open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stato da Tera

Ne la Republica Veneta i ghe ciamava **domini de teraferma** o **Stato da tera** (in contraposizion al Stato da mar) ai teritori venexiani de l'entrotera padano-veneto. El Stato da tera l'era una de le tri sudivision prinsipai inte i cuałi l'era spartìo el Stato veneto, insieme al Dogado e al Stato da mar. Inte el periodo de pi granda espansion i conprendea el Veneto, el Friul e tochi de la Lonbardia. I confini i rivava fin al Po, a l'Adda, a le Alpi e al Carso.

## I ''Reximenti''

Verso la fin de la repùblega l'aministrazion dei domini de teraferma la risultava divisa nei seguenti *reggimenti* (par ognuno xe indicà le autorità zivili e militari che ghe stava e la durata de la carica):

* Adria: *Podestà* e *Capitan* par 16 mesi;
* Rocca d'Anfo: *Proveditor* par 24 mesi;
* Asola: *Proveditor* par 16 mesi;
* Asolo: *Podestà* par 16 mesi;
* Badia: *Podestà* par 16 mesi;
* Basan: *Podestà* e *Capitan* par 16 mesi;
* Bergamo: *Podestà* e *Capitan* par 16 mesi;
* Brescia: *Podestà* e *Capitan* par 16 mesi;
* Cadore: *Capitano* par 32 mesi;
* Canpo San Piero: *Podestà* par 16 mesi;
* Caneva: *Podestà* par 16 mesi;
* Castelbaldo: *Podestà* par 16 mesi;
* Castèło: *Podestà* par 16 mesi;
* Castelnovo: *Proveditor* par 24 mesi;
* Ceneda e Tarso: *Podestà* par 16 mesi;
* Chiusa: *Castellan* par 24 mesi;
* Cittadella: *Podestà* par 16 mesi;
* Cividale: *Provveditore* par 24 mesi;
* Cologna: *Podestà* par 16 mesi;
* Conegliano: *Podestà* e *Capitan* par 16 mesi;
* Crema: *Podestà* e *Capitan* par 16 mesi;
* Este: *Podestà* e *Capitan* par 16 mesi;
* Feltre: *Podestà* e *Capitan* par 16 mesi;
* Legnago: *Provveditore* e *Capitan* par 16 mesi;
* Lendinara: *Podestà* par 16 mesi;
* Lonato: *Provveditore* par 16 mesi;
* Lonigo: *Podestà* par 16 mesi;
* Lorco: *Podestà* par 16 mesi;
* Maran: *Proveditor* par 16 mesi;
* Maròstega: *Podestà* par 16 mesi;
* Martinengo: *Podestà* e *Proveditor* par 32 mesi;
* Monfalcon: *Podestà* par 16 mesi;
* Monselice: *Podestà* par 16 mesi;
* Montagnana: *Podestà* par 16 mesi;
* Motta: *Podestà* par 16 mesi;
* Noale: *Podestà* par 16 mesi;
* Orzinuovi: *Proveditor* par 16 mesi;
* Palmanova: *Tesoriere* par 24 mesi;
* Peschiera: *Proveditor* par 16 mesi;
* Piove: *Podestà* par 16 mesi;
* Pontevico: *Castellan* par 24 mesi;
* Pordenone: *Proveditor* e *Capitan* par 16 mesi;
* Portobuffolé: *Podestà* par 16 mesi;
* Portogruaro: *Podestà* par 16 mesi;
* Quero: *Castellan* par 32 mesi;
* Romano: *Podestà* e *Proveditor* par 32 mesi;
* Rovigo: *Podestà* e *Capitano* par 16 mesi;
* Sacile: *Podestà* e *Capitano* par 16 mesi;
* Salò: *Provveditore* e *Capitano* par 16 mesi;
* Serravalle: *Podestà* par 16 mesi;
* Soave: *Conte* par 32 mesi;
* Treviso: *Podestà* e *Capitan* par 16 mesi;
* Oderzo: *Podestà* par 16 mesi;
* Udine: *Luogotenente* par 16 mesi;
* Verona: *Podestà* e *Capitan* par 16 mesi;
* Vicensa: *Podestà* e *Capitan* par 16 mesi.


## Bibliografia
* Da Mosto, Andrea: *L'Archivio di Stato di Venezia*, Biblioteca d'Arte editrice, Roma, 1937.
* Mutinelli, Fabio: *Lessico Veneto*, tipografia Giambattista Andreola, Venezia, 1852.
Harry Potter

***Harry Potter*** el xe na na saga de sete romanzi scriti da l’autora inglese Joanne Kathleen Rowling che i conta łe venture del zovene mago Harry Potter, insenbre a i só amighi Ron Weasley e Hermione Granger. Ła storia ła trascor soratuto drento ła Scoła de Magia e Strigaria de Hogwarts, na cademia par zoveni maghi. Ła storia ła xe inçentrada so ‘l radego de Harry co ‘l malvagio mago Lord Voldemort che ‘l g’ha copà i só zenitori co ła mira de concuistar el mondo magico.

Dal primo romanzo *Harry Potter e ła Piera Fiłosofal* publicà inte el 1997, i łibri i ga vuo na popołarità maxenga oltre che el rispeto de ła critega e un suceso comercial in tuto el mondo. De sta saga xe stà fati film, videozoghi e un mucio de marcançia.
L'autora Joanne Kathleen Rowling ła xe deventada ła femena pì rica del Regno Unìo e ła parsona co pì schei vadagnài scrivendo łibri.

## Trama
L'opara ła xe despartìa in sete łibri, tanto fà i ani de studio a Hogwarts. Tuto scominçia co Albus Silente, el preside de Hogwarts che el xe costreto fidar el picoło Harry, restà orfano ai só zii maderni Vernon Dusley e Petunia Dursley, no séndoghe altri parenti. Par diese ani Harry el subise małegraçie da i só zii e da só cusin, fin co el capise de esar un mago graçie al Mezozigante Rubeus Hagrid, che el ghe conta che i só zenitori i xe stài copài dal pì gran mago scuro de tuti i tenpi, Lord Voldemort. De tuto ciò Harry no el savea gnente parché i só zii i ghe g'avea contà che só mare e só pare i jera morti int'un inçidente in machina. Cusita Harry el scominçia frecuentar Hogwarts, ła scoła de Magia e Strigaria del Regno Unìo. Inte l'ultimo ano Harry el se scontra finalmente co Voldemort.
## I sete romanzi
Ogni łibro de ła serie el rapresenta un ano de vita de Harry, dai undese ai dissete ani. In ogni łibro l'atmosfera ła xe un fià pì scura rispeto a cueło vanti e el fa védar na mauraçion dei personazi.
I łibri i xe:
# *Harry Potter e ła Piera Fiłosofal* (1997)
# *Harry Potter e ła Camara dei segreti* (1998)
# *Harry Potter e el Presonier de Azkaban* (1999)
# *Harry Potter e el Całexe de Fogo* (2000)
# *Harry Potter e l'Ordene de ła Fenixe* (2003)
# *Harry Potter e el Prençipe Mezosangue* (2005)
# *Harry Potter e łe Rełichie de ła Morte* (2007)
Canis lupus familiaris

__HIDDENCAT__

El **can** (nome sientifego *Canis lupus familiaris*), l'è on mamifaro onivoro (con la adomesticasiòn el se gà diversificà dal so parente, el lovo, parché el can el ga i canini pi curti, le buèle pi curte e le so onge le xe sensa punta).

El can l'è on animałe vero axie, e sta roba 'o fa vivar co l'omo e fa vegner el can pi utiłe al laòro che l'omo ga bison de far e 'o rende anca on brao amigo e fedel conpanio del so paròn.

## Evolusion
Konrad Lorenz l'è stà el primo a pensar che el can gavarìa podesto dissendar dal lovo o dal siacàlo, e dai quai se saria formà tante sotospese difarenti.

## Proverbi

* *Ogni can mena ła [[coa]], ogni [[mona]] vol dir ła soa* vol dir " ghe xe senpre calchedun ke vol dir ła so monada su ogni roba, anca se no'l sa gnente ".
* *Can no magna can* vol dir " i cołeghi no se fa mai davero ła guera: el dotor no tacarà mai naltro dotor, un avocato el se metarà senpre dacordo co naltro avocato".
* *El can de do paroni more de fame* vol dir "chi che tien el cuło su do careghe, che dà na ponta e na onta, prima o dopo finise małe".
## Photo Gallery

Image: Dog 01-watching.jpg
Image: Dog in Wae Rebo village, Flores Island, Indonesia, 20250824 0720 2989.jpg
Image: Dog Couch.jpg
Image: Dog in a muzzle.jpg
Krasnodar

**Krasnodar** ła xe na sità de ła Rusia, inte ła pianura ciscaucasega sora el fiume Kuban'. Ła ga na popołasion de 1.154.885 abitanti (est. 2025).

## Evołusion demografega
*Fonte: [http://www.mojgorod.ru/krasnod_kraj/krasnodar/index.html mojgorod.ru]*
* 1897: 65.700
* 1926: 161.800
* 1959: 313.000
* 1970: 460.000
* 1989: 620.500
* 2002: 646.175
* 2006: 710.400
* 2025: 1.154.885

## Xemełagi
*  Ferara

## Gałeria de someje

Krasnodar, Russia, near natural colors, Sentinel-2 satellite image 2018-SEP-18.jpg
2023-10-22. Краснодар DSC 7534.jpg
Медакадемия Краснодар Russia.JPG
View of Krasnodar taken from Kozhevennaya street, 24 2020-04-18-5.jpg
Здание гостиницы централь 03.JPG
Karasunskiy okrug, Krasnodar, Krasnodarskiy kray, Russia - panoramio (27).jpg
2022. Краснодар DSC 9475.jpg
Екатерина Великая. Монумент.JPG


## Altri projeti

## Linganbi foresti
* Sito ufisial del censimento 2002 
* Mojgorod.ru
* WorldClimate.com

## Nòte
I secoło v.C.

II millennio a.C. | 
I millennio a.C. | 
I millennio



IV secolo a.C. | 
III secolo a.C. | 
II secolo a.C. | 
**I secolo a.C.** | 
I secolo | 
II secolo | 
III secolo



Anni 90 a.C. | Anni 80 a.C. | Anni 70 a.C. | Anni 60 a.C. | Anni 50 a.C.
Anni 40 a.C. | Anni 30 a.C. | Anni 20 a.C. | Anni 10 a.C. | Anni 0 a.C.





## Robe che xe suceso

* Ne l'antico Egitto finisse la dinastia Tolemaica (30 a.C.)
* A Roma se passa da la Republica a l'Inpero

## Personagi significativi

* Catilina (108 a.C. - 62 a.C.), pułìtego roman.
* Cicerone (106 a.C. - 43 a.C.), pułìtego, scritor e orator roman.
* Giulio Cesare (ca. 101 a.C. - 44 a.C.), pułìtego e scritor roman.
* Sallustio (86 a.C. - 34 a.C.), storico latin.
* Virgilio (70 a.C. - 19 a.C.), poeta latin.
* Cleopatra (69 a.C. - 30 a.C.), regina d'Egito. 
* Mecenate (68 a.C. - 8), ministro de Augusto e grande incorajador de la cultura.
* Orazio (65 a.C. - 8 a.C.), poeta latin.
* Augusto (64 a.C. - 14), primo inperador roman (27 - 14).
* Ovidio (43 a.C. – 18), poeta latin. 
* Gesù (ca. 4 a.C. - ca. 28).
* Seneca (ca. 4 a.C. - 65), filosofo stoico roman.
* Gaio Verre, pretor in Sicilia, el dissangua la provincia. Processà da Cicerone
II secoło v.C.

II mienio v.C. | 
I mienio v.C. | 
I mienio



V secoło v.C. | 
IV secoło v.C. | 
III secoło v.C. | 
**II secoło v.C.** | 
I secoło v.C. | 
I secoło | 
II secoło



Anni 190 v.C. | Anni 180 v.C. | Anni 170 v.C. | Anni 160 v.C. | Anni 150 v.C.
Anni 140 v.C. | Anni 130 v.C. | Anni 120 v.C. | Anni 110 v.C. | Anni 100 v.C.




----

El **II sècoło v.C.** xe on secoło del I miłenio v.C., che el xe tacà inte el an 200 v.C. e el xe finì inte el ano 101 v.C..

Sto secoło el fa parte de l'antighidà clasega.

## Robe che xe suceso

* In Antico Egito, Dinastia tolemaica
* I greci de la Battriana i costruise na sità elenistica pianificà, su l'antico sito de Begram, situà su la via de la seda, 80&nbsp;km a nord de la Kabul de desso.

## Personagi significativi

* Faraoni de l'Antico Egito : 
** Tolomeo V (204 a.C.~ 180 a.C.)
** Tolomeo VI (180 a.C. ~ 145 a.C.)
** Tolomeo VII (145 a.C. ~ 144 a.C.)
** Tolomeo VIII (145 a.C. ~ 116 a.C.)
** Tolomeo IX (116 a.C. ~ 107 a.C.)
** Tolomeo X (107 a.C. ~ 88 a.C.)

## Notasion


## Altri projeti
III secoło v.C.

II mienio v.C. | 
I mienio v.C. | 
I mienio



VI secoło v.C. | 
V secoło v.C. | 
IV secoło v.C. | 
**III secoło v.C.** | 
II secoło v.C. | 
I secoło v.C. | 
I secoło



Ani 290 v.C. | Ani 280 v.C. | Ani 270 v.C. | Ani 260 v.C. | Ani 250 v.C.
Ani 240 v.C. | Ani 230 v.C. | Ani 220 v.C. | Ani 210 v.C. | Ani 200 v.C.




----
El **III sècoło v.C.** xe on secoło del I miłenio v.C., che el xe tacà inte el an 300 v.C. e el xe finì inte el ano 201 v.C..

Sto secoło el fa parte de l'antighidà clasega.

## Robe ca łe xe sucese
### Vèneto
*I Vèneti i abita tut el Vèneto dal Łago de Garda fin a l'Istria, i xe on popoło 'vansà e struturà. I xe boni e avansai inte el agricoltura, inte el artexanà, inte ła costrusion de armi e altre robe che i trafega co altri popoi, anca grasie a ła navegasion; i ga na łéngua co na scritura, de łe łexi, e tante sità e sentri pì o manco grandi e tanto altro.
* Inte el 283 v.C. i Veneti e i romani i taca raporti de ałeansa.

### Resto del mondo
* Torno al 280 v.C. el vien costruì el Faro de Łesandria.
* Fra el 264 e el 241 v.C. ghe xe ła prima guera punega. Co ła vinsita dei romani Cartaxene ła perde ła Siçija, ła Sardenja e ła Corsega.
* Fra el 218 e el 202 v.C. ghe xe ła segonda guera punega. Co ła vitoria romana inte ła bataja de Zama ła Republega romana vinse ła guera co Cartaxene, ca ła perde ła penixoła iberega.
* Inte el 215 v.C. taca ła costrusion de ła gran muraja sinexa.
* Da el 214 al 205 v.C. ghe xe a prima guera masedona intrà ła Republega romana e el Renjo de Masedonia.

## Personaji senjefegadivi
* Amilcar Barca, miłitar cartaxenexe (275 v.C. - 228 v.C.).
* Nibae Barca, (247 - 183 v.C.).
* Archimede, matemadego, fixego, inxenier, inventor e astronomo grego (287 v.C. - 212 v.C.).
* Epicur, fiłoxofo grego (341 v.C. - 270 v.C.).
* Eratostene, matemadego, astronomo y giografo grego (276 v.C.- 194 v.C.).
* Euclide, matemadego e xeometra grego (325 v.C. - 265 v.C.).
* Plauto, comediografo roman (254 v.C. - 184 v.C.).

## Invension e descoverte
* Ła vien fata łista de łe sete maraveje del mondo antigo.
* I vien scriti i ełementi de Euclide.
* In Sina ła vien inventà ła prima busoła.

## Notasion


## Altri projeti
IV secoło v.C.

II miłenio v.C. | 
I miłenio v.C. | 
I miłenio



VII secoło v.C. | 
VI secoło v.C. | 
V secoło v.C. | 
**IV secoło v.C.** | 
III secoło v.C. | 
II secoło v.C. | 
I secoło v.C.



Anni 390 v.C. | Anni 380 v.C. | Anni 370 v.C. | Anni 360 v.C. | Anni 350 v.C.
Anni 340 v.C. | Anni 330 v.C. | Anni 320 v.C. | Anni 310 v.C. | Anni 300 v.C.




----
El **IV sècoło v.C.** xe on secoło del I miłenio v.C., che 
'l xe tacà inte el an 400 v.C. e el xe finì inte el ano 301 v.C..
thumb|400px|Mapa de i stadi e popoi de ła Tera inte el 323 v.C.
thumb|400px|right|Mapa de i stadi e popoi inte el 400 v.C.
## Robe che łe xe sucese
*Sto secoło el xe el pì inportante de ła siviltà grega clasega, e tuti i so aspeti, fiłoxofia, arte, łiteradura, architetura, i xe rivài a el so ponto pì alt.
*On de i pì inportanti canbi poideghi de sto secoło łe xe łe inprexe de Łisandro Magno (336-323 v.C.), che da re de ła Masedonia el concuista ła Gresia e el Inpero persian, e el fa nasar el so Inpero. A ła so morte ła guera sivił porta a ła divixion del Inpero e l'inisio del periodo ełenistego.
*I Vèneti i abita tut el Vèneto dal Łago de Garda fin a l'Istria, i xe on popoło 'vansà e struturà. I xe boni e avansai inte el agricoltura, inte el artexanà, inte ła costrusion de armi e altre robe che i trafega co altri popoi, anca grasie a ła navegasion; i ga na łéngua co na scritura, de łe łexi, e tante sità e sentri pì o manco grandi e tanto altro.
* Inte el 399 v.C. el fiłoxofo grego Socrate vien condanà a morte.
* Inte el 387 v.C. ghe xe ła  Bataja del fiume Ałia, vitoria de i selti contra i romani, che dapò i concuiata e sacheja Roma.
* Inte el 322 v.C. nase el Inpero Maurian inte l'India del nord.
*In Sina ghe xe on periodo de guere.

## Personaji senjefegadivi

* In Gresia:
**Łisandro Magno, re e guerier masedone (356 v.C. – 323 v.C.)
**Platon, fełoxofo e matematego grego ( so par zo 427 v.C. - 347 v.C.)
**Aristotełe, fełoxofo grego (384 v.C. - 322 v.C.)
**Ipocrate, medego e giografo grego (460 v.C. – 377 v.C.)
**Dario III de Persia, re persian del Inpero alchemido (380 v.C. - 330 v.C.)
**Demostene, poidego e orador grego (384 v.C. - 322 v.C.)
**Diogene de Sinope, fełoxofo grego (412 v.C. - 323 v.C.)
**Euclide, matemadego e grego (325-265 v.C.)
**Epaminonda, zenerał e poidego de Teba (418 v.C. - 362 v.C.)
**Felipo II de Masedonia, re masedone (382 v.C. - 336 v.C.)
**Lisipo, scultor grego (370 v.C. - 318 v.C.)

## Invension e descoverte
* In Sina :
** Invension de ła baestra

## Notasion


## Altri projeti
Dogado

El **Dogado** (it. *Ducato*, lat. *Ducatus*) el xe un termine de la lengua veneta chel vegnéa doparà sia par indicar el goerno del Doxe, sia el periodo de la so permanensa in càrica, sia el teritorio metropolitan de la Republica Veneta.

Con sto ultimo signifegà, quindi, el ***Dogado*** el rapresenta la sità de Venexia e la sotile banda costiera che va da Loreo a Grado che la costituéa propriamente el *Dogado de Venexia* o *Ducatus Venetus*. I confini del dogado i se ga dopo slargà fin a èssar delimità da Goro a sud, dal Polesine e el Padoan a ovest, el Trevisan e el Friul a nord e la foce de l'Isonzo a est. Venexia la jera oviamente parte del *Dogado*.
Le parti restanti del teritorio de la Republica le se ciamava *[[Stato da Mar]]* e *[[Stato da Tera]]* (o *Domini de Teraferma*).

Fora de Venexia, capital e in pràtega sità-stato, l'aministrazion la jera sudivisa in nóve *distreti* a partir da nord: Grado, Caorle, Torseo, Muran, Malamoco, Ciosa, Loreo, Cavarzere e Gambarare. In sostituzion dei pi antichi Tribuni eletti dal popolo e Gastaldi Ducali invià dal Doxe, durante la Republica ciascun distreto l'era retto da un patrizio col titolo de podestà , a ecezion de Grado, che l'era retta da un conte.
Inte el dogado se nominava i seguenti *regimenti*:
* Caorle: *Podestà* par 16 mesi;
* Cavarzere: *Podestà* par 16 mesi;
* Ciosa: *Podestà* par 16 mesi;
* Gambarare: *Podestà* par 24 mesi;
* Grado: *Conte* par 16 mesi;
* Castel de Sant'Andrea de Lio: *Castelan* par 16 mesi;
* Malamoco: *Podestà* par 16 mesi;
* Mestre: *Podestà* e *Capitan* par 16 mesi;
* Muran: *Podestà* par 16 mesi;
* Torseo: *Podestà* par 16 mesi.

## Bibliografia
* Da Mosto, Andrea: *L'Archivio di Stato di Venezia*, Biblioteca d'Arte editrice, Roma, 1937.
* Mutinelli, Fabio: *Lessico Veneto*, tipografia Giambattista Andreola, Venezia, 1852.
Kleinandelfingen

**** el xe un comun del distreto de Andelfingen che el fa parte del canton Xurigo in Svisara

## Evołusion demogràfega

## Altri projeti

## Łinganbi foresti
Jornałista

[thumb|250px|Dei giornałisti che intervista el presidente russo [Vladimir Putin]]
**Giornałista** ła xe ła profesion de chi ca fa on'atività retribuìa scrivendo articołi, inchieste (o *reportage*) e editoriałi par testate giornałisteghe quotidiane o periodeghe, o agensie de stanpa, so carta stanpada o par emitenti radiofoneghe o tełevixive.

## Altri projeti

## Łigadure foreste
* FIEG - Federazione italiana editori giornali
* Ordine dei giornalisti
Roma (quotidian)

El ***Roma*** el xe el pì vecio quotidian itałian post-unitario. El xe sta fondà a Napułi intel 1862 da Pietro Sterbini e Diodato Lioy (el primo numaro el xe 'ndà fora el 22 de agosto), el xe sta par łongo tenpo ła voxe dei republicani.
Łinea dei albari

thumb|300px|In sta vista de na łinea dei albari alpina, ła demarcasion l'apar pitosto neta. I albari i ga rami soło da un łato par via del vento.
Ła **łinea dei albari** l'è el nome atribuio a ła łinea imaginaria oltre ła cual łe condision anbientałi (in genere tenperature frede o mancansa de umidità) no łe parmete mia ła cresita dei albari e de altre forme de vita vegetałe xviłupè. Sta łinea, come altre łinee naturałi, l'apare ben definia da distante, ma a un'oservasion più acurata ła riveła na tranxision graduałe: i albari i se fa man man più basi fin a quando no i crese più. Ła łinea dei albari ła se cata in genare sui monti, marcando, par ogni łatitudine e condision climatica, l'altitudine masima de espansion dei albari e, par quanto riguarda łe rejoni połari, ła łatitudine più ełevà parmesa par i boschi. Se deduxe quindi che sta łinea no l'è mia stabiłe, ma l'è sogeta a variasion in baxe a ła rejon tolta in considerasion: par exenpio, in Himalaya, ła cadena montagnoza piasè granda al mondo, a cauxa del so clima rigido, ła se cata a 3600 m sul łivel del mar, quota oltre ła cual el pin, l'albaro più rexistente al fredo, no'l crese più. De sołito, i'è propio i pini a demarcar ła łinea dei albari.
British American Racing

La **British American Racing** (abbrevià in **BAR**) xe stà na squadra de Formula 1 creaa dala multinasional del tabaco British American Tobacco (BAT) par publicizar ei marchi dei propri prodoti. La squadra ga partesipà al Canpionà Mondial a partir dal 1999 dopo che la gh'avea rilevà el material dela scuderia Tyrrell, ma xe stà cedua a fin 2005 ala Honda, partner tecnologico xà dal 2000.

La squadra la xera nata come progeto intorno a Jacques Villeneuve, gestia dal so manager Craig Pollock, ma la xe sucesivamente staa afidà ala zestion de David Richards.

La Honda ga via via aumentà el so ruolo sino ad acquisir na partecipasion azionaria a l'inisio del 2005. El 4 de otobre 2005 xe stà difondesta la notisia dell'aquisision del resto dela società in seguito a l'imposision de noe regole internasionai che le impedise la sponsorizasion da parte de marchi del tabaco.

thumb|250px|La BAR-Honda di Jacques Villeneuve al GP degli Stati Uniti 2003
'Ntea stagione 2004 la BAR xe rivà seonda inte el canpionà costrutori, pur non avendo vinto gnanca on Gran Premio. I piloti quel'ano i xera l'englese Jenson Button e el giaponese Takuma Sato, confermai par el 2005.

Inte el 2005 i risultai xe stai manco brilanti e la squadra ga anca subìo na squalifega dopo el Gran Premio di San Marino.
[thumb|260px|[Jenson Button su **British American Racing** a Indianapolis inte el 2005 United States Grand Prix]]
## Piloti prinsipai

* Jacques Villeneuve (1999-2003): 83 GP
* Jenson Button (2003-2005): 45 GP
* Olivier Panis (2001-2002): 34 GP
* Takuma Sato (2003-2005): 32 GP
* Ricardo Zonta (1999-2000): 29 GP
Cometa

thumb|Na foto de ła cometa Hale-Boop
Na **cometa** ła xe un ojeto celeste bastansa ceo, conpagno de n'asteroide ma fato par de pi de giaso. Inte el Sistema Sołare le òrbite de łe comete łe xe anca pi distanti de cheła de Pluton. De sołito łe comete no łe xe vixìbiłi a òcio nudo e par vardarle se dopara i tełescopi, anca se a volte łe połe èsar cusì ciare e renti de ła tera che łe połe védarse anca a ocio nudo.

Łe comete łe ga de sołito orbite altamente eccentric orbite ełitiche, e łe ga un gran intervało de periodo orbitałe, che łe va da diversi ani a potensialmente diversi milioni de ani. Le comete a periodo curto łe vien dała sentura de Kuiper o dała so asocià disco sparso, che łe xe oltre l’orbita de Netuno. Se pensa che łe comete a periodo longo] łe vegna dała [[Nuvoła de Oort, na nuvoła sferica de corpi giasài che ła se slonga da fora dała fasa de Kuiper a metà strada deła steła pi visina. Łe comete a longo periodo łe vien messe in movimento verso el Sol da perturbasion gravitasionałe da stéłe che pasa e dała marea gałatica. Łe comete iperbołiche łe pol pasare na volta atraverso el sistema sołare prima de esar butàe nel spasio interstełare. L’aparision de na cometa ła xe ciamà aparision.

Comete estinte che łe xe pasàe tante volte vissin al Sol łe ga perso quasi tuti i so vołatiłe giassi e pólvare e i pol deventar somejare a picołi asteroidi. Se pensa che i asteroidi i gabia na orixene difarente dałe comete, avendose formài drento l'orbita de Giove pitosto che nel Sistema Sołare esterno. Tutavia, ła scoperta de comete deła sintura prinsipałe e de centauro pianeti minori ła ga sfocà ła distinsion tra asteroidi e comete. A l'inizio del XXI secolo, la scoperta de alcuni corpi minori con orbite de comete a lungo periodo, ma caratteristiche dei asteroidi interni del sistema solare, xe stai ciamadi cometa manx. Sono ancora classificati come comete, come C/2014 S3 (PANSTARRS). Vintisete comete Manx łe xe stà catàe dal 2013 al 2017.

Al 2021, ghe xe 4.584 comete conosùe. Tutavia, questo el raprexenta na frasión picoła de ła popołasion potensiałe totałe dełe comete, parché el serbatoio de corpi simiłi a comete inte ła sistema sołare esterno (inte ła Oort cloud) ła xe de sirca un trilion. Pi o manco na cometa a l’ano ła xe vixibiłe a ocio nudo, anca se tante de queste łe xe debołe e poco spetacołari. I exénpi particołarmente łuminoxi i xe ciamài "grande comete". Łe comete łe xe stà visitàe da sonde sensa equipaggio come łe *[[Deep Impact (nave spasiàl)|Deep Impact]]* deła NASA, che łe ga fato s-ciopar un cratere suła Cometa Tempel 1 pa studiar el so interno, e ła *[[Rosetta (nave spasiàl)|Rosetta]]* de l'Agensia Spasiàl Europea, che ła xe deventada ła prima nave spasiàl.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Cismon

El **Cismon** el ze na roja che scor infrà el Trentin e el Vèneto e el costituis el afluènt maor del Brenta.

[miniatura|sinistra|El fium a [Tresacua]]
El nas arènt al Passo Rolle, par pò scorer te la val de Primier (cognosesta anca cofà *val del Cismon*) tocar el Feltrin e fenir inte el Brenta a Cismon del Grapa, in provincia de Vicènẑa.

La portata del Cismon, tanto varia, no la é tanto manco de cuela del Brenta, del cual el pođerìe eser considerà el ram pì grant.

Le acue del Cismon e dei so afluenti le ze doperađe par far ndar do tre ẑentrai elètriche. La part alta del Cismon el é el sol rich trentin che ga acue de prima clas de cualità drìo el indice I.B.E. (Indice Biotico Esteso), bòne par la pesca.

## Bacino idrografich e afluenti
El bacino idrografich del Cismon el se estènẑ par 663&nbsp;km², 445 dei cuai te la Comunità de Primier. I comuni trentini che l'é part del bacino del Cismon-Vanoi i è: Canal San Bovo, Fiera, Imèr, Medan, Siror, Tonadic, Tresacua, Zian de Fiem.

### Lista dei principai imisari del Cismon inte la val del Primier:

**Afluenti de dreta**
* rich Brentela
* rich Tognòla
* rich Valmesta
* rich Val del Diaol
* rich San Piero

**Afluenti de ẑanca**
* rich Marmor
* rich Peẑ Gajart
* rich Fontanele
* rich Val de Roda
* rich Val de la Vecia
* rich Val Male
* rich Lađer
* Canali (6&nbsp;km, che el confluis a Fiera)
* Noana
* Vanoi (27&nbsp;km, el pì grant)
* rich Val Sesìla
Enrico Dandolo

**Enrico Dandolo** (Venesia, 1107 – Costantinopołi, majo 1205) el xe stàdo el 41° doxe de ła Republica Vèneta, e el xe consideràdo un de i piasè grandi doxi de senper.

El xe stà ełeto par el dogado el 21 de zugno 1192, co che el gavea otantasincueani, e en el so dogado el xe ancà deventà orbo pàtoco. Anpò este robe, ła xe consideràda na pàrsona de gran corajo et co en garn anèmo, el ga otignìdo par Venesia on muçio de conquiste de prestiçi ndò ła Cuarta Croxada, e el ga portado ła Respublica a un de i sò pisè grand mumenti de spiàndor.
Haile Selassie

__HIDDENCAT__

## Biografia
Fioło de Ras Makonnen e cugxin de Ras Menelik, Haile Selassie el crese a corte e ł'aministra el governatorado de Harar. Ai scuminsi el xe considerà come el posìbiłe sucesor de so cuxin Menelik, ma el trono el va al musulman Ras Iyasu V. Selassie, parò, el ło fa tirar zo durante na rivolta anti-islamica e el diventa regente durante el regno de ła Regina Zauditu.

## Altri projeti
Axum

**Axum**, ciamà anca **Aksum**, ła xe na sità del Tigrè, rejon setentrional de ł'Etiopia, che ła se cata ai piè de łe montagne de Adua.

## Storia
El xe sta el sentro del **regno de Axum**, che el xe sorto intel periodo intorno a ła nàsita de Cristo e el xe declinà verso el XII secoło a causa del nasente inpero etiopico pì a sud.

## Popołasion
El 75% de ła popołasion el xe fato de etiopeghi de rełijon cristian-ortodosa. El resto el xe formà da musulmani suniti e P'ent'ay.

## Note
Łéngua groenłandeza

El **kalaallisut** o **groenłandexe** (anca ciamà **groenłandexe oçidentałe**, **eschimo-groenłandexe** o **groenłandexe-inuktitut**) l'è na łéngua eschimo-ałeutina parlà in Groenłandia e stretamente rełasionà con çerte łéngue canadexi come l'inuktitut. I so parlanti i'è çirca 54&nbsp;000, piasè de quei de łe altre łéngue eschimo-ałeutine mese insieme. El kalaallisut l'è riconosuo come łéngua ofiçiale in Groenłandia.

## Diałeti
In Groenłandia ghè tri diałeti prinçipałi:
* *Groenłandexe setentrional* (*Inuktun* o *Avanersuarmiutut*) - El se parla visin a ła sità de Qaanaaq (Thule) e l'è più visin a l'inuktitut canadexe;
* *Groenłandexe oçidental* (*Kalaallisut* in senso propio) - L'è el più inportante dei diałeti;
* *Groenłandexe oriental* (*Tunumiit oraasiat*).

## Fonołogia
Ła fonołogia kalaallisut ła se distingue da queła de łe altre łéngue Inuit par via de na serie de asimiłasioni. Par exenpio, una de łe più famoxe parołe inuktitut, iglu (caxa), l'è illu in kalaallisut. A ła stesa maniera, el nome inkutitut, quando tradoto in kalaallisut, l'è inuttut.

## Gramàtega
Ła łéngua, come quełe a cui l'è inparentà, l'è fortemente połisintetica e ergativa. Manca quaxi del tuto łe parołe conposte.

El kalaallisut el distingue do clasi de parołe verte: sostantivi e verbi. Ogni categoria l'è sudivixa en parołe tranxitive e intranxitive. Se distingue cuatro persone (1ª, 2ª, 3ª, 3ª riflesiva), do numari (singołare, plurałe; no dual come in inuktitut), oto tenpi (indicativo, partiçipio, inperativo, optativo, condisional pasà, futuro condisional, condisional abituałe), diexe caxi (asołutivo, ergativo, equativo, strumentałe, łocativo, ałativo, ablativo, prołativo; par çerti nomi: nominativo, acuxativo). I verbi i ga n'inflesion bipersonałe par el sojeto e l'ojeto (distinti par persona e numaro). I sostantivi tranxitivi i ga n'inflesion posesiva.

## Ortografia
A difarensa de łe łéngue eschimo-ałeutine del Canada, el kalaallisut l'è scrito co l'alfabeto łatino e no col siłabario inuktitut. Fin a ła riforma del 1973 in kalaallisut vegnea uxà un caratere speçiałe, kra (**ĸ**), pò rinpiasà da ła łetara q.

## Ligamenti de fora
* Academia de ła łéngua groenłandexa
* Ła Bibia in Kalaallisut  tradusion online de ła Cexa de Danimarca
* El groenłandexe-inuktitut su www.ethnologue.com
Inpero bizantin

**Inpero bizantin** xe el nome che i ghe ciama i storici moderni a l**'Inpero roman d'Oriente**, che se ga separà da ła parte osidentał dopo che xé morto l'inperador Teodòzio I inte el 395. Sirca ła data da cui i storici i desmete de doparar el termine "roman" e i preferise ciamarghe "bizantin", ghe xé diversi ategiamenti storiografici: el 476 (caduta de l'ultimo inperador d'Osidente Romolo Augustolo), ma anca el 395 (morte de Teodosio I), el 330 (fondazion de Costantinopołi da parte de Costantino I el Grando, mentre se ga tacà a parlar de Inpero d'Oriente dal 364), el 565 (co xé morto Giustiniano I de Bisanzio con lu el sogno de la *Restauratio imperii*).

Ma ła data prevalentemente asetà da 'l mondo academego de l'inisio de 'l periodo bizantin ła xe el 610, coando xé ndà su Eraclio I de Bisanzio, che el ga modifegà notevolmente ła strutura de l'Inpero e el ga nominà łengua uficial el greco, sostituendo così na olta par tute el latin, e faxendose inoltre ciamar co 'l termine greco *basileus*, inveze de *augustus* come se doparava fin a chel momento.

## Fine de l'inpero
L'inpero, dopo na longa crizi, el ga finìo de exìstar inte el 1453 (conquista de Costantinopoli da parte dei turchi otomani guidà da Maometto II). Nato el 17 de zenaro 395 e cascà el 29 de majo 1453, cueło bizantin el xé l'inpero che xe durà de pi in tuta ła storia de la Tera, con 1058 anni da stato paròn; se si vol considerarlo come ła vera e propria continuasion de l'inpero roman, el xe durà dal 27 a.C. fin al 1453, esendo cusita stà paròn par 1480 ani.

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Teritori e comunità da mar

I **teritori e comunità da mar** i xe teritori speciałi de serti Stati de l'Union Europea che donca in baxe al Tratato de Roma i ga un raporto speciałe co l' UE e pi precixamente co ła só sóto-parte che se ciama Comunità Europea. No i fa mìa del tuto parte de ła Comunità Europea ma no i ze gnanca dei Stati del tuto autònomi: łe leji europee łe vien seguìe soło in parte co diverse ecesion a seconda dei caxi.

Groso modo i xe teritori speciałi de quatro Stati europei: Regno Unìo, Fransa, Danimarca e Regno dei Paéxi Basi.
Amalfi

**Amalfi** el xe un comun de 5421 abitanti de la provincia de Salerno. El ghe dà el nome a l'omonimo tratto de la penisola su cui el se cata, la costiera amalfitana, che dal 1997 la xe stà dichiarà da l'UNESCO Patrimonio Mondial de l'Umanità.

Dal IX a l'XI secolo la xe stà na inportante republica marinara.

## 'Ministrazion comunal

## Altri progeti

## Ligami de fora
Noli

**Noli** (*Nöi* in ligure) el xe un comun de la provincia de Savona de 2957 abitanti.

Libero comune dal 1187, la xe stà un inportante çentro marinaro. La Republica de Noli la xera aleà con Genoa, e la se fasea ciamar "quinta republica marinara".

thumb|left|150px|El Palazo Comunal, zà sede de goerno de la vecia Republica de Noli.

## Sità zimele
Noli la xe zimelà con:
*  Langenargen, Germania, dal 2005

## Altri progeti

## Ligami de fora
* Comunità Montana Pollupice 
* Fotografie de Noli
Renasimento

[thumb|Una de le opere pi famose del Rinasimento: ''La nàsita de Venere'' del [Sandro Botticelli|Botticeli]]
El **Rinasimento ** el xe un periodo artistico e cultural de la storia d'Europa, che se cata tra la fin del medioevo e el scuminsio de l'età moderna. In sto periodo se ga instaurà un novo ideal de vita e ghe xe stà na rifioridura dei studi umanistici e de le arti bele. El rinovamento cultural e sientifico el xe intacà inte el XV secolo in Italia, dove uno dei çentri prinsipai xera Firenze, par dopo difóndarse in tuta Europa. In sienza, teologia, leteratura, arte, el Rinasimento el xe nato da la riscoperta de testi greci e latini conservà ne l'Inpero Bizantin e inte i prinsipai monasteri europei, che la ga incorajà tuta na serie de novi studi e invenzion inte el secolo sucesivo. Altro çentro prinsipal de sta corente xera Napoli: grazie ai ligami culturai e artistici co Firenze e ai rinovamenti de Alfonso d'Aragona, xe nato el Rinasiimento napoletan.

## Filoxofìa
Al centro del Rinasimento e del so pensièro filoxofico (l'Umaneximo), ghe xera l'omo inte el conceto pì assoluto e de na sia elevasion e rivalutasion dela so dignità in particolare dele soe potensialità a livèl de pràtega creativa e de capacità de aprendere e conosare el mondo. Xera na vixiòn dela vita otimista e poxitiva. 
El novo movemento el spasiava, par via de materie de studio, da architetura (specie quea reigioxa, ma anche civìl) a arte pitorica e scultorea, ma anca inte 'l' anbito dele letare se ga avù na bea inpenada dele opere. Tuto ciò co el criterio de riscoperta de l'omo.

## Fin
Alcuni storici i mete la data de la fin del Rinasimento al 6 de majo 1527, quando le truppe spagnole e todesche le ga sachegià Roma, mentre ne la storia de la musica la conclusion la sarìa pi avanti, tra el 1600 e el 1620.
Pisa

Ła **pisa** ła ze on prodoto de cuzina sałà che el ze fato su co farina e acua inpastà e spianà, co ła zonta de ołio, pomodoro e mosareła e tante altre robe e, par fenir, cuzinà inte’l forno. Ła ze tìpega de ła cuzina napołetana e al dì de ancó ła ze el prodoto gastronòmego itałian pì conjosùo a l'èstaro insenbre co ła pasta.

## Orìzene
Ła pisa ła ga na storia łonga e mìa ben defenìa e ciara. In zenarałe łe prime testimonianse scrite de ła paroła "pisa" łe vien dal łatin volgar de ła sità de Gaeta inte el ano 997 d.C.. Un documento pì resente scrito so na pergamena de anjeło, che el trata de łocasion de vari canpi, datà par dadrìo 31 zenaro 1201, el se cata inte ła biblioteca de ła diòseze Sulmona-Valva e chive ła paroła "pizzas" ła ze repetùa do volte.

A onji modo dezà inte i tenpi antighi łe fugase schinsà, łevà o manco, łe jera popołari infra i Ezisi, i Greghi e i Romani.

## Curiozidà
El vinsidor del "27° Canpionado del Mondo de ła Pisa" (edision 2018) el ze stà Stefano Miozzo, un tozo veneto de Cerèa (Verona). Ła manifestasion ła ga vuo 400 partesipanti e Miozzo el ga vinto co na pisa ciamà "*Cortile dei nonni*" e fata su co: coste, raicio tardivo, cołonbo, *foie gras*, azeło balsàmego, formajo parmejan, botarga de gałina. Veneto el ze anca Mirko Boniolo, da Cavàrzere (Venesia), che el ga vinto pa' ła categorìa de ła mejo pisa in vantiera .

## Note
Trani

**Trani** el xe un comun de 53&nbsp;520 abitanti, conossiùo par le so beleze artistiche e architetoniche che le riciama a un glorioso passato de inportante çentro marinaro.

## Notasion
Crozade

thumb|200px|Soldai crociadi
Le **croxade** le xe stà na serie de canpagne militari a scopo religioso avegnùe tra el 1095 e el 1291.

Par lo più le xe stà sancìe dal Papato e le xe stà dei tentativi da parte de la Céxa Romana de riconquistar la Terasanta dai Arabi Musulmani.

Na in particolar, la cuarta, la xe stà dirotà dai venexiani contro Costantinopołi, par scopi comerçiali maritimi. N'altra, la croxada albigese (1209–1229), mantegnendo le só carateristiche de guera de religion, la xe stà indetta contro i catari, che i professava na erexia inte el sud de la Fransa. Inveçe le Croxade del Nord i le gà fate inte el XII-XIII secolo i Cavałieri Teutoniçi, par conquistar e evangelixar i paesi baltiçi, che fin a lóra i era restà oncora pagani.

In un senso piasè grando, el termine "croxada" el pol anca vegner doparà par indicar na qualsiasi guera dichiarà par motivi religiosi (varda guera santa), o anca par çerte canpagne religiose, ideologiche o sociali (par esenpio, "croxada contro l'aborto", "croxada contro el fumo").

## Notasion

## Altri projeti
Mar de Groenlandia

El **mar de Groenlandia** (in danexe: *Grænlanshaf* in norvegexe *Grønlandshavet*) el xe on mar secondario del mar Glaciałe Artego, el viene talvolta considerado parte de ł'oçeano Atlantego de sora.

Sto trato de mar, co na superficie de sirca on milion de km², el se estende da ła costa oriental de ła Groenlandia, ła costa de sora de ł'Islanda, ł'ixoła de Jan Mayen e ł'arsipełago de Svalbard.

El xe profondo mediamente 1&nbsp;641&nbsp;m, el punto pì basso el xe a 5&nbsp;527&nbsp;m.

## Fauna
Ła fauna xe cueła tìpega oseànega: grandi invertebrai, pessi, oxei e mamìferi (incluxi foche delfini e bałene).

## Note
Bludenz

**Bludenz** (todésco , łéngua łocal ) el xe on comun austriaco de 13.960 abitanti, che el se cata inte el Land Vorarlberg.

## Xemełagi

* 

## Gałeria de someje

Image:Bludenz von nordwesten.jpg|Cesa de ła Santa Crose, Castel Gayenhofen e ła Ceza de San Łorenso 
Image:Bludenz overview.jpg|Panoram dal Talkessel
Torcegno

**Torcegno** el xe un comune de 677 abitanti inte ła provincia de Trento.

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografega
Palù del Fersina

**Palù del Fersina** (in mocheno: ***Palae in Bersntol***) el xe un comune de 193 abitanti inte ła provincia de Trento.

## Evołusion demografega
San Poło del Braxil

**San Poło** (in portoghexe *São Paulo*) ła xe na sità (11.016.703 abitanti) del Braxil, cavedal del stato omonimo, intel sud-est del paexe. Ła se cata sol Tropico del Capricorno, a 400&nbsp;km da Rio de Janeiro, e 1&nbsp;030&nbsp;km da ła cavedal federal Brasília.

Ła sità ła coerze n'area de 1&nbsp;524 chilometri quadrati e ła ga na popołasion de poco pì de 11 milioni de abitanti (stima de ł'IBGE del 2006); ła xe quindi ła piassè vasta e popołoxa sità de l'Emisfero austrałe.

Inte ła Rejon metropułitana de San Poło (definìa dal goerno Região Metropolitana) a vive 20 milioni de persone, ła xe quindi ła tersa area metropułitana par numaro de abitanti del globo. Ła Rejon Metropułitana de San Poło ła xe costituìa da 39 munisipi, tra i cuałi Santo André, São Bernardo do Campo, São Caetano do Sul che i forma ła rejon ciamada Região do Grande ABC.

## ''Paulistanos'' famoxi
* Ayrton Senna
* Éder Jofre
* Robert Scheidt
* Leandro Barbosa
* Rubens Barrichello
* Aurélio Miguel
* Luciano Burti
* Marcelinho Huertas
* Hélio Castroneves
* Adhemar Ferreira da Silva
* Felipe Wu
* Emerson Fittipaldi
* Djalma Santos
* Amyr Klink
* Lars Grael
* Torben Grael
* Felipe Massa
* Maria Esther Bueno
* Kahena Kunze
* Thomaz Bellucci
* Poliana Okimoto
* José Carlos Pace
* Rivelino
* Carlos Honorato

## Xemełagi

## Note


## Altri projeti
Ceza cristiana ortodosa

[250px|thumb|Ła ceza ortodosa serva de [Trieste]]
[250px|thumb|Catedral ortodosa de [Tokyo ]]
Ła **Ceza ortodosa** eła ła ze na de łe tre majori confesion del Cristianèzimo e ła ga 250 milioni de fedełi, sia in Oriente che in Osidente (łe altre do confesion, cueła catołega e cueła protestante, łe ga 1027 e 316 milioni de fedełi). In Oriente ła ortodosia greca ła riunise pì de ł'11% dei fedełi.

Łe Ceze Ortodose de łe varie nasion łore łe ze autocefałe, cioè łe se goerna autonomamente ma łe riconose on primato d'onor al Patriarca de Costantinopołi; łe Ceze Ortodòse pì inportanti łe ze cueła greca, queła rusa, queła sèrva e cueła rumèna.
Aprilia (LT)

**Aprilia** el xe on comun de 65&nbsp;489 abitanti inte ła provincia de Łatina.

## Aministrasion comunałe
* Sindaco: Calogero Santangelo, dal 04/2005.
* Comune: Centralino 06 92.86.41

## Evołusion demografega

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Distreto de Leventina

El distreto de **Leventina** el xe on distreto del Canton Tisin, in Svisera. El confina coi distreti de Blenio a est, de Riviera a sud-est, de Locarno e Vallemaggia a sud, co ł'Itałia (Provincia del Verbano Cusio Ossola in Piemonte) a sud-ovest, col Canton Vałexe (distreto de Goms) a ovest, col Canton Uri e el Canton Grixoni (distreto de Surselva) a nord. El cavołogo el xe Faido.
## Sotodivixion aministrativa
El distreto de Leventina el xe dividesto in 4 çircołi e 10 comuni:
Bataja de Santa Clara

|nome del conflitto=Bataja de Santa Clara
|parte_di=deła rivołusion cubana
|immagine=300px
|didascalia=Ła marcia dei rivołusionari castristi
|data=29 de diçenbre 1958-1° de genaro 1959
|luogo= Santa Clara (provincia de Villa Clara)
|casus=tentativo dei rivoltosi de łiberar ła sità
|mutamenti_territoriali=
|esito=Decixiva vitoria dei castristi
|schieramento1=Movimento del 26 de lujo
|schieramento2=Esercito regołar cuban
|comandante1=Che Guevara, William Alexander Morgan
|comandante2=Joaquín Casillas Lumpuy, Cecilio Fernández Suero
|effettivi1=1320
|effettivi2=5000
|perdite1=meno di 50
|perdite2=più di 1000
}}
Ła **Bataja de Santa Clara** el xe sta on scontro armado avegnuo tra łe 5:00 de ła matina del 29 de diçenbre 1958 e mezodì del primo zenaro 1959 inte ł'anbito de ła rivołusion cubana, indove Santa Clara ła costituise ł'ultima apendice miłitar. El neto suceso dei castristi el xe sta decixivo par ła sconfita del goerno de Fulgencio Batista e par el trionfo del Movimento del 26 de lujo.
Distreto de Sion

El distreto de **Sion** (*Sitten* in todesco) el xe on distreto del Canton Vałexe, in Svisera. El confina coi distreti de Hérens a est e a sud, de Sierre a sud-est, de Conthey a ovest, col Canton Vaud (distreto de Aigle) a nord-ovest e col Canton Berna (distreto de Saanen) a nord. El cavołogo el xe Sion.

## Comuni
GNU Free Documentation License

La **GNU Free Documentation License** (**GNU FDL**) la xe na licensa de copyleft par contenuti lìbari, creà da la Free Software Foundation par el progeto GNU.

La GNU FDL la xe stà creà par distribuir la documentasion de software e material didatico. La stabilise che ogni copia del material, anca se la xe stà modificà, la ga da vegner distribuìa con la stésa licensa. Tali copie le pol èsar vendùe e, se riprodote in gran quantità, le ga da èsar mése a dispoxision anca in un formato che renda pi fàsile le sucesive modifiche. La Wikipedia la xe la racolta de documentasion piesè granda che dòpara sto tipo de licensa.

El progeto Debian, che inisialmente no'l considerava la GNU FDL na licensa lìbara, el gà decixo, con votasion publica, che xe da considerar lìbare, in relasion a le *Debian Free Software Guidelines* (DFSG), le opere redistribuìe con tale licensa purché no le contègna sesion mìa modificabili.

## Note



## Linganbi foresti
* 
* Traduzione in italiano del testo della licenza GFDL  - (Version non normativa)
*  Testo originale della licenza GFDL - (Version normativa)
Łéngua ergativa

Łe **łéngue ergative** łe ségna co un caxo gramaticałe particołar dito ergativo i sojeti agenti (che i fa dalbon calcosa a calchedun'altro), mentre łe ségna i sojeti sènplisi (dei verbi intranxitivi) col stéso caxo dei conpleminti ojeti direti.

El soło exenpio in Europa l'è el basco ma in volta par el móndo ghen'è anca altre łéngue ergative.
Łéngua daneze

El **danéxe** l'è ła łéngua uficiałe del Regno de Danimarca e el vien parlà in Danimarca, in Groenlandia e inte łe Ixołe Fær Øer.

El xe na łéngua germànica del nord, łigà col svedexe, e particolarmente col norvegéxe. El vien anca parlà come łéngua minoritaria in Germania in Schleswig-Holstein.

## Clasificasion
El danéxe, insieme col svedéxe, el deriva dal grupo de diałeti scandìnavi orientałi mentre che el norvegéxe l'è clasificà come łéngua scandìnava ocidentałe col faeroéxe e l'islandéxe. Un tipo de clasificasion pi moderno, baxà sul grado de interconprension intrà łéngue diverse, el divide el nòrdico (scandìnavo) moderno in du grupi: Scandìnavo sud, che el saria el danéxe, e Scandìnavo nord fato da norvegéxe e svedéxe. Islandéxe e Faeroéxe i ze int'un grupo par cónto suo ciamà Scandìnavo insułar.

El danéxe scrito e el norvegéxe bokmål le ze tanto visine, siben che łe gabia na fonołogia (el sistema de rełasion intrà i suni del discórso) e ła proxodia (i schemi de acenti e toni) i sipia diversi. Parlanti bravi de una de 'ste tre łéngue i pol capirse uno co l'altro, anca se dei studi i ga demostrà che de sòłito i parlanti de norvejéxe i capise sia el danéxe che el svedéxe mejo de quanto i Danixi e i Svedixi i se capise intrà de łuri. Anca i Svedixi e i Danixi i capise el norvejéxe mejo de quanto no i se capisa un co l'altro.

## Gramàtica
El danéxe el ga nomi de xenare neutro o comun (maschil-feminiłe). Come in svedéxe e norvejéxe, l'artìcoło danéxe el va davanti al nome se l'è indefinìo ma el se taca drio el nome se el xe definìo.

El nèutro el ga łe fórme *et / -et* e el xenare comun el ga *en / -en*, donca:
* ***en''' mand'' = n'omo ; ''mand'''en*** = l'omo (xenare comun)
* ***et''' hus'' = na caxa ; ''hus'''et***' = ła caxa (nèutro)

Difarentemente dal svedéxe, el danéxe no'l dopra mìa l'artìcoło finałe se el nome el ga dei agetivi, ma l'uxa soło l'artìcoło agetivałe *den/det*, na fórma aposta mésa prima de l'agetivo: **''den** store mand* = l'omo forte, *'det*' store hus* = ła caxa granda.

I verbi danixi a l'infinìo i finise par *-e* e i se còniuga drio el modo e'l tenpo ma no i ga mìa nùmaro e gnanca persóna, come inte łe altre łéngue nòrdiche.
Jura berneze

right|thumb|Carta del canton Berna co i 3 distreti francofoni del Giura bernexe al Nord del Canton

El termine **Jura bernexe**, (*Jura bernois* in fransexe, *Berner Jura* in todesco), l'indega ła rejon francofona del Canton Berna, in Svisara. Ła se cata a ł'estremità nord del canton, ła confina coi cantoni de Canton Novocasteło (Neuchâtel), del Jura e de Sołeta. Ła xe conponesta dai 3 distreti bernexi intieramente francofoni (distreti de Courtelary, La Neuveville e de Moutier), el Jura bernexe el se slonga a sud fin al łago de Bienna, intel Seeland. El comune de La Scheulte (*Schelten* in todesco) el xe el comun che el se cata inte ła parte pì setentrional del Canton Berna. El comune de Monible el xe el comun pì picinin de ł'insieme del teritorio cantonal bernexe.

## Notasion
Fiumicello

**Fiumisel** (*Fiumicello* in italian; *Flumisel* in furlan) el xe on comune de 4715 abitanti inte ła provincia de Udine.

## Evołusion demografega

## Xemełagi
* 20px Le Temple-sur-Lot
Łéngue de l'Onion Eoropea

In tel dì de uncuó le **[[łéngua ufisiałe|lengue uficiali]] de l'[[Union Eoropea|Union Europea]]** le xe 23, in rapresentansa de 27 stati menbri.

(In parte a la lengua xe scrivesto el Stato che el la gà domandà)

# Ceco (Republica Ceca);
# Danese (Danimarca);
# Estone (Estonia);
# Finnico (Finlandia);
# Francese (Francia, Belzo, Lussenburgo);
# Greco (Grecia, Zipro);
# Inglese (Regno Unìo, Irlanda);
# Italian (Italia);
# Letone (Letonia);
# Lituan (Lituania);
# Maltexe (Malta);
# Nederlandese o Neerlandese (Paesi Bassi, Fiandre (Belzo));
# Polaco (Polonia);
# Portogheze (Portogal);
# Slovaco (Slovachia);
# Sloven (Slovenia);
# Spagnolo (Spagna);
# Svedese (Svezia);
# Tedesco (Germania, Austria, Lussenburgo, Alto Àdese/Südtirol (Italia), Belzo);
# Ungherese (Ungheria);
# Gaelico irlandese (Irlanda);
# Bulgaro (Bulgaria);
# Rumen (Romania).

## Ligamenti foresti
* Lingue minoritarie europee
* Eurolang
* Euromosaic (fonte uficial ma poco agiornà e mancante de riferimenti coreti)
Jaguar Racing

La Jaguar la ga partesipà al Canpionà Mondial de Formula 1 dal 2000 al 2004 con el proprio *team* **Jaguar Racing** dopo aver rilevà ła Stewart Grand Prix. Purtropo in 'ste stagioni i risultai se xe fati atender, anca par continui canbiamenti inte ła strutura tecnega e diretiva, e cussìta la casa automobilistega Ford, proprietaria del marchio Jaguar e dela scuderia, ga deciso de cedar tuta la strutura ala Red Bull Racing.

## Piloti prinsipai
* Eddie Irvine (2000-2002): 49 GP
* Pedro de la Rosa (2001-2002): 30 GP
* Mark Webber (2003-2004): 34 GP
* Christian Klien (2004): 18 GP
* Johnny Herbert (2000): 17 GP
[left|thumb|[Mark Webber al volante dela so Jaguar durante el Gran Premio degli Stati Uniti del 2004]]
Tisin

El **Tisino** (in todesco e in fransexe *Tessin*, in insubre, in tisinexe e in piemontexe *Tisén*, *Tesìn* o *Tisìn* o "Tzìch") el xe on inportante fiume de ła Svisera e de ł'Italia de sora, el prinsipal afluente del Po par vołume d'aqua e el 2º fiume italian par portada d'aqua dopo st'ultimo.
Fidel Castro

__HIDDENCAT__

El xe sta sta primo ministro de Cuba dal 16 de febraro 1959 ł'abołision de ła carica avegnua el 2 de diçenbre 1976 e el xe sta, dal 3 de diçenbre 1976 al 18 de febraro 2008, Presidente del Consejo de Stato e Presidente del Consejo dei Ministri.

## Note


## Varda anca
* Rivołusion cubana
* Fulgencio Batista
* Che Guevara
* Raúl Castro
* Partio Comunista Cuban

## Altri projeti
Kartitsch

**Kartitsch** el xe on comune de l'Àustria, che el fa parte del distreto de Lienz, conosesto anca come Tiroło oriental (in todesco *Ostirol*).

## Altri projeti

## Łigadure foreste