open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Viła Cordellina

**Viła Cordellina** (ciamà anca **Cordellina Lombardi**) ła xe na vila vèneta sitià a Montecio Majore, a puchi chiłometri a ovest de Vicensa.

## Storia
Fata pa vołontà del giureconsulto venesian Carlo Cordellina Molin (come Pałaso Cordellina a Vicensa), ła viła xe sta progetà dal'architeto venesian Giorgio Massari, che el se ga ispirà a modei paładiani. I łauri de costrusion i ga durà dal 1735 al 1742, ano che Massari pareciò el projeto par łe barchese, conpłetà verso el 1760. Al projeto ga cołaborà anca l'architeto Francesco Muttoni. Inte el 1743 Giambattista Tiepolo xera presente pai łauri e contribuio a ła decorasion del sałon prinsipałe de ła viła co on cicło de afrischi ispirà ai fasti de Scipion l'African e Łisandro Magno. Cuesto xe testimonià da na łetera  che el pitore el ga invià a l'amigo Algarotti che ła conta che va vanti el so łaoro.

Ła viła ła xe restà de proprietà de ła fameja Cordellina fin ai primi deseni del XIX secoło.Dopo esere sta doparà anca come sede de ałevamento de bachi de seda e come cołejo, inte el 1943 el conpleso pasò al conte Gaetano Marzotto e inte el 1954 a Vittorio Lombardi che aprovò inpostanti restauri a ła residensa e ai jardini visin. Inte el 1966 ła vedova Lombardi pasò ła prorietà a ła Provincia de Vicensa, odierna parona. Grasie ei continui łauri de recupero e restauro scomisia dopo ła guera, el sito xe stà postà in sti ani odierni a l'antigo spłendore co ła restaursion de ła costusion e ristemasion dei jardini.

Ła viła, a ła presente, ła vien doprà come rapresentansa de ła Provincia de Vicensa, che ła gà continuà l'opara de restauro dei afrishi del Tiepolo. El conpłeso de ła viła el vien doprà pa concerti, convigni e atività culturai.

## Descrision
El conpłeso el xe formà da ła residensa paronałe, da łe barchese, da łe torete e dal grasioso rustico. Inte ła viła el Massari el fa omajo al'arte de Andrea Paładio co el prònao jonigo a cuatro cołone (*tetrastilo*), sormontà dal tinpano co el stema scolpio dei Cordellina (tri curi co i fiuri de łino) e co ła disposision simetrica de łe stanse e de łe du scałe visin al sałon sentrałe.

## Gałeria de foto e video

Imàjine:Cordellina1.JPG|De drio ła viła
Imàjine:Villa Cordellina Lombardi-garden.jpg|Na parte dei jardini
Imàjine:Villa Cordellina Lombardi-Steindekor.jpg|Sesto de fruta decorà su piera
Imàjine:Villa Cordellina Lombardi.ogv|upright=1.4|center|Video su ła viła


## Voxe corełade
* Vila vèneta

## Altri projeti

## Linganbi foresti
*   
*
Łéngua łigura

La **lengua Ligura** (o *łengua Ligure*) ła ze na łengua Gało-Itałega parlada in Liguria, in tel nord ovest de l'Italia, in algune parte de ła costa de ła Françia, Prinsipato de Mònaco e a Carloforte e Calasetta in Sardegna 
La lengua ła ga difarenti diałeti: Tra sti cuà ghe ze anca el Zenoveze, de Zenoa par ła preçizion e el ze el diałeto che el standarizava ła lengua ligura.
Poeti e scritori i scrivea in liguro zà in tel XIII secolo. Intrà i pì popołari se połe catare Martin Piaggio e Gian Giacomo Cavalli.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Altstätten

**** el xe on comun del distreto de Rheintal che el fa parte del canton San Gało in Svisara

## Evołusion demografega

## Altri projeti

## Łingambi foresti
Grote de Catuło

thumb|right|270 px|Veduta panoràmega de łe grote de Catuło
thumb|right|270 px|Cołone del conpleso
Łe **grote de Catuło** (en itałian: *grotte di [[Catullo]]*) le xe un sito archeołogico de Sirmion, locałità so el Lago de Garda in provincia de Bresa: se trata dei resti de un conpleso rexidensiałe e/o termałe roman de el I-II sècoło d.C.

## Storia
La viła la xe stà doparà fin al III o IV sècoło.

Inte el 1483 el sito el xe stà mensionà par ła prima volta co el nome de "grote de Catuło" dal cronista veronexe Marino Saniedo o Martin Sanudo, che el gera stà mandà a Sirmion dal Doge de Venesia. En sèguito, xe stà portà vanti ła teoria che ła viła fuse de proprietà del poeta Catuło (anca se la xe probabilmente de època sucesiva).

El sito el xe stà riportà a ła luçe da scavi efetuà inte el XIX secoło.

I primi scavi regołari i xe stà parò efetuà soło a partire dal 1937-1939, dopo che el sito el xe diventà de proprietà statałe.

En sèguito a 'sti scavi, inte el 1956, xe stà publicà la prima guida so el sito.

## Descrision
Le Grote de Catuło le se cata so un promontorio a ła fin de ła penìxoła de Sirmion.

El conpleso, de forma retangołare. el se estende in un'area de 20.000 mq e el mixura 167x105 m.

El sito el xe çircondà da un uliveto stòrego, che el conprende 1.500 piante.

### Punti de interese
* Criptopòrtego: lungo 158 m, el xe ornà da do fiłe de cołone
* Pisina: se trata i resti de łe terme
* Lungo coridoio, che el dava aceso a 15 stanse

A l'interno de el sito se cata inoltre el Muxeo archeołogico de Sirmion, inaugurà inte el 1999.

## Note


## Altri projeti
Łago de Mizurina

thumb|right|270 px|Un trato del lago de Mixurina
El **Lago de Mixurina** (en itałian: *Lago di Misurina*) el xe un lago alpin de l'Vèneto, in Itàlia, situà inte el paexe de Mixurina (it. *Misurina*), frasion de Auronso de Cadore, in provincia de Bełun. El xe el pì grando lago naturałe del Cadore e el xe soranominà "ła perla de łe Dołomiti.

## Orìxene del nome
El nome "Mixurina" el deriva da l'espresion "mexo ai rin", che ła xe dovuda al fato che se pensava che sia el Piave che l'Àdexe i nasese dal lago de Mixurina.

## Zeografia

### Cołocasion
El lago de Mixurina se cata a est de ła frasion de Mixurina. El lago de Mixurina el xe situà a 1.756 m.s.l.m. e el xe çircondà da vete cuałi łe Tre Çime de Lavaredo, el Sorapiss, i Cadini e el Monte Cristało.

## Lejende
Secondo la lejenda, el lago el saria stà un regało de ła fata del Monte Cristało a Mixurina, ła fioła del re Sorapiss, che la vołeva un specio màjico. La condision gera che so pare vignese trasformà in na montagna: a ła fin parò Mixurina xe cascà xò da 'sta montagna e da łe làgrime versà da so pare saria nato el lago.

## Sport
Inte el 1956 el lago de Mixurina el ga ospità łe gare de patinajo dei Xughi Olìnpeghi invernałi de Cortina.

## El Lago de Mixurina inte ła cultura de masa
* Al lago de Mixurina xe dedicà la canson *Il lago di Misurina* de Claudio Baglioni, publicà inte l'àlbun *[[Sabato pomeriggio (àlbun)|Sabato pomeriggio]]* del 1975

## Note


## Varda anca
* Lago de Carezza

## Altri projeti
SRF 1

**SRF 1** ła xe ła prima rete tełevixiva Svìsara in lengua todesca jestìa da ła SRF, rama de ła dita SRG SSR. El canałe el se catava anca in tel nord Italia co on segnałe debołe al canałe 832 o 836.
SRF info

**SRF info** ła xe na tełevixion publega Svìsara intieramente inçentrada so l'informasion jestia da ła SRF, rama de lengua todesca de ła SRG SSR.

La emitente ła nasé co el nome Sfi in tel 17 de xenaro del 2001, divegnendo dopo SF Replay, e daspò, dal 2005 SF info. El nome de uncò ło ga dal 16 de diçenbre del 2012.
Servisi tełevizivi in Italia

I **servisi tełevixivi in Italia** i ga tacà esarghe a partir dal 3 de xenaro del 1954, andove ghe xe sta ła partensa del cusì ciamà programma nazionale (programa nasionałe), propietà de ła RAI – Radiotełevixion Itałiana. I servisi tełevixivi i se ga slargà co xe nasua ła segonda tełevixion de ła Rai, in tel 1961 col nasimento del secondo programma (segondo programa). La granda rivołusion tełevixiva Itałiana, ła ghe xe sta partendo dal 1977, co ła vegnùa fora de ła tełevixion a cołore e co ła nasita de ła Rete 3, ła nasita del grupo Mediaset in tel 1980 che el ga portà a łiveło nasionałe altre tre nove reti, se parla de Rete 4, Italia 1 e ła pì vardada: Canale 5, nasesto dopo l'esperiensa de Telemiłano 58. In tei ani 80 ghe xe sta na rapida trasformasion de ła tełevixion Italiana, che ła ga portà a ła nasita de nove tełevixion private locałi e nasionałi e na senpre pì granda posibiłità de sièlta dei programi.

N'altra granda trasformasion ła se ga vuo dal 2012, ano andove tuta Italia ła xe pasada dal anałoxego al dijitałe terestre, dando na mejora definision ai contegnui, verxendo anca ła version HDTV dei prinçipałi canałi nasionałi, oltre a cheła SDTV. Dal 2023 l'Italia ła finirà el pasajo dal DVB-T al DVB-T2, che el permetarà de vère na definision pì granda (1080i e 4K), ocupando senpre manco frecuense.

## Prinçipałi canałi Itałiani
* Rai 1
* Rai 2
* Rai 3
* Rete 4
* Canale 5
* Italia 1
* LA7
* TV8
* NOVE
* Rai 4
RSI LA1

**RSI LA 1** (conosua anca soło come **LA 1**) ła xe na prima e prinçipałe rete tełevixiva svisara in lengua italiana. El canałe el fa parte de lła dita elvedega radiotełevixiva RSI; fin al 28 de febraro del 2009 ła se ciamava *TSI1.*
SRF zwei

**SRF zwei** ła xe ła segonda emisora tełevixiva Svìsara jestia da ła SRF, rama in Lengua todesca de ła SRG SSR.

El canałe el nase in tel 1° de setenbre del 1997 co el nome de SF2, par ritraxmetare in orari difarenti ła programasion de ła SRF 1. In tel 2005 el ga ricanbià nome in SF *zwei* (dó), par ciapare el nome de uncò in tel 16 de setenbre del 2012.

Sto canałe el ponta so on target xovaniłe e de putei, traxmetendo film, serie tv e cartoni.
RTS 1

**RTS 1** el xe el primo canałe tełevixivo publego de ła Svìsara jestìa da RTS, rama in lengua fransexe de ła SRG SSR.
TV8 (Italia)

**TV8** el xe on canałe tełevixivo Itałian privato de Sky Italia, catabiłe al LCN numaro 8. La tełevixion ła ponta so on target xenerałista. La so programasion ła xe conponesta da programi xà trasmesi dai altri canałi Sky a pagamento, cuindi repleghe, e co algune produsion fate aposta par el canałe.
NOVE (Canałe tełevizivo)

**NOVE** el xe on canałe tełevixivo Itałian privà de propietà del grupo Discovery Italia che el se połe catare al numaro 9 de l'LCN nasionałe. El xe on canałe xenerałista che el sostituise Deejay TV da l'1° de febraro del 2015.
RTS 2

**RTS Deux** ła xe na tełevixion xenerałista publega de ła Svisara Françexe jestia da ła RTS, rama de lengua françexe de ła SRG SSR.

RTS 2 el nase in tel 1997 co el nome de *TSR2*, proponendose soratuto a on publego xovaniłe. La taca traxmetare in 16:9 dal diçenbre del 2007 e ła ciapa el nome de uncò dal 29 de febraro del 2012.
RTS Info

**RTS Info** el xe on canałe tełevixivo Svìsaro dedicà intieramente a ła informasion, nasuo el 26 de diçenbre del 2006, jestìo da ła RTS, rama de Łéngua fransexe de SRG SSR.

El xe on canałe tełevixivo difuxesto traerso Internet e in difarenti orari so RTS 2  (par de pì inte ła note e al matin). I contegnui video i xe ricavai da ła redasion RTS e i contegnui testuałi i xe de ła Swiss TXT.
La 1

**La 1** ła ze na rete tełeviziva co sede in Spagna, in łéngua spagnoła, zestionada da Radiotelevisión Española, fondada inte el 28 de otobre 1956.
## Programi de rezalto
*Telediario
*Informe Semanal
## Loghi

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
ProSiebenSat.1 Media

**ProSiebenSat.1 Media** ła xe na sosietà Eoropea, co sede in Baviera (Xermanja) che ła laora in tel canpo radio e tełevixivo in difarenti stati. Ła xe stada fondada in tel 2 de otobre del 2000 da l'union de do reti tełevixive Todesche, ła Sat.1 e ProSieben. Ła detien stasion radio, canałi tełevixivi verte, canałi tełevixivi de pagamento, siti web e editori.

## Divixion operadive

### Free TV

#### Canali Televisivi (Free TV)

* Austria: Sat.1, ProSieben, kabel eins, Puls 4, sixx, Sat.1 Gold, ProSieben Maxx, ATV, ATV II
* Belxo: VT4, Vijf TV
* Bulgaria: The Voice
* Danimarca: Kanal 5, Kanal 4, The Voice, SBS NET
* Finlandia: The Voice
* Xermania: Sat.1, ProSieben, Kabel eins, Sixx, Sat.1 Gold, ProSieben Maxx
* Ungaria: TV 2
* Norveja: TV Norge, The Voice
* Romania: Prima TV, Kiss TV
* Svesia: Kanal 5, Kanal 9, The Voice
* Svisara: Sat.1, ProSieben, kabel eins, sixx
* Paexi Basi: SBS 6, Net 5, Veronica

#### Produsion

* Xermania: ProSiebenSat.1 Produktion, SevenPictures, Producers at work

#### Vendite

* Austria: SevenOne Media
* Xermania: SevenOne Media, SevenOne Interactive
* Svisara: SevenOne Media

### Difarensiasion

#### Canali Televixivi (Pay TV)

* Xermania: kabel eins classic, Sat.1 emotions. ProSieben Fun, Deutsches Wetter Fernsehen
* Danimarca, Finlandia, Norvegia, Svezia, Svizzera: C More

#### Canałe Televixivo Intrativo

* Xermania: 9Live (2001-2011)

#### Radio

* Bulgaria: Atlantic, Vitosha, Veselina, The Voice
* Danimarca: The Voice, Radio 2
* Finlandia: The Voice, Iskelmä, Local stations
* Gresa: Lampsi FM
* Norveja: Radio 1, The Voice
* Romania: Magic FM, Kiss FM
* Svesia: Mix Megapool, The Voice, Rockklassiker, Vinyl 107, Studio 107,5

#### Internet

* Xermania: SevenOne Intermedia, Studio 71

#### Periodeghi

* Paesi Basi: Veronica, TV Satellite

#### Merchandising & Licensing

* Xermania: ProSiebenSat.1 Licensing (prima MM MerchandisingMedia)

#### Muxega

* Xermania: Starwatch Entertainment

#### Distribusion programi

* Xermania: SevenOne International
La 2

**La 2** ła ze na rete tełeviziva de Spagna, co sede in Sant Cugat del Vallès in łéngua spagnoła, zestionada da Radiotelevisión Española, fondada inte el 15 nov 1966.
## Programi de rezalto
*La 2 Noticias

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Antena 3

**Antena 3** ła ze na rete tełeviziva fondada inte el 25 diç 1989 de Spagna, co sede in Madrid in łéngua spagnoła, curada e zestionada da ła azienda Atresmedia.

## Programi de rezalto
### Notìsie
* Ruedo Ibérico
* A Fondo
* Espejo Público
* Antena 3 Noticias 1
* Antena 3 Noticias 2
* Antena 3 Noticias 3
* Antena 3 Noticias Fín de Semana
### Spor
* UEFA Champions League
* UEFA Europa League
* Vuelta a España
### Zenerałista
* ¡Boom!
* Rebelde
* Los Simpson
* Buenafuente
* Aquí no hay quien viva
* Los hombres de Paco
* ¿Dónde estás, corazón?
* El diario de Patricia
* Megatrix
* Libertad Vigilada
* Homo Zapping News
* 7 días, 7 noches
* Mis adorables vecinos
* Pelopicopata
* ¿Quién quiere ser Millonario?
* La Casa de Papel
* La Ruleta de la Suerte
* Shin-Chan
* Tru Calling
* Las Chicas Superpoderosas
* El Laboratorio de Dexter
* Un paso adelante
* La Valla

## Loghi

file:Antena_3_logo_1989.png|1989–1992
file:Antena3tricolor1992.png|1992–2001/2002-2004

file:Logo_antena_3_telefonica2002.png|2001-2002

file:Antena_3_new.svg|2004–2014
file:A3_2015.png|2014-2017
file:Antena_3_2017.svg|2017–2025
file:Logo Antena 3 2025 (Naranja).svg|2025–uncó


## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
TV Gazeta

## Storia
*TV Gazeta* la nase el 25 xenaro 1970 so el canale 11 VHF de San Paolo e el xe tra i primi canali nasionali a avere el colore tra el 1973 e el 1976.

Intel 1993 la se fonde co CNT, fuxion che dura fin al 2000 quando Gazeta ritorna ad èsare *Rede Gazeta*. Inte i ultimi ani la xe pasà anca quela al digitale terestre.

## Liganbi foresti
Azteca 7

**Azteca 7** (identifegadivo de segnałe: **XHIMT-TDT**) ła ze na rete tełeviziva mesegana, fondada inte el 1991.

## Logotipo

file:Logo Red Nacional 7 Imevision 1985.svg|1985-1991
file:Logo TV 7 1993.svg|1991-1993
file:Logo TU Vision 1993.svg|1993 (prima version)
file:Logo Canal 7 Tu vision 1994.svg|1994 (seconda version)
file:Logo TV7 -1994.svg|1994 (prima version)
file:Logo TV7-1996.svg|1996-1998 (prima version)
file:Logo Azteca 7 1998.svg|1998 (co picenine variante dal 2011)
file:Logo Azteca 7 2011.svg|dal 2016


## Altri projeti
Łéngua ebraega

L**ebraego* (en ebraego: עברית, trasl.: *ivrit*) la xe na lengua apartenenente al grupo de łe [[Łéngue semìteghe]] e pì presizamente al grupo de le lengue semìteghe oçidentałi e, oncora pì preçixamente, al grupo de łe lengue canaiche. Dopo l'[[Łéngua araba|àrabo]] e l'[[Łéngua amàrica|amàega]], ła xe, co sirca 8 milioni de parlanti, la terza lengua semitega par numero de parlanti; la xe ła lengua ufisiałe del Stato de [[Israełe]] e ła ze parlà anca da minoranse inte i [[Stati Unii]] e in [[Rusia]].

== Istòria ==
L'ebraego el ze stretamente inparentà al fenicio e a l'aramaego.

Ne ła storia de ła lengua ebraega se distingue sincue fazi:

* Ebraego bìblego (III-I sec. a.C. çirca): la xe la lengua co ła cuałe ze redato l'[[Antico Testamento]]
* Ebraego mishnico (I-XI sec. d.C.): la xe la lengua co cui ze redata na parte del *Talmud*
* Ebraego medievałe (VIII-XV sec.), che se sviłupa in [[Spagna]] e [[Provença]]
* Ebraego moderno (XVI-XIX sec.): in 'sta lengua se ga sviłupà na leteratura in [[Eoropa]]
* Ebraego contenporaneo, che el se ga sviłupà a partire da ła fin del [[XIX sècoło]] in [[Pałestina]]

== Alfabeto ==


== L'ebraego contenporaneo ==

=== Ortografia ===
Inte l'ortografia de łe parołe in ebraico, no vien scrite tute le vocałi e coxì xe de frecuente necesario conosere ogni sìngoła paroła par poderla pronunciare coretamente.

Existe parò anca un sistema de trasliterasion, par indicare le vocałi (che vien mese soto le consonanti tràmite punti o altri segni) e façiłitare la letura.

=== Gramàtega ===

==== Artìcoło ====
L'artìcoło determinativo xe ה (*ha*), che el vałe par tuti i generi e sia par el singołare che par el plurałe.

=== Parołe e frazi de uzo comun ===
* כן (*ken*) = "sì"
* לא (*lo*) = "no"
* שלום (*shalom*) = "salve"
* תודה (*todah*) = "grasie"
* בוקר טוב (*boker tov*) = "bonjorno"
* לילה טוב (*laylah tov*) = "bona note"

== Notasion ==
<references/>
*[[Ghil'ad Zuckermann]] 2020 [[w:en:Revivalistics: From the Genesis of Israeli to Language Reclamation in Australia and Beyond|*Revivalistics: From the Genesis of Israeli to Language Reclamation in Australia and Beyond*]], [https://global.oup.com/academic/product/revivalistics-9780199812790 Oxford University Press] ISBN 9780199812790 / ISBN 9780199812776
*[[w:en:Ghil'ad Zuckermann|Zuckermann, Ghil'ad]] 2003 [[w:en:Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew|*Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew'']], Palgrave Macmillan ISBN 9781403917232 / ISBN 9781403938695

## Altri projeti
Castełi de Romeo e Giułieta

thumb|El '''Casteło de ła Viła''' - '''Casteło de ła Bełaguardia'''
El **Casteło de ła Viła** e el **Casteło de ła Bełaguardia**, popołarmente conosui come **Casteło di Romeo** e **Casteło de Giułieta**, i xe du manieri inte el teritorio de Montecio Majore in provincia de Vicensa. I manieri, de ridota dimension, i xe situà uno poco distande da l'altro, inte na posision  panoràmega e strategega, so na colìna sora Montecio Majore.

Secondo ła łegénda, che ga vudo difuxion a metà del'Otosento, Luigi da Porto, inte el scrivare ła so *Historia novellamente ritrovata* (che efitivamente ga ispirà dopo Romeo e Giułieta de Shakespeare), se saria ispirà ai du castełi visini e oposti poco distanti da ła so viła de Montorso Visentin da dova nase el nome confermà in epoca resente.

## Altri projeti

## Linganbi foresti
*  
*  
*  
*  
*
Jardin botanego alpin "Giangio Lorenzoni"

El **Jardin botanego alpin "Giangio Lorenzoni"**  el xe on jardin botanego alpin in locałitò Pian del Cansejo a Tambre, in tel bełumato in Veneto. El xe verto tuti i dì in tei mexi pì caldi.

## Istorego
El jardin el xe sta fondà in tel 1972 par vołere del profesor Giovanni Giorgio Lorenzoni de l'Università de Padoa, e el xe sta inaugurà in tel 1995.

## Spece
El jardin el detien pì de 700 spece vexetałi del Canséjo-Cavało intrà ste cuà *Gentiana symphyandra*, *[[Geranium argenteum]]*, *[[Menyanthes trifoliata]]*, *[[Potamogeton natans]]*, *[[Rudbeckia laciniata]]* e piante alpine rare e medixenałi.

## Voxe corełade

* Orto botanego de Padoa

## Notasion


## Bibliografia

* 

## Linganbi foresti

* Voxe BGCI
Boécourt

**** el xe on comun del distreto de delémont che el fa parte del canton Jura in Svisara

## Evołusion demografica

## Altri projeti

## Łingambi foreste
Via Crucis

__HIDDENCAT__

thumb|450px|right|Łe stasion
Ła **Via Crucis** (espresion latina che vol dir **Via de ła Croxe**) o **Via Dołorsa** el xe on rito de ła Cexa catołega che ricostuise e comemora el percorso dołoroso de Jexù che el va a ła croxefision in tel golgota.

Ła çełebrasion de ła Via Crucis el xe pì frecuente in tei Vènare de ła cuarexema e in tel Vènare Santo. In comunità łe çełebrasion łe vien fate in conpagnia de canti e orasion.

## Stasion
Ła Via Crucis ła xe cofàta da cuatordexe stasion:

:1) Jexù condanà a morte
:2) Jexù carga ła croxe
:3) Jexù rabaltà da ła croxe ła prima volta
:4) Jexù cata so mama Maria
:5) Jexù el xe jutà dal Cireneo
:6) Jexù ghe vien sugà el muxo da ła Veronica
:7) Jexù rabaltà da ła croxe ła segonda volta
:8) Jexù consoła łe pìe done de Jerusałeme che pianxe par eło
:9) Jexù rabaltà da ła croxe ła tersa volta
:10) Jexù spojà dal so vestiario
:11) Jexù inciodà inte ła croxe
:12) Jexù el more in croxe
:13) Jexù el vien tirà xó da ła croxe e metesto inte łe brasa de Maria
:14) Jexù el vien sepełesto

## Altri projèti
Bevaix

**** el xe on comun del distreto de Boudry che el fa parte del canton Novocasteło in Svisara

## Evołusion demografega

## Altri projeti

## Łinganbi foresti
Parco ła Favorita

El **parco ła Favorita** el xe el prinçipałe parco par estension de Valdagno.

Projetà, come el resto de ła *Sità sociałe*, da ł'architeto Francesco Bonfanti inte ła fin dei ani 1920 pa conto de Gaetano Marzotto, el xe sta cronpà e ricuałifegà dal comun de Valdagno inte el 2000.

left|upright=1.2|thumb|Diverse piante inte el parco ła Favorita

Rento se pol notare, pasando el viałe inalbarà traerso una de łe entrade monumentałi, ła granda scałinada che ła porta a ła parte pì alta e sentrałe del parco, i grandi pergołamenti dełimità da parapeti de piera, i fundaminti de cheła che gavea da eser na viła paronałe e parco romantego, caraterixà da ła biodifarensiasion de ła vexetasion.

In parte al parco, rènte a na fontana decorà, ghe xe de łe sere, dexiderae da ła comitensa, che indentifegava, in cheło che deso xe soło on parco, anca na funsion de sorte agricoła.

Restà privato pà tanti ani, el parco el xe sta çedù in tel 2000 a l'aministrasion comunałe, par scomisiare łe opare de recuałificasion (anbiente e architetura) durà fin al 2008, ano che el xe sta riverto al pubłego.

Deso ła Favorita ła xe sede de diverse manifestasion culturałi e muxegałi, e anca de atività deportive posìbiłi in tel novo percorso vita che el sta soto ła scałinada prinçipałe.

## Flora
El parco el xe carterixà par ła riłevante biodiversità, tanto risercà da ła fameja Marzotto, tanto da risercare anca in tei stati foresti dei exenpłari deso là prexenti. Deso łe piante rento el jardin łe gode de na bona sałute. Se segnała ła presensa de tante spece:

* *Taxus baccata*	
* *Cedrus atlantica
* *Fagus*
* *Cedrus deodara*
* *Paulownia*
* *Tilia*
* *Platanus occidentalis*
* *Quercus*
* *Cryptomeria*
* *Aesculus hippocastanum*
* *Sequoiadendron giganteum*
* *Acer platanoides*
* *Acer pseudoplatanus*
* *Pinus nigra*
* *Magnolia grandiflora*
* *Ginkgo biloba*
* *Carpinus betulus*
* *Quercus ilex''

## Fauna
Da łe piciołe dimension del parco, no se połe parłare de on patrimonio faunistego. Ma xe posìbiłe vedare difarenti exenpłari de schiratołi, e, dato che rènte ghe xe on torente, se połe catarghe oxełi come l'aghiron.

## Altri projeti

## Linganbi foresti
*
Mecanismo Eoropeo de Stabiłità

El **mecanìsmo eoropeo de stabità**, conosuo anca co l'acronemo **MES** o cofà **Fondo salva-Stati**, ła xe na organixasion internasionałe de caratare rejonałe nasesta cofà fondo finansiario Eoropeo par ła stabiłità finansiaria de ła xona Eoro (art.3), istituìa faxendo modifeghe al tratà de lisbona (art.136), aprovae el 23 de marso del 2011 dal Parlamento Eoropeo e ratifegai dal Consejo Eoropeo a Bruxelles dù dì dopo.

El xe nasesto dopo ła crixi de debito publego par darghe schei in presto ai stati che i vaga a vère problemadeghe in tel catar finansiamenti in tel marcà. Tuti i Stati che dopara ła moneda Eoro, i ga da finansiar in perçentuałe al PIL. Co a on Stato ghese da servirghe  el juto finansiario, el połe domandar ła parteçipasion al fondo, faxendo on acordo co ła comision, co ła Banca çentrałe Eoropea e al FMI, butando xò on memurandum d'intesa par documentare ła domanda, łe condision e i acordi ciapai.

L'Itałia ła partéçipa al MES par na cuota del 17,9137%, par el so esar terso cuntribudor dopo ła Xermania (27,1464%) e ła Fransa (20,3859%). Co l'emerjensa del COVID-19 i Stati i połe domandar i juti del MES sensa condision, ma par l'unjoło fin de spexe de sorte sanitaria e fin al 2% del PIL.

## Someje
I parteçipanti al Consejo Eoropeo del 24 e 25 de marso dal 2011 che i ga dà vita al MES. A raprexentar l'Itałia ghe xe sta el presidente de Forza Italia e al momento presidente del consejo Italian Silvio Berlusconi.alt=|315x315px|centro|senza_cornice
## Linganbi foresti

*  El sito ufiçałe del MES
Albula (Svisara)

**** el xe on comun de ła rejon Albula che ła fa parte del canton Grixoni in Svisara

## Evołusion demografega

## Altri projeti

## Łinganbi foresti
Andrea Bocelli

**Andrea Bocelli** (Lajatico, Pixa, 22 de setenbre 1958), l'é un tenore italian, profesionalmente in atività da ła metà dei ani novanta e noto a livèło internasionałe.

En cariera, el ga publicà na ventina de àlbun e el ga duetà co cantanti cuałi Céline Dion, Giorgia, Ariana Grande, Jennifer Lopez, Judy Weiss, ecc. El ga na steła inte ła Hollywood Walk of Fame.

## Biografia
Andrea Bocelli el xe nato a Lajatico, in provincia de Pixa, el 22 de setenbre 1958.

Sin da ła nàsita, el xe ipovedente a cauxa de un glaucoma e a 12 ani el ga perso conpletamente ła vista par via de na sbałonà. Intanto, da l'età de 6 ani, el gaveva scumisià a studiare el pianoforte.

El se ga fato conosere al grande pùblico inte el 1994, vinsendo el Festival de Sanremo inte ła sezion "Nove proposte" co ła canson *[[Il mare calmo della sera]]*.

L'ano seguente, el ga partelipà al Festival de Sanremo tra i big, rivando cuarto co ła canson *[[Con te partirò]]*.

## Discografia

### Àlbun
* 1994 - *[[Il mare calmo della sera (àlbun)|Il mare calmo della sera]]*
* 1995 - *[[Bocelli (àlbun)|Bocelli]]*
* 1996 - *[[Viaggio italiano]]*
* 1998 - **
* 1999 - *[[Sacred Arias]]*
* 1999 - *[[Sogno (Andrea Bocelli)|Sogno]]*
* 2000 - *[[Verdi (àlbun)|Verdi]]*
* 2001 - *[[Cieli di Toscana]]*
* 2002 - *[[Sentimento (Andrea Bocelli)|Sentimento]]*
* 2004 - *[[Andrea (Andrea Bocelli)|Andrea]]*
* 2006 - *[[Amore (Andrea Bocelli)|Amore]]*
* 2006 - *[[Under the Desert Sky]]*
* 2008 - *[[Incanto (Andrea Bocelli)|Incanto]]*
* 2008 - *[[Vivere Live in Tuscany]]*
* 2009 - *[[My Christmas]]*
* 2011 - *[[One Night in Central Park]]*
* 2013 - *[[Passion (Andrea Bocelli)|Passione]]*
* 2013 - *[[Love in Portofino (Andrea Bocelli)|Love in Portofino]]*
* 2015 - *[[Cinema (Andrea Bocelli)|Cinema]]*
* 2018 - *[[Sì (album)|Sì]]*
* 2018 - *[[Rarities (Andrea Bocelli)|Rarities]]*

## Note


## Altri projeti

## Linganbi foresti

* Bocelli - Sito uficiałe
* Andrea Bocelli su Allmusic
* Discografia de  Andrea Bocelli su Discogs
Pascua

La **Pascua** anca ciamada **Pascua de Resuresion**, 
**Domenega de Pascua**, **Domenega de ła Resuresion** ła ze ła festa sentrałe del cristianèxemo, in ła cual se conmemora ła resuresion de Jezù el terso dì dopo che el ze sta crozefegà e che ła se prołonga finmente oto dì.

La Pascua ła marca el finałe de ła Setimana Santa, inte ła cual se conmemora ła morte e ła resuresion de Jezù. A ła Setimana Santa ghe segue on periodo de sincuanta dì ciamà Tenpo Pascuałe, che el finise co ła Domenega de Pentecoste.

## Etimołozia
El tèrmino «pascua» el provien da l'ebraego פֶּסַח *(Pesach)*. En latin se scrive *pascha* transliterasion del grego πάσχα *(páscha), e sta cuà, a so volta, da l'aramen פַּסְחָא (páscha)*.

## Voze corełade
* Resuresion de Jezù
Vanzeło

El **Vanzeło** o **Evanzeło**  el ze el primo łibro del Nòvo Testamento sudivizo in łibri che i conta ła vita e ła predicasion de Jezù de Nazareth de conseguensa el fondaménto del cristianèzemo.

## Etimołozia
El nome Vanzeło el vien da na paròla grega εὐαγγέλιον (*evanghélion*) che vien da ł'itałian par mezo del łatin che vol dir łeteralmente "contento anunsio" o "bona notisia".

## Istòria
In tel ł'arcada de diversi secołi ze sta scrito tanti testi dezegnà come "Vanzełi", seben de zenere łeterario diverso. Cualche dun, emanà inte i primi secołi de vita de comunità cristiana, i ze nà persi, divegnù çèlebri soło pa ła citasion de ła so esistensa in òpare scrite dopo ła so conpozision; parte de sti chi i xe sta recuperà grasie a ritrovaminti archeołogeghi a partire dal XIX secoło.

Tra i Vanzełi sopravisui fin ai dì nostri, i cuatro pì antighi, che i conta ła vita, ła morte e resuresion de Cristo i ze considerà canòneghi da ła Ceza e i altri apocrefeghi.

[thumb|left|upright=1.5| Rapresentasion dei cuatro [Vanxełista|vanxełisti co ła sinbołozia: Matio (anzeło), Marco (łeon), Łuca (toro) e Joani (acuiła).]]
## Vanzełi canòneghi
* Vanzeło segondo San Matìo
* Vanzeło segondo San Marco
* Vanzeło segondo San Łuca
* Vanzeło segondo San Joani

## Linganbi foresti
Rozario

miniatura|Na corana par recitar el rozario
El **rozario** (dal łatin *rosārium*, "rozaro") el ze on sumàrio de misteri soranaturałi de ła vita de Jezù e Maria. El consiste inte ła meditasion dei misteri conpagnà da orasion e invocasion par mezo de na corana de graniti.

El pol eser recità privadamente o in comunità, anca in łatin.

## Misteri, orasion e invocasion
thumb|I misteri
:In prinsipio:
:Ségno de ła cróze
:I'invocasion: *O Dio vien salvarme. Signor vien presto jutarme.»,
:[[Głoria ał Pare]]

;Misteri  zòjozi (łuni e zoba)
:1) Ł'anunsiasion de l'Anzoło a Maria Verzene
:Ezenpio: inte el primo mistero zòjozo se contenpła *ł'anunsiasion de ł'Anzoło a Maria Verzene*, se dize on *Pare nostro* e  dieze *Ave Maria*. Finio łe Ave Maria se dize on *Głoria ał Pare* e l'[[Orasion de Fàtima]] *Jezù mio pardona łe nostre colpe, protegeme dal fogo de ł'inferno, porta in sieło tute łe aneme spesialmente łe pì bisognoze de ła Vostra mizericòrdia*. E cosita par ogni mistero. A ła fine, prima de recitar łe łitanie, se dize na *Salve Regina*.
:2) Ła vizita de Maria Verzene a Santa Beta
:3) Ła nàsita de Jezù Cristo inte ła capana de Betleme
:4) Ła prezentasion de Jezù Putełeto al Tenpio
:5) El retrovamento de Jezù intrà i dotori inte el Tenpio
;Misteri dołuruzi (marti e venare)
:1) Ł'orasion de Jezù inte l'orto 
:2) Ła flajełasion de Jezù a ła cołona
:3) Ła coronasion de spini 
:4) El viajo de Jezù a el Calvario carga da ła croze 
:5) Ła crozefision e ła morte de Jezù
; Misteri głoriuzi (mercore sabo e domenega)
:1) Ła [[Resuresion de Jezù|resuresion de Jezù Cristo]]
:2) Ł'ascension Jezù Cristo a el sieło
:3) Ła całada del Spirito Santo insima Maria Verzene e i Apòstołi 
:4) Ł'asunsion de Maria Verzene in sieło
:5) Ł'incoronasion de Maria Verzene e ła głoria de tuti i Santi

Finio dir i misteri se pol zontarghe łe [[łitanie łauretane]] dedicà a Maria Verzene.

== Bibliografia ==
 Alfonso M. De Liguori, *Massime Eterne'', Cangini - Filippi & Figli, 1941.
Luni de Pascua

El **Luni de Pascua**, **Luni de l'Anzeło** pì conosesto come **Pascueta** el ze el dì dopo Pascua, el vien de luni.

## Cultura
El Luni de l' Anzeło no ła ze na festa de preceto, se costuma a nare catare parenti e amighi e far na scanpanjada co marenda inte na zona verde fora. Se costuma de manjare i uvi de Pascua.

File:050319 Trhovy Stepanov Velikonocni vystava 01.JPG|Uvi de Pascua
File:Easter egg roll boys2.jpg|Tuziti che manja i uvi de Pascua


## Altri projeti
Tore de Piza

Ła **Tore de Piza**, nota anca come "tore pendente" par via de ła so inclinasion, la ze un çèłebre monumento de ła sità de Piza, in Toscana, situà inte ła Piasa dei Miràcołi (patrimonio de l’umanità) e costruia tra el 1173 e el 1350 La xe considerà uno dei monumenti sìnboło de l'Itałia.

## Storia
La tore de Piza, la cui costrusion ze scumisià inte el 1173, ze stà forse projetà da Diotisalvi, che el zera drio costruire anca el Batistero.

Durante la costrusion del terso piano, la tore la ga scumisià a inclinarse par via del teren argiłozo su cui ła se pogiava.
La costrusion la ze durà cuazi 180 ani.

Inte el XIX sècoło i ga catà ‘na pocia ‘nte łe fondamenta.

## Descrision
La tore la ze alta 56 metri e la se conpone de 8 piani. Rento de ła tore se cata 7 canpane : la pì granda la peza 3630&nbsp;kg.

## Note


## Altri projeti
Villigen

**** el xe un comun del distreto de Brugg che el fa parte del canton Argovia in Svisara

## Evołusion demografega

## Altri projeti

## Łinganbi foresti
Monte Bèrego

[thumb|left|Vedua da ła [Baxéłega del Palladio|Bazéłega Paładiana del còl Monte Berego  co el Santuario]]
**Monte Berego**, conosuo anca par **Monte Berico**, el ze on còl, alto poco pi de 100 metri s.l.m., che el raperezenta ła parte pi setentrional del conpleso dei Cołi Bereghi, postà poco distante dal sentro storego de Vicensa sora ła sità. In sima nase el Santuario de ła Madona de Monte Berego, patrona de ła sità e de diocezi.

Monte Berego el ze anca el nome de łe zone rezidensiałi pi siore de ła sità, fondà inte ła pendensa del còl inte ła prima metà del Novesento e costituio cuasi prinsipalmente da viłe e abitasion. Davanti al Santuario ghe ze el piasałe de ła Vitoria co on grando parchejo e vedua so tuta ła sità, ła parte nord de ła provincia anca so łe Prealpi Visentine.

## Voze corełade
* Santuario de ła Madona de Monte Berego

## Altri projeti
Castèło (disanbìgua)

## Architetura
* Castèło - fortificasion abità, tipega del evo mexan

## Zeografia
* Castèło - comun del trevixan
* Castèło - sestièr de Venèsia
Castèło

[thumb|right|250 px|El [Casteło de Malsexen visin el Łago de Garda]]
El **castèło** el xe na strutura architetonega fata da uno o pì eddifisi fortifegai, tipefo del evo mexan, destinà a ospitar un nobiłe o un sior insieme a dei soldai col so comandante (el castełan). El se distingue donca da un pałaso che no'l xe fortifegà e da na fortesa che no senpre ła jera nca rexidensa par ła nobiltà.

## Altri projèti

## Linganbi foresti

*  
*  
*
Jardin

[thumb|I [Jardini Salvi a Vicensa|267x267px]]
El **jardin** el xe on spàsio, sołitamente al verto, pianifegà par ła coltivasion, mantegnimento e/o l'espoxision de łe piante (piante da fiori, da fruta o anca soło da paribón) e de altre forme de naura. Ła forma pì comun de jardin, ła xe cheła del jardin rexidensiałe.

I jardini in tel mondo oçidentałe i xe totalmente baxai so le piante e co jardin se intende na sorte scursada de jardin botanego; i jardini in tel mondo orientałe invese, come i jardini Zen, i xe tradisionalmente co poche piante o anca njiente. On jardin el połe tegnere anca materiałi artifiçałi, par funsion o par paribón. Intrà i materiałi artifiçałi che se połe catare ghe xe łe statue (paribón), fontane (paribón e funsionałe), lagheti artifiçałi (paribón e funsionałe) e altre sorte de materiałi creai da l'omo.

El termane jardin el se riferise, parò, a on conçeto tanto pì grando. On zoo par exenpio el xe on jardin in tel cuałe vien esposte bestie selvadeghe in anbienti ricostruii che i serca de imitare chełi veri. In pasà, i vegnea ciamai "jardini zoołoxeghi".

El jardinajo el xe el nome de l'atività de ła persona che fa cresare e mantien el jardin, trabaco faxesto sia da on profesionista che da on amadore. El jardiniero o ła jardiniera ła xe cheła persona che fa sta atività, anca se el podaria laorare anca in tei parchi (ciamai anca jardini publeghi) o in tei dèji de łe strade, andove se costuma piantare piante de vario tipo.

## Altri projeti

## Linganbi foresti

*  
*
Jardin (disanbìgua)

* Jardin - spasio riserva a la coltivasion botanega
* Jardin - comun fransexe de ła rejon del Rodano-Alpe
Cołina

thumb|Parco Rejonałe dei Cołi Eugànei|429x429px
La **cołina**, **cołe** o **montezeło** el ze un rełievo de altitùdene manco ełevada e co aparensa manco inpèrvio in confronto a ła montagna.

La difarensiasion intrà montagna e cołina no ła ze neta e ghe ze vàrie convension al revardo; d'ordenàrio se definise *cołina* un'altura che aprosimativamente no ła sùpara i 500-600 metri de altitùdene (basta che no ła gàpia na aparensa inpèrvia), benché inte łe raprezentasion cartogràfeghe i sìpia mapai cofà che *cołinari* i rełievi de altitùdene inferiora a 

## Termenołozia
[thumb|[Roca de Garda|240x240px]]
Inte el Regno Unio i zeògrafi istoregamente i reconosea cofà che montagne alture superiore ai . I escursionisti i ghe metea cofà che lìmite i . L'Oxford English Dictionary el ne sujerise invese el lìmite dei  pie (610&nbsp;m) e Whittow el aserta: "Racuante autorità łe retien che łe ełevasion sora 610&nbsp;m łe sìpia montagne, chełe soto cofà cołine". Par sta motivasion Cavanal Hill situada arente de Poteau (Oklahoma) ła vien considerada ła cołina pì alta del mondo rivando ai 609&nbsp;m.[thumb|[Cołi Eugànei vedesti dal comun de Longare (VI)]]Inte l'Itàlia, L'ISTAT el definise ła zona altimètrega de cołina un teritòrio pien de rełievi de altitùdene zeneralmente inferiora ai 600 metri inte el Vèneto e tuta l'Itàlia setentrionałe e 800 metri inte l'Itàlia sentro-meridionałe e insułare; pusìbiłi picenine àree vàrie sarae inte ła zona łe vien definie parte de ła zona de cołina

In racuante zone zeogràfeghe, ghe ze na distinsion intrà montezeło, cołe e cołina. In Fransa par ezénpio el apeładivo *mont* el ze doparà anca par base ełevasion, cofà che inte ła łéngua vèneta (Monti Bèreghi).

## Tipołozie
La cołina ła połe ver forme dolse e rodondae, co coertura de vezetasion, ma anca rìpede, brułe o całanchive.

Anca łe cołine, cofà che łe montagne, łe połe vere vari mecanismi de formasion. Drio ła so orìzene in *struturałi*, *morèneghe*, *vulcàneghe* e *tetòneghe*.

Le *cołine struturałi* łe deriva da montagne sotoponeste a erozion par longhi perìodi de tenpo.

Le *cołine sedimentàrie* łe ze formae dai detrii (jara, piere, ec.) trasportai dal vento o dai fiumi.

Le *cołine vulcàneghe* derivae da antighi vulcani stuai che i ze stai cuerto da ła vezetasion e i ze stai erodesti. Conosesti i ze i Cołi Eugànei.

Le *cołine tetòneghe* derivae da corugamento de ła crosta terestre e dal sorlevamento dei fondali marini.

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Tore Bissara

Ła **Tore Bissara**, ciamà anca **Tore de Piasa** o **Tore sivega**, ła xe na tore civega che ła se prospeta so Piasa dei Siuri, afiancà a ła conosua Baxełega Paładiana de Andrea Paładio. Co i so 82 metri el xe on dei edifici pi alti de ła sità.

## Storia
thumb|left|Mapa del Peronio de Vicensa 1481 (particołare) - El Pałaso de Podestà e so ła destra ła Tore Bissara
Łe prime notisie łe vien dal 1174 cuando ła tore vien edifegà, pa vołer de ła fameja Bissari, visin al so pałaso. Tra el 1211 e el 1229 el comun de Vicensa el ga conprà sia el pałaso (co ł'intension de farło diventare sede del podestà) che ła tore. Sapà dal bruto teremoto del 25 xenaro 1348, ła vien alsà verso ła metà del XV secolo, diventando ł'altesa de deso. Rento xe sta posisionà rełicue de Santi e sincue canpane. Numarusi i xe sta i interventi che inte el corso dei secołi xe na drio pa mantener stabiłità e bełesa de ła tore. Ai piè xe sta cołocà on arco trionfante par el monumento dei caduti de guera, sormontà da on stema e da on grupo scultorio de ła Madona incoronà, in trono col toxeto e du santi.  On poco pi alto xe cołocà in basoriłievo de marmo el Leon de San Marco. Ai fianchi xe incastonà łapide comemorative e inte na nichia ghe xe na statua acefała de Pallade Atena, forse inte ł'epoca romana.

El 18 de marso 1945 ła tore (insieme a ła Baxełega Paładiana) xe sta colpia da on bonbardamento angło merican. Ła punta de ła tore ciapò fogo e el cupołin  sciocò xo par tera, ła tore se gà prexentà cosita ai vixentini, el dì dopo, tajà. Łe canpane anca se ga stacà, distrute inte el pavimento de ła piasa. Insieme a ła Baxełega i ani drio ła tore vien ricostruia.

## Bibliografia
* Ettore Motterle, *Il Peronio di Vicenza inte el 1481*, Vicenza, Ente Fiera Vicenza, 1973.
* Emanuele Zuccato, *La Campana di Torre Bissara*, Padova, Dambruoso, 1947.

## Gałaria de foto

File:Piazza dei Signori - Torre Bissara - Vicenza.jpg|Tore Bissara vista da piasa Biade
File:Vicenza - (Lista del Patrimonio Mondiale) - Basilica Palladiana - (Monumento Nazionale).jpg|Tore Bissara vista da Monte Berego
File:Vicenza Torre Bissara 2.jpg|Particołare Madona col Toxeto e du santi 
File:Torre della Basilica 1.jpg|Particołare ła parte pi alta de ła Tore


## Altri projeti

## Linganbi foresti
*  
*
Alpon

L**'Alpon** el xe on torente che nase inte le Prealpi Vènete, par la precixion a Bolca, che si trova inte el comune di Vestenanova. El torente nase so le pendici del monte Purga de Bolca. El dà el nome a la valle omonima.

El regime torentizio che lo caraterixa el xe intervalà da piene bastansa significative inte i periodi piovosi; el ga na longhesa de 38&nbsp;km con un bacino di 285&nbsp;km² e sbocca inte el Adige tacà a Albaredo d'Adige.
Profondamente incasà nella parte superiore, el xe alimentà da torenti cofà: il Tronega, il Masara, il Cianpo e il Tramigna.

## Storia resente
L'Alpon, en seguito a la rotura del argine, il 1º de novembre 2010 el ga allagà tuta cuanta la parte a sud de Monteforte d'Alpon.
Paralelamente a el torente, intrà il 1928 e il 1956 fu attiva la tranvia San Bonifacio-San Giovanni Ilarione, che la faseva parte de on insieme de tranvie eletriche che le ga caratterixà la provincia veronese e rappresentò on inportante stromento de cresita par le località poste longo la basa vale.

## Note
Parco sitadin

[thumb|[Parco Querini a Vicensa]]
On **parco sitadin**, ciamà anca **parco urban** o **parco pubłego**, el xe on posto fora de verde pubłego situà rento na sità o poco distante, che gà al fin de goderse i sitadini e visitaturi ciapare contato co ła natura.

Insieme co altri posti virdi come jardini e viełi alberà i contribuise a sbasare ł'incuinamento atomosferego e acustego de xone tanto urbanixà. I xe posti ideai pa praticare sport e mantegnere ła forma fisica tipo corere, nare in bicicleta o pasejare a piè.

## Altri projeti

## Linganbi foresti
*
Waltenschwil

**** el xe un comun del distreto de Muri che el fa parte del canton Argovia in Svisara

## Evołusion demografega

## Altri projeti

## Łinganbi foresti
Piasa dei Siuri (Vicensa)

Ła **Piasa dei Siuri** de Vicensa ła xe ła piasa prinçipałe del çentro stòrego de Viçensa. Orixenariamente ła jera on foro roman e łogo de marcà, ła piasa, de tradision, ła cuèrxe on roło da croxevia dei afari e del tenpo lìbaro de ła çità.

Ła piasa ła xe a forma retangołare e longo on lato majore, se leva ła Baxéłega del Palladio e ła Tore Bisara, intel contenpo, so chel'altro lato, se połe notare el Pałaso del Capitanio (anca sta cuà opara de Palladio), el Pałaso del Monte de Pietà co ła Cexa de San Vincenso. No sarà difisiłe notarghe numaroxe viete interne che łe cata sboco inte ła piasa. Ła piasa ła xe stada cusì ciamada da łe rexidense, che łe se inmuxava, del podestà e del capitan, grandi raprexentanti de ła Sioria de Venèsia.


center|750px|Ociada de ła piasa a 360°|thumb
## Bibliografia

; Fonte doparabiłi **

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Voxe corełade

* Vicensa
* Baxełega Paładiana
* Tore Bisara
* Leon de San Marco

## Altri projeti

## Linganbi foresti
*
Póscoła

El **torente Pòscoła** el xe on corso d'acua de la  provincia de Vicensa.
Nase a Priabona de Monte de Mało, da na picinina grota.
El score inoltre a Castelgonberto, Trisino sfociando a Montecio Majore inte el fiume Guà.

## Note
Arlevamento

[miniatura|[Mas-cio|Mas-ci arlevai inte na fatoria|231x231px]]El **arlevamento** ła xe chel'atività de tegnere, far cresare e far riproduxare , in cativeria, totałe o in parte, par otegnerghine magnare, pełe, pełiçe, laoro animałe e tràfego de st'ultimi.

I arlevamenti i połe esare de tipo stansiałe o nomade, dipendendo diretamente dal piegoraro, se el se sposta o se el sta fermo so on posto.

## Istorego
Ła orìxane de sta atività ła xe tanto distante e tanto probàbiłe che ła sipia nasesta oncor prima de l'agricoltura. Tanti i dixe che ła xe ła nadurałe evołusion, organixativamente e programategamente, de ła caça.

L'omo de fati, el ghea inparà a favorire łe bestie de pì sénplega xestionadura, par podérghine tore prodoti segondari, cofà ła late e i ovi, oltre che a ła carne. El omo el ga inparà a segurarse futuro magnare tegnendo in vita łe bestie e spetandoghine el copiamento intrà de łore, finmente che no fuse sta nesesàrio coparle par ła propia soravivensa.

El arlevamento el xe da senpre in contrapoxision a l'agricoltura, parché ła reprodusion de łe bestie, inmanco fin al Novexento, łe ga senpre dimandà struturasion loxisteghe nadurałi (pascołi) che via a via łe ciapava senpre pì risorse nadurałi, cavandoghełe a ła coltivasion.

Dal Novexento łe ga tacà esare doparae łe magnaure chimegamente conponeste, e łe ga jutà a scursare l'exijensa de novi spasi verdi par darghe da magnare a łe bestie.

## Varda anca
* Albio
* Pitusso
Duna de Pilat

La **Duna de Pilat** (en fransexe: *Dune du Pilat*), ciamà anca **Duna de Pyla** (en fransexe: *Dune du Pyla*), la xe la pì alta duna d'Eoropa e la se połe catar inte łe renteganse del viłajo de Pyla dur Mer (comun de La Teste-de-Buch), inte dl Basin d'Arcachon, inte el departemento fransexe de ła Xironda, inte la rejon de ła Nova Acuitania (*Nouvelle Acuitaine*; Fransa sud-osidentałe).

La xe considerà on Grand Site National (  *Grando Sito Nasionałe)*.

## Descrision
La Duna de Pilat la se estende par scuaxi 3&nbsp;km in longhesa e par 500 mètri in larghesa e la so altesa la vària intra i 100 e i 120 mètri.

## Storia
La duna la se ga formà inte el XVIII sècoło co la demołision de un banco de sabia.

Inte el 1855 la duna la xera alta soło 35 mètri.

## Gałaria fotogràfega
centro|249x249px

## Note


## Altri projeti
Anatomia de l'omo

L**'anatomia de l'omo** o **antropotomia** el xe on canpo de l'anatomia che ła studia łe struture e i sistemi del corpo de l'omo, a parte che i tesui, parché xà i vien studiai da l'istołoxia. El corpo de l'omo, cofà a cheło de łe bestie, el xe formà da sistemi, che i xe formai da òrgani, sti cuà formai da tesui che i xe a so volta formai da çełułe.

## Sotogrupi
miniatura|290x290px|Sistema schełetrego

* Aparato sircolatorio
* Aparato dixerente
* Sistema endòcrino
* Sistema schełetrego
* Sistema imunitario
* Sistema tegumentario
* Sistema lenfatego
* Sistema locomotore
* Sistema nervoxo
* Sistema reprodutore
* Aparato respiratorio
* Aparato urinaio
* Sistema vestibułare

## Se vardee anca
Uppsala

**Uppsala** (pronunçia svedexe  , ortografia antiga ***Upsala***) ła xe na sità de ła Svèsia, cuarta par dimension e par nùmaro de abitanti in tel stato dopo Stocólma, Göteborg e Malmö

## Xiografìa

## Xemełaji

## Notasion


## Altri projeti
Evanzełista

thumb|I cuatro evanzełisti
**Evanzełista** el xe el nome che se identifega łe catro parsone che ga scrito i Vanzełi, ciamà anca **evanzełisti** che i ze Matio, Marco, Łuca e Joani.

## Fonte cristiana
Łe fonti pì antighe che fa riferimento ai vanxełisti łe vien da san Ireneo de Łion, che inte el so *Adversus Haereses*, scrito inte'l II secoło, tanto curto, cosità informà su sti personaji:

## Iconografia
Tante volte i evanzełisti i ze raprezentà co sinbołi de'l "tetramorfo" che i aparise inte łe profesie de Ezechiełe:

reciapà dopo inte ł*'Apocałise de Joani*:

Da notar che in Ezechiełe onun vivente el gà cuatro musi, o mejo tute e cuatro łe somejanse, a difarensa dei cuatro e ripostà inte ł'Apocałise.

Dal prinsipio de ste descrision de ła maniera che i so vanzełi scomisia ła propria narasion, ìli i vien asocià a sti sinbołi:

* Matìo ze rafigurà come omo ałà (el somejà a on anzeło: tute łe figure łe xe de fato ałade). El Vanzeło de Matìo el ze cueło che mete in evidensa l'umanità de Cristo (*El fioł de ł'Omo*, come el vien tante volte indicà). El testo el scomisia co ła descendensa de Jexù e, drio, conta ła so jovinesa, notando el so łato uman.
* Marco el ze rafigurà come on łeon ałà. Inte'l Vanzeło segondo San Marco vien majormente indicà ła ragałità, ła maestà de Cristo: in particołar i numarosi miracołi pronunsià ła siera de Cristo che vinse el małe. In pì ze proprio sto Vanxeło che parła de ła voze de san Joani Batista che, inte'l dezerto, *se alsa na somejansa a on sìgo* (de on łeon proprio), avisando ai omini ła venuda de Cristo. Se varda anca *«Vox clamantis in deserto»*.
* Łuca el ze rafiguà come on bò ałà, o come on vedeło, sinvoło de teneresa, dolsesa e bonario, carateri destinti da sto Vanzeło par descrision e teołojia.
* Joani el ze rafigurà come na acuiła. Inte'l so Vanzeło de fato se gà na vizion majormente teołozega e ł'ora el ze cuel che gà *ła vista pì culminà*. Ł'acuiła ła ze cueła *che zoła pi in alto* de tuti i eseri, *ła połe vardare el sołe sensa orbarse*, o vedere i siei, verso Dio. El Vanzeło de San Joani de fato se verde co parołe de forte caricadura spirituałe:

## Gałaria de łe someje

Jose leonardo-san mateo.jpg|Ł'omo - anzeło, sinboło de San Matio 
Jose leonardo-san marcos.jpg|El łeon, sìnboło de San Marco 
Jose leonardo-san lucas.jpg|El bò, sinboło de San Łuca 
Jose leonardo-san juan.jpg|Ł'acuiła, sinboło de San Joani


## Notasion

## Altri projèti