open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Resorzimento

right|200 px|thumb|L'Itàlia prima deł Risorgimento

Col termine **Risorgimento** ła storiografia ła indica el periodo de ła storia d'Itàlia durante el qual ła penìxola itałiana ła xe stà unificà połiticamente. El termine el tende a fornir na interpretasion in poxitivo del periodo, come rinàsita de na entità nasional par łongo tenpo perdùa. Par quanto ła vixion ideałistica del periodo ła sia rifiutà da diverse interpretasion moderne, el termine el xe ormai sostansialmente acetà e gà asunto na valensa storiga, pì che ideałistica.

Ła prima fàxe del Risorgimento (1847-1849) ła vede el sviłupo de vari movimenti rivołusionari e de na guera anti austriaca (ła Prima Guera de Indipendensa), ma ła xe sara co un sostansiałe ritorno al "statu quo ante". Ła seconda fàxe, maturà in tel bienio 1859-1860 (Seconda Guera de Indipendensa), ła porta tanto avanti el proceso de unificasion e ła xe sara co ła proclamasion del Regno de Itałia. L'unificasion ła xe stà dopo conpletà col'anesion del Veneto in tel 1866 (Tersa Guera de Indipendensa) e queła de Roma, cavedal del Stato Pontefiso, el 20 de setenbre 1870 (Roma ła deventerà l'ano dopo cavedal de l'Itàlia unìa).

Ała fin del Risorgimento, parò, ghè restà oncora de łe tere iredente, o sia gnancora ricongiunte coła madrepatria, tra cui Trento e Trieste, che łe vegnarà unìe a l'Itàlia soło co ła Prima guera mondial.

## Notasion

## Varda anca
* Ciapada de Roma
Fiume

thumb|Seine, Claude Monet, 1897
[right|thumb|Ła [Piave]]
El **fiume** o **fium **el xe un corso de acua dolsa, che el score in un ghebo naturałe sensa forti pendense e co defluso costante. El nase co łe precipitasion o col siołimento dei giasari int'un fóntego.

[miniatura|La foxa del fium [Selenga te el Bajkal]]
## Zeomorfołozia fluviałe
I fiumi che entra inte un łago i se ciama imisari, quełi che i va fora i xe emisari.
Łe rive del fiume łe se ciama riva sanca o drita rispeto a ła diresiòn de ła corente, o sia metendose co łe spałe verso ła sorxente.
El ponto indove el fiume el se buta inte un mar o inte un lago el se ciama fóxa. Ła pol ciapar forma de estuario o delta.

El fiume pì longo del mondo el xe el Nilo; el Rio de łe Amasoni invese el ga el basin pì grando e ła maxor portada.

## Notasion


## Bibliografia
* 
## Altri projeti

## Linganbi foresti
Turìn

**Turìn** (*Torino* in tałiàn; *Turin* in piemontéxe) ła xe ła quarta cità italiana par popołasiòn co 902&nbsp;255 abitanti, ma ła tersa dopo Roma e Miłàn par movimento econòmego, capołuogo del'omonima provinçia e de ła rejòn del Piemonte, nonché uno dei majori çentri universitari, culturałi e sientifiçi del paéxe. Ła xe stà ła prima cavedal del'Itałia, dal 1861 al 1865 quando xe stà spostà a Firense.

## Note
Montecìa de Crozara

**Montecìa de Crosara** (*Montecchia di Crosara* in tałiàn) l'è un comune de 4189 abitanti inte ła provincia de Verona.

## Geografia
**Montecìa** dista 40 chilometri da Verona. Rispeto al capologo l'è inte na poxision nord est. L'è in Val d'Alpon e ła ciapa el nome da l'omonimo fiume.

El paese de Montecìa de Crosara l'è inserio inte un paesajo unico: vigne a perdita d'ocio, smisiai a siarexare che łe cuerde de bianco, inte ła stajon de ła fioritura, tuta la vałe, dal fondo a ła sima.

Ventimila quintai de siarexe, doxentomiła etolitri de vin i ze el risultà de n'atività agricoła de tradision antica.

## Economia
Ła xe na xona de produsion del vin Valpołiceła DOC, de l'Amarone DOC e del Recioto DOC.
El Comune fa parte de l'asociasion sità del vin.

## Evołusion demografica

## Collegamenti foresti
* Asociasion sità del vin 

## Aministrasion comunałe
San Michele Extra

**San Michele Extra** l'è un quartier de Verona. L'è situà inte ła parte est dela città, e el fa parte dela Circoscrission 7 del Comune de Verona. El confina a ovest con Borgo Trieste e Porto San Pancrassio, a sud ghe el fiume Adexe che el lo divide dal comune de San Giovanni Lupatoto, a est col comune de San Martino Buon Albergo, e a nord l'è vissin a Montorio Veronexe.

## Cexe
* Cexa de Madona de Canpagna
* Cexa de San Michel
* Cexa de don Carlo Steeb

## Piasse
* Piassa del Popoło ('ndo ghe la sede de la circoscrission)
* Piassa Madonna di Campagna(de fronte all'omonima cexa)
* Piassa Frugose (pì resente, de fronte alla cexa de don Carlo Steeb)

## Scole
* Scola Elementar "Renato Simoni"
* Scola Elementar "Luigi Dorigo"
* Scola Elementar "D.Mercante"
* Scola Media Stadal "M.L.King"
* Scola Media Stadal "Giovanni XXIII"
* I.P.I.A. "Leonardo da Vinci"
* Liceo scientifico "N. Copernico"

## Zone
San Michele Extra l'è sudiviso in sotozone par l'individuassion imobiliare:
* San Michele Extra
* Fondo Frugose
* Castiglione
* Madonna di Campagna

## Personalità nate a San Michele Extra
* Mario Corso, calciator
* Osvaldo Fattori, calciator
* Alberto Malesani, alenator de calcio
* Michele Sanmicheli, architeto

## Varda anca
* Verona
Ani 970 v.C.

I **ani 970 [[Vanti Cristo|v.C]]** o **[[Vanti Cristo|p. de C.]]** (**ani noesento setanta vanti Cristo**) i xe on desenio del X sècoło v.C. che el ciapa rento i ani che i va dal 979 v.C. al 970 v.C..

## Fati, invension e scoverte
* ...

## Personaji
*David re abreo del Reino de Israel.

## Morti
* 970 v.C. - David re ebreo del Reino de Israel.
Capodistria

left|190 px|thumb|El pałaso Pretorio
**Capodistria** (en slovén **Koper**), popołasiòn 23&nbsp;765 abitanti, ła xe na cità costiera del'Istria, capołuogo del comùn de Capodistria (popolasiòn 49&nbsp;206 abitanti) e el prinsipałe porto de ła Slovenia, afacià sul Mar Adriatico. Tra i prinsipałi luoghi de interese de Capodistria trovémo el Palazo Pretorio del XV secoło, in stiłe gotico venesiàn, la Ceza Carmine Rotunda del XII secoło e ła Catedrałe de San Nasario col so campaniłe (55&nbsp;m) del XIV secoło. I Romani ła ciamàvano *Giustinopołi*. Inte el 1278 ła xe stà anéxa a ła Republica de Venesia e inte el 1797 i Austriaci ła riçeveron da Napołeone chel gavea conquistà Venesia. Dopo ła Prima Guera Mondiałe (1918) ła xe stà cedua al'Itałia co tuta ła Venesia Julia. Inte el 1947 ła ga fato parte del Teritorio libaro de Trieste- Zona B, e inte el 1954 ła xe pasà a ła Jugoslavia in cambio del ritorno de Trieste a l'Itałia. Dal 1991 ła fa parte de ła Slovenia.
Vegia

**Vegia** (en tałiàn **Veglia**; in croato **Krk**; in łatìn *Curicta*) ła xe ła pì granda ìzoła de ła Croasia. Ła xe stituà inte el Golfo del Carnaro, no tanto distanta da ła teraferma e da ła sità de Fiume.

## Storia
Ła xe stà romana, bixantìna e venesiana dal 1358 al 1797. Austriaca, durante ła prima Guera Mondial la triplice Intéxa ła l'avéa promésa al'Itałia, ma co i tratai de pace del 1919, l'itałia gà avuo soło Cherso e Łusino.

## Çentri principałi
miniatura|sinistra|La sità de Vegia
* Bescanova (*Baška*)
* Castelmuschio (*Omišalj*)
* Dobrigno (*Dobrinj*)
* Gnivise (*Njivice*)
* Małinsca (*Malinska*)
* Ponte de Vegia (*Punat*)
* Verbenico (*Vrbnik*)
* Vegia (*Krk*)

## Cołegamenti forésti
* Informasion turistiche su Vegia
Łéngua croata

El k**roato** ła xe na léngua ke ła fa parte del sotogrupo slavo meridionałe de ła rama slavo de łe Lengue indoeuropee.

Xe cakołà da sirka 5 o 6 miłioni de persone kofà łéngua madre. En Kroasia, andove ła xe łéngua ofiçiàłu, in okaxiòn de el referendum del 2001 4.265.081 persone (iel 96,12% dei abitanti) i ghea deklarà de cakołar el kroato kofà łéngua mare.

## Alfabeto
Cherso

**Cherso** (en croato **Cres**, pron ) xe una de łe ìzołe del golfo del Carnaro, a pochi chiłometri de distansa dal'Istria.

Sebén l'arçipełago costituisca propàgine de ła regiòn fìxica tałiàn, exo apartièn połiticamente a ła Croasia. Ła gà na superfiçie de 405,78&nbsp;km² el so capołuogo xe la sità de Cherso, abità de 2&nbsp;959 persone (2001).

El 7,1 % dei abitanti se dichiara de marelengua veneta, anca se de securo i xe de più, e continua a parlarlo anca deso seben ła majoransa dei Veneti sia scampà dopo a fin dea seconda guera mondiae co l'arivo de Tito.
Pago

L'ìzoła de **Pago** (en croato *Pag*) ła xe situà de fronte a ła costa de ła Dalmasia nord-oxidentàl (Da ła quàl xe separà dal canałe de ła Morlacca) e a sud del'ìzoła de Arbe (*Rab*), e xe estende en diresiòn nord-sud par çirca 60&nbsp;km co na costa rica de baje.

Ła xe cołegà a ła teraferma da un ponte e da na łine de tragheti chei partono da Prizna.

Ła sità de Pago (*Pag*), el çentro pì grando del'ìzoła, fondà inte el 1443 e progetà dal çelebre architeto Giorgio Orsini, xe sviłupa atorno na piaza prinçipałe dove xe situà ła baxiłica gotica de S. Maria.

L'ìzoła xe granda 305&nbsp;km² e gà na popołasiòn de 7&nbsp;979 abitanti.
Raguza (Croasia)

**Raguxa** (en croato *Dubrovnik*) ła xe na sità de ła Croasia meridionàl situà łongo ła costa de ła Dalmasia. Ła çità, che gà łongamente mantenuo ła soa indipendensa come quinta republica marinara tałiàna, gà un centro stórego de particołar bełesa che figura nel'ełenco dei patrimoni de l'umanità de l'UNESCO e che łe gà dao el sovranón de "Perla del'Adriatico". Ła xe capołuogo de ła Contea raguseo-narentana e ła pì granda sità de ła Croasia co na popołasiòn de 49.728 abitanti.

## Notasion
Golfo del Carnaro

El **Golfo del Carnaro** (co molte altre denominasion come *Quarnero* e *Quarnaro*;) xe un golfo del Mar Adriatico setenrionałe, chel separa l'Istria da łe ìzołe de Cherso e Łuxino.

Ciamà de frecuente golfo, el Carnaro xe en realtà un braxo de mare a forma de inbuto che xe stringe intrà ła teraferma e l'arcipełago chersino-łusignàn e comunicante, mediante el canałe de ła Faresina. Dal punto de vista giografico xe generalmente ritegnù el confìn intrà ła regiòn ziogràfega tałiàn e la Dalmasia.

left|thumb|El Carnaroło
El Carnaro no xe da confondere dal Quarneroło , n'altro braso de mar chel separa łe ìzołe de Cherso e Luxìno de Vegia, Arbe e Pago.

## Notasion

## Linganbi foresti

* List of kvarner destinations 
* Visit Kvarner
Arbe

**Arbe** (en croato *Rab*) ła xe un'ixoła de ła costa dalmata el capołuogo de ła quàl xe l'omonima sità de Arbe. Ne ła stagiòn estiva xe inportante meta turìstega. Spica tra łe altre ła łocałetà de Łoparo (Lopar), dove xe seniała ła prexensa de spiage sabioxe, na rarità par ła Croasia.

Arbe gà dato i natałi a Marco Antonio de Dominis, mentre Łoparo, secondo ła łegenda, gà dato i natałi al monaco spaccapietre Marino, fondatòr de ła Republica de San Marin.

Arbe ła xe ragiungibiłe comodamente par nave da ła terafrerma dal paéxe de Jablanac e nei méxi estivi anca da Baescanova (Baska) sul'ixoła de Vegia (*Krk*). Oltre el capołougo omonimo, l'ixoła prexenta altri viłàgi picenini çircostanti tra i cui i pì inportanti, speçie par l'atività turistega, son Palit, Banjol, Barbat, Mundanije, Kampor, Supetarska Draga, Łoparo.

## Cołegamenti forésti
* Informasioni turistiche su Arbe
Carso

El **Carso** (en bixiaco *la Monte*; in sloven *Kras*, in furlan *Cjars*, in todesco *Karst*), conossuo anca cofà **Altopian Carsego**, el xe un altopiàn cengioso calcareo de l'Eoropa sentro-meridional.
El se estende dal nord-est del'Italia (dai piè de le Alpe Zulie fin a la croda del Velebit (Alpe Bebie), passando par la banda ocidental de la Slovenia, fin al nordovest de la Crovazia, inte l'Istria.

miniatura|sinistra|Sudivixion de łe Alpe Dinareghe, el Carso el xe signà co (A1)
## Clasificasion
Secondo ła Partision de łe Alpe del 1926 el Carso el xe considerà parte del sistema alpin e el costituise una de łe 26 sesion de łe Alpe.

Secondo ła AVE e ła SOIUSA el Carso no el fa parte de łe Alpe ma apartien a ła caena de łe Alpe Dinareghe.

[miniatura|sinistra|El Carso a [Duin-Aurisina|Doìn Auresina]]
## Zeografia fixega
El Carso el xe sior de concavi naturai (foibe) dae da l'estrema solubilità de le piere calcaree rispeto ai azenti atmosfereghi, in particolar a l'acido carbonego contegnuo inte la piova. Tute ste grave le ga parmesso de desvilupar un numaro considerabil de società speleolozeghe

El Carso el xe traversà da na siorissima rea de trozi, che i se desrama traverso i vari aspeti del paesagio: dai coi rinboschii a pin moro, fin a la landa carsega pierosa, passando par la carateristega vesetazion carsegica, mejo mantegnua inte le zone manco urbanisae.

## Varda anca
* Carsisemo
* Monte San Michele
* Timavo

## Altri projeti
Penìzoła balcànega

Ła **Penìxoła balcànega**, conosiua anca senpisemente come i **Balcani**, ła xe na penixoła del'Eoropa orientàl dełimità a nord da ła Panonia, a sud-ovest dal Mar Adriatico e dal Mar Ionio, a sud-est dal Mar Egeo e a est dal Mar Negro.

Ła xe prevalentemente montagnoza e rica d'aqua. 
Ła xe un croxioło de pòpołi, etnie, łéngue e rełigioni e da ła storia senpre burascoxa, come dimostra ła rełativamente bree storia de ła Jugoslavia.

Inte ła Penixoła Balcanega son infati situai, in parte i teritori de Croasia, Servia, Slovenia e Itàlia (Venesia Julia) e conpletamente i teritori de Bosnia-Erzegovina, Montenégro, Albania, Macedonia, Grecia, Bulgaria. Gha fa parte anca ła Turchia eoropea.

## Linganbi foresti

*  Oservatorio sui Balcani
Mar Mediteraneo

El **Mar Mediteraneo** el xe un mar entercontinentàl che se cata intrà Eoropa, Africa e Àzia.

El idronimo el deriva da ła paroła łatina *Mediterraneus*, chel signifega "en mezo a łe tere". El Mar Mediteraneo traverso ła storia del'umanità el xe stà conosùo co diversi nomi. I antichi romani, i ło ciamava, par ezenpio, *Mare Nostrum*.

## Zeografia fizega
La só superfisie aprosimativa xe de 2,51 miłioni de km² e el ga na łonghesa de sirca 3700&nbsp;km.

El Mediteraneo el xe cołegà a ovest co l'Osèano Atlàntego, traverso el Streto de Gibiltera. Ad est razunge el Mar de Marmara e el Mar Negro, tramite el Dardanełi el Bosforo. El Mar de Marmara el vien de frecuente considerà parte del Mar Mediteraneo, mentre el mar Nero el xe zeneralmente distinto. El Canałe de Suez a sud-est el cołega el Mediteraneo al Mar Róso.

Łe maree le ze łimitae forte a cauza del scarso cołegamento co l'Oseano.

El clima mediteraneo el xe zeneralmente caraterizà da inverni umidi ed estai calde e seche.

## Zeografia umana
Cultivasion caraterìsteghe de ła regiòn le è: ułivo, vite, agrumi e ocara da suro.

Ła regiòn del mediteraneo ła ga na łonga storia de çiviltà

## Notasion
Alerzia ai àcari

L**'ałerxia ai acari** ła xe na forma de ałerxia respiratoria che interexa na bona parte de ła popolaxion (ghe xe dei studi epidemioloxeghi che parla del 19%-21%). Ła xe na causa tra cuełe pi importanti de łe alerxie de casa.

I acari i xe dei artropodi (cuesto xe el nome del Phylum), dea clase dei aracnidi. cuełi che centra inte el discorso de ła a łe rxia de casa i xe ciàma **Dermatophagoides**, deti anca acari dea casa. Le do specie che conta le xe el *Dermatophagoides pteronyssinus* e el *Dermatophagoides farinae*.
Sti acari i xe grandi pochi micron e par rifornirse de acua no i pol bevarla diretamente, ma i dipende dal'asorbimento del vapor acueo. Par sta rason i xe sensìbiłi al'umidità relativa del'aria e sicome l'umidità ła xe corełà co ła temperatura, le condisiòn favorevoli al svilupo dei acari xe cuele de un'umidità relativa almanco del 60%-70% e sora i 20-25 gradi sentigradi.

I acari de ła caxa (che na volta i vegnea ciamà *acari de ła polvare*) i magna resti de pełe umana (rufa, tochi de onxe, pełi) che i trova inte i stramasi e inte i cusini, dove, tra l'altro ghe xe tute le condision de umidità e de temperatura che ła serve par el so svilupo.
I ałergeni dei *Dermatophagoides* i xe tochi dei stesi e le so dejesion; cuando che i vién respirà, i scatena, in cuei che xe a łe rxeghi, la reasiòn a łe rxega parchè i incontra i so anticorpi specifeghi Ig-E. El risultato clinego pol esare rinite, conxuntivite e asma.
Visto che i ghe xe in tute le stajòn, l'ałerxia ła xe persistente e no intermitente come sucede, par esempio, coi pòłini.
cuando che vién fata ła diagnosi de a łe rxia da acari, ła prima roba da fare xe na bona bonifega anbientale de ła camara da łeto: gnente mocuette, pelouche, tende gròse, tapeti. Va ben anca sbasare el łiveło de umidità (no umidifegatori), darghe aria diverse volte a ła camara, fodere antiacari par i stramasi e i cusìn. Se pol doparare, sempre in camara, i spray acarisidi sui stramasi e metare dei filtri che neta de continuo l'aria.
Braza

**Braza** (en itałiàn *Brazza*, en croato *Brač*) ła xe una de łe ìzołe de ła Croasia situà poco distante da ła costa de ła Dalmasia.

Co na superfiçie de 396&nbsp;km² ła xe ła tersa ìzoła en ordine de grandessa del Mar Adriatico (dopo Vegia e Cherso) e ła pi granda de ła Dalmasia. El monte pì alto del'ìzoła, el monte San Vito (*Vidova Gora*), co ła so altessa el punto pì alto inte el Mar Adriatico.

L'ìzoła ła gà na popołasiòn conplesiva de çirca 13&nbsp;000 abitanti, divixa nei çentri prinsipałi San Piero de Braza, San Giovanni de Braza e Milna, oltre a ła łocałetà turistega de Bol preso el Corno d'oro (*Zlatni rat*).

## Cołegamenti forésti
* Informasioni turistiche su Braza
Vajo

thumb|El Vajo Streto, sul Sengio Alto
El **vajo** el xe un canałon pitosto streto e ripido che el se rampega, roega su in mexo ai muri de rocia e ai sgrebani. Sto termine el vien dal latin *vallis* e el vien doparà specie sułe Picołe Dołomiti e sui Lesini, dai Vixentini e dai Veronexi. A difarensa del voro, el vajo el xe na via bastansa comoda par andar su e rivar in quota.
thumb|left|Ła parte de sora del Vajo del Ponte, dopo ła 40. gałeria, sul Pasubio
Par ricordarghene tra i pi conosùdi, se pol mensionare el Vajo deł'Aqua suła Cadena de łe Tre Croxe, el Vajo Pełagata e el Vajo dei Cołori sul Carega, el Vajo Streto sul Sengio Alto, el Vajo del Pino el Vajo del Ponte sul Pasubio,el Vajo dell' Orsa sul Monte Baldo.

## Varda anca
*Voro
Voro

El "voro" el xe na sfesa, pi che un canalon, in mezo a muri alti de rocia. El xe na specie de inpiria, dove che casca zo aqua, piere e paltan. El termine el vien dal langobardo *boro* , che vol dir buso, e el vien doparà specie sułe Picołe Dołomiti, da Vixentini e Trentini.
Serti vori, quei pi larghi, i pol esare anca doparà come vie de montà, ma i xe de łe pontare tremende, da fare co bon ałenamento.
Da mensionare, sul Pasubio, el Voro d'Uderle.

## Varda anca
*Vajo
Bacałà a ła visentina

thumb|left|Bacalà a ła visentina esposto inte ła vetrina de na gastronomia, insieme co altre speciałità locałi.

El **bacałà a ła visentina** el xe el piato "nasional" de Vicensa.

Tanto par scominsiàr, nol xe el *bacalà* taliàn, che el xe el pese *Gadus morhua* soto sałe, ma el steso pese sicà al vento: un stocafiso.
La tradision ła vol che in tel 1432 el capitan venesian Piero Querini el gabia fato naufragio su l'isoła de Rost, inte łe Lofoten, in Norvegia. Da lì el g'avaria portà xo in Veneto sto stocafisso, che xera, tra l'altro, un magnàr economego, pien de proteine e che se podeva conservàr par tanto tempo.
Intanto che a Venesia el bacałà el vegnea fato *mantecà* (a ła venesiana), a Vicensa vegnea inventà ła riceta a ła visentina. E naturalmente ghe 'ndava tacà na beła porsiòn de połenta.

## Come el se fa
Ła riceta de ła *Veneràbiłe Confraternita* del Bacałà a ła Visentina, par 12 persone, la vol:
1&nbsp;kg de stocafiso seco (che vien dal todesco 'stockfisch' = pese baston), 500&nbsp;g de séołe, 1&nbsp;l de ojo de ołiva estra verxene, 3-4 aciughe, 1/2 litro de łate fresco, poca farina bianca, 50&nbsp;g de formajo grana gratà, un ciufo de parsémoło trità, sale e pevare.

Bixogna mołar el stocafiso, dopo averlo batù ben, in aqua freda, canbiandoła ogni 4 ore, par 2-3 dì. Cavar parte de ła  pełe, vèrsar el pese par lungo, cavarghe ła resca e tute le spine.
Tajarlo a tochi quadri, pi che se pol gualivi. Tajar fin le séole, rosołarle in na tecia co un goto de ojo, xontar le aciughe disavìe, sensa resche e tajà a tochi; par ultimo, stuà el fogo, metarghe el parsémolo trità.
Infarinàr i tochi de stocafisso, versarghe sora el desfrito preparà e dopo metarli uno tacà l'altro in na tecia de aluminio o na pirofila (sul fondo bixogna prima metarghe raquanti cuciari de desfrito). Coverser el pese col resto del desfrito, meténdoghe anca el late, el grana gratà, el sale e el pevare.
Metare l'ojo fin a coverser tuti i tochi, livełandołi.
Cusinàr a fogo lento par 4 ore e mesa, movendo ogni tanto la tecia in senso orario, sensa mai mescolar (a Vicensa, se dixe *pipare*).
Servir caldo coła połenta, ma el xe tanto bon anca dopo 12-24 ore.
I vini che ghe va ben insieme i xe el vespaiolo de Breganse o el tocai roso dei Cołi Bereghi.

## Altri projeti

## Ligadure forèste
*  El sito ufisiàl de ła ''Venerabile Confraternita del Bacalà''
Lisonz

El **Lisonz** (dal latin *Aesontium* o forse *Sontium*, in furlan *Lusinç*, in bisiaco *Lisonz*, in slovèn *Soča*) el xe n'inportante fiume chel scóre in parte in Slovenia Oxidentàl e in parte inte el nord-est del'Itałia.

left|200 px|thumb|El fiume Lisonz visin Caporeto
La so longhezza la xe de 136&nbsp;km co un bacin ampio de 3&nbsp;400&nbsp;km² dei quai sol 1&nbsp;150&nbsp;km² in Italia. La portada la xe la mazor del Triveneto dopo de l'Adese; el so rezime el xe regolar.

El nasse inte el Monte Gialuz  a 1&nbsp;100 metri de altezza e el passa par Plezo, Caporeto, Nova Gorisia, el intra in Italia par Gorizia, el borda l'altipian del Carso, e el sboca inte el Mar Adriatico da le bande de Staranzan.

El signa tradizionalmente el confin intra Friul e Venezia Julia. 
Da aluni el xe chiama la "belezza de smeraldo" par el so color verdo impizzà de le so aque.

## Note
Zernian

**Zernian** el xe on comune de 4018 abitanti de ła provincia de Rovigo.

## Storia
El teritorio de Zernian el risulta esare sta popoła zà in età romana.

El borgo el ga scuminsià a formarse inte el mèdio evo.

Inte el 1438 el teritorio el xe sta conpletamente somerso da łe aque in seguito a łe rote de ł'Adexe de Małopera e Castagnaro.

Ała fin del steso secoło el Comune el xe sta distruto da on incendio dove ca xe seguìo - pochi ani dopo - nantra ałuvion. Dopo, co l'afermarse, inte el XVI secoło, de ła signoria de Venesia, el teritorio el ga avù — oltre a ła stabiłità połitega — ła stabiłità idrica, grasie ai laori arxinałi fati dai primi consorsi de bonifica.

## Aministrasion comuna&#322;e

## Evołusion demografega
Àdria

**Adria** el xe un comune de 20&nbsp;637 abitanti in provincia de Rovigo.

## Storia
Łe prime trace de un insediamento inte ła xona de ł'atuałe sità de Adria łe risałe al periodo tra el X e el VI secoło a.C., quando i paleo-veneti i ga costruio pałafite sora el teren pałudoxo che, a ł'epoca, el se afaciava sol mar.
Altretanto antica a xe ła frequentasion greca del delta del Po (XII-XI secoło a.C.). Ła serie de łagune prexenti anticamente longo tuta ła costa setentrionałe, da łe foci del Po fin a Grado, łe rendeva sicura ła navigasion de łe navi. Ł'intarese dei greci el gera dà dal fato che inte el Delta del Po a vegneva comercià ł'anbra che ła proveniva dal Baltego, de quałità pregiata.

Ai scuminsi del VI secoło Adria ła gera un senplice insediamento venetico che el se catava sol Mincio, che a ł'epoca el sfociava intel mar e el 'ndava drio a queło che inquó el xe el corso del Canal Bianco. I greci, che i rivendeva ł'ambra in tuto el Mediteraneo, e ga fondà chi un *emporion*, par gestirne diretamente ł'inportasion.
Adria ła xe diventà cusì famoxa da dare el so nome prima al ramo del Po sora eò qual ła sorgeva, indi al golfo tra ła foce del Po e ł'Istria (*Adrias Kolpos*) e po' a ł'intiero mar fin al Golfo Jonio (che par i greci el se ciamava *Ionios Kolpos*). 
Par ła so poxision strategica, Adria ła xe pasà prima soto el dominio de ła potente Siracuxa, po' ła xe diventà preda dei Galli, aleài de ła sità greca.

El progresivo interamento del delta del Po el ga ałontanà ła sità dal mar rendendo senpre pì problemàtega ła prosecusion de ł'atività portuałe.
Al pasajo dei barbari, el porto de Adria el gaveva zà perso ła gran parte de ła so inportansa, ma il ga ciapà un novo ruoło de inportante bastion miłitare, drento i teritori aministrai da ła Cexa de Roma. El definitivo declino del porto de Adria el xe avegnuo in seguito a ła rota de ła Cuca del 589, che ła ga sconvolto ł'intiera idrografia del teritorio sircostante.

Tra ł'VIII e el IX secoło Adria ła xe diventà un feudo vescoviłe indipendente da queło de Ravena. Dopo na parentexi in forma de comun, el xe divegnuo un posedimento estense e el xe restà tałe rimase anca de fronte a ł'espansion de ła Republica de Venesia. 
Soło intel XVI secoło Venesia ła ga ciapà el controło del Adrea, quando ormai ła se gera ridota a un mixero viłajo mezo a na pałù małarica.

## Evołusion demografica

## Xemełagi

## Livri
* Gianni Sparapan - *Adria Partigiana* Ed. Minelliana - Rovigo - 1986;

## Varda anca
* Bełonbra
Viłanova del Ghebo

**Viłanova del Ghebbo** el xe un comun de 2 022 aneme inte ła provinsa de Rovigo.

## Evolusion demografica

## Gałeria de someje

Villanova del ghebbo durante la fiera di settembre il 30 settembre 2007.jpg|Ła fiera de San Michiełe
Sopa coada

Ła **sopa coada** xe el piato "bandiera" de Trevixo, radici a parte. 
Atension: Ghe xe anca na version ciamada de "Mota de Livensa" o de Oderso (a xe fata col poeastro al posto dei coeonbi)

Ła riceta par 4 persone la vol:
4 colonbi xòvani, 400&nbsp;g de pan bianco vecio tajà a fete, un litro e mezo de brodo de carne, do séole grose, na costa de sèłeno, tre carote, un ciufo de parsémoło trità, tre cuciari de ojo, 150&nbsp;g de buro, 80&nbsp;g de parmesan o graso de montagna gratà, un goto de vin bianco seco, pevare, sale.

Netar ben i colonbi e tajarli par metà. Pareciar el desfrito con sełeno, séole, carote, ojo e buro. Quando che la séola ła taca a farse bionda, metare i colonbi inte ła tecia con un poco de vin bianco e lasarli cusinar a fogo lento. Zontar brodo, sale e pevare; metere el parsémoło e covèrsere, finchè i colonbi i xe ben coti. Tajar a fete alte un çentimetro el pan, cavarghe i osi ai colonbi coti, sensa spacarli masa. Zontar a tuto el conposto e a ła carne dei colonbi el brodo, de bojo. Lasar cusinar pian pian a fogo lento par altri diexe minuti. Metare sul fondo de na pirofila granda le fete de pan, su ogni feta metarghe sora meso colonbo a toki, spanpanarghe sora el parmesan, metare le altre fete intorno e sora oncora parmesan. Covèrsere el tuto col brodo e metare in forno a "coare" pian pian par almanco 5 ore, finchè el brodo no xe quasi tuto evaporà. In caso, zontar oncora un poco de brodo de bojo e un toketo de buro. Servir caldo.
Canpagna Lùpia

**Canpanja Lupia** el xe un comùn de 6288 abitanti inte ła provincia de Venesia.

## Aministrasion comunałe

## Evołusiòn demografega
San Martin de Venese

**San Martin de Veneze** (comunemente dito *San Martin*; *San Martino di Venezze* in italian) el xe un comun de pì de 4.065 abitanti inte ła provinsia de Rovigo.

## Zeografia
San Martin el se cata a Nord-Est de Rovigo. El teritorio el xe conpletamente in pianura. A Nord el comune el xe dełimità da ł'Adexe e el xe cołegà a Anguiłara da on ponte che traversa el fiume.

## Storia
Dai ritrovamenti archeołoghi a xe sta dimostrà che el teritorio de San Martin el gera zà cołonizà fin da ł'epoca romana.
Inte el 1484 San Martin ła xe pasà dai Estensi de Ferara a ła Repiovega de Venesia, a cui ła xe apartegnua fin al 1797.
Inte el 1844 e inte el 1882 San Martin ła xe 'ndà soto aqua a causa de do rovinoxe ałuvion de ł'Adexe.
Dopo el pasajo al Regno d'Italia, avegnuo inte el 1866 a San Martin a ghe xe sta zontà ła denominasion de *Venezze*.
Ała rota de ł'Adexe del 1882, a xe seguio on proceso migratorio verso el Sud America che el xe finio soło ai scuminzi dei ani venti.
Inte el 1951, dopo ł'ałuvion del Po, a xe scuminzià de novo on proceso migratorio verso łe rejon del Triangoło Industriałe e a on progresivo spopołamento del Comune.

## Aministrasion comunałe

### Sindachi da l'unità de l'Italia a onquò
* 1870 - Stefano Venezze
* 1876 - Carlo Marcassa
* 1879 - Edoardo Guillon
* 1880 - Felice Dall'Ara
* 1881 - Ezio Marcassa
* 1889 - Giovanni Battista Belloni
* 1893 - Alberto Guillon
* 1896 - Giovanni Battista Belloni
* 1919 - Orfeo Traversi
* 1921 - Carlo Marcassa
* 1926 - Antonio Belloni Podestà
* 1945 - Emanuele Ferrarese co Alberto Favaron (*commissari prefetizi*)
* 1946 - Pietro Traversi
* 1948 - Giovanni Mingotti
* 1953 - Luigi Menarello
* 1960 - Rino Gherardo
* 1975 - Anerzio Bacco
* 1983 - Antonio Volpe
* 1986 - Nettuno Orfaci
* 1995 - Pierpaolo Barison
* 2001 - Tiziano Bonato
* 2006 - Roberto Merlin
* 2011 - Vinicio Piasentini

## Evolusion demografica
Danon

**Danón** el xe un comun de 3.733 aneme inte ła Provinsia de Venesia, in Vèneto. El xe situà inte ła riva de sanca de ła Łivensa.

## Zeografia
Danon xe inte ła pianura vèneto-furlana, a ła riva de sanca de ła Łivensa e ga na altitudin de 9 m s.l.m. inte el paexe, che a va da i 6 a i 11 inte el comun.

## Popolasion
### Evołusion demografega

### Etnie e minoranse foreste
El 31 disenbre del 2017 i foresti inte el comun i jera 487, el 12,4% de a popołasion. I stadi de orixene co pì foresti a Danon i xe sti cuà:
# Romania, 129
# Albania, 108
# Maroco, 70
# India, 41
Canpołongo Major

**Canpołóngo Magior** el xe on comùn de 9968 abitanti inte ła provincia de Venesia.

De sto paese xe Felice Maniero, boss de ła Mała del Brenta, da tuti i campolongari ricordà come "Felicetto" o "Faccia d'angelo". Nei ani 80 Felicetto dettava łege a Canpołongo finchè inte i ani 90 el xe sta arestà e el se gà pentio otegnendo così dala giustixia na identità segreta. I dixe che durante el dì el lavora da qualche parte par tornar ogni sera in carcere soto protexion onde evitar vendette de so ex compagni de merende. No ostante i so misfati (rapine, furti, regolamenti de conti) la xente del posto oncora lo rimpianxe oncora dexo parchè el gera bon e el giutava el so paese, la so xente e la so parochia dei santi Felice e Fortunato.

## Evolusion demogràfega
Sant'Urban

**Sant'Urban** el xe un comun de 2253 abitanti de ła provincia de Padova.

## Evolusion demografica

## Altri projeti

## Linganbi foresti
San Bełin

**San Bełin** el xe un comune de 1197 abitanti de ła provincia de Rovigo.

## Aministrasion comunałe

## Evolusion demografica
Piacensa d'Àdeze

**Piacensa d'Àdexe** el xe un comun de 1419 abitanti de ła provincia de Padova.

## Evołusion demografega

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Badia Połèzine

**Badia Połexine** (nome ufisial in itałian *Badia Polesine*) el xe on comun de 10431 abitanti de ła provincia de Rovigo.

## Zeografia
**Badia** ła xe so ła diretrice da Verona a Rovigo. Ła xe tocà a nord dal fiume Adexe, che ła separa da ła provincia de Padova. 
 

Ghe mancano parò dati da avril a disenbre de 1945, marso 1946 e calche dì de agosto 1946. 
I 0°C de el 30 setenbre 1950 xe palese sbajà come anca i primi 3 dì de otobre 1953.

## I Monumenti e Pałasi piasé inportanti
* Abazia de la Vangadiza (X sec.)
* Teatro Sociale (1814)
* Oratorio (xà cexeta) de Sant'Antonio
* Palaso Gradenigo

## Łe Cexe
* Cexa de San Gioani Batista
* Cexa de la Madona de la Salute

## Łe Cexe de łe frasion
* Cexa de Santa Rita (Cołomban)
* Cexa de San Sebastian (Croxeta)
* Cexa de San Valentin (Salvatera)
* Cexa dea Natività de Maria (Vilabona)
* Cexa de San Giorgio (Vilafora)

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografega

## Jemełaji
* Estepa,   
* Saint-Thibault-des-Vignes, 

## Gałeria de someje

adigecastagnarobadia.jpg|L'Adexe a Badia Połexine
Adigetto.jpg|L'Adexeto


## Varda anca
* Viła d'Adese
## Altri projeti

## Linganbi foresti
Voro d'Uderle

El **Voro d'Uderle** el xe un canalon streto e ripido tra el Sojo Roso e el Sojo d'Uderle, sul Pasubio. 
Se pol dopararlo par andar su fin al Rifugio Papa. Se sta mese anca de łe corde de fero par jutar a montare. Partendo da Ponte Verde, el disliveło el xe de 450 metri, co 3 ore de pertegada.

Da Ponte Verde (905&nbsp;m) se ciapa ła strada che porta a Paso Xomo; dopo un sentenaro de metri, se svolta a sinistra sul Pra' dei Penzi sul sentiero de Raspanche (numero 317). Se va su in parte par el giaron che vien so dała Forçeła de ła Tełeferica, se gira a sinistra a l'inboco del Voro. Se monta fasiłe su par scaloni de rocia finchè no se riva in na conca soto la Guglia del Frate. Se gira a sinistra, par segni de troso, e montando altri scaloni se riva a un canal franoso co toki de corda de fero. In sima al canal se xe ała Bocheta d'Uderle (1550&nbsp;m).

Da qua, andando so un poco sul fianco de ła Val Canałe, se taja tuto el versante ovest de ła Guglia del Frate, su de un troso segnà col minio. Se riva a un vałon picoło, se monta el vałon e se riva a un pendìo de pini mughi e da qua ała Sima del Sojo (1880&nbsp;m).
Dała sima, verso nord, se pasa naltro vałon picoło e se riva ała Strada de łe Gałerie, de preciso ała 46ma gałeria.
Girà a sinistra, stando suła strada, se riva al Rifugio Papa in 20 minuti.
Castelgulielmo

**Castelguglielmo** o **Casteło** el xe on comune de 1765 abitanti de ła provincia de Rovigo, traversà dal Canal Bianco

## Storia
### Età antica e clasica
Sora łe orixene del paexe a no ghe xe dati serti anca se a xe conosesti insediamenti inte ste aree zà da ł'età del bronzo. A xe sta rinvegnui pareci resti de insediamenti romani, in particołar coci, monede e framenti de mosaichi e inte ła toponomastega a par conparir nomi con raixe łongobarde (par exenpio via Stiningarda).

### Storia medievałe, età comunałe
Łe prime vere notisie so Casteło łe risałe al X secoło e łe xe riferìe a na łocałità, ciamà *Villa Manegii*, che probabilmente ła conprendeva anca ła łimitrofa San Bełin, caraterisada da on casteło e da na cexa dedicada a San Nicołò.

## Economia
Sora-de-tuto agricoła, limità presensa de atività artigianałi e picoła industria

## Aministrasion comunałe

## Evolusion demografica
Banjoło de Po

**Banjoło de Po** xe on comune de 1409 abitanti de ła provincia de Rovigo.

## Aministrasion comunałe

## Evolusion demografica

## Linganbi foresti

* Sito che el contien informasion sora el comune
Frata Połèzine

**Frata Połexine** (nome ufisial in itałian *Fratta Polesine*) el xe on comun de 2759 abitanti de ła Provincia de Rovigo.

## Aministrasion comuna&#322;e

## Evołusion demografega

## Personagi ligà a Frata
Frata la xe gran famosa perché lì l'abitava Giacomo Matteotti un te na bela vila e lì el gera vegnù grando e deventà deputato socialista a Roma, ma a Roma l'è sta mazà dai fascisti un tel 1924. Parò la so famegia la vegniva dal Trentin (Val de Sol) e anca lu el gera vegnù al mondo lasù, ma po' so pare el gaveva vendù el toc de casa e quatro campeti che el gaveva lasù e coi stesi soldi el gaveva comprà la villa e un bel po' de tera a Frata perché qua xo la tera e le case le costava tanto de men che su un tel Trentin.

## Varda anca
* Ramedeo baso

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Anguiłara

**Anguiłara** xe un comune de 4&nbsp;739 abitanti de ła provincia de Padova.

## Zeografia
Anguiłara ła vien sora un teritorio intieramente piano. Ła xe traversà dal fiume Adexe (che el costituise el confine meridional del comune), dal canal Gorzone e da scołi de bonifica.

El clima xe continental, caraterizà da istà calde e afoxe e inverni fredi ma non particolarmente rixidi, con frequente formazion de nebie. Łe piove xe bastanza uniformi durante l'ano.

## Evołusion demografega

## Notasion
Boara Pizani

**Boara Pixani** xe on comune de 2507 abitanti de la provincia de Padova.

## Aministrasion comunałe

## Evolusion Demografega
Asia

L**'Assia** (in todesco *Hessen*) la xe un Land de la Zermania. La ga 6 milioni de abitanti. Cavedal la xe **[[Wiesbaden]]**; altre cità importante le xe Kassel, Francoforte sul Men, Wetzlar, Marburg, Fulda, Offenbach e Darmstadt.
La confina co la Sassonia Bassa a nord, co la Turinza e la Bavaria a est, col Baden-Württemberg a sud e co Renania-Palatinà e Renania Setentrional-Vestfalia a ovest.

## Polìtega
Łe ultime elexion aministrative del 18 xenaro 2009 łe ga porta al governo del Land ła CDU. Intel parlamento del rejonal ghe xe 110 rapresentanti, cusì disribuii CDU 46, SPD 29, B90/Grüne 17, FDP 20, Die Linke 6.

Al Bundesrat el Land el xe rapresentà da 5 parlamentari.

## Economia
Al marso 2011 el taso de disocupaxion el jera del 5,8%.

## Gałeria de someje

Wasserkuppe von Süden.jpg|Monte Vasarkupe a est
River-ruhr-essen-kettwig.jpeg|fiume Fulda a est
18-09-27-Kassel-RalfR-DJI 0374.jpg|panorama de Kasl
Views of Mathildenhöhe 06.JPG|kuartier de Mathildenhoe a Darmštat, patrimonio ONUESC


## Notasion

## Varda anca
* distreto de Kassel
Bozaro

**Bosaro** xe on comune di 1316 abitanti de ła provincia de Rovigo.

## Aministrasion comunałe

## Evolusion demografica
Crespin

**Crespin** (*Crespin* in dialeto ferarese) xe on comune de 2111 abitanti de la provincia de Rovigo

## Aministrasion comunałe

## Evolusion demografica
El Doło

**El Doło** (it. *Dolo*) el xe un comun de 15106 abitanti inte ła Provincia de Venesia, che el parò se cata inte ła Diòcexi de Pàdova.

## Zeografia
El teritorio del comun el se cata al séntro de ła Riviera de ła Brenta, slargàndose su tute dó łe rive del Naviłio. In corispondénsa del séntro del Doło, el Naviłio el se desdopia formando queła che ła xe ciamada ìxoła Basa. L'àrea ła xe traversada da parici altri corsi de aqua, pìcołi rii e canałi di scóło come ła Serioła Vèneta, el Serajo, el Brentonsin e'l Tergołin.

## Istoria
[left|250 px|thumb|''El Doło su ła Brenta'', depinto del [Canaletto]]
Łe orìxene del nome łe xe oncóra bastansa dubioxe. Łe prevałe oncó tre ipòtexe: ła prima ła méte in rełasion ai *Dauli*, n'influénte faméja del posto; ła seconda ła dixe che qua, inte ła seconda metà del Quatroxento łe vegnéva portae persone maciae de qualche criminałe; l'ùltima ła visina al**Ìxoła Dandolo'', come ła gera in antigo nominada ła xona infrà via Mazzini e via Dauli.

Ła nasùa del Doło ła xe bastansa rexente. El primo documento che eło mensona ciaramente el xe un bando del [[1540]] che el revarda ła via Venesia-Pàdova ''ad villam Dolli''. Alguni parò i ritegne che el primo referimento el sia n'ato del [[1241]] che el parla de na ''domina Jacobina soror domini Petri de Dolli'', roba che ła daria crèdito a chi che el sostegne che el nome el vegna fora dal'antiga faméja dei Dauli, dai quai i xe vegnesti i padovani Dotto. Un documento del [[1451]] el xónta che sta faméja ła gaveva dà ''in soccida'' del bestian a un ''villico di Cà del Bosco', un dei quattro [[colmeło|colmełi]] che i formava el paéxe (i altri i gera el ''comun pìcoło dei Seragi'', el ''comun dei Seragi'' e l**ìxoła del Maltempo'').

El xe ciaro parò che ła xona ła gaveva da èsare xà abitada da ténpo. Savémo, par exenpio, che fin dal 1454 el se catava qua n'oratorio el gera soto el controło de ła parochia de Fieso.

Ła cresùa del paéxe ła xe stada cauxada da ła slargadura econòmega venesiana (ła Serenìsima ła ga ciavà el teritorio a Pàdova inte el 1405), dal XV sècoło revolta verso ła teraferma. El xe stà sto qua el ténpo de major spiandore par el Doło che el xe deventà el séntro pì inportante de ła Riviera de ła Brenta. Na granda spinta ła xe rivada anca dal'edifegasion de mołini.

Soto Napoleon Bonaparte (dal 1797), el Doło el xe deventà comun del Distreto de Venesia. Daspò el 1815 ła xe partegnesta al Regno Lonbardo-Vèneto e, inte el 1866, el xe intrà a fare parte del Regno d'Itałia.

## Evołusion demogràfega

## Gałeria de someje

Dolo Moulin.jpg|Mułin


## Varda anca
* Cieza de San Roco

## Fonte
Arcuà Połèzine

**Arcuà Połexine** (nome ufisial in itałian *Arquà Polesine*) el xe on comun de 2896 abitanti de ła provinsa de Rovigo.

## Istoria
Ła storia de Arquà ła ga orixini pitosto vecie e el paexe al ga avudo diversi nomi: Arcunda, Arquata, Arquadum. Pareci i reperti catà inte ła zona, tra cui parece łapide, łe testimonia ł'existensa de on sentro abitado xà in epoca romana. El nome el fa riferimento a ł'andamento de un fiume o de na strada che anticamente ła faxeva chi na curva seca. El teritorio de Arquà a pare che el fuse sta donà dal feudatario łocałe marchexe Almerico ała Cexa de Adria.

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografega

## Jemełaji
* Vourles, 

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Cavàrzere

**Cavarxere** el xe on comune de 15504 abitanti de ła provincia de Venesia.

## Aministrasion comunałe
thumb|left|Pałaso Barbiani, sede de el munisipio

## Evołusion demografega

## Sità xemełà

## Łigadure foreste
* cavarzere.ve.it Sito ufisial de ł'Aministrasion Comunal
* veneto.indettaglio.it sito non ufisial
Noal

**Noal** (o **Noae**) el xe un comun de 15256 abitanti inte ła provinsia de Venesia. Xe anca conosiua parchè xe ła sede del asienda motoçiclistega Aprilia.

## Evołusiòn demografica
Àbano

**Àbano** el xe on comun de 19 349 aneme de ła Provinsia de Padoa.

El xe el prinsipałe sentro de łe Terme Euganee chel se cata a i pie dei Cołi Euganei. Ła prinsipałe atività ła xe el turismo łigà ai stabiłiminti termałi: łe aque, conoseste fin dai tinpi antighi, łe riva da łe Alpe e łe salta fora dal Pojo de Montiron.

## Storia
left|thumb|Cexa de Santa Maria de ła Sałute a Monteorton
Àbano ła xe conosesta fin dal VI sècoło a.C.. El vecio séntro el se catava ełora intel teritorio del'atuałe comun de Montegroto, come che i documenta i scavi archeołòxeghi e parici reverti conservai inte i muxei archeołòxeghi de Pàdova e Este. L'inportansa che el łogo el gaveva inte l'antighità ła xe documentada da łe citasion de parici scrituri łatini, intrà i quai Plinio el Vecio, Marziale, Tito Livio (che drio na tradision mia confermada, el saria nasesto propio qui), Svetonio, Cassiodoro, Claudiano, co ła denominasion de "Aquae Patavinorum". El nome el pare végnare fora dal dio *[[Aponus]]*, a protesion del'aqua termałe, xà famoxa a quei tinpi.

Co ła fin del'Inpero Roman anca Àbano ła xe decaxesta, al ponto che Teodorico el ga domandà a n'architeto del posto par restorare i pałasi che i jera drio cascare xó. A ła fin del'Alto Medioevo ła ga scuminsià a stacarse da Montegroto e savémo de sto séntro abità inte el 971, co che se parla de na cexa dedicada a San Lorenso. Intel 1167 Àbano ła xe stada el séntro de un scontro infrà i siuri de Canposanpiero e i Ezełini: ła fioła dei siuri de Àbano, Cecilia, ła jera promesa a Gherardo de Canposanpiero, ma Ezełino II el se ga meso in mexo. In risposta Gherardo el ga viołentà Cecilia, Ezełino el ga refudà ła toxa, tacando guera col rivałe. Inte el 1257 el ghe xe nasesto Piero da Àbano, inportante siensiato.

Inte i sècołi daspò Àbano ła ga subio i pasaji dei Ezełini e dei Scaligeri ma grasie a ła paxe segurada da ła Republega de Venesia, rivada inte el 1405, ła xe cresesta in richesa e spendore. Parece fameje da Pàdova e Venesia łe ga investio schei qua jutando l'agricoltura e łe stasion termałi.

Intel 1797 ła Serenìsima ła xe finia, e ła nobiltà che ła controłava Àbano ła xe canbiada. Łe nove fameje (Trieste, Sacerdoti, Luzzatti e Sette) łe ga dà el via a na nova inportante crésita dei seturi alberghiéri e turìsteghi, dando ła spinta anca a studi sul'aqua termałe. Inte ła Prima Guera Mondiałe Àbano ła ga ospità el *Comando Supremo* del'Exersito italian e qua ghe xe stai inportanti personałità come Luigi Cadorna, Armando Diaz, Pietro Badoglio, Gabriele D'Annunzio, Giovanni Gronchi.

## Evołusion demografega

## Jemełaji

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Còrboła

**Corboła** (*Corbla* in diałeto ferarese) xe on comune di 2645 abitanti de ła provincia de Rovigo.

## Aministrazion comunałe

## Evolusion demografega
Portogruèr

**Portogruèr** (*Puart* par furlàn, *Porto* par altre varianse vènete) el xe un comun de 25&nbsp;198 abitanti inte ła Provinsa de Venesia su łe sponde del fiume Lèmene.

## Nome e istoria
L'orixene del nome de ła sità no ła xe ciara. Drio na teoria el sarìa ispirà a łe gru, oxełi tìpeghi de łe pałùi e de łe pàciare che 'ntel'antighità i caraterixava el teritorio: da sta ipòtexi a deriva el stema de ła sità. Drio 'n'altra teoria ła xe da tor dal latin par indicar el guardian dei canpi (*Gruarius*), mestièr che ben se adata al caràtere agrìcoło del teritorio datorno. El prefiso *Porto* el deriva dal vecio porto mercantil fluvial, rico durante el dominio venesian ma deso in desuxo.

De Portogruèr se sa ła data de fondasion: ła xe el 10 de genaro 1140, co che el véscovo de Concordia, Gervin el ga conceso spasi su ła riva del Lèmene a un grupo de marcanti par farghe caxe, magaxeni e un porto. Ła vien nominada come *Portum de Gruario* da ła boła de papa Urban III; probabilmente ła gaveva xa na só organixasion precixa, sia de architeture che dal pónto de vista siviłe, anca se l'ełesion de un só podestà ła gera limitada da ła necesità de aprovasion del véscovo de Concordia.

El dominio venesian el taca inte el 1420 e'l porta a Portogruèr, col *priviłegio de Portogruèr*, un ténpo caraterixà da łibertà e splendor artìstego. A sti ani partien l'edifegasion de alguni dei edifisi più inportanti de ła sità, infrà i cuałi el *Fóntego del comercio*, ła *Viła comunal* e paréci pałasi inte el séntro sitadin. I contati co Venesia i restava cusì stréti che Ippolito Nievo el ga descrito i só abitanti come «màscare» dei venesiani.

Ła fin de ła Serenìsima ła ga signifegà decadénsa anca par Portogruèr. Particołarmente penóxa ła xe stada l'ocupasion dei soldai franséxi che da na parte i ga desfà i lióni de San Marco sui pónti, da st'altra i grevava su łe case comunałi par el mantegnimento costrenxendo l'aministrasion a vénder anca l'argentaria de łe céxe. Anca ła ritirada dei Austrìasi durante ła prima guera mondial ła ga fato dani a ła sitadina, co i ga tagià i dó pónti rinasimentałi *del Rastreło* e *de ła Streta*.

## Xemełagi
*  Marmande
*  Ejea de los Caballeros

## Evołusion demogràfega

## Notasion


## Łigamenti foresti
Petorasa Grimani

**Pettorazza Grimani** xe un comune di 1718 abitanti de ła provincia de Rovigo.

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografica
Kazimierz Kuratowski

thumb|Kazimierz Kuratowski
**Kazimierz Kuratowski** (Varsavia, 2 de febraro 1896 - 18 de zugno 1980) el xe stà uno dei magiori matematici połachi.

## Ła vita
Kuratowski el xe stà dal 1927 profesor de matematica al Politechnika Lwowska (*Połitènico de [[Lviv]]*, in Polonia) e dal 1934 a l'Università de Varsavia. Inte el 1945 el xe devegnù membro de ła Polska Akademia Umiejętności (*Academia Połaca de l'Insegnamento*), e inte el 1952 de l'Academia Połaca de łe Siense. Dal 1948 al 1967 el xe stà diretor de l'istituto de matemàtega de l'academia soradita, e par tanti ani el xe stà anca presidente de ła International Mathematics Society e de ła rispetiva Società Matemàtega połaca.

Kazimiertz Kuratowski el xe stà un frecuentador del celebre Kawiarnia Szkocka (*Café scosexe*), dove i matemàteghi de ła formidabile scóła połaca dei primi deceni del XX secoło i era sołiti catarse par confrontar łe proprie idee.

## Ła ricerca
Ła ricerca de Kuratowski ła xe stà incentrà principalmente sul studio de strutture metriche e topołogiche astrate. Tra i so numeroxi contributi a ła matematica va ricordà:
* El studio dei spazi połachi (che i ciapa el so nome proprio dai matemàteghi połachi che i li gà studiè, come Wacław Sierpiński, Alfred Tarski, e apunto Kazimierz Kuratowski);
* Ła caraterixasión dei spasi de Hausdorff mediante i cosideti asiomi de chiusura de Kuratowski; 
* Ła dimostrasión del Lemma de Kuratowski-Zorn;
* In teoria dei grafi, ła celebre caraterixasión dei grafi planari, mediante el Teorema di Kuratowski par i grafi;
* L'identificasión de łe coppie ordinate (x,y) co l'insieme \{\{x\}, \{x,y\}\}.
* L'introdusión de l'algoritmo de Tarski-Kuratowski riguardante ła risolusión de formule aritmetiche.

## Varda anca
* Kawiarnia Szkocka
* Alfred Tarski
* Spasio połaco

## Bibliografia
* Kazimierz Kuratowski, 1980, *A Half Century of Polish Mathematics: Remebrances and Reflections*, Pergamon Press, Oxford, ISBN 0-08-023046-6
* Karol Borsuk, 1960, *On the achievements of Prof Dr Kazimierz Kuratowski in the realm of topology*, in: Wiadomosci matematyczne, vol. 2, issue 3, pages 231-237

## Cołegamenti forèsti
* (en) Na breve biografia de Kazimierz Kuratowski
Gaveło

**Gaveło** xe on comune de 1641 abitanti de ła provincia de Rovigo.

## Aministrasion comuna&#322;e

## Evolusion demografica
Loreo

**Łoreo** el xe on comune de 3&nbsp;714 abitanti inte ła provincia de Rovigo.

## Evolusion demografega

## Notasion
Viłanova Marchezana

**Viłanova Marchexana** el xe on comun de 942 aneme inte ła provinsa de Rovigo.

## Aministrasion comunałe

## Evołusion demografega