open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Papa Giovani Pagoło I

**El [[servo de Dio]] Giovani Paoło I**, al secoło **Albino Luciani** (Canal d'Agordo, 17 de otobre 1912 - Sità del Vaticano, 28 de setenbre 1978), el xe sta el 263° papa de ła Cexa Catołega e el xe suceduo el 26 de agosto 1978 a papa Pagoło VI.

El so pontificato el xe sta on mucio curto: el xe morto soło dopo 33 dì da ła so ełesion al sojo de Piero.

El vien ricordà come *el papa del soriso*.
Vidor

**Vidor** el xe un comun de 3402 abitanti inte ła provincia de Trevizo.

## Zemełaji
*  Petritoli, Italia

## Evołusion demografega
Departementi de ła Fransa

Ła Fransa ła xe spartia in 101 **departementi**: 96 departementi metropołitani e 5 departementi d'oltremare, i DOM (*Departements d'Outre Mer*).

Ogni departemento el xe ełemento prinsipal de ła divixion aministrativa del Stato e anca na cołetività teritoriałe.
## Lista

## I departementi del Regno Italico inte el 1810

Anca ła Repùblega Cixalpina (po' Repùblega Itałiana e quindi Regno d'Itałia) ła xe sta organixà in departementi:

* **Departemento del Lario** co caòłogo Como
* **Departemento de l'Ołona** co caòłogo Milàn
* **Departemento dell'Ada** co caòłogo Sondrio
* **Departemento del Sèrio** co caòłogo Bergamo
* **Departemento del Meła** co caòłogo Bresa
* **Departemento de l'Alto Po** co caòłogo Cremona
* **Departemento del Minso** co caòłogo Mantoa
* **Departemento de l'Alto Adexe** co caòłogo Trento
* **Departemento de l'Adexe** co caòłogo Verona
* **Departemento del Brenta** co caòłogo Vicensa
* **Departemento del Bachejon** co caòłogo Pàdoa
* **Departemento de l'Adriàtego** co caòłogo Venèsia
* **Departemento del Tajamento** co caòłogo Trevixo
* **Departemento del Piave** co caòłogo Bełun
* **Departemento de Pasarian** co caòłogo Udine
* **Departemento del Crostolo** co caòłogo Rejo Emilia
* **Departemento del Panaro** co caòłogo Modena
* **Departemento del Rubecon** co caòłogo Forlì
* **Departemento del Baso Po** co caòłogo Ferara
* **Departemento del Metauro** co caòłogo Ancona
* **Departemento del Muxon**co caòłogo Maçerada
* **Departemento del Tronto** co caòłogo Fermo
Arrondissement de Vannes

El **arrondissement de Vannes** el xe na sudivixion aministrativa fransexe, che ła se cata inte el departemento del Morbihan e inte ła rejon de ła Bretagna.

## Compoxision
El arrondissement de Vannes el ragruppa 123 comuni in 17 cantoni:
* canton de Allaire
* canton de Elven
* canton de La Gacilly
* canton de Grand-Champ
* canton de Guer
* canton de Malestroit
* canton de Mauron
* canton de Muzillac
* canton de Ploërmel
* canton de Questembert
* canton de La Roche-Bernard
* canton de Rochefort-en-Terre
* canton de Sarzeau
* canton de La Trinité-Porhoët
* canton de Vannes-Centre
* canton de Vannes-Est
* canton de Vannes-Ovest

## Voxe ligae
* Cantoni del departemento del Morbihan
* Comuni del departemento del Morbihan
Ain

El departemento de ł**'Ain** el xe on departemento fransexe, che el fa parte de ła rejon de l'Alvergna-Rodano-Alpe (*Auvergne-Rhône-Alpes‎‎‎*). El nome del departemento deriva dal nome del fiume omonimo che score inte el so teritorio.

## Circoscrision
El departemento comprende 4 circoscrision (*arrondissements*), 43 cantoni e 419 comuni.
Olbia

**Olbia** (en sardo *Terranòa*, in gałurexe *Tarranóa*), ła costituise una de łe prinsipałi aglomerasion de ła Sardegna e ła xe na sità industriałe e comerciałe in piena espansion.

Ła gera ł'antica cavedal del Giudicato de Gałura e prima sede vescoviłe de ła Gałura (Diocesi de Civita - Ampurias sin al 1839).
Provincia de Sasari

Ła **Provincia de Sasari** (en sardo *Provìntzia de Tathari*, in sasarese *Pruvìnzia di Sassari*, in catałan *Província de Sàsser*) ła xe na provincia de ła Sardegna. Afacià a nord e ad ovest sol Mar de Sardegna, confina a sud co łe Province de Oristan e de Noro.

## Comuni prinsipałi
* Sasari - 128&nbsp;674 abitanti
* Olbia - 58&nbsp;388 abitanti
* Alghero - 42&nbsp;289 abitanti
* Porto Torres - 21&nbsp;947 abitanti
* Sorso - 14&nbsp;752 abitanti
* Tempio Pausania - 13&nbsp;973 abitanti

### Comuni de ła Provincia
Col del Zomo

thumb|Paso Zomo, el ''Rifugio Col del Xomo''
El **Col del Zomo** (in itałian *Passo Xomo*), a 1056 metri sul łiveło del mar, el cołega ła Val Pozina coła Val Leogra, in provinça de Vicensa. El paso el liga el Pazubio al grupo del Monte Novegno. Da lì parte quatro strade: una ła va zo al Ponte Verde, in Val Leogra, naltra ła va zo a Pozina, naltra a S. Caterina de Treto e naltra, ła Strada dei Scarubi, ła porta driti in sima al Pazubio, al Rifugio Papa.
Al Col del Zomo ghe xe na picoła tratoria, verta d'istà, el *Rifugio Col del Xomo*.
Hall in Tirol

**Hall** ła xe na sità inte el Tiroło, Austria. El xe el sentro majore del distreto de Innsbruck-Land, co sirca 12&nbsp;000 abitanti.

## Storia
Dal 1938 al 1974 el nome de ła sità gera **Solbad Hall**.

## Zeografia
Hall in Tirol ła se cata a sirca 8&nbsp;km ad est de Innsbruck.

## Personagi çelebri
A xe naro chi Klaus Dibiasi.

## Linganbi foresti

* Sità de Hall in Tirol
Strada dei Scarubi

thumb|Malga Canpiłia
thumb|left|Vista suła Val Posina da ła Strada dei Scarubi
Ła **Strada dei Scarubi** ła xe na strada de montagna sul Pasubio, raquanto streta e no sfaltà, co diverse frane de sasi e giara specie in primavera. No ła xe verta al trafico. Łonga 9 kiłometri e quatroxento metri, ła parte dal Paso Xomo, a 1056&nbsp;m, e ła riva ałe Porte del Pasubio, a 1934&nbsp;m, rente el Rifugio Papa. Ła xe ła strada pi panoramica e inpresionante de łe Picołe Dołomiti e ła core sul bordo de profondi buroni ke casca xo in Val Pozina, co vista sul Monte Magio, Monte Majo, el Coston dei Laghi, el Toraro, i monti de Tonezza del Cimon e l'altopian de Aziago. Dopo un kiłometro dal paso Xomo, la pasa *Bocheta Canpìłia*, a 1210&nbsp;m, da dove ke parte ła Strada de łe Gałerie, un troso scavà 'nteła piera durante ła prima guera mondiałe e ke riva direto al Rifugio Papa. Dopo Malga Canpiłia, ke vien lasà in baso suła destra, ła strada ła monta in presa co diversi tornanti finke no ła riva alta suła Val Sorapache. 
thumb|Ła Strada dei Scarubi in Val Sorapache, soto i Forni Alti, a destra
Lì ła cata el Troso Eoropeo E5, ke vien su dal Paso de ła Borcoła e ke ghe va drio in sto ultimo toco, 'ndove ke ła core in quota soto el versante nord-est dei Forni Alti. Se riva cusì ałe Porte del Pasubio, dove se cata ła Strada dei Eroi, ke ła vien su da ła Val Canałe e ke ła finise łì rente, al Rifugio Papa. Dałe Porte del Pasubio, dove ke ghe xe anca ła Malga Pasubio de Sora, ła strada continua pi su, fin ała cieseta rente ała *Sełeta Comando*.
Strada de łe Gałarie

thumb|Ł'ultemo toco de ła Strada de łe Gałerie, coi resti deł'oservatorio miłitare e Sima Palon suło sfondo
Ła **Strada de łe Gałerie** ła xe na mułatiera scavà 'nteła piera, longa sie kiłometri e mexo, co 52 gałerie, durante ła prima guera mondiałe. I Tałjàn ghe ga laorà, par farla in sie mesi, dal febraro ał'agosto del 1917 (ma la xe sta finia solo in novembre), co 600 operai e ła trentatreesima Conpania Minadori del 5° Genio della prima Armada , soto el comando del tenente Giuseppe Zappa prima e il capitan Corrado Picone (nomen omen) dopo. Xe sta necesario farla parkè i Austriaci i gaveva ocupà Monte Majo e de łì i sparava coł'artijeria suła Strada dei Scarubi.
Ła mułatiera ła scuminsia a *Bocheta Canpìłia*, suła Strada dei Scarubi, a 1210&nbsp;m, dove ke xe sta fata 'n'entrata monumentałe a inpiria, suła sinistra de ła caresada. El troso el taca subito co na pontara a tornanti a montar su pał versante de ła Val Leogra, finke no'l riva a ła prima gałeria, andove ke ghe xe na łapide a ricordo dei operai e dei soldà ke ga fato sta strada. 
thumb|left|Pasagio 'nteła 15. gałeria
Dopo, el troso el continua drento e fora par na gałeria drio ł'altra, co finestroni ke varda na volta in Val Poxina e na volta in Val Leogra, senpre montando de quota.
Ła gałeria pi longa de tute ła xe dicianovesima, ke ła misura trexentoventi metri, co diversi finestroni verti suła Val Leogra. 
thumb|left|Inboco de sora de ła 20. gałeria (gałeria a spirałe)
Ła ventesima gałeria ła xe scavà a spirałe drento na guja de piera. Da ła  ventunesima a ła ventinovesima gałeria xe tuto un alternarse de gałerie e de trati de troso streti come viaz, tajà su profondi buroni. Pi vanti se traversa ła Val Camosara; intrà ła 32. e ła 34. gałeria se cata ła parte finałe dei trosi ke vien su dal Vajo del Pino, dal Vajo del Moto e dal Vajo de Mexo. Fra ła 38. e ła 45. gałeria se riva al Paso de Fontana d'Oro, andove ke sboca el Troso dei Ronle, del Vajo del Ponte e el troso de ła Val Fontana d'Oro. Dopo ła 45. gałeria, ła *strada* core alta suła Val Canałe finke no ła riva al punto pi alto, a domiła metri pi o manco, co na beła vista sul Sojo Roxo, ła Guja del Frate e ła Pria Faveła. Pi vanti, pasando rente i resti de opere miłitari, ła se sbasa pian pianeło e ła salta fora, dopo ła 52. gałeria, proprio de fianco al Rifugio Papa.
thumb|Ultime gałerie prima del Rifugio Papa

## Consiłi par l'escursion
Ła montà ła dura 3 ore e mexa. Xe indispensàbiłe portarse via na piła par vedarghe drento łe gałerie . Ocio in primavera coł'ultima neve, ke ła strense el viaz e xe fasiłe sbrisiarghe sora. Mejo far de manco col bruto tenpo parkè ła piova fa cascar xo sasi e marugołoti sul troso. El tenpo mejo par far ła *strada* xe inìsio o fin stajon parkè d'istà piena xe masa caldo. No se pol in nisuna maniera doparar ła mountain bike.

## Łe Gałerie

## Note

## Cartografia
* "Sentieri Pasubio e Carega-foglio Nord" 1:20.000 Sezioni vicentine del CAI
* 
* 

## Bibliografia
* 

## Varda anca
* Pasubio
* Strada dei Scarubi
* Paso Xomo
* Rifugio Papa

## Linganbi foresti
*  
*  
*  
*  
*  Bericht über die strada delle 52 gallerie im ''Explorermagazin''
*
Strada dei Eroi

300px|thumb|Ła verde Val di Fieno a sinistra, divisa dal creston de ła Pria Faveła da ła Val Canałe a destra 
Ła **Strada dei Eroi** ła xe na strada de montagna del Pasubio fata 'nteł'istà del 1938. No ła xe sfaltà e specie in primavera se trova raquante frane de sasi e de giara. No ła xe verta al trafico. Par rivarghe ał'inboco se ga da partire dal Pian de łe Fugase, a 1165 metri, e 'ndar su par ła strada de ła Val di Fieno (bianca e sarà al trafico anca questa). A 1782 metri de quota sta strada ła finise davanti ła *Gałeria D'Havet*, ke ła sbusa el creston de ła Pria Faveła e ła salta fora in Val Canałe. Da qua scuminsia ła *Strada dei Eroi*, alta sui buroni profondi sentenari de metri de ła Val Canałe. Dopo do tornanti, e pasando soto de łe gałerie, ła strada, tajà suła piera, ła monta ała testada de ła vałe finke no ła riva al Rifugio Papa, ałe Porte del Pasubio, a 1934 metri, 'ndove ke riva anca ła Strada dei Scarubi e ła Strada de łe Gałerie. Drio ła strada, suła piera a monte, xe stà postà, una drio ł'altra, łe łapidi coi nomi de 15 medaje d'oro de ła prima guera mondiałe. 
Par rivar su a pie al Rifugio partendo dal Pian de łe Fugase e tajando i tornanti de ła strada de ła Val di Fieno col troxo numero 399, se ghe mete 2 ore e 3 quarti.

## Ełenco de łe 15 medaje de oro mensionà 'nteła ''Strada dei Eroi''

* Capitan *[http://it.wikipedia.org/wiki/Aldo_Beltricco Aldo Beltricco]*, San Damiano (CN)
* Tenente *[http://it.wikipedia.org/wiki/Cesare_Battisti Cesare Battisti]*, Trento
* Bersajere *[[Torquato Cardelli]]*, Soari (PI)
* Tenente *[[Umberto Cerboni]]*, Napoli
* Magior * [[Felice Chierle]]*, Pino Torinese (TO)
* Sototenente *[[Damiano Chiesa]]*, Rovereto
* Sototenente *[[Fabio Filzi]]*, Rovereto
* Cołoneło *[[Antonio dei Conti Gioppi]]*, Sermide (MN)
* Sototenente *[http://it.wikipedia.org/wiki/Giordano_Ottolini Giordano Ottolini]*, Milano
* *157° Regimento Fanteria*, Brigata Liguria
* *158° Regimento Fanteria*, Brigata Liguria
* Magior *[[Mario Rossani]]*, Cassano Murge (BA)
* Cołoneło *[[Edoardo Suarez]]*, Napoli
* Sototenente *[[Ferdinando Urli]]*, Seedorf (Austria)
* Capitan *[[Corrado Vanini]]*, Como

## Note
Grenoble

**Grenòbl** ła xe na sità fransexe. El comune el ga sirca 160&nbsp;000 abitanti, ł'aglomerasion oltre 420&nbsp;000. El xe capołogo de ła prefetura de ł'Isère e de ł'arrondissement omonimo, inte ła rejon Rodano-Alpi (*Rhône-Alpes*).

I so abitanti i se ciama *Grenoblois*.

## Evołusion demografega

## Xemełai
*  Catania, Itàlia, dal 1961
*  Innsbruck, Austria, dal 1963
*  Essen, Germania, dal 1976
*  Halle sul Saale, Germania, dal 1976
*  Chişinău, Moldavia, dal 1977
*  Oxford, Regno Unìo, dal 1984
*  Rehovot, Israełe, dal 1984
*  Phoenix, Stati Unii de America, dal 1990
*  Stendal, Germania, dal 1992
*  Pécs, Ongaria, dal 1992
*  Kaunas, Lituania, dal 1997
*  Sfax, Tunixia, dal 1998
*  Constantine, Algeria, dal 1999
*  Corato, Itàlia, dal 2002

## Note
Tiroło (stato)

El **Tiroło** (in tedesco: Tirol) el xe uno dei stati federà (*Land*) de l'Àustria. El corisponde a ła parte nord de ła vecia contea del Tiroło, che inte el 1918, finìa ła prima guera mondial, ła xe stà spartìa a metà tra Austria e Itàlia. In seguito a sta divixion, ła parte de Tiroło restà austriaca ła se ga catà divixa in do tochi, el Tirolo del Nord e quel de l'Est, separai dal Sałisburghexe.

## Varda anca
* Imst
* Leisach
* Schwaz

## Altri projeti

## Ligami de fora
*  Sito uficial del goerno  
*  Ente par el turismo 
*  Sito co informazion che pol servir sul Tirolo austriaco e Innsbruck
Friburgo en Brisgovia

thumb|200px|left|La Catedral de Friburgo
**Friburgo in Brisgovia** (en todesco: *Freiburg im Breisgau*) ła xe na sità de ła Zermania, ła cuarta in òrdene de grandesa del Baden-Württemberg dopo Stoccarda, Mannheim e Karlsruhe.

## Sità xemełae
* Besançon -  dal 1959
* Insbruc -  dal 1963
* Padova -  dal 1967
* Guildford -  dal 1979
* Madison (Wisconsin) -  dal 1987
* Matsuyama -  dal 1988
* Leopołi -  dal 1989
* Granada -  dal 1991
* Isfahan -  dal 2000
Insbruc

**Insbruc** el xe ła cavedal del Tiroło Setentrionałe e del stato federałe austriaco del Tiroło, nonché ła cavedal de ła rejon storica del Tiroło.

thumb|200px|left|Ła Casa dal Cuerto d'Oro
La cità la risente piassé de l'influensa dei re de la casa dei Asburgo. Inte la cità se retrovano palazi e monumenti che i ricorda pi de quatro secoli de dominaxion asburgica. Da vedar sei l'Hofburg (el palaxo imperial), la hofkirche (la chesa de l'Hofburg), el Goldenes Dachl (en veneto 'el quertin dorà', par l'appunto in querto co coppi che i se dorati inveze de essar rossi), el Arco de trionfo de la imperadrice Maria Teresa.

## Xemełai
*  Grenoble, Fransa, dal 1963
*  Friburgo in Brisgovia, dal 1963
*  Sarajevo, dal 1980
*  Aalborg, dal 1982
*  Tbilisi, dal 1982
*  New Orleans, dal 1995
*  Cracovia, dal 1998
Łéngua ładina

El **ladin** o **ladin dolomìtego** el xe un grupo de dialeti de la lengua ladina tacai insiema da strete somejançe e parlà da çirca 30&nbsp;000 àneme inte 'l toco oriental de l'arco alpin (*Ìsola lenguìstega Ladin-Dolomìtega*).

## Vosi corelà
*Ladinia
Guildford

thumb|left|Guildord, l'Arelojo
**Guildford** el xe el capołogo de ła Contea tradisionałe del Surrey, in Inghiltera (Sud Est) e sede del Borough of Guildford.

## Xemełagi

## Personaji çelebri
* Tony Banks, muxicista (Genesis)
* Paul Birchall, wrestler
* Alan Brown, piłota
* Lewis Carroll, autore
* Adam Curry, prexentator
* Fin Raziel, grupo rock
* Chloë Hanslip, viołinista
* Sir Charles Knowles, amirajo
* Thomas Robert Malthus, fiłoxofo
* Mike Rutherford, muxicista (Genesis)
* The Stranglers, grupo rock
* Eric Thompson, scritor

## Linganbi foresti

* Sità de Guildford  
* Foto aeree 
* Foto de la città
Madison (Wisconsin)

**Madison** ła xe ła cavedal del Wisconsin e el capołogo de ła Contea de Dane.

Madison ła xe anca ła sede de ła University of Wisconsin.

## Demografia

## Posti da vedare
* Alliant Energy Center e el Veteran's Memorial Coliseum
* Camp Randall Stadium
* Olbrich Botanical Gardens
* I centri commerciali East Towne Mall e West Towne Mall
* Unitarian Meeting House
* Henry Vilas Zoo
* Kohl Center
* Monona Terrace Community and Convention Center
* Memorial Union
* Overture Center for the Arts
* State Street
* University of Wisconsin-Madison
* University of Wisconsin-Madison Arboretum
* University of Wisconsin Field House
* UW-Madison Geology Museum
* Wisconsin State Capitol

## Sità xemełe
* 20px Ainaro (Timor Est), dal 2001
* 20px Arcatao (El Salvador)
* 20px Bac Giang (Vietnam)
* 20px Cuzco (Perù)
* 20px Camagüey (Cuba), dal 1988
* 20px Freiburg im Breisgau (Germania), dal 1986
* 20px Managua (Nicaragua), dal 1987
* 20px Mantova (Itàlia), dal 2001
* 20px Obihiro (Giapòn)
* 20px Vilnius (Lituania)

## Note
Vajo Streto

thumb|Ła masegna incastrà inte el Vajo Streto e ła scała par rivarghe soto

El **Vajo streto** el xe un vajo ke porta su al Corneto, inte el grupo del Sengio Alto. Par rivarghe bisogna ciol ła strada del Re, ke ła parte dal Pian de łe Fugase, a 1162 metri, intrà el Veneto e el Trentin. Sta strada ła xe verta soło fin a ł'Osario del Pasubio, dopo ła xe sarà al trafico. Vegnendo dal Pian de łe Fugase, a 1220 metri de quota, ghe xe, a sinistra de ła strada, ła Malga Corneto. Un trenta metri pi in łà scuminsia su un prà un troso ke'l punta drito verso sud, drento un bosco ceduo, montando in presa. Drento el bosco, ad un çerto punto, el troso diventa na pontara verso sinistra e el se ranpega in mexo ai albari finke no'l riva a ła base rociosa del Corneto. A sto punto, el troso piega a sinistra e el riva a un pasagio de masegne e marugołoti ke se supera tirandose su par un cavo de fero: in sima ghe xe na sfesa streta dove ke bisogna cavarse el xaino par poder pasar. Da kełaltra parte se va xo in un inpluvio de sgrebani e girandose a monte, suła destra se vede ł'inboco del Vajo Streto. Se va su in mexo ai sgrebani, jutandose co naltro cavo de fero, finke no se riva a un punto dove xe incastrà na grande masegna de 4-5 metri de diametro.

Suła destra na scała de fero de sie metri ła fa rivar soto ła masegna; qua bisogna girarghe soto e vegner fora davanti, giràndoghe intorno. Pi su, el troso sul fondo del vajo el continua, senpre jutandose co un cavo de fero suła destra, finke no se riva in sima. Fora dal vajo el troso el gira a destra e, dopo un giaron in montà dove ke se triboła asè, se riva a ła *Seła d'Emełe*. Łì riva anca el troso numero 15 ke vien su drito da ła strada del Re; da sto punto se continua a destra, senpre 'ndando su, finke no se cata el troso 45 ke vien su dal Trentin. 'Ndando vanti, se monta fin a ła sima del Corneto, a 1899 metri, anca qua coł'juto de un cavo de fero.
Rifugio Papa

thumb|El Rifugio Papa
El **Rifugio Papa**, o pi de preciso el **Rifugio Generałe Achille Papa**, el xe sul Pasubio, in provinça de Vicensa, a ła fin de ła Strada dei Eroi, dove ke riva anca ła Strada dei Scarubi e ła Strada de łe Gałerie (Porte del Pasubio). Sicome el xe su na pontara, calchedun el parla de 1929, altri de 1934 metri de quota.

## Intitołament
El xe intitołà al generałe Papa ke'l comandava ła Brigata Liguria, 'nteła prima guera mondiale. El xe sta fato inte el 1921, sui resti de baracamenti deł'esercito tałjàn, mesi łì al riparo dei tiri deł'artijeria austriaca: i se ciamava *El Milanin*. El rifugio xe proprio a ła testada de ła Val Canałe, sul versante sud del Pasubio, col Sojo Roso a sinistra e ła Pria Faveła a destra.

## Viste

Davanti el ga ła vista del Sengio Alto e pi in là, del Carega. Ła proprietà xe de ła sesion del C.A.I. de Schio, ghe xe 60 posti łeto e xe senpre verto dal primo de zugno fin al 13 de otobre. In primavera e in utuno xe verto i fin setimana.
 
## Posti
Na so dipendensa xe el *Bivaco Marzotto-Sacchi*, co 7 posti, poco pi in su de łe Porte del Pasubio.
Leopołi

**Leopołi** ła xe na sità (830.000 abitanti) de ł'Ucraina osidentałe, capołogo de ł'oblast omonimo e uno dei majori sentri culturałi de ł'Ucraina.
Timor Est

**Timor Est** o **Timor Orientałe** (en portoghexe: *Timor-Leste*; in tetum: *Timór Loros'ae*; in indonexian: *Timor Timur*) el xe on Stato de ł'Axia sudoriental.
El confina a sudovest co ł'Indonexia.

## Zeografia
El paexe el xe composto da ła metà orientałe de ł'ìzoła de Timor, da łe ìzołe de Atauro e de Jaco, e da l'esclave de Ocussi-Ambeno inte ła parte osidentałe de ł'ìzoła de Timor. El resto de ł'ìzoła defati el fa parte de ł'Indonexia.

## Sudivixion aministrativa
Timor Est ła xe divixa in 14 distreti aministrativi (*municípios*):
miniatura|centro|Distreti de Timor Est

* Aileu
* Ainaro
* Atauro
* Baucau
* Bobonaro

* Cova-Lima
* Dili
* Ermera
* Lautém
* Liquiçá

* Manatuto
* Manufahi
* Oecussi-Ambeno
* Viqueque

## Demografia
Ła carateristica de Timor Est ła xe queła de esaere on Stato a majoransa catòłega inte on'area prevałentemente musulmana.

## Curioxità
Ła paroła *Timur* o *Timor* in indonexian ła vol dir propio "est": eco parché el nome del Stato Timor-Est el vien tradóto in indonexian come Timur-Timur, che sarìa come ciamarlo "Est-Est".

## Gałeria de someje

View_to_Mt_Tatamailau,_Ainaro_on_a_clear_day.jpg|volcan Tatamailau
Flussbett_mit_Wasserbüffeln.jpg|fiume Łaclò
Dili_and_Atauro_Island.jpg|panorama de Dili co ła ìzoła Ataùro so el fondo
Jaco_island.jpg|parco nasional de *Nino Konis Santana*


## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Nevers

**Nevers** el xe on comune fransexe de 34 841 abitanti capołogo del departemento de ła Nièvre, en Borgogna.
thumb|250px|center|Piaza de la Republica a Nevers

## Xemełagi
* Mantova, 
* Charleville-Mézières, 
* Coblenza, 
* Marbella, 
* Lund, 
* Neubrandenburg, 
* Saint-Albans, 
* Hammamet, 
* Curtea de Argeş, 
* Minsk, 
* Siedlce, 
* Sremska Mitrovica,
Catània

**Catania** el xe on comune de 302&nbsp;884 abitanti, caołogo de ł'omonima provincia. El xe el secondo comune de ła Sicilia par popołasion e par densità abitativa. Ł'area metropułitana ła cunta on totałe de 733.833 residenti al 2001.

## Evołusion demografega

## Sità xemełae
*  Phoenix, Stati Unii
*  Grenoble, Fransa, dal 1961
*  Ottawa, Canada

## Gałeria de someje

Image:Catania BW 2012-10-06 11-32-08 2 fj.JPG|*Duomo di Sant'Agata*
Image:Catania BW 2012-10-06 11-23-47.JPG|*Collegiata di Santa Maria dell'Elemosina*
Image:Catane San Nicolo.jpg|*Basilica di San Nicola l'Arena* 
Image:Chiesa di San Placido (Catania).JPG|*San Placido* 
Image:2893 - Catania - Giov. Batt. Vaccarini - Chiesa della Badia di S. Agata (1767) - Foto Giovanni Dall'Orto, 4-July-2008.jpg|*Badìa di Sant'Agata*
Image:ChiesaSFrancescoImmacolataCT.JPG|*San Francesco d'Assisi all'Immacolata* 
Image:SAgataFornaceEst.JPG|*Sant'Agata alla Fornace* - *San Biagio* 
Image:Chiesa di Santa Maria dell'juto (Catania, XVIII sec.).jpg|*Santa Maria dell'Juto* 
Image:Catania Chiesa San Benedetto234232.jpg|*San Benedetto da Norcia* 
Image:Chiesa di San Francesco Borgia a Catania.jpg|*San Francesco Borgia* 
Image:Catane Fontana Dell elefante.jpg|*Fontana dell'Elefante*
Image:MonumentoBelliniCT.jpg|*Monumento a Vincenzo Bellini*
Innsbruck-Land (distreto)

El **distreto de Innsbruck-Land** (*Bezirk Innsbruck-Land*) el xe on distreto aministrativo del Stato del Tiroło, in Austria. El caołogo el xe **[[Insbruc]]**, che ła xe esterna al teritorio distretuałe. El sentro major el xe Hall in Tirol.

## Elenco comuni
### Sità
# Hall in Tirol

### Sità marcà
# Matrei am Brenner
# Steinach am Brenner

### Comuni
# Absam
# Aldrans
# Ampass
# Axams
# Baumkirchen
# Birgitz
# Ellbögen
# Flaurling
# Fritzens
# Fulpmes
# Gnadenwald
# Götzens
# Gries am Brenner
# Gries im Sellrain
# Grinzens
# Gschnitz
# Hatting
# Inzing
# Kematen in Tirol
# Kolsass
# Kolsassberg
# Lans
# Leutasch
# Mieders
# Mils
# Mutters
# Natters
# Navis
# Neustift im Stubaital
# Oberhofen im Inntal
# Obernberg am Brenner
# Oberperfuss
# Patsch
# Pettnau
# Pfaffenhofen
# Polling in Tirol
# Ranggen
# Reith bei Seefeld
# Rinn
# Rum
# St. Sigmund im Sellrain
# Scharnitz
# Schmirn
# Schönberg im Stubaital
# Seefeld in Tirol
# Sellrain
# Sistrans
# Telfes im Stubai
# Telfs
# Thaur
# Trins
# Tulfes
# Unterperfuss
# Vals
# Völs
# Volders
# Wattenberg
# Wattens
# Wildermieming
# Zirl

## Note
Łéngua slovena

El **sloven** el xe na lengua slava meridional. El xe ła lengua uficial de ła Slovenia e l'è parlà da póco più de dó miłioni de àneme (quaxi 2 miłioni in Slovenia, 60&nbsp;000-70&nbsp;000 in Italia visin a ła frontiera coła Slovenia, 20&nbsp;000-50&nbsp;000 in Austria, 13&nbsp;000-20&nbsp;000 in Croasia, 3&nbsp;000-5&nbsp;000 in Ungheria, circa 10&nbsp;000 in tei Stati Unii de ła Amèrica e altri in Argentina, Canada, Australia, Serbia, Germania e Svezia).

## Cołegamenti forésti
* Frasario italiano-sloveno 
## Varda anca
* Łéngua prekmura
* Łéngua rèxia
Film

Co la parola **film** se pol intender:
* an strato de spessor tanto fin, an velo (es: quatar la macedonia co un film de carta velina; onder co un film de ojo);
* na pelicola cinematografica de celuloide;
* al contenuto de na pelicola cinematografica, de na videocasseta o de un DVD.
Ballycastle

**Ballycastle** (*Baile an Chaistil* en gaelico irlandexe) ła xe na picoła sitadina de l'Antrim, inte l'Irlanda del Nord. Inte l'ultimo censimento, del 2001, ła gaveva 5.089 abitanti.

El jera el sentro aministrativo e prinsipałe del Distreto de Moyle.

## Note
Coventry

**Coventry** ła xe na sità del Regno Unìo che ła se cata inte ła rejon inglexe de łe Midlands Osidentałi.

## Zemelazi
Coventry la xe zemelada co 26 cità del mondo:

* Inte i Stati Unii: Coventry (Connecticut) - Coventry (New York) - Coventry (Rhode Island)
* Arnhem, Paexi Basi
* Belgrado, Servia
* Bołogna, Itàlia
* Caen, Fransa
* Cork, Irlanda
* Cornwall, Ontario, Canada
* Dresda, Germania
* Dunaujvarosd, Ongaria
* Galati, Romania
* Granby, Québec, Canada
* Graz, Austria
* Jinan, Cina
* Kecskemet, Ongaria
* Kiel, Germania
* Kingston, Giamaica
* Lidice, Republica Ceca
* Ostrava, Republica Ceca
* Parkes, Novo Gales del Sud, Australia
* Saint-Etienne, Fransa
* Sarajevo, Bosnia e Erzegovina
* Volgograd, Rusia
* Varsavia, Połonia
* Windsor, Ontario, Canada

## Linganbi foresti

*  Storia di Coventry
*  Coventry e Warwickshire
*  Notizie locali
*  Università di Warwick

thumb|left|La catedral de Coventry
Clanforte

**Clanforte** (in todesco *Klagenfurt am Wörthersee* o pì senplisemente *Klagenfurt*, in sloveno *Celovec*, in furlan *Clanfurt* ) ła xe na sità de l'Austria de sirca 95.000 abitanti, cavedal de ła Carinsia.

## Sità xemełae
*  Wiesbaden, Germania, dal 1930
*  Rzeszow, Połonia
*  Dushanbe, Tagikistan
*  Czernowitz, Ucraina
*  Dachau, Germania
*  Dessau-Roßlau, Germania
*  Gladsaxe, Danimarca
*  Gorisia, Itàlia
*  Laval, Canada
*  Nanning, Cina
*  Nazaret, Israełe
*  Nova Gorica, Slovenia
*  Sibiu, Romania
*  Tarragona, Spagna
*  Venlo, Paexi Basi
*  Zalaegerszeg, Ongaria

## Linganbi foresti

* Sito uficiałe de ła sità
*  Informasion turisteghe
Saltara

**Saltara** el xe un comune de 5101 abitanti inte ła provincia de Pesaro e Urbin.

## Evołusion demografega

## Aministrasion comunałe
Parize

**Parize** (in franseze *Paris* , antigamente *Lutèce*, dal latin *[[Lutetia Parisiorum|Lutetia]] *) la ze la cavedal de la Fransa e caòłogo de ła rejon de l'Île-de-France. L'àrea metropułitana de Parize ła ze la pi popołà d'Europa, co sirca 12 miłion de abitanti.

La ze anca el comun pi popołozo de'l Paeze, oltra che el cuinto de l'union Europea, dopo de Londra, Berlin, Madrid e Roma.
L'àrea metropułitana de Parize ła ze invese  ła segonda pi popołà d'Eoropa, co 12 miłion de abitanti (i abitanti de ła sità i ze diti Parizini o Parizeni)
La sità, costruìa su de na ansa de ła Sena, oltra che fondamental desgropo de comunegasion e tràfeghi de'l continente eoropeo, ła ze una de łe pì inportante e influente metròpułi mondiałe, oltra che sentro culturałe, pułìtego e econòmego tanto forte sia inte el liveło nasionałe che internasionałe.

El stema de ła sità el prezenta i zii de Fransa sora *Scilicet* (ła nave che ła sinbołezea l'órdene de i marcanti che i comersava so ła Sena).
El moto el ze *Fluctuat nec mergitur*.

I patroni de ła sità i ze San Zerman (*saint Germain*) e santa Zenefa (*sainte Geneviève*), acredità de gaver convinsesto Àtiła a sparanjar ła sità, inte'l V sècoło.

## Aministrasion
Prima de'l 1964, Parize la fazeva parte de'l departemento de ła *Seine*, che el contenjeva ła sità e i soborghi sircostanti.

Da'l 1965, ła sità de Parize ła ze el caologo e uno de i 8 departementi de ła rejon de l'Ile-de-France. El só identifegadivo asołudo el ze 75.

## Rełasion intarnasionałe

### Resìprogo zemełajo

Da'l 9 de Apriłe de'l 1956, Parize ła ze resiprogamente ła escluziva, ùnzoła sità zemełada co:

### Parternariai

## Varda anca
* HEC Paris
* Nicolas-Antoine Taunay
* Paris Saint-Germain Footbal Club
* Institut polytechnique des sciences avancées
Ancona

**Ancona** [an-có-na] , ła xe on'importante sità del sentro Itàlia che ła se cata sol Mare Adriatico co oltre 100&nbsp;000 abitanti (area urbana oltre 150&nbsp;000 abitanti), caołogo de ł'omonima provincia e de ła rejon Marche, so primario sentro econòmego e portuałe oltre che principałe sentro urbano par dimension e popołasion.

## Sità xemełae
*  Spałato, Croazia, dal 1970
## Evolusion demografica

## Gałeria imaxini

Imàjine:Crkva Chiesa del Santissimo Sacramento u Anconi.jpg
Imàjine:Rimokatolička crkva Chiesa di San Domenico (Ancona) 2017.jpg
Imàjine:Chiesa di Santa Maria della Piazza.jpg
Imàjine:Pogled iz ankonskoga muzeja.jpg
Imàjine:Muzej u Anconi.jpg
Imàjine:Ankonska katedrala.jpg
Imàjine:U Anconi spomenik.jpg
Imàjine:Ancona u rujnu 2017.jpg
Imàjine:Upravna zgrada u Anconi.jpg
Imàjine:U Anconi u Italiji.jpg
Imàjine:Zgrada u Anconi.jpg
Imàjine:Na ulazu u Anconu.jpg
Imàjine:U talijanskome gradu Anconi 13. rujna 2017.jpg
Imàjine:Ancona 2017.jpg

## Note
Sità metropułitana de Xènoa

Ła **Provincia de Genoa** (*Provinsa de Zena* in łéngua łigure) ła xe na provincia de ła Łiguria de 887&nbsp;094 abitanti, co capołogo a Genoa.
Ła confina a ovest co ła Provincia de Savona, a nord col Piemonte (Provincia de Alesandria), e co l'Emiłia-Romagna (Provincia de Piacensa e Provincia de Parma), a est co ła Provincia de ła Spesia, e a sud col Mar Łigure.

## Comuni prinsipałi
* Genoa - 598&nbsp;830 abitanti
* Rapallo - 30&nbsp;365 abitanti
* Ciàvari - 27&nbsp;465 abitanti
* Sestri Levante - 18&nbsp;691 abitanti
### Comuni de ła Provincia
Skype

** Skype ** (pronunçà de tuti /skáɪp/, e inte ła so łéngua originałe /skýpe/) ła xe na na rete de telefonía intrà pari par Internet, fondà intel 2003 dai svedexi Niklas Zennström e Janus Friis, i creadori de Kazaa. El códexe e el protocoło de Skype i resta sarai e propietari, parò i uxuari interesai i pol scargar gratuitamente ła aplicasion dal sito ofiçal. I uxuari de Skype i pol parlar intrà de łori gratuitamente. El programa el existe in tante łéngue, anca se tut'ora no inte ła vèneta.

Sta aplicasion ła include anca na caratarìstega denominà **SkypeOut** che permite ai usuari ciamar ai tełéfoni convensionałi, pagando difarenti tarife secondo el paexe de destin: 0,017&nbsp;€ al minuto par tanti Stati, levàndose-sù in altri fin 0,55&nbsp;€.

Inte el setenbre del 2005 ła dita ła xe stà comprà da eBay par 2.600 miłioni de dólari.

Skype for Business ła xe la version comerçałe de Skype.

Skype el contava, al setenbre del 2011, 663milioni de uxari rejistrai a liveło mondiałe.

## Łigamenti foresti

*  Sito oficial
*  Skype FAQ
*  [Portable Skype (Windows)](http://hacktolive.org/wiki/Portable_Applications_(Windows))
EMule

**eMule** el xe on programa par intercanbio de fails co sistema P2P e utilixa el protocoło eDonkey 2000 e ła rete Kad, publicà cofà software łibaro par sistemi Microsoft Windows.

Creà in on prinsipio come alternativa a el programa eDonkey, in on s-ciapo de tenpo ło ga sorpasà in funsion, e somando el fato chel xe łibaro e gratuito, el ło ga sorpasà en popołarità par convertirse in uno de i programi pi usà dai usuari de P2P. I existe anca múltipli programi derivai con el objetivo de portarlo inte altri sistemi operativi, cofà xMule o aMule.
Gualtiero Bertelli

**Gualtiero Bertelli** (Venessia, 1944) el xe un musicista e cantautor.

## Biografia
Cressuo in na famegia de operai, se mete presto a far pułìtega. Studia ale magistrałi e po va a insegnar. Intanto xe drio studiar musica e sona anca in un grupo de musica "esiera".

Deside po de meterse a far riserche suła musica popołar veneta, anca influensà dai dischi del "Cantacronache" che el gaveva scoltà. De solito el scrive anca łe parołe, ma qualche volta scrive ła musica anca par i versi de Mario Isnenghi. I so primi testi xe in venexian: Bertelli xe fortemente łigà, infati, al so ambiente social e pułìtego. La łengua venexiana, parò, no xe de ostacolo par difonder łe so canson. Ałe volte se mete anca a scrìver in itałiàn, specie co che vol slargar el discorso o vol parlar de robe e persone che no xełe stretamente łigae a ła so cità. La so łengua, che xe queła de ła classe operaia, vorla esprimer na cultura de łota e oposission.

Inte el 1964 conose Luisa Ronchini: co eła e co altri forma el "Cansonier Popolar Veneto" (trad:Canzoniere Popolare Veneto). Sto grupo ciaparà parte a łe łote operaie, a łe occupasion de łe fabriche de Malghera, a łe łote par ła casa e cussì via. Sti tosi vołi far vèder łe situassion de soferensa, de sfrutamento, de łota, e anca l’oppression de na serta moral da basabanchi. De sto periodo ricordemo ła so canson "Ma sti signori" che xe stada scrita proprio co che el zera de fassa a łe fabriche.

Inte el 1967 col Cansonier fa ło spetacoło "Tera e Aqua". Sempre in sto periodo scrive una de łe so canson più famose: "Nina".

Inte el 1968 incide *Addio Venezia addio* ("Adio Venexia adio"), dove che se parla de ła morte de Venexia dovua al fato che ai so poitici no ghe ne importa gnente dei problemi de ła zente. Inte el 1970 vien fora *I dì della lotta* ("I dì de ła łota"): qua se vede ben el tema social e połitico e infati Bertelli in sto periodo partecipa a tanti spetacołi fortemente połitici, compagnando łe prime łote dei studenti e dei operai dei ani '70.

Łavora anca co ła Compagnie teatral *[[Nuova scena n. 5]]*. Inte el 1971 el Cansonier Popolar Veneto se divide e łora Bertelli fonda el Nuovo Canzoniere Veneto (Novo Cansonier) e co staltro grupo va anca a cantar a ła quinta rassegna *L’altra Italia* dove presenta i problemi e ła società de Malghera.

Inte el 1975 fa el disco *Mi voria saver* e invense inte el 1977, inte el disco *Nina*, mete assieme łe so canson più famose.

Inte el 1980 se presenta a łe elession comunali de Mira (dove adesso el vive), come indipendente, par el Partio Comunista Italiàn, el vien eleto e po deventa anca assessor a ła cultura e a ła pubblica istrussion. Łavora all’IRRSAE del Veneto dirisendo un progeto par ła formassion dei insegnanti a ła musica.

Inte el 2007 se candida de novo a Mira par łe comunali, par na łista civica ciamada "Vivi Mira", de centrosinistra, ma sto giro no el vien ełeto.

## Discografia
## Voxe corełae
* Canzoniere Popolare Veneto
* Luisa Ronchini

## Colegamenti esterni
*
Canzoniere Popolare Veneto

**Canzoniere Popolare Veneto** el xe un grupo musical italian formà inte el 1964.

## Storia
El grupo ga avuo origine da Gualtiero Bertelli e Luisa Ronchini che se ga conossuo inte el 1964. El primo spetacoło de łori dò xe stà *Partigiano sconosciuto* ("Partigian sconossuo"). El grupo se ga meso nome Canzoniere Popolare Veneto ("Cansonier Popolar Veneto") quando che a łori se ga zontà Alberto D'Amico, Tiziano Bertelli (fradeło de Gualtiero), Rosanna Trolese, Renzo Bonometto e Linda Caorlin.

El grupo se ga impegnà inte ła riçerca e inte el studio de łe canson popołar venete e el xe existìo fin al 1971 quando che el se ga spacà in do grupi novi: uno che ga mantegnesto el nome (Alberto D’Amico, Luisa Ronchini, Emanuela Magro), e naltro che se ga ciamà Nuovo Canzoniere Veneto (sul subito co i dò Bertelli, Maria Boccanegra, Renzo Bonometto, Linda Caorlin e Benni Sima; pì vanti a Gualtiero Bertelli se ga zontà S. M. Ricatti, D. Borsetto, F. Armirati e I. Korman).

Da ricordarse el spetacolo *Tera e Aqua* che po xe finìo inte el disco *Addio Venezia addio*: qua, al posto de D'Amico che gaveva trovà da dir col grupo par via de ła łinea da seguir, par un fià de tempo ghe xe Policarpo Lanzi.

## Formasiòn
### Prima formasiòn (1964-1971)
* Gualtiero Bertelli
* Tiziano Bertelli
* Renzo Bonometto
* Linda Caorlin
* Alberto D'Amico
* Luisa Ronchini
* Rosanna Trolese

### Seconda formasiòn (1971-)
* Alberto D'Amico
* Luisa Ronchini
* Emanuela Magro

### Nuovo Canzoniere Veneto
* Gualtiero Bertelli
* Tiziano Bertelli
* Maria Boccanegra
* Renzo Bonometto
* Linda Caorlin 
* Benni Sima
* S. M. Ricatti
* D. Borsetto
* F. Armirati
* I. Korma

## Discografia
### Album
* 1968 - *Addio Venezia addio*
* 1975 - *El miracolo roverso*
* 1977 - *L'aria*

### EP
* 1973 - *Festival Nazionale de L'Unità Venezia 1973*

## Linganbi foresti
* 
* 
*
Viaz

El **viaz** el xe na paroła bełunexe (o **bełumàt**) par indicar un troso doparà dai camosi e drio dai casadori e ke'l core de traverso sui muri de rocia, sora na cengia streta e esposta asè. Ghe xe diversi viaz in giro par łe **Dołomiti**. Sul Bosconero se trova el Viaz del Fonch, el Viaz de l'Ors, el Viaz de łe Goze, el Viaz dei Andre e el Viaz de łe Ponte, sui Spiz de Zoldo el Viaz del Goneła, sul S-ciara el Viaz dei Camorz, sułe Pałe de S. Martin el Viaz del Bus, sul S. Sebastian el Viaz dei Cengioni.

## Note
Copenaghen

**Copenaghen** (*København* in danexe) ła xe ła cavedałe de ła Danemarca. El nome de ła sità in danexo ła xe na "corusion" de ła paroła *Købmandshavn*, che vol dir Porto dei Marcanti.

## Zeografia
Copenaghen ła se cata sora ła costa orientałe de l'ixoła de Xełanda *(Sjælland)* e in parte sora l'ixoła *Amager*, de fronte al streto de Øresund, inte el cao contràrio inte el cual se cata łe sità svedexi de Malmö e Landskrona.

Inte l'area metropułitana de Copenhagen a vive 1,3 miłiuni de persone;

## Varda anca
* Christiania

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Wiesbaden

**Wiesbaden** ła xe ła cavedal de ł'Asia (Germania) e, dopo Francoforte sol Meno, ła seconda sità del Land par numaro de abitanti. Wiesbaden ła xe famoxa par esare una de łe pì antiche sità termałi d'Eoropa, co 26 sorgenti termali calde e una freda.

## Comuni łimitrofi
I seguenti comuni i confina co Wiesbaden o i se cata comunque inte łe so imediate vicinanse: Taunusstein, Niedernhausen, Eppstein, Hofheim am Taunus, Hochheim am Main, Ginsheim-Gustavsburg, Magonza, Budenheim, Walluf, Eltville sul Reno e Schlangenbad.

## Aministrasion

### Sinici de Wiesbaden
Da lujo 2007: Helmut Müller (CDU), eleto ł'11 de Marso 2007

## Sità xemełà
Wiesbaden ła xe xemełà co:

## Łigamenti foresti
* Sito ufficiale
La Réole

**La Réole** el xe on comune fransexe de 4.187 abitanti che el se cata inte el departemento de ła Gironda inte ła rejon de ł'Aquitania.

## Evolusion demografica
Sàsari

**Sàsari** (en itałian e sasarese *Sassari*, in sardo *Tàthari*, in catałan *Sàsser*) el xe un comune italian co çirca 130&nbsp;000 abitanti.

Ła sità ła xe un caołogo de provincia de ła Sardegna nord-osidentałe e tradisionalmente caołogo del *[[Cao de sora]]* de ł'Ixoła; ła xe sentro de ł'omonima area metropułitana rejonałe de sirca 220&nbsp;000 abitanti.

## Xemełagi
* 20px Timişoara (Romania), dal 1990
* 20px Gubio (Itàlia), dal 13 de majo 2002

## Nòte


## Łigamenti foresti
* Comune de Sasari
* Axienda Trasporti Pùblisi
* Università de Sasari
* Provincia de Sasari
* Arcidiòcexi de Sasari 
* Axienda de sojorno
thumb|center|600px|Sassari
Avian

**Avian** (*Davian* in furlan) el xe un comune de 8220 abitanti de ła provincia de Pordenon che el se cata inte ła fasa pedemontana ai piè de łe Prealpi Carniche.
Inte el so teritorio comunałe a xe presente na base e aeroporto de ł'Aeronautica Miłitare Itałiana e de ła NATO dà in gestion a ł'Aereonautica Miłitare Statunitense.

## Storia
Reperti catà a Avian i dimostrano che ła xona ła gera popolà fin da ł'età del bronxo; i romani i ga cołonisà el teritorio intorno al II secoło AC; diventando na xona agricoła dipendente dal *municipium* de Concordia Sagitaria. El nome steso, Avian, el vien da un nome prediałe, o sia riferio a un teren apartenente a un paron fondiario de nome Avilius o Avidius.

## Evołusion demografega

## Aministrasion comunałe
Auterive (Alta Garonna)

**Auterive** el xe on comune fransexe de 6.531 abitanti che el se cata inte el departemento de ł'Alta Garona inte ła rejon del Midi-Pirenei.

## Evołusion demografega
Nerveza

**Nerveza** () el xe on comun de 6791 abitanti inte ła provincia de Trevizo.

El paexe de Nervexa el xe sta completamente distruto durante ła prima guera mondiale, esendose catà sora ła linea del fronte inte el corso de ła bataja del Piave (tra el 15 e el 21 de zugno del 1918). Durante el fasismo e ghe xe sta xontà *della Battaglia* (overo: "de ła Bataja") al nome ufixiałe del comune, in ricordo de sti avenimenti. Sora el monte Monteło, desora el paexe a xe sta costruio el Sacrario del Monteło, on osario miłitare che ospita 9.325 caduti itałiani, prima sepełìdhi in sirca 120 aree simiteriałi provisorie de ła xona. El sacrario el xe sta costruio tra el 1932 e el 1938.

## Evołusion demografega

## Personaji sełebri
* Francesco Baracca (1888-1918), aviator ed eroe italian de ła Prima guera mondiale , mort a Nerveza inte el 1918.
* Monsignor Giovanni Della Casa (1503-1556), autor a Nervexa del Galateo overo de' costumi.
* Giuseppe Mancino (1888-1918), Tenente Arditi Reggimentali 3ª Armata, eroe de ła Prima guera mondiale, morto a Nervexa el 19 zugno 1918, Medaglia d'Oro al Valor Militare .
* Narciso Soldan (1927-1987), portier del Milan, Inter, Torino, Triestina, Catania, Treviso, Vittorio Veneto e Nervexa.
* Giuseppe (Gipo) Viani (1909-1969), calciatore dell'Ambrosiana Inter, allenatore del Milan e della Nazionale Italiana, trasferio a Nervexa el 1º agosto 1956. Lo Stadio Comunae de Nervexa, campo del'F.C. Nervesa A.S.D, l'è intitolà a łu.
* Gaetano Zompini (1698-1778), incisor
* Gianmarco Baldasso (1994), scritor.

## Frasion
Bavaria
Località: Bidasio, Dus, Frati, Santa Croce del Montello, Sant'Andrea, Santi Angeli (parte), Sovilla

## Aministrasion
### Sindaco
L'atual sindaco de Nervexa xe Fabio Vettori in carica dal 27 Majo 2013

## Zemełagi
* 20px Ługo, Italia (1968)

## Altre informasion aministrative
La denomision del comune fino al 1923 l'era Nervesa. El cambiamento a Nervexa de ła Bataja l'è voluo dal duce Benito Mussolini, sitadin onorario de Nerveza

## Sport
La prima squadra de Nervexa chel zoghea ntea città a xera l'F.C Nervesa A.S.D.. Co a fusion l'è entrada a far parte del Treviso Academy militante in esełensa

## Note


## Voze corełade
*Montel
*Abbazia di Sant'Eustachio
*Certosa di San Girolamo
*Sacrario del Montel
*Bavaria (Nervexa)

## Łigamenti foresti
*
*
*
*
*
Alta Garona

Ł**'Alta Garona** (*Haute-Garonne*) el xe on departemento fransexe de ła rejon de ła Lengoadoca-Rosijon-Miodi-Pirenei‎ (*Languedoc-Roussillon-Midi-Pyrénées‎*). El confina co i departementi dei Alti Pirenei a sud-ovest, del Gers a nord-ovest, de Tarn-et-Garonne a nord, del Tarn a nord-est, de ł'Aude a est e de ł'Ariège a sud-est. A sud el confina co ła Spagna: province de Huesca in Aragona e de Lleida in Catałogna.

Łe prinsipałi sità, oltre al capòłogo Tołoxa, łe xe Saint-Gaudens e Muret.

## Varda anca
* Péguilhan
Provincia de Como

Ła **Provincia de Como** (*Pruvincia de Comm* in diałeto comasco) ła xe na provincia de ła Łonbardia de oltre 560&nbsp;000 abitanti.

Ła confina a nord e a ovest co ła Svisera (Canton Tisin e Canton Grigioni), a est co ła Provincia de Sondrio e ła Provincia de Leco, a sud co ła Provincia de Milàn e ła Provincia de Monza e Briansa, a ovest co ła Provincia de Varexe. Ła ga on'exclave in teritorio svisero (Comune de Campione d'Italia).

## Comuni prinsipałi
* Como - 83&nbsp;016 abitanti
* Cantù - 36&nbsp;518 abitanti
* Mariano Comense - 21&nbsp;646 abitanti
* Erba - 16&nbsp;901 abitanti
* Olgiate Comasco - 10&nbsp;829 abitanti
* Lurate Caccivio - 9&nbsp;728 abitanti
* Rovellasca - 7&nbsp;512 abitanti

## Łigamenti foresti
* Sito Ufixial de ła Provincia de Como 
* El sito ufixial dei Sacri Monti UNESCO
San Fior

**San Fior** el xe on comune de 6153 abitanti inte ła provincia de Treviso.

El xe composto da do frasion: Castel, che el se estende inte ła parte pì alta e cołinare de San Fior, e San Fior de Sote, ła frasion pì picinina del comun dove a se po' catar łe major coltivasion contadine.

## Evołusion demografega
Orsago

**Orsago** el xe un comune de 3&nbsp;597 abitanti inte ła provincia di Treviso.

## Evołusion demografega
Provincia de Leco

Ła *'Provincia de Leco* (Pruvincia de Lecch in diałeto lechexe) ła xe na provincia de ła Łonbardia de sirca 320&nbsp;000 abitanti.

Ła confina a nord e a ovest co ła Provincia de Como, a sud co ła Provincia de Monza e Briansa, a est e a nord co ła Provincia de Sondrio e a est co ła Provincia de Bergamo.

## Storia
Ła Storia de ła Provincia de Lecco ła xe pitosto moderna. Ła xe nata soło inte el 1992 dal scorporo de numeroxi comuni de łe province de Como e Bergamo. Fin a pochi anni prima sirca 80 dei 90 comuni i se catava apunto in teritorio comasco. Comuni invese come Calolziocorte e Vercurago i ga negativamente risentio del canbio de provincia parché i gera łigà a tradision (del bergamasco) diverse e anca el so diałeto nol xe queło parlà inte ła visina Leco.

## Comuni prinsipałi
* Leco - 47&nbsp;000 abitanti
* Merate - 14&nbsp;359 abitanti
* Calolziocorte - 14&nbsp;121 abitanti
* Casatenovo - 12&nbsp;242 abitanti
* Valmadrera - 11.126 abitanti
* Mandello del Lario - 10&nbsp;125 abitanti
* Galbiate - 8&nbsp;600 abitanti
* Oggiono - 8&nbsp;300 abitanti

### Comuni de ła Provincia

## Łigamenti foresti
* Sito de ła Provincia de Leco 
* Sito de ła Rejon Łonbardia 
* Parco Regionale della Valle del Lambro 
* Portale del Lago di Como 
* Sito del Parco del Monte Barro 
* Comunità Montana della Valsassina 
* Comunità Montana del Lario Orientale
Sùcaro

__HIDDENCAT__

thumb|200px|Quatro tipi diversi de sùcaro
El **sùcaro** (o **xùcaro** o **zùcaro**) (da l'arabo *sukkar*), nome comun del disacaride sacarosio, el xe un conposto organico de ła fameja dei carboidrati; ła so formula chimica ła xe C12H22O11.

El se ricava tirandoło fora o da ła barbabietoła da sùcaro (*sùcaro bianco') o da ła canna da sùcaro (*sùcaro de cana'', ch'el gà un color sul maronsin).
Butiro

thumb|250px|El butir
thumb|Floris van Schooten

El **butir** el ze na sostansa sołida bianco-załognoła ricavà da ła parte grasa del late, che vien doparà come condimento e par far da magnar, analogamente a l'ojo e al struto. A temperatura anbiente el ze sołido ma morbido, e el se desfa façilmente.

## Compozision
Drento al butir che se vende de sołito se cata:
* graso: 80-84% 
* acua: 15-18% 
* latozio: 0,5-1% 
* proteine: 0,4-0.8% 
* sali: 0,1-0,2%

El ze un alimento co tanta vitamina A e sałi minerałi, e, come tuti quanti i grasi animałi, el ga tanto cołesteroło. Par łege el butir el ga da verghe piesè de l'80% de grasi (trane el *butir a ridoto tenor de grasi* che el ge n'à el 60-62% e el *butir a baso tenor de grasi* col 39-41%), e acua non superiore al 16%. Inoltre el pol contegner grasi agiunti, basta che i grasi latieri i sia almanco el 75%.
Sità metropułitana de Miłan

Ła **Sità metropułitana de Miłan**  ła xe na sità metropolitana de ła Łonbardia de oltre 3,8 milioni di abitanti. Dal 1 de xenaro del 2015, la sità metropolitana de Milan sostituise la xà existente Provincia de Milan.

Ła confina a nord co ła Provincia de Varexe, ła Provincia de Como e ła Provincia de Monza e Briansa, a est co ła Provincia de Bergamo, ła Provincia de Cremona e ła Provincia de Lodi, a sud co ła Provincia de Pavia, a ovest col Piemonte (Provincia de Novara). Inoltre ła conprende el comune de San Cołonbano al Lambro tra ła Provincia de Lodi e ła Provincia de Pavia.

## Comuni prinsipałi
* Miłàn - 1&nbsp;299&nbsp;439 abitanti
* Sesto San Giovanni - 83&nbsp;415 abitanti
* Cinisello Balsamo - 73&nbsp;935 abitanti
* Legnano - 56&nbsp;157 abitanti
* Rho - 51&nbsp;181 abitanti
* Cologno Monzese - 47&nbsp;753 abitanti

### Varda anca
* San Giuliano

## Łigamenti foresti
* Sito Ufixial de ła Provincia de Miłan 
* Rete çivica de Miłan