Mango (cantante)

**Mango**, a l'anagrafe Giuseppe Mango, conosùo anca come Pino Mango (Lagonegro, 6 novenbre 1954 – Policoro, 8 desenbre 2014), el ze stà un cantaudor itałian.

Noto par ła só partegołar tècnega vocałe, da alguni definìa "semi-falseto", a'l só stiłe che'l fonde pop e rock co sonoridà folk e world music A ghe ze stà atribuìto el tèrmene de "pop mediterraneo". El critico muzicałe Mario Luzzatto Fegiz el ga definìo Mango un «autentico inovador de ła mùzega łezera itałiana».

Daspò un ezordio de scarso suceso, el ga otenjùo popołarità co'l brano *[[Oro/Lungo bacio, lungo abbraccio|Oro]]* (1984) e razonzesto l'apise co altri sucesi come *[[Lei verrà/Show|Lei verrà]]* (1986), *[[Bella d'estate/Stella del nord|Bella d'estate]]* (1987), *[[Nella mia città/Come Monna Lisa|Come Monna Lisa]]* (1990) e *[[Mediterraneo (Mango)|Mediterraneo]]* (1992). Inte ła faze drìo de ła cariera el ga seità a otènjer recontri pozitivi co i brani *[[Amore per te]]* (1999), *[[La rondine (Mango)|La rondine]]* (2002) e *[[Ti porto in Africa (singolo)|Ti porto in Africa]]* (2004). Inte l'arco de ła só atività el ga vendùo 6 miłion de dischi. Mango el ga anca scrito brani par artisti come Mietta, Loredana Bertè, Patty Pravo, Loretta Goggi e Andrea Bocelli, tanti dei cuałi in cołaborasion co'l fradeło Armando, co'l cuało el ga sconpartìo gran parte de ła só cariera.

## Biografia
### Inizi
Nasùo a Lagonegro, in provinsia de Potenza, el pasa un parìodo mìa masa łongo de l'infansia a Miłan, prima de far ritorno a'l paeze de nasita co ła fameja. Ła só vocasion canora ła ze bonorìva: co'l ga l'età de 6 ani el fa za parte de naa cover band isieme a'l fradeło pì grando Michele. So'l scominsio i só gusti muzegałi i ze inderisài verso el soul e l'hard rock, zènari totalmente difarenti da cuełi che nai drioman i ghe decretarà el só suceso. I só artisti preferìi A ze Aretha Franklin, Otis Redding, Led Zeppelin e Deep Purple; drioman el scolta anca Sting, Prince, AC/DC e soratuto Peter Gabriel, che'l ezersitarà na forte influensa so'l só stiłe. In età zovaniłe Mango no'l ze intaresà a ła mùzega itałiana e el interpreta «a'l màsemo calche brano de Battisti». Conseguìo el diploma de geometra, el se iscrive a ła facoltà de sosiołozìa a l' Univarsità de Salerno, sensa portar i studi a conpimento.

### Anni setanta
Inte'l 1975 Mango, insenbre a só fradeło Armando, el va Roma inte'l tentadivo de deventar un muzeghista profesionista. Spetando de sostenjer l'ezame a ła Siae, el conoose Renato Zero, el cuało, dopo aver scoltà łe só canson, el ghe ło prezenta a Franco Migliacci, produtor de ła RCA Italiana. Soto ła guida de Silvano D'Auria, el primo a notar łe só potensiałità e za cołaborador de Riccardo Cocciante, Mango inside par ła RCA l'àlbun *[[La mia ragazza è un gran caldo]]*, publegà inte l'otobre de'l 1976. El sound de'l disco, łigà a'l cantautorato pop de'l tenpo e łontan da'l stiłe che'l ło rendarà séłebre inte i ani a venjir, el suista intarese da parte de alguni interpreti de ła mùzega łezera itałiana.

I brani *Per te che mi apri l'universo* e *Tu pioggia io mattino* i atira  l'atension de Patty Pravo, che ła łi reinterpreta inte l'àlbun *[[Tanto (àlbun Patty Pravo)|Tanto]]*, sepur canbiandoghe el titoło de *Tu pioggia io mattino* in *Per amarti d'amore*. Anca Mia Martini ła ze atrata da łe mełodie de Mango e ła inside na propia varsion de *Se mi sfiori* inte l'àlbun *[[Che vuoi che sia... se t'ho aspettato tanto]]*.

Inte'l 1977 Mango el aparise inte'l programa *[[Passo 16 - Zero & Co.]]* co Renato Zero, intarpretando el brano *Indiscutibilmente mia*, rinominà drioman  *Su questa terra solo mia* e contenjùo inte'l só disco d'ezordio. Inte l'isteso ano el inside so 45 ziri, par ła caza discogràfega Numero Uno, do brani: *Fili d'aria* e *Quasi amore*, mai inserìi in nesun àlbun. L'ano dopo A vien insidesto un novo 45 ziri co nantre do canson: *Una danza* e *Non aspettarmi*. Inte'l 1979, proponendose artistegamente co'l nome Pino Mango, el pùblega *[[Arlecchino (àlbun)|Arlecchino]]* da'l cuało A despica *[[Sentirti/Notti bianche|Sentirti]]*, insidesta anca da Patty Pravo e drioman da Mietta.

### Ani otanta
#### Crize e ła consacrasion co ''Oro''
Inte'l 1982 A vien publegà par ła Fonit Cetra *[[È pericoloso sporgersi (àlbun)|È pericoloso sporgersi]]*, co'l cuało el cantaudor el se prezenta oncora a'l pùblego come Pino Mango. Da łe sonoridà pì rock respeto ai presedenti łaori, l'àlbun el contien *Nero e blu*, speso canson de vertura dei conserti par pluzori ani, reinterpretada drioman da Scialpi, par el cuało Mango el conpone anca i brani *L'Io e l'Es* e *Hallelujah*. Benché i primi dischi i gabia na serta vizibiłità, no i otien el suceso sperà né tanto spasio in radio e tełevizion.

Inte'l 1983 Mango el prezenta a ła Fonit un provin che, parò, no'l reseve atension e el vien łasà in zasensa. L'artista, za dełuzo dai scarsi rezultadi dei primi tre dischi (a dita de Mango, vendùi conplesivamente in trezento copie), el ze intensionà a zbandonar ła mùzega e a sevitar i studi univarsidari. Mogol, rivà inte i studi de ła Fonit par sistemar i archivi, el descoverzer el provin e, colpìo pozitivamente, el dezidara incontrar el cantante. Mara Maionchi, 'pena entrada in Fonit in cuałità de diretora artìstega, ła ciama Mango, el cuało, daspò ripetùi refiudi e senpre pì desizo a zbandonar l'atività ,el aceta infin de incontrar el parołiere.

El provin el contien un brano da'l titoło *Mama Voodoo*, el cui testo el ze òpara de'l fradeło Armando. Mogol el deside de rescrivarghene łe parołe, e 
A nase cusì *[[Oro/Lungo bacio, lungo abbraccio|Oro]]* che, publegà so 45 ziri inte l'ano sucesvio, el otien un gran suceso, a'l ponto da deventar el brano pì enblemàtego de l'artista. L'incontro co Mogol, nonché el contributo de Alberto Salerno in veste de produtor artìstego e parołiere, i sarà determenanti par rełansar ła cariera de Mango.

#### Ingreso a Sanremo

Inte'l 1985 el partesipa a'l Festival de Sanremo inte ła categoria "Nuove proposte" co  ła canson *Il viaggio*, otenjendo el premio della critica, pur sensa cuałifegarse par ła finałe; el brano el ze insarìo in *[[Australia (Mango)|Australia]]*, l'àlbun che'l introduze Mango a'l gran pùblego, in cui l'artista el taca ełaborar un propio stiłe contamenà da sonoridà world. Senpre in cheł'ano el scrive e produze tute łe canson de *[[Tempo di Blues]]*, àlbun d'ezordio de Laura Valente, che ła sarà ła só conpanja par tuta ła vita.

Inte'l 1986 el se reprezenta a Sanremo, portando cuatro canson: tre cofà autore e una cofà interprete-autor.El scrive co Alberto Salerno ła sigla de vertura de'l Festival sanremeze, *[[Io nascerò/Un bacio|Io nascerò]]* (cantada da Loretta Goggi e insidesta par ła prima volta da Mango inte ła rancura de'l 1999 *[[Visto così]]*); in pì el ze autor de'l *[[Re/Fotografando|Re]]*, co'l cuało Loredana Bertè ła se ezibise pa'ła prima volta so'l palco de'l Ariston (destando el famozo scandało par ła performance in varsion pre-maman) e de *Nessun dolore*, scrito par Anna Bussotti e prezentà inte ła sesion "Nuove proposte". 

Come interprete el partesipa inte ła categoria "Big" co *[[Lei verrà/Show|Lei verrà]]* che, nonostante ła se clasifega a'l 14º posto, ła deventa ben presto una de łe canson pì raprezentadive de ła só discografia. El brano el vien insarìo inte l'àlbun *[[Odissea (àlbun)|Odissea]]*, indove el resalta anca n'altra conpozision: *La rosa dell'inverno*. *Odissea* ła concuista el disco d'oro e el vede ła partesipasion de'l tastierista Brian Auger, fegura de spico de'l rock ani sesanta e setanta. Senpre in cheł'ano Mango el vinse el Telegatto cofà revełasion de l'ano.

El partesipa da novo a'l Festival de Sanremo inte'l 1987 co'l brano *Dal cuore in poi*, clasifegandose dezdotèzemo. Inte l'isteso ano el pùblega l'àlbun *[[Adesso (Mango)|Adesso]]*, che'l contien el za sità *Dal cuore in poi* insenbre a uno dei só brani pì famozi: *[[Bella d'estate/Stella del nord|Bella d'estate]]*, scrito co Lucio Dalla. L'àlbun el concuista 3 dischi d'oro in 5 mezi e el vien publegà anca a'l de fora dei confini nasionałi, otenjindo notevołi rescontri spesialmente in Spanja, ndove el se cołoga ai vertisi de łe clasifeghe; el se de deside, cusì, de publegar l'àlbun in łengua spanjoła co el nome de *[[Adesso (Mango)|Ahora]]*, da'l cuało A vien estraesto el singoło *Flor de Verano* (varsion ispànega de *Bella d'estate*), che ła razonze el primo posto inte ła clasifega spanjoła *Los 40 Principales* el 30 apriłe 1988.

Inte'l 1988 l'artista lucano el pùblega *[[Inseguendo l'aquila]]*, conpanjà da'l 45 ziri *Ferro e fuoco*. L'àlbun el concuista el disco d'oro e el vien publegà inte'l mèdemo ano in Spanja co el titoło *[[Inseguendo l'aquila|Hierro y fuego]]*.

### Ani novanta
Inte'l 1990 Mango el pùblega *[[Sirtaki (album)|Sirtaki]]*, el só àlbun pì vendùo. Prima de l'usida de'l disco el partesipa a Sanremo co *Tu... sì* che, inte l'istesa edision, el vien anca intarpretà da'l cantaudor britànego Leo Sayer co'l titoło *The moth and the flame*. El brano e i pì noti *Nella mia città* e *Come Monna Lisa* i contribuise a'l suceso de l'àlbun, che'l razonze ła cifra de  copie vendùe in Itałia e el otien anca el premio *Vela d'oro* a Riva del Garda. Anca de 'st'altro disco vien publegada ła varsion omònema in spanjoło inte'l 1991. Inte l'isteso ano el cantaudro el scrive tre brani par Mietta, incluzi inte l'àlbun *[[Volano le pagine]]*: *Oltre te*, *Soli mai*, *E no (cosa sei)*.

L'àlbun *[[Come l'acqua]]* de'l 1992 el conferma el suceso de Mango inte l'anbito de'l pop mediteraneo; A ze propio *[[Mediterraneo (Mango)|Mediterraneo]]* el singoło che'l ne fa da traino, ancora co i testi de Mogol. Łe copie vendùe łe sùpara .

Inte'l 1994 el canbia caza discogràfega: ła EMI ła pùblega *[[Mango (Mango)|Mango]]*, inte'l cuało A spica ła canson *Giulietta*, scrita insieme a Pasquale Panella.

### Ani domiłe
#### Mùzega e atividà łetararia
Inte'l 2000 el scrive par Mietta *[[Fare l'amore (singoło)|Fare l'amore]]*, prezentà a'l Festival de Sanremo de cheł'ano, mentre inte'l 2002 el pùblega *[[Disincanto (Mango)|Disincanto]]*. Grando suceso otien el brano *[[La rondine (Mango)|La rondine]]* e anca ła title track *Disincanto*; da senjałar in pì ła reintarpretasion de *[[Michelle]]* dei Beatles, ezeguìa a sìe voze. *Disincanto* el vende  copie. L'àlbun el senja l'ùltema cołaborason dei fradełi Mango, che i intaronparà definitivamente i só raporti.

Inte'l 2004, co'l disco *[[Ti porto in Africa]]*, łe sonoridà tipegamente mediteranee łe vien zmisiàe ad aranzamenti rock, a ła reserca de novi soni e altre sparimentasion muzegałe. *Ti porto in Africa* el se azùdega el disco de platino e el vende oltra  copie. Inte l'isteso ano l'artista basiłicateze el pùblega un primo łibro de poezìe, da'l titoło *[[Nel malamente mondo non ti trovo]]*, edito da łe Edizioni Pendragon e distribuìo da ła *Chiaroscuro*, contenjente 54 łìreghe e algune partegołari iłustrasion fotografeghe.

Inte'l 2005 Mango el firma un novo contrato co ła Sony BMG e el pùblega l'àlbun *[[Ti amo così]]*, disco d'oro, dove inte'l brano *Il dicembre degli aranci* el dota co ła mujer Laura Valente; durando łe sesion de rezistrasion de l'àlbun el se avałe de ła partesipasion de'l baterista Ian Thomas (Mick Jagger, Elton John). Inte'l disco el reinterpreta anca na séłebre canson napołetana: *I' te vurria vasa*'. Inte'l 2007 el cantaudor el partesipa a'l Festival de Sanremo co'l brano *[[Chissà se nevica]]*, dotando inte ła tersa serada anca co Laura Valente e clasifegandose a'l 5º posto. In contenporanea co'l singoło sanremeze el pùblega l'àlbun *[[L'albero delle fate]]*, disco d'oro, e el segondo vołume de poezìe *[[Di quanto stupore]]*, distribuìo da *Chiaroscuro-Edizioni Pendragon*.

Inte'l 2008 el dota co i Neri per Caso inte ła reintarpretasion de'l só famozo brano *[[Bella d'estate/Stella del nord|Bella d'estate]]*. El 19 setenbre 2008 A vien fora l'àlbun de cover *[[Acchiappanuvole]]*, titoło ciapà da un verso de ła canson *Ragazzo mio* de Luigi Tenco de'l 1964. EL novo łaoro el vien antisipà da'l singoło *La stagione dell'amore*, cantada insenbre a'l só autor Franco Battiato. El disco el vede anca ła cołaborasion de Claudio Baglioni, co'l cuało Mango el dota in *Amore Bello*. *Acchiappanuvole* el ze sertifegà disco de platino.

Inte l'apriłe 2009 Mango partesipa a l'insizion de'l brano *[[Domani 21/04.2009]]* de Mauro Pagani, i cui proventi i ze devołùi a łe popołasion colpìe da'l teremoto de l'Aquila.

#### I ùltemi łaori

Da'l 28 agosto 2009 ze in rodasion so łe radio nasionałe el singoło *Contro tutti i pronostici*, che'l antisipa l'usida de'l dopi cd live *[[Gli amori son finestre]]*, edito da ła Sony Music e publegà el 18 setenbre. El brano, che'l ze uno do inediti, el ze scrito da na zòvane rock band beneventana i Rei Momo, guest star in alguni conserti de l*'Acchiappanuvole Tour*. L'altro inedito, *E poi di nuovo la notte*, el ze conposto da l'isteso Mango. *[[Gli amori son finestre]]* el ze el titoło de l'omònema poezìa resitada da Flavio Insinna e conposta da'l cantaudor de Lagonegro.

Senpre in cheł'ano el partesipa a ła reałizasion de l'àlbun *[[Q.P.G.A.]]* de Claudio Baglioni, cantando el brano *Io ti prendo come mia sposa*, e el cołabora a'l disco *[[De La Buena Onda]]* de'l ghitarista Flavio Sala, cantando *Volver*, na canson de Carlos Gardel.

El 24 maggio 2011 A vien fora el vintèzemo łaoro de'l cantaudor, *[[La terra degli aquiloni]]*, presedùo da'l singoło *La sposa*, canson scrita co Pasquale Panella. Inte'l zorno de l'usida de'l novo singoło el sito ofisiałe el se azorna e nase ła prima pàjina ofisiałe so Facebook. L'àlbun el vede ła cołaborasion de Pasquale Panella in tre canson e de Maurizio Fabrizio e Guido Morra inte ła canson che ła sera l'àlbun *Il rifugio*, oltra a do cover come *Volver* de Carlos Gardel e *Starlight* de The Supermen Lovers.

Inte l'apriłe 2013 Mango el scrive insieme a Carlo De Bei e Cinzia Farolfi ła canson *Voce senza voce* intarpretada da Mario Nunziante, ex concorente de *[[Amici di Maria De Filippi|Amici]]*, e el partesipa anca ai cori de'l brano.

L'ùltemo àlbun el ze *[[L'amore è invisibile]]* (2014), so eticheta Columbia Sony Music. Inte'l disco A ghe ze tre inediti e rełeture de muzisisti cofà Sting, U2, Fabrizio De André, Lucio Battisti, Beatles, Pino Daniele e na canson de ła tradision sarda intitołada *[[No potho reposare]],* intarpretada insieme a ła cantante sarda Maria Giovanna Cherchi.

### Morte
Ła sera de'l 7 desenbre 2014 el cantaudor el partesipa a ła manifestasion in benefisensa "World of Colours", che ła se ga tenjùa a'l Palaercole de Policoro, in provinsia de Matera. Durando l'evento, in favor dei putełi de ła Guinea Bissau, a cui parteisipa anca parsonałità come Franco Fasano, Metis Di Meo e Dino Paradiso, Mango el monta so'l palco a mezanote, ezibìndose par l'ocazion davanti a cuatromiła parsone. Durando l'ezecusion de *[[Oro/Lungo bacio, lungo abbraccio|Oro]]*, uno dei só brnai pì séłebri, el acuza un ma un małor, dimándandoghe scuza a'l pùblego, el intarronpe l'ezibision. Portà inte'l retropalco, łe condision łe aparise sùito gravi e, malgrado i imediati socorsi, l'artista el mor prima de razónzer l'ospeal par un ataco cardiaco fulmenante. El gaveva 60 ani. A só muger Laura el gaveva confidà che'l gavarìa vołesto morir so'l palco, el ga dizesto in tenpi non sospeti: «cosa ghe ze de pì beło che morir mentre ti fa mùzega davanti a ła zente, e cioè mentre ti fa ła cosa che ti ami de pì?».

El 9 desenbre el fradeło mazor Giovanni el se sente małe durando ła vełia funebre, probabilmente anca eło par un infarto o par un epizodio cardiaco da stress; l'omo, setantasincuene, el more poco dopo l'arivo in ospeal. I altri fradełi, Armando e Michele, rivài in ospeałe par vizitar Giovanni, anca łori i acuza un małor, e i vien portà in ospeałe e sùito dimesi.

Łe ezecuie de'l cantaudor łe vien sełebràe da'l véscovo Francescantonio Nolè el 10 desenbre inte ła concatedrałe de Lagonegro. A ła funsion ghe partesipa łe autorità sitadine, el presidente de ła rejon Basilicata Marcello Pittella, Mogol, Franz Di Cioccio e Franco Mussida de ła PFM, Maurizio Fabrizio, i discografeghi de ła Sony, i amisi de łe radio, tra cui Paola Gallo de Radio Italia, e na granda foła de sitadini. Inte'l primo pomerigio de'l mèdemo zorno se tien i funerałi de'l fradeło Giovanni, inte ła cieza de San Giuseppe. El cantaudor el ze sepołìo inte'l só paeze nadałe, ndove el zera tornà a viver da diversi ani.

A scuazi sincue ani da ła sconparsa, el 22 novenbre 2019 vien publegà el cofaneto *[[Tutto l’amore che conta davvero]]*, che'l contien i majori sucesi, cołaborasion artìsteghe, reintarpretasion e altri brani manco noti de'l cantaudor łucano.

## Notasion