Napoleon III de Fransa

Fioło de re Luigi Bonaparte e de ła regina Hortense de Beauharnais, el xe quindi neodo in łinea cołaterałe de Napoleon Bonaparte. So fradeo Napoleone Luigi, (1803 – 1831), afiłià a ła carboneria, el xe morto a Forlì conbatendo contro łe trupe austriaco-pontificie.

El se ga maridà co Eugenia de Montijo, na nobiłe spagnoła de orixine scosexe, da ła cuałe ła ga avù on fioło (Eugenio).

## I scuminsi e ła corsa al poter
In seguito a ła restaurasion el se ga trasferìo, picinin a Roma, dove el ga pasà ła xoventù e, probabilmente el xe diventà menbro de ła carboneria. Inte el 1831 el ga ris'cià ła vita a Bołogna, durante i moti, e el xe diventà uficialmente ricercà da ła połisia austriaca.

Dopo ła morte del duca de Reichstadt, avegnua el 22 de lujo 1832, esendo zà morto so fradeo major, Luigi-Napoleone el se ga considerà ł’unico erede de ła corona inperial che ła gera apartegnua a so zio. El ga organisà ła so rede de cołaboradori in Fransa e el se ga preparà a ciapar el poter. El so piano el ricalcava queło de so zio dopo esar scapà da ł’ixoła d'Elba: portare da ła soa łe guarnizon miłitari e marciar so Parigi sołevando łe popołasion al so pasajo. El so primo tentativo el ga avù łogo a Strasburgo el 30 de otobre 1836, el se ga risolto co on fiasco e el xe sta meso in prexon.

El pare Luigi Bonaparte e so zii Luciano, Giuseppe e Girolamo i ga condanà el so gesto. So mare, Ortensia, ła ga scrito al re Luigi Fiłipo par domandarghe a so fioło de 'ndar via da ła Fransa. El re el ga convinto el so governo e, in deroga a ogni procedimento łegal, el ga mandà Luigi-Napoleone a Lorient indove, munìo de schei, el 21 de novenbre 1836 el xe sta fato inbarcar so ła nave *L'Andromeda* direta inte i Stati Unii de America, indove el xe sbarcà el 30 de marso 1837.
Ma ła so permanensa oltre oçeano ła xe sta curta: tornà in Eoropa ł'ano sucesivo e el se ga stabiłìo in Svisera. Inte el zugno 1838 uno dei congiurai de Strasburgo el ga publicà on livro, indubiamente finansià da Luigi-Napoleon, che el cuntava i avenimenti de Strasburgo faxendo na ciara apołogìa del bonapartismo. El livro el xe sta sequestrà e ł'autore condanà a 5 ani de prexon. El governo fransexe el ga mandà na protesta a queło svisero domandando ł'espulsion del prinsipe. A sto scopo, sostegnuo da ł'Austria, el ga minacià el paexe elvetico de rocprare a łe armi, par cui ło steso Luigi-Napoleon el ga łasà ła Svisera spontaneamente 'ndando in Inghiltera.

Co ł'eredità de so mare, morta ł'ano sucesivo, Luigi-Napoleon el ga podesto continuare a finansiar i propri piani. Aprofitando del ritorno de fiama del bonapartismo susitado da ła spedision organisà dal governo Thiers par el recupero de łe zenari de Napoleon I a ł’ixoła de Sant'Ełena, el xe sbarcà a Boulogne el 6 de agosto 1840 co alcuni so fedełi, sercando de ripetare el tentativo fato a Strasburgo quatro ani prima. Anca stavolta ła sołevasion de ła guarnizon e de łe popołasion no łe xe sucese, el tentativo el xe fałìo mixeramente e Luigi-Napoleone el xe sta arestà co i so conplici e meso in prexon inte el forte de Ham. El proceso a so carico el se ga fato inte ł'indifarensa general de fronte a ła Camara dei Pari dal 28 de setenbre al 6 de otobre e el xe finìo co ła condana al carsare a vita . El xe restà in prexon inte ła forteza de Ham par siè ani dopo i cuałi el xe riusìo a evadare apropriandose dei vestiti de un pitore che el frequentava ła prexon. Scapà a Łondra el xe rientà in Fransa dopo ła rivołusion del 1848.

## El poter
thumbnail|200px|left|Ła fameja inperiałe (sirca 1865)
Presentandose par vinsare łe ełesion presidensiałi del 2 de diçebbre del 1848 co on programa che el prevedeva on governo forte, el consołidamento sociałe e ła grandessa de ła nasion, el xe sta ełeto Presidente de ła Seconda Republica fransexe (20 de diçenbre 1848 - 2 de diçenbre 1852) a ła cuałe el ga messo fin ciapando i poderi ditatoriałi faxendose proclamar Inperador (2 de diçenbre 1852 - 4 de setenbre 1870) col nome de 'Napoleon III* e dando orixine al [[Secondo Impero fransexe]]. El xe sta ciamà dai criteghi 'Napoleon le petit* (sarcastico titoło de on pamphlet scrito da Hugo contro de lu). 

## Onorificense

## Note


## Altri projeti

## Sucesion