open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Termanołozia

Ła **termanołoxia**, inte el so signifegar xenèrego de ła paroła, el xe el stùdio dei *tèrmani*, o sia de łe parołe e de łe parole conponeste doparae in contesti spesìfeghi.

## Descrision xenerałe
Ła termenołoxia ła revarda anca na disiplina pì formałe, branca de ła lenguìstega aplicada, che ła stùdia sistemategamente ła targhetadura o ła dexignasion de conceti spesìfeghi par uno o pì canpi temàteghi o domini de ła atività omana, traerso ła riserca e ła anàłixe de tèrmani rifarii a on contesto, co el fin de documentàrghene e promovàrghene ła justa doparasion. Sto stùdio el połe èsar sircoscrivesto a on lenguajo, o cuèrxar inte el isteso tenpo pì lenguaji, par sti caxi se parla de "termanołoxia multiłéngue", de "termanołoxia biłéngue" eçe.

Se połe destìnguare da altre disipline arente cofà ła lesegografia e ła semàntega par ła aplegasion del prinsìpio onomaxiołòxego (dal conseto al segno lenguìstego), co łe presedenti łe se baxa so na indàxene de stanpo prevałentemente semaxiołòxega (dal segno al conceto). In pì el canpo de stùdio de ła termanołoxia ła xe senpre on lenguajo spesałìstego, mentre ła lesegografia e ła semàntega łe se òcupa xeneralmente del stùdio de ła łéngua comun.

Ła risponde prinsipalmente a trè funsion:
* ła descrision sistemàtega dei tèrmani che i fa parte de setori ben definii (dita tèrmanografia);
* la trasmision e difuxion del saver tècnego traerso ła creasion de risorse termanołòxeghe coerenti e reconoseste (dite 'schede termanołòxeghe');
* la standarixasion termanołòxega, o sia ła standarixasion de ła doparasion dei tèrmani par jutar ła trasmision coerente dei mesaji spesałìsteghi.

## Tipołoxia
La termanołoxia ła se partegołarixea so ła baxe del contesto drento el cuało ła njien desviłupada, el stùdio dei tèrmani el se òcupa primariamente de ła so organixasion segondo i contesti inte i cuałi i njien doparai. In rełasion a sto cuà ghe se destìngue par exénpio:
* la termanołoxia miłitare, 
* la termanołoxia pułìtega,
* la termanołoxia sientìfega (e le termanołoxie de łe vàrie siense),
* la termanołoxia tècnega (e łe termanołoxie de łe vàrie tècneghe).

## Notasion

## Voxe corełae

*Łéngua (lenguìstega)
*Comunicasion
*Łéngua artifisałe
*Lenguìstega
*Lenguajo
*Neołoxismo

## Altri projeti

## Linganbi foresti

*Terminology from the OTTIAQ website
*TermNet - International Network for Terminology
*Infoterm - International Information Centre for Terminology
*ISO Technical Committee 37 "Terminology and other language and content resources" (ISO/TC 37)
*Faoterm Sito de ła FAO Terminology
*The Online Dictionary of Language Terminology
*TermSciences, the Scientific Terminology Database 
*IULA, Institut Universitari de Lingüistica Aplicada
Signifegante

In lenguìstega co **signifegante** se ìndega el pian de l'espresion, corełà al signifegà, o pian del contegnuo, drento de on segno, El signifegante el xe ła forma, che ła rinvia a on contegnuo. L'union de forma e contegnuo, ła relasion intrà signifegante e signifegà, el definise el segno, segondo łe enunsasion de Ferdinand de Saussure.

El signifegante el xe ła parte fixegamente persetìbiłe del segno lenguìstego: ła union dei ełementi fonèteghi e gràfeghi che i njien asociai a on signifegà (che invese el xe on conceto mentałe), che el rimanda a l'ojeto (el refarente, o sia cheło del cuało se xe drio parlar, on ełemento extralenguìstego): Faxendo ła létara 'C' inte on fojo, se garà come segno on semisercio nero, el cuało signifegante el sarà 'C' e el cuało signifegà el sarà "la tersa létara de l'alfabeto".
## Bibliografia
*Ferdinand de Saussure (1959). *Course in General Linguistics*. New York: McGraw-Hill.

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Grafema

Col tèrmano **grafema** se ìndega el segno ełementare e no ulteriormente sudivixìbiłe che el costituise ła nità mìnema dei sistemi de scritura: un grafema el raprexenta un'unità lenguìstega (un fonema, na sìłaba o un morfema).
Xeneralmente i grafemi i xe includesti intrà paréntexi angołae ****: par exénpio el grafema . Ła corispondensa intrà grafemi e fonemi (che ła njien indegada da ła grafèmega) no senpre ła xe biunìvoga: par exénpio, in vèneto, el fonema  el xe raprexentà da ła conbinasion de do grafemi : el grupo de grafemi  el xe comunamente denomenà digrama o, pì de presixo, "bigrafema".
## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Fonema

On **fonema** ła xe na unità lenguìstega dotada de vałor distintivo, o sia na unità che ła połe prodùxare variasion de signifegà se canbiada co un altra unità: par exénpio, ła difarensa de signifegà intrà el vèneto *teto* e *leto* el xe el rexultà del scànbio intrà el fonema /t/ e el fonema /d/. Al contràrio, tute łe reałixasion de ła *ere*, conprendindo anca ła "ere fransexa" ([ʁ], fregadiva uvułare sonora), łe concore in vèneto a portar el isteso signifegà, o sia /r/ (de conseguensa se połe dir che no ghe xe difarensa de signifegà intrà [ʁoma] e [roma]). [ʁ] e [r] i xe foni e presixamente ałòfoni del fonema /r/. El fonema el xe, de consevensa, na astrasion mentałe, che ła categorixa sìngułe reałixasion artegołatòrie (i foni) segondo un ùnxoło signifegà.

Inte łe łéngue co albateti fonemàteghi, o sia chei alfabeti co corispondensa grafema-fonema, łe létare de l'alfabeto łe xe na trascrision gràfega de soni (ciamai foni). No ghe xe senpre na corispondensa unìvoga intrà foni e grafemi (le létare), ła łéngua inglexe ła xe un òtimo exénpio. Anca in vèneto, andove che pararia ghe sìpia un alfabeto che el raprexenta co ogni létara un sono de ła łéngua parlada, el xe caraterixà da convension del tuto arbitràrie: el grafema  no el ga da vegner lexesto cofà na sèrie de trè soni, parché se trata de un digrama che el corisponde a ła naxałe pałatałe.

Segondo el struturałismo i fonemi i raprexenta łe "unità mìneme de segonda artegołasion", o sia łe unità lenguìsteghe pì picenine e sensa signifegà pròpio, ma che conbinae łe połe prodùxar unità che òhe ga signifegà e funsion gramategałe pròpia, dite monemi o "unità de prima artegołasion". Se ciapemo, par exénpio, ła paroła vèneta *parla*, ła prima artegołasion ła vede i ełeminti *parl* e *a*. A sto liveło i njien conbinai signifegai. A liveło de segonda artegołasion i vien conbinai soni: łe unità de ła istesa paroła i xe de conseguensa /p/, /a/, /r/, /l/ e /a/.

La disiplina che ła indivìdua e ła stùdia i fonemi ła se ciama fonołoxia. I fonemi łe xe unità astrate: ste unità łe ga cofà reałixasion i foni.
## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Sorte de fraze

Ła **fraxe sénplega** ła xe caraterixada da ła prexensa de on soło verbo e el contien i conpleminti nesesari al verbo par esprimar el so signifegà.

Exénpio: *Simone el magna on pomo.*

Ła **fraxe conponesta** ła xe formada da imanco do predegai unii da conxonsion  (ma, e...), in manjiera che ghe sìpia na propoxision prinsipałe e altre propoxision coordenae. De consevensa ła consiste inte on ligame par coordenasion de pì fraxe sénpleghe.

Exénpio: *Simone el magna on pomo e el beve on goto de late.*

Ła **fraxe conplesa** ła xe formada da mìnemo do predegai unii da conxonsion subordenanti, in manjiera che ghe sia na propoxision prinsipałe (co eventuałi coordinate), e altre propoxision subordenae. Se trata, de on ligame intrà una o pì fraxe sénpleghe prinsipałi, co una o pì subordenae. Ghe xe tante prepoxision, cuanti i xe i predegai de ła fraxe.

Exénpio: *Simone el magna un pomo e el beve on un goto de late, co el varda ła tełevixion ła sera.*

Inte el exénpio ghe xe prexenti trè fraxe sénpleghe:

# *Simone el magna el pomo*
# *el beve on goto de late*
# *co el varda ła tełevixion ła sera*

Ła prima ła xe ła "prepoxision prinsipałe, ła segonda ła costituise ła "prepoxision coordenada" a ła prinsipałe, ła tersa ła xe ła "prepoxision subordenada".

Ła **fraxe nomenałe** ła xe co el predegà el xe "invixìbiłe", o mejo, co no el xe esprimesto:
Exénpi:
# Studenti in vacansa par ła setemana bianca 
# Jole inte ła sità de l'amor 
# Bilieti, par piaxer!
Bailo (Repùblega de Venesia)

***Bailo*** o ***baylo*** (*baili* o *bayli* plurałe) el ze un titoło venesian che'l deriva da'l tèrmene łatin *[[wikiwikiweb:baiulus|baiulus]]*, che'l senjifega "portador". El tèrmene el ze stà trazlatà in grego cofà μπαΐουλος (*baioulos*), ma Niceforo Gregorio el ło traduze ἐπίτροπος (*epitropo*, conpanjador) o ἔφορος (*[[Eforo|ephoros]]*, sorvełiante).
[miniatura|Ingreso pontifegal de'l Bailo de Costantinòpołi a [Pera (Turchia)|Pera sede de l'Anbasada Venesiana]].
Inte'l Mezoevo, un *bailo* el gera un anbasador in sede permanente estera de ła Repùblega de Venèsia.
I *baili* pì famozi i zera cuełi de Costantinòpołi i cuałi fin da'l 1268 i gera a ła corte bizantina e drioman a ła Cazùa de Costantinòpołi de'l 1453, a'l gòverno otoman.
Importanti zera anca i *baili* de Negroponte, Duraso e Corfù.

Serti *Baili* i gera stà anca mandài a raprezentar i intaresi venesiani a łe corti de Sipro, Acri (Jeruzałeme), Armenia e Trebisonda. A metà de'l XIII sècoło, i cònsołi venesiani a Tiro e Tripołi inte'l renjo de Acri i zera stà promovesti al grao de *bailo* par controłar łe pròpie cołonie ad Aleppo, Antivari, Koroni, Modon, Nauplia, Patrasso e Tenedos.

El tèrmene *baiulus* el ze stà doparà par ła prima volta in serti documenti traduzesti da l'arabo in Venesian de'l XII sècoło. 'Sto tèrmene al prensipio el zera sta doparà par rifarirse ai funsionari muzulmani, ma inte'l XIII sècoło el zera stà doparà dai venesiani par i funsionari pùbleghi del Gòverno Serenisimo a controłar łe colonie de ła Gresia franca. 'Sti governadori i funzeva de frecuente da majistradi par i cołoni venesiani e i scodeva tanse e derìti doganałi oltra a supervizionar el comercio venesian. Onjun de łori el zera asistìo da na cansełarìa (zestìa da un cancełièr) e da un Consejo de i Dódeze, conposti da i prensipałi òmeni de ła cołonia e modełà so'l Consejo de i Dieze a Venesia. Onji Bailo el gaveva un capełàn, un mièdego e un intrèpito (o dragoman). Paròmo de łori el remeteva regołarmente raporti a Venesia so ła połìtega łocałe, i negosi de ła cołonia e, soratuto, i presi e łe cuantità de marcansìe inte el mercà łocal. El Bailo el gera de fato el cao de i cònsołi łocałi.
[miniatura|El Bailo de Costantinopołi e futuro Doze [Paolo Renier]]
So'l fenir de'l 15º sècoło, l'ofisio de'l *bailo* el gera in gran parte desconparìo tanti i gera stai declasài a consołi e i consołi i zera stai declasài a retori, capitani o *[[Podestà (medioevo)|podestà]]*.

Nonostante ciò i Baili de Costantinòpołi e de Corfù o ga soravivesto fin a ła fine de ła repùblega inte'l 1797.

## Notasion


## Bibliografia
* Maria Pia Pedani, "Elenco degli diplomatici veneziani presso i sovrani ottomani", *Electronic Journal of Oriental Studies* **5**, 4 (2002): 1–54.

## Altri projeti
Hyundai

Ła **Hyundai** (in Hangŭl 현대) ła ze na multinasionałe sudcoreana fondada inte'l 1947. In Europa ła ze conosùa esensialmente par ła produsion de automobiłi.

## Storia

Ła **Hyundai** ła ze na multinasionałe de ła Corea del Sud, fondada da Chung Ju-yung. Ła prima sosietà "Hyundai" ła ze stà fondà inte'l 1947 cofà dita de costrusion ediłi. Ancùo ła ze ativa inte łe costrusion navałi, feroviarie, automobiłisteghe, inte l'ełetrònega, inte ła finansa, inte ła łozìstega, inte i trasporti e inte ła granda destribusion. El grupo Hyundai el ga subìo na masisa restruturasion, drioman ła crize finansiaria de l'est aziàtego de'l 1997 e ła morte de'l fondador inte'l 2001.

Ła Hyundai Motor Company ła ze ła sosietà pì conosùa de'l grupo, e ła ze, se considerà un grupo ùnego co Kia Motors, el cuarto produtore mondiałe de automobiłi (el ga suparà Ford inte'l 2010). El costruise autoveture utiłitarie, berline, coupé e fuoristrada.

Hyundai Motor Company ła gaveva za intaresi inte'l grupo de chel tenpo rivałe Kia Motors a partir da'l 1986; po' ła ga acuizìo inte'l 1998, a sèito de ła crize de łe Tigri Aziàteghe, na cuota de mazoransa rełativa de'l grupo Kia, ndà in bancarota l'ano presedente.

Na ex azienda de'l grupo, ła Hynix, ła ze ai primi posti a'l mondo inte'l setor dei semicondutori. Co ła marca Hyundai ze produzesti anca tełevizori, computer e łetori DVD.

## Voze corełàe
* Hyundai Motor Company
* Kia Motors

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Taguatinga

**Taguatinga** ła xe una de łe rejon aministrative del Distreto Federałe del Braxiłe. 
## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Rada (nome)

**Rada** (en ruso *Рада*) l'è on nome ruso e slavo da femena, tradot dal antico slavo come *alegra*.

*Rada* deriva da ła fórma scurzada del ajetivo «радостный», radostnyy (ruso meridional — радый, radyy), o sia *felixe, contento*.

El xe anca conossìo inte ła łéngua połaca (*Rada*), bùlgara (*Рада*, e da mas-cio: *Рад*), serbo-croata (*Рада* / *Rada*) e biełorusa (*Рада*).

Inte el URSS, el nome de ła *Rada* ga rizevudo na interpretazzion difarente: en teoria ła xe format da ła scurzadua de ła frase en ruso «**Ра**бочая **д**емокр**а**тия», **Ra**bochaya **d**emokr**a**tiya, o sia *Democrasia operaia*.

Anca *Rada* ła xe na fórma scurzada (diminutiva) de arquànti nomi slavi da femena (Radost', Ariadna, Radislav, Radmila, Radomir, Radana, Radosvet, Radoslava, Radostina) e da mas-cio (Milorad, Radoslav, Radomir).

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Dragoman

[thumb|[Pierre Amédée Jaubert (a sanca) el xe stà "l'aidante orientałista preferìo e dragoman" de Napoleone Bonaparte. Inaxonta el ga conpagnà l'invià persian Mirza Mohammed Reza Qazvini al Pałaso Finckenstein par incontrar Napolion inte l'avril del 1807 par ła sotoscrision del tratàdo de ałeansa anti-ruso tra'l scià Fath Ali Shah e l'inpero fransexe. Detalio da un dipinto de François Mulard.]]

El **dragoman** o anca **tursiman** (dal baso grego δραγουμάνος, *dragūmános*, derivà da l'arabo *tarǧumān*, "intrèpito", e da l'aramaico *targ'amàn*) el gera orixenariamente na fegura aministradiva dei antighi Stati croxai fondai in Pałestina. El termeno el xe pasà drìoman a definir xenericamente un intrèpito (interprete) orientałe a łe anbasae europee.

## Storia
El dragoman el gera in partegołar el funsionario adeto a łe rełasion intra el siór franco da na banda e i musulmani e łe altre popołasion indixene che se trovava soto ła so xurisdision. Partanto xera fondamental par un incargo de sta sorta na inprofondìa conosensa de łe fòxe e de łe łengue łocałe: non a caxo infati de frecuente un dragoman gaveva mare indixena, a testimoniansa dei frecuenti matrimoni misti in Tera santa, un uxo staltro che se ga diramà masime preso i croxai non nobiłi. Indrìoman el termeno el xera stà utiłixà co na ecesion pì xenerica, indicando senplisemente un intrèpito conosidor de l'arabo e de łe łengue visin-orientałe (arabo, turco e persian).

I dragoman i xera inpiegai inte łe anbasae e inte i consołai, al seguito de mision połitiche e comerciałi, inte i ofisi portuałi e inte łe doàne, inte łe corti europee e dai sovrani orientałi.

El termeno **tursiman** el xe un sinonemo che ne condivide l'etimołoxìa; el xe doparà anca in tono schersoxo. Alessandro Manzoni lo usa ne *[[I promessi sposi]]* (cap. XXVII): "*tanto Agnese quanto il suo turcimanno furono ben lontani di ricavare un costrutto chiaro e intero"*(Tanto Agnese cuanto el so tursiman xera ben łontani de recavar un costruto ciàro e intièro).

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
D

La **D** o **d** (nome vèneto */di/* ła xe ła cuarta létara de l'alfabeto latin e vèneto.

Sta létara ła raprexenta anca el sono ocluxivo alveołare sonoro inte el alfabeto fonètego internasionałe.
## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
B

La **B** o **b** (nome vèneto *bi* ) ła xe ła segonda létara de l'alfabeto latin e vèneto, o sia de chełi derivanti da l'alfabeto feniso.
## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
C

La **C** o **c** (nome vèneto *ci*   ła ze ła tèrsa létara de l'alfabeto latin e vèneto.

In vèneto ła *C* no ła ga on statuto fonołòzego univogamente definio, infati se ze costumai destìnguare intrà **C dolse** (corispondente a l'afregada postalveołare sorda )  rendesto ortogràfegamente co ła létara ⟨c⟩ sevitada da le vocałi e, i, o sanò col digrama ⟨ci⟩ sevità da łe vocałi a, o, u e da ła **C dura** (corispondente a ła ocluziva vełare sorda, raprezentada da ła létara ⟨c⟩ sevitada da łe vocałi A, O o U e dal trigrama CH.

Sta létara ła raprezenta anca el sono ocluzivo pałatałe sordo inte el alfabeto fonètego internasionałe.

La létara *С* (es) de l'alfabeto sirìłego, sia menùscoła sia maiùscoła, ła ze idéntega a ła *C* latina, siben che intrà łe do létare no ghe ze nisuna corełasion stòrega.  
## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
G

La **G** o **g** ła xe ła sètema létara de l'alfabeto latin e vèneto.

Sta létara ła raprexenta anca el sono de ła consonante ocluxiva vełare sonora () co ła létara  ła xe sevitada da łe létare A, O, U o el dìgrafo GH. Inte el digrama "gn", invese, ła njien pronunsada col valore de ła naxałe pałatałe .
## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
H

La **H** o **h** ła xe ła otava létara de l'alfabeto latin e vèneto.
## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
J

La **J** o **j** (anca dita **J longa** o **Jai**) ła xe ła dèxema létara de l'alfabeto latin moderno e vèneto.

In łéngua vèneta ła raprexenta na aprosimante pałatałe sonora e na afregada postalveołare sonora.
## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
K

La **K** o **k** (anca dita **Kapa**) ła xe ła undaxèxema létara de l'alfabeto latin moderno. Inte el alfabeto vèneto no ła xe prexente, ma ła njien doparada informalmente par sostituir el dìgrafo CH e de frecuente anca par far el sono de ła C dura par far on scursamento scrivendo. Ła połe èsar prexente in racuante parołe prestae da altre łéngue e ormai parte de ła łéngua vèneta.

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
P

La **P** o **p** ła xe ła sedaxèxema létara de l'alfabeto latin moderno e ła cuindaxèxema de l'alfabeto vèneto.

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Q

La **Q** o **q** ła xe ła disetèxema létara de l'alfabeto latin moderno. Inte el alfabeto vèneto sta létara no ła ghe xe.

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
W

La **W** o **w** (anca dita **ve dópio**, **vù dópio** o **dopiavì**) ła xe ła vintitre-èxema létara de l'alfabeto latin moderno. Inte l'alfabeto vèneto no ła xe prexente, ma ła njien doparada inte łe parołe tolte inpresto da altre łéngue.

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
X

La **X** o **x** (anca dita **igs** o **ics**) ła ze ła vinticuatrèzema létara de l'alfabeto latin moderno e ła vintiduèzema inte el alfabeto vèneto.

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Z

La **Z** o **z** ła xe ła ùltema létara de l'alfabeto latin.

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Asento acuto

L**'asento acuto** (** ´ **) el xe on segno diacrìtego doparà inte numaroxe łéngue scrite moderne baxae so l'alfabeto latin, sirìłego e grego, e el xe uno dei asenti gràfeghi.

## Stòria
On primo precursor de l'asento acuto el xe sta el *apex*, doparà inte i scriti in łéngua latina par marcar ła cuantità vocàłega.

El asento acuto el se vede par ła prima volta co sto nome inte ortografia del grego antigo andove el indegava na sìłaba co on tono alto.

## L'asento acuto in vàrie łéngue
L'accento acuto ze prexente in molte lingue par indicare una particolare intonazione su diverse vocali:

* łéngua vèneta:inte ła vocałe *[[é]], [[ó]]*
* łéngua francexe: inte ła vocałe *é*
* łéngua spagnoła: inte łe vocałi *á, é, í, ó, ú*
* łéngua catełana: inte łe vocałi  *é, í, ó, ú*
* łéngua ołandexe: doparà par destìnguar parołe conpagne ma co asento difarente: * één – een*
* łéngua italiana: inte ła vocałe *[[é]], [[ó]]*.
* łéngua gałisiana
* łéngua lakota
* łéngua leonexe
* grego moderno: inte łe vocałi *ά*, *έ*, *ή*, *ί*, *ό*, *ύ*, *ώ*
* łéngua portoghexe: inte łe vocałi *á, é, í, ó, ú*
* łéngua rusa
* łéngua danexe e łéngua svedexe
* łéngua gałexe: su *á, é, í, ó, ú, ẃ, ý*
* łéngua ungarexe: inte łe vocałi *á*, *é*, *í*, *ó*, *ú*
* łéngua piemontexe: inte łe vocałi *é*, *ó*.
* łéngua ceca e łéngua slovaca

## L'asento
El asento acuto el cànbia el vałor de ła létara inte ła cuała el xe metesto, canbiàndoghene el tono, ła longhesa e ła intensità

### Vertura
El asento el msotra ła vertura de łe vocałi *e* e *o* in difarenti łéngue romanxe. In vèneto, fransexo, spagnoło e italian łe łétare co asento acuto łe xe sarae, in portoghexo invese łe xe verte.

### Intensità

In vèneto, spagnoło, catełan, gałego e portoghexe el asento el parmete de far capir che ła létara ła ga da èsar pronunsada co major intensità.

### Longhesa

In ceco, slovaco, ungarexe e irlandexe el ìndega na vocałe longa.

## Voxe corełae
* Asento grave
* Asento gràfego
* Asento (lenguìstega)
## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Asento grave

L**'asento grave** (** ` **) el xe on segno diacrìtego doparà inte numaroxe łéngue scrite moderne baxae so l'alfabeto latin, sirìłego e grego, e el xe uno dei asenti gràfeghi.
## Dòpari
### Tonałità
#### Łéngua grega antiga
El asento grave in grego el xe sta doparà par ła prima volta inte l' ortografia połitònega del grego antigo, par indegar na tonałità pì basa rispeto a cheła de l'asento acuto.

### Asento
In vèneto, catełan e italian el asento grave el xe on asento gràfego che el marca ła vocałe asentada inte ła paroła.

In bulgaro l'asento grave el xe doparà inte łe vocałi а, о, у, е, и, ъ par mostrar ła sìłaba asentada. El xe doparà spesalmente in libri par putełi o foresti, par destìnguar parołe cuaxi omòfone: *па&#x300;ра* (vapor) e *пара&#x300;* (sentèxemo), *въ̀лна* (lana) e *вълна̀* (onda).

In masèdone l'asento el xe ortografegamente dimandà par destìnguar parołe omòneme e metesto insima a łe vocałi e и

In ucraino, ruteno, bielorusso e russo, on sistema simiłar el ghe xera finamente a ła metà del XX secolo. Deso el asento prinsipale el xe indegà co on acuto, e el roło del grave el xe limità a ła segnałasion de asenti segondari in parołe conponeste.

Inte łe léngue derivanti dal serbo-croato e dal slovegno, la sìłaba asentata ła połe èsare curta o longa, oltre che vere na tonalità cresente o disendente. Par denotarlo, ste łéngue łe dòpara (in disionari, ortografia e libri de gramàdega, par exénpio) cuatro difarenti asenti (grave, acuto, grave dòpio e sirconfleso). El sistema el xe conpagno in tute e do łe scriture latine e sirìłeghe.

Inte el moderno slavo eclexiàstego, i xe prexenti trè difarenti asenti (acuto, grave e circonfleso). No ghe xe difarensa fonètega intrà sti cuà, ma solché na difarensa ortogràfega. Cheło grave el xe xeneralmente doparà inte ła ùltema łétara de ła paroła se ła xe asentada.
## Voxe corełae
* Asento acuto
* Asento gràfego
* Asento (lenguìstega)
## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Footloose (film 1984)

***Footloose*** el ze un film de'l 1984 direto da Herbert Ross e destribuìo da ła Paramount Pictures.

El film el ze vagamente ispirà ad alguni avenjimenti avenjesti inte ła picoła comunidà rurałe de Elmore City in Oklahoma.

## Trama
Un tozo de Chicago, Ren McCormack, el se trasferise a Bomont, un picoło paeze de provinsia che'l ga bandìo ła mùzega rock, el bało e tuto cueło che pol coronper ła morałità de ła sitadina, dopo che pochi ani prima do tozi (tra cui el fiòło de'l revaréndo de'l paeze, Shaw Moore) i ze moresti co i tornava da un conserto fora sità.

Ren el se fa suito dei nemighi, a partir da'l morozo e da'l pare de ła zòvane Ariel (el revaréndo Shaw), par finir co tuto el resto de'l paeze (eseto alguni co i cuałi el deventa amigo come Willard, Rusty e pochi altri), che ło eticheta cofà un tozo sensa morałe, poiché no'l capise łe règołe del paezin e el łeze romanzi considarài pecamenozi come *[[Mattatoio n. 5]]*. Ma pròpio par cuesto el só aspeto "ribełe" Ariel ła se inamora de èło, anca par contrastar spacataménte (vertamente) el pare, che par cueło che ła pensa èła el ze colpèvołe de'l bigotizmo diłagante inte ła sitadina, al cuało el gaveva dezobedìo soło de scondon. Ariel (anca grasie a ła só conosensa, pìtosto ovia, de ła Bibia) ła jutarà Ren a otejer l'autorizasion par far el bało de fin de ano inte'l magazen fora sità indove che Ren el łaora.

Drìoman a un spiazéołe epizodio (alguni sitadini partegołarmente ferventi i deside de bruzar alguni dei łibri de ła biblioteca scołàstega) el revaréndo el capise che negar algune łibartà, cofà aponto el scolto de ła mùzega rock, no ła ze prerogativa de un grupo de parsone senjàe da un dołor e che, invese, łasarghe ai tozi ła łibartà de créser A ze sensa dubio ła mejo sielta.

## Incasi
El film, nonostante łe critiche altałenanti riseveste, el ga incasà...

## Reconosimenti
* 1985 - Premio Oscar
** Candidatura par Mejo canson orizenałe (*[[Footloose (singoło)|Footloose]]*) a Kenny Loggins e Dean Pitchford.

## Musical
Ani dopo el film A ze stà reałizà un musical adatà so ła storia de'l film, in cui jera includeste łe stese canson prezenti inte'l film. Un adatamento in łengua itałiana el ze stà produzesto in Itałia inte i primi ani domiłe.

## Remake

Ła Paramount Pictures ła ga produzesto el remake de *Footloose*; ła prima ła ze stà el 14 de otobre 2011. L'ator Zac Efron el ga refudà l'oferta par el ròło protagonista de Ren, co l'intension de dedicarse ad altri tipi de film e no èsar donca etichetà cofà un ator esensialmente "da musical". Craig Brewer el ze stà el rejista, Peter Sollett el ga readatà ła senejadura, mentre ła produsion ła ze stà afidà a Craig Zadan e Neil Meron. El stà ben acołiesto da ła critica e el ròło de Ren el ze andà a Kenny Wormald.

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Aneło (segno diacrìtego)

Un **aneło** el xe on segno diacrìtego che el połe èsar metesto insima () o de soto () de łe létare.
El połe vegner conbinà co racuante létare par slargar el alfabeto latin in vàrie situasion.
## Voxe corełae
* Mexo aneło sanco
* Mexo aneło drito

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti

*
Breve (segno diacrìtego)

On **breve** (latino *brevis*) el xe el segno diacrìtego&nbsp;( **˘** ), simiłar a on semisér-cio picenin metesto alto, che el serve par indegar łe vocali brevi, el contràrio del macron&nbsp;¯ che el ìndega łe vocałi longhe, anca se na convension frecuentemente doparada par indegar soło – ma tute – łe vocałi longhe, sotointendendo cusita che łe vocałi sensa macron i xe brevi. El njien doparà co sta funsion inte i disionari de latin, grego antigo e altre łéngue, intrà łe cuałe el tuareg. El xe bastansa simiłar cofà forma al segno del caron o háček, co ła difarensa che el caron el ga na forma angołada, mentre el breve el xe rodondà: xe pusìbiłe farse na idea de ła difarensa confrontando i do segni: Ǎ ǎ Ě ě Ǐ ǐ Ǒ ǒ Ǔ ǔ (*caron*) co Ă ă Ĕ ĕ Ĭ ĭ Ŏ ŏ Ŭ ŭ (*breve*).

* Inte l'alfabeto sirìłego, on breve el xe doparà par ła Й (I breve).
** Inte el biełoruso, el xe doparà sia inte ła létara sirìłega Ў (U breve) che inte ła latina (Łacinka) Ŭ.
** Ła Ў ła xera anca doparada inte el uzbeko sirìłego inte el perìodo de l'Union soviètega.
** Inte ła Łéngua ciuvasia on breve el xe doparà inte łe létare sirìłeghe  (A breve) e  (Ye breve).
* In altre łéngue el xe doparà par fini difarenti.
** In romen el xe doparà inte ła A par raprexentar ła vocałe schwà (ə), cofà in *măr* (pomo)
** Inte l'esperanto el połe èsar doparà inte ła U par otegner ła U no siłàbega, simiłar a ła W inglexa cofà sono.
*Ła G breve ła existe inte i alfabeti axero, tartaro e turco. 
*In Turco, Ğ/ğ łe slonga łe vocałi che i presede. I połe èsar poxisionai intrà do vocałi e łe xe mute inte el turco stàndar, ma i połe vegner pronunsai cofà /g/ in racuanti diałeti rejonałi arenti al turco otoman.
*El breve, co el corno e a l'asento sirconfleso, el njien doparà inte ła Łéngua vietnamita par raprexentar de łe vocałi adisionałi.

## Codìfeghe del breve
Unicode e entity numereghe HTML par łe łétare col breve

## Voxe corełae

* Caron
* Macron

## Altri projeti

## Linganbi foresti
*
Sedija

Ła **sedija** o  **cedilla** el xe on segno de forma de ansin ( **¸** ) che el vien xontà in serte consonanti cofà segno diacrìtego par modifegàrghene ła pronunsa. El segno el ga avesto orìxane cofà metà inferior de na "z" menùscoła corsiva. Ła paroła *sedija* ła vien dal spagnoło *cedilla*, el deminudivo antigo del nome de sta létara, *[[Z|ceda]]*, in cuanto orixenariamente ła xe stada doparada in sta łéngua ..

## Doparasion de ła sedija co ła ła létara ''C''

El caràtaro co ła sedija doparà pì de frecuente ła xe ła "ç" ("c" co sedija). El xe sta doparà par ła prima volta par el fono de ła afregada alveołare sorda  inte el spagnoło antigo e el xe orìxena da ła forma vixigòtega (ʒ) de ła létara "z".

Altra doparasion ła xera sta fata ufisialmente da ła łéngua furlana fin da tenpi antighi, e andove inte el dì de uncó el raprexenta ła afregada postalveołare sorda, variando segondo ła xona.

Ła xera anca inte ła łéngua vèneta doparada in pasà, tanto che racuanti autori i ła dòpara oncora. 

El sono che pì frecuentemente ła raprexenta, inte łe vàrie łénge, el xe cheło "dolse"  (cofà càpita inte el portoghexe) mentre ła "c" ła raprexenta normalmente el sono "duro"  (prima de "a", "o", "u", inte el final de paroła); sta situasion ła se verìfega inte el basco, catełano, inglexe, fransexe, ocitan, portoghexe, e in racuante pronunse locałi del furlan.

Ła raprexenta ła afregada postalveołare sorda  (*c* de "ciao") in albanexe, axero, furlan, curdo, tataro, turco e turkmen.

Inte el Alfabeto fonètego internasionałe,  ła raprexeta ła fregadiva pałatałe sorda.

## Doparasion de ła sedija co ła ła létara ''S''
El grafema "ş" el raprexenta ła fregadiva postalveołare sorda  (cofà inte łe parołe italiane "scena" o "sciare") in racuante léngue:

* axero
* romen
* tartaro di crimea
* curdo
* tartaro
* turco (inte l'alfabeto turco ła xe considarada na létara a parte)
* turkmen
* puliexe

Ła njien doparada anca inte racuante transliterasion de l'àrabo, persian, pashto e de l'ebràego tiberiense par raprexentar la "s" faringale; anca ła létara "" ła njien doparada de frecuente par sto fin. Védarse *[[tsade]]*.

## Prospetive de doparasion de ła sedija co ła ła létara ''T''

Inte el 1868 Ambroise Firmin-Didot el ghea sujerio inte el so libro *Observations sur l'orthographe, ou ortografie, française* (oservasion so l'ortografia fransexa) che ła fonètega fransexa ła podea vegner mejo regołarixada xontando na sedija soto de ła "t" de racuante parole. Par exénpio, a xe stra-savesto che inte el sufiso *-tion* sta létara normalmente no ła xe pronunsada cofà (o in manjiere simiłare a..) ła .

## Informàtega

### Mapadura del caràtaro

## Note


## Voxe corełae

* Coeta
* Vìrgoła

## Altri projeti

## Linganbi foresti

*  Diacritics Project : Tuto cheło che se ga da saver par crear fonto co i asenti justi
*  Keyboard Help: Inparar cofà crear difarenti asenti e segni diacrìteghi sol computer
Coeta

La **coeta** o **ogonek**  (in polaco *ogonek* el xe diminutivo de *ogon*, “coa”) el xe on segno diacrìtego a forma de coa metesto inte ła parte inferiora drita de na vocałe de l'alfabeto latin doparà in racuante łéngue eoropee e amerìndie.

## Łéngue che łe dòpara ła coeta

* Połaco (létare *ą*, *ę*) 
* Casubo (*ą*)
* Lituan (*ą*, *ę*, *į*, *ų*)
* Creek, navajo e apache osidentale (*ą*, *ąą*, *ę*, *ęę*, *į*, *įį*, , )
* Chiricahua e Mescałero (*ą*, *ąą*, *ę*, *ęę*, *į*, *įį*, *ų*, *ųų*), 
* Tutchone e Älvdalen dałecàrlego (*ą*, *ę*, *į*, *ų*, *<span style="font-family:Code2000">y̨</span>* e *<span style="font-family:Code2000">ą̊</span>*),
* Gwich'in.
* Trascrision scołàstega moderna de l'antigo noren (létara **)

Exénpio in połaco:

: Wół go pyta: „Panie chrząszczu,
: Po co pan tak brzęczy w gąszczu?“
:: — Jan Brzechwa, *Chrząszcz*

Exénpio in lituan:

: Lydėdami gęstančią žarą vėlai
: Pakilo į dangų margi sakalai
:: — Vincas Mykolaitis-Putinas, *Margi sakalai*

Exénpio in Älvdalen dałecàrlego:

:"Ja, eð war įe plåg að gęslkallum, dar eð war slaik uondlostjyner i gęslun."
:: — Vikar Margit Andersdotter, *I fäbodlivet i gamla tider*.
## Informàtega
I vałori inte el HTML/Unicode i xe:

## Voci correlate
* Sedija
* Vìrgoła
* ᚬ

## Linganbi foresti
* 
* 
*
Mitołozia etrusca

Inte ła siviltà etrusca, a partir da'l VIII sècoło a.C. (faze *orientałizante*, caratarizada da'l contato co i cołoni greghi) łe divinità, che fin a chel momento łe jera consepìe come sénplisi entità da ła forma vaga ed inpresiza, łe asume n'aparensa antropomorfa. A se asiste, cusì, a ła nasita de un *pantheon* etrusco, costituìo pì che altro da divinità mutuade da ła mitołozìa grega, ma afiancàe anca da calche divinità indizena, o sia *nasionałe*, cofà cueła de Voltumna, che no ła cata nesuna corespondensa tra i dèi de l'Ołinpo.

Co i Etruschi i zera stài sotometesti a'l dominio de Roma, cuesta ła ghe n'a ga asorbìo anca ła mitołozìa. Tante de łe divinità ełencàe drioman, infati, A se ga integrà inte ła mitołozìa romana.

Ła trinità prensipałe ła ze conposta da Tinia, Uni e Menrva.

## Parsonazi ed eroi
* Tagete
* Tyrrhenus
* Tarchon
* Telefo
* Demarato
* Porsenna
Po A ghe ze Utuzte, un viazador e cołonizador, che in època tarda el stà asosià ad Ulisse/Odisseo, ma che probabilmente el jera na sorta de eroe łigà a ła faze arcàega de viazi e cołonizasion etrusche inte'l baso Tireno e inte l'esplorasion de nove tere tra el IX e l'VIII sècoło a.C.

## Bibliografia
* Gilda Bartoloni, *La cultura villanoviana. All'inizio della storia etrusca*, Carocci, 2003.
* Jean-René Jannot, *Devins, dieux et démons : Regards sur la religion de l'Etrurie antique*, Parigi, Editions Picard, 1998.
* Romolo Augusto Staccioli, *Gli Etruschi. Un popolo tra mito e realtà*, Roma, Newton Compton Editori, 2006. ISBN 88-541-0534-1.
* Nancy Thomson de Grummond, Erika Simon (eds.), *The Religion of Etruscans*, Austin, University of Texas Press, 2006.

## Voxe corełae
* Mitołoxia
* Mitołoxa grega
* Mitołoxia romana
## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Sirconfleso

El **sirconfleso** o **asento sirconfleso** ( **^** o **ˆ** ) el xe on segno diacrìtego doparà in vàrie łéngue. Grafegamente ła xe raprexentadada cofà on cuerto insima a ła létara (inte el caxo de ła «i» ła ciapa el posto del pontin, divegnendo «î»).
## Altre łéngue
### Grego antigo
El sirconfleso ~, inte el grego antigo, el połe far conparsa sołamente so on ditongo o na vocałe longa, e solché inte l'ùltema o penùltema sìłaba de na paroła. Na paroła ła xe ciamada *perispòmena* (se l'asento el casca so l'ùltema sìłaba) o properispòmena (se ła casca so ła penùltema).

### Fransexo
In łéngua fransexe el sirconfleso el połe èsarghe in tute łe vocałi, e el ìndega on orixenàrio slongamento de ła istesa vocałe, uncó cuaxi inpersepìbiłe o par fin spario da ła pronunsa. Par sta motivasion el sirconfleso el xe cuaxi totalmente supèrfluo par ła letura del fransexo moderno.

Inte ła majoransa dei caxi el sirconfleso el se cata in caxo de pèrdita de na susesiva  preconsonàntega etimołòxega, che inte el cascar el ga provocà el pìcoło slongamento de ła vocałe presedente, sia se àtona che tònega:

 
### Portoghexo
In Portoghexe  ,   e   i raprexenta łe vocałi pì sarae de co no łe vien segnae co Asento acuto (pronunsae rispetivamente ,  e ).

### Romen
In Romen l'asento sirconfleso (metesto sołamente inte łe létare "a" e "i") el ìndega do vere e pròpie létare de l'alfabeto autònome ("â" ed "î"); anbedó łe detien el isteso sono, e el so sìnboło fonètego el xe [ɨ]. Ła ùnxoła difarensa intrà łe do el xe ła so doparasion drento de na paroła: ła "î" ła xe doparada inte el scumìsio o inte el finałe de paroła, ła "â" inte el interior.

### Gałexo
In Gałexe el xe doparà par slongar łe vocałi: Â â, Ê ê, Î î, Ô ô, Û û, Ŵ ŵ, Ŷ ŷ
## Altri projeti

## Linganbi foresti

*  Diacritics Project : Tuto cheło che se ga da saver par crear fonto co i asenti justi
*  Keyboard Help: Inparar cofà crear difarenti asenti e segni diacrìteghi sol computer
Repùblega federałe

Na **repùblega Federałe** ła xe na federasion de stati co na forma republegana de goerno. El sentio literałe de ła paroła repùblega co ła xe doparada cofà referensa a na forma de goerno vołe dir: "on paexe che el xe goernà par raprexentanti ełexesti e par on lìder ełexesto (cofà on prexidente) invese de on re o rexina". 

Inte na repùblega federałe ghe xe na divixion dei poderi intrà el goerno federałe e i governi de łe sudivixon individuałi. Mentre ogni repùblega federałe jestise sta divixion de poderi difarentemente, cuestion simiłari cofà defexa, seguresa e pulìteghe monedàrie łe xe xeneralmente xestionae a liveło federałe, e cuestion cofà manutension d'infrastrutura e educasion łe xe xeneralmente xestie a liveło rejonałe o locałe. Tutavia ghe xe difarenti ponti de vista so cheło che ła xe na conpetensa federałe. Na repùblega federałe ła xe ełora mèjo definìa in contrasto a na repùblega unitària, andove el goerno sentrałe el ga ła sovranità piena so tuti i aspeti de ła vita pułìtega. Sta infrastutura pi desentralixà ła juta a spiegar ła tendensa dei paéxi pi popołoxi de operar cofà repúbleghe federałi.

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Lewis Hamilton

**Lewis Carl Davidson Hamilton** (Stevenage, 7 de genaro 1985), xe on pilota englese de Formuła 1 che atualmente se trova a corer co na vetura del Mercedes.

El ariva 'nteal Formula 1 inte el 2007 su una McLaren e dal 2013 el core par la Mercedes. El campione del mondo in 2008, 2014-2015, 2017-2020

## Team
* 2007-2012: McLaren
* 2013-: Mercedes

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Segno de pontuasion

I **segni de pontuasion** (o **pontejatura**) el xe on sistema de segni paragrafemàteghi doparai inte ła ortografia, che ła tołe drento on union de segni che i serve par divìdar o rexaltar parołe o grupi de parołe (o "sintagmi") e fraxi; col ponto che el finise el periodo o senò, cofà in serta proxa jornałìstega, a stochetarlo. Variàbiłe da na łéngua a l'altra, ła doparasion de ła pontejadura el xe definio parte dei regołaminti propi de na łéngua (njoncora codifegai dal vèneto), parte da łe credense de cheło che scrive.
## Tipi de pontejatura
*apòstrofo: **&#39;** **’**
*bara oblìgua: **/**  **⁄** 
*do ponti: **:**
*linieta ondułada: **⁓**
*linieta: **** **&ndash;** **&mdash;** **―**
*paréntexe: **(&nbsp;)** **[&nbsp;]** **{&nbsp;}**  **< >**
*ponti de sospension: **…** **...**
*ponto e vìrgoła: **;**
*ponto esclamativo: **!** **¡**
*ponto: **.**
*ponto interogativo: **?** **¿**
*ponto median: **·**
*spàsio: &nbsp;&nbsp; &ensp;&nbsp; &emsp; 
*trato de union: **‐**
*vìrgoła: **,**
*virgołete: **« »** **‘ ’** **“ ”**

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Vìrgoła

70px|miniatura|na vìrgoła
Ła **vìrgoła** o ***vìrguła*** ła xe uno dei segni de pontuasion pì doparai. El xe el pì curto segno de pàuxa e el corisponde inte ła letura a on curtisimo intervało de ła voxe.

Grafegamente ła par èsar cofà on ponto slongà verso el baso a sanca e el xe poxisionà inte el baso a sanca prima del spàsio intrà łe parołe. A ła so forma ła rimanda al so nome, dal latin *virgula, -ae* "bastoneto, verga picenina".
## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Ponto (segno de pontuasion)

100px|miniatura|El ponto|right
El **ponto**, el xe on segno de pontuasion. El corisponde a ła pì longa pàuxa existente, che ła xe paro a cheła del ponto interogativo e del ponto esclamativo.

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Venetia

* **Venetia**, topònemo latin che ła ìndega ła rejon de ła Venèsia
* **[[Venetia marìtema]]**, thema de l'Inpero bixantin
* **[[487 Venetia]]**, asteròide de ła fasa prinsipałe
* **[[Regio X Venetia et Histria]]**,  una de łe *regiones*
* **[[Veneția de Jos]]**, locałità de ła Transilvania
Paroła

Ła **paroła** (dal grego παραβολή *parabolè*, traerso el latin *parabŏla*, dopo mudà in *paràula* inte el volgar) ła xe ła espresion orale o scrivesta de na informasion o de on conceto, o sia ła raprexentasion de na idea svolxesta a mexo e inte el presuposto de on rifarimento convensionałe. In morfołoxia ła paroła ła xe definia cofà on ełemento lenguìstego costituio da on morfema lìbaro o da na secuensa de morfemi ligai. In sintasi se se rifarise a ła paroła cofà na entità de ła fraxe asociada a na determenada parte del discorso.

Ełemento de baxe de ła comunicasion verbałe, ła paroła ła ciapa drento de sta cuà el roło de unità mìnema de trasmision de conceti e cusita tałe ła xe stada anca definia "monade lòxega", siben łe sìpia state moveste obiesion a sta version atomìstega, soratuto par efeto dei tanti esperiminti de manipołasion verbałe produxesti inte el partegołar inte l'arte o in dòpari strumentałi spesìfeghi de ła comunicasion.
## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Madame

**Madame** (Creaso, 16 de xenaro 2002 ła xe na cantautora italiana, poxisionada inte i xènari pop-rap e profesionalmente in atività dal 2017.

## Discografia
### Sìngułi

## Note


## Altri projeti

## Linganbi foresti
* Madame su Spotify
Sarah Thonig

**Sarah Agrippine Thonig** (Monaco de Baviera, 16 de febraro del 1976) ła xe na atora todesca.
Intrà i so rołi pì conosesti, figura chel de Liv Sonntag inte el film *[[Hotel 13]]* (2004). Ła ga resità in numarévołe sèrie tełevixive todesche, cofà par exénpio in Sturm der Liebe o in Der Alte.

## Filmografia parsiałe

### Teatro
* 2012: Katzelmacher – Rexia: Anja Sczilinski – Residenztheater München
* 2013: DNA – Rexia: Anja Sczilinski – Residenztheater München
* 2014: Frühlingserwachen – Live fast, die young – Rexia: Anja Sczilinski – Residenztheater München

### Tełevixion
* 2005: Heiraten macht mich nervös (Film de tełevixion) 
* 2012: Dahoam is Dahoam (Sèrie de tełevixion)
* 2012: Lebenslänglich Mord – Die kleine Königin
* 2014: Hotel 13 (Sèrie de tełevixion, 49 Episodi)
* 2014: Wasser und Sahne (film curto)
* 2014: Alles was zählt (Sèrie de tełevixion)
* 2015: Sturm der Liebe (Sèrie de tełevixion)
* 2015: Der Alte – Die Puppenspieler 
* dal 2015: Die Rosenheim-Cops (Sèrie de tełevixion, Roło da protagonista)
* 2017: SOKO München (Sèrie de tełevixion)
* 2017:  (Fernsehreihe)
* 2018: Morden im Norden (Sèrie de tełevixion)
* 2019: Song für Mia (Film de tełevixion)
* 2019: Frühling – Weihnachtswunder (sèrie de tełevixion)
* 2020: Der Beischläfer (Sèrie de tełevixion)
## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Virgołete

Łe **virgołete** łe xe on segno de pontuasion tipogràfego doparà par destìnguar na paroła o na fraxe cofà citasion, discorso direto, par rexaltàrghene ła nadura xergałe, tècnega, metafòrega, figurativa, irònega o diałetałe, o par parołe e fraxe de łéngue foreste njoncora entrae in dòpara comun inte ła determenada łéngua. Łe połe anca èsar doparae, in alternativa al corsivo, inte i rifarimenti bibliogràfeghi par sitar el tìtoło de on periòdego e łe njien par de pì doparae da racuanti lenguaji de programasion par dełimitar łe stringhe.

Le virgołete łe se dòpara senpre in còpia, cofà che łe fa anca łe paréntexe, e par sto motivo łe conparise anca ełe senpre sia "verte" che "sarae", rispetivamente prima e dopo ła paroła o ła fraxe pertinente.

## Tipołoxie e dòparo corełà
### Inte el Vèneto
A ghene xe de cuatro sorte:

# **Virgołete base** o anca dite ***virgołete latine*** o ***virgołete angołari*** (« »).
# **Virgołete alte** o anca dite ***virgołete inglexi*** (“ ”) (" ").
# **Virgołete sénpleghe** (‘ ’) (' ').
# **virgołete base sìngołe** (‹&nbsp;›).

Łe virgołete alte łe njien doparae par reportar on discorso direto, cuindi łe parołe dei vari interlocudori.
### In altre łéngue

In racuante łéngue, alfabeti e stati i njien de règoła doparà łe dópie virgołete, mentre łe altre łe njien doparae cofà alternadive o caxi speçałi, cofà drento de na citasion, par conceti spesìfeghi o tìtułi cubitałi. Ghe xe de łe ecesion cofà par exénpio in inglexe: i statunitensi i dòpara par el pì łe dópie, mentre i inglexi i dòpara frecuentemente łe sìngułe.

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Idea

Na **idea** (dal grego ἰδέα 'aspeto, apariensa, forma', rełasionà co εῖδος *eîdos*, ‘vista, vixion, aspeto’) ła xe na reprexentasion mentałe che ła sorxe al partir del rajonamento o de ła imaxenasion de na persona. Ła xe considerada cofà el ato pì de baxe del intendimento, co se contenpla ła mera asion de conósare calcosa.

Ła capasità omana de contenplar idee ła xe asociada a ła capasità de rajonamento, autoreflesion, ła creatività e ła abiłità de ciapare e aplegar el intełeto. Łe idee łe dà logo ai conceti, che i xe a ła baxe de calsiasi tipo de conosimento sienfìtego o fiłoxòfego. Sensa dùbio, inte on senso popołar, na idea ła połe èsar susitada anca sensa ła riflesion, par exénpio parlando de l'idea de na parsona o de on logo.

## Definision

Na **idea** ła xe on tèrmano filoxòfego che, in xenerałe el se połe anałixar soto cuatro ponti de vista:
* **Lòxego**: La idea ła xe ecuiparàbiłe a on conceto o a na prepoxision, che ła tien on signifegà.
* **Ontolòxego**: La idea ła xe ecuiparàbiłe a calche material che existe inte el mondo reałe.
* **Trasindentałe**: La idea cofà na posibiłità del conosimento e ła xe calcosa co ła cuała se vołe esprìmar calcosa par otegner pì conosimento de cheło co ła cuała se ga a che fari e/o de cheło che se xe drio tratar o studiar.
* **Psicołòxego**: La idea ła xe ecuiparàbiłe a na reprexentasion mentałe sojetiva.
## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Gàlia

[thumb|upright=1.4|Ła Gàlia inte el scumìsio de łe [guere gàłeghe. L'etnografia romana ła ghea dividesto ła gàlia in sìncue parte: Gàłia Bèlxega, Gàłia Sèltega (cuaxi corispondente totalmente a ła provinsa de ła Gàłia Lugdunensis), Gàłia Cixalpina, Gàłia Narbonensis e Gàłia Acuitània.|sinistra]]
La **Gàlia** (o **Gàlia tranxalpina**) xera, segondo ła nomenclatura xeogràfega del'età antiga, ła tera dei Gałi, tèrmano che el identifegava, inte el lèsego latin, na granda union de popołasion sèlteghe continentałi. Corispondea a na granda rejon de l'Eoropa sentro-ocidentałe.

## Etimołoxia
El tèrmano "Gàlia" el xera restà in dòpara fin a l'età tardoantiga e altomedievałe, co ła stabiłixasion del Renjo dei Franchi ła ghea portà a l'afermasion de l'espresion "Fransa" (anca se par tuto el Medioevo el nome "Gàlia" ła xe restada inte i scriti in latin).

I autori latini i ga doparà inisialmente i nomi Gallia e Galli, plurale de Gallus, par dexinjar i Selti che ghe xera inte ła Gàlia.
El nome de Gàlia el xe stà atestà par ła prima olta datorno al 168 a.C., ma ła so doparasion ła xe probabilmente racuanto pi antiga. El xe stà doparà par ła prima olta par dexinjar i popołi selteghi che i ga cołonixà l’odierna pianura padana, dopo ciamada Gàlia cixalpina.

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Urban Justice

***Urban Justice*** el xe un film del 2007 direxesto da Don E. FauntLeRoy, e interpretà da Steven Seagal e Eddie Griffin.

## Trama
L'ex ajente dei servisi segreti Simon Ballister el xe a ła riserca del sasin de so fiòło Max, agente de połisia copà in un aguato da na perigołoxa organixasion criminałe.
Ałora Simon Ballister el se trasferise inte el cuartiter malfamà indove che łaorava el fiól e el taca conbater ła viołensa co ła viołensa.
## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Florianópolis

**Florianópolis** ła xe na sità del Braxil, cavedàłe del Stato de Santa Catarina.

Ła xe poxisionada inte ła parte orientałe del Stato e el xe bagnà da l'Oseàno Atlàntego.

Fondà inte el 1726 col nome de *Nossa Senhora do Desterro*, in vèneto "Nostra Senjora dei Emigrai" (leteralmente: *de l'exìlio*), ła sità ła vien renominada inte el 1894 in onor de Floriano Peixoto, cao del goerno in carga fin a ła Rivolusion Federałista.

La sità ła xe comunamente conosesta col soranome **Floripa** e la xe stà reconosesta cavedałe braxiłiana co ła pì granda cuałità de ła vita e ìndaxe de svilùpo oman (0,955 inte el 2001).

L'ixoła inte ła cuała łève vanta sirca sento spiàje. Le atività prinsipałi łe xe el torismo, servisi, università, informàtega.
## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Pałaso Maffei

El **Pałaso Maffei** el se cata a Verona, el dełìmita el łato nord osidentałe de piasa de łe Erbe.

## Stòria
El pałaso el existeva xa dal XV sècoło, ma el 20 de disenbre 1629 Marcantonio Maffei ga deçidesto de sgrandirlo, xontàndoghe anca un terso pian. Sconosùo el xe el nome de l'architeto, anca se pare chel fuse roman; ła concluxion dei łaori ła se ga avesto solché inte el 1668.

## Descrision

## Altri projeti

## Linganbi foresti

* Sito ufisałe so palazzomaffeiverona.com
Pontiłi ACTV de Venesia

El trasporto pùblego a Venesia, efetuà dai vaporeti in servisio co l'ACTV, el ze acesìbiłe tramite i pontoni (łocalmente conosùi come *imbarcadèri*), ecuivalenti de łe fermade par trasporto so goma e so sina (rotaia).
Tuti i pontoni ACTV i ze a gabina, escludesti Certosa, Lazzaretto Novo, Torcello, Lido San Nicolò (Ferry), San Servolo, San Lazzaro e San Giuliano.

Łista par zone:

## ==Voze corełade
* Actv
* Ponton
## Notasion