open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rii de Venesia

right|300 px|thumb|Rio San Zorzi
right|300 px|thumb|Rio dei Barcaroli
El **rio** el xe un ełemento esensial de ła viabiłità sul'aqua de ła sità de Venesia.

Sto tèrmine qua el éndega soło i canałi, naturali o artifexałi, costexai da edifisi o całi che łe divide i sìngołi edifisi dei cuałi el séntro stòrego el xe fato. Inte ła toponomàstega sitadina qualche rio, de dimension menor, el vien ciamà col nome de *rieło*.

Ghe xe rii che, anca se dritai par raxon urbanìsteghe, i ga l'àlveo de antighi canałi łagunari naturałi e i prexenta donca un corso miga reto. Altri rii invese, soratuto quełi a percorso perfetamente drito, i ga n'orìxene completamente artifexal.

La rede dei rii ze ła xe fita e ła covre in pràtega tuto el teritorio sitadin, permetendo cusì de raxónxer par aqua squaxi ogni xona de ła sità, condision fondamental par segurar el trasporto de robe e persone co ła navegasion drénto.

I rii, a parte che i varantise el trasporto par aqua, i svolxe anca ła funsion ecołòxica fondamental de favorire el scóło de łe maree e segurar ła sanita sitadina, scansando che łe se crea pałui e permetendo de destrigarse dei depòxiti naturałi e de łe aque negre da ła łaguna verso el mar durante ła faxe de basa marea e'l conseguénte scanbio co aqua pułia durante l'alta marea. Par sta raxon qua mantiegnir ben i rii el ga n'inportansa fondamental: st'operasion qua ła se fa col'escavo, operasion portada vanti fin dai ténpi de ła Repùblica de Venesia, par cavar via eventuałi ecesi de depòxiti de sediménti e varantire cusì ła costansa del fluso àqueo otimal.

Inte el tesùo urban el *rio* el se cata in tre maniere desferénti, a volte prexenti al steso ténpo łóngo i tochi del só percorso:
* completamente serà intorno da edifisi che i finise diretamente in aqua, sensa posibiłità de pasarghe a pi łóngo el percorso (rio trasversal rispeto a ła rede pedonal);
* costexà da na fondamenta su na soła sponda e co edifisi che i finise diretamente in aqua sul'altra (rio semi-parałeło a ła rede pedonal);
* costexà da fondamente su tute dó łe sponde (rio parałeło a ła rede pedonal).

Inte el corso dei sècołi, in particołar inte el XIX sècoło, paréci e frequénti i xe stai i intervénti de teramento dei rii par slargar el sistema de viabiłità pedonal co ła creasion dei rii terai. Inte el corso del XX sècoło invese ła se ga registrada, anca se in maniera łimitada, ła tendensa contraria, co ła creasion e ła vertaùra del Rio Novo inte el ténpo infrà łe dó guere mondiavi come nova alteria de scorimento vełose infrà el Canal Grando e l'àrea de Piasal Roma, e co ła nova vertaùra del'ùltimo toco del Rio de ła Crea, terà inte el 1837, inte el sestièr de Canarégio.

## Varda anca
* Canałi de Venesia
* Rio terà
Michael Schumacher

thumb|Michael Schumacher (2010)
**Michael Schumacher** (Kerpen, 3 de xenaro 1969), xe on pilota Germany de Formuła 1, che atualmente se trova a corer co na vetura del Team Mercedes GP.

El ariva 'nteal Formula 1 inte el 1991 su una Jordan Grand Prix. El pasa prima ala Benetton Formula e dal 1996 el core par la Scuderia Ferrari. El campione del mondo in 1994, 1995, 2000, 2001, 2002, 2003, 2004

## Team
* 1991: Jordan
* 1991-1995: Benetton
* 1996-2006: Ferrari
* 2010-2013: Mercedes GP

## Coligamenti foresti
* Sito ufficiale
Stómego

__HIDDENCAT__

right|250 px
right|250 px|thumb|Endoscopia del stómego
El **stómego** o **stòmego** el xe un òrgano chel fa parte del paramento degestivo. El consiste inte un slargamento, tuto rivestio de mùscołi, del canal ałimentar e'l xe, insieme al bueło, l'òrgano più inportante del só paramento. Ghe xe in qualche spece de anemałi, infrà łe cuałi vertebrai, echinodermi, bai e mołuschi. El xe involto inte ła seconda faxe de ła degestion, che ła segue ła mastegasion. El manda fora enzimi par łe proteine e forti àsidi par far menùo el magnar e smisiando el tuto co contrasion fate dal tesùo che el covre l'òrgano. El ga na capiénsa de 0,5 łitri, co el xe vodo, ma' xe ełàstego e'l pol rivar a 1,5 L. I gas prodoti da ła degestion i vien spinti a ła fin del'òrgano.

Ła paroła stómego ła vien dal łatin *stomachus*, che ła deriva a soa volta dal greco *στόμαχος* (*stómachos*). El tèrmine più doprà in greco antigo el zera parò *γαστήρ* (*gastér*), dal qual el vien el sufiso *gastro-*, riferio a st'òrgano.

## Parte del stómego
El cardias (6) el xe ła "porta" del stómego, che eo divide dal esofago; el xe na vàlvoła che ła fa pasar el magnar mastega che el vien xó, e eo sera drénto al'òrgano. Se sto qua el pol èser pericołoxo par l'organismo, el se verxa e'l łasia pasar el contegnù spinto via ła na forte contrasion del stómego: sta situasion ła se ciama gòmito. El fondo (2) el xe queła gonfiada che no ła se vede inte ła radiografia perché ghe xe aria drénto. El corpo (3) el xe revolto verso drita e streto inte el baso; ła mucoxa drénto ła ga pieghe (14) permanénti (có che l'organo el se rilasa, łore łe resta) che łe devénta sénpre più definie e in rilievo verso ła fin cusì łe fréna el contegnùo. L'antro piłòrico (10) el xe queła parte final a forma de siłindro co pieghe łisie. El piłoro (9) el xe un sfintere (mùscoło a aneło) che el se verxa co l'òrgano el ga finio el só łavoro e'l contegnùo el finise inte el duodeno; a desferénsa del cardias.

## Funsion
El só róło prinsipal el xe queło de divider in tocheti più pìcołi łe mołècołe de grande dimension, rivade col'ałimentasion, grasie al'asion de àsido clorìdrico, al scopo de permeterghe l'asorbimento da parte dell'bueo tenue. Altre funsion łe xe ła degestion protèica, svolta dai enzimi łìtisi renina e pepsine (łe proteine łe vien desconposte in cadéne più pìcołe, dite polipeptidi), l'asorbimento del'aqua, de qualche Ion e conposti liposołùbiłi (i se desfa inte i grasi) come l'alcol e ła cafeina.

Ła pepsina ła łavora soło in anbiénte a baso pH. Sto qua el vien senpre varantio da ła prexensa del'àsido clorìdrico.

L'insieme de tuti sti ełeménti el xe dito suco gàstrico, che el vien avià anca soło se pensémo de magnar (dónca strangosemo da ła fame e vien fora sałiva in boca). Łe parete del stómego, in mancansa de fatóri protetivi, łe veria danexàe par colpa del'asidità forte del suco gàstrico, ma'l stómego el manda fora na sostansa, ła mucina, che ła scansa sto problema qua. Ła spesa muscołaùra ła varantise a ła fin i moviménti de smisiamento dei ałiménti, che durante ła permanénsa inte el stómego, che el pol durar da una a tre ore, i se strasforma in chimo.

## Altri projeti
Són

__HIDDENCAT__

[right|400 px|thumb|Onde [sinusoide|sinusoidałi de frequensa desferénte]]
El **són** (dal łatin *sonus*) el xe ła sensasion creada da ła vibrasion de un corpo in ondixamento. Sta vibrasion qua, che el se spande 'ntel'aria o inte n'altro mexo elàstego, el raxónxe ła recia che, traverso un conpleso mecanismo drénto, el xe responsàbiłe de ła creasion de na sensasion de scoltar diretamente łigada a ła natura de ła vibrasion.

## Descrision
Come tute łe ónde, anca que łe sonore łe xe particołarixae da na frequensa (che, inte el caxo del són el xe in direta, ma miga escluxiva, rełasion co ła percesion del'altesa) e n'intensità (che ła xe in direta, ma miga escluxiva, rełasion co queło che el vien ciamà "vołume" del són). A ła fin, caraterìstega fondamental de łe onde sonore ła xe ła forma d'onda stesa, che ła influensa queło che el vien ciamà tinbro che i se sénte intrà desferénti tipi de són.

Come tuti i fenòmeni acùsteghi, el són el xe na perturbasion de caràtere de onda che el se spande co una serta frequensa in un mexo ełàstego. El nùmero de ondixamenti (variasion de presion) al secondo el vien ciamà frequénsa del són e mexurà in sicli al secondo, i Hertz (Hz).
El canpo del scoltar del'omo el va da sirca 20&nbsp;Hz fin a 20&nbsp;000&nbsp;Hz (20&nbsp;kHz).
Ła łonghesa d'onda ła raprexenta el spasio pasà dal'onda sonora in un ténpo completo de ondixamento. Łe rełasion infrà ténpo T (necesario perché ła se fasa n'ondixamento conpleto), frequénsa f, e łonghesa d'onda L łe xe dae da:

:
f = \frac{1}{T}

:
L = c*T = \frac{c}{f}


indove *c* el xe ła vełosità del són 'ntel'aria (344&nbsp;m/s; 'ntel'aria, a ła tenperadura de 20&nbsp;°C ed a ła presion atmosfèrega del liveło del mar).

Cognoséndo ła vełosità e ła frequénsa de un són, podémo dónca calcołar ła sóa łonghesa d'onda; a ła frequénsa de 20&nbsp;Hz, ła łonghesa d'onda ła xe pari a 17 metri, méntre a 20&nbsp;kHz ła xe pari a soło 17&nbsp;mm.

Ła vełosità co ła qual el són el se spande ła canbia a seconda del mexo, in particołar l'ełastisità e ła densità.
Ła xe diretamente proporsional al'ełastisità e inversamente proporsional a ła densità, secondo ła rełasione:

:
c = k \sqrt{\frac{E}{\rho}}

indove:
:c = velosità del són inte el mexo considerà
:k = costante
:E = mòduło de ełastisità de Young (N/m²)
:\rho = densità del mexo (kg/m³)
Speso materiałi de alta densità i prexenta anca mòdułi de ełastisità alti e sta roba qua ła ga contribuìo al sparpagnarse de ła convinsion che ła vełosità del són ła sia più alta in un mexo a alta densità rispeto a n'altro de densità più redota.
Tałin

**Tałin** (*Tallinn* par estone, *Reval* par todesco) ła xe ła cavedal e el prinsipal porto de l'Estonia. Situada su ła costa nord del paexe, sul Mar Baltego, 80 chilometri a sud de Helsinki, ła xe anca ła sità pì popołoxa del paexe, e so major sentr economego e comercial.

## Cultura
	
Ła sentro storego de Tałin, sità e porto del evo mexan xe deventà patrimonio de l'umanità del UNESCO dal 1997.

### Łéngue
A Tałin se parla ła łéngua estona.

## Nome
El nome de ła cavedał del Estonia in vènetao xe Tałin, che el xe la venetixasion del nome eston de Tallinn. L'orizene del nome Tallinn ła xe da 'ndarła catar inte na espresion de l'antiga łéngua estona, co signifegà uncora dubio.
Inte łe varie ipotese, ghe xe senpre *linna* che in eston ła endega el casteło, ma (conpagno al todesco *-burg* o al schiavon *-grad*), el vien doparà cofà sufiso par formar el nome de difarente sità.
El nome de ła cavedal estona el podaria cusì rivar da "*talu linna*", ("sità/castel del fator)", o da "*taani-linna*" ("sità/casteo danexe"), o uncora da "*tali linna*" ("sità/castelode inverno").

Nomi storieghi de ła sità i xe stai *Koluvan*, *Lindanise*, *Lindanisa* (*Lindanäs*), *Revalia* e *Reveln*.

Ghe xe pì probabilità che l'atuae nome el rivi dal periodo danexo (1219-1346).
I danesi de fati i ga denomenà ła sità de Tałin cofà *Castrum Danorum*, łatinismo signifegante casteło danese.
Tradoto in eston el xe divemtà *tannin lidna*.
Scurzà e pì semplice podaria esar donca ła derivazion de *Tallinn*.
Po' che i danesi i ga łasà ła sità, racuanti estoni i ga sevità a doparar el nome de Tallinn co scuasi tuti i altri residenti i preferia el nome *Reval*.
Prima del 1918, ła sità ła gavea un nome todesco, *Reval*, sostituio co *Tallinna* inte chel ano, co che l'Estonia ła xe deventà independente da ła Rusia.
Inte el 1925 *Tallinna* el vien dichiarà ufisial, ma presto i Estoni canbiarà de idea e inte el 1933 e Tallinn el deventa el nome final par ła cavedal de ła nasion.

*Tallinna* xe, in eston, anca el zenitivo de Tallinn.

## Notasion


## Altri projèti
Łéngua èstona

La **lengua estona** (**eesti keel**) la xe el nome de l'idioma chiacolà in Estonia.
La fa parte de le lengue ugro-fineghe (a la quale partien pur l'ongaro, el finlandese e el lapon).
El xe na *lengua inglutinante* ma manco del finlandese (infruenzada dal todesco).
El xe la lengua uficial de l'Estonia (intanto che el russo el xe chicolà da na menoranza - un terzo de la popołasion).

L'Eston se lo scrive co l'alfabeto latin: 
A B D E F G H I J K L M N O P R S T U V W Õ Ä Ö Ü e le pronunzie le xe:
a (aa), b (bee), [c] (tsee), d (dee), e (ee), [f] (eff), g (gee), h (haa), i (ii), j (jott), k (kaa), l (ell), m (emm), n (enn), o (oo), p (pee), [q] (kuu), r (err), s (ess), [š] (šaa), [z] (zee), [s] (see), t (tee), u (uu), v (vee), [w] (topeltvee/kaksisvee), õ (õõ), ä (ää), ö (öö), ü (üü), [x] (iks), [y] (igrek). Le letare infra [] le se cata solo inte parole foreste.

Cofà el turco, el finlandese e l'ongaro, l'eston el se caraterisava dal fenomeno de l'armonia vocalega: le vocale le zera ingrupae in do serie che no le se smissiava inte la stessa parola. Sto fenomeno l'esiste uncuò solo inte el dialeto de Tartu.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Nathalia Dill

*Nathalia Goyannes Dill Orrico* (Rio de Janeiro, 24 de marso 1986) ła xe n'atora del Braxil. Ancora xóvene, ła ga coverto dei roułi prinsipałi 'ntełe telenovelas braxiłiane.

## Łigadure foreste
* Scheda sul'imdb
Metodo vaganova

El metodo Vaganova la xe na tecnica de ensegnamento de a dansa clasica elaborata inte i anni del 1917 ai anni sinquanta a Leningrado in la Union Soviètega de a Agrippina Jakovlevna Vaganova, preso l'Academia del Teatro Kirov, che la ga tolto da ela el nome de Academia Vaganova.
Ponte de Rialto

El **ponte de Rialto** el xe un dei cuatro ponti, insieme al Ponte del'Academia, al Ponte dei Scalsi e al Ponte de ła Costitusion, che i atraversa el Canal Grando, inte ła sità de Venesia. Dei cuatro, sto cua el xe el più antigo e seguro el più famoxo. El xe łóngo 48&nbsp;m, łargo 22&nbsp;m e alto 7,3&nbsp;m.

## Istoria
300 px|miniatura|sinistra|Scałini del ponte de Rialto
El primo pasajo sul Canal Grando el xe stà un ponte de barche fato inte el 1181 da Nicolò Barattieri, che el ga tirà su, infrà łe soe òpere, anca łe cołone de San Marco e San Tòdaro in piasa San Marco. El xe stà ciamà Ponte de ła Moneta, pol darse par ła prexensa de ła Zeca che ła se catava visin al'intrada oriental.

Ła sénpre major inportansa del mercà de Rialto su ła sponda oriental del canal ła ga fato créser el tràfego sul ponte gałejante. Datorno al 1250 ghe xe sta meso al só posto un ponte de legno strutural. Ła strutura ła gera fata de dó ranpe inclinae che łe se incontrava visin na sesion sentral mòbiłe, che ła podeva èser spostada in alto par perméter el pasajo de łe nave più alte. Par ła funsion łigada a cueła del mercà, el ponte el ga canbiò nome e'l xe deventà Ponte de Rialto. Inte ła prima metà del XV sècoło łóngo i lai del ponte łe xe stae tirae su dó fiłe de negosi. I vadagni che i rivava co i afiti, che i finiva inte ła texoraria del stato, i serviva par consar volta par volta el ponte.

Inte el 1310 el ponte el xe stà danejà inte el corso de ła ritirada dei revoltoxi guidai da Bajamonte Tiepolo. Inte el 1444 invese el xe crołà soto el pexo de ła granda fraca vegnùa par véder el pasajo de ła parada de ła mugèr del marchexe de Ferara. N'altro croło el xe capità inte el 1524.

Inte el 1503 ła xe stada proposta par ła prima volta l'edifegasion de un ponte in piera. Inte i ani daspò i xe stai xudegai desferénti progeti. Inte el 1551 łe autorità venesiane łe ga bandixà par tirar su de novo el Ponte de Rialto. Architeti famoxi come Giacomo Sansovin, Andrea Palladio e Jacopo Barozzi da Vignola i ga prexenta progeti de stiłe clàsego, co desferénti arcade, che i no xe stai xudegai bóni par ła situasion.

El ponte in piera de ancuo a arcada ùnega, reałixà da Antonio da Ponte in conpagnia col nevodo Antonio Contin, el xe stà conpletà inte el 1591 durante el dogado de Pascuale Cicogna. Par cuanto revarda ła progetasion, el da Ponte forse el xe stà el só sistemador, ma inte ła stesa i xe stai crexemai anca Alvise Baldù e Vincenzo Scamozzi. Ła strutura ła xe davèro somejante a cueła del ponte in legno che el ghe gera prima, segno de ła xusta concesion orixenal. Dó ranpe piegae, co negosi su tuti dó i lai, łe porta a na parte sentral. Tuto el ponte el xe coverto da un sotopòrtego. El progeto el xe stà da cualchedun considarà anca masa corajoxo dal ponto de vista dei ingegnèri, al ponto che secondo l'architeto Vincenzo Scamozzi el ponte el saria crołà. El ponte invese el sta duro, e'l xe deventà un dei sìnbołi architetòneghi de Venesia.

## Fonte


## Altri projeti
Baseia

**Baseia** (par puiese *Vèscégghiè*, par talian *Bisceglie*) la xe un comun talian de 54&nbsp;124 abitanti de la provincia de Barleta-Andria-Trani, in Puia. La se leva su la costa del basso Adriatico a 16&nbsp;m&nbsp;s.l.m e la dista cerca 34,5&nbsp;km da Bari. La xe un importante centro agricolo, co industrie manifaturiere. Xe fiorente le atività comerciai e turisteghe. El clima el xe mite de tipo mediteraneo.

## Notasion
Àlzebra

__HIDDENCAT__

right|250 px|thumb|Pàjina del'òpara de al-Khwarizmi
L**'àlgebra** ła xe na parte de ła matemàtega che ła trata el studio de struture algèbriche, rełasion e quantità.

## Storia
Sta disiplina ła jera conosesta xà dai Babiłonexi, che i gaveva creà un sistema aritmètego avansà col cuałe i podeva calcołar in manièra algorìtmica , oltra che i gaveva desquerto resołusion par problemi par i cuałi ancó doparémo łe equasion. I Antighi Egisi, i Gresi e i Cinexi i jera bituai a resolverli in maniéra giomètrega, come che el dixe Euclide inte i sui *Ełeminti*. El greco Diofanto el xe considarà, insieme, naturalmente a al-Khwarizmi, el "pare del'àlgebra".

El primo a doparare el tèrmine inte el mondo osidentałe łatin el xe stà el "maestro d'àbaco" fiorentin Raffaello di Giovanni Canacci, autor dei *Raxonaminti de àlgebra*.

Ła notasion moderna par l'àlgebra ła xe stà creada da René Descartes.

## Orìxene del tèrmine
El tèrmine àlgebra (dal'àrabo الجبر, *al-ğabr* che el signìfega "union", "conesion" o "conpletamento", ma anca "ajustare") el deriva dal nome del libro del matemàtego persian àrabo Muḥammad ibn Mūsā al-Ḵwārizmī, che el se ciama *Al-Kitāb al-mukhtaṣar fī hīsāb al-ğabr wa’l-muqābala* ("Struco sul Càlcoło par Conpletamento e Bałansamento"), conosesto anca inte ła forma curta *Al-Kitab al-Jabr wa-l-Muqabala*, che el parla de ła resołusion de łe equasion de primo e de secondo grado.

## Sorte
L'algebra ła poe èsare divixa in ste categorie:
* Àlgebra ełementare, inte ła cuałe ai nùmari e a łe operasion fondamentałi ghe vegne xontà anca costanti e variàbiłi (soto forma de létare), col vantajo che se poe jenerałixar lexe e parlar de nùmari che i ga da èsare conosesti.
* Àlgebra astrata, ciamada anca *àlgebra moderna*, inte ła cuałe łe vegne xontae robe come grupi, anełi e canpi traverso asiomi e studiae. 
* Àlgebra lineare, inte ła cuałe se studia el spasio vetoriałe e łe robe łigade;
* Àlgebra universałe, inte ła cuałe łe vegne studiae propietà in comune a tute łe struture algèbriche.
* Teoria dei nùmari algèbrica, co łe struture algèbriche łigade ai nùmari intiéri-
* Giometria algèbrica, che ła dòpara l'àlgebra astrata par resòlvare i problemi de ła giometria.
* Conbinatoria alèbrica, inte ła cuałe mètodi astrati del'àlgebra i vegne doparai par studiare domande conbinatoriałi

## Notasion
Pensièr

[right|250 px|thumb|''El pensador'' de [Auguste Rodin, a Parixe]]
El **pensièr** el xe l'atività de ła ménte, un proceso che el se reveła inte ła formasion dei conceti, de ła consiensa, de łe idee, del'imaxenasion, dei desideri, dei recordi, de ogni rafigurasion del mondo; el pol èser vosuo come anca miga ultròneo.

Sta paroła ła vien fora dal łatin *pensum* (partisipio del verbo *pendere*: "pexar"), e'l stava a endegar na serta quantità di lana che ła vegniva aponto "pexada" par poder èser a ła fin pasada a łe fiładore łe cuałi a sóa volta łe gaveva el cònpito de łavorarla. El "pensum" el gera dónca ła materia prima, più grexa, che ła desegnava par metàfora n'ełemento o un tema che el gaveva da èser daspò tratà, łavorà, dàndoghe cusì na nova forma.

Se pol véder in sta roba ła caraterìstega tribuìa al pensièr, come qualcosa de stremaménte sénplexe, che ła rende posìbiłe ogeti conplesi: inte el sénso apónto che l'atività del pensièr ła se reałixa inte el conpor ogeti, o sia *pensar* el signìfega pensar ogeti conposti. Da sto ponto de vista qua, l'atività del pensièr ła xe ła roba che ła xe a orìxene dei ogeti *pensai*, anca se ła xe de ła soa stesa sostansa.

Ła fiłoxofia de ła ménte ła xe ła parte de ła fiłoxofia che ła studia ła natura de ła mente, i sói evénti, łe sóe funsion, łe sóe propietà, ła consiénsa e łe sóe rełasion co ła parte fìxica del corpo, particołarmente col serveło. El problema ménte-corpo, adónca ła rełasion infrà sti dó, el xe spéso visto come ła custion sentral de ła fiłoxofia de ła ménte, anca se ghe xe altre robe de łe cuałi eła se òcupa. Anca ła sicołogia ła se òcupa de vardar inte el pensièr, cusì come l'antropołogia e l'etnołogia, che ła trata łe influénse che l'anbiénte cultural el pol averghe sul pensar de ła persona.

Al dì de ancuo łe predòmina, da un lai, spiegasion del pensièr de tipo materiałista e mecanicista, in parte derivae da ła concesion del'enpirismo, par el qual el pensièr el saria un prodoto fixiołòxico del serveło otegnuo dal'estrema conplesità dei cołigamenti neurołòxiche (in manièra somegiante a ła bile che ła vien prodota dal figà).

A ste interpretasion qua łe fa fronte alguni studi de anàłixi łenguìstega che i ga meso in evidénsa łe inpropietà concetuałi de sti descorsi e ła tendénsa del nostro łenguagio che el xónxe de frecuente a imaxenar el pensièr un strumento o anca un prodoto del serveło.

## Fonte


## Varda anca
* Archètipo
Ìzołe Cook

Łe **Ìzołe Kuk** (in ingleze *Cook Islands*, in maori *Kuki ’Āirani*) łe ze un stato de ła Oseania, asocà a ła Nova Zelanda, inte el Osèano Pasìfego de el sud.
I stati pì visini łi ze Niue a ovest e Kiribati a nordest; a ovest se kata łe Samoa Mèrikane, a nordovest *Tokelau*, a est ła Połinezia Franseze.

## Zeogràfia fizega
Łe forma n'arsipelago de quindeze ìzołete in tuto, par un total de 240&nbsp; km². Łe ze sudevideste in do grupi, distanti sirka 500 km.
El grupo setentrional el ze formà de oto atołi korałini, inpostai sora de i riłievi volkanegi sotomarini. El grupo meridional el ze formà da nove ìzołe volkanege, komunkue piate; ła uñołe ko riłievo ełevà ła ze Rarotoṅa e; Maṅaia.

El klima el ze de tipo tropegal (Af sevente *Köppen*)

## Zeogràfia połitega
Łe ga on sistema de goerno demokratego parlamentario ko na asosasion libara ko ła Nova Zelanda.
Ła kaital ła ze Avarua.

## Ekonomia
El turizmo el ze l'industria pi inportante.

## Kultura
Na forma popolar de arte ze el tivaevae.

## Gałeria de someje

Rarotonga beach.jpg|spiaja de ła ìzoła de Rarotoṅa, int'el grupo meridional
Penrhyn_Aerial_EFS_1280.jpg|atołon de Penrìn, int'el grupo setentrional
Parliament_of_the_Cook_Islands_-_2006.JPG|sede de el parlamento,
Myoporum_wilderi-3.jpg|*Myoporum wilderi*, pianta endemega


## Notasion

## Altri projeti

## Ligadure foreste

* Paxena oficial del goerno  
* Cook Islands News (zornal)  
* Cook Islands Herald (zornal)
Ànema

right|250 px|thumb|Siche, personifegasion del'ànema inte ła mitołogia greca
L**'ànema** (dal łatin *anima*, łigà al griego *ànemos*, «supio», «vénto»), in paréce rełigion, tradision spirituałi e fiłoxofie, ła xe ła parte spiritual ed eterna de un èser vivénte, in xenere ritegnua łìbera dal corpo, in quanto destinta da ła parte fìxica. De sòłito se pénsa che ła consista de ła consciensa e de ła personałità de un èser uman, e ła pol èser sinònimo de «spìrito», «ménte» o «mi». Se crede che l'ànema ła vaga vanti a vìver daspò ła morte fìxica de ła persona, e algune rełigion łe propon che el sia Dio a crear o generar łe àneme. In algune culture, se dixe che i èseri vivénti miga umani e, qualche volta, altri ogeti (come i fiumi) i gabia n'ànema, na credénsa cognosùa come animismo.

Łe parołe «ànema» e «spìrito» i vien spéso doperai come sinònimi, anca se'l primo el xe maxormente łigà al conceto de individuałità de na persona.

Anca łe parołe «ànema» e «siche» łe poderia èser considerae come sinònimi, anca se «siche» ła gabia un signifigà in tendénsa più fìxego, mentre l'ànema ła xe cołigada in manièra più streta a ła metafìxica e a ła rełigion. Inte ła Gresia antiga se faxeva a volte riferimento al'ànema co ła paroła *psyche*, da cołigar co *psychein*, «respirar», «supiar». 'Ntel'Induismo in xeneral se fa riferiménto al'Ātman.

Ła cexa catòłica ła consìdera ła persona umana, creada a imàxene de Dio, n'union de corpo e ànema. Sti dó i xe cusì łigai che se ga da considerar ła secónda come ła "forma" del primo. Ła parte spiritual no ła xe creada da mare e pare, ma da Dio, e no ła finise co ła morte: in quel momento ła se staca dal corpo e ghe tornarà inte el dì del Giudisio Universal. Inte el fraténpo ła finise inte el Paradixo (anca daspò un ténpo de łiberasion dal pecà inte el Purgatorio) o inte el Inferno, in baxe a łe asion fate in vita. Ła cexa ortodosa ła propon na dotrina somegiante.

Revardo ai protestanti, el teòłogo Cullmann el ga dito che ła morte ła definise un periodo de sòno inte el qual łe àneme łe speta na nova creasion da parte de Dio; ła teoria del'imortałità, secondo łu, ła saria un prèstio da ła rełigion greca.

L'Abraismo el sostien che anca i pecai più gravi fati da łe àneme i posa èser perminìi, perché sta qua ła xe n'èser del sieło e ła mantien na serta puresa. Sto proceso de purifegasion el se fa inte el *Teshuvah*.

L'Islam el dixe che łe àneme, daspò ła morte, łe va inte n'universo parałeło ciamà *Barzakh*, indove ła reposa. Co Allah el gavarà finio de giudegar łe àneme, algune łe 'ndarà inte un paradixo ciamà Jahannam, méntre łe altre łe sarà destrigae.

## Fonte
Nova Pádua

**Nova Pádua** el xe un comune de 2.598 abitanti del Stato del Rio Grande do Sul in Braxiłe.

## Xemełagi

## Note
Laguna de Gravo

[thumb|Vista su de la laguna. Sul fondo el santuario de [Barbana (isola)|Barbana]]
[thumb|El banco de Orio, na strissa de rena che la separa la laguna de Gravo dal mar [Mar Adriàtico|Adriatico; sul sfondo Grado]]
La **Laguna de Gravo** la xe na laguna situada inte l'Adriatico Alto che la se destira da Fossalon de Gravo fin a l'isola de Anfora, a l'altezza de la fose dei fiumi Ausa e Corno.

La laguna, che la ocupa na superficie de circa 90 chilometri quai, la xe divisa inte un setor oriental (palù de sora) e inte uno ocidental (palù de soto) da la diga su la qual se desnoda la strada che la colega Gravo a la teraferma.

Le orizene de la laguna le xe recenti. Fin al V secolo inte l'area prevaleva de fati la teraferma, cofà che testimonià da numarosi catae archeoloseghe, intra dei quai la via romana, desso interamente coverta da l'aqua, che la colegava Aquileia al so scalo de Gravo.

Carateristega de la laguna xe la presenza dei *casoni*, semplici abitazion con coverto de pagia e porta orientada a ocidente doparae in passà dai pescadori graisani.

Dal ponto de vista naturalistego, la laguna la se presenta siora de essenze arboree, e in particolar di tamarissi, olmi, stroperi, zinepri e pini. La fauna la presenta na notevole varietà de volatii, intra i quai cocai, garzete, garzete cenarini, mezurini, rondene de mare. Di rilievo l'iticoltura, co la presenza de numarose valae da pesca.

L'imbarcazion tipega dei abitanti de la laguna la xe la "batela", a fondo piato e manovrada a remi. La batela, longa in zenare dai 5 ai 10 metri, la xe condota da un remador in piè a popa e la pol essar dotada de un albaro.

La laguna, che la confina a ocidente con la Laguna de Maran, la xe traversada in senso lonzitudenal da la idrovia Litoranea Veneta, na via de aqua che la colega Venexia co la fose del Lisonz e Trieste.
Carato

230px|thumb|Un diamante
El termene **carato** el xe principalmente doparà in orefisaria e medalurzia co un duplese signifegà, qual unità de mesura de la masa dei materiai preziosi, pari a 0,2 grami, opur cofà indegador de purezza de le lighe auree.

## Mesure di peso
Zà da l'antighità e finamente a la Età de mezo el carato el xe stà doparà par la pesadura de quantità pitosto chiee e tutora el resta l'unità de mesura ponderal dei diamanti, de le piere preziose in zenare e de l' oro.

El carato el xe stà raportà e definio co precision solo inte el 1832 in Sudafrica, el logo de mazor produzion e esportazion de diamanti del mondo, onde che xe stà stabilio la conession col sistema metrego desemal: pesando co na balanza a brazzi compagni pì samenze de carobola e esivendo 'po la media aritmetega dei valori otegnui xe derivà un valore pari a circa 0,2 grami. Sucessivamente la quarta Conférence générale des poids et mesures del 1907 la ga adotà cofà valore del carato (dito **carato metrego**) el peso esato de 0,2 grami.

## Mesura de purezza
Par quelo che rivarda le lighe de oro el termene **carato** el assume na acezione difarente da l'unità de mesura ponderal propia de le zeme e de le perle, mudandosi inte el stàndar proporzional de mesura de la "purezza" che el quantifega le parte de oro inte na liga su base 24/24. Inte el caso de le lighe de oro donca un "carato" el equival a na parte de oro su un total de 24 parte de medalo costituente la liga. ghe ne deriva, par esempio, che la disedura *18 carati* la indega che la liga la xe costituia da 18 parte de oro fin e 6 parte de altri medai e el vien inbrevià co le sigle *ct* o *kt* o prevalentemente con la sola *k* de frecuente fiancada al numaro senza alcun spazio intermedio, par esempio *18k*. L'oro de massima purezza el xe donca a *24 carati* (24 parte de oro "fin" su 24 totai) e si lo indega co la sigla *24k*.

## Orizene del nome
La parola la riva da l'arabo *[[Qirat|qīrāṭ]]* (قيراط "vintiquatresema parte"), a so volta rivante dal grego *kerátion* (κεράτιον, demenutivo de *keras* (κέρας) o sia "corno"), (siliqua del caroboler), che le samenze le gavaria un peso estremamente uniforme, de circa 1/5 de gramo.
Reforma Protestante

[250px|thumb|right|Algune de le [95 Tese Luterane|95 Tese de Lutero]]
Co la definizion *'Riforma Protestante* se intende el processo che, partendo dal tentativo da banda de Martin Lutero de na riforma de la Chiesa Catolega de Roma, el ga portà a un destacamento da sta ultema de svariae Chiese, definie "Protestante" che le seve i insignamenti dei rispetivi fondadori (Zwingliani, Luterani, Ugonoti, ecc.).

La data de scumincio de la Riforma la vien solitamente considerada el 31 de Otobre del 1517, data che Martin Lutero, par la tradizion, le gavaria picà le 95 tese al porton de la Catedral de Wittenberg, in Sassonia. Sto vegnimento, uncuò, el xe oramai considarà no essar mai capità, ma le prime proteste da banda de Lutero, co l'arzivesco de Magonza Alberto de Colonia le vien comunque datae al periodo de fin 1517.
Martin Lutero

**Martin Lutero** (Eisleben, xermania, 10 de novenbre del 1483 – Eisleben, xermania, 18 de febraro del 1546) el xe stà un mùnego agostinian e atuador de la Reforma Protestante inte el scumìsio del XVI secolo. Nasesto a Eisleben inte el 1483 da na fameja de orixene modeste ma in forte sensa inte na società che la xera drio conósar na granda trasformasion inte l'època, el frecuenta la Università de Erfurt, par deventar xudegao, dal 1501.

thumb|left|Università de Wittenberg
Inte l'ano 1507, ai 12 de lugio, su ła via da Erfurt in deretura de Eisleben, el vien folgorà da na vision, par cause che lu steso no'l ga mai schiarà, faxendo cusì un vodo a Santa Ana e, ei 17 del steso mese el intra inte el monastier agostinian de Erfurt. Intel 1512 el vien chiama a coverxar na catedra de esexese a l'Università de Wittenberg. Xe cua che el madura na forte conosensa de le Scriture Sagre rivando a la concluxion che, la dotrina che la Cexa Catolega la inpone no la sìpia cuela che el Signor su l'Evanxelo el ga ordenà.

Daspò gaver proà a intrar in contato co l'arsevescovo de Magonxa Alberto da Colonia, sensa rexultà, grasie a racuanti so amighi, el taca na opara de proselitixemo in torno par la xermania. El proceso par erexia el parte inte el 1518, ma l'ano drio el vien fermà parché el papa Lion X el sperava inte na elesion a Inperador, dopo la morte del Masimilian I, del Pricipe Eletor de Sasonia Federigo el Savio, forte sostegnidor del Catedratego de Wittenberg oltra che figura infruente inte el panorama politego de l'Impero. Inperador vegnarà parò nomenà Carlo V, xà re de Spagna e deso a cavo del pì grando Impero del mondo, che el ciapava rento cuaxi tuta l'Europa e gran parte de la Amèrica Latina.

El proceso par erexia el riparte, concludendose inte el 1520 co la condana, che la gavarà valor dal 1521. Ano che el vien rapio propio dal Principe Eletor de Sasonia Federigo el Savio al scovo de salvarghe la vita. Dal 1520, de fati, xera in valor anca la Dieta de Worms, co la cual Lutero el xera deso bandio no solo da la Chiesa Catolega ma anca da l'Impero.
El Reformador el podarà cusì sevitar la so opara de Reforma, che al scumìsio no la prevedeva un destaco da Roma (da lu considerà pròpio on so falimento), ma na reforma interior de la Cexa Catolega. El so pensièr el ga vuo sùito un grando suceso infrà pareci prìnsipi todeschi, che cusì i vadagnava cuel che el vegneva levà via dai posedimenti de la cexa. In poco tenpo el xe stà conosesto anca dai poareti, grasie a on inportante projeto de alfabetixasion, e ełora sti cua, ispiràndose ai so diti, i se ga revoltai contro i potenti. Metesto inte łe strete, Lutero el xe stà costrinxesto a declarar se el xera da la parte dei richi o dei poareti, e lu, in cuanto el gaveva bixogno de la protesion dei prìnsipi protestanti, el ga condanà le revolte, daspò stuae. I prìnsipi protestanti daspò i se ga metesto insieme inte la liga de Smalcalda, che la ga lotà contro el poder sentrałe par vinti ani.

El xe morto a Eisleben inte el 1546, a l'età de 63 ani.
## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Wittenberg

**Wittenberg** la xe na citadela todesca de su par zó 46&nbsp;000 abitanti inte el Land de la Sassonia-Anhalt.
La xe el liogo da onde che Martin Lutero el ga scumizià la so Reforma inte l'ano 1518.

## Gałeria de someje

Wittenberg Hundertwasserschule.jpg|Hundertwasserschule
Wittenberg Piesteritz.jpg|Gartenstädtische Werksiedlung Piesteritz
Wittenberg_Wallstrasse.jpg|Wallstraße
Wittenberg_Seegrehna_church.jpg|Kirche in Seegrehna
Sasònia Basa

La **Sasonia Basa** (*Niedersachsen* in todesco, *Neddersassen* in todesco basso) la xe un Land de la Zermania nord-ocidental.

Co i so 47&nbsp;600&nbsp;km² el xe el secondo pì estenduo del paese, el confina co i Land de Schleswig-Holstein, Amburgo a nord, Meclemburgo-Pomerania Anterior, Brandeburgo, Sassonia-Anhalt a est, Assia, Turinza, Renania Setentrional-Vestfalia a sud, Paesi Bassi a ovest e el xe bagnà a nord dal Mar del Nord, al so interior el ga le do enclave de Brema.

## Zeogràfia fizega
El teritorio de ła Sasònia Basa el ze caraterizà da łe Base Montañe Osidentałi a sudest (Harz), da ła Pianura de ła Zermania nordosidental par el resto.
Łe bande pi' alte de ła pianura ko siołi sabiozo-jarozi manko fertiłi de staltri łe vien camae "gest", e a ovest łe ze koverzeste da brugiera (Łanda de Łuneburgo); łe koste łe ze base e pałudoze, ko anpie piane de marea, e łidi sabiozi a el łargo (Ìzołe Frizone Orientałi

I fiumi pi' inportanti i ze el Ems, ke el traversa ła banda osidental ko diresion da sud a nord, ła Ałe, ke el traversa ła banda sentro-oriental ko diresion da sudest a nordovest, e ła Elba, ke el siña bona parte de el konfin nordoriental, ko diresion da dudest a nordovest.

## Zeogràfia umana
La cavedal del Land la xe Hanofa; altre cità importante le xe Gotinga, Osnàbruk, Braùnšvaik, Cùkshafn.

## Gałeria de someje

Lüneburger Heide 090.jpg|Łanda de Łuneburgo
Luftaufnahmen Nordseekueste 2012-05-by-RaBoe-D50 105.jpg|ìzoła de Vangàroga
Hannover Skyline.jpg|Hanofa
Hildesheimer Dom 2015.JPG|domo de Hildèshaim, patrimonio ONUESC


## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Magic Johnson

**Earvin Johnson**, che xe sopranominà **Magic**, xe n'american che zugava a bałacanestro in NBA. L'gera n' gran playmaker, anca se xe alto. Faseva asist tanto bei, ma savea far un fià de tuto, dal zugare come sentro, al tirare da fòra.
Gà pasà tuti i so ani in NBA nei Los Angeles Lakers, dal 1979 al 1991, e par nà comparsa inte el 1996. Importante xe stà il suo contribùo inte el 1992, asieme anca a Michael Jordan e Scottie Pippen, inte el *Dream Team* che gà vinto le Olimpiadi.

Se gà malà de HIV, e xe par questo che gà mołà lo sport.
Scottie Pippen

**Scottie Pippen** se un ex sugador de bałacanestro. Sugava ne la NBA, prima ai Chicago Bulls, poi ai Houston Rockets e ai Portland TrailBlaizers e in Cina.

Quando sugava a Chigago el gera con Michael Jordan, e con eo faseva una dee copie pì forti de sempre in sto sport. El defendeva masa ben, famosa xe divenua a sò difesa contro Magic Johnson ne ze finali de la NBA inte el 1991. Ma l'gera anca bravo a 'tacare, el faseva schiaciate formidabili.
Bonn

**Bonn** la xe na cità de 320&nbsp;000 abitanti del Land de ła Renania Setentrional-Vestfalia, inte la Zermania ocidental.
[Monumento in memoria de [Beethoven, bassuo proprio a Bonn|thumb|left]]
Cavedal de l'omonema Comunità Ministrativa (Verwaltungsgemeinschaft), la xe stada, dal 3 Novembre 1949 finemente del 2 de Otobre del 1990, cavedal de la Zermania Ovest, cedendoghe el titolo a Berlin dopo la reunifegazion.
La xe defati l'ugnola cità todesca a poder frezarse (dal 1994) del titolo de Bundesstadt ("cità federal"), che ghe ne indega el rolo particolar rivestio inte la Republica Federal.

## Notasion
Renania-Palatinà

La **Renania-Palatinà** la xe un Land de la Zermania ocidental.
La confina co ła Renania Setentrional-Vestfalia a nord, l'Assia e el Baden-Württemberg a ovest, el Saarland e la Franza (Alsazia) a sud, e co Belzo (Valonia) e Lussemburgo a est.

El Land el xe composto da do bande, la Renania, a nord e el Palatinà a sud. 
La cavedal del Land la xe Magonza, e altre cità inportante le xe Coblenza, Worms, Trevere, Ludwigshafen.

## Note
Contee de la Svezia

La Svezia la xe divisa inte 21 contee o **län**. Inte ogni contea xe presente un Consegio Mministrativo Regional o *länsstyrelse*, nomenà dal governo, e un Consejo Regional separà (*landsting*), che el xe na rapresentanza municipal eleta dai citadini de la contea. Ogni contea la se divide ulteriormente inte comuni (*kommuner*), par un total de 289.

Le contee le xe:
* Blekinge län
* Dalarna län
* Gotlands län
* Gävleborgs län
* Hallands län
* Jämtlands län
* Jönköpings län
* Kalmar län
* Kronoberg län
* Norrbottens län
* Scania (*Skåne*)
* Stocolma
* Södermanland län
* Uppsala län
* Värmlands län
* Västerbottens län
* Västernorrlands län
* Västmanland län
* Västra Götalands län
* Örebro län
* Östergötlands län

Esiste in oltra antighe division storeghe del Reame de Svezia in 25 provincie e 3 tere.
Scania

La **Scania** la xe la contea pì meridional de la Svezia.
La confina co le contee de Halland, Kronoberg e Blekinge, la xe bagnada dal Mar Baltego e dal Streto de Öresund che el la separa da la Danimarca.

Le cità principali de la contea le xe Malmö (Cavedal), Lund, Helsingborg.

## Note
Sasònia

La **Sasonia** (in todesco *Sachsen*, in sorabo *Sakska*) la xe un Land de la Zermania oriental, e uno dei sie che faseva parte de la ex Zermania est.
La confina a nord col Brandiburgo, a nord e a sud co la Sassonia-Anhalt, a ovest co Turinza e Bavaria a sud co la Republica Chieca e a est co la Polonia.

La banda oriental de la Sassonia la costituisse la banda meridional de la rejon storega de la Lusazia (*Lausitz* in todesco, *Łusyca* in sorabo) e la vien chiamada Lusazia Superior (*Oberlausitz* in todesco, *Hornja Łusica* in Lusizian superior); la minoranza dei Sorabi la vive inte sta rejon, che uncuò la xe bilengue.
Le cità principai le xe Dresda (la cavedal), Lipzia, Chemnitz, Zwickau, Görlitz e Meißen.

## Note
Meißen

**Meißen** (in sorabo *Mišno*) la xe na cità todesca inte la region de la Sassonia.

La cità la xe conossua, dal scumicio dal del '700, par la produzion de prezae cerameghe.

La cità la vien considerada la "Cuna de la Sassonia". Cressua da un insidiamento de schiavoni de Misni, la conosse un periodo de scalada da la fin del X secolo da quando che el re Rico l'Oselador el la ga proclamada cità (929 d.C.) e co la fondazion de la Diocese de Meißen inte el 968. El vescovà catolego el xe stà serà inte el 1581 in sevito a la Reforma Protestante, e riverto inte el 1921, prima a Bautzen e sucesivamente a Dresda.
Meclemburgo-Pomerania Anterior

thumb|left|''Schloss Schwerin''
El **Meclemburgo-Pomerania Anterior** (in todesco *Mecklenburg-Vorpommern*, in todesco basso *Mekelnborg-Vörpommern*) el xe un Land de la Zermania nord-oriental.
El xe sta uno dei sie Länder de la ex Republica Democratega Todesca (DDR).

El confina a est so la Polonia (Vaivodà de la Pomerania Ocidental, in todesco *Westpommern*, in polaco *Zachodniopomorskie*), a sud col Brandiburgo, a est co la Sassonia Bassa e col Schleswig-Holstein, a nord el xe bagnà dal Mar Baltego.
La cavedal la xe Schwerin, intanto che altre cità importante le xe Rostock, Stralsunda, Wismar e Güstrow.

Economicamente parlando el xe el Land pì poro de la nazion.

## Sudivixion
thumb|left|Sudivixion aministrativa da el 2011; co la linia rosa xe segnà le do provinsie storeghe.
El Land el xe composto da do parte.

El Meclemburgo, costituio dai circondarii de:
* Ludwigslust-Parchim,
* Mecklenburgische Seenplatte,
* Nordwest Mecklenburg,
* Rostock
e da le cità extracircondariale de
* Rostock,
* Schwerin,

La Pomerania Anterior, ugnolo toco de Pomerania restà a la Zermania dopo de la Seconda Guera Mondial, la xe costituia dai circondarii de:
* Vorpommern-Greifswald,
* Vorpommern-Rügen

## Note


## Voxi corełà
* Rügen
Cołorado

El **Cołorado** dal 1 de agosto 1876 el costituise el 38° Stato dei Stati Unii de ła Mèrica; el xe el 22° in ordene de popołaxion el 8° in ordene de superfisie.

El se cata al sentro-ovest del paexe, intra łe Montagne Rocioxe e łe **Pianure Grande**. El confina co Wyoming a nord, Nebrasca a nordest, Kansas a est, Novo Mèsego e Oklahoma a sud, Arizona col so canton sud-oriental, e col Utah a ovest.
El xe uno dei ugnoi do Stai dei USA a formar un retangolo parfeto.

El nome del Stato el riva dal spagnolo *Colorado*, che vol dir, apunto "Cołorà". Questo el jera l'apelativo scumicialmente dà al fiume, che el ga łe aque cołorae de roso par via de łe so grave de piera rosa.

## Zeografia
El xe un teriorio montagnozo, che el va da 1011 m. a 4401 m, co na altesa mexana de 2070 m.. El xe traversà da nord a sud da ła cadena de łe Montagne Rocioxe che separa el **Altopian del Cołorado** a ovest, dal **Altopian del Missouri** a est. Ła cadena prinsipal ła se articoła in bande parałełe, da est **Cadena Front**, Monti Medicine Bow, e **Monti Sangre de Cristo**; **Cadena Park** e Monti Wasatch; Monti Elk e Monti San Juan.

El clima el pasa da stepego (semi-arido fredo) a continental, man man pì fredo co ła altesa.

## Istoria
El teritorio el se ga desviłupà in maniera rapida da metà del XIX secoło, grasie a ła descoverta de łe miniere de oro.

## Demografia
La cavedal la xe Denver, altre cità importante le xe Colorado Springs, Aurora, Fort Collins, Pueblo.

## Economia
Graxie a de łe gran opere de irigaxion se pol coltivar forajo, biete da sucaro e fruti. El ałevamento el xe difuxo. Se estrae uranio, vanadio, mołibden, petrołio, gas natural, oro, arxento, ramo, pionbo e xinco.

Ghe xe industrie ałimentari e metalmecaneghe inte łi sentri pì inportanti.

## Połitega
El Stato el xe rapresentà a ła Camera dei Rapresentanti da 7 deputai.

Ła pena de morte ła vien exeguia par iniesion łetałe.

## Gałeria de someje

Mt._Elbert.jpg|Monte Elbert a el sentro de el stato 
Confluence of the North Fork Gunnison River and the Gunnison River.JPG|fiume Gunison a ovest, afluente de el Cołorado
CC_COSPRINGS.jpg|panorama de Cołorado Springs
Cliff_Palace-Colorado-Mesa_Verde_NP.jpg|sito istorego de Mèsa Verde, patrimonio ONUESC


## Note
Göteborg

**Göteborg** la xe na cità de la Svezia meridional, seconda par dimension e par numaro de abitanti inte el paese co na area metropolitana che la supara i 800,000 abitanti, e cavedal de la contea de Västra Götaland.
La xe situada a la fose del Göta älv, el fiume de la cità , e la se fazza sul Kattegat, un ampio canal che el conzonta el Mar Baltego al Skagerrak, altro canal, in coligamento col Mar del Nord.
La cità la deve el so some al la tribù zermanega dei Geati, abitanti de l'antiga rejon denomenada Götaland, corispondente su par zó a l'atual partia meridional de la Svezia.

## Cità partner e zemelazi
Göteborg la intratien raporti de zemelazo co tre cità dei paesi scandinavi coi quai la condivide aspeti storeghi e culturai, le xe rispetivamente le seconde tre cità pì popolose de Norvesa, Finlandia e Danimarca.
### Zemelazi

### Cità partner
I raporti de partnership i rivarda scuminciative comuni infra le cità e prozeti che i aporte benefici a entrambi i partecipanti, raporti de sto tipo i xe in corso con tre cità. Un xe zestio diretamente da la cità, do xe zestii invenze da la Rejone economega de Göteborg.
*  (raporto  zestio da la Rejone economega de Göteborg)

## Note
Västra Götalands län

El **Västra Götaland** la xe na contea de la Svezia meridional. La confina co Värmsland län e co la contea norvesese de Østfold a nord, co Örebro län a nord-est, Östergötslands län e Jönköpings län a est e Hallands län a sud, el xe bagnà dal Kattegat a ovest e dai laghi Vättern e Vänern a nord e a ovest.
Co na povolazion de 1.540.000 abitanti, el xe el län pì povolà de la nazion dopo quelo de Stocolma, e el conta el 16,9% de la povolazion svedese, inte na porzion de teritorio del solo 6,4%.

La cavedal de la contea la xe la cità de Göteborg, altre cità importante le xe Vänerborg, Borås, Uddevalla, Trollhättan, Skövde, Mariestad e Skara, una de le pì antighe cità de Svezia e una dei primi quatro senti vescovii insieme a Sigtuna, Uppsala e Husaby.

## Note
Malmö

**Malmö** la xe la cità svedese de circa 275.000 abitanti inte el sud de la Svezia, inta la contea de la Scania.
El nome el riva dal svedese antigo **Malmöughe**, da *Malm* und *högar* (i muchi), leteralmente "*I Muchi de sabia*".
La xe, sia par dimension, che par numaro de abitanti, la terza cità del paese dopo Stocolma e Göteborg, oltra che importante centro economego e cità de colegamento co la vicina Danimarca.
La cità la ga conossuo na forte imigrazion soratuto recente, tanto che el 28% de la popołasion castelana la ga na provegnenza estara. I grupi pì numarosi de imigrai i xe de Serbi (9.200), Iracheni (7.100), Polachi (5.500), Bosnieghi (5.600) e Danesi (7.800). Solo inte el 2006, si ga trasferio a Malmö 1.300 danesi.

## Galeria de someje

Malmo-TurningTorso2005August15.jpg|*Turning Torso*, edificio tirà su inte el 2005 e deventà, par la so forma particolar, uno dei simboi de la cità de la Scania


## Note
Turinxa

La **Turinxa** (*Thüringen* in todesco) la xe un Land de la Xermania central, e uno dei Land de la ex Zermania de l'est.
La confina a est co la Sasònia, a sud co la Baviera, a ovest co l'Asia e a nord co la Sasònia Basa e la Sasònia-Anhalt.

La cavedal la xe Erfurt, e altre cità importante le xe Gera, Jena, Weimar, Eisenach, Smalcalda e Suhl.

## Note
Scandinàvia

thumb|

|sinistra
La **Scandinavia** la xe na region zeografega, oltra che storego-cultural, de l'Europa setentrional.
El termene Scandinavia, intenduo cofà entità cultural, el xe bastanza fluido. Inte el signifegà pì restritivo, se intende solamente le nazion de Svezia, Norvesa e Danimarca.
In senso pì estensivo, se taca rento anca chele parte che le ga streti ligamenti culturai e storeghi co sti paesi: Finlandia continental, Isole Åland, Islanda, Isole Fær Øer, Isola de Jan Mayen (Norvesa).
Inte la massima estension del senso, se chiapa rento anca le Isole Svalbard, la Groenlandia. Inte sto ultemo caso, el termene **Scandinavia**, el vien a coincidar co la definizion de **Paesi Nordeghi**.
Credito

__HIDDENCAT__

El **credito** l'è on acordo contratuale indove che queo che onco riseve on valore ( in genere schei) el se inpegna al ridargheli indrio, a na data futura prestabilia, a queo che ghe li gà prestà, in genere pagàndoghe intaresi. El credito poe domandarlo sia na persona che na dita.
La xe anca na voxe del bilancio che diminuise el valore dei beni inte el stato patrimoniale e ła aumenta el valore dei debiti e de le asion. In tel bilancio de na dita on debito diminuise el ricavo neto.

Quando che ti te conpri na roba al marcà e te paghi co la carta da credito, ti ta se drio a indebitarte, parchè te ciapi su onco queo che te pagarè a fin mexe.