open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Échevannes (Côte-d'Or)

**Échevannes (Côte-d'Or)** el xe on comun  de   299 abitanti del departemento de Côte-d'Or che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.

## Evołusion demogràfega

## Altri projeti
Volendam

thumb|right|300 px|Veduta de Volendam
thumb|right|300 px|El porto de Volendam
thumb|right|300 px|Turisti inte el costume tradisionałe de Volendam
**Volendam** el xe un vilajo de sirca 22000 abitanti de ła còsta nord-osidentałe dei Paexi Basi, faxente parte de ła provinsa de l'Ołanda Setentrionałe, che xe situà inte ła rejon del Waterland e che el xe afacià so el Gouwzee (parte del Markermeer, overo el trato meridionałe de l'IJsselmeer, l'antigo Zuiderzee). El xe el sentro pì grando e el capoluogo del comun de Edam-Volendam.

La xe una de łe locałità pì vixità dei Paexi Basi.

## Zeografia
Volendam se cata a nord de l'ìxoła de Marken e a sud de el vilajo de Edam.

## Orìxene del nòme
El topònimo *Volendam*, atestà anticamente come *Follendam* (1537), *Vollendam* (1639), *Voolendam* (1745), el xe formò dal tèrmine *dam*, che vołe dire "diga", e dal vèrbo *vollen*, che vołe dire "inpienare".

## Istòrego
El vilajo el xe sorto inte el 1357, cuando i abitanti de Edam i ga costruìo un cołegamento e dopo na diga tra el Purmermeer e el Zuiderzee.

## Monumenti
* Cexa de Onze Lieve Vrouw Sterre der Zee, costruìa inte el 1962 so projèto dei architeti Alberts e Oudejans
* Hotel Spaander
## Demografia
Inte el 2019, Volendam el contava na popołasion pari a 22.356 abitanti.

Ła popołasion al di soto dei 26 ani gera pari a 6720 unità (de cui 3845 gera i toxi soto i 16 ani), mentre la popołasion dai 65 ani in su la gera pari a 4121 unità.

La locałità la ga conosudo un progresivo incremento demografico inte i ani tra el 2013 (cuando che la contava 21.519 abitanti) e el 2019.
## Cultura

### Lengua
A Volendam se parla un diałeto, el Volendams, de frecuente no conprensìbiłe da altri parlanti dei Paexi Basi.

### Muxei
* Volendams Museum
* Palingsoundmuseum

### Mùxega
A Volendam se ga sviłupà a ła fin dei ani sesanta un particołare xenere muxicałe noto come *[[palingsound]]* (leteralmente "sono de ł'aringa"), de cui i primi raprexentanti xe stà i Cats.

## Spor
* La scuadra de bałon locałe xe l'FC Volenam, club fondà inte el 1920

## Note


## Altri projeti
Màrtiri Cristiani

thumb|Paolo Uccello, ''Łapidasion de santo Stefano'' primo martire cristian
El **Martirio cristian** xe  ła condision de chi sta drio (dal grego μάρτυς, overosipia «testimone») subise par difendere ła so fede in Cristo o par difendere ła vita de altri cristiani.

Inte ła storia de l'orixene del cristianeximo i martiri cristiani i venia torturà o copà co ła łapidasion, crocifision o misi al buieło. Al prinsipio el martirio cristian dexegnava ła soportasion de sacrifisi e privasion par onorar Dio, ma dopo el termene el vien doprà soło pa i cristiani che i vien copà pa ła so fede. I primi martiri cristiani patochi xe sta i Apòstołi de Jexù, fato ecesion de Joani evanxełista che morì espatià. El pariodo del cristianeximo primitivo prima del regno de Costantino I vien considerà "l'era dei martiri".

## Altri projèti
Astrid Lindgren

**Astrid Lindgren**, nasesta **Astrid Maria Ericsen** (4 de novenbre del 1907 – 28 de xenaro del 2002) ła xe stada na senexadora, scritora e romanxiera. In tuto la ga scrivesto pì de 115 raconti e i so libri i xe stà traduxesti in 70 łéngue e la xe nota come la creatora del personajo di Pippi Calselonghe

Dai raconti de Pippi Calselonge xe stà anca trata na serie tełevixiva.

A ła Lindgren ła xe intitołà l'Astrid Lindgren Memorial Award.

## Biografia
Astrid Anna Emilia Ericsson ła nase a Vimmersby el 14 de novembre 1907.

Inte el 1941, la se inventa el personajo de Pippi Calselonge, contando de łe storie a ła fioła che la jera in leto co ła polmonite.  Tre ani dopo, costrinxesta in łeto par via de na cascada sol jaso, la Lindgren la scumisia a trascrìvare ła storia de Pippi.

## Òpare (lista parsiałe)
* *[[Pippi Långstrump]]* (1945)
* *Mästerdetektiven Blomkvist* (1946)
* *Rasmus, på luffen* (1957)

## Filmografia parsiałe
* *Vi på Saltkråkan* - serie TV (1964)
* *[[Pippi Långstrump (serie tełevixiva)|Pippi Långstrump]]* - serie TV (1969)

## Onorificense
* Dama de l'Òrdine del Sorixo

## Liganbi foresti
* Astrid Lindgren - Sito uficiałe
*  Astrid Lindgren so l'IMDb

## Note


## Altri progeti
Arsipèłago Toscan

El **arsipèłago Toscan** el xe formà da un grupo de sete ìzołe majori, de le quali la pi granda la xe l’ìzoła d’Elba, pi cualcheduna de minor. L’archipelago el xe bagnà da cuatro mari: el mar Ligure da parte de Tramontana de l’ìzoła d’Elba, el canal de Pionbin a Levante, el mar Tiren da parte de Ostro e el canal de Còrsega a Ponente de le coste elbane.

## Conformazion
Le ìzołe principali le xe:
Montescudo-Monte Cołonbo

**** el xe on comune de ła provincia de Rimini in Emiłia-Romagna

## Evołusion demogràfega

## Linganbi foresti
NASCAR

Ła **National Association for Stock Car Auto Racing** (**NASCAR**) xe na dita che sansiona e opera de łe corse de auto inte i Stati Unii de ła Mèrica.
Formula 1

Ła **Formuła 1**, scursà **F1**, ufisialmente **Formula One World Championship**, ła xe a pì alta categoria de corse automobiłisteghe so sircuito sansionà da ła Federasion Internasionałe de l'Automobiłe (FIA).
Adria International Raceway

L**'Adria International Raceway** xe un sircuito automobilìstego costruio in tel 2002 rente de ła sitadina de Cavaneła Po, tacà a Adria inte ła provincia de Rovigo.
Hutton Gibson

**Hutton Gibson** (Peekskill, 26 de agosto 1918 – Thousand Oaks, 11 de majo 2020) xe stà un scritor e teòłogo statunitense, veteran de ła seconda guera mondiałe e sostenitor del sedevacantismo.
## Biografia
El xera fiol de ła cantante łirega Eva Mylott e pare de 11 fioi, do dei cuałi i xe i atori Mel e Donal.

Gibson el xe sta protagonista in tel programa tełevixivo Jeopardy! tel 1968.

## Criteghe e teorie
In vita Gibson el xe sta conosuo critego de ła Cexa moderna del Conciłio Vatican II e de serti catòłeghi tradisionałisti come ła Fraternità sacerdotal San Pio X, che i refuda el sedevacantismo. El sostenea che el Conciłio Vatican II el xe sta "on conploto masonego sostenuo dai xudei".

El ga sostenio anca varie teorie de conploto. Inte na intervista del 2003 ga meso in discusion che i nasisti gapia fato ełiminare sie miłiuni de corpi inte l'ołocausto, el ga afremà che l'11 de sedenbre 2001 i atachi i xe sta fati inlècitamente col tełecomando.

## Morte
Gibson el xe morto in tel majo 2020 a 101 ani.

## Łibri
* *Is the Pope Catholic?: Paul VI's Legacy: Catholicism? *(1978)
* *Time Out of Mind* (1983)
* *The Enemy is Here!* (1994)
* *The Enemy is Still Here!* (2003)

## Notasion


## Voxe corełade
* Catòłeghi tradisionałisti
* Sedevacantismo

## Linganbi foresti

*  
*  
*
Biblioteca Nacional de España

Ła **Biblioteca nasionałe de Spagna** (in łéngua spagnoła *Biblioteca Nacional de España*) el xe un sentro depoxitàrio del patrimogno Bibliogràfego e Documentałe de Spagna e ła istitusion ła detien na granda cołesion istòrega e tuti i tipi de publegasion produxeste in el teritòrio nasionałe Spagnoło partendo dal scumìsio del XVIII secoło. Inte i dì de uncó, ła cołesion documentałe ła xe fata de 26miłioni de tochi che i inclue libri, reviste, mape, pinture, fojeti, inçixion, dixegni, eçe.
## Organixasion
Ła biblioteca ła depende in manjiera direta dal Ministero de ła Cultura de Spagna e dal so diretor xenerałe,
## Altri projeti

## Linganbi foresti

* Sito de ła Biblioteca Nacional de España
Virtual International Authority File

El **File internasionałe de controło de autorità** (VIAF), in ingléxo: **Virtual International Authority File** (**VIAF**) el xe un projeto de biblioteca nasionałi che łe òpara par Online Computer Library Center (OCLC) par unir i archivi de autorità virtuałe de chełe biblioteche. El projeto el xe scumisià par ła Biblioteca Nasionałe de Xermagna e par ła Biblioteca del Congreso dei Stati Unii a la che łe se ga unio ła Biblioteca Nasionałe de Spagna intrà łe altre.

## Partesipanti
### Biblioteche
*  Biblioteca Nasionałe de Xermanja
*  Biblioteca Nasionałe Mariano Moreno (Arxentina)
*  Biblioteca Nasionałe de Australia
*  Biblioteca de Catałogna
*  Biblioteca Nasionałe de la Repùblega Ceca
*  Bibliotheca Alexandrina
*  Biblioteca Nasionałe de Spagna
*  Biblioteca del Congreso dei Stati Unii
*  Biblioteca Nasionałe de Fransa
*  Biblioteca Nasionałe Széchényi
*  Biblioteca Nasionałe de Ixraełe
*  Biblioteca Nasionałe de Portogało
*  Biblioteca Nasionałe de Svesia
*  Biblioteca Nasionałe de Svisara
*  Biblioteca Apostòłega Vategana

### Altri cołaboradori
*  Système universitaire de documentation (SUDOC)
*  Getty Research Institute
*  Istituto Centrale par il Catalogo Unico
*  Narodowy Uniwersalny Katalog Centralny (NUKAT)
*  RERO

## Se vardee anca
* Gemeinsame Normdatei (GND)

## Notasion


## Linganbi foresti

* Sito web ufisałe
Motor Trend (Canałe TV)

## Istòrego dei nomi

* Discovery HD Theater (2002–2007)
* HD Theater (2007–2011)
* Velocity (2011–2018)
* Motor Trend (Dal 2018 - )
Beaulieu (disanbìgua)

* Beaulieu (Ardèche)
* Beaulieu (Cantal)
* Beaulieu (Côte-d'Or)
* Beaulieu (Hérault)
* Beaulieu (Indre)
* Beaulieu (Nièvre)
* Beaulieu (Orne)
* Beaulieu (Puy-de-Dôme)
Bagneux (disanbìgua)

* Bagneux (Aisne)
* Bagneux (Allier)
* Bagneux (Hauts-de-Seine)
* Bagneux (Indre)
* Bagneux (Marne)
* Bagneux (Meurthe-et-Moselle)
Sainte-Croix (disanbìgua)

* Sainte-Croix (Ain)
* Sainte-Croix (Aisne)
* Sainte-Croix (Aveyron)
* Sainte-Croix (Dordogna)
* Sainte-Croix (Drôme)
* Sainte-Croix (Saône-et-Loire)
* Sainte-Croix (Tarn)
George W. Bush

**George Walker Bush** (Texas, 6 de lujo 1946) xe un połidego, 43° Presidente dei Stati Unii de ła Amèrica (2001-2009)

El xe considerà un dei omeni pì influenti al mondo.

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Radio Deejay

*https://www.ilgazzettino.it/nordest/primopiano/venezia_la_sfida_e_tra_ciao_belli_e_appuntamento_con_dio_tra-4398538.html
Strada rejonałe 307 del Santo

Ła **Strada rejonałe 307 del Santo** (par italian *Strada regionale 307 del Santo*) e oncora conosesta co ła vècia denomenasion de ***Strada Statałe 307 del Santo***, ła xe na strada rejonałe Italiana che ła liga Pàdoa co ła Provincia de Trevizo.

Ła denomenasion orixenària de ła strada ła xera "strada statale 307 di Canposanpiero", cofà scrivesto in tel decreto de clasefegasion:D.M. 30/03/1961 - G.U. 145 del 15/06/1961

## Toła del percorimento
Toła rasuntiva de tute łe partegołarità del percorso da Pàdoa finmente Rexana (Da sud verso nord).
Autostrada A4 (disanbìgua)

Difarenti autostrade in difarenti paexi łe xe stae ciamae A4:
* **[[Ost Autobahn|Autostrada A4]]** – autostrada austriaga
* **[[Autoroute A4 (Belxio)|Autostrada A4]]** – autostrada belga
* **[[Autocesta A4|Autostrada A4]]** – autostrada croata
***[[Autoroute A4 (Fransa)|Autostrada A4]]** – autostrada francexe
***[[Autostrada A4 (Itàlia)|Autostrada A4 ''Serenisima'']]** – autostrada italiana
***[[Magistralinis kelias A4|Autostrada A4]]** – autostrada lituana
***[[Autostrada A4 (Maroco)|Autostrada A4]]** – autostrada marochina
***[[Autostrada A4 (Połonia)|Autostrada A4]]** – autostrada połaca
***[[Autostrada A4 (Romania)|Autostrada A4]]** – autostrada rumena, tanxensiałe de Costanza
***[[Autostrada A4 (Serbia)|Autostrada A4]]** – autostrada serba
***[[Autostrada A4 (Svisara)|Autostrada A4]]** – autostrada svisara
Autostrada A4 (Itàlia)

Ła **Autostrada A4** (ciamada anca cofà **Serenìsima** inte ła so parte sentrałe) ła xe na autostrada italiana che ła traersa da ovest a est ła intiera pianura padana, tacando da Turin, pasando par Miłan e finendo a Sistiana, frasion de Duin-Aurisina (TS), da andove ła continua coriva finmente Trieste, sensa sołusion de continuità, co ła clasefegasion de RA 13 (Racordo autostradałe 13). Ła xe ła tersa autostrada italiana par longhesa, dopo de ła A1 e la A14.
## Percorso

## Notasion

## Linganbi foresti

*Autostrade par l'Italia Sito ufisiałe, vedesto el 1 de novenbre del 2008 
*Autostrada Brescia-Padova
*Autostrada Padova-Venezia 
*Autovie Venete
*Sito ufisiałe del pasante de Mestre
Autostrada A1 (Itàlia)

Ła **autostrada A1 Miłan-Nàpułi**, (par Italian *autostrada A1 Milano-Napoli*) ciamada anca Autostrada *del Sole* o pì de scursà *Autosole*, ła xe ła pì longa autostrada Italiana in dòpara.

## Percorso

## Bibliografia
*  
*  
*  

## Altri projeti

## Linganbi foresti

*  
* Il boom dell'autostrada - Finalmente un'arteria tra Nord e Sud La Storia siamo Noi - Rai Educational 
*
Autostrade in Itàlia

link=Speciale:PercorsoFile/File:Italian_traffic_signs_-_inizio_autostrada.svg|alt=|destra|258x258px
Lista de łe **autostrade in [[Italia]]**, coi nomi in Italian

## Autostrade
miniatura|Mapa de ła rete autostradałe Italiana|468x468px

## Autostrade tanxensiałi a caràtaro suborbano
Łista de łe tanxensiałi nomenae autostrade.

## Trafori internasionałi autostradałi
Łista che ła detien i trafori considerai cofà vere e pròpie autostrade

## Deramasion, bretelle, variante e racordi autostradałi
Ghe xe par de pì autostrade clasefegae cusì ma definie racordi, deramasion o bretelle.

Łe xe identefegae da ła sigla alfanumàrega conponesta da ła łétara A e da on nùmaro che el połe èsar el isteso de ła autostrada da andove łe se derama (talvolta xontàndoghe el sufiso *dir* o *racc*) o co na conbinasion dei nùmari de łe autostrade cołigae

Ghe xe 15 strade clasefegae co ła sigla RA (Racordo autostradałe).

## Autostrade rejonałi a pedajo
Ghe xe par finir na strada a pedajo in concesion da ła rejon Vèneto e clasefegada co ła sigla SPV (Superstrada Pedemontana Veneta):

## Autostrade in costrusion o potensiamento

## Autostrade e trafori declasai o reclasefegai

## Notasion


## Voxe corełae

* Autostrade par l'Itàlia
* Autostrada
* Rete autostradałe italiana

## Altri projeti
Tanzensiałe

[miniatura|A drita, ła tanxensiałe de [Bologna parałeła al toco orbano de ła A14, vixìbiłe in sanca.|360x360px]]
**Tanxensiałe**, tèrmano che el deriva da ła xeometria e insiemìstega, el vien doparà par descrìvar na strada a ràpido corimento, fata sù in xone orbanixae, par parmetarghe el trànxito ai autoveìcułi sensa che i gàpia da catar diretamente ła sircołasion orbana.

Na tanxensiałe ła se połe prexentar cofà na clàsega autostrada o superstrada, a dó o pì corsie par cada senso de marsa e in calche caxo ver anca na corsia laterałe de emerjensa. Ła połe èsar a pagamento e de conseguensa prevédar caxełi par el pagamento del pedajo, e ła połe ver difarenti svìncułi in corispondensa de łe prinsipałi strade sitadine e anca de cołigamento co el restante sistema autostradałe.

Ła połe prexentarse cofà na strada a carejada ùnxoła, co na soła corsia par senso de marsa, co o sensa intersesion a raxo.


## Tanxensiałi italiane
I pì inportanti sentri orbani in Itàlia, i ga, al dì de uncó, una o pì strade de corimento ràpido (conoseste anca cofà superstrade) che łe parmete de evitarghene el traersamento a mexi dirixesti verso altre destinasion.

Calcheduna de ste cuà łe fa parte de ła rete autostradałe italiana e par sta motivasion łe ga on nùmaro che łe cuałìfega cofà autostrada o cofà racordo autostradałe:



## Prinsipałi tanxensiałi foreste
* A10 de Berlin
* M0 de Budapest
* CRIL de Lisbona
* Autostrada M25 de Londra
* M-30 de Madrid
* MKAD de Mosca
* Boulevard périphérique de Parixe
* Senta de Bucarest

## Notasion

## Voxe corełade
* Autostrada
* Strada extraorbana prinsipałe
* Superstrada
* Strada extraorbana segondaria

## Altri projeti

## Linganbi foresti

*
Strada extraorbana prinsipałe

miniatura|201x201px|El segnałe de strada extraorbana prinsipałe, reportà inte łe insegne de presełesion, preavixo e diresion.
Ła **strada extraorbana prinsipałe** o **strada de tipo B**, mejo conosesta cofà "**superstrada**" ła xe na sorte de strada definia drento del còdaxe stradałe italian.

## Tipołoxie omòłoghe in altri Stati
In altri Stati, cheła che in Itàlia ła njien ciamà "Strada extraorbana prinsipałe", o sia strade a carejade divideste co do o pì corsie par senso de marsa, sensa intersesion a raxo e no clasefegae cofà autostrade, łe xe ciamae in altre manjiere. Par exenpio:

* *voies rapides* (Fransa);
* *gelbe Autobahn* (Xermania);
* *autovías* (Spagna);
* *hitre ceste* (Slovenia).

## Altri projeti

## Linganbi foresti

*
Marema

Ła **Marema** ła xe na region geografica de l'Italia (Toscana e Lasio).

Ad ovest, ła xe bagnà dal Mar Tiren.

## Połitega
### Sudivixion aministrativa
Ła conprende łe province de Pixa, Groseto, Łivorno, Viterbo e Roma.

#### Comuni prinsipałi
Łe sità prinsipałi, łe xe:
*Bibbona
*Campiglia Marittima
*Canino
*Capalbio
*Casale Marittimo
*Castagneto Carducci
*Castellina Marittima
*Castiglione della Pescaia
*Cecina
*Civitavecchia
*Follonica
*Gavorrano
*Groseto
*Guardistallo
*Magliano in Toscana
*Manciano
*Massa Marittima
*Montalto di Castro
*Monte Argentario
*Montescudaio
*Monteverdi Marittimo
*Orbetello
*Piombino
*Riparbella
*Roccastrada
*Rosignano Marittimo
*San Vincenzo
*Santa Marinella
*Scansano
*Scarlino
*Suvereto
*Tarquinia
*Tuscania
 
## Collegamenti esterni
* Il Maremma, giornale tosco-laziale
* Turismo in Maremma 
*
Bibliothèque nationale de France

Ła **Biblioteca nasionałe de Fransa** (Fransexe: **Bibliothèque nationale de France**), conosesta co el acrònemo BnF, ła xe una intrà łe pì inpotanti biblioteche in Fransa e inte el mondo. Ła ga el status de istitusion pùblega. Łe so atività łe se desviłupa in difarenti sedi. Ła prinsipałe sede ła xe ła François Mauriac a Parixe, chełe altre invese łe xe ła Richelieu-Louvois e ła Louvois.

Ła biblioteca ła xe conosesta in Fransa e soradetuto inte i stati foresti par ła so version dijitałe ciamada **Gallica** *(Gàłega).* On decreto del 1537, oncora in vigor, el inpone a ła Biblioteca nasionałe de Fransa na còpia de tute łe òpare publegae in Fransa. Inte el dì de uncó ła biblioteca ła detien pì de 13 milioni de libri, 350.000 manscriti, intrà i cuałi ciapade sù de mape, monede, documentasion, francobołi e rejistrasion sonore.

## Linganbi foresti

*  Sito ufisiałe
Pena òtega

[thumb|Foto de ła console del'[Hypertext Editing System (HES) in dòparo a ła Brown University, otobre 1969 sìrca. Ła foto mostra l'HES so na stasión IBM 2250 Mod 4, che ocultava pena òtega e na tastiera co tasti funsión, cubià co el mainframe IBM 360 de ła Brown University.]]

Ła **pena òtega** ła ze on despoxidivo cołegà a un conputer che identifega el pasajo de'l penèło ełetrònego che'l dezenja l'imàjine so un schermo CRT.

co el foto-rezistor inserìo inte ła pena òtega vien colpìo da'l penèło ełetrònego, el conputer reseve un senjałe e el pol stabiłìr łe coordenàe de'l pónto che'l vien dezenjà in cuèl determenà istante parché el movimento de'l penèło ełetrònego el ze controłà dai senjałi zenarà da'l conputer stéso.

Par racuanti conputer cofà el Commodore 64 o l'Amiga ze bastante cołegàr diretamente na pena òtega conpatibiłe, par altri, cofà el Spectrum o l'Olivetti Prodest o i MSX, serve anca na cartòsa che ła contien conponenti ełetròneghi da zontàr na forma pì moderna de ła pena òtega ze ła pistòła doparàda in racuanti videozughi

Calche vòlta i łetòri de códaze a bare (in ingleze *barcode scanner*) i ze ciamài pene òteghe co i ga ła forma de pena.
Ła pónta ła ze costituìa da na fibra òtega e da robin artifisiałe, fora ła ze protezesta da na inbaładura de asàl antimanjètego. El ze partegołarmente doparà in canpo industriałe parchè tanto rezistente e fornìo de un dispozidivo che, in cazo de cascada asidentałe el ze bon de far entràr da novo ła pónta.

## Altri projeti

## Linganbi foresti

*  Annotated Bibliography of References to Pen Computing, Touchscreens, and Tablets *
Bataja de Gnadeło

Ła **Bataja de Gnadeło** ła xe sta na bataja conbatesta el 14 de majo del 1509 inte ła guera dei forti de ła Liga de Canbrai (comandai da ła Fransa) e ła Repùblega de Venèsia.

Ła vitòria fransexa ła ga fermà ła forte e coriva espansion de ła Venèsia Repùblegana verso ła lonbardia e, in xenerałe, verso tuto el resto de l'Itàlia.
## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Solfato de sòdio

El **solfato de sòdio** (antigamente *solfato sòdego*) ła xe na sostansa incołora, cristałina, co bona sołubiłità in acua e poca sołubiłità invese inte ła majoransa dei disolventi orgàneghi, co ła eçesion de ła gliserina.

## Propietà xenerałi
El solfato de sòdio dexidratà (Na2SO<sub>4</sub>.10H<sub>2</sub>O) el vien desolvesto inte l'acua par rafredamento de ła solusion par efeto entròpego. Ła sałe dixidratada, in cànbio, ła lìbara enerxia (exotèrmega) inte el so idratarse e disòlvarse. Al rafredarse de na sołusion saturada, racuante volte se połe oservar na sorasaturasion.

LD50: 6.000 mg/kg; 4.470 mg/kg

## In altri projeti

## Linganbi foresti

* Instituto Nacional de Seguridad e Higiene en el Trabajo de España : File internasionałe de seguresa chìmega del solfato de sòdio.
Bourgogne-Franche-Comté

Ła **Bourgogne-Franche-Comté** ła xe una de łe rejon de ła Fransa. Ła xe stada istituia inte el 2016, sevendo ła reforma teritoriałe del 2014, incorpando łe vece rejon Borgogna (che el so caołogo el xera Dijon) e Franca Contea (co caołogo che el xera Besançon) e ciapandoghene definitivamente el nome inte el 30 de setenbre del 2016. Ła sudividesta in oto departementi. El so caołogo el xe Dijon, e inte el contenpo Besançon ła xe ła sede del consejo rejonałe. Łe sità prinsipałi de ła rejon łe xe Dijon, Besançon e Montbéliard.

## Departementi

## In altri projeti
Grand Est

El **Grand Est** ła xe una de łe rejon de ła Fransa. Ła xe stada istituia el 1° de xenaro del 2016, sevendo ła reforma teritoriałe del 2014, incorpando łe presedenti rejon de Alsàsia, Champagne-Ardenne e Lorena. Ła ga ciapà, co sta fuxion, el nome provixòrio de *Alsace-Champagne-Ardenne-Lorraine*. Dal 30 de setenbre del 2016, dopo ła aprovasion da parte del goerno, ła ga ciapà ufisialmente ła denomenasion che ła porta uncó.
## Departementi

## Gałeria de someje

Grand Ballon (1424 m) (3).jpg|Gran Bałon, a sudest
La Meurthe.jpg|ła Mèrt, a el sentro-est
Passy_vignoble.jpg|paesazo a viñe de ła Šanpañ, patrimonio ONUESC, a ovest
ReimsCathedral-01s.jpg|catedral de Rèms, patrimonio ONUESC


## Notasion
Pediatria

Ła **pediatria** ła xe na rama de ła medexina che ła se òcupa del desviłupo psicofìxego dei putełi e de ła diàgnoxi e terapia de łe małatie infantiłi. 

Ła neonadołoxia ła xe ła rama de ła pediatria che ła se òcupa dei neonati entro el primo mexe de vita. Ła cooperasion intrà pediatria e ostetrìsia ła parmete de prevegner łe malformasion del feto e de curar łe małatie da ła nàsita.

El tèrmano el devien dal grego *παῖς, παιδός*, che signìfega «puteło», «bòcia» e *ἰατρεία*, che signìfega «cura mèdega».
Otorinołaringołozia

Ła **otorinołaringołoxia** o anca ciamada **otorinołaringoiatria** ła xe ła rama de ła medexina che ła se òcupa de ła prevension, diàgnoxe e terapia mèdega e chirùrxega de łe patołoxie del distreto testa-coło, o sia de ła récia (udito e ecuiłìbrio), del naxo (respirasion e apnee del sono) e de ła garganta (voxe e deglutision), tra sti cuà anca, par exenpio, el tratamento chirùrxego de ła tiròide e paratiròidi, noché cheło mèdego e chirùrxego de łe tonsiłe, de ła baxe del cragno, de ła boca, łèngoa, ghiàndołe sałivari, tumori del distreto servicałe, e del muxo, eçe.

Siben che łe difarenti parti łe posa parer poco corełae, xe comun che łe sìpia infete conxuntamente da on isteso proçeso patołòxego, che el sìpia eło infetivo, tumorałe, traumàtego o de altra nadura, e par sta raxon łe vien tratae da on speçałista ùnxoło, co el tìtoło de **Mèdego-Chirurgo Otorinołaringoiatra**. E xe par sta motivasion che l'otorinołaringoiatra el trata anca ła patołoxia del nervo faciałe, che el ségue on decorso anatòmego pròpio inte łe rejon prima nomenae.

L'otorinołaringoiatra el xe de conseguensa el mèdego e chirurgo de rifarimento par interventi che i revarda no sol che ła trìade anatòmega de récia, naxo e łarinxe, ma anca del distreto sèrvego-faciałe e del baxicragno in xenerałe. El tèrmano el devien diretamente dal grego *ὠτορινολαρυγγολογία* che signìfega stùdio de récia, naxo e łarinxe.

## Notasion
Bořislav

**** el xe on comun de ła repùblega ceca, che el fa parte del distreto de Teplice, inte ła rejon de Ústí nad Labem.

## Evołusion demogràfega

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Małatie sesualmente trasmitìbiłi

Na **małatia trasmitìbiłe** **sesualmente** (conosesta anca co el acrònemo MTS) o **infesion sesualmente trasmitìbiłe** (IST), in pasà ciamà anca **malatia venèrea**, inte ła medexina, ła insegna na małatia infetiva che ła se trasmete prinsipalmente par contajo direto in ocaxion de atività sesuałi, includesti anca i raporti orałi e anałi. Ła majoransa de łe małatie sesualmente trasmitìbiłi inte el scumìsio no łe prexenta sìntomi. Sta roba ła se tradùxe in major ris-cio de trasmétarle a altre parsone. I sìntomi e i segni de ła malatia i połe inclùdar pèrdite da ła vaxina, dal pene, dołor pèlvego, ùlsere da torno ai òrgani xenitałi o sora de sti cuà. Na infesion sesualmente trasmetesta, ciapada prima o finmente a na graviansa ła połe cauxar małani al nasituro. Racuante małatie sesualmente trasmitìbiłi łe połe cauxar problemàdeghe de steriłità.
## Prevension
* Educasion sesuałe oportuna par conósar łe małatie de sta sorte e łe vàrie forme de contajo.
* Ixene dei òrgani sesuałi; se se ga da far el bagno diàrio col saon e sugarse tentamente i òrgani xenitali.
* Doparasion dei mecanismi protetori cofà i goldoni o preservativi co se ga na rełasion sesuałe.
* Astinensa.
## Notasion
Dermatołozia

Ła **dermatołoxia** (dal grego *derma*, pełe) ła xe ła rama de ła medexina che ła se òcupa de łe patołoxie ligae a ła pełe e dei a-nesi cutani (pełi, caveji, onxe, ghiàndołe sudorìfare). On mèdego speçałixà in dermatołoxia el njien ciamà *dermatòłogo*. I dermatòłoxi i xe mèdeghi speçałixai inte ła diàgnoxe e tratamento de małatie e tumori de ła pełe e dei so a-nesi. Ła **dermosifiłopatia** invese ła stùdia łe małatie cutane asoça a łe małatie sesualmente trasmitìbiłi. 

El primo tratà de dermatołoxia, *De morbis cutaneis*, el xe sta tribuio al mèdego forliexo Girolamo Mercuriali. 

## Speçałixasion
Storegamente ła venereołoxia, rama de ła medexina che ła se òcupa de diagnostegar e tratar łe małatie sesualmente trasmitìbiłi, ła xe nasesta e ła se ga indirisà èsar cofà rama de ła dermatołoxia.

Ła dermatołoxia ła tołe inte el so drento racuanti èsari, sia mèdeghi che chirùrxeghi; par exenpio ła terapia chirùrxega dei tumori cutànii (conprendesta ła chirurxia microgràfega de Mohs), ła chirurxia laxer, ła terapia fotodenàmega, i trataminti estèteghi baxai so ła doparasion de tosina botułìnega e so i reinpienidivi a baxe de àsido jałurònego (  filler), ła scleroterapia e ła liposusion, i peeling chìmeghi. 

Intrà i dermatòłoghi, ghene xe calcheduni in partegołar esperti in calcheduni spesìfeghi èsari de ła rama speçałìstega:
* El **dermopatòłogo** el xe on dermatòłogo esperto inte ła letura e interpretasion dei pareciai instołòxeghi.
* El **dermatòlogo pediàtrego** el xe esperto inte ła diàgnoxe e inte ła cura de łe małatie dermatołòxeghe dei putełi.
* El **imunodermatòłogo** el xe esperto inte ła diàgnoxe e inte ła cura de łe małatie de ła pełe a esiopatoxenexi imunopatołòxega, cofà par exenpio łe małatie bołoxe (pemfigo), el lupus eritematoxo, eçe.

## Notasion
Hauts-de-France

El **Hauts-de-France** ła xe una de łe rejon de ła Fransa.

## Departementi

## Gałeria de someje

FR-02-Coucy16.JPG|paesazo cołinar a sudest
Amiens_et_la_Somme.jpg|ła Som, a Amièn, int'el nord
Loos-en-Gohelle_-_Terrils_n°_74,_74A_et_74B,_11_-_19_de_Lens_Est,_Ouest_et_Nouveau_(047).JPG|paesazo de el Basin minerario de el Nord-Paso de Całé patrimonio ONUESC
Rue_24-09-2008_17-55-18.JPG|uno de i tipegi canpaniłi munisipałi, i befruà , patrimonio ONUESC


## Notasion
Santander

**Santander** ła xe na sità de ła còsta nord-oçidentałe de ła Spagna nord-oçidentałe, faxente parte de ła comunidà autonoma de ła Cantabria (de cui ła xe el capoluogo) e afacià so el golfo de Bizkaia (Oceano Atlantego). La conta na popołasion de çirca 170000 abitanti.

## Zeografia
Santander se cata a çirca 100&nbsp;km a òvest de Bilbao e a est de Santillana del Mar.

## Orixene del nome
El nome de ła sità el deriva da *Sancti Emeterii*, che se ga catà in on documento del 1068.

## Istòrego
La sità la xe stà fondà come sità abasiałe inte el 1187, ma la xona la xe abità sin dal I sec. d.C.

## Monumenti e posti de interèse
thumb|right|260 px|Santander: Playa del Camello
* Pałaso de ła Magdalena, projetà tra el 1908 e el 1912 da Javier González Riancho e Gonzalo Bringas Vega come rexidensa estiva par Alfonso XIII de Spagna
* Cexa del Sagrado Corazón
* Cexa de Santa Lusia (1868)
* Playa del Sardinero
* Playa del Camello

## Demografia
Al çensimento del 2019, el comun de Santander contava na popołasion pari a 172539 abitanti, de cui 92982 jera łe dòne e 79555 jera i òmeni.

El comun el ga conosudo on cało demògrafego a partire dal 1991, cuando che el gaveva 191079 abitanti.

## Spòr
* Ła scuadra de bałon çitadina xe el Real Racing Club de Santander, club fondà inte el 1913

## Note


## Altri projeti
Arrondissement de ła Fransa

***[[arrondissement departementałi de ła Fransa|Arrondissement departementałi]]** – ingrupamenti de pì comuni drento de sìngułi departementi.
***[[arrondissement munisipałi de ła Fransa|Arrondissement munisipałi]]** – divixion interiori de racuanti grandi comuni.
***[[Arrondissement marìtemi de ła Fransa|Arrondissement marìtemi]]** – xone de influensa de łe prefeture marìteme so ła costa fransexa.
Arrondissement departementałi de ła Fransa

I **arrondissement departementałi de ła Fransa** i xe sudivixion aministradive teritoriałi dei departementi fransexi.

On arrondissement el ciapa de sòłito el nome dal so caołogo (ciamà sotoprefetura, almanco che no el sìpia ła prefetura del departemento). Inte el 2003 a ghe xera in èsare 342 arrondissement departementałi in Fransa. Dal 29 de marso del 2017, invese, el nùmaro dei arrondissement el se ga riduxesto a 332. Ła major parte dei departementi ła xe conponesta da tre o cuatro arrondissement. I departementi de Parixe e del Teritòrio de Belfort i ghene ga solché uno, e inte el contenpo ła Mosella i ghene conta sincue.

## Listaso dei ''arrondissement'' dividesti par departemento
Infesion

Na **infesion**, in medexina, ła ìndega na reasion patołòxega de on organismo a ła penetrasion e suçesiva molteplegasion de micro-organismi (cofà virus, bateri, miceti, protoxoi, metaxoi) corełà a na małatia infetiva.
## Evolvimento
El so evolvimento el depende da difarenti fatori:

* da łe caraterìsteghe de l'axente esiołòxego (microrganismo) cofà:
:* contajoxità,
:* tenasità,
:* invaxività,
:* vitalità,
:* virułensa
:* patoxenisità,

* da łe caraterìsteghe del sistema imunitàrio de chi che ło òspita:
:* da l'imunità baxiłar
:* da l'imunità sojetiva momentanea de l'indivìduo colpio
* da łe caraterìsteghe anbientałi (intrà ste cuà łe situasion climàteghe e caraterìsteghe soço-econòmeghe de l'area intaresada).

Na infesion ła se evolve in difarente manjiere:

**infesion muda* sensa evidenti sìntomi
**infesion abortiva* co lejeri sìntomi 
**infesion manifesta* co sìntomi clìnegamente marcai.
Solché ła ùltema de łe tre meteste in lista, ła xe ciamada małatia infetiva.

## Voxe corełae
* Antibiòteghi
* Contajo
* Dexinfesion
* Imunoloxia
* Infesion de łe vie urinàrie
* Infesion corełae a l'asistensa
* Infesion respiratòrie ricorenti
* Micro-organismo
* Penisiłina
* Vasin o Vaguna
* Virus (biołoxia)
* Pandemia de COVID-19 del 2019-2020

## Notasion
Michele Tomasi

## Vita
Nasesto a Bolsan, el se làurea prima in economia a Miłàn, po' in teołoxia a Innsbruck. Dopo vari incàreghi in Diocexi de Bolsan-Bresanon, el 6 de lujo del 2019 papa Francesco ło ga nomenà Arcivescovo-Véscovo de Trevixo.

Inte el 2020 el ga consacrà el vescovo de Piacensa Adriano Cevolotto.
Endocrenołozia

L**'endocrenołoxia** ła xe cheła rama de ła medexina interna che ła stùdia el sistema endocreno co partegołar tension verso łe patołoxie a łe ghiàndołe a secresion interna, o sia chełe che łe fa on prodoto che el vien inmetesto inte el sangue: sti prodoti i ciapa el nome de ormoni.

Ła scoła de speçałixasion mèdega ła njien ufisalmente denomenada "in Endocrenołoxia e małatie del metabołismo", formando defati spesałisti che i gàpia madurà conosense teòreghe, sientìfeghe e profesionałi inte el canpo de ła fixiopatołoxia e clìnega de łe małatie del sistema endòcreno, conprendendo anca tuto cheło che el połe ricondùxare al metabołismo in senso xenèrego. I ànbiti de spesìfega conpetensa i xe pì in detajo, ła fixiopatołoxia endòcrena, ła semeiòtega funsionałe e stumentałe endòcreno-metabòłega; ła metodołoxia clìnega e ła terapia in endocrenołoxia, diabetołoxia e androłoxia; la fixiopatołoxia e clìnega endòcrena de ła reprodusion omana, de l'incresimento e de łe atività motòrie; la fixiopatoloxia e clìnega del recànbio co partegołare tension a l'obexità e al metabolismo glusìdego, lipìdego e ełetrolìtego.

## Notasion
Chirurzia zenerałe

Ła **chirurxia xenerałe** ła xe ła spesałità mèdega de clase chirùrxega che ła inbrasa łe operasion de l'aparato dixestivo; incluendo el trato gastrointestinałe e el sistema el sistema epato-bilio-pancreàtego, el sistema endòcreno; incluendo le ghiàndołe sorarenałi, tiròidi, paratiròidi, mameła e altre ghiàndołe incluia inte el aparato dixestivo. Inte ła istesa manjiera se enclude anca ła reparasion de èrnie, laparosełe de łe pareti adominałi. In ste àree de ła chirurxia no se preçixa on spesałista, anca se el chirurgo xenerałe el połe speçałixarse in calcheduna de ste cuà.
Diòseze de Trevizo

La **diòseze de Treviso** (in latin: *Dioecesis Tarvisina*) la ze na sede dela Cexa Catòłega in Italia, sufraganea del Patriarcato de Venesia, inte la region eclesiastega del Triveneto. Inte el 2017 la gaveva 777.300 batizadi su 884.100 abitanti. El vescovo atuale ze Michele Tomasi. El Domo de Trevizo ze ła Catedrale de ła Diòseze.
Chirurzia

Ła **chirurxia** (da *χείρ,* man e *ἔργον*, òpara) ła xe na rama de ła medexina che ła dòpara tècneghe manuałi e instrumentałi par el tratamento de condision patołòxeghe.

Inte el córare de l'ùltemo sècoło el desviłupamento de łe conosense, ła spesifisità de bordajo a determenae małatie e el so incremento, łe ga fato sì che se gàpia da divìdare ła chirurxia xenerałe in racuante rame speçałìsteghe. De łe rame speçałixae, racuante łe xe dèdede a ła istesa patołoxia xenerałe (par exenpio ła chirurxia oncołòxega), altre olte a cheła spesìfega de on òrgano o de on aparato (cardiochirurxia, chirurxia orałe, chirurxia toràsega) o oncora altre co ła istesa finałità (chirurxia plàstega o recostrutiva) o caraterixae da tècneghe spesìfeghe par cheła disiplina (chirurxia laparoscòpega, chirurxia robòtega, chirurxia endoscòpega).

In racuanti caxi, ghe xe, inte el ànbito de ła istesa rama, altre speçałixasion, cofà par exenpio ła chirurxia de ła man, che ła xe ła spesałixasion ulterior de ła chirurxia ortopèdega o de cheła plàstega.

Trasversałe a łe vàrie sorte de chirurxia, ła microchirurxia ła prevede ła doparasion de strumentasion mai cusita dełicata e finìsema, cofà łenti tełescòpeghe o microscòpio co autofòcus par el sgrandemento del canpo operatòrio. Sto cuà el parmete de otegner ła màsema preçixion e minemixar łe cusita ciamae *secuełe*, o sia el cauxarghe małani ai tesui sani che i xe rente a ła xona de intervento e che i vien intaresai da inpreçixion o sanò da na major asportasion precautiva (cofà che suçede par exenpio in caxo de tumore sospeto).

## Chirurxie speçałìsteghe

* Cardiochirurxia
* Chirurxia de l'aparato dixerente e endoscòpega
* Chirurxia de urgensa
* Chirurxia xenerałe
* Chirurxia maxiło faciałe
* Chirurxia odontostomatołòxega
* Chirurxia pediàtrega
* Chirurxia plàstega e ricostrutiva
* Chirurxia toràsega
* Chirurxia vascołare
* Xinecołoxia e Ostetrisa
* Neurochirurxia
* Oftalmołoxia
* Ortopedia e traumatołoxia
* Otorinołaringoiatria e chirurxia sèrvego-faciałe
* Urołoxia

## Argominti spesìfeghi de istòria de ła chirurxia
* Chirurxia de ła man
* Chirurxia del stómego
* Èrnia
* Guaria de łe feride
* Litotomia
* Medexina
* Mastectomia
* Suturadora mecànega
* Ponto chirùrxego

## Notasion

## Altri projeti
Patriarcàdo de Venesia

El **Patriarcàdo de Venesia** (in latin: *Patriarchatus Venetiarum*) la ze na sede metropolitana dela Ceza catòłega in Italia inte la region eclezeastega de'l Triveneto. Inte'l 2016 ła gaveva 313.477 batezadi su 368.551 abitanti. El patriarca atual ze Francesco Moraglia.
Medegasion

Ła **medegasion** ła xe on prosedimento col fin de ła reparasion tesutałe, faxendo on tratamento che el protexe, favorise ła secatrixasion e ła guaria de łe lexion. Ła se fa sia co ła doparasion de fàrmaghi (dexinfetanti, secatrixanti aplegai esterioramente) e sia co ła doparasion de materiałi boni protèxar e cuèrxar ła feria (binde, fasete, garxe, seroti eçe.), ixołàndoła da l'esterno e sbasando el ris-cio de infesion.

## Clasefegasion
Na medegasion ła połe èsar:

***Sénplega**: medegasion fata so taji snetae dopo a incixion chirùrxeghe co mìnema secresion, sensa pèrdite de sostanse e che de sòłito łe guarise in presa. Racuanti exenpi i połe èsar łe medegasion a piato, lexion da presion primo e segondo stàdio, lexion cutanee, eritemi, eçe..
***Vansada**: medegasion faxesta doparando ła tècnega de medegasion de materiałi de coertura co caraterìsteghe de bioconpatibiłità. El proçeso de baxe de ła medegasion vansada ła xe ła interasion del materiałe doparà co el tesuo co el fin de jutar ła reasion vołesta. Sta sorte de medegasion ła parmete de mantegner on bon gradiento ùmedo inte el leto de ła lexion, jutando cusita na bona e ràpida reparasion tesutałe. 
::I materiałi doparai par ła medegasion vansada i połe èsar:
::*Materiałi ativi: I ga on roło ativo inte ła reparasion tesutałe, modifegando talvolta ła matrixe sełułare.
::*Mateiałi pasivi: doparai par sorbir el esuà e par protèxar ła lexion da l'anbiente esterior.
::*Materiałi interadivi: i règoła el microanbiente de ła lexion

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti

*  i justi materiałi par medegar
*
Gaishorn am See

**** el xe on comun marcà del Distreto de Liezen che el fa parte del del stato de Stiria in Austria

## Evołusion demografica

## Altri projeti

## Łigadure foreste
Psichiatria

La **psichiatria** ła xe ła rama speçałìstega de ła medexina che ła se òcupa del stùdio sperimentałe, de ła prevension, de ła cura e de ła riabiłitasion dei disturbi mentałi. Ła psichiatria ła se połe definir cofà na "disiplina de sìntexi", visto el mantegner e el persevir de ła sałude mentałe, che el xe el fin fondamentałe de ła psichiatria, fin che el vien otegnesto considerando difarenti ànbiti: mèdego-farmagołòxeghi, neurołòxeghi, psicołòxeghi, soçołòxeghi, xurìdeghi, pułìteghi.
## Etimołoxia
El tèrmano el xe sta cognà dal mèdego todesco Johann Christian Reil inte el 1808, dal grego *piatreia* (ιατρεια,ας)  che signifeghea cura (inte el so signifegar de cura mèdega). Letaralmente ła disiplina ła garia da ocuparse de ła "cura de l'ànema". El mèdego speçałixà in psichiatria el xe el psichiatra.

## Ła profesion psichiàtrega
Inte el ordenamento de l'Italia, el psichiatra el xe laureà in medexina e chirurxia co speçałixasion post-lauream in psichiatria, de conseguensa prima de tuto el xe on mèdego: el połe prescrìvar fàrmaghi xenèreghi o psicofàrmaghi co regołar riceta mèdega e dimandar e valutar exami clìneghi (EEG, TC, PET, MRI).

El mèdego speçałista in Psichiatria el xe anca abiłità - prèvia dimanda formałe de notasion in na inposta lista sol Ordene Provinciałe de rifarimento - a l'exerçìsio de ła Psicoterapia, difarentemente dai Psicòłoghi che, par poder far ła psicoterapia, i ga da rivar a na speçałixasion spesìfega

##### Rame de ła psichiatria
* Psichiatria biołòxega
* Psichiatria infantiłe e de ła adołesensa (in Italia de pertinensa del neuropsichiatra infantiłe)
* Psichiatria de l'adulto
* Psichiatria de l'ansian
* Medexina conportamentałe
* Psichiatria consultivo-rełasionałe
* Psichiatria de łe dipendense
*Psichiatria forense
* Psichiatria fenomenolòxega

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Fàrmago

alt=|miniatura|On fàrmago in conprese (o ''conprimeste'')

On **fàrmago**, in farmagołoxia, el xe un prodoto, faxesto co mołècołe, obligasionalmente conformae a łe EUGMP ''(orme de bona fabregasion'' *[[Norme de bona fabregasion|)]]*, clasefegai co l'API (*active pharmaceutical ingredient*), exoxene, orgànaghe o inorgàneghe, naturałi o sintèteghe, boni de indur modìfeghe funsionałi in un organismo vivente, poxitivamente o negativamente, traerso de na asion fìxega, chìmega o fìxego-chìmega. Ła paroła fàrmago ła devien dal grego φαρμακον, *pharmakon*, che el vołe dire "*rimèdio,  medexina*", ma anca "*vełen*".

El xe un tèrmano dal signifegare pì grando de **medegamento**, che el ìndega i prodoti doparai a fin terapèutego par curar łe tante patołoxie mèdeghe.
## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
1.000 lire (moneda)

Łe **monede da 1.000 lire** łe xera in volta par l'Italia prima de ła introdusion de l'Euro. Łe xe stae cognae solmente che do sorte de monede de sta portada, una de arxento, comunemente soranomenada **Roma cavedałe**, batesta inte el 1970 e on altra bimetàłega comunemente ciamada **Eoropa**.
## Altri projeti

## Linganbi foresti

*  
*  
*
Reumatołozia

Ła **reumatołoxia** ła xe cheła rama de ła medexina interna che ła se òcupa de łe condision morboxe che łe intaresa el aparato mùscoło-schełètrego e i Tesui conetivi de l'organismo.

El tèrmano reumatismo el ingagna frecuentemente, visto che ła so conprension no ła xe sol suito asoçàbiłe a on òrgano spesìfego: el trae ła so orìxane dal grego ῥεῦμα (rhèuma) inte el so signifegar de "scorimento", inte ła intension de descrìvar on ipotètego mecanismo de małatia ligà al scorimento, al fluir de "umori" patołòxeghi boni a determenar on proçeso morboxo.

Łe małatie reumàteghe łe połe intaresare i osi, artegołasion e muscołi, ma anca òrgani interiuri, par exenpio el core, serveło, polmuni, i vaxi sanguigni e i nervi.

## Definision
Ła reumatołoxia ła xe ła disiplina mèdega che ła se òcupa del stùdio de łe małatie reumàteghe o reumatismi. El reumatòłogo el xe el mèdego speçałista esperto inte ła diàgnoxe e inte ła cura de ste małatie.

## Clasefegasion de łe małatie reumatołòxeghe

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti

*
Sałude de łe fémane

Se dòpara el tèrmano **salude de le fémane** par far refarensa a łe temàdeghe rełasionae co el benstare e el ecuiłìbrio fìxego, mentałe e emosionałe de łe fémane, co on fòcus pontà inte ła matèria de ła ecuałità de xenaro. Łe temàteghe łe xe rełasionae co ła eguałità de xenaro, viołensa de xenaro, atension a ła sałude de le fémane inte łe so difarenti tape de vita cusita come ła prevension e el tratamento de łe małatie che łe ciapa in majoransa o escluxivamente łe fémane.
## Altri projeti

## Linganbi foresti
100 lire

Łe monede da **100 lire** łe xe łe monede pì conoseste de ła lira italiana. Łe xe stae cognae dai tenpi de ła monarchia finmente a l'entrada de l'Itàlia inte el sistema Eoro.
## Altri projeti

## Linganbi foresti

* 
*
20 lire

Łe monede da **20 lire** łe xe łe monede de ła lira italiana. cognae da ła fondasion del Regno de Itàłia, finmente a l'entrada al 1999
## Altri projeti

## Linganbi foresti

* 
*
500 lire (moneda)

Łe monede da **500 lire** łe xe stae cognae dal 1958 al 1967 e dal 1982 finmente al 2001, ano andove ła lira italiana ła xe stada sostituia da l'Eoro. Inte i ani łe xe stae cognae monede de arxento (1958 - 1967) e monede bimetàłeghe (1982 - 2001).
Oltre che a łe monede che de norma łe xera in volta par l'Itàlia, łe xe stae cognae anca un mùcio in arxento e emeteste solmente che par i cołesionadori e i apasionai.
## Voxe corełae
* 500 lire (moneda de carta)
## Altri projeti

## Linganbi foresti

* 
*
500.000 lire

Łe carte moneda da **500.000 lire** (anca ciamae **500 carte da miłe**) łe xe łe carte da miłe de ła lira italiana pì alte mai sircołae. Ghe xe sta solché on tajo de sta sorte de carta. Łe xe stae cognae dal 1997, finmente a l'entrada inte el Eoro del 2001
## Altri projeti

## Linganbi foresti

* 
*
Bärschwil

**** el xe on comun in tel distreto de Thierstein, che el fa parte del Canton Sołeta, situà in Svisara
## Evołusion demogràfega

## Altri projeti
Gastroenterołozia

Ła **gastroenterołoxia** ła xe na rama de ła medexina che ła stùdia łe małatie del toco gastrointestinałe. Ła figura speçałixada in sta rama el xe el *gastroenteròłogo*.

## Conpetense
Ła gastroenterołoxia ła stùdia i òrgani intaresai gràsie soradetuto a prosedure endoscòpeghe, co łe cuałe se połe prosédar a ła diàgnoxe finmente al tratamento de ste patołoxie.

## Etimołoxia
El tèrmano el devien dal grego (*gaster* stómego, *enteron* intestin e *logos* discorso).

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti

*
1.000 lire (moneda de carta)

Łe carte moneda da **1.000 lire** (anca ciamae **carte da miłe**) łe xe stae łe carte da miłe de ła lira italiana, finmente a l'entrada inte el Eoro del 2001. Łe prime carte da miłe catae łe riva dal Regno de Sardegna da torno del 1745-1746, soto de Carlo Emanuele III. Inte el Regno de Itàlia łe ga tacà èsar stanpae dal 1872.
## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti

* 
*
500 lire (moneda de carta)

Łe carte moneda da **500 lire** łe xe stae de łe carte moneda de ła lira italiana dal 1874, finmente al 1982 che ła xe stada sostituia da na moneda bimetàłega da 500
## Voxe corełae
* 500 lire (moneda)
## Altri projeti

## Linganbi foresti

* 
*
1 lira (moneda de carta)

Łe carte moneda da **1 lira** łe xe stae de łe carte de ła lira italiana fate dal 1893 dal Ministero del Texoro par suplir a ła senpre pì alta mancansa de łe monede de arxento, pò che łe vegnea sotraeste da ła sircołasion par èsar meteste da parte. Dal 1944 no łe xe pì stae stanpae.
## Voxe corełae
* 1 lira
## Altri projeti

## Linganbi foresti

* 
*
Voltabaroso

**Voltabaroso** (Cuartier 4 Sud-Est) xe uno dei cuartieri del comun de Padoa.

## Zeografia
Voltabarozzo el fa parte del cuartier 4 Sud-Est del comun de Padoa. El se slarga dal longàrxane Sebastiano Ziani e longàrxane Sabionari fin a łe poste setentrionałi del comun de Ponte San Nicolò. El tołe drento łe xone de Santa Croxe, Sant'Osvaldo, Basaneło e naduralmente Voltabaroso.

El cuartier el confina a Nord co Basaneło, el Longàrxare Sebastiano Ziani e longàrxare Sabbionari. A Est co Roncaja e el Bachijón, a Sud co Rio e ła frasion de Salboro e a Ovest co Via Pietro Bembo.

### Canałe Descargador
Ła costrusión del canałe ła xera inserìa inte el projeto reałixà da Vittorio Fossombroni, che el xera on lustro inxegnèr, e da Pietro Paleocapa. Ła costrusión ła deriva dal 1863 e ła gà servìo a métare fin a łe brénte cauxàe da łe piene del fium Bachijón.

Sto corso de àcua ła ghea da avèr ła funsión de descargar łe acue del fiume - da andove ghe devien el nome - fora dal sentro de ła sità de Padoa. El projeto el detegneva ła reałixasión di tre manufati regołatori, che, in caxo de brentàna del fiume, i serviva a desviàr l'acua inte el descargador. El diłuvión del 1882 el gà mostrà che sta òpara no ła xera sufisente par cui nei ani trenta del novessento el xe stà slargà e completà col scavo del canałe San Gregorio verso el Piovego, su progeto de l'inxegnèr Luigi Gasparini.
Monte Paschi Eroica 2008

La **[[Monte Paschi Eroica]] 2008**, ła xe ła segonda edision de ła corsa, che ła se ga svolxesto el 8 de marso del 2008, par on percorso totałe de 181&nbsp;km, vinsesta dal svìsaro Fabian Cancellara, che el ga termenà ła gara in 4h34'41".

## Òrdane de rivo (Top 10)

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Monte Paschi Strade Bianche 2009

La **[[Monte Paschi Strade Bianche]] 2009**, ła xe stada ła tersa edision de ła corsa, che ła se ga svolxesto el 7 de marso del 2009, par on percorso totałe de 190&nbsp;km.

## Òrdane de rivo (Top 10)

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Strade Bianche

Ła **Strade Bianche**, de scumìsio ciamada *Monte Paschi Eròega* (*Monte Paschi Eroica*) ła xe na corsa in lìnea de siclismo so strada che ła se fa ogni marso in provincia de Siena, in Itàlia. Dal 2017 ła fa parte de l'UCI World Tour, el màsemo całendàrio mondiałe, e prima, finmente al 2016 ła xera parte del całendàrio eoropeo.  l'UCI Europe Tour, clasefegada cofà gara 1.1 finmente al 2014 e gara 1.HC, ła màsema categoria continentałe, inte łe do stajon seventi.
Partendo dal 2015 ła xe stada introduxesta ła Strade Bianche Femenina (  Strade Bianche femminile), che ła vegneva faxesta inte el isteso dì de cheła mascułina e includesta inte el Women's World Tour dal 2016.
## Albo de oro
*Atuałixà a ła edision 2020.*

### Vinseste par nasion
*Atuałixà a ła stajon 2020.*

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti