Steven Seagal

**Steven Frederic Seagal**, (Lansing, 10 de avril 1952) el ze un ator, artista marsiałe, produtor sinematogràfego, inprenditor e muzeghista statunitense co sitadinansa serba.

El fa parte de'l grupo de atori (Bruce Lee, Chuck Norris, Sonny Chiba, Jean-Claude Van Damme, Jackie Chan, Jet Li), deventài famozi grasie a ła só abiłità inte'l canpo de łe  arte marsiałe. Sintura nera de Aikido, el ze stà el primo forèsto a vèrzer un *[[dojo]]* de Aikido a  Osaka in Japon. El ze conosùo in tuta l'America Łatina come La Tortuga, che ła senjifega "ła gagiàndra" in spanjoło, par el modo di conbater rełativamente łento, ma asè efisiente.

Inte i ùltemi ani, Seagal el se ga dedicà anca a l'atività muzegałe. El ze ghitarista de un grupo ciamà  *Thunderbox*, e el ga conponesto fin deso do àlbun in studio a só nome. El se dedica ativamente anca ła defeza dei deriti dei anemałi, e el sostien ła cauza del Dalai Lama Tenzin Gyatso par l'independensa tibetana cofà altri atori, cuałi Richard Gere, Harrison Ford, Barbra Streisand e Meg Ryan.

El ze in poseso de ła Sitadinansa serba, oltra a cueła rusa e statunitense.

## Biografia
### Orizene e formasion
Nasesto a Lansing inte el Michigan el 10 de avril del 1952, el se ga trasferìo, a l'età de 5 ani, co ła so fameja a Fullerton in Całifornia. Só mare Patricia Anne Bitonti (1930-2003) ła zera un tècnego de medezina de orizene itałiana (de San Giovanni in Fiore), ingleza, todesca e ołandeza. Só pare, Samuel Steven Seagal (1928-1991), el zera un insenjante łiceałe de matemàtega fiòło de imigranti abrei rusi (el nome de ła fameja de'l pare el jera Siegelman). In un'intarvista, Seagal el ga afermà de aver avùo un nono mongoło (buriato o calmuco). El ga frecuentà el Buena Liceo a Buena Park, Całifornia. Durando el parìodo de studi par ła só łaurea, Seagal el ga dezvolzesto uno dei só primi łaori a'l łocałe Burger King.

Prezumibilmente prima dei sete anni, Seagal el ga tacà studiar łe arte marsiałe: karate soto ła diresion del renomà karateca de Shito-ryu Fumio Demura, e aikido soto ła diresion de Rod Kobayashi, presidente de ła fedarasion del Stati Ocidentałi de aikido. El se ga vadanjà sinture in aikido, judo e kendo e inte ła só tarda adołesensa, Seagal el ze devenjesto parte del Team Karate de Demura, dazendo demostrasion cotidiane inte'll primo Viłagio japoneze e Parco di Cervo, in Całifornia Meridionałe. El zera stà promovesto da Kobayashi-sensei a shodan in Toitsu Aikido (un fato contà da l'ex-mujer Miyako Fujitani inte'l 1974).

### El parìodo in Japon
Inte'l 1971, daspò  èsarse diplomà a l'Orange Coast College de Costa Mesa, Całifornia, Seagal el se ga trasferìo in Japon con ła moroza Miyako Fujitani, nadia japoneza, che pì tardi el spozarà, e el ga visùo co i misièri che i gaveva na scòła de Aikidō. Segondo łe só dichiarasion, el ga łasà i Stati Unii par far na nova espariensa de vita e non, come che A se ga suponesto, par evitar el ruołamento par ła guera del Vietnam.

Durando sto sozorno in Japon, Seagal el ga canbià l'afiliasion da ła sosietà Ki e Shin Shin Toitsu Aikido de Koichi Tohei a l'Aikikai. Co'l titoło de *Maestro Take Shigemichi*, Seagal el ze stà el primo foresto ad aver e a zestir un dojo de aikido in Japon, l'Aikido Tenshin Dojo inte ła sità de Osaka. Seagal aferma de aver conbatùo contro ła yakuza, ła mafia japoneza, par i derìti de l'Aikido Tenshin Dojo, in cuanto el pare de só mujer ło ga perdesto zogando d'azardo, ma ła só prima mujera Miyako Fujitani ła aferma che "ła ze na buzìa" e che łu el "ga sigà a dei inbriaghi, ma no'l ga łotà mai contra nisuni".

Malgrado varie parsone łe creda che Steven Seagal el sie stà ałenà da Ōsensei Morihei Ueshiba, el fondador de l'Aikido, se trata soło che de łezende metropołitane: Morihei Ueshiba el ze moristo inte'l 1969 co Seagal el gavea 16 ani, o sia tanto prima del só trasferimento in Japon. Int'un łibro de'l 2008 scrivesto da Vern e intitołà *Seagalogy*, l'ator el  aferma de averlo incontrà un paro de volte.

### Ritorno inte i Stati Unii e ła carièra sinematogràfega
Seagal inisialmente el ga fazesto ritorno a Taos, Novo Mèsego co Craig Dunn, studente verùo e indrìoman stuntman, co cui el ga verzesto un dojo. Seagal no'l se ga interesà tanto al dojo, poiché el pasava un mucio de tenpo sercando de deventar un ator. Daspò un segondo parìodo in Japon, inte'l 1983 el ze tornà inte i Stati Unii co'l studente ansian Haruo Matsuoka. Insenbre i ga verzesto un dojo de aikido prima a Burbank, Całifornia, e drìoman a West Hollywood. Matsuoka el ga dirizesto el dojo fin a'l 1997.

Durando 'sto parìodo ghe zera stà i primi contati tra Seagal e el mondo de Hollywood. El ga tacà łaorando cofà coordenador par łe arte marsiałe par *[[L'ultima sfida (film 1982)|L'ultima sfida]]*, in cui resitava Scott Glenn e Toshirō Mifune, e inte'l 1983 *[[Mai dire mai (film)|Mai dire mai]]* co Sean Connery.

Drìoman Seagal el ze devenjesto ła vardia de'l corpo de parsonazi famozi, cofà ła futura mujer Kelly LeBrock e l'azente de Hollywood Michael Ovitz. L'è stà pròpio Ovitz che, inpresionà da l'abiłità de Seagal, el ga finansià parsonalmente el provin co i dirizenti de ła Warner Bros., i cuałi, istéso inpresionai, i ga scriturà Seagal par el só primo film.

## Ła carièra ad Hollywood
### I ani novanta: i ani de l'eroe d'asion
Inte'l 1988 Seagal el ga scominsià a łaorar come protagonista inte'l só primo film, *[[Nico (film)|Nico]]*, de cui el ga scrivesto anca el sogeto insenbre al rejista, Andrew Davis. El film el ze stà un suceso e Seagal el ga interpretà tre film, *[[Duro da uccidere]]*, *[[Programmato par uccidere]]*, e *[[Giustizia a tutti i costi]]*. Tuti e tre i film i gaveva incasà ben e i ga fazesto de łu un action hero". Un mazor suceso ło ga ciapà inte'l 1992 co'l film *[[Trappola in alto mare]]*, da novo dirizesto da Andrew Davis, che'l ze stà un suceso sia inte i Stati Unii che a l'estero, incasando in totałe 156,4 miłion de dołari.

Dopo el suceso de *Trappola in alto mare*, Seagal el ga debutà a ła rezìa inte'l 1994 co *[[Sfida tra i ghiacci]]* inte'l cuało el resitava co Michael Caine. El film el  ze stà un dezastro ai boteghini e łe critiche łe ze stàe universalmente negative, co na perdita stimada de 50 miłion de dołari.

Par recuparar popołarità, el ga zirà inte'l 1995 *[[Trappola sulle Montagne Rocciose]]*, el sèito de'l só film pì famozo *Trappola in alto mare* e inte'l 1996 *[[Delitti inquietanti]]*. In 'sto ano el ga avesto anca el só primo ròło da conprimario inte'll film co Kurt Russell *[[Decision critica]]*. Inte'l  1997 el ga fato el film ambientałista *[[Fire Down Below - L'inferno sepolto]]* inte'l cuało el resitava inte'l ròło de un azente de l'EPA inpenjà a łotar contra industriałi sensa scrupołi che i sepełiva refudaji tòseghi inte łe cołine de'l Kentucky. El film el ze stà un insuceso comersiałe e el ga portà ła Warner Bros. a non renovarghe el contrato in scadensa.

### I ani dei film par ła TV
Inte'l 1998 Seagal el ga resità in *[[The Patriot (film 1998)|The Patriot]]*, un altro thriller ecołozista, el só primo film venjìo fora diretamente par ła tełevizion inte i Stati Unii, anca se in altre bande de'l mondo el ze venjìo fora anca al sinema. Seagal el ga produzesto 'sto film uzando i pròpi schei e łe seneó  stàe ziràe inte ła só fatoria inte el Montana.

Dopo aver produzesto inte'l 2000 *[[Prince of Central Park]]*, Seagal el ze tornà so i schermi sinematogràfeghi inte'l 2001 co *[[Ferite mortali]]*. In 'sto film ghe jera manco sene de arte marsiałe respeto ai film presedenti ma i ze stà comuncue un suceso, incasando in tuto el mondo scuazi 80 miłion de dołari e el ga paresto poder rełansar ła carièra de Seagal, che par l'ocazion el se jera sotoponesto a na dieta un mucio rigida. I do film sucesivi *[[Ticker]]* de'l 2001 e *[[Infiltrato speciale]]* de'l 2002 i zera stà tuti do insucesi sia da'l ponto de vista comersiałe che de ła critica.

Fin a magio 2009 tuti i film che Seagal ga fato a partir dal 2003 xe usìi diretamente in  TV inte i Stati Unii mentre in altre bande del mondo xe i usìi anca al sinema, co incasi comuncue dełudenti. Anca se Seagal xe acredità come produtor, e a volte come scritor, in tanti de sti film, no xe ciàro cuanto fiso sià coinvolxesto inte ła produsion: de frecuente ła voxe ła xe dopiada da un altro ator, come in *[[Attack Force - La morte negli occhi]]*, e una controfegura ła xe utiłixada in tute łe sene inte łe cuałe ła so fasa no ła xe patocamente vixibiłe, come in *[[Black Dawn - Tempesta di fuoco]]*, *[[Belly of the Beast]]*, *[[Out of Reach (film)|Out of Reach]]* e *[[Submerged - Allarme negli abissi]]*. Cuesto xe atribuìo al fato che inte i ùltemi ani Seagal xe ingrasà notevolmente, tanti registi no i crede pì inte łe so capaçità ed anca el publego, ormai de n'altra xenerasion, no'l xe interesà al so xenere de film.

### Ritorno al sinema
Inte el 2010 el ga interpretà el trafegànte de droga Rogelio Torrez inte'l film de Robert Rodriguez *[[Machete (film 2010)|Machete]]*, in cui el ga resità darente a Danny Trejo, Robert De Niro, Don Johnson, Lindsay Lohan, Jessica Alba e Michelle Rodriguez. 'Sto film el ze stà el primo rełasà al sìnema daspò scuazi un desenio de film rełasài in DVD e el primo inte'l cuało el interpreta el ròło de antìgonista. Da'l 2011 a'l 2012 el ga resità in te'l ròło de'l protagonista Elijan Khane inte ła serie tełeviziva *[[True Justice]]*. Drìo de st'altro el ze tornà a intarpretar film par el marcà DVD, a partir da'l 2012 co'l film *[[Maximum Conviction]]*.

### Ła regia e łe critiche

Seagal el vol che i só film i venja recordài : "A spero de èsar recordà un dì come un gran scritor e ator pìtosto che come un sex symbol."

Seagal el ga spiegà el fin dei só film: "*Nico* el zera un film połegamente inpenjà. *Sfida tra i ghiacci* el zera un film ecołozista; A vojo sèitar a far film come st'altri: pieni de intratenjimento ma che i porta ła zente pensar".

De serto no ga xovà a Seagal el so carater e serti so atejamenti durante el periodo de maxor suceso. Tommy Lee Jones, finìe łe riprexe de *Trappola in alto mare*, ga dichiarà che no'l gavarìa łaorà pì co Seagal. Colm Meaney, rafinà ator Irlandese che inte el film el interpretava uno dei cativi, ło ga definìo “El pexo ator al mondo”.
Nonostante ciò ła so performance in *[[Nico (film)|Nico]]*, ghe ga fato otegner łe łode de persone come Roger Ebert.
Altri ga ipotixà che l'aprocio non ortodoso de Seagal ai film no'l sia altro che na barxełeta un mucio ełaborada, come se l'ator se fuse creà un personaxo che tende a portar vanti anca siando el primo a no ciaparse daseno sol serio. Sta ipotexi ła xe sostegnesta da sta dichiarasion de Seagal a propoxito del humor: "A so na persona un mucio divertente, se poso permeterme de dirl. Co faxevo *Delitti inquietanti* co Keenen Ivory Wayans, łu e mi parlavimo de chi che fuse el pì divertente, e...mi ło ciapava a peàe tuti i dì."
Inaxonta alcune de łe parodie che Seagal fa de se steso łe conferma sta teoria.

Seagal xe stà candidà inte el 2002 a l'ironego premio Razzie Awards inte ła categoria pexo ator protagonista par el film *[[Infiltrato speciale]]*, e'l xe rexutà vinsidor del premio al pexo regista inte el 1994 par *[[Sfida tra i ghiacci]]*.

## Altri inpenji
Seagal el ze un insizor e ghitarista e el ze fondador de Steven Seagal Enterprises. El ze stà anca un azente auziłiario de połisia de ła só comunidà de Jefferson Parish, in Louisiana.

El spirituałizmo e el drama del Budizmo el dezvolze un inportante ròło inte ła vita de Seagal. El ze stà reconosesto dal łama timbetana Penor Rinpoche come un Tulku reincarnà. Segondo Seagal in un'intarvista de'l novenbre 2006: "Mi naseva asé desconpanjo, ciarovezente ed un guaridor".

### Mùzega
Seagal el ze anca un cantante e ghitarista; inte'l 2005 el ga publegà a só nome *[[Songs from the Crystal Cave]]*, el só primo àlbunin studio che'l pezneta sonoridà pop, blues e world. A'l disco ga partesipà come ospiti Stevie Wonder, Tony Rebel, Lt. Stichie e Lady Saw. Ła cołona sonora de'l film *[[Into the Sun (film 2005)|Into the Sun]]* (co protagonista Seagal steso) ła ze conponesta da canson de 'sto àlbun. Inte'l 2006, Steven el dà vita a un segondo łaoro discogràfego, *[[Mojo Priest]]*, e inte'l steso ano el ga efetuà na tournée in Stati Unii e Europa co'l só novo grupo, i *Thunderbox*.

### Inprenditoria
Ła Steven Seagal Enterprises comercia na bibita enerxetica conosùa come: "Steven Seagal's Lightning Bolt", o sia "Sita łuxente de Steven Seagal", cusì cofà na łinea de oji omeopateghi. Seagal publicixa personalmente sta bibita: "mi go xirà el Mondo par crear sta bibita; nisuni ło sa mejo de mi.". El ga fato anca ciamar el so dopobarba personałe "Profùmego de Asion". Seagal produxe Cortèłi de Kershaw. "L'Edision Steven Seagal" ła xe na serie de cortèłi costituìi da łame de sìrca 10&nbsp;cm (4 połici) co ła so firma incxia e nisun mecanismo de vertura automadega. Seagal ga investìo anca in riserca e sviłupo.

### Ativista
Seagal el ze anca conosùo come anbientałista e ativista par i derìti dei anemałi (el ze anca  vezetarian declarà); come altri atori&nbsp;– tra cui Richard Gere – el ze un sostenjidor de Tenzin Gyatso, el 14º Dalai Lama e de ła cauza de l'independensa tibetana.

L'ator el ze stà un ciàro opozidor de łe crudeltà so i anemałi; tałe tendensa ła pol èsar osarvà in una sena inte'l film *Giustizia a tutti i costi* e el ze costante inte i só ponti de vista so ła spirituałità, in acordo co ła só vixion de anbientałista (come metesto in mostra in Sfida tra i ghiacci). Seagal el crede inte ła reincarnasion: "Co mi camino int' una stansa de łe parsone łe vede un un can, de łe parsone łe vede na vaca. Mi so tuto de cueło che łori i vede. Ła ze ła só persesion.".

El ga łaorà insieme a ła People for the Ethical Treatment of Animals par scorajar l'uxo de łe pełìse, e ła ga scrivesto al Primo Ministro de l'India par ła creasion de pì łexi in favor de łe vache. Seagal ga łaorà eficacemente salvando cani destinai a negar in Taiwan.
ł
L'ator el xe anca difenosr dei interesi e dei derìti dei Nativi Americani (el pare de Seagal el xera par metà Choctaw). El ga prestà vołontariamente ła so voxe cone narador ad un projeto ativista: el video del łago Medicine.

El xe un dichiarà ełetor del Partio Republegan.

## Vita privà

Unego fiòło mascio, Seagal ga tre sorèłe, una pì granda e due pì xovane. El vive a Scottsdale, in Arixona, inaxonta el xe propietario de un ranch in Colorado e de na caxa 
in te ła xona del Canyon de Mandeville di Brentwood, un soborgo rico de Los Angeles. El ga adotà tanti anemałi dai recèti. 

Seagal xe atualmente spoxà co Erdenetuya Batsukh (mong. Эрдэнэтуяа Батсүх), mejo conosùa come Elle, co ła cuałe ła ga avesto un fiòło de nome Kunzang. Elle ze originaria della Mongołia. Ła se ga a łe nà in te'l bało fin da ła tènara età inte el Pałaso dei Putèłi a Ulaanbaatar in Mongołia. Dopo el diploma inte ła scòła superiora, ła ga seguìo ła carièra come bałarìna profesionista. Ła ga vinsesto numaroxi concorsi de dansa e ła xe stà considerà ła mejo bałarina de ła  Mongolia. Erdenetuya ga conosesto Seagal durante ła so vixita in Mongołia inte el 2001, cuando che ła ło ga afiancà in cuałità de interprete.

El 3 de novenbre 2016 el presidente ruso Vladimir Putin ghe ga conçedesto ła çitadinansa rusa.

### Cuerełe e provedimenti judisiari
El 12 de avril 2010 ła vintitreene Kayden Nguyen ga sporxesto na cuereła contro Seagal a ła Corte Suprema de Los Angeles acuxandoło de abuxi sesuałi, trafego iłegałe de dona par prostitusion, incapaçità de inpedir mołestie sesuałi, raprexaje, *wrongful termination* (l'ecuivałente de ła terminasion de contrato sensa justa cauxa), e *[[Contrato (common law)#Misrepresentation|misrepresentation]]* specificando che i danni erano superiori ad un milione di dollari.

El 30 de agosto 2011 Steven Seagal xe stà cuerełà par ła parte avùa in un raid de ła połisia che xe stà rejistrà par el so reality show *A&E*. Jesus Sanchez Llovera ga chiedesto 100.000 dołari de dani e łe "scuxe formałi scrite" da parte de Seagal par ła morte del so cagnołeto, "un anemal mestego amà da ła fameja". Llovera sostien che durante l'asalto ła połisia gavarìa sbarà al so cagnołeto de 11 mexi copandoło insieme a pì de 100 dei so gałi.

A xenaro 2018 el vien acuxà de mołestie sesuałi e de stupro inte i confronti de na teenager, cometesti inte el 1994.

Inte el febraro del 2020 ła SEC ga multà Seagal par no aver dichiarà publegamente de aver risevùo  prima 250.000$ e po' 750.000$ a fini promosionałi da parte de Bitcoiin2Gen, na socetà che se ocupa de ła vendita de criptovałute. A fronte de l'acadùdo, Seagal dovarà pagar na multa de 314.000$ e no'l podarà pì promover altre criptovałute par almanco 3 ani.

## Filmografia
### Sinema
* *[[Nico (film)|Nico]]* (*Above the Law*), regia de Andrew Davis (1988)
* *[[Duro da uccidere]]* (*Hard to Kill*), regia de Bruce Malmuth (1990)
* *[[Programmato par uccidere]]* (*Marked for Death*), regia de Dwight H. Little (1990)
* *[[Giustizia a tutti i costi]]* (*Out for Justice*), regia de John Flynn (1991)
* *[[Trappola in alto mare]]* (*Under Siege*), regia de Andrew Davis (1992)
* *[[Sfida tra i ghiacci]]* (*On Deadly Ground*), regia de Steven Seagal (1994)
* *[[Trappola sulle Montagne Rocciose]]* (*Under Siege 2: Dark Territory*), regia de Geoff Murphy (1995)
* *[[Decision critica]]* (*Executive Decision*), regia de Stuart Baird (1996)
* *[[Delitti inquietanti]]* (*The Glimmer Man*), regia de John Gray (1996)
* *[[Fire Down Below - L'inferno sepolto]]* (*Fire Down Below*), regia de Félix Enríquez Alcalá (1997)
* *[[The Patriot (film 1998)|The Patriot]]*, regia de Dean Semler (1998)
* *[[Ferite mortali]]* (*Exit Wounds*), regia de Andrzej Bartkowiak (2001)
* *[[Ticker - Esplosion finale]]* (*Ticker*), regia de Albert Pyun (2001)
* *[[Infiltrato speciale]]* (*Half-Past Dead*), regia de Don Michael Paul (2002)
* *[[The Foreigner - Lo straniero]]* (*The Foreigner*), regia de Michael Oblowitz (2003)
* *[[Il vendicatore (film 2003)|Il vendicatore]]* (*Out for a Kill*), regia de Michael Oblowitz (2003)
* *[[Belly of the Beast]]*, regia de Siu-Tung Ching (2003)
* *[[Out of Reach (film)|Out of Reach]]*, regia de Leong Po-Chih (2004)
* *[[The Enemy (film 2004)|The Enemy]]* (*Clementine*), regia de Kim Du-yeong (2004)
* *[[Into the Sun (film 2005)|Into the Sun]]*, regia de Christopher Mink (2005)
* *[[Submerged - Allarme negli abissi]]* (*Submerged*), regia de Anthony Hickox (2005)
* *[[Black Dawn - Tempesta di fuoco]]* (*Black Dawn*), regia de Alexander Gruszynshi (2005)
* *[[Today You Die]]*, regia de Don E. FauntLeRoy (2006)
* *[[Shadow Man - Il triangolo del terrore]]* (*Shadow Man*), regia de Michael Keusch (2006)
* *[[Mercenary for Justice]]*, regia de Don E. FauntLeRoy (2006)
* *[[Attack Force - La morte negli occhi]]* (*Attack Force*), regia de Michael Keusch (2006)
* *[[Black Thunder - Sfida ad alta quota]]* (*Flight of Fury*), regia de Michael Keusch (2007)
* *[[Urban Justice - Città violenta]]* (*Urban Justice*), regia de Don E. Fauntleroy (2007)
* *[[Pistol Whipped - L'ultima partita]]* (*Pistol Whipped*) , regia de Roel Reiné (2008)
* *[[Killing Point]]* (*Kill Switch*), regia de Jeff King (2008)
* *[[Last Night - Morte nella notte]]* (*Against the Dark*), regia de Richard Crudo (2009)
* *[[Driven to Kill - Guidato par uccidere]]* (*Ruslan*), regia de Jeff King (2009)
* *[[The Keeper (film 2009)|The Keeper]]*, regia de Keoni Waxman (2009)
* *[[A Dangerous Man - Solo contro tutti]]* (*A Dangerous Man*), regia de Keoni Waxman (2009)
* *[[Machete (film 2010)|Machete]]*, regia de Robert Rodriguez (2010)
* *[[Born to Raise Hell (film)|Born to Raise Hell]]*, regia de Lauro Chartrand (2010)
* *[[Maximum Conviction]]*, regia de Keoni Waxman (2012)
* *[[Force of Execution]]*, regia de Keoni Waxman (2013)
* *[[A Good Man]]*, regia di Keoni Waxman (2014)
* *[[The Gambling - Gioco pericoloso]]* (*Gutshot Straight*), regia de Justin Steele (2014)
* *[[Killing Salazar]]* (*Cartels*), regia de Keoni Waxman (2016)
* *[[Sniper - Forze speciali]]* (*Sniper: Special Ops*) regia de Fred Olen Ray (2016)
* *[[Code of Honor (film 2016)|Code of Honor]]* regia de Michael Winnick (2016)
* *[[Contract to Kill]]*, regia de Keoni Waxman (2016)
* *[[China Salesman - Contratto mortale]]* (*China Salesman*), regia de Tan Bing (2017)
* *[[Attrition (film)|Attrition]]*, regia de Mathieu Weschler (2018)

### Tełevixion
* *[[True Justice]]* - serie TV, 25 epixodi (2011-2012)

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
*