open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
30 de novenbre

El **30 de novenbre** el ze el 334° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 335° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 31 dì.

## Avegnimenti
* 1786 – El Granducà de Toscana el ze el primo Stato del mondo che el abołise ła pena de morte
* 1789 – L'Asenblea nasionałe costituente  ła proclama l'Ìzoła de Còrsega parte integrante de l'Inpero franseze.
* 1807 – Guere napołeòneghe inte ła penizoła ibèrega: łe trupe fransezi łe òcupa Lisbona.
* 1853 – Guera de Crimea: bataja de Sinope – La flota rusa ła desfa cueła turca
* 1872 – La prima partia internasionałe de bałon ła vien fata a Hamilton Crescent, in Scòsia
* 1939 – Scumìsia ła Guera d'inverno : łe forse sovièteghe łe invade ła Finlàndia
* 1942 – Guera del Pasìfego: bataja de Tasafaronga intrà japonezi e americani
* 1943 – Seconda guera mondiałe: Confarensa de Teheran – Franklin D. Roosevelt, Winston Churchill e Iosif Stalin i riva a un acordo su l'invazion de l'Eoropa prevedesta par el zugno del 1944; nome in còdeze Oparasion Overlord
* 1964 – Vien lansada ła cuarta sonda dirizesta verso Marte, ma ła mision rusa Zond 2, siben rivando al pianeta, no ła ze bona de recuparar i dati de ła sonda
* 1966 – L'Ìzoła de Barbados ła devien indipendente dal Regno Unio
* 1967 – La Repùblega Popołare del Yemen del Sud ła devien indipendente dal Regno Unio
* 1971 – Concuista de Abu Musa de łe Ìzołe Tunb da parte de l'Iran.
* 1981 – Guera freda: a Zinevra, i raprezentanti de USA e URSS i scumìsia i negosiai par ła redusion de łe arme nucleari de mèdio rajo in Eoropa (ła reunion ła fałirà inte el 17 de disenbre)
* 1988 – La Kohlberg Kravis Roberts & Co. ła acuizise ła RJR Nabisco par 25,07 miłiardi de dòłari
* 1999
** A Seattle (Washington ), durante del meeting del WTO, ła prima granda mobiłitasion del movimento antiglobałizasion ła costrenze a ła descansełasion de ła serimònia de vertura del meeting (łe proteste łe finirà inte el 3 de disenbre)
** British Aerospace e Marconi Electronic Systems łe se fonde e łe forma ła BAE Systems.
*2013 – Dopo de un avegnimento de benefisensa par łe vìteme del tifon Haiyan, Paul Walker co Roger Rodas i se inpata a Santa Clarita, California, morindo tuti e do par ustion e traumi
*2021 – Barbados el devien na repùblega inte el so 55èzemo aniversàrio da l'indipendensa.

## Nasesti
* 1508:
**Andrea Palladio, architeto vèneto († 1580)
* 1831:
**Ippolito Nievo, scritore italian († 1961)
* 1835:
**Mark Twain, scritore american († 1910)
* 1874:
**Winston Churchill, połìtego inglese († 1965)
* 1946:
**Rosanna Lambertucci, presentatrice tełevisiva italiana
* 1964:
**Fabio Fazio, presentatore tełevisivo italian
*1965:
**Ben Stiller, atore statunitense

## Morti
## Feste e recorense
### Nasionałi
### Rełijoze
#### Santi catòłeghi
* Sant'Andrea Apostoło

#### Festa del patrono de łe sità
* Anguillara Veneta

### Làeghe
## In altri projeti
7 de disenbre

El **7 de disenbre** el ze el 341° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 342° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 24 dì.

## Avegnimenti
* 1787 – El Delaware el devien èsar el primo stato che el ratìfega ła Costitusion dei Stati Unii de l'Amèrica
*1851 – El vien brevetà el frigorifaro.
* 1852 – Ezecusion dei Màrtiri de Belfiore.
* 1941 – Seconda guera mondiałe: i japonezi i ataca ła baze navałe statunitense de Pearl Harbor, provocando l'ingreso ufisałe dei USA inte ła guera.
*1975 – L'Indonèzia ła invade el Timor Est
* 1979 – Un comando terorìstego el copa a Roma el maresało de seguresa pùblega Mariano Romiti; el sasìnio el vien rivendegà da łe Brigae rose.
*1988 – In Armènia un teramoto de magnitùdene de 6,9 de ła Scała Richter el fa 25.000 morti, 15.000 ferii e 400.000 sensa cuerto
* 2000 – A Nisa ła vien sołenemente proclamada ła Carta dei deriti fondamentałi de l'Union eoropea.

## Nasesti
* 1598 – Gian Lorenzo Bernini
* 1863 – Pietro Mascagni
* 1920 – Fiorenzo Magni

## Morti
* 43 a.C. – Cicerone
* 983 – Ottone II
* 1986 – Robert Graves

## Feste e recorense
### Nasionałi
### Rełijoze
#### Santi catòłeghi
sant'Ambrogio da Milan, san Claudio e sant'Eutichiano
#### Festa del patrono de łe sità
### Làeghe
## In altri projeti
8 de disenbre

L' **8 de disenbre** el ze el 342° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 343° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 23 dì.

## Avegniminti
*1816 – Ato de Union intrà Regno de Nàpułi e Regno de Sicìlia: El nase el Regno de łe Du Sicìlie.
*1869 – Papa Pio IX el verze el Concìlio Ecumènego Vategan I.
*1907 – Gustavo V de Svèsia el monta inte el trono svedezo 
*1914 – Prima guera mondiałe: ła vien conbatesta ła Bataja de łe ìzołe Falkland
*1941 
**Seconda guera mondiałe: dopo l'ataco a Pearl Harbor del dì prima, el Congreso dei Stati Unii el aprova na declarasion de guera contro de l'Inpero japoneze
**I japonezi i lansa un ataco contro de Hong Kong
*1965 – Papa Poło VI el sera uficialmente el Concìlio Ecumènego Vategan II.
*1970 – El fałise un colpo de stato in Itàlia, caitanà dal prìnsipe Junio Valerio Borghese.
*1974 – Gresa: el vien fazesto el Referendum par l'abołision de ła Monarchia.
*1987 – Firma del Tratà su łe Arme Nucleari de Mèdio Rajo.
*1991 – I cai de Rùsia, Belarùsia e Ucràina i se cata par firmar un acordo che el mete fin a l'URSS e che el fonda la Comunità dei Stati Indipendenti.

## Nasesti
*1685 – Giovanni Maria Farina
*1865 – Jean Sibelius
*1943 – Jim Morrison

## Morti
*1550 – Gian Giorgio Trissino
*1864 – George Boole
*1980 – John Lennon

## Feste e recorense
### Nasionałi
### Rełijoze
*Ła Cexa catołica ła ricorda l'Imacołata Concesion.
#### Santi catòłeghi
#### Festa del patrono de łe sità
### Làeghe
## In altri projeti
9 de disenbre

El **9 de disenbre** el ze el 343° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 344° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 22 dì.

## Avegniminti
* 1531 – La Vèrzene de Guadalupe ła conparise par ła prima volta a Juan Diego Cuauhtlatoatzin
* 1714 - L'Inpero otoman el ghe declara guera a ła Repùblega de Venèsia. Ła taca ła seconda guera de Morea o sètima guera turco-venesiana.
* 1846 – William Green Morton, doparando l'ètere, el ghe permete a John Collins Warren de praticar el primo intervento chirùrzego in anestezia.
* 1931 – Ła vien proclamada ła seconda repùblega spagnoła.
* 1937 – Seconda guera sino-japoneze: dopo de ła cascada de Shanghai taca ła bataja de Nanchin, che ła cascarà inte el 13 de disenbre.
* 1941 – Ła Cina ła ghe declara guera a l'Inpero japoneze, a ła Zermània nazista, e a l'Itàlia fasista.
* 1961 – In Israełe, Adolf Eichmann el vien reconosesto colpévoło de crìmani de guera.
* 1962 – El Tangànega ła devien na repùblega 
* 1963 – El Zanzibar ciapa l'indipendensa
* 1973 – Irlanda del Nord: firma dei Acordi de Sunningdale par finir el conflito nordirlandeze
* 1979 – L'Organizasion mondiałe de ła sanità ła anunsa el sconparimento del varoło
* 1987 – Scomìnsia ła prima intifada inte ła Strisa de Gaza e in Cizzordània.
* 1990 – Lech Wałęsa el devien el primo presidente ełezesto diretamente de ła Połònia.
* 1992 – I Marines statunitensi i desbarca in Somalia
* 2007 – Arzentina, Braziłe, Bołìvia, Ecuador, Paraguay, Uruguay e Venesueła i firma l'ato costitutivo de ła Banca del Sud

## Nasesti
*1608 – John Milton
*1868 – Fritz Haber
*1920 – Carlo Azeglio Ciampi

## Morti
*1565 – Papa Pio IV
*1641 – Antoon van Dyck
*1992 – Franco Franchi

## Feste e recorense
### Nasionałi
### Rełijoze
#### Santi catòłeghi
*san Siro de Pavia

#### Festa del patrono de łe sità
### Làeghe
## In altri projeti
10 de disenbre

El **10 de disenbre** el ze el 344° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 345° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 21 dì.

## Avegniminti
*1520 – Martin Lutero el bruza ła còpia de ła boła papałe *[[Exsurge Domine]]*.
*1817 – El Mississippi el devien el 20° stato dei Stati Unii de l'Amèrica
*1898 – A Parize el vien firmà el tratà che el mete fin a ła Guera Ispano-Americana.
*1901 – Vien insegnii i primi Premi Nobel.
*1927 – A Stocolma ła scritora Grazia Deledda ła resepise el Prèmio Nobel par ła leteratura.
*1948 – Aprovasion de ła Declarasion Universałe dei Deriti de l'Omo promovesta da łe Nasion Unie.
* 1953 – Albert Schweitzer el recepise el Prèmio Nobel par ła paze
* 1969 – Cosa nostra ła copa el boss Michele Cavataio.
* 1973 – Lê Đức Thọ e Henry Kissinger i recepise el Prèmio Nobel par ła paze par gaver fazesto i Acordi de Paze de Parize.
* 1975 – Andrej Dmitrievič Sacharov el recepise el Prèmio Nobel par ła paze.
* 1978 – Menachem Begin e Anwar al-Sadat i recepise el Prèmio Nobel par ła paze
* 1983 – Lech Wałęsa el recepise el Prèmio Nobel par ła paze.
* 1984 – Desmond Tutu el recepise el Prèmio Nobel par ła paze
* 1986 – Elie Wiesel el recepise el Prèmio Nobel par ła paze
* 1989 – Tenzin Gyatso, el 14º Dalai Lama, el recepise el Prèmio Nobel par ła paze
* 1991 – In Nagorno Karabakh se ga un referendum confirmativo so l'autodetermenasion
* 1993 – Ła vien lansada ła  version shareware de *[[Doom]]*
*1994 – Ła vien lansada ła version 1.0 de Netscape Navigator
*2012 – Ła Union Eoropea ła vien insignia del Prèmio Nobel par ła Paze

## Nasesti
*1830 – Emily Dickinson
*1908 – Olivier Messiaen
*1960 – Kenneth Branagh

## Morti
*1896 – Alfred Nobel
*1936 – Luigi Pirandello
*1995 – Bonvi

## Feste e recorense
### Nasionałi
### Rełijoze
#### Santi catòłeghi
san Milziade

#### Festa del patrono de łe sità
### Làeghe
## In altri projeti
11 de disenbre

L' **11 de disenbre** el ze el 345° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 346° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 20 dì.

## Avegnimenti

* 1205 – John de Gray, véscovo de Norwich, el vien ełezesto Arcivéscovo de Canterbury
* 1295 – Federico III el vien proclamà Signore de Sicìlia a Pałermo
* 1602 – I sitadini de Zinevra, i spenze-fora un ataco fato co sorpreza da łe forse de Carlo Emanuełe I, duca de Savoja e de so cugnà, Fiłipo III de Spagna.
* 1792 – Scumìsia el procedimento contro Luizi XVI de Fransa, acuzà de tradimento
* 1816 – L'Indiana el devien el 19º Stato dei USA
* 1901 – Guglielmo Marconi el manda el primo segnałe ràdio transatlantego.
* 1931 – Lo Statuto de Westminster el ghe dà totałe indipendensa lejislativa a Cànada, Austràlia, Nova Zełanda, Sudafrica, Irlanda e Teranova
* 1936 – Re Edoardo VIII del Regno Unio el àbdega, el monta inte el trono so fradeło col nome de Zorzi VI
* 1937 – L'Itàlia ła va fora da ła Socetà de łe Nasion.
* 1941 – Zermània e Itàlia i ghe declara guera ai Stati Unii
* 1946 – Vien fondà l'UNICEF
* 1954 – Vien fondada ła American Nuclear Society
* 1955 – De sevente de na sision de ła sanca del Partio Libarałe Itałian, nase el Partio Radegałe
* 1958 – L'Alto Volta (uncó Burkina Fazo) declara l'indipendensa da ła Fransa
* 1961 – I USA i intervien inte ła Guera del Vietnam
* 1964 – Che Guevara el parla a l'Asenblea zenerałe de łe Nasion Unie de New York.
* 1971 – Inte i USA el vien fondà el Partio Libartàrio
* 1972 – Apollo 17 el devien ła sesta e ùltema Mision Apollo che ła atera su ła Luna.
* 1979 – Mare Tereza de Calcuta ła resepise el Prèmio Nobel par ła paze
* 1981 – L'ezèrsito salvadoregno el masacra 900 persone inte el Masacro de El Mozote
* 1982 – I ABBA i se desolve dopo 10 ani de union.
* 1991 – Nase a Maastricht l'Union Eoropea.
* 1994 – Scumìsia l'intervento miłitare ruso in Cecènia.
* 2001 – La Repùblega Popołare Cineze entra inte l'Organizasion mondiałe del comerso.

## Nasesti

* 1803:
**Hector Berlioz 
* 1918:
**Aleksandr Solsenicyn
*1944:
**Gianni Morandi
* 1962:
**Denise Biellmann

## Morti

* 1282 – Michele VIII di Bisanzio
* 1474 – Enrico IV di Castiglia
* 2003 – Ahmadou Kourouma

## Feste e recorense
### Nasionałi
### Rełijoze
#### Santi catòłeghi
San Damaso, Santa Maria Maravillas de Jesus e San Savino de Piacenza

#### Festa del patrono de łe sità
### Làeghe
## In altri projeti
12 de disenbre

El **12 de disenbre** el ze el 346° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 347° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 19 dì.

## Avegnimenti

* 1531 – Conparision de ła Nostra Siora de Guadalupe inte ła Sità del Mèsego.
*1787 – Ła Pennsylvania ła devien el secondo stato che el ratìfega ła Costitusion dei Stati Unii de l'Amèrica.
*1804 – Ła Spagna ła ghe declara guera a ła Gran Bretagna.
* 1913 – La Joconda ła vien recuparà a Firense, do ani dopo che ła zera stà robà dal Louvre.
* 1963 – El Kenia l'otien l'indipendensa dal Regno Unìo.
* 1969 – Straje de Piasa Fontana inte ła sede de ła Banca Nasionale de l'Agricultura de Milan: 16 morti e 88 ferii.
*1979 – Rhodèzia ła cànbia el nome in Zinbàbue
*1996 – I goerni de Bangladesh e Ìndia i firma un acordo biłaterałe par ła disiplinizasion de łe àcue del fiume Gange
* 2000 – Ła Corte Suprema dei Stati Unii ła emete ła so decizion inte el cazo George W. Bush contro Al Gore, decidendo łe elesion presidensiałi del 2000.
*2015 – L'Arabia Saudìa el ghe concede el derito de voto a łe done

## Nasesti

* 1821 – Gustave Flaubert
* 1863 – Edvard Munch
* 1915 – Frank Sinatra

## Morti
* 1934 – Thorleif Haug
* 1956 – Lorenzo Perosi
* 1963 – Yasujiro Ozu

## Feste e recorense
### Nasionałi
### Rełijoze
#### Santi catòłeghi
Sant'Alessandro, Sant'Epimaco e San Valerico

#### Festa del patrono de łe sità
### Làeghe
## In altri projeti
6 de disenbre

El **6 de disenbre** el ze el 340° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 341° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 25 dì.

## Avegnimenti
* 1768 – Ła vien publegada ła prima edision de l*'[[Encyclopædia Britannica]]*.
*1877
**Primo nùmaro del *[[The Washington Post]]*
**Thomas Alva Edison el inventa el fonògrafo
* 1882 – A Manchester, łe cuatro federasion de bałon de ła Gran Bretagna łe fonda l'IFAB e łe istituise l*[[Home championship]]*, ła prima conpetision internasionałe inte ła storia del bałon.
*1899 – Ła ghe vien reconosesta a liveło legałe ła invension de ła lanpadina a Thomas Alva Edison.
* 1917 – Ła Finlandia ła se decliara indipendente da ła Rùsia.
*1914 – Prima guera mondiałe: ła finise ła bataja de Lodz
* 1922 – Un ano dopo de ła firma del Tratà Anglo-Irlandeze, el nase el Stato Libaro d'Irlanda.
* 1972 – El vien lansà l'ùltemo Saturn V ecuipajà: el trasporta l'Apollo 17 inte l'ùltema mision del Programa Apollo.
*1977 – El Sudàfrica el ghe dà l'indipendensa al Bophuthatswana.
*1998 – Hugo Chávez el vinse łe ełesion presidensiałi in Venesueła
*2005
** David Cameron el devien el novo lìder del Partio Conservatore Britànego
** La Microsoft ła lansa la R2 de Windows Server 2003
*2017 – Donald Trump el ghe reconose a l'Israełe ła sità de Jeruzałeme cofà capitałe

## Nasesti
* 1478 – Baldassarre Castiglione
* 1920 – Dave Brubeck
* 1969 – Irene Grandi

## Morti
* 1352 – Papa Clemente VI
* 1926 – Claude Monet
* 1994 – Gian Maria Volontè

## Feste e recorense
### Nasionałi
### Rełijoze
#### Santi catòłeghi
* San Nicoła

#### Festa del patrono de łe sità
* Sasari

### Làeghe
## In altri projeti
5 de disenbre

El **5 de disenbre** el ze el 339° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 340° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 26 dì.

## Avegnimenti
* 1484 – Papa Inocenso VIII el scrive na boła papale che ła manda in piena funsion a l'Incuizision.
* 1492 – Cristoforo Colombo el divien el primo eoropeo a metar pié inte l'ìzola de La Hispaniola (ancó Haiti e Republica Dominicana).
* 1932 – El fìzego todesco Albert Einstein el otien un visto par i Stati Unii de l'Amèrica.
* 1933 – Fin del Proibisionismo: el Utah el divien el 36º Stato che el ratìfega el XII emendamento, fazéndoło rivar a ła cuota dei 3/4 nesesària par farlo entrare in vigore
* 1936 – La Repùblega Sociałista Federativa Soviètega Transcaucàzega formada da l'Armènia, da ła Zeorza e da l'Azerbaijan ła entra formar parte de l'URSS
* 1941 
**Seconda guera mondiałe: inte ła bataja de Mosca el zenerale Georgij Konstantinovič Žukov el tira un contrataco soviètego contro de łe armae todesche, co una de łe pì grande ofensive tirae contro del Grupo de armade de Sentro
** Seconda guera mondiałe: el Regno Unio el ghe declara guera a Finlàndia, Ungaria e Romania
* 1943 – Seconda guera mondiałe: l'U.S. Army Air Force ła taca atacar łe baze de łe arme segrete todesche inte l'Oparasion Crossbow
* 1974 – Ła BBC ła manda in onda l'ùltemo epizòdio del Monty Python's Flying Circus.
* 1978 – L'Union Soviètega ła firma el 'tratà de amicìsia' col goerno comunista de l'Afghanistan.
* 2017 – El Comità Ołìnpego Internasionałe el ghe vieta a ła Rùsia de poder conpétar inte łe Ołinpìade invernałi del 2018 par via del scàdalo del doping inte łe Ołinpìade invernałi del 2014

## Nasesti
* 1890 – Fritz Lang
* 1901 – Walt Disney
* 1946 – José Carreras

## Morti

* 1624 – Gaspard Bauhin
* 1791 – Wolfgang Amadeus Mozart
* 1870 – Alexandre Dumas (padre)
* 2013 – Nelson Mandela

## Feste e recorense
### Nasionałi
### Rełijoze
#### Santi catòłeghi
san Pelino
#### Festa del patrono de łe sità
### Làeghe
## In altri projeti
15 de disenbre

El **15 de disenbre** el ze el 349° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 350° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 16 dì.

## Avegniminti

*1896 – El medico itałian Scipione Riva-Rocci el presenta a ła stanpa sientifica el sfigmomanometro de so ideasion.
*1902 – In Gran Bretagna vien fondata ła BBC (The British Broadcasting Corporation).
*1916 – Prima Guera Mondial: ła Francia ła vense ła Batalia de Verdun.
*2000 – Vien sarà na olta par tute ła sentral nucleare de Cernobyl.
*2001 – Ła tore pendente de Pixa ła riverze al publico dopo òndexe ani de laori.

## Nasesti

*37 – Nerone
*1852 – Antoine Henri Becquerel
*1859 – Ludwik Lejzer Zamenhof

## Morti
*1890 – Toro Seduto
*1944 – Glenn Miller
*1966 – Walt Disney

## Feste e recorense
### Nasionałi
### Rełijoze
#### Santi catòłeghi
San Bacco, San Candido, Santa Cristiana e Santa Virginia

#### Festa del patrono de łe sità
### Làeghe
## In altri projeti
16 de disenbre

El **16 de disenbre** el ze el 350° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 351° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 15 dì.

## Avegnimenti

* 1910 – Henri Coanda el conpie el primo breve volo con un aereo dotà de motore jet.
* 1942 – Heinrich Himmler l'ordina che anca i zingałi i vegna mandà inte i canpi de consentramento nazisti.
* 1966 – El *[[Libreto róso]]* de Mao el vien publicà a Pechin.
* 1998 – Operasion Desert Fox: statunitensi e britanici i taca a bonbardar obietivi iracheni, dopo che l'Iraq el gà ostacołà el laoro dei ispetori ONU.
* 1999 – Un fiume de fango el fa migliaia de vitime in Venesueła.

## Nasesti
* 1770 – Ludwig van Beethoven
* 1775 – Jane Austen
* 1954 – Marco Frisina

## Morti
* 1945 – Giovanni Agnelli (senior)
* 1989 – Lee Van Cleef
* 1995 – Mariele Ventre

## Feste e recorense
### Nasionałi
### Rełijoze
#### Santi catòłeghi
Sant'Adelaide, Sant'Adelardo, Sant'Adone, Sant'Albina e Sant'Everardo

#### Festa del patrono de łe sità
### Làeghe
## In altri projeti
17 de disenbre

El **17 de disenbre** el ze el 351° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 352° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 14 dì.

## Avegnimenti

* 1903 – Primo voło a motor dei fradei Wright.
* 1989 – El Braxil el tien łe so prime elesion libare in 25 ani.
* 2002 – Acordi de pace firmà ne ła Republica Democràtega del Congo.
* 2003 – Primo volo supersonico de ła SpaceShipOne.

## Nasesti

* 1749 – Domenico Cimarosa
* 1873 – Ford Madox Ford
* 1922 – Mario Rigamonti

## Morti
* 1830 – Simón Bolívar
* 1930 – Peter Warlock
* 1987 – Marguerite Yourcenar

## Feste e recorense
### Nasionałi
### Rełijoze
#### Santi catòłeghi
Santi Anania, Misaele e Azaria, Santa Begga, San Floriano, San Giovanni de Matha, Santa Iolanda, San Lazzaro di Betania, Sant'Olimpia e Santa Wivine

#### Festa del patrono de łe sità
### Làeghe
## In altri projeti
18 de disenbre

El **18 de disenbre** el ze el 352° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 353° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 13 dì.

## Avegnimenti
* 1890 – A Londra verze ła prima metropułitana.
* 1899 – Vien fondà Milan Football and cricket club.
* 1987 – Larry Wall el rilasia el Perl 1.000.

## Nasesti
* 1879 – Paul Klee
* 1913 – Willy Brandt
* 1946 – Steven Spielberg

## Morti

* 1737 – Antonio Stradivari
* 1987 – Warne Marsh
* 1999 – Robert Bresson

## Feste e recorense
### Nasionałi
### Rełijoze
#### Santi catòłeghi
San Flavito, San Graziano di Tours, San Malachia, Santi Quinto, Simplicio e compagni, San Rufo, San Wunibald di Heidenheim e San Zosimo

#### Festa del patrono de łe sità
### Làeghe
## In altri projeti
19 de disenbre

El **19 de disenbre** el ze el 353° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 354° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 12 dì.

## Avegniminti

*1842 – I Stati Unii i riconose l'indipendensa de łe Hawaii.
*1843 – Prima publicasion de *[[A Christmas Carol]]* di Charles Dickens.
*1946 – Ho Chi Minh el ataca i francexi ad Hanoi.
*1972 – L'Apollo 17, ultima mision de l'omo su ła Luna, el rientra su ła Tera.
*1974 – L'Altair 8800, el primo personal computer, el viene meso in vendita.
*1984 – El Regno Unìo e ła Cina i firma ła cesion de Hong Kong a ła sovranità cinexe dal 1997.

## Nasesti

*1861 – Italo Svevo
*1883 – Guido Gozzano
*1915 – Edith Piaf

## Morti

*1953 – Robert Millikan
*1996 – Marcello Mastroianni
*2004 – Renata Tebaldi

## Feste e recorense
### Nasionałi
### Rełijoze
#### Santi catòłeghi
Sant'Anastasio, Sant'Ares, San Berardo de Teramo, San Dario de Nicea, Sant'Elia, Santa Fausta, San Paolo di Nicea, San Promo, San Secondo, San Zosimo

#### Festa del patrono de łe sità
### Làeghe
## In altri projeti
20 de disenbre

El **20 de disenbre** el ze el 354° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 355° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 11 dì.

## Avegnimenti

* 69 – Vespasiano el deenta Inperador Romano.
* 1860 – Ła Carolina del Sud ła xe el primo stato a far ła secesion dai USA.
* 1960 – Se costituise el Fronte Nasional par ła Liberasione del Vietnam.
* 1989 – I Stati Unii i manda i soldà a Panama par roersar el goerno de Manuel Noriega.
* 1999 – Macao ła ghe vien ridata ai cinexi dal Portogało.

## Nasesti

* 1805 – Thomas Graham
* 1872 – Lorenzo Perosi
* 1933 – Rik Van Looy

## Morti
* 1982 – Arthur Rubinstein
* 1991 – Walter Chiari
* 1996 – Carl Sagan

## Feste e recorense
### Nasionałi
### Rełijoze
#### Santi catòłeghi
Sant'Abramo, San Baiulo, San Coren, San Domenico di Silos e San Liberato

#### Festa del patrono de łe sità
### Làeghe
## In altri projeti
13 de disenbre

El **13 de disenbre** el ze el 347° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 348° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 18 dì.

## Avegnimenti

* 1577 – Sir Francis Drake el parte da Plymouth, par ła so volta da torno del mondo.
* 1836 – El Grando Teatro ''Ła Fenice'' el vien desfà da un'inséndio
* 1939 – Scumìsia ła Bataja del Rio de la Plata, el primo grando scontro navałe de ła Seconda guera mondiałe.
* 1949 – Ła Knesset ła vota el spostamento de ła capitałe de Israele a Jeruzałeme.
* 1972 – Do astronàuti del programa Apollo 17 (Eugene Cernan e Harrison Schmitt) i taca ła sètima e ùltema atività extraveicułare inte ła Luna, l'ùltema mision umana inte ła Luna del XX secolo, finia inte el 14 de disenbre a łe 05:40 UTC
* 1974 – Malta ła devien na repùblega.
* 2003 – L'ex Presidente irachen Saddam Hussein el vien ciapà arente de ła so sità nadałe, Tikrit.
* 2004 – L'ex ditador cilen Augusto Pinochet el vien sarà ai aresti domisiliari

## Nasesti

* 1553 – Enrico IV di Francia
* 1797 – Heinrich Heine
* 1886 – Diego Rivera

## Morti
* 1124 – Papa Callisto II
* 1204 – Mosè Maimonide
* 1999 – Scatman John

## Feste e recorense
### Nasionałi
### Rełijoze
#### Santi catòłeghi
* Santa Łusia, Sant'Antioco, Sant'Arsenio, Sant'Aussenzio, San Giudoco, Sant'Odilia.

#### Festa del patrono de łe sità
* Seguxin

### Làeghe
## In altri projeti
14 de disenbre

El **14 de disenbre** el ze el 348° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 349° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 17 dì.

## Avegnimenti

* 1900 – Max Planck el publega i so studi su ła teoria quantistica.
* 1911 – Roald Amundsen, esplorador norvegexe, el xe el primo omo a rivar al Polo sud.
* 1946 – L'asenblea xeneral de łe Nasion Unìe ła vota de stabilir el proprio quartier zeneral a New York.
* 1999 – El Venesueła el emana la nova costitusion.
* 2003 – A Venesia riverze el Teatro La Fenice.

## Nasesti

* 1503 – Nostradamus
* 1546 – Tycho Brahe
* 1853 – Errico Malatesta

## Morti
* 1466 – Donatello
* 1799 – George Washington
* 1993 – Myrna Loy

## Feste e recorense
### Nasionałi
### Rełijoze
#### Santi catòłeghi
Sant'Agnello de Napoli, San Giovanni de ła Croce, San Matroniano, San Nicasio, San Nimatullah Youssef Kassab Al-Hardini, San Pompeo, San Spiridione, San Venanzio
#### Festa del patrono de łe sità
### Làeghe
## In altri projeti
21 de disenbre

El **21 de disenbre** xe el 355° dì del ano secondo el całendàrio gregorian e el 356° inte i ani bixesti). Ghe manca 10 dì par la fin del ano.

El 21 dicembre el xe el dì del **[[sostisio d'inverno]]**.
## Avegniminti

*1880 – L'Ixoła de Man ła xe ła prima entità połitica a darghe el voto a łe done.
*1891 – Vien zugà ła prima partìa de bałacanestro.
*1937 – Riva al cinema *[[Biancaneve e i sette nani (film 1937)|Biancaneve e i sette nani]]*.
*1958 – Charles de Gaulle el vien ełeto come primo presidente de ła Quinta Republica francexe.
*1968 – Lancio de l'Apollo 8.

## Nasesti

*1879 – Josif Stalin
*1917 – Heinrich Böll
*1940 – Frank Zappa

## Morti

*1375 – Giovanni Boccaccio
*1863 – Giuseppe Gioacchino Belli
*1964 – Carl Van Vechten

## Feste e recorense
### Nasionałi
### Rełijoze
#### Santi catòłeghi
Sant'Anastasio, San Glicerio, San Pietro Canisio e San Temistocle di Licia.

#### Festa del patrono de łe sità
### Làeghe
## In altri projeti
22 de disenbre

El **22 de disenbre** el ze el 356° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 357° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 9 dì.

## Avegniminti

* 1894 – Scopia in Francia l'afar Dreyfus, quando Alfred Dreyfus el vien ingiustamente condanà par tradimento. 
*1947 – Italia – L'Asenblea Costituente la aprova ła Costitusion de ła Republica Itałiana.
*1989 – A Berlin, ła Porta de Brandeburgo ła riverze dopo quaxi 30 ani, terminando definitivamente ła divixion tra Germania Est e Germania Ovest.
*1990 – Lech Wałęsa el giura come Presidente de ła Polonia.

## Nasesti

*1858:
**Giacomo Puccini.
*1876:
**Filippo Tommaso Marinetti.
*1887:
**Srinivasa Ramanujan.
*1982
**Alinne Moraes, atora brasijana.

## Morti

*1945 – Otto Neurath
*1963 – Gian Giorgio Trissino
*1989 – Samuel Beckett

## Feste e recorense
### Nasionałi
### Rełijoze
#### Santi catòłeghi
San Demetrio, San Flaviano, San Floro, Santa Francesca Saverio Cabrini, Sant'Onorato di Ostia e Sant'Onorato di Tolosa

#### Festa del patrono de łe sità
### Làeghe
## In altri projeti
23 de disenbre

El **23 de disenbre** el ze el 357° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 358° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 8 dì.

## Avegnimenti

* 619 – Bonifaso V el deenta Papa;
* 1947 – Prima dimostrasion del transistor ai Bell Laboratories;
* 1984 – Italia, San Benedeto Val de Sanbro: el rapido 904 Napołi – Milan, cargo de pasegeri, el viene devastà da l'esploxion de na bonba.

## Nasesti
* 1825 – Alessandro I di Russia;
* 1896 – Giuseppe Tomasi di Lampedusa;
* 1899 – Aldo Capitini.

## Morti

* 1834 – Thomas Malthus;
* 1948 – Hideki Tojo;
* 1953 – Lavrentij Beria.

## Feste e recorense
### Nassionałi
### Rełijoze
#### Santi catòłeghi
San Dagoberto II, San Giovanni da Kety, Santa Maria Margherita d'Youville, San Servolo il Paralitico e Sant'Yves di Chartres

#### Festa del patrono de łe sità
### Làeghe
## In altri projeti
24 de disenbre

El **24 de disenbre** el ze el 358° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 359° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 7 dì.

## Avegnimenti

* 640 – Giovanni IV el deenta Papa.
* 1906 – Viene trasmeso el primo programa par radio: na letura de poexie, un asolo de violin e un discorso.
* 1951 – Ła Libia ła deenta indipendente da l'Itałia.

## Nasesti
* 3 a.C. – Galba
* 1881 – Juan Ramón Jiménez
* 1905 – Howard Hughes

## Morti

* 1524 – Vasco da Gama
* 1932 – Jarl Waldemar Lindeberg
* 1984 – Peter Lawford

## Feste e recorense
### Nasionałi
### Rełijoze
#### Santi catòłeghi
Sant'Adamo e Sant'Eva, Sant'Adele di Pfalzel, San Delfino di Bordeaux, San Gregorio di Spoleto, Sant'Irmina di Treviri, San Metrobio, Santa Paola Elisabetta Cerioli e Santa Tarsilia

#### Festa del patrono de łe sità
### Làeghe
## In altri projeti
25 de disenbre

El **25 de disenbre** el ze el 359° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 360° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 6 dì.

## Avegnimenti

* 800 – Incoronasion de Carlo Magno come inperador del Sacro Romano Inpero a Roma.
* 1776 – George Washington e el so exercito i traversa el Fiume Delaware.
* 1991 – Mikhail Gorbachev el rasegna łe so dimision da presidente de l'URSS.

## Nasesti

* 1642 – Isaac Newton
* 1883 – Maurice Utrillo
* 1918 – Anwar al-Sadat

## Morti
* 1977 – Charlie Chaplin
* 1983 – Joan Miró
* 1995 – Dean Martin

## Feste e recorense
### Nasionałi
### Rełijoze
**[[Nadal]]**, nàsita de Cristo.

#### Santi catòłeghi
Sant'Anastasia de Sirmio e Sant'Eugenia de Roma.

#### Festa del patrono de łe sità
### Làeghe
## In altri projeti
26 de disenbre

El **26 de disenbre** el ze el 360° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 361° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 5 dì.

## Avegnimenti

* 1831 – Ła *[[Norma (opera)|Norma]]* de Vincenzo Bellini ła debuta al Teatro alla Scala.
* 1898 – Pierre e Marie Curie i ìxola el radio.
* 1991 – Union Soviètega: el Soviet Supremo el sioglie formalmente l'URSS.
* 2004 – Un tsunami el sconvolge na grandisima area de l'Axia, con ripercusion in Africa e Australia. Almanco 300&nbsp;000 łe vitime.

## Nasesti

* 1194 – Federico II del Sacro Romano Impero
* 1893 – Mao Zedong 
* 1963 – Lars Ulrich

## Morti
* 1890 – Heinrich Schliemann
* 1963 – Titina De Filippo 
* 1972 – Harry S. Truman

## Feste e recorense
### Nasionałi
### Rełijoze
#### Santi catòłeghi
Santo Stefano, San Dionisio, Sant'Evaristo de Costantinopoli, la Santa Fameja de Gesù, Maria e Giuseppe, Santa Vincenza Maria Lopez y Vicuna e San Zosimo Papa

#### Festa del patrono de łe sità
### Làeghe
## In altri projeti
29 de disenbre

El **29 de disenbre** el ze el 363° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 364° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 2 dì.

## Avegnimenti

* 1845 – El Texas el vien ameso come 28° stato dei USA.
* 1891 – Thomas Edison el breveta ła radio.
* 1940 – Batalia d'Inghiltera: ła Luftwaffe ła sgancia bonbe incendiarie su Londra, provocando almanco 3.000 vitime tra i civiłi.
* 1997 – Hong Kong: a cauxa de na epidemia de influensa potensialmente mortal, vien copà oltre un milion de połastri.
* 1998 – I cai dei Khmer Rossi i se scuxa par el genocidio in Cambogia che nei anni '70 el gà fato oltre 1 milion de vitime.

## Nasesti

* 1721
** Madame de Pompadour
* 1953
** Stanley Williams.
* 1962:
** Carles Puigdemont poidego e xornaista catełan.
** Cristiano De André.

## Morti

* 1825 – Jacques-Louis David
* 1910 – Reginald Doherty
* 1941 – Tullio Levi-Civita

## Feste e recorense
### Nasionałi
### Rełijoze
#### Santi catòłeghi
Santa Colomba de Sens, San Davide e San Tommaso Becket

#### Festa del patrono de łe sità
### Làeghe
## In altri projeti
30 de disenbre

El **30 de disenbre** el ze el 364° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 365° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 1 dì.

## Avegnimenti

* 1922 – Ła vien costituìa l'Union de łe Republiche Sociałiste Sovietiche (URSS).
* 1924 – Edwin Hubble el anuncia che gran parte de łe nebułoxe, prima oservà con telescopi manco potenti, non łe faxea parte de ła nostra galasia come se credea, ma łe xera lore stése galasie, fora da ła nostra Via Latea.
* 1968 – Frank Sinatra el incide *My Way*.
* 1972 – Guera del Vietnam: i Stati Unii i desmete i bonbardamenti del Vietnam del Nord.
* 1993 – Israele e el Vatican i stabilise relasion diplomatiche.
* 2006 – Saddam Hussein el vien picà par crimini contro l'umanità.

## Nasesti

* 39 – Tito Flavio Vespasiano
* 1946 – Patti Smith
* 1961 – Ben Johnson

## Morti

* 1591 – Papa Innocenzo IX
* 1691 – Robert Boyle
* 1947 – Alfred North Whitehead

## Feste e recorense
### Nasionałi
### Rełijoze
#### Santi catòłeghi
Sant'Eugenio, San Felice, San Giocondo, San Lorenzo da Frazzanò, San Ruggero e San Savino

#### Festa del patrono de łe sità
### Làeghe
## In altri projeti
31 de disenbre

El **31 de disenbre** el ze el 364° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 366° inte i ani bizesti. El xe l'ultimo dì de l'ano.

## Avegnimenti

* 406 – I Vandali, i Alani e i Suebi i traversa el Reno, scominsiando l'invaxion de ła Gallia.
* 1946 – El Presidente statunitense Harry Truman el proclama uficialmente ła fin de łe ostilità de ła seconda guera mondial (par quanto riguarda i USA).
* 1955 – Ła General Motors ła xe ła prima conpagnia statunitense a faturar piesè de un miliardo de dollari in un anno.
* 1999 – El Canal de Panama el pasa interamente soto ła giurisdision di Panama.
* 2002 – In Cina se inaugura el primo trato feroviario (30&nbsp;km) servìo da un treno a levitasion magnetica. Velocità masima ragiunta: 430&nbsp;km/h.

## Nasesti

* 1855
** Giovanni Pascoli.
* 1869
** Henri Matisse pitor francexe.
* 1933
**Edward Bunker.

## Morti
* 192 – Commodo
* 1384 – John Wyclif
* 1915 – Tommaso Salvini

## Feste e recorense
### Nasionałi
### Rełijoze
#### Santi catòłeghi
San Silvestro, Santa Caterina Labouré, Santa Donata, San Mario de Losanna, Santa Melania, Santa Paolina

#### Festa del patrono de łe sità
### Làeghe
## In altri projeti
1939

El **1939** (MCMXXXIX in numari romani) el xe un an del XX secoło.

## Avegnimenti
*15 de marso  : Ła Xermania ła ocupa ła Cecoslovachia.
*7 de apriłe  : L'exersito itałian invade l'Albania.
*22 de majo   : Pato de Asajo tra Hitler e Benito Mussolini.
*23 de agosto : Pato Molotov-Ribbentrop.
*1° de setenbre : Scominsia ła seconda guera mondiałe con l'invaxion de ła Połonia da parte dei todeschi.
*2 de setenbre : Mussolini el dechiara ła non bełixeransa.
*3 de setenbre : Gran Bretagna, Francia e Austrałia i dechiara guerra a ła Xermania.
*6 de setenbre : El Sudafrica el dechiara guera ała Xermania.
*10 de setenbre: Anca el Canada dechiara guera a ła Xermania.
*27 de setenbre: Ła Połonia Osidental xe arende a ła Xermania.
*30 de novenbre: Ła Xermania ła taca ła Finlandia.

## Nasesti
*Mario Liverani
*Massimo Foschi
*Romualdo Arppi Filho
*Salvatore Leonardi

## Morti
27 de disenbre

El **27 de disenbre** el ze el 361° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 362° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 4 dì.

## Avegnimenti

* 1978 – Ła Spagna ła deenta na democrassia dopo 40 ani de ditatura.
* 1985 – I teroristi palestinexi i copa vinti persone nei aeroporti de Roma e Viena.
* 2003 – Un libro-bomba el s-ciopa, sensa conseguense, a Bołogna in caxa de Romano Prodi, a l'epoca presidente de ła Comision Europea.

## Nasesti
* 1654 – Jakob Bernoulli
* 1717 – Giannangelo Braschi
* 1822 – Louis Pasteur 
* 1901 – Marlene Dietrich

## Morti

* 1585 – Pierre de Ronsard
* 1923 – Gustave Eiffel
* 1950 – Max Beckmann

## Feste e recorense
### Nassionałi
### Rełijoze
#### Santi catòłeghi
San Joani apòstoło, Santa Fabiola de Roma.

#### Festa del patrono de łe sità
### Làeghe
## In altri projeti
28 de disenbre

El **28 de disenbre** el ze el 362° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 363° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 3 dì.

## Avegnimenti

* 418 – San Bonifacio I el deenta Papa.
* 1065 – Vien consacrà l'Abazia de Westminster.
* 1895 – A Parigi i fradei Lumière i organiza ła prima proiesion cinematografica publica: xe ła nàsita del cinema. 
* 1908 – Calabria e Sicilia: un teremoto e un conseguente tsunami i rade al suolo łe sità de Reggio Calabria e Messina faxendo pi de 100&nbsp;000 morti su łe do sponde del Streto; el teremoto del 1908 el vegnarà ricordà come uno dei pi devastanti de ła storia.

## Nasesti

* 1888 – Friedrich Wilhelm Murnau
* 1903 – John von Neumann
* 1969 – Linus Benedict Torvalds

## Morti
* 1538:
** Andrea Griti, setantasete doxe de ła Republica Vèneta.
* 1829 – Jean-Baptiste Lamarck
* 1937 – Maurice Ravel
* 1986 – Andrej Tarkovskij

## Feste e recorense
### Nasionałi
### Rełijoze
festa dei Santi Innocenti martiri

#### Santi catòłeghi
#### Festa del patrono de łe sità
### Làeghe
## In altri projeti
Giorgio Panto

**Giorgio Panto** (Meolo, Venesia 1° de otobre 1941 - Venesia 26 de novenbre 2006) el jera un inprendidor e un omo polídego vèneto.

Panto ga scuminsià a far schei co i seramenti. Intel 1978 el ga inpiantà a Treviso ła tełevixion Antenna Tre che al dì de oncò la coverze el Friułi-Venesia Julia e un toco de Trentin-Alto Àdexe, Lonbardia e Vèneto.
In sti ani el ga fato su oncora schei co ła Panto s.p.a. e co TeleAltoVeneto e TeleNordest.

El xe sta inte ła Lega Nord e in zugno 2004 el ga fato el partío Progeto Nordest, che el xe par l'autonomía e xe fora dai do połi. El xe stà candidà presidente del Veneto a łe elesion regionali del 2005, 'ndo che el ga ciapà el 6,0% dei vuti el PNE el ga ciapà el 5,6%, bon pa meter su do consejeri rejonali. A łe elesion połídeghe del 2006 el se ga candidà al Senato co el steso partío, ciapando el 3%, quando che ghe saría vosúo almanco el 8% par méter su un senador.

A łe elesion ministrative del 2006, se ga candidà par ła Provincia de Treviso.

El só ełicòtero xe cascà inte ła Laguna de Venesia el 26 de novenbre 2006, e Panto xe negà.
Méoło

**Mègolo** (pronunçia: ) el xe un comun de 6052 àneme de la provinçia de Veneçia.
In sto comun i ghe xe molti parcheti, piçarìe, locaçioni turìsteghe e suparmarcadi.

De mèrcore el ghe xe 'l marcà in çentro paese.

## Evoluçion demogràfega
Trentin-Alto Àdeze

El **Trentin-Alto Àdeze** (in itałian *Trentino-Alto Adige*; todesco *Trentino-Südtirol*) el ze na rezion (13&nbsp;607&nbsp;km² 0,9 miłioni de àneme, cavòłogo Trento/Trent) de l'Itàłia nord-orientałe.
Confina al nord co l'Austria (Tiroło e Sałisburgheze), al sudest co'l Vèneto, al sudovest co ła Lonbardia, al ovest co la Svisera (Canton Grigioni).

El ze formà da łi dò teritori istòreghi de l'Alto Àdeze e del Trentin.

## El nome
Par efeto del secondo statuto speciałe entrà in vigore intel 1972, el nome uficiałe de ła rejion xe *Trentino-Alto Adige/Südtirol*. El primo statuto, del 1948, el ghe asegnava a ła rejon el nome bilingue *Trentino-Alto Adige/Tiroler Etschland* ("Tera tirołese del Àdexe"). La lege de modifica costitusionałe nr. 3 del 18 de otobre 2001 ła gà costitusionałizà ła dision del 1972 (varda l'articoło 116 de ła Costitusion).

## Zeografia fizega
Ła rejon ga un teritorio pretamente conposto da montagne, e xe caraterixada da n'ase idrogràfico Nord - Sud costituido dal fiume Àdexe.

## Połitega
### Sudivixion aministrativa
Ła conprende łe dò provinse otonome de Bolzan (corispondente a l'Alto Àdeze) e Trento (corispondente al Trentin).

#### Comuni prinsipałi
Łe sità prinsipałi łe xe Trento, Bolxan, Meran e Roveredo.

## Gałaria de łe someje

OrtlerFromN2018.jpg|Monte Ortles
Noce SP235.jpg|Fiume Noce
Bozen mit Rosengarten.jpg|panorama de Bolzan
Sito palafitticolo di Fiavé.jpg|sito archeołoxego de Fiavè, patrimonio ONUESC


## Note
Municipium

Inteła Roma republicana vecia, i **muniçipi** (en łatino, *municipium*) i xera łe comunità sitadine łegae a Roma, ma prive de i diriti połitisi propri de i sitadini romani: i se destingueva da i federai, che i conservava ła propria sovranità, e da łe cołonie.
Ła major parte de i *municipia* i conserva i propri magistrati e na çerta autonomia aministrativa. 

Con l'estension de ła çitadinansa romana a tuti i popołi de ła penisoła (49 a.C.) e a tuti i abitanti de l'impero (212 d.C.), i muniçipi i gà perso ła so condision particołare.In età medievałe e moderna ła storia de el conçeto e de el termine se sormonta a queła de el comun.
23 de zenaro

El **23 de zenaro** xe el 23° dì de l'ano secondo el całendario gregorian. Ghe manca 342 dì par la fin de l'ano (o 343 inte i ani bizesti).

## Avegnimenti

## Nati
## Morti

*1989:
**Salvador Dalí pitor scultor, dixegnador, scritor e diretor sinematogràfego catełan.

## Feste e ricorense
### Nasionałi
### Rełigioxi
#### Santi catołiçi
#### Festa del patrono de łe çità
### Laiche
30 de febraro

El **30 de febraro** xe el 61° dì de l'anno secondo el całendario gregorian. Ghe manca 304 dì par la fin de l'an.

Secondo el Całendario gregorian, febraro contegne 28 o 29 dì. Comunque, par tre olte ne ła storia de determinate nasion, tałe mexe el gà avù un **30 febraro**.

## Avegnimenti

## Nati

## Morti

## Feste e ricorense

### Nasionałi

### Rełigioxe

#### Santi catołiçi

#### Festa del patrono de łe çità

### Laiche
ASCI Red

L**'ASCI Red** o **ASCI option Red**, l'è in super-elaboratòr enstalà én i laboratori "Sandia National Laboratories" a Albuquerque ntel Nôvô Mèsego.
El progèto el nàse da na colaboraçiôn tra Intel e i laboratori Sandia; in tòco del progèto governativo Statunitense Accellerated Strategic Computing Initiative (ASCI).

El sistèma l'è sta costruìo come la fase uno de el Accelerated Strategic Computing Initiative (ASCI) de la asociaçiôn del dipartimento statunitense de l'energìa e de la Aministraçiôn naçionàl par la sicuresa nucleàr, par svilupàn in sistèma de simulaçiôn bòn de rimpiasàr i test nucleari sototèra che na moratoria firmà da el presidènte George H.W. Bush in el 1992 e confermà da Bill Clinton én el 1993, l'ha proibìo in el teritòrio dei Stati Unii de America.
ASCI Red l'hà tacà a funçionàr in el 1997.

L'è sta costruìo co na rete a màja (38*3*2) MIMD "masively-parallel procesing" che la ga 4510 nodi de calcolo, 1212 gigabyte de memòria distribuìa e 12,5 gigabyte de memòria 'nter disco.
All'inisio la machina la g'avea procesôri Pentium Pro alla frequença de 200&nbsp;MHz ma piasè tardi l'è sta agiornà metèndoghe drénto procesôri Pentium II overdrive a 333&nbsp;MHz. El sistèma l'è composto da 104 armadi che i ocupa na superfice de 230 metri quàdri. El sistema l'è sta progetà in modo da prevedér l'utilisaçiôn de componensistica mìa dedicà e na architetùra mucìo scalàbile.

El primo ASCI Red l'è stà el primo elaboratòr del glòbo a superàr el mur de 1 Teraflops, i test Linack (1996) i diše che l'è diventà el elaboratòr piasè potente del globo in na graduatoria de 500 super-elaboratori.

Divèsi tòchi del el sistèma i utilišava diversi sistèmi operativi. Par la programaçiôn l'è stà utilišà na normale machena unix co na verçiôn distribuìa de el S.O. Unix creà da Intel, el Paragon XP/S Supercomputer. La gestiòn dei nodi de calcolo l'è sta afidà a na verçiôn gràn legera de el sistèma operativo *Cougar*, na derivaçiôn de el S.O. SUBMON par sistèmi Paragon.

## Vàrda ànca...
* ASCI Red Facts 
* Top500 Supercomputer Sites
Provincia de Verona

La **Provincia de Verona** l'è na provincia italiana del Veneto de 925&nbsp;000.                   Lè la seconda provincia del Vèneto e del Triveneto par numero de abitanti ( dopo chela de Padoa). El só capoluogo l'è apunto la sità de Verona e la confina a Nord col Trentin-Alto Adexe (Provincia de Trento), a est co la Provincia de Vicensa e co la Provincia de Padova, a sud co la Provincia de Rovigo, a sud e a ovest co la Lombardia (Provincia de Mantoa e Provincia de Brescia).

El teritorio de la provincia el ciapa drento la zona dei a Nord, la Pianura Veronexe (che i ghe ciama anca "la Basa") a Sud, e a Ovest la zona del Lago de Garda, del Baldo e dela Val d'Adexe.

### Teritorio
[thumb|left|150px|L'[Arena de Verona.]]
La provincia de Verona lè la seconda provincia del Veneto par estension, dopo chela de Belùn. El teritorio veronexe lè composto par el 51% da la pianura, par el 28% da coline e par ell 18% da montagne inveze la superficie lacustre del Lago de Garda la rapresenta el 5% de la superficie de l'intiera provincia.

La provincia lè formà da macro aree:
* l'area metropolitana, chela conprende la cità e i comuni vizini
* la Lesinia
* la Valpolicela
* l'Est Veronexe;
* la Pianura Veronexe, che lacomprende el Vilafranchese, la Media Pianura veronexe, la basa Veronexe, el Colognexe e bona parte de le Grandi Vali Veronexi

### Clima
La provincia de Verona la fa parte de na zona climàtega  del tipo continental, co inverni fredi ed istà calde e afose, ma influenzà anca da le Alpi. A diferenza del clima de bona parte del veronexe, la zone del Lago la gà un clima de tipo sub-mediteraneo. La tenperatura mèdia anuale la varia dai 9&nbsp;°C registrà da la stazion meteorologica de San Bortolo (na picola frazione de Selva de Progno) ai 14&nbsp;°C misurà a Salizol. La zona co tenperature piasè la se estende drio na direzion che la va da NO a SE: scomiziando dal lago de Garda (doe la gran quantità de àcua la mitiga asè le condizion locali)e rivando a un nucleo caldo colocà inte la Basa Veronexe.

## Comuni
La provincia la conta calcosa come un zentenaro de comuni.

### Comuni prinsipałi
* Verona - 260&nbsp;125 abitanti
* Viłafranca de Verona - 33&nbsp;246 abitanti
* Legnago - 25&nbsp;344 abitanti
* San Gioani Lupatoto - 24&nbsp;991 abitanti
Tra i comuni piesè grandi se pol nominar anca San Bonifaso, Bovolon e Cerea.

### Comuni de ła Provincia

## Varda anca
* Trèdaze Comuni

## Cołegamenti forèsti
* Sito Uficiałe de la Provincia
S-cianco

El *'s-cianco* a l'è un vecio zugo popolar che el ariva dal XV secòlo. I'è zugà in tante lande par l'Europa, e se desputa cuàltanto pali internasionałi.
A seconda de ła region el xe nominà in manière destrànie.

## Come che se zuga
El se zuga dopàrando dó tochi de legno, uno piesè longo che l'è el mànego, e uno piesè curto che el se ciama apunto el s-cianco, e ch'el gà do ponte ai lai.

1) Na scuàdra l'è formà da cuàtro zugador, el ghe son do sèrci dexegnai par tera: un co el rajo del baston datòrno el saso nominà "mare" e n'artro co el rajo de sìncue pasi da ła "mare".

2)Se zuga metendo el s-cianco in tèra, dàndoghe na beła tega col manego su una de łe ponte in maniera che el se alsa da tèra, e dopo bisòn macàrlo al svoło col manego, se no lo se cata e el càsca sènsa catar ła "mare", lu el gavarà raxòn de provar du òlte pì, dapò l'è eliminà. Se el s-cianco no vien mia catà al svoło da quei de quel antra scuàdra, staltri i gà da trarlo co le mane vèrso el batitor, sercàndo de pacàr ła "mare" o fermàre el s-cianco inte el sercio picioło par eliminàr lù.

3) El battitor podarà rebàtar al svoło el s-cianco reslansà, se no ło cata questo podarà esser macà col manego suła ponta in maniera che el se alsa da tèra e macàrlo al svoło col manego par paràrlo via par tri òlte.
Dapò le tri macàde de slontanàmento, el tacànte el dixe ła mexùra in maneghi del travàło tra ło s-cianco e el sèrcio piciolo.
La scuàdra che la defènde la pol asetàr el travàło o dubitàr. S'ei asèta, ła scuàdra che taca la cata el nùmero de maneghi che'ei ga dito.
Se la scuàdra che la defènde la dùbita, se pàsa a ła misurasion de li albìtri. 
Se el nùmaro de maneghi 'l ze stèso o maxòr de quei che el ga dìto, quel ch'el tàca sdòpia i maneghi, se 'lè manco el vien eliminà co xero maneghi.
    
4)Cuàndo tuti i cuàtro zugador che tàca 'i gà batù, se pasa a quei che defendea.
La vìnse la scuadra che manman le tri òlte che tàca gà catà piassè maneghi.

## El s-cianco al jiorno d'ancó

Ormai no ghè pì nisuni che zuga al s-cianco in giro par łe strade, parché ze canbià tante robe: no se połe più zugar par strada parchè pasa le màchine e le te stira se no te stè ténto, ze rivà la banbàna e quindi i bocia i gà una saco de altre robe par pasàrse via, e insoma el s-cianco l'è stà quasi desmentegà. Comunque ogni tanto i organìzza oncora qualche manifestasion nełe piase e i fa dei tornei de s-cianco che ghe va un bel po' de xente a védarli, parché questo e chialtri zughi de na olta jè oncora na roba che sùsita un certo interèse.

## Cołegamenti forèsti
Tocatì - Festival Internasionał dei Zughi da Strada de Veròna 

Torneo de s-cianco de Veròna