Dua Lipa

**Dua Lipa**, (Łondra, 22 de agosto 1995)  ła ze na cantante e conpozidora britànega de etnia kosovaro-albaneze.

Eła ła se ga formà culturalmente e muzegalmente tra Łondra e Pristina,  ła se ga fazesto conoser intorno a i 14 ani co cover de canson note diramàe tramite YouTube. Ła ga ezordìo so'l marcà inte'l 2015 par Warner Records co'l sìngoło Be the One, drioman insarìo inte'l sò primo àlbun Dua Lipa da cui A ze stà traesti altri do sìngołi de suceso, New Rules (2017) e IDGAF (2018). Anałogo sucełso ga otenjesto n'altro brano de tałe àlbun. One Kiss, fruto de  na cołaborasion co'l disc jockey Calvin Harris e in sìma a  łe clasifeghe inte'l 2018.

*[[Future Nostalgia]]*, só segondo łaor venjesto fora a fine de marso 2020, daspò na soła setimana el ga razonzesto ła prima pozision de ła clasifega britànega dei àlbun, strasinà dai sìngołi *[[Don't Start Now (Dua Lipa)|Don't Start Now]]*, *[[Physical (Dua Lipa)|Physical]]*, *[[Break My Heart]]* e *[[Levitating]]*.

Inte'l voltar de ła só cariera ła se ga azudegà racuanti reconosimenti muzegałi, tra i pì inportanti dei cuałi tre Grammy e sei BRIT Award.

Ła ze*[[testimonial]]* da'l 2017 de ła caza de moda itałiana Patrizia Pepe e da'l 2019 de cueła anglo-spanjoła Pepe Jeans.

Dua Lipa no ła ga mai mancà de mensonar łe só raìze de albaneze de'l Kosovo cofà parte fondante de ła propia cultura e inte'l łujo 2020 un só *[[twitter|tweet]]* so'l deziderio de védar parte de Masedonia, Montenegro, Serbia, Kosovo e Gresia inglobàe int' una *[[Albania ètnega|Granda Albania]]* so baze tècnega ga simentà vivasi połèmeghe e ła boładura de cuanto da eła sostenjesto cofà «sioco nasionałizmo».

## Biografia
[thumb|[Firma de Dua Lipa]]

Dua Lipa ła ze nasesta el  da zenidori de etnia albaneze, Dukagjin Lipa e Anesa Rexha, emigrài intel 1992 da Priština, inte l'ałora provinsia jugozlava de'l Kosovo, par stabiłìrse inte'l cuartier łondineze de Hampstead.

Dukagjin Lipa, figlio dello storico Seit Lipa, prima di intraprendere la carriera di dirigente aziendale ła zera na muzegante rock ła cui espariensa ła ga avesto un inportante ròło inte l'afinamento de ła recia muzegałe de só fioła.

Durante l'infansia, Dua Lipa ła ga frecuentà *part-time* l'istituto d'arte dramàtega Sylvia Young Theatre School.
Grasie a só pare ła ga cresesto scoltando David Bowie, Bob Dylan e i Police, anca se ła prima artista de'l cuało ła ga conprà un àlbun ze stà ła canadeze Nelly Furtado.
Ła ze andà drio inte'l 2006 a ła fameja che ła se ga trasferìo par łaoro a Pristina, dove frequentò la scuola privata Mileniumi i Tretë.

A 14 ani ła ga scumisià a publegar so *[[YouTube]]* *cover* de brani dei só artisti preferìi cofà ła citada Nelly Furtado, P!nk e Christina Aguilera.

Da zbarbina no ła ghe piazeva tanto el só nome, che'l ga raìze inte'l sostantivo albaneze che senjifega «amor», anca se drioman ła ga inparà progresivamente ad asetarlo e infin apresarlo parché ła ghe sparanjava ła reserca de un nome d'arte.

Inte'l 2010 ła ze tornà a Łondra, profitando de'l trasferimento par studio in Gran Bretanja de ła fia de amisi de fameja, ai cuałi ła ze stà afidada, co'l propozito de catar ła propia strada inte l'industria muzegałe.
Ła ga intraprendesto studia a ła Parliament Hill School e na volta a setimana, el sabo, ła gaveva reprendesto a frecuentar ła Sylvia Young Theatre School.
A 16 ani ła ga trovà łaor cofà modeła, atività che ła ga mantenjesto fin cuando A ghe ze stà chiedesto de pèrdar pezo par andar in pasereła, cosa che eła ła se ga refudà de far parché no ghe intaresava łe sfiłade ma soło l'oportunidà de conosar parsone inte l'anbiente de'l spetàcoło.
Inte'l 2012 ła ga pubregà el só primo demo so SoundCloud, * Lions& Tigers & Bears* e un ano drio ła ze stà sernìa da'l staff de Simon Cowell par zirar el spot de łanso de ''X Factor UK 2013'', inte'l cuało ła se ezibiva a capeła in *Lost in Music* de łe Sister Sledge.

### Stiłe e influense
Tra i artisti che i ga influensà el só stiłe muzegałe Dua Lipa ła cita Prince, i OutKast, Gwen Stefani e i só No Doubt nonché Lady Gaga, Pink e Katy Perry.

El só zènare muzegałe el ze sostansialmente pop, benché eła stesa ła ło definisa «dark pop».
Ła stanpa de setor ghe ne catałoga el stiłe anca cofà dance pop, synth pop, contemporary R&B, dream pop e pop alternadivo.

Ła só voze ła se desferensia par un «spicà, rochìo rezistro baso» ‒ che eła medema ła retien adato par ła sifra małincònega de łe só conpozision, tante de łe cuałe «ispiràe da ła tristesa» ‒ e el ton «sensuałe».

Revardo, infin, el só proseso creadivo, in un'intervista ad *[[Harper's Bazaar]]* Dua Lipa ga dichiarà de non èsar abituada a ripterse e che de màsema łe só conpozision łe ciapa orizene da na sitausion o da un verso so łe cuałe costruìr na storia, che speso ła ga rełasion co łe só visende parsonałe ma contàe come se rifarìe a na tersa parsona.

### L'àlbun epònemo e ła fama
left|thumb|upright=0.9|L'artista inte'l 2016
Ad agosto 2015, dopo èsar stà mesa soto contrato co Warner Records , ła ga publegà el promosionałe *New Love* produzesto da Emilie Haynie e Andrew Wyatt, pròłogo de'l primo singoło ofisiałe che ze venjesto fora do mezi pì tardi, *[[Be the One (Dua Lipa)|Be the One]]*, che ga atirà fin da suito l'atension de łe radio todesche par po' diramarse inte'l resto d'Europa e rivar primo in clasifega in Belzio, Połonia e Zlovachia oltra a clasifegarse inte ła top 10 in oltra ùndeze Paezi d'Europa.
Anca in Austrałia e Nova Zełanda el brano el ga otenjesto piasamenti de rełevansa, respedivamente 6º e 20º.

In patria *Be the One* ga stentà ad aver suceso: el ga tacà infati a scałar ła Official Singles Chart soło pì de un ano drio ła publegasion, a fine 2016, e el ga razonzesto ła 9ª pozision a febraro 2017.
El 30 de novenbre 2015 ła ze stà tra łe partesipante al concorso de ła BBC *[[Sound of...|Sound of 2016]]*.
A zenaro 2016 ła ga intraprendesto ła só prima *tournée* britànega e inte l'utuno de chel steso ano A ghe ne ze stà organizà n'altra, *Hotter Than Hell Tour*, che ga ciapà rento anca date inte'l continente in Irlanda, Belzio, Zarmània, Danemarca e Itałia.

El  A ze venjesto fora el segondo singoło, *[[Last Dance (Dua Lipa)|Last Dance]]*, cui el  ga seguìo *[[Hotter than Hell (Dua Lipa)|Hotter than Hell]]*, devenjesto un suceso sia in patria (15ª pozision) che in gran parte d'Europa.
El  *[[Blow Your Mind (Mwah)]]*, cuarto singoło de l'artista, el ga razonzesto ła 30ª pozision inte'l Renjo Unìo, ma de converso el ze stà el só primo a entrar inte ła *[[Billboard Hot 100]]* statunitense, de ła cuała el ga razonzesto ła 72ª pozision el .

A novenbre 2016 Dua Lipa ła ze stà anca artista de vertura inte łe tape nordamèregane de'l *tour* de'l cantante austrałian Troye Sivan e collaborò nel singolo di Sean Paul *[[No Lie (Sean Paul)|No Lie]]*, brano che raggiunse la decima posizione nel Regno Unito.
Ła rivista statunitense de cultura moderna *[[The Fader]]* ła ga produzesto inte'l desenbre drio un documentario so l'artista, da'l titoło *See in Blue*.

### ''Future Nostalgia''
[left|thumb|upright=0.9|Dua Lipa a l'[American Music Awards 2019]]
Inte'l voltar de ła 61ª edision dei Grammy, che ła se ga tenjesta a febraro 2019, Dua Lipa ła ze stà premiada cofà mejo artista ezordiente e par ła mejo rezistrasion dance par el singoło *[[Electricity (Silk City e Dua Lipa)|Electricity]]*, reałizà in cołaborasion co Silk City.

In chel steso parìodo ła ze devenjesta testimonial de'l grupo de moda anglo-spanjoło Pepe Jeans, soło omònemo de cueło co'l cuało ła gavea tacà cołaborar do ani prima e, inte'l setenbre drioman, ła prestà el propio volto e voze a l'auto ełètrega I-PACE produzesta da Jaguar.

A novenbre ze venjesto fora *[[Don't Start Now (Dua Lipa)|Don't Start Now]]*, primo dei singołi fazenti parte de l'iminente segondo àlbun in studio, *[[Future Nostalgia]]*.
El brano el ze entrà al nùmaro 2 de ła *Pop Chart* de *[[Billboard]]* e a febraro 2020 el ze finìo in testa a ła clasifega.

Par fin de ano, el 13 de desenbre, A ze venjesto fora anca el singoło omònemo *[[Future Nostalgia (brano muzegałe)|Future Nostalgia]]*, in ocazion de'l cuało ze stà anunsiàe łe date de'l rełativo ''tour'' promosionałe in programa par ła primavera/istà 2020 in Europa ma che no'l se ga mai tenjesto par via de łe restrision ai spostamenti inponeste da ła pandemia de COVID-19.

El  A ze venjesto fora el segondo singoło de'l novo àlbun, *[[Physical (Dua Lipa)|Physical]]*, in clasifega inte'l Renjo Unìo par 24 setemane durando łe cuałe el ze zonzesto fin al terso posto, e inte i Stati Unìi par 2 setimane co'l sesantèzemo posto cofà mejo piasamento.

A febraro ła ze stà da novo in Itałia, ospite de ła penùltema serada de'l 70º Festival de Sanremo.

*Future Nostalgia*, orizenariamente in usida a inisio apriłe 2020, el ga trapełà in rede sirca so setemane prima.
Drioman a tałe fuga de materiałe, Dua Lipa ła ga desidesto de antisipar ła publegasion al  inte ła speransa, da èła istesa esprimesta, de «portar un fià de sorizo e fełisità»  al pùblego preocupà par l'insipiente pandemia de COVID-19.
*Future Nostalgia* el ze devenjesto el só primo nº 1 de ła clasifega dei àlbun nonché el primo *Top Ten* de ła *[[Billboard 200]]*, inte ła cuała el se ga asestà a ła cuarta pozision.
Do zorni prima de l'àlbun ła cantante ła gaveva publegà el terso singoło da eło traesto, *[[Break My Heart]]*, che'l ga debutà a ła 6ª pozision inte'l Renjo Unìo e a ła 21ª inte i Stadi Unìi.
A fin łujo 2020 A ze stà publegà anca el cuarto singoło traesto da *Future Nostalgia*, *[[Hallucinate]]*, par 12 setemane inte łe clasifeghe britàneghe co pico a ła 31ª pozision  e, na setemana pì tardi, n'altra cołaborasion, *[[Un día (One Day)|Un dia]]*, co J Balvin, Bad Bunny e Tainy, par Polydor, che ła ze stà in clasifega par 4 setemane razonzendo ła 72ª pozision.

## Vita privà
Dua Lipa ła  ga senpre mensonà łe propie orizeni de albaneze kosovara cofà parte integrante de ła propia cultura: insenbre a só pare ła ga dà vita a Sunny Hill Foundation, asosiasion de benefisiensa in sostenjo dei sitadini de'l Kosovo, che inte łe só intension ła ze destinada a fornir ai zòvani artisti sensa posibiłidà econòmeghe un łogo indove ezersitarse (sałe prove, pałestre de dansa, etc); a łatere de tałe inisiadiva A fegura anca el Sunny Hill Festival, manifestasion canora che ła se tien da'l 2018 a Pristina, da'l cui sìndico Dua Lipa ła ga resevesto łe ciave in senjo de reconosimento par i servisi rendesti; inte łe só do edision tenjeste al 2021, numarozi ze stà i ospiti de rełevansa de'l festival, tra cui Miley Cyrus inte'l 2019.

## Notasion