Zulaikha Patel

**Zulaikha Patel** (o bebwa nga 2002)  ndi mulwela -mbofholowo wa Afurika Tshipembe ane a lwa na khethululo nga muvhala . O vha tshiga tsha u lwa na mbekanya-maitele ya Tshikolo tsha nṱha tsha vhasidzana ngei Pretoria malugana na mavhudzi a vhasidzana vha vharema nga 2016, musi e na miṅwaha ya 13. Ene na vhane a dzhena navho kilasini vho ita musumbedzo we wa ita uri hu si vhe na tshanduko kha mbekanya-maitele ya tshikolo fhedzi, na ṱhoḓisiso ya mavharivhari a khethululo tshikoloni. O dovhololwa a tshi ri: “U nkhumbela uri ndi tshintshe mavhudzi anga zwi fana na u nkhumbela uri ndi phumule vhutswu hanga.” 

## Fhungo Tshikoloni tsha Ntha tsha Vhasidzana Pretoria
Tshikolo tsha Nṱha tsha Vhasidzana tsha Pretoria, tshi wanala Pretoria, Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe. Tshikolo tsho thomiwa nga 1902, nahone tsho vha tshi tsha vhatshena vhothe ubva tshe tsha thomiwa u swika nga 1990, sa vhunga zwikolo zwa Afurika Tshipembe zwo vha zwo khethekanywa hu saathu vha na khethululo nga muvhala, fhedzi ubva nga 1990, tshikolo tsho vulea kha tshaka dzothe. U ya nga CNN, Pretoria Girls' Code of Conduct a i ambi nga ho livhaho nga ha mavhudzi a tshirema, fhedzi i vhea milayo ya mbonalo nga u angaredza, hu tshi katelwa na u laedza uri zwitaila zwoṱhe "zwi fanela u vha zwo khwaṱhaho, zwo kunaho na u tendelana na yunifomo ya tshikolo." Vhadededzi vho vha vho vhudza matshudeni uri mavhudzi avho a tshirema ndi a kondaho u wanala nahone a tea u fhungudzwa.  Zwo vha zwi tshi khou ambiwa uri mavhudzi a vhasidzana a tea u lugiswa kana u vhofhiwa murahu, hu si u ambariwa sa a tshirema.

Zulaikha Patel o vha e vhukati ha matshudeni vhe vha ranga phanḓa musumbedzo wa u lwa na Pretoria Girls High, u lwa na mbekanyamaitele ya mavhudzi ya tshikolo tsha vhasidzana vhoṱhe.  Vhaswa vhane vha khou sumbedza vho vha vha tshi khou tshuwiswa nga u farwa musi Zulaikha Patel a tshi khou ranga phanḓa mugwalabo wo fhumulaho. Vidio yo rumelwaho kha inthanethe yo sumbedza Zulaikha Patel musi o sedzana na vhalindi vhararu vho ḓiṱamaho vhe vha tholiwa nga vhalanguli vha tshikolo u itela u fhelisa musumbedzo. Video iyi yo ita uri hu vhe na u sasaladzwa huhulwane kha tshikolo.

## Nga murahu ha Mugwalabo wa Zulaikha
Zwiito zwa Zulaikha Patel zwo ṱuṱuwedza miṅwe migwalabo Afurika Tshipembe, ngei Tshikoloni tsha Nṱha tsha Lawson Brown ngei Kapa Vhubvaḓuvha, na Tshikoloni tsha Vhasidzana tsha St. Michael. Vhathu shango lothe vho thoma u kovhelana zwinepe zwa mavhudzi a tshirema kha nyanḓadzamafhungo ya matshilisano, vha tshi khou ṱanganelana na matshudeni a vhafumakadzi vha tshikolo tsha nṱha tsha Pretoria. Ho mbo ḓi ṱanganedzwa nga vhoramafhungo vha dzitshaka. Migwalabo yo sumbedza uri khethululo nga mbeu i kha ḓi vha hone, naho ho vha na u fhela ha muvhuso wa tshiṱalula nga 1991. 

U sa thetshelesa ha Patel zwo thoma u gwalaba ho engedzeaho na tshanduko. MEC wa Pfunzo Gauteng, Vho Panyaza Lesufi vho dalela tshikolo tsha nṱha tsha vhasidzana tsha Pretoria u pfa zwililo zwa matshudeni vha vharema, hu si nga ha mbekanyamaitele ya mavhudzi fhedzi, fhedzi nga ha khethululo nga u angaredza tshikoloni. Sa tsumbo, vhasidzana a vho ngo tendelwa u amba nyambo dza Afurika fhethu ha tshikolo, hu amba Luisimane kana Afrikaans fhedzi. Patrick Gaspard, muambasada wa US Afurika Tshipembe, vho ṅwala kha Twitter: "Zwitshavha zwoṱhe zwi na milayo. Nahone tshiṅwe tshifhinga milayo iyo i na luvhengelambiluni nahone i ṱoḓa u bviselwa khagala na u gwalabelwa." Phethishini ye ya vha i kha Inthanethe   yo vha yo no saina vhathu vha ṱoḓaho u vha 25 000 hu sa athu fhela ḓuvha ḽithihi. Muhasho wa pfunzo Gauteng wo imisa mbekanyamaitele ya mavhudzi. 

## Thendelo
Vho ṱanganedzwa sa muṅwe wa vhafumakadzi vha 100 vha BBC vha 2016. 

## Bugu

* Patel, Zulaikha (Fulwana 2021). *My Coily Crowny Hair.* Lingua Franca. ISBN 1928535909. 
* Patel, Zulaikha (3 Thafamuhwe 2025). Brave Like Me!. Pan Macmillan South Africa. ISBN 978-1-77999-087-7.

## Ndaedzi