open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Negroamaro

El **Negroamaro** (scrvesto anca **negro amaro** e **negramaro**) xe un  vignàl a baca negra coltivà scuaxi escluxivamente in Puglia, in modo partegołar inte el Salento.

## Istòria
L'orìxene del nome segondo alcuni no xe altro che ła ripetison de ła paroła **nero** in do łengue: *nizer* in łatin e *μαύρο* (trasliterà *mávro*) in greco, da cui il dialettale *màru*. Segondo altri el derivarìa invese dal cołor asè mòro dei grani e dal saor amaro del vin. El xe uno dei prinçipałi vignałi de l'Itałia Meridionałe.

## Utiłixo
Ła xe na ùa stremamente versatiłe, tanto utiłixada anca par ła vinfegasion in roxà. In comercio xe posìbiłe reperir sia prodoti vinifegài in puresa sia smisià. Tanto conosùo xe el Salice Salentino DOC che par disiplinar l'è otegnùo traerso un conpòsto de ùe Negroamaro 85% e Malvasia Nera 15%, ła cuała afievołise łe caratèristeghe note amarognołe tìpeghe del Negroamaro.

## Sinonemi
El vin xe conosùo co tanti altri nomi: Albese, Abruzzese, Arbese, Jonico, Mangiaverde, Negro Amaro, Nero Leccese, Nigra amaru, Niuru maru, Uva Cane.

## Caratèresteghe
**Epoca de madurasion**: mèdia (fin de setenbre-inisio de otobre), se registra variasion in baxe a ła xona de coltivasion.
**Vigoria**: otima.

**Produtività**: bondante e costante.

**Pexo mèdio del graspo**: medio-ełevà (300-350 g).

**Acino**: medio-groso, forma ovałe pì łargo insìma; scorsa pruinoxa, de cołor negro viołaseo, poco sutiło e consistente.

**Exigense anbientałi e colturałi**: adatàbiłe co façiłità a diversi tipi de teren, co preferensa par cuełi calcareo-arxiłoxi, e ai 
climi caldi anca se àridi.

**Utiłixi**: escluxivamente par ła vinifegasion, in puresa o unìo ad altri vignałi, storegametne a ła Malvasia Nera (Malvasia Nera, Sangiovese, Montepulciano).

## Inte ła cultura de masa
El grupo muxegałe dei Negramaro ghe deve el nome a sto vignal.

## Note
Webcam

Una **webcam** (paroła conposta che ła unise "web", scursamento de World Wide Web) e "cam" (par *camera*, tełecamara in inglexo) ła xe na tełecamara picenina doparàbiłe soło (o prinsipalmente) cofà dispoxidivo de input par on ełaborador.

## Caratèristeghe

A difarensa de na tełecamara tradisionałe, no ła ga un pròpio sistema de memorixasion de video (par exenpio so nastro), ma ła trasmete senplisemente łe imàxeni riprendeste, in forma dixitałe, traverso na interfasa cołegàbiłe a un computer (par exenpio USB o sanò usìda de rete Ethernet RJ45).

## Dòparo
El prinsipałe dòparo de łe webcam el se połe reasùmare inte ła posibiłità de inpiegarle par far na  videoconferensa traerso el Web o altri sistemi baxai so Internet co tante aplegasion de Mesajistega istantanea

On altra doparasion racuanto popołare de łe webcam ła xe cheła de ła trasmision contìnua de imàjini in vivo (*streaming video*) da determinai łoghi del mondo. El costumar de istałar webcam in łocałità de intarese torìstego el se xe drìo sparpagnàr in tuto el mondo.

Oncora, webcam vien a volte doparae par fini de monitorajo o videosorvejansa o par ła rejistrasion de video (sol disco rixido del computer). Inte i ùltemi ani racuanti modełi de webcam i xe divegnesti popołari intrà i astrofiłi, che łe desfruta cofà strumenti de baso costo par riprexa de imàjini de pianeti e altri ojeti sełesti łumenoxi.

## Voxe corełae
* Autoguida
* Astrofotografia

## Altri projeti

## Linganbi foresti
*
* *[https://www.splenditaly.com/it/le-webcam.html Webcam in Italia] * - Webcam co panoràmeghe in montagna e inte łe sità Itałiane
ABS-CBN

**ABS-CBN** xe na dita filipina co sede in Sità Quezon, fondada inte el 13 de zugno del 1946.

## Linganbi foresti
The Big Bang Theory

***The Big Bang Theory*** ła ze na sitcom statunitense trezmetesta da CBS da'l 2007 a'l 2019.

Ideà da Chuck Lorre e Bill Prady, e interpretà prinsipalmente da Johnny Galecki, Jim Parsons e Kaley Cuoco, ła serie ła conta in maniera irònega łe visende cotidiane de un grupo de zòvani siensiài, e de come ła só condision de *[[nerd]]* e *[[geek]]* ła ghe ne influensa i raporti co'l mondo sircostante.

Fin da ła mesa in onda de l'epizodio piłota, el 24 setenbre 2007, *The Big Bang Theory* ła ze asurta tra łe serie pì aclamàe de ła só època, otenjendo el favor sia de'l pùblego che'l ła ga seguìa par 12 stajon e 279 epizodi, fazendone ła sitcom multicàmara pì łonzeva inte ła storia de ła tełevizion statunitense, sia de ła critica che ła ga premiada, tra i altri, co 10 Emmy Award. Ła ze anca recordada come uno dei ùltemi prodoti de stanpo zenerałista ad aver avùo suceso, creando datorno a sé na sòłida *[[fanbase]]*, prima de ła  revołusion portada da ła fruision *[[Video on demand|on demand]]*.

In Itałia, dove par łe prime sie stajon ła jera intitołà ***Big Bang Theory***, ła serie ła ze stà trazmetesta in prima vizion pay da ła piataforma Mediaset Premium dal 2008, e reza disponìbiłe *on demand* da Infinity TV da'l 2015, mentre in ciaro ła stà trazmetesta dai canałi Mediaset da'l 2010.

Ła ga zenarà un *[[Spin-off (mass media)|spin-off]]*, *[[Young Sheldon]]*, produzesto da'l 2017.

## Trama
Pasadena. Leonard, Sheldon, Howard e Raj i ze cuatro zòvani che i łaora a'l California Institute of Technology. Ła granda intełizensa ła ghe ne fa tra łe menti pì vałide de'l Paeze, ma de contro ła łi rende sosialmente dei pànpani: el só łigame d'amighesa el ze infati sementà da ła respetiva condision de *[[nerd]]* e *[[geek]]*.
[thumb|left|upright=1.3|El cast orizenałe de ła sitcom (stazon 1-3); da sanca: [Kunal Nayyar, Simon Helberg, Kaley Cuoco, Jim Parsons e Johnny Galecki.]]

Fora da'l łaor el tenpo łìbaro dei cuatro el pasa prensipalmente tra ła łetura de fumeti, partìe a *[[videogame]]* e zoghi de roło, e ła vizion de film e serie TV a tema fantasiensa e supareroi; l'asensa de toze ła ze senpre stada na costante inte łe só vide.

'Sta  *routine* zlavià ła canbia radegalmente cuando Penny, na toza de provinsia rivada in Całifornia par coltivar el sonjo de deventar atora, ła deventa ła nova visina de pato de scała de Sheldon e Leonard. Ła toza, beła ed ezuberante, e de ła cuała Leonard el se inamora a prima vista, ła ze l'ezato oposto dei cuatro amighi; el stranbo e conplicà mondo dei tozi el finise ben presto par scontrarse co cueło senplise e superfisałe de Penny, e łe só trancuiłe ezistense łe ghe ne rezulta inevitabilmente stravolzeste.

Co'l pasar dei ani el grupo el se zlarga a cuełe che deventarà łe mejo amighe de Penny, Bernadette e Amy, briłanti siensiàe nonché destinàe a deventar l'intarese amorozo, respetivamente, de Howard e Sheldon, oltra a Stuart, titołar de ła fumeteria frecuentada dai cuatro amighi.

## Notasion
Spandau Ballet

I **Spandau Ballet** i jera un grupo muxicałe britànego in atività dal 1979 al 1990 e dal 2021 al 2019. Istòrego frontmant del grupo el xe stà Tony Hadley, in seguito sostituio da Ross William Wild; i altri conponenti i jera Gary Kemp, Martin Kemp, Steve Norman e John Kemble.

In totałe i ga publicà 16 àlbum, oto dei cuałi i xe entrà inte ła Top Ten de łe clasìfeghe britàneghe. Tra łe canson pì famose dei Spandau Ballet, ricordemo *Gold*, *I'll Fly for You*, *Through the Barricades* e *True*.

El nòme del grupo deriva dal cuartiere de Berlin Spandau.

## Istòrego
El grupo el se ga formà a Islington (Londra) inte el 1979.

Inte el 1981, i ga publicà el primo album, intitołà  *Journeys to Glory*.

Inte el 1986, i ga publicà el sìngoło *[[Through the Barricades]]*, dedicà a un amigo copà a Belfast da on połisioto tre ani prima: el brano el dà anca el tìtoło a l'àlbun vignù fora inte el steso ano.

## Discografia

### Àlbun
*1981 - *Journeys to Glory* 
*1982 - *Diamond* 
*1983 - *True* 
*1984 - *Parade* 
*1985 - *The Singles Collection*
*1986 - *Through the Barricades* 
*1986 - *The Twelve Inch Mixes*
*1989 - *Heart Like a Sky* 
*1991 - *The Best of Spandau Ballet*
*2000 - *Gold: The Best of Spandau Ballet*
*2003 - *Reformation* 
*2005 - *Live from the N.E.C. *
*2021 - *Once More* 
*2014 - *The Story: The Very Best of Spandau Ballet*
*2015 - *The Collection* 
*2020 - *40 Years - The Greatest Hits*

## Note


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Brisket

**Brisket** el ze un tajo de carne statunitense corespondente presappoco al peto de manzo.

## Metodi par cuzinarlo

El Brisket el pol èsar cuzinà in tanti modi, tra cui cotura, bojidura e tostadura. L'inbastidura de ła carne ła vien de frecuente ezeguìa durante el proceso de cotura. Sto tajo de carne normalmente duro, a cauza de łe fibre de cołagene che costituìse el tesùo conetivo inte el tajo, el vien intenarìo cuando ch'el cołagene xełatinixa, co conseguente pèto pì tènaro. Il capuso de graso, che de frecuente vien łasà tacà al peto, juta a mantenjer ła carne umida durante ła cotura prołongada nesesaria a sconponer el tesùo conetivo inte ła carne. L'àcua ła xe nesesaria par ła conversion del cołagene in zełatina, che xe 'l prodoto de idrołisi del cołagene.

Tra i metodi pì difondesti de preparasion inte'i Stati Unii ghe xe el fregaménto co spesie e ła marinadura de ła carne, ma anca ła cotura a fogo łento indireta sol carbon o sol łenjo. Staltra ła ze na forma de infumegar ła carne uzando un łenjo duro, cofà ła ocàra, ła nóxa, el pecan, carya o mesquite, a volte vien zontà, da soło o in combinasion co altri łenji duri, a ła fonte de całor prensipałe.

## Altre nasionałità

In altri paezi el Brisket el coresponde al tajo del peto, in partegołar in Itałia parò el vien tajà in manièera difarente, o sia A se uza el tajo: ponta de peto.

In altri paezi sto tajo vien uzà inte el *[[phở|pho]]* vietnamita, inte el *[[suea rong hai]]* taiłandeze, inte el *[[nihari]]* pachistan.

## Voze corełae
*Taji de carne bovina
Ceza de Santa Margarìta (Canaro)

Ła **Ceza de Santa Margharìta** ła xe un edifisio rełijozo łogà a Garofoło, frasion del comun de Canaro, in provinsia de Rovigo, situà inte el mèdio Połézine; sede parrochiałe, inte ła sudivixion teritoriałe de ła cexa catołega ła xe cołocada inte el vicarià de Crespino-Polesella, a so volta parte de ła diòsexi de Adria-Rovigo.

Ła ceza, dedicada a Margharìta de Antiochia, ła santa martire del III sècoło patrona de łe partorienti, xe stà costruìa tra ła fin del XVI e l'inisio del XVII sècoło in sostitusion de ła presedente, de do sècołi anteàta, desfada inte el 1567 da ła rota del visino fiume Po.

## Storia
## Descrision
## Note

## Voze corełae
* Parochie de ła diòsexi de Adria-Rovigo

## Altri projeti

## Cołegamenti esterni
*
Consonante nazałe

In fonètega artegołatòria, na **consonante naxałe** ła xe na consonante che, dal ponto de vista del modo de artegołasion, ła xe caraterixada da na risonansa che ła se ga co el canałe orałe el njien ostruio, mentre el veło pałatin el resta sbasà, in poxision de repoxo, parmetendo el defluir de l'ària provegnente dai polmoni da łe fose naxałi.

### Lista de consonanti naxałi
*  naxałe biłabiałe
*  naxałe dentałe
*  naxałe labiodentałe
*  naxałe alveołare
*  naxałe retroflesa
*  naxałe pałatałe
*  naxałe vełare
*  naxałe uvułare
*  labiovełare naxałe

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Consonante ocluziva

In fonètega artegołatòria, na **consonante ocluxiva** ła xe na consonante, cłasifegada segondo el pròpio modo de artegołasion. Eła ła njien xenerada co el bloco conpłeto del fluso de ària a liveło de ła boca, de ła farinxe o de ła glòtide, e el redaso ràpido de sto bloco.
### Lista de łe consonanti ocluxive
L'alfabeto fonètego internasionałe ła clasìfega łe seventi consonanti ocluxive:
*  ocluxiva biłabiałe sorda
*  ocluxiva biłabiałe sonora
*  ocluxiva dentałe sorda
*  ocluxiva dentałe sonora
*  ocluxiva alveołare sorda
*  ocluxiva alveołare sonora
*  ocluxiva retroflesa sorda
*  ocluxiva retroflesa sonora
*  ocluxiva pałatałe sorda
*  ocluxiva pałatałe sonora
*  ocluxiva vełare sorda
*  ocluxiva vełare sonora
*  ocluxiva uvułare sorda
*  ocluxiva uvułare sonora
*  ocluxiva glotałe sorda
*  ocluxiva glotałe sonora
*  ploxiva epiglotałe

Coartegołasion ocluxive:
*  ocluxiva labiałe vełare sorda
*  ocluxiva labiałe vełare sonora

Inploxive:
*  inploxiva biłabiałe sonora
*  inploxiva biłabiałe sorda
*  inploxiva alveołare sonora
*  inploxiva dentałe sonora
*  inploxiva alveołare sonora
*  inploxiva alveołare sorda
*  inploxiva retroflesa sonora
*  inploxiva pałatałe sonora
*  inploxiva pałatałe sorda
*  inploxiva vełare sonora
*  inploxiva vełare sorda
*  inploxiva uvułare sonora
*  inploxiva uvułare sorda

Eietive:
*  Eietiva biłabiałe
*  Eietiva alveołare
*  Eietiva retroflesa
*  Eietiva pałatałe
*  Eietiva vełare
*  Eietiva uvułare

Clic:
*  Clic ocluxivo alveołare

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Consonante fregadiva

In fonètega artegołatòria, na **consonante fregadiva** o *fricativa* ła xe na consonante, cłasifegada segondo el pròpio modo de artegołasion. 

El fono el njien produxesto mediante on strenximento intrà racuanti òrgani inte ła cavità orałe, che i se invisina sensa tutavia sararse conpletamente cofà che càpita inte łe ocluxive: l'ària ła contìnua a ndar fora, pasando traerso ła streta sfexa che ła se ga formà e provocando in tal manjiera on rumor de frision. Se gàpia da notar che na consonante fregadiva, par so istesa nadura, ła xe na consonante *contìnua*, inte el sentir che ła połe èsar slongàbiłe a piaxer, difarentemente par exenpio de łe consonanti ocluxive
### Lista de łe consonanti fregadive
L'alfabeto fonètego internasionałe ła clasìfega łe seventi consonanti fregadive:

#### fregadive sibiłanti
*  fregadiva alveołare sorda
*  fregadiva alveołare sonora
*  fregadiva postalveołare sorda
*  fregadiva postalveołare sonora
*  fregadiva alveołopałatałe sorda
*  fregadiva alveołopałatałe sonora
*  fregadiva retroflesa sorda
*  fregadiva retroflesa sonora

#### fregadive no sibiłanti sentrałi
*  fregadiva bilabiałe sorda
*  fregadiva bilabiałe sonora
*  fregadiva labiodentałe sorda
*  fregadiva labiodentałe sonora
*  fregadiva dentałe sorda
*  fregadiva dentałe sonora
*  fregadiva pałatałe sorda
*  fregadiva pałatałe sonora
*  fregadiva vełare sorda
*  fregadiva vełare sonora
*  fregadiva dorsopałatałe vełare sorda
*  fregadiva uvułare sorda
*  fregadiva faringałe sorda
*  fregadiva epiglotałe sorda

#### fregadive [[Consonanti laterałi|laterałi]]
*  fregadiva alveołare laterałe sorda
*  fregadiva alveołare laterałe sonora
*  Laterałe fregadiva retroflesa sorda (no in IPA)
*  Laterałe fregadiva pałatałe sorda (no in IPA)
*  Laterałe fregadiva vełare sorda (no in IPA)

#### Sinbołoxie dopareae sia par łe fregadive che par łe [[Consonante aprosimante|aprosimanti]]
*  fregadiva uvułare sonora
*  fregadiva faringałe sonora
*  fregadiva epiglotałe sonora

#### Pséudo-fregadive
*  fregadiva glotałe sorda
*  fregadiva glotałe sonora

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Consonante aprosimante

In fonètega artegołatòria, na **consonante aprosimante** ła xe na consonante, cłasifegada segondo el pròpio modo de artegołasion. Eła ła njien talvolta ciamada anca, **semiconsonante** o **semivocałe**, parché se xe drio parlar de on fono che el se produxe inte el confin intrà l'artegołasion consonàntega e cheła vocàłega.

### Lista de łe consonanti aprosimante
L'alfabeto fonètego internasionałe ła clasìfega łe seventi consonanti aprosimante:

Aprosimante:
* Aprosimante biłabiałe
* Aprosimante dentałe
* Aprosimante labiodentałe
* Aprosimante alveołare
* Aprosimante retroflesa
* Aprosimante palatałe
* Aprosimante vełare

Laterałi aprosimante:
*  Laterałe alveołare
*  Aprosimante laterałe retroflesa sorda
*  Laterałe pałatałe
*  Aprosimante vełare laterałe
*  Laterałe xemenada

Coartegołasion aprosimante
* Aprosimante labiovełare sorda
* Aprosimante labiovełare sonora
* Laterałe aprosimante alveołare vełarixada
* Aprosimante labiopalatałe sonora
## Altri projeti

## Linganbi foresti
Maurizio Galbaio

**Maurisio Galbajo** (-797) el ze stà uno de i Dozi de Venesia.

## Biografia
Orizenario de Eraclea, el fazeva  parte del ceto dei posidenti e, segondo Giovanni Diacono, el zera un gran esperto de ła cosa pùblega.

El zera stà nomenà doze inte'l 764 a Małamoco, ałora sentro połìtego de'l Dogado de Venesia, durante na asenblea che ła se jera riunìa drìoman a ła depozision de Domenico Monegario. Ła só ełesion, avenjesta sensa atriti, ła gavea sarà in un łongo parìodo de instabiłità caratarizada dai scontri interni a l'aristocrasia, dividesta in varie fasion in baze ai intaresi econòmeghi e połìteghi. Fursi anca l'ełesion de un eracleense inte ła sità rivałe de Małamoco ła pol èsar vedesta cofà un senjałe de distension.

El só łongo dogado el ze recordà da łe cronìche cofà un parìodo de paze interna e de bona aministrasion. Segondo i stòreghi, oltra ad èsar un goernante ecuiłibrà e giusto, el ga avùo el merito, par cuanto posibiłe, de łasar el Dogado al de fora dei turbinozi avenimenti europei de'l parìodo: ła fin de'l Renjo Łongobardo, l'aseza de Carlo Magno, el nuovo ròło połìtego de'l papa, ła crize de l'Inpero Bizantin in Osidente.

Maurizio Galbaio el ga contribuìo anca a potensiar ultariormente ła fegùra de'l doze, nasesta cofà senplise carga burocràtego-miłitar afiancada dai tribuni. Pur restando formalmente dependente da Costantinopołi, el se ga spesegà el proceso de afrancasion de Venesia e el *dux* el ze deventà na istitusion prinsipesca co sucesion dinàstega. Ło dimostra, inte'l 778-779, ła nomena a corezente de'l fìo Giovanni Galbaio.

El doze el ga contribuìo invano a ła defeza de l'Istria concuistada dai Łongobardi intorno a'l 770. 'Sto avenimento el ga provocà ła smenbrasion de l'antiga regio X Venetia et Histria che, sin da'l momento de ła só istitusion ai tenpi de Augusto, ła gaveva senpre raprezentà na realtà unitaria. Segondo el *[[Liber pontificalis]]* durante el ràdego só fiol Giovanni el ze cascà prezonièr dei ocupanti.

Drioman el ga dovesto afrontar el menaso dei Franchi de Carlo Magno, che inte'l 774 i gavea concuistà el Renjo dei Łongobardi. Maurizio Galbaio el gaveva respondesto a sto avenimento azindo in anbito ecleziàstego: inte'l 775 el ga promovesto ła fondasion de ła diòsezi de Ołivoło, creando cusì na istitusion de'l tuto dezligada a ła Teraferma e in sintonia co'l goèrno łagunar. 'Sta desizion ła ga simentà un rùspido scontro co'l patriarca de Grao Giovanni, màsema carga ecleziàstega de łe Venesie.

Inte'l parìodo 787-788 i Franchi i ga concludesto ła concuista de l'Istria e el Dogado el se ga catà sidià par intièro. Inte'l 787 i marcanti venesiani i ze stài parài via da ła zona de Ravena e da ła Pentapoli e ne ze stà confiscà i beni inte ła diòsezi de Ravena. L'ato, sostenjesto anca da'l pontefice, el gaveva come obietivo cueło de indebołìr una de łe ùlteme realtà bizantine in Itałia.

## Bibliografia
* 

## Altri progetti
Consonante vibrante

In fonètega artegołatòria, na **consonante vibrante** ła xe na consonante, cłasifegada segondo el pròpio modo de artegołasion.

Eła ła njien produxesta co na débołe ocluxion intermitente del canałe orałe (ła boca), che ła se interonpise e ła ripristina pì volte (da una-do volte fin a sincue o sie), creando cusita on siclo *ocluxion* + *esploxion* inte el cuało l'aria che ła provien dai polmoni ła xe ła pima costrinxesta e dopo ruvidamente redasada produxendo on son periòdego.

Co el siclo el xe ùnxoło, o sia se ła ocluxion débołe ła se ga na volta soła, se ga on modo de artegołasion **monovibrante** come in spagnolo o in hindi, inte el caxo contràrio invese se parla senplegamente de modo **vibrante** o **połivibrante**.
### Lista de łe consonanti vibranti
L'alfabeto fonètego internasionałe ła clasìfega łe seventi consonanti vibranti:
* Vibrante biłabiałe
* Vibrante alveołare
* Vibrante uvułare
* Fregadiva uvułare sonora (de poxision intermèdia intrà łe fregadive e łe vibranti)
* Vibrante alveołare sorda
* Vibrante retroflesa (no in IPA)
* Vibrante epiglotałe (no in IPA)

### Lista de łe consonanti monovibranti
L'alfabeto fonètego internasionałe ła clasìfega łe seventi consonanti monovibranti:

Monovibranti sentrałi:
* Monovibrante dentałe
* Monovibrante labiodentałe
* Monovibrante alveołare
* Monovibrante retroflesa
*: Monovibrante uvułare
*: Monovibrante epiglotałe

Monovibranti laterałi:
* Monovibrante alveołare laterałe
* Monovibrante retroflesa laterałe (no in IPA)
* Monovibrante palatałe laterałe

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Ariana Grande

**Ariana Grande-Butera** (Boca Raton, Flòrida, 26 de zugno 1993) ła xe na cantante e atora americana de orìxene itałiana.

Inte el corso de ła so cariera, la ga publicà 9 àlbun e la se ga axudicà do Grammy Award, on Brit Award, do Billboard Music Award e tri American Music Awards. La xe nota al pùblego anca par i so ruołi inte łe sitcom de Nickelodeon *[[Victorious (serie tełevixiva)|Victorious]]* e *[[Sam & Cat]]*.

## Biografia
[thumb|upright=0.9|Ariana Grande inte el [2013]]
Ariana Grande la xe nasesta a Boca Raton, in Flòrida, el 26 de zugno 1993.

Dal 2010 al 2013 la ga interpretà el ruoło de Cat Valentine inte ła sitcom *[[Victorious (serie tełevixiva)|Victorious]]*.

Inte el 2013, la ga publicà el so primo àlbun, intitołà *Yours Truly*.

El 22 de majo 2017, poco dopo un so conserto a Manchester, se ga verifegà on atentato terorìstego, che el ga provocà 22 morti.

Inte el setenbre 2020, la xe devegnesta la prima dona al mondo a sorpasar i 200 miłioni de follower so Instagram.

## Discografia

### Àlbun
* 2013 – *Yours Truly*
* 2014 – *My Everything*
* 2016 – *Dangerous Woman*
* 2017 – *The Best*
* 2018 – *Sweetener*
* 2019 – *Thank U, Next*
* 2019 – *K Bye for Now (SWT Live)*
* 2020 – *Positions*
* 2024 – *Eternal Sunshine*

## Filmografia parsiałe
* *[[Victorious (serie tełevixiva)|Victorious]]* - serie TV, 56 epixòdi (2010-2013)
* *[[Sam & Cat]]* - serie TV, 36 epixòdi (2013-2014)
* *[[Zoolander 2]]*, regia de Ben Stiller (2016)

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Scritura

__HIDDENCAT__

La **scritura** ła xe ła fisasion de uno o pì segni lenguìsteghi in na forma esteriora pì o manco durévoła.

Inte łe scriture alfabèteghe devien raprexentasion gràfega de ła łéngua parlada, par mexo de on insieme de segni ciamai grafemi che i conpone calsìasi sistema de scritura

Difarentemente dal lenguajo parlà che el xe prexente naduralmente co struture biołòxeghe spesìfeghe, ła scritura el xe on procedimento tecnołòxego no nesesariamente prexente in tute łe culture, el resta parò isteso on modo fondamentałe de comunicasion omana, e el xe el mexo fin deso pì bon par ła conservasion e ła trasmision de ła memòria stòrega.

Col senso pì grando, a se definise scritura ogni mexo che el parmete ła trasmision durévoła de informasion,  che ła sìpia o no raprexentasion gràfega del parlà, cofà che sucede inte łe scriture de ła mùxica, de l'alxebra, de ła chìmega, de ła cartografia e altre matèrie. 
## Sistemi de scritura
Ła scritura ła avien co ła doparasion de on còdaxe, on sistema de scritura, che el consiste de grafemi (segni gràfeghi che i raprexenta de łe unità lenguìsteghe) e règołe par conbinarli. Intrà łe clasifegasion dei sistemi de scritura pì largamente condivideste ghe xe cheła inbaxada so l'unità lenguìstega che ła vien raprexentada dai grafemi del sistema; se połe in fin catar inte ła lìnea de màsema sìncue tipi de sistema:
* **[[Logografia (lenguìstega)|sistemi logogràfeghi]]**: andove i xe raprexentai morfemi e parołe
* **[[siłabàrio|sistemi siłàbeghi]]** e **[[abuxida]]**: andove łe xe raprexenta siłabe
* **[[abjad]]** e **[[alfabeto|alfabeti]]**: inte i cuałi i grafemi i raprexenta sìnguli foni o fonemi.

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Coartegołasion

La **coartegołasion** ła xe un fenòmano che ła se verìfega durante ła fonasion, par ła cuała ogni son lenguìstego (o fono) ła sorbise ła influensa del contesto inte el cuało ła xe artegołada, saria a dir dei foni che i ło presede o lo sèvita. La so scoerta ła xe de Alvin Liberman. Tal fenòmano el xe studià da ła fonètega artegołatòria intersegmentałe, e el xe gavesto dal fato che ogni son no el xe artegołà stacadamente, ma el se cata inte un contesto pì grando: inte el *continuum* lenguistego inte el cuało i soni i xe concaenai in na pì ràpida sucesion ininteronpesta, inte ła cuała el pasajo da na configurasion artegolatoria (inte ła cuała i òrgani de ła boca i xe inte na determinada poxision) a n'altra (inte ła cuała i òrgani i ga da canbiar anca totalmente poxision) ła avien sensa sołusion de continuità.

## Fenòmani gavesti a ła coartegolasion
Inte ła caena parlada dei efeti de ła coartegołasion se połe trasmétar sia verso indrio ( o sia da un fono a cheło che ło presede), sia verso vanti (o sia a un fono che ło sèvita) sia anca a distansa de un mùcio de foni. Inte el primo caxo de garà na coartegołasion (a contato) regresiva, inte el segondo na coartegołasion (a contato) progresiva, inte el terso na coartegołasion a distansa (che ła połe èsar sia progresiva che regresiva).

I xe fenòmani gavesti a ła coartegolasion:
*l'asimiłasion;
*la naxałixasion;
*la sonorixasion e desonorixasion de consonanti;
*la spirantixasion;
*la pałatalixasion.
## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Consonante clic

Le **consonanti clic** o **click** łe xe consonanti no polmonari produxeste faxendo s-ciocar ła łéngua contro el pałà o contro i denti, co difarenti movimenti. Dopo ver sarà el cavo orałe co léngua o làvari, i polmoni i aspira l'ària e a ła rivertura suito i ła ridasa. Sti soni insòłiti xeneralmente i njien trascrivesti doparando sìnbołi no alfabèteghi cofà par exenpio on ponto esclamativo.

I xe prexenti soratuto (ma no soło) inte łe łéngue africane de ła fameja *[[Łéngue khoisan|khoisan]]*, dite anca "łéngue clic", in difarenti łéngue bantu (xhosa, zulu, sesotho) e in Kenya nella łéngua dahalo. In vèneto, par exenpio, na ocluxiva dentałe ła njien doparada par dir "no" e ła stesa, co i làvari sporxesti in vanti, ła njien doparada par ciamar ła atension dei gati.

## Clasifegasion

L'alfabeto fonètego internasionałe ła clasìfega łe seventi consonanti clic:

## Diacrìteghi
Unionai ai diacrìteghi se tegnarà i seventi soni:

Frecuentemente ⟨ǂ⟩ *(e altri)*, i njien doparai cofà scursamento de ⟨k͡ǂ⟩ *(e altri)*.

## Pronunsa
*  
*  
*  
* 
*  
* 
*  
* 

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Consonante inploziva

Łe **consonanti inploxive** łe xe consonanti no polmonari inte łe cuałi el fluso de ària el xe controłà spostando ła glotide verso el baso oltre che butando fora l'ària dai polmoni. Le inploxive łe se cata in sirca el 13% de łe łéngue del mondo.

Inte el alfabeto fonètego internasionałe, łe inploxive łe xe indegae modifegando co on ganseto in alto łe corispondenti ocluxive: ɓ, ɗ, ʄ, ɠ, ʛ.

## Tipi de inploxive

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Consonante ejetiva

Le **consonanti ejetive** (o **glotidałixae**) łe xe consonanti no polmonari pronunsae co ła saradura contenporanea de ła glòtide. Le ejetive łe se cata in sirca el 20% de łe łéngue del mondo.

Inte el alfabeto fonètego internasionałe łe inploxive łe njien indegae modifegàndo co on apòstrofo **ʼ** łe corispondenti no ejetive 
## Tipi de ejetive

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Consonante

Na **consonante** (del latin *consŏnans, -antis*, partisìpio ativo de *consonāre*, star in armonia) el xe on son de ła łéngua orałe orixenà par el sarar o el ristrenximento del trato vocałe par invisinamento o contato dei órgani de articołasion de tal manjera che i cauxee na turbułensa persepìbiłe. 

El térmano *consonante* el provien dal latin e orixenalmente ła se refería a "sonar unio co" o "sonar co" vendo ła idea che łe consonanti no łe tegnea on sono cusita łore sołe, visto che in latin łe se catava soło che unie a na vocałe. Sta cuà ła xe sensa dùbio na mała concesion de łe consonanti, visto che uncó ghe xe łéngue andove che ghe xe parołe longhe che łe xe intieramente sensa vocałi. Tutavia, sto rexultà el se ga avesto dal desviłupo del lenguajo inte el tenpo. Sibenché ghe sìpia serte parołe contenporànee, par exenpio inte łe łéngue slave, che łe pare èsar carenti de vocałi, no vołe dir che no łe sìpia intrìnseghe, o sia che łe vocałi łe sìpia drento a ła consonante. Inte ła łenguìstega moderna łeconsonanti łe xe definie in tèrmani de costrision del trato vocałe.

Anca se cada lengua ła ga łe so consonanti pròpie, tante intrà ste cuà łe coinside par colpa de ła influensa de ła łéngua grega antiga, da ła cuała i xe sorxesti i alfabeti latin e sirìłego e łe so variante par ogni łéngua.

## Védarse anca
* Vocałe

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Modo de artegołasion

In fonètega artegołatòria, el **modo de artegołasion** el xe uno dei paràmatri che i parmete de clasifegar i soni del lenguajo (i foni), e pì presixamente łe consonanti. Eło el descrive ła manjiera inte ła cuała i òrgani de l'aparato fonatòrio i interajise par prodùxare on són (fonasion), saria a dir in che manjiera i làvari, la łéngua e łe altre parte de ła boca łe se poxisiona par far ostàcoło a l'ària co ła vien fora, produxendo cusita el sono vołesto.

## Descrision
El modo de artegołasion el xe uno dei paràmatri in baxe ai cuałi łe njien definie łe consonanti, che l'altro, el logo de artegołasion, el stabiłise cuałi òrgani i tołe parte a ła produsion del sono, e cuindi in cuałe logo de ła boca eło el njien prodoto. On ùltemo paràmatro par ła clasifegasion de łe consonanti  el xe invese l'ativasion o no de łe corde vocałi, in baxe al cuało el fono el sarà rispetivamente sonoro o sordo, contìnue o no contìnue.

Par ogni logo de artegołasion ghe połe èsarghe pì modi de artegołasion difarenti, o sia pì consonanti omorgàneghe. Par exenpio, i soni  e  i xe anbedó, dal ponto de vista del logo de artegołasion, de łe alveołari, ma revardo al modo de artegołasion  ła xe na consonante ocluxiva e  una naxałe.

Sto paràmatro, insieme a cheło del logo de artegołasion, no el xe justo par łe vocałi par via che inte ła produsion de łore no njien metesto on ostàcoło a ła vegnesta fora de l'aria: ełe łe se clasìfega soło in baxe a ła poxision de ła łéngua inte ła boca.

Par el modo de artegołasion, łe consonanti łe se destìngue in:

* ocluxive o ploxive
* fregadive o spiranti
* afregada
* naxałi
* vibranti
* aprosimanti

Inte łe consonanti polmonari, ste clasi łe njien divideste in ostruenti e sonoranti.
Le sie clase inlistae łe xe difondeste anca intrà łe consonanti no polmonari; cofà łe clic e łe laterałi.
## Altri projeti

## Linganbi foresti
*
*Movie clip showing the human articulators in action
*Interactive place and manner of articulation 
*Interactive Flash website for American English, Spanish and German sounds
Consonante afregada

In fonètega artegołatòria, na **consonante afregada** ła xe na consonante, cłasifegada segondo el pròpio modo de artegołasion, produxesta in do faxe sucesive: na faxe ocluxiva e na faxe fregadiva, benché łe ga el isteso ponto de artegołasion. Le consonanti afregae łe xe conoseste anca col nome *semiocluxive* o co el nome (pì trasparento) de *oclu-costritive*.

### Lista de łe consonanti afregae
L'alfabeto fonètego internasionałe ła clasìfega łe seventi consonanti afregae:
*  afregada labiodentałe sorda
*  afregada labiodentałe sonora (no in IPA)
*  afregada alveołare sorda
*  afregada alveołare sonora
*  afregada postalveołare sorda
*  afregada postalveołare sonora
*  afregada alveoło-palatałe sorda
*  afregada alveoło-pałatałe sonora
*  afregada retroflesa sorda
*  afregada retroflesa sonora
## Altri projeti

## Linganbi foresti
Consonante laterałe

In fonètega artegołatòria, na **consonante laterałe** ła xe na consonante, cłasifegada segondo el pròpio modo de artegołasion.

Eła ła njien produxesta co na parsiałe ocluxion del canałe orałe (la boca), provocada da ła léngua che ła ghe oclude ła parte sentrałe dasàndoghe spàsio solché inte i lati: l'ària provegnente dai polmoni ze de conseguensa costrinxesta a defluir so i do lati, o so uno soło.

## Le consonanti
Le consonanti laterali łe połe èsar solché sonore; in pì, vedesto el proceso che le produxe, racuante artegołasion łe xe inpusìbiłi, cofà chełe che łe coinvolxe i làvari o łe artegołasion faringałi (inte ła farinxe). In fin, łe consonanti laterałi łe xe consonanti contìnue, parché łe połe èsar slongae a piaximento.

L'alfabeto fonètego internasionałe ła clasìfega łe seventi consonanti laterałi:
*consonanti laterałi aprosimanti;
*consonanti laterałi fregadive (in ste ùlteme ła ostrusion del canałe orałe ła xe majore de łe presedenti, produxendo in tal manjiera on rumor de frision, cofà inte łe altre fregadive; in tal caxo, parò, ełe łe połe anca èsar sorde);
*consonanti laterałi monovibranti;
*consonanti laterałi afregae;
*consonanti laterałi eietivo-afregae;
*consonanti laterałi clic.

### Consonanti laterałi aprosimanti
L'alfabeto fonètego internasionałe ła clasìfega łe seventi consonanti laterałi aprosimanti:
* laterałe alveołare
* laterałe retroflesa
* laterałe paładałe
* laterałe vełare

### Consonanti laterałi fregadive
L'alfabeto fonètego internasionałe ła clasìfega łe seventi consonanti laterałi fregadive:
* laterałe fregadiva alveołare sorda
* laterałe fregadiva alveołare sonora
* laterałe fregadiva retroflesa sorda
* laterałe fregadiva paładałe sorda
* laterałe fregadiva vełare sorda

### Consonanti laterałi monovibranti
* laterałe alveołare monovibrante
* laterałe retroflesa monovibrante (non in IPA)
* laterałe paladałe monovibrante.

### Consonanti laterałi afregae
* afregada laterałe alveolare sorda
* afregada laterałe alveolare sonora

### Consonanti laterałi eietivo-afregae
*  eietiva alveołare laterałe afregada
*  eietiva paladałe laterałe afregada

### Consonanti clic laterałi
*  clic laterałe dentałe
*  clic laterałe alveołare

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Consonante biłabiałe

In fonètega artegołatòria, na **consonante biłabiałe** ła xe na consonante, cłasifegada segondo el pròpio logo de artegołasion. Eła ła vien artegołada unendo o anca soło metendo rente intrà de łori i làvari, in manjiera che l'ària, costrinxesta da l'ostàcoło, ła produxa on rumor inte el so vegner fora

## Le consonanti
Dipendendo dal modo de artegołasion de lore, łe se destìngue in consonanti ocluxive, naxałi, vibranti e monovibranti, fregadive e aprosimanti. Se vàrdee che łe xe inpusìbiłi artegołasion laterałi o laterałi fregadive de ste consonanti.

L'alfabeto fonètego internasionałe ła clasìfega łe seventi consonanti biłabiałi
* Ocluxiva biłabiałe sorda
* Ocluxiva biłabiałe sonora
* Vibrante biłabiałe
* Fregadiva biłabiałe sorda
* Fregadiva biłabiałe sonora
* Monovibrante biłabiałe
* Naxałe biłabiałe
* Aprosimante biłabiałe

Altri sìnbołi:
* Clic biłabiałe
* Inploxiva biłabiałe sorda
* Inploxiva biłabiałe sonora
* Eietiva biłabiałe
* Aprosimante labiovełare sonora
* Aprosimante labiovełare sorda
* Aprosimante labiopałatałe sonora
* Ocluxiva labiałe vełare sorda
* Ocluxiva labiałe vełare sonora
* Labiovełare naxałe

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Consonante alveołare

In fonètega artegołatòria, na **consonante alveołare** ła xe na consonante, cłasifegada segondo el pròpio logo de artegołasion, che ła fa parte del pì grando grupo de łe consonanti co artegołasion dentałe-alveołare, el cuało el tołe drento anca łe consonanti dentałi e postalveołari. Łe difarense intrà de lore łe xe in xenare trascurae se no inte el caxo de łe fregadive.

Eła ła njien artegołada metendo rente ła łéngua ai alvèołi dei denti insixivi superiori, in manjiera che l'ària, costrinxesta da l'ostàcoło, ła produxa on rumor inte el so ndar fora.

## Łe consonanti
L'alfabeto fonètego internasionałe ła clasìfega łe seventi consonanti alveołari:
* Ocluxiva alveołare sorda
* Ocluxiva alveołare sonora
* Fregadiva alveołare sorda
* Fregadiva alveołare sonora
* Naxałe alveołare
* Vibrante alveołare
* Vibrante alveołare sorda
* Monovibrante alveołare
* Monovibrante alveołare laterałe
* Aprosimante alveołare
* Laterałe alveołare
* Laterałe fregadiva alveołare sorda
* Laterałe fregadiva alveołare sonora

Consonanti no-polmonari:
* Afregada alveołare sorda
* Afregada alveołare sonora
* Inplosiva alveołare sonora
* Inplosiva alveołare sorda
* Eietiva alveołare
* Eietiva alveołare fregadiva
* Eietiva alveołare afregada
* Eietiva alveołare laterałe afregada
* Eietiva alveołare laterałe fregadiva
* Afregada laterałe alveołare sorda
* Afregada laterałe alveołare sonora
* Clic ocluxivo alveołare
* Clic centrałe alveołare
* Clic laterałe alveołare
## Altri projeti

## Linganbi foresti
Consonante glotałe

In fonètega artegołatòria, na **consonante glotałe** (o **glotidałe**) ła xe na consonante, cłasifegada segondo el pròpio logo de artegołasion

Eła ła njien artegołada inte ła glòtide, e no inte ła cavità orałe cofà łe altre consonanti, acostando intrà eła łe pliche vocałi, in manjiera che l'ària, costrinxesta da l'ostàcoło, ła produxa on rumor inte el so ndar fora.
## Consonanti
L'alfabeto fonètego internasionałe ła clasìfega łe seventi consonanti glotałi:
*  Ocluxiva glotałe sorda
*  Ocluxiva glotałe sonora
*  Fregadiva glotałe sorda
*  Fregadiva glotałe sonora
## Altri projeti

## Linganbi foresti
Consonante epiglotałe

In fonètega artegołatòria, na **consonante epiglotałe** ła xe na consonante, cłasifegada segondo el pròpio logo de artegołasion

Eła ła njien artegołada sarando parsialmente o totalmente ła epiglòtide, el òrgano che ne parmete de deglutir, in manjiera che l'ària, costrinxesta da l'ostàcoło, ła produxa on rumor inte el so ndar fora.
## Consonanti
L'alfabeto fonètego internasionałe ła clasìfega łe seventi consonanti epiglotałi:
* Ocluxiva epiglotałe sorda
* Ocluxiva epiglotałe sonora
* Fregadiva epiglotałe sorda
* Fregadiva epiglotałe sonora
* Vibrante epiglotałe
* Monovibrante epiglotałe
## Altri projeti

## Linganbi foresti
Consonante faringałe

thumb|right|Ponto de artegołasion de łe consonanti faringałi.
In fonètega artegołatòria, na **consonante faringałe** ła xe na consonante, cłasifegada segondo el pròpio logo de artegołasion

Eła ła njien artegołada metendo rente ła raixa de ła łéngua a ła parete posteriora de ła farinxe, in manjiera che l'ària, costrinxesta da l'ostàcoło, ła produxa on rumor inte el so ndar fora.
## Consonanti
L'alfabeto fonètego internasionałe ła clasìfega łe seventi consonanti faringałi:
* Fregadiva faringałe sorda
* Fregadiva faringałe sonora
## Altri projeti

## Linganbi foresti
Consonante dentałe

In fonètega artegołatòria, na **consonante dentałe** ła xe na consonante, cłasifegada segondo el pròpio logo de artegołasion, che ła fa parte del pì grando grupo de łe consonanti co artegołasion dentałe-alveołare, el cuało el detien anca łe consonanti alveołari e postalveołari, e łe difarense intrà łe do łe xe in xenare trascurae se no inte el caxo de łe fregadive.

Na consonante dentałe ła njien artegołada fiancando ła ponta de ła  łéngua ai denti insixivi superiori, in manjiera che l'ària, costrinxesta da l'ostàcoło, ła produxa on rumor inte el so ndar fora.

## Le consonanti
L'alfabeto fonètego internasionałe ła clasìfega łe seventi consonanti dentałi:
*  Naxałe dentałe 
*  Ocluxiva dentałe sorda
*  Ocluxiva dentałe sonora
*  Fregadiva dentałe sorda
*  Fregadiva dentałe sonora
*  Aprosimante dentałe

Altri sìnbołi:
*  Inploxiva dentałe sorda
*  Inploxiva dentałe sonora
*  Eietiva dentałe fregadiva
*  Clic sentrałe dentałe
*  Clic laterałe dentałe
## Altri projeti

## Linganbi foresti
Consonante labiodentałe

In fonètega artegołatòria, na **consonante labiodentałe** ła xe na consonante, cłasifegada segondo el pròpio logo de artegołasion. Eła ła njien artegołada unendo o anca soło metendo rente el làvaro inferior e i insixivi superiori, in manjiera che l'ària, costrinxesta da l'ostàcoło, ła produxa on rumor inte el so ndar fora.

## Le consonanti
L'alfabeto fonètego internasionałe ła clasìfega łe seventi consonanti laterałi labiodentałi:
* Naxałe labiodentałe
* Ocluxiva labiodentałe sorda
* Ocluxiva labiodentałe sonora
* Fregadiva labiodentałe sorda
* Fregadiva labiodentałe sonora
* Monovibrante labiodentałe
* Aprosimante labiodentałe
* Afregada labiodentałe sorda
* Afregada labiodentałe sonora
* Eietiva labiodentałe fregadiva
## Altri projeti

## Linganbi foresti
Logo de artegołasion

In fonètega artegołatòria, el **logo de artegołasion** o **ponto de artegołasion** el xe uno dei paràmatri he i parmete de clasifegar i soni del lenguajo (foni), e pì presixamente łe consonanti. Eło el descrive cuali òrgani de l'aparato fonatòrio i interajise par produre on sono (*fonasion*) (làvari, denti, łéngua, cuałe ponto del pałà, ła farinxe o la glòtide).

## Descrision
Sto cuà el xe uno dei paràmatri in baxe al cuałe łe njien definie łe consonanti: che l'altro, el modo de artegołasion, el stabiłise in cuała manjiera sti organi i se organixa inte ła boca par ła produsion del sono. On ùltemo paràmatro par ła clasifegasion de łe consonanti el xe cheło de ła ativasion o no de łe corde vocałi, paràmatro che el stabiłise se el fono el sarà rispetivamente sonoro o sordo. 

Par ogni logo de artegołasion ghe połe èsar pì modi de artegołasion difarenti, saria dir pì consonanti omorgàneghe. Par exenpio, i soni  e  i xe anbedó, dal ponto de vista del logo de artegołasion, de łe alveołari, ma revardo al modo de artegołasion  el xe na ocluxiva e  na naxałe.

Sto paràmatro, cofà cheło del modo de artegołasion, no el xe bon par łe vocałi, parché łe vocałi, inte ła so produsion, no ghe njien metesto nisun ostàcoło a ła vegnesta fora de l'ària e łe se clasìfega solché in baxe a ła poxision de ła łéngua inte ła boca.

Inte el ànbito de łe consonanti, dal ponto de vista del logo de artegołasion łe se destìngue:

* consonanti biłabiali
* consonanti labiodentałi
* consonanti dentałi, alveołari e postalveołari
* consonanti retroflese
* consonanti pałatałi
* consonanti vełari
* consonanti uvułari
* consonanti faringałi
* consonanti glotidałi

## Altri projeti

## Linganbi foresti
*
*Interactive places and manners of articulation
William Sanderson

**William Sanderson** (Memphis (Tennessee), 10 de genaro 1944) xe un ator statunitènse.
## Filmografia

### Tełevixion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Consonante pałatałe

In fonètega artegołatòria, na **consonante pałatałe** ła xe na consonante, cłasifegada segondo el pròpio logo de artegołasion

Eła ła njien artegołada metendo ła schina de ła łéngua al pałà, in manjiera che l'ària, costrinxesta da l'ostàcoło, ła produxa on rumor inte el so ndar fora.
Par de pì, ła consonante pałatałe ła xe doparada on mùcio par ła pronunsa de ła L.

## Consonanti pałatałi
L'alfabeto fonètego internasionałe ła clasìfega łe seventi consonanti pałatałi:
* Ocluxiva pałatałe sorda
* Ocluxiva pałatałe sonora
* Naxałe pałatałe
* Fregadiva pałatałe sorda
* Fregadiva pałatałe sonora
* Laterałe pałatałe
* Laterałe fregadiva pałatałe sorda (no in IPA)
* Monovibrante pałatałe laterałe
* Aprosimante pałatałe

Altri sìnbołi:
* Afregada pałatałe sorda
* Afregada pałatałe sonora
* Aprosimante labiopałatałe sonora
* Aprosimante labiopałatałe semisorda
* Fregadiva dorsopałatałe vełare sorda
* Fregadiva pałatałe nasałe uvulare
* Inploxiva pałatałe sorda
* Inploxiva pałatałe sonora
* Eietiva pałatałe
* Eietiva pałatałe laterałe afregada
* Clic sentrałe pałatałe

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Consonante retroflesa

In fonètega artegołatòria, na **consonante retroflesa** (o **àpegopałatałe** o **retrofletesta** o **cacumenałe**) ła xe na consonante, cłasifegada segondo el pròpio logo de artegołasion

Eła ła njien artegołada trando sù e incurvando ła ponta de ła łéngua verso indrio, finamente a tocar el pałà anterior, suito de drio ai alvèołi. 

## Consonanti retroflese
L'alfabeto fonètego internasionałe ła clasìfega łe seventi consonanti retroflese:
*  Naxałe retroflesa
*  Ocluxiva retroflesa sorda
*  Ocluxiva retroflesa sonora
*  Fregadiva retroflesa sorda
*  Fregadiva retroflesa sonora
*  Aprosimante retroflesa
*  Vibrante retroflesa
*  Monovibrante retroflesa
*  Aprosimante laterałe retroflesa
*  Laterałe fregadiva retroflesa sorda (no in IPA)
*  Monovibrante retroflesa laterałe (no in IPA)
*  Afregada retroflesa sorda
*  Afregada retroflesa sonora
*  Inploxiva retroflesa sonora
*  Eietiva retroflesa
*  Eietiva retroflesa afregada
*  Clic sentrałe retrofleso

Se vàrdee ben che i sinbołi de łe consonanti retroflese i xe recavai da chełi de łe corispondenti alveołari xontàndoghe na "coa" verso xo.

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Consonante sonora

En fonètega artegołatòria, na **consonante sonora** ła xe na consonante artegołada co ła vibrasion de le corde vocałi, al contràrio de na consonante sorda. La sonorità ła xe uno dei paràmatri doparai inte ła fonètega par descrìvar on fonema, conxontamente co el ponto de artegołasion e el modo de artegołasion.

## Consonanti sonore
* Aprosimante vełare sonora
* Fregadiva alveołare sonora
* Fregadiva biłabiałe sonora
* Fregadiva dentałe sonora
* Fregadiva postalveołare sonora
* Laterałe aprosimante alveołare sonora
* Naxałe biłabiałe sonora
* Naxałe alveołare sonora
* Naxałe labiodentałe sonora
* Naxałe pałatałe sonora
* Naxałe uvułare sonora
* Naxałe vełare sonora
* Ocluxiva alveołare sonora
* Ocluxiva biłabiałe sonora
* Ocluxiva pałatałe sonora
* Ocluxiva retroflesa sonora
* Ocluxiva uvułare sonora
* Ocluxiva vełare sonora
* Vibrante alveołare sonora
* Vibrante uvułare sonora

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Consonante sorda

En fonètega artegołatòria, na **consonante sorda** ła xe na consonante artegołada sensa ła vibrasion de le corde vocałi, a łe contràrio de na consonante sonora. La sonorità ła xe uno dei paràmatri doparai inte ła fonètega par descrìvar on fonema, conxontamente co el ponto de artegołasion e el modo de artegołasion.

## Consonanti sorda
* Consonante eietiva
* Fregadiva alveołare sorda
* Fregadiva dentałe sorda
* Fregadiva faringałe sorda
* Fregadiva postalveołare sorda
* Fregadiva vełare sorda
* Ocluxiva alveołare sorda
* Ocluxiva bilabiałe sorda
* Ocluxiva palatałe sorda
* Ocluxiva retroflexa sorda
* Ocluxiva vełare sorda
## Altri projeti

## Linganbi foresti
Nazałe biłabiałe

La **naxałe biłabiałe** ła xe na consonante doparada in tante łéngue del mondo. El sìnboło inte el alfabeto fonètego internasionałe che el raprexenta sto sono el xe , e el sìnboło X-SAMPA ecuivałente el xe `m`.

## Caraterìsteghe
La consonante naxałe biłabiałe ła prexenta łe seventi caraterìsteghe:
* el modo de artegołasion el xe naxałe, xe dire che el sono el xe produxesto co el pasajo del fluso de ària da łe fose naxałi;
* el ponto de artegołasion el xe biłabiałe, xe dire che el sono el vien artegołà sarando i làvari;
* ła xe na consonante sonora, o sia łe corde vocałi łe vibra durante l'artegołasion del sono.

Inte ła fonołoxia xenerativa sto fonema el xe formà da ła frecuensa dei trati: +consonàntego, +naxałe, +grave.

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Consonante vełare

In fonètega artegołatòria, na **consonante vełare** ła xe na consonante, cłasifegada segondo el pròpio logo de artegołasion

Eła ła njien artegołada metendo ła schina de ła łéngua al pałà, in manjiera che l'ària, costrinxesta da l'ostàcoło, ła produxa on rumor inte el so ndar fora.

## Consonanti vełari
L'alfabeto fonètego internasionałe ła clasìfega łe seventi consonanti laterałi aprosimanti:
*  Ocluxiva vełare sorda
*  Ocluxiva vełare sonora
*  Naxałe vełare
*  Fregadiva vełare sorda
*  Fregadiva vełare sonora
*  Laterałe vełare
*  Laterałe fregadiva vełare sorda (no in IPA)
*  Aprosimante vełare

Altri sìnbołi:
*  Fregadiva labiovełare sorda
*  Aprosimante labiovełare
*  Ocluxiva labiałe vełare sorda
*  Ocluxiva labiałe vełare sonora
*  Labiovełare naxałe
*  Fregadiva dorsopałatałe vełare sorda
*  Inploxiva vełare sonora
*  Inploxiva vełare sorda
*  Eietiva vełare
*  Eietiva vełare afregada
*  Eietiva laterałe vełare afregada
*  Eietiva vełare fregadiva
## Altri projeti

## Linganbi foresti