Repùblega Popołare de Połònia

La **Repùblega Popołare de Połònia** (in łéngua połaca: *Polska Rzeczpospolita Ludowa*, **PRL**) el ze sta un paeze de l'Eoropa sentro-orientałe ezistio dal 1947 al 1989, predecesore de ła moderna Połònia. Co na popołasion de circa 37,9 milioni de abitanti verso de ła so decadensa, el zera el pì popołozo paeze comunista e del bloco orientałe in Eoropa dopo de l'Union Soviètega. In cuanto Stato sociałista guidà da un partio Marxista-Leninista inponesto da l'Union Soviètega dopo de ła seconda guera mondiałe, el ze sta anca uno dei prinsipałi paezi firmatari de ła liansa del Pato de Varsàvia. La pì granda sità e capitałe ufisałe ła ze sta Varsàvia, seguia da ła sità indùstriałe de Łódź e da ła sità culturałe de Cracòvia.

El paeze el zera dełimità dal Mar Bàltego a nord, l'Union Soviètega a est, ła Repùblega Sociałista Cecoslovaca a sud e ła Repùblega Democràtega Todesca a ovest.

L'ex paeze el ga cuerto ła stòria de ła Połònia contenporànea intrà el 1952 e el 1989 soto de l'aministrasion comunista apojada dai sovièteghi e istituia dopo de ła lìbarasion del so teritòrio ocupà dai nazisti da parte de l'Armada rosa. El nome ufisałe del Stato el zera inisialmente "Repùblega de Połònia" (*Rzeczpospolita Polska*) intrà el 1947 e el 1952, tegnéndose in salda lìnea co ła Picenina Costitusion del 1947. El nome "Repùblega popołare" el zera sta introdoto de sevente e definio da ła Costitusion de ła Repùblega Popołare de Połònia del 1952. Cofà łe altre nasion del bloco orientałe, ła RPP ła zera un Stato satèłite inte ła sfera de influensa del denomenà Inpero soviètego.

Cofà chełi altri stati Marxisti-Leninisti, ła RPP ła zera un Stato a partio sìnguło caraterizà da continue lote interne par l'insuresion de ła democrasia libarałe. El Partio Opararo Unifegà Połaco el zera par tanto l'ùgnoła forsa pułìtega autorizada a comandar el paeze, rendindo *[[de facto]]* ła RPP un Stato sociałista totałitàrio, siben che co caraterìsteghe pì libarałi in confronto a altri stati del bloco orientałe. Durante de ła so ezistensa, dificultà econòmeghe e dezórdeni sociałi i zera comuni de dècada in dècada. La nasion ła zera dividesta intrà chełi che i sostegneva el POUP, cuełi che i se oponeva e cuełi che i se refudava de inpegnarse pułìtegamente. Sibè che ghe fuse sta situasion, ła RPP ła gaveva otegnesto racuanti rezultai inportanti cofà ła mejorizasion de ła cuałità de ła vita, na ràpida indùstriałizasion e urbanizasion e aceso a l'asistensa sanitària e istrusion gratuia. Uno dei fini prinsipałi gavesti dal POUP ła zera parò ła recostrusion de Varsàvia dopo de ła seconda guera mondiałe e ła totałe eradegasion de l'analfabetismo. El taso de natałità el zera bastansa alto e ła popołasion ła se gaveva cuazi duplegà intrà el 1947 e el 1989.

L'Ezèrsito popołare połaco (*Ludowe Wojsko Polskie*) el zera ła rama prinsipałe de łe forse armae, anca se łe unità de l'Armada Rosa i zera operadivi inte el teritòrio cofà in tuti chełi altri paezi del Pato de Varsàvia. El "Ministero de ła pùblega seguresa" (*Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego*) el zera ła prinsipałe ajensia de intelligence e de połìsia segreta, simiłare a ła Stasi de ła Zermània orientałe e al KGB soviètego. L'organizasion ufisałe de połìsia, responsàbiłe del presumesto mantegnimento de ła paze e de ła represion de łe proteste, ła zera conosesta cofà "Milìsia dei Sitadini" (*Milicja Obywatelska*). Le forse speciałi de ła "Milìsia", dizeste ZOMO, łe gaveva fazesto gravi crìmeni par mantegnere intiera l'ezemonia del POUP, intrà i cuałi l'abuzo de podere sui manifestanti, l'inprezonamento iłegałe dei leader de l'opozision e, in cazi estremi, l'omisìdio, co almanco  persone copae dal rezime inte el ndar de tuta ła so ezistensa. De consevensa, ła Połònia ła gaveva un alto taso de detension ma uno dei pì basi tasi de crimienałità inte el mondo.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti