe mèdia;
*vocałe semiverta (o mèdio-basa);
*vocałe cuaxi verta;
*vocałe verta (o basa).
## Védarse anca
* Vocałe
Botteniga

El **Botteniga** el ze un fiume de resorziva de ła Pianura veneto-furlana.

El nase pochi chiłometri a nord de ła sità de Trevizo (łocałità San Pelaio); el reseve poco dopo łe àcue de'l canałe La Cerca, de'l Pegorile e de ła Piavezeła de Nerveza par po' dividarse in pì rami a łe porte de łe mura de Treivizo, a'l Ponte de Pria: 
* el *[[Canjan grando]]* o *de ła Pescarìa*;
* el *Canjan Medio* o canałe dei Buranelli (0,743&nbsp;km);
* el *[[Canjan de ła Roggia]]* o *Siłeto* (1,117&nbsp;km);
* el *canałe de łe Convertite* o *de Santa Sofia* (0,882&nbsp;km, in gran parte interà);
* el canałe che'l łanbise esternamente ła sercia muraria so ła banda orientałe (cueło osidentałe el ze stà interà).

'Sto sistema el fa parte in realtà de na notevołe òpara de inzenjarìa idraułega ideà inte'l Sincuesento da Giovanni Giocondo par ła defeza de łe mure. Tute łe diramasion łe dezboca da ùltemo a ła sanca idrogràfega de'l fiume Siłe.

Łe àcue de'l Botteniga łe ałimenta anca ła boja resorziva da ła cuała dezgorga el canałe Cantarane (0,447&nbsp;km, ancò in gran parte interà).

## Note


## Altri progeti
Ethnologue

***Ethnologue: Languages of the World*** ła xe na publegasion so carta e online del SIL International (presedentemente conosesta cofà Summer Institute of Linguistics, istituto estivo de lenguìstega), un organixasion cristiana, che ła stùdia prinsipalmente łe łéngue manco conoseste, soradetuto par far rivar el mesajo de ła Bibia al major nùmaro pusìbiłe de letori inte ła so marełéngua.

*Ethnologue* ła detien statìsteghe so 7.472 łéngue inte ła disdotèxema edision, faxesta inte el 2015. (e par exénpio inte ła cuatordaxèxema edision, faxesta inte el 2000, łe voxe łe xera 6.809) e de ognuna ła dal nùmaro dei parlanti, le rejon de difuxion, i diałeti, łe infiołasion lenguìsteghe, la reperibiłità de ła Bibia.

Inte el dì de oncó, el xe el inventàrio de łéngue pì grando e conpleto, insieme co Linguasphere Register.
## Edision
Łe edision de Ethnologue łe njien publegae aprosimativamente ogni cuatro ani

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Bariera lenguìstega

El tèrmano **bariera lenguìstega** (o **bariera del lenguajo**) el descrive l'incapasità de racuante parsone de comunegar intrà de łore, par colpa de łéngue difarenti, diałeti, o xerghi che el risevente no el xe bon de decodefegar coretamente co ła consevente inconprension o malintendimenti del mesajo che ghe xe stà invià.

## Linganbi foresti
*
* El sito in Interlingua
* El sito in Esperanto
* El sito in Ido
Foniatria

La **Foniatria** ła xe cheła branca de ła medexina che ła se òcupa de ła fixiopatołoxia de ła comunegasion omana, de ła diàgnoxe e del tratamento mèdego-riabiłitadivo e protèxego de łe turbe de ła paroła, del lenguajo e dei aprendiminti scołàsteghi, de ła voxe, dei disturbi inte ła deglutision o disfaxia, dei disturbi de l'udito e de l'ecuiłìbrio.

El  **[[Logopedia|logopedista]]** ła xe cheła figura profesionałe laureada e no mèdega de rifarimento a ła cuała ghe njien daxesto el cònpito a ła reabiłitasion dei disturbi de ła comunegasion audioverbałe in rifarimento a ła diàgnoxe e prescrision del mèdego spesałista, co el cuało ła spartise el catàłogo noxołòxego**.**

Altre figure profesionałi laureae e no mèdeghe che łe cołaborea faxendo vałutasion strumentałi-diagnòsteghe de l'udito o inte el dar na terapia protèxega inte i disturbi uditivi i xe el **audiometrista** e l**'audioprotexista**. 

## Patołoxie tratae
*Afaxie
*Disfonie
*Disfemie (balbusie, tachilalie, tumultus sermonis)
*Dixartria
*Disturbi del lenguajo primitivi e segondari (ritardi mentałi)
*Deglutołoxia
*Dislalie
*Disturbi de ła comunegasion scrita (turbe de ła leto-scritura)
*Sordità inte el partegołar de l'età evołutiva 
*Turbe de l'ecuiłìbrio

## Linganbi foresti
Intèrprete (łéngua)

On **intèrprete**, intendesto cofà conosidor de na łéngua foresta, ła xe na parsona che, difarentemente da on tradutore, el traduxe oralmente (o co segni inte el caxo de łe łéngue dei segni) da na łéngua de partegnensa verso na łéngua de arivo.

L'interpretasion ła xe caraterixada no soło che da ła evanesensa de ła łéngua orałe, ma anca da ła mìmega, da ła xestuałità, da bone conosense de retòrega, de smołatesa e conprension de ła parlada.
## Altri projeti

## Linganbi foresti

* SSLIMIT - Trieste
* Università Ca' Foscari - Venèsia
*
*
*
*
Łéngua artifisałe

Na **łéngua artifisałe** o **conlang** ła xe na łéngua creada da l'inxegno che el ghe połe èsar atribuio a na soła parsona o a on grupo de laoro, che el ghene desviłupa dełibaradamente ła fonołoxia, ła gramàtega e el vocabołàrio (inte el caxo de łe łéngue auxiłiàrie połe capitar parò che el vocabołàrio el vegna fato derivar da cheło de łe pì difondeste łéngue nadurałi). La prinsipałe difarensa rispeto a łe łéngue nadurałi ła sta inte el fato che chełe artifisałi no łe se xe desviłupae e afermae in manjiera spontànea inte łe culture umane.

Racuante, cofà łe łéngue nadurałi, łe xe costruie par ła doparasion inte ła comunegasion omana spesalmente par èsare doparae cofà łéngue internasionałi auxiłiàrie, ma altre łe xe stae fate par ła doparasion in òpare de ficsion, inte ła sperimentasion lenguìstega, inte el desviłupo de còdaxi segreti o soło par el gusto de farlo. 

El sinònemo "**łéngua pianifegada**" el njien doparà in rifarimento a łe łéngue auxiłiàrie internasionałi, soradetuto da chełi che no soporta el pì popołar tèrmano "artifisałe".

Ła asion del crear ste łéngue el vien definio *glosopoiexi*, dal grego *glóssa* = "łéngua" e *póiesis* = "creasion". I autori de łéngue artifisałi i xe ciamai glototeti, o glosopoeti par remarcar el lato creadivo e artìstego de sta pràtega.

## Clasifegasion de łe łéngue artifisałi segondo i fini

Ła major parte de łe łéngue artifisałi łe połe èsar divideste in baxe ai fini par ła cuała łe xe stae ideae:

* *[[Łéngua auxiłiària internasionałe|Łéngue auxiłiàrie]]*: chełe doparae par ła comunegasion internasionałe;
* *[[łéngua artìstega|łéngue artìsteghe]]*: chełe doparae par ła doparasion drento de òpare artìsteghe o par s-ceto piaxere;
* *[[łéngua lòxega|łéngue lòxeghe]]*: chełe doparae par fini de sperimentasion fiłoxòfega e lòxega.

## Tipi di łéngue artifisałi
* Latìneghe: łéngue creae baxae sol Latin o sia doparando el alfabeto latin e dasar łe parołe on mùcio simiłari, xontàndo anca -mus -us -as -tus -cus -lus...;
* Alìbare: łéngue lìbare ma che i dòpara l'alfabeto latin;
* Lìbare: łéngue che łe dòpara altri alfabeti e altri vocàbołi.

## Voxe corełae
* Esperantido
* Esperanto
* Eoropanto
* Interlingua (IALA)
* Interlingue
* Interlenguìstega
* Łéngua auxiłiària internasionałe
* Łéngua franca
* Lista de łéngue artifisałi
* Łéngua Franca Nova

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Google Duo

**Google Duo** ła xe na aplicasion par video ciamàe e chat mobiłe sviłupada da Google, disponibiłe so i sistemi operativi Android e iOS. El xe stà anuncià a ła conferensa dei sviłupadori de Google el 18 de majo 2016 e ła xe stà slansà a łiveło mondiałe el 16 de agosto 2016.

## Funsionałità
Google Duo consente ai utenti de efetuar videociamàe in alta definision. El xe otimixà par redi a łarghesa de banda ridota. Ła critografia end-to-end ła xe abiłitada par inpostasion predefinìa. Duo se baxa sol nùmaro de tełefono, consentindo ai tenti de ciamàr calsiase utente da ła łista dei contati. L'aplicasion ła pasa automaticamente tra conesion Wi-Fi e redi çełułari co staltra ła vien a mancar. Ła funsion "Toc toc" consente ai utenti de véder na anteprima dal vivo del ciamante prima de poder responder. Un axornamento de avril 2017 consente ai utenti de efetuar anca soło ciamade vocałi in tuto el mondo.

## Notasion


## Voxe corełàe
*Google Allo
*Google Hangouts
Łéngua estinguesta

Na **łéngua estinguesta** ła xe na łéngua che no ła ga pì locudori nadivi. De norma sta roba ła càpita co na łéngua ła xe sojeto de estinsion lenguìstega e ła njien suito sostituia da na łéngua difarente, cofà che xe sucedesto co on mùcio de łéngue nadive mericane, sostituie da inglexo, fransexo, spagnoło e portoghexo.

## Łéngua morta - Evołusion e utilità [[Dosimołoxia|dosimołòxega]]
El tèrmano **łéngua morta** el se rifarise comunemente anca a na łéngua pì antiga che ła xe signifegadivamente canbiada o che ła se ga evolvesta inte on novo, autònomo grupo lenguìstego, el cuało proceso de divixion lenguìstega el rexùltee conpletà. El latin par exénpio ła xe on altra łéngua morta che no gavendo altri locudori nadivi, ła xe isteso ła baxe del latin volgare, el cuało el se ga dopo evolvesto inte łe moderne łéngue romanxe.

## Altri projeti
Łéngua vivente

Na łéngua ła xe dita **vivente** o **viva** co ghe xe oncora parsone che i ła dòpara cofà łéngua mare. El contràrio de sto tèrmano el xe łéngua morta.

Łe łéngue viventi łe xe doparae par ła comunegasion intrà parsone. Frecuentemente njien favorio el insegnamento de łe łéngue viventi difarenti da ła łéngua madre par el desviłupo dei comersi co łe altre culture. Inte ła Eoropa antiga, el latin el vegnea doparà cofà łéngua de scanbi culturałi-comersałi drento del inpero roman.

Sta cuà ła xe na lista de łe łéngue pì parlae al mondo, ordenae in baxe al nùmaro de parlanti marełéngua: 

*cinexe (1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000 de parlanti)
*inglexe (520&nbsp;000&nbsp;000 de parlanti)
*hindi (500&nbsp;000&nbsp;000 de parlanti)
*spagnoło (400&nbsp;000&nbsp;000 de parlanti)
*ruso (280&nbsp;000&nbsp;000 de parlanti)
*arabo (250&nbsp;000&nbsp;000 de parlanti)
*bengałi (200&nbsp;000&nbsp;000 de parlanti)
*portoghexe (190&nbsp;000&nbsp;000 de parlanti)
*małexe (175&nbsp;000&nbsp;000 de parlanti)
*fransexe (130&nbsp;000&nbsp;000 de parlanti)
*japonexe (125&nbsp;000&nbsp;000 de parlanti)
*todesco (120&nbsp;000&nbsp;000 de parlanti)

## Voxe corełae
* łéngua morta
* Lenguìstega
* Łéngua (lenguìstega)
Neołozismo

On **neołoxismo** (tèrmane derivà dal fransexo *néologisme*, a so volta conponesto dal grego - (*neos*-*logos*, letaralmente "nova paroła") ), inte ła lenguìstega, el ìndega łe parołe de nova formasion prexenti inte na łéngua, mentre ła union dei procesi che i porta a ła formasion de neołoxismi el xe definio **neołoxia**.

Ła neołoxia ła xe una de łe prinsipałi manjiere inte ła cuała ła łéngua ła se renova. El recorso ai neołoxismi el deriva de sòłito da ła exijensa de identifegar invension, fenòmani, descuerte e reałixasion de resente conparsa o difusion.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Segonda łéngua

Par **L2** (o ***segonda łéngua***) se intende, in lenguìstega e in glotodidàtega, na łéngua aprendesta inte on segondo momento rispeto de ła łéngua materna del ła parsona che ła xe drio apréndar.
## Voxe corełae
* Łéngua
* Emigrasion
* Imigrasion
* Łéngua ètnega
* Lenguajo
## Bibliografia
*Billiet, Jaak, Bart Maddens, and Roeland Beerten. "National Identity and Attitude Toward Foreigners in a Multinational State: A Replication". Vol. 24. International Society of Political Psychology, 2003. Ser. 2. 8 Oct. 2011
*Brian A. Jacob. "Defining Culture in a Multicultural Environment: An Ethnography of Heritage High School". ''American Journal of Education'', Vol. 103, No. 4 (Aug., 1995) 339-376. University of Chicago Press
*Camm, Howard. 'Commutazione di codice, la parità e l'equivalenza nelle metodologie di interpretazione.' Roma, Marso 2017.
*Doughty, C. J., & Long, M. H. (Eds.). (2012). *The handbook of second language acquisition*. Madden, MA: Blackwell.
*Mitchell, R and Myles, F. (2004) *Second Language Learning Theories*, 2nd edition. London: Arnold; New York, distributed by Oxford University Press (chapter 2)
*Pratt, Mary Louise. "Arts of the Contact Zone." Profession. Modern Language Association, 1991, 33-40. Retrieved 11 Aug. 2018.
## Notasion
Marełéngua

Ła **łéngua materna** (dita anca **marełéngua** o **L1**) de na parsona ła xe ogniuna de łe łéngue nadurałi che łe njien inparae da ła parsona par mexo del proceso nadurałe e spontàneo ciamà acuixision del lenguajo, indipendentemente da ła eventuałe istrusion. Signìfega par de pì ła łéngua de ła fameja o dei avi de calchiduni.

El indivìduo che el parla na serta łéngua cofà łéngua materna, inte ła termenołoxia lenguìstega el njien ciamà "parlante nadivo" (ingl. *native speaker*).

## Notasion
Łéngue par nùmaro de parlanti marełéngua

Ła tabeła sevente ła descrive tute łe **[[łéngua|łéngue]] par nùmaro de parlanti [[marełéngua]]** e ła se baxa so dati che i pronjien da ła publegasion *"Languages of the World"*.

Tante de łe stime łe se rifarise a ani presedenti al 2010.
## Pì de 100 milioni de parlanti

## Pì de 50 milion de parlanti

## Pì de 10 milioni de parlanti

## Notasion
Maria Elena Boschi

La xe sta nominada Ministro par ła Riforma Costituzional el primo governo Renzi e Segretario del consejo dei ministri el primo governo Gentiloni.

## Note


## Łigadure foreste
Lista de łe fameje lenguìsteghe

miniatura|300x300px|Destribusion de łe majori fameje lenguìsteghe.
Na fameja lenguìstega ła xe fata da on grupo de łéngue, che łe deriva da na łéngua  comun (denomenada **Protołéngua**).

Inte ła lista sevente łe xe scriveste łe fameje lenguìsteghe inte el mondo ordenae par nùmaro de parlanti:

miniatura|300x300px
miniatura|300px|Fameje lenguìsteghe Africane.
miniatura|300px|Fameje łenguìstege asiateghe.
miniatura|300px|Fameje łenguìstege eoropee.
miniatura|300px|Fameje lenguìsteghe nord-mericane
miniatura|300px|Fameje lenguìsteghe sud-mericane

* Łéngue indoeoropee (~45%)
* Łéngue sino-tibetane (~22%)
* Łéngue nizer-kordofaniane (~10%)
* Łéngue afroaxiàteghe (~5%)
* Łéngue austronexiane (~5%)
* Łéngue elamo-dravìdeghe (~3%)
* Łéngue altàeghe (~3%)
* Łéngua japonexe (~2%)
* Łéngue austroaxiàteghe (~1 %)
* Łéngue uràłeghe (~0,4%)
* Łéngue caucàxeghe (~0,2%)
* Łéngue nilo-sahariane (~0,12%)
* Łéngue tupi-guaraní (<0,1%)
* Łéngue Nakho-Dagestaniane (<0,1%)
* Łéngue maya (<0,1%)
* Łéngue uto-atsteche (<0,1%)
* Łéngue Na-Dené (<0,1%)
* Łéngue khoisan (<0,1%)
* Łéngue algonchine (<0,1%)
* Łéngue salish (<0,1%)
* Łéngue wakashane (<0,1%)
* Lingua cree (<0,1%)
* Łéngue siouan (<0,1%)
* Łéngue irochexi (<0,1%)
* Łéngue caddoan (<0,1%)
* Łéngue hokan (<0,1%)
* Łéngue penuti de ła mexeta (<0,1%)
* Łéngue mixe-zoque (<0,1%)
* Łéngue tucanoane (<0,1%)
* Łéngue kiowa-tano (<0,1%)
* Łéngue oto-màngue (<0,1%)
* Łéngue mixumalpane (<0,1%)
* Łéngue chibcha (<0,1%)
* Łéngue macro-gê (<0,1%)
* Łéngue panoane (<0,1%)
* Łéngue caribe (<0,1%)
* Łéngue mataco-guaicuru (<0,1%)
* Łéngue arawak (<0,1%)
* Łéngue araucaniane (<0,1%)
* Łéngue èschimo-ałeutine (<0,1%)

## Linganbi foresti

*  Cartografia de łe fameje lenguìsteghe
*  
*  http://www.sorosoro.org/  Projeto Sorosoro-Parché łe łéngue del mondo łe contìnue vìvar
Scànbio lenguìstego

El **scànbio lenguìstego** el xe on mètodo de aprendimento de łe łéngue. Se połe inparar na łéngua foresta catando na parsona de marełéngua e faxendo na conversasion
Cadaun dei do partesipanti el xe madrełéngua de ła łéngua che l'altro el vołe inparar.
On mùcio de scołe e università in tuto el mondo łe organixa corsi de łéngue anca traerso sta metòdega. Racuanti exénpi de sto mètodo i se połe catar in siti web, cofà par exénpio Lang-8. Diverse volte el scànbio lenguìstego el njien ciamà anca **tandem lenguìstego**.

## Linganbi foresti

* https://europa.eu/youth/eu/article/54/42957_en
Signifegà

El **signifegà** el xe on conceto esprimesto co segni che i połe èsar gràfegi, verbałi-orałi, o co segnałi o sesti. El signifegà el parmete de capir o esprìmare el senso, el vałore o el conegnuo del segno. Par el lenguista xenevrin Ferdinand de Saussure, el segno lenguìstego el xe costituio da ła union de on signifegà (on conceto, o sia ła nosion mentałe che ghemo de on determenà ojeto) co on signifegante (o sia na forma sonora, o na imàxene orativa).

In semàntega (ła disiplina che ła stùdia i raporti intrà segni e ojeti), segondo el clàsego modeło a trè ełeminti, el signifegà ła xe ła nosion o imàxene mentałe xenèrega che gavemo de on ojeto, ła cuała ła mèdia intrà ła paroła e ła roba. Par exénpio el conceto de àlbara el ne da ła manjiera de reconósarlo sia che el se tràtee de na ocara o de on pomaro. El signifegà el xe indegà grafegamente o fonetegamente dal segnifegante, mentre l'àlbara reałe al de fora de ła sfera lenguìstega el xe dixesto refarente.
Se ga da notar che mentre el signifegà e el signifegante i xe senpre existii, el refarente el połe mancar o finir de exìstare (par exénpio inte łe parołe “Napoleon” o “unicorno”).

In semiòtega, el signifegà el xe uno dei vèrtexi del triàngoło semiòtego postułà da Charles Peirce, cofà mostrà inte ła figura de fianco.

Par cheło che revarda ła parte de realtà indegada, se destìngue in xènare intrà:
* **[[denotasion]]**, o sia cheło che na paroła ła ìndega par cheło che ła xe (*omo*, e el so signifegà de *animałe rasionałe*);
* **[[Rifarimento (lenguìstega)|rifarimento]]**, o sia cheło che na paroła ła ìndega inte na fraxe determenada (*chel'omo el xe alto*).

## Refarense

*Ferdinand de Saussure (1959). *Course in General Linguistics*. New York: McGraw-Hill.
Segno

In semiòtega, el **segno** el xe definio "calcosa che sta par calcos'altro". El xe considarà na unità discreta de signifegà: on sistema, conponesto da on segnałe, na refarensa e on refarente, che ła renvia a on contegnuo. La semiòtega ła stùdia ła capasità del segno de dare ła pusibiłità a chi intèrpreta de conprendirghene el contegnuo.

Segondo Louis Hjelmslev, el segno el połe èsar definio cofà ła **espresion** de on contegnuo. Segondo Charles Peirce on sinònemo de *sign* el xe ***representamen***. Segondo Ferdinand de Saussure, el segno ła xe ła union de signifegante e signifegà.

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Semiòtega

La **semiòtega** (dal tèrmane grego σημεῖον *semeion*, che signìfega "segno") ła xe ła disiplina che ła stùdia i segni e ła manjiera co ła cuała sti cuà i gàpia on senso (signifegasion).

El segno el xe in xenerałe calcosa che el renvia a calcos'altro (par i filòxofi medievałi *[[Interpretasion (fiłoxofia)|aliquid stat pro aliquo]]*) e ła semiòtega ła xe ła disiplina che ła stùdia i fenòmani de signifegasion. Par signifegasion se intende ogni "rełasion" che liga calcosa de materialmente prexente co calcos'altro de asente (ła luxe rosa el semàforo signìfega "stop"). Ogni volta che se mete in pràtega o se dòpara na rełasion de signifegasion se ativa on *proceso* de comunegasion (el semàforo el xe roso, de conseguensa el "segno" de ła luxe rosa inpisada el comùnega a l'autista de fermar el veìcuło). Łe rełasion de signifegasion łe definise el *[[sistema]]* che vien a èsar presuponesto dai concreti procesi de comunegasion.
## Voxe corełae
* Signifegà
* Signifegante
* Segno
## Altri projeti

## Linganbi foresti
Citroën

Ła **Citroën** (pronunsia fransexe ) ła xe na caxa automobiłìstega fransexa nasùa inte el 1919 da ła trasformasion de l'industria fondà da André Citroën che gavea produxesto fin a chel tenpo materiałe mecànego e miłitar. Ła fa parte del Groupe PSA.

## Storia
### I ani vanti de ła fondasion

Ła nasita de una de łe piasè inportanti caxe automobiłìsteghe mondiałi ła se deve ad André Citroën, briłante inprenditor indorà de partegołar inclinasion par łe invension e łe inovasion.

Inte el 1900 el xovane André Citroën el ga acuixìo dal cugnà, imprenditor in Połonia inte el ramo de ła produsion de ingranagi, ła liçensa de fabricasion de partegołari ingranagi diti "a còspedo", "a dopia ełica" o "co dentadura a V", caraterixài dal fato de fornir na costante aplicasion de forsa sensa interusion, el cuało fato łi rendeva partegołarmetne siłensioxi oltra che eficaci. Costantemente atrato da tuto ciò che costituiva inovasion, el futuro paron de l'omonema Caxa automobiłìstega inte el 1902, giusto el tenpo de termenar i studi al połitecnico e rancurar łe resorse nesesarie, ga costituìo na picoła axienda par ła produsion de sti ingranaji co'l juto de alcuni amighi, tra cui Jacques Hinstin che ghe ga inprestà un łocałe da adibir ad ofisina. Inte el xiro de un par de ani ła picoła ofisina se ga sgrandìo e se ga trasferìo inte ła xona nord de Parìxe, mentre inte el 1905 xera stà rejistrà co ła raxon sociałe de *Citroën, Hinstin & Co*. A tałe evołusion ga partesipà economegamente anca el fradeło de André, Hugues, che parò ga continuà a dedicars al comercio de piere presioxe preso l'atività de fameja. Durante sti ani, oltre ai ingranaji a còspedo che devegnarà el sìnboło de ła futura Caxa automobiłìstega, xe stà brevetà altri dispoxidivi, cofà ad exenpio un ridutor de vełosità ed un timon par nave da guera de nova concesion.Risałe al 1907 i primi contati de André Citroën co ła Mors, na caxa automobiłìstega parexina conosùa in cuełi ani par łe vitorie sportive, ma che in chel momento se catava in dificoltà conòmeghe. Citroën ga tacà proponer ai fradełi Mors, titołari de l'axienda, alcuni so prodoti da utiłixar par ła produsion automobiłìstega, ma anca dei conseji par ła ristruturasion de l'axienda. Da cui se xe rivà, inte el 1908, a l'asunsion de André Citroën come diretore de ła Mors. Co łe so idee e i so criteri produtivi, ła Mors ga savesto tornar in ativo e ła so produsion automobiłìstega ga subìo na decixa impenada, moltiplegando in breve el xiro de afari. Ancor pì decixo l'è stà l'aumento dei utiłi de ła Mors dopo che André Citroën xe tornà da un viaxo de łaoro inte i  Stati Unii, ed in partegołar a Detroit, indove ga aprendesto da Henry Ford łe metodołoxie del taylorismo e ła produsion mediante caena de montajo. Aplegando a ła Mors tałi criteri, ła Caxa francexa l'a otegnesto ulteriori vantaji.

## Notasion


## Linganbi foresti
Refarente

In lenguìstega, el xe dito "**refarente**" ła entità, ła realtà o ła situasion extralenguìstega cuała fa rifarimento (mediante dexignasion) on segno lenguìstego.

El tèrmano *referent* el xe doparà dal lenguista e fiłòxofo Charles Kay Ogden (1889-1957) e dal crìtego letaràrio Ivor Armstrong Richards (1893-1979) inte l'òpara *El signifegà del signifegà: stùdio de l'influsso del lenguajo inte el pensiero e de ła siensa del sinbołismo* (*The Meaning of Meaning: A Study of the Influence of Language upon Thought and of the Science of Symbolism*) e el xe uno dei vèrtexi del so triàngoło semiòtego, co *symbol* e *thought*. La tripartision proponesta inte el triàngoło semiòtego deduxe che el raporto intrà signifegante e el referente el xe medià dal signifegà, che el saria ła "concetuałixasion de na clase de refarenti".
## Notasion


## Linganbi foresti

* SIL Glossary of Linguistic Terms: referent