open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Enrico Letta

## Vita e cariera

Esponente del Partio Democratego, dopo eser sta pì volte Ministro, el 23 de apriłe 2013 el vien nominà dal Presidente 'talian Giorgio Napolitano Presidente del Consejo. Su presion del Segretario del Partio Democratego Matteo Renzi el dà łe dimision el 14 de febraro 2014. A sucederghe sarà el stesso Renzi.

## Varda anca

* Italia
Gramàtica primieròta

La **gramàtica primieròta** la parla dele regole e dele iregolarità che ghe n'é tel diałeto primieròt. El diałeto primieròt l'é na lengua flesiva. Ghe n'é do generi (maschil e femminil) e due numeri (singolare, plurale). No la ga i casi.

I verbi i é declinađi par temp, mođo e persona (co relativo numero).

Tra i carateristeghe pì importanti ghe n'é:
* La pronunẑia de /θ/ (de paròle che te'n altre varianse se dis co /s/) co la létera ẑ (ingles: *Think*), compagn al belumat e al feltrin;
* La pronunẑia de /ð/ co la létera đ (de paròle onde che ghen sarìe /d/ intervocàlica).

Te'l primieròt se pòl notar caraterìstiche tìpiche del vèneto setentrional, tipo che no ghe n'é la létera ł (ł) de le altre varianse. Te le paròle onde che ndarìe la ł va sèmpro la l.

## Fonologìa
### Consonanti

### Vocali

## I vèrbi
### Presènte

### Pasà

### Forma interogatìva
Par le frasi interogatìve va dontađa dopo el verbo na partiẑèla che la canbia a seconda dela persona, ma che la é uguale par tute le forme verbali. Ten sta tabela i esempi dei verbi èser e aér:

### Partiẑipio pasà
El partiẑipio pasà de solito el se fà đontàndoghe ala radìs del verbo *-ést*, ntela seconda cogniugasion e *-ìst*,ntela terẑa. Ntel parlà, a òlte, i partiẑipi i vèn scurtađi: tipo *verdést* vènt *vèrt* e *rompìst* vèn *rot*.

Diversamente del taglian inveẑe, el partiẑìpio dei verbi ausiliari el é diverso.

## Notasion


## Altri projeti
Canséjo

El **Kanséjo**, ciamà anka **Kanséi** (lokalmente) o **Kansegio** (in venesian), el xe un altipian prealpin ke el se kata intra le provinzie de Belùn, Trevìxo e Pordenon.

## Zeografia
thumb|left
El Pian del Kansejo el se leva de oltra 1.000 metri dal pian. El xe un basin koronà da alkùne cime de kroda: a sud-ovest el Kosta, la Cima Valsota, el Milifret e el Pizzok ke i lo destaka da la Val Lapisina, a est el grupo del Kaval, oltra de kuel se kana el Piankaval.

Inte sto altopian se kata fenòmeni de orizene karsega kofà doline e busi. El pì innomenà el xe el Bus de la Lum.

Inte i boschi del Kanséjo predomina le faghere.

## La komunità cimbra
Inte el Kansejo ghe jera na menuda isola lenguistega cimbra.
Venia

La **Venìa** (talgian: *Val Venegia*) l'é na val dele Alpi del Trentin oriental. La é geograficamente intrà Falciade e Pradaẑ. La é traversađa dal rìu Travignol.

Sul so nome ghe n'é do ipotesi: che el vegne de Veneẑia, parché 'sti ani ghe n'era tanti raporti comerciali de le legne; senò che sìe *ve-nia*, o sia che no ghe n'é nient. No par nient sta val la é disabitađa parché masa fređa.
Distreto de Lavaux-Oron

El distreto de **Lavaux-Oron** el xe un distreto del Canton Vaud, in Svìsera. El cavołogo el xe Cully.

## Formasion
El xe sta creà inte el 2008 da łi comuni del presedente distreto de Lavaux e da serti comuni dei distreti de Oron e Łoxana.

Inte el 2011 łi comuni de Cully, Epesses, Grandvaux, Riex e Villette łi se ga unio inte el novo comun de Bourg-en-Lavaux. Inte el 2012 łi comuni de Bussigny-sur-Oron, Châtillens, Chesalles-sur-Oron, Ecoteaux, Les Tavernes, Les Thioleyres, Oron-le-Châtel, Oron-la-Ville, Palézieux Vuibroye łi se ga unio inte el novo comun de Oron; in pì el comun de Cullayes el xe sta fondesto in cheło de Servion.

## Comuni

## Altri projeti
Cristiano Ronaldo

[thumb|left|240 px|'''Cristiano Ronaldo''' co ła maja del [Real Madrid (2012)]]
[thumb|Cristiano Ronaldo co [Lionel Messi]]
**Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro**, conosudo senplicemente come **Cristiano Ronaldo** (pron. portogheze [kɾɨʃˈtiɐnu ʁuˈnałdu]; Funchal, Madera, 5 de febraro 1985) el xe un xugadore de bałon portoghexe, atacante de ła nasionałe e del Al-Nassr.

Oltre che par el Manchester United, el ga zugà anca par el Clube Desportivo Nacional, el Sporting Portugal, el Real Madrid e ła Juventus.

In cariera, el ga vinto, tra l'altro, na Champions League e par 5 olte el canpionato inglexe e par una queło spagnoło. El ga anca vinto un mucio de Bałoni de oro.

El xe sopranominà "CR7" (dal numero de ła so' maja).

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti

* Cristiano Ronaldo.com
* Cristiano Ronaldo.org 
* Cristiano Ronaldo7.net
Distreto de Gros-de-Vaud

El disrteto de **Gros de Vaud** el xe uno dei diexe distreti del Canton Vòd. El so cavòłogo el xe Echallens.

## Formasion
El distreto de Gros-de-Vaud el fa parte dei novi distreti creai da ła reorganixasion cantonal del 1 de lujo 2011. El xe formà da tuti i comuni del vecio distreto de Échallens, co in pì Bettens, Bournens, Boussens, Daillens, Lussery-Villars, Mex, Penthalaz, Penthaz, Sullens, Vufflens-la-Ville del vecio distreto de Cossonay, Boulens, Chapelle-sur-Moudon, Correvon, Denezy, Martherenges, Montaubion-Chardonney, Neyruz-sur-Moudon, Ogens, Peyres-Possens, Saint-Cierges, Sottens, Thierrens e Villars-Mendraz del vecio distreto de Moudon, Peney-le-Jorat del vecio distreto de Oron e Oppens del vecio distreto de Yverdon.

## Comuni

## Altri projeti
Distreto de Riviera-Pays-d'Enhaut

El **distreto de Riviera-Pays-d’Enhaut**, el xe uno dei diexe distreti del canton Vaud. Vévé el xe el so cavołogo.

## Formasion
El distreto el fa parte dei novi distreti creai da ła reorganixasion cantonal de el 1 de xenaro del 2008. El xe sta formà da tuti łi comuni dei veci distreti de Paexe de Enò e de Vévé.

## Comuni

## Altri projeti
Distreto de Jura-Nord vaudois

El **disteto de Jura-Nord vaudois**, el xe un dei diexe distreti del canton Vaud. El so caołogo el xe Yverdon-les-Bains.

## Formasion
El fa parte dei novi distreti creai da ła reorganixasion cantonal del 1 de xenaro del 2008. El xe formà da tuti łi comuni dei veci distreti de Grandson, de la Vallée, de Orbe, oltre a chełi del distreto de Yverdon co ła ecesion de Oppens che el se ga unio al distreto de Gros-de-Vaud.

## Comuni

## Altri projeti
Cecilia Capriotti

**Cecilia Capriotti** (Ascołi Piceno, 27 febraro 1976) xe na showgirl e atora itałiana

## Biografia
Inte el 2000 ła gà partesipà al concorso de Miss Itàlia clasificandose quarta: durante sta cogiuntùra ła vien rimarcà da Lele Mora, che ła mete soto contràto. Inte el 2004 ła taca a laorare in tełevixion, come vałeta, par la trasmision sportiva de Rai 2 *[[Dribbling]]*, fin deventàr inviata fisa del talk show *[[La tv in diretta]]* ne ła stagion 2005-2006. Ne ła stagion 2006-2007 ła ajuta Gene Gnocchi a prexentar el show *[[La grande notte]]* so Rai 2. Inte el 2008 ła exordise al sìnema, recitando el ròło de Eva inte el film *[[No problem (film)|No problem]]* de Vincenzo Salemme, recitando 'rente del steso Salemme e a Giorgio Panariello, Sergio Rubini e Aylin Prandi. Inte el 2010 ła partesipa a ła sesta edision de *[[Ballando co le stelle]]*, fasendo cùbia col bałarìn Samuel Peron. Ne l'autuno 2011 ła xe ła protagonista del całendario sexy de *[[For Men]]*. Inte el 2012 prima ła recita, magio, inte el film *[[To Rome with Love (film)|To Rome with Love]]* de Woody Allen, po' a setenbre ła intra inte el cast ne ła sitcom de Itàlia 2 *[[S.P.A. (serie tełevixiva)|S.P.A.]]*

### Vita privàda
 (in pasà marìo de Sabrina Ferilli). Inte el 2012 ła gà avùo un flirt co el designer Philipp Plein.

Inte el 2007 el magistrà Henry Johm Woodcock ła nota inte el registro dei intraquerìi ne l'anbito de l'inchiesta giudisiaria *[[Vallettopoli]]*, co l'acuxa de prexunta estorsion a sgràvio de l'ex xogador de bałon Francesco Coco; inte el 2008 ła vien descolpà da ogni acuxa.

## Note
Ð

right|200px
**Ð** (minuscol: **ð**) ciamada *eth* o *eð* la ze la quinta letera del alfabeto belunes e primieròt. La coresponẑ ala *th* inglese de *there*, o sia se la pronuncia cenendo i laori e i dent an s-ciantenin verti, frontando la ponta de la lengua contra i dent sora, e meténdoghe na s-cianta de voce. Sta letera la vèn anca usada tel islandese e tel faroese.

Par inserirla te un testo digità al calcolador al ze suficiente cener schiẑà al tasto "alt" e digitar in sequensa la conbinaẑion de tasti (...?) par la majuscola e (...?) par la minuscola.
Azi

I **axi** (latin: *asiani* o *asii*) l'é stati in pòpoło indoeuropeo, vivest onde che incoi ghe n'é el Pakistan.

I é famoxi par aer fat cascar el regno de Bactria te el 140 a.C., fà dit de i stòrgici grèci (Strabon) e romani (Pompèo Trogo e Giustin).
## Altri projeti
Angelino Alfano

## Vita

Dal 2013 Ministro dei Interni'talian, el ze sta Ministro de ła Giustisia dal 2008 al 2011, cuando che el ze sta eleto Segretario del partio El Popoło de ła Libartà. Dal 2013 al 2014 el xe sta Vicepresidente del Consejo dei Ministri.
Santo Hermano Pedro de Betancur

thumb|Santo Hermano Pedro de Betancur|sinistra
**Santo Hermano Pedro de San José Betancur** (Vilaflor, Tenerife, 21 de marso 1626 - La Antigua Guatemala, Guatemala, 25 de apriłe 1667) xe stà un frate francescan, e el xe un santo de ła Cexa Catòłica.

El xera de fameja umile in Vilaflor, ła rejon pì a sud di Tenerife. Dopo el xe stà trasferìo anca a Guatemala come missionario. Hermano Pedro foi fondatore dei ***Fratelli di Betlemme***.

El Papa Giovani Pagoło II el lo gà fato santo in 2002. El xe el prim sant de łe Ìxole Canarie, Guatemala e Amèrica sentral. Santo Hermano Pedro el se festeja el 24 de apriłe.
Bandundu (provìnsia)

**Bandundu** ła jera na rejon de el Congo sudosidental.
Ła xe conpresa intra ła Republica del Congo a ovest, e ła Angoła a sud.

Sevente ła nova costitusion, in vigor da el 2006, ła ze stada devidesta in tre nove provinsie: Kwango, Kwilu, Mai-Ndombe.

## Zeografia fixega
El teritorio el xe formà a meridon da un altipian conpreso intra 400 e 800 m. che el degrada verso nord, a setentrion da un basopian conpreso intra 400 e 500 m.. El xe atraversà da est verso ovest da el Casai, afluente del Congo, co łi so afluenti de sanca (*Kwango* e *Loandji* ) e de drita (*Fimi-Lukenie*). El łago pì grando el xe el *łago Mai-Ndombe*.
El clima el pasa da tropegal de ła foresta pluvial a tropergal de ła savana indando da nord verso sud.
Ła provincia ła xe coverta da savana boscata e, verso nord, da foresta pluvial.

## Zeografia umana
Łe sità pì inportanti łe xe *Kikwit* e el cavołogo Bandundu.
Oltre a el fransexe, xe difondesto el *kikongo*.

Se pratega na agricoltura (manioca, formenton, suche, faxiołi) e un ałevamento (połi, anare, ovini, caprini e bovini) de susistensa; se casa e se pesca.

## Note
Ecuador (provìnsia)

**Ecuador** ła jera na rejon de el Congo nordosidental.
Ła jera conpresa intra el Congo a ovest, e ła Republica Sentrafricana a nord.

Sevente ła nova costitusion, in vigor da el 2006, ła ze stada devidesta in sincue nove provinsie: Équateur, Mongala, Nord-Ubangi, Sud-Ubangi, Tshuapa.

## Zeografia fixega
El teritorio el xe ocupà da un basopian conpreso intra 300 e 500 m., che el se sbasa al sentro, a caval de el mèdio corso del Congo.
Łi fiumi pì inportanti łi xe el Congo, el so afleuente de sanca *Ruki-Busira-Tshuapa*, e el so afluente de sanca Ubangi, che el fa da confin a ovest a e a nord. El pì grando el xe el *łago Tumba*.
El clima el pasa da tropegal de ła foresta pluvial a tropergal de ła savana indando da sud verso nord.
El teritorio el xe coverto in bona parte da foresta pluvial, a nordovest se cata anca ła savana boscoxa; ghe xe dei grandi pału a ovest.

## Zeografia umana
Ła sità pì inportante łe xe el cavołogo Mbandaka e *Gemena*.
Oltre a el fransexe, xe difondesto el *lingala*.

Se coltiva specie tropegałi (cafè, cacao, palme da ołio, cauciù) e se desfruta łe foreste par łi łegni da ebanisteria. Se pratega el ałevamento.

## Note
Catanga (provìnsia)

**Catanga** ła jera na rejon de el Congo sudoriental.
Ła xe conpresa intra ła Tansania a est , el Sanbia a sudest, e ła Angoła a ovest.

Sevente ła nova costitusion, in vigor da el 2006, ła ze stada devidesta in cuatro nove provinsie: Tanganyika, Alto Lomami, Lualaba, Alto Katanga.

El teritorio el va da 600 a 2500 m.. El xe ocupà da un altipian inciso da łe vałi de el alto Congo e de altri sui afluenti, łimità a est da el riłievo dei monti Mitunba (monti Mugila e monti Marungu a nord, monti Mulumbe e monti Kundelungu a sud).
Łi fiumi pì inportanti łi xe el Lualaba, co łi so afluenti de drita **Lukuga**, **Luvua** e Lufira; łi afluenti de sanca del fiume Congo: **Lomami**, e Casai (co łi so afluenti de drita Lulua e Sankuru-Lubilash). 
Łi pì grandi łaghi naturałi łi xe el łago Tanganica, el **łago Mweru**, el **łago Upemba** e el **łago Kisale**; el łago Tshangalele e el łago Nzilo łi xe artifisiałi.
El clima el pasa da tropegal de ła savana a subtropegal umido indando da nordovest verso sudest.
El teritorio el xe coverto da savana boscata e savana erbosa. Al sentro de ła provinsia łongo el corso del Lualaba ghe xe na estexa area de pałù.

Łe sità pì inportanti łe xe el cavołogo Lubumbashi, **Kolwezi**, **Likasi** e łe sità industriałi de Kalemie e Kambove.
Oltre a el fransexe, xe difondesto el swahili.

Ła prinsipal risorsa economega ła xe el desfrutamento del sotosioło (rame, arxento, uranio, manganexe,cadmio, xinco, stagno, carbon, wolframio, radio); manco inportanti łi xe agricoltura, ałevamento e ła industria consentrada inte łe sità.

## Note
Oriental (Republica Democràtega del Congo)

**Oriental** ła jera na rejon de el Congo nordoriental.
Ła xe conpresa intra ła Republica Sentrafricana a nordovest, el Sud Sudan a nordest e ła Uganda a est.

Sevente ła nova costitusion, in vigor da el 2006, ła ze stada devidesta in cuatro nove provinsie: Basso Uele, Alto Uele, Ituri, Tshopo.

## Zeografia xixega
El se estende so on vasto altipian che el va da 600 a 1000 m., łimità a est da ła Rift Valley sentrafricana, in corispondensa de ła cuałe el teren se alsa gradualmente fin a 2400 m. a formar łi Monti Blé prima de sbasarse de boto a 600 m..
Ła xe atraversada da el mèdio corso de el Congo, e da łi so afluenti: in sanca el *Lomami*, in drita da el *Uele* e el *Bomu* (łi do rami sorgentiferi de el Ubangi), e da el *Aruwimi-Ituri*. El łago pì grando el xe el łago Alberto.
El clima el pasa da tropegal de ła foresta pluvial a tropergal de ła savana indando da sudovest a nord e a est.
El teritorio el xe coverto da foresta pluvial e, verso nord e est, da savana boscata.

## Zeografia umana
Łe sità pì inportanti łe xe el cavołogo Kisangani e *Bunia*.
Oltre a el fransexe, xe difondesto el *lingala* a nordovest e el swahili a sudest.

Se coltiva coton, cafè, banane, palme da coco, bagigi, manioca; se paratega el ałevamento e se desfruta łe foreste par łi łegni da ebanisteria.
Se estrae oro, arxento e rame.

## Note
Joey King

**Joey King** (30 de lujo 1999) ła xe na atora mericana.
## Filmografia

### Film

### Tełevixion

### Vìdeoxugo

### Vìdeo muxegałe

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Bazéłega de ła Vèrzene de ła Candelaria (Tenerife)

Ła **Baxełega de ła Vèrxene de ła Candelaria** ła xe ła Ceza pì famoxa de łe Ìxole Canarie e de ła ìxoła de Tenerife. Ła se cata inte el munisipio de Candelaria, e ła xe dedicà a ła Vèrxene de ła Candelaria, patrona de łe Ìxole Canarie.

Secondo la tradision l'imaxene de ła Vèrxene ła xe sta catà inte el 1392 da do pastori Guanci (i primi abitatori de łe ìxołe), so na rocia in riva al mar calche desenio prima de ła concuista de łe ìxołe da parte dei spagnoli.

L'imaxene ła xe sta po mesa inte un cóvoło che se cata pròpio dadrio de ła baxełega atuałe. Inte el 1559 el papa Clemente VIII el ga dichiarà la Vèrxene de ła Candelaria patrona de łe Ìxole Canarie. Inte el 1672 xe sta costruio un gran tenpio che parò inte el 1789 el xe sta desfà da un insendio. Ła baxełega atuałe ła xe sta costruìa infrà el 1949 e el 1959. El tenpio el xe sta elevà da papa Benedetto XVI al rango de baxełega minor inte el 2011.

Ła Baxełega de ła Vèrxene de ła Candelaria ła xe el santuario pì vixità de łe Ìxole Canarie e uno dei pì visitai de Spagna, co pì de 2,5 milioni de vixitadori ogni ano.


Imàjine:Candelaria BW 1.JPG|Drénto.
Imàjine:BasilicaCandelariaInterior.jpg|Ła cùpoła.
Imàjine:Virgendecandelariacamarin01.jpg|Vèrxene de ła Candelaria, patrona de łe Ìxole Canarie.


## Note


## Voxe ligae
* Tenerife

## Altri projeti

## Ligamenti foresti
* Sito uficial
Hal Holbrook

**Hal Holbrook** (17 de febraro 1925) el xe on ator merican.
## Filmografia
### Film

### Tełevixion

## Notasion



## Altri projeti

## Linganbi foresti
Richard Griffiths

right|thumb|Richard Griffiths
**Richard Griffiths** (31 de lujo 1947 - 28 de marso 2013) el xe 'nator Britannico.
Jonathan Winters

**Jonathan Winters** (11 de novenbre 1925 &ndash; 11 de april 2013) el xe on ator merican.

## Filmografia parsiale
*1963: *It's a Mad, Mad, Mad, Mad World*
*1965: *The Loved One*
*1966: *The Russians Are Coming, the Russians Are Coming*
*1966: *Penelope*
*1967: *Guys 'n' Geishas*
*1967: *Oh Dad, Poor Dad, Mamma's Hung You in the Closet and I'm Feelin' So Sad*
*1967: *Eight on the Lam*

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
* www.emmytvlegends.org - Archive of American Television.
David Letterman

right|thumb|David Letterman

**David Letterman** (12 de april 1947) el xe un condutor tełevixivo e comico merican.

## Carrera
* David Letterman Show (1993 - ...)

## Altri projeti
Christopher Plummer

__HIDDENCAT__right|thumb|Christopher Plummer
**Christopher Plummer** (13 de diçenbre 1929) el xe un ator canadexe.
Roger Ebert

__HIDDENCAT__right|thumb|Roger Ebert
**Roger Ebert** (18 de zugno 1942 - 4 de apriłe 2021) el xera un critego del cine e sienegiador merican.
Donald Pleasence

right|thumb|Donald Pleasence (1973)
**Donald Pleasence** (5 de otobre 1919 &ndash; 2 de febraro 1995) el xe un ator britannico.
Dixie Carter

**Dixie Carter** (25 de majo 1939 &ndash; 10 de april 2010) el xe na atora mericana.

## Filmografia

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Gene Siskel

right|thumb|Gene Siskel
**Gene Siskel** (26 de xenaro 1946 - 20 de febraro 1999) el xera un critego del cine e giornałista merican.
Pineło Cołi Euganei

El **Pineło Cołi Euganei** o **Pinello** xe un vin de DOC e ła produsion xe consentia inte ła provincia de Pàdoa. Ła superfisie piantà de sta ùa xe de 1.300 ètari secondo i ùltemi dati.

## Caraterìsteghe organołèteghe
* **cołor**: paja
* **odor**: dełicà, tìpego
* **saor**: seco, a olte abocà

## Stòria
Vin autòctono de i Cołi Euganei. Se ga notisia de i vitigni co ùa pineła fin dal 1320

## Abinamenti consejadi
Pese, carni bianche, formajo fresco
Co tuti i pasti in version frixante
Servir a 12&nbsp;°C o anca a 8&nbsp;°C version aperitivo

## Produsion
''Provincia, stagion, vołume in etołitri
* Pàdoa (1994/95) 10,0 
* Pàdoa (1995/96) 201,0 
* Pàdoa (1996/97) 467,03
Ùa pineła

Ła **ùa Pineła**, itałianixà **Pinella** xe un vitigno a baca bianca “vèneto” coltivà ramai del tuto sui Cołi Euganei. Pare che secołi indrio sto vitigno el venia coltivà in Friuli inte ła xona intrà Slovenia e Gorisia. Al dì de ancuo no gh'è parò nisuna vite de tal forma in quełe xone. Dopo varie perigrasion inte łe Venesie, col novesento grasie ai studi de famoxi anpełògrafi come el Molon e Di Rovesada vien ritajà un spasio sicuro sui Cołi Euganei.

El graspo xe de medie-picołe dimension e conpato, co i grani un fià ovoidałi.

## Varda anca
* Pineło Cołi Euganei
Serprino Cołi Euganei

El **Serprino Cołi Euganei** xe un vin de DOC co produsion consentia inte ła provincia de Padoa.

## Caraterìsteghe organołèteghe
* **cołor**: paja
* **odor**: frutà dełicà fin
* **saor**: seco a olte abocà
* **altro**: frixante

## Stòria
Tìpego de ła xona euganea.

## Abinamenti consejadi
Servir a 6-9&nbsp;°C
Ideal come aperitivo
Se abina a tanti piati veneti, soratuto bacałà, łigere porsion de pese de acua dolse e sałada.

## Produsion
Provincia, stagion, vołume in etołitri
* Pàdoa (1995/96) 1401,0 
* Pàdoa (1996/97) 2137,72
Christopher Lee

__HIDDENCAT__
Sir **Christopher Frank Carandini Lee** (nasesto a Łondra el 27 de majo del 1922 e morto a Łondra el 7 de zugno del 2021) el xe stà on ator Bretanego.

## Altri projeti
Clive Dunn

thumb|Clive Dunn (1951)
**Clive Dunn** (9 de xenaro 1920 &ndash; 6 de novenbre 2012) el xera un ator britannico.
Martin Landau

**Martin Landau** (20 de zugno 1928) el xe on ator merican.
## Filmografia

### Film

### Tełevixion

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Canpo San Trovazo

**Canpo San Trovaso** el ze un canpo de Venesia situà inte'l sestièr de Dorsoduro.

## Descrision
El ze considarà un łogo pitoresco e ùnego anca par ła visinansa ad uno dei ben pochi cantieri de góndołe restài in sità, sensa dubio el pi conosùo e de fàsiłe aceso anca par i foresti: el scuero de San Trovaso.

Anca ła só strutura ła ze destrania, pa'l fato che da na parte el se zviłupa so do livèłi e da cheł'altra ła prezenta na picoła zona verde. A cavało de 'ste do bande se łeva ła pontificàl cieza de San Trovazo.

No ghe ze tanti pałasi che i se afasa so'l canpo, che i ga do bande dełimitàe da l'acua, tutociò va recordà ła fasàda gòtica de Pałaso Barbarigo Nani Mocenigo, che'l varda verso Canpo San Trovazo da ła fondamenta raversa.

## El nome
thumb|200px|left|El Canpo San Trovaso.

El só strànbo nome (no A ghe ze un santo de nome Trovazo) el ze nasùo da ła misiàda de cueło de do santi, i santi Gervasio e Protasio, par cui ze stà dedicà anca un canpièło cua visin.

## Łigadùre foreste
* Scheda del logo su'l sito uficial de informasion turistica de Venesia 
* Anteprima video del canpo da youtube.com
Squero de San Trovaso

thumb|right|250px|El Squero de San Trovaso
thumb|right|250px|El Squero de San Trovaso 
El **Squero de San Trovaso** xe uno dei pì antighi e famoxi squeri venesiani. Ła paròła squero riva da "squara" che indica l'inprésta doparà par costruìr le inbaracasion) xe el clasico cantièr indove se costruìva e se giustava łe inbarcasion de dimension contegnùe cofà gondołe, puparìni, sandołi, s-cioponi e altri natanti tìpeghi de ła tradision navàl veensiana.

Queło de Trovaso se leva longo el rio omonemo e risałe al Sìesento. Xe uno dei pochisimi *squeri* oncora in funsion a Venesia, anca se ancùo vien prodòte o riparàe soło che gondołe, mentre in pasà l'atività cantieristica se estendeva anca ad altri tipi de barche.

L'edificio che ło ospita gà ła forma tìpega de łe caxe de montagna, circostànsa ecesionàl par Venesia, dovùo al senegiaméneto e a l'estro dei "Squerariołi" avesi a laoràr co el legno e soratuto a łe orìxeni alpine de tanti mestri d'asa.

## Voxe łigàe
* Canpo San Trovaso

## Siti da vardàr
* El sito del squero de San Trovaso
* dal sito de Arzana.org
* Sito de turismo 
* Somegia panoramica del Squero de San Trovaso
* da venicewiki.org
* dal sito itinerariveneti.it
* venezia.myblog.it Ła Venesia più scònta
Zebra

thumb|Criniera de peło drito tìpego de ła xebra.
 
Se conose col nome de **xebra** tre specie de genere Equus propie de l'Àfrega, Equus quagga (xebra comun), Equus grevyi (xebra de Grevy) e Equus xebra (xebra de montagna); el genere xe el steso al qual i partien i mussi e i cavałi. Sta bestia ła vive de sòłito łìbara al stato selvajo.

## Notasion
Pałaso Barbarigo Nani Mocenigo

**Pałaso Barbarigo Nani Mocenigo** xe un pałaso de Venesia situà inte el sestièr de Dorsoduro, longo ła fondamenta Nani su'l rio de San Trovaso, 'rente el canpo omonemo.

## Storia
El pałaso risałe al Quatrosento, rexidensa de ła famegia Barbarigo. Da Elena Barbarigo, so fìa del doxe Agostino, ghe xe pasà par redità a ła famegia Nani, dove sol scominsio del XIX secoło gà confluìo un ramo de ła famegia Mocenigo. Ai disendenti dei Nani Mocenigo, Bentivoglio d'Aragona, apartien oncora ancùo parte de ła dimora. 
Inte el Novesento el xe stà conprà da l'Università de Ca'Foscari che ghe n'a fato sede del *Dipartimento di Italianistica*, co biblioteca xontàda, fìn al 2007 ano inte el cuało el pałaso xe stà dà in concesion, in seguito al corpamento inte el Pałaso Malcanton Marcorà del pòło umanistico de ła Facoltà de Łetare e Fiłoxofia.

## Descrision
El Pałaso xe un parfeto exenpio de edificio in stìl gotico venesian tre-quatrosentesco, segondo na inpostasion che gà el so pico in Ca' Bernardo.
Ła fasàda, so tre livèłi co mexadìn, al pian tèra se verxe traverso do portałi gotici, uno sentràl e uno, più menùo, a sànca. I do piani nobiłi gà, sentràe infra do cùbie de monofore ogivałi, do quadrifore soramontàe bałustràe.

So'ła parte drèta del covèrto xe prexente na teràsa, che varda so' San Trovaso e l'area del Canal de ła Zueca.

## Bigliografia
* *Guida d'Italia – Venezia*. 3a ed. Milano, Touring Editore, 2007. ISBN 978-88-365-4347-2.

## Voxe łigàe
* Palasi de Dorsoduro

## Altri progeti
Conajo

miniatura|Na bòẑa de conajo
El **conàjo** l'é un conpòsto che l'é bòn de stacar le proteine de la caxeina. I òmeni i dòpera sta caraterìstica par far coagular la lat e far el formai.

Se el ciapa tradiẑionalmèn de el stòmek de vezèl o de el figo, ma se'n fa anca in laboratòrio.
Democrasia lenguistega

alt=|miniatura|Bandiera de l'Esperanto.

La **democrasia lenguistega** xe na espresion doparada inte el Movimento Esperantista dei ani '90 col significà de "ugualiansa lenguistega" o sia on mondo andove no ghe sia descriminasion o dixugualiansa inte la lengua parlada, volendo che tuti parlase na lengua unica, in sto caxo el Esperanto. El primo obietivo, jera proprio sto cua, che le persone istruìe le savese come segonda lengua el Esperanto par capirse in modo ciaro al masimo. El segondo obietivo, jera chelo de doparar el Esperanto come lengua de conprension de le altre lengue, che ghe jutase a na tradusion pì senplise de tuti i termini, emosion, anca de le lengue pì conplicade.

Par capir el significà de democrasia lenguistega in pien, bixogna partir da l'idea che la dixugualiansa lenguistega segue la dixugualiansa de la comunicasion a tuti i liveli, anca a livel internasional. Le puliteghe liguisteghe le garia da esar fate so la baxe del conceto de "linguajo democratego".
Ceza de San Trovazo

Ła **Cieza de San Trovazo** ła ze un edifisio łérigiozo de ła sità de Venesia situà inte'l sestièr de Dorsoduro

## Storia
Come che ne conta Giuseppe Tassini, ła Cieza ła ze stada costruìa inte i primi tenpi daspò che Venesia ła zera stàda fondada deventando indilatamente parochiàl. Ła ze stàda costruìa inte'l 1028 da łe famegie Barbarigo e Caravella. Da ła só fondasion ła zera sotoponesta ai patriarchi de Grao e dei vescovi de Ołivoło. A cauza de varie połemiche inte'l 1041 se ze rivà a'l conpromeso: entranbi i prełati i gavarìa ełeto e comandà el vizdòmino de San Trovazo. Ła ze 'sta cua na inportante testimoniansa dei cativi raporti che inte'l Mezoevo i se prezentava infrà el clero acuiłeiense e el clero venesian. Inte'l 1105 ła Cieza ła ze stada refada. Ła ze crołada inte'l 1583 e da'l 1854 ła ze stada costruìa in sete ani. Ła ze stada consacrada inte'l 1657. Ła ze stada refada inte l'Otosento co ła ga posùo aver mazori intràe de łemòzene grasie a ła crésita de'l sìrcondario de ła parochia, a cauza de łe sopresion de łe Cieze visine.

## Descrision
Na carateristega singołar de l'edifisio ła ze ła dopia fasàda, una inderisada verso el Canpo San Trovazo e l'altra verso el rio omònemo. Segondo ła tradision, el dopio ingreso el serviva par tenjìr separàe łe fasion de scontro de Castełani e Nicołoti, co tute do łe ndava in Cieza  in ocazion de 
ła recorensa dei santi, evitando cusì el descaenarse de tibidòi.

## Gałarìa fotogràfega

San Trovaso.jpg
San Trovaso (Venice) interior.jpg
San Trovaso (Venice) interior organo.jpg


## Notasion

## Altri progeti

## Siti da vardàr
* Storia de ła Cieza de San Trovazo da'l sito veneziamuseo.it
* Descrision e somegia de'l Scuero, de ła Cieza e de'l Canpo de San Trovazo da'l sito magicoveneto.it
François Hollande

**François Gérard Georges Nicolas Hollande** /fʁɑ̃'swa ɔ'lɑ̃d/ (Rouen, 12 de agosto 1954) el xe un pułitego fransexe.

El xe sta segretario del Partio Sociałista fransexe dal 1997 al 2008. El 6 de majo 2012 el xe sta eleto presidente de ła Republica fransexe.
Eleonora Pedron

**Eleonora Pedron** (Canpo San Piero, 13 de lujo 1982) xe na showgirl e atora itałiana.

## Biografia
Dopo aver partisipà na prima volta inte'l 1999, ła vien ełeta Miss Itałia 2002 co'l nùmaro 039. Da'l setenbre de'l 2003 ła ze sernìa come prima "meteorina" de'l *[[Meteo 4]]* da'l diretor Emilio Fede. Drioman ła ga el roło de prezentadora de *[[Sipario del Tg4]]* inte ła stajon 2004-2005 par po' tornàr inte'l 2007.

Inte ła stazon 2005-2006 ła afianca el zornałista Sandro Piccinini inte'l programa sportivo *[[Controcampo (programa tełevizivo)|Controcampo]]*, in onda so Italia 1. Inte'l 2006 ła ze una de łe tre protagoniste de'l film *[[Vita Smeralda]]*, de Jerry Calà. L'ano drìo ła ze stà tra i concorenti de'l reality show *[[Notti sul ghiaccio|Notti sul ghiaccio 2]]*, prezentà da Milly Carlucci so Rai Uno.

Inte'l 2008 ła afianca Davide Mengacci inte i programi de cuzina itineranti, *Fornelli in crociera* e *Fornelli in piazza* in onda so Rete 4, ła ze tra i interpreti de ła sit-com de Italia 1 *[[Medici miei]]*, 'rente de Enzo Iacchetti e Giobbe Covatta. Inazonta ła ze inte'l cast de'l film *[[Il seme della discordia]]*, par ła rezìa de Pappi Corsicato, in concorso a ła *[[Mostra de'l Sinema de Venesia]]*.

Inte'l 2009 l'è tra i parsonaji de ła sit-com de Italia 1 *[[Così fan tutte (serie tełeviziva)|Così fan tutte]]*, co Alessia Marcuzzi e Debora Villa. 
Inte'l 2010 ła interpreta el roło de *Alessandra* inte ła fiction *[[Donna detective]]*.

Inte'l 2012 ła ze protagonista inte'l video de Umberto Tozzi *Se tu non fossi qui*, zirà inte'l casteło de Torrechiara, visin a Parma.

El 13 febraro 2013, co'l conpanjo Max Biaggi, ła ze infrà i cusìditi "proclamadori" de'l Festival de Sanremo, prezentà da Fabio Fazio par proclamar i Modà.

## Vita privà
Novisa co'l canpion de motosiclizmo Max Biaggi, ła do putèłi: Inés Angelica nasùa el 22 setenbre 2009 e Leon Alexander nasùo el 16 desenbre 2010, entranbi a l'Princess Grace de Montecarlo.

## Carièra
### Sìnema
* 2006 - *[[Vita Smeralda]]*
* 2008 - *[[Il seme della discordia]]*

### Fiction tełevizive
* 2008 - *[[Medici miei]]* - Sit-com - Italia 1
* 2009 - *[[Così fan tutte (serie televisiva)|Così fan tutte]]* - Sit-com - Italia 1
* 2010 - *[[Donna detective]]* - Fiction - Raiuno

### Programi tełevixivi
* 2003/2005 - *Meteo 4* - (prima prezentadora) - Rete 4
* 2004/2005 - *[[Sipario del TG4]]* - (prezentadora) - Rete 4
* 2005/2006 - *[[Controcampo (programa tełevizivo)|Controcampo]]* coSandro Piccinini - (co-prezentadora) - Italia 1
* 2007 - *Sipario del TG4* - (prezentadora) - Rete 4
* 2007 - *[[Notti sul ghiaccio]] 2* co Milly Carlucci - (concorente) - Raiuno
* 2008 - *Fornelli in piazza* co Davide Mengacci - (inviata) - Rete 4
* 2008 - *Fornelli in crociera* co Davide Mengacci- (inviata) - Rete 4
* 2013 - *[[Festival di Sanremo]]* - co Fabio Fazio e Luciana Littizzetto - (anunsiadora co'l conpanjo Max Biaggi) - Raiuno

## Linganbi foresti

* Eleonora Pedron su Flickr 
*
Canpo de consentramento de Auschwitz

El **canpo de conçentramento de Auschwitz** el gera un canpo de sterminio nazista, situà viçin a ła sità połaca de Ośwjęcim (en tedesco: *Auschwitz*) e in funsion durante ła seconda guera mondiałe, tra el 1940 e el 1945. Faxeva parte del conpleso, oltre al canpo prinçipałe, denominà "Auschwitz I", anca el canpo de sterminio de Auschwitz II-Birkenau e el canpo de lavoro de Monowitz.

El canpo de Auschwtiz I el xe 'sta 'verto inte el majo de el 1940 e liberà da łe trupe sovietiche el 27 de genajo de el 1945 .

A Auschwitz gerà stà deportà 1.500.000 de Ebrei, çirca 150.000 połachi non Ebrei, 23.000 sìngarni, 15.000 prigionieri de guera sovietici e altre 25.000 persone de varie nasionałità. De queste, ghe ne xe morte quasi 1.100.000, de cui 960.000 i gera Ebrei.

Tuto el conpleso xe anoverà da l'Unesco inte el patrimonio de l'umanità (dal 1979).

## Storia

## El canpo de conçentramento de Auschwitz inte ła cultura popołare

### Mùxica

* *Auschwitz*, conosuda anca come *La canzone del bambino al vento*, xe na canson scrita da Francesco Guccini (ma acredità a Maurizio Vandelli e a Lunero alias Iller Pattacini) e interpretà, oltre che dal cantautore, anca da l'Equipe 84 inte el 1967 e dai Nomadi

## Note


## Vosi ligade
* Ołocàusto

## Altri projeti

## Linganbi foresti

* Auschwitz - Sito uficiałe
Ìzołe Carnarine

Łe **ìxołe Carnarine** łe xe un arsipełago del Mar Adriatego nordoriental.

Łe se cata intra łe destrirae de acua del Golfo del Carnaroło a sud, del Golfo del Carnaro a ovest, del Golfo de Fiume a nord, e del Canal de ła Morlaca a est.

Łe conprende łe seventi cuatro ìxołe prinsipałi e i ìxołoti che se cata inte łe łor vicinanse:
* Cherso (*Cres*)
** Plauno (*Plavnik*)
** Levrera (*Zeča*)
* Lusin (*Losinj*)
** Unie (*Unje*)
** Canidole (*Srakane*)
** Sansego (*Susak*)
** Asinello (*Ilovik*)
** Oriole granda e picenina
* Vegia (*Krk*)
** Pervicchio (*Prvić*)
** San Marco
* Arbe (*Rab*)
** Gregorio (*Grgur*)
** Golli o ìxoła Calva (*Goli Otok*)
** Dolin o Galliola
Ìzołe Cursołane

Łe **ìxołe Cursołane** łe xe un arsipełago del Mar Adriatego sentro-oriental.

Łe se cata intra łe destrirae de acua del Canal de Łèsina e el Golfo de ła Narenta a est .

Łe conprende łe seventi sincue ìxołe prinsipałi e i ìxołoti che se cata inte łe łor vicinanse:
* Cursoła (*Korčula*)
** Badia (*Badija*)
* Łèxina (*Hvar*)
** Spalmadori (*Unje*)
** Torcola (*Šćedro*)
* Łisa (*Vis*)
** Sant'Andrea (*Prvić*)
** Busi (*Biševo*)
** Pomo
* Casa (*Sušac*)
* Łàgosta (*Lastovo*)

Dal ponto de vista ziogràfego ghe faria parte anca altre ìxołe che se cata pì a nord e pì a sud:
* Braza (*Brač*)
* Bua (*Čiovo*)
* Solta (*Šolta*)
* Zirona Grande (*Veli Drvenik*)
* Zirona Piccola (*Mali Drvenik*)
* Mełeda (*Mljet*)
Ste ìxołe parò łe vien raramente considerae parte de el arsipełago.

## Note
San Martin (ìzoła)

L'ìxoła de **San Martin** (in Łéngua fransexe *Saint-Martin*, in ołandexe *Sint Maarten*) ła xe inte łe Antiłe e l'è divixa intrà Regno dei Paéxi Basi a sud e Fransa a nord.

Ła banda nord, ***Saint-Martin***, ła fa parte de ła Fransa e donca de l'Union Europèa; vien doparà l'Euro.

Ła banda sud, ***Sint Maarten*** ła fa parte de łe Antiłe Olandexi federàe inte el Regno dei Paexi Basi; ła dopra el Fiorin de łe Antiłe Olandexi.
Ìzołe Canàrie

Łe **Ixołe Canarie** o **Canarie** (in castilian *Islas Canarias*) łe xe un arsipełago del Osèano Atlàntego nordosidental, al łargo de łe coste nordosidentałi de l'Africa, formà da sete ìzołe magiori (da est a ovest Łansarote, Fuerteventura, Gran Canària, Tenerife, Ła Gomera, Ła Palma e El Jero) pì altre de minori.

Tuto el arsipełago el xe aministrà da ła Spagna de cui łe xe comunità autonoma, conposta da łe do provinsie de Santa Cruz de Tenerife e Las Palmas de Gran Canaria.

## Zeografia
El arsipełago el ga orixene vulcanega bastansa resente e łe so ìzołe łe ga coste asidentae e un riłievo asentuà, che col Pico de Teide riva a 3710 m..
El clima el xe maritimo, co debołe escursion anua e precipitasion scarse.

## Istoria
Łe Ixołe Canarie, che podaria eser xa stae cognosue da łi Fenici e durante el medioevo łe jera note cofà **ìzołe Fortunae**, łe xe stae discoverte ofisialmente inte el 1336 da Lancellotto Maloncello, navegador genovexe al servisio de Alfonso IV del Portogało.

## Economia
Se coltiva banane, agrumi, ortaji, sereałi e ua.
Se pesca merlùsi, sardełe e toni.
## Divixion aministrative
Ła comunità autònoma de łe ìzołe canàrie ła xe dividesta in do provinse:
*Provincia de Las Palmas‎
*Provincia de Santa Cruz de Tenerife‎

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Malcolm McDowell

__HIDDENCAT__right|thumb|Malcolm McDowell (2021)
**Malcolm McDowell** (13 de lujo 1943) el xe un ator Britannico.
Capsicum

El **pevaron** a l'è un ortagio, dea fameja dee Solanaceae. El riva da l'America ma teo cati dapartuto.

## Aparensa
El ga colori difarenti ma le sorte le se someja intrà de lore; ghin'è de rosi, de verdi e de xali.
La pianta xe un arbusto che el vien alto un metro (do spane in pì, do spane in manco), e el fruto el ga rento i semi - sti ki i xe a forma de dischetto, na meza via intrà el xalo e el maronsin.
A ghe xe na version picante, rosa o verde, a la xe comunque longa e i teroni usa contro la sfiga.

## Riprodusion
EL pevaron el se pianta coe semense, anca se serti i xe anca boni de cavarghe i rameti bastansa vanti e far talee.
Quando el se fa cresare, a bisogna star tenti che a ghe xe anca i bai che i lo magna o i lo copa; i peso xe la mosca bianca, gli afidi e serte muffe.
I bromboli i lo asa bastansa chieto, ma xe sempre mejo tegnerlo distanti da l'orto.

## Cusina
Sto ortagio l'è magnà sia cruo in tee salade ca coto, come in tea peperonata.
La version picante invese el se mete i tochetei picinini in tea supa, par darghe un gusto pi forte - ghe xe anca qualche oco ca lo magna cruo, ma asemo stare la jente sbalinà.
Xa in tel 5500 a.S. (avanti Sior) i mesegani i lo magnava, quando i xera oncora infratà in tanta maeora in meso ae foreste americane.
Quando l'è rivà in tee nostre cusine, l'è sta ciamà pevaron parché come gusto el ghe someja al pevare - de serto no para la forma.
Arsipèłago de Łamu

El **arsipèłago de Łamu** el xe un grupo de ìxołe de el osèano Indian osidenatal, al łargo de ła costa de el Cènia. El xe conposto da tre ìxołe prinsipałi Łamu, Manda e Pate, e da łi ìxołoti de ***Kiwayu*** e **Manda Toto**.

El costituise parte de el **distreto de Łamu**, inte ła provinsia ceniota de ła Costa.

El sentro prinsipal el xe ła sità de Łamu, capital de el distreto aministrativo; el sentro istrorego de Łamu el xe parte dei patrimoni de ła umanità de ła UNESCO. Altri siti de inportansa istorega łi xe *Takwa* e *Manda* so ła ìxoła de Manda, *Shanga* so ła ìxoła de Pate e *Shela* so ła ìxoła de Łamu.

El ìxołoto de *Kiwayu* el xe parte de ła **reserva marina nasional de Kyunga**.
Manda

**Manda** (en swahili *Kisiwa cha Manda*), l'è seconda ìzoła par estension de el arsipèłago de Łamu, che el se cata inte'el osèano Indian, al nord del Kenya rente de ła Somalia.

Anco non ghe pi nissun che vive su sta' ìzoła. Ghe le roine de la cita' de Mwana Mariyamu (Fiol de Maria, opure Fiol de la Luce). Mwana Mariyamu l'era na citadina de marcanti arabo-africani e le sta abandonà parché i pozi de l'acua i xe diventà salà.
Canpanilismo

El **canpanilismo** el xe el sentimento del vołerghe ben al posto de onde che se vien. A volte el canpanilismo, pì che altro se ciapà co masa importansa, el połe portar ła rivałità co i abitanti dei pòsti poco lontani, anca de confin.

El tèrmano el deriva da "campanil", anca parché da senpre ghe xe scuaxi ogni paexe el ga on campanil, a dividare un de cuel'altro.

Chełi che i demostra de narghe drio al campanilismo, i xe dìti *campanilisti*.

## Voxi ligae
* Insularismo;
* Regionalismo.
## Altri projeti
San Gerònimo

__HIDDENCAT__

El é considerà santo da tute le Ceze che vènera i santi e se el cèlebra el 30 de setenbre (dì che el é mòrt). El ga tradot la Bibia dal ebraico e dal grèco antich (da libro a libro) al latin, tela la famosa traduẑion dela Vulgata.
To Beast or Not To Beast

***To Beast or Not To Beast*** l'è on album dei Lordi.

## Łista dei tochi

# We’re Not Bad For The Kids (We’re Worse) 3:23
# I Luv Ugly 3:47
# The Riff 3:44 (senzill, 8 de febrer de 2013)
# Something Wicked This Way Comes 4:58
# I’m The Best 3:15
# Horrifiction 3:28
# Happy New Fear 4:45
# Schizo Doll 4:34
# Candy For The Cannibal 4:42
# Sincerely With Love 3:14
# SCG6: Otus’ Butcher Clinic 3:23
Charles Bronson

**Charles Bronson** (3 de novenbre 1921 &ndash; 30 de agosto 2003) el xe on ator merican.
## Filmografia
### Ator

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Papua Nova Guinea

Ła **Papua Nova Guinea** el xe un stato de ła Oseania osidental.
El ga dei confini terestri co ła Indonexia a ovest, e maritimi co ła Micronesia a nord, co Nauru e łe ìxołe Sałomon a est, co ła Austrałia a sud.

## Zeografia fixega
El xe costituio da ła banda oriental de ła Nova Guinea, da el arsipełago de *Bismarck*, ła banda pì setentrional de łe ìxołe Sałomon, łe ìxołe *D'Entrecateaux*, da łe ìxołe *Trobriand*, da łe ìxołe *Woodlark* e da el arsipełago de ła *Louisiade*.
El xe un teritorio ùmedo, montañoxo a nord e inpaługà a sud, in bona parte coverto da foreste.

## Zeografia umana
El xe el paexe łéngisticamente pì variegà de el mondo, co sirca 750 idiomi.
Papua ła xe incora bastansa ixołada, popoła soło da de łe tribù sparpañae; ła maxoria de ła popołasion ła fa na vida modesta.

## Istoria
El teritorio el xe sta descoverto inte el 1527 da el esplorador portogexe Jorge de Meneses, ce ło ga batixa *Ilhas dos Pauas*. Manman dei sècołi XIX e XX el xe sta ministrà da Prusia, Reño Unìo e Austrałia.

El xe indipendente da el 1975 inte el anbito de el *Commonwhealt* britanego.

## Gałeria de someje

Mount Giluwe.jpg|monte *Giluwe*
Fly River.PNG|fiume *Fly*
Aerial view of Port Moresby.jpg|Port Moresbi
Bainingsfiredancer.jpg|bało tradisional *Baining*


## Notasion
Socrate

Insieme al so alievo Platon e Aristotele el ga metest le baxi del mođo de pensar te la fiłoxofìa ocidental. Socrate l'é una de łe figure pì inportanti intrà i fondatori de ła fiłoxofìa ociđental. El é famoxo par el mètodo socratico che el ga inventà, e che el consiste te'l mosar che le idèe de le persone le é spes contraditòrie.
## Altri projeti

## Linganbi foresti
Amanita muscaria

thumb|340 px|Racolta de amanita muscaria|sinistra
La **amanita muscaria** o **agaricus muscarius** o **agaricus pseudo aurantiacus**, ciamà volgarmente **òvoło małèfico**, ła xe un fungo vełenoxo de ła fameja de łe Amanitaceae

El crese sora-de-tuto in estate e autuno.

El xe el fungo che se cata comunemente inte łe dixegni de łe fiabe.

## Etimołogia
El so' nome deriva dal latino *muscarius*, che vołe dire "pertinente a łe mosche".

## Carateristiche
La amanita muscaria se caraterixa par el capeło dal cołore roso co puntini bianchi, ma ghe xe anca varietà xało-arancion.

El capeło połe 'vere un diametro che va da 6 a 15–20&nbsp;cm, el ganbo na altesa che va da 12 a 25&nbsp;cm e un spesore de 1—2,5&nbsp;cm.

## Proprietà
La amanita muscaria vien utiłixà come alucinògeno inte i riti sciamanici.

## Note


## Voxi corełà
* Amanita phalloides

## Altri projeti
Meran

[miniatura|Meran de [inverno|left]]
**Meràn** (//. Todesc: *Meran*; lađin: *Maran*; talgian *Merano*) l'é la seconda ẑità del Sudtirol par đènt a abitarghe.

## Xemełaji
Fondamenta de łe Zàtare

250 px|thumb|Łe Zatare ai Gexuati
Ła **Fondamenta de łe Zàtare**, ła ze na Fondamenta łonga che ła costituìse el limite meridionàl de ła sità de Venesia.

Situàda inte'l sestièr de Dorsoduro ła se referìse so'l Canal Grando e ła se zlonga dobòto par tuta ła só łonghésa patòca, co un parcorso łongo sìrca un chiłometro scominsiando a ła Stasion Maritima de San Baziłio e ła riva fìn a ła Ponta de ła Dogana, indove el Canal de ła Zuèca el dezboca inte'l Basin de San Marco.

Trovandose descoverta par intiero verso sud, ła ze de frente bazada da'l sol séndo na tradisional mèda de spasizàe in primavera e in istà, favorìe anca da'l fato che ghe ze bar, zełaterie, restoranti che i se ghe afasa.

## Storia
250 px|thumb|Łe Zàtare a'l Spirinto Santo a l'altesa dei Incurabiłi 
Ła ze una de łe zone intrà łe pì antighe de ła sità. A se pensa infati, che propio visìn a 'sta zona inte'l 810 se ga dezvolzesto un scontro navariòło infrà l'armàda franseze comandà da Pipino d'Itałia, so fìo de Carlo Magno e łe trupe de ła Repùblega de Venesia che ła zera drìo naser. Avendo el vantàgio de conóser i fondałi, i Venesiani, doparando inbarcasion a fondo piato e sensa bordi, i ga atirà i batèłi franchi in zone de basa pesca, simentàndoghene l'incagiamento e riusindo cuindi a bàterli. L'ezaurimento de'l conbatiménto el ga fato fenìr ła guèra e el ga anca sancìo l'independensa de ła Serenisima Repùblega, che senpre in cueł'ano ła ga trasferìo ła só sede da *Metamauco' ([[Małamoco]]) a *Rivo Alto*, cueło che ancùo el ze el [[sestièr de San Marco]], soto el dogado [[Agnello]] o [[Angelo Partecipazio]], che sora l'ełenco tradisionàl dei dozi el ze el dièzemo de ła manizàda ma che tanti stòreghi i tende a considaràr cofà el primo vero doze de Venesia. Segondo una de łe ipòteze so l'orìzene de'l nome,ła *Fondamenta de łe Zàtare* ła ze stada ciamàda cusì propio par recordàrse de 'sto epizodio stòrego.

N'altra ipòteze ła se recołega a l'uzo orizenal de 'sta riva łonga che ła zera un ponto de arivo pa'i carghi de sal, che inte ła trata final de navegasion łongo el Canàl de ła Zueca i venjiva straportà so zàtare. Infati inte l'ùltema trata de ła fondamenta verso ła [[Baxéłega de Santa Maria de ła Sałute|Bazéłega de Santa Maria de ła Sałute]]A ze oncora deso prezenti łe masìse fàbriche dei [[Magazeni del Sàl]], ciamà anca *Sałoni'', che ła Repùblega de Venesia ła doparava par stocar 'sta marcansìa de gran vałór par chełi tenpi.

## Monumenti e locałità
Ła Fondamenta de łe Zàtare ła ze toponomasticamente spartìa in cuatro parti, partìndo da San Baziłio verso el Basin de San Marco.
* Łe Zàtare a'l Ponte Łongo
* Łe Zàtare ai Gezuati, so cui se fasa ła cieza de Santa Maria de ła Vizita o dei Artigianelli e de l'inponénte Cieza dei Gezuati
* Łe Zàtare a'l Spirito Santo, dove ch'A se fasa ła picoła cieza de'l Spirito Santo.
* Łe Zàtare ai Sałoni, dominàe dai Magazeni de'l Sal e che i fenìse co ła Ponta de ła Dogana.

## Siti da vardàr
* Fondamenta de łe Zàtare
* Somegie de łe Zàtare
* Ranpe in ocaxion de ła Venice Marathon
* Venice Italy guide 
* Pagina so facebook de Officina delle Zattere
El Galepin

**el Galepin** el xe un galepin online, ativo dal 1997, che el fornise na tradusion vèneto-itałian e vèneto-inglexe. Inte el 2002 el xe sta anca publicà in CD-ROM, e inte el 2007 in version cartasea. Al dì de uncò el sito, inte ła so version gratis, el ga drento sirca 37 miła schède axornae al marso 2007. Łe paròłe in lengua vèneta łe xe scrite co na version rasionałixà de ła GVU.

Inte el 2007 el sito el xe sta renovà ciapando ła fixionomia che el ga deso. Inte el 2010 xe sta verto anca un blog par tegner axornai i letori so łe nove dal sito. Inte el steso ano xe sta verto anca un portal che el serve a rancurare i link ai vari siti in lengua vèneta che se cata in volta par el web.

Inte el setenbre 2010 xe sta ativà el *Galepin Social (GS)*, version "social" del sito inte el cuało uno el pol iscrivarse e condividare contegnui. Inte el 2011 vien ativà el *Galepin Premium (GP)*, version pì conpleta del Galepin (sirca 5 miła schède in pì rispeto a ła version normal) riservà a chi che sostien finansiariamente el sito pagando na cuota anuałe.

Dal 1 de Novenbre del 2015 el servisio del Galepin Premium el xe sospexo a titoło indefinìo, ma comuncue posìbiłe de partesipar par i utenti al Galepin Social (GS).

## Ligamenti foresti
* El sito de "el Galepin"
* El portal de "el Galepin"
* El blog de "el Galepin"
Prealpi Visentine

Łe **Prealpi Visentine** łe xe, secondo ła clasificasioe SOIUSA, queła sotosezion de łe Prealpi Vènete intra łe vałi de el Àdexe e de ła Brenta che divide ła provincia de Vicensa da quełe de Trento e Verona.

Łe confina:
*a nord co łe Dolomiti de Fieme (inte łe Dołomiti) e separae da ła Valsugana e da ła Seła de Pèrxen;
*a est con łe Prealpi Bełunexi (inte ła stesa sesion alpina) e separae da el corso de ła Brenta;
*a sud-est e a sud con ła Pianura Padana;
*a ovest con łe Prealpi Gardexane (inte łe Prealpi Bresiane e Gardexane) e separae da el corso de Àdexe.

## Altri projeti