open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ojeto astronòmego

Un **ojeto cełeste** (dal latin *caelum*: sieło o ceło) o **ojeto astronòmego** el ze un'entità fìzega naturałe, un'asociasion o na strutura ła cuała ezistensa inte l'universo oservàbiłe ła ze sta confermada da łe atuałi conosense sientìfeghe.

De łe volte par l'isteso conceto se dopara anca ła dision "**corpo cełeste**", anca se in zenere se preferise el tèrmano "corpo" cuando se se referise a na strutura unitària tegnesta insieme da ła forsa de gravità (o da ła forsa ełetromagnètega) cofà inte el cazo de asteròidi, satèłiti naturałi, pianeti e stełe.

I ojeti cełesti i ze struture ligae gravitasionalmente che łe ze asociae a na pozision inte el spàsio, ma łe połe constar de sìngułi ojeti o corpi. Sti ojeti i va da sìngułi pianeti, cùmułi stełari, nebułoze o intiere gałàsie. Le gałàsie a so volta łe ze ordenae in na strutura zeràrchega de l'universo, che ła include cùmułi e superamasi de gałàsie oncor-pì organizai in grandi fiłamenti, łe struture pì estendeste atualmente conoseste.

Na cometa ła połe vegner descrivesta cofà un corpo cełeste, se se referìsimo solché inte al so nùcleo jasà e a łe pólvari, o mejo cofà "ojeto" cuando ła se consìdera inte el so insieme includindo el nùcleo, ła cioma e ła coa.

Racuanti ojeti cełesti, cofà Temi e Neith, i ze considerai, a ła vedesta de łe ùlteme descuerte sientìfeghe, totalmente inezistenti. In altri cazi, cofà par Pluton e Cèrere, ła ze sta stabiłia na clasifegasion difarente da cueła adotada precedentemente.

## Clasifegasion dei ojeti cełesti
De sevente ghe ze na clasifegasion in schema de łe prinsipałi categorie de ojeti astronòmeghi conosesti. I ze par de pì stai reportai anca i prinsipałi corpi cełesti del Sistema sołare.

## Voze corełae
* Astro
## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Astro

L**'astro** el ze un ojeto naturałe che el se vede inte el sieło noturno o diurno, De fora de l'atmosfera. sto cuà el połe èsar na steła, un pianeta, un satèłite naturałe o un asteròide.

Zeneralmente no i vien considerai astri łe comete, łe gałàsie, łe nebułoze e łe supernove.

I fenòmani meteorołòzeghi no i entra inte sta categòria, intaresando escluzivamente ła troposfera de l'atmosfera terestre.

Finmente da l'antighità, ai astri ła zera atribuia natura mitołòzega parché ogniuno de sti cuà el vegnea arentizà e simiłà a na vera e pròpia divinità, cofà intestà par ezénpio da Ciceron in *De natura deorum*, II, 42.
## Voze corełae
* Ojeto astronòmego

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Università Paris-Saclay

L**'Università Paris-Saclay** (Łéngua fransexe: *Université Paris-Saclay*) ła xe un'università fransexe fondà inte el 2005 a Gif-sur-Yvette, departemento de Essonne, e l'è organizà in 5 facoltà.

## Cołegamenti forèsti
* Pagina uficiałe
Oròscopo

[right|miniatura|Ezénpio de [Carta astrałe o carta cełeste.]]
L**oròscopo** (dal tèrmano latin *hōroscopus*, a so volta derivante dal grego ὡροσκόπος *hōroskópos*, conponesto de ὥρα (hṓra), *durada de tenpo*, e σκοπέω (skopéō), *ezamenar*) el ze l'interpretasion astrołòzega de ła pozision dei astri inte el momento inte el cuało se verìfega un calsìase avegnimento. L'arte divinatòria de prodùzar un oròscopo ła se ciama *oroscopia*.

## Oròscopo in senso pseudosientìfego
El *reconosimento* de ła pozision dei astri ła ze un'oparasion tècnega reałìstega, in cuanto ła consta inte ła costrusion de na carta astrałe co łe pozision dei pianeti e de łe stełe inte el momento de l'avegnimento tolto soto ezame; de roverso ła so *interpretasion* col fine de predir el futuro ła ze totalmente arbitrària e pseudosientìfega. La predision ła vien formułada su l'asumesto che ła pozision dei pianeti e del zodìago inte el momento de un avegnimento el influénsee el destin o el futuro de łe persone.
L'oroscòpo pì comun in contesto astrołòzego el ze basà sul tema nadałe, ła raprezentasion dei astri formułada inte el momento de ła nasimento de na persona.

## Oròscopo inte el łénguajo comun
El vien denomenà **oròscopo** anca ła publegasion de predision zenèreghe sul destin individuałe de łe persone, clasifegae drio el segno zodiacałe de nasimento; ste predision łe se baza su l'influensa che el pasajo dei pianeti el podaria gaver, inte el perìodo de tenpo considarà da l'oròscopo, su łe persone naseste inte un determrnà segno zodiacałe.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Podere ezecutivo

__HIDDENCAT__

Inte łe siense pułìteghe, secondo el prinsipio de separasion dei poderi del Stato, el **podere ezecutivo**, zeneralmente detegnesto da un'istitusion denomenada "goerno" o "ezecudivo", el ze in prima istansa el poder de aplegar łe leji e de farle respetar.

## Difarense co chełi altri poderi
L'Ezecutivo el ze destinguesto dal podere lejislativo, che el ze el podere de fare łe leji (lejiferar), e dal podere zudisiàrio che el ze invese el podere de zudegar e eventualmente castigar chi che no respeta łe leji. Sti poderi i vien in zenere reservai al sovran in cazo de monarchia asołuta.

In contesto democràtego, el podere ezecutivo el ze ezersità da òrgani che i fa łe prescrision de łe leji e i àtua in concreto łe pùbleghe finałità. La tuteła del Goerno, inte l'ezercìsio de ste funsion, ła responde a l'ezijensa de *goernabiłità*, che łe sìngułe forme de goerno łe bałansa variamente co l'ezijensa de *raprezentatività* pròpia de łe asenblee ełetive.

## Roło del podere ezecutivo
I so cònpiti i ze moltèpleghi:

* far respetar l'órdene e ła leje traerso de ła zestion de łe forse de połìsia e dei penitensiari
* condùzar ła pułìtega estera del Stato
* dirìzar łe forse miłitari
* dirìzar i servisi pùbleghi e ła pùblega aministrasion.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Dezastro naturałe

Un **dezastro naturałe** ła ze ła consevensa de un avegnimento naturałe viołento, determenà da particułari fenòmani (volcani, teramoti, inondasion...) de łe volte anplifegai da l'atività umana. 

El połe provocar el perdimento de vite umane e cauzar dani de granda entità, dipendendo anca da ła densità de popołasion coinvolzesta e da ła capasità de tornar cofà prima dopo de l'avegnimento. Un avegnimento naturałe anca potensialmente tanto sèrio, no el vien clasifegà cofà dezastro naturałe se el se verìfega in zone privae de na popołasion vulneràbiłe; un teramoto inte un dezerto no el pròvoca *de facto* dani umani e gravi dani materiałi e de consevensa no el entra inte ła clasifegasion dei dezastri anbientałi. 

Un dezastro provocà da l'asion direta de l'omo el vien invese considarà cofà dezastro anbientałe.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Revołusion cantada

La **Revołusion cantada** o anca denomenada **revołusion cantarina** (Èstone: *laulev revolutsioon*; Lètone: *dziesmotā revolūcija*; Lituan: *dainuojanti revoliucija*; Ruso: *Поющая революция*, translitarà *Poyushchaya revolyutsiya*), ła ze zeneralmente el nome doparà par denomenar i eventi, gavesti intrà el 1987 e el 1991, che i ze stai ligai al tornar-indrio de ła indipendensa inte łe tre nasion bàlteghe: Estònia, Letònia, Lituània. inte el contesto de ła desołusion de ła Union Soviètega e de ła Guera freda.

El tèrmano el zera sta cognà da l'ativista pułìtego e artista èstono Heinz Valk inte un so artìcuło publegà inte un setemanałe, inte ła stimana del 10–11 de zugno del 1988, dopo de łe spontànee e pasìfeghe manifestasion de masa, durante del Festival de ła Canson Èstone de Tallinn del 1988.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Convension de Berna par ła protesion de łe òpare leteràrie e artìsteghe

La **Convension de Berna par ła protesion de łe òpare leteràrie e artìsteghe**, in ingleze: ***Berne Convention for the Protection of Literary and Artistic Works***, normalmente conosesta senplegamente cofà Convension de Berna, el ze un tratà internasionałe che el desciplina el derito de autore e che el ze sta acetà par ła prima volta a Berna, in Svìsara, inte el 1886.

La Convension de Berna ła règoła formalmente i vari particułari de ła moderna leje sul derito de autore e ła introduze el conceto che un derito de autor el ghe ze dal momento inte el cuało un'òpara ła ze "publegada" reconoséndoła indipendentemente dal fato che ła sìpia stada rezistrada o no. Ła convension ła renforsa par de pì l'òbligo par i paezi de reconósar i deriti de autore detegnesti da altri paezi firmatari soto de un conceto de resiprosità.

## Contegnuo
El dimanda ai so firmatari de tratare łe òpare protete da copyright dei autori de altri paezi firmatari (conosesti cofà menbri de l'Union de Berna) almanco cusita cofà cuełe dei so istesi conpatrioti. par ezénpio, ła leje franseze ła se àplega a calsìase òpara publegada o oparante in Fransa, indipendentemente da andove ła sìpia stada orizenariamente creada.

In pì, par stabiłir un sistema de parità de tratamento dei deriti internasionałi intrà i firmatari, l'acordo el dimanda anca ai Stati menbri de réndar conosesti stàndar mìnemi par el derito de autore.

Stando drio a ła convension, i deriti i ga da èsar concedesti automategamente e ze vietà par un paeze dimandar na rezistrasion formałe de na òpara.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
The Reluctant Dragon

**The Reluctant Dragon** (tituło orizenałe inglezo tradusibiłe in łengua veneta co *El Drago Riłutante*) el ze un film de animasion muzicałe del 1941, prodoto da ła Walt Disney Productions. e direto da Alfred Werker, Hamilton Luske e Jack Cutting, Ub Iwerks, Jack Kinney.

## Altri projeti

## Lingambi foresti
Paezi bàlteghi

Col tèrmano **Stati bàlteghi**, pì raramente anca **EstLaLia** o sanò **Repùbleghe bàlteghe** o oncora **paezi bàlteghi**, se fa zeneralmente refarimento a łe tre repùbleghe de Estònia, Letònia, Lituània.

Tuti e tre i stati finmente al 1917 i ze stai parte de l'Inpero Ruso. De sevente de ła Revołusion Rusa e ai avegnimenti de ła prima guera mondiałe i tre stati i ghea otegnesto l'indipendensa par ła prima volta inte ła istòria. Dal 1940 i stati bàlteghi i zera vegnesti ocupai da l'Union Soviètega; dal 1941 al 1944 i ze stai ocupai da ła Zermània nazista e dal 1945 al 1991 łe ze stae forsadamente inglobae inte ła comunista Union Soviètega, che ła ghea reprimesto ogni altro oncora tentativo indipendentista, finmente a ła cascada de ła istesa Union Soviètega inte el 1991, co che łe se ghea declarà, de novo, repùbleghe indipendenti, reconoseste par liveło iinternasionałe. Atualmente łe ze repùbleghe parlamentari indipendenti, e dal 2004 i ze menbri de l'Union Eoropea e de ła NATO.

Sibè che ghe fuse la definision "cołetiva" e ła arensa zeogràfega che i i univa, i tre stati i ga caraterìsteghe culturałi ben definie e difarenti intrà lore. I ze incomunai invese da łe dimension reduzeste, dal forte spìrito nasionałista, da łe caraterìsteghe zeogràfeghe e da ła domenasion soviètega che ła ga provocà na forte imigrasion de rusi. In tuti e tre i stati i resta de fato de łe forte menoranse ruse, soratuto in Letònia.

Da na parspetiva stòrega, pułìtega, lenguìstega e rełijoza łe ze entità diferensiae. par ezénpio in Estònia ła vien parlada la łéngua estone, partegnente a łe łéngue ugro-fìneghe, simiłare al finlandeze e tanto difarente da łe du łéngue bàlteghe propiamente dizeste (o sia el lètone e lituan). In Estònia e Letònia la rełijon prevałente ła ze cheła luterana, mentre in Lituània ła ze par el pì catòłegà.

La popołasion reduzesta e le dimension picenine łe ga fazesto-sì che inte el tenpo łe ghe fuse strete interełasion coi stati confinanti: ła Lituània ła ga storegamente forti lighi co la Połònia e l'Eoropa sentrałe; ła Letònia ła ze majormente arente de ła Rùsia e ła se ze drio caraterizar cofà àréa de trànsito intrà Rusia e el resto d'Eoropa; l'Estònia ła ze culturalmente pì ligada a ła Finlandia e a ła Scandinàvia.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Uragan Andrew

L**'uragan Andrew** el ze sta el secondo uragan pì destrutivo inte ła stòria dei Stati Unii, e l'ùltemo de trè uragani de Categoria 5 che i ga brincà i Stati Unii inte el ndar del XX secoło dopo de l'uragan del Labor Day inte el 1935 e l'uragan Camille inte el 1969. El ghea provocà ła morte de 65 persone.

L'uragan Andrew ła ze sta el primo de ła Stajon dei uragani 1992 e el ghea brincà el nordòvest de łe Bahamas, ła Florida sud a Homestead (sud de Miami) e el sudòvest de ła Louisiana inte ła zona de Morgan City in agosto. El ghea provocà dani par 26,5 miłiardi de dòłari de chel perìodo (sirca 40,64 miłiardi de eoro odierni), ła major parte dei cuałi i se ghea avesto inte ła Florida sud. El ze sta el dezastro naturałe pì costozo de ła stòria dei Stati Unii finmente al 2005, co che ła ze sta sorpasà da l'uragan Katrina.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Uragan Katrina

L**'uragan Katrina** el ze sta un potente uragan che el ga cauzà gravi dani inte ła parte sud-est dei Stati Unii intrà ła fine de agosto e el scumìsio de setenbre del 2005. Sto siclon el ze reconosesto cofà el pèzo dezastro naturałe che el gàpia finmente uncó brincà i Stati Unii, sia soto dei tèrmani de viteme umane che par i dani econòmeghi.

L'uragan el ga provocà, diretamente o indiretamente, racuante miłiari de morti. La devastasion el ga interonpesto łe provizion de carburante, l'inportasion e l'esportasion de beni. Racuanti esperti i stima che un miłion de persone łe ze restae sensa caza.

L'uragan el ghea creà vari problemi. In particułare ła rotura de racuanti varchi inte l'àrzare che proteze New Orleans, el ghea cauzà l'inondasion del 90% de ła sità. Ghe i ze anca difondesti cazi de sachejo e persone stae in dificoltà par colpa de l'inondasion, e inpusibiłitae de dasare ła sità. Katrina el ze par deso l'uragan pì devastante e costozo che el gàpie mai frazełà i Stati Unii dal 1900, an de l'uragan Galverston, che el ghea copà intrà łe 8.000 e łe 12.000 persone.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Ub Iwerks

__HIDDENCAT__

Ubbe Eert Iwwerks (March 24, 1901 – July 7, 1971) el xe sta un inprenditor merican.
Clyde Geronimi

__HIDDENCAT__

Clito "Clyde" Geronimi (June 12, 1901 – April 24, 1989) el xe sta un inprenditor merican.
Partio Comunista dei Stati Unii de l'Amèrica

El **Partio Comunista dei Stati Unii de l'Amèrica** (in ingleze: ***Comunist Party of the United States of America***, scursà in **CPUSA**) el ze un partio de ispirasion marxista-leninista fondà a Chicago inte el 1919 da Charles Ruthenberg e Louis Fraina.

Fin dal scumìsio łe autorità łe ghea atacà el Partio, i cuałi lavori i se ghea fato in clandestinità intrà el 1919 e el 1923. Durante de ła Seconda guera mondiałe, el Partio el ghea seguio ła linea stałinista e el ze sta vietà inte el 24 de agosto 1954 (*[[Communist Control Act of 1954]]*). El macartismo prima e łe vitòrie de Ronald Reagan dopo łe ghea fazesto entrare el Partio in na grave crize, da ła cuała el pare èsarse co fadiga riciapà solché inte el ventunèzemo secoło. El CPUSA el conta inte el 2017 de sirca 5.000 menbri. El ga organizà vàrie manifestasion contro de l'invazion de l'Afganistan e de l'Iraq da parte dei Stati Unii de l'Amèrica.

Un avegnimento stòrego ła ze sta ła vitòria inte el 2019 de l'esponente del CPUSA Wahsayah Whitebird a ła carga de consejero comunałe inte ła sitadina de Ashland, in Wisconsin. Se parla *de facto* de ła prima volta che un comunista el vegnea ełezesto inte na carga pùblega inte i Stati Unii.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Fethry Duck

**Fethry Duck** (Paperoga) el ze un personajo imajinario deła Disney ideà dało senezador Dick Kinney e dal dezagnador Al Hubbard. Ga ezordìo intè ła storia **The Health Nut** (publegà in Itałia so Topolino intè el 2 de agosto 1964). Cuzino stranbo de Paperin, ga fato ła pecułiar fiłozofia de vita del "do it yourself" (cioè *fazìo da sołi*) tipega deła mentałità hippie dełi ani '60, per cuesto el se cacia senpre nei guai co i so tentativi de razunzer uno scopo sensa uzar la via piassè convensionałe. Inisialmente nato come uno dei tanti "guastafeste" che tormentan Paperin, e rezo inveze simiłe al cuzin nełe storie de produsion braziłiana, col tenpo el s'è evolùo, intè łe storie itałiane, diventando spała comega del cuzin nełe inpreze piassè disparate e talvolta anca protagonista, sensa perdar mai l'atezamento *naif*.

## Altri projeti

## Lingambi foresti
Vezùvio

El **Vezùvio** (in italian ***Vesuvio***) el ze un stratovulcan piasà in Itàlia, in pozision domenante in confronto al golfo de Nàpułi. El ze uno dei du volcani ativi, o a dir mejo dormente no erutando da pì de sincuant'ani, de l'Eoropa continentałe cusita cofà uno dei pì studiai e pericołozo inte el mondo par colpa de l'erlevada popołasion de łe zone arenti e de łe so caraterìsteghe esplozive. L'àrea vezuviana ła prezenta de fato na alta densità de popołasion e el nùmaro dei rezidenti potensialmente in perìcuło ła riva da torno ai . 

## Orìzene del nome
El nome *Vezuvio* (in latin clàsego *<span lang="ła" dir="ltr">Vĕsŭvĭus</span>*, anca *Vesevius*, *Vesvius* o *Vesbius*) el ze probabilmente de orìzene indoeoropea (da na baze *aues*, "iłumenare" o *eus*, "bruzare").
Secondo altri el nome el derivaria da Vesbio capitan dei Pełazi che i ga domenà chel teritòrio.

## Zeografia
[thumb|left|El conpleso Soma-Vezùvio vedesto dal satèłite, inte na fotografia de ła [NASA.]]
El Vezùvio el ze piasà inte el versante sud-orientałe de ła sità metropułitana de Nàpułi, in Canpània, inte el teritòrio de l'omònemo parco nasionałe istituio inte el 1995, sinboło de l'istesa sità. Co na altesa, al 2010, de , el volcan el ze ponesto inte l'interior de na parziałe caldera de sirca  de diàmetro, caldera che ła ze ła parte restante de un precedente vulcan, l'atuałe Monte Soma, dopo che ła granda erusion del 79 ła ghene ga determenà el croło del fianco sud in corispondensa del cuało el se garia formà el cono atuałe col so cratero. Par sta motivasion l'intiero conpleso volcànego el vien denomenà Soma-Vezùvio (*Somma-Vesuvio*)

## Gałaria de multimèdia

File:'Eruption of the Vesuvius', oil on canvas painting by Carlo Bonavia, 1758, Museu de Évora, Portugal.JPG|1758
File:Charles-Francois Lacroix de Marseille - Eruzione Vesuvio.jpg|1762
File:Mount Vesuvius in eruption in 1767, from the mole at Naples. Wellcome V0025255.jpg|1767
File:Jacob Philipp Hackert Ausbruch des Vesuvs Ausbruch des Vesuvs 1779.jpg|1779
File:Pierre-Jacques Volaire - Eruzione del Vesuvio del 1782.jpg|1782
File:Torre del Greco distrutta dall'eruzione del 1794 - Camillo De Vito (gouache).jpg|1794


File:Eruzione del Vesuvio del 1810 - ignoto XIX sec.jpg|1810
File:Painting of Mount Vesuvius erupting in 1812 as seen from the Ponte dell Maddalena (c 1820, detail).jpg|1812
File:Alexandre Dunouy - Eruzione Vesuvio 1813.jpg|1813
File:Vesuvius in eruption, with spectators on the beach at Naples Wellcome V0025243.jpg|1817
File:Sommer, Giorgio (1834-1914) - n. 6138 Lava del Vesuvio Napoli.jpg|1872


File:ETH-BIB-Vesuv-Mittelmeerflug 1928-LBS MH02-04-0151.tif|1928
File:ETH-BIB-Vesuv-Kilimanjaroflug 1929-30-LBS MH02-07-0594.tif|1929
File:ETH-BIB-Vesuv-Nordafrikaflug 1932-LBS MH02-13-0022.tif|1932
File:ETH-BIB-Vesuv-Weitere-LBS MH02-25-0013.tif|1934
File:Vesuvio eruzione 1944 (12).jpg|1944


File:Dolina Giganta.jpg|2005
File:Vesuvius Crater 2 (15800582606).jpg|2014
File:Parco nazionale vesuvio.jpg|2019


## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Raya and the Last Dragon

**Raya and the Last Dragon** (tituło orizenałe inglezo tradusibiłe in łengua veneta co *Raya e l'Oltemo Drago*) el ze un film d'animasion del 2021 direto da Don Hall e Carlos López Estrada, insieme ai co rejisti Paul Briggs e John Ripa e prodoto dała The Walt Disney Company.

El film el ze considerà el 59° clasego Disney.

## Altri Projeti

## Lingambi Foresti
Lemno

**Lemno** (In grego: Λήμνος) ła ze un'ìzoła inte ła parte nord del Mar Ezeo. Ła ga un'estension de 476 km2, 17.000 abitanti. Ła ze in granda parte cołinoza co racuanti vałe cultivàbiłe. El sentro pì inportante el ze Myrina su ła costa osidentałe co un òtemo porto naturałe. Un sentro de menor inportansa ła ze Mudro. L'ìzoła ła ze un'inportante baze miłitare par via de ła so pozision poco destante dai streti del mar de Màrmara. 

## Istòria
I primi abitanti de l'ìzoła i zera pòpołi de orìzane tràcia. Inte el VI sec. v.C. el zera devegnesto un gavero atenezo gràsie a Milsiade che el ła ghea espugnada. A sti cuà i zera vegnesti drioman i Macèdoni, i Romani e i Bizantini.

Dopo de ła cuarta crozada, i bizantini i ghea perdesto el domìnio de l'ìzoła, e ła zera pasà inte łe man dei venesiani, par un secoło i bizantini i zera stai boni de novo de torse oncora el domìnio de l'ìzoła, ma dopo ła zera pasà in man dei zenovezi, e inte el 1479 ła zera sta concuistada dai otomani, che i ghene zera stai i padroni finmente al 1913, ano inte el cuało l'ìzoła ła zera pasà soto del domìnio dei greghi.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Hamilton Luske

__HIDDENCAT__

Hamilton Somers Luske (October 16, 1903 – February 19, 1968) el xe sta un inprenditor merican.
Wolfgang Reitherman

__HIDDENCAT__

**Wolfgang Reitherman** (June 26, 1909 – May 22, 1985) el xe sta un inprenditor merican.
Bill Tytla

__HIDDENCAT__

Vladimir (Volodymyr) Peter "Bill" Tytla (October 25, 1904 – December 30, 1968) el xe sta un inprenditor merican.
Amelia Earhart

**Amelia Earhart** (Atchinson (atuałe Kansas), 24 de lujo del 1897 - desperdesta inte el Pasìfego sud, 2 de lujo del 1937) ła ze stada na aviadora statunitensa.

Ła ze sta la prima fémana che ła ze sta bona de traersar l'Osèano Atlàntego, inte el 1932, piłotando el so aèreo da Oakland a Honolulu, inte łe Hawaii. Ła devien anca ła prima dona che ła voła traerso dei Stati Unii de l'Amèrica sensa scało, partindo da Los Angeles (California) rivando a Newark in New Jersey, finindo el so viajo inte el 24 de agosto de l'isteso ano.

In 1937 ła ghea fato un intento de partir par ła volta del mondo, co F. Noonan cofà copiłota, pero el so aèreo el zera spario inte na parte gnoncora descuerta del Pasìfego durante de na tormenta dopo gaver fato 33000 chiłòmetri in 30 dì.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Felix the Cat

Felix the Cat l'è un personagio de i fumeti inventà da Pat Sullivan, Otto Messmer.

## Lingambi foresti
Magna Carta

La ***Magna Carta Libertatum*** (dal latin medievałe, "Granda Carta de łe libartà"), normalmente ciamada **Magna Carta**, ła ze na carta acetada inte el 15 de zugno del 1215 dal re Joani de Inghiltera (soranomenà anca "Sensa Tera", parché privà de prerogative reałi) a Runnymede, arente de Windsor. Redada da l'Arcivéscovo de Canterbury par rivar a ła paze intrà l'inpopołare re e un grupo de nòbiłi rebełi, ła ghea garantio ła tuteła dei deriti de ła ceza, ła protesion dei siviłi da ła detension inzustifegada, ła garansia de na ràpida zustìsia e ła limitasion sui tributi feudałi a ła corona.

Ła zera sta ciamada *magna* par no confóndarla co un provedimento menor, na *carta* emanada pròpio in chełi ani par acordar na sèrie de limitasion al podere del sovran ingleze. Siben che ła se prezenta cofà un ato de concesion uniłaterałe da parte del re, el costituiva, in realtà, un contrato de reconosimento de deriti resìproghi. Dopo de ła morte de Joani, el goerno de Gulielmo el Maresało, rejente par el so zóvane fioło Enrico III, el ghea fazesto emanar de novo el documento inte el 1216, despojà de racuanti dei so contegnesti pì radegałi, inte un tentativo fałio de costruirse un sostegno pułìtego; l'ano sevente, a ła fine de ła prima guera dei baroni, el ghea fazesto parte del tratà de paze concordà a Lambeth. Gavendo pochi fondi, Enrico el ghea fazesto publegar de novo oncora na volta ła Carta inte el 1225, in cànbio de na concesion de nove tase; so fioło, Edoardo I, el ło ghea fazesto inte el 1297, sta volta confermàndoła cofà parte de ła leje statutària de l'Inghiltera.

Sibè che ła Magna Carta ła sìpia vegnesta pì volte modificada, inte el corso dei sècołi, da leji ordenàrie emanae dal parlamento, ła conserva oncora uncó el status de Carta fondamentałe de ła monarchia britànega e i resta oncora uncó in vigore i artìcułi 1, 9 e 29 de l’ùltema version, cueła del 1297.

Joani Sensa Tera, che el gaveva firmà sto documento soto coercision e conbatesto i rebełi co ła benedision del Papa Inocenso III finmente a ła morte, el ze sta *de facto* l'ùltemo vero sovran teocràtego ingleze, anca se tanti desendenti i zera stai boni co èzito a restaurare ła monarchia asołuta.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
D. W. Griffith

__HIDDENCAT__

David Wark Griffith (January 22, 1875 – July 23, 1948) el xe sta un inprenditor merican.
Nexus 9

El **Nexus 9** ze un tablet co display da 8,9 połici, ideà da Google e produzesto da HTC imeso inte'l marcà a partir da Novenbre 2014 co sistema operativo Android Lollipop 5.0 (drìoman el ze stà sostitutìo da Lollipop 5.0.1,  Lollipop 5.1.1 po' Android 6.0.1 (Marshmallow) ed infin Android 7.1.1 (Nougat). El ze el sucesor del Nexus 7 (2013).

Cuarto tablet de ła serie Google Nexus, el ze el primo a montar Android Lollipop 5.0 insenbre al Nexus 6 e'l ze stà prezentà el 31 de otobre 2014.

## Schermo
* Display 1536x2048p da 8.9" (281 ppi) IPS
* Multitouch a 10 tochi
* Vero rezistente ai zgrafi

## Hardware
* Procesor: NVIDIA Tegra K1 a 64-Bit clockato a 2,3&nbsp;GHz (dual-core)
* Fotocamara: 8 Megapixel co Autofocus (Dadrìo) e 1,6 Megapixel (Frontałe)
* Memoria interna: 16 e 32 GB
* RAM: 2 GB LPDDR3

## USB OTG
Utiłizabiłe par ła conesion de dispozitivi esterni cofà mouse, tastiera e
dongle 3G esterno (par varsion che no ło suporta).
Se oportunamente modifegà tramite software, A ze posibiłe utiłizar de łe app capasi de montar
anca dispositivi de archiviasion esterna, come pen-drive e hard disk.

## Varsion
In Italia el ze disponibiłe disponibile dal 15 de Novebnre 2014 in tre cołorasion (bianco, nero e sabia) e in do taji de memoria: 
* 16 GB Wi-Fi 
* 32 GB LTE (sensa funsion tełefòneghe)

## Sistema operativo
* Al momento de l'usida so'l marcà: Android Lollipop 5.0
* Ultemo ajornamento disponibiłe: Android Nougat 7.1.1
Come tuti i prodoti de ła łinea Nexus de Google, anca el Nexus 9 se difarensia dai altri tablet Android par l'asensa de parsonałizasion de l'intarfasa gràfega del sistema operativo da parte del produtor. A se gavarà cusì l'intarfasa nativa de Android. Cuesto, oltre a na sielta dei Google, pone ła serie Nexus in testa come vełocità de ajornamento e suporto del sistema operativo respeto a tuti i altri dispozitivi prezenti so'l marcà. Se gavarà in sto modo ła varsion de Android piasè ajornà del momento par el propio dispozidivo.

## Dimension e Masa
* Dimension: 228.2 x 153.7 x 8&nbsp;mm
* Masa: 425 g (Wi-Fi) / 436 g (3G/LTE)

## Connettività
* Wi-Fi 802.11 a/b/g/n/ac
* Wi-Fi Direct
* Bluetooth 4.0
* A-GPS
* NFC (Android Beam)
* HSDPA+ e 4G LTE (soło modeło LTE)
* Usida audio Jack da 3,5&nbsp;mm
* Usida video da ła porta micro-USB tramite adatator SlimPort opsionałe.

## Sensori
* Ziroscopio
* Łuminozità anbientałe
* Magnetometro
* Acełerometro
* Sensor de Son
* Bùsoła Dizitałe

## Voze corełae
* Android
* Google Inc.
* Tełefonia mobiłe
* Tełefono celulare
* Nexus 7 (2012)
* Galaxy Nexus
* Nexus 10
* Nexus 4
* Nexus One
* Nexus S
* Google Nexus
* Nexus 6P
* Nexus 5X

## Altri projeti

## Linganbi foresti
*
Confesion rełijoza

Na **confesion rełijoza** (in ingleze se dize *religious denomination*) el ze un subgrupo rełijozo che ła funsiona soto de un nome, na tradision e na identità comun.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Sèłuła staminałe

Le **sèłułe staminałi**, **sèłułe mari** o **sèłułe stamenałi** łe ze sèłułe primitive, no speciałizae, dotae de ła capasità de trasformarse in vari altri tipi de sèłułe del corpo traerso de un procedimento denomenà defarensiamento sełułare. I ze ojeto de stùdio da parte dei sercadori par curare determenae małatie, sfrutando ła so dutiłità. Le sèłułe stamenałi o sèłułe mari łe połe vegner prełevae da vàrie fonti cofà el cordon onbełicałe, el saco amniòtego, el sàngue, ła meoła òsea, ła placenta, i tesuti adipozi, ła polpa dentałe.

## Caraterìsteghe de distinsion
Par poder èsar definia cofà stamenałe, na sèłuła ła ga da satisfar du propietà: l'autorenovamento e ła pluripotensa.

* L*'autorenovamento* el ze sta identifegà par ła prima volta inte el 1963 inte el ndar de studi so ła meoła òsea, e el raprezenta l'èsar bon de ste sèłułe de conpir un nùmaro iłimità de sicli repliegativi mantegnindo senpre el medèzemo stàdio defarensiativo.
* La *pluripotensa* el ze l'èsar bon de orizenar a una o pì linee o tipi sełułari mediante del defarensiamento.

### La potensa defarensiativa
Le sèłułe stamenałi łe gnen clasifegae in baze a ła so potensa, ła potensiałità de defarensiarse inte i vari tipi o linee sełułari.

* *[[Totipotensa]]*: l'èsar bon de na sìnguła sèłuła de divìdarse e prodùzar tute łe sèłułe defarensiae inte un organizmo, conprendesti i tesuti extraenbrionałi
* *Pluripotensa*: l'èsar bon de na sìnguła sèłuła de divìdarse e de defarensiarse inte un calsìase dei tre strati zermenałi.
* *Multipotensa*: el potensiałe de defarensiarse inte un nùmaro limità de lignaji sełułari; łe vien anca dizeste «sèłułe prozenidore».
* *Ołigopotensa*: l'èsar bon de defarensiarse solché in racuanti tipi de sèłułe.
* *Unipotensa*: l'èsar bon de defarensiarse inte un sìnguło tipo de sèłuła; łe vien anca dizeste «sèłułe precursore».

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Meoła òsea

El **meoła òsea** o **meoło òseo** (talvolta co ła zonta de ła létara D **me''d''óło/a**) ła ze un tesuto moło che el òcupa i canałi dei osi longhi e ła fasa sentrałe dei osi piati. Ła ze formada da un stroma (meoła òsea zała) e da un parenchima emopojètego raprezentà dai ełementi precursori de łe sèłułe emàteghe (meoła òsea rosa o tesuto miełòide). Ła meoła òsea ła ze anca na conponente ciave del sistema linfòide, produzindo i linfociti che i forma parte del sistema imunitàrio del corpo.

## Zenerałità
La tipołozia e ła madurasion de łe sèłułe emàteghe ła vària dipendindo de łe clase dei vertebrai ai cuałi se fa refarensa.

Inte i mamìfari, defarentemente che in altri organismi, i eritrociti i ze denucleai (o sia no i ze dotai de un nùcleo sełułare), e de consevensa i ze orizenai nesesariamente da un òrgano produtor.
### Anatomia umana
#### Tipi de meoła òsea
Inte l'anatomia umana podemo reconósar du tipi de meoła osea: ła **meoła rosa** (costituia prinsipalmente da tesuto miełòide) e ła **meoła zała** (costituia soratuto da tesuto adipozo che ła ghene definise el cołore). Glòbułi rosi, piastrine e ła major parte dei leucociti i ze produzesti inte ła meoła rosa, racuanti leucociti i se desviłupa inte ła meoła zała. Anbedó i tipi de meoła òsea łe contegne na granda cuantità de vazi sanguigni.

Ła meoła òsea, al nasimento, el ze costituio totalmente da cueło de tipołozia rosa. Cresendo, granda parte del meoło òseo roso el vien convertio in meoła òsea zała. Ła meoła òsea rosa ła ghe ze prinsipalmente inte i osi piati cofà el crànio, vèrtebre, scàpołe, e inte el tesuto spugnozo de łe epifisi dei osi longhi, cofà el fèmore e l'òmero. Ła meoła zała ła ghe ze invese inte ła diafisi dei osi longhi.

Inte el cazo de na grave emorazia, l'organismo el ze bon de reconvertir ła meoła zała in cueła rosa, col fine de inalsar ła produsion de łe sèłułe del sàngue.

##### Stroma
La stroma de ła meoła òsea ła ze tuto el tesuto che no el ze diretamente coinvolzesto inte ła funsion primària de ła meoła: l'ematopojezi. Al stroma el ghe partegne ła meoła zała (e ła ghene costituise ła major parte), co łe sèłułe stromałi che i łe ghe ze inte ła meoła rosa e i forma na spece de maja bastansa streta.

El stroma de ła meoła òsea ła ze formà da fibre e sèłułe del retìcuło che łe ga el fin de sostegno de ła parte ematopojètega de ła meoła, cusita cofà de prodùzar vari fatori de incresimento e desviłupo par l'ativasion de łe sèłułe projenitore produzeste inte ła parte ematopojètega.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
The Brave Little Toaster (film)

***The Brave Little Toaster*** (tituło orizenałe inglezo tradusibiłe in łengua veneta co *Łe aventure del picoło Tostapan*) el ze un film d'animasion muzicałe del 1987, prodoto da ła Hyperion Pictures e distribuìo dała Walt Disney Pictures.

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Netun (astronomia)

sinistra|miniatura
**Netun** o anca **Netuno** el ze l'otavo e pì destante pianeta del Sistema sołare partindo dal Sołe. Se ze drio parlar del cuarto pianeta pì grando, considerando el so diàmetro, e el terso se tegnemo in conto ła so masa. Netun el ga 17 volte ła masa de ła Tera e el ze lejeramente pì masìcio del so cuazi-zemeło Uran, ła cuała masa ła ze conpagna a 15 mase terestri, ma el ze manco denso in confronto de Netun. El nome del pianeta ła ze dedegà al dio roman del mare (Netun); el so sinboło el ze ♆ (20px|Sìnboło astronòmego de Netun), na version stiłizada del tridente de Netun.

Descuerto inte ła sera del 23 de setenbre del 1846 da Johann Gottfried Galle col tełescòpio de l'Oservatòrio astronòmego de Berlin, e Heinrich Louis d'Arrest, un scołaro de astronomia che el asistiva, Netun el ze sta el primo pianeta a devegner catà co ła dòpara de càlcołi matemàteghi pì che traerso regołari oservasion: canbiamenti insòłiti inte l'òrbita de Uran i ghea induzesto i astronomi a crédare che ghe fuse, a l'esterno, un pianeta sconosesto che el ghene turbava l'òrbita. El pianeta el ze sta descuerto entro pena un grado dal ponto prevedesto. La luna Triton ła ze sta individuada poco dopo, ma nisun de chełi altri trèdaze satèłiti naturałi de Netun el ze sta descuerto prima del XX secoło. El pianeta el ze sta vizità da solché na sonda spasiałe, ła *[[Voyager 2]]* che ła ghea tranzità arente de sto cuà inte el 25 de agosto del 1989.

Netun el ga na conpozision simiłare a cueła de Uran e anbedó i ga conpozision defarenti da cuełe dei pì grandi pianeti gasozi Zove e Saturno. Par sta motivasion i vien talvolta clasifegai inte na categoria separada, i denomenai "ziganti jasai". L'atmosfera de Netun, siben simiłare a cuełe sia de Zove che de Saturno esindo formada prinsipalmente da idròzeno e èlio, el detien anca majori proporsion de "jasi", cofà àcua, amonìaca e metan, co trace de idrocarburi e forse azoto. In contrasto, l'interno del pianeta el ze conponesto esensialmente da jasi e roce cofà el so mezo-zemeło Uran. Le trace de metan che łe ghe ze inte i strati pì esterni de l'atmosfera i contribuise a conferirghe al pianeta Netun el so caraterìstego cołore cełesto forte.

Netun el detien i venti pì forti de ogni altro pianeta inte el Sistema Sołare. Łe ze stae mezurae refołade de vento de vełozità par sora dei . A l'època del sorvoło da parte de ła Voyager 2, inte el 1989, l'emisfero sud del pianeta el detegneva na Granda Màcia Scura conparàbiłe co ła Granda Màcia Rosa de Zove; ła tenperatura de łe nubi pì alte de Netun ła zera de sirca , una de łe pì frede del Sistema sołare, par colpa de ła granda distansa dal Sołe. La tenperatura inte el sentro del pianeta ła ze de sirca 7000&nbsp;°C, conparàbiłe co ła tenperatura superfisałe del Sołe e simiłare a cueła del nùcleo de tanti altri pianeti conosesti. El pianeta el detien in pì un déboło sistema de anełi, descuerto inte i ani sesanta ma confermà solché da ła Voyager 2.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Ełiopàuza

L**ełiopàuza** ła ze el confin inte el cuało el vento sołare emetesto dal nostro Sołe el ze fermà dal mezo interstełare.

El vento sołare el crea na "boła" inte el mezo interstełare che ła ze conponesto dal gas rarefato de idròzeno e èlio che el inpiena ła gałàsia. El bordo pì esterno de sta boła el ze andove ła forsa del vento sołare no ła ze pì sufisente par spénzar indrio el mezo interstełare. Sto bordo el ze conosesto cofà ełiopàuza e el ze de frecuente considarà cofà el confin esterno del sistema sołare.

Drento de l'ełiopàuza ghe ze un altro confin, ciamà "termination shock", andove che łe partezełe del vento sołare, finmente a chel momento supersòneghe, łe gnen rałentizae a vełozità subsòneghe.

La distansa de l'ełiopàuza vària da łe 80 a łe 100 unità astronòmeghe. Probabilmente ła ze tanto pì picenina inte ła parte del sistema sołare che ła se cata "davanti" in confronto al moto orbitałe del sistema sołare inte ła gałàsia. Podaria anca variar dipendindo de ła vełozità del vento sołare inte el momento e dipendindo de ła densità locałe del mezo interstełare. Se sa che el ze ben al de là de l'òrbita de Pluton. 

La sonda spasiałe Voyager 2, dopo gaver finio ła so esplorasion planetària, ła ze entrada inte l'ełiopàuza inte el 10 de disenbre del 2018, mentre ła sonda spasiałe Voyager 1 ła ghe zera za entrada inte el 25 de agosto del 2012. Gràsie a łe mezurasion de Voyager 1 el se ga conprendesto che i moltèpleghi strati magnèteghi sołari i se ga interlacià, creando bołe magnèteghe che łe proteze ła Tera da raji còsmeghi danozi.

Na definision alternativa ła ze che l'ełiopàuza ła ze ła magnetopàuza, intrà ła magnetosfera del sistema sołare e łe corenti de plasma de ła gałàsia. No se sa se sti confini i coinsida co cuełi definii in precedensa.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti

*  NASA: http://voyager.jpl.nasa.gov/mission/interstellar.html
*  University of Iowa Press release -- 8 dicembre, 2003
*  https://web.archive.org/web/20070119012515/http://www.universetoday.com/am/publish/size_of_heliopause.html
Armada Rosa

L**Armada Rosa** o **Ezèrsito Roso** (ufisalmente **Armada Rosa dei Oparari e dei Contadini** (, *Raboče-krest'janskaja Krasnaja armija* in acrònemo ***RKKA*** e de frecuente oncor pì scursà in Красная армия: ***KA***) ła ze sta el nome dato a łe forse armae ruse dopo de ła dezintegrasion de łe forse zariste inte el 1917. L'ajetivo “rosa” el fa refarensa al cołore tradisionałe del movimento sociałista e comunista. L'Armada Rosa ła ze sta istituia su decreto del Consejo dei comisari del pòpoło de ła RSFS Rusa inte el 1918 e el zera devegnesto l'ezèrsito de l'Union Soviètega inte el momento de ła fondasion de l'isteso Stato, inte el 1922. Lev Trockiji, comisàrio del pòpoło par ła guera dal 1918 al 1924, el ze considarà el so fondator.

L'Armada Rosa, guidada diretamente sensa tramezi e mediadori da Stalin co ła cołaborasion de vari zenerałi, el ghea portà vanti na funsion decizionałe inte el ndar de ła seconda guera mondiałe, dezemando dopo cuatro ani de viołente e sanguenàrie bataje na granda parte de łe forse de ła Wehrmacht de ła Zermània nazista e sarando vitoriozamente el conflito ruso-todesco co ła concuista de Berlin e Viena. Durante de łe oparasion sul fronte orientałe, el 70-75% de łe vìteme che ła Wehrmacht e łe Waffen-SS łe ghea sorbio inte el ndar de ła guera (i sovièteghi i ghea avesto pì de 20 milioni de morti conprendesti i siviłi). Inte el so perìodo de màsima espansion de orgànego, inte el 1943, l'Armada Rosa ła contava 10.5 milioni de efetivi intrà ufisałi, sotufisałi e soldai e ła zera ecuipajada co miłiari de cari armai e canoni moderni (gràsie anca al sostegno logìstego dei Liai soratuto inte el ndar dei primi ani de guera); łe pèrdite par rivar a ła vitòria łe zera stae stra alte: 11,2 milioni de soldai morti par càuze de guera inte el perìodo 1941–1945.

Partindo dal febraro del 1946, l'Armada Rosa, co ła Marina soviètega, ła incarnava ła conponente prinsipałe de łe forse armae sovièteghe; ła ghea tolto el nome ufisałe de **[[Sovetskaja Armija|Armada Soviètega]]** (, in sigla *SA*), finmente a ła so desołusion inte el disenbre del 1991.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Astronàuta

Un **astronàuta** o **cosmonàuta** (in ruso: космонавт, *kosmonavt*; in cineze: *taikonauta*) el ze un èsare uman che el viaja inte el spàsio o che el vien trasportà da calcosa che el ło rende, sojeto primo de l'esplorasion spasiałe umana.

## Definision de volo spasiale
I criteri par determenar el signifegà de "viajo inte el spàsio" i ze defarenti inte łe vàrie culture dei sìngułi paezi coinvolzesti. Inte i Stati Unii i ze considerai astronàuti chełi che i sorpasa un'altitùdene de 50 mìlia (sirca ), in Rùsia par voło spasiałe se intende na trajetòria orbitałe (òrbita zeosèntrega) o sia che el veìcolo el gàpia da fare almanco na volta da torno de ła Tera.

La Federasion Internasionałe Aeronàutega (FAI) invese ła definise vołi spasiałi cuełi che i sorpasa i 100&nbsp;km; par sta motivasion el nùmaro totałe de astronàuti i diferise da fonte a fonte. Al 20 de zugno del 2011 un totałe de 529 persone łe ze andae inte el spàsio, secondo ła definision americana, andove che i ga totałizà pì de  dì, includesti pì de 100 dì de pasejae spasiałi. A l'istesa data invese i el nùmaro el devien 523 i "astronàuti" secondo ła FAI. 

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Mìsiłe bałìstego de curto rajo

Un **SRBM** (sigla de l'ingleze: ***short-range ballistic missile***) che se połe tradùzar cofà **mìsiłe balìstego a corto rajo**) el ze un mìsiłe balìstego co na gitada inferiore a 1.000&nbsp;km. Tanti intrà sti mìsiłi i ze boni de trasportare armi nucleari tàteghe e stratèzeghe (anca se atualmente par sta portada se preferise dotarli de armi de convension o chìmeghe, preferindo ła dòpara de bonbe atòmeghe aviotrasportae, almanco che no el vègnee doparà contro dei aeroporti).

In racuanti potensiałi confliti rejonałi  sti mìsiłi i podaria èsar doparai in virtù de łe curte destanse intrà racuanti paezi, par el so baso costo e ła fasiłità de configurasion. Inte ła moderna termenołozia miłitare i mìsiłi SRBM i ze parte del grupo pì anpiamente conosesto in ingleze cofà theatre ballistic missile, che el include calsìase mìsiłe balìstego co portae par soto ai 3.500&nbsp;km.

## Mìsiłi in rezalto
* 9M72 Iskander (400&nbsp;km) 
* Abdali (200&nbsp;km) 
* Fajr-5 (90&nbsp;km) 
* Fateh-110 (250&nbsp;km) 
* Ghaznavi (350&nbsp;km) 
* Hadès (480&nbsp;km) 
* Hyunmoo (180–250&nbsp;km) 
* Hyunmoo-2 (300–500&nbsp;km) 
* J-600T Yıldırım (150&nbsp;km) 
* J-600T Yıldırım II (300&nbsp;km) 
* Jericho I (500&nbsp;km) 
* DF-11 (350&nbsp;km) 
* DF-15 (600&nbsp;km) 
* MGM-140 ATACMS (300&nbsp;km) 
* MGM-52 Lance (120&nbsp;km) 
* MGM-29 Sergeant (135&nbsp;km) 
* MGM-5 Corporal (130&nbsp;km) 
* MGR-1 Honest John (48&nbsp;km) 
* Pluton (120&nbsp;km) 
* Prithvi (150&nbsp;km) 
* Prithvi II (250–350&nbsp;km) 
* Prithvi III (350–750&nbsp;km) 
* Shahab-2 (700&nbsp;km) 
* Shaurya (600–700&nbsp;km) 
* OTR-23 (480&nbsp;km)
* SS-1 Scud (R-11, R-17) (300&nbsp;km) 
* V-2 (322&nbsp;km) 

*

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Mìsiłe bałìstego de rajo intermèdio

Un **mìsiłe balìstego a rajo intermèdio** (descrivesto anca da ła sigla ***IRBM***, da l'ingleze *intermediate-range balistic missile*) el ze un mìsiłe balìstego che el cuerze un rajo de 3.000-5.500&nbsp;km, ponéndose de consevensa in na clasifegasion intermedia intrà i mìsiłi balìsteghi a mèdio rajo (*MRBM*) e i mìsiłi balìsteghi intercontinentałi (*ICBM*). La clasifegasion ła ze fazesta prinsipalmente par motivasion de convegnensa, ponesto-ché ła ghe ze na belché poca defarensa intrà un ICBM de basa efisensa e un IRBM de alta eficensa. Sta clasifegasion ła ze bazada sui stàndar de ła *[[Missile Defense Agency]]*, ma ghene ze altri che i contenpla ła definision de n'altra clase de mìsiłi, i mìsiłi balìsteghi de longo rajo (*LRBM*), definii intrà i IRBM e i ICBM.
## Mìsiłi in rezalto
; Operadivi:
* Agni III (3.500-5.000&nbsp;km) - 
* Jericho III (2.800&nbsp;km) - 

; In desviłupo:
* Ghauri-III (3.500&nbsp;km) - 
* Shaheen-III (4.500&nbsp;km) - 
* BM25 / Musudan (2.500-4.000&nbsp;km) - 
* Shahab-5 (4.000-5.000&nbsp;km) - 

; Pasai:
* Dongfeng 3 (CSS-2) (2.500&nbsp;km) - 
* Dongfeng 4 (CSS-3) (4.000&nbsp;km) - 
* PGM-17 Thor (1.850-3.700&nbsp;km)  e 
* S2 (2.750&nbsp;km) 
* S3 (3.500&nbsp;km) 
* SS-20 Saber (RSD-10 "Pioner") (5.500&nbsp;km) - 

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Mìsiłe bałìstego lansà da sotomarin

**SLBM** (***Submarine-Launched Ballistic Missile***) ła ze na sigla ingleze che ła vien doparada par dirghe ai mìsiłi balìsteghi lansà da sotomarin o mìsiłi bałìsteghi sublansai. La conotasion franseze ła ze ***MSBS***, par *Mer-Sol Balistique Stratégique* (mare-tera balìstego stratèzego). Co sto tèrmano i se denòmena i mìsiłi balìsteghi i cuałi i ze dotai i sotomarini lanciamìsiłi balìsteghi.

## Mìsiłi in rezalto

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Mìsiłe bałìstego intercontinentałe

Un **mìsiłe balìstego intercontinentałe** (normalmente dizesto **ICBM**, acrònemo de l'espresion ingleze *intercontinental ballistic missile*) el ze un mìsiłe par el trasporto de longo rajo de ordegni nucleari che, doparando na trajetòria bałìstega, el riva in alture signifegadive, includesta na parte de voło suborbitałe e trajetòrie in parte orbitałi. Un ICBM el se difarénsia da chełi altri mìsiłi balìsteghi cofà i IRBM o i SRBM par ła portada sensibilmente pì alta (par de sora dei 5.500 km), che ła ze de frecuente limitada da acordi pułìteghi e de controło de łe arme.

## Mìsiłi in rezalto
; 
* Atlas (SM-65, CGM-16)
* Titan I (SM-68, HGM-25A)
* Titan II (SM-68B, LGM-25C)
* Minuteman I (SM-80, LGM-30A/B, HSM-80)
* Minuteman II (LGM-30F)
* Minuteman III (LGM-30G)
* LGM-118 Peacekeeper / MX (LGM-118A, MX)
* MGM-134 Midgetman

;  / 
* R-7 «Semёrka» (SS-6 Sapwood)
* R-7A «Semёrka» (SS-6 Sapwood)
* R-16 (SS-7 Saddler)
* R-9A (SS-8 Sasin)
* UR-100 (SS-11 mod.1 Sego)
* R-36 (SS-9 Scarp)
* RT-2 (SS-13 mod.1 Savage)
* RT-20P (SS-Х-15 Scrooge)
* Temp-2S (SS-16 Sinner)
* UR-100K (SS-11 mod.2 Sego)
* R-36M (SS-18 Mod.1,2,3 Satan)
* UR-100N (SS-19 mod.1 Stiletto)
* MR-UR-100 (SS−17 mod.1,2 Spanker)
* R-36M UTTH (SS-18 Mod.4)
* RT-2PM «Topolʹ» (SS-25 Sickle)
* R-36M2 «Voevoda» (SS-18 Mod.5/Mod.6)
* RT-23 (SS-24 Mod.1 Scalpel)
* RT-23 UTTH «Molodec» (SS-24 mod.3,2 Scalpel)
* Kopʹё-R
* Kurʹer
* RT-2PM2 «Topolʹ-M» (SS-27 Sickle B)
* RS-24 «JArs» (SS-27 Mod.2)
* RS-26 «Rubež» (SS-29 ?)
* RS-28 «Sarmat» (SS-X-30 ?)

; 
*  DF-4 (CSS-3)
* DF-5 / DF-5A / DF-5B (CSS-4)
* DF-31 / DF-31A / DF-31B (CSS-9)
* DF-41 (CSS-X-10)

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Mìsiłe bałìstego de mèdio rajo

**MRBM** (sigla del tèrmano miłitare ingleze *medium-range ballistic missile*) in vèneto se połe tradùzar cofà **mìsiłe balìstego a mèdio rajo**, e denota un tipo de mìsiłe balìstego che secondo ła major parte de łe organizasion de studi miłitari el clasìfega cofà de rajo tanto par soto ai ICBM e par soto ai IRBM (rajo inferiore a cueło mìnemo che serviraria par atacare l'Eoropa da l'Amèrica del Nord e viceversa).

A l'interno de l'United States Department of Defense, un mìsiłe de rajo mèdio el vien defìnio dal gaver na portada màsima intrà 1.000 e 3.000&nbsp;km. Inte ła termenołozia moderna, i MRBM i ze parte del pì grando grupo dei theatre ballistic missile, che include calsìase mìsiłe balìstego co un rajo de asion de manco de 3.500&nbsp;km.

## Mìsiłi spesìfeghi
* Agni II (2.000-3.000&nbsp;km) 
* CSS-2 (3.000&nbsp;km) 
* DF-21 (1.800&nbsp;km) 
* DF-25 (1.700&nbsp;km) 
* Ghadr-110 (> 2.500&nbsp;km) (Iran) 
* Ghauri-I (1.500&nbsp;km) 
* Ghauri-II (2.300&nbsp;km) 
* Jericho II (1.300&nbsp;km) 
* Jupiter-C=(PGM-11 Redstone + MGM-29 Sergeant) (350&nbsp;km?) 
* MGM-31 Pershing (1.770&nbsp;km)
* PGM-19 Jupiter (2.410&nbsp;km) 
* Rodong-1 (1.300&nbsp;km) 
* Rodong-2 (2.000&nbsp;km) 
* Sejjil (2.000-2.500&nbsp;km) 
* Shahab-3 (2.100&nbsp;km) 
* Shaheen-II (2,500&nbsp;km) 
* SS-3 Shyster (1.200&nbsp;km) 
* SS-4 Sandal (2.100&nbsp;km) 
* Taepodong-1 (2.500&nbsp;km) 

## Altri projeti

## Linganbi foresti
ISBN

__HIDDENCAT__

miniatura|Un còdaze ISBN-10 verso alto, el corispondente còdaze de bare ISBN-13 verso baso.
El còdaze **ISBN** (da l'ingleze **International Standard Book Nunber**, "nùmaro de refarimento internasionałe del libro") ła ze na secuensa numèrega de 13 sifre doparada internasionalmente par ła clasifegasion dei libri (ła ze oncora doparada anca ła codìfega antesedente del 2007, costituia da un nùmaro de sifre paro a 10, inte el cuało l'ùltema sifra ła połe eventualmente contegnere ła létara majùscoła X). El ze definio da un stàndar de l'ISO, derivà da ła codìfega SBN ingleze del 1967. Siben no obligatòrio, el so dòparo parò el ze deso devegnesto esensiałe par l'imision del libro inte i canałi de ła granda destribusion.

Ogni còdaze ISBN el identìfega in magnera unìvoga ogni spesìfega edision de un libro (no parò łe sénpleghe restanpe, che łe mantegne l'isteso còdaze de l'edision a łe cuałe łe se refarise) e, na volta insegnà, no el połe pì vegner redoparà par altre produsion letaràrie.

Ghe ze anca anàłoghi còdazi numèreghi par ła clasifegasion de publegasion periòdeghe cofà i cuotidiani o łe reviste (l'ISSN) e par i spartii muzegałi (l'ISMN).

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti