open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Presidente de ła Repùblega Serba de Bòsnia e Erzegòvina

El **presidente de ła Repùblega Serba de Bòsnia e Erzegòvina** (in serbo ) el ze el cao del Stato e el raprezenta tute łe istitusion oltre che a devegner el garante de l'unità e de ła costitusionałità de ła Repùblega Serba de Bòsnia e Erzegòvina.
El presidente el vien ełezesto ogni cuatro ani da tuti i sitadini gaventi derito de voto, eło el propone a l'Asenblea nasionałe de ła Repùblega Serba de Bòsnia e Erzegòvina el candidà prèmier.
## Lista dei presidenti
De sevente ła lista dei **Presidenti de ła Repùblega Serba de Bòsnia e Erzegòvina** dal 1992 a uncó.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Asenblea nasionałe de ła Repùblega Serba de Bòsnia e Erzegòvina

L**'Asenblea nasionałe de ła Repùblega Serba de Bòsnia e Erzegòvina** (serbo: *Народна скупштина Републике Српске / Narodna skupština Republike Srpske*, NSRS) ła ze ła principale càmara lejislativa (insieme al Consejo dei Pòpołi) de ła Repùblega Serba de Bòsnia e Erzegòvina (*Republika Srpska*), una de łe do entità che łe costituise ła Bòsnia e Erzegòvina. Sta asenblea ła ze stada verta co ła prima lejislatura inte el 24 de otobre del 1991, dopo de ła indipendensa de ła nasion da ła Jugoslavia.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Pajada

La **pajada** ła ze na forma poètega inprovizada ezistente in Arzentina, Uruguay, Braziłe del Sud e Cile (andove ła vien ciamada paya ). Ła ze na forma inprovizada in strofe de 10 versi, co un ziro major e na rima ABBAACCDDC, co conpagnamento de chitara acùstega

La pajada ła deriva da romanzi e blochi medievali e renasimentałi, portai da cołoni eoropei e adatai a temàteghe rurałi. La Pajada ła ghe ze in Amèrica del Sud da co che i confini i zera oncora indefinii, rendendo cusita inpusìbiłe darghe na nasionałità a sto zènaro artìstego.

Inte el sud del Braziłe , łe Pajae (*Pajadas*) łe vien cantae in versi in Décima Espinela, inte el stiłe recità co conpagnamento muzicałe da un muzegante de suporto, de sòłito in zènare milonga.
## Sełebrasion
El 30 de zenaro el vien festejà a Rio Grande do Sul, el Dì del Pajador Gaucho. La data, reconosesta da ła leje statałe n.11.676/2001, ła vołe recordar Jayme Caetano Braun inte ła so data de nasimento. El vien considarà èsar el patron del Movimento Pajadoriłe, movimento nasesto inte el 2001.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Vanessa L. Williams

**Vanessa Lynn Williams** (Tarrytown, 18 de marso del 1963) ła ze un'atora, cantante e ex modeła statunitense.

## Biografia
Ła ga tacà partesipando a racuanti concorsi de bełesa. Inte el 1983 ła ze sta ełezesta Miss Amèrica, entrando inte ła stòria cofà ła prima miss afroamericana a vìnsar el tìtuło. Ma ła so vitòria ła ga portà co-sì racuante polèmeghe e controvèrsie, e el titoło el ghe ze sta cavà dopo che se gaveva descuerto che ła gaveva pozà desnuda par ła revista *[[Penthouse]]*. Tutavia sto "scàndało" el ghe ghea regalà na pì granda notoriesa, tanto che ła ghea decidesto de debutar inte el mondo discogràfego cofà cantante.

Inte el 2015 el presidente del concorso de Msis Amèrica, Sam Haskell, el ga ametesto che trent'ani prima Vanessa ła zera stada costrenzesta a renunsar al tìtuło, scuzàndose co eła co ste parołe: «Vojo scuzarme par tuto cheło che zera sta dizesto e fazesto in cheła època».

## Discografia
* *[[The Right Stuff (àlbun)|The Right Stuff]]* (1988) 
* *[[The Comfort Zone (àlbun)|The Comfort Zone]]* (1991)
* *[[The Sweetest Days]]* (1994)
* *[[Star Bright (àlbun de Vanessa Williams)|Star Bright]]* (1996)
* *[[Next (àlbun de Vanessa Williams)|Next]]* (1997)
* *[[Silver & Gold (àlbun de Vanessa Williams)|Silver & Gold]]* (2004)
* *[[Everlasting Love (àlbun de Vanessa Williams)|Everlasting Love]]* (2005)
* *[[The Real Thing (àlbun de Vanessa Williams)|The Real Thing]]* (2009)

## Filmografia
### Film

### Tełevizion

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Tratà de Parize (1951)

El **Tratà de Parize del 1951** o **Tratà costitutivo de ła CECA** (Comunità eoropea del carbon e de l'aciajo) el ze sta un tratà firmà a Parize inte el 18 de apriłe del 1951 e che el zera entrà in vigore inte el 23 de lujo del 1952 

El "marcà comun" prevedesto dal tratà el vien inaugurà inte el 10 de febraro del 1953 par el carbon e el fero e el 1º de majo sevente par l'aciajo. El tratà el gaveva na durada de 50 ani e el ga avesto fin inte el 23 de lujo del 2002. La CECA drioman ła zera devegnesta parte integrante de l'Union eoropea.

## Paezi aderenti
I paezi firmatari i zera stai: Belzo, Fransa, Zermània Ovest, Itàlia, Lusenburgo e Paezi Basi.

## Contegnesti
Sto tratà el introduzeva ła lìbara sircołasion dei prodoti in cuestion, sensa deriti doganałi e gnanca tase, vietando pràteghe descrimenatòrie, sovension o juti inponesti dai Stati.

El tratà el se divide in cuatro sesion: 1) istitusion de ła Comunità eoropea del carbon e de l'aciajo, 2) istitusion comunitàrie, 3) despozision econòmeghe e sociałi e 4) despozision zenerałi.

Sto tratà cuà el ze ła baze istitudora de łe atuałi istitusion de l'Union Eoropea e che de fato el ghea dełìnea łe istitusion comunitàrie istituindo:

* un**Alta Autorità'', che el ze l'òrgano ezecutivo de ła CECA conponesto da nove menbri inte l'incargo par sie ani e che i połe far recorso a un comità consultivo (formà dai raprezentanti dei produtori, dei lavoratori, dei consumatori e dei comercianti);
* un**Asenblea*, co podere de controło, de 78 deputai (18 da ła Zermània, Fransa e Itàlia, 10 dal Belzo e i Paezi Basi e 4 dal Lusenburgo) nomenai dai respetivi parlamenti dei Stati firmatari;
* un *Consejo dei ministri*, conponesto da sie raprezentanti dei goerni nasionałi e ła presidensa ła ze ezersitada par turno da cadaun menbro del Consejo par na durada de trè mezi;
* na *Corte de zustìsia'' conponesta da sete zùdazi nomenai de comun acordo dai goerni dei Stati menbri par sie ani

De consevensa ła CECA ła vien dełinearse cofà vero e pròpio òrgano soranasionałe co podere de decizion e el mete zo łe baze par ła nàsita de ła Union eoropea odierna.

## Modìfeghe
El tratà el ze sta modìfegà pì volte, par ezénpio ogni cualvolta un novo paeze el vegneva farghe parte de ła comunità (tratai de adezion), o co che łe ze stae fate modìfeghe finansiàrie.

Co un a-ligà al tratà de Nisa el vien desponesto el trasferimento de łe atività e pasività de ła CECA a ła Comunità eoropea. El a-ligà el ze un protocoło rełativo a łe consevense finansiàrie de ła scadensa del tratà CECA e al fondo de reserca carbon e aciajo.

## Evolusion de l'Union Eoropea

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Pato Briand-Kellogg

El **Pato Briand-Kellogg** o **Pato de Parize** el ze sta firmà inte el 27 de agosto del 1928 inte ła sità franseze de Parize. I 15 paezi firmatari i ga renunsà a ła guera "cofà strumento de pułìtega nasionałe inte łe so reciproche rełasion".

El pato el ze sta promovesto dal Ministro dei Afari Esteri de ła Fransa e dal Premio Nobel par ła Paze, Aristide Briand inte el 1927 al Segretàrio de Stato dei Stati Unii de l'Amèrica Franklin B. Kellog inte el un tentativo de *proibir e bandir ła guera cofà strumento de pułìtega èstera*. Anbedó i goerni i ga acetà el pato e prezentà el tratà a vari paezi, dei cuałi 15 in prinsìpio i gavea aderio: Zermània, Austràlia, Belzo, Cànada, USA, Fransa, India (soto del domìnio britànego), Irlanda, Itàlia, Japon, Nova Zełanda, Polònia, Regno Unio, Sud Àfrica e Cecoslovàchia, e el ze entrà in vigore el 24 de lujo del 1929. Drioman, el pato el ze stato firmà da altri 57 paezi.

El tratà no el ga fermà eficasemente i confliti armai, ma ła ze sta doparà par coroborar l'acuza de *[[crìmene contro ła paze]] * inte el ndar de l'invazion japoneze de ła Manciùria, inte l'invazion italiana de l'Etiòpia, e prinsipalmente inte el ndar de l'invazion de ła Repùblega todesca de Połònia e pì tardi inte el proceso de Norinberga.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Łista de cai de Stato de l'Albania

## Cai de stato de l'Albania (1912-1914)

## Prinsipà d'Albania (1914)

## Cai de stato de D'Albania (1914-1925)

## Presidentei de la Prima Repùblega (1925-1928)

## Cai de stato del Regno d'Albania (1928-1944)

## Cai de stato de l'Albania Nazista (1944-1946)

El 25 de otobre del 1944 i nazisti i òcupa l'albania instaurando na so ditatura.

## Cai de stato de ła Repúblega Popułare Sociałista (1946-1991)

## Presidentei de la Seconda Repúblega (1991-uncó)

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Dezastro de ła LoveParade 2010

El **dezastro de ła LoveParade** ła ze stada na trazèdia gavesta inte el 24 de lujo 2010 inte el corso de ła disnovèzema edision de ła LoveParade fata a Duisburg in Zermània andove łe ze moreste 21 persone e ghene ze restae ferie altre 510.

Le càuze del dezastro łe ze stae ojeto de inchiesta archiviada inte el 4 de majo del 2020 da parte de ła procura de Duisburg. Dopo de l'insidente, i organizadori de ła LoveParade i ghea anunsà che cheła del 2010 ła saria stada ła ùltema edision de ła manifestasion..

## Le vìtime

## Notasion


## Altri projeti
Declarasion de Potsdam

La **Declarasion de Potsdam** o **Proclama de rendesta japoneza** ła ze stada na declarasion publegada inte el 26 de lujo del 1945 dal Presidente dei Stati Unii de l'Amèrica Harry S. Truman, dal Primo Ministro del Regno Unio Winston Churchill e dal Presidente de ła Repùblega de Cina Chiang Kai-shek, che ła ga ezamenà i tèrmani de ła rendesta del Inpero del Japone inte ła seconda guera mondiałe, cofà che zera sta concordà a ła conferensa de Potsdam. 

La declarasion ła stabiliva che se el Japon no el se ghese rendeste, el garia gavesto far fronte a un "inmedià e totałe desfamento".

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti

*  Declarasion de Potsdam
Ełesion presidensiałi inte i Stati Unii d'Amèrica del 2016

Le **ełesion presidensiałi inte i [[Stati Unii d'Amèrica]] del [[2016]]** łe se ga aveste l'8 de novenbre.

L'inprenditore e personajo tełevizivo newyorkeze Donald Trump, candidà del , el ga sconfizesto ła candidada del Partio Democràtego Hillary Clinton, prima dona che ła ga vinsesto łe primàrie presidensiałi de uno dei prinsipałi partii, e chełi altri contendenti menori.

El rezultà, rivà inte el finir de na canpagna ełetorałe segnada da tonałità vocàłeghe tanto aspre, łe ga smentito łe prevision pre-votasion, vegnendo descrivesto da vari mèdia de l'informasion cofà el pì sorprendente da łe ełesion del 1948.

Donald Trump el ze devegnesto presidente ełezesto otegnendo el voto de ła majoransa, e precizamente de 304, dei 538 grandi ełetori che i forma el Cołejo ełetorałe. Hillary Clinton ła ze sta invese ła pì votada par liveło popołare, co cuazi tre miłioni de prefarense in pì del rivałe.

Co ła vitòria de Trump ła ze ła cuinta volta inte ła stòria dei Stati Unii che un candidà el ze bon de ciaparse ła Presidensa sensa ła contenporànea majoransa inte el voto popołare par liveło federałe.

In pì, par ła cuarta volta inte ła stòria dei Stati Unii dal 1944, anbedó i candidai prinsipałi i provegnea dal Stato de New York.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Tore Net

Ła **Tore Net** o ***Net Center*** el ze un grataceło de Pàdoa, costruio partindo dal 2004 e finio inte l'ano 2007. L'edifegà el ze alto 85 metri e el ga drentro 22 piani de ufisi e rezidense. El se troa in zona Pàdoa Est e el ze ponesto davanti de via San marco, una de łe vie pi traficade de ła sità.

El projeto el ze de Aurelio Galfetti, Carola Barchi e Luciano Schiavon, del stùdio itało-svisàro LVL Architetura. Unii a ła tore, inte el projeto i ze conprendesti anca du stàbiłi pì basi de sìncue piani, denomenai *Pałaso Tendensa* e *Pałaso Economia*, che i ga drento ufisi e na gałaria comersałe. Inte el projeto, ghe ze anca un novo cuartiero che inte el futuro el vegnarà ciamarse "Cuadrante Est" e che el sarà bon de gaver 10.000 abitanti. Insieme ai edifegai, ła ze prevedesta na stasion metropułitana de superfise par far pì fàsiłi i movimenti de łe persone rezidenti verso el sentro de Pàdoa e chełi altri comuni arente.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Crize petrołìfara del 1979

La **crize petrołifera del 1979**, conosesta anca cofà ła **seconda crize petrołifera**, dopo de ła crize petrołifera del 1973, ła se ga verifegà soto dei efeti cognugadi de ła revołusion iraniana e ła guera Iran-Iraq. El preso del petrojo el se ga molteplegà par 2,7 da ła metà de l'ano 1978 finmente al 1981.

## Istòrego
Inte l'8 de setenbre del 1978 ghe ze el Vènare Nero a Teheran: łe se produze revolte contro del Sha duramente reprimeste da l'ezèrsito (siben che ła fuse stada declarada leje marsiałe). A novenbre 37.000 lavoratori de łe rafinarie iraniane i ga scioperà, fazendo sbasar ła produsion petroliera da 6 miłioni de bariłi al dì a 1,5 milioni, e tanti lavoratori stranieri i ga dasà el Paeze. Inte-ła-fin, su sołèsito del Primo Ministro Shapur Bajtiar, el Scià el ga dasà el paeze inte el 16 de zenaro del 1979.

La guera Iran-Iraq ła zera scumìsiada inte el 22 de setenbre del 1980. El costo de un bariłe de petrojo el zera rivà costar $39, che in considerasion de l'inflasion el corisponde a $92,5 inte el setenbre del 2005. El conzełamento de łe esportasion iraniane el pròvoca l'erlevamento cuazi istantàneo dei presi, che i colpise el marcà petrołìfaro mondiałe.

In sto novo contesto:
* El Japon el ze privà de na parte considerévoła dei so provizionaminti
* Dopo 2 ani de rełativa bondansa e granda stabiłità dei presi, el liveło de łe reserve el ze tanto baso in tuti i paezi

Partanto, l'ałarme el ze drio spàndarse e i paezi de tuto el mondo i ze drio sercar de recostituir el so capitałe. Łe vien adotae mezure: restrision al consumo, susìdio a l'inportasion (Stati Unii); simultaneamente i specułatori i profita de ła situasion par far afari, tuti sti avegniminti si bè che ghe fuse sta l'incresimento de ła produsion saudia e el parsiałe rescumìsio de łe esportasion iraniane. Sia l'OPEC che altri paezi produtori i ze drio profitar de ła situasion, fazendo erlevar cusita i presi de marcà.

Inte ła fin del 1981, par finir, ła situasion el ghea scumisià normałizarse col cało zenerałizà dei presi del grezo da parte dei paezi produtori.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Łista de primi ministri del Pakistan

thumb|Stendardo del Primo ministro del Pakistan
I **[[Primo ministro|primi ministri]] del [[Pakistan]]** dal 1947 (data de l'indipendensa dal Regno Unio) finmente uncó i ze i seventi.

## Lista
Goerno de ła Repùblega Italiana

El **Goerno de ła Repùblega Italiana** el ze un òrgano del sistema pułìtego italian, conponesto dal Presidente del Consejo dei ministri e dai ministri, che i forma insieme el Consejo dei ministri, e da vice-ministri e Sotosegretari; el costituise el vèrteze del podere ezecutivo. 

El Presidente del Consejo el ga ła so sede ufisałe a Pałaso Chigi in *piazza Colonna* de Roma, el Goerno inte el so insieme el dòpara cofà sedi de raprezentansa par racuante ocazion ufisałi Viła Doria Pamphilj, Viła Madama e el Pałaso de ła Farnesina, situai tuti a Roma.

## Segni istòreghi
Dopo de ła proclamasion del Regno d'Itàlia a Roma l'òrgano cołejałe del Goerno el se reuniva al Pałaso de łe Finanse, inte ła sede del Ministero de łe Finanse. Dopo el ghea seguio par cuazi un sècoło łe sorti del Ministero de l'interno, reunéndose inte łe sedi volta a volta atribuie a sto cuà: prima pałaso Braschi, dopo pałaso del Vimenałe. Inte-ła-fin, inte el 1961, el ga avesto ła prima sede autònoma, a pałaso Chigi, co che sto cuà el zera sta dasà dal Ministero dei afari esteri.

## Descrision
El Goerno el ze un òrgano costitusionałe parché prevedesto da ła Costitusion Italiana inte i artìcułi 92, 93, 94, 95 e 96 e parché el concore, in pozision d'indipendensa in confronto a altri òrgani del Stato, a ła formułasion de l'inderiso pułìtego. El tìtuło III, sesion II, de ła Costitusion el ghene definise ła desiplina e łe funsion. In zenerałe i ghe ła ze parte del goerno anca i sotosegretari de Stato, a racuanti dei cuałi el ghe połe vegner conferio el tìtuło de viceministri.

El vien presiedesto dal Presidente del Consejo dei Ministri, che el ze inte el cuarto posto inte l'órdene de precedensa de łe carghe italiane (dopo del Presidente de ła Repùblega, el Presidente del Senato, el Presidente de ła Càmara dei deputai e prima del presidente de ła Corte Costitusionałe), siben-ché esendo de fato cueła de major vizibiłità inte ła vita pułìtega ordenària.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Resołusion unitària

Ła **resołusion unitària** o **resołusion comun** (***joint resolution*** in ingleze) ła ze na mezura lejislativa doparada dal Congreso dei Stati Unii d'Amèrica. Ła dimanda el voto favorévoło sia de ła Càmara che del Senato e ła ze ligada a ła sevente aprovasion del Presidente che, cofà inte el cazo de un normałe dizegno de leje (*Bill*), el połe ezersitar el poder de veto.

## Dòparo
In zènare no ghe ze difarensa intrà na leje (*Act*) emanata traverso de un dizegno de leje o na resołusion unitària o comun. Ghe ze parò na difarente dòpara dei do prosedimenti lejislativi.

I disegni de leje i ze normalmente doparai par crear, abrogar o emendare leji ezistenti inte el Còdaze statunitense, cusita cofà par łe dódaze leji de incantonamento anuałi.

Le resołusion comuni o unitàrie invese łe vien doparae soratuto par:
* Autorizar picenini incantonamenti
* Par resołusion (continuing resolution) che łe estende incantonamenti tolti inte un presedente ano fiscałe co che una o pì de łe dodaze leji de incantonamento łe ga tardà el so iter
* Par creare comision tenporànee o altri organismi ad hoc
* Par crear tenporànee ecesion a leji che ghe ze
* Par declarare guera
* Par tore posedimento de altri teritori o nasion in magnera pì sénplega e pì rapida in confronto al normałe tratà de anesion.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Abrogasion

L**Abrogasion** ła ze ła totałe derogasion de na leje par na despozision de zerarchia conpagna o pì erlevada che ła sostituise, cofà inte el cazo de na Costitusion che ła połe vegner abrogada solché da un'altra Costitusion. Tradisionalmente l'abrogasion ła zera difarente da ła derogasion; ła prima ła anuła o suprime del tuto na leje, ła seconda solché parsialmente. 

In pì, na abrogasion ła połe vegner fata in;
***forma esprimesta** se na leje ła declara regorozamente l'abołision de un'altra prima;
* **forma tàcita** co che na nova leje, sensa espresamente abrogar ła presedente, ła contien despozision a sta cuà inconpatìbiłi;
* **forma inplìsita** co ła nova leje ła ghene redisiplini l'intiera matèria prima regołada da ła leje previzente.

## Etemołozia
Ła paroła *abrogasion*, *abrogar* ła deriva dal latin *abrŏgare*, conponesto da *ab* «da» e *rogare* «dimandar» o sia de revocar un órdene, na leje co un ato de autorità pùblega denomenà abrogasion.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Emendamento

Un **emendamento** o **emandamento** o **emenda** el ze na modìfega, pì o manco estendesta, de un testo, soratuto normativo.

## Emendamento costitusionałe
In racuanti paezi łe modìfeghe a ła costitusion i ga ła aparensa formałe de emendamenti a st'ùltema. In altri paezi, łe modìfeghe a ła costitusion łe ze, invese, fazeste co leje costitusionałe.

Inte i Stati Unii d'Amèrica i *emendamenti costitusionałi* (*constitutional amendments*) i ze adotai co prosedimento desiplinà da l'artìcuło V de ła costitusion. Finmente oncó i ze entrai in vigore 27 emendamenti, dei cuałi uno dei pì tanto conosesti, el XIII Emendamento, aprovà inte el 1865, el gaveva abolio ła s-ciavitù. I primi dieze emendamenti i costituise el denomenà *Bill of Rights* (*Carta dei Deriti*).

## Emendamento lejislativo
L'"emendamento lejislativo" el ze na proposta de parsiałe modìfega de un dizegno de leje in contesto lejislativo, prima che sto cuà el devègnee leje in tuti i efeti.

## Emendamento normativo
Un testo normativo el ze dize "emendà" co che el vien modifegà o integrà. El se dize invese *coreto* co che invese łe vien canbiae solché racuante parte del testo.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Erasure

I **Erasure** xe un grupo muxicałe britanego formà a Łondra inte el 1985. El grupo xe formà atualmente da Andy Bell (voxe) e Vince CLarke.

Ła formasion orixinałe de Depeche Mode conprendeva anca Vince Clarke (tastiere, chitara, drum machine), el cuało ga łasà el grupo inte el 1981 par fondar i Yazoo e drìomai i Erasure. Drìo l'abandon de Clarke, Alan Wilder (tastiere, bateria, cori, baso, pianoforte, percusion) se xe unìo al grupo inte el 1982 par poi lasciarlo inte el 1995.

Afermai so ła sena synth pop inglexa ai inisi dei ani otanta, ła so fama se ga protrà e cresùa inte i ani. Traverso na proficua carièra łonga cuatro deceni, i ga abrasà co l'utiłixo de l'ełetronega pì de un xenere muxicałe, co łarghe concesion al pop rock e a ła   
new wave, soratuto inte ła segonda faxe, e na masisa incursion inte ła dance alternativa.

Co pì de 30 miłion de dischi vendesti in tuto el mondo.

## Notasion
Ajensia internasionałe par l'enerzia atòmega

L**'Ajensia Internasionałe de l'Enerzia Atòmega** (denomenada anca cofà **AIEA** o in ingleze *International Atomic Energy Agency* - IAEA) ła ze na ajensia autònoma fondada inte el 2 de lujo del 1957, co el fin de promóvare ła dòpara pasìfega de l'enerzia nucleare e de inpedirghene ła dòpara par fini miłitari.

Par el so inpegno l'ajensia ła ga recevesto el Prèmio Nobel par ła paze inte el 2005, insieme al so diretore de l'època Mohamed El Baradei.
## Descrision
### L'organizasion
#### Locasion
La sede de l'IAEA ła ze pozisionada a Viena in Austria (inte el Vienna International Centre).

L'IAEA el ga dei ufisi de ligamento a Toronto in Cànada, Zinevra in Svisera, New York inte i Stati Unii d'Amèrica, e Tokyo in Japon. El laboratòrio sentrałe el ze pozisionà a sirca 30&nbsp;km dal sentro de Viena, reserche łe vien fate anca inte i laboratori de Prinsipato de Mònaco e Trieste.
#### Personałe
Al 2019 i paezi menbri i ze 171. I raprezentanti dei Stati i se cata na volta l'ano par ła conferensa zenerałe e par ełèzare i 35 menbri che i fa parte del consejo dei goernatori (*Board of governors*), che i se reunise sìncue volte l'ano par pareciar łe decizion da prezentar a ła confarensa zenerałe.

[thumb|right|300px|Cuartier zenerałe de l'AIEA a [Viena.]]

Inte el 2004 l'organizasion ła de sirca 2200 cołaboratori (350 dei cuałi i ze ispetori) derivanti da pì de 90 paezi vari.

### Departementi
I sie departementi prinsipałi, ognuno dei cuałi el ghe fa cao a un vicediretore i ze dèditi ai seventi ànbiti de reserca:
*Cołaborasion tècnega
*Enerzia nucleare
*Seguresa nucleare
*Aministrasion
*Siense nucleari e reserca aplicada
*Guàrdia dei materiałi ("Safeguards")

I vien deponesti regołari rendiconti de l'atività de l'ajensia al Consejo de Seguresa de łe Nasion Unie e a l'asenblea zenerale de l'ONU.

### Fondi
Programi e fondi i vien stabiłii dal *Board* e da ła conferensa zenerałe.
L'organizasion ła ga in dote un *budget* regołare e de contributi vołontari. El *budget* par l'ano 2010 el rivava a sirca 300 miłion de eoro e łe contribusion vołontàrie łe rivava a 90 de dòłari statunitensi.

### Lista dei Diretori Zenerałi

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Medicare

**Medicare** el ze el nome dato a un programa de asegurasion mèdega aministrà dal goerno dei Stati Unii, rełasionà a łe persone dai 65 ani in sora, o che i gàpia altri criteri partegołari.

## Istòrego
La rełativa leje ła ze sta firmada, co cueła del programa Medicaid, inte el 30 de lujo del 1965 dal presidente Lyndon B. Johnson cofà emendamento al Social Security Act. Inte el momento de firmare ła leje, Johnson el ga asegnà a l'ex presidente Harry S. Truman ła tèsara Medicare fazéndoghene el primo vantajà del programa.

El provedimento el ze finansià par liveło federałe gràsie a łe contribusion dei lavoratori e dei paroni de laoro. I prinsipałi vantaji de ła leje łe ze l'asegurasion ospedałiera e l'asegurasion mèdega gràtis.

De sevente al rełevante inalsamento de ła popołasion ispanòfona inte i Stati Unii, el goerno el ga provedesto a ła tradusion del sito in spagnoło.

## Contegnesto
Medicare el ze el programa de asegurasion sanitària american par łe persone dai 65 ani in sora; racuante persone par de soto de cueła età che i ghene połe desfrutar ghe ze zente co insufisense renałi e dezabiłità. In Medicare el ze pusìbiłe iscrìvarse par na parte dizesta A (asegurasion ospedałiera) e na parte dizesta B (asegurasion mèdega). Se no se se iscrive par ła parte B dai 3 mezi antesedenti al conpimento dei 65 ani finmente ai 3 mezi drioman a sta data, se pagarà na penałe che ła consta inte un 10% ano par ogni ano inte el cuało no se se iscrive. Oltre che a ła parte A e B łe ghe ze altre do parte: ła parte C, conosesta cofà *Medicare Advantage*, ła cuała ła ofre piani de asistensa sanitària zestii da socetà aseguratore privae reconoseste da Medicare; sti piani i fa ciapare vantaji a łe parte A e B e ai so servisi e i concore al pagamento dei fàrmaghi co prescrision; ła parte D, invese, ła concore al pagamento de łe speze dei fàrmaghi, ła sbasa łe speze dei fàrmaghi prescrivesti e ła proteze da l’inalsamento del costo de sti fàrmaghi.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Moira Orfei

**Moira Orfei**, nome d'arte de **Miranda Orfei** (Codroipo, 21 de disenbre 1931 - Bresa, 15 de novembre 2015), ła ze stada na circense, atora e personajo tełevizivo italian, considarada èsar ła rezina de l'arte circense italiana.
## Filmografia

* *[[Gli amori di Ercole]]*, dirizesto da Carlo Ludovico Bragaglia (1960)
* *[[Sotto dieci bandiere]]*, dirizesto da Duilio Coletti (1960)
* *[[Ti aspetterò all'inferno]]*, dirizesto da Pietro Regnoli (1960)
* *[[La Venere dei pirati]]*, dirizesto da Mario Costa (1960)
* *[[Ursus (film 1961)|Ursus]]*, dirizesto da Carlo Campogalliani (1961)
* *[[Drakut il vendicatore]]*, dirizesto da Luigi Capuano (1961)
* *[[Maciste l'uomo più forte del mondo]]*, dirizesto da Antonio Leonviola (1961)
* *[[Rocco e le sorelle]]*, dirizesto da Giorgio Simonelli (1961)
* *[[Armi contro la legge]]*, dirizesto da Ricardo Blasco (1961)
* *[[Che femmina!! e... che dollari!]]*, dirizesto da Giorgio Simonelli (1961)
* *[[Il figlio dello sceicco (film 1962)|Il figlio dello sceicco]]* (1962)
* *[[Il re Manfredi]]*, dirizesto da Piero Regnoli (1962)
* *[[I tromboni di Fra' Diavolo]]* (1962)
* *[[Ursus nella valle dei leoni]]* (1962)
* *L'abito non fa il monaco*, epizòdio de *[[Gli italiani e le donne]]*, dirizesto da Marino Girolami (1962)
* *[[I due mafiosi]]*, dirizesto da Giorgio Simonelli (1963)
* *[[Totò contro i quattro]]* (1963)
* *[[Totò e Cleopatra]]* (1963)
* *[[Zorro contro Maciste]]*, dirizesto da Umberto Lenzi (1963)
* *[[Divorzio alla siciliana]]* (1963)
* *[[Il monaco di Monza]]*, dirizesto da Sergio Corbucci (1963)
* *[[I due gladiatori]]* (1963)
* *[[L'eroe di Babilonia]]*, dirizesto da Siro Marcellini (1963)
* *[[I predoni della steppa]]* (1964)
* *[[La rivolta dei pretoriani]]* (1964)
* *[[Ercole, Sansone, Maciste e Ursus gli invincibili]]* (1964)
* *[[Il trionfo di Ercole]]* (1964)
* *[[Casanova '70]]* (1965)
* *[[Come inguaiammo l'esercito]]* (1965)
* *[[I due sergenti del generale Custer]]* (1965)
* *[[L'incendio di Roma]]* (1965)
* *[[2 mafiosi contro Al Capone]]*, dirizesto da Giorgio Simonelli (1966)
* *[[Signore & signori]]*, dirizesto da Pietro Germi (1966)
* *[[Straziami ma di baci saziami]]*, dirizesto da Dino Risi (1968)
* *[[Paolo il freddo]]*, dirizesto da Ciccio Ingrassia (1974)
* *[[Profumo di donna]]*, dirizesto da Dino Risi (1974)
* *[[Il cav. Costante Nicosia demoniaco ovvero: Dracula in Brianza]]*, dirizesto da Lucio Fulci (1975)
* *[[Arrivano i bersaglieri]]*, dirizesto da Luigi Magni (1980)
* *[[Viaggio di nozze in giallo]]* (1990)
* *[[Vacanze di Natale '90]]*, dirizesto da Enrico Oldoini (1990)
* *[[Natale in India]]*, dirizesto da Neri Parenti (2003)

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Circo

El **Circo** el ze no spetacoło dal vivo co esibisioni de abiłità fizega, ciamadi anca numari, svolto zeneralmente in ona pista sircołare, ma anca, intè'l corso dei secołi come intè'l panorama atuałe, so na sena frontałe. Łi spetacołi de circo i ga luogo soto tendoni, in apoziti edifisi (circhi stabiłi), cozì come a l'aperto o in sałe teatrałi regołari.

Łe esibisioni le rispondon a categorie de baze come numari aerei, de acrobasia e de ecuiłibrismo al suoło, giocołeria, comisità esentrica e arte del clown, adestramento de animałi e arte ecuestre, esibisioni de rischio.

Intè ła so forma tradisionałe novecentesca, el circo, definìo intè ła łengua itałiana anca *circo ecuestre*, el se distingue par la carateristica de comunità itinerante e par l'apartenensa famejar dei so conponenti. Ała fin del Novecento, co ła definision de *novo circo* el s'è lezitimà el diramar de numeroze compagnie e de spetacołi de proveniensa e stiłe deversi ałe lori tradisioni, de cui ła piassè cełebre ze el canadeze Cirque du Soleil.
Presidente de Cuba

La carga de **Presidente de Cuba** ła corisponde al Cao de Stato de ła Repùblega de Cuba. Da ła Costitusion del 1976, el nome ufisałe el ze sta **Presidente del Consejo de Stato de ła Repùblega de Cuba**. 

Sto incargo el deriva dal 1869, co che ła ze sta costituia ła *Repùblega de Cuba in Arme*, revoltada contro del domìnio cołoniałe.

## Evołusion stòrega
I ativisti indipendentisti cubani i ze stai boni de organizarse e rebełarse contro de łe autorità spagnołe inte el 18 de otobre del 1868, cuando che ła ghea tacà ła denomenada Guera dei dieze ani, che ła ga durà finmente al 1878 sensa revar ai so fini. Inte el 12 de apriłe del 1869 ła ze sta proclamada ła Repùblega de Cuba in arme e Carlos Manuel de Céspedez el ze sta nomenà primo presidente de Cuba. La Repùblega no ła gaveva nisun reconosimento internasionałe e ła fazeva solché da comandante de ła guera.

Inte el 1895, i revołusionari de José Martí i ghea declarà ła Guera d'indipendensa cubana, ła ze sta proclamada ła *Seconda Repùblega de Cuba in arme* e i ghene ghea repristinà i ufisi de comando.

La guera ła zera fìnia inte el 1898 co l'intervegnimento dei Stati Unii che i ghea cacià i spagnołi e che dopo i ghea tegnesto ocupà l'izoła par do ani.

Inte el 1901 ła ze sta costituia ła Repùblega de Cuba, fazendo tornar ła carga de Presidente. Dopo de ła vitòria de ła Revołusion Cubana, inte el 1959, sto incargo el zera devegnesto conosesto cofà "Presidente del goerno revołusionàrio".

La Costitusion del 1976 ła ghea trasformà ła carga in **Presidente del Consejo de Stato de ła Repùblega de Cuba** che ła ze sta cuerzesta dai fradełi Castro, prima Fidel e dopo Raúl Castro.
## Lista dei presidenti de Cuba

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Łista de presidenti de Cuba

I **[[cao de Stato de Cuba|cai de Stato de Cuba]]** dal 1902 finmente uncó i ze i seventi.

## Lista dei presidenti de Cuba
### Presidenti de Cuba (1902-1976)

### Presidenti del Consejo de Stato e del Consejo dei Ministri (1976-2019)

### Presidenti e Primi Ministri de Cuba, 2000

### Presidenti de Cuba (2019-uncó)
Lunar Prospector

La mision **Lunar Prospector** ła ze sta ła tersa da ła NASA creada cofà parte del Programa Discovery. Col costo de 62,8 milioni de dòłari, ła mision de 19 mezi ła ze sta projetada par na curta òrbita połare anałizando ła Luna, co na mapatura de ła superfise e dei pusìbiłi imagazinamenti de jaso połare, co na mezurasion del canpo magnètego e de gravità, e col stùdio dei avegnimenti lunari. La mision ła ghea fìnio el so cònpito inte el 31 de lujo del 1999 co che ła sonda ła se ghea cołizionà inte el cratero Shoemaker inte el poło sud lunare inte un sfigà tentativo de anałizar ła prezensa de àcua.

I dati recolzesti da ła mision i ga permetesto ła costrusion de na mapa detajada de ła superfise de ła luna e i ga jutà a capìrghene l'orìzene, l'evołusion e el stato atuałe. Na sèrie de artìcułi i ze stai publegai inte el periòdego *Science*..

## Navezeła e sotosistemi
El veìcuło spasiałe el zera un siłindro de grafite: 1,36 metri de diàmetro e 1,28 metri de altesa co trè aste de strumenti da 2,5 metri. Na estension de 1,1 metri a ła fin de un'asta ła trasportava el magnetometro. El pezo totałe (col cargo) ła zera de 296&nbsp;kg.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* ''Lunar Prospector'' Mission Profile by NASA's Solar System Exploration
* 
*Exploring the Moon: ''Lunar Prospector'' Mission
Muzo su Marte

El **Muzo de Marte** el ze na strutura distintiva de ła superfise del pianeta Marte situada inte ła rejon marsiana de *[[Cydonia Mensae]]*, che drio racuante persone ła pararia èsar un muzo uman. El ze longo sirca 3&nbsp;km par 1&nbsp;km de larghesa e el ze pozisionà a ła latitùdene marsiana de 10º Nord da l'ecuatore marsian. El ze sta fotografà par ła prima volta inte el 25 de lujo del 1976 da ła navezeła spasiałe Viking, che a l'època ła zera in òrbita da torno a Marte. L'insidente el ga caturà l'atension del pùblego sie dì dopo che un comunegà stanpa el ze sta libarà da ła NASA.

## Foto orizenałe

La foto ła mostra un teren de forma de altipian, co na granda formasion rocioza inte el mezo, che co łe onbrie zenerae dai raji del sołe che i casca co un'inclinasion de 20 gradi, ła pare na testa umana, zenerando l'ilłuzion de védar dei oci, el nazo e ła boca. La foto ła ze sta scatada da na destansa de 1873&nbsp;km.

## Interpretasion de łe prime fotografie

### Interpretasion sientìfega

L'aparensa del muzo el ze gavesto da ła conbinasion de l'àngoło de iłumenasion de ła luze sołare e da ła basa resołusion de ła foto che ła tende a inpiatir łe iregołarità de ła superfise. Sta aparensa ła ze gavesta anca da ła tendensa del serveło uman de reconósare schemi famejari, spesalmente muzi.

In pì, un intervało inte i dati inviai dal Viking 2 el crea un ponto nero ezatamente andove łe saria łe narize del nazo.

### Interpretasion ufołòzega
Par l'ufołozia ła saria ła ciara evidensa de un monumento e ła prova de èsari intełijenti su Marte. El prinsipałe sostegnitore de sta teoria el ze sta Richard Hoagland inte el so libro *The Monuments of Mars: A City on the Edge of Forever* del 1987.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Convension del Consejo d'Eoropa su ła prevension e ła lota contro ła viołensa inte i confronti de łe done e ła viołensa domèstega

La **Convension del Consejo d'Eoropa su ła prevension e ła lota contro ła viołensa inte i confronti de łe done e ła violensa domèstega**, conosesta anca cofà **Convension de Istanbul**, el ze na tratà internasionałe contro de ła viołensa su łe done e ła viołensa domèstega, aprovada dal Comità dei Ministri del Consejo d'Eoropa inte el 7 de apriłe 2011 e verzesta a ła firma par tuti i Stati adezionadori inte l'11 de majo del 2011 a Istanbul. El tratà el se propone de prevegner ła viołensa, favorir ła protesion de łe vìteme e inpedir ła no-castigasion dei colpévułi. El ze sta firmà da 45 paezi e inte el 12 de marso 2012 ła Turchia ła ze devegnesta el primo paeze a ratifegar ła Convension. 

Inte el 20 de marso 2021, nove ani dopo de ła ratìfega, ła Turchia ła ga revocà ła so partesipasion a ła convension, traerso de un decreto firmà dal presidente Recep Tayyip Erdoğan.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Ajensia eoropea de l'anbiente

L**Ajensia eoropea de l'anbiente** (**EEA**) ła ze un organismo de ła Union Eoropea che el se dèdega a ła fondasion de na rete de monitorasion par tegner sot'òcio łe condision anbientałi eoropee. Ła ze goernada da un banco aministrativo conponesto dai raprezentanti dei goerni dei stati menbri, un raprezentante de ła Comision eoropea e do siensiai dezignai dal Parlamento eoropeo; in pì el ze asistio da un comità de siensiai.

## Caraterìsteghe

L'Ajensia ła ze stada istituia da ła diretiva 1210/1990 de ła CEE e nomenada da ła diretiva CEE 933/1999 e dal Regolamento CE 401/2009; ła zera devegnesta oparativa inte el 1994. La so sede ła ze a Copenaghen, in Danemarca.

I stati menbri de l'Union eoropea i ze automategamente menbri de l'ajensia; in tuti i cazi el consejo de controło el ga stabiłio che anca altri stati i połe devegner menbri, traerso de acordi streti intrà sti stati intaresai e ła Comunità Eoropea.

Inte el 2020 ła ajensia ła gaveva 32 stati menbri:
* i 27 stati menbri de l'UE
* i 3 stai menbri del Spàsio econòmego eoropeo: Islanda, Norveja e Liechtenstein
* ła Turchia dal 1º de majo del 2003.
* ła Svisera dal 1º de apriłe del 2006
* el Regno Unio, dopo de ła Brexit, e de consevensa no esendo altro parte de l'UE no ła ze pì parte de l'ajensia.

Inte el 2020 el personałe de l'ajensia el zera formà da sirca 200 persone.

## Diretori ezecutivi

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Manifesto del futurismo

El **Manifesto del Futurismo**, el ze sta na declamatòria par provizionar na recolzesta par ponti de pensieri, convinsion e intension dei Futuristi, che el ze sta publegà inte el cuotidian franseze *[[Le Figaro]]* inte el 20 de febraro del 1909 da Filippo Tomaso Marinetti, poeta e romanziero italian. El ga de fato determenà łe baze del futurismo e l'inaugurasion de sto movimento de vanguàrdia.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
The Fox and the Hound

***The Fox and the Hound*** (tituło orizenałe inglezo traduzibiłe in łengua veneta co *Ła Volpe e el Can da Cacia*) el ze on film d'animasion statunitense direto da Ted Berman, Richard Rich, e Art Stevens, prodoto dała Walt Disney Productions e distribuìo intè łi Stati Unii dała Buena Vista Distribution el 10 de lujo 1981. Ze el adatamento liberamente ispirà al romanzo *[[The Fox and the Hound (romanzo)|The Fox and the Hound]]* de Daniel P. Mannix. El ze considerà èsar el 24° clasego Disney secondo el *canone ufisiałe*. El raconta l'amicisia fra Red, na picoła volpe orfana, e Toby, on picoło can da cacia. I do da picołi i ze molto amizi, ma cresendo i ze costreti a trasformarse in preda e predator. Toby deventerà on can da cacia, e ciò meterà in grave dificoltà l'amicisia co el volpachioto.

Inte el 2006 el ze stà destribuìo on sequel direct-to-video del film, intitolà *[[The Fox and the Hound 2]]*.

## Altri projeti

## Lingambi foresti
Le meraviglie del duemila

***Le meraviglie del duemila*** (tituło orizenałe itałian traduzibiłe in łengua veneta co ***Łe meraveje del domiła***) el ze un romanzo del 1907 scrivesto da Emilio Salgari. El rientra 

intè el filon dei romanzi sentifici e ze considarà el testo pi inportante deła fantasensa itałiana.

## Trama
El nara de do omeni, che. grasie ała scoperta de un prinsipio ativo de na pianta ezotega, i riescon a viazare nel tenpo par sento ani, spostandose dal 1903 al 2003.

I se trovan cuindi a vivar intè na società profondamente modificà conosendo un mondo popołà da machine vołanti, treni soteranei, sità sotomarine e altre meraveje teconołozeghe.

El ritmo de vita in sento anni ze acełerà a tałe grado de frenezia che i protagonisti i finise par esar ricoverà in un manicomio parchè non riescon a soportarlo. Sol tracoło dei protagonisti ga n'efeto determinante l'influso de l'eletrisità sol sistema nervozo: l'aria del futuro ze satura de emanasioni ełetreghe ałe cuałi el loro sistema nervozo no el s'era mai adatà.

## Lingambi foresti
Futurismo

El **futurismo** el ze sta un movimento artìstego e culturałe italian del XX secoło. El ghea avesto influensa su movimenti artìsteghi che i se ghea desviłupà in altri Paezi, inte el particułare in Rùsia e Fransa.
I futuristi i ghea esplorà ogni forma de espresion, da ła pitura a ła scultura, a ła leteratura (poezia e teatro), ła mùzica, l'architetura, ła bało, ła fotografia, el sinema e par fin ła gastronomia.
La denomenasion ufisałe del movimento ła se ga gràsie al poeta italian Filippo Tomaso Marinetti.

## Istòrego

### Orìzeni
thumb|''Direzione movimento futurista'', traesto da ''ed.Futuriste di poesia'', Miłan 1912
[thumb|left|Dizegneto de ''La città che sale'', del pitor [Umberto Boccioni (1910)]]

El Futurismo el nase inte un periodo - el scumìsio del Novesento - de notévołe faze evołusionada andove tuto el mondo de l'arte e de ła cultura ła zera stimołà da numarévułi fatori determenanti: łe guere, ła trasformasion sociałe dei pòpułi, i grandi canbiamenti pułìteghi e łe nove descuerte tecnołòzeghe e de comunegasion, cofà el Tełègrafo sensa fiłi, ła ràdio, aeroplani e łe prime tełecàmare; tuti fatori che i ghea fato canbiar totalmente ła percesion de łe destanse e del tenpo, "arentezando" intrà lori i continenti.

El XX secoło el zera de consevensa invadesto da un novo vento, che el portava inte l'intierior de l'èsare uman na nova realtà: ła vełosità. I futuristi i intendeva idealmente "bruzar i muzei e łe biblioteche" in magnera da no vere pì raporti col pasà e consentrarse cusita sul dinàmego prezente; tałe pensiero el ga da vegner intendesto, oviamente, in senso ideołòzego. Le caene de montajo łe bateva-zó i tenpi de produsion, łe automòbiłi łe creseva in nùmaro ogni dì, łe strade łe ghea tacà inpienarse de luze artifisałe, se sentiva sta nova sensasion de futuro e vełosità sia inte el tenpo doparà par prodùzar o rivar a na destinasion, sia inte i novi spasi che i podea vegner percoresti, sia inte łe nove pusibiłità de comunegasion.

Sto movimento el zera nasesto inisialmente in Itàlia e de sevente el se ghea difondesto in tuta Eoropa.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Fantasia (film)

***Fantasia*** el ze on film d'animasion statunitense muzicałe prodoto dała Walt Disney Productions e distribuìo intè łi Stati Unii dała RKO Radio Pictures el 13 de novenbre 1940. Ze el 3° clasego Disney.

Inte el 1999 el ze stà destribuìo on sequel cinematografego del film, intitolà *[[Fantasia 2000]]*.

## Altri projeti

## Lingambi foresti
Censimento dei Stati Unii d'Amèrica del 1790

El **censimento dei Stati Unii de l'Amèrica del 1790** el ze sta el primo censimento fazesto inte i Stati Unii d'America.

Convocà inte el 2 de agosto del 1790 durante de ła presidensa de George Washington el ga mostrà che in chel'ano ła zera 3,929,326
le persone che łe vivea inte i Stati Unii e 697,681 i zera s-ciavi.
I censimenti dei Stati del Delaware, Georgia, New Jersey e Virginia i ze stai declarai desperdesti inte i ani intrà el 1790 e el 1830.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Loredan

I **Loredan** i xe na fameja nobiłe de ła Repùblega de Venèsia.

## Membri

Imàjine:Coat of Arms of the Loredan Family.jpg|Stemma de i Loredan
Imàjine:Giovanni Bellini, portrait of Doge Leonardo Loredan.jpg|Doge Lunardo Loredan (1501 - 1521)
Imàjine:'Portrait of Doge Pietro Loredan', oil on canvas painting by Tintoretto (Jacopo Robusti).jpg|Doge Pietro Loredan (1567 - 1570)
Imàjine:Doge Francesco Loredan.jpg|Doge Francesco Loredan (1752 - 1762)


## Notasion
Declarasion de indipendensa dei Stati Unii d'Amèrica

La **Declarasion d'indipendensa dei Stati Unii d'Amèrica** (el cuało tìtuło inglezo formałe el ze *The unanimous declaration of the thirteen United States of America*) ła ze sta un documento che el ga segnà ła nàsita e l'indipendensa de sta federasion inte el 4 de lujo del 1776, data che inte un secondo momento ła saria devegnesta festività nasionałe statunitense (el famozo *Dì de l'Indipendensa*. In sto documento cuà, trèdaze cołònie britàneghe de ła costa atlàntega nordamericana łe ghea declarà ła so indipendensa da l'Inpero britànego motivando el parché de sto ato; i ze cusita nasesti ufisalmente i Stati Unii d'Amèrica.

## Istòrego
Par cuanto ghe fuse za stai racuanti scontri intrà i cołoni rebełi e l'ezèrsito britànego, ła declarasion de indipendensa ła ga segnà el vero scumìsio de ła Revołusion americana che 7 ani dopo ła se sària conclundesta co ła vitòria de l'ezèrsito continentałe de George Washington contro cheło de Zorzi III.

De fato, ła reunion del Congreso de Fiładelfia de John Adams, uno dei pì grandi lìder americani che el ghea conbatesto par l'indipendensa americana, ła ze stada un momento fondamentałe inte ła lota dei cołoni contro de ła Gran Bretagna, tanto che ła ga portà ła situasion a finir inte na vera e pròpia revołusion pensada par roersare ła pułìtega che ghe zera, metindo cusita in rezalto i deriti dei cołoni che finmente a chel momento no i zera mai stai respetai da ła marepàtria.

El documento, dimandà e scrivesto da Thomas Jefferson, no el ghea mirà propiamente a definir na nova forma de goerno e par tanto no el va confondesto co ła futura Costitusion dei Stati Unii d'Amèrica. El fin el ze sta invese cueło de rinforsare el suporto interno a ła so bataja, favorindo cusita l'intervento de racuante potense eoropee in so sostegno, in partegołare ła Fransa, che de sevente ła se ghea de fato unio al conflito.

## La declarasion
La declarasion ła ze sta scrizesta da ła denomenada Comision dei Sìncue, conponesta da Thomas Jefferson, che el ze sta el prinsipałe redator de ła prima version, de consevensa John Adams, Benjamin Franklin, Robert R. Livingston e Roger Sherman. Anca se za do dì prima, el secondo congreso continentałe el gaveva votà par aprovar ła resołusion d'indipendensa proponesta da Richard Henry Lee, el documento el ze sta ratìfegà formalmente su carta de cànevo inte ła sera del Zoba nùmaro 4 de lujo del 1776 inte ła sała congresi de Philadelphia. Sincuantasincue dełegai del secondo congreso continentałe, ciamai *Pari Fondadori* (*Founding Fathers*), i se ghea unio inte i dì drioman par poner ła so firma de fianco a cueła del pułìtego John Hancock, el primo firmatàrio de ła carta. Inte l'isteso documento, se acuzava el rè (e no pì i so cołaboratori, cofà che se fea prima) de èsar l'ùgnoło ligo che ghe ze intrà i cołoni e ła Gran Bretagna.

L'orizenałe de ła declarasion, tantormai cuazi iłezìbiłe, el ze esponesto inte i National Archives de Washington, inte ła sała pì prestijoza del muzeo: Ła *Rotunda*, cusita denomenada par via de ła so forma sircołare.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Metropułitana de Londra

La **metropułitana de [[Londra]]** (in ingleze – *London Underground*), ła ze ła pì antiga rete metropułitana del mondo e ła pì estendesta d'Eoropa e ła prima a doparar treni ełètreghi. Ła dà el ghea servìsio ogni dì de l'ano forché inte el 25 de disenbre, e inte i dì de Vènare e Sabo ła funsiona, in racuante lìnee, 24 ore par dì.

La metropułitana de Londra, zestionada da ła Transport for London, ła ze sta inaugurada inte el 10 de zenaro del 1863 e ła conta 382 stasion sparpagnae in tuta l'àrea de ła Grande Londra. La vełosità mèdia comerciałe dei treni (conprendeste łe fermae) łe ze paro a . El zestionador el stima che ogni treno de ła metropułitana el percora sirca  ogni ano (paro a sirca tre ziri inte ła sirconferensa de ła Tera).
I ingresi notai ogni ano i  ze sirca  mentre contando solché i sìngułi pasajeri el nùmaro el ze de sirca 28 milioni.

La metropułitana de Londra ła vien comunemente ciamada da ła so utensa ingleza col nome de *The Tube* ("El Tubo") par via de ła forma dei so tùnel, a sesion sircołare.

## Istòrego
[thumb|Scavi par ła costrusion de ła stasion de [Westminster (metropułitana de Londra)|Westminster|sinistra]]
La prima lìnea de ła metropułitana ła ze sta verzesta sensa serimònia inte el 10 de zenaro del 1863. El sistema ła ze sta ricepio co grando entuziasmo da ła popołasion londineza, tanto che l'ano dopo ghe zera za pì de 260 projeti de nove lìnee, de łe cuałe łe ze sta fazeste parò solché cheła intrà Westminster e South Kensington inte el 1868, zestionà da ła Metropolitan Railway.

El zera sta inte ła prima metà del Novezento el perìodo de oro par ła metropułitana londineze. El desviłupo el ze rivà de colpo: inte el 1898 ła ze sta inaugurada ła Waterloo & City Line, inte el 1904 ła Great Northern & City, inte el 1906 ła Bakerloo e la Piccadilly, inte el 1907 el ze sta invese ła volta de ła Hampstead Tube.

Inte l'època ła conpagnia che ła zestionava ła rete metropułitana ła se ciamava *Underground Electric Railways Company*, a ła cuała se ga da reconósarghe ła reałizasion de ła prima mapa de ła Metro de Londra.

Durante de ła seconda guera mondiałe ła metropułitana ła vegnea doparada cofà refujo antiaèreo de na portada de 8 000 persone par ogni liveło e łe stasion łe zera stai adeguae a imagazinamenti tarai sototera.

De sevente, łe zera vegneste fate numarévułe inovasion, intrà łe cuałe l'introdusion dei mułineło de entrada e dei treni automàteghi.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti