Nutella

**Nutella** ła xe na marca comerciałe creada in Itàlia inte el 1964. El prodoto, ciamà **nutella,** el xe na crema gianduia contegnente sùcaro, ojo de palma, cacao, noxèłe , łate, łecitina de sòja e vaniłina. El xe prodoto ałimentar da ła multinasionałe Ferrero, axienda de derìto łusenburghexe.

## Storia
Preparada inte el 1964 da l'industria dolsiaria piemontexe Ferrero de Alba (Cuneo), a partir da na presedente crema denomenada *Pasta Giandujot* e può *SuperCrema.*

El nome deriva dal sostantivo *nut*, che signifega «noxèła» in inglexe, e el sufiso italian -*ella*, par otegner un nome reciabiłe, e rappresenta di fatto la crema spalmàbiłe più venduta al mondo, con una produzione di 365.000 tonnellate l'anno. L'orixene de ła Nutella ła xe łigada al ciocołato Gianduia che contien pasta de noxèłe. El gianduia gaveva ciapà pìe in Piemonte inte el momento inte el cuało łe tanse ecesive so l'inportasion dei semi de cacao gaveva cominsià a scoajàr ła difuxion del ciocołato convensionałe. Pietro Ferrero gaveva na ssedeva una pastiserìa ad Alba, inte łe Langhe, area conosùa par ła produsion de noxèłe. Durante el segondo conflito mondiałe, a cauxa de ła mancansa de cacao destinà prinçipalmente a łe scorte bełiche, Ferrero ga deçidesto de sostituir el cacao co łe noxèłe e el sùcaro, e cusì el ga inventà ła "prima version" del "Gandujiot". Inte el 1946 el ga vendesto el primo łòto, costituìo da 300 ul=kg de *Pasta Giandujot*. A se tratava de na pasta de ciocołato e noxèłe vendùa in blochi da tajo. Inte el 1951 naseva inveçe ła *Supercrema*, conserva vexetałe vendesta in grandi baratołi.

Inte el 1963 Michele Ferrero, so fio de Pietro, ga deçidesto de rinovar ła Supercrema co l'intension de comerciałixarla in tuta Europa. Ła compoxision ła xera sta modifegà, cusì cofà l'eticheta e el nome: ła paroła *Nutella* (baxà so l'inglexe *nut*, «noxèła») e el łogo xe stà rejistrà verso ła fin del steso ano, restando conpagno fin al dì d'ancò.

El primo vaxeto de Nutella xe usìo da ła fàbrega de Alba el 20 de apriłe del 1964. El prodoto ga avesto suceso istantaneo: inte el 1965 el xe usìo in Xermania indove el ga otegnesto suito un suceso stragrando e l'ano drìo xe usìo in Fransa. El resta oncora ancùo stremamente popołar e el vien de frecuente sità in romanxi, canson e ópare sinematografeghe.

Inte el zugno del 2010 el Parlamento Europeo ga aprovà na normativa in baxe a ła cuała tuti i ałimenti contegnenti tanti grasi e sùcari ga da inserir inte ła so eticheta l'avixo del «mejo profiło nutrisionałe». L'inisiativa, pontada al fin de conbater l'obexità ofrindo pì informasion ai consumadori, ła xe sta criticà dal vicio presidente de ła Ferrero SpA Francesco Paolo Fulci, che'lga creà el comitato «Giù le mani dalla Nutella» (Xo łe man da ła Nutella), sostegnesto da ła rejon Piemonte e da l’ex ministro par łe Połiteghe europee Andrea Ronchi, che ga invità l'Union europea a non cacìr inte el «fondamentałismo nutrisionista».

## Inpato inte el mondo

Nutella xe ła crema spalmàbiłe pì sparpagnada al mondo. L'Ocse ga definìo ła crema un prodoto exenplar inte l'economia de globałixasion: łe 9 fàbreghe xe distribuìe in tuti i continenti e i ingredienti utiłixai i provien da varie parte del mondo. Sta crema ła xe utiłixada sortatuto cofà conpagnamento par pan, biscoti, dolsi e fruta, anca se inte i ani xe stae idea numaroxe ricete che ne prescrive l'uxo in torte, pastisini e crêpes.

### On fenomeno de costume
In tante nasion europee ła crema ciocołato no ła xe solchè un ałimento o un gołoxeso, bensì un fenomeno de costume consołidà. Inte el corso dei ani e al muar dei tenpi e de łe foxe.

* Ła crema ła xe conparìa anca in film sinematografeghi: famoxa xe ła sena del film *[[Bianca (film)|Bianca]]* de Nanni Moretti in cui el protagonista Michele Apicella, alter ego del regista-ator, nega l'ansa in un baratoło stragrando de *Nutella* alto sirca 1 metro, che xera stà predisponesto pròpio in funsion del set.
* Ła partien al łenguajo cuotidian, ła xe tołesta cofà termeno de paragon (ex. Gnutella) e ła costituìo ogeto de studi soçiołoxeghi.
* So de staltra xe adiritura stai scrivesti sagi riferìi al costume italian (l'ùltemo in órdene de tenpo xe  "Nutella un mito italiano" del xornałista Gigi Padovani, publegà da Rizzoli inte el 2004), łibri de ricete e artante rełasion cademeghe che intracuerise so łe raxon de l'presamento de un prodoto trasversałe a pì xenerasion.
* Giorgio Gaber ga uxà el nome de ła crema inte ła so canson "Destra-Sinistra".

I Negrita ga uxà inte l'album XXX el nome de ła crema inte ła canson "Sex".
El cantaudor Ivan Graziani ghe ga dedegà na intièra canson, a metà strada intrà l'ełogio incondisionà, co alcuni conseji so come gustarla mejo, e na serie de metafore a sfondo sesuałe che łe deriva dal difondesto binomio cibo-seso. Ła canson ła se intitoła *Lanutella [sic] di tua sorella* e ła xe sta cantà insenbre a Renato Zero, inserìa inte l'album *[[Fragili fiori]]* del 1996.
* Alberto Tomba in un'intervista al periodego Panorama el 20 de xenaro 1995

*[[Nutella Nutellæ]]* xe el titoło de un łibro umoristego de Riccardo Cassini del 1995, indove xe rivedeste parte de çełebri ópare in ciàve Nutella.
* Nutella vien sità in te'l romanxo "Il paradosso di Pancrazio" de Luigi Pistillo (ed. Mursia)

### Łe marche concorenti

I produtori de crema ciocołato concorenti xe numaroxi, in Itàlia e a l'estero. Fin deso inte ła penixoła itałiana nisun concorente xe mai riusìo a inponer ła pròpia marca come concreta alternativa a Nutella Ferrero, mentre "Nutella" xe deventà inte el mondo intièro, par estension, nome comun, più che *sinonemo* de crema gianduia.

In Itałia, inte el desenio dal 1975 al 1985 xera stae tante łe creme concorenti. Tra cueste:
* "Ergo Spalma" de Plasmon Linea Ragazzi
* "Ciao Crem" de Star, ałora ła pì granda industria ałimentar itałiana
* "Cremita" di Barzetti, industria dolciaria di Castiglione delle Stiviere
* "Nucrema" di Motta
* "Nutkao" dell'omonima società Nutkao.
* "Crema Novi" della Novi
* "Nocciolata" della Rigoni di Asiago
* "Crema cuor di cacao" di Venchi.
* "Dolcecrema Cosimar", industria ałimentar dolsiaria, co sede a Foggia, inte i ani 70/80 ła produxe par el centro sud.
* "Crema Pan di Stelle" de Mulino Bianco

Inte el mondo, prodoti *sìmiłi* co altre marche i gode de łargo suceso. Tra staltri 
* "Merenda" in Gresia: el nome xe stà ciapà pròpio da l'orixinałe italian par indegar aponto un garanghèło de ła prima cołasion.
* "Nusspli" in Xermania: el xe un prodoto todesco de ła dita Zentis.
* "Nudossi" in Xermania: el xe un prodoto todesco, oncora vendùo inte ła ex Xermania de l'Est.
* Ła Mars ła produxe na crema da spalmar bicołor maron e bianca.
* "Alpella" In Turchia, produxesta dal cołoso ałimentar turco Ülker.
* In Austrałia ła *Sweet William*, na crema spalmàbiłe priva de łaticini e noxèłe.
* In Canada se cata "Choconutta", "Hazella" e na granda varietà de creme spalmàbiłe a ła noxèła co ła marca de łe caene de distribusion.
* In Nova Całedonia xe proibìa l'inportasion sia del prodoto italian sia dei sìmiłi prodoti de ła Fransa continentałe in modo da proteger un prodoto łocałe, el "Biscochoc".
* In Serbia e inte i paexi  de l'ex-Jugoslavia se vende dal 1972 na crema bicołor sìmiłe a ła Nutella, ciamada Eurocrem produxesta a Gornji Milanovac, 120 chiłometri a sud de Belgrado. L'inportasion de ła Nutella in sti teritori, un tenpo ostegiada par raxon połiteghe, ła xe deventada de prasi daspò el fini de łe Guere jugoslave.
* In Spagna e Portogało, l'alternativa pì popołar a ła Nutella xe ła crema spalmàbiłe Nocilla.

### Cołone sonore de łe canpagne publicitarie
Ad otobre 2010 ła ga uxà ła canson *[[Go (Jónsi)|Go Do]]* de Jónsi. Par tre ani e do mexi, da febraro 2015 ad apriłe 2018 ła ga uxà *[[I Want You Back (The Jackson 5)|I Want You Back]]* dei Jackson 5; a xenaro e a febraro del 2017 ła ga uxà *[[Come te non c'è nessuno]]* de Rita Pavone. A febraro 2019 par el Festival de Sanremo ła ga fato na canpagna publicitaria co scrito "La vita ze bella" co na cover de Lo Stato Sociale de ła canson *[[E la vita, la vita]]* de Cochi e Renato. Inte el 2018 e inte el 2019 ła ga uxà *Run* dei Tiggs Da Author; ła ga utiłixà anca n'altra canson par n'altra canpagna publicitaria e na canpagna de Nadałe co jingle reałixà postatamente par el spot.

## Ingredienti
Drìoman A se reporta ła conpoxision:

* Sùcaro
* Ojo de palma
* Noxèłe (13%)
* Łate scremà in pólvare (8,7%)
* Cacao magro (7,4%)
* łecitine (soja)
* vaniłina

## Nutella e i putèłi del mondo
Nutella e i putèłi del mondo ła xe na storega canpagna publicitaria costituìa da 12 foto raprexentanti putèłi de artanti paexi difarenti, pubregada dal 1979 al 1984 so Topolino e Il giornalino. La frase "Nutella ze buona" ze riportata nelle lingue dei bambini, di seguito elencate:

# Da ła freda Alaska Yuky dice: ᓇᑎᓚ ᒪᒪᕐᒃᑐᕐᒃ
# Da l'India misterioxa Gaytry el dixe : Nutella നല്ലതാണ്
# Dal sconfinà Canada Naomy ła dixe : Nutella knachwa
# Da l'imensa Rusia Ivan el dixe: Нутэлла-это вкусно
# Da ła be ła Svesia Ingrid ła dixe: Nutella sic|ãr god
# Da ła verde Scosia Steve el dixe: Nutella is sic|verrry guid
# Da ła granda Cina Hwang el dixe: Nutella 真係好食
# Da ła fiorìa Austria Herbert el dixe: Nutella ist guat
# Da ła vivace  America Jimmy el dixe: Nutella is great
# Da ła vècia Inghiltera Lawrence el dixe: Nutella is smashing!
# Dal maxego Perù Juanito el dixe: Nutella es sabrosa
# Da ła sugestiva  Arabia Ibrahim el dixe: نوتلا ھي لذيذة

## Ła cuestion de l'ojo de palma

In seguito alla campagna di Greenpeace Italia *Nutella salva la foresta* e alla raccolta di 10&nbsp;000 firme, Ferrero ha aderito alla moratoria sull'espansion delle coltivazioni di palma da olio che distruggono le ultime foreste del Sud est asiatico.

In t'una łetara spedìa a Greenpeace el 10 de łujo del 2008 Ferrero ga dichiarà de èsar pronta a moverse par raxonxer in un łaso de tenpo rajonevołe i obietivi drìo:
* Moratoria so ulteriori deforestasion dovùe a ła produsion de ojo de palma;
* Sviłupo de sistemi credìbiłi de trasabiłità e de çertifegasion de sto ùltemo.

## Prodoti contegnenti Nutella

L'axienda Ferrero ła comerciałixa varie marendine contegnenti Nutella:
* Nutella B-Ready: un wafer co ła forma de na picoła *[[baguette]]* (el nome reciama ła paroła inglexa *bread*, pan) farsìa de Nutella;
* Nutella & go: contien grisini sałai (opur bastonsini bretzel) da negar inte ła Nutella;
** Nutella Snack & Drink: identego al precedente, con l'aggiunta di una sezione che contiene EstaThe;
* Nutella Break: bareta conponesta da tre sutiłi strati de cialda co na farsidura de Nutella e gran supià, infin coverta de ciocołato (non vendesta in Itałia);
** Nutella MiniBrunch: sìmiłe al Nutella Break, ma non inbonìa, in cuatro varianse (fruta seca, çereałi, bache o semense) - vendesta in Fransa intrà el 2011 e 2012;
* Nutella Biscuits: biscoti frołini farsìi co Nutella.

## Curioxità
* Inte el 1969 xe stà tentà na variasion: ła Crema Kinder vitaminixada.

* Sin dai exordi Ferrero ga adotà par el formado da 200 grami dei contegnidori in vèro da 250 ml riutiłixabiłi come forma insentivante a l'acuisto del prodoto. Na volta svodà del so contegnùo, el contegnidor pol èsar utiłixà come gòto de caxa. Staltri xe stai presto caraterixai da imàjini multicołor. L'uxo de imàjini serigrafeghe stiłixae co temi astrati o łigai a ła natura xe durada fin al 1990, co łe xera stae sostituìe da imàjini dei personaji de l'anemasion, par po' tornar sporadicamente. Ła sielta de merchandising del prodoto a baxe de imàjini a fumeti ła xe oncora atuałe par el formado M|200|ul=g. Varda  gòto promosionałe.
* El 14 de majo 2014 in Itàlia xe sta emetesta na stanpina ordenaria par el 50º aniversario de ła so reałixasion, de ła serie "łe Ecełense del sistema produtivo ed economego".
* ła riceta segreta ła xe depoxitada in Kinder.
*Inte el 2021 l'Istituto Poligrafico e Zecca dello Stato ha omaggiato nutella con tre monete.

## World Nutella Day
Anca ła Nutella ga un so dì çełebrativo: el 5 de febraro si festeggia infatti il *World Nutella Day*.

## Notasion


## Bibliografia
* 
* 
* 

## Voxe corełade
* Crema al ciocołato

## Altri projeti
* 

## Linganbi foresti
*