open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Asołutivo

El **caxo asołutivo** el xe na fórma de ła declinasion de łe łéngue ergative che ła vien doparà par segnar sia el *conpleménto ojeto direto*, sia el *sojeto de un verbo intranxitivo* val a dir quei sojeti sènplisi che i fa asion che riguarda soło łuri stesi.

El sojeto de un verbo tranxitivo, o sia quel sojeto agente che el fa asion su calcosa altro, invese el vien segnà par cónto suo col caxo ergativo.

Par exenpio in basco:
* verbo tranxitivo, "ikusi" védar: "Mutilak gizon*a* (oj.dir.) ikusten du" (*el puteło el véde l'omo* oj.direto)
* verbo intranxitivo, "etorri" vegner: "Gizon*a* (soj.) etortzen da" (*l'omo* soj. *el vien*)

El sojeto intranxitivo e l'ojeto direto i ze segnài precixi "gizon**a**" (omo) mentre el sojeto tranxitivo "mutila**k**" el ga na final speciałe ergativa.
Casteło Texino

**Casteło Texino** (trentin: **Castèlo**) el xe un comune de 1&nbsp;443 abitanti de ła provincia de Trento. El xe incastonà tra i monti Picosta e Agaro, e el xe el sentro abità majore de ł'omonima vałe.

## Evołusion demografega
Espoo

**Espoo** (*Esbo* en svedexe) ła xe na sità finlandexe de 235.575 abitanti, che ła se cata inte ła rejon de l'Uusimaa.
Aix-en-Provence

thumb|250px|left|Piaza del municipio a Aix
**Aix-en-Provence** ła xe na sità del sud de ła Fransa situada inte el dipertiménto de le "Bóche del Ròdan" de ła rejon de ła Provénsa-Alpe-Costa Axura.

Ła xe situada inte na pianura traversada dal fiume Arc, che el xe distante sol che 2&nbsp;chiłòmetri. Ła sità ła xe su un pendìo verso sud, darénte de łe prime cołine che łe tórnia ła montagna Sainte-Vistoire.

## Evołusion demografega
Arc

L’**Arc** el xe un fiume costiero del sud de ła Fransa.

Lóngo 83&nbsp;km, el scumisia visin al viłajo de Porcieux, int'l dipartiménto del Var, a 493&nbsp;m de altitùdene, ai piè del mónte Aurélien (879&nbsp;m), el pasa darénteghe a Aix-en-provence e el se trà sul Mediteràneo.

El ciapa l'aqua de numaróxi afluénti, provegnénti dal "Massif de la Sainte Victoire", tra i cuałi la Cause, al Bayon e l'Eau Vive; e dal versante nord da ła caéna de l'Étoile (779&nbsp;m), prinsipalménte ła Łuyne, al Grand Vallat, el Grand Torrent.
Papa Gregorio XVI

**Gregorio XVI**, al secoło **Bartolomeo Alberto** (e in rełijon **Mauro**) **Cappellari** (Belun, de una familia originaria de Pesariis (alto Friuli) Dove se conserva la casa., 18 de setenbre 1765 - Roma, 1° de zugno 1846), el xe sta papa dal 1831 a ła so morte.

## Note
Africa sentrałe

[miniatura|sinistra|L'Africa sentrale secondo l'[ONU]]
L**'Africa sentrałe** (dita anca **Africa equatoriałe**) ła xe na porsion del continente african che el se estende tra el deserto del Sahara a nord e el deserto del Kalahari a sud; a est ła xe dełimità dała Rift Valley mentre a ovest ła se afacia so ł'Oçeano Atlantego.

Secondo la sudivision de l'ONU, la include 9 Stati:
*  
*  
* 
*  
*  
*  
*  
*  
*
Arcevia

**Arcevia** el xe on comune de 5300 abitanti inte ła provincia de Ancona.

## Evołusion demografega

## Aministrasion comunałe

### Frasion
San Giovanni Battista, Prosano, Avacelli, Castiglioni, Colle Aprico, Magnadorsa, Montale, Piticchio San Ginesio di Arcevia, Santa Apollinare, Ripalta, Nidastore, Loretello, San Pietro in Musio, Palazzo, Caudino, Costa, Santo Stefano

## Sità xemełae
*  Ribenizza, Slovenia
Africa Orientałe

Ł**'Africa orientałe** ła xe ła porsion del continente african che ła se estende giograficamente pì a est.

Secondo la sudivision ONU, la include 17 Stati:
*  (Bujumbura)
*  (Moroni)
*  (Gibuti)
*  (Asmara)
*  (Addis Abeba)
*  (Nairobi)
*  (Antananarivo)
*  (Lilongwe)
*  (Port Louis)
*  (Maputo)
*  (Kigali)
*  (Port Victoria)
*  (Mogadiscio)
*  (Dodoma)
*  (Kampala)
*  (Lusaka)
*  (Harare)
Khartoum

**Khartoum** - cavedal del Sudan. Khartoum la xe na sità de quatro milioni de abitanti. El nome xe de origine denka e significaria zana (d'elefante). La sità vecia l'era costruia a la sinistra del Nilo, doe el Nilo Bianco che vien da l'Uganda se mescola con el Nilo Blu che vien da l'Etiopia. De rimpeto a Khartoum ghera Omdurman. Khartoum xera un vilajo e na stazion de comercio fin al 1870. Quando el Sudan fu coloniza' da i egiziani, Khartoum fu selta come cavedal. I inglexi, che gavea un condomino inte el Sudan co i egiziani, i ga costrui' un ponte par ndar a Ondurman e la ciesa Anglicana. I catoleghi ga costruio la catedrale, el Comboni College e altre scole. Par colpa de la guerra çivil, do milioni de sudanesi del sud (neri e cristiani) i xe ariva' a Khartoum e ga costruio i soborghi tuto in torno la sità vecia. I sudanesi del nord (musulmani e de origine araba) ie la majoria e controla el governo.
Moriago de ła Bataja

**Moriago** (par talian: Moriago della Battaglia), calche olta apocopà "Moriac" (pron: /mo'ɾjak/) . L'é un paeze vèneto co 2800 abitanti (ISTAT 2017), de la alta marca trevizana, situà inte'l stato de l'Italia.

## Orìdhen de'l nome

El topònemo el riva provabelment da'l nome personal latin Maurilius, adatament de'l thèltego Mawrwr co'l senjifegà de benévol. Anca el sufiso "ago" l'é tìpego de i topònemi de orìdhen thèltega (-acus).

## Dheografìa fìzega

L'é logà inte'l thentro de la piana che la à par confin le rive de Vidor, de Fara e de Refróntol a Nord e a Òvest, el Colalt a Est, e la Piave e el Montel a Sud. El teritori de'l comun de Moriac l'é ocupà inte ła só part setentrional da na palù bonifegada ciamada aponto "i Palù", termenada da la roja Rosper e da la roja artifithial Rabos. La part restante l'é na piana luvional che la riva fin a la Piaf, tajada a metà via in senso est-òvest da'l **slainà** (o **slainath**), l'antigo àrdhen de la piave.

## Storia

La prezentha de 'nsediament umani inte'l teritori de Moriago la é proada fin da l' antighità de'l brondho, par la burida de scézene de vazi de credacota.

Inte la èpoga romana i se varìe formà i thentri abitadi che 'ncora a'l dì de ancó i pararìe conservar na tratha de la strutura de'l vilajo oridhenal che, defendest da un serajo, l'era tornià da na strada, La pararìe èserghe anca na tratha de thenturiathion inte la despozithion de le tere da la Rosper a'l slainà. De sto perìodo le é diferenti sepolture (I-II sècol).

Intant, co le invazion barbàreghe, i abitanti i se vea spostà verso loc pì seguri (i Palù, Nozledo e 'l slainà), e pasade le scorarìe i à tornà popolar i veci insediament.

El cavoloc de comun l'é menthonà par la prima olta inte'l 1112 cofà Murliago. Inte'l medioef se à asistì a la feudalidhathion de la zona, inte'l
1265 el mariga de la règola de Moriago (sot de la pieve de Sarnaja) el ghe fa dhurament de fedeltà a'l comun de Trevizo. Inte'l steso parìodo i frati de la badhìa de Vidor i scumithiéa l'òpera de bonìfega de le palù.

Sote la Repùblega Veneta, Moriago l'à pasà sote podestarìa de Vidor. Int'el 1807, sote Napoleon, se à costituì el comun odierno. Onjimoda, inte'l 1810 l'é stat reincorpà a'l comun de Vidor. L'à reciapà la só autonomìa el 1819 co 'l governo asbùrdhego.

Co la prima guera mondial Moriago el se à ciapà sù le destruthion de'l conflito. De 'sto perìodo la va thitada la inpreza eròega de'l 27 otobre 1918 cuande che le trupe de'l XXIII Corpo d'armata, sote el  comando de'l dheneral Giuseppe Vaccari, le é state bone de travesar la Piave e de sfondar le linje ostroongàreghe, in chel toc de grava che da lora el sarìe stat ciamà Ìzola de i Morti.

## Evoluthion demogràfega
Łeno

**Łeno** el xe un comune de 1782 abitanti inte ła provincia de Como.

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografega

## Xemełagi
*  Lemnos, Grecia
Marco Antonio Bragadin

[thumb|[Tiziano Aspetti, *Marcantonio Bragadin* (1571 ca.)|sinistra]]

**Marcantonio o Marco Antonio Bragadin** (Venesia, 21 de apriłe 1523 – Famagosta (Cipro), 17 de agosto 1571) el xera da zovine un avogadro, ma indopo el se gà dedegà a la cariera marinara e anca de magistratura.

Inte el 1569 el ciapa el comando del regno de Cipro e el se insedia a Famagosta, zà ben savendo che el dovarà probabilmente baterse coi turchi, co ris-cio certo de ła so vida. Difati pa' diexe mexi, a comando de un pugno de fedełisimi, el tegnarà de testa ala potenza dei ottomani durante l'asedio de Famagosta, fin a l'inevitàbiłe rexa. Nonostante parò che i Turchi i gavese garantìo che tuti i Venesiani i gavarìa vù salva ła vida, na olta che i xe entrà in sità i gà fato un masacro, e Bragadin i ło gà torturà giòrni e giòrni, fin che el xe stà scortegà da vivo.

Grasie a lu e a queialtri che gà rexistìo cosita tanto a Famagosta, ła Lega Santa ła gà vu el tenpo de organixarse e vensar i Turchi inte ła Bataja de Lepanto.

## Varda anca
* Asedio de Famagosta
Gerundio

El **gerundio** l'è un modo indefinìo del verbo che el serve da nome verbałe o averbio verbałe, o sia el se conporta come che el fuse un nome seben che in realtà el sipia un verbo vero e propio co vóxe e tenpo sui.

* In latin gh'era un gerundio ativo (*laudandum -i* ; *eundum -i*)
* In ingléxe ghe xe un gerundio ativo conpagno del partisipio prexente (*going, speaking, writing*) e un pasà conposto ativo (*having gone, having spoken*)
* In itałian e vèneto gh'è un gerundio ativo (*guardando, arrivando* e *vardando, rivando*) e un pasà conposto (it. *avendo guardato, essendo arrivato* ven. *avendo vardà, sendo rivà*)

El gerundio el corispónde spéso a un nome co na prepoxision de modo o tenpo "co/(par) cólpa/durante/dopo/drio":
* l'è partio *sopegando* = l'è partio *co na caminada sota*
* *vardando* in alto no'l se ga gnanca inacorto de ła buxa = *cólpa del fato* che el vardava in alto, no'l se ga gnanca inacorto de ła buxa
* *tornando* caxa me go ricordà che... = *durante el ritórno* me go ricordà che...
* varda che *ciacołando* no se conbina gnente = varda che *co łe ciàcołe* no se conbina gnente
* i ze vegnesti zo *rugołando* = i ze vegnesti zo *de* rugołoni"
* ocio che *scrivendo* te ris·ci che i te acuxa = ocio che *drio quel* che te scrivi te ris·ci che i te acuxa
Modo indefinìo

In lenguìstica un **modo indefinìo** el xe na fórma verbałe sensa indicasion de persóna.

Par exenpio l'infinìo "ła toła ła serve par *disnar*", el partisipio (pasà) "dopo *disnà* gh'è rivà dei amisi " e el gerundio "*disnando* masa se dorme mal" no i dixe mìa da sołi chi che disna (=che pransa): al łìmite se pol capirlo dal resto de ła fraxe o da ła situasion, ma el verbo da soło no'l dixe mìa gnente e podarìa èser "mi, ti, łu, eła, łuri".

Un modo finìo invese el dixe anca da soło chi che fa cósa parché el ga za rento l'indicasion de ła persóna, par exenpio tradisionalmente l'indicativo "disno (mi), te disni (ti), disnè (v.tri/v.tre)" o el condisional "disnarìa (mi), el disnarìa (eło), i disnarìa (łuri)" onde che ła final o el clìtico i identìfica in modo ciaro el sojeto del verbo.

Modi indefinìi tìpisi i xe:
* infinìo: ven. "magn*ar*, sav*er*, dorm*ir*" , lat. "am*are*, hab*ere*, aud*ire*"
* partisipio: ven. "magn*à*, sav*ù*(o) / sav*est*(o), dorm*ì*(o)" , lat. "am*atus*, hab*ĭtus*, aud*ītus*"
* gerundio: ven. "magn*ando*, sav*endo*, dorm*endo* , lat. "am*andus*, hab*endus*, aud*iendus*"
* gerundivo: lat. "am*andum*, hab*endum*, aud*iendum*"
* supin: lat. "am*atum* (a amar) , hab*ĭtum* (a aver) , aud*ītum* (a sentir)" , sved. "tal*at*, funn*it*"

Anca i modi indefinìi i pol aver na fórma pasiva: par exenpio in latin gh'era un supin ativo (audītu**m** = a sentir) difarente dal supin pasivo (audīt**u** = a sentir**se**) e spéso anca el partispio el ga de łe difarense intrà ativo e pasivo.
Łago de Como

El **łago de Como**, o **Łario**, el xe on łago łonbardo de origine glaciałe, apartenente ałe province de Como e Leco.
[thumb|left|Tramonto sol łago de Como, al sentro so ło sfondo a se intravede el [Masicio del canpo dei fiuri|Canpo dei Fiuri sora Varexe, oncora pì distante el Monte Roxa]]
Co i soi 410 metri de profondità ('nte i presi de Argegno) el xe uno dei łaghi pì profondi d'Eoropa. El xe el terzo łago pì grande d'Itàlia, dopo, rispetivamente, el łago de Garda e el łago Majore. El ga na forma carateristica a "Y" rovesà.
Bosìmani

thumb|200px|left|Na femena bosimana
thumb|150px|right|un bosiman drio pareciar dele frecie invelenà
I **bosìmani** l'é en pòpolo che viu tel sud del'Àfrica.

La paroła bosìmano vien da l'olandexe antico (Boes = bosco; Man = òmo, che staria a dire n'òmo de el bosco). Ancò, i bosìmani preferisse èssar ciamà co i nomi che lori se da: *san*, *xhan*, *xaixai*, *khoikhoi*, ecc. Inte el pasato, i bosìmani i èra el grupo pi grosso che abitava l'Àfrica. Man man che i popoli Bantù, Sudànici e Nilòtici i ga invaso l'intèrno, i bosimani i sà ritirà e adès i vive in pochi posti del Camerun, Congo, Tanzania, Botswana, Namibia e Sudàfrica. In Kenya ghe i Elgeyo e i Marakwet, che pare che i gabia na conexion co i veci bosìmani che i vivea inte el cèntro del paese.
Partisipio

El **partisipio** el xe na fórma indefinìa del verbo che ła serve come agetivo verbałe, o sia ła pol conpagnar i nomi propio come che fa i agetivi seben che in realtà ła sipia un verbo vero e propio co tanto de tenpo e vóxe.

Par exenpio in: "camin pitur*à* (m.sg.) de blu , camin*i* pitur*ài* de blu (m.pl.) , cax*e* pitur*àe* (f.pl.) de blu" el partisipio *piturà* el canbia fórma drio ła fórma del nome ma el xe comunque un verbo (piturar) e el ga anca un tenpo (pasà: che *xe stà* piturà).

I partisipi i pol èser ativi o pasivi e i pol aver tenpo prexente, pasà o anca futuro ma łe łéngue no łe ga mìa senpre tute quante łe conbinasion.

* El latin l'avéa un pasà (pasivo *laudatus* o ativo *itus*), un futuro ativo (*laudaturus*) e un prexente ativo (*laudans*)
* L'itałian el ga un pasà (pasivo *lodato* o ativo *viaggiato*) e un prexente ativo (il personale *viaggiante*)
* L'ingléxe el ga un pasà (pasivo *written* o ativo *gone*) e un prexente precixo del gerundio (*writing, going*)
* El vèneto el ga el pasà (pasivo *piturà* o ativo *rivà*) e un presente conposto invariàbiłe soło progresivo (*drio piturar* = che deso el pitura , *drio rivar* = che riva propio deso) parché par el prexente abituałe o ripetùo e par el futuro cogne far un giro de parołe col "che" rełativo (*che* riva doman/de sòłito/tuti i dì...)
San Vito de Łegusan

**San Vito de Łegusan** (nome ufisial in italian *San Vito di Leguzzano*) el ze on comun de 3&nbsp;390 abitanti de ła provincia de Vicensa.

## Evołusion demografega

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Thiene

**Thiene** el xe on comun de sirca 23&nbsp;000 abitanti de ła provincia de Vicensa.

## Evołussion demografega

## Xemełagi
*  São Caetano do Sul - Braxil
*  Apt - Fransa
*  Łusinpicoło - Croàsia

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Rift de ła Africa orientałe

El **Rift de ła Africa orientałe** o ***East African Rift*** o, par antonomaxia ***Rift Valley***  ła xe ła pi łonga val del mondo; la xe longa sirca siemila kilometri.
La scumisia al Monte Mulanje, al confin meridionałe del Mozambico co el Malawi e la finise in Israel.

La spacatura la xe dovua al movimento tetònico chel sburta l'Africa de l'Est verso l'Axia. Inte la Rift Valey a se cata tanta atività volcanica.

Sta quà ła xe ła zona dove l'omo el xe naxesto. I piasè inportanti ricatamenti archeołoxeghi su i omìnidi e i primi òmeni i xe sta fati in Tanzania, Kenya e Etiopia, propio in tel Rift.

## Notasion
Province de ła Spagna

Le **provinse de ła [[Spagna]]** łe xe ła sudivixion aministradiva de segondo liveło del Stato, dopo de łe Comunità autònome, e łe xe 50. Łe xe stae istituie inte el 1833.

Ła major parte de łe province łe porta el nome del capołogo. A ghe xe soło do sità che łe xe caołoghi de comunità autonome sensa esare inte el contenpo caołoghi de provincia: Mérida inte ła Estremadura e Santiago de Compostela in Galisia.

Sete comunità autonome łe xe conponeste da na soła provincia: Asturie, Ixołe Bałeari, Cantabria, La Rioja, Madrid, Murcia, e Navara.

centro|miniatura|900x900px|Provinse de ła Spagna

## Lista
Region de la Finlandia

Le **rejon de la Finlandia** (en finlandese *maakunta*) le xe na division zeografega e in parte ministrativa de la finlandia.El numaro de le rejon al 2010 el xe de 20.

*Tra parentexi i nomi in finłandexe/svedexe*
thumb|240px|right|Region de la Finlandia

Laponia (fin.*Lappi*, sved.*Lappland*)
 Ostrobotnia setentrional (fin.*Pohjois-Pohjanmaa*, sved.*Norra Österbotten*)
  Kainuu (fin.*Kainuu*, sved.*Kajanaland*)
 Carelia Setentrional (fin. *Pohjois-Karjala*, sved.*Norra Karelen*)
 Savo Setentrional (fin. *Pohjois-Savo*, sved.*Norra Savolax*)
  Savo Meridional (fin.*Etelä-Savo*, sved.*Södra Savolax*)
 Ostrobotnia meridionałe (fin. *Etelä-Pohjanmaa*, sved.*Södra Österbotten*)
 Ostrobotnia (fin. *Pohjanmaa*, sved.*Österbotten*)
 Pirkanmaa (fin. *Pirkanmaa*, sved.*Birkaland*)
 Ostrobotnia central (fin. *Keski-Pohjanmaa*, sved.*Mellersta Österbotten*)
  Finlandia central (fin. *Keski-Suomi*, sved.*Mellersta Finland*)
 Satagundia (fin. *Satakunta*, sved.*Satakunda*)
  Finlandia propia (fin. *Varsinais-Suomi* *Egentliga Finland*)
Carelia meridional (fin. *Etelä-Karjala*, sved.*Södra Karelen*)
Päijät-Tavastia (fin. *Päijät-Häme*, sved.*Päijänne Tavastland*)
Tavastia Propia (fin. *Kanta-Häme*, sved.*Egentliga Tavastland*)
Uusimaa (fin. *Uusimaa*, sved.*Nyland*, lett. *terra nuova*)
Uusimaa oriental (fin. *Itä-Uusimaa*, sved.*Östra Nyland*)
Kymenlaakso (fin. *Kymenlaakso*, sved.*Kymmenedalen*)
Åland (fin. *Ahvenanmaa*, sved.*Åland*)¹


¹ Łe Ixołe Åland łe xe zestie da un governo autonomego.
Finłandia meridionałe

La **Finlandia meridional** (*Etelä-Suomen lääni* in finlandese, *Södra Finlands län* in svedese) la xe una de le Azenzie Ministrative de Stado Regionai de la Finlandia. La confina co le province de ła Finlandia ocidental, Finlandia sud-ocidental e Finlandia oriental, co la Rossia e la xe bagnada dal Golfo de Finlandia.
La cavedal la xe Hämeenlinna, benché la cità principal, oltra che cavedal del Stato,la sie Helsinki.

## Region
La Finlandia Meridional la xe costituia da sie region (*maakunta*):
* Carelia Meridional (fin. *Etelä-Karjala* sved. *Södra Karelen*)
* Päijät-Tavastia (fin. *Päijät-Häme*, sved. *Päijänne Tavastland*)
* Tavastia Propia (fin. Kanta-Hämesved. *Egentliga Tavastland*)
* Uusimaa (sved. *Nyland*)
* Uusimaa Oriental (fin. *Itä-Uusimaa* sved. *Östra Nyland*)
* Kymenlaakso (sved. *Kymmenedalen*)

## Comuni
La Finlandia Meridional la ga 88 comuni, intra i quai le cità de Hämeenlinna, Helsinki e Kouvola.
Lamu

**Łamu** (en swahili *Kisiwa cha Lamu*), l'è la ìzoła magior del arsipèłago de Łamu, che el se cata inte'el osèano Indian, al nord del Kenya rente de ła Somalia.

L'ìzoła de Łamu ga tri vilagi, do xe importanti: Łamu e Shela.

## Istoria
La citadina de Lamu fu costruia da i marcanti arabi e iemeniti che vegnea su le coste de l'Africa par comprar spesie e sciavi.
L'é a Łamu che el swahili l'é nato.

## Turixmo
thumb|left|Regata
Anco Łamu l'é na meta turistica internazional.
Par andar a Łamu se pol torn na barca a Mokowe o andar col aereo fin a l'ìzoła de Manda, e dopo en barca fin a Łamu.
No sendoghe machine, se va in giro a pie, in barca o col aseno.
Carolina de Monaco, Blatter, e altre personalita' ga na casa a Łamu. L'arivo de tanta gente foresta ga rovina el caratere del posto.
Rizoto a l'isołana

Par preparar un bon **rixoto all'isolana** ghe vol el tastasal. Cogna sofrizar la sioła e, prima che ła diventa bruna, zontar el tastasal (almanco 100&nbsp;g par persona). Co chel xe coto, zontar un bel bicier de vin moro, mejo se el ga un bel corpo. Far sbołentar e zontar el rixo (viałon nano, 100&nbsp;g par persona). Cozar a fogo lento par venti minuti, smìsiar poco e zonzar brodo de gałina par tegnerlo mòrbio. Prima de servir, metare na beła dòxe de formajo gratà e far ripoxar par do minuti.
Schio

**Schio** el xe on comun de 38&nbsp;638 abitanti de ła provincia de Vicensa.

## Sità zemełae

* Landshut 20px Germania dal 1981
* Kaposvár 20px Ongarìa dal 1990
* Pétange 20px Lusenburgo dal 1992

## Evołusion demografega

## Gałaria fotografega

Image:Schio church of St. Mary.jpg|Cesxeta de Santa Maria in Vałe
Image:Schio duomo visto dal castello.jpg|El duomo de Schio visto dal Casteło
Image:Schio_l'Omo.jpg|El monumento al tesitor de Schio (dito "ł'Omo")
Image:Schio_Teatro_Civico.jpg|El Teatro Civico
Image:Schio-Chiesa_di_S.Antonio.JPG|Cexa de Sant'Antonio
Image:Schio-Chiesa_S.Francesco.JPG|Cexa de San Francesco
Image:Schio-Monumento_Alessandro_Rossi.JPG|El monumento a Alessandro Rossi


## Altri projeti

## Linganbi foresti
São Bernardo do Campo

**São Bernardo do Campo** ła xe na sità deło Stato de San Paolo, en Braxil confinante co ł'omonima cavedal deło stato integrà inte ła so area metropułitana.

## Popolasion
Ła ga na popołasion de sirca 860.000 abitanti.

## Rivolte
Chi a ga fato i primi pasi łe rivolte sindacałi e i siòpari e a xe proprio chi ca xe scuminsià ł'aventura połitega del futuro e atual presidente del Braxil Lula.

## Note
Mignan Monte Łongo

**Mignan Monte Łongo** el xe on comune de 3310 abitanti inte ła provincia de Caxerta.

## Evołusion demografega
Pasavia

**Pasavia** (en todesco *Passau*) ła xe na sità de sirca 50&nbsp;000 abitanti de ła Germania che ła se cata en Baviera, al confine oriental co ł'Austria. Ła xe conosua anca come *Dreiflüssestadt* (*ła sità dei tre fiumi*), a causa de ła confluensa inte el Danuvio de Inn e Ilz. Ła se divide in tre parti: ł' *Altstadt* sora ła penixoła intrà Inn e Danuvio, el *Innstadt* sora ła riva destra de ł'Inn e el *Ilzstadt* intrà Ilz e Danuvio.

## Xemełagi
*  Hackensack, USA, dal 1952
*  Dumfries, Scozia, dal 1957
*  Cagnes-sur-Mer, Fransa, dal 1973
*  Krems an der Donau, Austria, dal 1974
*  Akita, Giapon, dal 1984
*  Malaga, Spagna, dal 1987
*  České Budějovice, Republica Ceca, dal 1993
*  Liuzhou, Republica Popołare Cinexe, dal 1999 
*  Veszprém, Ongaria, dal 1999 
*  Montechio Majore, Itàlia, dal 2003
Monte Kenya

El **Monte Kenya**, con i so 5.199 metri (Cima Batian, l'altra ponta xe Ponta Lenana 4.958 metri), xe la seconda cima de l'Africa.

## Oronimo
El nome vien dal kikuyu, la lengua de i kikuyu, el popolo che vive a rente del monte Kenya. I kikuyu i ciama el monte *kerinyaga*, che vol dir "la montagna de lo struzo (co che ga l'ovo)". Se se guarda el monte da sud, el ga la forma de la femena de struzo quando la se cucia par rigirar l'ovo en tel nido. El bianco che se vede xe un giazaro che ora el xe drio scomparir.
Ne la tradision kikuyu, Dio (*Ngai*) el vive sul monte Kenya.
Kikuyu

thumb|Na dona kikuyu.
I **kikuyu** i xe el grupo etnico pi grande del Kenya. Co 6 milioni de poplasion, i xe el 22% de i kenyani. I abitava i altopiani centrali ntorno al Monte Kenya. Ancò i se cata in tuto el paexe, e tanti i vive fora dal Kenya.

## Storia

I kikuyu i xe on grupo bantu. I xe rivà in Kenya da l’ovest, anca se el xe dificile dir da doe in particolare. Co i xe rivà rente al Monte Kilimanjaro, on grupo el xe andà a sud, e n’altro a nord. I primi kikuyu i xera caciatori e racoglitori, i vivea de quelo ch ei riusiva a cater su. Na olta rivà su i altipiani rente al monte Kenya, i xe diventà agricoltori.

La mitologia kikuyu la conta che Dio – Ngai – el ga creà Kikuyu e so mojer Mumbi e el la mesi sul monte Kirinyaga. La prima fameja la ga vù nove fiole: Wanjiku, Wanjiru, Njeri, Wamboi, Wangari, Wacera, Watheira, Wairimu e Wangoi. Co le xe diventà done, le ga sposà de i omeni che vegnea da lontan. N’altro mito dixe che i omeni i xe stà creà da Ngai e che i xe vegnù fora da on Mugumo (figo). Ancora deso, tute le done kikuyu le ga ono de i nomi de le prime nove fiole de kikuyu e Mumbi.

I kikuyu i sa stabilio ntorno al monte Kenya e i ga inglobà grupi pi pecenini. La tribù la xe reusida a cresar e a organixar na produsion agricola pi grande del bisogno interno. L’ecedensa la xe stà usà par el marcà co le tribù contigue: maasai, kamba, meru e embu. I kikuyu i ga scominsià a espandarse. El colonialismo el ga fermà sta spansion e ridoto i kikuyu a vivar inte le riserve, dando la tera pi bona a i colonialisti inglexi.

En tel 1920, i kikuyu i ga scominsià a organizarse par resistar i colonialisti. El primo grupo che i ga fondà el xe stà la Asociasion Sentrale de i Kikuyu (Kikuyu Central Association), tra i fondatori se cata anca Jomo Kenyatta, che el diventarà el primo presidente del paexe. El movimento volea on cambiamento politego, sensa rivar a la violensa. Da el 1952 al 1958 el Kenya el ga visù l’emergensa. El grupo Mau-Mau el ga scominsià a usar la violensa e el terorismo par rivar a l’indipendensa. Bisogna anca dir che i inglexi i ga amplificà l’importansa de i Mau Mau par poder reprimere la zente. Migliara de kikuyu inocenti i xe morti ne i campi de concentramento. I Mau Mau i ga copà pochisima zente.

Dopo l’indipendensa, i kikuyu i xe stà boni de tor el control del paexe. Questo el xe stà posìbiłe parché i xera la majoransa, i xera pronti a lasar da parte le tradision e asetar le idee ocidentali, i gavea vù el privilegio de le scole de i misionari (i misionari no gavea costruio tante scole tra i altri grupi bantu e i no podea laorar tra i grupi pastoralisti par divieto governativo). El primo presidente del Kenya el xera on kikuyu, e anca el terzo – Mwai Emilio Kibaki – el xe on kikuyu. I kikuyu i domina anca el setor comerciale. Tanti kikuyu i xe marcanti, anca se tuti i rimane de i bacani in tel cor.
Modo finìo

In lenguìstica un **modo finìo** el xe na fórma verbałe che ła ga na indicasion de persóna.

L'indicativo l'è un clàsico modo finìo dato che el fa védar ła persóna del sojeto e calche volta anca queła del conpleménto ojeto direto de un verbo. Pol èserghe vari modi par segnar ła persóna: co finałi sul verbo come l'itałian o'l spagnoło, co pronomi o clìtici prima del verbo o co un sistema misto.

Par exenpio el vèneto el ga un sistema misto:
* **1ªsingołar/plurałe:** disn*o* ; disn*émo*/disn*on*/disn*én* (co na final)
* **3ªsingołar/plurałe:** *el / ła* disna ; *i / łe* disna (con clìtico)
* **2ªsingołar/plurałe:** *te/ti* disn*i* , *te/tu* disn*a* ; disn*è* (co clìtico e/o na final)

In irlandéxe:
* **1ªsing./plur.:** tuig*im* , tuig*imid* (co na final: capiso, capimo/capémo)
* **3ªsing./plur.:** tuigeann *sé/si/siad* (co pronome: el capise, i capise)
* **2ªsing./plur.:** tuigeann *tu/sibh* (co pronome: te capisi, capì)

In svedéxe:
* **1ªsing./plur.:** *jag/vi* talar (co pronome: parlo, parlémo)
* **3ªsing./plur.:** *han/hon/de* talar (co pronome: el parla, i parla)
* **2ªsing./plur.:** *du/ni* talar (co pronome: te parli, parlè)

I modi finìi pi tìpisi che se pol catar i ze indicativo, condisional, congiuntivo, inperativo e in serte łéngue otativo; in albanéxe ghe xe anca el modo amirativo par far łe esclamasion.
San Zenon dei Ezełini

**San Zenon dei Ezełini** el ze un comun de 6506 abitanti inte ła provincia de Trevizo.

## Evołusion demografega
Lille

**Lille** ła xe na sità (212.597 abitanti) de ła Fransa setentrionałe inte el Departemento del Nord, caołogo de ła rejon Nord-Pas-de-Calais, che ła se cata 'rente al confine col Belzo.

## Evołusion demografega

## Gałeria de someje

France-Lille-VieilleBourse-FacadeGrandPlace.jpg|Ła Vecia Borsa
Paso de Calè

El departemento del **Paso de Całè** el xe on departemento fransexe de ła rejon del Nord-Paso de Calè-Picardie (*Nord-Pas-de-Calais-Picardie*). El teritorio del departemento el confina co i departementi del Nord a nord-est e dełla Somme a sud. El xe bagnà a nord-ovest dal Streto de Całè, che el mete in comunicasion el Canałe de ła Manega e el Mare del Nord. Ł'Eurotunnel ło cołega co ła contea del Kent in Gran Bretagna.

Łe prinsipałi sità, oltre al capòłogo Arras, łe xe Béthune, Boulogne-sur-Mer, Całè, Lens, Montreuil, Saint-Omer, Hénin-Beaumont, Berck e Lillers.

Ła rejion xe divegnua ancòra pì famosa, graxie al film *Giù al nord*.
Łanghiran

**Łanghiran** el xe un comune de 9246 abitanti inte ła provincia de Parma, conosesto a łiveło mondiałe par ła produsion del Prosiuto de Parma che el vien çełebrà ogni ano inte el Festival del Prosiuto e a cui a xe dedicà on specifico Muxeo.

## Frasion
Antesica, Arola, Berzola, Calicella, Casatico, Cascinapiano, Case Manfredelli,Case Schianchi, Case Ughi, Cattabiano, Costa di Castrignano, Cozzano, Fontana, Goiano, Il Chioso, Manzano, Mattaleto, Pastorello, Pilastro, Pranello, Querceto, Quinzano, Riano, Sodina, Strognano, Tabbiano, Tordenaso, Torrechiara, Valle di Castrignano, Vidiana, Villaggio Pineta

## Rełasion internasionałi
Łanghiran ła xe xemełà co:
* 20px Cavaillon (Fransa)
* 20px Espalion (Fransa)
* 20px Tauste (Spagna)
* 20px Łe Nove (Vicensa)

## Evołusion demografega
Provincia de Parma

Ła **Provincia de Parma** ła xe na provincia de ł'Emilia-Romagna de oltre 410&nbsp;000 abitanti.

Ła confina a nord co ła Łonbardia (Provincia de Cremona e Provincia de Mantova), a est co ła Provincia de Regio Emiłia, a sud co ła Toscana (Provincia de Masa-Carara) e ła Łiguria (Provincia de ła Spesia e Provincia de Genoa), a ovest co ła Provincia de Piacensa.

## Comuni prinsipałi
* Parma - 191&nbsp;256 abitanti
* Fidensa - 26&nbsp;633 abitanti
* Salsomajore Terme - 19&nbsp;662 abitanti
* Cołechio - 14&nbsp;277 abitanti
* Noceto - 12&nbsp;923 abitanti

### Comuni de ła Provincia
Frasiłongo

**Frasiłongo** (en mocheno: *Garait*) el xe on comune de 353 abitanti inte ła provincia de Trento. Bona parte de ła popołasion ła xe Mochena, etnia di origine germanica, e el nome del paexe in mocheno el xe Garait.

## Evołusion demografega
Gloria Zanin

**Gloria Zanin** ła xe na toxa vèneta, profexionista TV e modeła.

Dopo gaver vinto intel 1992 el concorso de bełesa Miss Itaglia, scumisia ła cariera de modeła che ła porta vanti parałełamente a queła de presentatrixe, prima so reti private vènete, po so canałi nasionałi. Par ła Rai ła presenta *Sanremo Jovani* (1994), *Anteprime Miss Itaglia* (1996), *Me capitan* (1997) e *Miss Itaglia intel mondo* (2000).

Intel 2005 *Carabinieri*, regia de Rafaełe Mertes; dal isteso ano ła łavora par l' emitente televixiva Televeneto, ndo che ła prexenta na rubrica de intratenimento, dal titoło: *Fregoe venete*, co ła partecipasion de łe Bronse Querte, el duo comico de Pàdoa.

## Łigadure foreste

* Gloria Zanin - Sito ofixial
Provincia de Cajari

Ła **Provincia de Càjari** (en sardo *Provìntzia de Castèddu*, loc. *Provincia de Casteddu*) ła xe stada na provincia de ła Sardegna. Ła afaciava a sud e a est sol Mar Mediteraneo, ła confinava: a nord co łe Province de Noro, de l'Ojastra e de Oristan, ad co ovest łe Province de Carbonia-Iglesias e del Medio Campidan.

## Dati
Ła gaveva 543&nbsp;310 abitanti (el 33,3% de ła popołasion sarda) e ła se estendeva par 4&nbsp;569&nbsp;km² (el 19% del teritorio sardo).

## Istoria
In seguito ała leje rejonałe n. 9 del 2001 e sucesive integrasion, a jera sta fata na ripartision del teritorio de ła Rejon Autonoma de ła Sardegna, che ła gaveva portà el numaro de łe province da quatro a oto. Łe modifeghe łe jera diventà operative a partir dal majo 2005, quando a se gaveva svolto łe ełesion par rinovare tuti i Conseji provinciałi.

Ła Provincia de Cajari ła gaveva subìo łe seguenti modificasion:
* ła gaveva acquisio 13 comuni da ła Provincia de Noro,
* ła gaveva perso 23 comuni, che i ga costituio ła nova Provincia de Carbonia-Iglesias,
* ła gaveva perso 28 comuni, che i ga costituio ła nova Provincia del Medio Campidan.

## Comuni
Ła provincia ła cuntava 71 comuni.
### Comuni prinsipałi
* Cajari - 160&nbsp;101 abitanti
* Quartu Sant'Ełena - 70&nbsp;407 abitanti
* Selargius - 28&nbsp;767 abitanti
* Assemini - 25&nbsp;913 abitanti
* Capoterra - 22&nbsp;996 abitanti
* Sestu - 18&nbsp;030 abitanti

### Comuni de ła Provincia
Łuxerna

**Łuserna** (en todesco cimbro: ***Lusèrn***) el xe un comune de 292 abitanti inte ła provincia de Trento e ła xe un'ixoła łéngoistega cimbra.
Viziłio da Trènto

[miniatura|San Viziłio so ła ceza de san Piero a [Trénto|sinistra]]
**Viziłio da Trènto** (nato inte el 355 a Roma; morto presumibilmente inte el zugno 405 inte ła Val Rendena in Trentin), el xe venerà come martire de ła fede e santo da ła Ceza catòłega, el xe sta misionario inte ła vałe de ł'Ádeze e inte ła zona de Trènto.

San Viziłio xe sta el terso vescovo de Trento.

## Patrono
* Trènto
* Moena (TN)
* Amblar (TN)
* Cevo (BS)
* Ixeo (BS)
* Lodrin (BS)
* Monterotondo (BS)
* Spiazzo (TN)
* Rivalta sul Mincio (MN)
* Pove del Grapa (VI)
* Nago (TN)
* Nova Trento (SC/BR)

## Notasion
Narok

*Narok*' la xe na çitadina kenyana 100&nbsp;km a ovest de Nairobi, visin ala Rift Valley. La xe ła capitałe del distreto de Narok. El nome de ła cita' vien dal maasai e el significa *scuro*, *nero*, o *blu*. El se riferise al color de le aque del rio Ewaso Ngiro che łe xe divegnu' nere par el tanto sangoe sversà durante ła bataja intrà do grupi de maasai a ła fin del secoło XIX. Narok ła xe famoxa parchè el parco del Maasai Mara l'è rente de la çita'.
Kajiado

**Kajiado** ła xe na citadina, capital del distreto omonimo, a sud de Nairobi, en Kenya. El distreto de Kajiado l'era tradisionalmente abita' dai maasai. Anco ghe gente de tuto el Kenya e de tante altre parte de l'Africa. Le cita' piasè grandi del distretto xe Ongata Rongai (250&nbsp;000 abitanti) e Ngong (120&nbsp;000 abitanti).
Ogeto transnetunian

Un **ogeto transnetunian** o **transnetúnego** el xe coalsevoja ogeto del Sistema Sołar ndo che ła so òrbita ła se ùbica parsialmente o totalmente pi inlà de ła òrbita de el pianeta Netun. Serte sudivision spesífeghe de sto spasio łe ga el nome de Sinturon de Kuiper e Nube de Oort.

Frecuentemente łi se denomena co ła abreviasion TNO (da el inglexe *trans neptunian object*). En on mucio de caxi a se usa indistintamente co ła de KBO (da el inglexe *Kuiper belt object*), ma no xe na roba dal tuto coreta. I TNO i conprende, intrà staltri, i corpi de ła Nube de Oort e i KBO. Sti ùltimi, a so conto, łi se sudivide in plutini e cubewani.

## Ogeti transnetuniani notabiłi
En giunio 2006 el númaro de sti ogeti el gera superior al miłiardo, de sti chi, on xentenaro łi gavea na òrbita determinà co precixion, e, donca, na numerasion definitiva de el MPC.

### [[Plutini]]
* (134340) Pluton e łe so tri łune Caronte, Nix e Hidra.
* 1993 RO
* 1993 RP
* (15788) 1993 SB
* (28978) Ixión (2001 KX76)
* (136108) Haumea
* (90482) Orcus (2004 DW)
* (136472) 2005 FY<sub>9</sub>

### [[Cubewani]]
* (15760) Albion (1992 QB1)
* (20000) Varuna (2000 WR106)
* (50000) Quaoar (2002 LM60)

### [[Disco disperso]]
* 1996 TL<sub>66</sub>
* 2000 CR<sub>105</sub>
* (136199) Eris (2003 UB313) e ła so łuna Disnomia
* (90377) Sedna (2003 VB12)

Ła ipotètica steła binaria Némesis ła gavaría ricadesto inte ła definision de ogeto transnetunian, anca se ncora no ła xe stà demostrà ła so existensa.

## Łigadure foreste
*  Lista de ogeti transnetuniani de ła IAU 
*  Universidà de Arixona 
*  Revista ''Scientific American'')
Pokot

I **Pokot** i xe un popolo nilotico che vive in tel Kenya occidental e in tel Uganda. I pokot xe pastori, ma i taca anca a coltivar i campi. La majoria de i pokot i vive in Kenya doe i ga do distreti, East e West Pokot. El teritorio de i pokot xe semi desertico ma ghe anca de le bele montagne, *Cherengani Hills*, e bei pascoli. Na olta, i pokot i ocupava anca na zona fertile rente a Kitale, ma i colonialisti i l'a' mena via par farse le su fatorie. I pokot xe 300&nbsp;000 e i ga visto un poco de svilupo solo inte i ultimi trent'ani. La majoria de le scole e dei ospedali i xe sta' costruii da i misionari catoleghi. Tanti misionari veneti ga lavora' tra i pokot e ga costruio le mision de Kapenguria, Kaibichbich, Amakuriat, Kacheliba, tute co i so dispensari e scole. El misionario comboniano trentin Crazzolara ga fato i primi studi de la lengoa. El combonian spagnolo Tomas Herreros ga scrito la gramatica de la lingua pokot, publica' da l'università de Trieste.
I pokot confina co i turkana, a nord, i luya, a sud, i kalenjin, a est,e i karimojong a ovest (en Uganda). I ga de frecuente de le guerre co i turkana e i karimojong par via de le vache.
Nube de Oort

[right|thumb|300px|Schema de ła grandesa de va nube de Oort e ła òrbita de [(90377) Sedna|Sedna.]]
Ła **Nube de Oort** ła xe na nube de comete che se crede ła se cata al límite de el Sistema Sołare, a na distansa aproximada de 100&nbsp;000&nbsp;UA o 1&nbsp;1/2&nbsp;ani luxe da el Sołe. A se ga calcoła stadísticamente che se pol gaver intrà uno e sento biłoni (1012 &ndash; 1014) de comete.
## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Denka

thumb|200px|Tukul denka.
I **denka** i xe on popolo nilotico che vive in tel Sudan. I vive in tel Bahr el Ghazal, ma anca tochi de Kordofan e Upper Nile. I denka i xe pastori e tuta la loro cultura la mete le bestie al sentro. I xe anca agricoltori durante la stagion seca, co le paludi do i vive (el Sudd) le se ritira e ghe lasa posto a i campi.

## Popołasion
I denka i xe sirca 4 milioni de persone e i xe el 12% de la popołasion de el Sudan.

## Vita
I denka i vive in vilagi, ma durante el periodo de la seca, co el Nilo el se sbasa e le paludi de el Sudd le perde teritorio e le se lontana da i vilagi, i costruise de i campi provisori do i pastori i mete le vache.

## Sotogrupi
thumb|200px|Denka in 1910.
I denka i se divide in nove sotogrupi: atuot, aliab, chiej, agar, gok, rek, twij, malual, e ngok. Tuti i omeni denka i ga da pasar soto el proceso de le iniziasion. El xe durante sti riti che a tuti vien dato on novo nome, in relasion co el color de le vache.

## Credi
I denka i crede a on Dio (Nhialic) che el se fa vivo co la posesion temporanea de la zente. Ancò tanti denka i sa fato cristiani (luterani o catolici). I misionari comboniani de Verona i ga laorà co sta sente fin dal 1857 e i ga publicà libri so la cultura e la lengoa.

## Gueriglia
El cao de la gueriglia ne la guera contro el nord el xera on denka (John Gargang). Garang el xe stà copà co on incidente aereo sie mesi dopo la fin de la guera. Salva Kiir Mayardit el xe diventà el presidente del Sud Sudan e vice presidente de tuto el paexe al so posto.
Nilo

120px|thumb|left|El corso del Nilo visto dal satelite
El **Nilo** el xe el piasè longo fiume africano.
El nome Nilo vien dal greco e vol dire "fiume inte la vale".

## Zeografia fixega
El nase dal Lago Vitoria e traversa Uganda, Sudan, e Egito prima de butarse inte el Mediteraneo, co un delta visin Alesandra.

Ancò el Fiume Nilo el xe diviso in sesioni, serte le ga de i nomi spesifeghi:
* Dal Lago Vitoria, atraverso el *Lago Kyoga*, fin al Lago Alberto el se ciama **Nilo Vitoria**.
* Dal Lago Alberto a *Nimule*, al confin co el Sudan, el se ciama **Nilo Alberto**.
* Da *Nimule* a la confluensa co el Bahr el Ghazal  el se ciama ***Barh el Jebel*** .
* Dopo la confluensa co el *Bahr el Ghazal*, e fin a Khartoum el se ciama ***Bahr al Abyad*** .

Intra i so' afluenti se ricorda in sanca el *Bahr el Ghazal*, in drita el Nilo Azuro , che el nase dal Lago Tana inte i altipiani de l'Etiopia, e se buta inte el Nilo Bianco a Khartoum in Sudan, e el *Atbara*, un altro fiume che vien zo da i altipiani etiopici, e se buta inte el Nilo dopo *Khartoum*.

### Ecołozia
Alcuni animali i se cata solo inte el Nilo o ne le rejoni che el Nilo traversa. Par esempio el *persico del Nilo* e el *cocodrilo del Nilo* (co ecesion del Lago Turkana dove se cata el *cocodrilo del Nilo*, a prova che na olta i do speci d'acua xera in comunicasion).

## Note
Tranbiłeno

**Tranbiłeno** el xe un comune de poco pì de 1100 abitanti inte ła provincia de Trento.

## Evołusion demografega

## Xemełagi
Arsipèłago

[thumbnail|Ł'[arsipèłago de Mergui]]
[thumbnail|Ł'''Archipelago Sea'', tra el [Golfo de Botnia e el Golfo de Finłandia, el pì grande arsipèłago del mondo par numaro de ìzołe]]
On **arsipèłago** el xe on grupo de ìzołe. I arsipèłaghi i se cata generalmente in mar verto, pì raramente visin a on continente. I xe de frecuente de natura vulcanica, e i se cata de frecuente longo łe dorsałi sotomarine o i punti caldi, ma a ghe xe tanti altri procesi che i può generare sto fenomeno, tra i cuałi ł'eroxion e el deposito de sedimenti.

Ła paroła ła vien dal Mar Egeo (greco *αρχιπέλαγος*, itałian *arsipèłago*), ca a significa leteralmente "mare prinsipałe", dal greco *arkhi* (prinsipałe) e *pelagos* (mare).

## Lista de arsipèłaghi mondiałi
* i arsipèłaghi del mediteraneo i conprende
** łe ìzołe Egee, conprendenti vari arsipèłaghi:
*** El Dodecanexo
*** Łe Sporadi
*** Łe Cicladi
** łe ìzołe Bałeari
* i arsipèłaghi de ł'Atlantego e dei Caraibi i conprende
** łe Axore
** łe Antiłe
** łe Canarie
** łe ìzołe de Cao Verde
* i arsipèłaghi del Pacifico i conprende
** ìzołe Ałeutine
** ìzołe Hawaiiane
** i arsipèłaghi de ła Połinexia Fransexe, conprexi
*** łe Ixołe de ła Societa
*** łe Ixołe Marchexi
*** łe Ixołe Gambier
** łe Ìxołe Spratly
* i arsipèłaghi de ł'Oçeano Indian i conprende
** łe Maldive
Bergen (Norveja)

**Bergen** ła xe na sità de ła Norveja.
Ła cunta sirca 239.000 abitanti, el xe el secondo sentro del paexe dopo ła cavedal Oslo.
Maryland

El **Mèriłand**, dal 28 de avril 1788, el costituise el 7° Stato dei Stati Unii de Amèrica; el xe el 19° Stato pì popołoxo e el 42° pì estexo dei USA.

El se cata so ła costa de ł'Oçeano Atlantego. El xe ono dei **Stati de ł'Atlantico sentral** anca se de frecuente el vien considerà parte dei **Stati de ł'Atlantico meridional** o dei **Stati del Nordest**.
El teritorio el se estende dal łiveło del mar a na altitudine masima de 1024 m.

Ła sò capital ła xe Anapołi; ła sità pì granda Baltimora che conta sirca 619.000 persone.

El Maryland el xe sta una de łe tredexe cołonie che łe se ga ribełà al governo britanico, dando el via a ła rivołusion americana.

## Połitega
El Stato el xe rapresentà a ła Camera dei Rapresentanti da 8 deputai.

Ła pena de morte ła vien eseguia par mexo de ła iniezione letale, ła camera a gas ła vien incora usada par i crimini fati prima del 25 de marso 1994.

## Gałeria de someje

Deep Creek Lake Maryland Panoramic View.jpg|Munti Ełigeni a ovest 
FREDRICK CM BRIDGE 2020.jpg|Fiume de i Coptènk, a est
Baltimore_center.jpg|panorama de Baltimora
FortMcHenryAerialView.jpg|sitoistorego de el Forte de Mek Hènri


## Notasion
Turkana

__HIDDENCAT__

thumb|upright|Na fémana Turkana col só puteo, 1979
I **Turkana** i xe un popolo nilotico che vive inte el nord est del Kenya inte el distreto de i Turkana, capital Lodwar. I turkana xe pastori ma ghe anca ci coltiva longo le rive del fiume Turkwel. El teritorio el xe desertico. I turkana xe 400,000, la majoria vive ne le tere ancestrali, ma tanti i xe emigra' ne le cita' del Kenya doe i lavora come guardiani noturni. La lengua turkana xe simile a quela karimojong (Uganda) e toposa (Sudan) e le gramàteghe e i disionari de ste' lingue i xe stati scriti da Bruno Novelli, misionario comboniano de Verona, e da la comunita' de Nakwamekwi, rente de Lodwar.

Fin a la fin dei ani sesanta, el distreto Turkana l'era considera' na riserva da parte de i colonialisti inglexi. Ghe volea un parmeso special par entrare. No ghera svilupo. L'e' par questo che la region la xe poareta e solo ora se vede qualche cambiamento.
Concexio

**Concexio** (*Conhsès* in bresian) el xe on comune de 13304 abitanti inte ła provincia de Bresia, posto a ł'ingreso de ła Val Tronpia.
El xe noto sora-de-tuto par esare sta el paexe nadal de Papa Pagoło VI (Giovanni Battista Enrico Antonio Maria Montini).

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografega
Castel Gandolfo

**Castel Gandolfo** ła xe na łocałità de 8&nbsp;691 abitanti inte ła Provincia de Roma, inte ł'area dei Castełi Romani, sora na altura che ła domina el Lago Albano. El paexe el xe conosesto sora-de-tuto par ła presensa de ła Residensa dei Pontefici Romani.

## Evołusion demografega

## Aministrasion
* Sindaco: Maurizio Colacchi, dal 05/2002.
* Comune: Centralino 06 93.59.181

## Sità xemełà
*  Châteauneuf du Pape, Fransa
Antiłe

Łe **Antiłe** łe xe un arsipełago de el Osèano Atlàntego nordosidental e na region insułar de ła Mèrica. Łe conforma on arcipèłago constituìo da łe seguenti ìzołe: Bahamas, łe Antiłe Grande e łe Antiłe Picenine, el qual se cata intrà el Mar de i Caràibi e el Osèano Atlàntego. Ste Ixołe łe forma on arco chel se destira co forma de meza łuna dal Est del Yucatan (Mèsego) al Sud-Est de ła Flòrida (Stati Unii), fin a ła costa del Venezueła, in Sudamèrica.
Torebelvisin

**Torebelvisin** (nome ufisial italian *Torribelvicino*) el xe on comun de 5474 abitanti de ła provincia de Vicensa.

## Evołusion demografega

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Neustadt an der Donau

**Neustadt an der Donau** el xe on comune todesco de 12.738 abitanti, che el se cata inte el land de ła Baviera.
Ezełini

**Ezełini**, o ***Ecelini***, ła xe sta na inportante fameja medioevałe veneta, de probàbiłe orijine todesca, che ła se ga insedià inte el nord est dal 1035 sirca al 1199 rente el casteło de Onara, atuałe frasion de Tónboło e ricordà inte i documenti de ł'epoca come **Ecelini de Onara**.

## Transferimenti
Sucessivamente, a causa de ła distrusion del casteło de Onara, i se ga trasferìi inte el casteło de Roman. Considerà storicamente ła fama otegnua da Exełin III el "Teribiłe" a ze in uxo de ciamar ła fameja anca come **Ezełini "da Roman"**.

Ła fameja ła xe sta stermià conpletamente el 26 de agosto 1260.
Lisbona

**Lisbona** [lis-bó-na] (o **Łisbona**) (*Lisboa* in portoghéxe) ła xe ła cavedal e anca ła sità pi granda del Portogało, co con 564.657 abitanti (Łisbonéti, *lisboetas*), méntre l'àrea metropułitana ła ga pi de 3 milióni de persóne, pari a quaxi un terzo de tuta ła popołasion portoghéxe.

## Zeografia
Ła sità ła xe situada a ła fóxe del fiume Tago. Le do spónde del fiume łe xe cołegae da do grando pónti, el Pónte 25 de Apriłe inaugurà inte el 1996 e el pónte Vasco da Gama, inaugurà inte el 1998 in ocaxion de lìespoxision universal Expo '98.
In qûéła ocaxion se ga sełebrà i 500 ani de ła descuerta del pasajo via mar par l'India par el navegador Vasco da Gama.

## Storia
Ła sità ła xe stà fondada dai fenici col nome de Alis Ubbo. I romani i ła ga batexada Olisippo, che pi tardi el xe deventà Olisippona, po' Lissapona e infin "Lisboa"
Inte el VIII sècoło ła sità ła xe stà conquistada dai àrabi vegnénti dal Nord de l'Africa e le xe restà sóto ła dominasion àraba fin a ła *[[reconquista]]*.

## Cultura
Łisbóna ła ga numaróxe università pùbliche e privae, biblioteche e muxei, intra i cuałi el Muxeo Nasional de Arte Antiga, el Muxeo Calouste Gulbekian e un spléndido Oseanario.
Da no desmetegar anca el Planetario Calouste Gulbenkian, a pochi pas dal famóxo *Monasterio dos Geronimos*, inte el quartier Belém.

## Note
Telve

**Telve** el xe un comune di 1886 abitanti inte ła provincia de Trento inte ła Valsugana.

## Aministrasion
Sinico: Franco Rigon dal 2005
**Albo di Sinici**

## Viste

Image:Telve Chiesa S Maria Assunta.jpg|Cexa Santa Maria Sunta
Image:Telve Chiesetta S Giustina.jpg|Cexeta Santa Giustina
Image:Telve Vicolo.jpg|Vicoło pitoresco
Image:Telve Via Grazie.jpg|Soto ła nieve
Image:Telve Torrente Ceggio.jpg|Torente Ceggio
Schallstadt

**Schallstadt** el ze on comune tedesco de 5.827 abitanti, che el se cata inte el land del Baden-Württemberg, visin Friburgo. Sto comun el ze zemełà co el comun vèneto de Rozà.
Onara

**Onara**, co sirca 2800 abitanti, ła xe l'ugnoła frasion del comun de Tónboło, provincia de Padova.

## Storia
Onara ła xe sta ła prima sede de ła fameja dei Exełini, o *Ecelini*, inportante fameja medievałe veneta, de probàbiłe orijine todesca. 
Sucesivamente, a causa de ła confisca e de ła distrusion del casteło da parte dei padovani, i Exełini i se ga trasferìi inte el casteło de Roman).

## Curioxità
* El santo patrono el xe San Biasio
* I abitanti i xe ciamà *Onarani* o *Onarexi*
Delta del Po

Co **Delta del Po** a se intende el teritorio corispondente a łe boche del fiume Po che finise el so corso inte el Mar Adriatico tra ła Provincia de Rovigo e queła de Ferara. Da un punto de vista storico-naturalistico, el delta xe formà da na parte ativa (*Delta ativo*) interamente in Veneto e da na parte fosile, formada in epoca pasada da vari rami abandonài del Po, che ancuò no xe più diretamente alimentada dal fiume, prinçipalmente in Emilia e in Romagna. 
I çinque rami prinçipali del Delta ativo xe el Po de Venexia o Po Grando, che in prosimità de la boca a mar canbia el nome in Po de la Pila, el Po de Goro o Po de Ariàn, el Po de la Gnoca o Po de la Donzela, el Po de la Maistra, el Po de Tole e el Po de Levante che ocupa in parte el paleoalveo del Po prima del grande Tajo del 1604.

El delta del Po xe area protetta, e el fa parte anca del patrimonio de l'umanità de l'UNESCO. Le do rejon de l'Emilia-Romagna e del Veneto la gavaria dovùo istituir un parco natural interegional, ma sicome no i ze sta boni de metarse dacordo, i ga decidesto de far ognuni par conto suo, e i ga meso su el Parco Rejonal Delta del Po de l'Emilia Romagna e el Parco Rejonal Veneto del Delta del Po.