Wawabless06

Dzina ḽanga ndi Wawablesso6

Mvelele ya Vhavenda

**Vhavenda: Mvelele na Vhubvo**

**Vhavenḓa**  ndi lushaka lune lwa amba luambo lwa Bantu lu wanala nga maanḓa kha tshipiḓa tsha devhula ha Limpopo, nga maanḓa kha Tshiṱiriki tsha Vhembe. Zwitshavha zwiṱuku zwa vhavenḓa zwi ya wanala na kha ḽa Zimbabwe. Vha amba Tshivenḓa luṅwe lwa nyambo dza tshiofisi dza Afrika Tshipembe dza fumi-nthihi.

Vhubvo ha Vhavenda .

Vhavenḓa vha tendiwa uri vho pfulutshela devhula ubva vhukati ha Afrika vhukati ha centuary ya vhu 12 na ya vhu 16 sa tshipiḓa tsha u pfuluwa huhulwane ha Bantu. Ḓivhazwakale na mvelele dza mulomo dzi ṱumanya vhubvo havho na mivhuso ya kale ya Afrika ye ya vha i hone kha ḽa Zimbabwe ḽa musalauno, ho katelwa na vhubvo ha maanḓa ha Great Zimbabwe.

Ḓivhazwakale ya mulomo ya Venda i amba nga ha vharangaphanḓa vha vhuhosi vha kale vhe vha livhisa tshitshavha kha dzingu ḽa Soutpansberg kha ḽa Limpopo. Muṅwe wa muvhuso wa ndeme wa ḓivhazwakale ho vha hu Muvhuso wa Mapungubwe une wa vha vhukati ha Mapungubwe we wa hula vhukati ha centuary ya vhu 11 na ya vhu 13. Muvhuso hoyu wo vha u munwe wa zwitshavha zwa u thoma zwa southern Africa’s zwo bvelelaho, zwine zwa divhea nga u rengisa musuku na ivory.

Nga murahu ha tshifhinga, vhavenda vha thoma vhuhosi ho khwathaho na maitele a vhukati a vhurangaphanda ha sialala fhasi ha mahosi na mahosi. 

Vhurangaphanḓa ha Mvelele na Tshivhumbeo tsha Matshilisano .

Tshitshavha tsha Vhavenḓa nga mvelele tsho dzudzanywa nga fhasi ha khosi (Thovhele), mahosi na mahosi. Vhurangaphanḓa ndi ha ifa nahone vhu tshimbidzana na tshaka dza vhuhosi. Khosi a i dzhiiwi sa murangaphanḓa wa zwa polotiki fhedzi, fhedzi i dovha ya dzhiiwa sa muthu wa muya ane a vha na vhuḓifhinduleli ha u ita uri tshitshavha tshi tshile zwavhuḓi.

Fhethu hukhethwa ha ndeme ho ṱumanaho na ḓivhazwakale ya vhuhosi ha Venda ndi dzivha ḽa Fundudzi, ḽine ḽa tendiwa uri ḽo tsireledzwa nga mimuya ya vho makhulukuku. Uya nga ha mvelele, vhaeni vha fanela u sumbedza ṱhonifho musi vha tshi khou sendela tsini na dzivha. 

Mvelele na Mvelele ya Vhavenda .

1. Zwikolo zwa u Thoma .

Zwikolo zwa u thoma zwa vhasidzana vha Domba zwi funza ṱhonifho, vhutshilo ha muṱa, na vhusadzi.

Murundu ndi u thomiwa ha vhatukana kha vhunna.

Mutshino wa Domba nga zwiṅwe zwifhinga u vhidzwa “Python Dance,” ndi muṅwe wa maitele a mvelele ane a ḓivhea vhukuma. I sumbedza vhuthihi, u beba, na u bvela phanḓa ha tshitshavha.

2. Muzika na Tshina

Muzika u tamba tshipida tshihulwane vhutshiloni ha vhavenda. Zwilidzo zwa sialala zwi katela: 

Mirumba

Tshikona

Malende

Tshifase

Tshigombela

Mbila

kha zwiḽiwa  rina mashonzha , bovhola , tshidzimba , mukusule , dovhi , zwiḽiwa zwo ya ngau fhambana futhi zwi a difhesa nahone zwolugela mutakalo wa vhathu vhothe .

U tshina hu itwa nga tshifhinga tsha vhuṱambo, mbingano, na zwiitea zwa vhuhosini. U lidza mirumba nga nḓila ya mutevhetsindo na u imba nga u vhidzelela na u fhindula ndi zwithu zwo ḓoweleaho.

Lutendo lwa Muya

Vhurereli ha sialala ha vhavenḓa vhu katela u tenda kha:

Mimuya ya makhulukuku (Vhadzimu) 

Musiki wa nṱhesa ane a ḓivhiwa nga ḽa Raluvhimba .

Maḓaka makhethwa, milambo, na dzithavha zwi ṱhonifhiwa sa zwikhala zwa muya. Inwe tsumbo ndi Thathe Vondo Forest, ine ya dzhiiwa sa fhethu ho tsireledziwaho ha mvelele na muya.

Naho vhavenḓa vhanzhi ṋamusi vha tshi tevhedza vhurereli ha Tshikhiresithe, lutendo lwa sialala lu kha ḓi vha na ṱhuṱhuwedzo. 

Vhutsila na Vhutsila

Venda vha divhelwa nga:

Vhuvhumbi

U vhaḓa thanda

Mushumo wa vhulungu

Zwiambaro zwa sialala zwo itwaho nga malabi a mivhala i penyaho .

Vhutsila ha Venda kanzhi vhu sumbedza zwiga zwa muya na vhuhosi.

Vhathu vha Venda vha na ḓivhazwakale yo pfumaho yo ḓisendekaho kha vhubvo ha kale ha tshipembe ha Afrika na mvelele dzo khwaṱhaho dza mvelele. Vhubvo havho vhu vha ṱumanya na mivhuso ya u thoma ya Afrika u fana na Great Zimbabwe na Mapungubwe. Namusi, naho hu na ṱhuṱhuwedzo dza musalauno, mvelele ya Vhavenḓa i kha ḓi vha na vhutshilo nga luambo lwayo, zwivhumbeo zwa vhurangaphanḓa, muzika, u tshina, na mvelele khethwa.

Mvelele ya Venda i imela vhushaka ho dzikaho vhukati ha vhathu, shango, vhubvo, na vhumuya zwine zwa ita uri i vhe inwe ya vhufa ha mvelele yo fhambanaho vhukuma ya Afrika Tshipembe.

## Bugu Tshumiswa