Maria (mare de Jezù)

[thumb|Maestà de [Giotto|Gioto.|sinistra]]
**Maria** (aramaego מרים, *Maryām*; grego dei LXX Μαριαμ, *Mariam*, Μαρια, *Maria*; àrabo: مريم, *Maryam*) xe el nome de ła mare de Gesù. Ła xe venerada come Santa da catòłisi, ortodosi e da łe più grande cexe protestanti (anglicani e luterani).

Datorno a ła figura de Maria, ghe xe stai posti tre dogmi:
* *Nasùa verxinal* de Gesù, concepìo sénsa pare uman: 
* *Theotokos*, dónca mare de Gesù come Dio, miga soło come omo.
* *Verxinità perpetua*, no ła ga più avùo fii daspò Gesù e ła xe restada vèrxene.

Inte el Età de mezo i ga scomensà a darghe el nome de **Madonna** (dal latin *mea domina*, overosia *me Sióra*). Ła vien anca ciamada **Vèrxene Maria** o anca sóło **ła Vèrxene**, par antonomaxia.

## Maria inte el [[Nòvo Testamento]]
#### Nei Vangeli sinòtisi

De i tre vangełi sinòtisi cueło che el parla più de Maria xe el Vangeło drio Luca. Ghe se cónta che Maria ła vivéva a Nazaret, in Galilea e che, promésa spoxa de San Isepo, ła ga risevùo dal'arcànxoło Gabrièl l'anunso che ła gavaria partorìo el Fio de Dio, sensa averghe raporti sesuałi (Lc 1, 26-38). Eła ła ga asetà e, par ła so conpleta asetasion e fedeltà a ła mision fidàtaghe da Dio, ła xe considerada dai cristiani el modeło par tuti i credénti.

El stéso Vangeło drio Luca el conta ła so prónta parténsa par na sità de ła rejone montóxa de Giuda, par giutar ła cuxina Beta, vecia, gravia de sie méxi. Da Beta ła xe ciamada "la mare del me Sior". Maria ła respónde proclamando el *[[Magnificat]]*: 
Catàndose a Betleme, in Giudea, col so marìo Isepo par el censimento indito (Lc 2,1-2), traverso el cònsołe Cuirin, dal'imperator Augusto, ła ga partorìo in un riparo che era fursi na stała so fiòło, al cual ła ghe ga dat el nòme de Gesù, cofà ghe ga dit el arcangelo Gabriele. El vangeło el cónta el canto dei ànxoi e ła vìxita dei pastóri (Lc 2,1-20), e daspò dei sagi orientałi diti i Re Maji. Drio Mateo, che el fa stasionar ła famégia fin da sùbito a Betleme (Mt 2,1-11), daspò ghe xe ła persecusion de Erode, ła scanpada in Egito, ła strage dei Inocénti e'l retórno a Nazaret.

Co che Gesù el ga fato dódexe ani, Maria e Isepo i eło ga portà par ła Pascua inte el Témpio de Gerusaleme. 'Ndando indrio a Nazaret, i genitóri i no ga più catà Gesù inte ła carovana e, pensieróxo, i xe tornai indrio a sercarlo. I eło ga retrovà al terso xórno inte el Témpio, indove Gesù el stava insegnando infrà i dotóri de ła Lexe. Maria ła xe testimonia, anca sénsa capirne in fóndo el signifegà, de ła prima volta che Gesù el mostra ła cosiénsa de èser fio del Pare (Lc 2 41-50).

I Vangełi i ne ła prexenta in desferénti moménti visin a Gesù inte i ténpi del so ministèr pùblico.

### Inte el Vanxeło drio Zuane
Inte el Vangeło drio Zuane ła vien sénpre ciamada «ła Mare de Gesù». I biblisti catòłisi i créde che in sto vangeło qua Maria ła sia el sìnbolo del'Israèl fedel, che ła speta da Gesù ła grasia del vin del'ałeansa nóva (Nose de Cana). In axónta, ła xe quéła che ła ga fato cònpier al Fio el primo miràcoło de ła so vita pùblica, e ła xe dónca prexentada come ła *mediatóra* de tute łe grasie preso Gesù Cristo. Sul Calvario, durante l'agonia in cróxe, Gesù ła fida al'apòstoło Zuane, e a Maria ła fida el stéso apòstoło: «Donca, eco el to fio!». Daspò ła ga dito al disèpoło: «Eco ła to Mare!». E da quel moménto el disèpoło ła ga tólta inte ła so caxa" (Joani 19,26-27). Drio ła dotrina catòłica sto cuà el sarìa l'ato che ła fa Mare dei credénti.

### Inte i Ati dei Apòstołi
Inte i Ati dei Apòstołi ła xe presentada in preghiera insieme ai apòstołi e i disèpołi in atéxa de ła vegnùa del Spìrito Santo  
Drio ła vixion catòłica sto fato el demostraria che eła ła xe stada el séntro datórno a cui i stési apòstołi e disèpołi i sé ga reunidi par ła deséxa del Spìrito, che ła xe ła nasùa de ła Céxa.

## Inte i [[vangełi apòcrifi]]
[thumb|''[Pietà vaticana* de [[Michelangelo Buonarroti|Michielànzoło Buonarroti]], statua inte ła [[Baxełega de San Piero in Vatican]] che ła retrae ła Vèrxene col corpo del fio morto.|sinistra]]
Ła mare e'l pare de Maria i se ciamava [[Santi Ana e Joachin|Ana e Gioachin]] (come che el xe scrito inte el [[Protovangeło de Giàcomo]]) e i ga avùo Maria vanti coi ani, daspò na vita stèriłe, considerada miga bona par i abrei del ténpo che i retegniva pecà no averghe fii. Drio ła tradision, Ana, Gioachin e Maria i xe stai a Gerusaleme visin a ła *Porta dei Lióni* de ancuo, inte ła parte nord oriental de ła sità vecia, indove ghe xe i resti de ła [[pisina de Betzaeta]]. Ancuò in sta xona cuà ghe xe na Ceza tirada su da i [[Crociade|crociadi]] inte el [[XII secolo|XII sècoło]] e dedicada a sant'Ana.

Maria, che ła ga inparà a caminar a sie méxi, ła xe restada inte el ténpio dal'età de tre ani fino al ténpo de ła pubertà e po ła xe stada dà come spóxa a [[San Giusepe|San Isepo]], che el xe stà par miràcoło sielto da ła fioridura de una vèrgoła.

Drio el vangeło apòcrifo de [[San Bórtoło apòstoło]], na prima anunciasion ła xe stada dà a Maria inte el ténpio stéso de [[Hierusalem|Gerusaleme]]. [[Dio]] el ga dito a Maria:


Ła vèra e propia anunciasion drio alguni ła xe capitada a ła fontana, altri invese i dixe che ła xe stada a ła so caxa.
L'anunciasion del'[[arcànxoło Gabrièl]] a Maria ła vien posta da ła tradision el [[25 de marso]], par respetar el ténpo de nove méxi exati da ła nasùa de [[Jesu|Gesù]] fisada el [[25 de diçenbre|25 de disenbre]].

El *Vangeło drio Fiłipo* el tróva asurdo che Maria ła gabia avùo el so fio paar òpera del Spìrito Santo (in ebràico *ruah'', "spìrito", el xe femeniłe) in quanto Gesù el saria nasùo na prima volta come omo da Maria e Isepp e na secónda come Dio daspò del batixo:

## Pàgine corelade
* Ave Maria
* Salve Regina
* Łitanie łauretane
* Cexa Catòłega
* Madona del Coromoto

## Notasion

## Altri projeti