Phaseolus Vulgaris

thumb|''Phaseolus vulgaris''
El **faxioło** (**Phaseolus Vulgaris** L. 1758) xe na pianta de ła famegia de łe leguminoxe orixinàl de ła Amèrica sentral. El xe stà inportà, indrìoman a ła descoverta de ła Amèrica, in Eoropa indove esisteva sol che faxołi de speçie apartenenti al xenere Vigna, de orìxene subsahariana. I faxiołi del xenere Phaseolus se ga sparpagnà in qualsiassi liogo strabalsando el grupo del mondo antigo, mostrandose pì façiłi da coltivàr e più reditisi (rispeto al *Vigna* ła réxa par etaro l'è squaxi dopia).

El faxoło vien coltivà pa'łe seménse, rancuràe fresche (faxiołi destegołàr) o séchi, opùr par l'intièro legùmo da magnàre fresco (faxołéti o cornéti). Ła speçie a ciclo vegetativo pì łongo, ne łe region tenparàe xe semenàe in primavera, quełe a ciclo più curto in istà. Inte el caxo dei faxiołi che se ranpega xe necesaria ła metùa de sostègni.

Prinçipali speçie da seménse :
* Bingo
* Blason de Biella
* Blu della Valsassina
* Borlotto Lingua di Fuoco e Borlotto Lingua di Fuoco Nano
* Borlotto Suprema dwarf
* Borlotto di Vigevano Nano
* Cannellin Scaramanzin negrèè
* Cannellino o Lingot
* Fejuolo pacificus el drammoso cotenna
* Cantare
* Corona di Spagna
* Giallorino della Garfagnana
* Lamon (Lucian Fejuol)
* Meraviglia di Venezia black
* Romano Pole
* Fesciela lamon negrucc fagiolos de Biella
* Castagnaio fejuolo marron's
* Sossai Extra Large (varietà protetta)
* Stregonta e Stregonta Nano
* Superbo Migliorato
* Elegante fagiolo
* Fagiolo maggiolino
* Fagiolo patrone

Prinçipałi speçie "mangiatutto" (magnatuto) (faxołeto, piatòłe, ecc.):
* Anellino Giallo e Verde
* Beurre de Rocquencourt
* Bobis Bianco
* Bobis a Grano Bianco e Bobis a Grano Nero
* Cornetto Largo Giallo e Cornetto Largo Verde
* Nano Burro mangiatutto
* Nerina mangiatutto
* Paguro fagiolato mangiatutto
* Prelude dwarf mangiatutto
* Slenderette mangiatutto
* Superpresto mangiatutto
* Trionfo Violetto mangiatutto
* Wade mangiatutto

## Avertense
thumb|250px|Un fior de faxioło
Łe seménse dei faxiołi crùi e i fruti garbi xe de frecuente cauxa de invełenàe inte i putèłi, poichè i faxiołi vien reconosesti da staltri cofà ałimento. Soło co na łonga cotùra vien desfàda ła proteina vełenóxa (fasina).

Ła fasina xe prexente anca ne ła soja.

## Speçie tipeghe itałiane
* Faxioło bianco de Pigna
* Faxioło de Lamon de ła Vałàda Bełunexe IGP
* Faxiło de Saługia Prodoto agroałimentar tradisionałe
* Faxioło de Sarconi IGP
* Faxioło de Sorana IGP
* Faxioło Scalda  Prodoto agroałimentare tradisionałe
* Fasóla posenàta de Posina (var. faxioło de Spagna)  Prodoto agroałimentare tradisionałe
* Borloto nano de Levada  Prodoto agroałimentare tradisionałe
* Faxołeto "Meraviglia di Venezia" Prodoto agroałimentare tradisionałe
* Faxioło de Carìa
* Faxioło de Negruccio de Bieła
* Faxioło de Atina
* Faxioło Tondino de Villaricca (NA)
* Faxioło de Controne Prodoto Agroałimentare Tradisionałe
* Faxioło zolfino

## Aversità
I funghi che smagia el faxioło xe: l'antracnosi (*[[Colletrotrichum lindemuthianum]]*), ła ruxine del faxioło (*[[Uromyces phaseoli]]*), ła peronospora del faxioło (*[[Phytophthora phaseoli]]*) e el marsùme carbonioxo (*[[Macrophomina phaseolina]]*). Intra i inseti nocivi ghe xe i miridi *[[Calocoris norvegicus]]* e *[[Lygus campestris]]*, ła pirałide de łe leguminoxe (*[[Etiella zinckenella]]*) e ła mosca grixa de łe siménse (*[[Delia platura]]*).


Imàjine:Snijboon peulen Phaseolus vulgaris.jpg|
Imàjine:Tuinboon_zaden_in_peul.jpg|
Imàjine:Phaseolus vulgaris white beans, witte boon.jpg|
Imàjine:Black Turtle Bean.jpg|
Imàjine:Kidney beans.jpg|


## Note

## Altri progeti