Luciano Ligabue

[right|250 px|thumb|Ligabue a'l [PałaOłinpico de Torin a setenbre 2010]]

## Biografia

### Łe orizene e i primi sucesi

Nevodo de Marcello Ligabue, eroe de ła Rezistensa emiłian, dopo che'l ga otenjùo el diploma de ragioneria el fa i łaori pì disparà, infrà i cuałi cueło de'l bracénte e de'l metalmecànego, cuindi rajonier, condutor radiofònego, comersiante, promoter, zogador de bałon (inte łe serie infariore) e consejèr comunałe; inte'l 1986 co dei só amighi el fonda el grupo amatatoriałe Orazero, che'l ciapa el nome da'l só brano e co'l cual da'l 1987 el partesipa a difarenti concorsi provinsiałi e nasionałi co brani orizenałi cofà *Sogni de Rock'n Roll, Anime in plexiglass, Sarà un bel souvenir, [[Bar Mario]] e [[Figlio d'un cane]]*.

Ła prima trasa "ofisiałe" de Ligabue ła resałe al 1988, ano de insizion co i Orazero, de ''Anime in plexiglas/Bar Mario'', el singoło el vede el ciaro drìo ła vitoria de un concorso muzegałe provinsiałe, par grupi co baze inte ła Provinsia de Reggio Emilia da'l nome "Terremoto Rock".
El singoło in viniłe a 45 ziri, publegà in poche copie, el ze ancùo introvabiłe. Uno dei primi singołi stanpài el porta el nome de *Eroi di latta*, che in faze de produsion de'l primo àlbun *Ligabue*, el venjarà staformà in *[[Balliamo sul mondo]]*.

El vien scoverto da Pierangelo Bertoli, che include el só brano *Sogni de Rock'n Roll* in un só àlbun, Tra me e me, inte'l 1988 e l'ano drìo ''Figlio d' un cane'' inte'l Albun Sedia Elettrica e, senpre, inte'l 1989 ło propone al só produtor Angelo Carrara par insìder un disco, ''Ligabue'' che'l sarà so'l mercà inte el magio 1990 e che orizenariamente el zera intitołà "... e no ze obligatorio èsar eroi".Par reałizar el só primo àlbun che'l venjarà fora inte'l Ligabue se avałe de ła cołaborasion de'l só novo grupo o Clan Destino, che curarà co łu i arangiamenti dei brani e che sarà al só fiànco inte i conserti e inte i łaori drìo in studio de rezistrasión. Inte'l steso ano el cantante el partesipa a'l Festivalbar 1990 co'l tòco *[[Balliamo sul mondo]]*, resevendo el *Disco Verde*, premio destinà a'l mejo cantante emerzente de ła *kermesse*.

Ze de'l novenbre 1991 l'usida de'l segondo disco, *[[Lambrusco coltelli rose & popcorn]]* che ripete el suceso de l'àlbun de l'ezordio, co dei singołi cofà *[[Libera nos a malo]]* e *[[Urlando contro il cielo]]*.

Inte'l łujo de'l 1992 el se ezibise par ła prima volta al Montreux Jazz Festival. Senpre in cueł' ano el taca ła só cołaborasion co el *Club Tenco' par el cual el partesipa a serte publegaison e el inside el brano *Variazioni su temi tzigani* in omagio a'l poeta e cantador ruso [[Vladimir Vysotskij]].*

### Ła crize
El terso àlbun, *[[Sopravissuti e sopravviventi]]*, el vien fora inte'l 1993 e vien rezistrà oncora co i Clan Destino. 'Sto àlbun el pol esar ła firma a ła salìa definitiva de l'artista; se pol capirlo da ła rezistrasion de cuałità netamente megio e da na mazor cura par łe canson da'l ponto de vista strumental; ma el disco no'l vien apresià, cofà i presedenti, soratuto da łe radio che łe trazmetarà soło che'l singoło *[[Ho messo via]]*. El vien considarà un łaoro pì intimista e scuro dei predesesori e łe vendite łe ghe ne risente.
Drìoman el venjarà asé rivałutà dai fan, ma so'l momento el cauza a l'autor un parìodo critico, inte'l cuało el ronpe co'l vecio produtór e co ła vecia band.

Inte'l 1994 el pùblega *[[A che ora ze la fin del mondo?]]*, el só cuarto àlbun, che'l ga a'l só interno 8 tòchi che Ligabue definise "scagie spantegàe". Ła trasa de vertaùra ła ze na cover de *It's the end of the world as we know (and I feel fine)* dei R.E.M. che deventa *[[A che ora ze la fin del mondo?]]* co un testo che evoca el ròło asunto da ła tełevizion ne ła vita locałe de łe persone ciapando spunto da ła vitoria ełetorałe de l'ałora prexidente de ła Fininvest, Silvio Berlusconi. Łe altre canson xe vecie *B-sides*, łe do version de *Gringo* ('91 e '94). *L'han detto anche gli Stones*, cantàda co i ałora semisconosùi Negrita, e ła bałada *Male non farà* scrita da łu ma xa insixa dai Timoria; ghe xe po' *Fuoritempo*, anca staltra scrita da łu steso ma xa insixa dai Rats e na version live de *Urlando contro il cielo*. In più su sto album xe anca prexente *Cerca inte el cuore*, scrita a 4 man col tastiera de ałora dei Clan Destino Gianfranco Fornaciari.

Senpre inte'l 1994 co Valerio Soave, el fonda l'eticheta Mescal, che deventarà po' infrà łe pì ative inte'l panorama rock itałian, produzendo i primi brani de La Crus, Massimo Volume, Modena City Ramblers e Stefano Belluzzi.

### Ła consacrasion
Ła svolta inte ła cariera de Luciano Ligabue riva inte el 1995, coła publicasion de *[[Buon compleanno Elvis]]* el disco che rendarà popołar el cantante emiłian inte el panorama muxical itałian. Scuaxi tuti i tòchi de sto album, che prexenta de łe sonorità un mucio visine ad un rock'n roll de stanpo 'merican, deventarà, infati clasici del so repertorio e sfondarà intra el publico xovanil, a partir da *Vivo,morto o X* e *Hai un momento Dio?* pasando par *Leggero* fin al rivar a *[[Certe Notti]]*, brano votà dai łetori de ła rivista muxicałe Tutto cofà "ła mejo canson dei ani novanta", vinsidór inaxonta de ła Targa Tenco come mejo canson de l'ano. El disco, considarà dai più come el vertice conpoxitivo de l'artista, vendarà 1&nbsp;200&nbsp;000 copie, risevendo el *Disco de platino europeo* IFPI e vinsendo tre premi de l'ałora *Premio Italiano della musica PIM*. 
[right|250 px|thumb|Ligabue durante el concerto Ellesette del [20 disenbre 2007]]
Inte el 1996 el se exibise al Pavarotti & Friends co na stranba version de *Certe Notti*, duetando col parón de caxa Luciano Pavarotti.

Senpre del 1996 xe ła so segonda partesipasion al Montreux Jazz Festival, sta volta co l'ex Rolling Stones Mick Taylor come special guest, col cuało el fa anca alcune cover.

El momento d'oro del cantante continua inte el 1997 co ła publicasion de *Su e giù da un palco', dopio disco rejistrà dal vivo co ła xonta de tre inediti : *Il dì di dolore che uno ha, Tra palco e realtà e l'Ultimo tango a Memphis*, sta ultima cover de *Suspicious Minds* de [[Elvis Presley]]. 
El pregio de no esar stà ritocà in studio vien in parte conpensà negativamente dal fato de eser un collage de tochi rejistrà in vari concerti. Anca sto album sfonda el muro del miłion de copie vendùe, e xe el primo live itałiàn a rivar sto rexultàdo.
El [[1998]] el publica ła [[cołona sonora]] del so primo film da registra *Radiofreccia* contenente tra l'altro *Ho perso le parole, Metti in circolo il tuo amore* e "Siamo in onda". El secondo CD de l'òpara xe na racolta de brani forèsti inserìi inte el fim; xe prexenti artisti come [[David Bowie]], [[Iggy Pop]], [[Lou Reed]], [[Lynyrd Skynyrd]] che raprexenta el retrotera muxicałe e ła fonte de ispirasion del cantante, co cantadóri cofà [[Bob Dylan]] e [[Neil Young]].

Inte el 1999 co [[Jovanotti]] e [[Piero Pelù]], che ga péna mołà i [[Litfiba]], inside *Il mio nome ze mai più*, brano pasifista dal qual vien prodoto un singoło el cui recavàdo va in beneficensa: i tre se firma *LigaJovaPelù*. Publico e critica se divide intra chi che plaude l'inisiativa e chi invese sotołinea ła [[retorica]] e'l prexunto [[antiamericanismo]] del tòco e del video xontà, che comunque a ła fin rexultarà el più vendùo de l'ano.

Inte el steso ano vien fora el sesto disco *Miss Mondo*, a quatro ani de distansa da Buon Compleanno Elvis. Sto łavoro prexenta tanti spunti, a partir dai arangiamenti (par exenpio, in due canson, vien introdoti i archi), fin a rivar ai testi, che sbandona ła strutura del "raconto" e ponta diriti a ła disiłuxión personałe de l'artista, che se interoga su queo che ghe capita intorno. Anca sto album xe un suceso grasie a l'autobiografica *Una vita da mediano*, a *Si viene e si va* ed a *Almeno credo*. El video de sta ultima canson riprende un sełebre mini-film de [[Bob-Dylan]] *Subterranean homesick blues*rejistrà co ła cołaborasion e l'aparision de nùmaroxi artisti itałiani, infra i cuałi ła scritrice [[Fernanda Pivano]].

Senre inte el [[1999]] se exibise a [[Dublin]]o, davanti a un partèr internasionàl, ai [[MTV Europe Music Awards]] co *L'odore del sesso* trata da *Miss Mondo*.

=== I primi ani domiłe ===
[[Imàjine:Luciano Ligabue (2).jpg|left|250 px|thumb|Ligabue sona a l'[[Arena de Verona]] el 25 setenbre 2008. Drìo de łù el baterista [[Michael Urbano]]]] 
Inte el [[2000]] el scrive na canson a quatro man co [[Francesco Guccini]] (che, tra l'altro ga resità in *Radiofreccia*. El tòco, intitołà *Ho oncora la forza* finise inte el album *Stagioni* de Guccini e riseve ła [[Targa Tenco]] come megio canson de l'ano. Sto brano, su'l prinsìpio conparso soło che in version acustega su un CD par el [[fan club]], sarà po' riciapà dal steso Ligabue, che ghe ne canbiarà alcune strofe e ło insidarà cofà brano inedito, par la rancùra *Secondo Tempo* inte el 2008.

Senpre inte el 2000 el vien premià col [[Tełegato]] cofà mejo intrèpito de l'ano al concorso *Vota la voce* e riseve, inaxónta, el *Premio Lunezia* par ła canson *L'odore del sesso*.

El primo album del novo miłenio, *Fuori come va?* del [[2002]], torna a propóner un Ligabue clasego che recalca un mucio dei stereotipi muxicałi parcorsi inte i ani presedenti. Anca sto album otien na otima controłarìa par quanto riguarda łe vendite.
Grasie ai singołi *Tutti vogliono viaggiare in prima*, *Questa ze la mia vita* ed *Eri bellissima*. El "Liga" vinse el *Festivalbar 2002* e fa incèta de premi (mejo artista mas-cio, mejo album e tour) a l'edision dei *italian music awards* che organixava ła [[FIMI]].

Inte el [[2003]] ese el secondo live. *Giro d'Italia* registrà durante el tour teatrałe che Ligabue ga tegnùo co i so musicisti insieme a [[Mauro Pagani]] e al conpianto D. Rad dei [[Almamegretta]]. El disco prexenta na apresàbiłe revixatasion semi-acustega de bona parte del repertorio de l'artista, un mucio apresà oltra che dal publico, anca da ła critica che, in controtendensa rispeto al presedente disco, ga inpegnìo de ełogi sta insìda discografega. 
A l'album, infati, xe stà atribuìo el "*Premio Ciampi* cofà mejo album de l'ano. De *Giro d'Italia* l'è sta publegà anca na version a tiradùra limità (50&nbsp;000 copie più ulteriori 10&nbsp;000 stanpà dopo un ano) co un terso CD bonus, che gà, óltra a varie cansón, dei reading ed un monołogo.

El [[2 łujo]] del [[2005]], Ligabue riséve l'invito de [[Bob Geldof]] a partesipar al *Live8* dove el se exibise danànsi a łe miàre de spetadóri préxenti al [[Sirco masimo]] de [[Roma]]

=== 10 setenbre 2005: el Campovolo ===
[[Imàjine:Luciano Ligabue (5).jpg|right|150 px|thumb|Ligabue a l'arena de [[Verona]]. Dadrìo de łù el chitarista [[Niccolò Bossini]] e na parte de ła łocuèstra de 70 ełementi]]
El [[10 de setenbre|10 setenbre]] 2005, par sełebràr i 15 ani de atività e tornà su'l palco dopo na asensa durà sirca 2 ani e mexo el se exibise a l'[[aeroporto]] "[[Campovolo]]" de [[Reggio Emilia]] danànsi a sirca 180&nbsp;000 persone (), record eoropeo par un concerto a pagamento de un singoło artista. Su quatro difarenti palchi, el se exibise insieme a ła Banda (el grupo che sona co łù da *Buon Compleanno Elvis*), ai Clan Destino e co [[Mauro Pagani]]. El show dura dobòto tre ore, anpò, a cauxa de problemi audio da łe bande de uno dei 4 palchi, un nùmaro inprecixà (ne l'órdene de alcune miàre) de spetadóri desìde de łasàr ansitenpo el concerto. Un fià de dì dopo l'artista remete na letara de scuxe ai fan atraverso el so portàłe Ligachannel.

L'otavo disco, *Nome e cognome* (2005), ese el 16 setenbre del steso ano e propone un Ligabue che inte i testi va 'vanti su ła sia de "intimista" (e el titoło de l'albun xe da sto pónto de vista, na dichiarasion de intènti), mentre muxicalmente prexenta de łe sonorità un mucio visine a quełe de un rock anglosasone. Alcuni testi del disco vien prexentài durante el concerto de Campovolo, indove ła granda afluensa al publico antisipa queło che deventarà naltro suceso discografego. In sto album xe prexenti brani che xe deventài dei sucesi cofà *Il dì dei dì*, *L'amore conta*, *Le donne lo sanno*, *Cosa vuoi che sia* e *Happy Hour* (col cuałe el Liga vinsarà anca el [[Festivalbar]], e che vegnarà sielto da [[Vodafone]] par i spot publicitari de l'istà drìo) el DVD che ese par ricordàr l'avegnimento Campovolo deventa el primo DVD muxicałe a vendare pì de 100&nbsp;000 copie in Itałia.

=== El 2006 in tour ===
El [[7 de febraro|7 febraro]] [[2006]] scominsia el so novo tour articołà in quatro parti: inte el mexe de [[febraro]], el cantante emiłiàn se exibise inte i club, e par ricreàr l'atmosfera dei scominsi, el se fa conpagnàr dai Clan Destino, inte el mexe de [[marso]] afronta i pałaseti co La Banda, durante l'Istà i stadi co La Banda e i Cland Destino, par po' tornàr a [[otobre]] inte i teatri co parte de ła Banda e Mauro Pagani, e co [[Giovanni Allevi]] cofà so ospite in alcune date. Par contàr sta esperiensa ese *Nome e cognome tour 2006*, un cofaneto de 5 DVD che ga al so interno la registrasion de un concerto par ogni fase del tour e ulteriori contenuti speciałi.

A marso 2006 el partesipa a ła [[Cerimonia de Vertaùra dei IX Xoghi Paraołimpici invernałi]] de [[Torin 2006]], indove el se exibise in mondovixión co *Il dì dei dì*.

El [[20 de otobre|20 otobre]] 2006 vien fòra *Gli ostacoli del cuore*, brano scrito da Luciano espresamente par [[Elisa]] (co ła cuała el canta ne ła parte finałe) e utiłixà cofà primo singoło estràto dal *Greatest Hits* de ła cantante. El steso Ligabue dichararà che sta cansón gaveva pensaà de fargheła cantàr ad Elisa pròpio inte el muménto che ła ga scrita, sensa aver ciamà ancòra ła cantante. Inaxónta Ligabue reałixa el videoclip de sta cansón 'fa regista e ghe apare anca cofà protagonista co visin ła stesa Elisa.

A [[novenbre]] ła [[SIAE]] e ła critica ghe atribuise, par la seconda vòlta, el *Premio Ciampi*.

=== *The best of Liga* (El mejo del Liga) ===
[[Imàjine:Ligabue Ellesette.jpg|right|250 px|thumb|Ligabue durante el concerto Eliesette del 17 disenbre 2007]]
Inte el [[setenbre 2007]] Ligabue anuncia el so ritorno sol palco inte i pałaspòrt, col tour *ElleSette*: 7 concerti al [[PalaLottomatica]] de [[Roma]] inte el mexe de novenbre e altri 7 [[Datch Forum]] de [[Asago]] a [[Miłan]] inte el mexe de disénbre.

Oltra al tour, el 2007 vede ła publicasión, el [[16 de novenbre|16 novenbre]], de ła prima parte del *best of Primo tempo*. L'album, balsà avalìo al primo posto de łe clasifeghe contien un CD co 16 sucesi del periodo [[1990]]-[[1995]] più do inediti: *Niente paura* (resta in sima a ła clasifega airplay par tuto el so periodo de programasión) e *Buonanotte all'Italia* e un DVD che rancura tuti i videoclip del periodo.

Inte el april del [[2008]] tàca el so *European Tour* inte i club de łe maxóri sità del vecio continente che ga cofà tape [[Amsterdam]], [[Madrid]], [[Barcełona|Barsełona]], [[Parixe]], [[Anburgo]], [[Mònaco|Monaco]], [[Berlin]], [[Xurigo|Zurigo]] e [[Łondra|Londra]], dobòto tute sold-out. In ocaxión de sto tour e del *Best of* el produtór [[Corrado Rustici]] decide de refàr la band sostituìndo [[Antonio Righetti]] e [[Roberto Pellati]] co [[Kaveh Rastegar]] e [[Michael Urbano]], richiesta un fià patìa da parte de Luciano. Inte l'Istà [[2009]] ripete l'esperiensa eoropea, co un minór nùmaro de date, ma in spasi pì grandi, infra i cuałi el prestigióxo [[Olympia]] de [[Parixe]].

El [[29 de majo|29 magio]] ese *Secondo Tempo*, baxà so ła produsion muxical dal [[1997]] al [[2005]]. El singoło de łancio de ła racolta, *Il centro del mondo*, se soma ad altri do inediti: *Ho oncora la forza*, scrita co [[Francesco Guccini]] inte el [[2000]] e *Il mio pensiero*. Anca in questo caxo insénbre ac CD xe prexente un DVD co i videoclip reałixà inte el steso periodo tenporałe.

Inte l'Istà [[2008]] Ligabue xe protagonista col so novo tour *Elle Elle Stadi 2008* co oto concerti in sete cità diverse d'Itałia, mentre inte l'autuno del steso ano, infra setenbre e otobre, el se exibise a l'[[Arena de Verona]] in sete dati, co 70 ełementi de ła Łocuèstra sinfonega de l'Arena direta dal mestro [[Marco Sabiu]].

Dai concerti de l'Arena xe de 2008 xe stà tirà xo un album live, *Sette Notti in Arena* publicà el [[5 zugno]] [[2009]], cotenente un DVD co łe riprexe video de l'intièro concerto e un CD cołe sołe cansón che Ligabue ga cantà conpagnà da ła łoquèstra.

Dopo el suceso de l'ano precedente ripete l'esperiens a l'[[Arena de Verona]] anca inte el 2009; dopo un novo tour primaveriłe inte i maxori club eoropei, infati, dal [[19 de setenbre|19 setenbre]] al [[4 de otobre|4 otobre]] el cantante de Correggio tien 10 date ne l'anfiteatro veronexe. Stavolta parò i primi do concerti xe "Solo Rock'n Roll". So'l palco co Ligabue ghe xe soło che ła band par un spetacoło che xe pretamente dal saòr rock e sensa "infrastruture multimediałi" e parte de l'incàso sarà devołùo in beneficensa par el [[taramoto in Abruso]]: ne łe sucesive oto date (questa parte del tour se ciamarà "Sette Notti in Arena... non bastano" co referimento al 2008) se exibirà conpagnà, come inte el 2008, da ła Łoquéstra de l'Arena, direti da [[Marco Sabiu]]. In questa ocaxion Ligabue deventa el primo artista ad exibirse par diexe consecutive a l'[[Arena de Verona]] col record de oltra 140 000 spetadori prexenti.

[[Imàjine:Luciano Ligabue (7).jpg|right|250 px|thumb|Ligabue a l'Arena de Verona co xe drìo cantàr *Piccola stella senza cielo* co ła coreografia de [[Elena Burani]], in alto, come inte i concerti de ElleSette]]

=== El 2010: *Arrivederci, mostro!* ===
A xenaro [[2010]] el cantante ga rivełà ai so fans de esar al lavoro par publicàr un novo album de inedite entro l'istà, e de progetàr un novo tour inte i stadi. El lancio uficiàl del disco, previsto inisialmente, par el [[7 de majo|7 magio]], xe stà programà par l'[[11 de majo|11 magio]] [[2010]], steso dì inte el cuało vint'ani prima xe insìo el primo album, *Ligabue*.
El [[15 de apriłe|15 april]] [[2010]] xe el *Ligabue Day*, ribatixà *Liga Day*. Oltre 100 sałe çinematografeghe in tuta [[Itałia]] ga trasmeso el concerto live de Ligabue tegnùo al [[Stadio Ołinpico]] de [[Roma]] inte el [[2008]]. La vixion xe stàda antisipàda da na direta via satełite a schermi unifegà, ne ła cuała el cantante de [[Corejo (RE)|Correggio]] ghe ga regałà ai so fans na intervista e l'ascolto in anteprima del novo singoło, *Un colpo all'anima*, in rotasion radiofonega dal dì drìo ed estrato dal novo album *Arrivederci, mostro!*.

Ligabue in un'intervista spiega łe so motivasion del titoło del novo album:

La covertìna del novo album riciapa ła someja de Erik Johansson *Fishy Island*.
[[Imàjine:Ligabue 2010-09-18 Torino 1.jpg|left|250 px|thumb|Ligabue al [[PałaOłinpico]] de [[Turìn|Torin]] a setenbre 2010]]
In ocaxión del so 50° conpleano, [[13 de marso|13 marso]] [[2010]] xe stà publicà el testo de *Inte el tempo*, anca questo brano prexente inte el nòvo album.

A pòche ore da ła so usìda del primo singoło del novo album, *Un colpo all'anima*, xe intrà diretamente al primo posto de ła clasifega dei brani più vendùi online so [[iTunes]] e ga debutà a ła prima posision de ła clasifica uficiałe singołi [[FIMI]]. El novo album xe rivà suìto in sima a łe clasifeghe dei albun ne łe boteghe e in download digitałe, e xe restà par tante setimane a cavało infra el primo e el secondo posto.

El [[9 de lujo|9 lujo]] xe partio el novo tour "Ligabue: Stadi 2010". El tour estivo xe fenìo el 18 setenbre, dopo na serie de concerti al [[PałaOłimpico]] de Torin. In altri pałasport xe stà reałixà el tour invernałe a disenbre.

El [[30 de novenbre|30 novenbre]] 2010 xe usìo al cofaneto *Arrivederci, mostro!* (*Tutte le facce del mostro)*, contenente, oltre a ła version orixinałe de l'albun, anca na edision acustega dei stesi brani e un DVD live che ripercore ła prima parte de tour, co na canson par ogni sità vixità.
In seguito a l'insìda de ła version acustega de l'albun e ad alcuni aceni a na tournée teatrałe, el [[14 disenbre]] xe stàe rexe note łe date del novo tour: in ogni sità visità intra xenaro e marso [[2011]] ghe sarà uno o più concerti, ogni sera canbiando teatro.

=== El ritorno al Canpovoło ===
Dopo i numarozi tour dei ani precedenti, che se gaveva concluso a marso 2011 e dopo un novo *Ligabue Day*, el [[23 de marso|23 marso]] [[2011]], Ligabue el ga desidesto de partesipar a un soło conserto inte'l resto de l'ano tornando a l'[[aeroporto]] [[Canpovoło]] de [[Regio Emiłia]] el [[16 de lujo|16 lujo]], sìe ani daspò [[ła prima volta]]. El só conserto el ze stà ciamà [[Campovolo 2.0]].

In st'altra ocazion, l'area de'l conserto ła ze stà disponesta par un nùmaro de spetadori łimità a 110000, par evitàr problemi tecnici e par réndar el fluso e' l defluso de'l pùblego pì azevołe. In 'sto cazo A ze stà istałà un soło palco, łongo 80 metri che gabia 600m de schermi ziganti.
Gera anca disponibiłi: na xona indove podèr montàr su łe coltrine par la note, un enorme parchegio e un spasio lestìo postataménte par i fan: el *LigaVillage*. Dal concerto vegnarà trato un disco, Campovolo 2.011, che sarà publicà el [[22 de novenbre|22 novenbre]] 2011, e un film in 3d, in programasion ne łe sałe dal [[7 disenbre]] del steso ano.

La setimana sucesiva al concerto de Campovolo 2.0 14 àbun incixi da Ligabue xe intrài ne ła Top 100, çinque dei cuałi tra i primi 15 posti (). Intanto, ne ła top chart DVD, ai primi 10 posti se poxisiona 3 so DVD.

El 21 novenbre xe insìo in tute łe radio *Ora e Allora*, singoło che ga antisipà l'insìda de l'albun live *Campovolo 2.011*, publicà el [[22 de novenbre|22 novenbre]] sia ne łe boteghe tradisionałi (in version 3CD) e digital store e el [[6 disenbre]] in version 4 [[LP]]. El CD debuta diretamente al primo posto de ła clasifica [[FIMI]] e contien tre inediti (*M'abituerò, Sotto bombardamento* e *Ora e allora*), i primi do dei cuałi sonài anca a Campovolo.

== Cariera sinematografega ==
El esordise cofà [[rejista|rezista]] inte'l [[1998]] co *Radiofreccia* storia łezermente autobiografega e piena de małinconìa so l'ultimo dì de trazmision de na radio privà, ła cui vita trascore a paso conpanjo co cueła de un grupo de amighi. El [[Film]] el vien prezentà fora concorso a'l [[Mostra del Cinema de Venesia|Festival de Venesia]], el otien gran consenso de rimàrco e pùblego, e vinse 3 [[David de Donateło (premio)|David de Donateło]] (el steso Ligabue cofà [[mejo regista exordiente|mejo rezista ezordiente]], a [[Stefano Accorsi]] cofà [[mejo ator protagonista]] e infin par la [[mejo cołona sonora]]), 2 [[Nastro d'Arzento|Nastri d'Arzento]], un [[Globo d'Oro]] e tre [[Ciak d'Oro]].

El bis lo concede quatro ani pì tardi co *Da zero a dieci*, storia xenerasionałe su quatro amighi che se ritrova dopo vint'ani par un weekend a [[Rimano|Rimini]] par far el ponto a asegnàr un vòto a łe so vite. El film, sfiorixà par seràr ła *Semaine de la critique* al [[Festival de Cannes]], no scòde el suceso de publico e critica del film precendente e porta al regista soło che ła candidatura a un [[Nastro de Arzento]].

Inte el [[2003]] el vien premià co ła [[Groła de Oro]] par la filmografia.

A inìsio [[2006]] el otien un inportante riconosimento internasionałe par *Radiofreccia*: el film vien proietà inte i Stati Unii ed intra ne l'archivio sinematografego permanente del [[MoMA]], el Muxeo d'Arte Moderna de [[New York]].

El [[16 de novenbre|16 novenbre]] del 2006 el [[Premio Videoclip Itałian]], organixà in cołaborasion co l'[[Università IULM]] de [[Miłan]], ghe dedica al cantador na intièra xornàda dal titoło *Luciano Ligabue, Artista Totale:Dal videoclip al Cinema*, inte el corso del qual vien proietà i so film e tuta ła so videografia.

Inte el [[novenbre]] del 2006 el dirixe anca el so primo video muxegałe: l'è quel de *Gli ostacoli del cuore*, canson scrita da łù par [[Elisa]].

Inte el [[2009]] el xe uno dei 5 conponenti de ła xurìa, presiedùa da [[Ang Lee]], de ła [[66° Mostra internasionałe d'arte sinematografega de Venesia]] che asegna el prestigioxo [[Łion d'oro]].

Inte el [[łujo]] del [[2010]], el xe infra i ospiti del [[Giffoni Film Festival]], el festival anuałe del sinema par toxati, dove ch'el tien, danànsi a na giuria de teenager che riva da 43 nasion, ła sesion xornałiera de Masterclass, al termine de ła cuała ghe xe conferìo el "Premio Truffaut".

Senpre inte el 2010, a [[setenbre]], el torna inte łe sałe sinematografeghe co el film-documentario "[[Niente paura - come siamo, come eravamo e le canzoni di Luciano Ligabue"]], direto da Piergiorgio Gay, che conta, atraverso łe so canson e i contributi de l'artista emiłiàn e łe testimonianse de volti noti, e non, e ła storia recente de l'Italia.

El [[23 de novenbre|23 novenbre]] ghe xe stà consegnà al [[Pałaso del Quirinałe]] dal [[Prexidente de ła Republica]] [[Giorgio Napolitano]], el [[Premio De Sica]] 
par la so atività de regista.

El [[7 disenbre]] 2011 xe usìo ne łe sałe sinematografeghe "Campovolo 2.0 - IL FILM 3D" film xirà durante el concerto avegnimento del 16 łujo 2011 a l'aereoporto de Campovolo a Reggio Emilia. El film ripercore non soło ła seràda concerto ma anca łe tape fondamentałi de ła vita de Luciano.

== Cariera łeteraria ==
El otien gran suceso de critica e publico co ła racolta de quarantatré raconti *Fuori e dentro il Borgo* ([[1997]]) vinsendo tra l'altro el *Premio Elsa Morante* e el *Premio Sità de Fiexołe*. Ogni ano dal [[1994]] vien publicà altri raconti sol diario de ła [[Smemoranda]].

El so primo romanxo, *La neve se ne frega*, ariva inte el 2004, prexentà a [[Turìn|Torin]] in ocaxion de ła [[Fiera Internasionałe del Libro]], da [[Francesco Piccolo]], a [[Roma]], da [[Alessandro Baricco]], a [[Miłan]] da [[Fernanda Pivano]]. El libro che scode un mucio de autorévułi consensi e conferma łe doti narative de l'artista emiłian, risbalsa subito in sìma a łe clasifeghe de vendita e, conplesivamente, se atesta a squaxi 200&nbsp;000 copie vendùe. 
*La neve se ne frega* inaxonta vinse el *Premio speciałe Fregene 2004*, el *Premio Fernanda Pivano* e el *Premio Giuseppe Giacosa*. El [[1° marso]] [[2008]], in ocaxion de ła fiera Mantova Comics, vien prexentà ła graphic novel del libro, senixà da Matteo Casali e dexegnà da [[Giuseppe Camuncoli]].

El [[28 Magio]] [[2004]] a Ligabue ghe vien asegnà ła łaurea *honoris causa* da l'[[Università de Teramo]] in Editoria. Comunicasion Multimediałe e Xornałismo. Par l'ocaxion el tien na łesion dotorałe dal titoło *Il tempo dell'emozione*, ne ła cuała el despiega el significà ch'el atribuìse al pròpio modo de comunicàr atraverso muxica, scritura e çinema.

El [[3 de otobre|3 otobre]] [[2006]] ese *Lettere d'amore inte el frigo*, racolta de 77 poexie scrite inte el [[2003]], col cuało Luciano serca de dar sfogonarse a queło che xe stà par lu un periodo particołàr de ła so vita sensa l'obligo de dover misiàre paròłe e muxega o de esare conprensìbiłe ad ogni costo. Prexentà da l'autor in un mucio de atenei itałiani, el libro intra suìto ai primi posti ne łe clasifeghe de vendita e scòde tanti consensi sia intra el publico (alcune de ste poexie, infati, xe łete da l'autor, durante el tour teatrałe), che intra ła critica.

El [[13 de apriłe|13 april]] [[2012]] el publica na nova racòlta de 13 raconti intitołà *Il rumore dei baci a vuoto*.

== L'inpegno sociałe e połitico ==
[[Imàjine:Luciano Ligabue - video al V-day di Bologna.jpg|right|250 px|thumb|Videomesagio de Luciano Ligabue durante el V-Day a [[Bułogna|Bołogna]]]]
Da senpre de "sànca", Ligabue xe stà par qualche mexe consegier comunal par el [[PDS]], ciapando parte soło che a sìe sentàe consegiari, poco prima de ciapàr in modo definitivo ła strada del suceso cofà artista.
Ła so sensibiłità par i temi sociałi xe comunque oncora viva e se manifesta (oltra a łe inisiative benefiche inte łe cuałe el partesipa) anca a l'interno de łe so canson, dei so libri e dei so film. Merita de eser cità, a tal propoxito, i brani *A che ora ze la fin del mondo?* del [[1994]] (cover de "It's the end of the world" dei [[R.E.M.]]), *Buonanotte all'Italia* del [[2007]] e *Gringo* (in 2 version, una del [[1991]] e una del [[1994]], brano ispirà da ła figura de [[Ronald Reagan]].

Ła so conosùa riservatesa, inaxonta, no ghe ga inpedìo de partesìpar a inisiative dal forte vałor połitico e sociałe. Se ricorda, infati, łe so partecipasion al [[concerto del Primo Magio]] inte el [[1996]] e inte el [[2006]].

Inte el [[1999]] el registra el brano *Il mio nome ze mai più* (i cui proventi xe stài destinài ad [[Emergency]]) co [[Jovanotti]] e [[Piero Pelù]] par dar un forte segnałe pasifista in opoxision a ła decixion del governo de ciapàr parte a ła [[guera del Kosovo]].

Inte el lujo del [[2005]] el ciapa parte al *Live8*, organixà par sensibiłixàr i cai de goerno osidentałi so' łe temàteghe che rivarda el terso mondo.
 
Ła canson *Una vita da mediano* xe stà utiłixà cofà cołona sonora par la prexentasion de ła candidatura de [[Romano Prodi]] a Prexidente del Consejo inte el 2006.

Inte l'istà del [[2007]], atraverso ła difuxion par 24 ore de na cover del brano anbientałista de [[Pierangelo Bertoli]] *Eppure Sofia*, dà el so apòxo morałe al *Live Earth*, manifestasion organixà da [[Al Gore]] par la salvaguardia de ła sałute de ła Tera (la reałixasion vegnarà po' uxà inte el [[2008]], cofà cołona sonora de un spot del [[Ministero de l'Anbiente]]).

Senpre inte el 2007, l'8 setenbre, el partesipa al *V-Day* de [[Beppe Grillo]] co un video inte el cuało el critica el sistema pułiitego in Itałia. In ocasion del so tour *Ellesette*, ne l'inverno del 2007, el partesipa al projeto *[Inpato Xero de LifeGate'' permetendo ła creasion de 125.906 m<sup>2</sup> de foresta ne ła [Costa Rica. Tałe inpegno par LifeGate xe rinovà ad ogni tour de l'artista, asocià, inaxonta, a ła creasion de na community de Car pooling che consenta de trovar dei conpagni de viagio par raxonxer la locałità del tour, riduxendo, cussì łe emision de CO2 e el trafego.

Inte el 2008, inveçe, el tien do concerti (voxe e chitara) contro ła mafia par l'asociasion *Libera* de Don Luigi Ciotti.

Inte el 2009, el insìde, co altri so cołeghi itałiani, el ugnòło Domani 21/04.09 scrito e prodoto da Mauro Pagani, el cui recavàdo xe destinà al fondo benefico "Salviamo l'arte in Abruzzo" (Salvemo l'arte in Abruso).

El 21 Setenbre 2009 el firma l'apeło par la *łibartà de stanpa* in Itałia slansà, so łe pajine e sol sito internet del quotidiano La Repubblica dai giuristi Franco Cordero, Stefano Rodotà e Gustavo Zagrebelsky, in seguito a ła citasion in gudisio del steso xornałe da parte del premier Silvio Berlusconi.

In ocasion de łe proteste e de łe manifestasion de l'autuno 2010, descaenàe da ła proposta de reforma del sistema scołastico e universitario del DDL Gelmini, el esprime ła pròpia sołidarietà a risercatori e studenti dichiarando che, finalmente, i xoveni zera drìo manifestàr l'angosa par el pròpio futuro. Da segnałàr, tra l'altro, sia un convegno a l'Università de Regio Emiłia, sia a Livorno, a marxene de ła proiesion del documentario Niente paura.

El 12 avrìl 2011 el partesipa, co l'onorévołe Rita Borsellino, a un incontro-dibatito 'rente ła sede de Bruxelles del Parlamento eoropeo dal titoło "L'Italia che non si arrende. L'Italia che non ha paura di guardare al futuro e all'Europa" (L'Itałia che no se arende. L'Itałia che no ga paura de vardàr al futuro e a l'Eoropa).

## Premi e riconosimenti
### Muxica
right|250 px|thumb|Ligabue durante un concerto ''Solo rock'n roll'' a l'Arena de Verona inte el 2009
* 1990
* *[[Festivalbar]]* - *Disco Verde* co el brano *Balliamo sul mondo*
* *[[World Music Awards]]* - come mejo cantante itałian
* 1996
* *[[Targa Tenco]]* come mejo canson de l'ano a *[[Certe notti]]*
* *Festivalbar* - premio speciale
* *PIM* - *[[Premio Itałian de ła Muxica]]* come mejo disco a *[[Buon Compleanno Elvis]]*
* *PIM* - *Premio Itałian de ła Muxica* come mejo canson a *Certe Notti*
* *PIM* - Premio Itałian de ła Muxica come mejo cantante
* Tełegato come mejo albun 
* 1997
* *PIM* - *Premio Itałian de ła Muxica* come mejo tour
* *[[Tełegato]]* - premio speciałe
* 1999
* *[[Nastro d'arxento]]* a ła canson *Ho perso le parole*
* *[[Ciak d'oro]]* come mejo cołona sonora par el film *[[Radiofreccia]]*
* Premio *Tutto* come mejo canson dei ani novanta a *Certe Notti*
* *[[Tełegato]]* come mejo albun.
* 2000
* *PIM - Premio Itałian de ła Muxica* come mejo canson a *Il mio nome ze mai più* 
* *PIM - Premio Itałian de ła Muxica* come mejo albun a *[[Miss Mondo]]*
* *Premio [[IFPI]] disco de platino eoropeo* par l'albun *Buon compleanno Elvis*
* *[[Premio Lunezia]]* par el testo de ła canson *L'odore del sesso*
* *[[Tełegato]]* cofà megio cantante de l'ano
* *Targa Tenco' cofà mejo canson de l'ano a *Ho oncora la forza*, scrita co [[Francesco Guccini]]
* *Festivalbar - mejo albun* par *Miss Mondo* 
* Premio *Fatti di Musica* par el megio tour
* [[2001]]
* *Italian Music Awards* par el mejo tour
* *PIM - Premio Itałian de ła Muxica* come emjo cantante
* *PIM- Premio Itałian de ła Muxica''- cofà mejo tour
* 2002

## Note

## Voxe łigàe
* Niccolò Bossini
* Gigi Cavalli Cocchi
* Clan Destino
* Max Cottafavi
* Luciano Ghezzi
* Mauro Pagani
* Roberto Pellati
* Federico Poggipollini
* Mel Previte
* Kaveh Rastegar
* Antonio Righetti
* Corrado Rustici
* Michael Urbano

## Altri progeti

## Łigamenti foresti
* 
* 
* Ligachannel, sito uficiałe
* Bar Mario, fan club uficiałe 
* Ligabue sol sito uficiałe Warner Music 

### Video
*