open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
غېرىپ تەقدىرىدىن

مۇھەررىرلەرگە مەدھىيە

(نەسر)

ئى ئوقۇرمەنلەر قەلبىگە ھۇزۇر ۋە مەرىپەت ئۇرۇقىنى چاچقۇچى جاپاكەش ۋە مىننەتسىز باغۋەنلەر! سىلەر ئىلىم دېڭىزىدىكى گۆھەرلەرنى لاي-لاتقىلاردىن تازىلاپ، ئۇنىڭ ھەقىقىي سۈزۈك جۇلاسىنى نامايان قىلغۇچى ئەزىز مېھنەتكەشسىلەر. سىلەرنىڭ ھەربىر ھەرپ ۋە سۆزلەر ئۈچۈن قىلغان ئىخلاسىڭلار ئۆزىنىڭ جەزبىدار ۋە جەلپكار نۇرىنى گىجىرماچ قۇرلارغا چېچىپ، ئوقۇرمەننىڭ قەلب ئوردىسىنى يورۇتىدۇ. چۈشىنىكسىز ئىبارىلەر سىلەرنىڭ قەلىمىڭلار ئاستىدا ئۆز مەنىسىنى تاپىدۇ. زېرىكىشلىك بەتلەر سىلەرنىڭ تۆككەن مېھنىتىڭلار سەۋەبلىك يۈرەك تارىنى تىترىتىدىغان قۇۋۋەتكە ئىگە بولۇپ، كىتابخان كۆڭلىگە گاھىدا ھۇزۇر ئاتا قىلسا، گاھىدا ئۇلارنىڭ ھېسسىياتىنى دولقۇنلىتىدۇ، يەنە گاھىدا خىيال كېمىسىنى قاياقلارغىدۇر ئېلىپ كېتىپ، ھاياتلىق دېڭىزىنى ساياھەت قىلدۇرىدۇ.  

سانسىزلىغان گىياھسىز، تاز-تاقىر قۇرلار سىلەرنىڭ تۆككەن تەرىڭلار ئارقىلىق پورەكلەپ ئېچىلىپ، ئۆزىنىڭ خۇشھىدلىرىنى چاچماقتا ۋە خۇددى جەننەت ھۆرلىرىنىڭ گۈزەل ناخشىلىرىدەك ھەربىر ئوقۇرمەن قەلبىگە چەكسىز راھەت ۋە ھۇزۇر-شادلىق ئاتا قىلماقتا. مىڭلىغان ئۆلۈك يازمىلار سىلەرنىڭ ئىخلاسىڭلار سەۋەبلىك قايتا ھاياتلىققا ئېرىشىپ، ئۆزىنىڭ يوشۇرۇن كۈچىنى تولىمۇ گۈزەل ۋە جانلىق شەكىلدە گەۋدىلەندۈرمەكتە. مۇرەككەپ خاتالىقلاردىكى ئىنچىكە نۇقتىلار كۈچلۈك زېھنىيىتىڭلار ۋە ئۆتكۈر كۆزىتىش ئىقتىدارىڭلارغا بوي ئېگىپ سۈزۈلۈپ چىقىپ، تەپەككۇر ۋە ئىلىم-تەجرىبە خەزىنەڭلاردىكى ئىنكاس ۋە تىل بايلىقىڭلار ئارقىلىق يېڭىچە سۈپەت، بىباھا قىممەت ۋە جانلىق ئىپادىسىنى تاپماقتا.

سىلەر خۇددى ھۈنەردە كامالەتكە يەتكەن كاشىغەر نەققاشلىرىغا ئوخشاش، جۈملىلەرنىڭ قوپال قىرلىرىنى ئۇستىلىق ۋە ئىنچىكىلىك بىلەن يونۇپ، شىلىپ ياكى سىلىقلاپ، ئاقلاپ يازغۇچى تەپەككۇرىنىڭ چىن مەنىسىنى ئوقۇرمەننىڭ قەلبىگە تولىمۇ نەپىس ۋە سىپتا شەكىلدە ئۇيۇپ بېرىسىلەر. سىلەر خۇددى ئۇستا بىناكار كەبى ھەۋەسكار يازغۇچىلارنىڭ قالايمىقان ئوي-پىكىرلىرىنى تەرتىپكە سېلىپ، ماھىرلىق بىلەن لايىھەلەپ، چېچىلاڭغۇ ئىدىيە-مەقسەتلەرنى توغرا نىشانغا باشلاپ، ئەڭ ئاخىرىدا تاكامۇللاشقان ئىدىيەۋى قۇرۇلمىنى بارلىققا كەلتۈرىسىلەر. سىلەر گاھىدا خۇددى ئەدەبىياتنىڭ كىمىياگەرلىرى بولۇپ، كىتابخان روھىنى جانلاندۇرۇسىلەر، ئېستېتىك زوق بېغىشلايسلەر، ھەتتا مەستخۇش قىلىسىلەر. 

زېرىكىشلىك قەلب ۋە غەملىك دىللارغا شادلىق بېغىشلىغۇچى ئى قەدىرلىك مۇھەررىرلەر! سىلەر ھەردائىم ئالقىشلار ياڭرىغان، گۈللەر سۇنۇلغان سەھنىلەرنىڭ پەردە ئارقىسىدا تۇرۇپ، نام-شۆھرەتكە بىپەرۋا قەلبىڭلار، كىشىلەرنىڭ روھىيەت ئالىمىگە قۇۋۋەت ئاتا قىلىش ئۈچۈن ھارماي-تالماي تىرىشىدىغان مەردلەرچە پەزىلىتىڭلار بىلەن سانسىزلىغان خۇنۈك تېكىستلەرگە جۇلا، چۈشىنىكسىز قۇرلارغا مەنا، تەنتەكلەرچە يېزىلغان جۈملىلەرگە يۈكسەك قەدىر ۋە قىممەت ئاتا قىلىسىلەر. لېكىن، سىلەرنىڭ بۇ ئىخلاسمەن خىزمىتىڭلار ھەمىشە تىلسىز قۇرلار ئىچىدە يوشۇرۇن قالغانلىقى ئۈچۈن، سىلەرنىڭ سەرپ قىلغان زور ئەجىرلىرىڭلار ھەر زامان مەدھىيەسىز ۋە ئالقىشسىز. 

ئى پىداكار مۇھەررىرلەر! سىلەرنىڭ تۆھپەڭلار، پىداكارانە ئاتايى-ئىنئامىڭلارنى مەدھىيەلەشكە تىلىم ئاجىز، سۆزلۈكۈم قىسىق، زېھنىم تولىمۇ چەكلىك بولغانلىقى ئۈچۈن، سىلەرنىڭ داستانلارچە مەدھىيەگە لايىق قەدرىڭلارنى مۇشۇ ئاجىز قۇرلار بىلەنلا تاماملاشقا قەلىمىم ئاران يار بەرمەكتە. ئاللاھ تائالا ئىخلاس بىلەن قىلىۋاتقان ھەر دەقىقىلىك مېھنەت-ئەمگىكىڭلارغا كاتتا ئەجىر، مەنپەئەت ۋە ياخشىلىق ئاتا قىلسۇن!

   ـــ ئابدۇسەمەد

2023- يىلى 8- ئاينىڭ 20- كۈنى
## مەنبەلەر
ھورمۇزگان ئۆلكىسى

.ھورمۇزگان ئۆلكىسى (پارسچە: رۇشتان ھمززگان) ئىراننىڭ 31 ئۆلكىسىنىڭ بىرى. ئۇ دۆلەتنىڭ جەنۇبىدا، ئىراننىڭ 2-رايونىدا[3] ئومان، ئەرەب بىرلەشمە خەلىپىلىكى ۋە قورغاس دېڭىز بوغۇزىغا يۈزلەنگەن. ئۇنىڭ كۆلىمى 70 مىڭ 697 كىلومېتىر (27 مىڭ 296 كۋادرات كىلومېتىر)،[4] بادار ئابباس بولسا ئۆلكە پايتەختى. بۇ ئۆلكىدە پارس قولتۇقى رايونىدىكى 14 ئارال، دېڭىز قىرغىقى 1000 كىلومېتىر (620 مىللىمېتىر) كېلىدۇ.

2006- يىلى مەملىكەت بويىچە نوپۇسقا ئېلىنغان ۋاقىتتا، قورغاس ئۆلكىسىنىڭ نوپۇسى 303 مىڭ 323 ئائىلىدە 1365 مىڭ 377 كىشى خاتىرىلەنگەن. [5] 2011-يىلى تۆۋەندىكىدەك نوپۇس تەكشۈرۈشتە، 396 مىڭ 927 ئائىلىدە 1578 مىڭ 183 ئادەم كۆپەيگەن. [6] 2016-يىلى ئاخىرقى قېتىم ئومۇميۈزلۈك تەكشۈرۈش ئېلىپ بېرىلغانغا كەلگەندە، 493 مىڭ 660 ئائىلىنىڭ نوپۇسى 1776 مىڭ 415 گە يەتتى.

## مەمۇرىي بۆلۈنۈش

### شەھەرلەر
20169،959شەھەرلەر

2016-يىلدىكى مەلۇماتقا ئاساسلانغاندا، 976 مىڭ 652 كىشى (خورمۇزگان ئۆلكىسىنىڭ نوپۇسىنىڭ 55٪گە يېقىنى) تۆۋەندىكى شەھەرلەردە ياشايدۇ: ئەبۇ مۇسا 4213، بدارون ئابباس 526،648، بدارون خاكاك 4،066، باندراخاي 20،150، Bandar Lengeh 30,435، Bastak 9,959, Bika 7,190, Dargahan 14,525, Dashti 4,695, Fareghan 1,773, Fin 3,939, Garuk 4,008, Gowharan 1,170, Hajjiabad 28,977, Hasht Bandi 6,718,  Hormuz 5,891, Jask 16,860, Jenah 6,910 ، Kish 39,853, Kong 19,213, Kuhestak 3,060, Kushk-e Nar 3,260, Lamazan 2,745, Minab 73,170, Parsian 18,045, Qaleh Qazi 5,286, Qeshm 40,678, Rudan 36,121, Ruydar 6,558, Sardasht 1,725, Sar-e Gaz-e Ahmadi 1,157, Senderk 1,915, Sirik 5,5 137, Suza 5,707, Takht 3,082, Tazian-e Pain 4,263, Tirur 4,871, ziarat-e Ali 2,679. [1]

### نوپۇسى كۆپ شەھەرلەر
تۆۋەندىكى جەدۋەلدە ھورمۇزگاندىكى نوپۇسى ئەڭ كۆپ شەھەرلەر تىزىلغان:[1]

## تىللار
ھورمۇزگاننىڭ ئاساسلىقى ئىراننىڭ كۆپ خىل تىللىرى ئىراننىڭ غەربى جەنۇب شاخچىسىنى ئاساس قىلغان بولۇپ، پارس تىلى بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك، ئەمما غەربىي شىمال ئىران بالۇچىمۇ مەۋجۇت. ئەرەبچە، بىر خىل سېمولوگىيىلىك تىل، شۇنداقلا تۈركىي تىللاردىن بولغان خولوسى بۇ ئۆلكىدىكى ئاز سانلىق سۆزلىگۈچىلەر ئارىسىدىن ئورۇن ئالىدۇ.حپوشتۇخ شەمىل ھورموزگاننىڭ زامانىۋى ئەسلىھەلىرى بار تۆت ۋە بەش يۇلتۇزلۇق مېھمانخانىلىرى بار. ئىران مەدەنىيەت مىراسلىرى تەشكىلاتى بۇ ئۆلكىنىڭ تارىخى ۋە مەدەنىيەت ئەھمىيىتى بولغان 212 ئورۇننى تىزىپ چىقتى. ئەڭ ئالقىشقا ئېرىشكەن قىزىق نۇقتىلار:

## قاراڭ

* باندار ئابباس
* Bastak
* Kookherd
* Maghoh
*  (سىن ئويۇنى)
* Morbagh
* Ormus
* سىبانىڭ تارىخى مۇنچىسى - ساسانلار خاندانلىقىغا ئائىت دەپ قارالغان قەدىمكى مۇنچا.

## پايدىلانما

## مەنبەلەر
يەھۇدى گىردىسى

thumb|يەھەۇدى گىردىسى
يەھۇدى گىردىسى (ياكى بەيگىل، بېيگول؛ ئېنگلىزچە: bagel؛ پولچە: *bajgiel؛* يىددىشچە: בײגל) پولشادىكى يەھۇدىلار تەرىپىدىن ئىجاد قىلىنىغان، شەكلى گىردىگە ئوخشايدىغان، يۇمشاق بولكا. يەھۇدى گىردىسىنىڭ يېقىلىشى گىردىگە ئوخشىشىپ كېتىدۇ، ئاساسسلىقى ئۇن، ئېچىتقۇ، سۇ، ۋە كۈنجۈت دېگەندەكلەر ئىشلىتىلىدۇ. خېمر گىردە شەكلىگە كەلگەندىن كېيىن، ئۇنى قىزىق سۇدا بىر ئاز قاينىتىپ ئېلىپ ئاندىن تونوردا قاقلاپ پىشۇرۇلدۇ. يەھۇدى گىردىسى گىردە، توقاق، دوناتقا ئوخشاشلا تۇرمۇشتا، كوچا-كوچىلاردا، پىرەنىڭ دۇكانلاردا، قەھۋەخانىدا ئۇچرىتىشىقا بۇلىدىغان ئىستراھەت ۋە ئوزۇقلۇق يېمەكلىكىدۇر. يەھۇدى گىردىسى ئامېرىكا، ياۋۇرپا، ۋە ئىسرائىلىيەدە كۆپ ئۇچىرايدىغان بولكا (نان) تۈرىدۇر.

### ئالبۇم

ھۆججەت:Bagel-Plain-Alt.jpg|ھېچنىمە چېچىلمىغان يەھۇدى گىردىسى
ھۆججەت:Montréal bagel with lox.jpg|يەھۇدى گىردىسى ئادەتتە ساندىۋىژ قىلىشقا كۆپ ئىشلىتىلدۇ. 
ھۆججەت:Bagel sandwich meal prep.jpg|يەھۇدى گىردىسى ۋە سالاتلار. 
ھۆججەت:Discarded bagels.jpg|يەھۇدى گىردىسى
ھۆججەت:Bagel with sesame.jpg|يەھۇدى گىردىسى 
ھۆججەت:Bagel with poppy seed.jpg|قارا چاچملىق يەھۇدى گىردىسى
ھۆججەت:Maya Bagel Vector Logo.pdf|يەھۇدى گىردىسىنىڭ لوگوسى
ھۆججەت:Meal from The Hood Bagel.jpg|يەھۇدى گىردىسى ۋە بەرەڭگە قەلەمچىسى
ھۆججەت:Bagel Fair - November 2023 - Sarah Stierch 03.jpg|يەھۇدى گىردىسى

## مەنبەلەر
كارى (تاماق)

كارى (ياكى كارى تامىقى؛ ئېنگلىزچە: Curry) جەنۇبى ئاسىيادا كۆپ ئۇچىرايدىغان، ھەرخىل تەم خۇرۇچلىرى ۋە دورا ـ دەرمەكلىرى قېتىلدىغان تاماق تۈرلىرىنىڭ ئومۇمى نامىدۇر. كارى ھازىر دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدا يەرلىكلەشتۈرۈلگەن ۋاريانتلىرى بىلەن كەڭ ئىستىمال قىلىنماقتا. كارى تامىقنىڭ جەنۇى ئاسىيادىن چىقىشى شۇ جايلارنىڭ ھەرخىل دورا ـ دەرمەك ئىشلەپچىقىرىشى ۋە كەڭ ئىستىمال قىلىش تارىخى بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك. كارى تامىقى ۋە كارى دەرىخى ئىككىسى ئىككى خىل نەرسە، گەرچە ئىسمى ئوخشىسىمۇ تىپى ئوخشىمايدۇ. كارى ئادەتتە كارى تامىقىنى كۆرسىتىدۇ. 
thumb|كارى تامىقى (قوي گۆشى مارداس)

كارىنىڭ ھازىر دۇنيا مېقياسىدا نۇرغۇنلىغان تۈرلىرى ۋە نۇسخلىرى بار.كارى دېگەن بۇ سۆز تامىل تىلدىن كەلگەن بولۇپ "خۇرۇچ"، "دورا-دەرمەك"، ۋە ياكى تاماققا تەم كىرگۈزۈچ ئۈچۈن قېتلدىغان كارى دەرىخنىڭ يوپۇرمىقى دېگەندەك مەنىلەردىدۇر. كارى تالقىنى ھازىر نۇغۇن تائاملارغا قېتىلدۇ. كارى تاماقلىرى جۇغراپىيەلىك تارقىلىشى بۇيىنچە ھىندىستان\پاكىستان\بېنگال، شەرقى ئاسىيا، ئافرىقا دېگەندەك تۈرلەرگە بۆلىندۇ. 

### ئالبۇم

ھۆججەت:Meen curry 2.JPG|كارى تامىقى
ھۆججەت:Egg Curry 2022.jpg|تۇخۇم كارى
ھۆججەت:Curry and rice.png|گۈرۈچ كارى 
ھۆججەت:Fish curry with starfruit.jpg|بېلىق كارى
ھۆججەت:Curry house curry pan.jpg|كارى سامسىسى
ھۆججەت:Red Curry (Unsplash).jpg|قىزىل كارى
ھۆججەت:Fish Curry Rice plate (27240539601).jpg|بېلىق گۈرۈچ كارىسى
ھۆججەت:Beef curry rice 003.jpg|كالا گۆشى كارى
ھۆججەت:Naan-and-Curry-1.jpg|نان ۋە كارى
ھۆججەت:Chicken curry Trivandrum.jpg|توخۇ گۆشى كارى

## مەنبەلەر
سىمىت

**سىمىت** (ئىزمىردا گېۋرېك دەپ ئاتالغان) ،  كۈنجۈت بىلەن يېپىلغان يۇمىلاق شەكىللىك بولكىلارغا بېرىلگەن ئومۇمىي ئىسىم . ئۇ تۈركىيەنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئوتتۇرا شەرق ۋە بالقان رايونىدا كەڭ ئىستېمال قىلىنىدۇ. 

### ئېتىمولوگىيە ۋە ئىسىملار
ئۇ ئەرەبچە samīd سميد «ئىنچىكە بۇلغار ياكى يېرىم» دېگەن سۆزدىن كەلگەن قەرز سۆزى. ئەرەبچە سۆز ئەرەپچە / سۈرىيەچە سام ā ā «ئۇن» دىن كەلگەن قەرز سۆزى. بۇ سۆز ئوخشاش مەنىنى بىلدۈرىدىغان Akkadian samīdu سۆزىدىن كەلگەن قەرز سۆزى. ئاككادىيانچە سۆز سامادۇ «سوقۇش» پېئىلىدىن كەلگەن. 

ئىزمىتتىكى يولۇچىلار ئۈچۈن ئەمەلىي يېمەكلىك سۈپىتىدە تەييارلانغان سىمىت ئىستانبۇلغا كەلگەن ياكى ئىستانبۇلدىن شەرققە قاراپ ماڭغان كارۋانلارنىڭ تۇرالغۇ رايونى دەپ ئاتالغان ، بۇ ئالاھىدىلىككە ئىگە تۇنجى تېز تاماق مىسالى دەپ قاراشقا بولىدۇ. كارۋانلاردا ساياھەت قىلىدىغان كىشىلەر سىمىتلارنى ئۇششاق-چۈششەك يېمەكلىكلەر بىلەن بىللە ئېلىپ ، يول بويى تونۇشقان كىشىلەرگە «سىمىتى» دىن سېتىۋالغانلىقىنى ئېيتقاچقا ، بۇ ئۈزۈك شەكىللىك يېمەكلىكنىڭ ئىسمى يەنىلا ئوخشىشىپ كېتەتتى.

ئادەتتە يالغۇز ئىستېمال قىلىنىدىغان سىمىت ناشتىدا ياقتۇرغاندا پىشلاق ، چاي ياكى مۇراببالار بىلەن بىللە يېسىمۇ بولىدۇ . بۈگۈنكى كۈندە ، زامانىۋى ناۋايخانا ۋە تەقلىدىي ئۆيلەردە تەقلىد قىلىپ تەييارلىغىلى ياكى ساتقىلى بولىدۇ ، ياكى كوچا ساتقۇچىلار تەرىپىدىن چاقلىق ھارۋىدا سېتىلىدۇ.

سىمىت گرېتسىيەدە *قۇلۇرى* ( گرېتسىيەچە :  κουλούρι ) دەپ ئاتىلىدۇ . ئۇ بۇلغارىيەدە «gevrek» ، سېربىيەدە «çevrek» ، رۇمىنىيەدە «covrigi» دەپ ئاتىلىدۇ

### ئالبۇم

ھۆججەت:Simits on a street stand in Istanbul.jpg|ئىستانبۇلنىڭ كوچىسىدىكى سىمىتلار. 
ھۆججەت:Simit Sarayı logo.png|سىمىت ساريىنىڭ لوگوسى
ھۆججەت:Simit vendor next to checkpoint, Nicosia.jpg|كوچىدىكى يايمىچى سىمىت ساندۇقىنى تازلىماقتا. 
ھۆججەت:KoulouriaSimit.jpg|يۇنانچە سىمىتلار. 
ھۆججەت:Sim006.jpg|سىمىتلار
ھۆججەت:İzmir gevreği.jpg|بىر دانە سىمىت
ھۆججەت:Simit ve poğaça.jpg|سىمىت ۋە پوغاچا
ھۆججەت:Simit seller in Istanbul.jpg|سىمىت كىيوسىكى
ھۆججەت:Simit - paskalya.jpg|دۇكاندىكى سىمىت يايمىسى
ھۆججەت:2021-04-08 Kadikoy acibadem simitci.jpg|كوچىدىكى سىمىت يايمىسى
ھۆججەت:Big simit in Ankara.jpg|كۈنجۈتلۈك سىمىت

## مەنبەلەر
ساركولى تىلى

سارىكولى تىلى (يەنە ساركولى ، سېلىكۇر ، سارىكۇل ، سارىقۇل ، سارىقولى) جۇڭگونىڭ شىنجاڭدىكى پامىرلار سۆزلەيدىغان شەرقىي جەنۇب ئىران تىللىرىنىڭ پامىر گۇرۇپپىسىنىڭ ئەزاسى. گەرچە ئۇ پارس تىلىنىڭ شىۋىسى دەپ قارالغان تاجىكىستاندا سۆزلىنىدىغان مۇناسىۋەتلىك ئىران تىلىغا ئوخشىمىسىمۇ ، جۇڭگودا رەسمىي ھالدا «تاجىك تىلى» دەپ ئاتىلىدۇ.

## مەنبەلەر

تۈر:تۈرك تىللار ئائىلىسى
سىرلانغان كاھىشلار

پارقىراق يۈزى بار خىشلارغا ئوت كېتىشتىن بۇرۇن ئالاھىدە ماتېرىياللار پۈركۈلىدۇ.
## مەنبەلەر
غولسامساق

thumb|غولسامساق
غولسامساق بىر خىل كۆكتات بولۇپ، ئۇيغۇر ئائاملىرىدا خېلى كۆپ ئىشلىتىلىدۇ. غولسامساق سامساقنىڭ تۇپراق يۈزىگە كۆكلەپ چىققان يۇمىران غول قىسمى بولۇپ، سامساق پىشىشىتىن بۇرۇن ئستىمال قلىنىدۇ. سامساق تېرىلىپ پىشقاندىن كېيىن چېچەكلەپ كەتكەن چاغدا غولسامساقنى ئىستىمال قىلىشقا بولمايدۇ. غولسامساق ئادەتتە لەڭمەن (لەغمەن) قىلىشقا ناھايىتى ماس كېلىدۇ. باشقا قورۇما كۆكتات تۈردىكى تاماقلارغا ئىشلەتسە بىر خىل غاچ-غاچ، سۇلۇق، چۈچۈك تەم قوشۇدۇ. 

ئالبۇم
ھۆججەت:Knoblauch (Allium sativum)-20200621-RM-085344.jpg|غولسامساقنىڭ پىشىشتىن بۇرۇنقى ھالىتى
ھۆججەت:Garlic bulbs and cloves.jpg|سامساق
ھۆججەت:Garlic field at Mission Garden.jpg|غولسامساق دەل بۇ يېشىل غول قىسىمىدۇر. 
ھۆججەت:Garlic field.jpg|غولسامساقلار

## مەنبەلەر

تۈر:ئۆسۈملۈك
فلۇئورېسسېنسىيە ئېكرانى

فلۇئورېسسېنسىيە نۇر ھاسىل قىلىدىغان ماددا بىلەن سىرلانغان ئېكران. Oscilloscopes ۋە تېلېۋىزورلاردا بۇ خىل ئۈسكۈنە بار بولۇپ ، ئۇ دولقۇن شەكلى ياكى رەسىم كۆرسىتىشكە ئىشلىتىلىدۇ.
## مەنبەلەر
شەرئىي قازىلىق مەكتىپى

شەرئىي قازىلىق مەكتىپى (مدرسة القضاء الشرعي): بۇ مەكتەپ 1907 – يىلى مىسىر ھىدىۋى ئابباس ھىلمى II دەۋرىدە (1892 – 1914) ئەزھەر شەرىفكە قاراشلىق قۇرۇلغان. دۆلەتنىڭ قازىلىق مەنسەپلىرىگە مۇشۇ مەكتەپنىڭ ياكى ئەلئەزھەرنىڭ دوكتورلۇق ئۇنۋانىغا ئېرىشكەنلەر تەيىنلىنەتتى. نۇرغۇن چوڭ ئالىملارنى يېتىشتۈرگەن بۇ مەكتەپ 1930 – يىلى ئەمەلدىن قالدۇرۇلغان.
## مەنبەلەر
سۈنزى ھەربىي ئىشلار دەستۇرى

سۈنزى ھەربىي ئىشلار دەستۇرى دۇنياغا داڭلىق ھەربىي ئىستراتىگىيە ۋە تاكتىكا كىتابىدۇر. بۇ كىتابنىڭ ئاپتورى سۈنزىدۇر. 

سۈنزى ھەربىي ئىشلار دەستۇرى ، « **ۋۇ جىڭ** » ، « **ھەربىي كلاسسىك** » ، « سۈن ۋۇنىڭ ئۇرۇش سەنئىتى » ۋە « ۋۇ سۈنزۇنىڭ ئۇرۇش **سەنئىتى** » دەپمۇ ئاتىلىدۇ . سۈنزى ھەربىي ئىشلار دەستۇرى مىلادىدىن ئىلگىرىكى 515-يىلدىن 512-يىلغىچە بولغان ئارىلىقتا يېزىلغان دەپ قارىلىدۇ، جەمئىي 13 بابتۇر. 

«سۈنزى ھەربىي ئىشلار دەستۇرى» دۇنيادىكى ئەڭ بۇرۇنقى ھەربىي كىتابلارنىڭ بىرى  ۋە جۇڭگو ھەربىي ئىستراتېگىيىسىنىڭ كلاسسىك ئەسىرى دەپ قارىلىدۇ  . ئۇ جۇڭگونىڭ ئەڭ يۇقىرى پەلسەپە پەلسەپىسى ۋە جەڭ پرىنسىپىنىڭ كلاسسىك ئەسەرلىرى  . كېيىنكى ئەۋلادلارنىڭ ھەربىي كىتابلىرىنىڭ كۆپىنچىسى ئۇنىڭ تەسىرىگە ئۇچرىغان بولۇپ ، ئۇ جۇڭگو ھەربىي پەنلىرىنىڭ تەرەققىياتىغا چوڭقۇر تەسىر كۆرسەتكەن. ئۇ يەنە نۇرغۇن تىللارغا تەرجىمە قىلىنغان بولۇپ ، دۇنيا ھەربىي ئىشلار تارىخىدىكى مۇھىم ئەسەر.
## مەنبەلەر
ئەشيالار ئىنتېرنېتى

ئەشيالار ئىنتېرنېتى (ئىنگىلىزچە: Internet of things، قىسقارتىلمىسى: IoT) بىر تەرەپ قىلىش ئىقتىدارى ، يۇمشاق دېتال ۋە باشقا تېخنىكىلار بىلەن تور ياكى باشقا ئالاقە تورى ئارقىلىق باشقا ئۈسكۈنىلەر ۋە سىستېمىلار بىلەن ئۇچۇر ئالماشتۇرىدىغان ئۈسكۈنىلەرنى تەسۋىرلەيدۇ.

## مەنبەلەر
رەقەملىك تېخنىكا

رەقەملىك تېخنىكا(ئىنگىلىزچە: Digital technology ) تۆۋەندىكىلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ: 1. سۈنئىي ئىدراك (AI) ؛   2. ئەشيالار ئىنتېرنېتى (IoT) ؛ 3. چوڭ ساندان (Big data) ؛ 4. بۇلۇت ھېسابلاش (Cloud computing) ؛5. مەۋھۇم رېئاللىق ۋە كۈچەيتىلگەن رېئاللىق (VR and AR) ؛ 6. بۈلەكچە زەنجىرى (Blockchain) ۋە 7. رەقەملىك ياساش(Digital manufacturing).
## مەنبەلەر
سۈنئىي ئەقىل

**سۈنئىي ئەقىل** ياكى س**ۈنئىي ئەقلىي ئىقتىدار** (, AI ياكى artificial intelligence) دېگىنىمىز ماشىنا ئارقىلىق ئىنسانلارنىڭ ئەقلىي ئىقتىدارىنى دوراشنى كۆرسىتىدۇ. تېخىمۇ كونكېرت قىلىپ چۈشەندۈرسەك، ئۇ ئەمەلىيەتتە بىر خىل كومپىيۇتېر سېستىمىسىدۇر. بۇ سېستىما ئۆگىنىش (ئۇچۇرغا ئېرىشىش ۋە قوللىنىش قائىدىسى)، يەكۈن-خۇلاسە چىقىرىش(بار بولغان قائىدىنى قوللىنىپ ھۆكۈم-يەكۈن چىقىرىش) ۋە ئۆز-ئۆزىنى ئوڭشاشنى ئۆزئىچىگە ئالىدۇ. بۇ بەك ياخشى ۋاستە 

### نام ئاتىلىشى
ئۇيغۇرچە: سۈنئىي ئەقىل، سۈنئىي ئىدىراك

خەنچە:  人工智能 

ئېنگىلىزچە:   Artificial intelligence
## مەنبەلەر
ئالەم بوشلۇقى

ئالەم بوشلۇقى، تاشقى ئالەم دەپمۇ ئاتىلىدۇ(ئىنگلىزچە: Outer space or simply space)، ئۇ يەر شارى ئاتموسفېراسى ۋە باشقا ساما جىسىملىرىنىڭ سىرتىدىكى بوشلۇقنى كۆرسىتىدۇ.
## مەنبەلەر
ھەبىبۇللا ئابدۇقادىر (سودا ماگىناتى)

ھەبىبۇللا ئابدۇقادىر يەرشارى خاراكتىرلىك تىجارەت بىلەن شۇغۇللىندىغان ئاتۇشتىن چىققان ھاجىم سودا ماگىناتىدۇر. ھەببۇللا سودىسنى جوڭگودىن ئوتتۇرا ئاسىياغا ئىمپورت-ئېكىسپورت قىلىپ باشلىغان ۋە شۇ جەريانىدا قىرغىزىستان تاماژنىسنىڭ ئورۇن باسارى راھىمبەك مەترەھىم بىلەن بىرلىشىپ باج تۆلىمەي ئەتكەسچىلىك بىلەن شۇغۇللانغالىغى قەيىت قىلىنماقتا. ھەببۇللا ئابدۇقادىرنىڭ قىزى ئالمىرە يەنە راھىمبەكنىڭ ئوغلى بىلەن توي قىلغان. راھىمبەك قىرغىزىستاندا راھىم مىلليون دەپ چاقىرىلدىغان بولۇپ، 2024-يىلى تۇتۇلۇپ قولغا ئېلىنغان. 

ھەبىبۇللا ئابدۇقادىرنىڭ سودا خاندانلىقنىڭ باش شىتابى دۇبەيدىدۇر. ھەببۇللا ئابدۇقادىر كۆپ قىسم ۋاقتنى دۇبەيدە ئۆتكۈزۈپ شۇ يەردىكى بىر قانچە شىركەتلەر ئارقىلىق پۈتۈن دۇنيا تەۋەسىدە ياخشى تۈرلەرگە مەبلەغ سالىدۇ. ھەبىبۇللا ئابدۇقادىرنىڭ سودا ۋە تىجارەت دائىرىسى ئەنگىليە، ئا ق ش، دۇبەي، قازاقىستان، قىرغىزىستان، ئۆزبېكىستان قاتارلىق جايلارغا مەركەزلەشكەن. ھەبىبۇللا ئابدۇقادىرنىڭ قېرىنداشلىرىدىن ئالىمجان ئابدۇقادىر، نەبىجان ئابدۇقادىر، مەمەتئېلى ئابدۇقادىرلار بار. ھەبىبۇللا ئائىلنىڭ چوڭى بولغاچقا بۇلارنىڭ سودا گروھى ئاددىيلا "ئابدۇقادىرىيلار گروھى" دەپ ئاتىلىدۇ. ھەبىبۇللا ئابدۇقادىرنى ئۇيغۇرلارنىڭ ئىچىدىكى 1-باي دەپ قاراشقا بولىدۇ. بەلكىم مۇساباي ئاكا-ئۇكىلاردىن كېيىنكى ئەڭ چوڭ ۋە ئۇتۇق قازانغان ماگىنات دەرىجىسىدىكى باي بولۇشى مۇمكىن. خەلىقئارالىق مۇخبىرلار، ئەتكەسچىلىك ۋە چىرىكلىكنى تەتقىقاتچىلىرى تەرىپىدىن مۆلچەرلىنىشىچە ئابدۇقادىرىيلارنىڭ ئومۇمى مۈلىكى ئاز بولغاندىمۇ 10 مىليارد دوللاردىن ئاشىدىكەن. 

### ئەركىن سەمەت ئۆلۈمى شۈبىسى
ئەركىن سەمەت 2019-يىلى (10- نويابىر كەچتە ئىستانبۇلنىڭ فاتىخ رايونىدىكى بىر مېھمانخانىنىڭ ئالدىدا ئېتىپ ئۆلتۈرۈلگەن بولۇپ) ئۆزى مۇخبىرلار بىلەن ئالاقىلىشىپ ئۆزىنىڭ قانداق قىلىپ ئابدۇقادىرىيلارغا قىرغىزىستاندىن ئاز دېگەندە 700 مىليون دوللارنى يۇيۇپ چەت ئەلگە يوللىغانلىنى ئىقرار قىلغان ۋە ئۇزاق ئۆتمەي ئىستانبۇلدا ئېتىپ ئۆلتۈرۈلگەن. 

### مال-مۈلۈك ۋە مەبلەغ تۈرلىرى
سودا خاراكتېرلىك ئۆي مۈلۈك (ئەنگىليەدىكى ماشىنا توختىشى مەيدانى، مېھمانخانا، سودا بىناسى، دۇكان-ساراي)

شەخسى مۈلۈكى (ئەنگىليەدىكى ھەشەمەتلىك بىنا ئۆي، دۇبەيدىكى داچا ۋە ۋىلالار) 

ياسىمىچىلىك ۋە ئىشلەپچىقىرىش سودىسى: توقۇمچىلىك زاۋۇتى، ئائىلە ئېلىكتېر سايمانلىرى، خىش زاۋۇتى، ئۆي-مۈلۈك تەرەقىياتى، ۋە باشقىلار، 

سودا-تىجارەت: تاموژنا تېرمىنالى، توپ تارقىتىش بازىرى، تۆمۈر يول يۈك-تىرانسپورتى ۋە باشقىلار

مېھماندارچىلىق: سەمەرقەند مۆۋەنپىك مېھمانخانىسى ۋە باشقىلار. 

ئۆي-مۈلۈك تۇرالغۇ سودىسى: ئىستانبۇل شەھەرچىسى، نۇرسۇلتان شەھەرچىسى ۋە باشقىلار. 

ئۆي-مۈلۈك ۋە كۈلتۈر ۋە ساخاۋەتچىلىك: مەسچىت ۋە باشقىلار.

## مەنبەلەر

# The Abdukadyr Family Made A Fortune In Collusion With Corrupt Central Asian Officials. Now They've Built A Global Business Empire. (rferl.org)
# Corruption in Kyrgyzstan - Wikipedia
# The Abdukadyr Family’s Investment Spree - OCCRP

تۈر:كىشلەر
تۈر:ئۇيغۇرلار
كرويسانت (بولكا)

thumb|ئوتتۇرانچە چوڭلۇقتىكى كرويسانت
**كرويسانت** ( ئۇيغۇرچە باشقىچە نامى: كرۇۋسانت، كورسانت، ھىلالئاي  بولكا، فىرانسىيە مۈڭگۈز بولكىسى؛ فىرانسۇزچە : *croissant* ) ئاۋىستىرىيەدىن كەلگەن قاتلاملىق ۋە ھىلال ئاي شەكلىدىكى يېمەكلىك بولۇپ ،كرويسانت ئۇيغۇر تىلىدا « ھىلال ئاي پىشۇرۇق ، ھىلال ئاي» دېگەن مەنىنى بىلدۈرىدۇ . ئۇ پەقەت سېرىقماي بىلەنلا ياسالغان بولغاچقا ، باشقا بولكىلار بىلەن خېلى چوڭ پەرقى بار. كرويسانت ئادەتتە قەھۋە بىلەن بىللە يېيىلىدۇ. كرويسانت فرانسىيەنىڭ مىللىي (ئۇلۇس ياكى دۆلەتلىك) يېمەكلىكى دەپ قارىلىدۇ ، چۈنكى ئۇ ئۇزۇندىن بۇيان فرانسىيە تائاملىرىنىڭ كەم بولسا بولمايدىغان ئەزاسىدۇر.

كرويسانتنىڭ 13-ئەسىردىن باشلاپ ئاۋىستىرىيەدە ھەر خىل شەكىلدە ياسالغانلىقىغا ئائىت تارىخى پاكىتلار بار. ئاۋسترىيە ئەمەلدارى ئاۋغۇست زاڭ پارىژدا ناۋايخانا ئاچقاندا ، يېمەكلىكلەر فرانسىيىدە مودا بولدى. ئۇ پارىژدا ھىلال ئاي شەكلىدە ياسالغان Viennoiserie (ۋېننا ئۇسلۇبى) تۇرقى بىلەن دۇنياغا تونۇلدى. ھازىر كرويسانت دۇنيا تەۋەسىدا فىرانسىيە كۈلتۈرى ۋە يېمەكلىكلىرنىڭ تاجىسى سۈپىتىدە كەڭ تارقالماقتا ۋە ئالقىشقا ئېرىشمەكتە. كرويسانتنىڭ كۆپ خىل تەملىكلىرى بار، مەسلەن، شاكىلات تەملىك، ئەسلى (سېرىق ماي) تەملىك، يوغۇرت تەملىك، مېغىزلىق، سۈتلۈك ۋە باشقىلار. كرويسانت يۇمشاق، چۈرۈك كېلىدۇ، تائامنىڭ تۇيغۇسى قاتلىما نان ياكى يۇتانىڭ يۇمشاق نۇسخسىغا ئوخشايدۇ. كرويسانتنىڭ بوۋاق، كىچىك، ئوتتۇرانچە، ۋە چوڭ شەكىللىكلىرى بار. 

### ئالبۇم

ھۆججەت:Croissant hk jp.jpg|بوۋاق كرويسانت
ھۆججەت:Croissant Almond.jpg|مېغىزلىق كرويسانت
ھۆججەت:Croissant In Austria.jpg|كرويسانت ۋە سالات
ھۆججەت:Croissant ingredients.png|كرويسانت تەركبىلىرى
ھۆججەت:Croissant 3.jpg|بىر دانە كرويسانت
ھۆججەت:Croissant sandwich set lunch.jpg|كرويسانت ۋە قەھۋە
ھۆججەت:Ham and cheese croissant sandwich.jpg|كرويسانت
ھۆججەت:Croissant rising.jpg|كرويسانتنىڭ خېمىر شەكلى
ھۆججەت:Croissant with egg and mushrooms - The Mad Hatter.jpg|ساندىۋىژلىق كرويسانت
ھۆججەت:Croissant, whole.jpg|پۈتۈن كرويسانت
ھۆججەت:Croissant-newspaper-and-tea.jpg|كرويسانت
ھۆججەت:Croissant Chocolate.jpg|شاكىلاتلىق كرويسانت

## مەنبەلەر

تۈر:يېمەكلىكلەر
تۈر:يېمەكلىك
تۆتىنچى سانائەت ئىنقىلابى

تۆتىنچى سانائەت ئىنقىلابى :      گېرمانىيە تەرىپىدىن 2011-يىلى يولغا قويۇلغان سانائەت 4.0 ( تۆتىنچى سانائەت ئىنقىلابى) (Industry 4.0)، ياساش - ئىشلەپچىقىرىش ۋە شۇنىڭغا مۇناسىۋەتلىك كەسىپ- قىممەت يارىتىش جەريانىنىڭ رەقەملىشىشى بولۇپ، بۇ سانائەت-تېخنىكا بىر گەۋدىلىشىش مەزگىلى دەپمۇ ئاتىلىدۇ.
## مەنبەلەر
بەشىنچى سانائەت ئىنقىلابى

بەشىنچى سانائەت ئىنقىلابى :2017-يىلدىن باشلاپ دەرىجىدىن تاشقىرى ئەقلىي جەمئىيەت دەپ ئاتالغان سانائەت 5.0 (بەشىنچى سانائەت ئىنقىلابى) (Industry 5.0) يەنى ئادەمسىز تېخنىكا دەۋرى باشلاندى.

## مەنبەلەر
5 - فېۋرال ۋەقەسى قانداق ۋەقە؟

5 - فېۋرال ۋەقەسى:1997-يىلى 2-ئاينىڭ 5-كۈنى، غۇلجا ياشلىرىنىڭ خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇرلارغا قاراتقان دىنىي ۋە مىللىي كەمسىتىش سىياسەتلىرىگە، ئىشسىزلىق، پىلانلىق تۇغۇت، قالايمىقان تۇتقۇن قىلىش قاتارلىق ئادالەتسىزلىككە نارازىلىق بىلدۈرۈپ تىنچ يول بىلەن ئېلىپ بارغان نامايىشنىڭ قانلىق باستۇرۇلغانلىق ۋەقەسىدۇر.
ئورالما

ئورالما دېگىنىمىز جىسىمنىڭ سىرتىدىكى قوغداش قەۋىتى ۋە زىننەتلەشنى كۆرسىتىدۇ. ئۇ مەھسۇلاتلارنى تارقىتىش ، ساقلاش ، سېتىش ۋە ئىشلىتىش ئۈچۈن قورشاش ياكى قوغداش پەن-تېخنىكىسى ۋە جەريانى. ئوخشىمىغان جىسىملارنىڭ ئورالما ئۇسۇلى ۋە ماتېرىياللىرى ئوخشىمايدۇ، ھەر بىر ماركا ۋە كەسىپكە ماسلىشىش ئۈچۈن ئوخشىمىغان ئېھتىياجلار ئوخشىمىغان ئورالما قۇتىسىنىڭ شەكلى ۋە سومكا شەكلىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.

## مەنبەلەر
پەنجىر تاغ

پەنجىر تاغ (ئىنگىلىزچە: Penjirtagh mountain) توقسۇن ناھىيەسىنىڭ كۆجەي بازىرىغا جايلاشقان، پەنجىر تاغ مول گېئولوگىيەلىك مەنزىرىسى بىلەن داڭلىق. بۇ تاغنىڭ دېڭىز يۈزىدىن ئوتتۇرىچە ئېگىزلىكى 1200 مېتىر، ئومۇمىي كۆلىمى تەخمىنەن بىر كۋادرات كىلومېتىر كېلىدۇ. پەنجىر تاغ تۇرپان شەھىرىنىڭ غەربىدىكى «30 چاقىرىملىق شامال رايونى»غا جايلاشقان بولۇپ، بۇ يەردە شامال كۈچى كۈچلۈك، شامال سۈرئىتى تېز، كۈچلۈك شامالنىڭ ئۇپرىتىشى ۋە تاغدىكى يامغۇر سۈيىنىڭ ئېرىتىشى بىلەن بۇ مەنزىرە شەكىللەنگەن.
### باشقا تاغلارنىڭ پەرقى
پەنجىر تاغ تەڭرىتاغنىڭ جەنۇبى ئېتىكىدىكى جىلغىنىڭ ئىچكىرسىگە جايلاشقان بولۇپ، ناھايىتى ئۇزۇن زامانلاردىن بويان، شىددەتلىك بوران چاپقۇن، يامغۇر - يېشىنلارنىڭ تەسىرىدە تاغ يۈزىدە ھاسىل بولغان ئاجايىپ-غارايىپ كاۋاكچىلار ۋە پەنجىرسىمان تۆشۈكچىلەرگە قاراپ مۇشۇنداق نام قويغان. تاغنىڭ چوققىلىرى خۇددى ھەرە كۆنىكىدەك ئۆتمە-تۈشۈك بولۇپ كەتكەچكە، ئاجايىپ ھەيۋەتلىك ۋە ئۆزگىچە مەنزىرە ھاسىل قىلغان.

**خىتايچە:** 盘吉尔塔格山
## مەنبەلەر
سانائەت ۋە ئۇچۇرلاشتۇرۇش مىنىستىرلىقى

سانائەت ۋە ئۇچۇرلاشتۇرۇش مىنىستىرلىقى (ئىنگىلىزچە:  (MIIT) Ministry of Industry and Information Technology ) (جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى) دۆلەت مەجلىسىنىڭ ئالتىنچى دەرىجىلىك ئىجرائىيە تارمىقى. ئۇ پوچتا مۇلازىمىتىنى تەڭشەش ۋە تەرەققىي قىلدۇرۇشقا ، ئىنتېرنېت ، سىمسىز ، تارقىتىش ، خەۋەرلىشىش ، ئېلېكترونلۇق ۋە ئۇچۇر مەھسۇلاتلىرى ئىشلەپچىقىرىش ، يۇمشاق دېتال سانائىتى ۋە مىللىي بىلىم ئىگىلىكىنى ئىلگىرى سۈرۈشكە مەسئۇل.

خىتايچە: 中华人民共和国工业和信息化部
## مەنبەلەر
پېتىنقۇ

پېتىنقۇ (ئىنگىلىزچە:Concave) يۈزى سىلىق ھەم ئورەك شەكىل.
ئەكسى مەنسى: كۆپۈنكى
## مەنبەلەر
كۆپۈنكى

كۆپۈنكى (ئىنگىلىزچە:Convex) يۈزى توم ، چىقىپ كەتكەن ۋە ئىششىپ كەتكەن شەكىل. ئەكسى مەنسى: پېتىنقۇ
## مەنبەلەر
تورغات پورتى

thumb|'''تورغات پورتى'''ئېگىزلىكى: 3752 مېتىر
تورغات پورتى ( ئىنگىلىزچە : Torugart Pass؛  خىتايچە: 吐尔尕特口岸؛   Торугарт ашуусу: Kyrgyz  ) شەرقىي تۈركىستان بىلەن قىرغىزىستان ئارىسىدىكى پورت. شەرقىي تۈركىستان بىلەن قىرغىزىستان ئوتتۇرىسىدىكى ئىككى چېگرا ئېغىزىنىڭ بىرى ، يەنە بىرى ئەركېشتام ، غەربىي جەنۇبقا 165 كىلومىتىر كېلىدۇ.

alt=پورتنىڭ ئومۇمىي ئورنىنى كۆرسىتىپ بېرىدىغان قەدىمكى يىپەك يولى|thumb|پورتنىڭ ئومۇمىي ئورنىنى كۆرسىتىپ بېرىدىغان قەدىمكى يىپەك يولى


{
  "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {},
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [ 75.39402, 40.551675 ]
      }
    }
  ]
}

## مەنبەلەر
ئەقلىي ئىقتىدارلىق ياسىمىچىلىق

ئەقلىي ئىقتىدارلىق ياسىمىچىلىق (ئىنگىلىزچە: Smart manufacturing )كومپيۇتېرنىڭ توپلاشتۇرۇلغان ياسىمىچىلىقى ، ماسلىشىشچانلىقى يۇقىرى ۋە تېز لايىھىلەش ئۆزگىرىشى ، رەقەملىك ئۇچۇر تېخنىكىسى ۋە تېخىمۇ جانلىق تېخنىكىلىق ئەمگەك كۈچلىرىنى يېتىشتۈرۈشنى ئىشلىتىدىغان كەڭ كۆلەمدىكى ياسىمىچىلىق تۈرى.

## مەنبەلەر
كومپاس مۇزىكا ئەترىتى

كومپاس مۇزىكا ئەترىتى ئامېرىكدىكى تۆت نەپەر ئۇيغۇر ئەركەك ياش بىرلىشىپ قۇرۇغان كۈلتۈر خاراكتىرلىك مۇزىكا ئەترىتى. كومپاس مۇزىكا ئەترىتنىڭ ئورگان مەنزىلى: Kompas band | uyghur band

مۇزىكا ئەترىتنىڭ قۇرغۇچىسى: مۇزاپپار ئوسمانئوغلى (فىلىم ئىشلىگۈچى، مەزمۇن ئىجادىيەتچىسى، گۇگول كۈرۈشچان ئارتىست، سازچى، يوتىيۇبچى، ۋىلوگېر، ئىجتىمائى تاراتقۇ تەسىراتچىسى)

### مۇددىئاسى
مۇزىكا كېچىلىكى ئۆتكۈزۈش، ئىجادىي ئۇيغۇر ناخشىىلىرىنى چىقىرىش، مۇزىكىلىق ۋىدىيو ئىشلەش، شۇنداقلام بار كۈچى بىلەن مۇھاجىرەتتە چەت ئەلدە ياشاۋاتقان شۇنداقلام تويغا قەدەم قويغان ياش بىر جۈپلەرنىڭ توي مۇراسىمىنى بار كۈچى ھەم سەۋىيە بىلەن نەق مەيدان ئۇيغۇر مۇزىكىلىرىمىز بىلەن قىززىتىپ ئوت چىقىرىۋېتىش!

بۇندىن ئىلگىرى بولۇپ باقمىغان بۇ بوشلۇقنى توشقۇزۇش بىزنى ئەڭ ھاياجانغا سالىدىغان بىر ئىش.

كومپاس بولسا ھەر زامان بىر نىشاننى كۆرسۈتۈپ تۇرىدۇ، بىزمۇ بۇندىن كېيىن مەيلى قانچىلىك جاپا تارتساق، بۇ نىشانىمىزدىن ۋاز كەچمەي، بۇ ئەترەتنى ئاخىرىغىچە ئېلىپ چىقىشنى نىيەت قىلدۇق.
## مەنبەلەر
20 دۆلەت گوروھى

thumb|ئىتالىيەنىڭ رىمدا ئۆتكۈزۈلگەن 2021-يىللىق G20 باشلىقلار يىغىنىدىكى بارلىق رەھبەرلەر.20 دۆلەت گوروھى (G20، The '''G20''' or **Group of 20**) نىڭ ئەزالىرى ئايرىم - ئايرىم ھالدا ياۋروپا ئىتتىپاقى ۋە دۇنيا ئىقتىسادىدا ئاساسلىق رول ئويناۋاتقان 19 دۆلەت: ئارگىنتىنا، ئاۋسترالىيە، ئامېرىكا، ئەنگىلىيە، برازىلىيە، خىتاي، گېرمانىيە، فرانسىيە، ئەنگىليە، ھىندسىتان، ھىندونېزىيە، ئىتالىيە، ياپونىيە، كانادا، مېكسىكا، رۇسىيە، سەئۇدى ئەرەبىستان، جەنۇبىي ئافرىقا، كورىيە ۋە تۈركىيە.

«20 دۆلەت گوروھى» يەرشارى ئومۇمىي نوپۇسىنىڭ ئۈچتىن ئىككى قىسمىنى، يەرشارى ئىقتىساد ئومۇمىي مىقدارىنىڭ 85 پىرسەنتىنى، يەرشارى سودىسىنىڭ 75 پىرسەنتىنى ئىگەللەيدۇ.
تېخىمۇ ياخشى دۇنيانى قايتا قۇرۇش

**تېخىمۇ ياخشى دۇنيانى قايتا قۇرۇش**  (Build Back Better World / B3W  ) 2021-يىلى 6-ئاينىڭ 12-كۈنى ئەنگىلىيەدە ئۆتكۈزۈلگەن يەتتە دۆلەت گوروھى (G7)نىڭ 47-قېتىملىق باشلىقلار يىغىنىدا ئامېرىكىنىڭ تەشەببۇسى بىلەن ئوتتۇرىغا قويۇلغان، ئوتتۇرا ۋە تۆۋەن كىرىملىك دۆلەتلەرنىڭ ئۇل ئەسلىھە تەرەققىياتى ئۈچۈن مەبلەغ سالىدىغان پىلان.
## مەنبەلەر
يەتتە دۆلەت گوروھى

يەتتە دۆلەت گوروھى (ئىنگلىزچە: Group of Seven ، G7 دېيىلىدۇ) كانادا ، فرانسىيە ، گېرمانىيە ، ئىتالىيە ، ياپونىيە ، ئەنگىلىيە ۋە ئامېرىكىدىن تەركىب تاپقان ھۆكۈمەتلەر ئارا سىياسىي ۋە ئىقتىسادىي مۇنبەر. بۇنىڭدىن باشقا، ياۋروپا بىرلەشمىسى (ياۋروپا ئىتتىپاقى) «غەيرىي رەسمىي ئەزا».   ئۇ كۆپ خىللىق ، ئەركىن دېموكراتىيە ۋە ۋەكىللىك ھۆكۈمەتنىڭ ئورتاق قىممەت قارىشىنى چۆرىدەپ تەشكىللەنگەن. يەتتە دۆلەت گوروھى ئەزالىرى خەلقئارا پۇل فوندى تەشكىلاتىنىڭ ئاساسلىق ئىقتىسادىي گەۋدىلىرى.
## مەنبەلەر
ھىندىستان-ئوتتۇرا شەرق-ياۋروپا ئىقتىسادىي كارىدورى

ھىندىستان-ئوتتۇرا شەرق-ياۋروپا ئىقتىسادىي كارىدورى
## مەنبەلەر

تۈر:كارىدورلار
بىلىش ئۇرىشى

بىلىش ئۇرىشى گۇماننى تېرىش ، زىددىيەتلىك ئۇچۇرلارنى ئىلگىرى سۈرۈش ، پىكىرنى ئىككى قۇتۇپقا بۆلۈش ، گۇرۇپپىلارنى رادىكاللاشتۇرۇش ۋە ئۇلارنى ئىناق جەمئىيەتنى قالايمىقانلاشتۇرۇۋېتىدىغان ياكى پارچىلىۋېتىدىغان ھەرىكەتلەرنى قىلىشقا ئۈندەيدۇ. ئىجتىمائىي تاراتقۇ ۋە ئەقلىي ئىقتىدارلىق ئۈسكۈنىلەر تېخنىكىسى كەڭ قوللىنىلىدىغان دۆلەتلەر بۇ خىل ھۇجۇملارغا ئاسان ئۇچرايدۇ. بىلىش ئۇرۇشىدىكى نىشانغا يېتىش ئۈچۈن ساختا ئۇچۇر ۋە خەۋەرلەرنىڭ ھاجىتى يوق. پاكىتنى بۇرمىلاش ئارقىلىق ئۇرۇشمۇ ئېلىپ بېرىلسا بولىدۇ.

بىلىش ئۇرۇشى بىر خىل ئىدىيەۋى ئۇرۇش بولۇپ ، ئۇ جەمئىيەتلەرنىڭ ئۆز-ئۆزىگە بولغان تونۇشى ، دۇنيا قارىشى ۋە قىممەت قارىشىنى ئۆزگەرتىش ئارقىلىق باشقا دۆلەتلەرنى ئاجىزلاشتۇرۇش ۋە يوقىتىشنى مەقسەت قىلىدۇ.

## مەنبەلەر
بەش كۆز ئىتتىپاقى

**بەش كۆز ئىتتىپاقى** (Five Eyes )  ئاۋسترالىيە ، كانادا ، يېڭى زېلاندىيە ، ئەنگىلىيە ۋە ئامېرىكىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئاخبارات ئىتتىپاقى.

بۇ دۆلەتلەر كۆپ تەرەپلىك UKUSA كېلىشىمىنىڭ ئالاقىدار تەرەپلىرى بولۇپ ، سىگنال ئۇچۇرلىرىدىكى بىرلەشمە ھەمكارلىق ئەھدى تەشكىلاتى. بۇ ئىتتىپاق جاسۇسلۇق كۈچى سۈپىتىدە خىزمەت قىلىپ ، ئاممىۋى كۆزىتىش سانلىق مەلۇماتلىرىنى توپلاپ ، ئالاقىدار تەرەپلەر بىلەن ئورتاقلىشىدۇ. FVEY ھېچقانداق ھۆكۈمەت تەرىپىدىن كونترول قىلىنمايدۇ ، شۇڭا ، ھەتتا ئەزا دۆلەتلەر پۇقرالىرىنى جاسۇسلۇق قىلىش ھوقۇقى بار. بۇ ئارقىلىق پەقەت پۇقرالارنىڭ ئەمەس ، ئىتتىپاقنىڭ مەخپىيەتلىكىنى كاپالەتكە ئىگە قىلىدۇ.

## مەنبەلەر
كلاكتون-ئون-سى

alt=كلاكتون-ئون-سى|thumb|كلاكتون-ئون-سى
كلاكتون-ئون-سى (ئىنگلىزچە: Clacton-on-Sea) ئەنگىلىيەنىڭ ئېسسېكىس ( Essex ) رايونىدىكى بىر بازارشەھرى بولۇپ ، ئۇ 1950-يىلدىن 70-يىلغىچە بولغان دېڭىز بويىدىكى داڭلىق ئارامگاھ ئىدى. 

ھازىر بۇ يەردىكى مۇھىم كەسىپلەر سانائەت ۋە ساياھەت. كلاكتون-ئون-سىنىڭ نوپۇسى تەخمىنەن53,200.
## مەنبەلەر
پرويېكسىيە

**پرويېكسىيە**  (ئىنگىلىزچە: Projection ) سايە; كۆلەڭگە; پرويېكسىيىلىمەك ، تەكشىلىككە تەسۋىر چۈشۈرمەك دەپمۇ ئاتىلىدۇ.

## مەنبەلەر
لىمفا تۈگۈنى

تومۇرغا تۇتىشىدىغان لىمفا تومۇرلىرى ئارىسىدا ئوخشىمىغان چوڭلۇقتىكى يۇمىلاق ياكى يۇمىلاق شەكىللىك گەۋدە. ئۇلار كۆپىنچە بويۇن ، قولتۇق ، جەينەك ، مېڭە ۋە چوڭ قان تومۇرلارغا يېقىن گۇرۇپپىلارغا تارقىلىدۇ. ئىشلەپچىقىرىلغان لىمفا ھۈجەيرىسى ئىممۇنىتېتتا مۇھىم رول ئوينايدۇ. ئۇنى يەنە سۈزگۈچ قىلىپ لىمفا سۇيۇقلۇقىدىكى باكتېرىيە ، ۋىرۇس ياكى ئۆسمە ھۈجەيرىلىرىنى يوقىتىشقا بولىدۇ.
## مەنبەلەر
ئاقسۇ "9 – ئاپرېل" ۋەقەسى

ئاقسۇ "9 – ئاپرېل" ۋەقەسى:

1980 – يىلىدىكى ئاقسۇ "9 – ئاپرېل" ۋەقەسى . 1980 – يىلى 4 – ئاينىڭ 9 – كۈنى ئاقسۇ ناھىيىسىدىكى ئۇيغۇر يولۋاس توختىنى ناھىيىلىك جامائەت خەۋپسىزلىكى ئىدارىسىدىكى خىتاي ساقچى خۇاڭ جېن (黄镇) تۇتقۇن قىلىپ،   يولۋاسنىڭ قولىغا كويزا سېلىپ قويغان ھەم ئاغزىغا لۆڭگه تىقىپ قويغان. نەتىجىدە يولۋاس توختى تىنالماي ئۆلۈپ كەتكەن. شۇنىڭ بىلەن ، 4 – ئاينىڭ 10 – كۈنىدىن 11 – كۈنىگىچه، ئۇيغۇرلاردىن 3000 دىن ئارتۇق كىشى جەسەتنى كۆتۈرۈپ نامايىش قىلىپ،" ھۆكۈمەت ئۇيغۇرلارغا زىيانكەشلىك قىلىدى"، "قانغا قان ئالىمىز" "خىتايلارنى يوقىتايلى"، "خىتايلارنى يوقىتايلى ئىچكىرىگه قوغلىۋېتەيلى" دەپ شۇئار توۋلاپ، ئاقسۇ ۋىلايهتلىك پارتكوم، ئاقسۇ ناھىيىلىك جامائەت خەۋپسىزلىكى ئىدارىسى، داگۇاڭ يۇڭ توقۇمىچىلىق فابرىكىسى، يېزا ئىگىلىك بانكىسى قاتارلىق ئون نەچچه ئورۇنغا ھۇجۇم قىلغان،  خىتايلارنى ئۇرغان.

ھۆكۈمەت ئىستاتىستىكىسىغا قارىغاندا ، بۇ ۋەقەدە ، بىر خىتاي ئۆلتۈرۈلگەن ، 549 خىتاي يارىلانغان ، ئۇلارنىڭ 93 نەپىرى ئېغىر يارىلانغان.
## مەنبەلەر
«يەرشارى دەرۋازىسى» تەشەببۇسى

thumb|يەر شارى دەرۋازىسى تەشەببۇسىنىڭ بەلگىسى
«يەرشارى دەرۋازىسى» تەشەببۇسى (Global Gateway) ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ دۇنيانىڭ ئۇل ئەسلىھە تۈرلىرىگە مەبلەغ سېلىشتىكى دۇنياۋى ئىستراتېگىيىسى. ياۋروپا ئىتتىپاقى بۇ تۈرگە 2021-يىلدىن 2027-يىلغىچە بولغان ئارىلىقتا 300 مىليارد ياۋرو مەبلەغ سالىدۇ . ئافرىقىنى ئاساس قىلىپ ، شەرقىي جەنۇبىي ئاسىيا ۋە لاتىن ئامېرىكىسىغا كېڭىيىدىغان بۇ تەشەببۇس يېشىللىش،رەقەملىشىش، ئىقتىسادنىڭ سىجىل ئېشىشى ، ساقلىقنى ساقلاش ۋە مائارىپنى ياخشىلاش تۈرلىرىگە ئاجرىتىلغان.
ئاشىقىم (كورىيە تىياتىر)

ئاشىقىم (باشقىچە نامى: قەدىرلىكىم، كۆچ-كۆچ يىللىردىكى مۇھەببەت، مانجۇ چوسۇن ئىستلاسى دەۋىردىكى مۇھەببەت، مېنىڭ قەدىردانىم، چوسۇن كۆچ-كۆچ يېغىللىق دەۋىردىكى مۇھەببەت؛ خانگۇل: 연인؛ خەنجا: 戀人؛ ئېنگلىزچە: *My Dearest*) بىر كورىيە تور تىياتېرىدۇر.

### ھەققىدە
بۇ تىياتىردا مانجۇ خاندانلىقىنىڭ قاغانى قونتاجى چوسۇن (بۈگۈنكى كورىيە ۋە چاۋشيەن) غا ئىستلا قىلغاندىن كېيىنكى تىراگىدىيەلىك يىللارنى، ئەسىرلەرنىڭ ۋە تۇتقۇنلارنىڭ كۆچ-كۆچ سەپەرلىرى، يېغىللىق دەۋىردىكى قانلىق كۈرەشلەر ۋە ھاياتلار، ۋە مانجۇ-چوسۇن-مىڭ سۇلالىسىنى ئۈچبۇرچەك مۇناسىۋېتىنى تارىخى ئارقا كۆرۈنۈش قىلغان، شۇ دەۋىردىك ئىككى ياش (ياڭبەن ئاقسۆڭەڭكلىرى)  ئارىسىدىكى تىراگىدىيەللىك سۆيگۈ ۋەقەسى، ۋە شۇنداقلا شۇ دەۋىردىكى جەمىئيەت، قالاق ئىدىيە، چىرىك يارىماس كوڭزى پەلسەپەسى، مىللەت، ئۇلۇس، ۋە دۆلەت سۆيگۈسى بايان قىلىندىغان قالتىس ئىشلەنگەن، ئالقىشلانغان، يۇقىرى سەۋىيەلىك كورىيە تور تىياتىرىدۇر. بۇ تىياتىر 2023-يىلى قويۇلغان بولۇپ، سۈرەتلەرنىڭ ئالاھىدە يۇقىرىلىق، ھاياجان مۇزىكىلىرنىڭ قالتىسلىقى، ئورۇنداش سەنئىتنىڭ ئۈستۈنلىكى تۈپەيلى مۇشۇ يىللاردا ئەڭ ئالقىشلانغان كورىيە تىياتىرنىڭ بىرىغان ئايلانغان. ئەسلىدە پەقەت بىر بۈلۈم پىلانلغان بولسىمۇ، لېكىن بەك ئالقىشقا ئېرىشكەنلىكى ئۈچۈن، ئىككىنچى بۈلۈمى ئۇلاپلا ئىشلەنگەن.
## مەنبەلەر
Anime

Anime ياپونىيەنىڭ كارتون ئەسەرلىرىنى كۆرسىتىدۇ. ياپونىيىدە ، كارتون پەقەت كارتوننىلا كۆرسىتىدۇ. ئۇ ئالاھىدە سىزىلغان پېرسوناژ ۋە ئارقا كۆرۈنۈش بولغان پروگرامما ياكى كىنونىڭ بىر تۈرى. ئۇ تېلېۋىزوردا ياكى تىياتىرخانىلاردا بولىدۇ. ھېكايىلەر ئوخشىمايدۇ ، ئوخشىمىغان پېرسوناژلارمۇ كۆپ.
كۈن نۇرى ئەپەندىم (كورىيە تىياتىرى)

كۈن نۇرى ئەپەندىم (باشقىچە نامى: قۇياش نۇرى ئەپەندىم، ئۇرۇش دەۋىردىكى مۇھەببەت، ئامېرىكىلىق چوسۇن ئەپەندىم، مۇستەملىك دەۋىردە كورىيەدىكى مۇھەببەت؛ خانگۇل: 미스터 션샤인؛ ئېنگلىزچە: *Mr. Sunshine)* بىر نەتفلىكىس سۇپىسى ئۈچۈن ئىشلەنگەن ئىجادى كورىيە تىياتىرىدۇر. 

### ھەققىدە
بۇ چاتما تور تىياتىرىدا ياپونيەنىڭ چوسۇننىڭ مۇستەملىك قىلىش جەريانى ئارقا كۆرۈنۈش قىلىنغان بولۇپ، كورىيە مىللەتىچىلىرى، ياپونپەرەسلەر، ئامېرىكاپەرەسلەر، روسپەرەسلەر قاتارلىقلارنىڭ ھەممىسى چوسۇننى ئۆز خائىشى بويىنچە "زامانىۋىلاشتۇرۇش"، "مەدەنيەتلەشتۈرش" ئۈچۈن تىرىشىش جەريانى تارىخى ۋاقىت ئوقى قىلىپ بايان قىلىندۇ. بۇ فىلىمنىڭ باش پېرسوناژى كىچىك ۋاقتىدا چوسۇندىكى تەبىقىچىلىق، زۇلۇم سەۋەبىدىن، چوسۇندىن قېچىشقا مەجبۇرى بولغان بىر بالىنىڭ تەلىيى كېلىپ ئامېرىكىغا كېلىپ قېلىشى ۋە كېيىن چوڭ بولغاندا ئامېرىكا ئارمىيەسىدە ئەسكەر بولۇپ، مەرتىۋە ۋە ياخشى تۇرمۇش كەچۈرگەنلىكى، لېكىن شۇ ئارلىقتا ئامېرىكا دۆلتىنىڭ ئارزۇسى بۇيىنچە چوسۇنغا، يەنى ئاتا-ئانىسى زالىملارچە ئۆلتۈرۈلگەن يۇرتقا كونسۇل ۋە ھەربىي ئىشلار ۋەكىلى سۈپىتىدە قايتىدۇ. باش پېرسوناژ چوسۇندىكى مەزگىلدە شۇ جايدىكى ئالى كوڭزى تەرىقەت ئوقۇتقۇچىسنىڭ ياڭبەن ئاقسۆڭەك قىزىغا ئاشىق بۇلۇشى، مىللەت، ۋەتەن،  تەبىقە، ئىجتىمائى ئورۇن، ۋە سۆيگۈ ئارىسىدا قېلىشى ۋەقەسى بايان قىلىنىدۇ. بۇ فىلىمنىڭ ئىشلنىش تېخنىكىسى يۇقىرى، سۈرەتلىرى ناھايىتى سۈزۈك، رەڭلەر ئېسىل تەڭشەلگەن، ئارتىسلار گۈزەل، ۋەقەلىكىك جانلىق ھەم قىزىقارلىق بولۇشتەك ئالاھىدىلىككە ئىگە. 

### تارىخى ئارقا كۆرۈنۈش
ياپونلارنىڭ كورېيەنى ئىشغال قىلىشىغا مۇناسىۋەتلىك نۇرغۇن ساگېئۇك دىراممىلىرىغا ئوخشىمايدىغىنى ، كۈن *نۇرى ئەپەندىم* 19-ئەسىرنىڭ ئاخىرى ۋە 20-ئەسىرنىڭ باشلىرىدا ياپونلارغا قوشۇلۇشتىن بۇرۇن يۈز بېرىدۇ . ئۇنىڭدا ھەققانىيەت پىدائىيلىرىغا ئالاھىدە ئەھمىيەت بېرىلگەن بولۇپ ، كورىيەنىڭ ئەركىنلىكى ئۈچۈن كۈرەش قىلغان كىشىلەرنىڭ ھاياتى تەسۋىرلەنگەن. شىنميەنيو ۋەقەسى ، ئىسپانىيە-ئامېرىكا ئۇرۇشى ،  ئىمپېراتور ميوڭسېڭنىڭ قەستلەپ ئۆلتۈرۈلۈشى ، رۇس -ياپون ئۇرۇشى ،  غوجوڭنىڭ مەجبۇرىي تەختتىن چۈشۈشى ۋە نامدايمون ئۇرۇشى قاتارلىق رېئال تۇرمۇشتىكى تارىخىي ۋەقەلەر تەسۋىرلەنگەن ياكى تىلغا ئېلىنغان. 

ئىمپېراتور گوجوڭ ، ئىتو خىروبۇمى ، ھاياشى گونسۇكې ، خاسېگاۋا يوشىمىچى ، خوراس نيۇتون ئاللېن ۋە بەش ئېۋلا خائىنلىرى قاتارلىق تارىخى شەخسلەر قايتا-قايتا پېرسوناژلاردەك كۆرۈنىدۇ ، تېئودور روزۋېلىت قاتارلىق كىشىلەر بىلەن تېئودور روزۋېلىت، ئەن چاڭخو ،  ئىمپېرىيە ئالىيجاناب مەسلىھەتچىسى سۈنخون ،  پارك سېڭخۋان ،  ۋە فرېدېرىك ئارتۇر ماككېنزى قاتارلىقلارمۇ مەيدانغا چىقىدۇ.
## مەنبەلەر
تويۇنغان ھىدرو كاربون

مولېكۇلادا پەقەت بىرلا باغلىنىشنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ھىدرو كاربون. ئىككى خىل زەنجىرسىمان ھىدرو كاربون ۋە يېپىق زەنجىرسىمان كاربوننى ئايرىڭ. ئالدىنقىسى مېتان (ch4) ، ئاتسېتىلېن (c2h6) قاتارلىقلار ، كېيىنكىسى سىكلوپروپان (h2cch2h2c) ، سىكلوخېسېن () قاتارلىقلار.
## مەنبەلەر
تۈرلەر بۇيىنچە قېلىپنى قانداق قۇرىدۇ؟

ھازىر ئۇيغۇرچە ۋىكىپېدىيەدە پەقەت شەخسىلەرنىڭ پىروفىل قېلىپ (template) بى باركەن. مېنىڭچە بولغاندا ھەر تۈرگە چوقۇم ئايرىم رەڭلىك قېلىپلار بۇلىشى كېرەك. بۇنداق بولغاندا قامۇس مەزمۇنلىرنىڭ قېلىپلىشنى، ئۆلچەملىك بۇلىشىغا پايدىلىق، مەسلەن كىنو قېلىپى، ئارمىيە قېلىپى، خىمىيەلىك ئېلىمنىتلار قېلىپى، تىياتىر قېلىپى، ئۇيغۇر تاماملىرى قېلىپى، ئۆسۈملۈكلەر قېلىپى، ئالىملار قېلىپى دېگەندەك. قېلىپنى قانداق قۇرۇيدۇ؟ بىلدىغانلار بولسا قېلىپ قۇرۇپ شۇنى رەتلىك قىلىپ بىرەر بەتكە يېزىپ قويساڭلار؟ ئۇققانلار يازسۇن، ئۇقمىغانلار بىلۋالايلى ۋە ئىشلىتەيلى.
## مەنبەلەر
تاشاق

**تاشاق ياكى ئۇرۇقدان** ( ئىنگىلىزچە: Testicle ) ئەركەك ھايۋانلارنىڭ كۆپىيىش ئەزالىرى ۋە گونادلىرىنىڭ بىر قىسمى. ئۇرۇقداننىڭ رولى ئىسپېرما ۋە ئاندروگېننى ھاسىل قىلىش. ئۇنىڭ ئاساسلىق رولى ئىسپېرما ھاسىل قىلىش ۋە ئەرلىك ھورمون (ئاساسلىقى تېستوستېرون) ئاجرىتىپ چىقىرىش بولۇپ ، ئىككىلەمچى جىنسىي ئالاھىدىلىكنى كۆپەيتىش ۋە ئاسراشتا ئىنتايىن مۇھىم.
## مەنبەلەر

تۈر:ئانتروپوتومىيە
ئوسموتىك بېسىم

ئىككى تەرەپتىكى ئوخشىمىغان سۇ ئېرىتمىسى قويۇقلۇقى بار يېرىم ئۆتكۈزگىلى بولىدىغان پەردىگە نىسبەتەن ، سۇنىڭ تۆۋەن قويۇقلۇقتىن يۇقىرى قويۇقلۇق تەرەپكە سىڭىپ كىرىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن ، يۇقىرى قويۇقلۇقتىكى ئەڭ تۆۋەن قوشۇمچە بېسىم ئوسموتىك بېسىم دەپ ئاتىلىدۇ.

## مەنبەلەر
تور بەت لايىھىلىگۈچىسى

**تور بەت لايىھىلىگۈچىلەر**(Web designer) Photoshop ، Coreldraw ، Frontpage ، Dreamweaver قاتارلىق كۆپ خىل تور لايىھىلەش قوراللىرىنى پىششىق بىلىدىغان تور لايىھىلىگۈچىلەرنى كۆرسىتىدۇ.
## مەنبەلەر
سەككىز خوشۇن

سەككىز خوشۇن (سەككىز سانجاق، سەككىز بايراق؛ مانجۇچە: ᠵᠠᡴᡡᠨ

ᡤᡡᠰᠠ *jakūn gūsa؛ [[خەنزۇ تىلى|خەنچە]]:* 八旗؛ ئېنگلىزچە: Eight Banners) چىڭ سۇلالىسى ۋە كېيىنكى جىن سۇلالىسى دەۋىردىكى بارلىق مانجۇ (جۇرجىتلار) لارنى باشقۇرۇپ ئىدارە قىلىدىغان مەمۇرى ۋە ھەربىي باشقۇرۇش تۈزۈلمسى. بارلىق مانجۇ ئائىلىرى سەككىز خوشۇن تۈزۈلمىسى ئاستىدا باشقۇرۇلدىغان بولۇپ، جورجۇتلارنىڭ ئالدى بىلەن مانجۇرىيەنى، كېيىن شەنخەيگۈەندىن ئۆتۈپ مىڭ سۇلالىسىنى ئىستىلا قىلىشىغا ئۇل سالغان ئەڭ مۇھىم تۈزۈمدۇر. بۇ خىل سېستىمنىڭ بەرپاچىسى دەل نۇرخاچدۇر. ئۇ مانجۇلارنى ئايرىم-ئايرىم ھالدا سېرىق خوشۇن، ئاق خوشۇن، قىزىل خوشۇن، كۆك خوشۇن، سېرىق جىيەكلىك خوشۇن، ئاق جىيەكلىك خوشۇن، قىزىل جىيەكلىك خوشۇن ۋە كۆك جىيەكلىك خوشۇندىن ئىبارەت سەككىز خوشۇن ئاساسىدا تەشكىللەپ كېيىنكى تەرەققىيات ئۈچۈن ئۇل سالىدۇ. 

### سەككىز خوشۇنلار

## مەنبەلەر
چۇرو

**چۇرۇ** (ياكى **چۇررو**، **چۇروس**، **چۇرروس**) ئىسپانىيە ۋە پورتۇگالىيەدە ئىجاد قىلىنىپ لاتىن ئامېرىكا دۇنياسىدا كەڭ ئىستىمال قىلىنىدىغان بىر خىل تېز يېمەكلىك. 

### ھەققىدە
چۇرو ( ئىسپانچە تەلەپپۇزى: [ˈtʃuro] ، پورتۇگالچە تەلەپپۇزى: [ˈʃuʁu] ) ئىسپانىيە ۋە پورتۇگالىيە تائاملىرىدىن پىشۇرۇلغان خېمىرنىڭ بىر تۈرى بولۇپ ، تۇرۇبا خالتىسى ۋە چوڭ يېپىق يۇلتۇز ئۇچى ياكى ئوخشىشىپ كېتىدىغان شەكىلدە شۇ خېمىر بىلەن قىزىق مايغا سېلىنىدۇ **.** . ئۇلار لاتىن ئامېرىكىسى تائاملىرى ، فىلىپپىن تائاملىرى ۋە ئىسپانىيە ۋە پورتۇگال تىلىدا سۆزلىشىدىغان دۆلەتلەردىن كۆچمەنلەرنى قوبۇل قىلغان باشقا رايونلاردا ، بولۇپمۇ فرانسىيە ۋە ئامېرىكىنىڭ غەربىي جەنۇبىدا ئۇچرايدۇ .

ئىسپانىيەدە چۇرو نېپىز (بەزىدە تۈگۈنچە) ياكى ئۇزۇن ھەم قېلىن بولىدۇ ، بۇ يەردە ئۇلار *پورراس* (ياكى بەزى رايونلاردا يېرىڭگوس* )* دەپ ئاتىلىدۇ . ئۇلار ئادەتتە قەھۋەگە چىلانغان ناشتىدا ياكى چۈشتىن كېيىنلىك تاماقتا ئىسسىق شاكىلاتتا يېيىلىدۇ.

*پورتۇگالىيەدە پوررا* ۋە فارتۇرا دەپ ئاتىلىدىغان سەل ئوخشىمايدىغان ئىككى خىل ئۇششاق-چۈششەك يېمەكلىك بار ، بۇلار بىرازىلىيەنىڭ چۇروسىغا ئەنئەنىۋى بولغان *دوس دې لېتنىڭ* ئورنىدا مېۋە بىلەن تولدۇرۇلدى . 

### تارىخى
چورۇقنىڭ كېلىپ چىقىشى ئېنىق ئەمەس. بىر نەزەرىيەدە بۇ ئۇقۇمنىڭ پورتۇگالىيەلىكلەر تەرىپىدىن جۇڭگودىن ياۋروپاغا ئېلىپ كېلىنگەنلىكى ئوتتۇرىغا قويۇلغان .  پورتۇگالىيەلىكلەر شەرققە قاراپ يولغا چىقىپ ، مىڭ سۇلالىسى دەۋرىدىن جۇڭگودىن پورتۇگالىيەگە قايتىپ كەلگەندىن كېيىن ، ئۇلار بىلەن بىللە يېڭى ئاشپەزلىك تېخنىكىلىرىنى ئېلىپ كەلدى ، بۇلار پىلتە قۇيماق خېمىرىنى ئۆزگەرتىش قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ *،* بۇ جۇڭگونىڭ جەنۇبىدىكى يوۋجاگۇي *دەپمۇ* ئاتىلىدۇ . چۇروغا ئوخشىشىپ كېتىدۇ. يېڭى پېچىنە-پىرەنىك ئۇزۇن ئۆتمەي ئىسپانىيەگە تونۇشتۇرۇلدى ، ئۇ ئۆزگەرتىلگەندىن كېيىن خېمىرنى تارتما ئەمەس ، بەلكى يۇلتۇز شەكىللىك ئوق ( تۇرۇبا خالتىسىنى سېلىشتۇرۇش ) ئارقىلىق چىقىرىشقا ئۆزگەرتىلدى. 

يەنە بىر نەزەرىيە شۇكى ، چۇرو ئىسپانىيە پادىچىلىرى تەرىپىدىن يېڭى پىشۇرۇلغان مەھسۇلاتلارنىڭ ئورنىنى ئالغان. چۇرو قىيامى پادىچىلار كۆپ ۋاقتىنى ئۆتكۈزگەن تاغدىكى ئوچۇق ئوتتا ياساش ۋە قورۇش ئاسان ئىدى. 

يېمەكلىك تارىخچىسى مايكېل كروندلنىڭ سۆزىگە قارىغاندا ، «بۈگۈنكى چۇرو مىلادىيە 1-ئەسىرگە تۇتىشىدىغان رىم ئاشپەزلىك كىتابى Apicius تا بايقىغان ئۇن ۋە سۇ قورۇمىسى رېتسېپى بىلەن ئوخشىمايدۇ. ئۇنىڭ ئۈستىگە قەدىمكى يۇنانلىقلارنىڭ رېتسېپلىرى بار ، ئەمما ئۇ بەلكىم ئۇنىڭدىنمۇ كونا بولۇشى مۇمكىن . 

### ئالبۇم

ھۆججەت:Churros en vasos en Londres - A Taste of Spain.jpg|ئىسپانىيە تەمى - چۇرو
ھۆججەت:Churros Madrid.jpg|مادرىد چۇروسى
ھۆججەت:Churro ingredients.png|چۇرو ماتېرىياللىرى
ھۆججەت:Churros a Valencia gennaio 2019.jpg|چۇرو
ھۆججەت:Churros in the Philippines 03.jpg|فىلىپندىكى چۇرو
ھۆججەت:Churros - Valor.jpg|چۇرو
ھۆججەت:Churro shape.svg|چۇرونىڭ شەكلى
ھۆججەت:Churros de El viejo Rosario 02.jpg|چۇرو تەخسىدە
ھۆججەت:Churro!.jpg|بىر باغلام چۇرو
ھۆججەت:Churro 1.png|چۇرو 

## مەنبەلەر
محمد رحيم أمين

alt=Muhammed rehim emin|thumb| محمد رحيم أمين
**سيرة ذاتية مختصرة:**

وفي عام 2016 أثناء دراسته في المدينة المنورة بدأ لإنشاء برامج لتعليم اللغة العربية والعولم الإسلامية عن بعد وفي 12 فبراير 2018، أعلن رسميًا موقعه التعليمي بإسم "طيبة للتعلم" يمكن مشاهدة فيلم تعرفي لبرامجه من هنا

بدأ عمله الدعوية منذ عام ٢٠١٨ وأسس "جمعية دار الأرقم والعلوم والثقافة" للدعوة والتوعية الشباب. ونشر دعوته في قناته (Nur Tv) وموقعه وتطبيقات جوال

مؤلفاته:

**حالة الدراسة:**

سافرتإلى السعودية للدراسة في عام 2013  ودخل كلية الشريعة  بالمعهد الحرام بالمدينة المنورة وأتم دراسته عام 2018.

وأتم أيضا برنامج التأهيل الفقهي مدته 18 شهرًا أجرته الجمعية الفقهية السعودية من عام 2016 إلى نهاية عام 2017.

ألف محمد رحيم أمين كتبًا مثل "الميسر في علم الصرف"، و"الميسر في علم النحو"، و" دليل التدريب على الترجمة العربية "، و" الميسر في علم البلاغة " لمساعدة الطلاب على تعلم اللغة العربية.

نسأل الله تعالى أن يتقبل عمله وأن يرزقه الإخلاص والقبول ومزيدا من العمل ما ترضاه

بدأ محمد رحيم بتدريس اللغة العربية مبكرا وهو طالبا عبر الدردشة في عام ٢٠٠٧ ونشره دروسه الصوتية لتعليم اللغة العربية

**عمله :**

محمد رحيم أمين داعية أويغور من تركستان الشرقية ومؤسس جمعية دار الأرقم للعلوم والثقافة. 

ولد محمد رحيم أمين في 30 نوفمبر 1989 في منطقة قاراقاش في تركستان الشرقية في عائلة متدينة.

وفي عام 2003 تخرج من المدرسة الثانوية دخل مدرسة القرآن وبدأ بحفظ القرآن في التركستان الشرقية وأتم حفظه في عام ٢٠٠٢٤ .

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
مەركەزدىن قاچۇرۇش پومپىسى

ئايلانما پومپىنىڭ ھەرىكەتلەندۈرگۈچ كۈچى پەيدا قىلغان مەركەزدىن قاچۇرۇش كۈچى سۇيۇقلۇقنىڭ ئايلىنىشىنى ئىلگىرى سۈرۈپ ، سۇيۇقلۇقنىڭ توشۇلۇشىنى تاماملايدۇ. ئۇ ئاساسلىقى ھەرىكەتلەندۈرگۈچ كۈچ ، پومپا قېپى ۋە ئوق تامغىسى. ئەڭ كۆپ ئۇچرايدىغان مەركەزدىن قاچۇرۇش پومپىسى سۇ پومپىسى.
## مەنبەلەر
توست (بولكا)

توست (باشقىچە نامى: قاقلانغان بولكا؛ ئېنگلىزچە: Toast) بىر خىل رادىئو دولقۇنلۇق ئۇچاق ئارقىلىق قاقلاپ قىزارتىلغان يالپاقلدالغان بولكا. توست ئادەتتە غەرىب تائاملىرىدا ناھايىتى كۆپ ئۇچىرايدىغان بولۇپ، كىشلەر ئەتىگەنلىك تاماقتا، توست بىلەن سېرىقماي، مارگارىنا، ۋە باشقا قىياملارنى ئارلاشتۇرۇپ ئىستىمال قىلىدۇ. توست دېگەن سۆز لاتىن تىلدىن كەلگەن بولۇپ، كۆيدۈرۈش دېگەن مەنىدە. ئادەتتە بولكىنى قاقلاشقا ئىشلىتىدىغان توكلۇق ماشىنا ئەسۋابىنى توستېر دەپ ئاتايدۇ. توست ئادەتتە قاقلانغان بولغاچقا بۇرۇنقى يۇمشاق ئېلاستىكىلىقنى يوقۇتۇپ چۈرۈك، قاتتىق ھالاتكە كېلىدۇ. 

### ئالبۇم

ھۆججەت:Toast-2.jpg|توست بولكىسى
ھۆججەت:Egg bread toast MA17.jpg|توست بولكىسى
ھۆججەت:ToastedWhiteBread.jpg|كۆيدۈرۈلگەن توست بولكىسى 
ھۆججەت:Toast-3.jpg|توست بولكىسى
ھۆججەت:Mushrooms on toast - Streets cafe 2024-04-09.jpg|توست بىلەن ناشتىلىق قىلىش
ھۆججەت:Veggie mushroom toast - 17 GRAMS 2024-02-05.jpg|كۆكتاتۋازلارنىڭ دۈمبەمەدەك توسىتى 
ھۆججەت:Toast Sandwich.jpg|قىزىدۇرۇلغان توست قەۋەتلىرى
ھۆججەت:Toaster.jpg|توستېر (شالپاقداپ كېسىلگەن بولكىنى توست قىلىدىغان ماشىنا)
ھۆججەت:Consumer Reports - Hamilton Beach Digital toaster.tiff|رەقەملىك توستېر
ھۆججەت:Hoteltoaster 02 (sk).jpg|چوڭ مېھمانساري توستېرى. 

## مەنبەلەر
خۇاڭ شىيانفان

**خۇاڭ شىيانفان**  (خەنزۇچە:黄现璠,ئنگلىزچە:Huang Xianfan)ئەسلى نامى Gān Jǐnyīng بولغان، ئۇ جۇڭگو تارىخچىسى، ئىنسانشۇناس، مەكتەپ ئوقۇتقۇچىسى، مىللەتشۇناس ۋە ئىجتىمائىي پائالىيەتچى ئىدى. ئۇ جۇڭگونىڭ تۇنجى مىللەتشۇناسلىق مەكتەبى «Bāguì مەكتىپ» ۋە زامانىۋى تارىخچىلىق مەكتەبى «Wúnú مەكتىپ» نى قۇرغان. «Non-Slavery مەكتىپ» جۇڭگو زامانىۋى تارىخ تەتقىقاتىدىكى مۇھىم پەلسەپە ھەرىكىتىدۇر.

خۇاڭ زامانىۋى جۇڭگو مىللەتشۇناسلىقىنىڭ ئاساسچىلىرىدىن بىرى دەپ قارىلىدۇ.

**پايدىلانغان ماتېرياللار**

1.ياپونىيە تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىكى ئاسىيا بۈلۈمى (تەھرىرلىگەن): «زامانىۋى جۇڭگو ئىسىم-فامىلىلەر لۇغىتى»، ياپونىيە كاسانكاي قۇرۇلۇشى تەرىپىدىن نەشىر قىلىنغان، 1957، 1962، 1966، 1972، 1982، 1986-يىلقى نەشىرلەر، 189، 208، 327، 325، 318، 588-بەتلەر.

2.«قارىغاندا بىلىشى كېرەك بولغان 2300 نەپەر جۇڭگو مەشھۇرلىرى»، 209-بەت، وانجۈەن نەشىريات چولپىنى، 2009-يىلى 11-ئاينىڭ نەشىرى.
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
قىرما (شەكىل)

thumb|بەرەڭگە قىرمىسى قورۇمىسى
قىرما (ئېنگلىزچە: shredded; خەنزۇچە: 丝) مەلۇم بىر خىل قىرىشتىن ھاسىل بولغان سىمدەك ياكى قىلدەك شەكىلنى كۆرستىدۇ. قىرما ئاساسلىقى ئۇزۇنچاق، شەكلى قەلەمگە ياكى بورغا ئوخشايدىغان، لېكىن ئۇنىڭدىن ئىنىچكە، زىل، ئەۋرىشىم كېلىدىغان ھالەتنى ياكى شەكىلنى كۆرستىدۇ. مەسلەن بەرڭگە قىرمىسى، تۇرۇپ قىرمىسى، تەرخەمەك قىرمسى دېگەندەك. كۈندۈلۈك تۇرمۇشتا كۆكتاتلارنى قىرغۇچ ئارقىلىق ھاسىل بولغان قىلدەك ياكى سىمدەك ئىنىچكە ھالىتى دەل قىرما ھالەت ياكى شەكىل دېيىلدۇ. 

### مۇناسىۋەتلىك
بەرەڭگە قىرمىسى قورۇمىسى (تۇدوسى)

بەرەڭگە قىرمىسى

تۇرۇپ قىرمىسى قورۇمىسى

سەۋزە قىرمىسى

سوغوق قىرما سالاتى

قىرما سالاتلار
## مەنبەلەر
بەرەڭگە قىرمىسى قورۇمىسى (تاماق)

بەرەڭگە قىرمىسى قورۇمىسى (ئېنگلىزچە: Shredded potato stir fry ؛ خەنزۇچە: 土豆丝، تۇدوسى، تودوسىر) خەنزۇلارنىڭ ئەنئەنىۋى قورۇما كۆكتات تائاملىرىدىن بىرى بولۇپ، ئاساسلىقى بەرەڭگە، كۆكمۇچ، قىزىلمۇچ، تېتىتقۇ، پىياز، ۋە باشقا تەمسالغۇ ۋە كۆكتاتلارنى ئارلاشتۇرۇپ قورۇشتىن ھاسىل بولغان ھەرخىل تەمدىكى كۆكتات قورۇمىسىدۇر. بەرەڭگە قىرمىسى قورۇمىسنىڭ ھەرخىل تەملىرى بار، مەسلەن ئاچچىق-چۈچۈك تەملىك، كاۋاۋىچىن تەملىك، قارمۇچ تەملىك، پىياز تەملىك، زىرە تەملىك دېگەندەك، ھەمدە ئېھتىياجغا ئاساسەن تەملىرىنى ئۆزگەرتكىلى بولىدۇ. 

### ئالبۇم

ھۆججەت:Hunan cuisine, vinegar potato wire.jpg|بەرەڭگە قىرمىسى قورۇمىسى


## مەنبەلەر
يەنبيەن چاۋشيەنزۇ ئاپتونوم ئوبلاستى

**يەنبيەن چاۋشيەنزۇ ئاپتونوم ئوبلاستى** (خەنزۇچە ئىسمى: 延边朝鲜族自治州، چاۋشيەنچە ئىسمى: 연변조선족자치주) جۇڭگونىڭ جىلىن ئۆلكىسىنىڭ شەرقىدىكى ئاپتونوم ئوبلاست بولسا. يەنبيەن شىمالدا خېيلوڭجياڭ ئۆلكىسى بىلەن ، غەربتە جىلىننىڭ بەيشەن شەھىرى ۋە جىلىن شەھىرى ، جەنۇبتا شىمالىي چاۋشيەنىڭ شىمالىي ھامگيوڭ ئۆلكىسى ، شەرقتە روسىيەنىڭ پرىمورسكىي ئۆلكىسى بىلەن چېگرىلىنىدۇ. بۇ ئوبلاستدا ياشايدىغان چاۋشيەنزۇنىڭ سانى كۆپ بولغاچقا ، يەنبيەن چاۋشيەنزۇ ئاپتونوم ئوبلاستى قىلىپ بېكىتىلگەن. ئوبلاستنىڭ پايتەختى يەنجى ، ئومۇمىي يەر مەيدانى 42 مىڭ 700 كۋادرات كىلومېتىر.
## مەنبەلەر
باقلاۋا

باقلاۋا ياكى باكلاۋا تۈركىيەنىڭ دۇنياغا داڭلىق تاتلىق يېمەكلىكى. باقلاۋا قەنگە ئوخشايدىغان كۇب شەكىلدە بولۇپ، قاتمۇقات نېپىز قاتلاملارنىڭ ئارىسىغان ھەرخىل خۇرۇچ ۋە تاتلىقلارنى قوشۇش ئارقىلىق تەييار قىلىندۇ. ھەرخىل تەملىكلىرى بولىدۇ، مەسلەن پىستە. ئوسمانلى دەۋرىدىن بۇرۇنقى تاماقنىڭ كېلىپ چىقىشى توغرىسىدا بىر قانچە نەزەرىيە بار. ھازىرقى زاماندا ، ئۇ غەربىي ئاسىيا ، شەرقىي جەنۇبىي ياۋروپا ، ئوتتۇرا ئاسىيا ۋە شىمالىي ئافرىقا دۆلەتلىرىنىڭ تاماقلىرى ئارىسىدا كۆپ ئۇچرايدىغان تاتلىق يېمەكلىك .

### ئالبۇم

ھۆججەت:Baklava - Turkish special, 80-ply.JPEG|باقلاۋا
ھۆججەت:Baklava(1).png|بىر تەخسە باقلاۋا
ھۆججەت:Baklava 2.jpg|بىر پەتنۇس باقلاۋا
ھۆججەت:Baklava displayed on a white plate.jpg|ئاق تەخسىدىكى باقلاۋا
ھۆججەت:Şöbiyet, Baklava and Kadayıf.jpg|چۈرۈك باقلاۋا
ھۆججەت:Baklava-Beypazarı.jpg|پىشۇرۇپ ئېلىنغان باقلاۋا
ھۆججەت:Fıstıklı Baklava.jpg|پىستە تەملىك باقلاۋا
ھۆججەت:Baklava kymi greece.jpg|بىر دانە باقلاۋا
ھۆججەت:Baklava 1.jpg|سوغا سالاملىق باقلاۋا
ھۆججەت:2019-07-26 Baklava for sale in confectionery store in Istanbul.jpg|ھەرخىل باقلاۋا
ھۆججەت:Baklava.jpg|باقلاۋانىڭ بىر خىل ۋاريانتى
ھۆججەت:Baklava and walnuts.jpg|ياڭاق تەملىك باقلاۋا
ھۆججەت:Armenian baklava, Togh, Artsakh - Հայկական փախլավա, Տող, Արցախ.jpg|ئەرمەن باقلاۋاسى
ھۆججەت:Baklava in Sofia Bulgaria 20090404 001.JPG|بۇلغارىيەد سوفىيەدىكى باقلاۋا


## مەنبەلەر
بەھرام ئابدۇۋېلى (پۇتبولچى)

بەھرام ئابدۇۋېلى ئۇيغۇر پۇتبول تەنھەركەتچىسىدۇر. ئۇ 2024-يىلى مۇسابىقىدىكى ئىپادىسى ئارقىلىق تونۇلۇشقا باشلىغان. 

### ھەققىدە
دۆلەت كوماندىسىغا تاللاندى دەپ ئىسمى ئىلان قىلىنىپلا خەلقئارالىق مۇسابىقىدە ئويناپ ۋە ئون كۈن بولماي تۇرۇپلا جوڭگو تارىخىدىكى تۇنجى توپنى تىقىۋەتكەن پۇتبۇل چولپىنى بەھرام 2003-يىلى 3-ئاينىڭ 8-كۈنى غۇلجىدا تۇغۇلغان. بويى 189 سانتېمىتىر، ئېغىرلىقى 81 كىلوگرام، ئورنى ھۇجۇمچى، 4 يېشىدا دادىسى ھادىسىدە قازا قىلغان، 10 يېشىدا ئاپىسى كىسەل بىلەن قازا قىلغان. ئاكىسى كامران بىلەن بەھرامنى بوۋىسى بېقىپ چوڭ قىلغان. 2024-يىلى ئالتۇن ئۆسمۈر لوڭقىسىغا ئېرىشكەن. ئەسلى ئاكىسى كامرانمۇ پۇتبۇل ئوينايدىغان بولۇپ، 2015-يىلى نەنجىڭدا پۇتبۇل ئويناشقا تاللانغان بولسىمۇ، ئېنىسىغىمۇ شەندۇڭدا مۇسابىقە ئويناشقا چاقىرىق كەلگەچكە ئاكىسى ۋاز كېچىپ ئۇكىسىنى شەندۇڭدىكى مۇسابىقىگە قاتناشتۇرغان ۋە ئېنىسى ئۈچۈن بارلىقىنى بېغىشلىغان. ئاكا-ئۇكىسى كىچىكىدە يايما يېيىپ قوناق پۇشۇرۇپ سېتىپ بوۋىسىغا ياردەملىشىپ ئائىلىنى قامدىغان. دەريا بويىدا، كۆۋرۈك ئاستىدا توپ ئويناش ئۇلارنىڭ ئەڭ چوڭ خۇشاللىقى ئىدى.

* بەھرام 2022-يىلى شەندۇڭ تەيشەن كوماندىسىدا ئاسىيا چىمپىيۇنلۇق مۇسابىقىسىگە قاتناشقان ۋە 11-ئاينىڭ 23-كۈنى چىمپىيۇنلۇقنى قولغا كەلتۈرگەن.

* 2023-يىلى 3-.ئايدا جۇڭگو ئولىمپىك توپ تاللانغان. 9-ئايدا دۆلەت ئا دەرىجىلىكلەر بىرلەشمە مۇسابىقىسىنىڭ 9-ئايلىق ئەڭ مۇنەۋۋەر ياش توپچىسى بولۇپ باھالانغان.

* 2024-يىلى 2-ئايدا 2023-يىللىق ئالتۇن توپ تارقىتىش مۇسابىقىسىدا ئالتۇن ئۆسمۈر مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.

* 2024-يىلى 6-ئاينىڭ 6-كۈنى دۇنيا لوڭقىسى ئالدىن تاللاش مۇسابىقىسى ئاسىيا رايۇنى 2-باسقۇچلۇق س گورۇپپا 5-ئايلانما مۇسابىقىسىدە زاپاس ئەزا سۈپىتىدە مەيدانغا چىقىپ، 79مىنۇتتا تايلاند تەرەپكە بىر توپ كىرگۈزۈپ جوڭگونى شاللىنىپ كېتىشتىن ساقلاپ قېلىپ، جوڭگو تارىخىدىكى تۇنجى توپنى كىرگۈزگۈچى بولۇپ قالدى.

* بەھرام 2023-يىلى ئاسىيا ياشلار لوڭقىسى ۋە بۇ يىللىق U23 ئاسىيا لوڭقىسىدا ئىپادىسى قالتىس بولغان. 21 ياشلىق بەھرام يەنە دۆلەت ياشلار كوماندىسى، دۆلەت ئۆسمۈرلەر كوماندىسى ۋە شېنجېن يېڭپېڭچېڭ پۇتبول كوماندىسىنىڭ ئاساسىى پۇتبولچىسى بولدى. 1.88 مېتىر ئېگىز بولغان بەھرام تېز، كۈچلۈك، پۇت تېخنىكىسى ئالاھىدە ياخشى، ھۇجۇم-مۇداپىئەگە يامان، ئوتتۇرا ھۇجۇمچى، يان ھۇجۇمچى ۋە يان ئالدى قوغدىغۇچى بولۇش رولىنى ئۆتەيەلەيدىغان ئالاھىدىلىكىگە قاراپ، مەتبۇئاتلار ئۇنى «نادىر ئۇچرايدىغان كۆپ ئىقتىدارلىق خىسلەتلىك پۇتبۇلچى» دەپ تەرىپلىگەن.

### پىروفىلى

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر