open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Brisanet

**Brisanet** è una società di telecomunicazioni brasiliana presente negli stati di Alagoas, Bahia, Ceara, Maranhao, Paraiba, Pernambuco, Piauí, Rio Grande do Norte e Sergipe. È leader nella banda larga fissa nella regione del Nord-Est e il quarto più grande in Brasile in termini di quota di mercato.

## Storia
Brisanet è stata creata dall'imprenditore José Roberto Nogueira, nel 1997, nella città di Pereiro, regione semiarida del Ceará.

Nel 2010 Brisanet ha ottenuto lo spazio necessario per gestire i segnali della telefonia fissa e della TV via cavo all'interno dell'edificio. Nel 2012 è iniziata l'implementazione della nuova risorsa a Pau dos Ferros, a poco più di 40&nbsp;km dalla sede centrale, diventando così il primo comune a portare la fibra ottica fino alle abitazioni dei clienti.

Nel 2021, l'Anatel ha organizzato l'asta 5G, a cui hanno partecipato diversi operatori più piccoli. Brisanet si è assicurata le frequenze per operare con la quinta generazione, ha vinto una concessione per oltre 1 miliardo di R$ e opererà anche nella regione Centro-Ovest.

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Lupang Hinirang

***Lupang Hinirang*** (conosùo anca come ***Bayang Magiliw)*** el ze l’ ino nasionałe dełe Filipine . Ła so muxica ła ze stà conposta nel 1898 da Julian Felipe, co testi in spagnoło ciapài dal poema *Filipinas*, fato da on zovane poeta-soldà nominà Josè Palma nel 1899 . 

Inisialmente el gera scrito come musica incidentale, el no gaveva parole cuando el ze  stà adotà come ino nasionale e poi sonà ala proclamassion de indipendensa del 12 zugno 1898 . Durante l’ocupasion mericana, ła so execusion ła ze stà proibìa. Ła leje ła ze stà revocà nel 1919 e ła canson ła xe stà tradota in inglexe e formałixà come "Ino dei Filipini". L’ino el ze stà tradoto in lenguajo tagało nel 1966 . Ła leje republica nùmaro 8491 ła dise che l’ino el ga da esar cantà senpre in łengua tagałog.  

## Testo

### Originałe in spagnoło
El testo orixinałe el ze in spagnoło, fato da José Palma nel 1899.

: Tera amata
: Figlia del sole orientale,
: Su fogo che brusa
: Te me manchi.

: Patria de amor!
: De eroismo cuna, .
: I invasori
: No i te łassarà mai ndar.

: Nel tuo cielo blu, nelle tue aure,
: In le tue montagne e nel tuo mare .
: La poesia brilla e muore .
: De la vostra amata libertà.

: Te pabellón, que en las ledes
: Vitoria iluminà,
: No te sarè mai perdonà
: Le so stele e el so sol.

: Terra de dichas, de sol y amores,
: En tu regazo dulce es vivir. 
: Es una gloria para tus hijos,
: Cuando te ofenden, por ti morir.  

## Note
Nio (fornidore de internet)

**Nio** (noto anche come **Oi Internet, Oi Velox** e **Oi Fibra**) è un servizio Internet broadband ad alta velocità gestito da V.tal. La tecnologia adottata dall'operatore per fornire internet a banda larga è la fibra ottica FTTH. L'operatore offre soluzioni di banda larga residenziali o aziendali per tutte le capitali e tutti gli stati brasiliani.

Fino al 2024 è stato il prodotto principale dell'operatore Oi, a causa della vendita della divisione telefonia mobile dell'azienda. In un'operazione conclusa nel febbraio 2025, è stata acquisita da V.tal, società di telecomunicazioni controllata dai fondi BTG Pactual.

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Rejon de i Somałi

Ła **Rejon de i Somałi** (in somało *Dawlad Deegaanka Soomaalida*; in ahmarego ሱማሌ ክልል *Sumalē Kilil*) ła ze na rejon (*kililoch*) de ła Etiopia sudoriental. Ła konfina a nord ko el Jibuti, a nordest, est e sudest ko ła Somałia, a sudovest ko el Kénia, a ovest ko ła Rejon de i Oròmo, a nordovest ko ła Rejon de i Afare e ła sità autonoma de Dire Daua.

## Zeografia Fizega
Ła consiste in un altopian ke el se sbasa da nordovest a sudest.

I fiumi pi' inportanti i ze el Daua, el Jestro, el Ganałe Doria e el Šebełé, tuti ko andamento zeneral da nordovest a sudest e tuti parte de el basin idrografego de el Juba.

In zeneral klima el ze keło dezertego stepego, pasante inte i teritori pi' alti a kełi tenperai e tropegałi (sevente *Koppen*, rispetivamente i klimi BWh, BSh, Cwb e Aw).

## Zeografia umana
Ła ze abitada prinsipalmente da persone de etnia somała e de rełijon musulmana.

Ła kavedal ła ze Jijiga. Altre sità inportanti łe ze Gode e Kebri Dahar.

Ła ga de i zasimenti de gas natural ke i taka a veñir desfrutai; ma ła atività prinsipal el ze el arlevamento, i se arleva camełi, cavre, azeni, piegore e vake, in particołar par ła esportasion.

## Gałeria de someje

Aw Barre countryside2.jpg|canpaña a nord
Irrigation_along_the_Shebelle_River.JPG|someja da satełite de i tereni dakuai łongo el Šebełé
Jigjiga Main Street.jpg|panorama de Jijiga
Somregcammil.jpg|fiera par ła vałorizasion de el łate de cameła.


## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti

*   Oromia Culture and Tourism Bureau
Duce

Al’inisio dell’Inpero Roman, el titolo **Duce** (dux) el xera conferio a governadori e xenerali che i gavese conpiuo xesta glorioxe. Con Diocleaian dux xe divegnuo el titolo ufisiale del comandante militare de le provinse, distinto dal governator sivile. El titolo xe restà intel primitivo Inpero Bizantin pa i comandanti de le provinse e dal 6° sec. pa i governadori dei temi.
52246 Donaldjohanson

**52246 Donaldjohanson**el xe un asteroide carbonàseo che vien dałe rejón interne de ła sentura dei asteroidi, aprosimativamente e łonghe nel suo punto più largo. El xe stà scoperto el 2 marso 1981, da l'astronomo american Schelte Bus al Siding Spring Observatory in Australia. L’asteroide de tipo C]] el jera el secondo obietivo deła mission ''Lucy'', co ła nave spasiàl che ła vołava a 960 km (600 mi) dała superfisie el 20 de apriłe 2025, mostrando che l’asteroide el jera un corpo binario de contato. El ga ciapà el nome da el paleoantropołogo american Donald Johanson, el scopridor del fosiłe ominide "Lucy".

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Pokémon

Pokémon xe un franchise mediatico giaponese conposto da videoxughi, serie animae e film, un zogo de carte de scambio e altri media rełativi. El franchise el se svolxe in un universo condiviso in cui i eseri umani i coexiste co creature conosùe come Pokémon, na gran varietà de spece dotae de poderi speciałi. El publico prinsipałe del franchising xe i bocia da 5 ai 12 ani, ma se sa che el tira drento xente de tute łe età.

El franchise el xe nato come un paro de xoghi de ruoło sviłupai da Game Freak, da un conceto orixinałe del so fondador, Satoshi Tajiri. Pubricà sul Game Boy el 27 febraro 1996, i xoghi i xe deventài sucesi e i xe stà seguìi da serie manga, un xogo de carte de scambio, serie e film anime. Dal 1998 al 2000, i Pokémon i xe stai esportai nel resto del mondo, creando un fenòmeno globałe sensa presedenti ciamà "Pokémania". Nel 2002, ła mania ła jera finìa, dopo el Pokémon el xe deventà un punto inportante neła cultura popołare, co novi prodoti che vegnéa fora fin deso. Inte l’istà del 2016, el franchise el ga creà na seconda mania co ła publicasion de Pokémon Go, un xogo de realtà aumentà sviłupà da Niantic. Pokémon el xe stà stimà come el franchise mediatico co pì schei al mondo e uno dei franchising de videoxughi pì vendùi.
Angora (provincia)

**Aṅgora** (in turko *Ankara ili*, [ˈaŋkaɾa iˈli]) ła ze 'na provinsa e munisipałità metropołitana de ła Turkia sentro-setentrional, situada inte ła banda nordosidental de ła rejon de ła Anatołia sentral.

## Zeografia fizega
Ła ze un teritorio montañozo ke el se alsa a nord inte i Munti Koroglu.

I fiumi pi' inportanti i ze ła Sakaria a ovest e el Kuzulurmak a est, ke i siña i confini provinsałi. A sudest el se kata el Łago sałà Tuz.

Ła ga klima stepego, pasante a a kontinental int'el nord (sevente *Köppen* BSk e Dsb).

## Zeografia umana
Bona parte de i sentri i korisponde a difarenti distreti sitadini (kuartieri) de Angora. Altro sentro inportante el ze Polatlu.

I se estrae łiñite e jeso. I se kultiva gran, orzo e biete da sukaro; i se arleva vake e połastri.

Łe ge ze industrie medio-picenine de el setor ałimentar, automobiłistego, de i makinari agricołi, de i armamenti, de el semento e tesiłe.

El setor pi' inportante el ze el tersiario, ko servisi publisi, komerso, servisi profesionałi, sientifegi e teknegi.

## Gałeria de someje

TR Kızılcahamam asv2021-10 img10.jpg|fiume Kirmir, a nord
Köroğlu Dağları 29 03 1984 Hochfläche von Karaköy mit Waldresten vor dem Köroğlu Dağı.jpg|Munti Koroglu
Ankara Mamak.jpg|panorama de Mamak
Inlaid Stool TumP Gordion.jpg|karega da el sito istorego de Gòrdion, patrimonio ONUESC


## Notasion

## Altri projeti
Kàsina (stato)

**Kàsina** (in ingleze *Katsina State*; in hausa جِىهَرْ کَڟِࢽَ, *Jihar Katsina*; in fula 𞤤𞤫𞤴𞤣𞤭 𞤳𞤢𞥁𞤭𞤲𞤢, *Leydi Katsina*) el ze un stato de ła Nijeria nordosidental. El ga un konfin internasional ko el Nijer a nord.

## Zeografia fizega
El teritorio el se sbasa indando da sudovest a nord est.

I fiumi osidentałi i ze afleunti de el fiume Nijer, kełi orientałi i fa parte de ła konka de el Łago Cad.

El ga klima el pasa da keło tropegal de savana a sud, a keło kaldo semi-arido a nord (Aw e BSh par *Köppen–Geiger*).

El ze okupà prinsipalmente da ła savana.

## Zeografia umana
Oltre a ła kavedal Kàsina, int'el nord, 'na altra sità inportante ła ze Daura a nordest.

Łe łengue ofisiałi łe ze el hausa e el fulde.
Skuazi tuta ła popołasion ła ze musulmana.

Ła ekonomia ła se fonda so ła agricoltura; i se koltiva koton, bajiji, méjo, mais, rizo, gran e verdure. I se estrae kaołin e amianto.

## Gałeria de someje

Dayi Rock.jpg|kanpaña int'el sentro de el stato
Sapotaceae tree in Nothern Nigeria.jpg|kanpaña int'el sud
City view from Gobirau, Katsina (3).jpg|panorama de Kàsina
Escultura masculina arrodillada, cultura Nok.jpg|statua de ła kultura Nok (5 sèkoło v.K-4 sèkoło d.K)


## Note
Divixion de Mamansingh

**Mamanšiṅh** (beṅgałeze ময়মনসিংহ বিভাগ, [mɔ͡ɛmonʃiŋ bibʰag]) ła ze una divizion del Bangladeš setentrional. Ła konfina a nord ko el stato indian de *Meghalaya*.

## Zeografia fizega
El se kata inte 'na fasa de alta pianura ke ła se sbasa da nordovest a sudest, a i pie de łe Kołine Garo.
El korso de el Bramaputra el siña el so konfin a ovest. Oltre a el Bramaputra, i fiumi prinsipałi łi ze el Bramaputra Veco ke el traversa tuto el stato da nordovest a sudest e el Kansa, ke traversa ła banda setentrional xo andamento ovest-est.

El ga klima ekuatorial monsonego (Am sevente ła klasifegasion de Köppen).

## Zeografia umana
El 95% de ła popołazion ła ze islamega.

Ła sità prinsipal ła ze el kaołogo Mamanšiṅh.

I se koltiva juta, rizo, verdure e forménto.
Inportante ła ze ła industria tesiłe de el vestiàrio.

## Gałeria de someje

Beautiful Durgapur.jpg|banda kołinar a nordest
Rayhan 29 Sep 17 08.png|fiume Bramaputra Veco
Mymensingh photo by Mona Mijthab - 02.jpg|panorama de Mamanšiṅh
কেন্দুয়ার রোয়াইল বাড়ি গ্রামে রোয়াইল দুর্গ অবস্থিত.jpg|sito istorego de el Forte de Roiailbari


## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Khartum (stato)

El stato de **Hartum** (in arabo ولاية الخرطوم,  *Wilāyat al-Kharṭūm,* DMG *al-Ḫarṭūm*) el ze un stato de ła Sudan sentro-oriental.

## Zeografia fizega
El ga 'na altesa media de sirka 400 m.

El ze traversà da sud a nord inte ła so banda sentral da el Niło e da el so afluente de drita Niło Blu.

El ga klima dezertego (Aw par *Köppen–Geiger*).

El groso de el so teritorio el ze okupà da el dezerto; soło ke ła banda sentral e meridional ła ze koltivada.

## Zeografia umana
Skuazi tuta ła popołasion ła ze konsentrada inte ła area metropołitana, de Hartum de ła kual ła fa parte anka ła sità pi' popołada, Omdurman in arabo أم درمان *Umm Durmān*

Ła area metropołitana ła ze el prinsipal sentro ekonomego de el Sudan; łe ga industrie ałimentari, ełetronege, farmaseutege e tesiłi.
El setor pi' inportante el ze el tersiàrio, ko i servisi publegi e kełi bankari.

## Gałeria de someje

Confluence of white and blue Nile (2) (33660127450).jpg|konfluensa de el Niło Bianko e del Niło Blu
Sudan agriculture Landsat.jpg|someja da satełite de ła area koltivada a sud
Cattle Drive (8626639826).jpg|bestiame drio andar a el markà de el bestiame a Omdurman
Soba Ware Pottery.png|seramege da el sito istorego de Soba


## Note
Pałestina

Ła **Pałestina**, ofisialmente **Stato de Pałestina** (in arabo دولة فلسطين, DMG *Daulat Filasṭīn*) el ze un teritorio kustionà de ła Àzia osidental.
El teritorio el ze formà da do aree difarenti, separae da Izrael.
Keła nordoriental ła ga el teritorio pi' grando e ła konprende ła sede ministrativa de fato *Ramallah*; sevente el so *status*, ła konfina anka ko ła Zordània a est, o ła ze a so volta formada da de łe enklavi sojete a ła "Autorità pałestineze", sirkondae da aree de tenporaneamente sojete a Izrael.
Keła sudosidental, ke ła forma un esklave de el teritorio prinsipal, ła konfina ko el Ezito a sud.

Par el Stato de Pałestina el teritorio el ze un Stato independente.
Par Izrael el teritorio el sarà sojeto a un kontroło parsial izraelian par motivi de sikuresa; sevente el dibatito połitego interno parte de el teritorio podaria tornar a eser kontrołà da ła "Autorità pałestineze", ko ke se rivase a 'na paze definitiva, o el ga da veñir aneso a el stato izraelian.

## Demografìa
El ga zirca 5,2 miłiuni de abitanti.
### Rełijion
Rełijion dikiarà:
* 98% musulmani.
* 1% kristiani.

## Gałeria de someje

IHM מעוק 4.jpeg|banda kołinar int'el sentro-est
Beitar-146.jpg|paesajo kultural de Batir, int'el sentro-sud, patrimonio ONUESC
Nablus 001.jpg|panorama de Nablus
GAZA003.jpg|sito istorego de el monastier de Sant'Iłario, patrimonio ONUESC


## Notasion
Telangana

El **Tełangana** (in teługu తెలంగాణ *Telaṅgāṇa*, /ˈtelanɡaːɳa/; in urdu تلنگانہ, /ˈtɪlanɡaːna/) el ze un stato de ła India sentro-meridional.

## Zeografia fixega
El se kata inte ła banda sentral de el altopian de el Dekan, el Altopian de el Tełangana, ke el se sbasa da ovest verso est. El ze atraversà da i fiumi Godavari a nord e Krišna a sud.

## Zeografia umana
I ge ze zasimenti de fero e de carbon e de fero.
I se koltiva rixo, sorgo, mais, koton e kana da sukaro.

Łe ge ze industie de el semento, farmaseutege. Ła ze drio desviłuparse łe industrie de *[[software]]*.

Ła popołasion ła in bona parte induista, ko 'na minoransa musulmana; el groso el parla el teługu, altri el urdu, ke łe ze intranbe łengue ofisiałi

Łe sità pi' inportanti łe ze ła cavedal Haiderabad, Karimnagad e Nizamabad.

## Gałeria de someje

Somasila, Nagarkurnool district, Telangana.jpg|paesajo cołinar a sud
Lower Manair Dam.jpg|Łago artifisal Baso de el Maneru**, a nord
Hyderabad India, a view from Golconda fort.jpg|panorama de Haiderabad
13th century Ramappa temple and monuments, Palampet Telangana - 07.jpg|vestiboło de el tenpio de Ramapa, patrimonio ONUESC


## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Ìxołe Mariane setentrionałi

Le **Ìzołe Mariane setentrionałi** (in ingleze ufisalmente *Commonwealth of the Northern Mariana Islands*), łe ze un teritòrio no incorporà de i Stati Unii de l'Amèrika, parte de łe Ìzołe Mariane, inte el Osèano Pasìfego osidental.
Łe ze inte ła lista de łe Nasion Unìe de i teritori no autònomi.

## Zeogràfia fizega
Łe forma un arsipèłago de 14 ìzołe de orizene volcànega a nord, sedimentaria a sud.
Ła ìzołe prinsipałi łe ze Saipan, Tinian, Rota e Pagan.
Tute łe ìzołe łe ze bañae da el Mar de łe Fiłipine a ovest.

## Zeogràfia umana
I grupi ètneghi pi' inportanti i ze i *chamorro*, nativi de łe Mariane e i fiłipini. El groso de ła zente ła ze kristiana katołega. I abitanti, partindo dal 1986, i ga ła sitadinansa statunitense.

El turismo el ze ła atività prinsipałe, inportante ła ze ła industria tesiłe.

## Gałeria de someje

South_Pagan.jpg|panorama de Pagan, a el sentro-nord 
Saipan.jpg|panorama de Garapan, a Saipan
ChugaiCaveTurtles.jpg|sito ìstorego nasional de *Chugai*' a Rota
Golden White-Eye palm.jpg|*Cleptornis marchei*, ozeło endemego de Saipan e *Aguijan*


## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Double Asteroid Redirection Test

El **Double Asteroid Redirection Test** (**DART**) el jera na NASA mision spasiàl che ła ga el scopo de testàr un metodo de difexa planetaria contro ogeti tereni (NEOs). El xe stà progetà pa vałutàr cuanto un inpato de nave spasiàl el devia un asteroide co el so trasferimento de momentum co el colpise l’asteroide de fronte. L'asteroide obietivo sełesionà, Dimorphos, el xe un luna de pianeta minore de l'asteroide Didymos; nisùn dei do asteroidi el xe na minacia de inpato pa ła Tera, ma łe so carateristiche comuni łe li ga fati deventar un obietivo de riferimento ideałe. Lancià el 24 novenbre 2021, ła nave spasiàl DART ła ga scontrà co Dimorphos el 26 setenbre 2022 ałe 23:14 UTC dała Tera. Ła cołixion ła ga scurtà l’orbita de Dimorfo de 32 minuti, tanto in pì del limite de suceso predefinìo de 73 secóndi. El suceso de DART nel deviar Dimorphos el xe stà dovùo al trasferimento de momento asocià al rinculo dei detriti butài fora, che el jera tanto pi grando de queło causà da l’inpato steso.

DART el jera un progeto congiunto tra ła NASA e el Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory. El progeto el xe stà finansià dała NASA Planetary Defense Coordination Office, gestìo dała NASA Planetary Missions Program Office al Marshall Space Flight Center, e diversi laboratori e ufici deła NASA i ga fornìo suporto tecnico. L’Italian Space Agency el ga contribuio a LICIACube, un CubeSat che el ga fotografà l’evento de inpato, e altri partner internasionałi, come ła European Space Agency (ESA), e Japan Aerospace Exploration Agency (JAXA), i xe drìo contribuir a projeti rełativi o sucesivi.

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Nix (łuna)

**Nix**, denominasion formałe **(134340) Pluton II**, el xe un satełite naturałe de Pluton, co un diametro de atraverso ła so dimension pi longa. luna pì esterna Hydra el 15 majo 2005 da astronomi doparando el Telescopio spasiàl Hubble, e ła xe stà ciamada da Nyx, ła dea greca deła note. Nix ła xe ła tersa luna de Plutone par distansa, che ła orbita tra łe lune Stix e Kerberos.

Nix el xe stà mostrà insieme a Pluton e łe so altre lune dała nave spasiàl *[[New Horizons]]* mentre ła vołava dal sistema Pluton nel lujo 2015. Ste imagini łe mostra na granda area rossastra su Nix che ła xe probabilmente un cratere de inpato.

## Scoperta

Nix el xe stà scoperto in modo indipendente da Max Mutchler e Andrew Steffl, menbri del Pluto Companion Search Team, doparando el Hubble Space Telescope. El grupo dei *New Horizons* el gaveva sospetà che Pluton e ła so luna Caron i fuse conpagnài da altre lune, quindi i ga doparà Hubble pa sercar lune scure intorno a Pluton nel 2005. Since Nix's brightness is about 5,000 times fainter than Pluto, long exposure images were taken in order to find it.

Łe imagini de ła scoperta łe xe stae fate el 15&nbsp;majo 2005 e el 18&nbsp;majo 2005. Le scoperte łe xe stae anunciae el 31&nbsp;otobre 2005, dopo ła conferma da precovering imagini de archivio Hubble de Pluton dal 2002. Łe do nove lune de Pluton łe xe stae sucesivamente provisorio denominae S/2005 P 1 pa Idra e **S/2005 P 2** pa Nix. Łe lune łe jera rispetivamente ciamae "P1" e "P2", dal grupo de scoperta.

## Noi

El nome Nix el xe stà aprovà da ła International Astronomical Union (IAU) e el xe stà anuncià el 21 giugno 2006 insieme a ła nominasion de Hydra inte ła Circołare 8723 de l'IAU. Nix el ga ciapà el nome da Nyx, ła dea greca del scuro e deła note e mare de Caron, el tragheto de Ades inte ła mitologia greca. Łe do nove nome lune łe xe stà ciamà in modo che l’órdene dełe so inisiałi “N” e “H” el onora ła mission “New Horizons” a Pluton, come łe prime do letare del nome de Pluton łe onora Percival Lowell. Ła proposta orixinałe pa ła nominasion de Nix ła jera de doparar ła grafia clasico Nyx , ma par evitar confusion co ła asteroide 3908 Nyx, ła grafia ła xe stà canbià in Nix , ła grafia copta del nome. The adjectival form of the name is Nictian (cf. Russian Никта *Nikta*).

I nomi de łe carateristiche sui corpi del sistema de Pluton i xe cołegai ała mitołogia, ała leteratura e ała storia de l’esplorasion. In particołare, i nomi dełe carateristiche su Nix i ga da esar cołegai a divinità deła note dała leteratura, mitołogia e storia.

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Regina d'Ofir con gioielli d'oro

Ła **Regina de Ofir co i xoièi d’oro** ła xe un personajo biblico, che el se cata nel Salmo 45 del Libro dei Salmi .  Ła xe considerà na figura profetica deła Vèrxene Maria . New Catholic Bible (NBC) Commentary Ła Bibbia ła dise che “el novo e definitivo pato el se estende a tuti i popołi. Ła liturgia ła xe ispirà da sto salmo pa cełebrar el pì inpresionante compimento de sto matrimonio mistico: ła Vèrxene Maria, Regina e Spuxa del Re, e quei che, dopo eła, i ga sielto Cristo come so Spósa.” 

El Proto-Vangelo de Giacomo el ne conta che quando che Maria, a tre ani, la xe stada mandada al tempio dai so genitori, na comitiva de donzele vergini, tegnèndo le candele do par do, la ga conpagnà fin a la so destinassion. Lì la riceveva el prete, che, dopo averla basada, el la benediva e el ga esclamà: — El Signor el ga magnificà el vostro nome davanti a tute le generassion, parché, a la fine dei tenpi, el manifestarà in voialtri la so redension ai fioi de Israele.  Cussì, ła profezia del Salmo 44 (45) ła xe stà conpiùa, che ła sposa ła saria stà presentada al Re da na comitiva de altre vergini. I primi versi i parla del più bel de tuti i fioi dei omeni, pieni de grassie e benedission eterne, l’eroe difensor dela verità e dela giustissia, questo xe Gesù Cristo, el Messia e fiol de Dio.  El verso 10 el indica sta regina verxene come a ła man destra del re, che ła xe un sinboło de gran onor. I versi 14 e 15, come interpretài da San Massimo, i parla de come ła fiòła de sto re, che prima ła se ga mostrà come Dio steso (v. 7), ła se ga presentà a lu tuta bea, co vestiti ricamài in oro e vestiti multicołori. Prima (v. 12) si spiega che la belezza de la Vergine incanta lo Re, suo Padre, che ne mostra che la belezza e el lusso dei so vestiti rapresenta i diversi colori de le so varie virtù e el valor prezioso, come de oro, de tute le so qualità, co le quali la xe stada ornada durante tuta la so crescita. 

## Interpretazione come la Vergine Maria
El catolicesimo el dise che ła seconda metà del Salmo 45 ła xe suła Vèrxene Maria . Ła xe ła “regina d’oro de Ofir” (v. 9); ła so bełesa, cusì desiderada dal re, no ła xe ła so aparensa, ma el so cuor (v. 13); e la Chiesa è rapresentata dalle vergini che la accompagnano (v. 14), e che la venera (v. 12). Pa capìrlo, ghemo da capìr prima ła posision deła regina nel Vecio Testamento . La regina no la jera la mujere del re, ma la so mare. El re el gaveva tante mojere, ma na mare soło.   Anca ła Cexa ortodosa ła condivide sta stesa interpretasion co ła Cexa Catòłega.  

## Notasion
Candi Milo

**Candyce Anne Rose** "**Candi**" **Milo** (Palm Springs (California), 9 de zenaro 1961) la ze na atora statunitènse.

## Biografia
La nase a Palm Springs, inte ła California, el 9 de zenaro 1961 in una fameja che stava ben.

### I ani otanta e 'l suceso sinematografico

### I ani resenti

### Vita privà

## Filmografia

## Tełevixion

## Dopiator

## Produtor

## Regista

## Note
Antonio Rotta

Antonio Rotta (1828–1903) el ze sta un pitor de el XIX secolo.
Tra i protagonisti assolùi de la pintura de genere de l’Otocento europeo, se l'è fato conóssar par la so bravura tecnica, el senso profondo de la narassion e na gran sensibilità verso le questioni sociali. Inte le so tele, la Venesia de l’Otocento la vien fora come un teatro moral e umano, segná da ‘na tension vibrante tra el fasto decorativo de l’aristocrasia e la dignità onesta del popolo lagunar. I so quadri, pieni de poesia tacàda e de silensio interiore, i xe stai celebrài za in vita par la forza evocativa e par l’elegansa del toco. Rotta el fu stimà come un interprete sincero de la coscienza civica de l’epoca, tanto che el se ciapà el soprannome de *pitor filosofo*.

Le so òpare le xe stae compràe da colezionisti e istitussion museali de Vienna, Parigi, Monaco de Baviera, San Pietroburgo e New York, fin a ragiunger ‘na difusion internassional che pochi altri artisti italiani de quel tempo i gà visto. Nel momento pi grando de la so fama, gaver un quadro de Antonio Rotta voleva dir far parte de l’aristocrasia europea che contava: le so tele le troneava ne i palassi de le fameje pi influenti d’Europa, come segno de cultura e de prestigio. L’aristocrasia colta de quei ani la fazéa a gara par acatarse le so òpare pi iconiche, spesso comandàe su misura, par adornar biblioteche, studi e sale de rappresentansa.

L’è stà presentà con gran successo alle Esposission universale de Vienna (1873) e Esposission universale de Parigi (1878), e le so òpare le xe finìe dopo inte le colession de la Galleria d’arte moderna de Venesia. Ancò el xe oggeto de una crescente rivalutazion critica, sopratuto par el so ruolo de ponte tra el realismo narrativo, el simbolismo etico e el mercà artistico internassional de fine secolo. Le so tele, considerate tra i asset pi solidi e desiderài del mercà de l’arte storica, le continua a vegnir stimàe forte da case d’asta e da colezionisti de alto livello.

## Notasion
Jornàłismo

Ła **stanpa**, o anca el **jornàłismo** ła xe a profesion de chi, operando inte el làoro del editoria, se speciałixa inte ła racolta, inte el elaborasion, e inte ła trasmision de łe notisie. El raporto col publico el xe fondamentałe: na notisia vien scrita parché ła posa esare rexa nota a tuti. I mexi de informasion che ghe xe deso, i xe tantepliçi: da i jornałi a i mass midia (o mexi de comunicasion de masa) eletroniçi, cuałi ła radio, ŀa tełevixion e ła rede internet.

## Storia
Va anca deto che, se el termine *giornałismo* l'è rełativamente moderno, ła so storia l'è tanto antica e si innesta, inevitabiłmente, in queła de ła tipografia de ła stanpa, da quando xoè ło *stampatore* par antonomasia Johann Gutenberg, el perfezxionò ła tecnica de riproduxion de testi attraverso el'uso de caratteri mobiłi, rendèndo così possìbiłe l'abassamento dei prexi del libro, oggeto fino a chel momento riserva ad ambiènti tanto istretti. I lontani antenai dei giornałi de oxi, noti in Fransa come ‘’canards’’ (dal franxese anatre, indicavano xoè el tipo che l’era petegołeo), inisiano a sircołare tra conmersanti e banchieri inte ła secònda metà del 1200 e i ga na forte espansion inte ła prima metà deł 1700: se trata de fogli co’ numero variàbiłe de paxine che racolgono notixie de vario xenere, par lo pì de carattere miracołoso e catàstrofico. Intrà i primi xornałi itajiani se ricorda: L' "Aviso"de Mantova; ła "Gazzetta de Parma"; "I Fasti", pubblicai a Forlì dal'abate Giovanni Pellegrino Dandi. łe pì antiche publicaxion mancano de na periodixità regołare (par esenpio, na volta ghe l’era el quindicinale, xoè l’usciva ogni quindexe dì).
Neon

El **Neon** el xe l'elemento chimico de ła tabela periodica de i elementi che el ga numero atomico 10 e el cui simbolo el xe Ne.[1] El xe l'ultimo elemento del secondo periodo,[2] che vien dopo el fluor (e el precede el sodio nel Terzo periodo). El xe el secondo dei gas nobili (grupo 18 del sistema periodico), posto tra el ellio e l'argon. Con na s="cx-link" data-linkid="45p id="mwIA">2" href="./Configurazione_elettronica" id="mwHQ" rel="mw:WikiLink" title="Configurazione elettronica">configurazion elettronica [He] 2s2 2p6 (otto),[3] el fa parte del bloco p del sistema periodico.[4]  

El xe un elemento notevolmente inerte e, come par l'elio, no se ne conosse composti (neutri) co altri elementi e, in base a presuposixi teòricos, se ipotizza che el sia anca pì inerte del elio.[5]

Ła so massa atomica ła xe pari a 20.180 u,[6] mentre ła so massa monoisotòpica ła xe pari à 19.99244 u.[4]
Rosa Parks

Rosa Louise Parks, natoRosa Louise McCauley (Creazion del Libro bianco) Tuskegee,4 de febraro 1913- Detroit,24 de otobre 2005), xe stà un'ativista Stati Uniti.

Ativista del movimento par i diriti civili, ła xe diventà famosa par aver rifiutà nel 1955 de obedexare a ła regola de ceder el so posto in un autobus a un bianco, dando origine al boycott dei bus a Montgomery. Ła so azion se inserise inte un contesto de proteste; nove mesi prima Claudette Colvin ła jera protagonista de un episodio analoga. Al episodio de Rosa Parks xe stà dato un'aumento de risonanza.[1]

Rosa Parks ła xe stà anca soprannominà Madre del Mondonto dei Diriti Civili.[2]

El ga scrito anca na autobiografia, e sopratuto dopo la morte, la so storia xe stà protagonista de diversi prodoti de intrattenimento de masa.
Madagascar (film)

***Madagascar*** ze on film d'animasion del 2005 direto da Eric Darnell e Tom McGrath; prodoto da ła DreamWorks Animation e distribuìo da łi DreamWorks Pictures.

## Altri projeti

## Lingambi foresti
Glosa

El **Glosa** ła xe na lengoa artifisiałe svilupà da Ron Clark e Wendy Ashby.

## Łiteradura
* (2022) *Peri Geo Tem Okto-ze Di* da Jules Verne, tradusion da Gary R. Miller
* (2023) *Si* da Rudyard Kipling, tradusion da Vicente Costalago
* (2023) *Plu buno homo plu leuko elefa*, da Ernest Hemingway, tradusion da Vicente Costalago

## ''Pater Noster'' in Glosa

Na patri in urani: 
na volu; tu nomina gene honora,
tu krati veni e 
tu tende gene akti
epi geo homo in urani.
Place don a na nu-di na di-pani
e tu pardo na plu Mali akti;
metri na pardo mu; qi akti Mali a na.
E ne direkti na a u proba;
sed libe na ab Mali.
Ka tu tena u krati, u dina
e un eufamo pan tem.


## Glosa in Wikipedia
Glosa ła ga anca ła so Wikipedia.

## Notasion


## Łigamenti foresti
* Sito uficiałe
* Wikipedia
* Mi Simpli Bio
Charli xcx

**Charlotte Emma Aitchison,** nasùa el 2 agosto 1992 e conosùa profesionalmente come **Charli xcx**, ła xe na cantaora e cantautrice ingleza. Ła ga scominsià a postar canson su Myspace nel 2008 prima de entrar neła sena dei rave de Londra. Ła ga firmà on contrato de registrasion co ła Asylum Records nel 2010, Charli xcx el ga publicà na serie de singołi e mixtape all’inisio del 2012. Inte’l 2012, ła ze comparsa in ‘ I Love It ‘ del duo svedezo Icona Pop, fazendoła deventar ła so prima canson numaro on nel Regno Unìo col so suceso globałe. El so primo albun, *True Romance* (2013), el ze stà publicà co recensioni pozitive ma no el ze stà bon de razunzar łe spetative comersiałi.

Inte’l 2014, Charli xcx ła ze conparsa nel singoło de Iggy Azalea ‘ Fancy ‘, che el ze deventà ła so canson pì scoltà e on dei singołi pì vendùi de l’ano in tuto el mondo . El steso ano, ła ga butà fora ‘ Boom Clap ‘, che el ze deventà el so primo singoło sołista inte’l mejo dieze nei Stati Uniti. El so secondo albun, *Sucker* (2014), el ga fà venjiar fora i singołi ‘ Break the Rules ‘ e ‘ Doing It ‘. Ła ga scominsià a laorar co produtori asociài al cołetivo PC Music del Regno Unìo inte’l 2015, sviłupando on son e na imàjine pì sperimentałi. Ła ga publicà l’EP *Vroom Vroom* (2016) e i mixtape *Number 1 Angel* e *Pop 2* (anbo inte’l 2017). El so terso albun, *Charli* (2019), el ga prodoto el singoło de suceso ‘ 1999 ‘. El so quarto albun, *How I'm Feeling Now* (2020), el ze stà fà soło durante i lockdown pa el COVID-19 e el ze stà aclamà dała critica.

El quinto albun de Charli xcx, *Crash* (2022), el ze deventà el so primo albun numaro on nel Regno Unìo e in Australia. Ła ga razunto i mejo diezi singoło del Regno Unìo co ‘ Speed Drive ‘ come parte deła cołona sonora del film *Barbie* del 2023. El so sesto albun in studio, *Brat* (2024), el ze deventà el so secondo albun numaro on del Regno Unìo e el ze stà nominà el mèjo albun del 2024 da varie publicasion come *Billboard* e *Rolling Stone* . Nel Regno Unìo ‘ Apple ‘ el ga razunto i mejo dieze e el so album remix el ga portà el so secondo singoło inti’a mejo dieze, ‘ Guess ‘ co Billie Eilish . *Brat* e łe so canson łe ga portà a oto candidature ai Grammy Award ała 67° cerimonia anuałe, tra cui Album de l’ano, e tre vitorie: Best Dance Pop Recording pa ‘ Von Dutch ‘, Best Dance/Electronic Album e Best Recording Package .

In pì del so laoro da sołista, Charli xcx ła ga scrito canson pa staltri artisti, cofa ‘ Beg for It ‘ (2014) de Iggy Azalea, ‘ Same Old Love ‘ (2015) de Selena Gomez, ‘ Tonight ‘ (2017) de Blondie, ła cołaborasion de Shawn Mendes e Camila Cabello e ‘ Señorita ‘ (2019), e Sigala (2019 Rita Ora colaborazione ‘ You for Me ‘ (2021). Ła ga ricevesto l’ ASCAP Global Impact Award inte’l 2024 in riconosimento dei so contributi ała musica pop, e anca pa esar neła lista A100 asiatica pì inportante de Gold House del 2024, rendendoła ła prima dona de orizen indiana britanica a risevarło.
Zutto Mayonaka de Iinoni.

**Zutto Mayonaka de Iinoni.** (ずっと真夜中でいいのに。), scursà in **Zutomayo**, xe un grupo rock giaponese formà nel 2018. De natura bastansa misteriosa, el grupo no ga mai rivełà ła formasion conpleta, e el merita soło i conpoxidori, i arranjadori e i produtori de ogni volta. L'unico membro identificabile a essere costantemente presente xe la vocalista, una dona sconossuda de nome ACAね "ACA-Ne" pronunciada "Akané" in veneto.
Pietro Tosato

**Pietro Tosato** (in veneto **Piero Tosato**), mejo conosesto par **frei Tosato** (15 de setenbre 1965), el xe on prete catòłego capucìn, aministrador apostòłego de la diocesi de Quelimane, en Mozanbico.; 

## Altri projeti

## Note


## Linganbi foresti
Walheim

**Walheim** el xe on comune todesco de sirca 3300 abitanti, che el se cata inte el land del Baden-Württemberg.

## Notasion
Makemake (astronomia)

**Makemake** (minor-planet designation: **136472 Makemake**) el xe un planeta nano e el pi grando de queło che el xe conosùo come ła popołasion clasica de sentura de Kuiper ogeti, co un diametro aprosimativamente queło de ła luna de Saturno Iapeto, o el 60% de queło de Pluton.El ga un satełite conosùo. Ła so tenperadura media estremamente basa, de 40 K, vol dir che ła so superfisie ła xe coverta de metano, etano, e magari ghiaccio de azoto. Makemake el mostra segni de atività geotermica e quindi el pol esar bon de sostegnèr ła geołogia ativa e de ospitar un oceano soto tera ativo.

Makemake el xe stà scoperto el 31 marso 2005, da un grupo guidà da Michael E. Brown, e anuncià el 29 lujo 2005. El jera conosùo inisialmente come **** e dopo el xe stà dato el nùmaro de pianeta minore 1367. In lujo 2002, dopo el xe stà ciamà. Makemake, un dio creator inte ła mitologia Rapa Nui de Ixoła de Pasqua, soto l’aspetativa da parte de ła Union Astronomica Internasionałe (IAU) che el se dimostrese un pianeta nano.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Charlie Kirk

**Charles James Kirk** (Arlington Heights, 14 otobre 1993 - 10 setenbre 2025) el ze stà un ativista połitego de estrema drita american, autor e personałità de i media. Insieme a Bill Montgomery, el ga co-fondà Turning Point USA (TPUSA) nel 2012, de'l cual Kirk el ze stà diretor ezecutivo. El zera el diretor ezecutivo (CEO) de Turning Point Action, Turning Point Academy e Turning Point Faith; prezidente de ła Turning Point Endowment; e un menbro del National Policy Council.

Kirk el ze nado e cresùo inte łe periferìe de Chicago, in Arlington Heights e Prospect Heights, Illinois. A ła scoła superior, Kirk el se ga meso ativamente in połitega, sostenjendo Mark Kirk (sensa parenteza) e ła só canpanja pa'l Senato dei Stadi Unìi, e anca drio canpanjar contra l’aumento de i presi de ła mensa de ła só scoła. El ga studià par un fià al Harper College prima de łasar ła scoła par scomìnsiar l'ativizmo połìtego a tenpo pien, influensà da'l menbro de'l Tea Party, Bill Montgomery. Inte'l 2012, Kirk el ga fondà TPUSA, na organizasion studentesca conservadora che ła ze cresùa vełosemente co'l sostenjo de donadori come Foster Friess.
Grande Fratello VIP

El ***Grande Fratello VIP*** (anca scursà in ***GFVIP***) el ze stà un programa tełevizivo itałian de zènare reality e varsion VIP de’l *[[Grande Fratello]]*, ndà in onda so Canale 5 da’l 19 setenbre 2016 a’l 3 apriłe 2023, produzesto da Endemol Shine Italy e bazà so’l format ołandeze *[[Big Brother (serie)|Big Brother]]*. I concorenti de’l reality i ze stà parsone conosùe (VIP), divize ecuamente tra òmeni e done, che i ga sconpartìo ła propia vita cotidiana, repreze 24 ore so 24 da na serie de tełecamare.

## Notasion
Affari tuoi

***Affari tuoi*** el ze un programa tełevizivo itałian de zènare game show trazmeso so Rai 1 da’l 2003 a’l 2017 e de novo da’l 2023, in onda inte ła fasa de l'access prime time.
El programa el ze bazà so’l format ołandeze *[[Deal or No Deal]]*, prodoto da Endemol.

A ła condusion se ga alternà, inte’l corso de łe edision reałizàe, Paolo Bonolis (2003-2005), Pupo (2005-2006), Antonella Clerici (2006), Flavio Insinna (2006-2008, 2013-2017), Max Giusti (2008-2013), Carlo Conti (1º apriłe 2015), Amadeus (2023-2024) e Stefano De Martino (da’l 2024).
Durando el łongo parìdo de asensa de ła varsion clàsega de’l zogo, ze stà reałizài do spin-off: *[[Affari tuoi - Viva gli sposi!]]* inte ła stazon 2020-2021, conduzesto da Carlo Conti; inte’l 2022 come *[[Affari tuoi - Formato famiglia|Affari tuoi - Formato Famiglia]]*, co Amadeus.

## Notasion
La ruota della fortuna

***La ruota della fortuna*** el ze un programa tełevizivo itałian de zènare game show, varsion itałiana de’l format statunitense *Wheel of Fortune*, in onda so l'emitente NBC. In Itałia el format el ga debutà inte i ani otanta cofà zogo a l’interno de serti contenidori de Canale 5, par po’ deventar un programa autonomo so ła syndication Odeon TV (deso ciamada Odeon 24), in onda da’l 19 otobre 1987 a’l 25 zunjo 1988 co ła condusion de Augusto Mondelli, noto come Casti. El ga parò razonzesto ła notorietà co Mike Bongiorno, che’l ło ga condoto par cuatòrdeze ani, prima so Canale 5 (da’l 1989 a’l 1996) e po’ so Rete 4 (da’l 1996 a’l 2003). El programa el ze tornà in onda so Italia 1 par do edision co ła condusion de Enrico Papi (da’l 2007 a’l 2009) e po’ de novo so Canale 5 (da’l 2024) co ła condusion de Gerry Scotti. Insieme a *[[Ok, il prezzo è giusto!]]* e a *[[Il gioco delle coppie]]* el ze uno de i pochi programi ndài in onda so tute e tre łe emitenti zenerałiste de Mediaset.
Zelig

***Zelig*** el ze un programa tełevizivo itałian de zènare comico, in onda so Italia 1 da’l 1996 a’l 2003 e so Canale 5 da’l 2003 a’l 2016, da’l 2021 a’l 2023 e da’l 2025. El show, prodoto da Bananas srl, Mediaset e Einstein Multimedia, el deriva el só nome da’l fato che in orìzene el venjéa trazmeso da l'omònemo łocałe miłaneze de cabaret sito a’l sivico 140 de viale Monza a Miłan, el cuało a só volta el trae ła só denominasion da’l noto film de Woody Allen de’l 1983.
Orano

**Orano** xe na cità importante del Nord Africa, porto prinsipale de l'Algeria. El nome de Orano vien dal berbero *Waḥrān*, che vol dire i leoni. Na olta, secondo la legenda, ghera dei leoni che viveva su un colinel rente al mar, e i cazatori i diseva "Waḥrān!" quando i li vedeva. Da sto nome l'è vegnù Orano. Ancó, la cità la xe un grande sentro commerciale e culturałe, e el porto el xe vito come un dei piò importanti de tuto el Mar Mediteraneo.
Costantina (Alzerìa)

**Costantina** xe na cità storica del Nord Africa, situà in alto su na rocia spectacołare. El nome de Costantina el vien dal'imperatore roman Costantino el Grande, che nel IV secoło la ricostruì. Na olta, i fenici i ghea fondà qua na cità comersiàłe, e po i romani i ghea fato de łea un sentro importante. La xe famosa par i so ponti, soratuto el Ponte Sospeso, che el cołega łe do parte de ła cità sopra un profondo canyon. Ancó, Costantina ła xe conossùa come ła "cità dei ponti" e ła conserva un ricco patrimonio de cultura araba, otomana e cołoniałe.
Grande Fratello

El ***Grande Fratello*** (anca scursà in ***GF***) el ze un programa tełevizivo itałian de zènare reality, in onda so Canale 5 da’l 14 setenbre 2000, prodoto da Endemol Shine Italy e bazà so’l format ołandeze *[[Big Brother (serie)|Big Brother]]*. I concorenti de’l reality i condivide ła propia vita cotidiana a l’interno de na caza, reprezi 24 ore so 24 da na serie de tełecamare e zenaralmente i ze parsone comuni parfetamente injote, mentre da’l 2018 a’l 2019 e da’l 2023 a’l 2025 i ze stà sia parsone sconosùe sia VIP.
In diznove edision el ze stà condoto da Daria Bignardi (2000-2001), Barbara D'Urso (2003-2004, 2018-2019), Alessia Marcuzzi (2006-2012, 2014-2015) e Alfonso Signorini (2023-2025).

## Notasion
Caduta libera (programa tełevizivo)

***Caduta libera*** el ze un programa tełevizivo itałian de zènare game show, in onda so Canale 5 dal 4 maggio 2015 inte ła fasa preserałe co ła condusion de Gerry Scotti fin a'l 2025 e di Max Giusti da'l 2026.

## Notasion
Angelo Partecipazio

**Agnello Partecipazio**, noto anche co’l nome **Angelo** (Ànzoło) e el conjome **Particiaco** (Eraclea, segonda metà de l' VIII sècoło – 827),  el ze stà un połìtego de ła Repùblega de Venesia, 10º doze de'l Dogado de Venesia da l'810-811 fin a ła só morte.
Pietro Tradonico

**Pietro Tradonico** (Istria, ùltemo cuarto de l'VIII sècoło – Venesia, 13 setenbre 864) fu doze de'l Dogado de Venesia da l'836 fin a ła só morte
Orso I Partecipazio

**Orso I Partecipazio** (IX sècoło – Venesia, 881)
el ze stà, drio ła tradision, el 14º doze de ła Repùblega de Venesia

Par che’l fuse nevodo de’l desimo doze Angelo Partecipazio.
Giovanni II Partecipazio

**Giovanni Partecipazio** (IX sècoło – 887)  el ze stà, drio ła tradision, el 15º doze de ła Repùblega de Venesia
Pietro I Candiano

**Pietro I Candiano** (842 – Venesia, 18 setenbre 887)
el ze stà, drio ła tradision, el 16º doze de'l Dogado de Venesia
Pietro Tribuno

**Pietro Tribuno** o **Trundomenico** (prima metà de’l IX sècoło – 910 o 911) el ze stà doze de’l Dogado de Venesia da l'887/888 a’l 910/911.
Pietro Badoer Partecipazio

**Pietro Partecipazio** o **Badoer-Partecipazio** (... – 942) el ze stà, drio ła tradision, el 20º doze de ła Repùblega de Venesia.

El zera fio de’l dizdotézemo doze Orso II Participazio.
Pietro III Candiano

**Pietro III Candiano** (... – Venesia, 959) el ze stà un połìtego
, 21º doze de'l Dogado de Venesia da'l 942 fin a ła só morte.
Pietro IV Candiano

**Pietro IV Candiano** (... – Venesia, 11 agosto 976) el ze stà un połìtego, 22º doze de'l Dogado de Venesia da'l 959 sirca fin a ła só morte.
Pietro I Orseolo

**San Pietro I Orseolo** (fine ani 920 – Abbazia di San Michele di Cuxa, 10 zenaro 987 o 988) 
el ze stà el 23º doze de'l Dogado de Venesia da'l 976 a'l 978.
La prova del cuoco

***La prova del cuoco*** el ze stà un programa tełevizivo itałian de zènare cułinario bazà so’l format de ła BBC *[[Ready Steady Cook]]*, trazmeso so Rai 1 da’l 2 otobre 2000 a’l 26 zunjo 2020 e prodoto da RAI co Endemol Italia. Volto stòrego de ła trazmisione el ze stà Antonella Clerici, che ła ga conduzesto el programa da’l 2000 a’l 2008 e da’l 2010 a’l 2018. Altra condutora de’l programa ła ze stada Elisa Isoardi, subentrada a desenbre del 2008 durante ła maternità de ła Clerici ed in sèvito confermada par l’intiera stazon 2009/2010 e da’l 2018 a’l 2020 daspò l’abandon definitivo de ła stòrega condutora.

## Notasion
La pupa e il secchione

***La pupa e il secchione*** el ze stà un programa tełevizivo itałian de zènare reality, ndà in onda in prima serada so Italia 1 da’l 7 setenbre 2006 a’l 10 majo 2024.

Ła prima edision de’l 2006 ła ze stà condota da Enrico Papi co Federica Panicucci, ła segonda edision de’l 2010 ła ze stà condota senpre da Papi co Paola Barale, ła tersa edision de’l 2020 da Paolo Ruffini co Francesca Cipriani, ła cuarta edision de’l 2021 da Andrea Pucci co Francesca Cipriani, ła cuinta edision de’l 2022 ła ze stà condota da Barbara D'Urso, mentre ła sesta edision de’l 2024 ła ga visto el ritorno a ła condusion de Enrico Papi.

Ła ze ła varsion itałiana de’l reality show *Beauty and the Geek*, trazmeso par ła prima volta da’l canałe The WB inte i Stati Uniti d'America inte’l 2005. El ze s tà definìo da i autori cofà un "esperimento sosiałe"; ła varsion statunitense ła ze prodota da Ashton Kutcher e Nick Santora.

## Notasion
Tú sí que vales (Italia)

***Tú sí que vales*** el ze un programa tełevizivo itałian de zènare talent show, comico, varietà e game show, in onda in prima serada so Canale 5 da’l 4 otobre 2014. El programa el ze zonto a l’undezézema edision e ‘l vien rezistrà inte’l studio 8 de’l Centro Titanus Elios de Roma.

## Notasion
Tale e quale show

***Tale e quale show*** el ze un programa tełevizivo itałian de zènare talent show e varietà, in onda in prima serada so Rai 1 da’l 20 apriłe 2012 co ła condusion de Carlo Conti e in replica so Rai Premium.

El programa el ze l'adatamento itałian de’l talent show *[[Tu cara me suena]]*, format spanjoło de ła Endemol in onda so Antena 3.

## Zuria

## Edision

## Reconosimenti
* 2013 - Premio rezìa tełeviziva categoria **Top Ten**
* 2013 - Premio rezìa tełeviziva categoria **Trasmissione dell'anno**
* 2014 - Premio rezìa tełeviziva categoria **Top Ten**
* 2015 - Premio rezìa tełeviziva categoria **Top Ten**
* 2015 - Premio rezìa tełeviziva categoria **Trasmissione dell'anno**
* 2016 - Premio rezìa tełeviziva categoria **Top Ten**

## Zogo in scatoła
Inte'l 2017 ła Clementoni ła ga produzesto un zogo da toła ispirà a ła trazmision.

## Notasion
Stranamore

***Stranamore*** el ze stà un programa tełevizivo ndà in onda da’l 1994 a’l 2009. El ga visùo el só momento de major popołarità tra el 1994 e el 1998 cuando, co ła condusion de Alberto Castagna, el ndava in onda ła doménega sera so Canale 5. Ła trazmision ła jera bazà so un *[[format tełevizivo|format]]* ołandeze de’l 1992 intitołà *All You Need Is Love*, che’l ze anca el titoło de’l*[[All You Need Is Love|omònema canson]]* de i The Beatles che ła funze da sigla ofisiałe par entranbe łe varsion.

## Notasion
Soliti ignoti - Identità nascoste

***Soliti ignoti*** (drioman intitołà ***Chissà chi è*** da’l 2024 a’l 2025, co’l sototitoło *Identità nascoste* da’l 2007 a’l 2012 e *Il ritorno* da’l 2017 a’l 2023) el  ze stà un programa tełevizivo itałian de zènare game show, ndà in onda inte ła fasa de l'access prime time de Rai 1 da l’ 11 zunjo 2007  a l’8 marso 2008, da’l 15 marzo 2010 a’l 13 febraro 2012 e da novo da’l 20 marso 2017 a’l 15 apriłe 2023, mentre da’l 22 setenbre 2024 a’l 30 zenaro 2025 el ze ndà in onda so’l Nove.
El ze stà condoto da Fabrizio Frizzi da’l 2007 a’l 2012, mentre da’l 2017 a’l 2025 ła condusion ła ze stà afidà ad Amadeus.

## El programa
El zogo, bazà so’l format statunitense *Identity* in onda so NBC, el prevede ła prezensa de un concorente e de un grupo de parsonazi misteriozi, mejo diti *injoti* o *identità*. Inte łe prime do edision i jera dieze, nove inte  ła tersa e cuarta, oto da ła cuinta fin vanti.

## Notasion
CentoVetrine

***CentoVetrine*** ła ze na soap opera itałiana ndà in onda in prima vizion da’l 2001 a’l 2016, par un totałe de 3318 epizodi. Ła ze una de łe do sołe soap autoprodote da łe redi Mediaset: l'altra ła ze *[[Vivere (soap opera)|Vivere]]*.
Ła distribusion in prima vizion de *CentoVetrine* ła ze stà efetuada da do redi itałiane: Canale 5, che ła ga trazmeso scuazi integralmente ła serie a partir da l'8 zenaro 2001 fin a l'8 agosto 2016; e Rete 4, che ła ga trazmesa par un curto parìodo conprezo da’l 15 desenbre 2014 a’l 10 marso 2015. Inte’l corso de i ani de ła prima vizion, ła serie ła ze stà anca vendùa a serti  Paezi de l’Europa orientałe, indove ła ze stà distribuìa Dopiagio.
Vivere (soap opera)

***Vivere*** ła ze na soap opera itałiana ideà da Cristiana Farina e Lorenzo Favella, trazmesa da’l 1º marzo 1999 a’l 23 majo 2008.
Ła soap ła trata de ła vita de i conponenti de i diversi nuclei famejari prinsipałi, contada so’l sfondro de na rica sità de provinsia, Como. Inte’l corso de i anni se ga sucedùo numaroze fameje: i Bonelli, i Gherardi, i Falcon/De Carolis, i Canale/Leoni, i Moretti/Monteleone/Sarpi, i Blasi, i Draghi, i Ponti. *Vivere* ła ze stà prodota in Itałia e trazmesa da Canale 5 da’l 1º marso 1999 a’l 21 desenbre 2007 e drioman da Rete 4 da’l 26 desenbre fin a’l 23 majo 2008 da’l łuni a’l vènare, concuistando un bon ascolto inte ła fasa de’l mezodì de Canale 5.