Liai de ła seconda guera mondiałe

I **Liai de ła seconda guera mondiałe** (de frecuente denomenai senplegamente **Liai**) i ze stai tuti i Paezi che i se ghea coałizà contro łe potense de l'Ase inte el ndar de ła seconda guera mondiałe. 

Le trè potense prinsipałi che łe ga vesto un roło decisivo inte el conflito i ze stai i Stati Unii, l'Union Soviètega e el Regno Unio; ła turbołenta liansa intrà ste trè potense ła zera vegnesta denomenada da Winston Churchill ła **Granda Liansa**, finmente che i trè capi, l'isteso Churchill, Franklin Delano Roosevelt e Josif Stalin i ze pasai a ła stòria cofà i Trè Grandi.

## Doparo del tèrmeno
Anca se de convension i ze stai ciamai col nome de «Liai»; l'espresion no ła ze sta mai formalmente doparada dai menbri de ła coałision. De contràrio, inte el disenbre del 1941 el presidente statunitense Franklin Delano Roosevelt el ghea favorio par i paezi liai el nome de "Nasion Unie". Ła Declarasion de łe Nasion Unie de fati, del 1º de zenaro 1942, ła ze a ła baze de ła nàsita de l'ONU.

## Paezi costituenti
In senso streto, i Liai i ze stai el Regno Unio, insieme ai paezi che i conponeva l'Inpero britànego, e i Stati Unii co i paezi co lori liai. La Fransa, no-ostante ła parénteze che ła va da ła sconfita del 1940 a ła libarasion del 1944, ła ze considerada parte dei Liai, cofà che ne dimostra el fato de ver otegnesto sol finir del conflito na zona de ocupasion de ła Zermània e de èsare stada includesta inte el consejo de seguresa de l'ONU in cuałità de potensa vinsitora.

Storegamente ła vien includesta intrà i Liai anca l'Union Soviètega, siben che inte l'istà del 1939 el goerno soviètego el gavese finio, stante ła stagnasion dei cołòcui co Regno Unio e Fransa par un pato in funsion anti-todesca, un acordo de no agresion co ła Zermània, conosesto cofà Pato Molotov-Ribentrop, el cuało el regołava anca łe rełative "zone de influensa" dei do paezi e el ga permetesto a sti cuà de spartirse el teritòrio połaco inte l'otobre sucesivo. L'Oparasion Barbarosa scatada el 22 de zugno 1941 ła ghea mudà totalmente łe prospetive pułìteghe e stratèzeghe, spenzendo l'Inpero Britànego e l'Union Soviètega a far na liansa formałe. Inte el pian ideolòzego e de pułìtega internasionałe i sovièteghi i zera stai senpre distanti da łe concesion de łe democrasie osidentałi e inte el pian miłitare ła cołaborasion intrà łe tre majori potense liae ła ze stada de frecuente dìfìsiłe e minada da ła difidensa resìproca.
Ła vien includesta, par de pì, ła Cina, za in guera col Japon prima del scumìsio del conflito e divegnesta cobełizerante dopo l'ataco de Pearl Harbor. La coałision de guera de łe cuatro nasion, ła zera divegnesta anca conosesta co ła definision, cognada da Franklin Delano Roosevelt, de "**[[Four Policemen|cuatro potense]]**", corispondendo ai cuatro prinsipałi liai de ła seconda guera mondiałe: el Regno Unio, i Stati Unii, l'Union Soviètega e ła Cina.

## Istòrego
Le Nasion Unie łe ze stae na liansa de tipo struturałe, ła prima inte ła stòria a portar vanti i so fini par mèdio de na organizasion internasionałe anca dopo el fin de ła guera. I so 51 menbri i zera entrai inte el conflito in tenpi diferenti.

### Dopo l'[[canpagna de Połònia|invazion de ła Polònia]]
*  Polònia: 1º de setenbre 1939
* : 3 de setenbre 1939
* : 3 de setenbre 1939
*  Austrałia: 3 de setenbre 1939
*  Nova Zełanda: 3 de setenbre 1939
*  Sudafrica: 6 de setenbre 1939
* : 10 de setenbre 1939
* : 10 de setenbre 1939
* : 10 de setenbre 1939
*  Fransa: 3 setenbre 1939 
* : 4 setenbre 1939

### Dopo ła [[Istrana guera]]
* : 9 de apriłe 1940
* : 9 de apriłe 1940
* : 10 de majo 1940
* : 10 de majo 1940
* : 10 de majo 1940
* : 28 de otobre 1940
* : 6 de apriłe 1941 (ła ga firmà parte del Pato tripartio el 25 de marso par ndàrghene fora el 27 de marso dopo de un colpo de stato fiło-britànego. Ła ze stada agredia da Zermània, Itàlia e Ungaria el 6 de apriłe)

### Dopo l'[[òparasion Barbarosa|invazion de l'Union Soviètega]]
* : 22 de zugno 1941, ciapando drento:
*  Ucraina: siben che federada inte l'URSS, ła ze sta reconosesta dai USA cofà bełizerante su dimanda de Stalin;
*  Biełorùsia: inte ła stesa pozision de l'Ucraina.
*  Repùblega Popołare de Tuva: 22 de zugno 1941
*  Partezani jugoslavi: 4 de lujo 1941

### Dopo l'[[ataco de Pearl Harbor]]
* : 7 de disenbre 1941
* : 8 de disenbre 1941, ciapando drento:
* 20px|border Fiłipine: 8 de disenbre 1941
* : 8 de disenbre 1941
* : 8 de disenbre 1941
* : 8 de disenbre 1941
* : 8 de disenbre 1941
* : 8 de disenbre 1941
* : 8 de disenbre 1941
* : 8 de disenbre 1941
*  Mongòlia: 8 de disenbre 1941
*  Cuba: 9 disenbre 1941
* : 9 disenbre 1941 (in guera co l'Inpero japoneze dal 1937)
*  Corea (goerno in esilio): 10 disenbre 1941
*  Cecoslovachia (goerno in bando): 16 disenbre 1941

### Dopo ła [[declarasion de łe Nasion Unite]]
* : 16 de zenaro 1942 (ocupà dai Liai inte el 1941)
* : 12 de febraro 1942
* : 22 de majo 1942
*  Braziłe: 22 de agosto 1942
*  Etiòpia: 14 disenbre 1942
* : 2 de apriłe 1943
*  Iran: 9 setenbre 1943 (ocupà dai Liai inte el 1941)
* : 13 de otobre 1943 (cobełizerante)
* : 26 de novenbre 1943
* : 27 de zenaro 1944

### Dopo el [[sbarco in Normandia]]
* : 25 de agosto 1944 (dopo aver sbandonà łe potense de l'Ase)
* : 8 setenbre 1944 (dopo aver sbandonà łe potense de l'Ase)
* : 31 disenbre 1944 (dopo aver sbandonà łe potense de l'Ase)
* : 2 de febraro 1945
* : 7 de febraro 1945
* : 7 de febraro 1945
* : 15 de febraro 1945
* : 15 de febraro 1945
* : 21 de febraro 1945
* : 23 de febraro 1945
* : 24 de febraro 1945
* : 26 de febraro 1945
* : 26 de febraro 1945
*  Arabia Saudita: 1º de apriłe 1945
* : 3 de apriłe 1945 (dopo aver sbandonà łe potense de l'Ase)
* : 11 de apriłe 1945

## Notasion


## Voze corełae
* Liai de ła prima guera mondiałe
* Allied Military Government of Occupied Territories
* Crìmeni de guera liai
* Potense de l'Ase
* Cuatro połisioti

## Linganbi foresti
*