Raiza (botànega)

ła **raiza** (dal latin *raix*) ła ze el òrgano de ła pianta spesałizà inte el sorbimento de àcua e sałi minerałi dal teren, fondamentałi par ła vita de łe piante. Ła ga anca ła funsion prinsipałe de ancorajo e de produsion de ormoni (citochinine e ziberełine) che łe segna el forte ligo intrà el svilupo de ła raiza e el svilupo de ła zema o gheto.

## Tipołozie de raiza
La raiza ła ze formada da ste parti:

# cołeto: el ponto de scumìsio de ła raiza. El vien dito cołeto ispiràndose in modo figurativo al nostro corpo, parché liogo de pasajo de sostanse intrà ła testa e el corpo.
# ase: ła ze ła raiza prinsipałe andove łe se ramìfega tute chełe altre raize secondàrie.
# zona pilìfara
# pileoriza e łe so difarenti tipołozie:
## ramada, ciamada cusita parché struturada cofà un àlbara sotosora.
## tuberiforme
## fasicołada
## a fiton, cofà ła carota
## aventìsia
## aèrea, tipo l'èdera
## raiza ramefegada, tipo l'abete

## Formasion
In tute łe cormofite, el svilupo dei trè organi del cormo scumìsia al stadio enbrionałe co inte un serto ponto, se vede do połi oponesti: el poło caułinar (che el orìzenerà el caułe) e el polo radegale. Sti cuà i ze costituii da sèłule meristemàteghe che łe darà orìzene rispetivamente al fusto e a ła raiza. Inte el fusto se ga l'andamento zeotròpego negativo, inte ła raiza pozitivo. Da l'atività de l'àpeze radegale se formarà ła raiza prinsipałe.

Łe vien definie **raize aventìsie** chełe raize che no łe se forma in struture de ła raiza primaria (es. Trozo, Foje), ma da meristemi secondari. I forma el sistema ràdegale de tante Gramineae e de frecuente łe serve cofà ancorajo a substrati anca vertegali (es. Edera, Ficus). Sti cuà i ze dei òrgani definii **eterotòpeghi** dato che i ze orìzena da posti difarenti da chełi propi.

## Funsion
La raiza ła ga tante funsion. Ła ze soratuto un òrgano par el sorbimento de àcua e sałi minerali dal teren, ma anca de condusion, riserva, ancorajo al teren. Ła intervien inte ła sìnteze de ormoni vezetałi e ła ze inplegada in vari prosediminti de sinbioze (es. nòduli radegałi, micorize).

## Raize spesałizae
Ghe połe èsar raize spesalizade, zeneralmente ligae a partegolari anbienti: l'organizasion interiora de ste raize ła resta guałiva dal ponto de vista anatòmego, ma łe funsion łe ze racuanto difarensiae. Racuanti ezenpi i ze:

***Raize tubarizade*** - el parenchima cortegałe el se spesałiza cofà tesudo de riserva. Ezénpio: Ipomea batada (ingrosamento raiza secondària), rapa, carota e bieta (ingrosamento raiza primària).

***Pneumatofori***  - raize respiratòrie, propie de racuante spece che łe vive in anbienti acuai. I ga un zeotropismo negativo (łe crese verso l'alto), un parenchima aerìfaro e de łe lentezełe. Par ezénpio el Cupressus calvus el produze i pneumatofori.

***Formasion a mangrovie***  - raize tìpeghe de piante che łe vive in anbienti de pałù, che i se estende in magnera da łevar ła pianta da l'àcua.

***Austori*** - łe ze tìpeghe de piante epiparasie (es. Cuscuta, vìs-cio). Łe se mete inte el floema de ła pianta parasitada.

***raize contratiłi*** - łe serve par l'interamento de ła baze del trozo (ezénpio piante co mazoca). Łe ga un parenchima cortegałe inte el cuało i avien canbiaminti del stato de turzensa (turgore).

 Imàjine:Brassica rapa turnip.jpg | Raiza tubarizada de *Brassica rapa*.
Imàjine:Avic marin 070728 020 mank.jpg | Raize aèree de *Avicennia marina*.


## Strutura
Inte ła raiza, in anałozia co łe zone de crésita del trozo, łe ze prezenti łe seventi zone de crésita:

* Àpeze ràdegale (zona meristemàtega)
* Zona de distension
* Zona piłìfara
* Zona de strutura primària
* Zona de strutura secondària

Le zone meristemàteghe e de distension łe corisponde a ła zona de crésita in longhesa.

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti