Łéngua inuktitut

L**'Inuktitut** (ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ, łeteralmente *"come i Inuit"*) l'è el nome de łe varianti de ła łéngua Inuit (eschimexe) parlè in Canada. L'è parlà in tute łe aree a nord de ła łinea dei albari, includendo parte de łe provinçe de Teranóva e Łabrador, Quebec, i teritori del Nunavut, i Teritori del Nord-Ovest, ła costa artica del Yukon e par çerti versi el Manitoba nordorientałe.

Secondo łe ultime indagini statistiche, se stima che in Canada ghe sia çirca 30&nbsp;000 parlanti inuktitut, de cui intorno a 200 persone che vive regolarmente fora dal teritorio Inuit.

## Diałeti e varianti
thumb|right|350px|Distribusion de łe varianti de ła łéngua Inuit.
El termine *Inuktitut* el pol riferirse sia al diałeto Inuit parlà inte l'Artico oriantałe canadexe, sia a ła łéngua in tel so conpleso, anca se el consiste più in un continuum diałetałe che non in na soła łéngua; sto continuum el se pol dividar aprosimativamente in sedexe varietà, spartie in cuatro grupi:

* Inupiaq (Ałaska setentrional)
* Inuinnaqtun (Artico oçidental canadexe)
* Inuktitut (Artico oriental canadexe)
* Kalaallisut o groenlandexe (Groenłandia).

Tra tute łe varianti, el numaro de parlanti inuktitut el riva a çirca 80&nbsp;000. El numaro el se riduxe parò a 20&nbsp;000 se se fa riferimento a l'inukitut in quanto diałeto in senso streto.

El dialłeto inuktitut el se pol dividar in tri subdiałeti prinçipałi e vari sotogrupi:

**Keewatin** - Parlà inte ła costa oçidental de ła baia de Hudson.
**Baffin** - Parlà inte łe ìzołe setentrionałi de ła baia de Hudson, soratuto, come sugerise el nome, inte l'Ixoła de Baffin.
**Nunavik/Łabrador** - Parlà a ovest de ła baia de Hudson, come l'indica el nome in tel Nunavik (nord del Quebec) e Łabrador.

El Keewatin el tende a esar piasè conservador, mantegnendo ła major parte dei grupi de consonanti, mentre i diałeti del Nunavik i'è più radicałi (par exenpio - el Keewatin *Inuktitut* l'è in Nunavik *Inuttitut*).

## Fonołozia e fonetica
I diałeti orientałi de l'inuktitut i ga quindexe consonanti e tre vocałi (che łe pol esar longhe o curte). Łe consonanti łe se pronuncia par mexo de sinque posti de articołasion -biłabiałe, alveołare, pałatałe, vełare e uvułare- e tri modi de articołasion. El Natsalingmiutut el ga na consonante adisionałe /ɟ/, na tracia de łe consonanti retroflese che era prexenti in tel proto-Inuit. El Inuinnaqtun el ga na consonante in manco, in quanto /s/ e /ɬ/ łe se ga fuxe in /h/. Tuti i diałeti de l'inuktitut i ga soło tre vocałi baxiche e i fa na distinsion fonetica tra forme curte e łonghe de tute łe vocałi. Inte l**Inuujingajut'' - l'ortografia łatina stàndar del Nunavut - łe vocałi łonghe i'è scrite come na dopia vocałe.

<center>**Vocałi Inuktitut**


</center>

<center>**Consonanti Inuktitut**


</center>

== Morfołozia e sintasi ==
L'inuktitut, come łe altre [[łéngue eskimo-ałeutine]], el ga na morfołozia rica. L'è, cosita come el [[łéngua finlandexe|finłandexe]], el [[lengua turca|turco]] e l'[[ungherexe]], na [[łéngua aglutinante]]: łe parołe i'è formè da un [[morfema]] raixa al cuałe vien xontè difarenti sufisi par indicar conceti che in altre łéngue i gavarea bixogno de più parołe par esar espresi. L' Inuktitut el ga çentenara de difarenti  sufisi, in çerti diałeti calcosa come 700. L'Inuktitut el ga anca forti tendense połisintetiche. N'antra carateristica l'è l'[[ergatività]]: al sojeto dei verbi tranxitivi vien xontà un particołar sufiso, difarente che inte el caxo dei verbi intranxitivi. Altre łéngue ergative i'è el [[łéngua basca|basco]] e l'[[dyrbal]]. Fortunatamente par i ałievi, ła łéngua ła ga na morfołozia regołare. Seben łe regołe łe sia de łe olte gran conplichè, no łe prexenta mia łe dificoltà dè da łe ecesion .

== Scritura ==
L'inuktitut l'è scrito in tante maniere difarenti, a seconda del diałeto de ła rejon, ma anca de fatori storici e połitici.

I misionari moravi, al fin de introdur łe popołasion Inuit al [[Cristianèxemo|Cristianeximo]] e a ła [[Bibia]], i ga contribuio in Groenłandia durante i ani Sesanta del '700 al xviłupo de un sistema de scritura inuktitut che se baxava su l'alfabeto łatin. In seguito, inte l'800, i ga viaià verso el Łabrador, portando co łori l'inuktitut scrito. Sto schema de scritura de l'alfabeto łatin l'è contradistinto da l'incluxion de ła łetara ''kra''.

I Inuit del Canada orientałe i'è stè i ultimi a adotar ła scritura quando, in tei ani Sesanta de l'800, i misionari i ga inportà el sistema scrito ''Qaniujaaqpait'' che i avea xviłupà in tel so tentativo de convertir i [[Cree]]. I ultimisimi Inuit vegnui in contato co i misionari e ła scritura i'è stè i [[Netsilik Inuit]] in [[Kugaaruk]] e in tel nord de l'ìzoła de Baffin. I Netsilik i ga adotà el ''Qaniujaaqpait'' in tei ani Vinti.

I [[Yupik]] de l'Ałaska, i [[Inupiat]] (che in xonta i ga xviłupà un propio sistema de geroglifici) e i [[Yupik siberiani]] i ga anca łori adotà el sistema alfabetico łatino.

El sistema "groenłandexe" l'è stà sostansialmente riformà in tei ultimi ani. In tel Nunavut e l'Nunavik l'inuktitut l'è scrito uxando par ło più el schema ''Qaniujaaqpait'' o [[siłabario Inuktitut]], baxà su ła scritura siłabica dei indigeni canadexi. Łe parti oçidentałi del Nunavut e i [[Teritori del Nord-Ovest]] i uxa l'alfabeto łatin generalmente identificà come ''Qaliujaaqpait'', rifletendo łe predispoxision dei misionari che ze rivà in st'area a caval tra el [[XIX secoło|XIX]] e l'[[XX secoło]].

=== El siłabario canadexe ===
[[Imàjine:Inuktitut.png|framed|right|El siłabario uxà par scrivar in inuktitut (titirausiq nutaaq). I carateri extra co i ponti i raprexenta łe vocałi łonghe; inte ła trascrision łe vocałi łe vien duplichè.]]

El siłabario inuktitut uxà in Canada el se baxa su queło [[Łéngua Cree|Cree]] predisposto dal misionario ''James Evans''. El siłabario par l'inuktitut inte ła so forma atuałe l'è stà adotà da l**Inuit Cultural Institute* del Canada in tei ani Setanta. I Inuit de l'Ałaska, i [[Inuvialuit]], parlanti Inuinnaqtun, e i Inuit in [[Groenlandia|Groenłandia]] e [[Łabrador]] i uxa l'alfabeto łatin anca se i el ga adotà in maniere difarenti.

Seben convensionalmente ciamà [[siłabario]], sto sistema de scritura l'è stà clasificà da çerti oservatori come [[abugida]], in quanto łe siłabe che scominsia co ła stesa consonante łe ga [[glifo|glifi]] cołeghè tra de łori.

Tuti i carateri necesari in tel siłabario inuktitut i'è disponìbiłi tra i carateri [[Unicode]]. El governo teritorial del [[Nunavut]] el ga xviłupà un [[TrueType]] ciamà *Pigiarniq* par i schermi dei conputer. L'è stà dixegnà da ła Tiro Typeworks co sede a [[Vancouver]].

== Riconosimento ofiçiałe ==
L'inuktitut l'è łéngua ofiçiałe de łe seguenti aree:

* [[Groenlandia|Groenłandia]] - (Groenłandexe, insieme al [[łéngua danéxe|danexe]])
* [[Nunavut]] ([[Canada]]) - (Inuktitut e [[Inuinnaqtun]], insieme a [[łéngua inglexe|inglexe]] e [[łéngua fransexe|francexe]])
* [[Teritori del Nord-Ovest]] (Canada) - (Inuktitut, Inuinnaqtun, e [[Inuvialuktun]], insieme a [[Chipewyan]], [[Cree]], inglexe e francexe, [[Gwich'in]], [[Slavey]], e [[Tli Cho]]).

Anca in tel [[Nunavik]] — na parte del Quebec — l'è riconosuo łegalmente grasie in parte al *James Bay and Northern Quebec Agreement* e l'è acetà come łéngua de istrusion inte łe scołe Inuit. El ga un çerto grado de riconosimento pure in tel [[Nunatsiavut]] — l'area [[Inuit]] del [[Łabrador]].

== Riferimenti ==
<div class="references-small">
* Mallon, Mick, [http://www.inuktitutcomputing.ca/Technocrats/ILFT_1.html Inuktitut Linguistics for Technocrats] .
* Mallon, Mick (1991). *Introductory Inuktitut* and *Introductory Inuktitut Reference Grammar*. ISBN 0-7717-0230-2 and ISBN 0-7717-0235-3
* Spalding, Alex (1998). [http://www.inuktitutcomputing.ca/Spalding/spaldingsyl.html *Inuktitut: A multi-dialectal outline dictionary (with an Aivilingmiutaq base)*] , ISBN 1-896204-29-5
* Spalding, Alex (1992). *Inuktitut: a Grammar of North Baffin Dialects*, ISBN 0-920063-43-8
* [http://www.collectionscanada.ca/Inuit/054303-e.html "The Inuktitut Language" in *Project Naming*] , the identification of Inuit portrayed in photographic collections at Library and Archives Canada
* [http://unesdoc.unesco.org/images/0008/000861/086162e.pdf *Arctic Languages: An Awakening*], ed: Dirmid R. F. Collis. ISBN 92-3-102661-5.

== Łigamenti de fora ==
<div class="imagemap-inline" style="margin:0.1em 0 0 0;"><imagemap>Image:Wikipedia-logo.png|16px|Wikipedia 
default [[Wikipedia]]
desc none</imagemap>&nbsp;*'Vixita ła Wikipedia in }**</div>
<div class="imagemap-inline" style="margin:0.1em 0 0 0;"><imagemap>Image:Wikipedia-logo.png|16px|Wikipedia 
default [[Wikipedia]]
desc none</imagemap>&nbsp;**Vixita ła Wikipedia in }'''
* A Brief History of Inuktitut Writing Culture 
* Inuktitut Syllabarium
* Our Language, Our Selves 
* Government of Nunavut font download
* Inuktitut-friendly website hosting and development 

### Disionari
* Inuktitut - English 
* Nunavut Living Dictionary
* Inuktitut Morphology List