Sean Penn

**Sean Penn**, (Santa Monica, Całiforna, 17 de agosto, 1960) el ze un ator, produtor sinematogfràfego, senejador e rezista statunitense.
 
El ze stà par sìncue volte nomenà a l'Oscar come mejo ator, vinsendoło in do ocazion. Interprete camałeòntego, el ze famozo par łe partesipasion a séłebri film tra i cuałi *[[Carlito's Way]]*, *[[Dead Man Walking - Condannato a morte]]*, *[[La sottile linea rossa (film 1998)|La sottile linea rossa]]*, *[[Mystic River]]* (premio Oscar al mejo ator protagonista inte'l 2004), *[[21 grammi]]* e *[[Milk (film)|Milk]]* (premio Oscar al mejo ator protagonista inte'l 2009) e par ła rezìa, produsion e senejadura del pluripremià *[[Into the Wild - Nelle terre selvagge]]*.

El ga vinsesto i prensipałi premi de intarpreatasion inte i pì prestijozi festival; l'Orso d'argento al mejo ator al Festival de Berlin par *[[Dead Man Walking - Condannato a morte]]*, el Prix d'interprétation masculine al Festival de Cannes par *[[She's So Lovely - Così carina]]* e 2 volte ła Copa Volpi par ła mejo intarpretasion mascołìna alla Mostra intarnasionałe d'arte sinematogràfega de Venesia par *[[Bugie, baci, bambole & bastardi]]* e *[[21 grammi]]*.

## Biografia

El nase inte ła contea de Los Angeles, Całifornia, dal rezista ator Leo Penn e da l'atora Eileen Ryan. I noni da parte del pare i zera abrei imigrài da ła Rusia e da ła Łituania. El ga orizeni  spanjołe da parte de'l pare, infati el vero conjome de'l nono paterno el zera Piñón. Só mare Eileen invese ła ze catòłega, de orizeni italo-irlandezi. El gaveva do fradełi: Michael (1958, muzegante) e Chris (1965-2006, ator, morìo de cadiomiopatia). Penn el ga frecuentà ła Santa Monica High School, e el ga scominsià a zirar i só primi curometrazi co alcuni dei só amighi de infansia, tra cui i fradełi Emilio Estevez e Charlie Sheen, che i viveva visin de caza soa.

## Cariera
El só debuto cofà ator avien inte'l 1974 in un epizodio de ła serie *[[La casa nella prateria]]*, mentre el só debuto sinematogràfego el resałe al 1981 co *[[Taps - Squilli di rivolta]]*; drìoman el se spesiałiza inte'l ròło de'l zòvane viłento e rebełe, prima in *[[Bad Boys (film 1983)|Bad Boys]]* (1983), cruo mełodrama anbientà so un reformadorio, drìo inte *[[Il gioco del falco]]* (1985) de J. Schlesinger da rénte a Timothy Hutton e drìoman inte l'interesante *[[A distanza ravvicinata]]* (1986), storia vera de un tozo sucube de un pare gagiòfo.
Dopo alcune prove inte łe comedie *[[Shanghai Surprise]]* (1986) e *[[Non siamo angeli (film 1989)|Non siamo angeli]]* (1989), dove el resita respetivamente co ła só ex mujer Madonna e el só amigo Robert De Niro, el interpreta un avocato cinico e coroto inte'l *gangster-movie* *[[Carlito's Way]]* (1993) de Brian De Palma darente ad Al Pacino.

Inte'l 1991 el debuta inte ła rezìa co *[[Lupo solitario (film)|Lupo solitario]]*, afresco desperà de ła provinsia mericana, a cui ghe va drìo 5 anni dopo *[[3 giorni per la verità]]* (1996), storia de un pare che'l se vendega de'l sasin de'l fio. Inte'l 1996 el ze stà el protagonista de'l discuso *[[Dead Man Walking - Condannato a morte]]* de Tim Robbins, grasie al cuało el otien l'Orso d'argento par el mejo ator al Festival de Berlin e na *nomination* come mejo ator protagonista ai Oscar; inte'l 1997 el ga intarpretà *[[She's So Lovely - Così carina]]* de Nick Cassavetes (premio par ła mejo intarpretasion mascołina al Festival de Cannes), *[[U Turn - Inversione di marcia]]* e *[[The Game - Nessuna regola]]*.

Premià inte'l 1998 cofà mejo ator al Festival de Venesia par *[[Bugie, baci, bambole & bastardi]]*, inte l'isteso ano el ze stà tra i protagonisti de *[[La sottile linea rossa (film 1998)|La sottile linea rossa]]* de Terrence Malick. Woody Allen ło ga vołesto interprete de'l chitarista zeniałe e scuinternà de *[[Accordi e disaccordi]]*. Considerevołe anca ła só partesipasion a *[[Il mistero dell'acqua]]* de Kathryn Bigelow. Inte'l 2001 el ga otenjùo ła *nomination* a l'Oscar cuało mejor ator par ła só intarpretasion de un pare retardà in *[[Mi chiamo Sam]]* de Jessie Nelson.

El alterna ła resitasion co ła rezìa (*[[La promessa (film 2001)|La promessa]]*, pì un epizodio in *[[11 settembre 2001 (film)|11 settembre 2001]]*) e el vinse l'Oscar come mejo ator protagonista inte'l 2004 (oltra al Golden Globe) co na granda intarpretasion in *[[Mystic River]]*, de Clint Eastwood, indove el interpreta un pare de fameja co pasà criminałe, ła cui vita ła vien sconbinada da'l sasinio de ła fia. Inte'l 2004 el interpreta el ròło de'l protagonista in *[[The Assassination]]*, ła storia vera de'l tentativo (sventà) de Samuel Byck, un modesto negosiante de Cincinnati, de far sciantar un picoło reoplan so ła Caza Bianca al fin de copar el presidente Nixon. L'ano drìo el recita co Nicole Kidman in *[[The Interpreter]]*, zirà inte'l Pałaso de Vero de l'ONU meso a dispozision da Kofi Annan.

Inte'l 2007 el torna drìo ła màchina da preza par dirizer l'intensa storia de Christopher McCandless in *[[Into the Wild - Nelle terre selvagge]]*,  el film de major suceso de'l rezista. Penn el ga dovesto spetar oltra dièze ani par otenjer i deriti da l'autor de'l łibro, da cui A ze traesto el film, Jon Krakauer, e poder reałizar 'sto film. Inte'l majo de'l 2008 el ze presidente de ła zurìa del Festival de Cannes. El 22 de febraro 2009 el vinse el só segondo Oscar par ła *performance* inte'l film *[[Milk (film)|Milk]]*, indove el intarpretada Harvey Milk, paładin dei deriit gay sasinà inte'l 1978. El entra cusì a far parte de ła ristreta sercia (Spencer Tracy, Gary Cooper, Fredric March, Marlon Brando, Dustin Hoffman, Jack Nicholson, Tom Hanks, Daniel Day-Lewis e Anthony Hopkins) dei atori che ga otenjesto do Oscar par el mejo ator protagonista. Drìoman el torna a ła corte de Terrence Malick in The Tree of Life, drìoman Paolo Sorrentino el ło sełie par na prova da rockstar in rovina in This Must Be the Place. Inte'l 2013 el ze Mickey Cohen inte'l gangster movie Gangster Squad. Resentemente el resita in film de scarso suceso (The Gunman e Il professore e il pazzo) e el ofre prove da rezista (Il tuo ultimo sguardo, co l'ałora conpanja Charlize Theron e Javier Bardem, e Una vita in fuga, in cui el dirize sé steso e só fia Dylan) che no convinse né el pùblego né critica, infin Paul Thomas Anderson el ghe ofre na parte inte'l só aclamà Licorice Pizza.

## Vita privà

Inte i ani otanta el ze stà par un parìodo curto fidansà co łe atore Pamela Springsteen (conosùa so'l set de *[[Fuori di testa (film 1982)|Fuori di testa]]*), Elizabeth McGovern (conosciuta sul set di *[[In gara con la luna]]*) e Susan Sarandon.

Inte l'agosto de'l 1985, ła vita parsonałe di Penn ła ga scumisià ad atirar l'atension dei media daspuò el só primo maridaùro co ła cantante Madonna a Malibù. I do i ga resità insenbre in *[[Shanghai Surprise]]*, e Madonna ła ghe ga dedicà el só terso àlbun intitołà ''True Blue'', indove ła definise l'ator całifornian come "el tozo pì cool de l'universo". Ła rełasion ła ze stà senjà anca da viołente rełasion contro ła stanpa, tra cui un insidente inte'l cuało Penn el ze stà arestà par aver agredìo un somejàro so un set sinematogràfego. Par 'sto epizodio, l'ator el ze stà condanà a 60 zorni de prezon a metà de'l 1987, scontandone 33. Pì tardi Penn el ze stà anca acuzà de viołensa domèstega. Inte'l zenaro 1989 i do i firma łe carte par el divorsio.

Daspò 7 ani de fidansamento, int'el 1996 el spoza l'atora Robin Wright, da ła cuała el gaveva avùo do fiòłi: Dylan Penn (1991) e Hopper Jack (1993). A ła fin de'l 2007, ła cubia ła anuncia ła separasion. Penn e só muger i se riconsiłia par un curto parìodo un paro de volte, par po' anunciar el divorsio definitivo inte'l 2010.

Inte'l 2011 el ga avùo na rełasion de sìncue mezi co l'atora Scarlett Johansson. Tra el 2014 e'l 2015 el ze stà sentimentalmente łigà a l'atora Charlize Theron. Inte'l 2016 el se ga łigà a Leila George, só fiòła dei atori Greta Scacchi e Vincent D'Onofrio, che'l ga spozà el 30 de łujo 2020. Ła cubia ła ga divorsià el 15 de otobre 2021.

Fan de Charles Bukowski, Lloyd Cole, cantaudor britànego, el ghe ga dedicà ła canson *Sean Penn Blues*, contenjùa inte l'àlbun *Mainstream* del 1987.

## Ativizmo
Sean Penn el ze sostenjidor dei deriti gay e favorevołe al matrimonio tra parsone de'l steso seso, infati el ze protagonista inte'l 2008 de'l film *[[Milk (film)|Milk]]* par cui el vinse l'Oscar. Durante el discorso d'asetasion de'l premio  el dichiara:

In resposta a chi manifestava contro łe union omosesuałe e indirisava insulti a l'ator Heath Ledger (par el só ròło inte'l film *[[I segreti di Brokeback Mountain]]*) al de fora de'l Kodak Theatre, in cui si zvolze ła serimonia dei Oscar, dice:

So'l fronte de ła połìtega estera, Penn el ze contrario a ła guera in Iraq e el ga anca produzesto un film-documentario al revardo intitołà *War made Easy*. Da'l 2003 no'l ga mai sconto el só dezacordo par łe sielte de l'ałora Presidente George W. Bush e el só suporto par el Presidente Barack Obama. El ga inazonta sostenjùo ła połìtega de'l presidente de'l Venesueła Hugo Chávez, marxista terzomondista. Inte'l marso 2010, l'ator el ga dichiarà che i zornałisti che i ło difama ciamandoło ditador i meritarìa de èsar arestài.

A ła morte de Chávez inte'l 2013, Penn ło ga cusì comemorà:

Sean Penn in zonta el fa parte de l'Advisory Board de l'organizasion par ła protesion de ła vota marina Sea Shepherd.

Daspò l'ataco ruso inte i confronti de l'Ucraina, inte'l febraro 2022 el va Kyiv co'l fin de zirar n documentario che'l testimonia i efeti devastanti de l'invazio, resevendo i rengrasiamente de'l presidente ucraino Volodymyr Zelens'kyj. L'ator, che'l zera stà in Ucraina inte'l novenbre del 2021, el razonze ła zona de guera de ła capitałe dopo èsar rivà inte'l paeze prima de ła serada de'l spasio aereo, e el partesipa inte ła zornada de'l 24 de febraro a na confarensa co ła vice primo ministro Iryna Vereshchuk, come testimonià da łe someje ofisiałe. Ła conferma de ła prezensa de Penn in Ucraina ła ze rivada anca da ła caza produtora de'l film-documentario.

## Controversie
* Durante ła prezentasion de Penn ai Oscar del 2015 par el mejo film, l'ator całifornian el ga dizesto: "Chi gało dà a 'sto fiol de putana ła green card?" prima di prezentar Alejandro González Iñárritu par *[[Birdman (film)|Birdman]]*. Ła fraze ła ze stà retenjesta da serte parsone profondamente rasista inte i confronti dei łatin-meregani *in primis*, e ofensivo anca par tuti cołori che proa de emigrar łegalmente inte i Stadi Unìi. Tutavia Iñarritu ga afermà che se tratava soło de un scherso tra łu e Penn, che i gaveva za łaorà insenbre in *[[21 grammi]]*, e el ga definìo ła batùa de l'amigo "eziłarante". L'isteso Penn el ga afermà de non vołer asołutamente chiedar scuza a nesun, definìndo insemenìi cuełi che no ga  ciapà l'ironia de'l comento.
* Inte'l zenaro 2016 Sean Penn el ze stà al sentro de na połèmica par aver intarvistà, dopo aver otenjesto un incontro segreto co ła mediasion de l'atora Kate del Castillo, el łatitante narcotrafegante mesègan Joaquín Guzmán dito "El Chapo", poco prima de ła só recatura.

## Filmografia
### Ator
#### Sinema
* *[[Taps]]* (*Taps - Squilli di rivolta*), rezìa de Harold Becker (1981)
* *[[Fast Times at Ridgemont High]]* (*Fuori di testa (film 1982)|Fuori di testa*), rezìa de Amy Heckerling (1982)
* *[[Bad Boys (film 1983)|Bad Boys]]*, rezìa de Rick Rosenthal (1983)
* *[[Summerspell]]*, rezìa de Lina Shanklin (1983)
* *[[Risky Business - Fuori i vecchi... i figli ballano]]*, rezìa de Paul Brickman (1983) - cameo
* *[[Crackers (film 1984)|Crackers]]*, rezìa de Louis Malle (1984)
* *[[Racing with the Moon]]* (* In gara con la luna*), rezìa de Richard Benjamin (1984)
* *[[The Falcon and the Snowman]]* (*Il gioco del falco*), rezìa de John Schlesinger (1985)

#### Tełevizion
* *[[Hellinger's Law]]* - film TV (1981)
* *[[The Killing of Randy Webster ]]* (* La strana morte di Randy Webster*), rezìa de Sam Wanamaker - film TV (1981)
* *[[Friends]]* - serie TV, 2 epizodi (2001)
* *[[Two and a Half Men ]]* (* Due uomini e mezzo*) - serie TV, epizodio 2x01 (2004)
* *[[I Griffin]]* (*Family Guy*) - serie TV, epizodio 15x06 (2016)
* *[[The First (serie tełeviziva)|The First]]* - serie TV (2018)

#### Documentari
* *[[A letto con Madonna]]* (*Truth or Dare: In Bed with Madonna*), regia di Alek Keshishian (1991)
* *[[Dogtown and Z-Boys]]*, rezìa de Stacy Peralta (2001)

#### Videoclip
**Queenie Eye* de Paul McCartney (2013)

### Rezista
* *[[The Indian Runner ]]* (*Lupo solitario (film)|Lupo solitario*, 1991)
* *[[The Crossing Guard]]* (* 3  giorni per la verità*, 1995)
* *[[The Pledge' ]]* (*La promessa (film 2001)|La promessa*, 2001)
* *USA*, epizodio de *[[11 settembre 2001 (film)|11 settembre 2001]]* (*11'0901 - September 11*, 2002)
* *[[Into the Wild]]* (*Into the Wild - Nelle terre selvagge*, 2007)
* *[[The Last Face]]* (*Il tuo ultimo sguardo*, 2016)
* *[[Flag Day]]* (* Una vita in fuga*) (2021)

### Senejador
* *[[The Indian Runner]]* (*Lupo solitario (film)|Lupo solitario*), rezìa de Sean Penn (1991)
* *[[The Crossing Guard ]]* (*3 giorni per la verità*), rezìa de Sean Penn (1995)
* *[[Into the Wild]]* (*Into the Wild - Nelle terre selvagge*), rezìa de Sean Penn (2007)
* *[[The Gunman (film 2015)|The Gunman]]*, rezìa de Pierre Morel (2015)

## Notasion