open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ceza de Sant'Antònio Abate (Ałan de Piave)

La **ceza de Sant'Antonio Abate** ła ze ła parochiale de Ałan de Piave, in provincia de Bełun e diòseze de Pàdoa; ła ze parte del vicarià de Cuero-Valdobiadene.

## Stòria
Una comunità cristiana a Ałan de Piave ła zera prezente za inte l'Alto Medioevo.

Inte ła dèzema papale del 1297 ła vien mensionada na ceza a Alan che ła comèmora San Pietro, che ła zera na infiołada de ła pieve de Cuero.Inte el scumìsio del XVI secolo ła parochialità ła zera stada trasferia inte ła ceza de Sant'Antonio Abate, pì comoda da rivar par i fedeli.La prima piera de l'atuale ceza ła ze sta ponesta inte el 1760; i lavori i zera finii inte el 1778 e ła consacrasion ła zera stada inpartia inte el 1792 dal véscovo de Pàdoa Nicolò Antonio Zustinian.El canpaniłe el ga tacà èsar fato inte el 1888 e finio inte el 1917, in inpiena prima guera mondiałe; durante el conflito ła ceza ła zera stada gravamente danejada e inte el 1919 i zera partii i lavori de restruturasion.Inte el 1928 ghe ze sta rifato in piera el pavimento, che el ga sostituio cheło antesedente in matonełe.Inte el 1938 zera crołà na parte del sofito, el cuało el zera vegnesto suito resanà e inte el 1996 ła ceza ła zera stada redipinzesta.

## Descrision
La faciada de ła ceza ła ze tripartia da cuatro lezene che łe tien saldo el tìnpano al sentro del cualo se verze un rozon a forma de steła e el ga do nice che łe detien łe stàtue de *San Piero Apòstolo* e de ła *Beata Vèrzene Dołorada*.Òpare de prejo conservae inte l'interior de ła ceza łe ze ła pala figurante ła *Madona co Jezù putełoin glòria intrà i santi Ziròlamo, Catarina d'Ałesàndria e Antonio abate*, dipinzesto de scoła vèneta provegnente dal XVIII secolo, l'altar major, ła stàtua in màrmoro co sojeto *sant'Antònio de Pàdoa co in braso Jezù Putin*, scolpia inte el XVII secolo da Gabriele Brunelli, e ła statueta in legno de un ànzelo orante.

## Voze corelate
*Ałan de Piave
*Diòseze de Pàdoa
*Paròchie de ła diòseze de Pàdoa

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Capeła de Sant'Antònio da Pàdoa

La **Capeła de Sant'Antonio da Pàdoa** ła ze na cezeta sita inte el viłajo de Ciave inte el comun de Cortina, in provincia de Bełun e diòseze de Bełun.

## Descrision

### Esterno
A l'esterno ła capeła se prezenta cofà che un edifegà senplice, in stiłe clàsego e col cuerto a capana sormontà da un picenin canpaniłe in legno co finistroni a tuto sesto e cuerto a sioła. So ła faciada prinsipale el ze situà un fresco dipinzesto inte i ani trenta del novezento raprezentante Sant'Antònio co inbraso el Putelo. Inte ła ceła canpanària łe ga sede do canpane.

### Interno
La ceza ła se confà in na ùnzoła navada e inte ła sacrestia, a ła cuala se entra par mezo de na porta a ła drita de chi che entra. L'altare major el ze in stiłe baroco e el detien na pała raprezentante Sant'Antonio col Putelo, òpara del pitore anpesan Juzepe Lacedelli (1774-1832). L'altare laterałe el ze invese na prejévołe òpara in legno che ła zera stada cronpada a Oberasen in Pusteria inte el 1841 e vegnesto fora probabiłemente da na botega furlana del XVII secolo. A łe parete łe ze poneste in grande jósołe do stàtue antighe: ła prima (a sanca par chi che entra) raprezenta l'Omo dei Dołori, e ła seconda Santa Catina da Siena. Inte el presbitèrio i ze ponesti do cuadri, l'uno prezentante el Cristo e l'altro Sant'Ana, anbedó vegnenti dal XVII-XVIII secolo. Sora de l'ingreso se ghe cata in pì un dipinzesto figurante San Joani Evanzełista, provegnente probabiłmente da ła ceza de Santa Catarina. La granda croze de mareperla de ła nìcia a drita ła zera stada invese cronpada da Enrico Gaspari Becheréto a Jeruzałeme e donada a ła capeła in memoria de ła mare Roza.

## Stòria
L'ato de fondasion de ła capeła el riva dal 26 de marzo 1791, co che vinti confradełi i ghea decidesto de costruir e mantegnere na ceza in onor de Sant'Antònio. La costrusion de l'edifegà ła ze sta ultemada in poco tenpo, ma inte el 1809 łe trupe napoleòneghe de pasajo inte l'Anpesan łe ghea insedià l'intiero abità de Ciave, desfando anca ła capeła, che ła ze sta parò re-edìfegata. Inte el 1933 ła ze sta sotoponesta a un profondio restauramento, cofà che ne recorda na epìgrafa ponesta inte l'interior sora el porton d'ingreso.

## Bibliografia
* AA.VV., *Pietre Vive*, Cortina d'Ampezzo, Edizioni La Cooperativa di Cortina, 2011.
* Morena Arnoldo, *Bondì Cortina*, Cortina d'Ampezzo, Edizioni Print House Cortina, 2000.
* Giuseppe Richebuono, *Storia d'Ampezzo*, Crocetta del Montello, Edizioni La Cooperativa di Cortina, 2008.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Ceza arsipretałe de San Florian

L**'arsipretale de san Florian**, za pievanałe e parochiałe, el ze el pì antigo e inportante edifegà de culto de ła Val de Zoldo, pare de tute łe ceze del Zoldan e del Longaronezo. Fondada inte el X secolo, ła ga dato nome a l'atuale frasion de Pieve. Ła rezalta par ła so inponente e maestoza strutura gòtega, caraterìstega che łe ga vałesto l'inscrision inte ła lista dei edifegai monumentali de ła Provincia de Bełun za dal 1912..

## Descrision

San Florian ła garia gavesto orìzene inte el X secolo. Ła ze stada citada par ła prima volta inte na boła papałe de Euzènio III (1145), a cuała ghe ze sevitae łe mension inte na boła de papa Lùsio III e in un diploma de Federico Barbarosa (1185).

Partindo dal XIII secolo el ga subìo na sèrie de ristruturasion che łe se ga finio co ła consacrasion del 1487. Le atuali forme romànego-gòteghe łe remanda a sti interventi. L'esterno l'è decorà co dei freschi, scołorii, de scoła vecełiana.

I interni i conserva numarévołi òpare de prejo, spesalmente lavori in legno realizadi da racuanti sèłebri intajatori orìzenari de ła vałe. intrà tute rezalta l'altare de łe Àneme, granda òpara zovaniłe de l'intajatore Andrea Brustołon (1687), ornà da ła pała de łe *Àneme purganti* de Agostino Ridolfi. L'altare majore, in marmo de Carara e da łe lìnee rococò (1782) el ze sormontà da un crozefiso in legno de Valentin Besarel jùnior; de drio ła ze cołocada ła pała co i *Santi Florian e Joan Batista* dipinzesta da Francesco Majoto inte el 1783. Al coro, costituio da un revestimento in legno fato da Joani Poło Ganba Zanpol e Valentino Bersarel sènior, ghe ze stai zontai ełementi decorativi figuranti *Epizodi de ła vita de Maria* de Juzepe Cherubin (1913). A Valentino Besarel jùnior ghe se ga da tributar el grupo scultor de ła *Madona del Rozàrio* (1897) e ła *Vèrzene Asunta* in legno jesà e cołorà. So ła parete de sanca łe rezanta do tołe tribuie cuatro-sentesche a Ziròłamo da Trento. Arente del fonte batezemałe, del sincue-sento, ghe ze l'altare del Spìrito Santo, co na pala, forse, de Doménego False (prima del 1647), e l'altare de San Roco, co na teła del XVII secolo. I vałe ła citasion el tavernàcoło "Bardełin", singołar manfato in piera comisionà dal pievan Joani Batista Bardełin (XVI secolo), na *Pietà* in arenària dei primi del Cuatro-zento, ła teła a ojo co i *Santi Antònio da Pàdoa e Tereza d'Aviła*, de un anònemo sete-zentesco, e racuante tełe de Marco Vesèlio. L'organo, prejévoło strumento del 1812, el ze de Antonio e Agostino Całido.

El canpaniłe el ze pì vècio de ła ceza: l'orìzenale, scumisià inte el 1562 e finio inte el 1670, el ze sta desfà da un inséndio inte el 1835. Ritirà-sù inte el 1844 da Antonio Tałamini Pol e Joani Batista Pansera Bezarel, pare del za cità Valentin. Alto 47 metri, el se carateriza par ła guja cuerzesta da scàndołe de làreze. Le canpane łe ze de nova fatura, dopoché chełe orizenàrie łe zera stae secuestrae a ła Pàtria dai todeschi inte ła prima guera mondiałe.

## Notasion
Ceza de ła Natività de ła Beata Vèrzene Maria (Fonzaso)

La **ceza de ła Natività de ła Beata Vèrzene Maria** ła ze ła parochiale de Fonzaso, in provincia de Bełun e diòseze de Pàdoa; ła ze parte del vicarià de Valstagna-Fonzaso.

## Stòria
La prima citasion de ła pieve de Fonzaso ła riva dal 1297. Se sa che sta pieve, ła cuała ła zera stada costruita a cavało intrà i secoli XII e XIII, ła zera stada desfada da un inséndio inte el 1581. L'atuale parochiale ła zera stada edifegada inte el 1610. Inte el 1921 ła paròchia de Fonzaso ła ze sta riduzesta de dimension dopo de l'eresion de cheła de ła so frasion Arten. L'edifegà el ze sta dopo restruturà inte el 1969.

## Interno
Òpare de prejo tegneste inte l'interior de ła ceza łe ze do stàtue, i cuałi sojeti i ze i Santi Vitore e Corona, scolpie inte el XVII secolo da Francesco Teriłi, e altre tante pałe, figuranti una el *Conpianto su [[Jezù]] morto* e l'altra l*'Anunciasion*, dipinzeste respetivamente da Ziròłamo Dal Soco inte el 1630 e da Pietro Richi intrà el 1640 e el 1660.
## Notasion


## Voze corelae
* Fonzaso
* Diòseze de Pàdoa
Virgilio Giotti

**Virgilio Giotti** nado **Virgil Schönbeck** (Trieste, 15 de xenaro 1885 – Trieste, 21 de setenbre 1957) el xe sta on poeta e scritor triestin; on dei prinsipałi scritori en el diałeto vèneto triestin.

## Notasion
Ceza de San Biajo (Àłeghe)

La **ceza de San Biajo** ła ze ła parochiale de Àłeghe, in provincia de Bełun e diòseze de Bełun-Feltre; ła ze parte de ła converzensa foraniałe 4.

## Stòria

La prima citasion de na ceza a Àłeghe ła ze da sercar inte na boła emetesta inte el 1185 da papa Lùsio III.

Inte el 1466 sta capeła ła ze stada consacrada dal véscovo Antònio da Fabrian; inte el XVI secolo ła ceza ła zera stada probabiłmente rifata, esendo stada consacrada novamente inte el 1539 dal véscovo Fiłipo Donati.

Sta ceza ła se prezentava a na sola navada sudividesta in tre canpae e ospitante trè altari, co ła volta caraterizade da costołoni, co sie fenestre in faciada e inte łe pareti laterałi e trè de l'abside; tacà a ła ceza ła sorzeva ła tore canpanaria gòtega.

Inte i ani setanta del Setezento na frana ła zera finia viołenta inte el lago arente al paeze e da cuà se ghea orizenà na onda che ła ga investio el sentro, danejando gravamente ła ceza; l'atuale parochiale, che ła ingloba racuante parte de ła vècia, ła zera stada portada a fine inte el 1783.Inte el 1889 un inséndio el ghea rovinà el paeze e anca ła ceza ła ghea sorbio dei dani, che ghe ga tocà èsar sanadi.

## Descrision
Òpare de prejo conservae inte l'interior de ła ceza łe ze l'òrgano, costruio inte el XVIII secolo e restaurà inte el 2005 da ła dita Zanin de Codroipo, ła statueta de ła *Madona de Loreto*, scolpia in legno de tajaro (*Tilia*) intrà el 1560 e el 1570 sirca, ła pała figurante *San Biajo in glòria intrà i santi Maria Madałena e Joani Napomuzeno*, fata inte el XVIII secolo dal moenezo Valentin Rovizi scołaro de Joani Batista Tièpoło, i freschi figuranti ła *Glòria de San Biajo*, el *sogno de Jacobe*, el *sacrefiso de Noè* e el *zudìsio de Sałomon*, dipinzesti dal Rovizi e da l'altotezin Josef Adam Mölk, ła tela co l*Asunsion de ła Beata Vèrzene Maria intrà i santi Antònio Abate e Vinsenso Ferer*, fata inte el 1780 da Vicensa Joana Rovizi, e ła tela de ła *Madona de ła Neve*, derivante dal 1784.

El canpaniłe el ze caraterizà da ła prezensa so ła parete esteriora de un fresco figurante *San Biajo inte l'ato de benedire*, fato dal todesco Kurt Geibel Hellmek.

## Notasion


## Voze corelae
* Àłeghe
* Diòseze de Bełun-Feltre
## Altri projeti

## Linganbi foresti
Ceza de San Biajo (Całalso)

La **ceza de San Biajo** ła ze ła parochiale de Całalso, in provincia de Bełun e diòseze de Bełun-Feltre; ła ze parte de ła converzensa foraniałe 1.

## Istòrego
La prima citasion de na ceza a  Całalso ła riva dal 1234. Cueła atuałe ła zera stada costruita su projeto de Gian Luizi Pigasi e de Luizi Osvaldo Pałatini intrà el 1847 e el 1852 e erezesta a parochiałe in cheło isteso ano co teritòrio smenbrà dal "pare" de Pieve

## Interno

Òpare de prejo conservae inte l'interior de ła ceza łe ze l'altare majore, fato da ła dita Zanette de Vitòrio Vèneto e rezaltà da do statue dei Santi Biajo e Florian, òpare de Juzepe Obleter, un dipinzesto de Joani Maria De Stefani figurante łe Virtù Teologali, cuatro tełe de Oràsio Vecèłio, i cuałi sojeti i ze  *San Piero e Anunciasion*, *San Poło e Natività de Jezù*, *Sant'Antònio abate e sirconcizion de Jezù*, *San Vito e adorasion dei Maji*, ła pała de ła Madona de ła Sałute, dipinzesta da Joan Batista Vicari, del isteso autore un cuadro figurante ła *Madona co Putelo coi Santi Sebastiano, Roco e Antònio de Pàdoa* e, inte ła fin, na stàtua del siesento de autor sconosesto co *Jezù deponesto da ła Croze*.
## Notasion


## Voze corełae
* Całalso
* Diòseze de Bełun-Feltre

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Ceza de San Zorzi Màrtire (Domeje)

La **ceza de San Zorzi Màrtire** ła ze ła parochiale de Domeje, in provincia de Bełun e diòseze de Bełun-Feltre; ła ze parte de ła converzensa foraniałe 1.

## Istòrego
Se sa che Domeje ła zera divegnesta sede de na pieve autònoma da cheła de Pieve de Cador inte el 1208. La ceza ła zera stada re-edìfegada inte el 1463.L'atuale parochiałe, el cual projeto, orizenariamente elaborà da l'ingegner Sandi, ła zera stada modìfegada seventemente dal feltrin Juzepe Seguzini, ła zera stada costruia in stiłe neoclàsego intrà el 1861 e el 1867

## Interno
Òpare de prejo conservae inte l'interior de ła ceza łe ze l'altar majore, rezaltà da do stàtue de San Zorzi e de Santo Stèfano, scolpie da Franco Cavałini, na pała figurante *San Zorzi che el copa el drago*, fata da l'udinezo Joani Moro, un basorilievo co l'isteso sojeto, i altari laterałi del Sacro Core de Jezù e de ła Beata Vèrzene del Rozàrio, anbedó in màrmoro, na teła de Marco Vecèłio co ła *Madona co Putelo co łe Sante Apołònia e Lusia* e un crozefiso in legno.

## Notasion


## Voze corełae
* Diòseze de Bełun-Feltre
* Domeje de Cador
* Parochie de ła diòceze de Bełun-Feltre
Ceza dei Santi Ermacora e Fortunà (Lorensago)

La **ceza dei Santi Ermacora e Fortunà**,  o dei **Santi Ermagora e Fortunato**, ła ze pozisionada a Lorensago, in provincia de Bełun e diòseze de Bełun-Feltre; ła ze parte de ła converzensa foraniałe 1.

## Storia
La prima citasion de na capeła a Lorensago ła riva dal 1214. Sto edifegà el ze sta sostituio da uno pì grando inte el XV secolo. La ceza atuałe, projetada dai architeti tolmezini Doménego Schiavi e Anzelo Fabro, ła zera stada portada a cao inte el 1758 e consacrada inte el 1764; inte el 1857 ła ze sta tirada-sù a parochiałe e ła paròchia creada co teritòrio desmenbrà da cheła de Vigo.

## Interno
Òpare de prejo conservae inte l'interior de ła ceza łe ze na pała de Cézare Vecełio co Sant'Antònio, l'altare majore, realizà dal zemoneze Francesco Aloi e inrichio da do stàtue figuranti i santi màrtiri Ermacora e Fortunà, do pałe de Antònio Betio figuranti na ła *Madona Asunta coi Santi Agostino e Mònega* e una i *Santi Sebastian, Roco e Fabian*, na stàtua in legno de San Joani e vari freschi de Antonio S-ciavi, co i *Santi Ermagora e Fortunà*, *Sant'Antònio Abate e San Osvaldo in glòria* e ła * Beata Vèrzene Maria in glòria*.

## Notasion


## Voze corelae
*Diòseze de Bełun-Feltre
*Lorensago

## Linganbi foresti
Ceza dei Santi Piero e Poło (Sospiroło)

La **ceza dei Santi Piero e Poło** ła ze ła parochiale de Sospiroło, in provincia de Bełun e diòseze de Bełun-Feltre; ła ze parte de ła converzensa foraniałe 5.

## Stòria
No se ghe conose el ano justo de ła costrusion de ła pieve de Sospiroło, ma, sertamente,  prima del 1185. Da ła relasion de ła vìzita pastorale del 1538 se sente che ła pieve ła gaveva l'altare majore, el cuało el se catava inte l'abside inalsà respeto al pavimento de ła navada, ornà da na pała co ła *Madona col Putelo coi Santi Piero, Poło, Joani Batista e Vitore Màrtire*, e do altari laterałi, in memòria respetivamente de San Roco e Sant'Antònio, e che ła istesa pieve ła zera dotada de canpaniłe. A poca distansa da ła pieve el zera situà el canposanto, inte l'interior del cuało ghe zera ła cezeta confradernałe de San Joani Batista, doparada fin al XVI secolo cofà batistero. Inte el XVII secolo ga tocà re-edìfegare ła pieve co dimensioni majori, dato l'incresimento de ła popolasion locałe. La nova ceza ła ghea cuatro altari e de trè ingresi. Se sa che in cuel perìodo l'antigo batistero el zera cadesto in fora-dòpara no ghe se fazeva pì nisuna funsion rełijoza. Inte el XIX secolo ła ceza sie-sentesca ła se ghea demostrà insufisente a sodisfar łe ezijense dei fedełi e, cusita, se ghea decidesto de edìfegàrghene una nova. L'atuałe parochiale, volesta da l'arciprete don Gregòrio De Loto e projetada da Marco Poliaghi, ła zera stada costruia in stiłe neogòtego intrà el 1889 e el 1898 e consacrada - cofà che ne recorda na làpide ponesta inte el 1954 - el 23 de marso de chel isteso ano dal patriarca de Venèsia Juzepe Sarto, futuro papa Pio X.

## Notasion


## Voze corelae
*Sospiroło
*Diòseze de Bełun-Feltre

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Ceza de San Liberałe

La **ceza de San Liberałe** el ze un liogo de culto catòlego ubegà a Pedeserva, frasion del comun de Bełun.

Ła sorze so de na cołineta a sirca 510 m s.l.m., domenando da nord el caołogo e ła Valbełuna. Ła rientra inte ła paròchia de Sargnan e ła ze oncora a volte doparada par łe funsion rełijoze.

## Istòrego
No-ostante łe prime notìsie łe sìpia racuanto tarde (1578), San Liberale el ga seguramente orìzeni belché pì antighe, antesedenti a l'ano Miłe. In orìzene ła zera in memòria de san Daniełe profeta, za titolare de l'altare majore.

## Descrision
Se parla de un picenin edifegà co pianta a croze latina, fiancà da ła sagrestia del sincue-sento. L'intònago de łe pareti esterne el se ga in parte destacà, metindo desnudo ła strutura murària a fiłareto.

De intarese ła coertura, costituita da na partegołare strutura in legno cueerta da lastre in piera calcàrea. L'abside ła sorałevada e soto el presbitèrio ła se desviłupa na cripta anułare a ła cuała se ghe fa ingreso co streto coridòio.

Le òpare conservae łe ze parte de vàrie èpoche stòreghe. Le pì antighe łe ze un sarcòfago e dei tocheti de pluteo del perìodo medievałe, co trase de un siclo de freschi cuatrozenteschi; decorasion e freschi sincuezenteschi e un altare in legno de prejo del XVII secolo.

Le pertinense esteriore de ła ceza łe ze delimitae da un muro a seco a sostegno de un dùplego terasamento. El spàsio el zera un tenpo doparà cofà simitero.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti

*
Ceza de Santa Maria Nasente (Pieve)

La **ceza arcidiaconałe de Santa Maria Nasente** ła ze ła parochiale de Pieve de Cador, in provincia de Bełun e diòseze de Bełun-Feltre; ła ze parte de ła converzensa foraniałe 1.

## Istòrego
La comunità cristiana de Pieve ła ze sta fondada racuanto probabilmente inte el IV secolo da misionari provegnenti da Aquiłeja Le prime testimonianse de na inportante pieve gòtega, da ła cuale tołe el nome el paeze, łe deriva da l'XI secolo; ła ze mare de tute łe altre ceze del Cadore inte ła cuała ghe ndea anca sitadini de altri comuni lontani de l'alta provincia de Bełun par asìstar a łe funsion rełijoze de major rełevansa. L'atuale arcidiaconałe ła zera stada costruiia intrà el 1761 e el 1819 su projeto de l'architeto tolmezin Doménego S-ciavi. La faciada ła ze pì nova, esendo stada edìfegada intrà el 1875 e el 1876.

## Interno

Òpare de prejo conservae inte l'interior de ła ceza łe ze na pala de scola vecełiana figurante ła *Madona in trono co Putelo e Ànzełi*, un dipinzesto de Antonio Lazarini co l*Orasion de l'Orto*, l'altare laterale de Sant'Antònio, òpara de Alesandro Veci, un cuadro de ła *Madona del Rozàrio, co i Santi Doménego e Catina*, de Marco Vecełio, na pala de Tisian Vecełio figurante ła *Madona col Putelo co dei Santi*, l'altare majore - anca ełode Alesandro Veci - rezaltà da na pala de Cézare Vecełio rafigurante l'Ultema Sena, e, infin, un altare a sportełi fato da Ruprecht Potsch.

## Voze corełade
* Diòceze de Bełun-Feltre
* Parochie de ła diòseze de Bełun-Feltre
* Pieve de Cador

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Ceza de Santa Justina (Santa Justina)

La **ceza arcipretałe de Santa Justina Vèrzene e Màrtire** ła ze ła parochiale de Santa Justina, in provincia de Bełun e diòseze de Bełun-Feltre; ła ze parte de ła converzensa foraniałe 5.

## Istòrego
No se sa co precizion co ła zera stada edifegada ła presedente ceza de Santa Justina, ma ze seguro che ła so dimension ła zera pì picenina. El ze seguro, invese, l'ano de costrusion del vècio canpaniłe, o sia inte el 1682.
L'atuałe parochiałe ła ze sta costruita intrà el 1782 e el 1791 e consacrada inte el 1832. Inte el 1855 el zera sta rifato el pavimento de ła ceza e, inte el 1878, edìfegà l'atuale canpaniłe, dopo che cheło vècio el zera sta interà da un fùlmene. Inte el 1918 i soldai austriaghi i ghea robà łe trè canpane, che łe ze stae dopo renpiazae da altre-tante inte el 1920. Inte el 1935 el zera sta rifato el pavimento e, par finir, inte el 2000, ła ze sta recostruita ła guja de ła tore canpanària

## Voze corełae
* Parochie de ła diòceze de Bełun-Feltre
* Diòseze de Bełun-Feltre
* Santa Justina (Bełun)

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Muzeo del vèro (Muran)

El **Muzeo del vèro**, fondà intel 1861 el fa parte de ła Fondasion dei Muzei Sìveghi de Venèsia. Ła so sede ła ze intel Pałaso dei Vescovi de Torceło, edifiso in stiłe gotego che prima zera ła dimora del vescovo Marco Giustinian.

## Storia
El muzeo el ze stà fondà da l'abate Vincenzo Zanetti intel 1861.

El ze nasesto come projeto de costusion de on archivio che ciapa rento łe testimonianse de l'ìzoła, ma in presia el se gà trasformà inte ła forma muzeałe. Intel 1882 el ze stà anca cołegà a na scoła che ga permeso ai veraji de studiare i dizigni e modei dei véri contenui intel muzeo. Intel 1923, co l'amision de Muran al Comun de Venesia el Muzeo del véro el ze stà ciapà rento a i Muzei sìveghi venesiani.

Łe so rancurade łe ze stà sojete a on reórdinamento  intel 1932, co ła zontada de vèri de ła cołesion Correr, Cicogna e Molin. Dopo i depoziti de ła soraintendensa archeołozega i gà permeso de istituir na sesion de archeołozega, che da chełi i ełementi pì prestijozi i ze chełi vegnesti da Zara. Deso łe condision del muzeo, oltre che par mezo de conprade, vien incrementà da donasion da darte de ła fornaze de l'ìzoła, che łe va a cresere ła rancurade contenporanea. El muzeo el ze stà restaurà par ospitar łe cołesion del Novesento.

## Glass in Venice
Projeto nasesto in coładorasion intrà i muzei sìveghi venesiani e l'Istituto Vèneto de Sciense, Łetere e Arti fato par promuover ła conosensa del vèro de Muran. Cołegà al projeto ze stà istituio el *PREMIO GLASS IN VENICE* destenà a i artisti vèraji. Łe ópare premià łe vien dopo esposte inte ła sede de l'Istituto Vèneto. El projeto el ze partio par vałorizar l'atività artistega del vèro e continuar l'atività de łavoratorio culturałe del muzeo de vèro.

## Bibliografia
*  *Atti dell'Istituto Veneto di Scienze, Lettere ed Arti*, vol. 172, I, Venezia, Istituto Veneto di Scienze, Lettere ed Arti, 2014.

## Vose corełade
* Muran
* Vèro de Muran

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Ceza de San Martin Véscovo (Vałe)

La **ceza de San Martin Véscovo** ła ze ła parochiale de Vałe de Cador, in provincia de Bełun e diòseze de Bełun-Feltre; ła ze parte de ła converzensa foraniałe 1.

## Istòrego
Se sa che Vałe de Cador ła ze vegnesta sede de na pieve el 21 de marso del 1208 co teritòrio desmenbrà da cheła de Santa Maria Nasente. La ceza ła ze sta re-edìfegada inte el XVI secolo. L'atuale parochiałe ła zera stada costruia intrà el 1718 e el 1719; el presbitèrio, zudegà pericułante, el ze sta restruturà inte el 1873.

Da marso del 2021, ła ceza ła rezulta inazìbile par colpa de ła cełerasion un movimento franante monitorà da tenpo.

## Interno

Òpare de prejo conservae inte l'interior de ła pieve łe ze l'altare majore, ai fianchi del cuało ghe ze do stàtue dei Santi Marco e Lorenso, dei dipinzesti de Antonio Betio, i cuałi sojeti i ze l*Adorasion dei Maji*, l*Ultema Sena*, *San Martin e el pòaro*, na stàtua de San Miciełe, una de ła Madona col Putelo, scolpia de Juzepe Stufleser, e una de San Joani Batista, na pała figurante el *Pasajo dei Santi Juzepe, Joani Batista e Gaetan Thiene*, i altari laterałi de łe Aneme, rezaltà da na pala de Antònio Lazarini co *Crozefiso insieme a łe Aneme del purgatòrio*, dei Santi Roco e Sebastian, sora del cuało i ze cołocai dei simułacri de łe Virtù Teołogałi, del Crozefiso, de San Juzepe, de ła Madona de ła Sałute e de ła Madona del Rozàrio.

## Notasion


## Voze corełae
* Vałe de Cador
* Diòseze de Bełun-Feltre
* Parochie de ła diòceze de Bełun-Feltre

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Sovrani de Scòsia

Ła sevente lista ła ze un listaso dei **Sovrani de [[Scòsia]]** dividesto in dinastie, co de fianco i ani de goerno, Ła Scòsia, unifegada par ła prima volta cofà stato da Kenneth I Mac Alpin inte el IX secolo. 

Ła Scòsia ła ga finio de ezìstar cofà regno separà dopo de l'Ato de Union 'Act of Union'' del 1707 co l'Inghiltera.

## Listaso de ła sovrania
### Dinastia Alpin
* Kenneth I (c.843-858)
* Donald I (858-862)
* Constantine I (862-877)
* Aedh (877-878)
* Eochaid (878-889)
* Giric (878-889)
* Donald II (889-90)
* Constantine II (900-943)
* Malcolm I (943-954)
* Indulf (954-962)
* Dubh (962-967)
* Culen (967-971)
* Kenneth II (971-995)
* Constantine III (995-997)
* Kenneth III (997-1005)
* Malcolm II (1005-1034)

### Dinastia Dunkeld o Atholl
* Duncan I (1034-1040)
* MacBeth (1040-1057)
* Lulach (1057-1058)
* Malcolm III (1058-1093)
* Donald III (1093-1094)
* Duncan II (1094)
* Donald III (1094-1097)
* Edmund (1094-1097)
* Edgar (1097-1107)
* Alexander I (1107-1124)
* David I (1124-1153)
* Malcolm IV (1153-1165)
* William I (1165-1214)
* Alexander II (1214-1249)
* Alexander III (1249-1286)
* Margaret (1286-1290)

### Primo Inter-regno 1290-1292
Vardiani de Scòsia 1286-1292

* William Fraser, Véscovo de Sant'Andrea
* Duncan MacDuff, Conte de Fife
* Alexander Comyn, Conte de Buchan
* Robert Wishart, Véscovo de Glasgow
* James Stewart, 5th High Stewart
* John Comyn, Lord de Badenoch

### Dinastia Balliol
* John (1292-1296)

### Secondo Inter-regno 1296-1306
Vardiani de Scòsia 1296-1306

* Sir William Wallace (1298)
* Robert el Bruce, Conte de Carrick (1298-1300)
* John Comyn (1298-1301)
* William Lamberton, Véscovo de Sant'Andrea (1299-1301)

### Dinastia Bruce
* Robert I/Robert el Bruce (1306-1329)
* David II (1329-1371)

### Dinastia Stewart/Stuart
* Robert II (1371-1390)
* Robert III (1390-1406)
* James I (1406-1437)
* James II (1437-1460)
* James III (1460-1488)
* James IV (1488-1513)
* James V (1513-1542)
* Mary, Rezina de Scòsia (1542-1567)
* James VI (1567-1625)
* Charles I (1625-1649)
* Charles II (1649-1685)
* James VII (1685-1689)
* William II (1689-1702)
* Mary II (1689-1694)
* Anne (1702-1714)

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Ceza de San Juzepe (Chies)

La **ceza de San Juzepe** ła ze ła parochiale de Chies, in provincia de Bełun e diòseze de Bełun-Feltre; ła ze parte de ła converzensa foraniałe 2.

## Istòrego
La prima mension de na picenina saceła a Chies dedegà a San Juzepe el ze da sercar inte ła relasion de ła vìzita pastorałe del 1577; sta cuà ła ze sta sostituia da na ceza vera e pròpia verso el finir del XVI secolo. Da un documento del 1637 se sente che l'edifegà el zera racuanto sénplego, na soła navada, co pavimento e controsofito in legno, co un ùgnoło altare inbełio da na pala co sojeto ła *Madona intrà i Santi Juzepe, Fełice e Margarita*. Par via del cresimento de ła popolasion, inte el 1644 ła ceza ła zera stada re.edìfegada co pì grande dimension.

Verso ła metà del XVIII secolo se ga avesto el isteso problema e inte el 1743 se ga delibarà de re-farla conpletamente; i lavori i zera finii inte el 1770 e l'ano drioman ła ze sta erezesta a curasia. L'edifegà el zera sta gravamente danejà dal teramoto del 1873 e se ga fato nesesàrio un difìsiłe lavoro de restruturamento; ła ze sta declarada de novo azìbile inte el 1877. Calche ano dopo, pì de precizo inte el 1882, parò, ła ceza ła se ga mostrà èsar poco stàbiłe par via de na frana. L'atuałe parochiałe ła ze sta costruita inte el 1903 e consacrada inte l'isteso ano; inte el 1949 ła zera stada fata devegner parochiałe.

## Descrision
La faciada ła prezenta do lezene ai fianchi, un tìnpano co spiovinti bastansa in rilievo, na làpide sora del portałe co scrivesto: "*Ecclesiam, DOM in honorem Deiparae Sponsi dicatam, ruina dirutam, patrum pietas ex integro condidit anno MCMIII*" e do nìce co altretante stàtue in stiło baroco, che łe podaria èsar reconduzeste al scultore Alvize Tajapiera, che el ghea operà intrà Friułi e Vèneto a cavało dei sècoli XVII e XVIII.

L'òpara d'arte pì inportante conservada inte l'interior de ła ceza el ze l'altare laterale de drita, fato dal venesian Antònio Ermolao Paołeti inte el 1866 par voler de Valentin Chiezura.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Lhotse

El **Lhotse** ( *sima sud*) ła ze ła cuarta montagna pì alta de ła Tera co i so 8.516 , che i ła rende prezente inte ła lista dei otomiłe. El ze conponesto da tre sime e el ze liga diretamente a l'Everest par via del Cołe Sud (7.906&nbsp;m).

## Descrision
### Topònemo
El Lhotse el ze indicà co ła sigla E1 dal servìsio cartogràfego de l'India, in cuanto ła montagna no ła pare vere un nome ufisałe in tibetan e gnanca in nepalezo. Inte l'agosto del 1921, Howard Bury no catando un nome locałe che el definisa ła montagna el ghea proponesto Lhotse, che in tibetan vol dir "sima sud", visto che ła so cima ła ze a sud de l'Everest e el ze unio a eło gràsie del Cołe Sud.

### Conformasion
Oltre che a ła sima principale łe ze prezenti altre do cime secondàrie: el Lhotse Mig (Est), 8.414&nbsp;m e el Lhotse Shar, 8.383&nbsp;m.

## Asension
### Prima asension
La prima asension ła ze sta conpiesta inte el 1956 da na spedision svìsara guidada da Albert Eggler e formada da Wolfgang Diel, Hans Grimm, Hansrudolf Von Gunten, Eduard Leuthold, Fritz Luchsinher, Jürg Marmet, Fritz Müller, Ernest Reiss, Adolf Reist e Ernst Schmied, oltre che a 22 sherpa. L'asension ła ze avegnesta doparando sie canpi, ndando su prima sol jasaro Khunbu, de consevensa scalando fin cuazi al Cołe Sud, par dopo ndar su un couloir so ła parete nord-òvest che che ła conduze fino a ła sima del Lhotse. El 18 de majo i zera rivai a ła sima Fritz Luchsinger e Ernst Reis. La istesa spedision ła ghea portà anca cuatro alpinisti in sima a l'Everest el 23 e 24 de majo, esendo bona parte del percorimento spartio finmente cuazi al Cołe Sud.

### Altre asension
* 1955 - Primo tentativo de scalada del Lhotse da parte de na spedision internasionale.
* 1965 - Primo tentativo de concuista da parte de na spedision japoneza al Lhotse Shar che el renunsarà a 8.100&nbsp;m de altura
* 1979 - I austrìaghi Zep Maierl e Rolf Walter i fa ła prima asension al Lhotse Shar.
* 1986 - Reinhold Mesner el riva a ła sima divegnendo el primo omo inte ła stòria a ver scalà tuti i Otomila.
* 1989 - Inte el tentar so ła parete sud more l'alpinista polaco Jerzy Kukuczka, par via de na rotura de colpo de na corda.
* 2001 - Prima asension al Lhotse Mig da parte de na spedision rusa.

## Gałaria

Imàjine:Lhotse-fromChukhungRi.jpg|La parete sud
Imàjine:Western Cwm - 14th May 2011.jpg|L'Everest, Cołe Sud e la parete nord-ovest del Lhotse
Imàjine:Western Cwm and Lhotse.jpg|parete nord-ovest
Imàjine:Everestfromspace.jpg|Le pareti est, cinezi, del Lhotse e de l'Everest, separae dal Cołe Sud, fotografae da ła Stasion Spasiałe Internasionałe


## Note


## Altri projeti

## Linganbi foresti

*  Alpine Journal publegasion de l'Alpine Club
Otomiłe

[upright=1.6|thumb|Distribusion zeogràfega dei ''8000'' intrà [Himalaya (dx) e Karakorum (sx)]]
miniatura|dispozision

Col tèrmano **otomiłe** se intende de comun łe cuatòrdaze montagne de ła Terra che łe sùpara i otomiłe metri de altitudine sora del liveło del mare (s.l.m.), co i rispetivi masici montagnozi tuti locai in Azia sentro-meridionale (Nepal, Cina, Pakistan e India): nove in Himalaya, cuatro nel Karakorum, uno inte el Kashmir.

## Descrision
[miniatura|[Cho Oyu, Lhotse, Makalu e Everest inte na foto de ła Stasion Spasiałe Internasionale.]]
La lista ufisałe ła ze stada calcolada inte i ani trenta del Novezento so ła baze del conceto de masìcio, ciapando un grando signìfegare sinbòłego inte i stati in cuało el zera in vigore el sistema mètrego dezemałe che co ła so notorietà che ła ze divegnesta col tenpo planetària,  ingrupando łe cuatòrdaze montagne pì alte del mondo (se vegnese doparà el conceto de sima, includendo o sia tute łe sime che, anca inte l'interior del isteso masìcio, łe sùpara i otomiłe metri, ła lista ła se slargaria a 22 montagne drio el critèrio atualmente doparà inte łe Alpe, o el rivaria, drio altre considarasion, a nùmari belché difarenti da chełi de deso.).

Tante de ste montagne łe ga za segnà ła istòria de alpinismo moderno d'alta cuota inte ła seconda metà del XX secolo (himalayismo), gavendo raprezentà de łe vere e pròpie sfide par chełi alpinisti pì esperti de tuto el mondo: ła prima scałada de un otomila el ze stada conpiesta da Maurice Herzog e Louis Lachenal, che i ga concuistà ła sima de l'Annapurna el 3 de zugno del 1950, l'ùltemo otomiłe che ze sta scałà el ze sta Shisha Pangma el 2 de majo 1964, mentre el primo omo a gaver scałà tute łe sime el ze sta el sudtirołezo Reinhold Mesner finendo el mestiero inte el 1986.

### Lista dei 14 otomiłe
La sevente lista ła detien i 14 masici pì alti de 8000 metri e i respetivi primi scaładori.

## Gałaria de multimèdia

Imàjine:Mt._Everest_from_Gokyo_Ri_November_5,_2012_Cropped.jpg|Everest
Imàjine:K2-big.jpg|K2
Imàjine:Kangchenjunga-from-Gangtok.jpg|Kangchenjunga
Imàjine:LhotseMountain.jos.500pix.jpg|Lhotse
Imàjine:Makalu.jpg|Makalu
Imàjine:ChoOyu-fromGokyo.jpg|Cho Oyu
Imàjine:DhaulagiriMountain.jos.500pix.jpg|Dhaulagiri
Imàjine:Sunrise,_Manaslu.jpg|Manaslu
Imàjine:Nanga_Parbat_from_air.jpg|Nanga Parbat
Imàjine:Annapurna_I.jpg|Annapurna
Imàjine:Gasherbrum_I.jpg|Gasherbrum I
Imàjine:7_15_BroadPeak.jpg|Broad Peak
Imàjine:Gasherbrum2.jpg|Gasherbrum II
Imàjine:Shisha_Pangma_2006.jpg|Shisha Pangma

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Cùspide

La paroła **cùspide** ła se połe refarir a:
* a la **[[Cima (topografia)|cùspide]]** o **sima**, el ponto pì prominente de na ełevasion topogràfega;
* al **[[Vèrteze (zeometria)|vèrteze]]** inte el cuało i concore tuti i triàngułi che i forma el muzo de na piràmide, o i zeneradori de un cono;
* a la **[[cùspide (architetura)|cùspide]]** de un cuerto o calsiasi altro ełemento architetònego che el finise co na ponta, cofà na piràmide;
* a ogni una de łe **[[cùspide (anatomia)|cùspidi dentałi]]**, o rilievi de smalto inte i denti;
* a la **[[cùspide (astrołozia)|cùspide]]** astrolòzega, ponto che el marca el scumìsio del arco de influensa de na caza.
Grupo montagnozo

[thumb|El [Pelmo|Monte Pelmo, masìcio dołomìtego inte el cuało se vede ła stratifegasion rocioza]]
In orografia e geomorfolozia col tèrmano **grupo montagnozo** se intende un union de montagne, delimità da vałi e da pasi de montagna, che de sòłito i tołe el nome da ła montagna prinsipale pì ełevada (o anca da pì sime prinsipali). El grupo montagnozo el divien cusita na dełimitasion orogràfega de dimension pì granda de na sìnguła sima o montagna, e pì picenina o conpagna de na cadena montagnoza.

De frecuente un grupo montagnozo el fa parte de un **masìcio montagnozo**, tanto che st'ùltemo tèrmano el vien doparà cofà sostitusion del tèrmano grupo montagnozo.

El **masiso**, **maciso** o **masìcio** el ze na rejon montagnoza conponesta da pì grupi montagnozi arenti, dividesti da un varghi de inportansa majore, e che pì in zenerale a volta soa el połe apartegnere a na cadena montagnoza co altri masici e grupi montagnozi ìzołai.

## Voze corełae
* Montagna
* Cadena montagnoza

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Antesima

In zeomorfoloza se ciama **antesima** (o *antisima*, *sotosima*, *sima secondària*, *spała*, etc. - inte inglezo *subpeak*) na ełevasion sotostante ła sima de na montagna

## Definision topogràfega

Partindo dal conceto de prominensa topogràfega l'UIAA el ga definio che na ełevasion ła se ciama montagna se ła ga na prominensa almanco paro a 300&nbsp;m; ła se ciama sima se ła ga na prominensa almanco pari a 30&nbsp;m; inte i cazi inte i cuałi ghe sìpie na prominensa menor se parla de antesima, sotosima, spała, etc. 

Le antesime łe ga de norma anca un baso ìzołamento topogràfego

Ła vałe de consevensa ła sevente toła:

## Ecesion
* Monte Bianco de Courmayeur (4.765&nbsp;m) - Anca se gavendo na prominensa topogràfega de solché 27 metri (separà dal Monte Bianco dal *Cołe Major* (4.742&nbsp;m)) par ła so inportansa stòrega, morfolòzega e alpinìstega el vien considerà intrà i 82 4000 de łe Alpe.

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Ceza de San Gotardo (San Gotardo)

La **ceza de San Gotardo** ła ze un liogo de culto catòlego situà inte ła frasion omònema del comune de Sospiroło (provincia de Bełun).

Ła ze conprendesta inte ła paròchia de Mas-Peron, apartegnente a ła diòseze de Bełun-Feltre.

## Istòrego
L'intitolasion ła fa pensare al pasajo de marcanti todeschi che i pasava par ła vałe del Cordévołe par rivar Venèsia.

L'edifegà el ze cità par ła prima volta inte el 1577 ma el ze sertamente de orìzeni pì antighe. El ze pùblego el fato che ła ze sta costruia so i rovinasi de na pì antiga ceza de San Marco, oratòrio de un omònemo ospìsio che el sorzeva inte łe visinanse. Cofà testimonià da łe lìnee architetòneghe, restae intiere fin uncó, l'òpara ła garia rivar da ła metà del Cuatro-zento.

## Edifegà
Ła ceza in memòria de Gotardo de Hildesheim ła se deartìcuła inte un'ùgnoła navada longa 17,35 m e larga 8,70 m. A l'estremità orientałe, introduzesto da na bałustra in legno, se cada el presbitèrio andove ghe ze el coro e l'altare majore.

In sto cuà ghe ze sora-ponesto na pała figurante l*'Incoronasion de ła Vèrzene, i santi Bruno e Gotardo e l'oferente Diana Grini*, òpara de Francesco Frizimèłega el vècio (1614-1616). Incastronada inte el tavernàcoło el ze na toła intribuia a Jacobeło del Fiore (XV secolo) co *San Gotardo*.

Par cheło che revarda chei altri do altari, cheło de sanca l'uno ornà da na pała co un *Santo Véscovo* (forse San Salvatore), l'altro da un dipinzesto figurante i *Santi Bruno e Gotardo*; i saria tuti e do òpare del Frizimèlega de l'isteso ano de ła presedente. Inte l'entrada laterale el se ga catà ponesto na *Vèrzene co Putelo e San Zovanin*.

I esterni i ze racuanto sénpleghi e i mete in rezalto el canpaniłe co cùspide a siégoła datàbiłe al XVIII secolo. Fin ai scumisi del Novezento l'ingreso da ła parete laterałe, cheła che varda a nord, ła zera presedesta da un pòrtego costituio da na fila de cuatro cołone tuscàneghe sora del cuało se ghe inpostava archi a tuto sesto.

La ceza ła ze stada de resente restaurada dopo un longo perìodo de sbandono.

## Notasion

 
## Altri projeti

## Linganbi foresti
Annapurna

L'**Annapurna** (AFI: , in *[[hindi]]* *Anapūrṇa*) el ze un masìcio montagnozo himalayan situà in Nepal sentrale, ciapando drento l*'Annapurna I*, ła sima pì alta che ła toca i 8.091&nbsp;m s.l.m., el dèzemo monte pì alto de ła Tera, e altre sime conprendeste inte l'interior del denomenà Santuàrio de l'Annapurna, pùblego anca par el tanto conosesto percorso escursionistego de l'Annapurna Circuit.

## Descrision
### Conformasion
El masìcio de l'Annapurna el detien 6 sime prinsipali:
* *Annapurna I* (8.091&nbsp;m);
* *Annapurna II* (7.937&nbsp;m);
* *Annapurna III* (7.555&nbsp;m);
* *Annapurna IV* (7.525&nbsp;m);
* *Gangapurna* (7.455&nbsp;m);
* *Annapurna Sud* (7.219&nbsp;m).

## Escałasion
Tecnegamente no el ze l'otomiłe pì difisiłe da scałare, e ze sta el primo a vegner concuistà da l'omo, ma el ze considerà cheło pì pericułozo inte el mondo par łe repetitive vałanghe che łe casca zo dai so pendenti, detegnendo co un vałore sora dl 40% el pì alto raporto intrà nùmaro de morti e nùmaro de alpinisti rivai insima.
### Prima escałasion
Inte el 1950, malgrado ła poca esperiensa de spedision alpinìsteghe extra-eoropee, i fransezi i ghea organizà cheła che ła saria divegnesta ła prima spedision bona de rivar inte ła sima de un otomiłe.

A sta spedision el ga ciapà parte Maurice Herzog, in cualità de alpinista e cao-spedision, i alpinisti Jean Couzy, Marcel Schatz, Louis Lachenal, Gaston Rébuffat e Lionel Terray e Lionel Teray, el mèdego Jacques Oudot, el rezista sinematogràfego Marsel Ichac, i ufisałi de ligamento Francis de Noyelle e el nepałezo Ghan Bikram Rana. Inte el posto i zera staiasoldai 8 portatori de alta cuota.

La partensa da ła Fransa ła ze stada el 30 de marso; dopo èsar rivai a Pokhara, caołogo de ła rejon
El canpo baze ła ze sta instałà solo el 22 de majo, par tacar ła vera scałasion. Par suparare i 3.478 metri de desliveło intrà el canpo baze e ła sima i ze stai nesesari 5 canpi intermedi, e ła matina del 3 de zugno i do alpinisti Herzog e Lachenal i zera stai boni rivar sora inte ła sima, ła prima de un otomiłe a vegner scalada. Contrariamente a cheło che ze sucedesto inte ła major parte de łe prime escałasion de chełi altri otomiłe, ła spedision franseza no ła ghea doparà el osìzeno,  e ła ga fato i 680 metri de desliveło intrà l'ùltemo canpo e ła sima in 8 ore, a na mèdia de escałada de 85 metri l'ora.
## Gałaria de multimèdia

Imàjine:Annapurna from west.jpg|Da sanca: ła parete nord-ovest de l'Annapurna I, la spała ovest e el Bharha Chuli (7.647&nbsp;m)
Imàjine:Amazing_Annapurna.jpg
Imàjine:00000000mount_Annapurna.jpg
Imàjine:Annapurna_South_View.jpg
Imàjine:Annapurna_at_Night.jpg
Imàjine:Annapurna nord details.JPG|Vista del masìcio da nord
Imàjine:Annapurna Massif Aerial View.jpg|Vista aèrea del masìcio da ovest


## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Conca idrogràfega

El **conca idrogràfega** (o **conca inbrìfara** - dal latin *imber*, piova - o **conca de drenajo**) el ze l'àrea topogràfega (solitamente identificàbiłe inte na vałe o na pianura) delimitada da un spartiàcue topogràfego (orogràfego o superfisałe) de tolta-drento de łe àcue che łe core inte ła superfise del teren confluenti verso un determenà corpo ìdrego riseptore (fiume, lago o mare interno) che el dà el nome a ła conca istesa (ezénpio: "ła conca idrogràfega del rio de łe Amasoni").
## Definision
Ła conca idrogràfega ła ze na parte de teritòrio che, par colpa de ła so conformasion orogràfega, ła ciapa-drento łe àcue meteòreghe o provegnenti da ła fuzion de jasari o nevari che i core confluendo tute verso un solco d'inplùvio dàndoghe orìzene a un fiume, o verso na conca o depresion dando orìzene a un lago o a na zona pałuoza. Ła conca ziongràfega ła se difarénsia da ła conca idrozeołòzega vedesto che st'ùltema no el consìdara solché el defluir de łe àcue superfisałi, ma anca e decorimento de infiltrasion che łe dipende da ła stratografia e da ła conformasion zeołòzega del sotosuoło.

Se łe àcue tolte-drento łe ze solo chełe gaveste a łe precipitasion se parla de conca inbrìfara montana. Inte na conca idrogràfega vałiva (*de vałe*) el ze posìbile identìfegare un posto de converzensa de łe àcue, dito "sesion de ciuzura", traerso el cuało ghe pasa tuto el volume de l'acua tolta-sù superfisalmente. L'altitùdene a ła cual se cata ła sesion de ciuzura ła ze ła cuota de refarimento inte łe mezure de altitùdine relative a ła conca.

## Grande conche idrogràfeghe

* Rio de łe Amàsone-Ucayali 7 050 000&nbsp;km²
* Congo 4 374 000&nbsp;km²
* Mississippi-Missouri 3 778 000&nbsp;km²
* Nilo 3 254 555&nbsp;km²
* Rio de la Plata-Paraná 3 140 000&nbsp;km²
* Volga 1 360 000&nbsp;km²
* Orinoco 990 000 km²
* Danubio 817 000&nbsp;km²
* Huang He 752 000&nbsp;km²

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Zeomorfołozia

miniatura|Relievi de ła tera
La **zeomorfołozia** (dal grego γη (*ge*), in itałian "Tera" e μορφή (*morfé*), "Forma" e λογος (*logos*), "Descorso, Tratà") ła ze na branca de ła zeografia fìzega che ła stùdia ła morfołozia de ła superfise terestre, o sia łe forme che łe costituise el rełievo del teritòrio, investigàndoghene so l'orìzene e l'evołusion. Inte el partegołare, ła stùdia łe corełasion intrà ła morfołozia del teren, łe so carateristeghe litołòzeghe e i ajenti che lo i ga modełà. El vien comunemente referio al stùdio de ła superfise de łe tere emerzeste, ma połe anca èsare doparà referéndose al stùdio dei fondałi marini e de altri pianeti.

## Descrision

Ła zeomorfołozia ła stùdia par de pì ła stòria e ła dinàmega del teritòrio col fin de predezìrghene i futuri canbiamenti traverso ła conbinasion de oservasion, esperiminti fìzeghi, e modełi matemàteghi.
La superfise terestre ła se modìfega in resposta ai ajenti fìzeghi che i insiste su de eła, che i sìpia de orìzene naturałe e/o antròpega, conbinasion intrà procesi naturałi e antropozeogràfeghi.

El teritòrio el vien modełà traerso el sorlevamento de łe plache tetòneghe e el vulcanismo. El spojamento del teritòrio el avien anca traverso l'erozion e el movimento gravitativo, che el produze sedimenti trasportai e depozitai da altre parte inte l'interior del teritòrio. Altre càuze de mudamenti del teritòrio i ze gavesti anca da fenòmani de subsidensa, sia par colpa de canbiamenti de ła tetònega sia gavesti dai depòziti sedimentari. Sti procesi i ze a volta soa influensai variamente dal clima, da l'ecołozia e da l'atività umana. Altri setori partegołari de ła zeomorfołozia i ze raprezentai, par ezénpio: dal stùdio e previzion de łe frane, da ła dinàmega fluviałe e de ła so rełativa mesa in seguresa, da ła protesion de łe coste, da ła vałutasion de ła prezensa de àcua su altri pianeti cofà so Marte (ezozeomorfołozia), etc.

## Rame de ła zeomorfołozia
thumb|Ezénpio de modełasion de sorte jasałe|alt=
Ła zeomorfołozia ła połe èsar dividesta in trè grandi infoghi:
***Zeomorfołozia struturałe**: ła trata de ła caraterizasion e zèneze de łe “forme del relievo”,
***Zeomorfołozia dinàmega**, ła trata so la caraterizasion e ła spiegasion dei procesi de erozion e meteorizasion par i prinsipałi ajenti (gravità e àcua).
***Zeomorfołozia climàtega**, ła trata ła influensa del clima so ła morfozèneze (domini morfoclimàteghi).

Ghe ze tante altre sotorame de ła zeomorfołozia, ła **zeomorfolozia dei litorałi**, ła mèrita na atension speciałe, par łe so partegołarità sol stùdio de l'erozion litorałe, e łe forme litorałi e i tipi de costa che oservemo, cusita cofà ła evołusion dei litorałi.
## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Drita e sanca orogràfega

Co i tèrmani tècneghi **drita orogràfega** e **sanca orogràfega** (o anca **idrogràfega**) e co i tèrmani comuni **versante** o **varsante** par na montagna, intendendo uno dei do fianchi de na vałe, e **riva**, (**àrzene** o **[[àrzare]]** se ghe se estende el conceto anca a ła zona arente) par un fiume, intendendo łe do parte de teritòrio delimitae dal corso de un fiume.

## Definision
Par individuar ła drita e ła sanca orogràfega, se ghe dà łe spałe a ła diresion da ła cuale provien el fluso de l'àcua (per esenpio ła fonte o l'alta vałe). La drita orogràfega ła ze ła parte drita de ła vałe o del teritòrio traversà dal fiume. L'altra parte ła ze ła sanca orogràfega.

Sta definision ła połe èsar estendesta a tuti i flusi de fluido unidiresionałi.

## Inte ła toponomàstega

La pozision de na zona sitadina drio de un corso de àcua ła entra racuante volte inte ła toponomastega, cofà che par ezénpio inte el cazo de Parize, andove se ghe parla de *[[rive gauche]]* (riva sanca) par i cuartieri locai a sud de ła Sena e de *[[rive droite]]* par chełi situai so ła sponda oponesta del fiume.

Sra divizion ła ze doparada anca in altre sità, cofà che a Bruxelles, dividesta dal canałe Bruxelles-Charleroi, o sanò a Bilbao, andove i cuartieri i ze considerai de ła riva drita o sanca in rełasion a ła so pozision inte i confronti del  torente Nervión.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Zendarme de montagna

Un **zendarme** el ze un pinàcoło de ròcia sol fianco o so ła cresta de na montagna
## Etimolozia

El nome el ze sta doparà da prima inte łe Alpe franseze e el riciama łe persone incuadrae inte ła zendarmeria.

## Caratarìsteghe

Talvolta ła scałada de determenate creste de montagna ła ze fata pì difìsiłe da l'èsarghe de uno o pì zendarme che i interonpe ła linearità de ła cresta.

I zendarmi i ze de frecuente locai inte ła converzensa intrà do creste, in pozision andove l'erozion ła ze menor che inte łe zone da torno. I zendarmi i ze tìpeghi inte łe àree alpine.

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Stati par data de costitusion

## Stati nasesti inte ła antighità

## Stati sorti inte l'era moderna
tante de łe dae inte ła tabeła sotostante i ze cełebrae cofà che Festa de l'Indipendensa inte i respetivi paesi.

## Afrega
## Amèrica del nord
## Amèrica del sud
## Asia
## Eoropa
## Oceania