open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gioventura Piemontèisa

**Gioventura Piemontèisa** l'é na asociaẑion nasesta te el 1994 ke la mira a la valoriđaẑion de la lengua e de la cultura piemontexe. La so sède la é a Turin.

Sta asociaẑion la aderis a la Fédération Européenne des Maisons de Pays e a la consulta par la lengua piemontexe. Tra le so atività pì inportanti ghe n'é el far libri e insegnar, anca co la speranẑa de far insegnar el piemontes te le scole de el Piemont e far ricognoser cofà lengua el piemontes de el stato tajan e de la region Piemont.
Prezon

thumb

La **prexon** l'è el posto n'do i giudexi i fa serar i birbanti che i xe stadi condanai o se no cuei che i sarà procesadi par robe gravi perché no i scampa prima del proces opura ghe se' pericol che i faga oncora le stese birbantade opura che i xerca de mis-ciar le prove prima del proces.

A Venesia la preson l'era na olta tacada al palas del doxe, ma ades l'è a santa Maria.

Le regole dele prexon i Taliani i le ciama "Ordinamento Penitenziario".

## Storia
Le prexon le ghe sempre stade fin dai antichi, sol che na olta le gera un posto in do i custodiva i briganti o i prexoneri de guera un tanto che se dexideva cosa farne, invese nei ultimi dosento ani l'è deventà anca un posto un do se paga il fio o el castigo de le birbantade. Se vol dir che sin a dosento ani fa el castigo el gera o eser copadi un te na maniera pu o men cativa opura, se se tratava de un zoven robusto, mandà a remar sule galee par diese ani (ma l'era un gran difizile che un l'arivase a durar un solo ano), opura, se nol gera robe tanto gravi, pagar na bona multa o eser mandà via dala zona un do se steva o ciapar un poche de bastonade se no se gaveva i soldi par la multa.
Ghe gera anco i capitani da mar che quando i dropava s-ciavi par le galee da guera i ghe diseva ai giudizi a moverse co le condane perché i dropava remadori e de no torturarli masa perché se i ghe slogava le spale cola corda dopo no i remava pu tanto ben. 'N te la preson se tegniva anca i s-ciavi da remo quando la galea la gera a Venesia. Tanti remadori i capitani da mar i gera nadi a ciaparli su par le coste della Sciavonia par procurarsene de pu e i li ciamava sciavoni ('nvezi che sciavi) perché i li xercava beli grandi e grosi che i remasa co pu forza. I remadori i se comprava anca dal vesco de Trent che el gaveva qualche brigante bel robusto, ma no el gaveva galee un do meterlo al remo.

## Notasion
Sant'Alberto Quadrelli

**Sant'Alberto Quadrelli** (Rivolta d'Adda, XII secolo - Lodi, 4 de lujo 1173) el xe sta vescovo de Lodi e xe santo de ła Ciesa catołega.

El xe co-patrono de Lodi co San Basian.
Paul L. Smith

**Paul Lawrence Smith** (Everett, 24 de zugno 1936 – Ra'anana, 25 de apriłe 2012) el xe sta un ator merican.
## Filmografia

## In altri projeti
Shelley Duvall

**Shelley Alexis Duvall** (Houston, 7 de lujo 1949) la xe na atora mericana.

Al festival de Cannes del 1977 ła ga vinsesto el premio par ła mèjo interpretasion feminil par el film *[[3 Women]]* de Robert Altman.
## Film

## Tełevixion

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Carrot Top

**Scott Thompson** (Rockledge, 25 de febraro 1965) el xe un ator merican.
## Filmografia

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Maurizio Malvestiti

thumb|El vescovo Maurizio Malvestiti|sinistra

## Vita
Nà in provinsia de Bergamo, el 25 de agosto de el 1953, el xe stà batexà inte ła céxa de San Bortoło, e el xe ordinà prete inte el 1977. Inte el 1994 el vien tresferìo a Roma a la *Congregasiòn par le Ceze Orientałi*.

Nominà el 26 de agosto de el 2014  da Papa Francesco, el vegnarà consacrà Vescovo de Lodi el 11 de otobre da el cardinal Leonardo Sandri inte ła Baxełega de San Piero in Vatican.

## Note


## Łigamenti foresti
* Diocesi de Lodi
Lodi

**Lodi** ła xe na cità itałiana. Ła xe el capołuogo de ła soa provinsia, in Lombardia. L'atuale sindaco l'è Simone Uggetti, del centro-sinistra. El vescovo l'è Maurizio Malvestiti, e i santi patroni son San Basian e Sant'Alberto e la festa ła xe el 19 de genaro.
Huell Howser

**Huell Burnley Howser** (Gallatin, 18 de otobre 1945 – Palm Springs, 7 de genaro 2013) el xe sta on ator merican.
## Filmografia

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Edie McClurg

**Edie McClurg** (Kansas City, 23 de lujo 1951) ła xe na atora mericana.
## Filmografia
### Film

### Tełevixion

### Film de tełevixion
* *[[Once Upon a Brothers Grimm]]* ... Esmerelda (1977) (parte: "Hansel and Gretel")
* **' ... Angela (1983)
* ''[[Crash Course (film)|Crash Course]]'' ... Beth Crawford (1988)
* ''[[Dance 'Til Dawn]]'' ... Ruth Strull (1988)
* ''Menu for Murder'' ... Patsy Webber (1990)
* **' ... Temp Agency Agent (1992) ( no credità)
* *Inhumanoid* ... Dr. Marianne Snow (1996)
* *Murder She Purred: A Mrs. Murphy Mystery* (1998)
* *[[Everything You Want (film)|Everything You Want]]* ... Mary Louise Morrison (2005) 
* *Lucky* ... Miss Doris (voxe) (2019)

### Crèditi xontai
* *The Paragon of Comedy* (1983 – speçałe tv)
* *Christmas Everyday* (1986 – speçałe tv)
* *Tiny Toons Spring Break* (1994 – speçałe tv)
* *Life with Louie: A Christmas Surprise for Mrs. Stillman* ... Ora Anderson (1994 – curtometrajo de tv)
* *[[Escape from Monkey Island]]* ... Miss Rivers (2000 – videoxugo)
* *Stinky Pierre* (2003 – curtometrajo de tv)
* *Tak 3: The Great Juju Challenge* ... Stone Crusher (2005 – videoxugo)
* ** ... Mrs. Claus (2006 – speçałe tv)
* *Toot & Puddle: I'll Be Home for Christmas* (2006 – direct-to video animated film)
* *What's Wrong with Ruth* ... Mother (2007 curtometrajo de tv)
* *The Outlaw Emmett Deemus* ... Mary (2008 – film curto)
* *Stage Two* ... Maggie's Mom (2008 – film curto)
* *The Not Goods Anthology: This Is Absolutely Not Good* ... Herself (2010 – video curto)
* *dated.* ... Edie (2011 – video curto)
* *Heal Thyself* ... Doris Green (2012 – film curto)
* *Curious George Swings Into Spring* ... Lydia / Mom / Lady (2013 )
* *The Gift* ... Old Lady (2014 – film curto)
* *Eyes Upon Waking* ... Nurse Jane (2014 – film curto)
* *How to Become an Outlaw* (2014)

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Joan Rivers

**Joan Alexandra Molinsky** (Brooklyn, New York, 8 de zugno 1933 – Manhattan, New York, 4 de setenbre 2014) la xe stà na atora e scritora mericana.
## Laoro

### Discografia

**Conpiłasion/Cołaborasion**

### Bibliografia
*  (self-help/humor)
*  (humor)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

#### Biografia
* 
* 
* 

#### Audiolibri

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Brad Dourif

**Bradley Claude** "**Brad**" **Dourif** (Huntington, West Virginia, 18 de marso 1950) el xe un ator merican.
## Filmografia

### Film

### Tełevixion

### Videoxughi

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Eartha Kitt

[thumb|Eartha Kitt ([2007)]]
**Eartha Mae Kitt** (North, South Carolina, 17 de genaro 1927 – Weston, Connecticut, 25 de diçenbre 2008) ła xe stà na cantante e atora mericana.
Flavor Flav

[thumb|Flavor Flav ([2013)]]
**William Jonathan Drayton, Jr.** (New York, 16 de marso 1959) el xe un rapper merican.
Frank Gorshin

**Franklin John** "**Frank**" **Gorshin, Jr.** (Pennsylvania, 5 de apriłe 1933 – California, 17 de majo 2005) el xe sta on ator e còmego merican.
## Filmografia
### Film

### Tełevixion

### Videoxughi

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Casey Kasem

**Kemal Amen** "**Casey**" **Kasem** (Detroit, 27 de apriłe 1933 - Gig Harbor, 15 de zugno 2014) el xe sta un ator merican.
## Filmografia
### Film

### Tełevixion

### Vìdeoxughi

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Giuseppe Merisi

thumb|Mons. Giuseppe Merisi.|sinistra

## Vita
Nà a Treviglio, in provinsia de Bergamo, el 25 de setenbre de el 1935 el xe ordinà prete inte el 1971. Inte el 1995 el vien nominà vescovo auxiliar de Miłan e Papa Benedeto XVI el ło nomina Vescovo de Lodi el 14 de novenbre de el 2005, El s'è ritirà el 26 de agosto de el 2014.

## Note


## Łigamenti foresti
* Diocesi de Lodi
Bochotnica

**Bochtonica** el xe on comune rurałe de ła Połonia sudorientale, che el se cata intrà Puławy e Lublin, sora elfiume Bystra.
Palma

**Palma** (*Palme* in furlan), conosùa anca come **Palmanova**, el xe un comun de 5.396 abitanti de ła provincia de Udine. la xe conosesta par e mura a forma de steła.
Fino al 1918 la iera la sità pi arente al confine orientae con l'Austria-Ungheria  durante la granda guera la xe sta doparà come sità de smistamento e rifornimento par le trupe taliane

Ła xe sta costruìa come sità fortesa dai venesiani inte el 1593.

## Notasion


## Varda anca
* Òpare de defeza venesiane intrà XVI e XVII sècoło: Stato da Tera-Stato da Mar ocidentałe

## Altri progeti

## Ligamenti foresti
* Palma sità fortesa
* Scheda del consorsio castełi del FVG
Switched at Birth

**Switched at Birth** l'é na sèrie televixiva statunitènse anbientađa a Kansas City. La é trasmesa su el canal ABC Family. L'é una de le prime trasmision che trasmet co la lengua de i segni mericana.

## Epixodi

## Personaxi e interpreti
### Personaxi prinsipałi
* **Daphne Vasquez** (stagion 1–), interpretà da Katie Leclerc.
* **Bay Kennish** (stagion 1–), interpretà da Vanessa Marano.
* **Regina Vasquez** (stagion 1–), interpretà da Constance Marie.
* **Katy Kennish** (stagion 1–), interpretà da Lea Thompson.
* **John Kennish** (stagion 1–), interpretà da D. W. Moffett.
* **Toby Kennish** (stagion 1–), interpretà da Lucas Grabeel.

### Personaxi segondari
* **Emmett Bledsoe** (stagion 1–), interpretà da Sean Berdy.
* **Prof Melody** (stagion 1–), interpretà da Marlee Matlin.
* **Travis** (stagion 1–), interpretà da Ryan Lane.
* **Angelo Sorrento** (stagion 3), interpretà da Giles Marini.

## Nòde
Guiding Light (soap opera)

***Guiding Light*** ("Luce guida"), un tenpo ciamà ***The Guiding Light*** ("La luce guida") ła xe na soap opera americana, ideà da Irna Phillips, prodota da Jill Farren-Phelps, Gail Kobe, Al Rabin e Paul Rauch par la Procter & Gamble e 'ndà in onda par radio dal 1937 al 1952 e in tełevixion dal 1952 al 2009. Tra i interpreti storici, figura Charita Bauer, Kim Zimmer, Grant Aleksander, Robert Newman, Christopher Bernau, Michael O'Leary, Beth Ehlers, ecc.

La xe considerà la prima soap opera de ła storia.

La prima puntata xe stà trasmesa inte i Stati Unii el 30 de zugno 1952.

La soap se ga agiudicà 103 premi e 436 nomination.

## Descrision
Le vicende łe xe anbientà inte ła çitadina imaginaria de Springfield. Prinçipałi protagoniste xe la fameja Spaulding, na fameja de inprenditori, e la fameja Bauer.

## Prinçipałi personaji e interpreti

## Distribusion
* *(The) Guiding Light* (titoło originałe)
* *Haine et passion* o *Les vertiges de la passion* (Fransa) 
* *Die Springfield Story* (Germania) 
* *Sentieri* (Itałia)

## Note


## Cołegamenti esterni
* Scheda de   Guiding Light su l'Internet Movie Database
*  Guiding Light  su Soap Central
*  Guiding Light Online Community - varie info su ła soap opera
*  Sentieri Online - Sito italian
*  Guiding Light  su TV.com
*  Sentieri su Il mondo dei doppiatori
Guiding Light

* ***[[Guiding Light (soap opera)|Guiding Light]]*** - soap opera americana
* ***[[Guiding Light (The Veils)|Guiding Light]]*** - canson/singoło de The Veils del 2003
* ***[[Guiding Light (Muse)|Guiding Light]]*** - canson/singoło dei Muse del 2009 da l'albun *The Resistance*
Doctor Who

**Doctor Who** l'é na sèrie televixiva britanica anbientađa a Cardiff. La é trasmesa su el canal BBC One.

## Epixodi

## Personaxi e interpreti
### Personaxi prinsipałi
* **Rose Tyler** (stagion 1–2), interpretà da Billie Piper.
* **Jack Harkness** (stagion 1–4), interpretà da John Barrowman.
* **Mickey Smith** (stagion 2), interpretà da Noel Clarke.
* **Martha Jones** (stagion 3–4), interpretà da Freema Agyeman.
* **Donna Noble** (stagion 2, 4), interpretà da Catherine Tate.
* **Amelia "Amy" Pond** (stagion 5–7), interpretà da Karen Gillan.
* **Rory Williams** (stagion 5–7), interpretà da Arthur Darvill.
* **River Song** (stagion 6–7), interpretà da Alex Kingston.
* **Clara Oswlad** (stagion 7–8), interpretà da Jenna Coleman.

### Personaxi segondari
* **Daleks**
* **Sontaran**
* **Cybermen**
* **Autons**
* **Silurians**
* **Rassilon**
* **Slitheen**
* **Weeping Angels**

## TARDIS
* (en) Doctor Who  reviews.

## Nòde
Futuro e Libartà par l'Itałia

{{

**Futuro e Libartà par l'Itałia** (**FLI**) el xe on partio połitego itałian de Sentro-drita.

Leader del partio el xe Gianfranco Fini.
Union de Sentro

{{

**Union de Çentro** (**UdC**) el xe on partio połitego itałian de Sentro.

El leader storico del partio el xe stà Pierferdinando Casini.
Sielta Sivega par l'Itałia

{{

**Sielta Sivega par l'Itałia** (**SC**) el xe on partio połitego itałian de Sentro.

Leader del partio el xe Mario Monti.
Emmy Rossum

**Emmanuelle Grey "Emmy" Rossum** (New York, 12 de setenbre 1986) la xe na atora e cantante statunitense.

Ex-cantante lìrega (la ga laorà co Luciano Pavarotti e Plácido Domingo), intrà sìnema e tełevixion, la ga resità in sirca na trentina de difarenti produsion, paetendo da ła fin dei ani novanta.

Intrà i so rołi pì famoxi, ghe xe chełi inte i film *The Phantom of the Opera* (2004), *Poseidon* (2006), ecc. e cheło de Fiona Gallagher inte ła serie tełevixiva *[[Shameless (serie tełevixiva 2011)|Shameless]]* (2011-...).

## Filmografia parsiałe

### Cine
* *Songcatcher* (2000)
* *Passionada* (2002)
* *[[Mystic River]]* (2003)
* *[[The Day After Tomorrow]]* (2004)
* *The Phantom of the Opera* (2004)
* *Poseidon* (2006)

### Tełevixion
* *Grace & Glorie* - film TV (1996)
* *Only Love* - film TV (1998)
* *[[Shameless (serie tełevixiva 2011)|Shameless]]* - serie TV, 49+ epixodi (2011-...) - ruoło: Fiona Gallagher

## Discografia
### Àlbun
* *Inside Out* (2007)
### EP
* *Carols of the Bells*

## Premi e riconosimenti (lista parsiałe)
* 2004: NBR Award par *The Phantom of the Opera*
* 2005: Saturn Award par *The Phantom of the Opera*
* 2005: Critics Choice Award par *The Phantom of the Opera*
* 2005: Nomination al Golden Globe par *The Phantom of the Opera*

## Note


## Altri projeti

## Linganbi foresti

*   Emmy Rossum- Sito uficiałe
* Scheda su Emmy Rossum de l'Internet Movie Database
*   Emmy Rossum su MyMovies
NCIS

**NCIS** l'é na sèrie televixiva statunitènse. La é trasmesa su el canal CBS.

## Epixodi

## Personaxi e interpreti
### Personaxi prinsipałi
* **Jethro Leroy Gibbs** (stagion 1–), interpretà da Mark Harmon.
* **Anthony "Tony" DiNozzo** (stagion 1–), interpretà da Michael Weatherly.
* **Eleanor Bishop** (stagion 11–), interpretà da Emily Wickersham.
* **Timothy "Tim" McGee** (stagion 1–), interpretà da Sean Murray.

### Personaxi segondari
* **Donald "Ducky" Mallard** (stagion 1–), interpretà da David McCallum.
* **Abigail "Abby" Sciuto** (stagion 1–), interpretà da Pauley Perrette.
* **Jimmy Palmer** (stagion 10–), interpretà da Brian Dietzen.
* **Leon Vance** (stagion 5–), interpretà da Rocky Carroll.

## Nòde
Domenico Pittarini

**Domenico Pittarini**, nato a Arcignan de Sandrigo in quel de Vicensa el ano 1829, patriota, el ga scrito in pavan varie òpare, una de le pi famoxe *La pułìtega dei villani*. "Ultimo poeta in grado de scrìvare comedie in pavan, un democràtego,  costreto inte l'Itaja sabauda a emigrar in Argentina indove el xe morto intel 1902. Pittarini xe na figura enblematega, che el ne fa ricordar che semo i eredi de na storia granda.
The Tribe

***The Tribe*** ( **Плем'я**) xe un film del 2014 de Myroslav Slaboshpytskiy.

## Trama
## Ła critica
## Nodè


## Linganbi foresti

*
Richard Kiel

**Richard Dawson Kiel** (Detroit, 13 de setenbre 1939 - Fresno, 10 de setenbre 2014) el xe sta un ator merican.

## Biografe
## Filmografia
* *[[Klondike]]* (1960; 1x9)
* *[[The Phantom]]* (1961)
* *[[Thriller (1960)|Thriller]]* (1961; 1x23)
* *[[The Twilight Zone]]* (1962; 3x24)
* *[[House of the Damned]]* (1963)
* *[[Lassie (1954)|Lassie]]* (1963; 9x22, 9x23)
* *[[The Wild Wild West]]* (1966)
* *[[The longest yard]]* (1974)
* *[[The Spy Who Loved Me]]* (1977)
* *[[Moonraker]]* (1979)
* *[[The Cannonball Run II]]* (1984)
* *[[Happy Gilmore]]* (1996)

thumb|right|200px|Michael Dunn e Richard Kiel xe 1966

## Nodè


## Altri projeti

## Linganbi foresti

* 
* Internet Movie Data base
Mr. Holland's Opus

***Mr. Holland's Opus*** ( **Goodbye Mr. Holland**) xe un film del 1995 de Stephen Herek.

## Trama
## Ła critica
## Nodè


## Linganbi foresti

*
Children of a Lesser God

***Children of a Lesser God*** ( **Figli di un dio minore**) xe un film del 1986 de Randa Haines. Basado su teatr di Mark Medoff de 1980.

## Trama
## Ła critica
## Nodè


## Linganbi foresti

*
Taormina

**Taormina** el xe un comune de 11061 abitanti, de ła provincia de Mesina.

## Gałeria

Image:Piazza Chiesa San Giusseppe-Taormina-Sicilia-Italy - Creative Commons by gnuckx (3667613178).jpg|
Image:Taormina - Jan 2014 - 010.jpg|
Image:Taormina BW 2025-04-27 13-18-25.jpg|
Image:Taormina - Jan 2014 - 045.jpg|
Image:Taormina - Jan 2014 - 044.jpg|
Image:Taormina - Jan 2014 - 042.jpg|
Image:Taormina - Jan 2014 - 036.jpg|
Image:Taormina - Jan 2014 - 035.jpg|
Image:Taormina - Jan 2014 - 034.jpg|


## Altri projeti

## Łigamenti foresti
* Comune di Taormina
Villafranca Tirrena

**Villafranca Tirrena** el xe un comune de 8&nbsp;651 abitanti, de ła provincia de Mesina.

## Gałeria

Image:Il_Castello_di_Bauso_102.jpg|El casteło de Bauso
Image:Villafranca_Tirrena_(ME)_Castello_di_Bauso.JPG|Panorama de Bauso ciapà da sudest
Image:Villafranca_Tirrena_-_Corteo_Storico_Festa_San_Nicola.JPG|Corteo istorego par ła festa de San Nicoła el 5 de desenbre


## Altri projeti

## Łigamenti foresti
* Comune di Villafranca Tirrena
Venetico (ME)

*'Venetico* el xe un comune de 3&nbsp;908 abitanti, de ła provincia de Mesina.

## Evołusion demografega

## Gałeria

Image:Cartolina d'epoca di Venetico Superiore.png|Venetico inte el XIX secoło
Image:Lungomare venetico febbraio 2010.jpg|Łongomar
Image:Oasi di preghiera Venetico.jpg|Monumento *Oasi di preghiera*
Image:Volto Santo Venetico.jpg|Cuadro *Volto Santo* inte ła Ceza parochial


## Altri projeti

## Łigamenti foresti
* Comune di Venetico
Doctor Who (nova serie) (prima stajon)

Ła nòva **prima serie** de ła serie tełevixiva de fantasiensa de ła BBC ła xe ndà in onda, so ła rete BBC One el 26 de marso del 2005 col epixodio *Rose*.

## Sunto

## Lista dei epixodi

## Cast
Il cast dela serie televisiva se composto nela prema stajon da Christopher Ecclestone​, el dotor, e da Billie Piper, l'accompagnatrice terreste de el dotor.

## Produsion

## Cołona sonora
Roccavaldina

**Roccavaldina** el xe un comune de 1&nbsp;149 abitanti, de ła provincia de Mesina.

## Gałeria

Image:Valle Niceto mappa.jpg|Mapa de ła vałe de el fiume Niceto
Image:Immagine 029.jpg|Ingreso de el sentro istorego
Image:Roccavaldina Duomo.jpg|Cesa mare


## Altri projeti

## Łigamenti foresti
* Comune di Roccavaldina
Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais

**Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais** l'è na università fondà inte el 1958 in Minas Gerais.

Ła se cata in Belo Horizonte, Minas Gerais, Braxil.

## Notasion

## Linganbi forèsti
* Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais
Switched at Birth (prima stajon)

Ła nòva **prima serie** de ła serie tełevixiva de drama-teen de ła ABC ła xe ndà in onda, so ła rete ABC Family el 6 de zugno del 2012 col epixodio *This Is Not a Pipe*.

## Sunto

## Lista dei epixodi

## Cast

## Produsion

## Cołona sonora
NCIS (prima stajon)

Ła nòva **prima serie** de ła serie tełevixiva de polisiesco-militar de ła CBS ła xe ndà in onda, so ła rete CBS el 23 de setenbre del 2003 col epixodio *Yankee White*. 

## Sunto

## Lista dei epixodi

## Cast

## Produsion

## Cołona sonora
Java Osidental

**Java Osidental** ła ze na provinsa de ła Indonezia sentro-meridional.
Ła se kata inte ła ìzoła de Java, inte ła so banda osidental.

Ła kosta setentrional ła se afasa so el Mar de Java, keła meridional so el Osèano Indian.

## Zeografia fizega
Inte ła banda setentrional ła se kata 'na pianura; ła banda meridional ła ze montagnoza. Intra łe sime i se rikorda el Paṅraṅo e el Ceremai

El klima el ze tropegal ko presipitasion kostanti, influensà da ła altesa inte łi riłievi.
Ła ze in bona parte koltivada, ma a sudovest łe se kata zone de foresta.

## Zeografia umana
Ła sità pi' inportante ła ze el kavołogo Banduṅ, łe se rikorda anka Cianjur, Sukabumi, *Cirebon*, *Garut* e *Ciamis*.

I se estrae petrołio, a el łargo de ła kosta setentrional, e manganeze. Łe se desfruta łe foreste par el łeño de tek. I se coltiva rizo, bajiji, banane e koki; i se ałeva suini.
Łe ge ze industrie tesiłi.

## Gałeria de someje

Gede-Pangrango seen from Cibadak.jpg|Monte Paṅraṅo
PLTS Cirata Jelang Uji Coba.jpg|Łago Cirata
Bandung pasopati.jpg|panorama de Bandung
Blandongan Temple at Batujaya archaeological site.jpg|sito ìstorego de Batujaia


## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Java Oriental

**Java Oriental** ła ze na provinsa de ła Indonezia sentro-meridional.
Ła se kata inte ła ìzoła de Java, inte ła banda oriental; łe fa parte de el teritorio provinsial anka ła ìzoła Madura e el arsipełago de  łe ìzołe Kangean a nordest.

Ła kosta setentrional ła se afasa so el Mar de Java e so el Mar de Bałi, keła meridional so el Osèano Indian.

## Zeografia fizega
Inte ła banda setentrional ła se kata na pianura e de i riłievi ìzołai; keła meridional ła ze montañoza. Ła sima pi' alta el ze el Semeru.
El fiume pi' inportante el ze el Brantas.

El klima el ze tropegal ko istà umeda a est, influensà da ła altesa inte łi riłievi.
Ła ze in bona parte koltivada, ma a nord e a Madura łe se kata bande de foresta.

## Zeografia umana
Ła sità pi' inportante ła ze el kavologo Suràbaia, łe se rikorda anka Małaṅ, Madiun, Jonbaṅ, Kediri, Pasuruan e Probołiṅgo.

El se estrae petrołio inte ła pianura setentrional. Łe se desfruta łe foreste par el łeño de tèk. I se coltiva rizo, kana da sukaro, kauciù, koki, tè, kafè, tabako, bajiji e granturko. Łongo łe koste de el osèano ła ze difondesta ła peska.
Łe ge ze industrie ałimentari,tesiłi, kimege, mekanege e petrolkimege.

## Gałeria de someje

Golden hour at bekol savannah.jpg|parco nasional de el monte Bałuran
Brantas_140722-44842_kdi.JPG|fiume Brantas
Surabaya skyline.jpg|panorama de Suràbaia
Candi_Tikus.jpg|sito ìstorego de Trovułan


## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Java Sentral

**Java Sentral** (in indonezian *Jawa Tengah*; in javaneze ꦗꦮꦶ​ꦩꦢꦾ, *Jawi Madya*) ła ze na provinsa de ła Indonezia sentro-meridional.

Ła se kata inte ła ìzoła de Java, inte ła so banda sentral.

Ła kosta setentrional ła se afasa so el Mar de Java, keła meridional so el Osèano Indian.

### Zeografia fizega
Ła banda sentral ła ze montañoza. Ła sima pi' alta el ze el volkan Slamet.

El klima el pasa da tropegal ko presipitasion kostanti a ovest, a tropegal ko istà umeda a est; el ze influensà da ła altesa inte łi riłievi.
Ła ze in bona parte koltivada, ma a nordest łe se kata anka zone de foresta.

## Zeografia umana
Ła sità pi' inportante ła ze el kavołogo Sémaraṅ, łe se rikorda anka Cilacap e Surakarta.

El se estrae manganeze. Łe se desfruta łe foreste par el łeño de tek. I se koltiva kana da sukaro e rizo. Łongo łe koste de el osèano ła se pratega ła peska de i mołuski. 
Łe ge ze industrie ałimentari.

In sta provinsa łe se kata łe rovine de el tenpio de *Borobudur*, patrimonio de l'umanità.

## Gałeria de someje

Gunung Slamet dari Kr Salam.jpg|Monte Slamet
Serayu 141120-0039 rwg.JPG|fiume Seràiu
Aerial view of Semarang, 2009 01.jpg|panorama de Sémaraṅ
Borobudur-Nothwest-view.jpg|tenpio budista de Borobudur


## Notasion

## Varda anca
* Mandiraja

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Sumatra Setentrional

**Sumatra Setentrional** ła ze na provinsa de ła Indonezia nord-osidental.
Ła se kata inte ła ìxoła de Sumatra, inte ła banda setentrional; łe fa parte de el teritorio provinsal anka ła ìxoła Nias e al arsipełago de  łe ìxołe Batu a sudovest.
Ła kosta nordoriental ła se kata so el Streto de Małaka, keła sudosidental so el Osèano Indian.

## Zeografia fizega
Inte ła banda nordoriental ła se kata na pianura; keła sudosidental  ła ze montañoza, atraversada da łi Monti Barisan. Ła sima pi' alta el ze el Sorikmarapi.''
Łi fiumi pi' inportanti łi skore a nord est; łi se rikorda el Barumun e el Sinpaṅkanan.
Al sentro el se kata el Łago Toba, karaterizà da ła gran ìzoła łakustre de Samosir.
 El klima el ze tropegal ko presipitasion kostanti, influensà da ła altesa inte łi riłievi.
Ła banda osidental ła ze koverta da ła foresta pluvial; keła oriental ła se okupada da pałù de mangrovie.

## Zeografia umana
Ła sità pi' inportante ła ze el kavologo Mèdan; se rikorda anka el inportante porto de Belauan.

Łi se koltiva tè, palme da ołio, kauciù e bajiji. A nord ła se pratega ła peska de łi mołuski.
Łe ge ze industrie tesiłi, e mekanege.

## Gałeria de someje

Sinabung.jpg|Monte Sinabuṅ
Lake Toba, Sumatra.jpg|Łago Toba
Medan city 2019.jpg|panorama de Mèdan
Candi Bahal 1.JPG|tenpio de Bahal


## Note

## Altri prozeti
Banten

**Banten** ła ze na provinsa de ła Indonezia sentro-meridional.
Ła se kata inte ła ìzoła de Java, inte ła so banda osidental.

Ła kosta setentrional ła se kata so el Mar de Java, keła meridional so el Osèano Indian. A nordovest el Streto de ła Sonda ła separa da ła ìzoła de Sumatra.

## Zeografia fizega
Inte ła banda setentrional i se kata 'na pianura e de i riłievi izołai; ła banda meridional ła ze montañoza.

El klima el ze tropegal ko presipitasion kostanti.
Ła ze in bona parte koltivada, ma a sud łe se kata zone de foresta.

## Zeografia umana
El kavologo el ze Sèraṅ, ła sità pi' inportante ła ze Taṅeraṅ.

El se estrae fero. I se koltiva rizo e tè.

## Gałeria de someje

Lake Rawa, Mt. Karang (1778m asl.) behind (6282910576).jpg|volcan Karaṅ
COLLECTIE TROPENMUSEUM Riviergezicht met spoorbrug over de Bantam rivier. TMnr 60005544.jpg|fiume Ci Banten
Serang dan sekitarnya - panoramio.jpg|Someja da aereo de Sèraṅ
Rhizopora stylosa Found in Mangrove of Cilintang, Taman Nasional Ujung Kulon, Banten.jpg|parco nasional de Ujuṅ Kułon


## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Sélebes Meridional

**Sélebes Meridional** ła ze na provinsa de ła Indonezia sentro-setentrional.
Ła se kata inte ła ìzoła de Sélebes, de ła kual ła konprende ła penìzoła sud-osidental e ła parte de el sentro ke ła se afasa so el Golfo de Bone; łe fa parte de el teritorio provinsial anka altre ìzołe a meridion, ła pi' inportante łe ze Selaiar.

## Zeografia fizega
Ła ga un teritorio tanto variegà. A el sentro el se kata na banda de pianura, a el sud e a el nord łe se kata montañe (Monti Cuarles). Ła sima pi' alta el ze el Rantekonboła.
A nordest el se kata el Łago Tovuti.

El klima el pasa da tropegal ko presipitasion kostanti a nord, a tropegal ko istà umeda a el estremo sud.
Łe zone ke no ve łe vien koltivae łe ze koverzeste a sud da ła savana, a nord da ła foresta pluvial; ła kosta nordoriental ła ze okupada da pałù de mangrovie.

## Zeografia umana
Ła sità pi' inportante ła ze el kavologo Makasar, ke ła ze anka un inportante porto de peska; se ricorda anka Parepare.

I se estrae gas natural so ła kosta osidental, nikel e fero a nord. El se rikava ebano da łi boski; ła se koltiva kana da sukaro, palme da koko e kafè.

## Gałeria de someje

Misty Morning Mount Latimojong.jpg|Monte Łatimojoṅ
Floating village scenery Lake Tempe.jpg|Łago Tenpe
Makassar CBD Skyline.jpg|panorama de Makasar
Tongkonan_Toraja.jpg|caze tradisionałi Toṅkonan


## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Lampung

**Łampuṅ** ła ze na provinsa de ła Indonezia sud-osidental.
Ła se kata inte ła ìzoła de Sumatra, de ła jual ła okupa ła banda meridional.

Ła kosta oriental ła se afasa so el Mar de Java, keła sudosidental so el Osèano Indian. A sudest el Streto de ła Sonda ła separa da ła ìxoła de Java.

## Zeografia fizega
Ła ze in bona parte piana; ła banda sudosidental  ła ze montañoza, atraversada da łi *Monti Barisan*
Int'una de łe ìzołe a sud, se kata el famozo volkan Krakatoa.
Łi fiumi pi' inportanti łi skore a est; i se rikorda el Seputih e el Sekanpuṅ.

El klima el ze tropegal ko presipitasion kostanti.
Ła ze in bona parte koltivada, ma a łe kuote pi' alte se kata bande de foresta.

## Zeografia umana
Ła sità pi' inportante ła ze el kavologo Bandar Łanpuṅ.

I se estrae petrołio a el łargo de ła kosta oriental. I se koltiva rizo, agrumi, kafè e palme da koko.

## Gałeria de someje

Gunung rajabasa.jpg|monte Ražabasa, a sudest
Pagi hari di Danau Ranau.jpg|Łago Ranau, a ovest
Bandar Lampung.JPG|panorama de Bandar Łanpuṅ
Tari_Melinting_5.jpg|dansa tradisional mełintiṅ


## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Sumatra Meridional

**Sumatra Meridional** ła ze na provinsa de ła Indonezia sud-osidental.
Ła se kata inte ła banda merdional de ła ìzoła de Sumatra.
Ła kosta oriental ła se afasa so el Mar de Java, keła nordoriental so el Mar Cineze Meridional. A nord est el Streto de Baṅkà el ła separa da ła ìzoła de Baṅkà.

## Zeografia fizega
Ła ze in bona parte piana; ła banda sudosidental  ła ze montañoza, atraversada da łi Monti Barisan. Ła sima pi' alta el ze el Denpo
Intra i fiumi pi' inportanti el se rikorda el Musi.

El klima el ze tropegal ko presipitasion kostanti, influensà da ła altesa inte łi riłievi.
Ła banda meridional ła ze koltivada; a łe kuote pi' alte łe se kata zone de foresta, ła zona oriental ła se okupada da pałù de mangrovie.

## Zeografia umana
Ła sità pi' inportante ła ze el kavologo Pałenbaṅ.

I se koltiva rizo, banane, tè, kakao e palme da koko
Łe ge ze industrie siderurgege e metałurgege, navałi e kimege.

## Gałeria de someje

GUNUNG DEMPO PAGARALAM .jpg|Monte Denpo
Air Rimba Rakit Bridge - Babat Supat, Musi Banyuasin, SS (20 August 2020).jpg|fiume Musi
Perahu Membela Sungai Musi Palembang.jpg|panorama de Pałembaṅ
Tari Kebagh, 2017.jpg|dansa tradisional kebag


## Note

## Altri prozeti
Rełojo

El **relojo** el xe un strumento de mixura del tenpo che permete de savere che ora che xe. In modo non molto rigoroso ma diffuso, el połe èsare distinguesto in do categorie: analogico (co łe lancete) o digitałe (co i nùmari).
Ghe xera na volta i reloji da scarseła che i gaveva i richi. Deso ghe xe i reloji da polso. Cualche volta n'tel muro ghe xe tacà un relojo da muro, fato parché chi che no ga el rolojo da man, el posa vedare l'ora da queło. I reloji pì veci che se trova comunemente i xe cuei mecanici tanto grandi insima a le tori dei canpanili.
miniatura|Rolojo da scarseła.
miniatura|Rolojo da man analogico.
Aragona

L**'Aragona** (Aragón par aragonese e spagnolo, Aragó par catalan) la xe na comunitàd autonoma de la Spagna.

La se cata inte el nord de la Spagna, la confina al nord co la Franza, al ovest con le comunità autonome de Casteja-La Mancha, Casteja e León, La Rioja, Navarra e al est co Catelogna e Comunità Valenziana.

La deriva dal regno storego omònemo e che la ciapa rento el trato sentrałe de la val de l'Ebro, i Pirenei centrai e le "Sierras Ibéricas".
## Zeografia antròpega
### Sudivixion aministrative
[thumb|upright=1.4|El domo gòtego de [Tarazona]]

### Province
Le province łe xe:

* Saragosa
* Huesca
* Teruel

### Sità
Łe prinsipałi sità de l'Aragona łe xe:
* Saragosa
* Huesca
* Teruel
* Calatayud
* Monzón
* Ejea de los Caballeros
*Mequinenza

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Chris Pratt

**Chris Pratt** (Virginia, 21 de zugno 1979) el xe on ator merican.
## Filmografia

### Film

### Televixion

### Videoxughi

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Tenpo

El **tenpo** el xe queło che naltri vedemo come el pasar dei secondi, dei minuti, de łe ore, dei ani, dei secołi e dei mileni.
Ghe xe dei tenpi masa longhi parché un omo posa vedarli, come i mileni.
'L omo el ga divixo el tempo in ore, e łe riconosea grasie a ła poxision del sołe. Evolvendose, el ga inventà el rolojo, un strumento tanto utiłe par savere che ora che xe.
Xe sta inventà anca ła linia del tenpo, par riconosare cuando che ga vivesto serti popołi.
Marlee Matlin

**Marlee Beth Matlin** (Morton Grove, Illinois, 24 de agosto 1965), ła xe na atora statunitense sorda, in atività in canpo cinematografego e tełevixivo da ła metà dei ani otanta.

## Filmografia
### Çinema
* *[[Children of a Lesser God]]*, rexia de Randa Haines (1986)
* *[[No Ordinary Hero: The SuperDeafy Movie]]*, rexia de Troy Kotsur (2013)

### Tełevixion
* *[[The L World]]* - sèrie TV, epixodi (2007-2009)
* *[[Switched at Birth]]* - sèrie TV, epixodi (2011-)

## Note


## Altri projeti

## Linganbi foresti

* Marlee Matlin  - Sito no uficiałe
VIII sècoło v.C.

II mìłenio v.C. | 
I mìłenio v.C. | 
I mìłenio



XI sècoło v.C. | 
X sècoło v.C. | 
IX sècoło v.C. | 
**VIII secoło v.C.** | 
VII sècoło v.C. | 
VI secoło v.C. | 
V secoło v.C.



Ani 790 v.C. | Ani 780 v.C. | Ani 770 v.C. | Ani 760 v.C. | Ani 750 v.C.
Ani 740 v.C. | Ani 730 v.C. | Ani 720 v.C. | Ani 710 v.C. | Ani 700 v.C.


----
El **VIII sècoło [[Vanti Cristo|v.C.]]** o **[[Vanti Cristo|p. de C.]]** el xe on secoło del I mìłenio v.C., che 
'l xe tacà inte el an 800 v.C. e el xe finì inte el ano 701 v.C..

## Robe che łe xe sucese

* I Vèneti i abita tut el Vèneto dal Łago de Garda fin a l'Istria, i xe on popoło 'vansà e struturà. I xe boni e avansai inte el agricoltura, inte el artexanà, inte ła costrusion de armi e altre robe che i trafega co altri popoi, anca grasie a ła navegasion; i ga na łéngua co na scritura, de łe łexi, e tante sità e sentri pì o manco grandi e tanto altro.
* El 22 de zugno in Gresia i fa i primi Xughi ołinpeghi antighi.
* El 21 de avrił del 753 v.C. - Segondo ła tradision romana vien fondà ła sità de Roma e el Renio Roman da Romoło. Da sto ano scuminsia el całendario Ad urbe condita.
* Inte ła Gresia antiga łe nas łe prime pòłeis.
* Inte ła Siçija e Napułitania łe nase łe prime cołonie grese, inte ła Spanja łe nas łe prime cołonie grese e feniçe.

## Personaji segnefegadivi
* Ixaia, profeta abreo de ła Bibia.

## Invenzioni e descoverte
* Inte el Antigo Exito i taca uxar ła scritura Demotega.
* I greçi i taca uxar el alfabeto.

## Notasion


## Altri projèti
Doctor Who (nova serie) (tersa stajon)

Ła nòva **tersa serie** de ła serie tełevixiva de fantasiensa de ła BBC ła xe ndà in onda, so ła rete BBC One el 25 de dicenbre del 2006 col epixodio *The Runaway Bride*.

## Sunto

## Lista dei epixodi

## Cast

## Produsion

## Cołona sonora
Repùblega Sosiałista Federativa Soviètega Rusa

Ła **'Repùblega Soçiałista Soviètega Rusa** (en ruso: Росси́йская Сове́тская Федерати́вная Социалисти́ческая Респу́блика (RSFSR), trasliterà: Rossijskaja Sovetskaja Federativnaja Socialističeskaja Respublika), el jera on stato federal comunista de l'Eoraxia, parte de l'Union Soviètega.

## Voxe ligae
*Union Soviètega
La Rioja (Spagna)

**La Rioja** la xe na provinsa e comunità autònoma de la Spagna. Co 5.045&nbsp;km² la ga ła superficie pì basa de la Spagna continentałe, ła se cata inte la parte setentrinal del Paexe e la confina al nord co Paexi Baschi e Navara, a l'est, par un trato curto, co l'Aragona e al sud e ovest co la Casteja e Leon.
La so cavedal la xe Logroño.
## Comuni

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Repùblega Sosiałista Soviètega Armena

Ła **Repùblega Soçiałista Soviètega Armena** (en ruso: Армянская Советская Социалистическая Республика (RSSA), trasliterà: Armjanskaja Sovetskaja Socialističeskaja Respublika; armen: Հայկական Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետություն, trasliterà: Hajkakan Sovetakan Sočialistakan Hanrapetuthjun), el gera on stato federal comunista de l'Eoraxia, parte de l'Union Soviètega.

## Voxe ligae

*Union Soviètega
Repùblega Sosiałista Soviètega de Zeorza

Ła **'Repùblega Soçiałista Soviètega Xorxana** (en ruso: Грузинская Советская Социалистическая Республика (RSSA), trasliterà: Gruzinskaja Sovetskaja Socialističeskaja Respublika; georgiano: საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა, trasliterà: sak’art’velos sabchot’a sots’ialisturi respublika), el jera on stato federal comunista de l'Eoraxia, parte de l'Union Soviètega.

## Voxe ligae
*Union Soviètega
Derrick (prima stajon)

Ła **prima stajon** de ła serie tełevixiva tedesca ***[[Derrick]]***, conposta de 3 epixodi, ła xe ndà in onda, so ła rete tełevixiva  ZDF dal 20 de otobre al 1° de diçenbre del 1974

Interpreti prinçipałi i xe Horst Tappert e Fritz Wepper.

## Lista dei epixodi

## Note
R. Kelly

**Robert Sylvester Kelly** (Chicago, Illinois, 8 de enero 1967) l'é un cantante american, dedito prinçipalmente al genere R&B e in atività da ła fin dei ani otanta.

Tra łe so canson pì famoxe, ricordemo: *Bump n' Grind*, *She Got That Vibe*, *I Believe I Can Fly*, *Ignition (remix)*, *Satisfy You*, *If I Could Turn Back the Hands of Time*, *I'm Your Angel*, *Be Careful*, *When a Woman Loves*, ecc.

## Discografia parsiałe

### Àlbun
*1992: *Born into the 90's*
*1993: *12 Play*
*1995: *R. Kelly*
*1998: *R.*
*2000: *TP-2.com*
*2002: *The Best of Both Worlds*
*2003: *Chocolate Factory*
*2004: *Happy People/U Saved Me*
*2004: *Unfinished Business*
*2005: *TP3.Reloaded*
*2007: *Double Up*
*2021: *Untitled*
*2010: *Love Letter*
*2012: *Write Me Back*
*2013: *Black Panties*
*2015: *The Buffet*
*2016: *12 Nights of Christmas*

## Note


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Himalaya

Ła **Himałaia** (da le sanscrito हिमालय, *hima* (neve) e *ālaya* (caxa)) ła xe un sistema montagnozo de ła Axia meridional.

miniatura|sinistra|Imaxene da satełite de ła banda sentro-osidental
miniatura|sinistra|''Kangchenjunga'' visto da sudest
Ła separa ła pianura Indo-Ganjetica a sud da łi altopiani de ła Axia Sentral a nord, estendendose da el fiume Indo a ovest a el fiume Bramaputra a est.
Ła konprende na serie de kaene a piege, ko andamento parałeło e diresion a grandi łinie ovest-nordovest-est-sudest, intra łe kuałi se kata de łe vałi e dei altopiani. Ła kaena prinsipałe ła konprende da ovest a est el *Nanga Parbat*, el *Nanda Devi*, el *Dhaulagiri*, el Everest, el *Kanchenjunga* e el *Namcha Barwa*. Pì a sud se kata łe kaene de el Picoło Himałaia  e łi *Siwalik*. Indando invese verso nord se kata łi *Zaskar*, łi *Ladakh*, łi *Kailas* e el *Karakorum*.

Ła orejenexi ła xe skominsiada inte el Eòsene inferior, ko un sekondo periodo inte el Plìosene; ma ła xe incora in korso, ko ke dimostra ła intensa ativita sismega de ła rejon.

Ła konprende łe montagne pì alte de ła Tera e ła xe na kaena asimetrika, ko un profiło meridional pì ripido de keło setentrional.

El versante meridional, batuo da el monson, el xe tanto pì piovoxo de keło setentrional.

Tante porxion de ła kaena łe ga na altesa superior a keła de el łimite de łe nevi permanenti, roba ke unia a łe presipitasion ełevae ła ga permeso ła formasion de estexi jasari anka a łatitudini kusì base.
Ła foresta ła riva a 'na altesa de 4800 m. a est, a 4200 m. a ovest. Łe xone koltivae invese łe riva a 4650 m.

Łe maxoria de ła popołasion ła xe de orixene tibetana, ma inte ła banda osidental se kata anka indiani montai suxo da ła pianura.

## Note
Canałe de Pànama

El **canal de Pànama** el xe un canal artifisial de Pànama che el mete in comunicasion el Mar dei Caraibi a nordest co el Golfo de Pànama a sud ovest, tajando el Istmo de Pànama.

El so percorso el parte a nordovest da el *Colón*, el pasa par el łago de Gatun e Gamboa vanti de finir a Balboa a sudest.

miniatura|sinistra|Ponte autostradal so el canal
El xe łongo 81&nbsp;km, łargo da 91 a 300, fondo da 12,5 a 13,7 m.

Ła so traversada ła dura da 8 a 10 ore.

El canal el xe sta verto a ła navegasion maritima inte el 1914.

## Note
Osèano Antàrtego

El **Osèano Antartego** el xe na destrirada de acua salsa de ła cual ła existensa cofà osèano no ła xe gnancora ricognosua universalmente.

Xeneralmente el se considera estexo da łe coste de el Antartide a sud a ła łatitudine 60°S a nord, in corsipondensa co łi łimiti de aplicasion de el Tratà Antartego.

El ga na superfisie de 20.327.000 chłometri cuadri, conprendendo anca łi mari perifeghi visini a łe coste antarteghe.

Łi so mari perifereghi łi xe parte de el Canal de Drec, parte de el Mar de la Scòtia, Mar de Uèdel, Mar de el Re Acon VII, Mar de Làzarev, Mar de Rizer-Larsen, Mar dei Coxmonauti, Mar de ła Coperasion, Mar de Dèvis, Mar de Mòson, Mar de Dumòn d'Urvil, Mar de Sòmov, Mar de Ròs, Mar de Amùnsen e Mar de Belìnsausen.

## Note
Mar dei Caràibi

El **Mar de i Caràibi** o anca **Mar de łe Antiłe** (in fransexe *Mer des Caraïbes*, in inglexe *Caribbean Sea*, in spagnoło *Mar Caribe*)el xe un basin de el Osèano Atlàntego osidental dełimità a norde e est da łe Antiłe, a sud a a ovest da łi continenti sudamerican e nordamerican, intra ła *Ponta Peñas* in Venesueła e el *Cao Catoche* in Mèsego.
El comunica co el Golfo del Mèsego a nord par mexo de el Canal de el Iucatàn.

## Zeografia fixega
Ła Platea de el Nicaragua che ła va da el Nicaragua a ła Giamaica ło divide in Basin de el Iucatàn a nordovest e Basin Cołonbian e Basin Venesuełan a sudest, a so volta divixe da ła Dorsal Beata. Inte ła porsion nordosidental se cata ła Fosa de łe Caiman, indove el riva a ła fondità masima de 7680 m.

El xe sojeto a sicloni e uragani.

## Zeografia umana
miniatura|sinistra|Mapa połitega de el Mar dei Caràibi

## Note


## Altri projeti
Łago Baikal

El **Lago Baikal** (in ruso: о́зеро Байка́л, *ozero Bajkal*, ['ozʲɪrə bʌj'kɑl], in mongoło e in buriato *Dalai-Nor*) el xe 
un łago de ła Siberia meridional.

## Ziografia fixega
miniatura|sinistra|Panorama da ła ìxoła de Ol'chon
El ga forma slongada da sudovest a nordest e el xe serà da riłievi co na gran pendensa, co ła ecesion de ła banda sudosidental indove se cata sia el imisario prinsipal (Sełenga) che el emisario (Angara).

Co el so' gran vołume de acua el łago el mitega el clima continental de łe rejon intorno.

## Ziografia umana
miniatura|sinistra|Trato de ła ferovia sircołar łongo el łago
El łago el xe racuanto pescoxo.

Inte ła sponda meridional ła pasa ła ferovia Transiberiana.

Ła sità e porto prinsipal ła xe *Sljudanka*, a sudovest.

## Note
Foresta pluvial

Ła **foresta pluvial** ła xe na foresta che ła se desviłupa indove el clima el xe caraterixà da na piovosità ełevata, par definision łe ga da eserghe un minimo de 1750–2000&nbsp;mm anui de precipitasion.

miniatura|sinistra|Foresta pluvial tropegal
miniatura|destra|Foresta pluvial tenperada
Łe piove abondanti łe permete a łe piante de desviłuparse asée par tuto el ano, donca ła foresta pluvial ła xe caraterixada da albari senpreverdi soto łi cuałi, se ghe xe bastansa łuxe łi se forma altri strati de vegetasion.

Co che łi albari pì alti łi se riduxe, el sotobosco el se desviłupa int'un fito intrigo de arbusti, łiane e albari pì picenini.

Xeneralmente sto tipo de foresta ła se desviłupa in climi de tropegałi (clima ecuatorial), ma ła se pol catar anca in climi sub-tropegałi o tenperai (climi oseaneghi, climi subtrpegałi umedi)
Intra łe aree co sto tipo de bioma se ricorda a base łatitutini ła Amasonia, ła Africa sentro-osidental, ła Axia sudoriental, a mèdie łatitudini el Giapon e ła Nova Xełanda.

## Note
Canal de Sues

El **canal de Sues** el xe un canal artifisial del Egito che el mete in comunicasion el Mar Mediteraneo co el Mar Roso, tajando el Istmo de Sues.
El so percorso el parte a setentrion da Porto Said e el pasa par *El-Qantara* e *Saba'a*, vanti de finir a Sues a meridion.

miniatura|sinistra|Ponte feroviario so el canal
El xe łongo 161&nbsp;km, łargo 190 m in superfisie e da 90 a 100 m so el fondo, fondo fina a 16,10 m.

Ła so traversada ła dura sirca 15 ore.

El canal el xe sta verto a ła navegasion maritima inte el 1869; intra el 1967 e el 1975 el xe sta serà al trafego
## Altri projeti
Indo

El **Indo** (in sanscrito *Sinđu*), el xe  un fiume de la Axia meridional.

## Zeografia fixega
El nase in Tibet a oltre 5000 m de altesa, visin *Senge*; el score verso nordovest intra ła Himałaia e el *Karakorum*, traversando el *Kashmir*.
Daspò el atraversa ła caena himałaiana ciapando na diresion verso sudovest; el atraversa ła pianura de el Pânsàb, cheła de el Sind e, pasà *Hyderabad* el forma un vasto delta vanti de butarse inte el Mar Arabego.

Łi so afluenti prinsipałi łi xe *Shyok*, *Gilgit*, *Gastang*, *Suru*, *Kabul*, Sutlej* e *Chenab''.

## Zeografia umana
Inte el so corso se cata numeroxi inpianti de irigasion, ma no el xe miga navegabliłe.
Xtouch

**Xtouch**  xe n'axienda enformatega de Dubai che produçe smarthphone, tablet.
Fondata inte el 2012 e conosua in tuto el mondo.

## Notaxion
Fiume Zało

El **Fiume Xało** el xe  un fiume de ła Axia oriental.

El so nome el xe dovuo a el cołor de łe acue turbie.

## Zeografia fixega
El nase a sirca 4500 m. de altesa inte el versante meridional de el *Kunlun*, el ciapa diresion groso modo oriantal e traversa na serie de vałi strete
El so trato median traversa na xona de altopiani co na gran deviasion prima a nordest, po' a est e darente a sud.
Inte el so baso corso el xe in bona parte pensiłe, e el ga diresion de novo oriental vanti de butarse inte el Mar Xało a nord de ła *Penixoła del Shandong*.

El xe caraterixa da ła gran cuantità de materiałi in sspension trasportai (500000000 de m³ a el ano).
El ga un regime tanto iregołar, caraterixà da rovinoxe piene estive durante łe cuałi el pol anca esondar.

## Zeografia umana
El fiume no el xe miga navigàbiłe a cuaxa de el regime iregołar.
Inte el XX sec. d.C. dei gran łavori łi ga sercà de regołarixar el corso e de desfrutar łe acue par ła irigasion e ła produsion de energia idroełetrega.

## Note
Rio de łe Amàzoni

El **Rio de łe Amàxoni** el xe un fiume de ła Mèrica del Sud setentrional.

## Zeografia fixega
El nase inte łe Ande peruviane e el ciapa diresion norosidental.
El fiume el ciapa el so nome daspò ła confluensa co el *Ucayali*; el continua co diresion oriental traversando ła Amàxonia, e formando un enorme estuario vanti de butarse inte el Osèano Atlàntego.

Łi so afluenti prinsipałi łi xe 'Napo*, *Putumayo*, *Japurá*, *Rio Negro-Rio Branco', *Juruá*, *Purus*, *Madeira*, *Tapajós*, *Xingu*. Serti giografi łi considera anca el *Tocantinis*.

Scuaxi tuto el so basin el xe coverto da ła foresta pluvial amàxonega.

El xe el primo fiume a el mondo par portada e area de el basin idrografego, e el secondo par łonghesa, daspò el Niło

## Zeografia umana
Łi fiumi de so basin idorgrafego łi xe navigabiłi par sirca 50000&nbsp;km.

## Note
Granda bariera corałina

Ła **Gran bariera corałina** ła xe na bariera corałina che ła se cata inte el Mar dei Corałi a el łargo de ła Austrałia nordoriental.

Sendo łonga sirca 2000&nbsp;km, ła xe ła pì granda de el mondo, e ła vien tutełada cofà patrimonio de ła umanità.
Universidade do Estado de Minas Gerais

L**'Universidade do Estado de Minas Gerais** l'è un'università fondà inte el 1989 e l'è organizà in 9 facoltà.

Se cata in Belo Horizonte, Minas Gerais, Braxil.

## Cołegamenti forèsti
* Universidade do Estado de Minas Gerais
Gange

El **Gange** el xe  un fiume de la Axia meridional.

## Istoria
El fiume el xe sta sede de inportanti insediamenti xa a partir da ła preistoria. Łi greci ło ga descoverto inte el III sec. v.C.
Soło che inte el XIX secoło łi inglexi łi ga descoverto ła so fonte inte el *Monte Gangotri*.
 
## Zeografia fixega
El nase inte el Himalaia a *Devaprayag*, da ła union de do rami sogentiferi, Bâgiraẑi e Alaknanda .
Rivà in pianura visin *Hardwar* el ciapa diresion sudest.Inte el Bengała el forma un vastisimo delta dividensose in vari efluenti. El pì inportante el xe el *Padma*, che daspò aver rancurà  łe acue de el *Jamuna*,, el se buta int'el *Surma-Meghna* che donca el riva a desfosar inte el Golfo de el Bengała daspò sirca 100&nbsp;km. 'N altro efluente inportnate, el *Hooghly*, el pasa par Calcuta e riva diretamente in mar.

## Zeografia umana
El xe navegàbiłe par sirca 2200&nbsp;km.

El ga na grosa inportansa cultural, sendo un fiume sacro par łi indù, che ło ciama "mare Gange", e łi pratega dei pełegrinagi par dei bagni purificatori inte łe so acue.

## Notasion
Repùblega Sosiałista Soviètega Axera

Ła **'Repùblega Soçiałista Soviètega Axera** (en ruso: Азербайджанская Советская Социалистическая Республика (RSSAz); axero: Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası), el jera on stato federal comunista de l'Eoraxia, parte de l'Union Soviètega.

## Voxe ligae
*Azerbaigian
*Union Soviètega