Łéngua połaca

El **połaco'' l'è na łéngua slava che ła vien doparà uficialmente in [[Połonia]].

Come cuaxi tute łe łéngue slave, el ga na declinasion beła rica co sete caxi e du nùmari. El ga anca un sistema de xenari misto baxà su [[maschil]]/[[feminil]]/[[nèutro]] e su łe distinsion ''uman'' (pers.) / ''anemà'' ma no-uman (bestie) / ''inanemà'' (robe) che misiàndose łe tira fora fórme bastansa difìsiłi da ricordar.

I verbi, come łe altre łéngue slave, i ga na distinsion de baxe intrà fórme [[perfetivo|perfetive]] e [[inperfetivo|inperfetive]] che dopo łe se divide in tenpi e modi.

El vien scrito co l'alfabéto łatin ma sicome che el ga un saco de soni particołari ła scritura ła xe fata de tanti grupi consonantici speciałi (cz, rz) o de sìnbołi speciałi (ę, ą , ś, ć, y) incluxo ła [[L-tajà]] (Ł, ł). In połaco 'sta qua ła raprexenta na vecia L normałe che deso ła vien pronunsià come na "u" curta semivocàłica (come l'itałian ''u''omo, ''u''ovo): Wojtyła = voity''u''a.


== Scritura ==
=== L'Alfabeto ===
L'[[alfabeto]] połaco el conta 32 létare de l'[[alfabeto]] łatin:a ą b c ć d e ę f g h i j k l ł m n ń o ó p r s ś t u w y z ź ż, co ła zonta dei segni diacrìteghi fà l'ogonek (Ą ą Ę ę), l'açento acùo (Ć ć Ń ń Ó ó Ś ś Ź ź), ła sbara scavesa (Ł ł) e el ponto suparior (Ż ż). 
El dopara, in oltra, 7 degrami, ciamai dwuznaki (ch, cz, dz, dź, dż, rz, sz). Łe łétare Q, V e X łe xe doparae sol in tèrmini derivai o de orìxen foresta.

=== L'Açento ===
In połaco no'l existe nisun açento gràfego. L'existe invenzhe un segno diacrìtego che el połe somejarghe (ń, ś, ć, ź) ma che comunque no'l ga gnent da spartir co l'açento ma el mostra che qûeła consonante là no ła xe dura ma moła. Ł'açento tònego el casca de règoła su ła penùltime sìlaba (serwetka, bavariol; woda, aqua; zatrzymywać, fermar ).

Eceẑion

L'açento no'l casca su de ła penùltima:
* Inte łe parołe de orìxene foreste che łe ga l'açento da qûalche altra banda el vien conservà.
* Inte ła pima e seconda persona plural del pasà dei verbi e inte łe tre singołare pi ła terzha plurałe del condixionałe ( rObiłbym, farìa/gavarìa fat; , te farisi/ te gavarisi fat; , el/ła farìa/ el/ła gavarìa fat ).
In pràtega bixogna pensar de cavar ła dexinenxa de ła persona, açentar ła raìxa normalmente, e risistemar insiem el tut.
* Inte i nùmari cardenałi plurisiłàbeghi conponesti in ''-cto'' (çento): czterysta (quatroxento), osiemset (otoxento)

== Declinaxion dei Nomi ==
I nomi połachi no i ga mìa artìcołi determinativi e gnanca indeterminativi, ma se i declina par caxo, nùmaro e xenare: questo in serti caxi l'è anca divixo in categorìe cofà "uman, animà, inanimà".

Par exenpio sui nomi:
* l'[[acuxativo]] singołar dei nomi ''maschiłi anemài'' (m.pers/bestia) l'è precixo del [[genitivo]]
* l'acuxativo singołar dei nomi ''maschiłi inanimài'' (robe) l'è precixo del [[nominativo]]
* l'acuxativo plurałe dei nomi ''maschiłi umani'' (m.pers.) l'è precixo del genitivo
* l'acuxativo plurałe dei nomi ''maschiłi inanimài e animài ma no-umani'' (robe e bestie) l'è precixo del nominativo
* l'acuxativo singołar de nomi femiłi el ga fórme sue
* l'acuxativo nèutro l'è conpagno del nominativo

Invese sui agetivi:
* el nominativo singołar el distingue soło maschil (pers./bestia/roba), feminil e in ùltima nèutro
* el nominativo plurałe el distingue ''maschil uman'' (pers.), fórma xenerałe par ''maschil animà'' ma no-uman (robe/bestie) insieme co ''feminil'' e ''nèutro''

I caxi de ła declinasion połaca i ze [[nominativo]], [[genitivo]], [[dativo]], [[acuxativo]], [[vocativo]], [[locativo]], [[strumental]] e i se fa co de łe finałi che parò de frecuente łe produxe canbiaminti de vocal o de consonante rento ła raixa come par exenpio "Uniwersyte''t''" (nom. l'università) "w Universyte''ci''e" (loc. a l'università) che se fa fadiga inparar.

== Cognugaxion dei Verbi ==
I verbi i ga du [[aspeto verbałe|aspeti]] fondamentałi [[perfetivo]] e [[inperfetivo]] e du tenpi "pasà, no-pasà" che conbinàndose i dà i vari tinpi: i ga po tre persóne, dù nùmari, e dó vóxe ([[vóxe ativa|ativo]] e [[vóxe pasiva|pasivo]] pi na fórma inpersonałe. I distingue anca maschil, feminil e nèutro e i modi [[indicativo]], [[condisional]], [[inperativo]], [[partisipio]], [[gerundio]] e ciaramente l' [[infinìo]].

El perfetivo e l'inperfetivo i ga quaxi senpre ła stesa raixa, ma el perfetivo el ga calche prefiso zontà a l'inixio. Ła difarenxa infra inperfetivo e perfetivo se pol capirla mejo al pasà parché ła ga na corispondensa intuitiva col vèneto:

* **inperfetivo** pasà: "czytałem" (mi łezéa = xera drio lèzar: ''inparfeto vèneto'')
* **perfetivo** pasà: "''prze''czytałem" (mi go łeto = ò finìo: ''pasà conp. veneto'')

Altre fórme łe serve par diferensiar el prexente dal futuro:
* **inperf.** no-pasà: "czytam" (łezo deso = so' drio łèzar: ''prexente progresivo vèneto'')
* **perfet.** no-pasà: "''prze''czytam" (łezarò = łezo fin fóndo = finiso de: ''futuro vèneto'')

Cogne tegner in ménte che spéso i verbi połachi i distingue anca el maschil dal feminil e el nèutro come calche volta sucéde anca in vèneto:
* **maschil**: "czyta''l'' , czyta''li'' , czyta''łe''m ..." (''el'' łezéa , ''i'' łezéa , mi łezéa ''m.'')
* **feminil*': "czyta*ła* , czyta*ły* , czyta*ła*m ..." (*ła* łezéa , *łe* łezéa , mi łezéa *f.*)

Co l'auxiłiar "być" (èsar) se pol formar vari tinpi conposti sìa futuri che pasài o condixionałi: "*będę'' czytać" (lezarò=tacarò lèzar).