Buzintoro

El **Busintoro** el zera ła galìa de Stado de i Dozi de ła Republega de Venesia, sora ła cuała se inbarcava onji ano inte el dì de ła Sensa par sełebrar el rito venesian de'l spozałìsio co'l mar.

## Orìzene de'l nome
El nome *busintoro*, come che testimonia anca el Sanudo, el riva da'l venesian *buzino d'oro*, łatinizà inte'l Medioevo cofà *bucentaurus*, nome de na ipotètega creadura mitołòzega sìmiłe a'l sentauro ma co corpo bovino. Cuesto el ga portà calcheduni a sostenjìr che el nome el rivase da na testa bovina utiłizada cofà połena de ła gałìa, ma l'ipòteze ła ze zbałiada: el nome *bucentaurus* no'l ghe ze inte ła mitołozìa grega, a ła połena de i Busintori (come che aparise inte i dipinti che łi rafegura) ła ze Venesia soto forma de Zustisia.

Comuncue par che calsiase granda e sontuoza gałìa venesiana ła fuse ciamada co'l nome Busintoro. Du Cange cita da ła crònaga de'l doze Andrea Dandoło (morto inte'l 1354).

Come se pol véder, inte ła fraze ze nomenàe do diverse inbarcasion ciamàe Busintoro.

## Storia e carateristeghe de'l Busintoro
El Busintoro el gaveva sede ne l'Arsenal de Venesia, prima in un basin, come intestà da ła pianta de Jacopo de Barbari de'l 1500, in seguito in un apozito scało coverto, dito *Caza de'l Busintoro*, indove ła nave ła zera conservada a'l suto e mancante de adobi. Prima de èsar utiłizà el Busintoro el venjiva całafà co cura e presizion, par represtinàr l'inpermeabiłità de'l scafo, e riadobà. A i remi zera par escluzivo priviłezo i łaoranti de l'Arsenàl, diti *[[Arsenałoti]]*, mentre l'órdene el spetava a l*[[Amiragio de l'Arsenal]]* guidà da pròva da l'Amiragio del Lido, che'l verifegava ła róta, e da popa da l*[[Amiragio de Małamoco]]*, che soraintendeva a'l timon.

### El Busintoro de łe orìzeni
El zera utiłizà inte łe serimonie pùbleghe za da'l doze Pietro Tradonico inte'l łontan 836, època a ła cuała se pol, cuindi, far resałìr łe più antighe atestasion in asołuto. Le forme e łe decorasion de 'sto primo parìodo łe zera un mucio partegołari, come che testimonia ła piatesa de ła nave e el só trainamento a remùrcio.

### El Busintoro [[duzentesco]]
Una de łe pì antighe notisie serte rełative a'l Busintoro ła resałe a'l 1253, sità inte ła promision fata da'l doze Renier Zeno. Da cuesto momento łe atestasion łe ze molteplisi.
Da i scominsi de'l 1400 el ciapa ła caratarìstega strutura che ła  conservarà inte i sècołi drìo.

### El Busintoro [[tresentesco]]
Altro busintoro ze sità inte'l 1311, sità *[[promision dogal]]* de'l doze el ze Marino Zorzi.
L'inbarcasion ła se prezentava za co łe só tìpeghe caraterìsteghe: do pónti, uno par i vogadori e n'altro de raprezentansa, sorastà da'l *tiemo*, el partegołar inbògio a volta co anpie verture łateràne, tałe da recrear su ła nave na vasta sała destinada a łe autorità, soralsàda verso popa, inte ła zona destinada a'l trono dogal. La pròva za ła porta na granda statua rafegurante Venesia inte łe veste de ła Giustìsia.

### El Busintoro [[sincuesentesco]]
Un novo e ancor più grando Busintoro el zera stà zbarà inte'l 1526, in sostitusion de cueło che ghe zera prima, oramai masa vecio, anca 'sta nava ła prezentava cofa cueła presedente, i do speróni prodieri, simiłi a cuełi de łe galìe, carateristeghe po' de łe version drìo. 'Sto busintoro el se prezentava più grando e ricamente decorà de'l presedente e ła granda statua de ła giustìsia ze zonta fin a i nostri dì e ze atualmente conservada inte'l Muzèo Stòrego Naval de Venesia. Anca in 'sto Busintoro l'inbògio, el *tiemo*, el zera mobiłe.

### El Busintoro [[sìesentesco]]
Inte'l 1601 vien inviàda ła costrusion de na ulterior version de ła nave, zbarada inte'l 1606, par ła prima *Sensa* de'l doze Leonardo Donà. Ancora più grando de'l presedente, 'sto Busintoro el prezentava, inte ła parte dadrìo a popa, łiogo dove zera uzo sentarse el doze, un tiémo soralsà.
La zona de pròva ła venjiva łasada mancante de covertùra par consentìr na più siòlta espozision de łe insenje dogałe (vesiłi e trónbe d'arzento) e culiminàva co ła połena in forma de Giustisia. I autori de i intagi i zera i scultóri basanezi Agostino e Marcantonio Vanini.

### El Busintoro [[setesentesco]]
L'ùltemo e più mazengo de i Busintori, el ze stà ordenà da'l Senato inte'l 1719, e consenjà inte'l 1729. El ze stà sogeto de nùmarozi dipinti de i vedutisti venesiani de'l Setesento. El ze soravisùo fin a ła cazùa de ła Repùblega e a l'arivo de i ocupanti fransezi inte'l 1797. El ze stà desfà el 9 zenaro inte'l 1798 da 'st'ùltemi in desprèsio verso l'abołìa Repùblega e de i sorazonzenti Striachi ma soratuto par recavarghene l'oro de łe decorasion, bruzàe so l'ìzoła de San Zorzi Mazor. El scafo el zera stà convertìo in canonièra e cuindi in prezon gałizante co'l nome de *Hydra*. Serti resti i ze conservài inte'l Muzèo Corer e inte'l Arsenal, indove, in azonta se cata un modeło in scała, reałizà inte'l Otosento da i adeti a ła demołision de'l scafo.

**Bigliografia** Ła mazor studioza de'l Busintoro ła ze Lina Urban Padoan. Sitemo calcheduni de i só scriti: *Il Bucintoro secentesco e gli scultori Marcantonio ed Agostino Vanini*, in "Arte Veneta", XXI (1967) pp.&nbsp;231–36 figg. 294-95. *La festa della "Sensa" nelle arti e nell'iconografia, in "Studi Veneziani"* , N.S., XIX (1990), pp.&nbsp;285–92. *Il Bucintoro nascita e fin di un mito*, in Mito e antimito di Venezia inte el bacino Adriàtego (secoli XV-XIX).
"Atti del I Convegno Internazionale Italo Croato", Venezia, Fondazione Giorgio Cini (11-13 novembre 1997) a c. di Sante Graciotti, Roma 2001, pp.&nbsp;105–116.

## El novo Buçintoro
[right|thumb|Una de łe primes sesion del novo Buçintoro, in costrusion a l'[Arsenałe de Venesia|Arsenal de Venesia, durante na espoxision al publico in Piasa San Marco]]
El 22 otobre 2004, co ła costitusion de ła Fondasion Buçintoro, xe stà scominsià un progeto par la ricostrusion de l'ultimo Buçintoro ne ła cantieristica de ła sità.
L'inbarcasion sarà costruìa tegnindo prexente i progeti e łe varie fonti diaristiche e pitoriche arivàe fin a nu. L'òpara xe in corso de reałixasion inte i cantieri de l'Arsenal, ne l'antiga *Caxa del Buçintoro*. Na prima sesion de ła nova nave xe stàda esponesta par un çerto periodo inte el corso del 2007 a Venesia, infra łe cołone de Piasa San Marco.

La nova nave sarà longa 34,80 m al gałixamento, co na larghésa masima de 7,31 m ed imersion de cargo pien de 1,10 m. Ła portàda sarà de 35,72 t, co na capaçità de 168 vogadóri e 40 intra marinéri e risèrve.

## Gałarìe de imàxeni

Immagine:Francesco Guardi 021.jpg|El viaxo del Buçintoro verso San Nicolò del Lido, in un dipinto de Francesco Guardi (Milano, cołesion privàda)
Il Ritorno del Bucintoro al molo nel dì dell'Ascensione (c.1738) Canaletto - Wells-Next-The-Sea, The Earl of Leicester and Trustees of the Holkham Estate.jpg|*Il ritorno del Bucintoro al molo inte el dì dell'Ascensione*, del Canaletto 
Immagine:Bucentaur-JacopodeBarbari-PiantadiVenezia-1500-detail.jpg|El Buçintoro raprexentà ne ła çełeberima *Veduta di Venezia* di Jacopo de' Barbari, Museo Correr, Venezia.


## Note


## Voxe łigàe
* Republica de Venesia
* Storia de Venesia
* *[[Bucentaure]]*, nave fransexe

## Altri progeti

## Łigamenti foresti
* ''Festa de ła Sensa'' 
* ''Fondasion Buçintoro''