Granda Muraja Cineza

thumb|Mapa del corso|373x373px
La **Granda Muraja** (), nasesta cofà che *Wanli changcheng* (, *Granda Muraja de 10.000 [[Lǐ]]*), ła ze na stra-longa sèrie de mura situae inte l'odierna Cina. Ła ze stada declarada da l'UNESCO patrimònio de l'umanità inte el 1987 e inseria inte el 2007 intrà łe sete maraveje del mondo moderno.

Costruia partindo dal 215 a.C. sirca par vołer de l'inperatore Qin Shi Huang () - istesa persona a ła cuała se ghe intesta el Ezèrsito de teracota de Xi'an - ła so longhesa ła ze stada considerada, fin poco tenpo fa, de 6&nbsp;350 chiłometri co altese variàbiłi.

Da łe mezurasion fate inte el 2012 co pì moderne strumentasion tecnołòzeghe (raji infrarosi, GPS), ła Granda Muraja ła rezultaria longa 8&nbsp;850&nbsp;km (longhesa de ła cuała sirca 350&nbsp;km fata de trincee e sirca 2&nbsp;250&nbsp;km de difeze naturałi), co un desviłupo totałe de 21&nbsp;196 chiłòmetri mezurando anca tute łe ramefegasion, sirca 2&nbsp;500&nbsp;km in pì de chełi stimai .

## Nomi
L'union de mure, conosesta uncó cofà che ła Granda Muraja Cineza, inte el pasà ła zera sta denomenada co na sèrie de nomi difarenti o col nome conpleto de Granda Muraja Cineze, conprendeste anca tute chełe sesion che łe ze ormai ndae perdeste. L'atuałe nome el ga avesto orìzene dai turisti e viajadori eoropei, che, tornai dal viajo, i contava de ła "muraja cineze"; de fati, partindo da ła fin del XIX secoło, el nome "Granda Muraja Cineza" el ze devegnesto el nome comune de ła muraja.

In cineze ła muraja ła ze pì comunemente conosesta cofà *Changcheng* (), che signìfega "muro longo"; sto tèrmano el połe èsar catà inte łe Shiji (I sècoło v.C.) co refarimento a łe mure costruie dai Stati Conbatenti (pì inte el partegołare, a łe mura de Qin Shi Huang); da ste *Memòrie* ghe devien el senso figurà de "sensa fin" (); l'union co "muro longo" () el forma el nome moderno de ła Granda Muraja (). In efeti, el tèrmeno "Wanli Changcheng" no ze sta cuazi mai doparà prima de l'era moderna (un raro ezénpio el ze el libro dei Song scrivesto inte el 493, andove se cita el zenerałe de frontiera Tan Daoji).

Storegamente, łe dinastie dopo de cheła Qin i ga evità de doparar el tèrmeno *changcheng* par referirse a łe so "grande mura", ponesto che se dizeva che el tèrmeno el invocase imàzeni de ła tirania dei Qin. Pitosto, documenti stòreghi i ne dize che costumava far dòparo de vari tèrmani cofà "frontiera" (), "bastion" (), "bariera" (), "fortese esteriore" (), e "muro de confin" (), zontando anca altri nomi poèteghi e popołari cofà "frontiera viołeta" () e "drago de ła tera" (). Solché in tenpi moderni Changcheng el ze devegnesto l'ùgnoło tèrmeno par dirghe ai longhi muri de confin indipendentemente dal posto o da l'orizene dinastega, ecuivałente al tèrmano osidentałe "Granda Muraja Cineza".
## Istòrego
I Cinezi i ghea confidensa co łe tècneghe par trar-sù mura za dal perìodo de ła primavera e autuno intrà l'VIII e el V secoło a.C. In sto perìodo e el Periodo dei regni conbatenti vegnesto drioman, i Stati de Qin, Wei, Zhao, Qi, Yan e Zhongshan i ghea costruio grande fortìfegasion par diféndar i so confini. Tirae su par rèzar el ataco de arme cofà spade e lanse, ste pareti łe ze stae fate per el pì co tera e jara.

Qin Shi Huang el ga vinsesto su tuti i Stati aversari e el ghea unifegà ła Cina inte el 221 a.C., istituendo ła dinastia Qin; co l'intension de inpore el domìnio sentrałizà e de prevegnere ła re-emersion dei siori feudałi, el ghea ordenà el desfamento de łe parte de muro che łe divideva el so inpero drio i veci confini statałi. Par definir e diféndar el teritòrio de l'inpero respeto al popoło Xiongnu del nord, el ghea ordenà ła costrusion de nove mure par ligar łe restanti fortifegasion drio ła frontiera setentrionałe de l'inpero. Par ła dificultà de trasporto, i ga senpre sercà de doparare resorse locałi, doparando łe piere catae inte łe caene montagnoze arente de łe montagne e doparando ła tera batesta in pianura.

La majorparte de łe mure antighe ła se ga erodesto inte el córar dei sècołi. El costo uman in vite de ła costrusion no el ze conosesto, ma ze sta stimà da racuanti autori che sentenari de milaja - forse arente del milion - de lavoratori i zera moresti inte ła costrusion de łe mure inte el ndar de ła dinastia Qin. Drioman, łe dinastie del nord, intrà łe cuałe ła Han e ła Sui, łe ghea reparà, recostruio e espandesto vàrie sesion de ła Granda Muraja pagando racuanto par diféndarse dai invazori del nord.

### Perìodo Ming
L'idea de na Granda Muraja ła ze sta ritolta fora oncora inte el ndar de ła dinastia Ming inte el XIV secoło, dopo ła dezemada de l'ezèrsito Ming par colpa dei Oirati, inte ła bataja de ła Fortesa de Tumu. Reconosendo el controło móngoło stabiłizà inte el dezerto de Ordos, el muro el ghea seguio a rìzego el bordo meridionałe del dezerto invese de incorporar ła piegadura del Fiume Zało.

Difarentemente de łe fortìfegasion antesedenti, ła costrusion Ming ła zera pì forte e pì lavorada, doparando matoni e piere al posto che tera batesta. Ponesto che łe incursion móngołe łe zera ndae vanti periodegamente inte el corso dei ani, i Ming i ghea doparà grande resorse par sistemar e renforsar łe mure; łe sesion arente de ła capitałe Ming de Pechin łe zera stae racuanto fortìfegae. Anca Qi Jiguang el ghea fato conpagno, intrà el 1567 e el 1570; el ghea zontà matoni a parte dei muri fati in tera batesta e el ghea tirà-su miłe-do-zento tori de controło da Shanhaiguan a Changping par ła viziłansa de confin, spesalmente par via dei móngołi. Intrà el 1440 e el 1460, i Ming i ghea costruio anca un denomenà "Muro de Liaodong"; simiłar in funsion a ła Granda Muraja (de ła cuała, inte un serto senso, ła zera na so estension), ma pì bàzega inte ła costrusion, el Muro de Liaodong el sarava drento el core agrìcuło de ła provinsa Liaodong, protezéndoło contra a pusìbiłi intachi móngołi Jurched, Oriyanghan da nord-ovest e i jurchen del Jianzhou da nord.

Soto el goerno Qing i confini de ła Cina i se ga espandesto oltre de łe mure e ła Mongòłia ła ze sta anetesta a l'inpero, de consevensa, se ga interonpesto ła costrusion de ła Granda Muraja e sevendo na linea simiłar a cheła del muro Ming Liaoning, ze sta costruito dai goernanti Qing in Mansùria el denomenà Sàłeze Palisade, col fin del controło de łe migrasion e no par difeza.

## Pozisionamento
Le provinse, munisipalità e rejon autònome par andove che pasa ła muraja łe ze (in órdene alfabétego, anca se łe ramefegasion de ła strutura no łe permete de far-sù un seguimento contìnuo): Gansu, Hebei, Henan, Hubei, Hunan, Jilin, Liaoning, Mongòlia Interiore, Ningxia, Pechin, Qinghai, Shaanxi, Shandong, Shanxi, Sichuan, Tianjin e Xinjiang.
## Gałaria de multimèdia

Imàjine:Remains of Beacon tower near Yumenguan. 2011.jpg|Cheło che resta inte el Yumenguan, 2011
Imàjine:"The First Mound"--the west end of the Great Wall.jpg|Caolìnea osidentałe del muro de Ming
Imàjine:The Journey of Discovery Beijing (6962643268).jpg|Arente del Paso Jiayu
Imàjine:明长城 - panoramio (1).jpg|Arente de Yinchuan
Imàjine:榆林市的明长城遗迹 - panoramio.jpg|Zona Yulin
Imàjine:GreatWall 2004 Summer 1A.jpg|Zona Badaling
Imàjine:Juyongguan Great Wall.jpg|L'àrea de Juyongguan, l'àrea pì turìstega de ła Granda Muraja.
Imàjine:Gubeikou Gate.jpg|Entrada de ła fortesa Gubeikou
Imàjine:Environmental protection sign near Great Wall. 2011.jpg|Segnałe de protesion anbientałe arente ła muraja, 2011
Imàjine:Great Wall at Simatai overlooking gorge.jpg|Simatai, vista so ła goła
Imàjine:MutianyuGreatWallWildSection.JPG|Parte no mantegnesta a Mutianyu
Imàjine:Great wall stops in see.jpg|Ła vècia testa del drago andove se incroza el mare arente del Paso del Shanhai.
Imàjine:The Great wall - by Hao Wei.jpg|Granda muraja a l'alba
Imàjine:InsideGWWatchtower.jpg|Drento łe tori de guardia
Imàjine:Great Wall of China view 1.jpg|In inverno


## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti