open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Parnùmia

**Parnùmia** el xe un comun de 3&nbsp;707 abitanti inte ła provincia de Pàdova. Ła xe distante 25&nbsp;km dal capołogo.

El nome el poe végnare fora dal nome de persona łatin *Nummius* col union de *prata*(prà) o *preta* (piéra).

Se pénsa che qua ghe sia nasesto el Ruzante, da queło che łu el dixe de sè inte i sui scriti, parlando de tre tore, co probàbiłe referimento al stema aràldego del comun (*a' ghe son mi tre de le tore*). Altri personaji inportante che i vien da Parnumia i xe Alfredo Magarotto, pasà véscovo de Vitorio, e Bruno Barnes, sonador de liuto.
 
Ghe se fa in setenbre na sagra dedicada a Sant'Agostin. Inte el inìsio de disenbre ghe se tegne ła festa del porseło.

## Evołusion demogràfega

## Linganbi foresti
* Sito su Parnumia 
* Pro Loco de Parnumia 

## Nòde
Do Carare

**Do Carare** xe un comune de 8636 abitanti inte ła provincia de Padova.
El xe de costitusion recentisima: el xe nato infati da ła fuxion dei ex Comuni de Carrara San Giorgio e de Carrara Santo Stefano, stabiłìa con un referendum popołare el 26 de febraro 1995 e sancìa con ła sucesiva lexe rejonal del 21 de marso 1995.

## Evolusion demografega

## Note
Mazarà

**Mazarà** o **Mazerà** el xe un comune de ła provincia de Padova, abità da 9&nbsp;938 persone. De sti qua 1&nbsp;056 i sta inte ła frasion de Bertipaja, che ła se cata a squaxi du chiłòmetri dal séntro del comune.

## Storia
El nome de Maxarà el poe végnare fora da ła prexensa de aque indove se maxarava el lino, par farghe tesùi. Poe anca èsare che in sto posto ghe fuse portae łe maxerie e i scarti scavai fora co i romani i ga fato ła centuriasion.

Ste xone łe xe stae abitae da popołasion paleovènete, dónca i xe rivai i Romani, chei ga fato insediaminti łóngo ła *strada caput silvae*. Sti qua i no gera inportanti e daspò łe invaxion barbàreghe no se sa pì gnénte. Se scoménsa a sentire de novo de ła xona de Maxarà grasie ai mùneghi che, datorno al 740, i ga fato el monastier inte un łogo ciamà Corte.Se sa anca che el 2 de majo 874 el véscovo de Pàdova, Roerio, el ghe ga fato na donasion de tere: sto fato el confèrma che xà sti posti i gera soto el controło de ła diòcexi de Pàdova; inte el 970 el monastier el ga tólto altre tere grasie al véscovo Gauslino. Rivai al 1190, ła Ceza de Santa Maria Vèrxene ła xe deventada séde arcipretałe. Se sa de un comun de Maxarà inte el 1234, chel gera bastansa inportante e grando, ma a łe dependénse jurìdiche de Pàdova.

Ła popołasion ła xe sénpre restada łigada al monestier, chel ga ajutà a mantégnare ła popołasion dàndoghe łavuri e bonifegando łe tere. Durante i ténpi de dominio venesian sta xona, come tuto el Vèneto, ła ga avùo łóngo ténpo de paxe, interoto soło dai soldai foresti che, inte ła Guera de Cambrai, i xe rivai a sachejare el teritorio.

Napoleon el ga sarà el monastier e'l ga dà i sui posediminti a privai. El teritorio el xe restà łigà al'agricoltura e oncora inte i ténpi de uncó eo xe bastansa, anca se, daspò ła Seconda guera mondiałe, tuti i seturi econòmisi i xe cresesti.

## Evołusion demogràfega

## Fonte
Cazalserugo

**Caxalserugo** xe on comun de 5512 abitanti inte ła provincia de Padova.

## Aministrasion comunałe

## Evolusion demografega
Bovołenta

**Bovołenta** el xe un comun de 3143 abitanti inte ła provincia de Padova.

## Zeografia
**Bovołenta** ła se cata desora un teritorio pianexante; ła xe traversada dal fiume Bachiglion e dal canal Vigenzone, che i confluise proprio a Bovołenta, precisamente in łocalità *Pontara*.

## Storia
El toponimo **Bovolenta** el xe vegnuo fora par ła prima olta intel 1027, inte un ato de donasion da parte de Litolfo da Carrara a favor de l’Abazia de Carara Santo Stefano.

Inte i ani del basso medioevo el paexe el ga conosesto un serto sviłupo econòmego, grasie a na favorévołe poxision ziogràfega (Bovołenta ła se cata a ła confluensa de du inportanti corsi d’aqua) che ła ga fato un inportante croxevia intel sistema de comunicasion fluviałe par el trasporto de łe merce tra Padova, i Cołi Euganei, Venesia e l’Adriatico

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografega
Jolanda di Savoia (FE)

**Jolanda di Savoia** xe on comune de 3353 abitanti inte ła provincia de Ferara.

## Aministrasion
* Sindaco: Valerio Casalicchio, dal 06/2004.
* Comune: Centralino 0532 39.65.01

## Evolusion demografica
Formignana

**Formignana** el xe on comun de 2840 abitanti in provincia de Ferara.

## Aministrasion
* Sìndico: Daniela Montani, dal 05/2006 (secondo mandato). 
* Comun: Centrałin 0533 59330

## Evolusion demografica
Tresigallo

**Tresigallo** xe un comune de 4754 abitanti in provincia de Ferara.

## Aministrasion
* Sindaco: Maurizio Barbirati, dal 05/2006 (secondo mandato).
* Comune: Segreteria Sindaco 0533 60.13.54

## Evolusion demografica
Pieve di Cento

**Pieve di Cento** el xe on comune de 6653 abitanti inte ła provincia de Bołogna inte ła vałe del fiume Reno, exatamente inte el punto dove el divide ła provincia de Bołogna da queła de Ferara.

## Aministrasion comunałe
* Sindaco: Sergio Maccagnani, dal 2010.
* Comune: Centralino 051 68.62.611

## Evołusion demografega
Poggio Renatico

*'Poggio Renatico* xe un comun de 7673 abitanti in provincia de Ferara.

## Amministrasion
* Sindaco: Paolo Pavani, dal 06/2004.
* Comune: Centralino 0532 82.45.11

## Evołusion demografica
Galliera (BO)

**Galliera** el xe on comun de 5177 abitanti inte ła provincia de Bołogna.

## Amministrasion
* Sindaco: Giuseppe Chiarillo, dal 06/2004.
* Comune: Centralino 051 66.72.911

## Evołusion demografica
Cento (FE)

**Cento** el xe on comune de 33&nbsp;057 abitanti inte ła provincia de Ferara.

## Evołusion demografica

## Note
Castelmasa

**Castelmassa** (*La Masa* in diałeto ferarese) xe on comune di 4309 abitanti de ła provincia de Rovigo. El xe a ł'incrocio intrà łe rejon Veneto, Emilia-Romagna, Łonbardia.

## Aministrasion comunałe

## Evolusion demografica
Granze

**Granxe** xe on comun de 1671 abitanti de ła provincia de Padova.

## Aministrasion comunałe

## Evolusion demografega
Lenjago

**Legnago** xe on comun de 25&nbsp;265 abitanti de ła provincia de Verona.

## Evolusion demografica

## Note


## Varda anca
* Francesco Brusoni
Coparo

**Coparo** el xe un comune de 18030 abitanti de ła provincia de Ferara.

## Descrision del stema del Comune de Coparo
Ło stema el xe divixo verticalmente in do parti uguałi, el mete in mostra inte ła parte blu un covon de fromento e inte ła parte rossa na copa de oro, el xe cinto da un ramo de quercia so ła destra e da un ramo d'ałoro so ła sanca, sovrastado da na corona.

## Aministrasion
* Siniaco: Maria Teresa Bertuzzi, dal 06/2004.
* Comune: Centralino 0532 86.45.11

## Evołusion demografega
Masi Torello

**Masi Torello** xe on comune de 2328 abitanti de ła provincia de Ferara.

## Amministrasion
* Sindaco: Manuela Cecilia Rescazzi, dal 06/2004.
* Comune: Centrałin 0532 819113

## Evolusion demografica
Ostełato

**Ostellato** xe on comune de 6933 abitanti de ła provincia de Ferara.

## Amministrasion
* Sindaco: Paolo Calvano, dal 06/2004.
* Comune: Centralino 0533 68.01.12

## Evołusion demografica
Rizi e bruscandołi

I **Rixi e [[lovertin|bruscandołi]]** xe un piato che se fa in primavera quando che se pol tirar su i bruscandołi dai prà.

Par 4 persone, ghe vol: 4 eti de rixo viałone nano, na ròsa de bruscandołi, ojo de ołiva extravergine, do cuciari de butiro, do cuciari de formajo grana padan gratà, un goto de vin bianco seco, na séoła, un dado da brodo vegetal, sałe, pévaro.

Metare in na tecia 4 cuciari de ojo e ła séoła tajà a fetine, scaldar finchè ła séoła no ła se fa bionda. A sto punto se buta drento i bruscandołi trità e un goto de vin bianco. Quando che se ga sugà el vin, se buta el riso e se fa brustołare par 2 minuti, se buta drento meso minestro de aqua calda de bojo, un dado e se mis-cia. Man man che va via l'aqua, se buta drento aqua calda e se continua a mis-ciare, metendo sałe e pevare. Dopo 20 minuti, pi o manco, se stua el fogo, se buta drento do cuciari de buro, se sara ła tecia col covercio. Desfà el buro, se ghe da na beła mis-ciada, se buta drento el formajo gratà, se mis-cia naltro colpo e i risi i xe pronti.
Candiana

**Candiana** el xe on comune de 2451 abitanti de ła provincia de Padova.

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografega
El Muziłe

**Musil** l'é un comun de sirca 10000 àneme, che 'l se cata su la sponda drita de la Piave.

L'é ligada co la vesina San Donà e 'sta streta relaçion la vien çelebrada ogni 7 de agosto (el di de San Donà co 'l regalo de do caponi da parte de 'l stesso. 'Sta tradiçion la se liga a n'evento capità inte 'l XIII sècoło, có n'aluvion la ga spostà el corso de la Piave, dividendo i do paesi, e fasendo partégner a Musil n'inportante capela dedicada a San Donà. La zente de Muxil la ga açetà de dar a cuela de San Donà el nome de 'l Santo par la so çità, e cussì st'ùltema, par corisponçion, la ga scuminçià dar a la prima i do caponi. 'Sta çerimonia, remessa inte 'l 1957, la regorda aponto el *pato de Amistà*.

## Evołusion demogràfega

## Fonte
Lagosanto

**Lagoxanto** xe on comune de 4398 abitanti de ła provincia de Ferara.

## Aministrasion
* Sindaco: Loris Gadda, dal 06/2004.
* Comune: Centralino 0533 90.95.11

## Evołusion demografica
Arcuà Petrarca

**Arcuà Petrarca** (nome ufisałe in italian *Arquà Petrarca*) el xe on comun de 1876 abitanti, inte i Cołi Euganei in provincia de Pàdova.

## Etimołozia
El toponemo de Arcuà el vien dal latin *Arquatum* o *Arquata*, che in tei secołi fin che ghe jera ła Republega de Venesia el xe sta modefegà in *Arquada*, e dopo tramutà in *Arcuà*. In tel 1868, cuando che xe sta l'anesion del Vèneto al Regno d'Itàlia se ga decixo de canbiarghe el nome in *Arcuà Petrarca*, in onor del poeta che ga vivesto i so ultemi ani de vita inte sto paexe.

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografega

## Voze corełade
* Cołi Euganei
* Francesco Petrarca

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Vigarano Mainarda

**Vigarano Mainarda** xe un comune de 6589 abitanti de ła provincia de Ferara.

## Aministrasion comunałe
* Sindaco: Daniele Palombo, dal 05/2006 (secondo mandato).
* Comune: Centralino 0532 43.69.23

## Evołusion demografica
Migliarino

**Migliarino** xe on comune de 3672 abitanti de ła provincia de Ferara.

## Amministrasion
* Sindaco: Rita Reali, dal 06/2004.
* Comune: Centralino 0533 64.96.11

## Evołusion demografica
Viła Estense

**Viła Estense** el xe un comun de 2 212 aneme inte ła provinsa de Padoa.

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografega

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Ravena

__HIDDENCAT__

**Ravena** ła xe na xità de ł'Emilia-Romagna de 139&nbsp;084 abitanti, capołuogo de ła Provincia de Ravena.

## Evołusion demografega

## Note
Humulus lupulus

__HIDDENCAT__

El **lovertin** el xe na pianta de ła fameja de łe Cannabaceae. El nome del lovertin inte ła clasificaxion de Linneo el xe ***Humulus lupulus*** (todesco *Hopfen*, inglese *hop*, tałian *luppolo selvatico').

El lovertin el fa su de łe ruse drio pai fosi e sui prà.
[[Imàjine:Goebelsbach2.jpg|thumb|left|Bruscandołi che coverxe un segnałe stradałe todesco]]
I buti tènari che i vien fora in primavera i se ciama *'bruscàndołi** o **bruscànsołi''' e i xe adoparai inte ła cusina vèneta par far rixi e bruscandołi e fortaje. Dei bruscàndołi ghe ne parla anca el grande scritor venesian Ugo Foscoło inte el so libro "Le ultime lettere di Jacopo Ortis", quando che el descrive ła cena de na fameja de contadini vèneti, na sera de majo, quando che questi i magna na minestra fata proprio coi bruscàndołi.

I fiori i se dopara par aromatixare ła bira.
Tresenta

**Tresenta** el xe on comun de 3&nbsp;147 abitanti de ła provincia de Rovigo, che gà la so inportansa anco parchè ghe sè n'ospedal asà grandeto, fato quando i gà serà quatro ospedaleti masa picoleti a Tresenta, Badia, Lendinara e Castelmassa. Co la scusa de l'ospedal ghe sè un mucio de coriere che pasa par Tresenta o che parte propri da l'ospedal.

## Evołusion demografega

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Ster

Al **Ster** al ze al nome de do diverse unità de mesura doperade una par mesurar superfici agrarie e quelaltra par volumi de cereai.

La so origine la ze romana e associada al volume de cereai. La ga subì variasion te el ndar del tenp, sichè dess la ze diversa da un posto a quelaltro. La se materjaliza 'te el volume de un bidon particolar, ciamà **ster** anca quel, de solito fat de lamjera e co na brega de fer aciajoss par sora, che se pol doperarla par grartarghe do i garnei a le panoce de sorch. Par er na idea, te la provincia de Belun te el volume de un ster ghe stà inte sirca 20&nbsp;kg de sorch.

Al ster de superficie al ze ligà a quel de volume. In particolar, al representa la area che se pol semenar co un ster de forment. Te la provincia de Belun al val 848&nbsp;m². Durante la guera del '15-'18 la fan la era talmente tanta che gnea scanbià anster de sorch par an ster de canp.

La quarta part del ster la se ciama quarta.
Sass de Mura

Al **Sass de Mura** o **Sass de Mur** al ze la sima pi alta del grupo del Simonega, inte le Dolomiti belunesi. Al versante veneto del Sass de Mura al fa parte del Parco Nazionale Dolomiti Bellunesi

[miniatura|left|Al Sass de Mura, su in cau a destra, vist da san Silvèstro sora a [Imèr]]
## Colocasion geografica
Al Sass de Mura al ze par la so part de Nord-Ovest e la sima inte te el comun de Tresaqua e par la part Sud-Est inte te el comun de Sess, sichè te el confin tra al Trentin e al Veneto.

La montagna la ze pressapoch al centro del so grupo. A val verso sera che n'è la Val Giasinozza, traversada dal ricat Noana. A meodì cor, senpre verso sera al ricàt de Neva e a Sud-Est in diresion Sud al Caoran che el cor de tut longo la Val Cansoi. A nord ghe n'è le sime del Pis de Mes e del Pis de Sagron, sora al Passo Cereda.

miniatura|left|El Sass de Mura vist del Pisorno, sora a Calaita
## Troi e strade de acesso
No se pol donder in sima par gnissun troi segnà.
Massa Fiscaglia

**Massa Fiscaglia** xe on comune de 3819 abitanti de ła provincia de Ferara.

## Amministrasion
* Sinico: Giancarlo Malacarne, dal 06/2004.
* Comune: Centralino 0533 53102

## Evolusion demografega
Taxus baccata

thumb|sinistra

Ła **poła de nass** o **tuja** al ze an àlbaro del ordine de łe conifere, doperà da spes par far siese ornamentai o cofà pianta da giardin.

## Morfołozia

### [[Portamento]]
Ła Poła de nas ła xe on senprevert co na cresita lenta e par sto motivo in natura ła xe da spes on albaro pisol o on sieson de mèdie dimension, ma inte łe so condision ideai ła pol donder i 10-20 metri de altesa; ła chioma ła ze globosa e inregolar, co i ran basi.

### [[Scorsa]]
La ze de un maron che trà al ross, da dovena la ze slissa ma co la invecia la se sbrega in plache. I ran doveni i ze verdi.

### [[Foje]]
Le foje le ze lineari, an fià incurvade, longhe fin a 3 schei e de color vert scur par sora, pì ciare par sot; le ze tacate te i ran co un andamento a spiral, in do file oposte. Le ze tanto velenose.

### [[Fior]]
La ze na specie dioica. I fior mastci i ze binadi in amenti, quei femena i va a far na pomèla. I se inpolina co el vent.

### [[Fruti]]
I fruti i ze arilli e i gnen ciamadi "pomele de Pola de nass". Da crudi i ze verdi, co i ze fati i ze rossi. I ga inte na siess dura e velenosa che a sacarla co i dent la mola fora an liquido che insendt. La polpa invese se pol magnarla. La ze mola e dolsa fa el miel. La gnen magnada da i osei, che cossì i porta in giro le siess.

### [[Legno|Legn]]
Al legn, dà che al cress a pianpianet, al ze serà e ligadis, e co i ani al tenta de moerse poch. Al color al ze gial dorà co i grop scuri.
Par la so elasticità al gnea doperà del Medioevo par far archi. Al dì de incoi ghe n'è difarenti  che i lo domanda par far cornisi o parti de mobili.

## [[Anbiente]]
La sta ben inte loch umidi e freschi, co tanta onbria, te n teren calcarei
Preferisce i luoghi umidi e freschi, ombrosi, co terreno calcareo.

## Difusion
Al alre de difusion la conprende le zone dal Europa setentrional al Africa del Nord al Caucaso. In Italia la ghe n'è pitost raramente in montagna. Inte te la Foresta Unbra del Gargano ghe n'è difarenti  esenplari grandi.

## Principi ativi

Al principio ativo responsàbiłe de la tossicità de ran, foje e siess, aonde che al ghe n'è in percentual variàbiłe tra 0.5 e 2%, al ze an alcaloide, la **tassina**. Al ga efeto narcotico e paralizante inte el on e te n tanti animai domestici. Le part che ghe un ga de pì le ze le foje vece.
Da qualche diesina de ani ze stat catà fora che ghe n'è an nantro principio ativo (al taxolo), in grado de inibir la mitosi de le cellule tumorai. Sta scoperta la ga invià na prometente linea de svilupo de novi farmaci chemioterapici (i taxani).

## Altre notisie
**Etimołozia**: el nome "albaro de a morte" el xe doperà tanto inte ła pianura vèneta e el deriva da ła tosiçità de ła pianta.

**Propagasion e coltivasion**:la cress a pianpianet e la se propaga pi che sia par siess o par talea. E' stat selesionà tante sort ornamentai.
La Pola de nass la viu tanti ani e al ze fadiga darghe na età parchè se vet poco i anei e tante olte in medo al legn al gnen bos.
Mazi (Pàdoa)

**Maxi** xe on comun de 1798 abitanti de ła provincia de Padova. 

## Xeografia fixega
Maxi el xe trova inte ła sponda sanca de el fiume Adexe. 

El confina a Ovest co el comun de Castelbaldo, a Nord co Merlara e a Est co Piaxenza d'Adexe inte ła provìnçia de Pàdova, mentre a Sud co el comun de Badia Polexine co l'Adexe ca segna el confin co la provìnçia de Rovigo.  

### Clima
El xe carateristico de ła Pianura Padana co istà calde co tempestade e inverni fredi. El xe frequente el caligo. 

In tel teritorio el xe cata una stasion meteorołozega de l'ente ARPAV. El registra dati da l'ano 1993. 

In tel avril 2011, el dì 9 la ga rezistrà la maxima piassè alta par el mexe co 30,9°C fati co l'ondà de caldo in tel Nord Itałia grasie al vento de Fohen. 

## Evolusion demografega

## Note
Piante senpreverdi

Inte ła botànega se ghe dize **pianta senpreverde** o **pianta perenifoja** a tute le piante che, de contràrio a łe caduzefoje no łe perde le foje inte i mezi pì fredi de l'ano, de sòłito inte ła invernada. Le ze de sòlito legnoze (àlbare, arbusti e sieze). Ła cascada fojar e el consevente renovo i ze on prosedimento che el vien gradualmente, de norma co ze drio formarse i buti; łe foje łe połe rezìstar inte ła pianta par pì ani, ani che cànbia dipendendo da ła spece, ma isteso, inte el tenpo łe vien renovae.
Se łe cata de frecuente e tante olte łe ze la gran parte inte i climi tropegałi ùmidi o in cuełi fredi aonde che, par motivasion oponeste, ła rezistensa de łe foje no la mete in perìcuło la soravivensa de ła pianta.

Le conifere de sòlito le popola i posti fredi. La ùnzoła de ste cuà che ła perde łe foje inte l'invernada ła ze el làreze, che de fati par sta motivasion ła ze na caduzefoja.

Serte spèce łe ga conportaminti difarenti dipendendo dal posto andove łe se troa, de consevensa na difarensa de conportaminti intrà i climi caldi o fredi (par ez. serte roe).

Tante spece co le foje larghe le ze senpreverdi, cofà el olivo, al Roro da sùgaro, el Quercus ilex, el mirto, el lauro e tute le spece tìpeghe de ła vezetasion de l'àrea mediterànea.

## Voze corełae
* Latifoja
* Aghifoja
* Caduzefoja

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Senezełi

**Ceneseli** el xe on comune de 1868 abitanti de ła provincia de Rovigo.

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografica
Carbonara de Po

**Carbonara de Po** xe on comune di 1332 abitanti de ła provincia de Mantova.

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografica
Chiłòmetro cuadro

Al **chilometro quadro** (sinbolo **km²** tante olte scurtà co **Kmq**) el ze na unità de mesura de la superficie e el ze par definision el area serada da an quadrato del lato de 1 chilometro. El chilometro quadro el ze na unità derivada del Sistema Internasional de le unità de misura, multiplo del metro quadro (sinbolo **m²**, e da spess scurtà co **mq**).

Al gnen doperà de solito par definir le estension de comuni, region, Stati e pi in general porsion de teritorio.

## Conversion
* 1&nbsp;km² = 1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;m²
* 1&nbsp;km² = 100 ètari
* 1&nbsp;km² = 10&nbsp;000 are
* 1 m2 = 0,000&nbsp;001&nbsp;km2
* 1 etaro = 0,01&nbsp;km2
Merlara

**Merlara** xe on cumune de 2960 abitanti de ła provincia de Padova.

El comune de Merlara se cata inte ła bassa padana, in mezo al verde e a pochi pasi dale citadine de Montagnana (Pàdoa), Legnago (VR), Badia Polesine (RO).

## Evołusion demografica

## Un fià de storia
El nome Merlara (o Merlarla) el pole derivare da on cognome latino ca indicava el posseso. La scoperta de on ripostiglio de bronzi e sepolcreto in tel 1931 dà voze ala tesi ca ghe sia stà dei insediamenti in epoca preromana.

Vizin al Castelaro dovea esarghe el primitivo Vilagio e solo in tel XV secolo, quando chei posti i xe deventà palude par la derivazion del'Adase, el centro l'è sta portà dove ca l'è desso. PAr quelo ca riguarda la storia del primitivo cristianesimo a Merlara, poco se sa fin al'epoca carolingio-ottaviana, ala quale par ca se riferisa la notizia de na donazzion da parte de Almenico, marchese de Toscana e signor dei vilagi dela Scodosia, al monastièr dela Vangadiza, "di una casa et corte dominicata, con castello et ecclesia..., iul dicitum Merlaria...".

Inte el 1001 tuti i beni de ste zone i ga seguio le vicende dela Casa d'Este, fin ai domini de Francesca de Canova e dopo dela Republica Veneta (metà del XV secolo).

Tanti beni de Merlara i xe sta dà ala nobile fameia Barbarigo, che la ga costruio un rico palazo, sarà da un lato da un alto muro e par el resto da un largo fosso ca ricevea l'acqua dala Frata.

Verso la metà del XIX sec tuti i beni de Merlara i xe passà dala man dei Barbarigo a quele dei Giustiniani, dei Venier e dei Da Zara, ebrei de Padova. I Da Zara ga vendù tuti i loro beni, compresa la Vila, tra el 1952 e el 1966.

= Arte e cultura =
Da vedare a Merlara ghe xe la Vila Barbarigo, davanti ala Piaza Martiri dela Libertà.

La Vila, parte in via de restauro, l'è de origine zinquecentesca, slargà e ristruturà inte i tempi sucessivi.

Poco distante dala Vila ghè la Ciesa parochiale, riedificà in tel 1891, su na vecia pieve del XV secolo.
Dentro la ciesa se pol vedare el quadro dela Natività de Maria, fata da Leandro da Basano. 
Da vedare anca la "Dormitio Virgis", opera de artista ignoto del XVII secolo.
In tel 1666 la fameia Barbarigo ga fato fare la capela de San Dario.

El campanile dela ciesa el iera na Forteza del Castelo Medievale che el iera dove che desso ghe la Vila. Inte un scrito de Salomano se dise che sto campanile l'è sta fato in tel 1300 da un tale Galvano dela fameia dei Camotorti, che el ga volesto esare soterà inte un arca tacà ala parte ocidentale del capanile, che anca oncò se pol vedare tacà.

Tanti capiteli xe stà fati tra el XVIII e el XIX secolo in tele campagne, el pì importane l'è quelo de San Nicola in Graizara.

Merlara la ga anca vari complessi rurali in mezo le campagne: fatorie, colombare, barchese...

Vegnendo da Montagnana, prima da entrare in centro, ghe xe la Cantina Sociale del'Adase-Frata, dove se pol bevare del bon vin.

= Bibliografia e fonti =
http://www.comune.merlara.pd.it/portal/it  Sito del Comune de Merlara
Mis

Al **Mis** al ze an torente de la provincia de Belun.

Al nass a i piè del Passo Cereda, te el omònemo canal, in Trentin, te el comun de Sagron Mis.
Al cor verso Meodì te el Parco Nasional de le Dolomiti de Belun e al fa al lago omònemo poco prima de Sospiroi.
A la fin al se trà te el Cordeol dopo che al e pasà intro par la central de Camolin e aver fat al so dover te le turbine del Enel parchè al lago del Mis al e an lago artificial.
Caoran

Al **Caoran** al ze na rosta de la provincia de Belun che el nass a Meodì del Sass de Mura, inte el comun de Sess.
Da là al va inte te el Lago de la Stua, par po' ndar verso sud-ovest deslonch de tuta la Val Cansoi.

Na olta al fea ndar molin, maj, segherie drio la val e te le frasion de Al Bordugo e Salgarda.

A la fin al se tra inte te el Piave.
Maj

Al **maj** al ze an machinario par laorasion de fucinatura o de stanpagio che al deforma an toco sot la asion de na pression. La presion la pol esser generada solche da na masa che chej (*maj a senplice efeto*), par efeto conbinà de la forsa peso e de un sistema idraulico (*maj a dopio efeto*) o solche da un sistema idraulico (*maj a contracolpo*) aonde che la forsa peso de la masa la ze in equilibrio co la forsa peso del incuden che ghe n'è sot.

I primi tipi de maj i gnea moesti da na roda a aqua e i che trasmetea al movimento a la masa da na cam.
Formai

Al **formai** o **formajo** al ze an derivà del lat, otegnest a far precipitar la caseina. Al formai se pol magnarlo fresch o invecià.

Par far al formaj se mete la lat inte te na cagliera e se el scalda a 25-33&nbsp;°C; dopo se donta al conaio, na sostansa chimica cavada fora dal stomech dei mamiferi che lata. Al conajo al fa coaugular la caseina che la precipita te el fondo de la cagliera. Se bina cossì na pasta che la ze al inìsio del formai.
Sta pasta se la tira fora da la cagliera co na tela o co sistemi mecanici, po dopo se la mete inte te i stanp e quela che no se loga inte la se ciama **schis**.

Secont quant grassa o magra che la ze la lat se ga formai che se pol inveciar o che ga da esser magnadi entro poch. Co se magna al formai se cognoss direti se la lat la ze stata pastorizada o no: te el secondo caso al ciapa an udor da freschin e an gusto an fià agro.

## Formai pi comuni in Veneto
* Piave (Italia-BL)
* Grana Padan (Italia-Pianura Padana)
* Formai cioch (Italia del Nord)
* Dolomiti (Italia-BL)
* Aziago (Italia-VI)
* Montasio (Italia-Friuli)
* Mosareła (Europa del Sud)
* Fodom (Italia-BL)
* Talegio (Italia-BG)
* Emmental (Svisera)
Magnacavało

**Magnacavało** xe on comune de 1785 abitanti de ła provincia di Mantova.

## Aministrazione comunałe

## Evolusion demografica
Borgofranco sul Po

**Borgofranco inte el Po** xe on comune di 887 abitanti de ła provincia de Mantova.

## Aministrasion comunałe

## Evolusion demografica
Molin

__HIDDENCAT__

250px|thumb|Ła màxena de un mołin
An **molin**, da el latin *molinum* che el gnen da *mola*, al ze an machinario che el basna i garnei de cereali par far farina.

Par estension sta parola la identifica anca la strutura che la ospita i machinari, organizada in maniera funsional a la produsion de energia tramite na roda moesta da l'aqua, da el vent o da motor.

## Classificasion dei molin
### Secont come che i gnen fati ndar
* Molin a aqua
* Molin a marea
* Molin a vent

### Par come che i laora
* Molin a roda de piera
* Molin a martelin
* Molin a bale
* Molin a ruli
* Molin a dischi
* Molin a cortei

## Varda anca
* Frantòjo
Molin a vent

__HIDDENCAT__

[250px|thumb|Un mołin a vento nei [Paéxi Basi]]
Al **molin a vent** al ze na costrusion fata par sfrutar l'energia de el vent par convertirla in energia cinetica.
I molin a vent i ze stati inventadi in Persia circa 3.000 ani prim de Cristo. Par al passà i gnea doperadi par masnar la farina o par altri scopi agricoi. In Olanda i gnen doperadi anca par ponpar aqua.

## Varda anca
* Molin
* Central eolica
Baon

**Baon** (nome ufisial in italian *Baone*) el xe on comun de 3137 abitanti de ła provincia de Pàdova.

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografega

## Altri projeti

## Linganbi foresti

* Parco Regionale dei Colli Euganei
Provincia de Ravena

Ła **Provincia de Ravena** xe una provincia de ł'Emilia-Romagna de quasi 365&nbsp;000 abitanti.

Ła confina a nord co ła Provincia de Ferara, a ovest co la Provincia de Bołogna, a sud co ła Toscana (Provincia de Firense) e co ła Provincia de Forlì-Cesena, a est col Mar Adriatico.

## Comuni prinsipałi
* Ravena - 158&nbsp;872 abitanti
* Favenza - 58&nbsp;830 abitanti
* Ługo - 32&nbsp;533 abitanti
* Cervia - 28&nbsp;954 abitanti
Angiari

**Angiari** el xe un comune de 1844 abitanti inte ła provincia de Verona.

## Zeografia

Angiari el xe distante da Verona 37&nbsp;km. El paexe el se cata riva al fiume Adexe inte ła zona sud de ła provincia. Fin al 1882, ł'ano de ła rota del fiume, a ghe gera un porto fluviałe che el serviva prinçipalmente el teritorio de Cerea.

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografega
Bonavigo

**Bonavigo,** localmente anca Bonaigo, l'è on comune de 1881 abitanti inte ła provincia de Verona.

## Evołusion demografica

## Gemełagi
* 20px|Germania Ober-Hilbersheim

## Note
Migliaro

**Migliaro** el xe on comune de 2289 abitanti de ła provincia de Ferara.

## Aministrasion

## Evołusion demografica
Budrio

**Budrio** el xe on comune de 15299 abitanti de ła provincia de Bołogna.

## Evolusion demografica

## Aministrasion
* Sindaco: Carlo Castelli, dal 05/2002.
* Comune: Centralino 051 69.28.111
Conselexe

**Conselexe** xe on comune de 8&nbsp;806 abitanti de ła provincia de Ravena.

## Aministrazione comunałe

## Evolusion demografica
Càrseri

**Càrseri** el xe 'na frasion de 1524 abitanti de'l comune de Santa Catina d'Este inte ła provincia de Padova.

El ze sta un comune autonmo fin a el 2024 cuando el se ga fondesto co el comune de Vighisoło d'Este, par formar el novo comune de Santa Catina d'Este.

## Orixeni del nome
Ł'orixene del nome 'Càrseri' ła xe oncora inserta, ma de seguro no ła riferimento a ła prexensa de prexon vece: el nome el podaria vegner da *Carceres*, o sia da stałe picinine, seraji par cavałi, anca se *carceres* a vołeva dir anca posi par ła racolta de l'àcua, cuindi de łe cełe picinine, co rifarimento a łe camare con un łeto e un posto par inxenociarse che łe se sfaciava soi chiostri de l'Abazia. Ła texi pì asé acreditada ła fa resalir el nome a *calcĕus*, o sia i calsari che i frati camaldolexi i doparava inte i tre secołi de insediamento inte l'Abasia de Santa Maria, tanto in vèneto a se dopara oncora el moto *Calsare* par far riferimento al Comune de Carseri.

## Evolusion demografega
Castenaso

**Castenaso** EL xe on comune de 13000 abitanti de ła provincia de Bołogna.

## Aministrasion

## Evolusion demografica
Bołogna

**Bołogna** (en emiłiàn *Bulåggna*) xe on comun de 374&nbsp;425 abitanti, caołogo de ła omònema provincia, e de ła rejon Emilia-Romagna. Ła xe anca ła sètima sita itałiana, dopo Genoa e prima de Firense. Caraterìsteghi de ła sità i xe i pòrteghi de granda longhesa (38&nbsp;km) e l'università pì antiga del mondo.

thumb|left|Imaxene aerea de el sentro istorego
## Aministrasion

## Evołusion demografica

## Cultura
* El Teatro Antoniano de Bołogna xe anualmente dal 1961 ła sede de ła manifestaxion canora ciamà Zecchino d'Oro

## Sità gemełà
Bołogna ła xe gemełà co 13 sità del mondo:

* 20px Coventry, Regno Unìo, dal 21 de apriłe 1984
* 20px Kharkiv, Ucraina, dal 5 de agosto 1966
* 20px La Plata, Argentina, dal 23 de novenbre 1988
* 20px Lipsia, Germania, dal 2 de majo 1962
* 20px Portland, Oregon, Stati Unii, dal 28 de apriłe 2004
* 20px Saint-Louis, Stati Unii, dal 30 de lujo 1987
* 20px Sałonico, Grecia, dal 29 de otobre 1981
* 20px San Carlos, Nicaragua, dal 21 de majo 1988
* 20px Saint-Louis, Senegal, dal 9 de diçenbre 1991
* 20px Tołoxa, Fransa, dal 23 de novembre 1981
* 20px Tuzla, Bosnia e Erzegovina, dal 21 de lujo 1994
* 20px Valencia, Spania, dal 27 de marzo 1976
* 20px Zagabria, Croasia, dal 5 de majo 1963
Sità metropułitana de Bołogna

Ła **Sità metropułitana de Bołogna** xe na sità metropułitana de ła Emiłia-Romagna de oltre 940&nbsp;000 abitanti.

Ła confina a nord co ła Provincia de Ferara, a est co ła Provincia de Ravena, a sud co ła Toscana (Provincia de Firense, Provincia de Prato e Provincia de Pistoia) e a ovest co ła Provincia de Modena.

## Zeografia
Ła Sità metropułitana de Bołogna ła conprende ł'Emilia sud-orientałe e ła Romagna nord-osidentałe

El teritorio provinciałe el se estende prinsipalmente in pianura e in cołina (ła montagna ła ocupa el 21,3% de ła provincia, contro na mèdia rejonałe del 25%).

## Comuni prinsipałi
* Bołogna - 386&nbsp;375 abitanti
* Imoła - 69&nbsp;575 abitanti
* Casalecchio di Reno - 36&nbsp;317 abitanti
* San Lazaro de Savena - 32&nbsp;017 abitanti
* Valsamoggia - 30&nbsp;376 abitanti
* San Giovani in Persiceto - 27&nbsp;900 abitanti
### Comuni de ła Provincia

## Note
Sinto Caomajor

**Sinto Caomagior** (*Cint* in furlàn) el xe un comùn de 3264 abitanti inte ła provincia de Venesia.

## Zeografia
### Łocalità e Borgate
El Comune de Cinto Caomagior el xe costituìo da łe quatro viłe storeghe prinsipałi: 
* Cinto
* Bando
* San Biaxìo
* Setimo.

## Medioevo
Inte el Medioevo el teritorio comunałe el gera divixo in sete viłe:

* Cinto
* Persiana
* Bando-Scudele
* Bosco de San Biaxìo
* Ronco dei Gesuati
* Forestier
* ła Viła de Setimo che ła gera sotoposta a ła giurisdision de ł’Abate de Sesto al Reghena.

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografica
Provincia de Mantoa

Ła **Provincia de Mantova** xe na provincia de ła Łonbardia de quasi 390&nbsp;000 abitanti.

Confina a nord e a est col Veneto (Provincia de Verona e Provincia de Rovigo), a sud co l'Emilia Romagna (Provincia de Ferara, Provincia de Modena, Provincia de Regio Emilia, Provincia de Parma), a ovest co la Provincia de Cremona e la Provincia de Bresia.

## Comuni prinsipalł
* Màntova - 48&nbsp;805 abitanti
* Castijon de łe Stiviere - 23&nbsp;107 abitanti
* Suzzara - 21&nbsp;050 abitanti
* Viadana - 20&nbsp;055 abitanti
### Comuni de ła Provincia
Ła Bataja

**Ła Bataja**, conosùa anca come **Bataja Terme** o pì senplisemente **Bataja**, ła xe un comun de 4&nbsp;128 abitanti de ła provincia de Pàdoa.

## Evolusion demografega

## Xemełaji
* 15px - Bischofszell
* 15px - Möringen

## Nòde
Sinto Eugàneo

**Sinto Euganeo** el xe un comun de 2035 abitanti de ła provincia de Padova.

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografega

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Brùzene

**Brùxene** el xe un comun de 6403 abitanti inte ła provincia de Pàdova.

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografega
Ospedałeto Eugàneo

**Ospedałetto Eugàneo** el ze un comun de 5395 aneme de ła provinsa de Padoa.

## Evołusion demografega
Polvarara

**Polvarara** el xe un comune de 2620 abitanti de ła provincia de Padova.

## Storia
De Polvarara se parla par ła prima volta in un documénto chel vien fora dal 1130 inte el cuałe el Véscovo di Pàdova, San Beìn, el dixe de aver ła Ceza de San Fidénsio a ła catedrałe de Pàdova. Ła łejénda ła cónta che ła Ceza ła xe sta tirada su inte el posto justo inte el cuałe xe sta catà el corpo de San Fidénsio, mostrà dal Véscovo Beìn dopo na vixion.

Ła prexensa de bén tre Monasteri (Santa Margarìa, Santa Maria e Sant'Agnese) fin dal'an miłe ła méte in ciaro l'importansa del monachésemo inte łe stréte vicinanse del Padovan.

Inte el 1276 Polvarara ła xe deventada podestaria. Da sti tenpi qua a dopo xe tacade łe guere, łe devastasion e i dani che i vien fóra dal "pensionatico", dónca da ła pràtega del pàscolo łìbaro, anca al'interno de łe propietà privàe, de łe grèxe dei pasturi visin.

El teritorio, anca grasie a ła vicinansa co un mucio de fiumi, el xe stà spéso ojeto de inondasion e de bufere anca in ténpi pì visini.

### Gałine de Polverara
L'ałevaménto el xe tìpego de łe tradision econòmeghe del teritorio tanto da verghe creà qualca curiosità. Storie popołare łe cónta del'existénsa de na spèsie de gałi dal łe péne de cołore nèro inténso e de majore dimension del sòłito. Ła rasa ła jera conosùa xà inte el XVII sècoło parché ghe parla el poeta modenéxe Alessandro Tassoni inte ła sóa òpara pì conosùa, *[[La secchia rapita]]*, parò xà 'ntel'otosénto no ghe se trovava pì trasa inbastardìa fórse co ła pì nota gałina padovana.

Comunque a memòria de ła sentenàrea atividà ła prexenza de un gało anca inte ło stèma comunałe, co na xanpa poxada sun ramo de róvare par sinbołejare el bósco inte el cuałe xe stà catà fóra el corpo sensa vida de San Fidénsio..
Infrà łe rase creade inte el teritorio se ricorda ła "Polvarara" che ła toe el só nome dal comune.

## Note


## Evołusion demografica
Ponte San Nicołò

**Ponte San Nicołò** el xe un comun de 12031 abitanti de ła provincia de Pàdova.

## Aministrasion comunałe

* Municipio: Viale del Lavoro n. 1 - 35020 Ponte san Nicolò

## Frasion e Ceze
Ła frasion cavologo ła xe Ponte San Nicołò, sul fiume Bacajon. La sua Ceza ła xe dedicada a San Nicołò de Bari. La frasion prinsipałe ła xe Roncaja, co ła parocia de San Baxejo. Inte i ùltimi tinpi un quartiér nóvo de Roncaja el gà costruìo na nóva Ceza e dónca el ga fato na nóva parocia, dedicada a San Poldo, santifegà puchi ani prima da Papa Zanìpoło II. Altre frasion łe xe Rio, co ła parocia de Sant'Antonio Abate e Roncajete, frasion stòrega che ła ga na Ceza dedicada al'Asunta famóxa par l'arte e par na stàtua antiga che ogni ano ła vien portada in procesion in ocaxion de ła sagra.

## Sanicołéxi famuxi
Vive a Ponte San Nicołò du canpiuni ołìnpeghi: Rossano Galtarossa, canoista, el gà partesipà a sinque ołinpìade, portando caxa du brunxi (Barcelona e Atene), n'arxento (Pechin) e n'oro (Sydney), che el vive inte ła frasion de Roncaja; Marco Galiazzo, arzier, el ga vinto l'oro inte el sìngoło a Atene e l'arxento a squadre a Pechin, e'l vive inte ła frasion de Rio.

## Evoluzion demografega
Selvasan

**Selvasan** (in itałian *Selvazzano Dentro*) el xe un comune de 21&nbsp;164 abitanti de ła provincia de Padova. Ła popołasion de Selvasan ła ga avuo na crésita davèro vełose a partir dai ani 1960, tołendo na bona parte de xente che, inte el fraténpo, ła 'ndava fora dal caołogo. Ancó Selvasan ła xe el secondo comune de ła provincia par abitanti.

El nome el deriva forse da un propietario de tere (*Salvitius*) che el gaveva otegnesto qualche canpo da ste parte in tinpi de ła dominasion de Roma. L'orìxene da *silva Iani* (Bosco de Giano, divinità romana) no ła cata conferme, anca se ghe xe refereminti sul stema del comun. A quei tinpi Selvasan ła jera un insieme de strade che łe partiva da Pàdova, su łe cuałi i xe nasesti insidiaminti: sti qua i xe tornai inte el Medioevo, insieme a un monastier dedicà Santa Maria de Quarta dei Benedetini. Durante el ténpo de dominasion de ła Serenìsima i teritori de Selvasan, tirai drénto inte el vicarià de Teóło, i xe 'ndai a inportanti fameje del patrisiato venesian. El comun vèro e propio el xe nasesto durante el Regno Łonbardo-Vèneto e i sói confini i no xe pì canbiai.

El teritorio comunałe de Selvasan el se slarga a ovest de Pàdova e'l xe costituio da na pianura de orìxene ałuvionałe, da ła cuałe łe salta fora łe alture de Montecia (44&nbsp;m) e del Mòtoło (26&nbsp;m), ùltimi dei Cołi Eugànei in diresion nord-est.

El xe traversà da ovest a est dal corso del fiume Bachiłion che el divide el caòłogo in dó parte, na a drita e na a ła sanca del fiume. Sto aparir el ga influensà anca el nome itałian: ła paroła "Dentro" (*drénto*) el fa referimento a ła poxision del séntro del'abità, catà a ła drita del corso del Bachiłion (*de qua dal'aqua* come che el se lese in documinti del XVII sècoło).

## Evénti
* Ogni vènere de matin se fa un marcà setemanałe a Tencaroła, inte ła piasa cimà propio "mercato". Sénpre in sta frasion ghe xe, a ła fin de agosto, na sagra dedicada a San Bórtoło.
* Al séntro de Selvasan invese se fa ła sagra de Santa Maria del Rosario, de otobre, daspò ła festa rełigioxa.
* Par squaxi tuto el mexe de majo a Feriołe ghe xe el *Majo Feriołexe*, co *stand* de gastronomia, xughi, conferense, teatri e mese .

## Evołusion demografica

## Fonte


## Łigadure foreste
* Sito su Selvasan
Ruban

**Ruban** el xe un comun de 13.523 abitanti de ła provincia de Padova.

## Storia
Se tribuise el nome de Ruban a un soldà roman, Rubius, chel gaveva teritori da ste parte. El sentro abità el se catava sul quinto miłio su ła strada infrà Pàdova e Vicensa. Sarmèoła, invese, ła jera sul terso miłio e ła toe el so nome dal'acanpamento de soldai sàrmati, anca se se pensa chel posa vègnare fora da ła prexensa de un mucio de aqua (forse del fiume Brenta) (raixe sar- par aqua tacada a mèoła).

De sto teritorio se ga tacà a parlar de novo dal ano miłe.

## Zeografia
El teritorio del comune el ste cata inte ła Pianura vèneta, e'l xe conpletamente pian. Ai ténpi dei romani e del Alto Medioevo  el jera traversà dal corso del fiume Brenta, chel ga trasà coi sui meandri l'andar de qualche strada, de fosai e de parsełe territoriałe; ancó el xe traversa da corsi d'aqua menuri, el prinsipałe dei quai el xe el canałe Brentea che ghe separa el teritorio oriental co queo del comune de Pàdova, mentre el Brenta el pasa qualche chiłòmetro a Nord, visin a Lìmena.

Inte el so teritorio se cata el Parco etnogràfego, chel xe su ła riva de un lagheto artifexałe, nasùo dal'atività de scavar giara.

## Evołusion demografica

## Fonte
Łenjaro

**Łegnaro** (6898 abitanti) el xe un comune de ła provincia de Padova.

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografega
Agujaro

El **Agujaro**, in itałian *Agugliaro*, el xe un comun de 1350 aneme inte ła provinsia de Vicensa.

## Evołusion demografega
Sant'Ànzeło de Piove de Saco

**Sant'Angeło de Piove de Saco** el  xe on comun de 7228 abitanti de ła provincia de Padova.

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografega

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Montegroto

**Montegròto** (it: *Montegrotto Terme*) el xe un comune de 10&nbsp;315 abitanti de ła provincia de Padova.

Montegroto ła xe conosesta in gran parte d'Eoropa par łe sue cure termali, infati da difarénti miłeni in sto teritorio qua ghe salta fóra da drénto ła tera fónti d'acqua termałe, che ła ga dà a Montegroto e più in xenerałe łe Terme Eugànee a na richésa ecònomega e culturałe. Ła sità ła xe séde de un inportante muxeo, que ło internasionałe del véro d'arte e de łe terme, de ła *Butterfly Arc - Caxa de łe [[farfała|farfałe]]* e de inportanti scavi romani. Montegroto ła xe meta de turismo internasionałe, chel vegne in sità non soło par łe cure ma anca par l'inportante testimoniansa culturałe, artìstega e naturałìstega del posto.

## Storia
left|thumb|Scavi romani a Montegroto.
Xà i paleovèneti i gaveva squerto l'aqua termałe e i pensava che fuse i dèi quei chei ghe ła dava. Co che ghe xe rivai i Romani, ghe xe sorte łe prime terme *ufisiałi*: in sti ténpi qua l'inportansa de Montegroto ła gera łigada a queła de ła tacada Àbano, inportante séntro rełigióxo.

A ła cascada del'inpero roman Montegroto, conpagna a tuta ła xona eugànea, ła ga perso splendor, par cólpa dei Bàrbari e de fenòmeni bradisìsmisi. Verso el 1200 el comun el xe intrà inte el òrbita del comun de Pàdova, chel gà posto łeje par ła conservasion del łógo. Daspò qualche dexina de ani ghe xe rivai i Cararéxi, chei ga regnà par squaxi un sècoło.

Xe parò soto el dominio de Venesia (dal XIV sècoło) che Montegroto ła se toe de nóvo ła sua inportansa come séntro termałe: mia soło riva un gran nùmaro de turisti da tuta l'Eoropa, ma anca paréci patrisi venesiani ghe fa tirar so łe łoro viłe de canpagna par sti posti

Col tratà de Canpoformio (1797) Venesia ła pasa a Napołeon e co Congreso de Viena (1815) ła xe tólta dal'Àustria. In sto perìodo nóve łeje łe xe fate par protèxare, sta volta, diretamente l'aqua termałe, dàndoghe na sistemada a ła xona. Montegroto, Montagnon e Bataja i devénta tuti un comune soło.

Durante ła prima guera mondiałe ła xe quartiér xenerałe de łe forse armade itałiane. Inte ła seconda Montegroto ła xe stata inportante séntro de rexisténsa al Fasismo; daspò ła ga fata "stasion de cura, sojorno e turismo".

## Evołusion demografica

## Nòde
Teoło

**Teóło** el xe un comun de 8188 abitanti de ła provinça de Padova.
El fa part de'l Parco rejonałe dei Cołi Eugànei

## Istòria
Ła łezenda ła vołe ca a Teóło (l'antiga *Titulus*, forsi da ła piera mesa łà da i Romani inte el 141 a.C. par senjar i confini infrà i Patavini e i Atestini) el ghe sipia nasùo el stòrego e fiłòxofo roman Tìto Lìvio. Inte i tenpi medievałi el ghe xe stà Federico Barbarossa, łe ruine del cuał casteło łe xe vixibiłi ncora ancuó in locałidà Speroneła,tra Teóło e Castalnovo. Un'altra inportante testimoniansa del medioevo el xe el monastier de i Ołivetani. Teóło caołogo el xe stà sede de vicarià soto ła Serenìsima. Ancuó inte el çentro de 'l paés se poe mirar el Pałaseto de i Vicari.

El nom de ła frasion de Feriołe, ancuó conosùa confà xona residensiałe, ca el salta fora zà inte el "Dizionario corografico-illustrato dell'Italia" sùito daspo el 1866, el vien fora da un antigo capiteło dedicà ga ła Purificasion de Marìa Vèrxene dìta in veneçian "de ła Seriòła", a el inisio de ła Strada Montanara.

Breseo, cuartier rexidensial de Treponti, el xe noto parché i ghe fa i ałenamenti el Calcio Padova, ghe xe un'inportante fiera che ła se tenje, fin dal 1750, inte ła segonda domenega de Otobre.

### Łe Frasion

### Treponti
Treponti el xe el caołogo de 'l comun de Teóło e anca el paes pi popołado (çirca 2800 abitànti).
El nugleo orixenał de ła frasion xe considerà ła Viła Lugli Cavałi, inte el cuartier de Breseo, construida inte el XVIII siegoło, ła ga anca un oratorio, ca el jera ła Ceza del paes, prima de ła construsion de l'atual cexa, dedicada a Santa Marìa Mare de ła Cexa, consacrada inte el 1967 e construia in stil architetonego moderno.
Onji ano, ła segonda domenega de otobre, a se svolze l' Antiga Fiera de Breseo, da 'l nom de l'omonimo cuartier, ca ła xe ła segonda sagra pi inportante de 'l Vèneto, dapò ła sagra del Soco (Grexinjan de 'l Soco,VI)

### San Biazio
San Biazio ła xe ła segonda frasion pi popołada de 'l comun. El xe un paexeto rexidensial situado su ła Strada Montanara.
Ła Ceza de 'l paes, intitołada a San Biazio, ła xe stada mensionà par ła prima olta inte el 1172 co un decreto de 'l vescovo de Pàdoa.
Ła frasion ospita infastruture e servisi confà supermarcadi o negosi.

### Castalnovo
Castalnovo ła xe ła frasion manco popołada de 'l comun, gavendo çirca 50 abitanti.
Ła xe situada a 350 metri su el łiveło de 'l mar e su un ponto panoramego, da indove se poł spasiar un anpia veduda de ła pianura.
Ła Ceza paroçial, dedicada a San Biazio,ła xe na construsion in stil gotego e ła se razunze da na scałinada ripida ca ła porta su ła somità de ła cołina su cui ła xe stada construida.
Ła xe stada construida inte el XVI siegoło, ad ecesion del canpanił del siègoło scorso.

## Evołusión demogràfega

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Abies alba

El **tana** o **avet** o anca **albèo** el ga el nome latin ***Abies alba*** e el xe un àlbaro senpreverde, n'aghifołia che vive su łe Alpi e su łe Prealpi vènete miscià anca al fagaro e al albèo roso, fin ai 1800 metri e pasa.

thumb|left|I aghi visti da rente.
thumb|left|''Abies alba''
Alto anca pi de 50 metri, el pol vivere 2-3 secołi. El ga na scorsa grisa che se staca a tocheti fin. Le foje łe xe aghi piati, verdi sora e bianchi soto. Łe pigne, in otobre, no łe casca xó intiere, ma łe se desfa pian pian, faxendo cascar tute łe scaje.
Pontełongo

**Pontełongo** el xe un comun de 4019 abitanti de ła provincia de Padova, conosesta parché ghe xe el Sucherificio.

## Evolusion demografica
Albeton

**Albetón** ,, (nome ufisial in italian *Albettone*) el xe on comun de 1990 abitanti de ła provincia de Vicensa.

## Evołusion demografega

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Leontopodium nivale

Ła **stéła alpina** (*Edelweiss* in todesco, *stelutis alpinis* in furlan, *planika* in sloveno) ła xe na pianta de montagna e ła xe ciamà ***Leontopodium alpinum*** inte ła clasificaxion de Linneo.

El nome *Leontopodium* vol dir "pie de leòn", parchè na volta i disèa che el ghe someja apunto a na sata de un leon. Ła stéła alpina ła fa parte de łe *Compositae*, pi de preciso de łe *Asteraceae*.
Ła piantina ła xe alta dai 5 ai 20 çentimetri e ła ga da łe 5 a łe 15 bratèe felpà bianche come ła neve co in meso i fioreti veri e propri che xe załi.
El tenpo de ła fioridura el va da lujo a setenbre.

## Anbiente vitałe

Ła pianta ła vien su soratuto su tereni calcarei, ma ła se pol trovar ciare volte anca sui prà. Ł'altèsa sua ła va dai 1800 ai 3000 metri e ła vive su tute łe Prealpi Venete, ma anca su tute łe Alpi, sui Carpasi, sułe Alpi Dinariche e sui Pirenei.

## Ła steła alpina come sinboło

Ła stéła alpina ła xe sta selta come sinboło da diverse istituxion.
Ła xe el sinboło de łe *Squadre Sanitarie dei Volontari de Protexion Civiłe del'Asociaxion Naxionale Alpini* (Associazione Nazionale Alpini) in Italia, dei *club alpini* in Germania, Austria e in Sudtirolo (Deutscher Alpenverein, Oesterreicher Alpenverein, Alpenverein Suedtirol). In Svisera ła ga l'ente turistico e na compagnia de voli charter (Schweiz Tourismus e Edelweiss Air).

Ła stéła alpina ła se trova sul skeo da 2 çentesimi de euro austriaci.
Nei ani trenta e quaranta del secoło pasà, vegnèa ciamà *pirati de ła steła alpina* (Edelweisspyraten) grupi de tosi e tose de ła Rexistensa todesca al regime naxista. Raquanti de sti tosi i xe sta portà inte i campi de conçentramento o inpicà.