open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vin

thumb|Na bosa e un goto de vin nèro

El **vin** el xe na bevanda alcołica fermentà che se otien da ła fermentasion de ła ua (o sia el fruto de ła vegna). Ła paroła ła vien dal latin *vinum*.

## Produsion
L'Itałia e ła Fransa i xe da senpre tra i paexi che produxe piesè vin. In tel 2005 i diexe produtori prinsipałi de ùe del mondo i xe stà:

## Leji e norme par el vin
La leje italiana ła norma so ła véndita del vin. Ła declara che co ła denomenasion de   **vino** połe èsar vendesto solché se el so grado alcòłego el riva a 10%&nbsp;vol.

## Vin del Veneto
* Bianch Đentil
* Goro
* Goret
* Grinto
* Grinto e American
* Mericanel
* Negro Đentil
* Proseco

## Łe 21 Xone D.O.C. (Denominasion de Origine Controłà) del Veneto
* Arcołe DOC (VR)
* Bagnołi DOC (PD)
* Bianco de Custoxa (VR)
* Cołi Berici DOC (VI)
* Cołi de Conejan DOC (TV)
* Bardołino DOC (VR)
* Breganze DOC (VI)
* Cołi Euganei DOC (PD)
* Ganbełara DOC (VI)
* Garda DOC (VR)
* Lesini Dureło DOC (VR-VI)
* Lugana DOC (VR)
* Merlara DOC (PD)
* Monteło e Cołi Axołani DOC (TV)
* Piave e vin del Piave DOC (TV-VE)
* San Martin de ła Bataja DOC (BS-VR)
* Valdadige DOC (TN-VR)
* Proseco de Conejan Valdobiadene (TV)
* Recioto de Soave DOC (VR)
* Soave DOC (VR)
* Valpoliceła DOC (VR)

## Gałaria multimèdia

Imàjine:Red Wine Glass.jpg|On goto de vin nèro
Imàjine:White Wine Glas.jpg|On goto de vin bianco


## Bibliografia
* Antonaros Alfredo, *La grande storia del vino*, Pendragon, Bologna, 2000.
* Manzi Luigi, *La viticoltura e l'enologia al tempo dei romani*, Er. Botta, Roma 1883
* Marescalchi Arturo, Dalmasso Giovanni, *Storia della vite e del vino in Italia*, 3 voll., Unione Italiana Vini, Milano 1931-33-37
* Saltini Antonio, *Par la storia delle pràteghe di cantina*. parte I, *Enologia antica, enologia moderna: un solo vino, o bevande incomparabili*?, in Rivista di storia dell'agricoltura, XXXVIII, n. 1, giu. 1998, parte II, *La tradizione enologica italiana dal ritardo secolare alle ambizioni di eccellenza*, in Rivista di storia dell'agricoltura, XXXVIII, n. 2, dic. 1998
* Seltman Charles T., Wine in the ancient world, Routledge & Paul, London 1957

## Varda anca
* Serprino Cołi Euganei
* Torbolin
* Torcio
Isole Åland

Le **Ìsole Åland** (in svedese *Landskapet Åland*, in finlandese *Ahvenanmaa*) łe xe un stato insułar, asocià a ła Finlandia, de ła Eoropa setentrional.
Ła Finlandia ła se cata a est, ła Svesia a ovest; łe xe bagnae da el Gólfo de Bòtnia a nord e da el Mar Bàltego a sud.

left|thumb|Paesazo de le Isole Åland
## Zeografia
Le xe un arcipèlago conposto da pi de 6&nbsp;500 intra ìzołe e sprei davanti a la boca meridional del Gólfo de Bòtnia, a cerca 40&nbsp;km de la costa svedese e 25&nbsp;km da chela là finlandese.

## Zeografia połitega
Le costituisse na provinça finlandese, autònoma, demilitarisada e de lengua svedese.

El status de la łéngua svedéxe, l'estensiva autonomìa e le conpetence de l'asenblea lezislativa de le Åland, le xe garantìe da un specìfego ato su l'autonomìa de le Åland  emanada dal parlamento finlandese, e basà su tratai internaxionai che i dà a le Åland anca un stato de neutraità e demilitarisaxion, overo nissuna base o força militar la pol èssar costruìa su le ìzołe.
ISO 639

L**'ISO 639** el xe uno dei tanti stàndar internasionałi che elenca codici curti par i nomi de łe Lengue.

## [[ISO 639-1]]
* ISO 639-1: rilascià par la prima olta inte el 2002 *Codici par la rappresentazione dei nomi delle Lingue -- Parte 1: Alpha-2 code*. 
Se tratta de un codice a do letere che el xe complementare a la version ISO 639-2 semplificandola. Sta codifica la xe sà rivedua e coreta periodicamente fin al 2003.

## [[ISO 639-2]]
* ISO 639-2: rilascià par la prima olta inte el 1998 *Codici par la rappresentazione dei nomi delle Lingue -- Parte 2: Alpha-3 code*. 
In sta codifica vintidò Lengue le ga du codici a tri letere. Par ste Lengue, el primo codice a tri letere el xe par uso bibliografico (ISO 639-2/B), mentre el secondo el xe par uso terminologico (ISO 639-2/T). Sta codifica la xe stà rivedua e coreta periodicamente fin al 1999.

## [[ISO 639-3]]
* ISO 639-3: rilascià par la prima olta inte el 2005 *Codici par la rappresentazione dei nomi delle lingue -- Parte 3: Alpha-3 code*.
Codifica l'insieme pi completo possibile de Lengue uficialmente riconosiùe, che le sia attive, estingueste, artificiali o antiche. Se tratta de un codice a tri letere che riprende el laoro de la version precedente ISO 639-2, completando e retificando la sudivision; lo stàndar ISO 639-2 el xe un sotoinsieme de lo stàndar ISO 639-3.
Ogni anno ghe ne vien rilascià na version agiornata che vien pertanto ciamà *Draft International Stàndar* (abreviata in DIS in ISO/DIS 639-3).

## ISO 639-x
Le seguenti parti le xe oncora in fase de studio:

* ISO 639-4: *Codici par la rappresentazione dei nomi delle lingue -- Parte 4: Linee guida e principi generali di implementazione par la codifica delle lingue*
* ISO 639-5: *Codici par la rappresentazione dei nomi delle lingue -- Parte 5: Alpha-3 code. Codifica par le famiglie ed i gruppi linguistici*
Austràlia

# 

L**'Austràłia** [au-strà-lia], nome uficial in inglese *Commonwealth of Australia*, ła xe un stato de l'Oceania sudosidental.
Sicome che l'è un'ixoła, no ła confina mìa con altre nasion.

## Etimołozia
El nome "Austràłia" el vien da ła fraxe latina *Terra Australis Incognita*.

## Zeografia
Ła xe ła sesta nasion piesè granda del mondo (7&nbsp;686&nbsp;850 km²), l'unica che ła ciapa un continente intiero e ła pi granda de l'Oceania e de tuta l'Australaxia.
In sto stato i vive un mucio de animałi strani e a olte vełenoxisimi.

## Zeografia połitega
Ła xe un stato federal.

El xe sudiviso in sie stati, tre teritori interni e sete teritori esterni.
inte el pasato ghe iera anca uno stato federal centrałe de Alice Spring... ora la sitá la xe parte del stato del Teritorio del Nord

Imàjine:Australia-administrative map PL.png|Stati e teritori interni
Imàjine:Australian external territories.png|Teritori esterni


## Demografia
Ła ga na popołasion de 20&nbsp;180&nbsp;878 àneme (censimento del 2004).
Ła capital ła xe Canberra; łe sità piesè abità łe xe Sydney, Perth, Brisbane, Melbourne, Adelaide e Darwin .

## Gałeria de someje

Imàjine:Mount_Kosciuszko_from_the_Snowy_River.jpg|monte Cozìoscu, inte i munti Nevozi, a sudest
Imàjine:MurrayBridgeMurrayRiver.JPG|fiume Marì, a sudest
Imàjine:Canberra viewed from Mount Ainslie.jpg|panorama de ła cavedal Canbera
Imàjine:PortArthurPenitentiary.jpg|sito istorego de ła prezon de Port Artur, patrimonio ONUESC


## Notasion

## Altri projeti

## Łinganbi foresti
*  Scheda dell'Australia dal sito Viaggiare Sicuri  - Sito curà dal Ministero dei Esteri e da l'ACI
Orliens

**Orliens** (in francese *Orléans*) el xe on comune fransexe de 113.126 abitanti capołogo del departemento del Loiret e de ła rejon del Sentro-Vałe de Loira. A 120&nbsp;km da Parise.

I so abitanti i xe chiamai *Orléanais*.

## Evoluzion demografega

## Zemelazi
* Dundee, , 
* Trevixo, 
* Münster, 
* Kristiansand, 
* Wichita,  
* Tarragona, 
* Saint-Flour, 
* Utsunomiya, 
* Lugoj, 
* Cracovia, 
* Parakou,
Santa Lucia del Meła

**Santa Lucia del Meła** el xe un comune de 4700 abitanti inte ła provincia de Mesina.

## Evołuzion demografega

* Photos of Santa Lucia del Mela
Anberg

**Anberg** ła xe na sità todesca, che ła se cata inte el Land de ła Baviera. Ła xe sirca a metà strada tra Regensburg e Bayreuth, inte ł'Alto Pałatinato. I abitanti inte el 2001 i gera 44.200.

## Xemełagi
* Bad Bergzabern, 
* Bystrzyca Kłodzka, 
* Desensan, 
* Périgueux, 
* Trikala, 
* Ústí nad Orlicí,
Olympia (Washington)

**Olympia** ła xe ła cavedal del Stato del Washington e el capołogo de ła contea de Thurston. Ła sità ła xe sta anesa ai Stati Unii el 20 de genaro 1859.
Marktl

**Marktl** el xe on viłajo de ła Germania inte el circondario de Altötting de ła Baviera, poco distante dal confine co ł'Austria. El ga sirca 2.700 abitanti.

Marktl el xe el posto dove ca xe nato inte el 1927 Papa Benedetto XVI, al secoło Joseph Alois Ratzinger.
Salix viminalis

El **salgaro** (ma anca **salgher**, **salgar**, **selgaro**, **stroparo**, **stroper**) (nome sientifico *Salix viminalis*) el xe na pianta de ła fameja de łe *Salicaceae*, alto fin a 3-5 metri. In todesco xe *Korbweide*, in inglese *osier*, in tałjàn *salice viminario* o *vimine*. Ła scorsa ła xe griso-bruna; i rami i xe driti e i va in su, i rameti pi picołi invese i vien in xo e col tenpo i diventa xałi e anca roxi (*strope*). Łe foje, longhe 10–15&nbsp;cm, łe ga forma de punta de lancia streta, verdi de sora o argentà de soto. I fioreti, maschiłi e feminiłi, i vien fora in marso-apriłe.

thumb|left|Vantiere e sesti fati cołe strope
## Łe strope

I rameti del salgaro, ciamà strope, i vegneva doparà na volta in canpagna, d'inverno, dopo ke xera sta bruscà łe visełe. Co ste strope se łigava i rami de łe visełe ai fiłi de fero.

Łe strope łe serve oncora par far seste, còrbe, tapéi e vantiere.
Budoia

**Budoia** (*Buduèe* o *Budòie* in furlan) el xe on comune de 2150 abitanti inte ła provincia de Pordenon.

## Demografia

## Łigamenti foresti
* Sito Artugna
* Pro Loco
Antibes

**Antibes Juan-les-Pins** (ciamà senplicemente **Antibes**) el xe on comune fransexe de 72.412 abitanti 'ntel departemento dełe Alpi maritime inte ła rejon de ła  Provensa-Alpi-Costa Azura.
I so abitanti i se ciama *Antibois*.

## Evołusion demografega

## Xemełagi
* 20px Ålborg, Danimarca
* 20px Kinsale, Irlanda
* 20px Newport Beach (California), USA
* 20px Schwäbisch Gmünd, Germania
* 20px Eilat, Israele
* 20px Desensan del Garda, Itàlia
* 20px Olimpia, Grecia
Polcenigo

**Polcenigo** (*Polcenic* in furlàn) el xe on comune de 3127 abitanti inte ła provincia de Pordenon.

## Storia
I primi insediamenti abitativi dE Polcenigo I risałe al periodo romano e łe prime trace de presensa umana łe va sercà adiritura a ł'Età del bronzo o anca prima.

Al di de inquò Polcenigo ła conserva ł'inpronta de łe borgate che inte el Medioevo łe girava intorno a ł'economia castełana che ła faxeva cao ai siuri locałi.

## Evołusion demografega

## Aministrasion comunałe
Périgueux

**Périgueux** (en ocitan *Perigüers*), el xe on comune fransexe de 29.416 abitanti che el se cata inte el departemento de ła Dordogna inte ła rejon de ł'Aquitania, capołogo de departemento.

## Evołusion demografega
Sus scrofa domesticus

El **mas-cio**, dito anca **porco** o **porzèl** (nome sientifico *Sus scrofa* o *Sus domesticus*, apartenente ai Mamiferi de l'ordine dei Artiodattili Suiformi) el xe una de łe bestie da macełar piesè arlevà da l'omo, anca parché col mas-cio se riese a far un saco de robe: prima de tuto se fa i parsiuti e i saładi come ła sopresa o łe lugàneghe, e da quel che vansa se ricava vari taj de carne. Dopo cołe sédołe se fa i penèi, coi osi se fa ła còła, ła pel ła se dopara anca queła, insoma se pol proprio dir che "del mas-cio no se buta via gnente".
La mastcia del porsel la gnen ciamada **luja** oppure **roja**.

Çerte rełigioni, come l'Ebraismo e l'Islam, łe ghe vieta ai fedełi de magnar carne de mas-cio.

## Al alevamento del porsel
La popolasion che par ecelensa la se ga destinguest 'te el alevamento del porsel la ze stata sensa dubio i Longobardi, e oncora adess le rejon aonde che sta popolasion la se ga stabilì che ze quele che le ze in testa par la produsion e al consumo de sta carne.

## Curioxità
* Ła provincia dove ghe xe piesè mas-ci ła xe queła de Mantoa, indove ghe xe in mèdia quatro mas-ci paromo.
* I mas-ci vien castrai da pena nati mia massa pa evitare a riprodussiòn, tanto pì pa ridurre ła spussa.

left|thumb|200px|Mas-ci mołà in giro

## Carni e derivadi del porsel
* budei par insacar la carne;
* ciciole, dal lardo fridest;
* figadet, da i toco de carne rossa e dal lardo;
* lengua de porsel;
* prossiuto, da le culate e da le spale;
* saon, dal lardo
* scorset, da la pel e dal lardo;
* sonda, dal grass arent al stomech;
* sopressa, da la carne e dal lardo;
*cioce, da le culate;
* struto, dal lardo;

## Varda anca
* Stia (architetura)

## Altri progeti
Rejon łitoraneo-montana

Ła **Rejon łitoraneo-montana** (croato: *Primorsko-goranska supanija*) ła xe na Rejon de ła Croasia nordosidentałe. Ła Rejon ła confina co ł'Istria a ovest e co ła Slovenia a nord e ła conprende aree geografegamente eterogenee, tra cui el Carso croato, ł'arcipelago del Quarnero (co łe ìzołe de Veglia, Cherso, Arbe e Lussino), e parte de ła Croasia interna. Capòłogo de ła Rejon ła xe Fiume.

## Popołasion
Sudivixion de ła popołasion secondo łe nasionałità (dati secondo el censimento del 2001):

* 258.438 (84,59%) croati
* 15.005 (4,91%) servi
* 3.539 (1,16%) itałiani
* 3.021 (0,99%) bosniaci
* 2.883 (0,94%) sloveni
* 2.063 (0,68%) albanexi
* 643 (0,21%) montenegrini
* 589 (0,19%) rom
* 516 (0,17%) ongarexi
* 489 (0,16%) maxedoni
* 11.914 (3,90%) n.d.

## Sità e comuni
Ła Rejon łitoraneo-montana ła xe divisa in 14 sità e 21 comuni, chi soto elencai (fra parentexi el dato rełativo al censimento de ła popołasion del 2001).

### sità

### Comuni

## Note
Catełogna

Ła **Catełògna** (Catełan:&nbsp;*Catalunya*, Aranexe: *Catalonha*, Spagnoło:&nbsp;*Cataluña*), ła xe na region a status conteso tra el Regno de Spagna (de jure e de facto) e ła Republica Independente dea Catałogna, dopo a dichiarasion de independensa unilaterae del 27 de otobre 2017, no reconosùa. Ła Catełogna ła confina a nord co ła Fransa e el Andora separà da ła caena dei Pirenei, a ovest co l'Aragona, a sudest col Mar Mediteraneo e a sud co ła Comunidà Vałensiana.

Ła coverze na area de 32&nbsp;114&nbsp;km², co na popołasion de 7,2 miłioni de abitanti. A xe a prinaipae e a piasè popoada area de difuxion del Catałan, inte i Paexi Catałani, e na nasion storega.

## Zeogràfia fixega
El teritorio el xe caraterixà da ła cadena de i Pirenei a nord, da ła Depresion sentral Catałana (porsion oriental de ła Vałe de el Ebro) a el sentro e da łe Caene costiere Catałane a sudest.

I fiumi prinsipalel i xe el Ebro co el so afluente de sanca Segre, e el Llobregat.

El clima el pasa  indando da sudest a nordovest da mediteraneo a tenperà fresco, influensà da ła altitudine e da ła distansa da ła costa.

## Aministrasion
### Provinse
Ła Catełògna ła xe dividesta in cuatro provinse (Barsełona, Xirona, Lleida e Taragona); che łe xe sudivideste in pì anca in rispetive 11, 8, 12 e 10 comarche.
### Sità
Ła ga come cavedal a ga Barçełona; altre sità inportanti łe xe Leida, Xerona e Taragona.

### Xemełaji
* Nuevo León, Mèsego
* California, Stati Uniti
* Quebec, Canada

## Varda anca
* Ełesion par el parlamento catalan del 2015

## Gałeria de someje

Montcalm_001.JPG|Masiso de Montcalm
Spain Ebre river in Miravet.jpg|fiume Ebro
BARCELONA CITY FROM FLIGHT BCN-ORY A320 EC-KLT (10562585516).jpg|Barçełona
Taull001.jpg|cesa romanega inte ła vałe de el Boi, patrimonio de ła umanedà ONUESC


## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Mezegra

**Mezegra** el xe on comune de 952 abitanti inte ła provincia de Como.
Inte ła frasion de Giulino a xe sta copà Benito Mussolini.

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografega

## Persone łigae a Mezegra
* Davide Van De Sfroos
Provincia de Oristan

Ła **Provincia de Oristan** (en sardo *Provìntzia de Aristànis*) ła xe na provincia de ła Sardegna, istituia inte el 1974. Afacià a ovest sol Mar de Sardegna, ła confina: a nord co ła Provincia de Sasari, ad est co la Provincia de Noro e a sud co ła Sud Sardegna.

## Dati
Ła provincia ła cunta 87 comuni, 158&nbsp;353 abitanti (el 10,3% de ła popołasion sarda) e ła se estende par 2&nbsp;990&nbsp;km² (el 12% del teritorio sardo).

## Comuni prinsipałi
* Oristan - 32&nbsp;929 abitanti
* Teralba - 10&nbsp;350 abitanti
* Cabras - 8&nbsp;931 abitanti
* Boxa - 7&nbsp;972 abitanti
* Marrubiu - 5&nbsp;010 abitanti
* Santa Giusta - 4&nbsp;699 abitanti
* Cuglieri - 3&nbsp;006 abitanti
* Santu Lussurgiu - 2&nbsp;558 abitanti
* Uras - 3&nbsp;000 abitanti
### Comuni de ła Provincia
Papa Clemente VII

**Clemente VII**, al secoło **Giulio de' Medici** (Firense, 26 de majo 1478 – Roma, 25 de setenbre 1534), esponente de ła fameja fiorentina dei Medici, el xe sta papa de ła Cexa catołega dal 1523 a ła so morte.
Papa Pio VIII

**Pio VIII**, nato **Francesco Saverio Castiglioni** (Cingoli, 20 de novenbre 1761 - Roma, 1° de diçenbre 1830), el xe sta papa dal 1829 a ła so morte.

## Bibliografia
* Biagia Catanzaro; Francesco Gligora. *Breve Storia dei papi, da San Pietro a Paolo VI*. Padova, 1975. pagg. 232-3
Comun de Aalborg

El **** el xe on comun de ła Danemarca, situà inte ła provinsa del Jutland Setentrionałe.

## Xemełaji
Sta cuà ła xe ła lista de łe sità e dei comuni xemełai co Aalborg:

## Evołusion demogràfega

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Papa Pio VI

**Pio VI**, nato **Giannangelo Braschi** (Cesena, 25 de diçenbre 1717 - Valence, 29 de agosto 1799), el xe sta papa dal 1775 alla sua morte.

## Ła vita
El Braschi el xe nato a Cesena (FC) el 27 de diçenbre 1717 dal conte Marco Aurelio Tommaso Braschi e da Anna Teresa Bandi. Dopo aver conseguio el dotorato in legge el se ga trasferìo a Ferara, dove el xe diventà segretario personałe del Cardinałe Ruffo, inte i cui vescovadi de Ostia e Velletri el ga coverto ła carica de uditore fin al 1753.

Ła so perisia inte el condure n'importante mision a ła corte de Napołi ła ghe xe servìa par guadagnarse ła stima de Benedetto XIV, che ło ga nominà so segretario e canonico de San Piero. Ntel 1758 Clemente XIII lo ga nominà prełato e inte el 1766 texoriere de ła camara apostołega. El 26 de apriłe 1773 el xe sta promoso Cardinale de Sant'Onofrio.

Eleto Papa inte el 1775, inte i ultimi ani de pontificato el se ga scontrà co ła Rivołusion Fransexe. Tuti i posedimenti de ła cexa in Fransa i xe sta confiscà e el so ritrato bruxà da ła foła inte el Pałaso Reałe de Parigi.

Inte el 1796 Napoleon el ga invadesto ł'Italia e costreto el papa a ł’umiliante armistisio de Bołogna: Pio VI el ga dovesto dare Bołogna, Ferara e Ancona, versare 21 miłioni de scudi e consegnare numeroxe opare d’arte. 
Quando po' el papa el se ga łigà co ł'Austria, che ła gera drio formare na coałision contro ła Fransa, Napoleon el xe riusio a portare da ła propria parte Ferdinando I de Napołi che, co on ato arbitrario, el ga ordinà de invadare i feudi papałi inte el so teritorio. Ł'esercito pontefiso el xe sta sconfito (10 de febraro 1797) e el 18 febraro i fransexi i ga sachejà el Santuario de Loreto. El Pontefice el xe sta perciò costreto a firmare el Tratato de Tolentino (febraro 1797), che el ghe xe costà altri 25 miłioni de scudi e numeroxi ogetti d’arte.

Ła situasion ła xe pejorà el 28 de diçenbre del steso ano, quando, inte el corso de on tumulto el generałe Duphot el xe sta copà, e questo el ga dà el pretesto ai fransexi par ocupare Roma.

El 15 de febraro 1798, el papa el xe sta deposto e proclamà ła republica.

Pio VI el xe sta fato subito prexoniero e, el 20 de febraro el xe sta scortà dal Vaticano a Siena, dove el xe restà tri mixi, e quindi a ła Certoxa de Firense, dove el xe sta segregà inte el convento. Inte el marso del 1799 el xe sta prima trasferio a Bologna, po' in Fransa, prima a Grenoble, po' el 19 de lujo el xe sta inciavà drento ła forteza de Valence, caołogo de ła Drôme. Pio VI el xe morto in prexon el 29 de agosto del steso ano.
Oslo (contea)

**[[Oslo]]** ła xe ła cavedal de ła Norveja. Co na popołasion de oltre 520 000 abitanti, ła sità ła ga l’11,5% de ła popołasion norvejexe e ła cosituise anca na contea e on comun.

## Aministrasion

Ła sità de Oslo ła costituise na contea dotà de on particołare tipo de funsionamento: el governo de ła sità (*Byråd* en norvejexe), baxà sol parlamentarismo, el xe afidà a siè comisari (i *byråder*) nominà dal consejo munisipałe. St’ultimo, costituio da 59 membri ełeti dai abitanti, el resta comunque ła masima autorità de ła sità e el controła l’atività dei comisari.
Arrondissement de Caiena

El **arrondissement de Caiena** el xe na sudivixion aministrativa fransexe, che ła se cata inte el departemento d'oltremare fransexe de ła Guyana.

## Compoxision
El arrondissement de Caiena el ragrupa 14 comuni in 16 cantoni:

* Cantone d'Approuague-Kaw 
* Cantone di Caienna-nord-ouest
* Cantone di Caienna-nord-est
* Cantone di Caienna-sud-ouest
* Cantone di Caienna-centre
* Cantone di Caienna-sud
* Cantone di Caienna-sud-est
* Cantone d'Iracoubo
* Cantone di Kourou 
* Cantone di Macouria
* Cantone di Matoury 
* Cantone di Montsinéry-Tonnegrandi 
* Cantone di Remire-Montjoly 
* Cantone di Roura 
* Cantone di Saint-Georges-di-l'Oyapock 
* Cantone di Sinnamary

### Comuni
Pan

__HIDDENCAT__

thumb|right|250px|Ciope de pan
El **pan** (dal latin ***panis***) el xe un prodoto alimentare otegnù da un inpasto de farina de cereali, aqua e condimenti vari, ch'el vien prima fato lievitar e dopo el vien còto in forno.

In teła tradision de l'Ocidente el pan el gà un posto fondamental inte l'ałimentasion, tanto che el termine steso el pol deventar sinonimo de cibo o de nutrimento.

De sołito el se fa doparando do parti de farina de formento e una de aqua, in parte freschi e in parte provenienti da un inpasto precedente (lievito natural o cosideta *pasta madre*); ghe ne existe parò un mucio de varianti in baxe al tipo de farine che se pol doparar in pì o al posto de queła de formento (prexenpio de mais o segale, ma anca derivè da legumi come ła soia), o in baxe ai condimenti che se mete drento. Quaxi tuti i ghe mete anca ła sal drento el pan, trane i toscani e i unbri, che i fa el cosideto "pan siòco", apunto sensa sal. In più se pol metarghe ojo, buro, struto e tanti altri ingredienti in baxe a łe tradision del posto e a ła fantaxia del fornaro (prexenpio se pol far el pan co łe ołive, el pan co l'ua, etc.).

## Proverbi

*El pan del paron ga tre croste* vol dir "łavorare soto paron, da dipendenti, conporta ła posibiłità de esare maltratà o sfrutà, coxa ke ai łavoratori autonomi, łibari da paroni, no sucede".

## Altri progeti

## Linganbi foresti
* Riceta del pan tipo de Altamura
Crozeta del Monteło

**Crozeta del Monteło** () el xe on comun de 5714 abitanti inte ła provincia de Treviso.

## Evołusion demografega
Gaborone

**Gaborone** (ne la lengoa locale se dixe *Haboron*), ła xe ła cavedal del Botswana co na popołasion stimà de 208&nbsp;411 abitanti (2005).

## Storia
Al tenpo de la colonia, i inglexi i governava el Botswana dal Sudafrica. Co l'indipendensa la xera visina, i colonialisti i ga deciso de pasar la cavedal del protetorato del Bechuanaland da Mafikeng (alora Mafeking) a Gaberones, on vilagio in tel sud del paexe. El nome de la cavedal el vien dal nome del cao Kgosi Gaborone. I inglexi i ga fonda' on picolo sentro comerciale rente de la so casa e i lo ga ciamà Gaborone's Village. La zente la ga distorto el nome e i lo lexea Gaberones. Pi tardi, el nome originale el xe stà ristabilio.
El sentro de la nova cavedal el xe stà costruio in manco de tri ani. El 30 setenbre 1966 el xera tuto pronto par l'indipendensa. La sità la gavea alora el Parlamento, ufisi governativi, la posta el telefono, la sentrale eletrica, la stasion de polisia, e 1000 case par la zente.
El vecio vilagio de Gaberones el xe diventa' on soborgo e anco tuti i le ciama *el vilagio*.

## Struture
thumb|left|Aeroporto Internaxionale Sir Seretse Khama
Gaborone la xe na sita' moderna e la ga strade pi che suficenti par el trafico. La zente la vive sora-de-tuto inte i vilagi intorno a la sità e i se move co taxi publici condivixi.La diga de Gaborone la fornise àcua a tuti. El aeroporto internaxional el se cata a 10&nbsp;km a sud de la sità e se pol ndar in tute le sità pi inportanti col bus. Le case le xe moderne e no se cata baracopoli, caso unico in Africa. El tren el colega el paexe co el Sudafrica.
El grupo de svilupo de l'Africa meridionale (Southern African Development Community – SADC) el ga i so ufici a Gaborone.

## Note
Vałuta

Ła **vałuta** ła xe na unità de scanbio che ła gà el scopo de rendar piesè faciłe el trasferimento de beni e servisi. De sołito ła asume forma de moneda.

## Emision
Normalmente na vałuta ła vien emesa da na nasion o un grupo de nasion (come con l'euro o el dołaro) par lo più tramite ła propria banca çentral in regime de monopolio. In çerti Stati ghe xe più de un istituto de emision.
## Nome
El steso nome el pol èser doparà par più de na moneda (tipo el dołaro, che gh'è quel canadexe e quel statunitense), opure ła stesa valuta ła pol vegner doparà da tante nasioni (tipo l'euro), o oncora na nasion ła pol dichiarar a *corso legale* ła valuta de un altro paexe. 
## Multipli
Ogni valuta tipicamente ła gà i so multipli e sotomultipli, de sołito i centeximi. In vèneto a se dixe **Schei** parchè squaxi doxento ani fa i striaci i gavea introduesto dee monede intel *[[Lonbardo-Veneto]]* che se ciamava **Scheidemunze**. In todesco scheidemuenze a vol dir monedete, 4 franchi. Da *Scheiden*: spartir, divìdar e *Munze*: moneda. I vèneti i ga tolto el nome striaco e i pronunsiava sol che ła prima parte de sta paroła.
## Stato Vèneto
I schei i xe stà introdoti daspò de ła fin del Stato vèneto, 1797, e donca i ga sostituìo el *[[zechin]]*, el **sixin**, el **soldo** e ła *lira vèneta*.

Se uxa dir anca **Franchi** al posto de *lire italiane*, sta denominasion la se deve a n'altra moneda introdota par i striaci, ndo che ghe gera stanpà co n'abreviasion el nome de l'inperador striaco de l'epoca, tal Cecco Bepe, o sia *FRANC.*. Da qua el nome *franco' o *franchi'', plural.
Schei

I **schei**, segondo le siense economeghe, xe on strumento chel pole ciapar difarenti funsion, come:

* Mexo de scanbio
* Unità de conto
* Riserva de valor

Alguni exenpi de schei, i xe:

*moneda
*schei de carta
*carta de credito
*schei eletronisi
Antegnate

**Antegnate** el xe on comune de 2&nbsp;365 abitanti inte ła provincia de Bergamo.

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografega
Ua

L**'ua**, talvolta scrivesto **ùa** (o **uva**) ła xe el fruto de ła *[[Vitis vinifera]]*, ciamada comunemente *vigna*, *vegna* o *vida*, e de altre spece o ibridasion del zènaro Vitis.

## Descrision
Ła se prexenta soto forma de graspi (diti anca simi), che i tien ognuno un çerto numaro de grani, che i pol èsar de cołor zało-verde par ła ua bianca, o de cołor vioła par ła ua nera.
El gran a so volta l'è fato da ła scorsa, ła polpa e łe miołe, o sia i sémi.

La ua ła se dopara soratuto par far el vin, ma anca par magnarla fresca (ua da toła) o secà ("uva passa" o ueta, doparà par far i dolsi); infine se pol far el succo de ua (che no xe alcołico) e dai semi se pol far l’ojo de vinacioli.

## Spece
thumb|left|200px|Un fiłar de vegne
Łe specie de vegne piesè inportanti par ła produsion de ua łe xe do:
# la *[[Vit|Vitis vinifera]]*, originaria de l'Europa, da ła qual deriva tuti i vitigni europei da cui se produxe el vin e ła ua da toła;
# la *Vitis labrusca*, orixenaria de ła Mèrica del Nord, destinà prinçipalmente par far ła ua da toła e marxinalmente anca par ła produsion del vin.
## Produsion

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Kotimaisten kielten tutkimuskeskus

El *Kotimaisten kielten keskus*, leteralménte **Istituto par łe łéngue de [[Finlandia]]** el xe un istituto de risérca łénguìstega governativo predisponést par i studi su łé łéngue prexenti in Finlandia, ovéro: Finlandéxe, Svedéxe, Rom e Łéngua dei ségni Finlandéxe

El règoła i stàndar de uxo e scritura, ma anca na guida su ła łéngua łeteraria , includésti servisi de consultasion e revixion dei testi.

## Linganbi foresti
*  Sito ufiçial
Washington D.C.

**Washington D.C.** (AFI; in inglexe ) ła xe ła cavedałe dei Stati Unii de ła Mèrica, co na popolasion de  ( abitanti inte l'àrea metropułitana). Ła xe poxisionada inte ła costa orientałe dei Stati Unii de la Amèrica a sirca 50&nbsp;km dal mare, a sud del stato del Maryland, a nord del stato de ła Virginia e a 274&nbsp;km sirca inte el sud de Nova York.

Ła sità de Washington ła coinside teritorialmente e pułitegamente co el **Distreto de Columbia** (in inglexo: *District of Columbia*, inte ła sigla **D.C.**, distreto federałe prevedesto da ła Costitusion de l'Union e formałixà dal *District of Columbia Organic Act* del 1801), del cuało el ghe ciapa integralmente parte. De fati, mentre in orìxane el distreto el ciapava drento łe contee de Washington (donda dal stato del Maryland) e Alexandria (donada dal stato de ła Virginia), dopo de un referendum del 1846 st'ùltema ła xe tornada al stato de ła Virginia e ła ga canbià nome in Contea de Arlington.

I ga sede a Washington łe prinsipałi istitusion de goerno dei Stati Unii de ła Mèrica (Presidente drento de ła caxa bianca, Congreso, Corte Suprema), un mùcio de ministeri e enti federali (F.B.I.), e racuante organixasion internasionałi, intrà ste cuà ła Banca Mondiałe, il Fondo Monetàrio Internasionałe e l'Organixasion dei Stati Mericani.

## Istòria
El Washington D.C. ła xe sta creà dal Congreso co łe leji dell 1790 e 1791 inte na xona desidesta da George Washington. En orìxane ła xera un cuadrato de 259&nbsp;km² (100 mija cuadrae) estendesto inte łe do sponde del fiume Potomac, otegnesto da ła cesion de teritorio da parte del Maryland (sità de *Georgetown*) a NE e de ła Virginia (Contea de Alexandria) a SO del fiume. Ła porsion a sud del Potomac ła xe ritornada indrio a ła Virginia inte el 1847. Co el espàndarse de ła cavedale, che inte el 1878 ła xe rivà a inglobar *Georgetown*, ła sità de *Washington* e el Washington D.C. łe xe diventà prategamente ła istesa entità.

## Sità xemełae e sità partner
Washington ła ga ufisialmente 12 acordi de xemełajo. Cadauna inte ła lista ła xe na cavedałe nasionałe, a parte del Sunderland, che ła xe ła sità de nàsita de George Washington, e de ła sità de l'Acuiła. Parixe e Roma łe xe uncó formalmente reconoseste cofà "sità partner" par via de ła so partegolare aministrasion.

*  
## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
CD

destra|thumbnail|Disco conpato rejistrabiłe (CD-R)

El **disco conpato** (conozesto popołarmente cofà **CD**, par łe sigle in ingrexe de *compact disc*) el xe on suporto digitałe ótico utilixà par inmagasinar qualsipia tipo de informasion (audio, video, documenti e altri dati).
Normandia

La **Normandia** (fr.*Normandie*) la xe na rejon del nord-ovest de la Fransa, che la ocupa la basa val de la Sena (Normandia Alta) e la se destira a l'ovest fin a la penisola del Cotentin. La xe stà divisa inte el 1790 inte cinque departementi ( Calvados, Mànega, Orne, Eure e Sena inferior (*Seine-Inférieure*), deventà po Sena maritima). Inte el 1956 i primi tre i jera stai ingrumai inte la rejon ministrativa de la Normandia Basa e i ultimi do in quela de la Normandia Alta, dal 1 de Zenaro del 2016, in sevito a la riforma teritorial, la Normadia la xe tornà a esar una ugnola rejon.

La confina a est co le rejon Hauts-de-France e Île-de-France, a sud-est col Centro-Val de la Loira, al sud coi Paesi de la Loira e a sudovest co la Bretagna.

## Popolasion
La Normandia la conta pì de 3,2 milioni de abitanti, che i ciapa el nome de Normani (*Normands*), co na densità de popolasion rente a la mèdia nasional fransexe.

Le cità principale le xe:
* Rovan (390&nbsp;000 abitanti, Sena maritima), cavoliogo de la rejon;
* Le Havre (250&nbsp;000 abitanti, Sena maritima);
* Caen (200&nbsp;000 abitanti, Calvados);
* Évreux (84.000 abitanti, Eure)
* Cherbourg-Octeville (80&nbsp;000 abitanti, Manega).

## Departementi
Bratislava

**Bratislava** ła xe ła cavedal de ła Slovachia.
Ła sità, che ła se cata inte el sud-ovest de ła Slovachia, ła se cata visina al confine co ł'Austria e ł'Ongaria e non tanto distante dal confine co ła Republica Ceca. La club de calcio ŠK Slovan Bratislava opera a Bratislava dal 1919.

## Xemełagi
Provincia de Barsełona

Ła **provincia de Barsełona** (en catałan: *Província de Barselona*; in castijan: *Provincia de Barcelona*) ła xe una de łe quatro province de ła comunità autonoma de ła Catałogna, inte ła Spagna nord-orientałe, nonché ła pì popołoxa de ła Catałogna.

### Comuni
Contea

Na **contea** ła pol esare intexa come:

* on teritorio feudal afidà a on Conte, en xenere gera el teritorio circostante on comun o na repùblega medioevałe, ciamà anca contado;
* inte i paexi anglosasoni, na contea (*county*) ła xe na sudivixion aministrativa del teritorio.

### Liste de contee
* Contee d'Irlanda
* Contee inglexi
** Contee tradisionałi de ł'Inghiltera
* Contee de ła Norveja
* Contee de ła Republica de Croasia
Fai de ła Paganeła

**Fai de ła Paganeła** el xe on comune de 900 abitanti inte ła provincia de Trento. I inpianti de risałita a ła Paganeła i ne fa on'inportante locałità turistega invernałe.

## Evołusion demografega
Uusimaa

Ł**'Uusimaa** (*Nyland* in svedexe, in *Nylandia* łatin, lett. "tera nova") ła xe na rejon de ła Finłandia meridionałe, che ła se cata so łe rive del Golfo de Finłandia.

## Divixion teritoriałe
Ł'Uusimaa ła xe composta da 24 comuni, de queste, ła metà sirca łe xe sità. Inte ła lista sotostante łe sità łe xe evidensiae in graseto. Tra parentexi el nome in svedexe dei comuni biłéngoe.
* **[[Espoo]]** (Esbo)
* **[[Hanko]]** (Hangö)
* **[[Helsinki]]** (Helsingfors)
* **[[Hyvinkää]]** (Hyvinge)
* Inkoo (Ingå)
* **[[Järvenpää]]** (Träskända)
* **[[Karjaa]]** (Karis)
* **[[Karkkila]]** (Högfors)
* **[[Kauniainen]]** (Grankulla)
* **[[Kerava]]** (Kervo)
* Kirkkonummi (Kyrkslätt)
* **[[Lohja]]** (Lojo)
* Mäntsälä
* Nurmijärvi
* Pornainen (Borgnäs)
* Raasepori (Raseborg)
* Siuntio (Sjundeå)
* Tuusula (Tusby)
* **[[Vantaa]]** (Vanda)
* Vihti (Vichtis)

## Sinbołi rejonałi
* animal:Riso
* pese:Lucioperca
* oxel:Merlo
* pianta:Anemone dei boschi
* mineral:Orneblenda

## Łigamenti foresti
* Łega rejonałe de ł'Uusimaa
Seren del Grapa

**Serén del Grapa** (*Sarén* in dialèto) l'é'n comùn de 2423 persone de la provincia de Bełun té'l Veneto.

Fin al 1923 él comun él sé ciaméa Serén.

## Storia
Él teritorio de *Sarén* l'é stat teatro de bruti combatimenti intrà l'esercito italian e quel austriaco té la prima guera mondial. Él fronte l'era su té'l Grapa, ultimo baluardo a difesa de la pianura veneta. Par él coràjo dimostrà da la popolasion e par recordàr le soferénse patìde l'é stat dontà "del Grapa" al nome Serén.

Él comùn él ze stat decorà co la crós de guera al valor militar par i sacrifici de la só popolasion ai tempi de la seconda guera mondial.

## Evołusion demografica

## Aministrasion
Aglientu

**Aglientu** (en gałurexe *Santu Francìscu d'Aglièntu*), el xe un comune de 1125 abitanti inte ła provincia de Sasari, inte ła rejon storega de ła Gałura.
El xe diventà inte el 1959 comune autonomo stacandose da Tenpio Pausania.

## Evołusion demografega

## Łigamenti foresti
* Sito proloco
Fonzaso

**Fonzaso** (anca pronunsià **Fondaso**) al ze an comun de 3&nbsp;413 abitanti inte la provincia de Bełun.

Ghe ga dà Natali a Giovanni Battista Bilesimo (Fondaxo, 1716 – Venesia, 1799), un acadèmico.

## Storia
Sta xona la era ocupada da un giazaro in època giasal, po insediaminti preistòreghi ze sta descoerti visin el monte Avena.

Fondaxo la é stata in paes abità de i romani, el èra su la strada che da Feltria (Feltre) el portea su fin a Augusta in Germania, la Via Paolina (diramaẑion de la via Claudia Augusta Altinate). A l'època de le invaxion barbàriche risale i do castèi de Fondaxo, un te la sèla de Arten, cuel'àltro vexin al cóvol de san Micèl.

In època medieval el paexe ga visto varie vicende łigade a ła fameja de i Ezzelini. Fondaxo el ga sènpre seguì la stòria de Feltre, ndando dal 1404 sot a la Republica de Venesia par cuatro sècoli, pò sot a l'Àustria e co la Guera austro-prusiana (Tersa Guera de Indipendensa) a far definitivamènte parte de l'Itàlia, fin al dì de incoi.

## Evołusion demografega

## Varda anca
* Ceza de ła Natività de ła Beata Vèrzene Maria (Fonzaso)
Aggius

**Aggius** (en gałurexe *Agghju*, in sardo *Azos*), el xe on comune de 1&nbsp;686 abitanti inte ła provincia de Sasari, inte ła rejon storega de ła Gałura.

## Evołusion demografega

## Altri progèti
Mönchengladbach

**Mönchengladbach** ła xe na sità de ła Germania inte el Land de ła Renania Setentrional-Vestfalia. Ła xe cołocà a ovest del Reno intrà Düsseldorf e el confine ołandexe. El xe on grande sentro de ł'industria tesiłe e inportante gropo feroviario del Baso Reno.

## Xemełagi

## Notasion
Nord (dipartimento fransexe)

El **Nord** el xe on departemento fransexe de ła rejon del Nord-Paso de Calè-Picardie (*Nord-Pas-de-Calais-Picardie*).

## Confini

El confina co i departementi de ł'Aisne a sud, de ła Somme a sud-ovest e del Paso de Calais a ovest. A nord-ovest el xe bagnà dal Streto de Dover. A nord-est el confina col Belzo (province de łe Fiandre Osidentałi e de ł'Hainaut, a se parla oltre el fransexe anca ł'olandexe.
Nord-Paso de Całè

El **Nord-Paso de Całè** (en fransexe *Nord-Pas-de-Calais*), ciamà anca **Nord**, ła xera stada fin al 2016 na rejon de ła Fransa setentrionałe.

El xe divixo in du departementi e el so capòłogo el xe Lille.
Bira

thumb|200px|Un bocal de bira
Ła **bira** ła xe una de łe bevande alcołiche piesè bevùe e piesè vece del mondo. Ła vien prodota atraverso ła fermentasion de sùcari derivè da sostanse a baxe de amido, tra cui queła piesè doparà ła xe el malto d'orzo.

I vari tipi de bire i se pol dividar in do grande fameje, clasificandołi in baxe al lievito doparà (e che xe responsabiłe de ła fermentasion):

* ***lievito a fermentasion alta*** (*Top-Fermenting Yeast*) come el *Saccharomyces cerevisiae* (e i so ceppi) che el vol temperature alte e durante el proceso el va su in superficie del tino de fermentasion. Łe bire otegnùe in sta maniera łe vien genericamente ciamè ***ale***.
* ***lievito a fermentasion basa*** (*Bottom-Fermenting Yeast*) come el *Saccharomyces carlsbergensis* (e i so ceppi) che invese el vol temperature piesè base e durante el proceso el se posta sul fondo del tino. Łe bire otegnùe cosita łe vien genericamente ciamè ***lager*** (che deriva dal verbo tedesco che significa “tegner da conto”, “conservar”, inte el caxo de ła bira “al fresco”).

Ghe xe anca de łe bire a *fermentasion spontanea*, ciamae ***Lambic***, che łe vien prodote soło che inte na rejon del Belzo grasie al espoxision a de i lieviti selvadeghi (i se trova inte el anbiente, no i vien xontai in faxe de produsion).
Rifugio Bertagnoli

thumb|El Rifugio Bertagnoli
El **Rifugio Bertagnoli** (el nome completo sarìa **Rifugio Bepi Bertagnoli alla Piatta**) el xe in provinça de Vicensa, 'nteł'alta Val del Cianpo, sułe Picołe Dołomiti. El xe intitołà a un alpinista e partixan morto soto na frana poco rente, inte i ani 50 del Novexento: Bepi Bertagnoli. A 1225 metri, el xe proprietà de ła sesion del C.A.I. de Arzignan. Postà in mexo a un bosco de fagari, el rifugio el se cata ała testada de ła Val Cianpo, sul versante de ła Cadena de łe Tre Croxe. Se ghe riva co na strada ke vien su da Canpodalbero; dal Bertagnoli parte trosi ke mena, a est, verso *Sima Mesołe*, *Malga Canpodavanti* e el *Rifugio Montefalcone*, verso Recoaro. Verso ovest se trova ła via ferata *Viali* sul *Gramolon* e el troso ke, pal vałon de ła *Scagina*, el mena al *Paso de ła Scagina* e drento el teritorio dei Lesini, in provinça de Verona. Anca se el rifugio el xe inte el Vixentin, el xe drento ła *Foresta demaniałe de [[Giazza]]* e partanto del *Parco Regionałe Veneto de ła [[Łesinia|Lesinia]]*.
Co 25 posti leto, el rifugio xe verto tuto l'ano. Ghe xe anca 6 posti inte el locałe invarnałe.

## Trosi dal rifugio

* al Rifugio Battisti ore 2.45 troxi 221-205-121
* al Rifugio Montefalcone ore 1.45 troxi 207-202

## Ligadure forèste

* Home page del Parco Regionałe Veneto de ła Lesinia
* Home page del comun de Crespadoro
Azedo

[200px|thumb|Axedo aromatizà co rameti de [origano]]

L**'axedo** o **axeo** el xe un licuido agro che se otien grasie a l'asion dei *Acetobacter*, che in prexensa de aria i òsida l'etanoło che ghe xe in tel vin, inte el sidro, 'nteła bira e altre bevande alcoliche fermentè, e i łe trasforma in asido axedego. L'è doparà comunemente par far da magnar, o come condimento del pese e de ła sałata.

Ła parola ła vien dal latin *acetum*, che ła gà ła stesa raìxa etimołogica del verbo *acere*, inacidire. Senpre dal łatin (*vinum acre*, vin agro) vien el termine francexe *vinaigre*. Dal francexe de na olta deriva l'inglese *vinegar* e el spagnolo *vinagre*.

In Itàlia l'axedo i lo fa soratuto col vin (bianco o roso). Un prodoto conosù asè in tuto el mondo l'è l'axedo balsamico de Modena.
Colonia

[thumb|Colonia. Foto de [Paolo Monti, 1971.]]

Na **colonia** la ze na casa rural aonde che la fameja che la la abita e la ghe laora entro no la ze parona de la stessa e del fondo, ma al ze vincolada co el paron da un contrato de mezadria.
Sta situasion no la inplica al pagament de un afit stabilì a priori, ma la consegna del 50% (o de na frasion diversa) de tut al racolt. Par contro al paron al se inpegna a partecipar te la stessa mesura a pagar le spese che reguarda prodoti par la laorasion del fondo e le spese de manutension ordinaria de la casa e par eventuai assicurasion.
Se da un lato sto contrato al se adata mejo a eventuai ani de magra, da que l'altra banda al inpone al colono de produser almanco al dopio de quel che al ze necessario par la so sussistensa anca te i ani co el racolt scars.

Al colono al ga anca al obligo de cener an registro (prima nota) aonde che al nota tute le spese e tuti i ricavi, scritura che la ga da esser visionada e aprovada dal paron.

Al controlo su i coloni serte olte no el gnea fat diretamente dal paron, ma da na persona de so fiducia ciamada de solito **[[castaldo]]**.

Tipico de tante case coloniche al ze al color ross-rosa de la pitura esterna, serte olte co un riquadro bianch te el qual gnea scrit al nome del paron e el numero de la colonia.

Na situasion particolar se la ga abuda quando che an sior de Polir, te el comune de Sess, no endo fioi al ghe ga assà tuti i so beni al Ospedal Civil de Feltre, domandando in canbio al posto let gratis par tuti i abitanti de Polir sensa limiti de tenp. Ghe n'è oncora dess le ex case coloniche co la dicitura "Ospedale Civile di Feltre.Colonia n°_".
Cołonia

El termine **cołonia** el pol riferirse a:

* cołonia: teritorio soto el controło de n'altra nasion
* cołonia: insediamento cołonico
* Cołonia romana: comunità autonoma, inte a quae gera 'ndà a star dei sitadini romani.
* Cołonia latina: ntel antica Roma, comunità autonoma ma łigà da vincołi de eterna ałeansa co Roma
* cołonia: grupo de putei o toxi, par periodi de vacansa organixà
* cołonia: grupo de bestie de ła stesa speçie
*cołonia: caxa cołonega, tipo de caxa de canpagna

## Sità
* Cołonia: sità de ła Xermania
* Cołonia: nome col cuae xe conosuà in tałian ła scuadra de bałon de Cołonia
* Cołonia: dipartimento del Uruguay
* Cołonia del Sacramento: sità de l'Uruguay

## Altro
* Cołonia: "acua de Cołonia"; profumo (famoxo in tuto el mondo el *[[4711 (colonia)|4711]]*)
* Cołonia: grupo de dansa croado
Cołogna (Xermania)

miniatura|centro|600px|Panorama de el Reno a Cołogna
**Cołogna** (en todesco *Köln am Rhein*, in diałeto local *Kölle*, in fransexe e inglexe *Cologne*, in ołandexe *Keulen*, in polaco *Kolonia*), la xe na cità de sirca 1&nbsp;000&nbsp;000 de abitanti de la Zermania ocidental, la quarta del stao par numaro de abitanti e la pì granda del Land de ła Renania Setentrional-Vestfalia.
La xe considerà la cavedal economega, cultural e storega de la Renania.

## Monumenti
* Domo de Cołogna
* Chiexa de Santa Maria in Campidogio

## Notasion
Lentiei

**Lentiei** al é un comun de 2&nbsp;958 abitanti inte la provincia de Belun.

## Evolusion demografega

## Notasion
Bepi De Marzi

**Giuseppe (Bepi) De Marzi** (Castello d'Arzignan, in provincia de Vicensa, 1935) el xe on compoxidor, organista e diretor de coro veneto.

## Biografia
Dopo averse diplomà in organo, compoxision organistica, pianoforte, diresion e compoxision el se ga dedicà a ła musega da camara e al baso continuo diventando dal 1978 fin al 1998 ł'organista e clavicembałista, nonché vicediretore, dei *[[Sołisti Veneti]]* direti da Claudio Scimone.

El xe considerà uno dei pì rilevanti compoxidori itałiani inte ł'anbito del canto d'autore de ispirasion popołare. Soe łe xe paxene memoràbiłi come *Signore delle cime*, de cui De Marzi l'a scrito el testo e la musica inte el 1958 par comemorar la morte de un so amico ciamà Bepi Bertagnoli, oltre a *Sanmatio*, *Benia Calastoria*, *Improvviso*, *Porta Calavena* trate da poexie i cui testi, a volte bucołeghi a volte semplicemente arcaisanti, i incontra na tesitura compoxitiva armonico-mełodica a volte de natura strumentałe (organistico-sembałistega) e che co *Il Golico', *L'ultima notte*, *Nikolajewka'' i ripercore ł'epopea dei alpini in Grecia e in Rusia. Ła so muxega, par quanto compoxitivamente e struturalmente semplice e łineare, no ła xe senpre de faxiłe intonasion par ła presensa difondesta de intervałi de tersa (majore e minore) e de alterasion modulanti.

El xe diretor del coro maschiłe "I Crodaioli" da łu fondà inte el 1958, col cuałe el ga tegnù oltre 2500 concerti in ogni parte del mondo. Co i Crodaiołi el ga reałisà 9 incixion par ła Carosello de Milàn, e publicà oltre sentosinquanta canti novi par łe Edision Curci.
Achille Beltrame

El xe sta autore de łe copertine del setimanałe La Domenica del Corriere par quaxi mezo secoło.
## Biografia

Beltrame el ga studià a ł'Accademia di Belle Arti di Brera, a Milàn. El xe sta alievo de Francesco Hayez e de Giuseppe Bertini.

El ga łavorà come cartełonista par łe Officine Grafiche Ricordi par ła cuałe el ga reałisà manifesti publicitari po' devegnù storeghi .

A 28 anni, el xe sta ciamà da Luigi Albertini a contribuire a ła reałisazion de La Domenica del Corriere dove che el ga iłustrà łe copertine fin ai primi dì de febraro del1945.

## Note


## Łigamenti foresti
*  Sito dedicà ała storia de La Domenica del Corriere
Sinnai

**Sinnai** (en sardo *Sìnnia*) el ze on comune de 17&nbsp;122 abitanti (ISTAT 30/05/2011) inte ła sità metropułitana de Cajari, in Sardegna.

## Evołusion Demografega

## Sità xemełà
Sinnai ze gemellata con
* 20px Tenpio Pausania, Sardegna
* 20px Armungia , Sardegna
* 20px Bovołon , Itàlia
* 20px Foza , Itàlia
* 20px Aziago , Itàlia
Lèvego

**Łevego Terme** el xe on comune de 7000 abitanti inte ła provincia de Trento.

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografega
Roana

**Roana** (en cimbro ***Robaan***) el xe un comun de 3765 abitanti inte ła provincia de Vicensa, el fa parte de ł'Altopian de i Sete Comuni.

## Zemełaji
Roana ła ze zemełà co:
*  Pojana Majore, Itàlia
*  Velden, Zermania

## Evołusion demografega
Grigno

**Grigno Valsugana** el xe un comune de 2340 abitanti inte ła provincia de Trento.

## Evołusion demografega
Rotzo

**Rotzo** (łéngua cimbra, ted.: *Rotz*) el xe un comune de 570 abitanti inte ła provincia de Vicensa, che el fa parte de ł'Altopiano dei Sete Comuni.

## Evołusion demografega
Valstagna

**Valstagna** la xe na fraxion de el comune de Valbrenta de ła provincia de Vicensa.
Xà comun autonomo, el 30 de xenaro 2019 el se xe fuxo con Canpołongo sol Brenta, Cismon del Grappa, San Nazario par costituire l'ente atuale.

## Evołusion demografega

## Altri projeti
Canpołongo sol Brenta

**Campołongo sol Brenta** la xe na fraxion de el comune de Valbrenta inte ła provincia de Vicensa.
Xà comune autonomo, el 30 de xenaro 2019 el se xe fuxo con Cismon del Grappa, San Nazario e Valstagna par costituire l'ente attuale.

## Evołusion demografega
Rifugio Auronzo

thumb|El Rifugio Auronzo
thumb|left|Łe Tre Sime de Lavaredo
El **Rifugio Auronzo** el xe in provinça de Bełun, ai 2320 metri de ła Forçeła Longeres, soto łe Tre Sime de Lavaredo. Proprietà del C.A.I., sesion de Auronzo, el ga 115 posti leto e 10 posti in tel łocałe invernałe. Verto da zugno a setenbre, se pol rivarghe in machina da Misurina su par na strada sfaltà a pedagio. El rifugio xe na base ideałe par i alpinisti ke vol ranpegare su par łe Tre Sime de Lavaredo e par i escursionisti ke vol girar par łe Dołomiti de Sesto.

## Trosi dal rifugio

* Al Dreizinnenhütte/Rifugio Locatelli ore 1.30
* Al Büllelejochhütte/Rifugio Pian di Cengia ore 1.45
* via ferata *Alberto Bonacossa* ai Cadini de Misurina, Rifugio Fonda Savio ore 2.10
Sołanja

**Sołanja** el xe on comun de 1854 abitanti de ła provincia de Vicensa.

## Storia
Sołanja ła ze na łocałità intaresà da łe vicende umane e storeghe che łe se ga svolte tra el XI secoło e el XIII secoło e da łe numaroze proprietà che łe ga visto protagonisti i vari conponenti de ła fameja dei Ezelini. Proprietà che łe xe sta acertà, censie e documentà dopo ła só definitiva sconfita avegnù inte el 1260.

## Evołusion demografega

## Xemełagi

## Altri projeti

## Linganbi foresti