open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pietro Loredan

**Pietro Loredan** (Venesia, 1482 – Venesia, 3 majo 1570) el ze stà l'84º doze de ła Repùblega de Venesia da'l 26 novenbre 1567 a ła morte.

Fiol de Alvize e Isabella Barozzi, el ze stà eleto, soradetuto par de łe divizion de tanti pretendenti, in età asàe avansada, ma no el se ga mostrà omo sensa, anca se seguramente no el ga podesto insider su l'aministrasion pùblega.
El só dogado el ga pasà trancuiłamente salvo l'ùltemo parìodo cuando che A ze rivà a Venesia un ultimatum turco che'l domandava ła cedision de Sipro.
La defeza ła ze stà pronta e łe armi disposte, ma el Loredan el ze morto do mezi drioman.

## Biografia

### Cariera
Marcanti pì che połìtego el Loredan el gavea recoverto carghe menori via che un incargo ocazional de Vise-doze, sendose trovà a èsar el senador pì vecio a morte de un só predesesor. Da tanti ani el se ga retirà in vita privada e a só granda sorpresa el ze stà eleto duca.

### Dogado

El nome de'l Loredan, fonte de tante sorpreze, el ze stà fato da un Mocenigo (Alvise I Mocenigo, el só sucesor) che dopo setantoto scrutini, visto persa l'ocazion, el ga preferìo farghe ełèzer un vecio par poderlo suceder inte un segondo  momento, trovando un acordo co i aversari.

El novo duca el ga ciapà contro vogia el incargo, ma el ło ga rezesto ben ben. Inte'l 1568 el papa el ga dà calche problema visto che'l ga domandà a Venesia de espelàr i non catòłeghi da'l so teritorio, cosa inasetabiłe, e soło co łonghe tratadive el riscio de ła scomùnega el zera cesà. El resto de'l dogado el ze stà trancuiło fin a'l 28 de marso de'l 1570 cuando, de un momento, Selim II, sultan dei turchi, el ga invià un ultimatum che el ghe domandava a Venesia de cedérghe suito Sipro. La Repùblega la ga rifiutà e el doze el ga fato un łongo e intenso descorso ai diplomàteghi turchi indove el ga defezo łe razon de ła sità, tacada da un nemigo asàe pì forte.

### Ùltemi ani e morte
Un insendio a l'Arsenal e un łongo parìodo de paze i ga meso in parìgoło ła capasità militar veneta ma, nonostante cuesto, el ze riusìo a preordenar na flota de notevole dimension. Inte i ùltemi mezi de ła so vita ła fame ła se ga sparpanjà; co el doze el ga moresto, el 3 de majo 1570, el pòpoło el ga imputà tute łe colpe de i ùltemi mezi costrénzendo ła fameja a farghe un funerałe in forma privà par evitar scontri e dezordeni.

## Notasion
WorldCat

**WorldCat** el ze un catałogo bibliografego. El rejistra łe cołesion de sirca 20 000 biblioteche che, in pi' de 123 Paezi, łe partesipa a ła coperasion bibliotecaria de el *Online Computer Library Center (OCLC*). WorldCat el ze sta costruìo e mantegnuo cołetivamente da łe biblioteche partesipanti.
Gemeinsame Normdatei

El **Gemeinsame Normdatei** (**GND**) el ze un sistema de control de autorità gestìo da ła Biblioteca nasionałe tedesca in cołaborasion co altre biblioteche, soratuto de aree de łengua tedesca, che łe se ocupa de el so azornamento par mezo de OAI. El serve par catałogar dati so persone, persone zurideghe, enti, opare, argomenti, congresi e eventi, ełementi zeografeghi. El ze doparà soratuto da le biblioteche, ma in maniera cresente anca da archivi, muzei e par łe aplicazion in rete.
Library of Congress Control Number

El **Library of Congress Control Number** o **LCCN** (o anca **LC**) el ze un sistema de numerasion seriale de i schedari de el catałogo de ła *Library of Congress* de i Stati Unii. No el ga gnente a che far co el contegnuo de i łibri, e no se el ga de eser confondesto co ła *Library of Congress Classification*.
Internet Archive

**Internet Archive** el ze 'na biblioteca dizitałe *no profit* che ła ga el scopo declarà de permetar un "aseso universal a ła conosensa". El ghe dà un spasio dizital permanente par el aseso a difarenti tipi de risorse: par ezenpio, siti *web*, audio, video e łibri. Internet Archive el ze sta fondà da *Brewster Kahle* int'el 1996 e el fa parte de el IIPC (*International Internet Preservation Consortium*). Oltre a ła so funsion primaria de archiviasion, Internet Archive el ze na organixasion che ła łota par n'a Internet łibera e verta e ła ze anca na asosasion *no profit* riconosesta ufisalmente inte i Stati Unii de l'America.
Mahathir Mohamad

**Mahathir Mohamad** el xe stà 'na figura impurtante de ła politica Małèzia, avendo servìo come Primo Minìstro de Małèzia inte un perìodo de durada prolungada. El xe stà el Primo Minìstro inte dòi periodi distinti, cussì, in deventando el quint Primo Minìstro de Małèzia inte el 1981 e in deventando el setimo Primo Minìstro de Małèzia inte el 2018. El xe riconosesto par el so àlto niveau de leadership e par i so piani de svilupo ecunòmico che àn portà a Małèzia a creàr 'na posision internaziunal rilevante.

## Notasion
National Library of Australia

Ła **Biblioteca Nasionałe austràłiana** (in  ingleze *National Library of Australia* o *NLA*) ła ga sede a Canberra.
Fondada inte el 1960 co el *National Library Act*, co ła cuałe ła ga ciapà el compito de cołegar, preservar e render disponibiłi łe risorse documentarie de rilevansa nasionałe łigae a ła Austrałia e a el popoło austràłian, oltre a materiali miga austrałiani, ła rancura pi' de 7 miłioni de documenti publicai int'el Paeze, oltre a 15000 metri de manoscriti.
Comun marcà

Un **Comun de marcà** (in todesco *Marktgemeinde*, in ceco *městys*, *trhová* o *tržní obec, in* sloven *Trg*) el ze uno de chei comuni che, in Eoropa sentral, sevente el dirito medieval, i gavea otegnuo el dirito de tegnir un marcà. I ze stai distinguesti da łe sità de mercà, daché  ste ultime łe gaveva fortificasion o mura, mentre i comuni-marcà i gaveva de le semplici palade.

Inte el XXI secoło el status de *Marktgemeinde* el esiste ancora  in Zermania (sol che inte ła Baviera, Asia, Nordren-Vestfalia), Austria, Cechia e Italia (sol che inte la provinsa autonoma de Bolzan), dove le pol  anca eser ciamae **borgate** chei sentri abitai che i ga na posizion de preminensa sovracomunale.

A el dì de ancuo el ze puramente un titolo onorifego

## Notasion
Ragdoll

I **ragdoll** i ze na rasa de gato a peło łongo che ga vudo orìzene inte i ani sesanta inte i Stati Unìi.

## Orìzene del nòme
El nome *ragdoll* el ze formà dai termini en léngua ingleze *rag* e *doll* e el vołe dire "bànboła de pèsa", un nome che fa riferimento sia al peło che al caràtere dòsiłe de sta rasa cuà.

## Istòrego
La rasa la ze nata inte'l 1963 so inisiativa de Ann Baker, na dona de Riverside, en Całifornia, che la alevava na cuarantina-sincuantina de gati: la Baker la ga fato acopiare na gata persiana de cołor nèro co un gato birman.

Oto ani dopo, la Baker la ga fondà la International Ragdoll Cat Association.

La rasa ze rivà en seguito a l'inisio dei ani otanta anca inte'l Regno Unìo, cuando che la ze stà conprà da na còpia de Norwich.

Inte i ani novanta jera rezistà ufisialmente 393 ezenplari de sta rasa, che la ze cuadruplicà inte 'l 2003. 

## Caraterìsteghe
El peło dei ragdoll el połe èsere bicołore, colourpoint o mitted co varie conbinasion de cołori. El pezo dei ragdoll el varia dai 3,5-7 kg par łe fémene ai 5,5-9 kg par i maschi.

Tra łe prinsipałi patołozie che aflize sta rasa cuà, ghe ze el mal de core.

## Note


## Altri projeti
Saint-Blaise (disanbìgua)

* Saint-Blaise-du-Buis
* Saint-Blaise-la-Roche
* Saint-Blaise (Alta Savoia)
* Lentillac-Saint-Blaise
* Saint-Blaise (Svisara)
* Saint-Blaise
Jammu e Kashmir (teritorio)

El **Jàmu e Kašmir** (łéngua kašmiri: جۄم تٕہ کٔشِیر ज्वम त॒ कॅशीर; łéngua urdu:جموں و کشمیر; łéngua hindi:जम्मू और कश्मीर)
el ze un teritorio de ła India setentrional.

El konfina a sud ko łi stati indiani de Imàcâl Prâdéš e Pânjàb; a nordovest ko el Pakistan e a est ko el teritorio de el Ładah.

Ła India ła konsidera kofà parte de el teritorio anka łi teritori de el Azad Jàmu e Kašmir e de el Gilgit-Baltistan, ministrai da el Pakistan.
A so volta el Pakistan el konsidera tuto el Jàmu e Kašmir kofà parte del teritorio nasional.

## Zeografia fizega
El se estende so de un teritorio in bona parte okupà da ła kaena de el Imałàia.

El konprende do rejon: el Jàmu a sud e ła vałe de el Kašmir a nord.

## Zeografia umana
Łe sità prinsipałi łe ze Jàmu e Srinagar.

I se koltiva łi orti, fruti (pomi, sareze, armełini, pere, persegi, naranse, pruñe, mandołe e noze), sereałi (orzo, mais, mejo, rizo, sorgo e gran), zaferan; ła se pratega ła serikoltura e ła pesikoltura.
I se estrae zafiri.

Łe ge ze industrie ałimentari, mekanege e tesiłi (tapei e siałi).

Inportante el ze el turizmo rełijozo e sportivo.

## Gałeria de someje

Mt.Kolahoi(5425m) North view -the highest mountain in Kashmir valley.JPG|Monte*Kolahoi*, a nordest
Wular Lake.jpg|Lago Vułar, a nord
Sreenagar view from Shankaracharya Temple.jpg|panorama de Srinagar
Martand Sun Temple Colonnade and cells in the enclosure wall (6133785093).jpg|Tenpio de el Sol a Martand


## Note

## Altri projèti
Ladakh

El **Ładah** (łéngua hindi: लद्दाख़, IAST *Laddākh*, [ləd̪.d̪ɑːx]) el ze un teritorio de ła India setentrional.

El konfina a sud ko el stato indian de Imàcâl Prâdéš; a ovest ko el Jàmu e Kašmir e a est ko ła Cina.

Ła India ła konsidera kofà parte de el teritorio anka łi teritori de Aksai Cin, de ła vałe de Šaksgam ministrai da ła Cina.
A so volta el Pakistan el konsiderava tuto el Ladakh, ko ła ecesion de el Aksai Cin e de ła vałe de Šaksgam  kofà parte del teritorio nasional.

## Zeografia fixega
El se estendeva so de un teritorio in bona parte okupà da ła kaena de el Imałàia.

## Zeografia umana
Łe sità prinsipałi łe ze *Leh* e *Kargil*.

Se koltivava sereałi (orxo e gran).

Inportante el ze el turizmo sportivo.

## Note
Orasion de Fàtima

Ł**'Orasion de Fàtima**, de sołito, ła vien dita a ła fin de ogni mistero de'l rozario.

## Ł'orasion
 

## Voze corełae
* Rozario

## Notasion
Tradusion łeteraria in łengua vèneta sensa autorizasion eclezìastega.
## Bibliografia
 Alfonso Maria de' Liguori, *A Maria Santissima*, Amicizia cirstiana, 2007, p.6.
Credo sìnboło apòstołego

Ł'orasion **credo** ła ze de ła ceza catòłega:

## In [[Łéngoa latina|łatin]]
Credo in Deum Patrem omnipotentem, Creatorem caeli et terrae,

et in Iesum Christum, Filium Eius unicum, Dominum nostrum,

qui conceptus est de Spiritu Sancto, natus ex Maria Virgine,

passus sub Pontio Pilato, crucifixus, mortuus, et sepultus;

descendit ad inferos, tertia die resurrexit a mortuis;

ascendit ad caelos, sedet ad dexteram Dei Patris omnipotentis:

inde venturus est iudicare vivos et mortuos.

Credo in Spiritum Sanctum, sanctam Ecclesiam Catholicam, sanctorum communionem,

remissionem peccatorum, carnis resurrectionem, vitam aeternam. Amen.

## In [[Łéngua vèneta|vèneto]]
Mi credo in Dio Pare Onipotente, Creador de’l sieło e de ła tera; e in Jezù Cristo so unego Fioło,

Nostro Senjor, el cual l’è stà consipiesto de Spirito Santo, nasesto da Marìa Vèrzene, el ga patesto

soto  Ponsio Piłato; l’è stà crozefiso, moresto e sepełesto; l’è na zo inte ł’inferno; el terso dì el ze                     

resusità da morte; asendesto a’l sieło, sentà a dreta de Dio Pare onipotente, da łive el gavarà venjer

a zudegar i vivi e i morti. Credo inte’l Spirito Santo, ła santa Ceza catòłega, ła comunion de i santi

ła remision de i pecadi, ła resuresion de ła carne, ła vita eterna. Amen.

## Notasion

## Bibliografia
 Alfonso M. De Liguori, *Massime Eterne*, Cangini - Filippi & Figli, 1941.
Canberra

**Canberra** (pronunsia inglexe /'keːm.bɹa/, /'kæm.bɹa/, o /'kɛːm.bɹa/) ła xe ła cavedal de ła Austrałia e de 'l Teritorio de ła Cavedal Austrałiana (in inglexe 'Australian Capital Territory' o 'ACT').

## Calche Loghi a Canberra
* Ła sede nova de 'l parlamento
* Ła sede vèca de 'l parlamento
* El monumento ai caduti
* El łago Burley Griffin

## Fonti
Agro Pontin

Ł**'Agro Pontin** o (**Pianura Pontina**) ła ze na rejon stòrega zeografega itałiana che ła fa parte de'l Łasio (tra l'Agro Roman e'l Łasio meridionałe).

## Comuni prinsipałi
* Cisterna di Latina
* Latina
* Pontinia
* San Felice Circeo
* Sermoneta
* Sezze
* Terracina
Alti comuni visini i ze Aprilia, Pomezia, Anzio, Nettuno, Bassiano, Cori, Norma, Priverno e Sonnino i vien, de sołito, misi in rełasion a l'Agro Pontin seben fazente parte de ła pianura da un punto de ocio zeografego, ma astando tòrno co l'agro, e donca  "pontini" almanco par cuestion sosiałi e stòreghe.

## Łèngue
Ł'Agro Pontin no el prezenta na onega łengua, in serti sentri menori e inte łe canpagne ghe ze de łe comunità venetopontine; e in picinina parte prezente el vèneto rente talfiàda el ferareze e friułan che anca dove no pì prategai i ga isteso łasà na influensa inte ła pronunsia łòcal de l'itałian e indove i dopra el diałeto romanesco.

## Notasion


## Altri projeti

## Linganbi foresti
Citrus × latifolia

El **Citrus × latifolia** el ze un àlbara da fruta, conjosùo in Brazil pa'l nome de **limon-taiti**, o soło "limon", e el ze clasifegà come na lima.

El fruto de sta spesia el ze pì grando e un po' manco àsido de ła spesia visina *[[Citrus aurantiifolia]]*, e'l gà manco semense, un saor manco forte e na pełe pì spesa. Ła polpa ła ze un po' verde e'l sugo el ze àsido.

El limon-taiti el ze doparà come condimento e in bevande, par ezenpio te ła tradisional caipirinha dal Brazil.

## Terén
El limon-taiti come i altri fruti citrus no el ze tanto sufìstego co se parla del terén, i se adapta ben a tipi che varia da asà arenozi a creozi. I ideałi i ze i terén łizièr e ben aerài, profondi e sensa inpedimenti.

## Notasion
Diòseze

Ła **diòseze** (in łatin *diœcesis* o *diocesis*, da el greko na sorte de sudivizion aministrativa.

Ła diòseze inte el Inpero roman ła jera 'na divizion intermedia intra 'na provinsa e 'na prefetura, governada da un *agens vices praefectorum praetorio* o dito skursà *vicario.*

Inte ła ceza katòłega ła diòseze ła konprende difarenti parokie, e ła ze governada da un véskovo.

## Note

## Altri prozeti
Domenico Monegario

## Biografia
Łe scarse notisie atorno a'l só conto łe deriva escluzivamente da Giovanni Diacono (paraltro vivesto tre sègołi drioman) a'l cuało se ga refate anca łe crònaghe sucesive.

Orizenario de Małamoco, che da poco el gaveva sostituìo Eracliana come cavedal de'l Dogado, el só conjome el podaria indegar un antenado mònego (*monegarius*) opur coniador de monede (*monetarius*).

El só governo el se insarise inte un parìodo de profonda instabiłità połitega dovùa ai viołenti scontri a l'interno de ła nobiltà: inte i ani precedenti A se zera avisendà Orso, copà inte'l 764, i *[[Regime dei magistri militum|magistri militum]]* nominà d l'ezarcado de Ravena, Diodato, sasinà inte'l 755, l'uzurpador Galla. I stòreghi atuałi i prefarise no darghe miga masa credito a łe crònaghe, che spiegava łe viołenese co ła contrapozision tra un partìo fiło-łongobardo e uno fiło-bizantin, overo tra na fasion de propiedari terieri, co baze a Eracliana, e una de marcanti, radicada a Małamoco.

A ze probabiłe che ła cuestion ła fuse desizamente pì conplesa: A se note infati che 'st'altra ła ze ła faze de tranzision tra ła decadente aministrasion bizantina, raprezentada dai tribuni, e l'autorità de'l doze, senpre pì asentradora e independente. Tutavia ła fegura dogal no ła zera njancora bastansa forte; se ze riva cusì a'l conpromeso e el Monegario el ze stà afiancà da do tribuni ełeti anualmente.

Su'l fronte estero, el Dogado el partesipava a'l clima de incertesa dovùo a l'indebołimento de l'autorità bizantina in Itałia, da ła cuała, almanco formalmente, el continuava a depénder. In 'sto parìodo łe vitorie de Pipino il Breve e ła morte de Astolfo re dei Łongobardi gaveva acresùo el menaso dei Franchi e el raforsamento de'l Papado.

In oni cazo, anca el governo de'l Monegario el zera fenìo trazegamente: inte'l 764 el zera stà deposto e abasinà. Resta sconosùi łogo e data de morte.

L'ełesion de Maurizio Galbaio come só sucesor ła ga inaugurà finalmente un parìodo de stabiłità che ga vedesto el raforsamento de'l poder dogal.

## Bibliografia
* 

## Altri projeti

## Linganbi foresti
*
Taylor Swift

**Taylor Swift** ła xe na cantante statunitense, che ła xe dedita prinsipalmente ai xeneri pop, country, folk, e che ła xe in atività da ła fin dei ani do mie.

Tra łe so cansón pì famose, ricordemo *Love Story, You Belong With Me, Shake It Off, Blank Space*, ecc.

## Discografia

### Album in studio

* 2006 – *Taylor Swift*
* 2008 – *Fearless*
* 2010 – *Speak Now*
* 2012 – *Red*
* 2014 – *1989*
* 2017 – *Reputation*
* 2019 – *Lover*
* 2020 – *Folklore*
* 2020 – *Evermore*
* 2022 – *Midnights*
* 2024 – *The Tortured Poets Department*

### Re-incisioni

* 2021 – *Fearless (Taylor's Version)*
* 2021 – *Red (Taylor's Version)*
* 2023 – *Speak Now (Taylor's Version)*
* 2023 – *1989 (Taylor's Version)*

## Filmografia

* *Hannah Montana: The Movie* (2009)
* *Valentine's Day* (2010)
* *The Giver* (2014)
* *Cats* (2019)
* *Miss Americana* (2020)
* *Amsterdam* (2022)

## Note
Lonson

**Lonson** la xe na fraçion del comun de Mègolo, inte la provinçia de Veneçia.

## Zeografìa fìsega
Lonson el xe situà a nord-est del capologo comunal che 'l se cata a çirca 3 km.&nbsp;El pìciolo çentro abità, çircondà da la canpagna el xe traversà dal fiume scolo Corejo. A nord el confina col comun de Monastier de Treviso e Fossalta de Piave. A est el confin col comun de Musil el xe rapresentà dal tracià de la SS 14 Triestina.

## Monumenti e siti d'interesse
### Monumento ai cadudi de la guera '15-'18
La picenina fraçion de Lonson de Mègolo la xe ciamada par italian cofà *Losson della Battaglia* a recordar la Granda Guera che la ga segnà sto toco de tera de la bassa Piave. El tremendo evento de guera el ga coinvolzesto Lonson cofà avanposto nemigo estremo e canpo de bataja, reconquistà intel zugno del 1918 co gravi pèrdete. Un picenin monumento posto a la porta del çentro abità el xe stà ereto da la seçion artijeri de Mègolo intel zugno del 1980 come testimoniança de la tràsega bataja del sostiçio. Inte na làpide xe reportà el sevente: "Inte la note del 25 de zugno 1918 da sta riva sagra al destin de la patria, fanti, audaci, bersajeri, cavalieri, artijeri e zèneri de la invida III armada in un tumulto de schiere coçante e fragor de armi i ga spostà a reconquistar quel lenbo de tera italian che 'l sagrefiçio de vita e sangue dei fioi pi boni el ga consagrà a la Patria. Unidà parteçipanti: divisioni 22, 23, 37, Pèrdete 3000 morti, 20000 feridi".

### Parco Bers. Attilio Verdirosi
Realizà graçie la volontà del comun de Mègolo che 'l xe stà in grado de requalifegar na zona poco doparà del paese, el parco el xe stà dedicà al bersajer Attilio Verdirosi (Longone Sabino 1-07-1873; Lonson 19-06-1918). Medaja de oro al valor militar, el xe stà perdesto propio vesin de Lonson durante i tràseghi conbatimenti che i xe avegnudi intel zugno del 1918, morto da na mitrajatriçe nemiga che fin a l'ùltemo el ga çercà de blocar par fermar el sparzimento de sangue dei conpagni.

### Cesa de Lonson

La cesa parociale de Lonson, intitolada a San Zeròlamo saçerdote e dotor, la xe stà ereta intel 1922 da la comunità locale. In realtà se trata de recostruir l'antiga cesa desfada dai eventi de guera. Inte l'àsside de la cesa el xe piaçà un organo de la casa organaria Vincenzo Mascioni datà 1928, a 2 manuali e pedalera. Intel 1988, par esigençe litùrzeghe el pìciolo organo el xe stà eletrifiegà e anplià de 5 registri sonori, dotà de na nova consol a trasmission elètrega.

## Node

## Bibliografìa
* Bortoletto Toniolo, Le Tre Venezie, Grafiche Antiche S.r.l. Cornuda, Treviso, 2001 n.1.
Nóva Kałédonia

Ła **Nóva Kałédonia** (franseze *Nouvelle-Calédonie*, [nuvɛl kaledɔni]), ła ze na kołetività de oltremare *sui generis* de ła Fransa.

Ła konsta de un grupo de ìzołe e arsipełagi de ła Oseània int'el Osèano Pasìfego sudosidental.

Ła ga konfini maritimi ko łe Ìzołe Sałomone a nord, ko Vanuatu a nordest, ko łe Fizi a est, ko ła Austràlia a sudovest.

## Zeografia fizega
Ła kołetività ła konprende 'na ìzoła prinsipal, Gran Tera, łe ìzołe de ła Łealtà a el so nordest, ła ìzoła de i Pini a el so sudest, łe ìzołe Bełep a el so nordovest. Łe se rikorda anka łe ìzołe de ła Cesterfild, sirka 500&nbsp;km a ovest de łe ulteme.

Ła ìzoła prinsipal ła ze traversada da 'na kaena de montañe (Kaena Sentral ), ke łe riva a pi' de 1600 m.
Molte de łe ìzołe łe łigae a de łe bariere korałine, o parkè sta ultima łe sirkonda, o par eser łore istese parte de un atołon.

El klima el ze de tipo tropegal.

## Zeografia umana
Ła mazoria de ła popołasion ła ze de etnia kanaka o de orizene europea. Skuazi tuti i parla el franseze e i ze de rełijon kristiana.

Ła ga 'na ekonomia dinamega, łigada a el desfrutamento de łe risorse de el sotosiol, in partikołar el nikel.
Inportanti i ze el ałevamento de bovini e ła akuakoltura de ganbareti. El turizmo el ze drio kreser.

## Gałeria de someje

Mont-Humboldt (3482880540).jpg|Monte Hunbolt inte ła Kaena Sentral, a sud
Diahot.jpg|fiume Diahot, a el nord de ła ìzoła prinsipal
NouméaCentre.jpg|panorama de Numéa, el kaołogo
Pont de Mouly, Ouvéa, NC.jpg|Ìzoła de Uvéa, parte de łe Łagune de ła Nóva Kałédonia, sito patrimonio ONUESC


## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Kinlochewe

**Kinlochewe** (in gaelico scozese: ***Ceann Loch Iú***) el xe un paese de łe Highland osidentałi, nel nord-ovest de ła Scozia, situà a sud del Loch Maree, inte ła rejon del Wester Ross.

## Etimologia
El toponimo gaelico *Ceann Loch Iú* (*par* cui *Kinlochewe*) el vol dir "testa (kin) del Loch Ewe (fin al 1700 altro nome del Loch Maree) ".

## Geografia fisica

### Localisassion
Kinlochewe xe trova par i villaggi di Torridon ed Achnasheen (rispettivamente ad est/nord-est e a ad ovest/nord-ovest deła prima), a circa 30&nbsp;km a sud-est di Gairloch.   

### Clima
Kinlochewe vive un clima marittimo (Köppen *Cfb*). 

La ga el nivel medio annuale de sole pì basso de tuti i siti de basso livello de łe Isole Britàniche (poco pì de 890 ore l'anno). Par sto fato se deve al rilievo de ła zona circostante, le altine occidentałi łe xe tipicamente ła parte pì nubiosa del paexe, in generale no ricevendo ben pì de 1100 ore l'anno. Ła pioggia, a pì de 2250 millimetri par anno. Łe temperature estreme dal 1960 łe xe stà da -14,1°C inte el febraro 1960, a 31,1 °C durante el lujo 2006. Anca se locałizà inte l'estremo Nord del Regno Unito el 28 de xenaro 2024, i se ga registrà 19,6°C stabilendo el novo record naçional, a causa dei correnti fafonici dałe Highland Scozesi.  La temperatura pì bassa registrada inte i ultimi anni ła xe stà de -11°C durante el Dicembre 2010.

## Siti de interesse
A Kinlochewe ghe xe un memorial de ła Prima guera mondiałe.

## Nota de ła notifica
Grado Celsius

El **grado Celsius** (in sìmbolo **°C**), dito anca **Centigrado**, xe l'unità de na scàla de misura par ła tenperadura, dal nome del astronomo svedese Anders Celsius (1701-1744), che la ga proposto par ła prima volta inte el 1742.

La scala Celsius ła fissa el punto de fusione del ghiaxo in na miscela de acqua satura de aria a 0°C e el punto de ebollizion a 99,974°C soto łe Condizioni standard de presion (1 bar, presion a cui l'aqua se bolla a 100° Celsius).

## Conversion

Le scale termometriche de Celsius e de Fahrenheit łe se incrocia al valore de − 40 °C.

Un metodo par convertir Celsius in Fahrenheit xe moltiplicarlo per 1,8 e zontarghe 32: °F=°C*1,8+32. 

Al contrario, per convertir el Fahrenheit in Celsius bisogna sottrarre 32 e dividerlo per 1,8: °C=(°F-32)/1,8. 

Ła scàla Celsius ła xe doparà inte ła pì granda parte del mondo ogni dì, anca se inte i mass media ła jera ancora ciamà frecuentemente centigrada fin ai anni novanta, particołarmente inte łe prevision del tempo. Inte i Stati Uniti (nanca inte i teritori no incorporà e inte i Stati liberamente associà del Pacifico), in Belize, in Liberia e in alcune ìxołe caraibiche se dopara invece ła scàla Fahrenheit, ma anca sti paexi i dopara ła scàła Celsius o el kelvin inte łe aplicaxion Scientifiche o tecnołogiche. 

El xe stà ła cuarta scala doparà dai inizi deł 1700.

## Altri projeti
Łengua usricheana

El **usricheàn** (anca conosesto come **Hunsrickisch** o **Hunsrückisch** o anca **usrichean riograndeze**) el ze na lengua zermànega, derivada dal dialeto Hunsrückisch. Ła ze considerada, dal 2012, parte del patrimonio stòrego e cultural del stado del Rio Grande do Sul e, dal 2016, come patrimonio culturał imateriał del stado de Santa Catarina. Ła ze anca łéngua cofisial inte i comuni de Antônio Carlos (SC), Barão (RS), Ipumirim (SC), Ouro (SC), Santa Maria do Herval (RS)  e San João do Oeste (SC).

In Braziłe, el usricheàn el ze parlà in calche rejon de i stadi de Spirito Santo, Rio Grande do Sul e Santa Catarina. Ła łéngua ła ze parlada anca inte łe rejon del Nordest de ła Argentina e del Sudest del Paraguai.

## Notasion
Clima oceanico

El **[[clima]] oceanico** o **clima atlantico** el xe un tipo de clima che se cata tipicamente lungo le coste ovest a le latitudini medie in tuti i continenti del mondo e in Australia sudorientałe. Clima simile se cata anca su le alture tropicali.

## Descrizion
I climi oceanici i ga una minor escursion termica in contrasto co el clima temperào umido. 

El clima oceanico el xe mitigà dała całda Corrent del Golfo del Messico; el presenta inverni fredi e rigidi e ete miti par via del corrent del golfo del Messico.

Łe pioggia la casca in ogni periodo de l'anno, tranche che inte łe aree tropicali, che łe ga clime pì simili a quela de ła savana (con clima secco in inverno). Un'altra eccezion parziale xe el Pacifico nord-ovest, dove i estivi xe relativamente secchi ma la stagion de piove xe assai umida e abbastanza longa par evitar l'arriscio estivo che el sucedi invece inte łe rejon de clima mediterraneo.

Le carateristiche de ła temperatura łe varia tra i climi oceanici: łe rejon a łałitùdine pì bassa łe xe subtropiche dal punto de vista del calore, ma pì comunmente prexenta un clima temperà, co inverno freschi ma no fradi e ete tenpi ma no caldi. Łe estati łe xe generalmente pì fresche che łe zone co clima umido subtropicale. Se se ga spostà verso i poli, ghe xe una zona de clima oceanico subpolar (Köppen *Cfc*), con inverni relativamente miti e veri freschi che dura meno de quatro mesi: in sta fascia de clima se cata, par exenpio, la costa de l'Islanda (emisfero boreale) e el sud del Cile (emisfero meridional).

I climi oceanici i xe clasificà come umidi, in relazion a łe pioggia. Solo inte ła Patagonia che xe inveze un clime oceànico secco.

### Cità che presentan un clima oceanico
Tra le sità pì inportanti co un clima oceanico ghe xe:

* Dublin, Irlanda
* Londra, Regno Unito
* Amsterdam, Paexi Basi
* Bogota, Colombia
* Bruxelles, Belgio
* Parigi, Fransa
* Bergen, Norvegia
* Anburg, Germania
* Copenaghen, Danimarca
* Samsun, Turchia
* Hobart, Australia
* Portland, Oregon
* Seattle, Washington
* Vancouver, Canada
* Puerto Montt, Cile
* Mar del Plata, Argentina
* Wellington, Nova ZelandaNovità Zelandia
* Coban, Guatemala
* Caxias do Sul, Brasile
* Curitiba, Brasile
* La Speransa, Honduras
* Invercargill, Nova Zelanda
* Dunedin, Nova Zelanda
* Punta del Este, Uruguay

## I legami esterni

* Dati Dati su l'osservazion de l'oceano
*
Ìzołe Malvine

Łe **Ìzołe Malvine** (in spañoło *Islas Malvinas*, [ˈislas malˈβinas]) o **Ìzołe Fòlklend** (in ingleze *Falkland Islands*, /ˈfɔː(l)klənd/ o /ˈfɒlklənd/) łe ze un Teritòrio Britànego de Oltremar.
Łe ze reklamae da ła Arzentina, kofà parte de ła Provincia de Tera del Fogo, l'Antàrtide e Ìzołe de l'Atlàntego Sud

Ła konsta de un arsipełago de ła Amèrika de el Sud int'el Osèano Atlàntego sudosidental. El se kata int'el zokoło kontinental sudamerikano, 450&nbsp;km a el łargo de fronte a ła boka de el Streto de Majełan

Ła ga konfini maritimi ko ła Arzentina a ovest.

## Zeografia fizega
El arsipełago el konprende do ìzołe prinsipałi,  Falklend Osidental o Gran Malvina, e Falklend Oriental o Soledad, oltrea a sirka 200 ìzołe minori.

Intranbe łe ìzołe prinsipałi łe ga koste artikołae e riłiavi ke i riva a sirka 600 m s.l.m; ła ìzoła oriental ła prezenta 'na penìzoła meridional manko ełevada

El klima el ze de tipo stepego a nord e tenperà a sud, karaterizà da forti venti fredi.

Łe ìzołe łe prezenta prinsipalmente vezetasion erbasea, kofà praterie e brugiera.

## Zeografia umana
In pasà łe jera de łe stasion de kasa a łe bałene. Al di de ankuo łe risorse prinsipałi łe ze el ałevamento bovin e ovin, e ła peska.

## Gałeria de someje

Mount_Usborne_-_Flickr_-_chris_lovelock.jpg|Monte Azborn, inte Falklend Oriental
West-Falkland.jpg|kosta setentrional de Falklend Osidental
Aerial_photo_Port_Stanley.jpg|panorama de Stanli, el kaołogo
Cobb's_Wren.png|*Troglodytes cobbi*, ozeło endemego


## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Sistema de nome de dominio

El **Sistema de nome de dominio** (**DNS**) el xe un sistema de nomeamento gerarchico e distribuìo par i computer, i servixi e altre risorse inte Internet o altre rèdi de Protocollo de Internet (IP). El pol tradure i nomi de dominio memorizà a i dirisi IP numerici neçesàri par locałizare e identificare i servisi e i dispoxitivi de computer co i protocołi de rete sottostanti.  El DNS funsiona da Internet dal 1985. 

Indica anca el protocolo che regola el funzionamento del servisio, i programmi, i server su cui questi i xe elaboradi. 

## Istòria
El DNS xe stà ideà el 23 de zugno 1983 da Paul Mockapetris, Jon Postel e Craig Partridge. Inte el 1987 i xe stà publicà i comenti al standard RFC del DNS, co i nomi RFC 1034 e RFC 1035. 

## Descrizion
I nomi **DNS**, o "**nome de dominio**" xe una de łe caraterìsteghe pì visibili de Internet. Ła operazion de conversion da nome a indirizo IP ła xe dite "resoluzion DNS". Questi nomi i xe utili, mediante na tradusion, sołitamente ciamà "resoluzion", al posto dei Indirixi IP orixinali. El servisio el xe realizà tramite un ''database'' distribuìo, costituìo dai *[[Servidori|server]]* DNS. El DNS el ga na strutura gerarchica a arbo invertito e el xe dividesto in domini (com, org, it, ecc.). A ogni dominio o nodo el corrisponde un *nameserver*, che conserva un *[[Baze de dati|database]]* con l'informazion de certi domini che el xe responsabile e el se rivolge ai nodi successivi quando el ga da trovar informazion che aparten a altri domini. 

Ogni nome de dominio el finise co un "." (punto). Par exenpio l'indires *Wikipedia.org* el finise col punto. La corda che segue el punto final ła xe ciamà "domaine raide" (DNS root zone). I *server* responsabili del dominio raidei xe i sołeti *[[Root nameserver|root nameservers]]*. I detiene el elenco dei *server* autorixi de tuti i domini de primo livello (TLD) riconosui e el fornisce in risposta a ogni richiesta. I *root nameserver* xe 13 in tuto el mondo, de cui 10 in Stati Uniti, do in Europa (Inghilterra e Svezia) e uno in Giappone. 

In pratica, el DNS el xe un registro universale cioè un *database* distribuìo, con una strutura ierarchica, che archivi i nomi de dominio mnemonici e ła so associazion ai relativi indirixi IP specifici.
Tere austràłi e antàrtege fransezi

Łe **Tere austràłi e antàrtege fransezi** (franseze *Terres australes et antarctiques françaises*), skursà in **TAAF**, łe ze na kołetività de oltremare *sui generis* de ła Fransa. Parte de i so teritori ła ze rivendegada da altri stati de ła zona (Komore, Madagaskar, Maurisio).

Ła konsta de difarenti ìzołe e arsipełagi de ła Africa int'el Osèano Indian sudosidental, oltre ke a 'na porsion de el Antartide oriental.

In partikołar łe konprende:
* Ìzołe Kergełén: łe ga konfini maritimi ko ła Austràlia a sudest.
* Ìzołe Crozé
* Ìzołe de San Poło e Nova Amsterdam
* Ìzołe sparpañae de el Osèano Indian (Ìzoła Europa, Basas da India e Zani de Nova situae int'el  Kanal de Mozanbiko; Ìzołe Glorioze a nord de Madagaskar e Tromlèn a est de Madagaskar): łe ga konfini maritimi ko Mozanbiko, Madagaskar, Maiòt, Komore, Seišel, Maurisio e Riunion
* Terra Adełia

## Zeografia fizega
Łe Ìzołe Kergełén, Crozé, San Poło e Nova Amsterdam łe ze ìzołe oseanege de natura volkanega.
El klima el ze de tipo osèanego (Cfb sevente *Köppen*) a San Poło, Nova Amsterdam. Łe Kergełén e łe Crozé łe ga klima połar de tundra (ET sevente *Köppen*).

Łe Ìzołe sparpañae de el Osèano Indian łe ze de orizene corałina, in forma de atoło o de atoło sorałevà.
Ła ga klima tropegal.

Ła Terra Adełia, ła ze 'na rejon kostiera de el Antardide Oriental, in corispondensa de el poło sud geomañetego.
Ła ga klima połar de inlandsis (EF sevente *Köppen*)

## Zeografia umana
No ge abita stabilmente nisun, ła popołasion tenporanea ła konprende personal miłitar, teknego e sientifego, ke el varia da sirka 310 aneme in istà a sirka 150 aneme in inverno.

## Gałeria de someje

Plateau_de_l'Au-delà,_île_de_la_Possession,_Crozet,_TAAF.jpg|Ìzoła de ła Posesion inte łe Crozé
Ile de Saint paul et le Marion Dufresne au large.jpg|Ìzoła de San Poło
Lyallia kerguelensis.JPG|*Lyallia Kerguelensis*
2021-03 Amsterdam Island - Amsterdam albatross 37.jpg|Albatros de Amsterdam, ozel endemego


## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Połinezia franseze

Ła **Połinezia franseze** (franseze *Polynésie française* [pɔlinezi fʁɑ̃sɛːz]), ła ze na kołetività de oltremare de ła Fransa.

Ła konsta de sinkue arsipełagi de ła Oseània int'el Osèano Pasìfego sudoriental.

Ła ga konfini maritimi ko łe Kiribati a nordovest, ko łe Cuk a oves, ko ła Pitkern a sudest.

## Zeografia fizega
Ła kołetività ła konprende:
* el  arsipełago de ła Sosietà,ko łe Ìzołe de el Vento e łe Ìzołe Sotovento, a ovest
* el  arsipełago de łe Markezi, a nordest
* el arsipełago de łe Ganbié, a sudest
* el arsipełago de łe Tuamotu, a el sentro e a est
* el arsipełago de łe Ìzołe Austrałi o Tubuai, a sudovest

Łe ìzołe pi' grande łe ze Taiti, Nuku Hiva, Hiva Hoa, Raiatea, Moóreà e Ua Pou.

Łe ìzołe łe de orizene volkanega e zeneralmete łe ze sircondae da 'na bariera corałina; in serti cazi ła ìzoła volkanega ła ze sprofondada, łasando sol ke un atołon.  Ła sima pi' alta el ze el *Orohena* de pi' 2200 m, ma se kata altre sime superiori a i 1000 m.

El klima el ze de tipo tropegal.

## Zeografia umana
Łe ìzołe pi' abitae łe ze Taiti, Moóreà, Raiatea e Bora Bora.
Ła mazoria de ła popołasion (78%) ła ze de etnia połineziana, sevia da zente de orizene europea (12%) e aziatega (10%). El franseze el ła uñoła łingua ofisal, Ła rełijon pi' defondesta el ze el kristiana.

Ła produze perle, kopra, e ła desfruta ła peska.
Łe ge ze industrie agroałimentari e navałi.
Molto inportante el ze el turizmo.

## Gałeria de someje

Ua_Pou_-_Tapageuse.jpg|Monte Oavé, a Ua Pou
Lagon Bleu - Rangiroa - panoramio (64).jpg|atołon de Rangiroa
Tahiti_-_Papeete_4.JPG|panorama de el kaołogo, Papeéte
Marae, Raiatea 2.jpg|Marae de Taputapuàtea'', sito istorego patrimonio ONUESC


## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Jórja de el Sud e Ìzołe Sènduic meridionałi

**Jórja de el Sud e Ìzołe Sènduic meridionałi** (in ingleze *South Georgia and the South Sandwich Islands*) el ze un Teritòrio Britànego de Oltremar.
Łe ze reklamae da ła Arzentina, kofà parte de ła Provincia de Tera del Fogo, l'Antàrtide e Ìzołe de l'Atlàntego Sud.

Ła konsta de do arsipełagi de ła Amèrika de el Sud int'el Osèano Atlàntego sudosidental. Ła Jórja de el Sud ła se kata inte ła plaka kontinental sudamerikana, 1400&nbsp;km a est de łe Ìzołe Malvine; łe Ìzołe Sènduic meridionałi, łe se kata 700&nbsp;km a sudest de el primo arsipełago e 1700&nbsp;km a ovest de ła kosta de el Antàrtide

## Zeografia fizega
El arsipełago de ła Jórja de el Sud el konprende ła ìzoła prinsipal (Jórja de el Sud), łonga 160&nbsp;km e łarga 30&nbsp;km, e 'na dozena de ìzołoti menori. Jórja de el Sud ła ze traversada da 'na cadena montuoza ke ła riva a skuazi 2900 m
Ła ga klima połar de tundra (ET sevente *Köppen*).

El arsipełago de łe Ìzołe Sènduic meridionałi el ze formà da 11 ìzołe ke łe forma un arko insułar ko diresion nord-sud de sirka 700&nbsp;km de łongesa, e sudevidesto in tre grupi
Łe ga klima połar de inlandsis (EF sevente *Köppen*)

## Zeografia umana
No ge abita stabilmente nisun, ła popołasion tenporanea ła konprende personal sientifego e ministrativo, par un total de 20-30 persone.

## Gałeria de someje

Mount Paget.jpeg|Monte Paget, inte Jórja de el Sud
Released to Public Mount Belinda Erupts (NASA) (436666559).jpg|Volcan Belinda in erusion, inte łe Ìzołe Sanduic meridionałi. Foto in falsi cołori
SeMo-154 (49434861798).jpg|panorama de *King Edward Point*, el kaołogo
Anthus_antarcticus_-South_Georgia,_British_overseas_territory-8.jpg|*Anthus antarcticus*, ozeło endemego


## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Sarakhs

**Sarakhs** el xe el capoluogo del shahrestān de Sarakhs, circonscrision sentrałe, inte ła provincia de Razavi Khorasan in Iran. El 2016 el gavea na popołasion de 42179 abitanti. El se cata al confin oriental de ła provincia, al confin co el Turkmènistan.

## Storia
Sarakhs el jera importante par la "via de la seta" e gaveva tante biblioteche e na famosa scola de architetura. Gran parte de ła sità orixenałe ła se cata ora oltre el confin, inte el teritorio turkmeno, inte ła omonima sità, provincia de Ahal.

I storici turkmeni i crede che xe stà fondada 2500 anni fa. I mongołi i ga sacà e distrutto el 1220 e ła xe stà ricostruida inte ła metà del XIX secolo dal Shah Nasser al-Din de ła dinastia Qajar. La sità risorsa ła ga ciapà cussì el nome de *Sarakhs-e Nasseri* (cioè: i Sarakhs de Nasser).

## Clima
El clima de Sarakhs el xe freddo in inverno, in istà caldo e secco grasie a l'influensa del Deserto de Karakum. El dì de 7 lujo 2021 xe stà registrà ła tenperadura pi alta record de 48,7&nbsp;°C. Inveze ła tenperadura pi bassa rejistrà xe -22,4&nbsp;°C intel meze de zenaro.

El tempo a Sarakhs el xe stà mite e àrido in passato.

El 15 de febraro del 2024, xe stà rajiunti 32,2&nbsp;°C, batendo el precedente record mensile del mese del 2016 de +0,2&nbsp;°C (con dati rejistrà dal 1989).

*Dati de record tenperadure ajiornà in zenaro 2024. Fòntego: NOAA*.

## Nota de ła notifica
Monbetsu

**Monbetsu** ła xe na sità del Giappon che ła se cata inte ła zona nord-orientałe de ła prefesion de Hokkaido.

El nome deriva da la parola *mopet*, che in lengua ainu vol dir fiume tranquilo.

## Geografia
El Fiume Shokotsu el scorre par ła sità.

## Clima
Monbetsu el ga un clima continental umido. La piova la xe pi forte da lujo a setenbre. 
Da i dati de l'ano 1956, xe rejistrano sempre pi tenperadure pi alte. El dì de 13 zenaro 2023 co 9,5&nbsp;°C ga rejistrà la tenperadura pi alta par el meze de zenaro (batùi i 8,8&nbsp;°C de el 20 zenaro 2010); sènpre in tel zenaro 2023 ghe xe sta pi òre de sól par el meze: 138,1, batùi le 136,2 òre del zenaro 1986. El dì de 19 febraro 2024 co 17,1&nbsp;°C ga rejistrà la tenperadura pi alta par el meze de febraro (batùi i 12,6&nbsp;°C de el 2 febraro 1960). El dì de 3 novenbre 2024 co 22,5&nbsp;°C ga rejistrà la tenperadura pi alta par el meze (batùi i 22,4&nbsp;°C de el 3 novenbre 2003, a distansa de 20 ani).
Val Badia

Ła **Val Badia** (in ładin e itałian *Val Badia*, in todesko *Gadertal*) ła ze 'na vałe de łe Alpi Orientałi inte ła Provincia autònoma de Bolsan.
Ła taca a el Paso Canpołongo e ła riva a San Lorenso in Val Pusteria.

Ła ga diresion da sud a nord e ł a ze atraversada da el Rio Gadera o Gran Ega.

Ła so via de comunicasion pi' inportante la ze ła strada statal 244 de ła Val Badia

## Notasion

## Bibliografia
*  Gunter Langes, Ladinien - Kernland der Dolomiten: ein Streifzug durch Gröden, Gadertal, Buchenstein, Fassa und Ampezzo (Südtiroler Landeskunde in Einzelbänden, 6), Bolzano, Athesia, 1985. ISBN 88-7014-117-9

## Altri projeti
Łago de Izeo

El **Łago de Izeo** (in itałian *Lago di Iseo;* in łonbardo *Lach d'Izé*) el ze un łago de łe Alpi Orientałi inte ła Lombardia Orientale.

## Zeogràfia fizega
El se kata a 180 m de altesa s.l.m., a el pie de ła Val Kamònega.

El ze formà da el fiume Òjo, ke el desfoza int'el łago a *[[Lovere]]*, e el ge ne va fora a *[[Sarnico]]*.

El ga 'na superfise de 65,3&nbsp;km² e 'na profondità màsima de 251 metri.

El ospita ła pi' granda ìzoła lakustre de ła Europa sentro-meridional, *Montìzola*, koronada a nord e a sud da do ìzołoti pi' picenini: *Loréto* e *San Pàol*.

## Zeogràfia aministrativa
El łago el siña el konfin intra łe provinse de Bergamo e Brésa.

### Komuni de el łago
Caster, Costa Ulpi, Izé, Lùer, Marù, Muntízola, Parsànega, Pizógne, Predùr, Rìa de Sólt, Sàrnech, Sólt, Sülsa, Tavernolo.

## Notasion

## Altri projeti
Ouargla

**Oargla** ła xe na sità de ła Algeria, capoluogo de ła provincia omonima.

Ła sità de Ouargla, posta a na altitudine de 128 metri, ła se cata a 388&nbsp;km a sud de Biskra. I abitanti del *Ksar* (la sità vecia), ciamadi in Berbera *at Wargren* e in arabo *wargli*, i xe essenzialmente de stirpi berberi.

Secondo el censimento del 1998, ła popołasion de ła sità ła jera de 129.402 abitanti. Ouargla ła xe na vera cavedal del deserto, circondà da cinque oasi pì picenine.Le xe irrigàe da pozi artesanali profondi in media 60 metri; in rejon ghe ne xe più de 800.

Ła prinsipałe risorsa alimentare de ła oasi de Ouargla łe xe łe palme da dàtolo, che łe produse tante cuałità de dàtolii. Se calcola che Ouargla e le oasi visine ospita un milion de palme da dàtolo.

## Ouargla istòriga
Ła sità ła xe stà fondà da Banu Wargla e i iera berberi.

Inte el XIX secoło, ła sità ła xe stà conosesta par esser su na rotta de caravana verso Sud e un punto de partensa par esplorare el Sahara meridional.

## Ouargla moderna
La sità ła xe stà na importante atraxion turistica fin al dexìo civìłe dei anni '90. Molti turisti i ga comprà rosa de sabbia al *souk l'ehjar*, el vecio marcà de céngio. El gavea tanti negosi tradisionali pieni de antichieti, artizanati e roba del posto. La zona che ghe xe davanti a sti negozi xe stà doparà par mostrar rose de sabbia, esemplari minerali, de tute le dimensioni e forme. El marcà el xe stà drio far na ristruturazion.

## Clima
*Dati zornà in tel Avril 2024*

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Lucio Nicoletto

## Vita
El nase in Este inte el 1972 e el vien ordinà prete inte el 1998. El 13 de marso del 2024 papa Francesco ło nomina Vescovo prelà de São Félix, in Brasil.; 

## Note


## Łigamenti foresti
* Diocexi de São Félix
Industria alimentare

Ła **Industria alimentare** (o **agroalimentare**) ła ze ła atività de ła produsion industriałe aplicada a el setor de el maganar o el soto setor secondario destinà a ła trasformasion de prodoti agricoli e de arlevamento in prodoti destinai a el consumador final inte el marcà (es. negosi e granda distribusion organizada).
Inpreza agroałimentària

Sevente ła normativa comunidaria, łe **inpreze agroałimentàrie** łe ze tute łe inpreze che łe fa 'na atività łigada a ła produsion, trasformasion e distribusion de robe da magnar.
Valona

**Valona** (in łéngua albanexe *Vlorë*) ła xe na sità (130&nbsp;000 abitanti) de ł'Albania.

## Xemełagi
* 25px *Hollywood*, Florida (Stati Unii de l'Amèrica)
* 25px *Yangzhou* (Cina).

## Gałeria fotografega

Image:Xhamia e Muradies.jpg|Moschea *Muradie*
Image:House on 'Dhimiter Konomi' street (14).jpg|Vecia casa in strada *Dhimiter Konomi*
Image:Rruga Justin Godart 2020.jpg|Ła sità vecia de Valona
Image:Independence Monument vlora 16.jpg|Monumento de l'Indipendensa
Image:Panoramic photo of Lungomare area in Vlorë.jpg|Lungomare


## Altri projeti

## Łigadure foreste
* Sità de Valona
Resiclajo de l'ojo exausto

El **resiclajo de l'ojo exausto‎** el xe un setor specifico del resiclajo del rifiuto e el consiste inte un insieme de operazion che i vien svolti su Ołi minerałi usà o oji vegetali de scarto par otar oji rigenerà da reinmetar in mercà.I oji esauridi inserii in natura i provoca tanti danni ambientali . I xe i se pol coltivar in isole ecolojiche o in aziende specialisteghe.El so smaltimento el fa in modo de far lubrificanti, biodiesel, tensioattivi e saoni. 

*
Santa Catina d'Este

**Santa Catina d'Este** el ze un comun  de 2340 abitanti inte ła provinsia de Pàdoa in Vèneto.
## Storia
El ze stà istituio el 22 de zenaro 2024 da ła fuzion de i comuni Càrseri e Vighisoło d'Este.

El ciapa el nome de Santa Catina, canal che pasa el teritorio comunal.

## Notasion

## Altri projeti

## Linganbi foresti
Gaùso

**Gaùso** el ze na denominasion dà a łe parsone legàe a l'atività de arlevamento in rejon de ocazion de campi naturałi, del bioma ciamà panpa, che se cata inte'l sud de l'America del Sud, Rio Grande del Sud, Argentina, Uruguai e Paraguai, anca a quei nadi inte'l Rio Grando del Sud. Łe particołare caratarìsteghe del so modo de vida pastorałe łe gavarìa creà na cultura propia, derivada da na mescolansa de ła cultura iberica e indìzena, adatada al lavor fato inte łe proprietà ciamade stanse. El ze cusì conosesto in Braziłe (gaùso; *gaúcho* in portogheze), mentre in paezi de łengua spanjoła el ze conjosesto come *gaucho*, sensa l'acento.
Serie A 2016-2017

Łe squadre che łe xogarà inte el canpionato de serie A 2016-2017 łe xe:
* 
* Bologna
* Całiari
* Ceo
* Croron
* Empołi
* 
* 
* 
* 
* Łassio
* 
* 
* Palermo
* Pescara
* 
* 
* 
* 
*
Zenaro no-binario

**No-binario** (a volte doparà par *genderqueer)* el xe un termane ombrelo par le identità de zènaro che i no xe omeni o femene (zènari binari). Le identità no binarie le xe considerade transzènaro.
Le persone no binarie le xe on terxo zènaro, visto che i no xe omeni o femene. El xe importante dir che l'identità de zènaro la xe separada da l'orientasion sesuale.
Endemol

ła ze na sosietà de produsion e distribusion tełeviziva co sede a Amsterdam, che ła produze format tełevizivi de'l gruppo Banijay.

[[
Łéngua scots

L**'Scots** (IPA: ) el xe na lengua indoeuropea che fa parte del ramo oçidentałe de łe lengue germaniche.
Giambattista Tiepolo

**Giambattista Tiepolo** (o **Giovanni Battista** o **Zuan Batista**) el ze sta un pitor venesian

El ze nasesto a Venesia el 5 marso 1696 e el ze moresto a Madrid el 27 de marso 1770

## Biografia
El jera fiolo de Domenico Tiepolo e de Orsetta Marangon

Da el 1710 el se ga formà soto el pitor Gregorio Lazzarini

Int'el 21 de novenbre 1719 el se ga maridà co Maria Cecilia Guardi, da la cual el ga avuo de  i fioli intra i cuali i pituri Giandomenico e Lorenzo Tiepolo.
Całendàrio copto

El **całendàrio copto**, ciamà anca całendario ałesandrin, el ze doparà da ła Ceza copta ortodosa in Ezito e in Etiòpia.

El ze caraterizà da tre stazon, tredeze mezi e da el fato de scuminsiar el 29 o 30 de agosto.
Łéngua paolistaliana

El **paolistaliano** l'è na łéngua italo-braziłiana, che ła se ga desviłupà da na mixura łénguìstega intrà el vèneto, el napołitan, el calabrese e el diałeto caipira. Ła zera na łéngua parlada da imigranti itałiani e i so disendenti a San Poło. La lengua la xe stà svilupada co l'obietivo de facilitar la comunicasion tra i paolisti e le migliaia de italiani che i ga imigrà inte la region de San Poło, che ogi la xe el stato più italian del Braziłe, con sirca 15 a 20 milioni de discendenti.
## Riferimento
Lento Goffi

**Lento Goffi** (Chiari, 15 de novenbre del 1923 – Bresa, 14 de xenaro del 2008), el jera on poeta e scritore che el fea parte de la Linea Lombarda. El ghea publegà anca ntel "*Bruttanome*".

## Opere
* 1962: *Lunarietto* (Il Bruttanome)
* 1964: *Cinque poesie e una prosa* (Sigma)
* 1968: *Dalla Marca d'Oriente* (Scheiwiller)
* 1971: *Un'isola, sì* con sei incisioni di Franca Ghitti (L.N.C.)
* 1974: *Evasivamente flou* (Scheiwiller)
* 1979: *Cronachetta* con sei incisioni di Franca Ghitti (Scheiwiller)
* 1981: *Un sabato di febbraio* (Società di poesia)
* 1984: *L'attimo incolore* con tre acqueforti di Giovanni Repossi* (Il Farfengo)
* 1986: *Diario per l'assente* (*Almanacco dello Specchio*, Mondadori)
* 1991: *L'amata Phegea* (La Quadra)
* 1994: *Per orbite interne'' (La Quadra)

## Note


## Linganbi foresti

* I cinque poeti bresciani più grandi di sempre
Capuso (disanbìgua)

Ła paroła **capuso** ła pol riferirse a varie robe:
* un ojeto de abijamento capuso
* un ortajo càvorlo capuso
Portoghezi

I **portoghezi** i ze na popołasion e na etnia locałizada prinsipalmente in Portogało.

## Notasion


## Voze corełae
* Portogało
* Łéngua portogheze

## Altri projeti

## Linganbi foresti
*