open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Magazeni de'l Sal

[250 px|thumb|Vista dei Magazeni del Sàl. Dadrìo ła [baxełega de Santa Maria de ła Sałute]]

I **Magazeni del Sàl** o (**Sałoni**) xe un pałaso de Venesia, logà inte el sestièr de Dorsoduro, longo ła Fondamenta de łe Zàtare ai Sałoni, e fasà sol Canal de ła Zueca.

## Storia
Sto edificio de dimension ingenti xe stà fabricà sul scominsio del Quatrosento in un ponto strategico de ła sità: infati longo sta fondamenta se trovava uno dei prinçipałi loghi de ormixo de łe xatere e inbarcasión che portava a łe marcansìe a Venesia.

Qui gera stà sernìo de costruìr el liogo indove imagaxenàr el sàl, prodòto fondamentàl de l'economia de ła sità łagunàr.

Progetà da l'architeto Alvise Pigazzi (arlevo del pì conosùo Giannantonio Selva), el conpleso xe stà restorà pregevolmente a l'insìrca inte el 1830.

Inte el XX secoło, drìo ła so inpiantàda, i Magazeni del Sàl gà subìo un periodo de decadensa, indrìoman xe stài riutiłixài par de łe espoxisión.
Co gà subìo l'ultimo restauro, parte de ła strutura ospita, lestìo da Renzo Piano, na mostra permanente de Emilio Vedova, ła cui inaugurasion xe capitàda inte el 2009 .

## Descrisión
Ła fasàda de ła strutura xe de un pian ugnòło e sviłupàda in longhésa, co nove grandi portàłi sorastà da artànte fenèstre a mèxałùna; sora łe vertaùre çentrałi ghe xe ła scrita *Enpòrio dei Sałi*. Indrénto se slonga nove spasi indove se imagaxenava el sàl e come xa dito ancùo se trova łe mostre.

## Note


## Altri progeti
Ceza de'l Spirito Santo

Ła **cieza de'l Spirito Santo** ła ze un edifisio łerigiozo de ła sità de Venesia

## Storia
So l'area de ła Cieza che ła se cata ancùo inte'l 1483 A ze stà fondà el monastièr de łe mùneghe agostiniane de'l Spirito Santo, co zontada na Cieza interna che no ła ze danansi el canal de ła Zueca.

Insìn da'l prinsìpio el monistièr el s'a desferensià par scandałi łigà a ła condóta de łe mùneghe, documentài sia da ati de plàsido che da Giuseppe Tassini in *Curiosità Veneziane*.

Inte i primi deseni de'l 1500, co ła Fondamenta de łe Zàtare ła vien sistemà so'l Canal de ła Zueca, anca el monastièr el vien restruturà par intiero: ła vecia Cieza ła ze stada butadà zó par łasarghe spasio a'l giostro e inte'l 1506 A se ga tacà costruìr l'atual edifisio, co ła fasada referìa so'l canal. Inte'l steso momento, in banda de ła Cieza e separada da 'st'altra da ła całe de'l Monastero, A ze stà fabregà anca l'edifisio de ła Scòła de'l Spirito Santo, senpre co fasada sol canal.

Ła Cieza ancùo ła ze sucursal de ła Cieza dei Gezuati, faséndoghe parte de ła só parochia. Rare volte ła vien uzà par sarimonie cofà par ezenpio comemorasion par i defunti o spozałisi so rechiesta de ła famegia.

## Descrision
Ła fasada ła prezenta na strutura co poca proporsion. El portal e łe do fenestre de łado a tìnpano łogàe al pian teren łe mostra un prozeto inisial a l'aparénsa de anpio respiro, mentre el segondo órdene de fenestroni e ła strutura de'l coverto łe ga proporsion desizamente reduzeste e łe rezulte asàe manco curàe inte łe refinidure, ofrìndo cusì l'inpresion de un prozeto reałizà in do tenpi o finìo in presa o co gran antìsipo respeto a come che'l ze stà previsto.

Ła strutura ła trova drento, che ła ze un mucio spogia, ła ze a navada ùnjoła e i altari, che i resałe a'l XVII sècoło, i ze tacài a łe paréde. L'altèr mazor el ze decorà so i ładi e da na cùbia de cołone che ła segue el schema tìpego de'l baroco. L'architetura ła vien conpletada da alguni depinti barochi.

Ła parte a l'interno de ła fasada ła ze ocupada scuazi par intiero da'l monumento funeral de ła famegia Paruta, de'l cuało un esponente, un serto Paolo, stòrego de profesion, el ze sepełìo drento ła cieza. 
  
## Bibliografia
* Umberto Franzoi, Dina Di Stefano, *Le chiese di Venezia*, Alfieri editore, Venezia, 1976

## Altri progeti
Alpi Osidentałi

Łe **Alpi Osidentałi** łe xe na porsion de ła caena montagnoza de łe Alpi. A seconda de łe varie sudivixion del sistema montagnozo ła denominasion ła pol aver significai difarenti, in serti caxi se preferise adiritura conprender parte de ste montagne inte łe Alpi Sentrałi.

## Partision de łe Alpi
thumb|left|Alpi fransexi
thumb|left|łe Alpi Osidentałi łe xe segnae in roxa, co łi numari da 1 a 8.
Secondo ła sudivixion del IX Congreso Ziogràfego Itałian del 1924, łe xe ła sezion de łe Alpi che łe va dal Cołe de Cadibona al Col Ferret.

Da łi versanti nord e ovest łe intaresa ła Svizera, el Prinsipà de Mònaco, e ła Fransa. Inte'el versante est itałian łe xe conprexe inte łe rejon de ła Vałe d'Aosta, del Piemonte e de ła Łiguria.

Ła sudivixion clasica ła conprende:
* Alpi Maritime (**1**)
* Alpi Còsie (**2**)
* Alpi Graie (**3**)
* Alpi de Provensa (**4**)
* Prealpi de Provensa (**5**)
* Alpi del Delfinà (**6**)
* Prealpi del Delfinà (**7**)
* Prealpi de Savoia (**8**)

## Sudivixion Orografega Internasional Unifegada del Sistema Alpin
thumb|left|Łe Alpi Sud-osidentałi łe xe segnae in ciaro, co łi numari da 1 a 6; łe Alpi Nord-osidentałi łe xe segnae in scuro, co łi numari da 7 a 14.
Secondo ła SOIUSA, proposta inte el 2005, łe Alpi Osidentałi łe riva a est sin a ła łinea segnada da Reno, Paso del Spluga, łago de Como, łago de Łeco.

Łe xe sudivise inte do gran setori che a so volta conprende un total de cuatordexe sesion:
* Alpi Sud-osidentałi
** Alpi Łiguri (**1**)
** Alpi Maritime e Prealpi de Nisa (**2**)
** Alpi e Prealpi de Provensa (**3**)
** Alpi Còsie (**4**)
** Alpi del Delfinà (**5**)
** Prealpi del Delfinà (**6**)
* Alpi Nord-osidentałi
** Alpi Graie (**7**)
** Prealpi de Savoia (**8**)
** Alpi Penine (**9**)
** Alpi Łepontine (**10**)
** Prealpi Ługanexi (**11**)
** Alpi Bernexi (**12**)
** Alpi Glaronexi (**13**)
** Prealpi Svìsere (**14**)

## Note
Raneła

thumb|300px|Ranełe in fiła, da so a xo: piane, ełasteghe, a steła e ixołanti.

Na **raneła** xe un disco fin co un buxo al sentro. Normalmente łe vien uxade par soportar na carga de sarajo. De sòłito łe xe de material metàłico o plàstego e łe se mete sototesta de łe vide. Ne existe anca de multimaterial pa asegurar na tenuda idràułica, co se łaora in anbienti ołeoxi o co acua.

Łe ranełe juta anca a contrastar ła corosion de vide o spine prexervando el steło de ste qua da entrade de ajenti coroxivi.

Ranełe piane:
* Ranełe normal, DIN 125
* Ranełe łarga, DIN 9021
* Ranełe grosa, DIN 433

Ranełe dentade:
* Forma "A", dentà esternamente, DIN 6798A
* Forma "J", dentà internamente, DIN 6798J

Ranełe speciałi:
* Varie

Ghe ne xe tanti altri tipi 'ncora.

thumb|right|400px|Raneła DIN125 quotà
Kevin Costner

**Kevin Michael Costner** (18 de xenaro 1955) el xe on ator merican.

## Filmografia

### Film

### Tełevixion

### Diretor

### Produtor

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Graz

**Graz** (todesc: Graz; slovèn: *Gradec*; ungheres: *Grác*) l'é la cavedal del Land austriaco Stiria e seconda ẑità del stato par nùmero de đènt a abitarghe.

La é Patrimonio de l'umanità dal 1999.
Ignazio Marino

## Biografia
Inte el 2013 el xe stà eleto Sindico de Roma dopo aver batùo al balotajo Gianni Alemanno. El 1° de novenbre 2015 el se ga dimeso.
Carl Reiner

**Carl Reiner** (New York, 20 de marso del 1922 – Beverly Hills, 29 de zugno del 2020) el xe on ator, rejista, produtor merican.

El ga vinto ben nove Emmy Awards, e el xe cusì l'omo che ghene ga vinti de pì in cariera.

## Filmografia
### Film
#### Ator

#### Diretor

#### Senejador

### Tełevixion
#### Ator

#### Diretor

#### Scritor

### Teatro

## Notasion



## Altri projeti

## Linganbi foresti
Pat Hingle

**Martin Patterson Hingle** (19 de lujo 1924 &ndash; 3 de xenaro 2009) el xe stà on ator merican.

## Filmografia

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Casavide

Caçavide co mànego łigneo|centro
El **caçavide** o **caciavide** xe na inpresta uxà par vidar o svidar vide. El xe conposto da un mànego pa ła inpugnadura e da un tondo, de sòłito in azhal tenperà łigà co vanadio o tungsten, che el finisse co na forma de mas-cio ùtiłe par ciapar la testa de ła vida in cuestion. Donca el pol èsar a steła, a tajo o spacà, torx, a brùgoła o de altra forma.

El mànego pol èsar fato de diversi materiałi plàsteghi, de łegno o de metal. Dependendo dai uxi el mànego juta a ixołar ła man de l'operador da fonti ełètreghe o de całor. I màneghi, ma anca łe ponte de i caçavidi i pol èsar intercanbiabiłi e anca elètreghi, in sto caxo a se dispone de na serie de ponte e màneghi in dotasion.

Łe forme e łe dimension xe tante: se pensi, intrà i vari exenpi a caçavidi angołari, maxi, mini, speciałi e conposti pa un canpo de atività ramai un mucio variegà. Sta inpresta xe de uxo comun anca pai no adeti ai łaori.

## Notasion
Łéngua malteze

La **lengua maltése** (anca sol **maltese**)(*lingwa Maltija* o *lsien Malti*) l'é na lengua semitega ciacolađa tela ìzoła de Malta.

Anca se la ga na base araba, se cata tante paròle romanze par le influènẑe siẑiliane dei sècoli pasađi.
Paramore

I **Paramore** xe un complesso pop punk american, i xe ga formà inte el 2004 a Franklin, Tennessee, Stati Uniti.

## Conponenti
La banda xe composta da: Hayley Williams (vose), Jeremy Davis (basso) e Taylor York (chitara), cambià inte el 2010 co Josh Farro e Zac Farro.

thumb|right|250px|Paramore 2021

## Discografia
### Studio albums
* *All We Know Is Falling* (2005)
* *Riot!* (2007)
* *Brand New Eyes* (2021)
* *Paramore* (2013)
* *After Laughter* (2017)

### EPs
* *The Summer Tic EP* (2006)
* *2010 Summer Tour* (2010)
* *The Only Exception* (2010)
* *The Holiday Sessions* (2013)
* *Ain't It Fun Remixes* (2014)

### Live albums
* *Live in the UK 2008* (2008)
* *The Final Riot!* (2008)

## Altri progeti

## Łigadùre foreste
* Sito uficiałe
Manuscrito Encontrado em Accra

El ***Manuscrito Encontrado em Accra*** ("Manscrìto catà fóra a Accra") el xe on łìbro del scridór Braxiłiàn Paulo Coelho del 2012.

## Stòria e tèmi tratài
Nte na Jeruxałème ciapà co łe bónbe par vìa de ła Prima cruxàda, el 14 Lujo 1099 on òmo vècio e sàvio de orìzene grèghe el rancùra tuti i abitanti de ła sità inte ła piaça ndo ca do mìłe àni fa Ponsio Piłato el ga dàsto Jesu a ła cróxe.
Ł'autór el fa finta de èsar on cèo de vintiùn àni de famégia cristiàn ca el ga scoltà da póco łe parółe del vècio sàvio (cognoxesto domè cofà *el Còpto*) e el xe drìo scrìvarle xoxo vanti ca ła sità ła vègna invàxa e desfà da i croxài.El scumìçio del łìbro el ponta asè sora ła magnèra de vìvar condivìxa de tre rełijùni difarènti (el Cristianèximo, l' Ixlam e l'Evraìxmo) ca no ła se podarà mìa mai pì catàr inte el mondo fìn ca łe paròłe del Còpto no łe végnarà realtà, e daspò el naradòr el tàca co ła fòła vera e pròpia: el discorso. El discórso el xe spartìo in tante difarènti dimande ca ła zénte inte ła piaça ła ghe fa al Còpto (pa' exenpio: "Ł'amór no el ga gnànca vołésto vardarme, parcòsa xeła sta ròba?" o anca "Còsa xeła ła bełésa?") e a łe só rispòste.El łìbro el tràta dei sentimìnti pì fondi de l'ànemo omàn, el'invìta a pensàr e xe tuto traversà da na fiłoxofìa del Carpe Diem.
Rembrandt van Rijn

thumb|right|300 px| '''Rembrandt Hamenszoon van Rijn''' (1606-1669) in un autoritrato
**Rembrandt Hamenszoon van Rijn**, conosùo anca soło col nome de batéximo **Rembrandt** (Leida, 15 de lujo 1606 – Amsterdam, 4 de otobre 1669), xe stà un pitor e incixor ołandexe.

El xe stà un dei pì grandi pitori de ła istoria de el arte eoropea e el pì grando de quea ołandexi.

La so' opera se caraterixava pa el luminismo.

## Òpare

Tra i so' dipinti pì famoxi, ricordemo *Lesion de anatomia de el dotor Tulp* (1632), *Autoritrato co Saskia* (1634), *Ła ronda de note* (1642), *Ła spóxa ebrea* (1665 ça.), ecc.

## Note


## Altri projeti

## Linganbi foresti

*  Biografia e opere de Rembrandt su Cronołozia Leonardo
*  Biografia de Rembrandt su Biografie Online
*  Biografia de Rembrandt su Pittart
Asal

__HIDDENCAT__

thumb|Açal.
El **açal** o **azhal** o **asal** o **çal**, dito anca volgarmente de frecuente in Vèneto italian *aciaio* xe na łiga conposta principalmente da fero e carbonio, sto ùltemo in percentual no el xe supariore al 2,06%: oltre tal łémene, łe proprietà del material łe canbia e ła łiga ła scumisia ciamarse *[[ghixa]]*.

thumb|Açałeria.

## Varda anca
* Aciaio inosidabiłe
Republica dei Còmi

Ła **Republica dei Kòmi** ła ze una republika autonoma de ła Federasion Rusa.
Ła se kata inte ła Eoropa nordoriental, a ovest se ła kadena de i Urałi.

## Zeografia fizega
El teritorio el ze prevałentemente pian, ko ła ecesion de el konfin oriental siñà da Urałi Połari, Urałi Subpołari e Urałi Setentrionałi, e de łe modeste alture dei *Timani* ke ło atraversa da nordovest a sudest.
Łi fiumi prinsipałi łi xe ła Pecora, ko łi so afluenti de drita (Usa) e de sanka (Ižma), e ła Vicegda, ko łi so afluenti de drita (Višera) e de sanka (Sisoła).

Ła ze koverzesta da taiga a sud e tundra pi' a nord.

## Zeografia umana
Łe sità prinsipałi łe ze el kavołogo Siktivkar, Uhtà e Vorkuta.

Se pratega el ałevamento.
Se desfruta zasimenti de karbon, petrołio, gas natural e łi šisti bituminozi.

## Gałeria de someje

File:Манарага и озеро.jpg|Monte Manaraga, inte ła kaena de i Urałi Subpołari, a nordest
File:ИжмаРека.jpg|fiume Ižma, a el sentro de ła republika
File:Syktyvdinsky District, Komi Republic, Russia - panoramio (9).jpg|el kaołogo Siktivkar
File:Four herous01.JPG|foresta verzene de i Komi, patrimonio ONUESC


## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Buriàsia

Ła **Buriàsia** o **Repùblega dei Buriati** ła ze una Repùblega autònoma de ła Federasion Rusa.
Ła se kata inte ła Sibèria meridional, intra i Saiani Orientałi a sudòvest, el łago Baikal a òvest, el Altipian Stanovoi a nord e ła kadena dei Munti Iablonovi a sudest.

## Zeografia fìzega
El teritorio el ze prevałentemente montañozo, traversà da na sèrie de kaene ko andamento sudòvest-nordest (kaene de el Baikal, de Hamar-Daban, de Ulan-Burgas, de Barguzin, de Ikat).

Ła ze perkoresta da i fiumi Sełenga, Vitim e da i so afluenti; tanti de sti fiumi i ze navegabiłi.

Ła ga el klima de tipo kontinental ko inverno suto, ke indando verso sud el pasa  a stèpego ko łe istà ùmide; ła ze koverzesta prinsipalmente da ła tàiga ma indando verso sud se kata anka ła stepa.

## Zeografia umana
I Buriati i ze sirka el 50% de ła popołasion.
Ła popołasion ła ze de rełijon ortodosa e budista.
El kaołogo Ulan-Ude el ze un inportante gropo feroviàrio so ła Transiberiana, ko deramasion par ła Mongòlia.

Se pratega el ałevamento.
Se desfruta risorse mineràrie de tungsten, fero, grafite, oro, mołibden, rame e šisti bitumenozi.
Ge ze indùstrie metałùrzege, de el vero, de el leño e ałimentari.

## Gałeria de someje

File:На пике Трёх капитанов (виды Шумака).jpg|alt=Monte de Tunka, inte ła kaena de i Saiani Orientałi, a sudovest|Munti de Tunka, inte ła kaena de i Saiani Orientałi, a sudovest
File:Река Муя.jpg|fiume Muia, a nordest
File:Улан-Удэ. Собор 2.jpg|alt=el kaołogo Ulan Ude|panorama de el kaołogo Ulan Ude
File:Посольский собор.jpg|alt=monastier Spaso-Preobraženski, patrimonio kultural de ła Rusia|monastier Spaso-Preobraženski, patrimonio cultural de ła Rusia


## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Oblast' de Tjumen'

El **Oblast de Tiuméñ** el ze un oblast de de ła Federasion Rusa.
El se kata inte ła Siberia sudosidental.

In serti anbiti, el oblast el ga zurisdision aministrativa sora i distriti autonomi de i Hanti-Mansi  e de i Iamało-Nenezi.

## Zeografia fizega
El teritorio el ze pian, atraversà da el Irtiš  e dai so afluenti de drita (Demianka ) e de sanka (Išim  e Tobol ); tanti de sti fiumi łi ze navegabiłi.

El klima el pasa da temperà fredo kontinental a stepego umido indando verso sud.
A nord el ze koverto da ła taiga, pì a sud ge ze de łe aree koltivae. Łongo łi grandi fiumi ge ze vaste zone de pałù.

## Zeografia umana
Łe sità prinsipałi łe ze el kavołogo, Tobolsk , Ialutorovsk  e Išim .

Se koltiva el gran e se pratega el ałevamento bovin intensivo.
El kavołogo el ze un inportante sentro komersial so ła ferovia Transiberiana, indove se kata industrie tesiłi, mekanege, kantieristege, kimege-farmaseutege, petrolkimege, konçarie e del łegno. Tobolsk ła ze sede de industrie kimege.

## Gałeria de someje

Mountain formation near Saranpaul.jpg|Munti Urałi Prepołari , a ovest int'el distreto autonomo de i Hanti-Mansi 
Taz River.jpg|fiume Taz , a nord int'el distreto autonomo de i Iamało-Nenezi
Крестовоздвиженская церковь (Тюмень)-2.jpg|panorama de Tiumeñ 
Tobolsk Kremlin (February 2023) - 5.jpg|kemlin de Tobolsk 


## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Papua (provinsia)

**Papua** ła xe na provinsia de ła Indonexia oriental.
Ła se cata inte ła banda osidental de la ìxoła de Nova Guinea. Ła conprende anca varie ìxołe visine, a sud se cata ła gran ìxoła *Dolak*, a nord ła ìxoła *Biak* e ła ìxoła *Yapen*.

## Zeografia fixega
Ła ga un teritorio tanto variegà. A sud se cata na gran pianura, al sentro se alsa łi Monti Maoce, che łi riva sin a łi 5030 m. de el Puncak Jaia, seve pì a nord łe vali de *Tariku* e *Taritatu*, e łi Monti *Van Rees*.

Łi fiumi prisipałi łi xe el *Digul* el *Pulau* che łi score a sud verso el Mar dei *Arafura*, e el *Memberamo* che el se buta a nord inte el Osèano Pasìfego.

El clima el pasa da tropegal co presipitasion costanti a nord, a tropegal co istà umeda a sud. Inte łi riłievi el clima el xe tipegamente de alta montagna.
El teren el xe squaxi conpletamente coverto da ła foresta pluvial; ła costa sudoriental ła se ocupada da pałù de mangrovie.

## Zeografia umana
Łe sità pì inportanti łe xe el cavołogo Saiapura e el sentro minerario de *Kokonau*.

Se coltiva palme.
Se estrae oro e rame.

## Note
Cao Setentrional

El **Kao Setentrional** el ze na provinsa de ła repùblega sudafrikana.
El se kata inte ła banda sudosidental de ła Afrika meridional, intra el deserto de el Kałahari a nord e el Osèano Atlàntego a ovest.

## Zeografia fizega
El se trata de 'na granda konka situada in kuota ke  ła degrada verso ovest sin a 'na alta skarpada in prosimità de ła kosta. El toko meridional de ła konka el kostituise ła rejon de el Karù. Ła sima pi' alta el ze el Krigersbaken ko 2504 m.
El ze atraversà da el fiume Oranž e da łi so afluenti; se rikorda par łongesa el Mołopo ke seña anka el konfin setentrional de el stato.

El klima el pasa da tenperà kaldo semidesertego a nord, a tenperà kaldo stepego a sud. Inte łi rilievi el klima el ze tipegamente de alta montaña.
Łongo ła kosta e al sentro el se kata un deserto, ke indando verso nord, est e sud el pasa a ła savana.

## Zeografia umana
Łe sità pì inportanti łe ze el kaołogo Kinberli, Apiṅton, łe sità minerarie de Postmasburg, Priska e Ukiep, e el sentro de peska de Port Nołot.

Łongo el Orans ła irigasion ła permete anka kolture irigue de agrumi e fruti.
A sud e est ła savana ła vien desfrutada kofà teren da pascoło. 
Ła peska, in partikolar de krostasei e *snoek*, ła ze inportante.
Se desfruta zasimenti de manganeze, diamanti, rame, fero e zinko. Al łargo de ła kosta se estrae anka petrołio e gas natural.

## Gałeria de someje

File:Údolí řeky Orange - panoramio.jpg|Fiume Orans
File:Suráfrica, Goegap 01.jpg|Karù
File:Tylecodon paniculatus-PICT2534.jpg|paesajo de *Richtersveld*, patrimonio ONUESC
File:City Hall, DeBeers Road, Kimberley.jpg|pałaso de el comun de Kimbérli, patrimonio cultural de el Stato


## Note

## Altri projèti
Vila vèneta

[300px|thumb|right|[Vila Barbaro a Maxer]]
Ła **vila vèneta** ła xe na tipołoxia de rexidensa patrisia fondà dal patrisiado de ła Republica de Venesia ca ła s'ha sviłupà inte łe aree agricołe dei Domini de Tèraferma infrà ła fin del XV sècoło e el XIX sècoło. Inte 'sto arco tenporałe xe stà reałixà pì de sincuemiła vile vènete, la maxor parte oncora conservà e tutelà dal Istituto Rejonałe Vile Vènete; łe xone atualmente intaresà da ła prexensa de 'sti edifisi łe xe l'intièra Rejon Vèneto, in particołar la Riviera del Brenta, e serte xone de pianura del Friuli-Venesia Julia.

Inte el XVI secolo, col architeto Andrea Paładio, se ga formà un specifego tipo de vila vèneta, individuà col nòme de Vila Paładiana: łe vile paładiane del Veneto łe xe stà inserie inte el ełenco dei patrimoni del umanidà del UNESCO.

## Istòria
Ła concuista venesiana de ła Tèraferma vèneto-friulana, conpiù tra el XIV e el XV sècoło, ła ga conportà un senpre maxor intaresamento de l'aristocrasia vèneto-venesiana pa' i posedimenti fondiari. A łe propietà grande se ga cunpagnà grandi investimenti in agricoltura, de frecuente derivà dai rèditi mercantiłi de łe fameje, remunerà in seguito da ła produtività de łe tenude. Eł sinboło de cuesto "mondo" jera ła vila vèneta, inte ła cuała se afiancava sia ła estetica e ła grandioxità de ła rexidensa signoriłe, sia i edifisi adibii a ła gestion de ła tenuda circostante: ła ghea duncue, a difarensa de altri sistemi de vile, na dopia funsion, sia de raprexentansa e de svago, che de sentro produtivo. Tałe sviłupo el xe stà posibiłe, come dito, anca grasie a łe fortune mercantiłi venesiane: łe cuałe, al contrario de cuanto sostegna ła "foła" de frecuente dominante, no łe jera direte esclusivamente al Mar Adriàtego (vardar par exenpio łe galee che prestava servisio regołar de comercio co łe Fiandre, o ła Conpagnia Vèneta del Baltico), del cuałe comuncue ła xe restada ła prinsipałe potensa comerciałe fin al 1797 e inte el cuałe i comerci i jera inportanti (anca se declinanti inte ła so cuota de comercio globałe) anca dopo che łe potense euro-atlanteghe łe ghea verto nove rote comerciałi e esplorà novi teritori.

Vegnea sodisfà cusita anca chel bixogno venesian de ritorno a ła tèraferma e a ła canpagna, che, inte na sità fata de całi struche e de orixonti lagunari, el jera diventà scuaxi un mito.

Ła strutura de ła vila de tèraferma ła cata ła so base inte i castełi, cascà in dixuso e scuaxi tuti situà so aree rialsà e de vałor paexagistego: a partir da cueste architeture, ła nobiltà venesiana ła taca ła conversion in vila, xontàndoghe inte el tenpo un nùmaro cresente de ełementi stiłisteghi tipisi de l'architetura de ła sità, fin a ełaborar un modèło che el ga el so apise inte łe dimore paładiane; cusita modeło urban e modeło agricoło i va a inestar un interscanbio culturałe ca se protrae inte i secołi: ła venesianità ła vien esportà inte łe ełeganti dimore de ła tèraferma, mentre l'amor par łe canpagne e pa' i orixonti cołinari l'influensa soratuto l'arte sincuesentesca de Venesia, come testimonià da łe opere de Zorzi da Castelfranco e Tisian Vecelio.
Łevarin

El **Łevarin** xe na inpresta che vien uxà in vari setori co ła funsion de łevar o separar łamiere, tochi de fero, corpi pexanti de materiałe vario, cavare grosi ciodi. El xe fato de un toco soło de açal co estremedhà recurve che łe finisse a ponta. De sòłito una de ste do chi ła se divide in do ponte dando orìjine a na forseła. El pexa in jenere dai 2 ai 10&nbsp;kg e el ga un braso tanto pi grando quanto che ghi n'è de bexogno.

El vien utiłixà inte ła industria mecànega, inte łe ofisine, dai ponpieri, ladri e altre parsone pa sforsar seradure e porte sarà. El sistema a ponta el vien uxà anca dai contadini pa ficar drento ła tera i pałi de rinforso a piante che se no łe cascaria xo, come pa exenpio i pomidoro.

thumb|alt=Image d'une Pince monseigneurright|upright=4|On Levarin
Ceza de San Vidal

Ła **Cieza de San Vidal** el ze un edifisio łerigiozo de ła sità de Venesia, situà inte'l sestier de San Marco, sensa tanta distansa da'l Ponte de l'Academia.

## Storia
[thumb|left|[Vittore Carpaccio - Gloria de San Vidal]]
thumb|Campanile
Ła Cieza de San Vidal ła ze stada fondada inte'l 1084 durante el dogado de Vitale Falier. Verso ła fine de'l XII sècoło, ze stà restruturà l'edifisio. L'intension ła gera cueła de trasformarla in un mazengo monumento a Francesco Morosini doze da'l 1688 a'l 1694. El prozeto el gera stà fidà ad Antonio Gasperi che'l ga prezentà un desenjo squazi conpanjo a cueło de ła Cieza romana de Sant'Andrea al Quirinàl.

## Descrision
Ła fasada ła gera stada costruìa su prozeto de'l 1700 de Andrea Tirali e na reinterpretasion patoca de un schema de stil paładian.

## Altri progeti

## Curioxità
Intrando ne ła Ceza a sànca ghe xe na sòrta de botega che vende muxega clasica de Antonio Vivaldi prestandose ła Ceza a recordàr el gran muxicista e trasmetendo ła so muxica.
Ła Ceza ospita anca mostre de caratere artistego.

## Siti da vardàr
* Cèxa de San Vidal 
* Storia e descrision de ła Ceza de San Vidal
* Guestinvenice 
* Ceza de San Vidal 
* Recension so ła Ceza de San Vidal
Łéna

Ła **Léna** (ruso: *Ле́на*; iacuto: *Өлүөнэ*, *Ölüöne*) el xe un fiume de l'Axia. El nase dai **Monti Baikal**, e el continua verso nord. El se buta inte el **Mar de Laptev**, co un gran delta.
I giasi bloca ła navegasion sul so parcorso pal groso dei mexi de l'ano.

I so afluenti prinsipałi i xe el Vitim, l'Oliokma, l'Aldan e el Viljuj
San Francesco (fiume)

El **San Fransesco** (in portoghexe: São Francisco [sɐ̃w fɾɐ̃ˈsiʃku]) el xe un fiume de ła Mèrica meridionałe.
El nase ne ła **Sera de la Canastra**, inte el meridion del Minax Serais, e el continua verso norest fin al confin col Pèrnamvucu, po el jira verso sudest. El se buta inte el Osèano Atlàntego Sentral.
Ne ła parte basa del so parcorso el se połe navegare.
Saskatchewan (provinsia)

El **Saskàciuan** el ze una provinsia del Kanada sentro-meridional.

El konfina a ovest ko ła Alberta, a nord ko i Teritori de el Nordovest, a est ko el Manitoba, a sud ko el Montana.

## Zeografia fizega
Ła atraversa el fiume Saskàciuan; i łagi łi ze numerozi, i pì inportanti łi ze el Łago Aẑabaska, el Łago de łe Rene e el Łago Cèrcil.

El ga un klima kontinental. A nord se kata vaste foreste.

## Zeografia umana
A sud se koltiva sereałi e se pratega el ałevamento de bovini, suini e połame. A nord se desfruta łe foreste par el łeñame.
Ge ze zasimenti de potasa, karbon, uranio, petrołio, gas natural, zinko, oro e arzento.

Inte łe sità ge ze industrie ałimentari, de el łeño, tesiłi, konsiarie e petrolkimege.
Difuzo el ze el turizmo.

## Gałeria de someje

Imàjine:SaskatchewanLandingAugust2018.jpg|riłievi int'el *Saskatchewan Landing Provincial Park*, a sud
Imàjine:Athbasca-Sand dunes.jpg|someja aerea de el Łago Aẑabaska, a nord
Imàjine:Downtown Saskatoon 6 (16341708746).jpg|panorama de Saskatùn
Imàjine:Sampling Potash Minerals.jpg|miniera de potasa


## Notasion

## Altri projeti

## Łinganbi forèsti
San Łorenso (fiume)

El **San Łorenso** (in inglexe, *Saint Lawrence* in fransexe, *Saint-Laurent*) el xe un fiume de ła Amèrica setentrionałe.

El nase come emisario del **łago Ontario**, e el continua verso nordest, tra el margine setentrional dei Monti Apałachi e quelo meridional de l'Altopian Laurensian. Par 180&nbsp;km sirca el fa da confin tra el Stato de Nova York e ła provisia de Ontario. El se buta inte el **Golfo de San Łorenso**, inte el Osèano Atlàntego Setentrional, co un gran estuario.

El so parcorso el jera pien de rapide, ma co ła costrusion de un sistema de serae, se ło ga fato diventar tuto navigabiłe, anca par łe grose navi che łe viagia par i oséani.

## Note
Vasco Rossi

**Vasco Rossi** (Zoca, Modena, 7 de febraro 1952) el xe un cantautore italian, dedito ai generi pop-rock profesionalmente in atività da ła fin dei ani setanta. El xe anoverà tra i interpreti de magiore suceso de ła muxica italiana..

Sopranominà "Il Blasco" in cariera el ga publicà na trentina de àlbun, el primo dei cuałi xe stà *...Ma cosa vuoi che sia una canzone...* del 1978 .

Tra łe so' canson pì conusude, ricordemo: Albachiara, *Bollicine*, *Buoni o cattivi*, *C'è chi dice no*, *Colpa d'Aflredo*, *Cosa succede in città*, *Liberi liberi*, *Rewind*, *Un senso*, *Siamo solo noi*, *Toffee*, *Va bene, va bene così*, *Vado al massimo*, *Vita spericolata*, ecc.

## Discografia parsiałe

### Àlbun
* 1978 - *[[...Ma cosa vuoi che sia una canzone...]]* (Lotus LOP 12802)
* 1979 - *[[Non siamo mica gli americani]]* (Lotus LOP 12804)
* 1980 - *[[Colpa d'Alfredo]]* (Targa Italiana, TAL 1401)
* 1981 - *[[Siamo solo noi]]* (Targa TAL 1404)
* 1982 - *[[Vado al massimo]]* (Carosello , CLN 25095)
* 1983 - *[[Bollicine]]* (Carosello, CLN 25101)
* 1984 - * [[Va bene, va bene così (àlbun)|Va bene, va bene così]]* (Carosello, CLN 25105)
* 1985 - *[[Cosa succede in città]]* (Carosello, CLN 25109)
* 1987 - *[[C'è chi dice no]]* (Carosello, CLN 25121)
* 1989 - *[[Liberi liberi]]* (EMI Italiana)
* 1990 - *[[Fronte del palco]]* (EMI Italiana)
* 1990 - *[[Vasco live 10.7.90 San Siro]]* (EMI Italiana)
* 1993 - *[[Gli spari sopra]]* (EMI Italiana)
* 1996 - *[[Nessun pericolo... par te]]* (EMI Italiana)
* 1998 - *[[Canzoni par me]]* (EMI Italiana)
* 1999 - *[[Rewind (àlbun Vasco Rossi)|Rewind]]* (EMI Italiana)
* 2001 - *[[Stupido hotel]]* (EMI Italiana)
* 2002 - *[[Tracks (Vasco Rossi)|Tracks]]* (EMI Italiana)
* 2004 - *[[Buoni o cattivi]]* (EMI Italiana)
* 2005 - *[[Buoni o cattivi Live Anthology 04.05]]* (EMI Italiana)
* 2008 - *[[Il mondo che vorrei (àlbun)|Il mondo che vorrei]]* (EMI Italiana)
* 2009 - *[[Tracks 2 - Inediti & rarità]]* (EMI Italiana)
* 2009 - *[[Tracks 2 - Inediti & rarità]]* (EMI Italiana) 
* 2010 - *[[Vasco London Instant Live 04.05.2010]]* (EMI Italiana)
* 2011 - *[[Vivere o niente]]* (EMI Italiana)
* 2012 - *[[Live Kom 011: The complete edition]]*

## Note


## Altri projeti

## Linganbi foresti

* Vasco Rossi- Sito uficiałe
* Vasco Rossi su Allmusic
* Biografia de Vasco Rossi su Onda Rock
* Vasco Rossi su Rockol.it
* Biografia de Vasco Rossi su Biografie Online
* Discografia de Vasco Rossi su Discogs
* Scheda su Vasco Rossi de l'Internet Movie Database
Ceza de San Ziminiàn (Venesia)

Ła **Cieza de San Ziminiàn** ła ze un edifisio sacro de Venesia, cołogà inte'l sestier de San Marco, danansi a ła Bazéłega. Ancùo l'edifisio el ze butà zo.

## Storia
Ghe ze notisie de orìzene un mucio antiga de'l primo nucreo de ła cieza, vołesta da Narsete (zeneràl bizantìn) inte el VI sècoło, ma butada xò inte'l XIII par far spasio a'l remodernamento de Piasa San Marco.

Drioman ze stada cazamentada n'altra cieza, so'l prinsìpio su prozeto de Cristoforo da Legname, a partìr da'l 1505; inte ła segonda metà de'l XVI sècoło ze stà parò Jacopo Sansovino a fisar l'aseto architetonego final de ła cieza, dando rimarco a ła parte osidental de Piasa San Marco.

El destìn de 'sta Cieza el ze łigà a'l personazo de Napołeon che inte'l 1807 el fa butàr zò ła cieza, par far costruìr l'Ała Napołeònega, dove che'l vołeva ła propia sała da bało

Ancùo, soto łe arcàe de l'Ała Napołeònega na taveła su'l pavimento ła recorda a chi che pasa che'l se trova e'l caołaoro de Jacopo Sansovino.

## Descrision
[thumb|300px|<center>Òpara de [Francesco Guardi co ła Cieza de'l Sansovino a'l sentro]]

Ła Cieza de San Ziminian łaa se mostrava co łe só ełeganti forme renasimentałi situàe infrà Procuratie Vecie e Procuratie Nove (a sànca), fasendo ła cezura e creando cusì un movimento a'l łado curto de ła piasa.

Ła fasada ła gera a sałienti, sorastada a'l sentro da un fronton e a i ładi da do pinacołi. Cubie de cołonine corinsie cołaborava a ła tripartision de ła fasada, caraterizada da cuatro verture : el portal, do anpie monofore a a tuto sesto e, in sima, el rozon.

A'l só interno ła Cieza ła gaveva el sepolcro de'l só architeto, co ła ze stada desfada el corpo el ze stà spostà a ła Madona de ła Sałute.

No ghe ze più stàe notisie de'l crocifiso de marmaro preznte su l'alter de ła sagrestìa. Scolpìo da'l scultor venesian Bartolomeo Modulo, che'l gaveva za reałizà de łe statue a'l zardìn d'Istà de San Pietroburgo, rezulta dispersa da l'èpoga cuando che l'edifisio el ze stà desfà.

## Curiozità
* L'alter mazor de San Ziminiàn el ze stà conservà e ancùo el fa da altar a ła Cexa de San Zuane de Malta 
* Serte parti superstiti de San Ziminiàn łe ze stàe doparàe par l'edifegasion de ła Céxa del Nome de Gexù, che ła xe de pochi ani sucesiva a cuando che ze stada butada zo l'opàra de Jacopo Sansovino.

## Bibliografia
* Jules François Lecomte, *Venezia, o colpo d'occhio sui monumenti di questa città. Prima version italiana*, Oxford University, 1848.
* Samuele Romanin, *Storia documentata di Venezia*, Fuga Editore, 1916.
* Venezia scomparsa: Volume 2 - Alvise Zorzi - 1972 - Venezia.

## Altri projeti
James Gandolfini

**James Joseph Gandolfini, Jr.** (18 de setenbre 1961 &ndash; 19 de zugno 2013) el xe sta on ator merican.
## Filmografia
### Film

### Tełevixion

## Notasion



## Altri projeti

## Linganbi foresti
Sean Connery

**Thomas Sean Connery** (Ebora, 25 de agosto 1930 - Bahamas, 31 de otobre 2020) el xe stà on ator britanego.

Tra łe so interpretasion pì famoxe, figura cueła del personajo de James Bond.

## Notasion


## Interprojeto
Cuinto (disanbìgua)

**Cuinto** el se pòl riferir a do voxe:
* Cuinto (comun in provincia de Trevixo);
* Cuinto (comun in provincia de Vicènsa).
Venezia, la luna e tu

***Venezia, la luna e tu*** el ze un film de'l 1958. Inte el 1964 el ze stà riedità co'l titoło ***I due gondolieri***.

## Trama
Bepi, el cui mistier el ze gondołier, noviso de Nina, no'l renonsia a łe só aventure co done foreste, ch'el mena onji dì drento ła só góndoła.

Un dì rizirando ła sità el comunica a tute łe só bełe de Venesia che'l se spozarà co ła Nina. 'Sto fato el simenta ła còłara de tute łe venesiane (una de 'st'altre che ła zbate el tapeo so'l Canal Grando inguràndoghe de èsar a'l só posto).

Da ła só futura muger ghe vien ordenà un ciaro veto: "Bepi, soło che łe vecie vogio véder inte ła to góndoła". A càuza de un conpromeso invese de inbarcar do veciete el ospita do bełe zóveni 'mericane.

Nina, senpre pì zełoza de'l só morozo, ła serca de vendegàrse, frecuentando da novo uno de i só spazemànti, Toni, fin cuando Bepi el resta incastrà co foreste americane che łe ło vol spozar.

Nina ła se convinse a spozar Toni, più fedełe e rasegurante ma inte'l fratenpo Bepi el ze bon de łibararse da łe do americane sidioze, anca se'l ze convinto de aver perso par senpre ła só novisa, el core a ła Cieza dove che ga da sełebrarse el spozałisio, venjindo a saver co zogia che in realtà Nina a ła domanda se ła vołeva spozar Toni, no ła ga avùo el coragio de dir el "si" che'l gavarìa canbià ła vita.

Donca ghe ze stada ła rapatumasion de Nina co Bepi, el matrimonio e ła vita de famegia, co ła Nina che no ła moła de seguir el marìo par far in modo de no subìr altri tradimenti.

Spasozo ze el personazo de Toni interpretà da Nino Manfredi che, in stiłe venesian, el diverte e el strasina el film co łe so zbefe e umiłiasion che Nina ła ghe dà.

## Ła critica
Gian Luigi Rondi su Il Tempo de'l 4 otobre 1958.

## Linganbi foresti

* 
* Aprofondimento fotografico so'i loghi dove che xe xirà el film
* Archivio cinema ANICA
Łéngua farsi

El **farsi** (**زبان فارسی** [fɒːɾˈsiː] in farsi) ła xe na lengua irànega parlađa inte el Mèdio oriente.

Ghe xe do lengue, el tàxego e el **dari** che i xe racuanto simiłari al farsi, tanto che par de pì i xe considerađi so diałeti.
## Altri projeti

## Linganbi foresti
Alinne Moraes

thumb|200px
**Aline Cristine Dorelli de Magalhães e Morais**, conosùa soratuto col so nome d'arte **Alinne Moraes** (Sorocaba, 22 de disenbre del 1982) ła xe n'atora del Braxil.

## Altri projèti

## Notasión
Agostino Giusti

## Biografia
### Al servisio de ła Republica de Venesia e dei Medici a Firense
Agostino Giusti el xe fiłio de *Pier Fransesco', ła so fameja ła posede el contado de [[Gazo Veronese|Gazo Veronexe]], teritorio de ła [[Republica de Venesia]].

Ła so sposa, *Alda Malaspina*, ghe da do fiołi vanti de morir: *Gianni Giacomo* e *Isabella*. Dopo ła morte de ła mujer, Agostino el ga na rełasion co na serva, *Francesca*, che ła ghe da do fiołi iłegitimi: *Laura* e Antonio*.

El intraprende de łe mision diplomateghe par conto de ła Republica, el ospita a casa soa ła fameja *Medici* e łi conpagna inte łi spostamenti inportanti.

### Mecenate veronexe
El Giusti entra a ła Academia Fiłarmonega de Verona inte el 1567, do ani dopo che ła istitusion ła se gaveva instała inte ła casa de *San Vitale* a Verona, proprietà de ła so fameja.
Inte el 1583, sendo el soło erede de ła casa e del xardin Giusti de *San Vitale*, el se instała inte ła so nova proprietà, daspò ła rotura del contrato de łocasion co ła Academia.
El steso ano el crea el so personal *Ridotto Letterario*, na asenblea che ła se trovava a casa soa par parlar in maniera informal de fiłosofia e de łiteradura.

## Bibłiografia
* Hémard, Nicolas, *Il conte Agostino Giusti e l’Accademia Filarmonica tra ’500 e ’600 : vita di un mecenate veronese*, Mémoire de master in Lettres et Civilisation Italiennes (mention recherche), sous la direction de Marie Viallon, Lyon, Université Jean Moulin, 2011.
Fémena

thumb|upright|Simboło femenil. Rapresenta anca el pianeta Venere
Ła **fémena** l'è on dei do sesi (col màscolo) intełe spèsie che dòpara ła riprodusion sesuada. Ła fémena produs nome che gameti femeniłi. La se recognosse par deposision dei ovi, fora ma anca drénto al'ùtero, come che càpita inte i mamìfari, dove che la òspita la fiolada par el perìodo ciamà graviansa. Le mazori difarense in anatomia e fisiologia respeto al màscolo, le gira intorno a la funsion fondamentale de butare al mondo e créssare i fioli, basta pensare a la presensa de le mamele inte le done. Inte i mamìferi, la fémena se recognosse anca par el patrimonio genètico che el ga, normalmente, do copie de cromosoma X.

Łe parti anatòmeghe destinae al scopo reprodutivo le xe ciamae aparato genitale. De sòłito ła fémena vien indicada col simboło ♀, che l'è na rapresentasion stiłixada de ła Vènere che tien suxo on spècio.

## Altri projèti
Łista de presidenti dei Stati Unii de l'Amèrica

Sta łista ła rancura łe **45 [[Presidente  dei Stati Unii de l'Amèrica|presidense]]** che ga guidà i Stati Unii de l'Amèrica da l'adosion de ła Costitusion de l'Union fin uncò.

Franklin Delano Roosevelt el xe sta el ùgnoło presidente dei Stati Unii a restar al poder par pì de do mandai. El xe sta infati elezesto cuatro volte e el xe morto col zera drio far el so cuarto mandà. Prima de lu jera sta mantegnesta ła tradision de no prexentarse par un terso mandà, ma no ghe jera gnanca na leje costitusion che ło vietase.

Inte el 1951 xe sta aprovà el 22° Emendamento de ła Costitusion, che el vieta espresamente de poder servir come presidente par pì de do mandai. A manco che no vegna canbià sto emendamento, Franklin Delano Roosevelt el xe destinà a restar el primo de ła łista.

Al dì de uncó William Henry Harrison el xe el ùltemo de ła lista par durata, parché el xe moresto par małatia el 31º dì dopo del so insediamento.

## Łista
### Partii pułìteghi
I presidenti dei Stati Unii de ła Amèrica i jera de sti partii: 

* Partio Republegan: 20
* Partio Democràtego: 16
* Partio Democràtego-Republegan: 4
* Partio Whig: 4
* Independenti: 2
* Partio Federałista: 1

### Łista

## Notasion

## Voxi ligae
* Presidente dei Stati Unii
* Visepresidente dei Stati Unii
* Stati Unii de ła Mèrica

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Ròle

miniatura
El **Ròle** (italianizà in *Passo Rolle*) l'é un pas in Trentin, intrà le val de Primier e de Fiem. El pas el é parò tut tel comun de Siror (Primier).
Vincent van Gogh

thumb|right|330 px|Autoritrato de '''Vincent van Gogh'''
**Vincent Willem van Gogh** (pron. [ˈvɪnsɛnt 'vilem fɑŋˈɣɔx]; Zundert, 30 de marso 1853 – Auvers-sur-Oise, 29 de lujo 1890) el xe stà un pitore ołandexe, tra i pì famoxi de tuti i tenpi.

Inte ła so' cariera, che se conçentra inte i ultimi 10 ani de ła so vita, el gaveva lavorà, oltre che inte i Paexi Basi, anca in Francia, in particołare a Parigi e Arles. El gaveva cołaborà anca con Paul Gauguin, col cuałe el gaveva fato na famoxa lite che forse xe a ła baxe del tajo de un toco de recia.

Tra i so' dipinti pì famoxi, ricordemo: *Ła càmera da leto de Arles (*1888), *I girasołi* (1888), *Corvi inte el canpo de gran* (1890), ecc.

Gran parte de łe so' òpere (200 dipinti, 500 dixegni e 850 létare) łe xe stà racolte da so' fradeło, l'anticuario Theo van Gogh.

## Muxei
* Van Gogh Museum, Amsterdam

## Film e fiction TV
* *[[Van Gogh (film 1991)|Van Gogh]]*, film del 1991 direto da Maurice Pialat

## Note


## Altri projeti

## Linganbi foresti

* Van Gogh Gallery.it
* Van Gogh Gallery.com
* Van Gogh.Altervista.org
Tegnedo

**Tegnedo** o **Tenedo** in turco **Bozcaada** o *Bozca ada*, in grego *Τένεδος*, *Τénedos*) el ze un'ìzoła de ła Turchia situada inte el Mar Ezeo a poco verso sud de l'ingreso del streto dei Dardanełi e destante sirca 6 chiłòmetri da ła costa anatòłega.

Aministrativamente ła costituise un distreto de ła provincia de Çanakkale, l'ùgnoło de ła Turchia a no gaver drento viłaji. La popołasion ła ze *de facto* consentrada intieramente inte el sentro abità de Tegnedo che el ze ponesto inte ła costa orientałe de l'ìzoła.

## Stòria
L'ìzoła, che togaria el nome da Tenete, ła ze conosesto fin da l'antighità esendo citada in vari ponti de l*'[[Iliade]]* de Omero: drio Omero de fato sta ìzoła, co vedesta verso de ła sità de Troja, ła ghea vedesto avegner vari fati de ła guera de Troja. In particułare, ze cuà che łe nave achee łe se garia sconte simułando ła partensa inte el cuadro del stratajema che el gaveva dopo da condùzarli a ła concuista de ła sità

Durante ła guera de Candia intrà Venesiani e Turchi (1656) un continzente venesian el zera desbarcà inte el 5 de lujo inte l'ìzoła. Le trupe venete che łe zera comandae dal Lisandro del Boro dopo oto dì i ze stai boni de concuistare ła fortesa.
I Turchi a ła cual testa ghe ła zera Alì Mehmet ghe ga tocà dasar in man ai vinsitori tuto l'ecuipajamento bèłego.

Inte el 1822 2 brigantini e 2 brułoti greghi i ghea atacà łe nave turche a ła fonda inte el porto de l'ìzoła. I Greghi che i zera comandai da Canaris e Cirìago, i ze stai boni de insendiar du nave nemighe.
La reasion turca ła ze sta imediada ma ła zera vegnesta ostacołada da na furioza tenpesta che *de facto* ła ghea jutà ła retrocesion grega.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Richard Schiff

**Richard Schiff** (Bethesda, 27 de majo 1955) el xe on ator merican.

## Filmografia

### Film

### Tełevixion

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Università Guglielmo Marconi

L**'Università Guglielmo Marconi** (  *Università degli Studi Guglielmo Marconi* ) ła xe na università tałiana (Roma), fondà inte el 2004 e l'è organizà in 6 facoltà. Inte el 2013 la conta suparzó 15.603 studenti.

## Organixasion
L'università ła xe organixà in 6 facoltà:

* Facoltà de Economìa
* Facoltà de Scienze Połitiche
* Facoltà de Scienze della Formaxión
* Facoltà de Giurisprudenza
* Facoltà de Psicołozia
* Facoltà de Ingegneria

## Varda anca
* Roma

## Linganbi foresti

*  Università Guglielmo Marconi
Pran

right|thumb|Pran (2010)
**Pran Krishan Sikand** (12 de febraro 1920 &ndash; 12 de lujo 2013) el xe sta un ator indian.
Tour de France

El **Tour de France** xe na corsa ciclistica a tape ideà da Henri Desgrange et Géo Lefèvre e che se svolge ogni ano par tre setimane a luglio in Francia sin dal 1903 . El xe sopranominà "La grande boucle"; al vinçidore vien asegnà ła maja xała.

Fin 'deso xe stà disputà 100 edision.

I vinçidori de pì edision (5) xe Jacques Anquetil, Eddy Merckx, Bernard Hinault e 
Miguel Indurain co 5 vitorie a testa (dopo ła squałifica par doping de Lance Armstrong che gh'in gaveva vinti 7). El primo vinçidore xe stà Maurice Garin.

## Albo d'oro

## Note


## Altri projeti

## Linganbi foresti

* Tour de France - Sito uficiałe
Camarón de la Isla

**José Monge Cruz**, in arte **Camarón de la Isla** (San Fernando, 5 de disenbre 1950 – Badalona, 2 łujo 1992), el xe stà un cantante spagnoło. El xe considerà el pi grando cantante de flamenco mai existio. Sesto de oto fiołi el vien nomenà da so xio *Camarón* (gànvaro) par el so aparir desavìo, pełe ciara e cavei rosi. Pi tardi come nome de arte el xonta *de la isla* parché San Fernando xe na sità che se ciama intrà i łocałi bitanti anca *Isla*.

El xe ndà un fià a scoła da łe Carmełitane e dopo el ga jutà so pare col laoro. So popà el gera un apasionà de flamenco conosseva xente xa famoxa intel setor. Camarón xa a dódexe ani el vinse el so primo premio e dopo el cołabora anca co vari chitaristi, come Tomatito, Paco de Lucia, Vicente Amigo, Fernando Ricas, Kiko Arguello e Paco Cepero.

El more de cancro ai polmoni, el so visio de fumar ga ben jutà, se non provocà, el tuto.

thumb|Monumento comemorativo del cantante

## Discografia

* 1969 - *[[Al verte las flores lloran]]*
* 1970 - *[[Cada vez que nos miramos]]*
* 1971 - *[[Son tus ojos dos estrellas]]*
* 1972 - *[[Canastera]]*
* 1973 - *[[Caminito de Totana]]*
* 1974 - *[[Soy caminante]]*
* 1975 - *[[Arte y Majestad]]*
* 1976 - *[[Rosa María]]*
* 1977 - *[[Castillo de arena]]*
* 1979 - *[[La leyenda del tiempo]]*
* 1981 - *[[Como el agua]]*
* 1983 - *[[Calle Real]]*
* 1984 - *[[Viviré]]*
* 1986 - *[[Te lo dice Camarón]]*
* 1987 - *[[Flamenco vivo]]*
* 1989 - *[[Soy gitano]]* 
* 1990 - *[[Autorretrato]]* 
* 1992 - *[[Potro de rabia y miel]]*
* 1992 - *[[Una leyenda flamenca]]
* [[1994]] - *Camarón nuestro*
* [[1996]] - *Antología
* 1999 - *[[París 1987]]*
* 2000 - *[[Antología Inédita]]*
* 2006 - *[[Venta de Vargas]]
* [[2008]] - *Reencuentro

## Łigadure foreste
* Camaron de la isla web  Il più grande cantaor di flamenco di tutta la historia. Camaron.
* Biografía y discografía en flamenco-world.com
Academia dei Infiamai

Ł**'Academia dei Infiamai** xe sta tałe e ativa a Pàdoa inte el XVI sècoło da ła fondasion avegnua inte el 1540 e el so siołimento decidesto inte el 1550. Fondada el 6 de zugno 1540 da Leone Orsini, signore de Monterotondo e véscovo de Fréjus, Ugolino Martelli sucesivamente véscovo de Glandève, e da Daniele Barbaro.

El nome «Infiamai» riportava ała inprexa de Èrcole involto da łe fiame sol monte Oeta, co el moto: Arso el mortal, al ciel n'andrà l'eterno. L'academia se proponeva de stabiłire ła «vera et natural idea» de scrìvar «compiutamente», in proxa e versi in łéngua volgare vèneta e toscana, so argomenti fiłosòfeghi e łeterari.

No xe noto el statuto de l'academia. Ała so atività i ga partecipà anca el Tomitano, el Sansovino, Angelo Beolco dito *El Ruzante*, Pietro Bembo, Marco Mantua Benavides, Luigi Alamanni, Benedetto Varchi, Pietro Aretino, Lazzaro Bonamico, Lodovico Dolce.
Poło

El **poło** el xe ciascun dei do ponti estremi de un diametro, perpendicołar a el pian de un sercio masimo de na sfera; sto diametro el raprexenta el ase de rotasion de ła sfera, e da chesto, insieme co el sircoło masimo, el dipende el sistema de cordinae co el cual el xe posìbiłe de stabiłir ła poxision de tuti łi ponti de ła superfisie sferega.
miniatura|destra|Tera in rełasion a un sistema de cordinae ecuatorial: i połi sełesti i se cata in ciel, chełi terestri a ła intersesion co ła superfisie de el pianeta (o ła so raprexentasion cofà ełisoide de rotasion).
Łi połi łi coresponde a robe difarenti a seconda de el sistema de riferimento che se uxa: int’el sistema altaximutal łi coresponde a el *[[zenit]]* e al *[[nadir]]*, donca a łi połi de el orixonte; int’el sistema ecuatorial a łi połi sełesti; int’el sistema eclitego a łi połi de ła eclitega; int’el sistema gałatego a łi połi de ła Via Łàtea.

In ziografia se fa riferimento a łi połi sełesti distinguendo do caxi.
Łi połi veri łi xe i do ponti indove che el ase istantaneo de rotasion terestre el incontra ła superfisie de ła Tera.
Łi połi terestri o ziogràfeghi łi xe invese łi do ponti indove che el ase istantaneo de rotasion terestre  el incontra el ełisoide de rotasion, co el cual se aprosima ła superfisie de ła Tera. Łi se ciama rispetivamente poło nord  e poło sud, sendo el Nord cheło da indove un oservator el vedaria ła Tera xirar in senso antiorario soto łi so pie. Ła proiesion de el ase de rotasion da sta banda ła ponta verso ła costełasion de ła Orsa Minor, da staltra banda ła ponta verso ła costełasion de ła Croxe de el Sud.
Poło vero e poło ziogràfego łi xe distanti sirca 15 m.

## Gałeria de imaxene

Imàjine:Azimuth-Altitude schematic.svg|sistema altaximutal
Imàjine:Equatorial coordinate system (celestial).svg|sistema ecuatorial
Imàjine:Ecliptic coordinate system (celestial).svg|sistema eclitego
Imàjine:Galactic coordinate system.png|sistema gałatego


## Note
Richard Matheson

right|thumb|Richard Matheson inte el 2008
**Richard Matheson** (20 de febraro 1926 - 23 de zugno 2013) el xera un scritor merican.