Toyota

Ła  ła ze na multinasionałe japoneze che ła produze autoveicołi. Ła sede ła se cata inte l'omònema sità de Toyota.

Ła **Toyota** ła ze ła mazor sosietà automobiłìstega de'l Japon, co na produsion stimada in sìrca nove miłion de veicołi l'ano. Ła sosietà ła domina el mercà japoneze co sìrca el 40% de łe nove auto rejistràe inte'l 2004, e ła gode de na consistente feta de marcà sia in Europa sia inte i Stati Unìi. Ła ga cuote de mercà senjifegadive anca in arcuanti paezi de'l sud-est aziàtego.

L'azienda ła produze na granda varietà de veicołi zenaralmente stimài par cuałità dei materiałi e bona projetasion.

Inte'l corso de'l 2008 ła Toyota  ła ga sorpasà ła General Motors, deventando ła prima azienda automobiłìstega a'l mondo par nùmaro de veicołi e par faturà.

Ai primi de'l 2011 Toyota ła ze tornada leader mondiałe inte łe vendite, co scuazi 8 miłion e mezo de veicołi vendùi inte'l 2010, co n'aumento de sìrca l'8% respeto a'l 2009 (a roda A ghe va drìo el grupo  GM e el grupo VW). El cołoso automobiłìstego japonezo inte'l 2012 l'a vendesto 9,75 miłion de auto, łeveło record che'l ga permetesto el sorpaso so ła meregana General Motors e so ła todesca Volkswagen. A se trata de na cresita de łe imatricołasion de'l 22,6% respeto a l'ezèrsisio presedente: in Japon łe vendite łe ze aumentàe de'l 35,2% a 2,41 miłion, mentre so i marcà èstari ła cresita ła se ga atestà a'l 19% a 7,34 miłion de unidà. Toyota ła torna cuindi so'l scałin pì alto de'l podio, indove l'avea za sojornà da'l 2008 a'l 2010, mentre inte'l 2011 ła zera zbrisada a'l terso posto in sia a l'inpato devastante de'l dezastro de Fukushima.

Inazonta, nonostante i reciami de'l 2009, Toyota ła ze tornada inte'l 2011 ła marca co'l pì alto vałor zontà co persesion da parte de'l pùblego.

Inte'l 2016, Toyota ła zlansa na inisiativa de *car sharing* ibrido, ciamada *Yukõ*: ła prima sità sernìa par tałe inisiativa ła ze Dublin, in Irlanda; ła segonda ła ze Forlì, in Itałia. Inte'l 2018 el servisio el ze stà estendesto anca a Venesia.

Inte l'ano fiscałe 2019 ła fatura 29.500 miliardi de yen (sìrca 220 miliardi de USD).

Senpre inte'l 2019 Toyota ła fa un acordo de scanbio asionario de'l 5% co Suzuki co ła cuała ła ga na cołaborasion industriałe e comersałe so piataforme ibride ed ełetrifegàe.

Inte'l zunjo de'l 2020 Tesla (azienda) ła ga sorpasà Toyota in tèrmeni de capitałizasion de marcà (so'l marcà asionario), spodestando l'azienda che ła restava inbatùa da'l 2011, ma no ła supara par faturà.

## Orìzeni
thumb|left|Toyoda Sakichi
Ła storia de ła Toyota Motor Corporation ła ga avùo inìsio inte'l setenbre de'l 1933, cuando ła Toyoda Automatic Loom (nasesta inte'l 1890 come produtor de tełari tesiłi, che ła ga avesto un gran suceso grasie a l'invension de'l só creator: el tełaro tesiłe in łenjo) ła ga verzesto na nova divizion destinada a ła produsion de automobiłi, soto ła diresion de Kiichirō Toyoda, só fiòło de'l propietario Toyoda Sakichi.

Inte'l 1934 A ze stà produzesti i primi motori *Type A Engine*, doparài l'ano drìo so l'automobiłe *Model A1* e so l'autocaro *G1*. Inte'l 1936 ga avùo inìsio ła produsion in serie de l'automobiłe *Model AA*.
[thumb|Replica de ła Toyota Model AA, el primo modeło Toyota entrà in produsion ([1936)]]
Anca si ben el grupo Toyota el sia ancò conosùo soratuto par łe automobiłi, el ze oncora ativo inte'l setor tesiłe e sèvita a prodùzer tełari, oviamente automatizài, e machine par cùzer vendesti in tuto el mondo. Ła Toyota Motor Company ła ze stà istituìa cofà sosietà independente inte'l 1937.

El nome de ła dita ła zera stà trasformà da'l conjome de'l fondador Toyoda Sakichi ( traduzesto el senjifega "fertiłe canpo de rizi") in *Toyota* par motivi scaramanteghi, podendose 'st'ùltemo scrìvar, in japoneze, co oto colpi de penèło (l'8 el ze considarà un nùmaro fortunà in Japon e Sina). Inazonta el nome el ze stà canbià par destinguer vita privada e cariera dei fornidori, e senplifegarne ła pronunsia.

Durando ła guera de'l Pasìfego l'azienda ła zera stà inpenjada inte ła produsion de autocari par l'Armàda inperiałe japoneze, inpiegando i prosesi pì econòmeghi posibiłe: ad ezenpio i jera dotài de un soło proietor, a'l sentro de'l coerto.

Fortunatamente par Toyota ła guèra ła ze finìa poco prima che un bonbardamento pianifegà dai ałeài ła ne colpise łe fàbreghe inte ła prefetira de Aichi.

Ła produsion comersałe de automobiłi ła ga avesto inìsio inte'l 1947 co'l modeło *SA*. Inte'l 1950 A ze nasesta na sosietà distinta par ła vendita, ła *Toyota Motor Sales Company* (che ła ze durà fin a'l łujo de'l 1982). Inte l'apriłe de'l 1950 A ze stà costituìa ła caena de vendita *Toyopet*.

## Prezensa inte'l mondo
thumb|Ła sede de ła Toyota a Toyota City, Japon
Toyota ła ga stabiłimenti in tuto el mondo par prodùzer o asenblar i veicołi destinài ai mercài łocałi.Łori i ze prezenti in Stati Unìi, Japon, Austrałia, Canada, Indonezia, Połonia, Sudafrega, Turchia, Gran Bretanja, Fransa, Portogało, Braziłe, e, pì resentemente, anca in Pakistan, India, Arzentina, Repùblega Ceca, Mèsego e Venesueła.

In Europa, A ze ativa na joint venture co'l grupo PSA Peugeot Citroën che inte un inpianto situà a Kolín, inte ła Republega Ceca el produze, inte łe só varie varsion, un modeło de city car projetà in comun e comersiałizà co łe marche Toyota Aygo, Peugeot 108 e Citroën C1

Ze ative łe partnership de produsion drìo scanbio asionari co Mazda e Suzuki.

## Produsion
Toyota investe tanto de ła so riserca in veicołi ibridi come ła Toyota Prius, baxada so ła tecnołoxia Hybrid Synergy Drive. Inte el corso 2013 xe stà ciapà l'incredìbiłe nùmaro de 3.000.000 de Toyota Prius inte el Mondo, che porta ła çifra, incluxa Lexus, a pì de 5.000.000 de ibride inte el Mondo, soło inte el corso del 2012 Toyota ghe n'a vendeste 1,22 miłion e co l'arivo de łe nove Prius Wagon, Yaris HSD, Auris HSD e Auris Wagon HSD, el nùmaro aumentarà considerevolmente. Inte el 2002, Toyota ga testà co suceso na nova version de ła RAV4 a cełe a conbustibiłe. *[[Scientific American]]* ga dichiarà l'axienda *Business Leader of the Year* inte el 2003 par comerçiałixar automobiłi ibride a un preso abordabiłe.

[thumb|Ła [Toyota Prius, el primo veicoło ibrido produxesto in masa da ła Toyota]]
[thumb|Toyota I-Road testà a [Grenoble]]
Toyota ła xe famoxa anca par ła so fiłoxofia de produsion, ciamada Sistema de produsion Toyota, masime par el metodo Just in time che vien adotà in tuto el mondo da tante axiende manifaturiere.

## Asionisti
Ła Toyota ła xe na società par azioni cuotada a ła borsa de Tokyo col nùmaro *7203* (prima sesion), a cueła de New York co ła sigla *TM* e a ła borsa de Łondra come *TYT*.

## Marchi e holding
Ła Toyota ła comerçiałixa i so prodoti co łe marche Toyota, Scion e Lexus. Lexus vien utiłixà par el setor de łe automobiłi de łuso mentre ła marca Scion ła vien utiłixà noma che in ti Stati Unii par comerçiałixar modełi destinai a un publego xovane. Ła Toyota conta 529 susidiarie e 226 afiłiae.

Łe socetà controłate da ła Toyota łe xe:
* Daihatsu (51,3% a marso 2009), produtor de automobiłi
* Hino Motors (50,1% a marso 2005), produtor de autocari e autobus

Łe parteçipasion łe xe:
* Aisin Seiki Co., Ltd. (23,0% a mars 2005), produtor de conponenti automobiłisteghi
* DENSO Corporation (22,98% a marso 2005), produtor de conponenti automobiłisteghi
* Fuji Heavy Industries (8,7% a otobre 2005), grupo industriałe produtor dei veicołi Subaru
*Mazda motor (5% ad agosto 2017)
*Suzuki motor (5% ad agosto 2019)

### Socetà controłae
* Central Motors
* Kanto Auto Works

## Atività non automobiłisteghe
### Finansa
* *Toyota Financial Services*, socetà che fornise finansiamenti ai clienti Toyota.

### Movimentasion Mersi
* *TMHG - Toyota Material Handling Group* socetà che se contende el primato europeo de primo costrutor de machine par ła movimentasion de magaxen, transpallets e carełi ełevadori. Ła ga el grupo BT Industries AB in Svesia de cui fa parte Cesab Carrelli Elevatori SpA in Itałia e Lte (Lift Truck Equipment). 
* *Cascade Corporation: n*el corso del 2013, el Grupo Toyota ga acuixìo el controło de ła socetà Cascade Corporation e, de conseguensa, de l'intièro Grupo Cascade (de cui fa parte l'itałiana Cascade Italia S.r.l., socetà con sede a Łavagno).

### Biotecnołoxie agricołe
Toyota investe in molte picołe axiende e partnership inte el setor de łe biotecnołoxie, intrà łe cuałe:
* P.T. Toyota Bio Indonesia a Lampung, Indonexia
* Australian Afforestation Pty. Ltd. in Austrałia Ocidentałe e Austrałia Meridionałe
* Toyota Floritech Co. Ltd. a Rokkashomura, inte el distreto de Kamikita, inte ła prefetura de Aomori
* Toyota flower
* Sichuan Toyota Nitan Development Co. Ltd. a Sichuan, Cina
* Toyota Roof Garden Corporation a Miyoshi-Cho, prefetura de Aichi

## Corse automobiłisteghe, co Toyota Motorsport GmbH
thumb|Rally Dakar, 1992
### Rally
Toyota ga partesipà a gare de rally co ła Toyota Celica e ła Toyota Corolla e ła xe stada canpion del mondo 9 volte: 5 tra i piłoti (1990 e 1992 co Carlos Sainz, 1993 co Juha Kankkunen, 1994 co Didier Auriol, 2019 co Ott Tanak) e 4 come costrutor (1993, 1994, 1998, 2018). Ła ga fato el so ritorno inte el Canpionato del mondo rally 2017 co ła Yaris WRC, vinsendo el titoło ła stajon drìo. Inte el 2019 da segnałar ła prima vitoria a ła Dakar.

### Corse de prototipi sportivi e 24 ore de Le Mans
Dopo vari tentativi inte el Grupo C inte el 1998 ła Toyota ła ga faxesto exordir a ła 24 ore di Le Mans el novo prototipo Gt-One inte ła clase GT1. Łe tre Toyota GT-One (nome in codexe TS020) łe xe sta tra łe pì vełoci de ła conpetision ma łe ga mancà ła vitoria a cauxa de vari problemi mecanisi ed ełetronisi. Toyota ga partesipà da novo a ła conpetision l'ano sucesivo co na version rivedesta del prototipo GT-One (iscrito sto ano inte ła clase LMGTP). Łe auto xe stàe oncora pì vełoçi de ła volta preçedente ma anca sta volta do de staltre xe stae costrinxeste al ritiro a cauxa de problemi de afidabiłità, mentre ła superstite ga concuistà el segondo posto. Dopo sta parteçipasion l'axienda ga fermà el sviłupo de ła GT-One par conçentrarse so ła prosima entrada in canpo inte ła Formula Uno.
[thumb|Olivier Panis a ła guida de ła [Toyota F1 durante el Gran Premio dei Stati Unii del 2004]]

Ła xe tornada garegiar inte ła categoria inte el 2012 co na vetura ibrida vinsendo el mondiałe inte el 2014, ma sensa otegner el suceso a ła 24 Ore di Le Mans indove na TS040 se ga femà par un prensipio de incendio a łe 5 de matina e ła vetura xemèła ła xe finìa tersa.

Inte l'edision 2015 de ła 24 Ore ła vettura no ła xe a l'altésa de łe rivałi Porsche e Audi, finindo in sesta e otava poxision.

Inte l'edision 2016 co ła nova TS050 ła sfiora ła vitoria, restando in testa a ła gara fin al penùltemo xiro, cuando, fermada da un problema mecanego ła vien sorpasada da ła Porsche.

Soło inte el 2018 ła riva par łe arriva par le tre ełisi ła vitoria, col trio trio Buemi-Nakajima-Alonso primo so ła Sarthe, replicando po' ła vitoria l'ano sucesivo.

### Formula 1, co Toyota F1 Team
Dal 2002 Toyota ga partesipà al canpionato de Formula Uno col *Toyota Team Europe*, co sede a Cołonia. Nonostante el grando investimento łe prestasion de ła scudaria łe xe stae par 3 staxon mediocri. Inte el 2004 xe stà ingagià el famoxo designer Mike Gascoyne; soło inte el 2005, co Jarno Trulli e Ralf Schumacher, ła scudaria ga vansà a łe poxision de metà clasifega entrando in conpetision par łe poxision de testa. Trulli xe rivà do volte segondo e na volta terso (co na pole-position a Indianapolis) inte łe prime sincue gare de ła staxon, jutando ła scuadra a mantegner ła segonda poxision inte ła Clasifega Costrutori par diverse gare. A fin staxon el serarà al cuarto posto. Ła cubia de piłoti ła xe confermada par nantre do staxon, ma co rexultadi inferiori.
Inte el 2008 e inte el 2009 ad afiancar Trulli xe stà ciamà nantro todesco, Timo Glock.
Drìo ła crixe economega e dei scari rexultadi el 4 de novenbre 2009 ła Toyota, che jera drìo prepararse ła vetura par el 2010, anuncia, tra łe łàgreme de un dirixente, l'intension de abandonar ła Formula 1.

### NASCAR
Toyota partesipa co ła Camry a ła *[[Sprint Cup Series]]* e a ła *[[Xfinity Series]]* e co ła Tundra a ła *[[Camping World Truck Series]]*.

### JGTC
Inte el JGTC/SuperGT GT300, ła Reckless's MR-S guidà da Kota Sasaki & Tetsuya Yamano ga vinsesto el canpionato del 2005, presedentemente, inte el 2002 Morio Nitta & Shinichi Takagis' co na ARTA Toyota MR-S i ga conseguìo el steso titoło.
Toyota ła xe stà prexente par ani inte el canpionato de łe super gran turismo japonexi co Supra, Celica, MR2, MR-S e Trueno, vinsendo racuante edision.

Ła marca Toyota xe stà prexente inte łe version tełevixive de "best motoring" co auto test come Corolla Trueno AE86, e Techno Pro Spirit MR-S, el tuto testà dal piłota pluripremià Keiichi Tsuchiya.

### Formula Atlantic
Tra el 1989 e el 2006 ła caxa niponega se ga inpegnà inte ła fornidura dei propulsori par ła Formula Atlantic.

## Sport
Toyota xe el sponsor prinçipałe e el fondadore di tre scuadre sportive japonexi:
* Toyota Verblitz, scuadra de rugby de ła Top League japonexa.
* Toyota Jido Shokki, scuadra de rugby japonexe.
* Nagoya Grampus Eight, scuadra de calcio de Nagoya che ła miłita inte ła prima divixion de ła J. League.

L'axienda par xonta ła sponsorixa e dà el pròpio nome a varie struture sportive in tuto el mondo come:
* Toyota Center, pałaseto del sport de Houston, inte el Texas, sede de ła scuadra de basket dei Houston Rockets.
* Toyota Arena, stadio de Praga, Republega Ceca, sede de ła scuadra de calcio Sparta Praga.
* Toyota Stadium, stadio de Nagoya, sede del Nagoya Grampus Eight.

## Notasion


## Bibliografia
* "*Toyota's plan for Lexus is a reminder of its real goal*" (1º agosto 2005). Financial Times, pagina 16.
* Toyota up close "*Toyota da vicino*", dettagli sulle vendite.

## Voxe corełade
* Toyota Motorsport GmbH
* Toyota F1 Team

## Altri projeti

## Linganbi foresti
*