1° de majo

El **1 de majo** el ze el 121° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 122° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 244 dì.

## Avegnimenti
* 305 – Dioclesian e Masimian i dasa el incargo de inperatore roman.
* 1328 – Guere d'indipendensa scosezi: Col Tratà de Edimburgo-Northampton l'Inghiltera ła reconose ła Scòsia cofà nasion indipendente.
* 1562 – Canonizasion de Cesco da Poła.
* 1699 – Pierre Le Moyne d'Iberville el fonda e primo insediamento eoropeo inte ła vałe del fiume Mississippi.
* 1707 – L'Ato de Union el unise ła Scòzia co l'Inghiltera e Gàłes, formando cusita el Regno de Gran Bretagna.
* 1753 – El vien publegà el *[[Species Plantarum]]* de Linnaeus. Ła ze ła data formałe del scumìsio de ła tasonomia de łe piante ciapada dal Còdaze internasionałe par ła nomenclatura botànega.
* 1776 – Johann Adam Weishaupt el fonda i Iłumenai a Ingolstadt, Zermània.
* 1786 – Prima de l'òpara *[[Łe nose de Fìgaro]]* de Wolfgang Amadeus Mozart, a Viena.
* 1790 – I Stati Unii i tèrmena el so primo censimento
* 1840 – El francoboło *[[Penny Black]]* el taca èsar vendesto inte el Regno Unio
* 1851 – Taca ła Great Exhibition del 1851 (Great Exhibition of the Works of Industry of all Nasestions), na espozision universale vegnesta fata a l'Hyde Park inte ła sità de Londra dal 1º de majo al 15 de otobre
* 1869 – Le Folies Bergère łe verze a Parize
* 1873 – L'Espozision Mondiałe ła verze a Viena
* 1884 – Proclamasion de ła dimanda del dì lavorativo de oto ore inte i Stati Unii.
* 1886 – Scumìsia el siòparo zenerałe che el portarà a otegner łe oto ore lavorative inte i USA. Sto avegnimento uncó el ze festejà cofà *Primo de majo*, *[[Festa dei lavoratori]]* o *Festa del lavoro* inte ła majoransa dei Stati industriałizai. La data ła recorda anca łe vìtime dei insidenti de Chicago che i ghea segnà el prinsìpio de łe lote operare
* 1898 – Guera ispano-americana: bataja de ła baja de Maniła – L'ezèrsito statunitense el desfa ła flota spagnoła del Pasìfego inte ła prima bataja de ła guera
* 1925 – Publegasion del *[[Manifesto dei intełetuałi antifasisti]]*.
* 1931 – USA: inaugurà a New York l'Empire State Building
* 1945:
**Seconda guera mondiałe: El canseliero del Terso Reich Joseph Goebbels el se suicida co so mojere inte el bunker de ła cansełeria de Berlin
** Seconda guera mondiałe: Le trupe de ła Wehrmacht in retirada inte el bełumato i copa oto persone intrà partezani e siviłi inte łe locałità de Veneja, Fiamoi e La Rosa. El vegnarà recordà cofà l’Esìdio de Fiamoi.
** Seconda guera mondiałe: Le trupe de ła Wehrmacht in retirada i copa sìncue siviłi a Tricesimo (UD), sospetai de èsar parte del movimento de libarasion.
* 1948 – La Repùblega Democràtega Popołare de Corea ła vien fondada, co Kim Il-sung cofà presidente
* 1950 – Guam ła devien na dipendensa dei Stati Unii
* 1953 – Union eoropea: inte ła Comunità Eoropea del Carbon e de l'Aciàio el vien verto el marcà de l'aciàio
* 1954 – In Japon ła njien fondada Taku
* 1956 – El vasin antipoliomiełite svilupà da Jonas Salk (v. 26 de marso del 1953), el vien publegà
* 1960 – Guera freda: Crize dei U-2 – Francis Gary Powers, inte un aereo-spia U-2, el vien abatesto inte el sieło de l'Union Soviètega: taca ła crize
* 1967 – Elvis Presley e Priscilla Beaulieu i se marida
* 1972 – Guera del Vietnam: Ofensiva de Pàscua – le trupe nordvietnamite łe cata Quang Tri, ciapàndose el controło de l'omònema provincia
* 1978 – Ła japoneza Naomi Uemura, in slita, ła devien èsar ła prima persona a rivar eła soła al Poło nord
* 1982 – L'Espozision mondiałe el vien verzesto a Knoxville, Tennessee
* 1983 – A San Juan Edwin "El Chapo" Rosario el vinse el tìtuło vacante de ła WBC, categoria pezi lezieri, batendo Jose Luis Ramirez ai ponti in 12 round. El divien cusita el 14º canpion del mondo de puzilato
* 1991 – Papa Joani Poło II el pùblega ła ensìclega *[[Centesimus Annus]]* par i sento ani de ła *[[Rerum Novarum]]* de Papa Leon XIII
* 1994 – El piłòta de Fòrmula 1, Ayrton Senna el more inte el Gran Prèmio de San Marin
* 1995 – Pezanti intachi serbi su Sarajevo e, par vendeta, intachi aèrei de ła NATO so depositi di munizioni serbi.
* 2003 – Il presidente dei Stati Unii George W. Bush el declara fin a ła Seconda guera del golfo
* 2004 – Union eoropea: taca farghe parte dieze novi stati: Cipro, Estònia, Letònia, Lituania, Malta, Połònia, Repùblega Ceca, Slovàchia, Slovènia e Ungaria.
* 2009
** In Svèsia el maridarse intrà persone de l'isteso seso ze legałe da sta data: i vegnarà sełebrai anca da ła Ceza luterana svedeza, cofà za sucede in Norveza.
** La FIAT ła se ciapa el controło operativo de Chrysler
* 2010 – In Cina viene inaugurata l'Esposizione Universale di Shanghai.
* 2011 – Papa Jóani Poło el vien proclamà beato.
* 2015 – In Itàlia ła vien inaugurada l'Espozision Universałe de Miłan
* 2021 – A Venèsia el vien istituio el Dì mondiałe de ła piseta

## Nasesti
## Morti
## Feste e recorense
### Sivili
#### Internasionałi
* Festa dei lavoratori
*EuroMayDay Parade, manifestasion transnasionałe de precari e migranti

#### Nasionałi
* Cipro – Festa de ła zoventù e dei sport
* Finlàndia – Vappu, festa dei scołari e dei lavoratori, conosesta cofà ła fin del longo inverno scandìnavo
* Zermània: Note de Valpurga
* ìzołe Marshall – Festa de ła costitusion e de l'indipendensa
* Stati Unii d'Amèrica – Save the Rhino Day, Dì par ła salvavàrdia del rinoseronte

### Rełijoze
Cristianèzemo:
* San Giuseppe, lavoratore
* Santo Agostino Schoeffler, sacerdote e màrtire
* Santo Amatore de Auxerre, véscovo
* Santo Andeolo del Vivarais, màrtire
* Santo Aredio de Gap, véscovo
* Santo Asafo, véscovo
* Santa Berta, regina
* San Brioco, véscovo e abate
* San Geremia, profeta
* Santi Giovanni de Zorroza e Giovanni de Huete, mersedari e màrtiri 
* Santi Gistaldo e Gundebado
* Santa Grata de Bergamo
* Santo Ipolisto, màrtire
* San Jean-Louis Bonnard, missionario e màrtire
* San Marculfo, abate
* Santo Orenzio de Auch, véscovo
* Santi Orenzio e Pazienza, sposi e màrtiri
* San Pellegrino Laziosi, frate servio
* San Riccardo Pampuri, rełijozo
* San Sigismondo, re e màrtire
* San Teodardo de Narbona, véscovo
* San Torquato, véscovo
* Santa Valpurga de Heidenheim, badesa
* Beato Aldebrando de Fossombrone, véscovo
* Beato Clemente Šeptyc'kyj, sacerdote e màrtire
* Beato Giuliano da Valle (Cesarello)
* Beata Mafalda del Portogallo, badesa
* Beata Petronilla de Moncel, badesa
* Beato Vivaldo da San Gimignano, eremita

Rełijon romana antica e moderna:
* Całende
* Maja
* Lari Pùbleghi
* Bona Dea Subsaxana
* Ludi Florali, cuarto dì

Druidismo e Wicca:
* Beltane, primo dì de istà inte ła moderna Irlanda e antiga festa sèltega.

Ásatrú:
*Walpurg, comemorasion dei cascai in bataja e sełebrasion de łe divinità ligae a ła mazia (ła festa ła taca al tramonto de ła sera prima)

Fede nativa slava:
*Dì de Zhivin e Rod, celebrasion de Živa, dea de ła vita, de l'amore e de ła fertilità, e de Rod, personifegasion del fato

Neopaganèzemo sèltego-lìguro: 
* Dì sacro al dio Belanu e a ła dea Belisma, divinità ligae al fogo, a ła luze e a ła fertilità

## In altri projeti