1° de zugno

El **1 de zugno** xe el 152° dì de l'ano secondo el całendàrio gregorian e el 153° inte i ani bizesti. Ghe manca 213 dì par la fin de l'ano.

## Avegnimenti
* 193 – El Senato roman el condana a morte l'inperatore Didio Zulian, permeténdoghe a Setìmio Severo de concuistar el trono latin.
* 987 – Ugo Capeto el vien ełezesto re de Fransa.
* 1204 – Casca ła sità de Rouen, divegnendo un gaver del re de Fransa, Fiłipo II.
* 1215 – Zhongdu (odierna Pechin), ła capitałe del regno de Jin, ła casca par man dei móngołi de Genghis Khan.
* 1252 – Alfonso X de Castiia, dito el *sajo*, el vien proclamà  re de Casteja e de Leon.
* 1479 – Ła vien fondada l'Università de Copenaghen.
* 1485 – Matia Corvin d'Ungaria el se tołe Viena contro Federico III d'Asburgo.
* 1495 – El frate John Cor el rejistra el primo loto conosesto de Scotch whisky.
* 1533
**Fondada ła sità de Cartàzena de Indias.
** Ana Bołena la vien incoronada rejina, come consorte de Enrico VIII de Inghiltera, e Catarina d'Aragona ła vien reconosesta cofà prinsipesa védoa (de Arturo de Gàłes).
* 1645 -Taca formalmente a Munster e Osnabrück in Vestfalia łe tratative de paze par métar fin a ła Guera dei trent'ani. A catarse i ze i raprezentanti del Sacro Roman Inpero de Ferdinando III d'Asburgo da na parte, e chełi de Fransa de Luizi XIV soto ła rezensa de ła mare Ana d'Austria insieme e chełi svedezi de ła rezina Cristina da l'altra. Le tratative łe durarà par tre ani.
* 1657  –  La Danemarca-Norveza ła fa el so ingreso inte ła Seconda guera del nord (1655-1660) declarando guera a l'Inpero svedeze de Carlo X
* 1764 – L'astrònomo franseze Charles Messier el zonta l'Cùmuło Globułare de Èrcołe o M13 inte el so catàłogo
* 1774 – Rivołusion americana: el goerno de ła Gran Bretagna ła órdena ła serada del porto de Boston, Massachusetts
* 1779 – Rivołusion americana: Benedict Arnold el vien zudegà  da ła corte marsiałe par condota dezonesta inte ła zestion de ła propietà goernativa
* 1792 – El Kentucky el devien el cuindèzemo Stato dei USA
* 1794 – Gloriozo Primo de Zugno
* 1796 – El Tennessee devien el sedicèzemo Stato  dei USA
* 1812 – Guera del 1812: el presidente dei Stati Unii d'Amèrica James Madison el dimanda al Congreso de declarar guera al Regno Unio
* 1815 – Napołeon Bonaparte el zura fedeltà a ła Costitusion franseze
* 1829 – El capitan James Stirling el fonda ła Swan River Colony inte l'Austràlia Osidentałe
* 1831 – James Clark Ross el descuerze ła pozision del Poło nord magnètego inte ła Boothia, Cànada
* 1840 – Samuel Cunard el finise ła traversada de un vaporeto a roda da 700 tonełae, da Liverpool, Inghiltera a Halifax, in Nova Scòsia
* 1855 – L'aventuriero american William Walker el concuista el Nicaràgua e el recùvara-fora ła s-ciavitù
* 1869 – Thomas Edison el riseve el breveto par ła so màchina ełetiva ełètrega.
* 1879 – Papa Leon XIII el pùblega ła letera ensiclega "*[[Ci siamo grandemente]]"*, so l'indesołubiłità del maridauro
* 1898 – L'espozision mondiałe *[[Trans-Mississippi Exposition world's fair]]* ła vien inaugurà a Omaha (Nebraska)
* 1909 – L'espozision mondiałe *[[Alaska-Yukon-Pacific Exposition]]* ła vien verzesta a Seattle (Washington)
* 1910 – La spedision de Robert Falcon Scott verso el Poło sud el dasa l'Inghiltera.
* 1918 – Prima guera mondiałe: scumìsio de ła bataja de Bosco Belleau
* 1922 – Costitusion del Royal Ulster Constabulary
* 1933 – L'espozision mondiałe *[[Sècoło del progreso]]* ła vien verzesta a Chicago (Illinois)
* 1938 – In Zermània, Heinrich Himmler el órdena ła deportasion de asociałi, Rom, vagabondi, lenoni e prostitute.
* 1941
**Seconda guera mondiałe: fin de ła bataja de Creta; l'ìzoła ła vien concuistada dai tedeschi.
** I britàneghi i se ritołe el controło de Baghdad dopo un colpo de Stato
* 1942 – Seconda guera mondiałe: el cuotidian de Varsàvia *[[Libarty Brigade]]* pùblega łe prime notìsie revardo l'ezìstar dei canpi de consentramento.
* 1943 – Incursion aèrea de ła RAF sui stabiłimenti Zeppelin a Friedrichshafen, in Zermània, andove che i vegneva produzesti i inpianti radar todeschi.
* 1955 – Inìsio de ła Confarensa de Mesina
* 1958
** Taca łe trasmision tełevizive a liveło nasionałe in Canada
** Charles de Gaulle el vien reciamà da ła pension par guidar ła Fransa par decreto par un perìodo de sie mezi
* 1959
** In Tunizia ła vien adotada ła prima costitusion republegana
** Taca in Nicaragua na revołusion contro el presidente Somoza
* 1962
** I curdi i revéndega arente de l'ONU el so derito a l'indipendensa
** Indipendensa de łe ìzołe Samoa
* 1973 – Proclamada ła repùblega in Gresa
* 1977 – L'Union Soviètega ła acuza de tradimento el lìder dei deriti siviłi Natan Sharansky
* 1979 – In Rhodèzia el finise el novantenałe domìnio de ła menoransa bianca; ła nasion ła devien Zimbabwe-Rhodèzia
* 1980 – La Cable News Network (CNN) ła taca łe so trasmision
* 1985 – Alan García el vien proclamà presidente del Perù
* 1988 – El presidente statunitense Ronald Reagan e cheło soviètego Michail Gorbačëv i firma un acordo par l'ełimenasion dei mìsiłi de mèdia zitada
* 1990 – George H. W. Bush e Michail Gorbačëv i firma un documento revardo a ła redusion del 30% de łe so arme nucleari
* 1994 – Armando Calderón el devien presidente de El Salvador.
* 1997 – Hugo Banzer el vinse łe ełesion presidensiałi bołiviane.
* 1998 – Dopo de l'Istitusion Monetària Eoropeo, ła vien istituita ła Banca sentrałe eoropea incargada de l'atuasion de ła pułìtega monedària par i disnove paezi de l'Union eoropea che i ga aderio a ła moneda ùgnoła e che i forma ła denomenada zona eoro.
* 2001:
**Sudàfrica: more Nkosi Johnson, el tozato nero de 12 ani divegnesto sìnboło de ła lota a l'AIDS.
**Israełe: a Tel Aviv, un terorista suicida de łe Brigae al-Quds el se fa s-ciopar davanti a ła discoteca Dolphin-Disco. More l'atentator e 20 persone inte el pì grave atentà conpiesto inte el ndar de l'an.
**Nepal: el prinsipe ereditàrio Dipendra, de 30 ani, el spara contro i menbri de ła fameja reałe, copando el re Birendra, ła rezina Aishwarya, e altri sete menbri de ła fameja reałe, par dopo cavarse ła vita. El 4 el vien nomenà novo re Gyanendra, fraeło de Birendra.
**L'ezisian ʿAmr Mūsā el divien el 6° segretàrio zenerałe de ła Liga araba.
* 2003 – La Cina ła scumìsia a inpienir ła conca drento de ła granda Diga de łe Tre Gołe, sorlevando el liveło de l'àcua de pì de 100 metri
* 2005 – Co un referendum, i Paezi Basi i refuda ła creasion de na Costitusion eoropea
* 2009
** Un Airbus A330-200 de Air France, partito da Rio de Janeiro e derizesto a Parize, co drento 228 persone, intrà i cuałi 3 trentina, el sparise dai radar braziłegni a łe ore 8 sirca de ła matina. La stimana dopo i vegnarà catai i primi tochi de l'aèreo. Tuti morti
** La General Motors ła taca el prosedimento de bancarota regolada dal Chapter 11. El ze el cuarto pì grando fałimento de ła stòria statunitensa.

## Nasesti

* 1926
** Marilyn Monroe: atora stadunitense.
* 1971
** Ghil'ad Zuckermann: łenguista

## Morti
## Feste e recorense
### Nasionałi
### Rełijoze
#### Santi catòłeghi
#### Festa del patrono de łe sità
### Làeghe
## In altri projeti