Machu Picchu

El **Machu Picchu**  (pron. ), o anca **Machu Pikchu** (; "vècia montagna" in quechua: *machu*, "vècio"; *pikchu*, "sima" o "montagna") ła ze una de łe zoje architetòneghe i archeołòzeghe pì inportanti de l'Inpero Inca in Perú e na sità santa. Ła ze iscrivesta a ła lista dei Patrimoni de l'umanità da ła UNESCO partindo da l'an 1983.

## Locałità
La sità sacra de Machu Pichu ła ze ponesta a 130 chiłòmetri verso nord-est de Cusco, so ła cresta de łe montagne de Machu Pichu, a 2.200 metri sora del liveło del mare.

La pozision de ła sità ła zera un segreto miłitare, ponesto-che łe profonde scojere e łe montagne łe zera ła mejo defeza naturałe.

## Sentro Archeolòzego
El ze uno dei sentri archeołòzeghi pì inportanti, el pì inportanti del Sud Amèrica e, in pì, l'atrasion turìstega pì vizitada del Perù.

## Santuàrio
Inte el 1981 el Santuàrio de Machu Pichu el ze sta declarà santuàrio stòrego, co na superfise de 32.592 ètari, el detien miga solché ła parte s-cetamente archeołòzega, ma anca ła flora, che ła se evidénsia co ła bondansa de orchidee, fauna e paezajo.

Le teorie pì verosìmiłi łe sostengne che i se parla de na "llaqta" (sità) Inca: un'insediamento costruio par controłare l'economia de łe rejon concuistae. Ła zera ła pì beła llaqta de l'Inpero Inca, e ła zera sta costruia par reparar ła pì alta aristocrasia in cazo de ataco. Pararia che el sìpie sta doparà par un perìodo de longo repozo dai Sapa Inka e cofà oservatòrio. Dopo ła concuista de l'inpero da parte dei spagnołi ła ze sta ła fortesa de ła revolta de Mancu Inka.

## Patrimònio
Machu Pichu ła ze stada declarada un Patrimònio de l'umanità de l'UNESCO inte el 1983.

## Tre setori
sinistra|miniatura|Piasa prinsipałe del Machu Picchu
miniatura|Vista del Machu Picchu dal Wayna Picchu
Drio cuanto dizesto dai archeòłoghi, ła sità de Machu Pichu ła zera dividesta in trè grandi setori: el Distreto Sacro, el Distreto del Popoło, verso sud, e el Distreto dei Sacerdoti e de ła Nobiltà (zona rezidensiałe).

Inte ła prima àrea, in memòria de Inti, el dio del sołe, ła so pì granda divinità, i ze detegnesti i prinsipałi tezori archeołòzeghi: l'Intiwatana , el Ténpio del Sołe e ła Sała de łe Trè Fenestre.

Inte ła zona de łe stanse ghe zera un setore par ła nobiltà, un grupo de caze poneste a s-cera in pendensa verso baso, ła rezidensa dei Amautas (saji), caraterizada da łe so mura rosastre, e ła zona de łe Nyustas (prinsipese). ), co stanse a forma de trapèsio.

Inte l'interior de ła sitadeła ghe zera anca un setore destinà a łe prezon, andove łe vegnea aplegae łe punision ai prezogneri drento a nìce incavae inte ła ròcia.

El Mauzołeo Monumentałe el ze un bloco de piera co un interior a forma de volta che el vegnea doparà par riti o sacrifisi.

## Architetura
Tuti i edifegai de Machu Pichu i respeta el clàsego stiłe architetònego Inca: costrusion co parete regołarmente spianae co incastri de parfeta fatura intrà i blochi de piera. Sti incastri i ze oncora inte el dì de uncó un mistero del come che i sìpia stai boni de laorar co tanta precizion, de łe strumentasion che i gàpia doparà, ponesto-che no ze sta renvegnesto nisun ojeto che el podese vegner doparà par sto laoro.

El ze inportante da segnałar che i Incas, siben i conosese ła forma rotonda (el dio Inti i ło raprezentava cusita), no i aplicava mai sta forma, varia a dir che i conosea ła forma del ser-cio, ma no i ła doparava mai. Partanto, ła mobiłità dei grandi blochi de piere ła ze oncora uncó un mistero. Tutavia, siben che no i conosese ła roda, i ghea doparà el pian inclinà e, co sto ełemento, se połe ris-ciar na teoria sul come che ste piere łe sìpia stae moveste, rivando a pezar anca 20 tonełae. Par rivar a èzito, ze oromai ciaro che ghe corese ła forsa de miliaja de òmani. Desfortunatamente, i Incas no i ga dasà nisuna tràcia scrivesta so l'argomento, ponesto-ché gnanca i conoseva ła scritura.

Ghe ze sirca 140 edifegai in tuto el spàsio, includesti tenpli, santuari, piase e àree rezidensiałi.

Łe ze prezenti pì de sento scałe in piera (de frecuente incavae intieramente inte un soło bloco de granito) e un grando nùmaro de fontane d'àcua, ligae intrà de lore da canałi e scołi scavai inte ła rocia, destinae a l'orìzenàrio sistema de irigasion.

## Vie dei Inca
Intrà łe miliaja de strade costruie da łe culture precołonbiane in Sud Amèrica, i Camini Inca i ze uno dei pì intieresanti. Sta rete de strade łe converzeva Cusco, ła capitałe de l'Inpero Inca, e se rivava a ła sità de Machu Picchu. I Incas i difarensiava i sentieri de ła costa da cuełi de ła montagna; i primi i zera ciamai "sentieri de łe pianure" e i secondi "Qhapac Ñano".

Oncó, ogni ano, mijaia de turisti percorono i Camino Inca par almeno do dì traverso łe Ande.

## Opinion de Kofi Anan
Durante ła so vizita a Machu Pichu, el 13 de novenbre del 2003, el Segretàrio zenerałe de łe Nasion Unie, Kofi Anan , el ga dizesto che i peruani i garia da sentirse inorgojii de sta fortesa, che el ga descrivesto cofà "maravejoza eredità de ła Peruanità".

## Zemełajo
Inte el majo del 2005, ła sità zordana de Petra ła se ga zemełà co Machu Picchu. Anbedó i monumenti i ze sentri che i se destìngue inte el mondo del turismo par el so èsar e par łe siviltà de apartegnensa.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti