open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jacobitismo

El **Jacobitismo** el ze sta un movimento pułìtego lejitimista nasesto inte el XVII secoło, che el ga sostegnesto ła restaurasion de ła cazada dei Stuart inte el trono de Inghiltera e Scòsia.

El nome el deriva da ła forma latina *Jacobus* del nome del rè Jàcomo II d'Inghiltera, che el zera vedesto dai aderenti al movimento cofà che l'erede lejìtimo al trono de ła Gran Bretagna. Ła càuza jacobita ła ga otegnesto i pì grandi consensi inte łe Highlands e Lowlands scosezi, in Irlanda e inte l'Inghiltera setentrionałe, portando vanti ła convinsion che l'intromision del parlamento inglezo in mèrito a ła sucesion al trono ła fuse da retegnerse iłegałe.
## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Lejitimismo

El tèrmeno **lejitimismo** el se refarise a na dotrina pułìtega teorizada inte el ndar del Congreso de Viena (1814-1816) dal raprezentante de ła monarchia franseza Talleyrand (1754–1838) el cuało el pensava a tornar indrio a l'asołutismo monàrchego del XVIII sècoło e, afermando novamente che el podere dinàstego el ga un vałore asołuto, ponesto che par derito divin, el vien insignio "par gràsia de Dio", e el pretendeva ła restaurasion sui so "lejìtimi" troni dei sovrani eoropei arbitrariamente detronizai co ła forsa da ła Revołusion franseze e da Napołeon.

In zenerałe, el lejitimismo (o "leałismo") ła ze ła fedeltà monàrchega a na determenada dinastia e/o a un determenà sovran.

## Bibliografia
*  
* D.Thomson, *Storia d'Europa dalla Rivoluzione francese ai nostri giorni*, Feltrinelli, Milano, 1961 

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Bazéłega de Santa Anastazia

Ła **ceza de San Piero da Verona in Santa Anastàzia**, mejo conosesta cofà **bazéłega de Santa Anastàzia**, el ze un inportante stàbiłe rełijozo inte ła sità de Verona, situà inte ła fin del decuman màsimo de ła sità romana.

El ze considarà el sìnbolo de ła Verona gòtega, e inte el so interno i połe èsar mirai racuanti freschi e depinti de Pizaneło Altichiero, Libarałe da Verona, Joan Francesco Caroto, Francesco Morone e altri artisti famozi de ła pitura veroneza.

## Gałaria de multimèdia
200px

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Strade Bianche 2021

La **[[Strade Bianche]] 2021**, ła xe stada ła cuatordaxexema edision de ła corsa, vàłida cofà avegnimento de l'UCI Europe Tour 2021, che ła se ga svolxesto el 6 de marso del 2020, par on percorso totałe de 184&nbsp;km 

## Òrdane de rivo (Top 10)

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Quamvis Paternae

**Quamvis Paternae** ła ze na ensìclega de Papa Benedito XIV, datada 26 de agosto 1741, inte ła cuała el Papa, dopo ver riciamà łe despozision del so predecesore Bonifacio VIII e del Concìlio de Trento contro i abuzi che i se consuma inte l'aministrasion de ła zustìsia, el órdena che el podere de zùdegare el vègnee conferio a persone degne e inte el tasativo respeto de łe norme in vigor.

## Voze corełae
*Papa Benedito XIV
*Ensiclega
*Lista de łe ensìcleghe
Ceza de San Sebastian (Falcade)

La **ceza de San Sebastian** el ze el prinsipałe stàbiłe rełijozo de Falcade, in Vałe del Biois, in provincia de Bełun e diòseze de Bełun-Feltre; ła ze parte de ła converzensa foràniałe 4. Ła sorze a Falcade Alto e ła fazea parte de ła pieve de Canałe d'Agordo.
## Òpare d'arte
Degne de notorietà łe ze trè pałe d'altare de Valentino Rovisi, na teła de Francesco Sebaldo Unterberger, na teła anònema del XVIII secoło e i resti de un antigo flügelaltar del XV secoło.

## Bibliografia

*Loris Serafini, Flavio Vizzutti, *Le chiese dell'antica pieve di San Giovanni Battista nella valle del Biois*, a cura delle parrocchie dell'antica Pieve di Canale d'Agordo. Tipografia Piave Belluno 2007

## Linganbi foresti
*
Scała lìdia

Inte ła teoria muzicałe, el **modo lìdio** el ze uno dei tre seventi modi, intrà de lori storegamente interconetesti:
* el modo lìdio de ła mùzica grega antiga, uno dei *harmoniai*, o sia un conportamento mełòdego fato partindo da intervałi sconponesti e ła scała a eło asociada
* el modo lìdio de ła mùsega medievałe, uno dei *modi ecleziàsteghi*
* el modo lìdio del modo moderno, el se fa tołendo in considerasion ła scała majore e ełevàndoghe el cuarto grado, par ezénpio: inte ła scała de SOL MAJOR, col IV° grado levà (DO♮), divegnarà DO#.

## Altri projeti

## Linganbi foresti
*
Ceza de Santo Stèfano Protomàrtire (Santo Stefano)

La **ceza de Santo Stèfano Protomàrtire** o de **Santo Sten Protomàrtire** ła ze ła parochiałe de San Sten de Cador, in provincia de Bełun e diòseze de Bełun-Feltre; ła ze parte de ła converzensa foràniałe 1.

## Istòrego
Se sa che intrà el 1475 e el 1478 ła zera vegnesta edìfegada l'abside de l'orizenària ceza. 
L'atuałe parochiałe el ze fruto de na restaurasion de cheła antiga fazesta intrà el 1665 e el 1674 su projeto de Tomazo Simoneti.
Inte el 1676 ze sta erezesto el canpaniłe e, intrà el 1817 e el 1818, ła zera vegnesta costruita ła faciada de ła ceza. Intrà el 1850 e el 1852 ze sta ponéstoghe drento l'òrgano, òpara de Jàcomo Bazani. Intrà el 1923 e el 1926 el canpaniłe el zera vegnesto soraełevà, e, intrà el 1948 e el 1949, ghe ze sta rialsada ła so guia. In fin, intrà el 2015 e el 2016 l'edifegà ze sta sotoponesto a un intervegnimento de restaurasion.

## Canpane
El canpaniłe el detien un conserto de 4 canpane in scała lìdia de Reb3, fondeste da ła Fonderia De Poli de Vitòrio Veneto (TV), łe 3 grande inte el 1938 e ła picenina inte el 1952.

## Notasion


## Voze corełae
*Parochie de ła diòseze de Bełun-Feltre 
*Diòseze de Bełun-Feltre
*Santo Stefan de Cadore

## Altri projeti
Ceza de San Tomazo Apòstoło (San Tomazo Agordin)

La **ceza de San Tomazo Apòstoło**, conosesta anca cofà **ceza de San Tomazo**, ła ze ła parochiale de San Tomaso Agordin, in provincia de Bełun e diòseze de Bełun-Feltre; ła ze parte de ła converzensa foraniałe 4.

## Istòrego
Probabiłmente ła primitiva ceza de ła zona in memòria de san Tomaso Apòstoło ła ezistia za inte el XIII secoło e ła sorzea in locałità Porsiei; tutavia, de sto edifegà no ghe ze restà gnente.

Na nova ceza gavente ła medèzema intitołasion ła zera vegnesta fazesta inte el XIV secoło in locałità Cełat e ła ze sta citada par ła prima volta inte el 1361; da un documento del 1381 se conose che ła zera vegnesta reconciliada dopo de na profanasion. Inte el 1437 ła ze sta inpartia ła consacrasion e inte el 1483 arente ghe zera vegnesto traesto-sù el canpaniłe; inte el 1585 ła ceza ze sta ełevada al rango de curasiałe.Intrà el 1620 e el 1625 l'edifegà ze sta ojeto de intervinti de anpliamento che i ghea portà al sgrandemento de ła navada.

L'atuałe ceza ła ze fruto del restauramento fato inte i ani cuaranta del Setezento; inte el 1753 ghe ze sta soraełevà el canpaniłe. La ceza divene parochiałe inte el 1799.

## Descrision
Òpare de prejo conservae  inte l'interior de ła ceza łe ze ła pała retraente ła *Vèrzene del Càrmene in glòria col puteło insieme ai santi Florian, Silvestro Papa, Gotardo e Juzepe*, fata da Anzeło Cimador, i freschi figuranti i *santi Piero, Andrea e Jàcomo* e ła *Resuresion de Cristo*, fati probabiłmente da Joani da Mel, l'altar major del 1755, inte el cuałe ła ghe ze soraponesta ła pała co *santi Margarita, Tomazo e Bartołomeo e ła Beada Vèrzene Mària col Puteło*, pintada da Francesco Frizimèlega, ła teła setesentesca co ritraesto ła *Beata vèrzene del Rozàrio coi santi Doménego, Catarina da Siena, Joani Batista e Pietro Apòstoło*, el medajon co i *Misteri del Rozàrio* e l'òrgan, costruio inte el 1802 da Gaetan Całido e restaurà inte el 1990 da ła dita padoana Ruffati .

## Notasion


## Voci corełae
*San Tomaso Agordin
*Parochie de ła diòseze de Bełun-Feltre
*Diòceze de Bełun-Feltre

## Cołegamenti esterni
*
Drupa

Na **drupa** el ze un fruto carnozo caraterizà da ła parte interna legnoza. 

L'ezocarpo (ła parte esterna del fruto corispondente a ła "scorsa") ła ze sotiła e menbranoza, el mezocarpo carnozo (la parte mezana del fruto corispondente a ła polpa) e l'endocarpo (la parte interna del fruto corispondente a l'oso del fruto) el ze legnozo.

La drupa ła ga, inte l'interior del oso na ùgnoła samesa. El oso el ze par tanto ła parte pì interna del fruto pì ła samesa. 

Sti fruti i se desviłupa de sòłito da un fioro che el ga un ovàrio sùparo, formà da un ùgnoło carpeło.

Tante drupe, col so strato esterno dolse e carnozo, i raprezenta na fonte de magnar par i animałi, e ła popołasion vezetałe ła benefisa de ła consevente dispersion de łe so samese. El oso a volte el vien el dasà cascar dopo che ła parte carnoza ła ze stada magnada, ma de frecuente el vien inzerio, pasando traverso el tubo dizerente, e ridazesto al tereno col espełimento. Sto pasajo traverso el trato dizestivo el połe redùzar el spesor de l'endocarpo, par tanto el połe jutare i tasi de zermenasion. El proceso el ze conosesto cofà scarifegasion.

## Ezenpi
Łe ze drupe i fruti de łe spece del zènaro *[[Prunus]]*  intrà i cuałi ła màndoła, el pèrsego, ła sareza, ła bronba, el mirabołan, el brùgnoło

Altre piante che łe fa drupe łe ze: l'ułivo, el cafè, el mango, tante palme (cofà cheła da dàtoło, el cocaro, la palma da ojo), el pestàciaro, l'anacàrdio, il zìzołara, la nogara. 

## Altri projeti

## Linganbi foresti
*
Before I go to sleep

***Before I Go to Sleep*** ze un film del 2014 direto da Rowan Joffé.

El ze bazà so l'omònemo romanzo del 2011 scrivesto da S. J. Watson, in Itàłia publegà co'l titoło *Non ti addormentare*.

## Trama
Christine ła ze na dona che, drìoman a un grave insidente, ła patise de amnezia anterograda: da ani ła se sveja onji zorno sensa ricordi del só pasà pì recente (ła ricorda infati soło i sóo primi vinti ani de vita). No ła ricorda de èsar spozà, né de aver un fio, né cosa che ghe sia nasesto el zorno de l'insidente che ze a l'orizene dei so problèmi.
 
Co l'ajuto del dotor Nash, che onji zorno el se mete in contato co èła par ricordarghe chi che'l ze èło e che'l vol jutarla, ła taca uzar na fotocamera co cui tenjer un videodiario, registrando i progresi che ła ze bona de far, par no dover ricominsiar onji zorno dal prensìpio.

Sto metodo ło juta a métar insenbre vari tasełi de ła só vita pasada, descoerzendo cusì che so marìo Ben ghe mentise in merito a ła cauza de ła so patołozìa, dizendoghe che se ga tratà de un insidente cuando che invese ze stà na agresion. Ła descoerze anca de aver un fio e che ła so mejo amiga Claire, che non vede da ani, no ła se ga trasferìa in Canada come sostien Ben.

Ła capise cuindi, anca grasie a l'amiga Claire, che'l só vero marìo no ła vede da cuatro ani, e l'omo che se spacia par Ben ze in realtà Mike, só ex amante e autor de l'agresion che ghe ga rovinà ła vita.

Mike, usìo al scoverto, aferma de èsar l'únego ad averla sénpre amà ma drìoman el torna èsar viołento co Christine che, sta volta, ła reazise ferindoło e blocandoło fin a l'aresto.
 
Christine, convałesente so un łeto de ospeal, ła reseve ła vizita del vero marìo e de'l fio Adam che no ła incontrava da ani. Nel riveder Adam ła capise che ła ze drìo acuistar da novo ła memoria.

## Produsion
Inte'l 2011 Ridley Scott ga conprà i deriti sinematogràfeghi del romanzo *[[Non ti addormentare]]* (*Before I Go to Sleep*) de S. J. Watson, afidando ła senajadura e ła regia del projeto a Rowan Joffé. Nicole Kidman ła zera stà ingagiada par intarpretar ła protagonista Christine inte'l meze de majo 2012, mentre inte i mezi drìo zera stà ingagià anca i co-protagonisti Mark Strong e Colin Firth, so sujerimento da ła stesa Kidman dopo che i do gaveva za intarpretà insenbre na cubia spozada in *[[Le due vie del destino - The Railway Man]]*.

Łe ripreze se ga dezvolzeste inte ła primavera del 2013 nei dintorni de Łondra e de ła contea de Surrey, oltre che inte i Twickenham Studios de Twickenham. El budget spendesto par ła reałizasion del film amonta a sìrca 22 milion de dołari.

## Distribusion
El film ze stà distribuìo dal 5 de setenbre 2014 inte'l Renjo Unìo e dal seguente 12 de setenbre inte i Stati Unìi.

## Acoliensa

### Pùblego
El film ga incasà 15,1 milion de dołari al boteghin, no riusindo donca a ricuparar i schei par ła so produsion.

## Notasion
Infrutesensa

thumb|Infrutesensa de ''Ananas''
L**'infrutesensa** el ze l'insieme dei fruti derivanti dai ovari de na infioresensa, disponesti drio el schema de st'ùltema. 

In vari cazi łe połe somejare a fruti sénpleghi. I ze un so ezénpio łe infrutesense de l'ànanas che łe ze formae da na re-union de bache inframezade a tesudi del ricetàcuło e de łe bratee.

## Racuanti tipi de infrutesensa
[thumb|El fego, un'infrutesensa a [sicònio.]]
* *infrutesensa a [[spiga]]*: łe spighe del saturco maduro. 
* *infrutesensa a [[sicònio]]*: i fruti del figo.

## Notasion


## Altri projeti
Lezena (botànega)

Ła vien denomenada **lezena** o **scajo** ła zona del trozo corispondente al ponto d'insersion de foja, fiori o spine. In sta zona se mantien na parte de meristema che ła orìzena sti òrgani cuà.. 

Inte el so interior ghe se połe catare buti lezenari, che i połe orizenare infioresense (buti fiorałi) o sia deramasion secondàrie del trozo (buti vezetativi).

## Notasion


## Voze corełae
*Areoła (botànega)
*Fiłotasi
Blood Money

***Blood Money - A qualsiasi costo*** (*Blood Money*) ze un film del 2017 direto da Lucky McKee.

## Trama
Victor, Lynn e Jeff ze in escursion inte łe montagne co i vien menasai da un criminałe ruso Miller, che ga el fin de recuperar el danàro.

## Linganbi foresti
*
Łéngue sino-tibetane

Le **łéngue sinotibetane** (汉藏语系) łe ze una de łe prinsipałi fameje linguìsteghe del continente aziatego, dal cual łe deriva racuante intrà łe pì inportanti łéngue parlae inte l'àzia e inte el mondo, cofà el cinezo moderno stànddar e dei diałeti prestijozi cofà el cantoneze, el tibetan e el birman. In pì, da ła pronuncia in Primo Cineze Mèdio (na varietà antiga de cineze), deriva ła pronuncia del vocabolàrio cineze inte łe łéngue sino-xèneghe, o sia el japonezo, corean e vietnamita (vocabolàrio sino-japoneze, sino-corean, sino-vietnamita).

In totałe, secondo el linguista Harald Hamarström, el conta sirca 500 łéngue, de łe cuałe un mùcio łe ze menori.

Drio un studio gloto-cronolòzego de sete łéngue sino-tibetane (contro łe 50 de l'artìcuło de Sagart-Jaques-Yunfa par capir ła nàsita de ła fameja) de William S-Y. Wang in "Three windows on the past" (1998), łe łéngue łe ga mostrà i primi segni de perdita de unità "6000 ani fa" (1998-6000= -4002). Par tanto, prosimando el tuto, na separasion (so ła baze de un nùmaro menore de łéngue) se połe datar da torno al 4000 v.C.

### Clasìfegasion clàsega di James Matisof (1978) e divizion del proto-sino-tibetan
La clasìfegasion di James Matisof*,* del 1978 el sudivideva ła fameja in do domini:

:łéngue sinotibetane
:*łéngue sinìteghe
:**łéngue cinezi
:**łéngua bai
:*łéngue tibeto-birmane
:**łéngue tibèteghe
:**łéngue lolo-birmane
## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Noar

El **noar** (verbo fato nome) (anca **nodar** in vàrie pronunse locałi) el ze na atività fìzega che ła parmete de gałejar e móvarse inte l'acua, el ze anca un spor regołamentà ofisialmente da ła FINA (*Fédération internationale de natation amateur,* o sia: Federasion Internasionałe del noar amatoriałe, parò ła paroła *amateur* no ła fa pì parte de ła sigla) che el ze spor ołìnpego fin dal 1896, ano de łe prime ołinpìade moderne. .

Ghe ze cuatro magnere difarenti reconoseste ofisialmente e doparàe inte łe conpetision pì inportanti par noar: el *crawl* (dito de frecuente sbajà *stiłe łìbaro*), ła rana, el dorso e el dolfin o farfała.

Oltre de łe ołimpiade, ghe ze altre competision de noar: pal mondo intiero i mondiałi de noar, par l'Europa i eoropei de noar, e pa' l'Itałia i nasionałi de noar.
## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
* https://www.fina.org/ sito ofisiałe de ła FINA
* http://www.len.eu/ sito ofisiałe de ła LEN (łiga eoropea del noar)
* https://www.federnuoto.it/ sito ofisiałe de łe FIN (Federasion Itałiana del noar)
*http://www.finveneto.org/ sito ofisiałe de el comità veneto de ła FIN
Servola

**Sèrvoła** (***Škedenj*** in sloven, ***Ščedna*** nel local dialeto sloven, o nela vecia version Ščiédna, el ze un riòn stòrego de ła sità de Trieste.

El confina a Nord co la Via Baiamonti, a Sud co la Via Valmaura, a Est co la Via dell'Istria e a Ovest par sirca 1 km co la riva del Golfo de Trieste. Inte el totałe ła so superfise ła mezura sirca 1,5 km² e el ze distante dal sentro sitadin, el cuało el ze ciamà anca Sità Vècia, sirca 3 km in direziòn Sud-Est.

Xe uno dei sentri de major rełevansa par łe manifestasiòn del Carneval triestin, sità da ła canson popolar.

Xe stà la sede del Consilio de Circoscriziòn de Servola-Chiarbola, fin co i lo ga incorpà co cueło de Valmàura-Borgo San Sergio (uncó co sede in Via Paisiello).
Wilfred Jackson

**Wilfred Jackson** (24 de genaro 1906 – 7 de agosto 1988) el ze stà un inprenditor merican.

## Filmografia

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Trèdaze Comuni

I **Trèdaze Comuni** (Cinbro: *Dreizehn Komoin*, todesco: *Dreizehn Gemainden*, itałian: *Tredici Comuni*) son n'area de ła provincia de Verona, localizà al sentro de ła Łesinia, nełe Prealpi Venete. Zè delimità ad ovest da el Vajo de i Falconi, a est da ła provincia de Vicensa intè l'alta val del Cianpo. Fin ała caduta deła Republega de Venesia, i trèdaze comuni consistèa n'area autonoma organizà in trèdaze comuni.

## Elenco

# Veło Veroneze, capoluogo del distreto (ciamà in cinbro Velije o Feld)
# Roaré de Veło, ogi ciamà Roaré (in cinbro Roveràit)
# Valdiporo, frasion de Cesanòa, in cinbro
# Asarin (nome dezueto che indica łe contrade a nord-est de Veło)
# Camposilvan, contrada de Veło, in cinbro Kampsilvam
# Progno e Jassa (in cinbro Brunghe e Ljetzan)
# Sprea co Progno (ogi Badia Całavena)
# Saline (ogi Sałine), in cinbro Salain
# Bosco Frisolana, ogi Cesanòa, in cinbro Nauge Kirche
# Tavernołe, frasion de Sałine
# El Sèro, in cinbro Alferìa o kame Cire
# Erbezo, in cinbro gen Wiese
#San Bortoło, frasion Progno, in cinbro Bòrtolom

## Istòria
I trèdaze comuni inisian intè'l XII secoło ad aver na propria identità, cuando ne ła zona arivaron cołoni bavarezi e tirołezi afin a cueło che se stava xa riversando so el altopiano de Axiago. Così se formò na picoła oaxi zermanega, co na łengoa, el cinbro, e usanse diverse da cuełe del teritorio.

Ła cultura cinbra, parò, non se difùse ugualmente in tuto el teritorio, soto a Cesanòa, Roaré, Badia Całavena zera molto scarso.
The Walt Disney Company

miniatura|362x362px
**The Walt Disney Company**, conosùa comunemente anca come **Disney**, ze na multinasional statunitense co sede a Burbank in Całifornia, fondà intè'l 1923 da Walt Disney e da so fradel Roy co el nome de **Disney Brothers Cartoon Studio**, rinominà **The Walt Disney Studio** intè'l 1926, **Walt Disney Productions** intè'l 1929 e, infin, co el nome atual da el 1986.
Cinderella (film 1950)

***Cinderella*** (tìtuło orizenałe inglezo traduzìbiłe in łéngua vèneta co *Cenerentoła*) eò ze un film d'animasion statunitense direto da Wilfred Jackson, Hamilton Luske e Clyde Geronimi, prodoto da ła Walt Disney Productions e distribuìo intè łi Stati Unii dała RKO Radio Pictures el 15 de febraro 1950. Ze el 12° clasego Disney e ze basà su ła fiaba *[[Cinderella (conto)|Cinderella]]* de Charles Perrault.

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Pinocchio (film 1940)

***Pinocchio*** (tìtuło orizenałe inglezo traduzìbiłe in łéngua vèneta co *Penòcio*) el ze un film d'animasion muzicałe del 1940, prodoto da ła Walt Disney Productions e bazà su el romanzo de Carlo Collodi *[[Le avventure di Pinocchio - Storia di un burattino]]*.

*Pinocchio* el ze el 2° clàsego de ła Disney. Co sto film Walt Disney el ghea sperà de ver un suceso cofà cueło de *[[Snow White and the Seven Dwarfs]]*, ma par via de l'avegnimento de ła Seconda guera mondiałe el film no el ga vedesto l'èzito preinponesto.

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Snow White and the Seven Dwarfs (film 1937)

***Snow White and the Seven Dwarfs*** (tìtuło orizenałe inglezo traduzìbiłe in łéngua vèneta co *Biancaneve e i sete nani*) el ze un film d'animasion muzicałe statunitense del 1937, direto da David Hand, produzesto da Walt Disney e distribuìo da ła RKO Radio Pictures.

El film, bazà su l'omònema fiaba de i fradełi Grimm, el ze el primo longometrajo animà a cołori e sonoro de ła istòria del sìnema mondiałe, el primo a vegner rodà in Technicolor e el primo film a ver un grando suceso internasionałe, vegnendo destribuio in pì de 200 stati del mondo. *Snow White and the Seven Dwarfs* el ze sta el primo de ła sèrie dei clàseghi Disney.

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Dumbo

***Dumbo*** (titoło orizenałe inglezo traduzìbiłe in łéngua veneta co ***Dumbo - El lionfante vołante***) el ze on film d'animasion del 1941 prodoto da Walt Disney e projetà par la prima olta a New York el 23 de otobre 1941.

El ze considarà èsar el 4° clàsego Disney e el se baza su la storia creada da Helen Aberson e co le ilustrasion de Harold Pearl. La stòria ła parla de Dumbo, un pici de lionfante, che el vien sbufonà par via de l'aparensa de łe so rece, co łe cuałe dopo el inpara a vołar.
## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Vaiana

***Vaiana*** (noto anca come *Moana* o *Oceania*) ze on film d'animasion del 2016 direto da Ron Clements e John Musker; prodoto da ła Walt Disney Animations Studios e distribuìo da łi Walt Disney Studios Motion Pictures, ze el 56° clasego Disney.

Ła trama prende ispirasion da miti polineziani, come ła lezenda de Maui.

## Lingambi foresti
Pici

__HIDDENCAT__

I tèrmeni **pici** o **cucin** (st'ùltemo talvolta scrito e pronunsà cofà ***cusin*** o ła ze frecuente ła so declinasion in **cuceto**, **cucinin**, etc.) i vien zeneregamente doparai par definir a racuanti animałi inte el so stato imaturo post-nadałe, l'ecuivałente de "puteło" o "picenin" inte l'èsare uman.

In biołozia, e in senso pì zenerałe inte el lénguajo comun, el tèrmeno pici el vien doparà anca par refarirse ai picenini dei mamìfari. Sti ùltemi de fati i ga de łe tìpeghe carataristeghe fìzeghe talvolta bone a incrésar tenaresa inte l'adulto colfinché el se ło toga in cura e inpedire che i vègnee atacai.
## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Pollyanna (romanzo)

***Pollyanna***, el ze un romanzo par putełi publegà da ła scritora statunitense Eleanor Hodgman Porter inte'l 1913.

## Trama
Pollyanna Whittier, puteła de ùndeze ani fia de un pastor anglegan, ła ze restada orfana de entranbi i zenitori e par cuesto ła va viver da ła zia Polly, na dona tanto rigida e garbéta che aceta de tółer ła puteła soło par respetar i so doveri. Pollyanna no ła ze par njente despiazùa par el caratere de ła zia. Ansi, grasia a ła so parsonałità feliçe de natura, ałimentada da na educasion intełijente, ła riese ad amar tuti, e a réndar contenta anca ła zia Polly, co'l "zogo de ła fełiçità", che consiste inte'l catar calcosa de pozitivo in calsiase situasion. Pollyanna concuista ben presto el cuor de scuazi tuto el paeze e per cuesto tuti sarà tanto despiazùi co ła ghe capitarà un insidente che ghe farà pèrdar l'uzo de łe ganbe. Pollyanna ła vien mandada in un ospeałe co ła speransa de èsar guarìa e traverso de łe łétare ła informa ła zia del mejoramento avenjesto inte'l tenpo.

## Seguiti
El romanzo gavarà un seguito ofisiałe, *[[Pollyanna cresce]]*, e molti seguiti scrviesti da altri autori.

## Teatro
Ła comediografa Catherine Chisholm Cushing ga scrivesto na varsion teatrałe del romanzo. Ła comedia, che gaveva el steso tìtoło, ze andà in sena in prima a Broadway el 18 de setenbre 1916, intarpretada da Patricia Collinge. L'atora ga vestìo i pani de Pollyanna par 112 spetacołi.

## Sìnema e tełevizion
Dal romanzo de E. H. Porter ze stai traesti do film:
**[[Pollyanna (film 1920)|Pollyanna]]*, del 1920, co Mary Pickford inte'l ròło de ła protagonista
**[[Il segreto di Pollyanna]]*, del 1960, co Hayley Mills inte'l ròło de ła  protagonista

Do serie TV e un film par ła tełevizion, inediti in Italia:
**Pollyanna* (1963)
**The Adventures of Pollyanna* (1982)
**Pollyanna* (2003)

Na serie anemada japoneza, dal tìtoło *[[Pollyanna (serie anemada)|Pollyanna]]* (*Ai shōjo Pollyanna monogatari*).

## Edision
**[http://www.mursia.com/index.php?page=shop.product_details&flypage=flypage.tpl&product_id=3458&category_id=118&option=com_virtuemart&Itemid=58&vmcchk=1&Itemid=58 Pollyanna]* Edizioni Mursia, collana Beccogiallo p. 94 ISBN 9788842503927

## Altri projeti

## Linganbi foresti
*
Alice in Wonderland

***Alice in Wonderland*** (titoło orizenałe inglezo traduzibiłe in łéngua veneta co ***Ałice intè'l Paeze dełe Maravèje***) el ze on film d'animasion del 1951 prodoto dała Walt Disney Productions e direto da Clyde Geronimi, Hamilton Luske e Wilfred Jackson. El se baza su el libro scrito da Lewis Carroll *Alice in Wonderland*, co alcuni ełementi de *[[Through the Looking-Glass, and What Alice Found There]]*.

Ze considerà èsar el 13° clàsego Disney e ze stà prezentà ała Mostra de Venesia 1951.
Bambi

***Bambi*** el ze on film del 1942. Prodoto dała Walt Disney Productions, el se baza su el romanzo ** scrito da l'autor austriaco Felix Salten.

I protagonisti i ze Bambi, on cervo da ła coda bianca, i so zenidori, el so amigo Tamburino (on conejo), Fiore (na mofeta) e ła so mejor amiga e futura compagna Faline. El film el ga ricevùo tri premi Oscar par el mejor sonoro, la mejor canson e la mejor cołona sonora.
Altipian

In zeomorfołozia ła paroła **altipian** (IPA: ) cofà che se połe intuir da ła so etimołozia, el se refarise a un teritòrio pianejante, ma par definision ponesto inte na altitùdene de almanco 300 m s.l.m., sirconscrivesto da zone de altitùdene inferiore e de frecuente dełimità a rìzego da creste de montagne.

## Descrision
I altipiani se le połe spàndarse par stra-grande rejon cofà anca par picenine zone in magnera no ligada a ła so altitùdene. Racuanti altipiani, specialmente in rejon zeolozegamente stàbiłi, łe ze stae formae in ła era archeozòega. El Tibet ła ze ła rejon-altipian pì ełevada del mondo co ła so altitùdene mèdia de , fazendo-sì che ła vegna denomenada "*El cuerto del mondo*".

### Tipołoje
In baze al mecanismo de formasion se le połe distinguere vàrie sorte de altipian: 
* piataforme (o altipiani vulcàneghi), formae da grande erutasion de lava dai crateri vulcàneghi; 
* altipiani intramontani, che i ze picenini plateau ponesti a grande altitùdeni e sircondai da montagne (cofà par ezénpio l'Altipian del Tibet); 
* altipiani tetòneghi (o tołae tetòneghe) formai dopo del movimento de ła crosta terestre; 
* altipiani residuałi, che i se ga formà dopo de l'erozion de antighe ełevasion.
## Altipiani prinsipałi inte el vèneto
* Cansejo‎
* Altipian dei Sete Comuni‎
* Altipian de Cazera Raso
* Nevegal
* Pian de łe Fémene
* Pian dei Bo

### Altipiani prinsipałi inte el mondo
* Altipian del Tibet
* Altipian irànego
* Altipian del Deccan
* Altipian de ła Mongòia
* Altipian de ła Mongòlia Interna
* Altipian de ła Sibèria sentrałe
* Altipian armen
* altipian anatòłego
* Altipian de ła Lena
* Altipian de Ustyurt
* Altipian etiòpego
* Altipian de Bolaven
* Altipian de Jos
* Altipian de ła Banjška
* Altipian meridionale del Camerun
* Altipian mesegan
* Altipian de ła Mezeta
* Altipian de Manguéni
* Altipian Antartego
* Altipian del Colorado
## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Peter Pan (film 1953)

***Peter Pan*** (titoło orizenałe inglezo traduzibiłe in łengua veneta co *Łe aventure de Peter Pan*) ze on film del 1953 direto da Hamilton Luske, Clyde Geronimi, Wilfred Jackson e Jack Kinney. Ze on film d'animasion prodoto da Walt Disney e el se baza su l'opera teatral *[[Peter Pan and Wendy]]* de J.M. Barrie. El ze considerà èsar el 14° clasego Disney e ze stà distribuìo intè łi Stati Unii nel 1953.

El ze stà inserìo intè'l Festival de Cannes 1953. Ga avùo un sequel intitolà *[[Return to Never Land]]*, distribuìo intè'l 2002.
The Aristocats

***The Aristocats*** (tituło orizenałe inglezo traduzibiłe in łengua veneta co *I Aristogati*) el ze on film del 1970 dirizesto da Wolfgang Reitherman.

El ze on film d'animasion produzesto da ła Walt Disney Productions.

El ze considerà èsar el 20° clasego Disney e el se baza su na storia de Tom McGowan e Tom Rowe.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Prefisi e prefisòidi de ła łéngua vèneta

I **[[Prefisi]] e [[prefisòidi]] de ła [[łéngua vèneta]]** semantegamente o par signifegà, i połe vegner clasifegai in sìncue tipi:

#**De negasion**: *a- / an-; anti-; contra-/contro-; de- / di- / des- / de-; ex- ; extra-; in- / im- / i-.*
#**Locativi**: *ante-; sircum- / sircun- ; intra- / inter- / infra-; pos- / post; sub- / so-; super- / sora-; trans- / tre-; ultra-; vice-.*
#**Tenporałi**: *ante-; anti- / post-; pre-.*
#**De intensifegasion**: *arci-; extra-; iper-; re-; super-; ultra-.*
#**De cuantità e grandesa**: *bi- / bis-; mini-; mono- / mon-; multi-; pluri-; semi-; uni-.

== Prefisi ==
I prefisi de ła [[łéngua vèneta]] i ze i seventi:


: prefisi che i podaria vegner definii cofà prefisòidi o *primi ełeminti.''

## Prefisòidi
I prefisòidi i ze prefisi che i ne ìndega łe propietà de ła paroła inte ła cuała i ze tacai (de frecuente i ze pì longhi dei prefisi), ła derivasion de sòłito ła ze grega o latina.
Sacro Core de Jezù

thumb|Sacro Core de Jezù, de Pompeo Batoni (1767))
[thumb|''Sacro Core de Jezù'', ojo so rame, secoło XIX, [Portogało.]]

El **Sacro Core de Jezù** el ze el core de Jezù al cuało i cristiani de ła Ceza catòłega i rende culto.
Al Sacro Core de Jezù, ła Ceza Catòłega ła  rende culto de latria (culto de adorasion), vołendo onorare:
* Ła càuza matèriałe de ła corpoità umana, che ła ga derito a l'adorasion, in cuanto indesołubilmente unita da senpre co ła Divinità; 
* l'amore del Salvatore par i ómani, del cuało el ze sìnboło el so core.
Par ste razon, eło el ze raprezentà incoronà de spine, sorastà da ła croze e ferio da ła lansa in eterna memòria del pì alto zesto d'amor: el sacrifegà de Jezù par ła salvesa de l'omo; el ze sircondà da łe fiame in refarimento a l'ardor mizerecordià che Cristo el sente par i pecatori.

Cofà ła majoransa de łe Ceze Cristiane, ła Ceza Catòłega ła aferma el mistero de ła Santisima Trinità, del cuało Jezù ła ze ła seconda divina persona. Parte integrativo de sto dogma de ła fede, ła ze ła dotrina diofizia, che ła reconosce Jezù cofà vero Dio e vero omo.
Edito de Miłan

L**'Edito de Miłan** (in latin, *Edictum Mediolanense*), conosesta anca cofà ła tołeransa del cristianèzemo, el ze sta promulgà a Miłan inte el 313 e el ga stabiłio ła libartà de rełijon inte el inpero roman, ponendo fin a łe persecusion guidae da łe autorità inte i confronti de determinai grupi rełijozi, inte el particułare i cristiani. L'edito el ze sta firmà da Costantino I el Grando e Lizìnio, respetivamente cai dei inperi romani d'Osidente e d'Oriente.

Al momento de ła promulgasion de l'edito, ghe zera sirca 1.500 sedi episcopałi inte l'Inpero e almanco dai sìncue ai sete miłioni de abitanti dei sincuanta che i costituiva l'inpero i profesava el cristianèzemo. Un ano dopo de l'aprovasion, ła ze partia ła faze conosesta ai stòreghi cristiani cofà ła Paze de ła Ceza.
## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Domenà

El **Domenà** el ze cofà che ła vien conosesta uncó ła seconda faze de goerno de l'Inpero Roman, drioman de ła prima del Prinsipà. La istoriografia ła consìdara durar sto perìodo partindo dal scumìsio del mandà de l'inperador Dioclesian (284 dC) finmente al sparimento *de facto* de l'Inpero Roman d'Osidente (476), par tanto el raprezenta ła forma de goerno caratarìstega del Baso Inpero Roman.

## Etimołozia
El tèrmeno el provien dal latin *dominus*, traduzesto cofà segnor o sior (*paron respeto al s-ciavo*): el ze l'omo davanti el cuało i abitanti de l'inpero i ze considarai s-ciavi.

Partindo da sta època, parołe cofà Dominus noster , "nostro paron/sior", łe taca conparir inprimeste inte łe monede e inte i tìtułi inperiałi.

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Secondo triumvirà

El **Secondo triumvirà** el ze el nome che i stòreghi i ghe da a ła liansa stipułada intrà Gajo Zùłio Cézare Otavian, Marco Antònio e Marco Emìlio Lèpido.

Difarentemente dal Primo Triumvirà, che el zera solché un acordo privà, el Secondo Triumvirà el ze sta na organizasion ufisałe, anca se extracostitusionałe, che ła ga risevesto el imperium maius*.

El ze sta costituio par leje inte el [[43 a.C.]]  (27 de novenbre ła [[Lex Titia]], cofà *Triumviri Rei Publicae Constituendae Consulari Potestate'' (Triumviri par ła Costitusion de ła Repùblega de Podere Consołàrio), scursà cofà "III Vir RPC") e de ła durada de 5 ani. El pato el zera sta stipulà inte na ìzołeta del Fiume Reno, arente de cheło che in chel tenpo zera ła cołònia romana de Bonònia, odierna Bołogna.

El secondo Triumvirà el ze sta formà dopo che Marco Antònio e Gaio Zùlio Cézare Otavian i se ghea inpegnà de sconfìzar insieme i cospiradori (Bresto e Càsio), finmente che Marco Emilio Lepido el ndazeva vanti goernar Roma.

Sconfizesti i cospiradori, inte el 42 a.C. a Fiłipi, i Triumviri i ghea dividesto l'Inpero Roman in tre àree de influensa: a Otavian l'Ocidente, a Antònio l'Oriente e a Lèpido l'Àfrica.

Finito un breve periodo de liansa intrà Otavian e Antònio, ła situasion ła zera presipitada de-novo fin a l'acordo de Tàranto del 38 a.C., andove el triumvirà el se ghea reconponesto par n'altro cuincuegno, finmente che inte el 33 a.C. ła leje no ła ze pì sta renovada.

Poco dopo ga tacà ła guera siviłe intrà Antònio e Otavian.

La pułìtega de Cleopatra e Antònio ła ghea favorio ła reasion de Otavian, che el ghea incolpà ła rezina de minar el predomìnio de Roma e el ghea convinsesto i Romani a declarar guera a l'Ezito. El 2 de setenbre del 31 a.C. łe forse navałi romane łe se ga scontrà co cuełe de Antònio e Cleopatra inte ła bataja de Azio.
Visto che ła bataja ła zera persa ła rezina reparò a Alesandria co parte de ła flota, seguita da Antònio.

Inte l'agosto del 30 a.C., Otavian el ghea invadesto l'Ezito e el ga fato entrada inte ła capitałe. Cleopatra ła se ga copà co un'àspeze e Antònio catàndoła morta el se ghea suisidà anca eło. Na lejenda ła dize che Cleopatra ła se ghea copà fazéndose morsegar da un sarpente, sesto che el vołea signifegar "èsare un dio".
## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Primo triumvirà

**Primo Triumvirà** el ze el nome che i stòreghi i ghe ga atribuito a ła liansa pułìtega no ufisałe, inte ła Roma antiga, de Gajo Zùlio Cézare, Marco Lizìnio Craso, e Gneo Ponpeo Magno inte el 60 a.C.. Al contràrio del *[[Secondo triumvirà]]*, el Primo Triumvirà el ze sta caraterizà da un acordo stretamente privà e no ga pì avesto vałore ufisałe – el so podere inte el Stato roman el zera derivà da l'influensa personałe dei Triumviri inte ła pułìtega de ła Repùblega – e el zera sta de facto mantegnesto segreto par un fià de tenpo, cofà parte del projeto pułìtego dei Triumviri medèzemi.
## Perìodo stòrego
Craso e Ponpeo i zera stai cołeghi cónsołi inte el 70 a.C., co i gaveva emanà na leje par el totałe repristin dei poderi dei tribuni de ła plebe (Lùcio Cornèlio Siła el gaveva de facto cavà tuti i poderi ai tribuni de ła plebe fora che el *ius auxiliandi*, el derito de jutar un plebeo in cazo de persecusion da parte de un mazistrà patrìsio).

Tutavia, fin cuel momento, i do òmani i ghea vesto na notévoła antipatia resìproca, ponesto-che ognuno el penseva che l'altro el ghese suparà i so lìmiti par crésar ła so reputasion fazéndoghe pagar al cołega.

## Liansa intrà Cèzare, Craso e Ponpeo
Cèzare prima el zera sta bon de rimétar de acordo i do òmani e dopo el ghea unio ła so influensa a cheła de lori par vegner ełezesto cónsołe inte el 59 a.C.; lu e Craso i zera za boni amighi e el ghea insołidio ła so liansa co Ponpeo dàndoghe in maridauro so fioła Zùlia. La liansa ła ghea ła granda popołarità de Cézare e ła so reputasion zurìdega co ła granda richesa de Craso e ła so influensa inte l'órdene ecuestre e co l'ugualmente spetacułare richesa e fama miłitare de Ponpeo.

El Triumvirà el ze sta mantegnesto segreto finmenteché el Senato no el ghea tacà far opozision a ła leje agrària proponesta da Cézare che ła fondava cołònie de sitadini Romani e ła spartia tochi de l*'ager publicus* ai veterani de Ponpeo.
## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Carta vetrada

thumb|Carta vetrada

La **carta vetrada**, ła vien doparada par sgrosar, levigar e snetar superfisi de legno o metało.

## Descrision
Ła ze fata de un suporto fletìbiłe, che el połe èsar de carta, teło o altro, cuerto co graneti cristałini de materiałe vetrà, che el połe èsar vero, smerejo, òsido de ałumìnio, carburo de siłìso, zircon. Drio i materiałi dai cuałi łe ze fate, łe gavarà cusita un so nome pì precizà, cofà *carte verae* se fate de vero, *tele smerejae* se fate de teła e smerejo, etc.

## Clasifegasion
Ła finesa de na carta vetrada ła vien definia da un nùmaro ciamà *grana* inprimesto a màchina de drio del fojo. Pì alto el ze el nùmaro pì lisa ła sarà ła finidura.

I nùmari de grana, drio de la clasifegasion de ła federasion eoropea produtori de abrazivi par le carte (FEPA P), i połe èsar:
12,
16,
20,
24,
30,
36,
40,
50,
60,
80,
100,
120,
150,
180,
220,
240,
280,
320,
360,
400,
500,
600,
800,
1000,
1200,
1300,
1500,
2000,
2500,
3000,
4000,
5000,
6000,
7000.

El nùmaro el vien presedesto da ła létara P. Ghe altri stàndar de clasifegasion che talvolta i vien doparai, l'american ANSI e el stàndar japonezo JIS. 
## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Teatro Verdi (Pàdoa)

El **Teatro Novo** uncó ciamà **Teatro Verdi**, el ze el teatro prinsipałe de Pàdoa. L'edifiso, comisionà da na società de nòbiłi padoani, el ze stà reałizà da l'architeto padoan Giovanni Gloria so projeto de l'architeto Antonio Cugini de Rejo Emìlia.

## Istòria
Inte el 1751 el ze stà inaugurà co un mełodrama de Metastàzio e el zera sta ciamà "**Teatro Novo e de ła Nobiltà**". Intè'l 1847 l'esterno el ze stà restaurà da Antonio Monte drio el dizegno de Giuseppe Jappelli. Inte el 1884 el teatro el ze stà remodernà internamente da l'architeto miłaneze Achille Sfondrini, el isteso che gavea projetà el Teatro de l'Òpara de Roma. 

Ła volta, che ła raprezenta el *Bało de łe Ore* ła ze stà depinzesta da Pietro Paoletti e rifata seventemente da Giacomo Casa. L'inaugurasion ła se ga vesto el 8 de zugno del 1884 col nome atuałe. Łe mùziche par ła vertura del teatro remodernà łe se ga par man del mùzego padoan Angelo Tessaro.

El Verdi el ze ła sede oparativa del Teatro Stàbiłe del Veneto e sede ùgnoła de l'Acadèmia d'arte dramàtega "Palcoscenico".

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Teatro Sociałe (Badia Połèzine)

El **Teatro Sociałe Eugenio Balzan** de Badia Połèzine, el ze ponesto inte el sentro istòrego del comun. Dal 2011 el ze intitołà al zornałista e inprenditor badiezo Eugenio Balzan.

## Istòria

Ła costrusion del teatro ła recore al 1813 par man de l'architeto badieze Bartolomeo Dente e drioman, inte el 1836, el teatro el pasa a na società de Palchisti, i cuałi i ło renòmena *Teatro Sociałe*. Inte el 1855 i vien portai vanti i laori de restàuro e de slargamento. Ła decorasion interna ła ze el fruto del laoro del ferareze Francesco Saraceni e del veneto Giovanni Abriani, i freji, invese, i ze stai intajai da Luigi Voltini.

Ła Cołesion Eugenio Balzan, de propietà de ła Fondasion Balzan, dopo èsar stada conservada inte ła sede de ła fondasion a Miłan e esponesta par do ani intè el muzeo Vila dei Cedri de Bełanxona, el ze tornà inte ła so sità nadałe e detegnesta inte l'inderior del Teatro Sociałe Eugenio Balzan.
## Notasion


## Bibliografia
* Biblioteca Civica G.G Bronziero, Badia Polesine contributo per la conoscenza della città, 1990.

## Voze corełae
* Cołesion Eugenio Balzan

## Altri projeti

## Linganbi foresti
* Teatro Sociałe Eugenio Balzan
Parlamento del Cànada

El **Parlamento del Cànada** (in ingleze *Parliament of Canada* in franseze *Parliament du Canadà* ) el ze ła rama lejislativa del goerno canadeze co  sede a Parliament Hill de Otawa, inte l'Ontario. Formalmente, el ze fazesto dal Senato e da ła Càmara dei Comuni.

El Sovran (monarca) el ze raprezentà dal Goernatore Zenerałe del Cànada, che el nòmena i 105 menbri de ła camara alta, o sia el Senato, drio łe racomandasion del Primo Ministro del Cànada. I 308 menbri de ła camara basa, corispondente a ła Càmara dei Comuni, i ze ełezesti diretamente dal pòpoło; un menbro el raprezenta un distreto ełetorałe.

La Càmara dei Comuni ła ze ła rama domenante del Parlamento. El Senato el se opone raramente a ła vołontà de ła Càmara dei Comuni. Le responsabiłità del sovran e del goernatore zenerałe łe ze meramente serimoniałi, siben che tecnegamente i gàpia "poderi de reserva" traverso i cuałi i połe far decader el goerno e indir nove ełesion. El Primo Ministro e el Gabineto i ga da mantegnere el pozo de ła majoransa dei menbri de ła Camara dei Comuni par poder goernare.
## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Ditatura dei cołonełi

Ła **Ditatura dei Cołonełi** (τὸ καθεστώς τῶν Συνταγματαρχών), nota anca come **ła Zonta** (η Χούντα), ze el nome che el vien uzà par indicar la ditatura miłitare de ispirasion fasista instaurà el 21 de april 1967 e finìo intè'l 1974. Durante cuel periodo ła Gresa zera goernà da na serie de goerni anticomunisti saliti al poder grasie a dei colpi de stato guidati dai cołonełi Geōrgios Papadopoulos, Nikolaos Makarezos e Ioannis Ladas.
Spiga

La **spiga** ła ze na infioresensa formada da numarozi fiori sesìłi (privi de pedùncoło) inserii sora de un ràchide sentrałe.

## Difuzion e tipołozie
La spiga ła ze na struturasion anatòmega tìpega de łe Poaceae, ma no solché na escluziva de sta fameja.

La **spiga de spighe** invese ła ze na infioresensa fata de un ràchide sentrałe sora del cuało ghe ze inserie spighe sénpleghe. Un ezénpio da citar che el ze parte de l'imazenàrio cołetivo el ze ła spiga de formento.
## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Enerzie non rinovabiłi

[miniatura|340x340px|Na miniera de [carbon in Wyoming, intè łi Stati Unii. El carbon, che el se forma in miłioni de ani, ze na fonte de enerzia finita e non rinovabiłe intè ła scała temporal umana]]
Łe **enerzie non rinovabiłi** (o **fonti non rinovabiłi**, piassè coretamente **fonti de enerzia non rinovabiłi**) son fonti de enerzia che se zeneran molto lentamente, a diferensa de cuełe rinovabiłi, par cui na olta terminate non saran novamente disponibiłi in tenpi brevi. L'inpato ambiental ze asosià al loro uzo, che el rizulta in zenare mazor rispeto a cueło de fonti di enerzia rinnovabili, che son reintegrate naturalmente intè un periodo de tenpo piassè breve.

Łe fonti de enerzia non rinovabiłi son speso uzade parché in grado de produr mazori cuantità de enerzia co inpianti tecnoloxicamente senplici e cołaudati. Speso l'utelizo de cueste fonti porta problemi di incuinamento ambiental come ła produsion de gas sera o de rifiuti radioativi.

Son fonti de enerzia non rinovabiłe:

* carbon
* petrolio
* gas naturałi
* elementi uzadi par la produsione de enerzia nuclear, come uranio e plutonio.
Looney Tunes

**Looney Tunes** ze na serie de cortometragi animadi mericani, inisialmente destinadi al cine, prodoti dała Warner Bros., dal 1930 al 1969, par poi èsar riadatade par la tełevizion dałi ani 70 in poi. Ła serie ze nata contenporaneamente a n'altra serie, *[[Merrie Melodies]]* e insieme son diventà ła serie piassè longa mai realizà. Łi stesi parsonaji inventadi protagonisti deła serie son ciamadi zenericamente "*Looney Tunes*".

## Personaji
Intè ła serie ghe son molti personaji e i principali son:

* Bugs Bunny, on conejo griso e bianco.
* Daffy Duck, n'anara nera.
* Porky Pig, on mas-cio.
* Elmer Fudd (T*adeo*), on caciator uman nemico de Bugs.
* Wile E. Coyote and the Road Runner, on coyote e n'oseo coridor deła strada.
* Sylvester the Cat (*Silvestro el gato*), on gato bianco e nero.
* Tweety (*Titi/Titti/Titì*), on canarin
* Granny (*Nona*), la parona de Tweety e Sylvester.
* Yosemite Sam, n'ometo barbùo co cavełi e bafi rosi.
* Taz, on diavoło deła Tasmania
* Marvin the Martian (*Marvin el Marsian*), on marsian nemico de Bugs Bunny.
* Pepé Le Pew, na mofeta.
* Foghorn Leghorn, on gało bianco.
* Speedy Gonzales, on topo mesican vestìo de bianco co on sombrero.

## Lingambi Foresti
Bugs Bunny

**Bugs Bunny** ze on personajo imajinario deła serie animada *[[Looney Tunes]]*; ze stà ideà intè'l 1938 da on grupo de autori che el conprende Ben "Bugs" Hardaway, che creò ła prima version par el cortometrajo Porky's Hare Hunt.

El so acento ze na miseła de cueło del Bronx e de cueło di Brooklyn. In Itałia zera inisialmente ciamà **Bubi Balzello**, **Lollo Rompicollo** e **Rosicchio**, ma in seguito s'è afermà l'uzo del nome orizenałe.

Ga esordìo intè i fumeti nełi USA intè'l 1941 co el primo numaro deła serie *Looney Tunes and Merrie Melodies Comics*, edito dała Dell Publishing.

Neła łengua ingleze "Bugs" o "Bugsy" ze sinonemo de "mato". Durante łi ani deła seconda guera mondiałe, Bugs Bunny zera ana figura lezendaria par la jente, on simboło de grande forsa capace de vinser cualuncue problema, anca co łe minime probabilità de riusita, grasie al so inzegno.

## Lingambi foresti
Càmara dei Deputai

La **Càmara dei deputai** ła ze na càmara – de sòłito ła "càmara basa" – de un mùcio de stati gaventi un sistema bicamarałe

## Atuałi
* **[[Càmara dei deputai (Arzentina)|Càmara dei deputai]]** – Arzentina
* **[[Càmara dei deputai (Braziłe)|Càmara dei deputai]]** – Braziłe
* **[[Càmara dei deputai (Ciłe)|Càmara dei deputai]]** – Ciłe
* **[[Càmara dei deputai (Haiti)|Càmara dei deputai]]** – Haiti
* **[[Càmara dei deputai (Itàlia)|Càmara dei deputai]]** – Itàlia
* **[[Càmara dei deputai (Lusenburgo)|Càmara dei deputai]]** – Lusenburgo
* **[[Càmara dei deputai (Mèsego)|Càmara dei deputai]]** – Mèsego
* **[[Càmara dei deputai (Paraguay)|Càmara dei deputai]]** – Paraguay
* **[[Càmara dei deputai (Połònia)|Càmara dei deputai]]** – Połònia
* **[[Càmara dei deputai (Repùblega Ceca)|Càmara dei deputai]]** – Repùblega Ceca
* **[[Càmara dei deputai (Repùblega Dominicana)|Càmara dei deputai]]** – Repùblega Dominicana
* **[[Càmara dei deputai (Romania)|Càmara dei deputai]]** – Romania
* **[[Càmara dei deputai (Venesueła)|Càmara dei deputai]]** – Venesueła

## Stòreghi
* **[[Càmara dei deputai de Fransa|Càmara dei deputai]]** – Fransa inte ła Restaurasion franseze, la Monarchia de lujo e ła Terza Repùblega
* **[[Abgeordnetenhaus (Austria)|Càmara dei deputai]]** (*Abgeordnetenhaus*) – Inpero austro-ungàrego
* **[[Càmara dei deputai del Regno d'Itàlia|Càmara dei deputai]]** – Regno d'Itàlia
* **[[Càmara dei deputai (Regno de Sardegna)|Càmara dei deputai]]** – Regno de Sardegna
## Altri projeti
*
Nasionałe de bałon de ła Svìsara

La **nasionałe de bałon de ła Svìsara** ( Schweizer Fußballnationalmannschaft,  Nazionale di calcio della Svizzera) ła ze ła scuadra de bałon che ła raprezenta ła Svìsara inte łe conpetision ufisałi. Ła so organizasion ła ze inte łe man de l'Asociasion Svìsara de Bałon (SFV-ASF), ła cuała ła ze menbro de ła UEFA.
## Stàdio
Domo de Verona

El **domo de Verona**, del cuało el nome ufisiałe el ze **catedrałe de Santa Maria Asunta** ma conosesto anca cofà **catedrałe de Santa Maria Matricułare**, dal nome de l'antiga ceza paleocristiana, el ze el prinsipale liogo de culto catòłego de ła sità de Verona, ceza mare de l'omònema diòseze. El fa parte de on compleso architetònego del cuało ghe fa parte anca el pałaso del Vescovado, el ciostro dei Canòneghi, ła biblioteca capitołare, el batistero de San Joani in Fonte e ła ceza de Sant'Elena, sti ùltemi do i ze ligai al domo col portegà de Santa Maria Matriculare.

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti