Fender

[thumb|Pałeta de na [Fender Stratocaster|Stratocaster mesegana]]
Ła **Fender Musical Instruments Corporation** el ze uno dei marchi pì conosesti inte'l mondo dei costrutori de ghitare, basi ełètreghi, piani ełètreghi e anplifegadori, fondada inte'l 1946 da Leo Fender.

Ła só sede prensipałe ła ze situada a Scottsdale, Arizona e i prensipałi siti de produsion i se cata a: Corona (California), OCONUS manufacturing facilities in Ensenada (Mèsego), in Japon, in Corea e in Cina indove che A ze produzesti i stromenti de ła serie Squier e de ła nova gama "Fender Modern Player".

## Storia

### Ła Telecaster, ła Stratocaster e łe altre ghitare ełètreghe

Fender ła coerze un ròło inportante par ła só produsion de strumenti muzegałi a presi acesibiłii. Ła só idèa ła jera cheła de inpinir ła distansa creada da ła dificoltà de podér reperir boni strumenti muzegałi a baso costo co’l so inovativo progeto che'l se prestava a na reałizasion industriałe de serie. Fender ła ga produzesto: ła prima ghitara ełètrega a corpo pien produzesta in serie, ła Telecaster (orizenalmente ciamada Esquire e Broadcaster); el primo baso ełètrego produzesto in serie, il Precision Bass; e ła Stratocaster, prima ghitara ełètrega a corpo pien co tre pickup. Altri prodoti popołari i ze stà: ghitare ełètreghe cofà Mustang, Jazzmaster, Jaguar, Starcaster, Duosonic, Jag-Stang e łe ghitare Bronco; basi ełètreghi cofà: Jazz Bass e el Telecaster Bass; e i famozi piani ełètreghi Rhodes. Łe canpanje de comunegasion de l'èpoga łe pontava tuto so’l fato che sti strumenti i zera fasilmente trasportabiłi e de poco intrigo, soratuto łe ghitare baso che łe andava a sostituir i stragrandi contrabasi, oltra che a bomarcà e adifabiłi e co un son moderno che'l ga verzesto łe porte de ła mùzega a na miàra de zòvani muzeghisti in erba.

### Cesion a ła CBS

Inte’l 1965, Leo Fender el ga vendùo ła só conpanjìa a ła Columbia Broadcasting System Inc. par 13 miłioni di dołari. Leo Fender el ga vendùo a ła CBS par na serie de razon: el prensipałe el ze stà par cazon de sałute (in cuanto Leo Fender el zera ranèr), oltra che parmeter a ła só azienda, grasie a łe dimension finansiarie de CBS, de zviłupar ultariormente l'inpianto industriałe e ła dimension inte’l marcà mondiałe.

Ła reasion de'l marcà daspò calche ano  ła ze stà negadiva. Ła percesion de'l marcà muzegałe  ła ze stà cueła de retenjer ła CBS na conpanjìa intaresada ai sołi costruti e no a ła cuałità dei strumenti produzesti. El tèrmene ***Pre-CBS*** el ìndega i strumenti produzesti prima del 1965 e i ze retenjù mejo e pì fedełi a l’idèa Fender.

Dopo aver vendùo ła Fender Company, Leo Fender el ze restà cofà consułente esterno a ła CBS fin al 1970 e inte’l 1975 el fonda na sosietà ciamada drioman Music Man co ła cuała el reałiza difarenti  anplifegadori e in partegołar modo el famozo baso Stingray. Inte i ani otanta el fonda na nova dita co’l só vecio conpanjo e socio, George Fullerton: la G&L, overosìpia **G**eorge & **L**eo. L'ano prima só muger de Leo ła zera moresta a cauza de un tumor, Leo el se spozarà da novo e el seitarà łaorar instancabilmente inte ła G&L fin a ła só morte, el 21 de marso 1991, a cauza de Parkinson; inte’l steso ano el va in pension George Fullerton, moristo inte’l 2010.

### Ancò
Inte i ani ła Fender ła se ga espandesto notevolmente, inglobando inte el só grupo industriałe numaroze altre marche, anche intrà i pì prestijozi de ła istoria de ła łutarìa meregana cofà Squier, Guild (drioman vendesta inte'l 2014), Gretsch, Jackson o Charvel. E ła produze onji dì pì de 200 strumenti.

Inte'l 1985, ła Fender Electric Instrument Manufacturing Company l'è stà vendùa ai só dependenti e ła ga canbià el só nome in Fender Musical Instruments Corporation.

Co'l novo aseto Fender ła ga zontà tanti novi strumenti a'l só catałogo mantenjendo comuncue in produsion tuti i modèłi che i ga rendesto séłebre ła marca inte'l córar dei ani.

Ła Fender pur continuando a prodùzer i só modèłi inte i Stati Unii, daspuò vari ani ła ga inpiantà łe łinee de alta cuałità produtiva in Japon, indove ła ga continuà łe produsion de modełi tipo Mustang, che l'America ła no ga pì produzesto ben poco dopo averla zlansà inte'l marcà e avisinandose inte'l tenpo, pì presizamente inte ła metà dei ani novanta 
ła ga produzesto ła Jag-Stang, drio segue el Mèsego par el marcà *a strasapitòco* e altre menori produsion, (ez. Vietnam, Cina) soratuto par ła łinea Squier, cuałitativamente infariori.
 tutavia, inte i ani un gran nùmaro de ghitaristi i ga prefarìo i prodoti de produsion japoneza, che i ze anca łori tanto cuotài.

Na atension partegołar ła merita i strumenti produzesti in Mèsego, Sina e Corea ('st'ùltemi do de  e preso infarior a'l primo): ła comersiałizasion de strumenti un mucio economisi, recanti el logo Fender ed in łarga mezura sìmiłi ai séłebri strumenti produzesti in America, ła ze una de łe razon de ła stragranda difuzion de 'sta marca infrà i muzeghisti.

Łe razon de'l stragrando suceso de łe ghitare Fender el stà inte l'aver introduzesto numaroze inovasion in controtendensa co ła tradision costrutiva de l'èpoga, creando calcosa de totalmente desconpanjo dai strumenti ai cuałi i muzeghisti i jera abituà e credendo in sołusion che łe zera stàe bandìe da łe altre marche stòreghe, cofà el "zigante" Gibson, come controproduzenti.

A ze stà pròpio l'aver ponesto łe baze de'l suceso Fender so łe divarsità a crear un duałizmo stòrego, che'l dura oncora ancùo, co Gibson, altro cołoso de ła produsion de strumenti a corda, che'l ga senpre bazà e el baza oncora ancùo ła pròpia produsion so ła fedeltà a na tradision pì antiga e a presizi rifarimenti cuałitativi, sìben, come par tute łe cose, opinabiłi.

Ła produsion Gibson de łe ghitare ełètreghe a corpo pien ła se insentrava infati totalmente so carateristeghe che, so ła carta, łe andava a confarir a ła ghitara un son "mejo": l'utiłizo de łenjami pezanti, cuałi mogano ed ebano ad incrementar el sustain (ła durada de ła vibrasion de ła corda e cuindi de ła nota), pickup manjèteghi a bobina dopia (diti "humbuckers" pròpio parchè łe do bobine in serie łe reduze drastègamente el ruzor de fondo e łe parmete cuindi un senjałe d'usida granfato pì alto) e el manego tacà a'l corpo par mezo de incoładura, come da tradision.

Łe inovasion introduzeste da Leo Fender (oltra cueła de ergonomia), seguramente miràe anca a na zbasada dei costi de produsion, ma che łe ga avùo suceso soratuto revardo al rezultado sonoro, łe zera bazàe so conceti diametralmente oposti: łenjami łezieri par el corpo, pickup a bobina ùnjoła, e mànego invidà, el tuto a confarirghe al strumento menor sustain, menor trazmision de frecuense mèdie e medio-base, menor potensa e cuindi resposta a'l "toco" manco mediata. Tute 'ste carataristeghe, so ła carta poco adate a'l tìpego utiłizo che se fa de na ghitara ełètrega, łe ze servìe invese pròpio par cuesto a rénder łe ghitare Fender, oltra che pì econòmeghe, 

Ancora ancùo i soni tìpeghi de Fender e Gibson i raprezenta i do ponti de rifarimento par i muzicisti de tuto el mondo par definir ła tipołozia costrutiva e el son de na cuałuncue ghitara, e łe discusion so'l duałizmo intrà i do modełi de ponta de łe do caze, ła Fender Stratocaster e ła Gibson Les Paul, ła inpinise da pì de sincuant'ani łe pì inpisàe discusion dei ghitaristi ełètreghi.  Mentre parò łe carateristeghe tìpeghe de ła marca Gibson łe vien da l'aplegasion dei prensipi de na secołar tradision łiutarìstega, dovemo ła creasion de l'altro  "estremo" soło a'l zenio inovador de Leo Fender.

Al de łà de vałutasion cuałitative o clasifeghe, ła difarensa serta tra Fender e Gibson ła stà inte ła tìnbrega dei strumenti:  pì mòrbie e rafinàe cuełe che ofre ła Gibson, parfeta e de frecuente insostituìbiłe "conpanja" dei ghitaristi jazz.

## Strumenti Fender
### Chitare ełètreghe
*Bronco
*Bullet
*Coronadołł
*Custom
*Cyclone
*Jag-Stang: ghitara desenjada da Kurt Cobain, co carataristeghe sìmiłe a ła Mustang e a ł Jaguar
*Jaguar
*Jazzmaster
*Lead I e Lead II produzeste inte i ani otanta, utiłizàe da Steve Morse, andàe presto fora de produsion
*Maverick produzesta soło inte'l 1969 in serie łimitatisima, ła prezenta tasti in stiłe gibson e na pałeta asé partegołar
*Meteora hh [2019]
*Mustang
*Robben Ford
*Showmaster
*Starcaster
*The "66" [ stratocaster+mustang ]
*Powercaster 
*Stratocaster
**Buddy Holly Signature Stratocaster - *fora produsion*
**Buddy Guy Signature Stratocaster
**Dodi Battaglia Signature Dodicaster (Fender Dodicaster) - *edision łimitada*
**David Gilmour Signature "Black Strat"-disponìbiłe sia relic che n.o.s- produzesta dal Fender custom shop in cołaborasion Co l'isteso Gilmour e el só łautèr Phil Taylor
**Eric Clapton Signature "Blackie"
**Eric Clapton Stratocaster - disponìbiłe anca produzesta da'l Custom Shop
**Eric Johnson Signature Stratocaster - co tastiera in acero o pałisandro
**John Mayer Signature Stratocaster
**Jeff Beck Signature Stratocaster - disponìbiłe anca produzesta da'l Custom Shop
**Robert Cray Signature Stratocaster - disponìbiłe anca produzesta da'l Custom Shop
**Jimi Hendrix Stratocaster
**Mark Knopfler Stratocaster
**Pete Townshend Stratocaster - *fora produsion*
**Rory Gallagher Stratocaster - soło produzesta da'l Custom Shop
**Stevie Ray Vaughan Signature Stratocaster
**Jimmy Vaughan Signature Stratocaster
**Robin Trower Signature Stratocaster - soło produzesta da'l Custom Shop
**Dick Dale Signature Stratocaster - soło produzesta da'l Custom Shop
**Yngwie Malmsteen Stratocaster
**Ritchie Blackmore Stratocaster
**Dave Murray Stratocaster
*Super Strat - *fora produsion*
*Telecaster
**Telecaster Deluxe
*Toronado
*Swinger
*Katana

### Basi ełètreghi
*Precision Bass
*Jazz Bass
**Jaco Pastorius Jazz Bass
**Victor Bailey Signature Jazz Bass
**Marcus Miller Active Jazz Bass
**Flea signature active Jazz Bass
**Reggie Hamilton Jazz Bass 
*Fender Bass VI
*Mike Dirnt Precision Bass
*Mustang Bass
*Fender Musicmaster Bass
*Jaguar Bass
*Fender Jazz Bass Special

### Pianoforti ełètreghi
*Fender Rhodes  (varsion a 73 e 88 tasti)
* Rhodes Piano Bass

### Anplifegadori
*Fender Bassman
*Fender Princeton
*Fender Twin
*Fender Deluxe Reverb
*Fender frontman

## Notasion


## Bibliografia
* Tony Bacon, Paul Day: *The Fender Book – A complete history of Fender electric guitars.* Balafon Books, London 1992, ISBN 1-871547-54-7
* 
* Peter Bertges, *The Fender Reference*; Bomots, Saarbrücken 2007, ISBN 978-3-939316-38-1
* Martin Kelly, Terry Foster, Paul Kelly: *Fender: The Golden Age 1946-1970*; London & New York: Cassell 2010 ISBN 1-84403-666-9
*
*Wheeler, Tom. *The Stratocaster Chronicles: Celebrating 50 Years of the Fender Strat*. Hal Leonard, 2004. ISBN 978-0-634-05678-9.
* 

## Voze corełàe
* Squier
* Jackson Guitars
* Gibson Guitar Corporation
* Charvel
* Eric Clapton
* Ghitara ełètrega

## Altri projeti

## Linganbi foresti