Tom Cruise

**Tom Cruise**, (Syracuse "New York", 3 de łujo 1962), el ze un ator e produtor statunitense.

Ła rivista *[[Forbes]]* ło clasifega come una de łe sełebrità piasè famoze al mondo inte'l 2006. Inte ła só carièra da ator el za stà candidà par tre volte ai Premi Oscar, inte ła categoria de mejo ator protagonista par *[[Nato il quattro luglio (film)|Nato il quattro luglio]]* e *[[Jerry Maguire]]* e de mejo ator non protagonista par *[[Magnolia (film)|Magnolia]]*, vinsendo tre Golden Globe par i tre film sità. Ła major parte de ła critica sinematogràfega ło considara tra łe pì grande *star* de l**action'' de senpre.

El só primo gran suceso el ze stà el film del 1983 ''[[Risky Business - Fuori i vecchi... i figli ballano]]'', che'l ze stà descrivesto "un clàsego de ła [[Generazione X|Zenarasion X]] e el prensipio de na cariera costrutiva" par l'atore. L'economista Edward Jay Epstein el sostien che Cruise el sia uno dei pochi produtori (i altri i ze [[George Lucas]], [[Steven Spielberg]] e [[Jerry Bruckheimer]]) che i ze stài capasi de garantir el suceso de un miłiardo de [[dołaro statunitense|dołari]]. Da'l 2005 Cruise e Paula Wagner i ze stà nomenài responsabiłi de ła [[United Artists|United Artists Studio]]: Cruise come produtor e Wagner come cao ezecutivo. L'ator l'è anca conosùo par ła só adezion e el sostenjo a [[Scientology]]. Łe so notevołi critiche pùbleghe inte i cofronti de ła [[psichiatria]] e de l'uzo de [[Antidepresivo|farmaci anti-depresivi]] łe ga susità połemiche e intarese da parte dei media.

== Biografia ==
El ze nasesto el 3 de łujo 1962 a [[Syracuse (New York)|Syracuse, New York]], fioło de Mary Lee Pfeiffer, na insenjante de [[educasion fìzega]], e de Thomas Cruise Mapother III, un [[inzenjerìa ełetrònega|izenjer ełetrònego]] morto de cancro inte'l 1984; i só zenitori i ga devorsià co łu el gavea 11 ani.
 El ga orìzeni [[Inghiltera|inglezi]], [[Irlanda|irlandezi]] e [[Xermania|todesche]], derivanti da i só biznoni paterni, William Reibert e Charlotte Louise Voelker; e, prezumibilmente, anca na derivasion da'l [[Galles]] da'l só trisavoło paterno, Dylan Henry Mapother, el cuało el ze emigrà da Flint, in Galles, a [[Louisville]], inte'l [[Kentucky]] inte'l 1850. El ga do sorèłe, una mazor, Lee Anne, nasùa a Louisville, e n'altra minor, Cass, nasùa a Syracuse. Alto 169 sentimetri, [[vezetarian]], Cruise el ze cuzìn de primo grao de l'ator [[William Mapother]] (el nome de Cruise el ze infati Thomas Cruise Mapother IV), che'l ze aparìo insenbre co łu in sìncue film.

El ga frecuentà ła scoła pùblega "Robert Hopkins" par i grai 3, 4 e 5 e ła scòła mèdia "Henry Munro" par el grao 6, a Gloucester, deso [[Ottawa]], inte l'[[Ontario]]. Co'l ga avùo 7 ani A ghe ze stà dianjostegà na forma pìtosto seria de  [[dizlesia]], che ła ga mejorà co l'età adulta. Ła fameja ła ga visùo inte'l soborgo Gloucester de Beacon Hill, só pare l'è devenjesto consułente de Defeza par łe forse armàe canadezi. Cruise el ze entrà presto inte'l teatro de ła scoła "Robert Hopkins", co ła suparvizion de l'insenjante George Steinburg.

Mentre che'l se ałenava par partesipaar a na conpetision łocałe de [[wrestling]], el ga desidesto de pèrdar pezo par poder rientrar inte łe categorie previste da ła gara, corendo suzo e zozo par łe scałe de caza. Un zbrison el ghe ga cauzà ła łezion de un téndene e Tom el se ga interesà ad altre atività. El ga desidesto cuindi de proar a partesipar a na produsion scołàstega de ''[[Guys and Dolls|Bulli e Pupe]]''. Tom s'a mostrà a l'altesa de'l ròło de Nathan Detroit e in cheł'ocazion el ga tirà fora el tałento che'l sarìa stà drioman ła ciave de'l só suceso. El ga desidesto cuindi de trasferirse a [[New York]] par deventar ator e'l [[pare]] ghe ga domandà: "Cuanto me costarà tuto ciò?". El se ga trasferìo cuindi a New York a l'età de dizisete ani e el se ga prometesto de devenjer famozo rentro tre ani. Grasie a ła só intarpretasion in ''Bulli e Pupe'' el ga avesto el só primo azente; Tobe Gibson che'l ghe ga consejà el nome d'arte Tom Cruise.

== Cariera ==

A New York el se ga iscrivesto a i corsi serałi de ła scoła de resitasion "Neighborhood Playhouse", el viveva so un partamento in condivizion sercando de zbarcar el łunario co łaoreti. A'l renovo de'l contrato, el ga desidesto de canbiar azente. El só novo azente el ło ga fazesto zvołar a [[Los Angeles]] par el ''casting'' de na ''[[Situation comedy|sit-com]]'' e drioman el ło ga fato aparir in ''[[Amore senza fine]]'', de [[Franco Zeffirelli]], che l'è stà l'ezordio sinematogràfego de Cruise.

El ga scominsià a chel ponto na cariera da fotomodeło, col se ga incorzesto parò che diverse só foto łe zera finìe in un zornal gay, el ga mołà de far chel łaor, che'l ghe garantiva na serta entrada. Tom el ga desidesto de tornar a Glen Ridge, ma prima el ga fato un provin par ''[[Taps - Squilli di rivolta]]'', indove el ga interpretà David Shawn par vołer de'l produtor Stanley Jaffe e ze stà par łu el só primo roło inportante. Tom el ze stà convinto da'l só azente a interpretar inte'l 1982 ''[[Un week-end da leone - Una gita da sballo]]'', comedia sexy vietada a i minori. El film parò no'l ze stà ben acołiesto né da ła critica né da'l pùblego. Tom el se ga trasferìo a [[Los Angeles]] e el ga firmà un contrato co un novo azente, [[Paula Wagner]]. El ga partesipà cuindi a'l ''cast'' par el film ''[[I ragazzi della 56ª strada]]'' de [[Francis Ford Coppola]] e el se ga zudegà l'interpretasion de Steve Randle. El ga fazesto po' un provin par ''[[Risky Business - Fuori i vecchi... i figli ballano]]'' otenjendo el só primo roło da protagonista e na serta notorietà. Inte'l 1983, so'l set de ''Risky Business'', el ga conosesto [[Rebecca De Mornay]], co ła cuała el ga avesto na rełasion de sirca do ani.

Dopo aver interpretà inte'l 1985 Jack in ''[[Legend (film 1985)|Legend]]'' de [[Ridley Scott]], ghe ze stà proponesta ła parte de'l tenente Pete "Maverick" Mitchell in ''[[Top Gun]]'' de [[Tony Scott (rezista)|Tony Scott]] inte'l 1985, film grasie a'l cuało el ze deventà na ''star'', e inte'l steso ano el se ga azudegà ła [[Hollywood Walk of Fame|Walk of Fame]]. ''Top Gun'' el ze stà canpion de incasi inte'l 1986 e el ga stabiłio el record de prenotasion par l'acuisto de'l VHS. Inte'l 1986 el ze protagonista, co [[Paul Newman]], inte ''[[Il colore dei soldi]]''. Inte'l 1988 el interpreta el film ''[[Cocktail (film)|Cocktail]]'', suceso de critica e de pùblego. Senpre inte'l steso ano el ze protagonista, insieme co [[Dustin Hoffman]], in ''[[Rain Man - L'uomo della pioggia]]''. Inte'l film Cruise el interpreta Charlie Babbit, inprenditor e vendidor de auto da corsa, che'l descoverze de aver un fradeło autìstego. A ze el 1989 l'ano inte'l cuało Tom el vien consacrà come ator versatiłe e de gran tałento. Infati l'interpretasion de'l veteran de'l Vietnam [[Ron Kovic]] in ''[[Nato il quattro luglio (film)|Nato il quattro luglio]]'' de [[Oliver Stone]], ghe vałe un [[Premio Golden Globe|Golden Globe]] come mejo ator e ła só prima ''[[nomination]]'' a'l [[premio Oscar]].

Inte'l 1990 ła rivista ''[[People (rivista)|People]]'' ła ło clasifega cofà l'uomo vivente pì ''sexy'' de l'ano, a l'età de 28 ani. Tom Cruise, considarà da un mucio de parsone l'omo pì beło de'l mondo, el sèvita ła só carièra intarpretando rołi co łe sfasetadure asè difarenti. A i inisi de i [[Ani 1990|ani novanta]], so'l ''set'' de ''[[Giorni di tuono]]'', Cruise conose [[Nicole Kidman]], che ła deventarà só mujer e co ła cuała el łaorarà inte'l film ''[[Cuori ribelli]]''. Inte i ani drio, Tom el resita in film de stragrando suceso, cofà ''[[Codice d'onore (film 1992)|Codice d'onore]]'', darente a [[Jack Nicholson]] e [[Demi Moore]], ''[[Il socio (film)|Il socio]]'' de [[Sydney Pollack]] e ''[[Intervista col vampiro (film)|Intervista col vampiro]]'', indove el resita in copia co [[Brad Pitt]].

Verso ła metà de i ani nonanta, Cruise el ze romai uno de i a tori pì cuotài de [[Hollywood]] e el torna a zbancar i boteghini come l'azente Ethan Hunt in **' de Brian De Palma. Sénpre inte l'isteso ano el ze protagonista de'l film sportivo *[[Jerry Maguire]]*, indove el interpreta un *manager* che'l ze drio fałir. 'Sta interpretasion ła ghe fa vadanjar ła só segonda *nomination* a l'Oscar come mejo ator protagonista. El 16 de łujo 1999 vien fora inte łe sałe *[[Eyes Wide Shut]]*, ùltemo film de'l rezista Stanley Kubrick e interpretà da Tom Cruise e da só mujer Nicole Kidman. Ła łaorasion de'l film ła ze durà ben tre ani, fasendoghe renonsiar a'l roło de protagonista in *[[Matrix]]*. Sénpre inte'l 1999 l'interpretasion de'l guru misogino in *[[Magnolia (film)|Magnolia]]*ła ghe fa reséver ła tersa *nomination* a l'Oscar (ła prima come mejo ator non protagonista) e'l só terso Golden Globe, senpre inte ła categoria "mejo ator non protagonista".

Inte'l 2000 el zira el sèvito de **' e l'ano drio ''[[Vanilla Sky]]''. Inte'l 2002 el zira ''[[Minority Report]]'' de [[Steven Spielberg]], traesto da      l'[[Raporto de minoransa e altri raconti|omonèmo romanzo]] de [[Philip K. Dick]] e'l conta el documentario ''[[Space Station 3D]]''. Inte'l 2003 el ze stà protagonista in ''[[L'ultimo samurai]]'', par ła rezìa de [[Edward Zwick]]. Dopo ''[[Collateral (film)|Collateral]]'' inte'l 2004, ła cubia Cruise-Spielberg ła dà vita a ''[[La guerra dei mondi (film 2005)|La guerra dei mondi]]'' (2005). Inte'l 2006, el reprende el só roło de Ethan Hunt inte'l terso capitoło de ła serie **', mentre inte'l 2007 el zira *[[Leoni per agnelli]]* co Meryl Streep, direto e interpretà da Robert Redford, el 19 de łujo ghe ze el primo ciak de'l film *[[Operazione Valchiria (film)|Operazione Valchiria]]* direto da Bryan Singer, sidià da racuante połèmeghee revardo a ła só intepretasion de'l cołoneło [Claus von Stauffenberg]] che'l tramacia par copar Hitler. Inte'l 2008 vien fora *[[Tropic Thunder]]*, co un cameo de Cruise che'l interpreta ła parte de un produtor sinematogràfego, Les Grossman.

Inte'l 2006 vien publegà ła biografia non autorizada *[[Tom Cruise: L'uomo e l'attore]]* a firma de'l critico siematogràfego ingleze Iain Johnstone; par festejar i trent'ani de carièra, l'8 de majo 2008 vien metesto online el só sito ofisiałe.

Inte'l 2010, Cruise el scominsia łe repreze de ła comedia d'asion *[[Innocenti bugie]]*, in conpanjia de Cameron Diaz e i do torna a resitar insieme dopo *[[Vanilla Sky]]* de'l 2001. Senpre inte'l 2010 l'ator el conferma che'l interpretarà par ła cuarta volta el roło de l'azente Ethan Hunt, in **'. El film el ze un suceso, incasando tanto de pì de i altri tri epizodi, deventando anca par l'ator el film de mazor incaso da łu intarpretà. A l'inisio de'l 2012 Tom Cruise el entra par primo inte'l ''cast'' de'l film ''[[Rock of Ages (film 2012)|Rock of Ages]]'', inte'l roło de ła ''rockstar'' Stacee Jaxx, adatamento de'l ''musical'' omònemo direto da [[Adam Shankman]] e produzesto da New Line/[[Warner Bros.]], venjesto fora in Italia el 20 de zunjo 2012. Senpre inte'l 2012 l'ator el ze protagonista de'l film ''[[Jack Reacher - La prova decisiva]]'' ciapà da'l romanzo ''[[La prova decisiva]]'' de [[Lee Child]], vegnesto fora inte łe sałe italiane el 3 de zenaro 2013.

Inte'l 2012 Tom Cruise el ze deventà l'ator pì pagà de [[Hollywood]], avendo vadanjà in tuto l'ano 75 miłion de dołari e batendo [[Leonardo DiCaprio]] che se ga clasifegà segondo. Ad apriłe 2013 l'ator el ze stà so i grandi schermi co'l film ''[[Oblivion (film 2013)|Oblivion]]'', scrivesto e direto da [[Joseph Kosinski]]. Inte'l 2014 el ze el protagonista de'l film ''[[Edge of Tomorrow - Senza domani]]'' in conpanjia de l'atora [[Emily Blunt]], el film ze l'adatamento sinematogràfego de ła ''light novel'' ''All You Need Is Kill'', scrivesta da [[Hiroshi Sakurazaka]] inte'l 2004. Senpre a l'inisio de'l 2014 Tom Cruise el  anunsia l'usìda de un cuìnto capitoło de ła saga **', co ła rezìa afidà a Christopher McQuarrie.

Inte'l 2015 invese l'ator el finise de zirar un *thriller* da'l titoło *[[Barry Seal - Una storia americana]]* direzesto da Doug Liman che'l sarà inte łe sałe soło inte'l 2017; senpre inte'l 2015 el taca zirar el *[[sequel]]* de *[[Jack Reacher - La prova decisiva]]* co 'sta volta a ła rezìa Edward Zwick, che'l gaveva za łaorà a ła rezìa co Tom inte'l film *[[L'ultimo samurai]]*, ła cui data d'usìda ła ze el 21 de otobre de'l 2016 e s'intitoła *[[Jack Reacher - Punto di non ritorno]]*. Pardepì, inte'l 2017, el protagonista inte'l film *[[La mummia (film 2017)|La mummia]]*, *reboot* de l'omònemo film de'l 1999 direzesto da Stephen Sommers e produzesto da ła Universal Pictures. Inte l'agosto de l'isteso ano el vien insarìo da ła rivista *Forbes* a'l sètemo posto de i atori pì pagà, co un introito de 43 miłion de dołari. Inte'l 2018 el torna a vestir i pani de Ethan Hunt inte'l sesto capitolo de ła saga de Mission Impossible, da'l titoło **. Durante łe repreze l'ator el ga ciapà łesion de voło e'l ga zirà łu isteso łe sene sensa bezonjo de *[[stuntman]]*.

## Vita privà
El 9 de majo 1987 el se ga spozà par ła prima volta co l'atora Mimi Rogers. Seguase de ła rełijon de Scientology, A ze tanto probabiłe che ze stà propio Rogers a convinser el consorte ad aderir a 'sto credo, sielta cuesta che Cruise ga confermà anca dopo el divorsio, avegnùo el 4 de febraro del 1990.

## Notasion