Gernikako Arbola

200px|thumb|L’'''Albaro de Gernika''' l’è el sinboło de łe łibartà basche (bixcaine).
El ***Gernikako Arbola***, che in basco vol dir *albaro de [[Gernika]]*, l’è na quercia che sinbołixa łe tradisionałi łibartà del popoło bixcain e, par estension, de l’intiero popoło basco. I siori de Bizkaia (incluxi i re de Castilia e i pretendenti carlisti al trono) i jurava de rispetar łe łibartà bixcaine soto de eło e ła tradision ła se ga mantegnùa: al dì d'ancó anca el lehendakari, presidente de ła comunità autonoma basca, l'açeta ła so carica qua.

## L’albaro
thumb|El tronco del “vecio albaro”.
Durante el Medioevo, i raprexentanti de i viłaji bixcaini i tegnea łe so asenblee soto i grandi albari łocałi.
Col pasar del tenpo, a partir dal 1512, el ruoło de l’asenblea de Gernika el vien a sostituirse a queło de łe singołe asenblee, e ła so quercia l’aquixise un signifegà sinbołico.

Atualmente łe asenblee łe se tien inte na costrusion apoxitamente costruìa par sto scopo in tel 1833.

### Storia de l'Albaro
thumb|100px|El scudo de Bizkaia.

Ła dinastia de i albari de Gernika conosùi:
* L**Albaro Pare** (XIV secoło - 1742), l'è l'albaro più antico documentà, visùo par 450 ani.
* L**Albaro Vecio** (1742-1860), piantà al posto de l'Albaro Pare. El so tronco l'è conservà in un tenpieto preso łe Juntas Generales de Vizcaya/Bizkaiko Batzar Nagusiak. Qua in tel 1839 ła rejina regente Maria Cristina ła ga jurà in raprexentansa de ła rejina Ixabeła II; l'è stà l'ultima olta che sto rito el ga avù łogo.
* L**Albaro Fiol** (1858-2004), l'è sopravisùo al bonbardamento de Gernika del 1837 e el ga visto el juramento del primo *lehendakari* basco, José Antonio Aguirre. Atacà da un fongo, l'è stà dichiarà morto el 20 apriłe 2004. I jardinieri del governo de Bizkaia i ga conservà diversi albari de riserva cresùi da łe ghiande de st'albaro, mentre altri i'è sparsi par el mondo, dè in dono a diverse comunità de ła diaspora basca o a łe sità gemełe.
* L**Albaro Atuałe** (1986-dì d'ancó) l'è stà piantà al posto de so pare, a ła *Casa de Juntas de Guernica/Gernikako Batzarretxea*, el 25 febrar 2005.

El gran signifegà de l'albaro l'è iłustrà da n'evento che se ga verificà poco dopo el bonbardamento de Gernika. Qaundo łe trupe franchiste łe conquista ła çità, in tel 1937, el tercio de Begoña, formà da vołontari carlisti bixcaini, i mete na guardia armà intorno a l'albaro par protexarlo da i fałangisti, che i avarea volùo far cascar sto sinboło del nasionałixmo basco.

Na quercia l'apare anca sul stema de ła Bixcaia e de conseguensa anca su quel de diversi paexi de ła Bixkaia. Na foia de quercia l'è el łogo uxà dal governo łocałe bixcain.

Anca el logo del partio nasionałista basco Eusko Alkartasuna e na vecia version del łogo de l'organixasion nasionałista jovaniłe Jarrai i mostra foie de quercia.

## El Juramento
El Lehendakari Aguirre el ga fato qua el juramento par entrar in carica, par via del vałor sinbołico de sto posto. Łe parołe che el ga utiłixà i'è łe seguenti:

Inte l’epoca moderna, davanti al ‘’juro’’, se ga xontà ła fraxe "davanti a voialtri, raprexentanti del popoło".

## L'ino
[thumb|190px|El verde de ła [Ikurriña|bandiera basca l'è un riferimento a l'albaro e a łe leji tradisionałi che el raprexenta.]]
***Gernikako arbola*** l’è anca el titoło de na canson (in te ła forma del *[[zortziko]]*) prexentà a Madrid (1853) dal bardo basco José María Iparraguirre, muxica de ’’Juan María Blas de Altuna e Mascarua’’, a cełebrasion de l’albaro de Gernika e de ła łibartà basca. Sta canson l’è un ino mia ofiçiałe dei baschi, afiancà a l’ofiçial Eusko Abendaren Ereserkia. L’è stà ciamà ła "marsiliexe dei baschi".

### Parołe
Ghè version con quatro, oto o dodexe strofe.
En più, Iparragirre, in quanto bertsolari e quindi inprovixador, l’à introdoto diverse varianti durante łe so performance.
Qua de seguito ze riportà el testo in originałe, basco stàndar e ła tradusion in vèneto.

## In łeteratura
L’albaro l’à ispirà anca altri autori:

* El dramaturgo spagnoło Tirso de Molina, in un pasajo de *La prudencia in la mujer*, el definise l'albaro de Gernika in sta maniera http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/12149419729037162098435/p0000001.htm#2 :

* El poeta inglexe William Wordsworth el ga publicà in tel 1810 el soneto *The Oak of Guernica*:

## Varda anca

## Riferimenti


## Ligamenti de fora
* L'Albaro de Gernika su l*'Ençiclopedia Auñamendi* .
* Pajina su l'albaro  sul sito de łe Juntas Generales/Batzar Nagusiak bizcaina, organo łegixlativo forałe de ła Bizkaia   .