Monitor

[thumb|Un monitor par computer co [display a cristàɫi ɫiquìdi|display a cristàɫi ɫicuìdi (LCD).]]
El **monitor** par computer el ze un dispozitivo ełetrónego par la vizuałizasion de imàzeni, testo e video trazmetesti in forma ełetrónega. In Italia de łe vòlte el vien ciamà *[[schermo]]*, so alguni posti de łaór, cofà ofisi e servisi, el ze anca ciamà *videotermenałe*.

## Caratéristeghe
[thumb|[Display uzà come monitor in un stromento de mezura.]]
[thumb|Un vècio monitor par computer co [schermo a tubo catódego.]]
In informadega el monitor cołegà a un computer el vien considarà na pariférega de usìda (*[[Input/output|output]]*), ma se el ga a dispozision ła funsión touch screen el deventa anca na pariférega de ingrèso (*[[input]]*), parchè ła pol zvòlzer la funsión de tastièra informádega e mouse. El pol èsar cołegà a'l computer co vari tipi de porta, łe pì sparpanjàe łe ze ła VGA, DVI, HDMI e DisplayPort. El pol eventualmente èsar dotà de otoparlànti par la reprodusion de l'audio o altre sòrte de conetóri e pariféreghe, par ezenpio ła pòrta USB o na webcam co microfono.

### Display
El conponente prensipałe de un monitor (a vòlte l'ónego) el ze el display, overosìpia el dispozidivo ełetrónego par la vizuałizasion so cui vien zenaràe łe imàzene. In baze a ła tecnołozìa doparada A ghe ze vari tipi de display, tra cui el tubo catódego, un mucio diramà in pasà. Ła tecnołozìa univarsalmente adotàda a'l 2019 ła ze cueła co Schermo a cristałi łicuìdi o display LCD, a vòlte inpriopiamente ciamàda anca "LED" par el dòparo dei diodi LED inte l'inluminasiòn dadrìo.

### Tipołozìa e dòparo
Ghe ze vari tipi de monitor, uzà anca in contesti no stretamente informádeghi, co funsión e caratéristeghe desconpànje. Par ezenpio ghe ze monitor utiłizà inte łe banche de regia dei sentri de produsión e difuzion TV che i ze fornìi de partegołare carataristeghe de robustésa, intarfasabiłità e trasportabiłità, o monitor par strumenti monitor medegałi, co display sia a cołori che monocromatego e curva stàndar DICOM.

Eziste inazónta monitor dedicà a montùra de na granda tipołozìa de strumenti, dai pìcołi schermi de vizuałizasion e contròło dei stroménti sientìfeghi cofà sistemi anałíteghi, fìzeghi e chìmeghi, sistemi co robot, de controło in tenpo reałe de strumenti industriałi (varda monitoragio), fin ai monitor dedicà (in zènare dei senplisi display) ai sistemi multimediałi e insarìi in prodoti de gran consumo cuałi: console par pincionéti da scarsèła, navegadóri satełitàri e in zènare in tuti cuełi strumenti che i ga bezonjo de un *[[Input/output|output]]* a video.

Serti monitor i pol aver anca un touch screen, e sinjifega un display intarativo e sensibiłe a ła presión dei déi, inte i cuałi A ze posibìłe difarensiar l'asión zvolzesta confòrme el grao de presión che se ga ezersità o de partegołàri movimenti dei déi.

### Tełevizori
Ła mazor parte dei tełevizori  ła ze dotada de ingrèsi video e i pol in alguni anbiti dezvolzer ła fusnión de monitor. Par ezenpio ła conesión HDMI, conpatibiłe par el sòło senjàłe video anca co ła conesion DVI, ła raprezenta un ponte tra el mondo tełevizivo e cuèło tełemátego; dónca un tełevizor che'l gabia ingrèso HDMI el pol èsar bon de dezvolzer sia ła funsión de tełevizor che de monitor par computer.