غەربكە ساياھەت

**غەربكە ساياھەت** **(رومان)** 

**بىرىنچى باب**

سۇن ۋۇكۇڭنىڭ ئىلاھىي تاشتىن تۇغۇلغانلىقى

زاھىتلىققا نىيەت باغلاپ ئۇستاز ئىزدىگەنلىكى

ئالەم بىنا بولغاندىن كېيىن ئۈچ سۇلتان جاھان سوراپ ئۆتۈپ، بەش خاقان زامانىسىغا كەلگەندە، جاھاننى بارا - بارا شەرقىي پۇرۋاۋىدىخا، غەربىي گۇدا، جەنۇبىي جامبۇدۋىپا، شىمالىي كۇرۇدۋىپا دەپ تۆت چوڭ ئىقلىمغا بۆلۈپ تاشلىدى. بىز بۇ كىتابىمىزدا مەخسۇس ئەنە شۇ شەرقىي پۇرۋاۋىدىخا ھەققىدە سۆزلەيمىز. بۇ دىيارنىڭ چېتىدە بىر زېمىن بار بولۇپ، ئاۋلەي دۆلىتى دەپ ئاتىلاتتى. بۇ دۆلەت دېڭىزغا يېقىن ئىدى. دېڭىزنىڭ ئوتتۇرىسىدا بىر مەشھۇر تاغ بولۇپ، ئۇنى گۈلشەن تاغ دەپ ئاتىشاتتى. تاغنىڭ دەل چوققىسىدا بىر ئىلاھىي تاش تۇراتتى. بۇ تاشنىڭ ئېگىزلىكى ئۈچ يۈز ئاتمىش بەش گەز، ئايلانمىسى يىگىرمە تۆت گەز بولۇپ، ئۈچ يۈز ئاتمىش بەش گەز ئېگىزلىكى ئۈچ يۈز ئاتمىش بەش كۈننى، يىگىرمە تۆت گەز ئايلانمىسى يىگىرمە تۆت پەسىلنى بىلدۈرەتتى. تاشنىڭ ئۈستىدە يەنە توققۇز تۆشۈك، سەككىز كامار بولۇپ، ئۇلار توققۇز ئوردا، سەككىز رەمگە تەققاس قىلىنغانىدى. تاشنىڭ ئەتراپىدا سايە تاشلىغۇدەك بىرەر تۈپ دەرەخمۇ يوق ئىدى، پەقەت ئىككى يېنىدا ئاندا - ساندا سەبدە گۈلىلا كۆكلەپ تۇراتتى. بۇ تاش دۇنياغا ئاپىرىدە بولۇپ، قۇياش ۋە ئاينىڭ خاسىيەتلىك نۇرلىرىنى سۈمۈرۈپ، ئۇزاق يىللار ئۆتكەندىن كېيىن، بىر ھېكمەتنى زاھىر قىلىشقا باشلىدى. ئۇنىڭدا بىر ئىلاھىي ھامىلە پەيدا بولدى. كۈنلەرنىڭ بىرىدە تاش يېرىلىپ توپتەك چوڭلۇقتىكى بىر تاشنى تەۋەللۇت قىلدى. شامالغا چىقىشى بىلەنلا، ئۇ تاش بىر مايمۇنغا ئايلاندى. ئۇنىڭ يەتتە ئەزاسى تولۇق ئىدى. ئۇ ئۆمىلەشنى، كېيىن مېڭىشنى ئۆگىنىپ، ئەتراپلارنى كېزىشكە باشلىدى. ئۇنىڭ كۆزىدىن چاقناپ چىققان ئالتۇن نۇر كەۋكەبىستاننى تېشىپ ئۆتۈپ كەتتى. بۇنىڭدىن قاتتىق چۆچۈگەن ئەرشئەلادىكى قۇددۇس ئەزەم ۋە ئۇلۇغ شەپقەت ئىگىسى «ئەرشنىڭ قۇدرىتى ۋە پەلەكنىڭ ئىززىتى يۇرۇن سۇلتان ھەزرەتلىرى» ئالتۇن دەرۋازىلىق بۇلۇت ئوردىسىدىكى خىسلەتدار قەسىرىدە ئەۋلىيا، ۋەزىرلىرىنى توپلاپ، ۋالىلداپ تۇرغان ئالتۇن نۇرنى كۆرسەتكەندىن كېيىن، جادۇكۆز بىلەن يەلقۇلاقنى جەنۇبىي ئەرش دەرۋازىسىدىن چىقىپ ئۇنى ئېنىقلاپ كېلىشكە ئەۋەتتى. ئىككى سەركەردە يۇرۇن سۇلتاننىڭ پەرمانىغا بىنائەن دەرھال دەۋازىدىن چىقىپ، ھەقىقىي ئەھۋالنى كۆرۈپ ۋە ئاڭلاپ قايتىپ كەلگەندىن كېيىن، مۇنداق خەۋەر يەتكۈزدى:

− پەرمانلىرىغا بىنائەن ئالتۇن نۇر چاقنىغان جايغا بېرىپ كۆرۈپ، ئەھۋالنى ئۇقۇپ كەلدۇق. شەرقىي پۇرۋاۋىدىخانىڭ شەرقىي دېڭىز تەرىپىدىكى ئاۋلەي دېگەن بىر كىچىك دۆلەتتە گۈلشەن دەپ ئاتىلىدىغان بىر تاغ بار ئىكەن. تاغدىكى بىر ئىلاھىي تاش بىر تاش تەۋەللۇت قىپتۇ، ئۇ تاش شامالغا چىقىشى بىلەنلا مايمۇنغا ئۆزگىرىپ ئەتراپنى كېزىشكە باشلاپتۇ. ئۇنىڭ كۆزىدىن چاقنىغان ئالتۇن نۇر ئوردىمىزغا كەپتۇ. ئۇ ھازىر ئادەتتىكى يەملەرنى يەپ سۇ ئىچكەچكە، ئالتۇن نۇر ئاجىزلىشىپ ئۆچۈشكە ئاز قاپتۇ.

بۇنى ئاڭلىغاندىن كېيىن، يۇرۇن سۇلتان ھىممەت ئاتا قىلىپ مۇنداق دېدى:

− ئاستىمىزدىكى نەرسىلەر ئاسمان بىلەن زېمىننىڭ جەۋھىرىدىن ئاپىرىدە بولىدۇ. بۇنىڭغا ھەيران قېلىشنىڭ ئورنى يوق.

ھېلىقى مايمۇن تاغ ئىچىدە ئەركىن كېزىپ، تاقلاپ يۈرۈپ گۈل - گىياھلارنى ئوزۇق، بۇلاق سۇلىرىنى ئۇسسۇزلۇق قىلدى. تاغ گۈللىرىنى تېرىپ، مېۋىلەرنى قانغۇچە يېدى. بۆرە، قۇرتلارغا ھەمراھ بولۇپ، يولۋاس، يىلپىزلارغا ئارىلاشتى. بۇغا، ماراللارنى دوست، مايمۇنلارنى تۇغقان تۇتتى. كېچىلىرى قىيا ئاستىنى ماكان قىلسا، كۈندۈزلىرى چوققىلارنى، غارلارنى كېزىپ سەيلە قىلدى. شۇ تەرىقىدە تالاي يىللار ئۆتتى. تومۇز كۈنلىرىنىڭ بىرىدە مايمۇنلار سايىگە توپلىشىپ، قارىغاي ئاستىدا ئويۇن باشلىدى. قارىغۇدەك بولسىڭىز:

دەرەخلەرگە يامىشىپ ئۇلار بەك شوخ ئوينايدۇ،

چېچەكلەرنى توزىتىپ، غورىلارنى قويمايدۇ.

«ۋاللەي» ئويناپ بەزىلەر قۇمدا كامار كولايدۇ،

مۇنارلارغا يامىشىپ، پاقىلارنى قوغلايدۇ.

بەزىلىرى پەلەككە چوقۇنۇپ باش ئۇرىدۇ،

بەزىلىرى سېغىنىپ بۇدساتۋاغا يىغلايدۇ.

ئارقان ئېشىپ بەزىلەر، ئىلەڭگۈچتە ئوينايدۇ،

پىت بېقىشىپ بەزىلەر، كاسىلدىتىپ چاينايدۇ.

تىرناق ياساپ بەزىلەر مويلىرىنى تارايدۇ،

قىستىلىشىپ بىر يەردە دۈمبىسىنى قاشلايدۇ.

بىر - بىرىنى باسىدۇ، ئۇيان - بۇيان تارتىدۇ،

قارىغايلىق ئىچىدە يايراپ موللاق ئاتىدۇ

ۋە زۇمرەتتەك كۆلچەككە ئۆزلىرىنى ئاتىدۇ.

بۇ مايمۇنلار بىرھازا ئوينىغاندىن كېيىن، يۇيۇنۇش ئۈچۈن جىلغىغا يېتىپ كېلىشتى. دولقۇنلۇق ئېقىن ئاپئاق بۇژغۇن چاچرىتىپ ئويناقلاپ ئېقىۋاتاتتى. «ھەممە قۇشنىڭ ئۆز تىلى بار، يىرتقۇچنىڭمۇ سۆزى» دېگەندەك، مايمۇنلار: «بۇ سۇ قەيەردىن ئېقىپ كەلگەندۇ؟ بۈگۈن بىكارچىلىقتا ئېقىننى بويلاپ مېڭىپ بىر كۆرۈپ باقايلى ! ئويۇن - تاماشا بىلەنلا بارىمىز !» دەپ ۋارقىرىشىپ، ئەركەك - چىشىلىرىنى چاقىرىشىپ، چوڭى كىچىكلىرىنى سۆرەپ، بىرلىكتە يۈگۈرۈپ، ئېقىننى بويلاپ تاغقا يامىشىپ، سۇ چىقىۋاتقان جايغا يېتىپ كېلىشتى. بۇ بىر شارقىراتما بولۇپ، تۆۋەندىكى تەسۋىرگە تولىمۇ باب ئىدى:

گۈركىرەيدۇ كۈمۈش رەڭ لېنتا،

ئەتراپلارغا چاچرىتىپ ئۈنچە.

يەلپۈپ ئۆتەر دېڭىز شامىلى،

دەريادا ئاي چاقنايدۇ شۇنچە.

چاچقۇ بولۇپ چاچرار قەترىلەر،

سالقىن شامال ئۇرۇلار يۈزگە.

خاسىيەتلىك بۇ شارقىراتما،

ئوخشار گويا شايى پەردىگە.

بۇنى كۆرگەن مايمۇنلار خۇشاللىقىدىن چاۋاك چېلىشىپ ۋارقىرىشىپ كەتتى:

− ۋاھ، نېمىدېگەن ئېسىل سۇ، بۇ ! ئەسلىدە بۇ تاغدىن چۈشۈپ دېڭىزغا قويۇلىدىكەن ئەمەسمۇ؟

− قېنى، قايسىڭلار ئۇنىڭ ئىچىگە شۇڭغۇپ كىرىپ مەنبەسىنى كۆرۈپ چىقىشقا جۈرئەت قىلالايسىلەر؟ ئامان - ئېسەن يېنىپ چىققىنىنى ئۆزىمىزگە پادىشاھ سايلاپ چوقۇنىمىز.

بۇ سۆز ئۇدا ئۈچ قېتىم تەكرارلانغاندا، توپ ئارىسىدىن ئۇشتۇمتۇت بىر تاش مايمۇن سەكرەپ چىقىپ، بار ئاۋازى بىلەن:

− مەن كىرىمەن، مەن شۇڭغۇپ كىرىمەن ! − دېدى.

مايمۇنلارنىڭ نوچىسىمۇ شۇ ئىدى. مانا ئەمدى:

قۇدرىتىنى قىلىشقا زاھىر

كەلدى بۈگۈن قالتىس ئامىتى.

كىرىپ چىقسا بۇ تىلسىم جايغا،

شاھ قەسىرىدە چاقنار شۆھرىتى.

شۇئان ئۇ كۆزىنى يۇمۇپ، تۈگۈلۈپ تۇرۇپ، بىرلا سەكرىدى - دە، شارقىراتما ئىچىگە شۇڭغۇپ چۈشتى. بىردىنلا كۆزىنى ئېچىپ قارىۋىدى، ھېچقانداق ئېقىن سۇ كۆرۈنمىدى. چاقناپ تۇرغان يورۇقلۇق ئىچىدە بىر كۆۋرۈك كۆزگە چېلىقتى. ئۇ ئۆزىنى بېسىۋېلىپ، سىنچىلاپ قاراپ، ئۇنىڭ تۆمۈردىن ياسالغان كۆۋرۈك ئىكەنلىكىنى بايقىدى. كۆۋرۈك ئاستىدىكى سۇ تاشلار ئارىسىدىن شىرىلداپ ئۆتۈپ، تەتۈر ئېقىن ھاسىل قىلغىنىچە كۆۋرۈك ئېغىزىنى توسۇپ قويغانىدى. ئۇ كۆۋرۈك ئۈستىگە چىقىپ ئۇيان - بۇيان ئايلىنىپ، شۇنداق بىر ئېسىل جاينى كۆردىكى، تۆۋەندىكى تەسۋىرنىڭ دەل ئۆزى ئىدى:

مەخمەلدەك يېشىلزارلىق، لەيلەپ يۈرەر ئاق بۇلۇت،

نۇر ئىچىدە جىلۋىلىنەر تۇمانلار شەپەق بولۇپ.

جىمجىت ئۆيلەر، گىرىمسەن روجەك، ئورۇندۇقلار نەقىشلىك

بېزەك.

زۇمرەت سۇ تامچىلار غار تۆشۈكىدىن، چىڭگىلىك يەلپۈنەر

تالى مەجنۇندەك،

داش قازان ئاستىدا ئوتتىن نىشانە،

دۆشە، ئەمبەل يېنىدا گۆشتىن ھەم دېرەك.

تاش كارىۋات، ئورۇندۇق شۇ قەدەر ئېسىل،

تاش قاچا - قومۇچتىن سۆيۈنەر يۈرەك.

ۋاھ، ئەنە نەچچە تال نازۇك بامبۇكلار،

گۈلجىنەسلەر چاقنايدۇ خۇددى يۇلتۇزدەك.

قارىغايلار بەرگىدىن سىرغىيدۇ شەبنەم،

كۆرۈنەر بۇ جاي راست سەرەمجان ئۆيدەك.

ئۇ خېلى ئۇزاق قاراپ تۇرغاندىن كېيىن، كۆۋرۈكتىن چۈشۈپ ئەتراپقا نەزەر تاشلاپ، دەل ئوتتۇرىدا تۇرغان بىر تاش پۈتۈكنى كۆردى. پۈتۈككە «پاراغەتلىك گۈلشەن تېغىنىڭ سۇ پەردىلىك غارى» دېگەن بىر قۇر خەت يوغان قىلىپ يېزىلغانىدى. تاش مايمۇن خۇشاللىقىدىن ئىچ - ئىچىگە سىغمىغان ھالدا ئالمان - تالمان كەينىگە ياندى - دە، كۆزىنى يۇمۇپ تۇرۇپ بىرلا سەكرەپ شارقىراتما سىرتىغا چىقتى. ئاندىن ئالىقانلىرىنى ھورداپ تۇرۇپ:

− ئاجايىپ مۆجىزە ! ئاجايىپ مۆجىزە ! − دېدى.

مايمۇنلار ئۇنىڭ ئەتراپىنى ئورىۋېلىپ:

− ئىچى قانداقراق ئىكەن؟ سۇ خېلى چوڭقۇرمىكەن؟ − دەپ سوراشتى.

− سۇ يوق ئىكەن، − دېدى تاش مايمۇن جاۋاب بېرىپ، − ئۇ يەردە بىر تۆمۈر كۆۋرۈك بار ئىكەن. كۆۋرۈكنىڭ ئۇ تەرىپىدە ئۆي بىساتلىرىمۇ تەل بار ئىكەن.

− قانداقراق ئۆي بىساتلىرى بار ئىكەن؟ − سوراشتى مايمۇنلار قىزىقىپ.

تاش مايمۇن كۈلۈپ تۇرۇپ سۆزىنى داۋاملاشتۇردى:

− كۆۋرۈك ئارقىلىق ئېقىپ چىققان بۇ سۇ ئىشىك، روجەكلەرنى توسۇۋاپتۇ. كۆۋرۈكنىڭ ئۇ تەرىپىدە گۈل - گىياھ، دەل - دەرەخلەر بار ئىكەن. يەنە بىر ئۆيمۇ بار ئىكەن. ئۆينىڭ ئىچىدە تاش قازان، تاش ئوچاق، تاش تەڭنە، تاش كارىۋات ۋە تاش ئورۇندقلار بار ئىكەن. ئۆينىڭ ئوتتۇرىسىدىكى بىر تاشپۈتۈككە «پاراغەتلىك گۈلشەن تېغىنىڭ سۇ پەردىلىك غارى» دېگەن خەتلەر پۈتۈلۈپتۇ. ھەقىقەتەن بىزنىڭ پاناھلىنىدىغان ياخشى جايىمىز ئىكەن. ئىچى ئىنتايىن كەڭتاشا ئىكەن. چوڭ - كىچىك بىرەر مىڭ ھەمراھىمىز سىغىپ كەتكۈدەك. بىز ھەممىمىز كىرىپ شۇ يەردە ماكانلىشايلى، تەڭرىمۇ بىزنى ئانىي تاپالمايدۇ. ئۇنىڭ ئىچىدە:

جېنىمىزنى ئېلىپ دالدىغا،

پاناھلىنىمىز يامغۇر، بوراندىن.

گۈلدۈرمامىمۇ كىرمەس قۇلاققا،

قورقمايمىز ھەرگىز قىش - زىمىستاندىن.

ياخشىلىقنىڭ بولۇپ نىشانى،

تۇرار تاڭ نۇرى دائىم چېچىلىپ.

ياشنار قارىغاي، بامبۇكلار مەڭگۈ،

گۈللەر بەرق ئۇرار تىنماي ئېچىلىپ.

بۇنى ئاڭلىغان مايمۇنلارنىڭ خۇشاللىقتىن گۈلقەقەلىرى ئېچىلىپ كېتىشتى ۋە:

− ئۆزلىرى ئالدىمىزدا مېڭىپ بىزنى باشلاپ كىرىسلە، − دېدى.

تاش مايمۇن يەنە كۆزىنى يۇمۇپ، تۈگۈلۈپ تۇرۇپ، بىرلا سەكرەپ ئىچىگە كىرىپ ئۇلارنى چاقىردى:

− ھەممىڭلار ماڭا ئەگىشىپ كىرىڭلار، تېز بولۇڭلار !

يۈرەكلىك مايمۇنلارنىڭ ھەممىسى سەكرەپ كىرىپ كېتىشتى. قورقۇنچاقلىرى بولسا شۈمشىيىپ، قۇلاقلىرىنى يوپۇرۇپ، گەدىنىنى قاشلىشىپ، ۋارقىرىشىپ - جارقىرىشىپ بىردەم تۇرۇشقاندىن كېيىن، ئاران دېگەندە كىرىۋېلىشتى. ئۇلار كۆۋرۈكتىن ئۆتۈپلا، قاچا - قومۇچلارنى تالىشىپ، ئوچاق، كارىۋاتلاردىن قىزغىنىشىپ، ئۇيان يۆتكەپ - بۇيان قوزغاپ، تىنىم تاپماي سەكرىشىپ، ئاخىر چارچاپ مادارىدىن كەتكەندە ئاندىن جىم بولۇشتى. تاش مايمۇن تۆرگە چىقىپ راۋۇرۇس ئولتۇرغاندىن كېيىن سۆز باشلاپ مۇنداق دېدى:

− قېنى كۆپچىلىك، يىگىت بولساڭ سۆزۈڭدىن يانما، دەپتىكەن، باياتىن كىم ئامان - ئېسەن كىرىپ چىقسا، شۇنى پادىشاھ دەپ تاۋاپ قىلىمىز، دېگەن ئىدىڭلارغۇ؟ مانا مەن كىرىپ چىقتىم، چىقىپ يەنە كىردىم. سىلەرنى خاتىرجەم ئۇخلىيالايدىغان غارغا، سائادەتلىك بىر ئائىلىگە ئىگە قىلدىم. ئەمدى مېنى پادىشاھ دەپ تونۇپ تاۋاپ قىلىشماي نېمە تۇرىسىلەر؟

مايمۇنلار تاش مايمۇننىڭ گېپىنى ئاڭلاپ ئىتائەتمەنلىك بىلەن تىز چۆكۈشتى، ياش قۇرامى بويىچە رەتكە تۇرۇپ، ئۇنىڭغا تاۋاپ قىلىشتى ۋە ئۇنى «مىڭ ياشلىق پادىشاھىئالەم» دەپ ئاتاشتى. شۇنىڭدىن كېيىن تاش مايمۇن بۈيۈك پادىشاھلىق تەختىدە ئولتۇرۇپ، «تاش» دېگەن سۆزنى تاشلىۋېتىپ، بارا - بارا ھۆرجامال مايمۇن پادىشاھى دەپ ئاتىلىدىغان بولدى. بۇنىڭغا مۇنداق بىر نەزمە شاھىت بولالايدۇ.

نەزمە

ئىككى جىنس ئارىسىدىن تۆرىلىدۇ ھەممە جان،

شۇ ئىلاھىي تاشمۇ ئاي، كۈن جەۋھىرىنى شورىغان.

ئاشۇ جەۋھەردىن تەۋەللۇت بولدى مايمۇن ئاقىۋەت،

تېز كامالەتكە يېتىپ نامى ئۇنىڭ بولدى ئايان.

سىرتىدىن باقساڭ بىلىنمەس ھەرنە شەيئى خىسلىتى،

تاپسا مەيدان شۆھرىتىنى يايىدۇ ھەر پالۋان.

تا ئەزەلدىن ئۇشبۇ يەڭلىخ كەلدى ياشاپ كىشىلەر،

بولسا گەر خان، ئەۋلىيا زورلۇق بىلەن سوراپ جاھان.

ھۆرجامال مايمۇن پادىشاھى جىمى مايمۇنلارغا باشلامچىلىق قىلىپ، ئۆزىگە ۋەزىر، ئەلچىلەرنى بەلگىلىۋالدى. كۈندۈزلىرى گۈلشەن تېغىدا سەيلە قىلسا، كېچىسى سۇ پەردىلىك غار ئىچىدە ياتاتتى. بىر - بىرىگە كۆيۈمچان بولۇپ، بىرەر ئۇچار قاناتنىمۇ كىرگۈزمىدى. بىرەر يىرتقۇچنىمۇ يېقىن يولاتمىدى. پادىشاھلىق سەلتەنىتىنى ئۆز ئالدىغا يۈرگۈزۈپ، خۇشاللىق ئىلكىدە يايراپ كۈلدى. ئۇنىڭ كۈنلىرى:

ئۇزۇق قىلسا باھاردا رەڭمۇرەڭ گۈل - چېچەكنى،

يازدا شېرىن مېۋىگە تويۇپ كەزدى باغ - ۋاران.

كۈز پەسلىدە ۋاقتىنى كاشتان يىغىپ ئۇزارتسا،

قىشتا ئىزدەپ شاقاقۇل ئۆمرى ئۆتتى شادىمان.

دېگەن تەرىقىدە داۋاملاشتى.

ھۆرجامال مايمۇن پادىشاھ جاھاننىڭ ھۇزۇرىنى سۈرۈپ، تۆت يۈز - بەش يۈز قەرنە ئۆتكۈزدى. بىر كۈنى، ئۇ مايمۇنلار بىلەن خۇشال زىياپەتتە ئولتۇرۇپ، بىردىنلا ھەسرەت چېكىپ، ياش تۆكۈپ قالدى. مايمۇنلار دەرھال ئۇنىڭ ئالدىغا كېلىپ ئېھتىرام بىلەن:

− پادىشاھ ئالىيلىرى، نېمىگە بۇنچە بىئارام بولىدىلا؟ − دەپ سوراشتى.

مايمۇن پادىشاھ جاۋاب بېرىپ:

− ھازىر كۈنلىرىمنى شاد - خۇرام ئۆتكۈزۈۋاتقان بولساممۇ، لېكىن كەلگۈسىدىن ئەندىشە قىلىۋاتىمەن. بىئارام بولۇشۇمنىڭ ۋەجى ئەنە شۇ، − دېدى.

− پادىشاھ ئالىيلىرى، سىلى ھەقىقەتەن قانائەت ھاسىل قىلمايدىكەنلا، − دېدى مايمۇنلار كۈلۈشۈپ كېتىپ، − بىز ھەربىر كۈنىمىزنى خۇشال تەنتەنىلەر ئىچىدە ئۆتكۈزۈۋاتىمىز. بۇ خاسىيەتلىك تاغ، سائادەتلىك ماكاندا ياكى يالماۋۇزلارنىڭ زىيان - زەخمىتىگە ئۇچرىمىساق ياكى قېقىنۇسلار باشقۇرمىسا ۋە ياكى ئادەمزات پادىشاھلىقىنىڭ ھۆكۈمىگە قاراشلىق بولمىساق، شۇ قەدەر ئەركىن - ئازادە ياشاپ تۇرۇپ، يەنە قانداق كەلگۈسىدىن ئەندىشە قىلىدىلا؟

− بۈگۈن كەچتە ئۆزگىلەرنىڭ قانۇن - پەرمانىغا قاراپ تۇرمىساقمۇ، قۇش ۋە يىرتقۇچلارنىڭ ھەيۋىسىدىن قورقۇپ قالمىساقمۇ، كەلگۈسىدە قېرىپ مادارىمىز تۈگىگەندە، ناۋادا ئۆلۈپ قالساق، بۇ دۇنيادا يەنە قانغۇچە ياشىيالامدۇق؟ بۇ ئالەمدىمۇ ئۇزاق تۇرالمايمىز - دە ! − دېدى مايمۇن پادىشاھ.

بۇ سۆزنى ئاڭلاپ، مايمۇنلارنىڭ چىرايىدا بىر - بىرلەپ قايغۇ - ھەسرەت ئالامەتلىرى پەيدا بولدى.

شۇ ئەسنادا توپ ئارىسىدىن دۆككەك ھۆدۈنە مايمۇن سەكرەپ چىقىپ، چىرقىراق ئاۋاز بىلەن مۇنداق دېدى:

− پادىشاھ ئالىيلىرى شۇ قەدەر قايغۇرۇپ كەتكەن بولسىلا راستتىنلا زاھىدلىققا كۆڭۈللىرى تارتىپ قاپتۇ. ھازىر بەش جاندار ئىچىدە ئۈچ تۈرلۈكى مەشھۇر بولۇپ، ئۇلار ياماراجانىڭ ئەمرىگە بويسۇنمايدۇ.

− ئۇ ئۈچىنىڭ كىملەر ئىكەنلىكىنى بىلەمسەن؟ − دېدى مايمۇن پادىشاھ.

ھۆدۈنە مايمۇن جاۋاب بېرىپ:

− بىرى بۇددىس، بىرى ئەۋلىيا، بىرى پارسا، ئۇلارنى تاۋاپ قىلىپ چىققان كىشى ئالەم بىلەن تەڭ ئۆمۈر كۆرۈپ مەڭگۈ ئۆلمەيدۇ، − دېدى.

− بۇ ئۈچىنىڭ قەيەردە تۇرىدىغانلىقىنى بىلەمسەن؟ − سورىدى مايمۇن پادىشاھ.

− ئۇلار ئادەمزات دۇنياسىدىكى مۇقەددەس تاغلارنىڭ قەدىمىي غارلىرىدا تۇرىدىكەن.

مايمۇن پادىشاھ بۇ جاۋابنى ئاڭلاپ ئىنتايىن خۇشال بولدى ۋە:

− مەن ئەتىلا سىلەر بىلەن خوشلىشىپ، ھەرقانچە يىراق بولسىمۇ ئۇ ئۈچىسىنى زىيارەت قىلىپ، ئۇزاق ئۆمۈر كۆرۈشنى ئۆگىنىپ كېلىمەن، − دېدى.

مايمۇنلار چاۋاك چېلىشىپ تەبرىكلەشتى ۋە:

− بارىكاللا، بارىكاللا ! بىز ئەتىلا تاغقا چىقىپ مېۋە - چېۋە ئۈزۈپ كېلىپ، سىلىنى كاتتا زىياپەت بىلەن ئۇزىتىپ قويايلى، − دېيىشتى.

ئەتىسى مايمۇنلار ئاجايىپ ئېسىل شاپتۇل، ئالمىلارنى، يىلتىز تۈگىنەك، شاقاقۇل، ئىپار ھىدلىق گۈل - گىياھلارنى تاش شىرەلەرگە چىرايلىق تىزىپ، شارابۇ ئەنتەھۇرلەرنى تەخ قىلدى. بۇنىڭغا بۇنداق نەزمە دەلىل:

جىلۋىلىنەر ئالتۇن رەڭ مارجان،

قىزىل ياقۇت قىلىدۇ جەۋلان.

گىلاستۇر ئۇ ئالتۇن رەڭلىكى،

شېرىنلىكى ئالار خۇددى جان.

قارىئۆرۈكتۇر قىزىل تۇرغىنى،

چۈچۈمەل تەم چىش قامار ھەر ئان.

لەززىتى كۆپ يېڭى بېلىقنىڭ،

بەررە كاۋاپ گۈپ - گۈپ پۇرايدۇ.

ئىشتىھا قوزغار پىبا ياپرىقى،

قۇمالما شاخلار ئارا مارايدۇ.

نەشپۈت - كەھرىۋا، چىلان قىزىل تاج،

يېسەڭ ھارغىنلىق ھەم دەرد تارايدۇ.

مەي بولغان شاپتۇل، كىشمىش كۆك ئۆرۈك،

شەربەت قىيامى جانغا تارايدۇ.

توغاچ، ئالۇچا ئاغزىڭغا ھەردەم،

سېرىق سۇ يىغىش ئۈچۈن قارايدۇ.

تاۋۇز كۆرسىتەر قىزىل قارنىنى،

ئەبنۇس سارغىيىپ چەتتە مارايدۇ.

قاراڭ، يېرىلغان ئانار كۆكسىگە،

ئۈنچە - مەرۋايىت چوغدەك يالتىرار.

يۈنەي، كاشتانلار ئېچىپ ئاغزىنى،

ئەت بەرمەك ئۈچۈن ئۇندا ئالدىرار.

ياڭاق، باداملار چايغا تېتىق،

ئۈزۈم شارابى دىلنى ئوينىتار.

ياۋا ياڭاقلار تاۋاقلاردا لىق،

ماندارىن شىرە ئۆزرە مىغىلدار.

خۇشبۇي تارقىتار تاغ گىياھلىرى،

پۇرۇقلاپ ئەنە قۇمالما قاينار.

ھاۋانچىلاردا يانچىلار خۇرۇج،

يېنىك ئوت بىلەن داش قازان قاينار.

كىم كۆرگەن بۇنداق ئېسىل مەئىشەت،

تاغ مايمۇنلىرى ۋاھ، ئۇندا يايرار.

مايمۇنلار ھۆرجامال مايمۇن پادىشاھنى ئالىي ھۆرمەت بىلەن تۆرگە چىقىرىپ، ئۆزلىرى ياش قۇرامى بويىچە رەتكە تىزىلپ كېلىپ، ئۇنىڭغا شاراب تۇتۇشتى، گۈل سوۋغات قىلىشتى، مېۋىلەرنى ئىززەت - ئىكرام بىلەن سۇنۇشتى. بىر كۈن قانغۇدەك يەپ - ئىچىشتى. ئىككىنچى كۈنى مايمۇن پادىشاھ تاڭ سەھەردىلا ئورنىدىن تۇرۇپ مايمۇنلىرىغا:

− بالىلىرىم، قۇرۇپ قالغان قارىغايدىن كېسىپ كېلىپ ماڭا بىر سال ياساپ بېرىڭلار. مېۋە - چېۋىلەردىنمۇ تەييارلاپ قويۇڭلار. مەن يولغا چىقماقچىمەن، − دېدى.

دەرۋەقە، ئۇ سالنى ئۆزى يالغۇز ھەيدەپ، پايانسىز دېڭىزدا دولقۇنلار ئۈستىدە لەيلەپ، جەنۇبىي جامبۇدۋىپاغا قاراپ يۈرۈپ كەتتى. خۇددى ئۇنىڭغا ئامەت قۇشى قونغاندەك، ئۇ سالغا چىقىشى بىلەن تەڭ ئۇدا نەچچە كۈن شەرقىي جەنۇب شامىلى چىقىپ، ئۇنى غەربىي شىمالدىكى قىرغاققا ئەكېلىپ قويدى. بۇ جەنۇبىي جامبۇدۋىپانىڭ زېمىنى ئىدى. ئۇ سالنى تاشلاپ قويۇپ قىرغاققا چىقتى. دېڭىز بويىدا بېلىق تۇتۇۋاتقان، تۇز كولاۋاتقان ئادەملەر كۆرۈندى. ئۇ ئادەملەرنىڭ قېشىغا كېلىپ ئاللىقانداق غەلىتە ئەلپازدا شېتىلىلىك قىلىۋىدى، كىشىلەر قورققىنىدىن سېۋەتلىرىنى ۋە تورلىرىنى تاشلاپ تەرەپ - تەرەپكە قېچىشتى. ئۇ قاچالماي قالغاندىن بىرىنى تۇتۇۋېلىپ كىيىملىرىنى سالدۇرۇۋېلىپ، ئۇچىسىغا كىيىۋالدى - دە، ئىرغاڭلاپ مېڭىپ، ئايماق، مەھكىمە، بازار، كەنتلەرنى كېزىپ، ئادەملەرگە ئوخشاش ئەدەب - قائىدىنى ۋە سۆزلەشنى ئۆگەندى. ناشتىدىن باشلاپ تاكى ياتار چاغقىچە جاھان كەزدى. ئۇ يەنىلا مەڭگۈ قېرىماسلىق ئۈچۈن بۇددىس، ئەۋلىيا، پارسالارنى زىيارەت قىلىش كويىدا ئىدى.

مايمۇن پادىشاھ ئەۋلىيا - ئەنبىيالارنى تاۋاپ قىلىش ئۈچۈن تالاي يەرلەرنى كەزگەن بولسىمۇ، تەقدىر ئۇنىڭغا بىرەرىنى يولۇقتۇرمىدى. ئۇ جەنۇبىي جامبۇدۋىپا زېمىنىدا شەھەر - سېپىللارنى، سەھرا - يېزىلارنى ئايلىنىپ، سەككىز - توققۇز يىلنىڭ قانداق ئۆتۈپ كەتكەنلىكىنى سەزمەي قالدى، ماڭا - ماڭا غەربىي دېڭىزغا كېلىپ قالدى ۋە شۇ دىياردا چوقۇم ئەۋلىيا - ئەنبىيالار بولسا كېرەك، دەپ ئويلاپ، ئۆزى سال ياساپ، غەربىي دېڭىزدىن ئۆتۈپ، غەربىي گۇدا زېمىنىغا يېتىپ كەلدى. قىرغاققا چىققاندىن كېيىن بىرنەچچە كۈن سەيلە - ساياھەت قىلدى. بىر كۈنى ئۇنىڭ كۆز ئالدىدا ئۇشتۇمتۇت ئاجايىپ گۈزەل بىر تاغ ۋە قويۇق ئورمان نامايان بولدى، ئۇ بۆرىلەرنىڭ، يولۋاسلارنىڭ ھەيۋىسىگە پىسەنت قىلماي، تاغ چوققىسىغا چىقىپ ئەتراپقا نەزەر تاشلىدى.

شۇ ئارىدا ئورمانلىق ئىچىدىن بىرىنىڭ ئاۋازى ئاڭلاندى. ئۇ چاققانلىق بىلەن ئورمانلىق ئىچىگە يۈگۈرۈپ كىردى - دە، بىر پەس قۇلاق سالدى. ناخشا ساداسى ئېنىق ئاڭلاندى. مايمۇن پادىشاھ ناخشىنى ئاڭلاپلا خۇشاللىقىدىن: «ئەۋلىيا ئەسلىي مۇشۇ جايغا مۆكۈۋالغانىكەن - دە !» دېگىنىچە ئالمان - تالمان ئىچكىرىلەپ كىرىپ، پالتا بىلەن ئوتۇن كېسىۋاتقان بىر ئوتۇنچىنى كۆردى.

− ئەسسالامۇئەلەيكۇم، ئەۋلىيا ئاتا ! − دېدى مايمۇن پادىشاھ ئۇنىڭ ئالدىغا يېتىپ كېلىپ.

ئوتۇنچى دەرھال پالتىسىنى قويۇپ، ئۇنىڭغا بۇرۇلۇپ تەۋازۇ بىلەن:

− يوقسۇ، يوقسۇ. مەندەك بىر نامرات ئادەم «ئەۋلىيا» دېگەن سۆزگە لايىق ئەمەسمەن. سىلىگە ئېنىقىنى ئېيتسام، مېنىڭ ئۆمرۈم رەنج - مۇشەققەت ئىچىدە ئۆتكەن. غۇۋا يادىمدا قېلىشىچە، ئاتا - ئانام مېنى سەككىز - توققۇز يېشىمغىچە باققان. جاھاننىڭ ئىشلىرىنى ئازراق چۈشەنگەن ۋاقتىمدا بەختكە قارشى دادام قازا قىلپ كېتىپ ئانام تۇل قالغان. باشقا بىر تۇغقانلىرىم بولمىغاچقا، ئانامغا ئۆزۈم قاراشقا مەجبۇر بولدۇم، مانا ئەمدى قېرىغاندا ئۇنى تاشلاپ قويۇشقا تېخىمۇ بولمىدى. ئۇنىڭ ئۈستىگە، يەرلىرىمىز ھوسۇل بەرمىدى. ئاچ - يېلىڭ قالدۇق، شۇ ۋەجدىن ئوتۇن كېسىپ بازارغا ئاپىرىپ سېتىپ، تاپقان پۇلغا گۈرۈچ ئېلىپ، ئۆزۈم تاماق قىلىپ، ياشىنىپ قالغان ئانامنى بېقىپ كېلىۋاتىمەن. شۇڭا، ئىلىم - ھېكمەت ئۆگىنىشكىمۇ بارالمىدىم، − دېدى.

− گەپ - سۆزلىرىدىن قارىغاندا، ۋاپادار ئوغۇل ئىكەنلا، كېيىنچە چوقۇم ياخشىلىق كۆرۈلا. بىراق، سىلى ماڭا ئەۋلىيالارنىڭ تۇرىدىغان جايىنى كۆرسىتىپ قويسىلا، مەن ئۇلارنى تاۋاپ قىلماقچىدىم، − دېدى مايمۇن پادىشاھ.

− ئانچە يىراق ئەمەس، − دېدى ئوتۇنچى، − بۇ تاغ لىنتەي فاڭسۇن تېغى دەپ ئاتىلىدۇ. تاغ ئىچىدە ئەگىم ئاي ئۈچ يۇلتۇز غارى دېگەن بىر غار بار. غار ئىچىدە بىر ئەۋلىيا بار، ئۇنى بۇدھى پىر ئۇستاز دەپ ئاتىشىدۇ. ئۇنىڭ قولىدا تەربىيىلىنىپ چىققان شاگىرتلار ھەددى - ھېسابسىز، ھازىرمۇ ئوتتۇز - قىرىق كىشى ئۇنىڭدىن تەلىم ئېلىۋاتىدۇ. سىلى كۆرۈنگەن ئاۋۇ يول بىلەن جەنۇبقا قاراپ يەتتە - سەككىز چاقىرىم ماڭسىلا، ئۇنىڭ ئۆيىگە يېتىپ بارىلا.

مايمۇن پادىشاھ شۇ سۆز بىلەن ئورمانلىقتىن چىقىپ، يولنى تېپىپ بىر داۋاندىن ئاشتى. يەتتە - سەككىز چاقىرىمچە ماڭغاندىن كېيىن، دېگەندەك بىر غار كۆرۈندى. غار دەرۋازىسى مەھكەم تاقالغان، ئادەمزاتنىڭ قارىسىمۇ كۆرۈنمەيتتى. ئۇ كەينىگە بۇرۇلۇپ، بىردىنلا قىيا ئۈستىگە ئورنىتىلغان تاش پۈتۈكنى كۆرۈپ قالدى. تاش پۈتۈكنىڭ ئېگىزلىكى تەخمىنەن ئۈچ گەز، كەڭلىكى سەككىز چىچە كېلەتتى. ئۇنىڭغا «لىنتەي فاڭسۇن تېغى، ئەگىم ئاي ئۈچ يۇلتۇز غارى» دېگەن سۆز پۈتۈلگەنىدى. مايمۇن پادىشاھ ئىنتايىن خۇشال بولغان ھالدا:

«بۇ تاغ، بۇ غار راستتىنلا مەۋجۇت ئىكەن - دە !» دېگىنىچە خېلى ئۇزاق قاراپ تۇردى. بىراق، دەرۋازىنى چېكىشكە جۈرئەت قىلالمىدى. ئاندىن ئۇ قارىغاي شېخىغا سەكرەپ چىقىپ، قارىغاي ئۇرۇقىنى ئۈزۈپ يەپ، ئويۇنغا چۈشۈپ كەتتى.

بىرئازدىن كېيىن غىچىرلىغان ئاۋاز ئاڭلىنىپ، غار دەرۋازىسى ئېچىلدى. ئىچىدىن غۇلمان سۈپەت بىر بالا غۇلمان چىقتى. ئۇنىڭ قەددى - قامىتى، ھۆسن - جامالى شۇ قەدەر كېلىشكەن بولۇپ، ئادەتتىكى كىشىلەرگە زادى ئوخشاشمايتتى. بالا ئىشىكتىن چىقىپلا:

− كىم ئۇ، بۇ يەرنى پاراكەندە قىلىپ يۈرگەن !؟ − دەپ توۋلىدى.

مايمۇن پادىشاھ قارىغايدىن سەكرەپ چۈشۈپ، ئۇنىڭ ئالدىغا كەلدى ۋە ئېگىلىپ تۇرۇپ مۇنداق دېدى:

− ئەۋلىيا يىگىت، مەن بولسام پىر ئۇستازنى زىيارەت قىلىپ ئەۋلىيالىقتىن تەلىم ئېلىش ئۈچۈن كەلگەن بەندىمەن، بۇ يەرنى پاراكەندە قىلىشقا نېمە ھەددىم؟

بالا غۇلمان كۈلۈپ تۇرۇپ سورىدى:

− سىلى پىر ئۇستازنى زىيارەت قىلىشقا كەلگەنمۇ؟

− شۇنداق.

− باياتىن ئۇستازىمىز مۇنبەردە دەرس سۆزلەۋېتىپلا «سىرتتا ئىلىم - ھېكمەت ئىزدەپ كەلگەن بىرى بار، سەن چىقىپ ئۇنى كۈتۈۋالغىن» دەپ بۇيرۇغانىدى. خاتالاشمىغان بولسام شۇ كىشى سىلى بولىدىلاغۇ دەيمەن؟

− شۇنداق، مەن بولىمەن، مەن بولىمەن.

− ماڭا ئەگىشىپ ماڭسىلا.

مايمۇن پادىشاھ كىيىم - كېچەكلىرىنى تۈزەشتۈرۈپ، بالىغا ئەگىشىپ غارغا ئىچكىرىلەپ كىردى. ئۇ بىر - بىرىگە تۇتىشىپ كەتكەن ئايۋان، راۋاقلاردىن، سەدەب دەرۋازىلىق بىللۇر سارايلاردىن ۋە سانسىز خىلۋەت خانىلاردىن ئۆتۈپ ئېگىز مۇنبەر ئالدىغا كەلدى. بۇدھى پىر ئۇستاز مۇنبەردە تەمكىن ئولتۇراتتى. ئوتتۇزچە بالا غۇلمان مۇنبەرنىڭ ئالدىدا ئىككى رەت بولۇپ، ئەدەب بىلەن ئۆرە تۇراتتى.

مايمۇن پادىشاھ ئۇنى كۆرۈپلا يەرگە تىزلىنىپ، ئارقا - ئارقىدىن تەزىم قىلىپ مۇنداق دېدى:

− ئۇستازىم، كەمىنە مۇرىتلىرى سىلىگە ساپ نىيىتىم بىلەن تاۋاپ قىلىمەن، ساپ نىيىتىم بىلەن تاۋاپ قىلىمەن.

− سەن قايسى يۇرتتىن بولىسەن؟ نامۇئەمىلىڭنى مەلۇم قىلىپ ئاندىن تاۋاپ قىلغىن، − دېدى پىر ئۇستاز ئۇنىڭغا قاراپ.

− كەمىنە مۇرىتلىرى، − شەرقىي پۇرۋاۋىدىخا ئاۋلەي دۆلىتىنىڭ گۈلشەن تېغىدىكى سۇ پەردىلىك غاردىن بولىمەن، − دېدى مايمۇن پادىشاھ جاۋاب بېرىپ.

− بۇنى قوغلاپ چىقىرىڭلار ! − دېدى پىر ئۇستاز بۇيرۇق قىلىپ، − ئەسلىي بۇ بىر ئالدامچى ئىكەن، ئۇ ئىلىم - ھېكمەت ئۆگىنىشكە قانداقمۇ يارىسۇن !

مايمۇن پادىشاھ يەنە باش ئۇرۇپ يېلىندى:

− پېقىر ھەقىقەتەن راست سۆزلەۋاتىمەن، قىلچە يالغانچىلىق قىلغىنىم يوق.

− راست سۆزلىگەن بولساڭ، ئەجەب شەرقىي پۇرۋاۋىدىخاندىن كەلدىم دەيسەنا؟ ئۇ يەردىن بۇيەرگە كېلىش ئۈچۈن ئىككى دېڭىزدىن ۋە جەنۇبىي جامبۇدۋىپادىن ئۆتىدىغان تۇرسا قانداق يېتىپ كېلەلىدىڭ؟ − سورىدى پىر ئۇستاز.

مايمۇن پادىشاھ بېشىنى كۆتۈرۈپ جاۋاب بەردى:

− پېقىر دېڭىزلاردا لەيلەپ، تاغ - دالالاردا سەرسان بولۇپ ئايلىنىپ يۈرگىلى ئون يىلدىن ئاشتى. مۇبارەك دەرگاھلىرىغا تېخى ھازىرلا يېتىپ كېلىشىم.

− خوش، يول يۈرۈپقۇ كەپسەن، ئۇنداق بولسا فامىلەڭ نېمە؟ − دېدى پىر ئۇستاز.

− فامىلەم يوق، − دېدى مايمۇن پادىشاھ جاۋاب بېرىپ، − باشقىلار مېنى تىللىسا ئاچچىقلىنىپمۇ كەتمەيمەن. ئۇرسا رەنجىپمۇ قالمايمەن. ئۆزرە ئېيتسىلا، كەچۈرۈم قىلىمەن. ئەزەلدىن فامىلەم بولغان ئەمەس.

− فامىلەڭ بولمىسا، ئاتا - ئاناڭنىڭ ئەسلىي ئىسمى نېمە ئىدى؟

− ئاتا - ئاناممۇ بولغان ئەمەس.

− ئاتا - ئاناڭ بولمىسا، دەرەختىن تۇغۇلۇپ قالغانمىدىڭ؟

− ياق، − دېدى مايمۇن پادىشاھ جاۋاب بېرىپ، − دەرەختىن ئەمەس، بەلكى تاش ئىچىدىن ئاپىرىدە بولغانمەن. بىلىشىمچە، گۈلشەن تېغىدىكى بىر ئىلاھىي تاش قايسىبىر يىلى يېرىلىپ مېنى تۇغقانىكەن.

بۇنى ئاڭلاپ پىر ئۇستاز ئىچ - ئىچىدىن خۇشال بولدى ۋە:

− سۆزۈڭنىڭ ئۇرامىدىن قارىغاندا، سەن ئاسمان - زېمىن ئارىسىدا ئاپىرىدە بوپسەن. قېنى ئورنۇڭدىن تۇر، مېڭىشىڭنى بىر كۆرۈپ باقاي، − دېدى.

مايمۇن پادىشاھ ئورنىدىن سەكرەپ تۇرۇپ، قەددىنى رۇسلىدى، ئىرغاڭلاپ بىر ئۇ ياققا - بىر بۇ ياققا ماڭدى. پىر ئۇستاز كۈلۈپ كېتىپ:

− دەلدۈش بولغىنىڭ بىلەن قارىغاي مېۋىسى يەيدىغان ئىتسىمان مايمۇنغا ئوخشايدىكەنسەن. مەن ساڭا قەددى - قامىتىڭگە خاس ھالدا «سۇن» (مايمۇن) دەپ ئىسىم قويۇپ قوياي. «سۈن» خېتىدىكى ھايۋاننى بىلدۈرىدىغان بەلگىنى چىقىرىۋېتىپ، ئادەمنىڭ فامىلىسىدىكى سۇن بىلەنلا ئاتايلى، − دېدى.

بۇنىڭدىن ئىنتايىن خۇشال بولغان مايمۇن پادىشاھ پىر ئۇستازىنىڭ ئالدىغا كېلىپ تەزىم قىلىپ تۇرۇپ:

− بارىكاللا. تولىمۇ ئوبدان بولدى ! مانا ئەمدى فامىلەمنىمۇ تېپىۋالدىم. مېھىر - شەپقەتلىك ئۇستازىم، ئىلتىپات قىلىپ فامىلەمنىڭ كەينىگە ئىسىمىمنىمۇ قويۇپ بەرسىلە، چاقىرىشقا ئاسان بولار ئىدى، − دېدى.

− ئىشىكىمدە ئون ئىككى خەت بار، نۆۋەت بويىچە ئىسىم قويۇپ كەلگەندە، سەن ئونىنچى ئەۋلاد شاگىرتىم بولىسەن، − دېدى پىر ئۇستاز.

− قايسى ئون ئىككى خەت؟ − سورىدى مايمۇن پادىشاھ.

پىر ئۇستاز جاۋاب بېرىپ:

− ئۇلار گۇاڭ، دا، جى، خۇي، جېن، رۇ، شىڭ، خەي، يىڭ، ۋۇ، يۈەن، جۇدىن ئىبارەت ئون ئىككى خەت، ساڭا «ۋۇ» توغرا كېلىدىكەن. شۇڭا راھىبلىق نامىڭنى سۇن ۋۇكۇڭ دەپ ئاتىساق قانداق؟ − دېدى.

− بولىدۇ، بولىدۇ. بۈگۈندىن باشلاپ مېنى سۇن ۋۇكۇڭ دەپ ئاتاڭلار، − دېدى مايمۇن پادىشاھ خۇشال بولۇپ.

شۇنداق قىلىپ ئەلمىساقتىن تارتىپ نام - شەرىپى بولمىغان بۇ مەخلۇققا ۋۇكۇڭ نامى ئاتا قىلىندى. ئۇنىڭ ئەمدى نېمىلەرنى ئۆگەنگەنلىكىنى كېيىنكى بابتىن ئاڭلىغايسىز. 

**ئىككىنچى باب**

بۇددانىڭ سۇن ۋۇكۇڭغا مەخپىي ماھارەت ئۆگەتكەنلىكى

سۇن ۋۇكۇڭنىڭ يالماۋۇزنى يوقىتىپ، جەمەتىنى جەم قىلغانلىقى 

ئەلقىسسە، ھۆر جامال مايمۇن پادىشاھ ئىسىم - فامىلىگە ئىگە بولغاندىن كېيىن، بۇدھىنىڭ ئالدىغا كېلىپ تەزىم بەجا كەلتۈرۈپ، مىننەتدارلىق بىلدۈردى. پىر ئۇستاز كۆپچىلىكنى سۇن ۋۇكۇڭنى باشلاپ چىقىپ، خانىلارنى ئايلاندۇرۇشنى بۇيرۇدى. غۇلمانلار بۇيرۇققا بىنائەن سۇن ۋۇكۇڭنى باشلاپ چىقىپ كەتتى. سۇن ۋۇكۇڭ ھەمساۋاق ئاكىلىرى بىلەن كۆرۈشۈپ، دەھلىز ئىچىدىن يېتىپ - قوپىدىغان جايىنى راسلىۋالدى. ئىككىنچى كۈنى ئەتىگەندىن باشلاپ ھەمساۋاق ئاكىلىرى بىلەن بىرگە تىل ۋە ئەدەب - قائىدىلەرنى ئۆگىنىپ، بۇددا نومىدىن ۋە تەرىقەت شەرھىلىرىدىن تەپسىر ئاڭلىدى، خەت يېزىشنى مەشىق قىلىپ، كۈجە - ئىسرىق كۆيدۈردى. ھەر كۈنى شۇنداق قىلدى. بىكار قالغان چاغلىرىدا يەرلەرنى سۈپۈرۈپ، ھويلىلارنى تۈزەشتۈردى. گۈللەرنى سۇغىرىپ، دەرەخلەرنى پەرۋىش قىلدى. ئوتۇن تېرىپ كېلىپ ئوت قالىدى، سۇ توشۇپ قىيام قايناتتى. لازىملىق نەرسىلەرنى بىرىنىمۇ قويماي تەل قىلدى. كۆزنى يۇمۇپ - ئاچقۇچە غار ئىچىدە ئۇنىڭ يەتتە - سەككىز يىلى ئۆتۈپ كەتتى. بىر كۈنى پىر ئۇستاز مۇنبەردىن ئورۇن ئېلىپ ساۋاق بېرىشكە باشلىدى.

بىر چەتتە ئاڭلاپ ئولتۇرغان سۇن ۋۇكۇڭ خۇشاللىقتىن قۇلاقلىرىنى ئويناپ، پوكانلىرىنى قاشلاپ، كۆز - قاشلىرىنى يىمىرىپ ئۆزىنى تۇتۇۋالالماي ئويناقلاپ كەتتى. بۇنى كۆرۈپ قالغان پىر ئۇستاز سۇن ۋۇكۇڭغا قاراپ:

− سەن نېمىشقا سۆزۈمگە قۇلاق سالماي شىلتىڭ ئېتىپ يۈرىسەن؟ − دېدى.

− مەن زەن قويۇپ ئاڭلاۋاتاتتىم، سىلى سۆزلەپ ئېسىل يېرىگە كەلگەندە، خۇشاللىقىمنى باسالماي، ئىختىيارسىز سەكرەپ كېتىپتىمەن. گۇناھىمنى مەغپىرەت قىلغايلا، ئۇستاز، − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ جاۋاب بېرىپ.

− ئېسىل يېرىنى چۈشەنگەن بولساڭ سېنىڭدىن سوراپ باقاي، − دېدى پىر ئۇستاز، − سەن بۇ غارغا كەلگىلى قانچە زامان بولدى؟

سۇن ۋۇكۇڭ مۇنداق دېدى:

− كەمىنە شاگىرتلىرى دۆترەك بولغاچقا، قانچە زامان بولغانلىقىنى بىلمەيمەن. پەقەت شۇ نەرسە يادىمدىكى، ئوچاقتا ئوت قالىمىغان چاغلاردا تاغقا چىقىپ ئوتۇن كەسلىدىم. بىر تاغدا ئاجايىپ ئېسىل شاپتۇل دەرىخىنى كۆرۈپ قېلىپ، شۇ جايدا يەتتە قېتىم قورساق توقلىدىم.

− ئۇ شاپتۇللۇق تاغ دەپ ئاتىلىدۇ، − دېدى پىر ئۇستاز، − شاپتۇلنى يەتتە قېتىم يېگىنىڭگە قارىغاندا يەتتە يىل بوپتۇ. سەن ھازىر مەندىن نېمىلەرنى ئۆگەنمەكچى بولۇۋاتىسەن؟

− ھەرقانداق تەلىملىرىگە ئىنتىزارمەن مۆھتەرەم ئۇستاز، − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ، − بىراق، تويىن ئىلمىدىن ئازراق ماھارەت ئۆگىنىۋالسام بولاتتى.

− تويىن ئىلمىنىڭ ئۈچ يۈز ئاتمىش تارمىقى بار، بۇ تارماقلارنىڭ ھەممىسى كىشىنى كامالەتكە يېتەكلەيدۇ، سەن قايسىبىرىنى ئۆگىنىسەن؟ − دېدى پىر ئۇستاز.

سۇن ۋۇكۇڭ جاۋاب بېرىپ:

− ئۆزلىرىنىڭ مەيلىلىرى، مۆھتەرەم ئۇستاز، مەن پەقەت سىلىگە بويسۇنىمەن، − دېدى.

− ئۇنداق بولسا بۇلارنىڭ ئىچىدىكى «سېھىر» پۇتىقى ماھارەتلىرىنى ئۆگىتىپ قويسام قانداق دەيسەن؟

− سېھىر پۇتىقىدا نېمىلەر سۆزلىنىدۇ؟

− بۇنىڭدا ئاۋۋال ئەۋلىيالارغا تائەت - ئىبادەت قىلىسەن، رەمماللارغا پال ئاچقۇزىسەن، شۇ ئارقىلىق قاباھەتلىكتىن ساقلىنىپ، سائادەتكە ئېرىشىش يولىنى بىلەلەيسەن.

− شۇنداق قىلسام ئۇزاق ئۆمۈر كۆرەلەيمەنمۇ؟ − دەپ سورىدى سۇن ۋۇكۇڭ يەنە.

− ياق، بولمايدۇ، − دېدى پىر ئۇستاز جاۋاب بېرىپ.

− ئۇنداق بولسا ئۆگەنمەيمەن ! − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ دەرھال.

ئۇستاز يەنە:

− ئۇنداق بولسا ساڭا «سۈلۈك» پۇتىقىنى ئۆگەتسەم قانداق؟ − دېدى.

− «سۈلۈك» پۇتىقىدا نېمە مەزمۇنلار بار−؟ سورىدى سۇن ۋۇكۇڭ.

− «سۈلۈك» پۇتىقىدا، − دېدى پىر ئۇستاز، − كۇڭزىچىلىق، بۇددىستلىق، تويىنچىلىق، مۇنەججىملىك، مۇزىچىلىق، تېبابەتچىلىك، مۇناجات ئېيتىش ياكى بۇددا سۈرىلىرىنى قىرائەت قىلىش، تاۋاپ قىلىش قاتارلىقلار بار.

− بۇنىڭدا ئۇزاق ئۆمۈر كۆرۈشكە بولامدۇ؟

− ياق، بولمايدۇ.

− سۆزلىرىدىن قارىغاندا، بۇنىڭدىمۇ ئۆمۈرنى ئۇزارتىشقا بولمايدىغان ئوخشايدۇ، بولدى بەس، ئۆگەنمەيمەن، بۇنىمۇ ئۆگەنمەيمەن !

− ئۇنداق بولسا «سۈكۈت» يولىنى ئۆگەتسەم قانداق؟ − دېدى پىر ئۇستاز.

− «سۈكۈت» يولىنىڭ قانداق پايدىسى بار؟ − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ.

پىر ئۇستاز جاۋاب بېرىپ:

− بۇنىڭدا زىرائەتلەرگە كۆزەتچى بولىسەن، جىمى پاك ئىشلارنى قىلىسەن، ئىستىقامەت قىلىپ ئولتۇرىسەن، سۆزلەشنى چەكلەپ، روزا تۇتىسەن، − دېدى.

سۇن ۋۇكۇڭ يەنە سورىدى:

− شۇنداق قىلسا ئۆمرى ئۇزاق بولامدۇ؟

− ياق، ئانچە ئۇزاق بولمايدۇ.

− ئانچە ئۇزاق بولمىسا بۇنىمۇ ئۆگەنمەيمەن؟

− ئۇنداق بولسا ساڭا «ھەرىكەت» يولىنى ئۆگەتسەم بولامدۇ؟ − دېدى پىر ئۇستاز يەنە.

− بۇنىڭدا مەڭگۈ قېرىماسلىققا بولامدۇ؟ − دەپ سورىدى سۇن ۋۇكۇڭ.

پىر ئۇستاز جاۋاب بېرىپ:

− مەڭگۈ قېرىماسلىق خۇددى سۇ ئىچىدىن ئاينى سۈزگەنگە ئوخشاش ئىش، − دېدى.

− بۇنىمۇ ئۆگەنمەيمەن، ئۆگەنمەيمەن ! − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ ۋارقىراپ.

بۇنى ئاڭلاپ پىر ئۇستاز مۇنبەردىن شاققىدە سەكرەپ چۈشتى - دە، قولىدىكى دەررىنى سۇن ۋۇكۇڭغا تەڭلەپ تۇرۇپ:

− ھەي ئىتسىمان مايمۇن، بۇنىمۇ ئۆگەنمەيمەن، ئۇنىمۇ ئۆگەنمەيمەن دەيسەن، سەن زادى نېمە قىلاي دەيسەن؟ − دېدى ۋە قولىدىكى دەررە بىلەن سۇن ۋۇكۇڭنىڭ بېشىغا ئۇچنى ئۇرۇپ، قولىنى ئارقىسىغا قىلغان ھالدا كۆپچىلىكنى تاشلاپ قويۇپ، ئۇدۇل ئىشىك بىلەن ئىچكىرىگە كىرىپ كەتتى.

قورقۇپ قاتتىق دەككە - دۈككىگە چۈشكەن مۇرىتلار سۇن ۋۇكۇڭنى ئەيىبلىشىپ:

− ھەي، دىتى يوق نانقېپى مايمۇن ! پىر ئاتىمىز دىلىڭغا ئىلىم سالماقچى بولۇۋاتسا، سەن نېمىشقا ئۆگەنمەيمەن دەپ، ئۇستاز بىلەن تاكاللىشىسەن؟ ئۇنى رەنجىتىپ قويدۇڭ. ئەمدى قاچان چىقار - ھە؟ − دېيىشتى.

ئۇلار تەرەپ - تەرەپتىن تىل - ئاھانەت ياغدۇرۇپ، سۇن ۋۇكۇڭنى ئەيىبلەپ، ئۇنىڭغا نەپرەت بىلدۈردى. سۇن ۋۇكۇڭ بولسا ئاچچىقلىنىشنىڭ ئورنىغا ھىجىيىپلا قويدى.

سۇن ۋۇكۇڭ بۇنىڭ ئىچىدىكى سىرنى ئاللىقاچان چۈشىنىپ يەتكەن بولۇپ، كۆڭلىگە پۈكۈپ بولغانىدى. شۇڭلاشقا ئۇ كۆپچىلىك بىلەن دەتالاش قىلماستىن سەۋر قىلىپ گەپ قىلمىدى. ئۇستازنىڭ ئۇنى ئۈچنى ئۇرغىنى تۈن يېرىمىدا كىرگىن؛ قولىنى ئارقىسىغا تۇتۇپ، ئۇدۇل ئىشىكتىن كىرىپ كەتكىنى ئارقا ئىشىكتىن كىرسەڭ، ساڭا مەخپىي ئۆگىتىمەن دېگەندىن دېرەك بېرەتتى.

شۇ كۈنى سۇن ۋۇكۇڭ كۆپچىلىك بىلەن ئۈچ يۇلتۇز غارى ئالدىدا ئويناپ - كۈلۈشۈپ، كەچ كىرىشنى تاقەتسىزلىك بىلەن كۈتتى. گۇگۇم چۈشكەندىن كېيىن ھەممەيلەن ھۇجرىلىرىغا كىرىپ يېتىپ قېلىشتى. سۇن ۋۇكۇڭمۇ يالغاندىن ئۇخلىغان بولۇپ يېتىۋالدى. يېرىم كېچە بولغاندا ئورنىدىن ئاستا تۇرۇپ، كىيىملىرىنى كىيدى، ئاندىن ئۆيدىن پەخەس بىلەن چىقىپ، كونا يول بىلەن ئارقا ئىشىككە كەلدى. ئۇ ئىشىكنىڭ قىيا ئېچىقلىق تۇرغانلىقىنى كۆرۈپ، خۇشال بولغان ھالدا: «پېشقەدەم ئۇستاز ماڭا راستتىنلا ئىلىم ئۆگىتىشنى ئويلاپ، ئىشىكنى قەستەن ئوچۇق قويۇپتۇ - دە» دەپ ئويلاپ، ئىشىكتىن قىستىلىپ كىرىپ، ئۇدۇل ئۇستاز ئۇخلاۋاتقان كارىۋات ئالدىغا كەلدى. ئۇستاز تۈگۈلۈپ ياتقانچە، تام تەرەپكە قاراپ ئۇخلاپ قالغانىدى. سۇن ۋۇكۇڭ ئۇستازنى ئويغىتىشقا جۈرئەت قىلالماي، كارىۋات يېنىدا يۈكۈنۈپ ئولتۇردى. بىرئازدىن كېيىن ئۇستاز ئويغىنىپ، پۇتلىرىنى ئۇزۇن سۇنۇپ، ئۆز - ئۆزىگە مۇنداق دېدى:

مۇشەققەتلەر شۇنچە كۆپ، سىرلىقتۇر ئەڭ تويىن ئىلمى،

بىراق ئىسكىرناياپنى بوش چاغلىما ھەرقاچان.

ئۆگەتمەيتتىم بۇ كىشى كەلمىسە جىڭ ماھارەت،

قۇرۇق كاپشىپ يەنىلا ئۆتەر ئىدى كۆپ زامان.

سۇن ۋۇكۇڭ بۇنى ئاڭلاپ دەرھال:

− ئۇستازىم، بۇ يەردە مەن سىلىنى كۈتۈپ تۇرغىلى خېلى بولدى، − دېدى.

پىر ئۇستاز سۇن ۋۇكۇڭنىڭ ئاۋازىنى ئاڭلاپ، دەرھاللا ئورنىدىن تۇرۇپ كىيىندى ۋە كارىۋات ئۈستىدە بەدەشقان قۇرۇپ ئولتۇرغاندىن كېيىن مۇنداق دېدى:

− ھەي مايمۇنەك، سەن جايىڭدا ئۇخلىماستىن بۇ يەرگە نېمىدەپ كېلىۋالدىڭ؟

− ئۇستازىم، تۈنۈگۈن سىلى مۇنبەر ئالدىدا ماڭا يېرىم كېچىدە ئارقا ئىشىكتىن كىرسەڭ ئىلىم ئۆگىتىپ قويىمەن دېگەن ئىدىلە. شۇ سەۋەبتىن ئالدىلىرىغا يۈرەكلىك تاۋاپ قىلىپ كىردىم، − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ.

پىر ئۇستاز بۇ سۆزنى ئاڭلاپ ئىچ - ئىچىدىن خۇشال بولدى ۋە كۆڭلىدە «بۇ بىرنېمە راستتىنلا ئاسمان - زېمىننىڭ جەۋھىرىدىن بولغانىكەن. بولمىسا ئۇ مېنىڭ خۇپىيانە سىرلىرىمنى چۈشىنىپ يېتەلەرمىدى؟» دەپ ئويلىدى.

سۇن ۋۇكۇڭ ئۇنىڭغا قاراپ:

− بۇ يەردە يات كىشىمۇ يوق، پەقەت مەنلا يالغۇز، ئۇستازىم، ماڭا مېھىر - شەپقەت كۆرسىتىپ مەڭگۈ قېرىماسلىقنى ئۆگىتىپ قويسىلا، مېھىر - شەپقەتلىرىنى ھەرگىزمۇ ئۇنتۇپ قالمىغان بولاتتىم، − دېدى ئۆتۈنگەن ئاھاڭدا.

− بۈگۈن تەقدىر - پېشانەڭ ئوڭدىن كەلگىنىگە مەنمۇ ناھايىتى خۇشال، − دېدى پىر ئۇستاز، − مېنىڭ خۇپىيانە سىرلىرىمنى بىلەلىگۈدەك بولساڭ ئالدىمغا يېقىن كەلگىن، ئىخلاس قويۇپ ئاڭلا، ساڭا مەڭگۈ قېرىماسلىقنىڭ يولىنى ئۆگىتەي.

سۇن ۋۇكۇڭ تەزىم بەجا كەلتۈرۈپ، مىننەتدارلىق بىلدۈردى ۋە كارىۋات ئالدىغا كېلىپ پۈتۈن دىققىتىنى يىغىپ يۈكۈنۈپ ئولتۇردى. پىر ئۇستاز ئۇنىڭغا بىر - بىرلەپ يېشىپ چۈشەندۈرۈشكە باشلىدى. سۇن ۋۇكۇڭنىڭ قەلبى بەخت قاينىمىغا چۆمدى. ئۇ ھەربىر ئەپسۇننى ئېسىدە چىڭ تۇتۇۋالدى. ئاخىر ئۇستازىنىڭ ھىممەت كۆرسەتكەنلىكىگە چوڭقۇر تەشەككۈر ئېيتىپ، ئارقا ئىشىك بىلەن قايتىپ چىقىپ، ئەتراپقا نەزەر سالدى. كۈنچىقىش تەرەپ ئاقىرىشقا باشلىغانىدى. غەربىي يول ئالتۇن نۇر - زىيا ئىچىدە يارقىن جىلۋىلىنەتتى. ئۇ كەلگەن يولى بىلەن ئايلىنىپ ئالدى ئىشىككە كەلدى ۋە ئىشىكنى يېنىك ئېچىپ كىرىپ، ئورنىغا كېلىپ يېتىۋالغاندىن كېيىن، كارىۋىتىنى غىچىرلىتىپ تۇرۇپ:

− تاڭ يورۇدى، تاڭ يورۇدى، ئورنۇڭلاردىن تۇرۇڭلار ! − دەپ ۋارقىرىدى.

كېچىچە شېرىن ئۇيقۇغا بۆلىنىپ ياتقان باشقىلار سۇن ۋۇكۇڭنىڭ ئىلىم تەھسىل قىلغانلىقىدىن تامامەن بىخەۋەر ئىدى.

ئارىدىن ئۈچ يىل ئۆتتى. پىر ئۇستاز يەنە مۇبارەك مۇنبىرىدىن ئورۇن ئېلىپ، شاگىرتلىرىغا بۇددا نومىدىن تەپسىر ئېيتىۋېتىپ، ئۇشتۇمتۇت سۇن ۋۇكۇڭنى چاقىرىپ قالدى.

− خوش، ئۇستاز، − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ ئالدىغا كېلىپ تىزلىنىپ ئولتۇرۇپ.

− سەن بۇ كۈنلەردە نېمىنى ئۆگىنىۋاتىسەن؟ − دەپ سورىدى ئۇستاز ئۇنىڭدىن.

سۇن ۋۇكۇڭ جاۋاب بېرىپ:

− كەمىنە شاگىرتلىرى بۇددا ئەقىدىلىرىنى خېلى ئەتراپلىق ئىگىلىدىم. تەبىرلىرىنى داۋاملىق پىششىقلاۋاتىمەن، − دېدى.

− ئەقىدىلەرنى ئىگىلەپ، تەبىر ئېيتالىغۇدەك بولغان بولساڭ، ئەۋلىيالىققا توشۇپ قاپسەن. لېكىن، «ئۈچ بالايىئاپەت»تىن ھەزەر ئەيلىشىڭ كېرەك، − دېدى پىر ئۇستاز.

سۇن ۋۇكۇڭ بۇنى ئاڭلاپ بىرئاز ئويلىنىۋالغاندىن كېيىن:

− نېمىلەرنى دەۋاتىدىلا، ئۇستازىم. مەن ئەخلاقىي پەزىلەتتە كامالەتكە يەتكەنلەر ئالەم بىلەن تەڭ ئۆمۈر كۆرىدۇ، ئۇلارغا سۇ ۋە ئوتمۇ زەرەر يەتكۈزەلمەيدۇ. ئۇنداق ئادەملەر ئاغرىق - سىلاقتىن خالىي بولىدۇ، دەپ ئاڭلىغانىدىم. بۇ «ئۈچ بالايىئاپەت» دېگەنلىرى نېمىسى؟ − دېدى.

− بۇ ئاجايىپ سىردۇر، − دېدى پىر ئۇستاز، − سەن جاھان ئامەتلىرىگە ئىگە بولۇپ، قۇياش ۋە ئاينىڭ سىرلىرىنى بىلىپ يەتكەندىن كېيىن، جىن - ئالۋاستىلاردىن قورقمايدىغان بولىسەن، لېكىن شۇ تەرىقە ئۆمۈر كۆرۈپ، بەش يۈز يىلغا بارغاندىن كېيىن، پەلەك ساڭا چاقماق ئاپىتى چۈشۈرىدۇ. سەن بۇنى ھوشيارلىق بىلەن ئالدىن سېزىپ، ئۆزۈڭنى قاچۇرۇشۇڭ كېرەك. بۇنىڭدىن ئامان قالالىساڭ، پەلەك بىلەن تەڭ ئۆمۈر كۆرىسەن. ئۆزۈڭنى قاچۇرالمىساڭ، ھالاك بولىسەن. يەنە بەش يۈز يىل ئۆتكەندىن كېيىن، ئاسماندىن ئوت ئاپىتى چۈشۈپ، سېنى ئۆرتىمەكچى بولىدۇ. بۇ، پەلەك ئوتىمۇ ئەمەس، ئادەتتىكى ئوتمۇ ئەمەس، «دوزاخ ئوتى» دەپ ئاتىلىدۇ. تاپىنىڭدىن كىرىپ چوققاڭدىن چىقىپ كېتىدۇ. ئىچ - قارنىڭنى ئۆرتەپ كۈلگە ئايلاندۇرۇۋېتىدۇ. پۇت - قولۇڭنى چىرىتىپ تاشلايدۇ. مىڭ يىللىق ئىبادىتىڭنى بىراقلا ۋەيران قىلىدۇ. يەنە بەش يۈز يىلدا بوران ئاپىتى ساڭا ھۇجۇم قىلىدۇ. بۇ شەرق، جەنۇب، غەرب ۋە شىمال بورىنىمۇ ئەمەس، تەتۈر قۇيۇنمۇ ئەمەس، بوستانلىقتىكى مەيىن شامالمۇ ئەمەس، بەلكى «دەرغەزەپ بورىنى» دەپ ئاتىلىدۇ. ئۇ سوڭۇڭدىن كىرىپ، كىندىكىڭنىڭ تۆۋىنىدىن توققۇز تۆشۈك ئېچىپ چىقىپ كېتىدۇ. گۆشۈڭنى ئۇستىخانلىرىڭدىن سويۇپ تاشلاپ، تېنىڭنى پارە - پارە قىلىۋېتىدۇ. شۇڭا، بۇ ئۆتكەللەرنىڭ ھەممىسىدىن ئامان ئۆتۈشۈك لازىم.

بۇنى ئاڭلاپ سۇن ۋۇكۇڭنىڭ قۇيقا چاچلىرى تىك تۇرۇپ كەتتى. ئۇ پىر ئۇستازغا ئالمان - تالمان باش ئۇرۇپ:

− سىلىدىن ئۆتۈنۈپ قالاي بوۋا، رەھىم قىلىپ ماڭا ئۈچ ئاپەتتىن قۇتۇلۇش يولىنى ئۆگىتىپ قويسىلا، شەپقەتلىرىنى مەڭگۈ ئۇنتۇمايمەن، − دېدى.

− بولىدۇ، سەن قايسى خىلىنى ئۆگىنىشنى خالايسەن؟ − دېدى پىر ئۇستاز، − بىر خىلى، ساماۋى ئەختەر بولۇپ، ئۇنىڭدا ئوتتۇز ئالتە خىل ئۆزگىرىش بار، يەنە بىر خىلى، زېمنىي ئەپتەر بولۇپ، بۇنىڭدا يەتمىش ئىككى خىل ئۆزگىرىش بار.

− مۇرتلىرى كۆپرەك بولۇشىنى خالايدۇ. شۇڭا، زېمنىي ئەپتەرنى ئۆگىنەي، − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ.

پىر ئۇستاز سۇن ۋۇكۇڭغا شەرەت قىلىپ:

− ئۇنداق بولسا قېشىمغا يېقىن كەل. ساڭا ئەپسۇننى ئۆگىتىپ قوياي، − دېدى - دە، سۇن ۋۇكۇڭنىڭ قۇلىقىغا ئاللىقانداق بىرنېمىلەرنى پىچىرلىدى.

سۇن ۋۇكۇڭ بىرىنىڭ ئېپىنى بىلىۋالسا، مېڭىسىدە ئەقىل تېپىپ كېتەتتى. ئۇ ئەپسۇننى شۇ ھامان يادلاپ، ئۆزى ئۆگىنىپ، ئۆزى مەشىق قىلىپ، يەتمىش ئىككى خىل ئۆزگىرىشنىڭ ھەممىسىنى تولۇق ئىگىلىۋالدى.

كۈنلەرنىڭ بىرىدە پىر ئۇستاز كۆپچىلىك بىلەن ئۈچ يۇلتۇز غارى ئالدىدا كەچلىك مەنزىرىنى تاماشا قىلىۋېتىپ، سۇن ۋۇكۇڭدىن ئۇشتۇمتۇت:

− ۋۇكۇڭ، ئىشلىرىڭ پۈتتىمۇ؟ − دەپ سوراپ قالدى.

− پىر ئۇستازنىڭ ھىممىتى بىلەن ماھارەتلىرىمنى تاماملاپ، ئۇچالايدىغان بولدۇم، − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ.

− قېنى ئۇچۇپ باققىن، مەن كۆرۈپ باقاي، − دېدى پىر ئۇستاز.

سۇن ۋۇكۇڭ ماھارىتىنى ئىشقا سېلىپ، لىككىدە كۆتۈرۈلدى - دە، ئارقا - ئارقىدىن موللاق ئېتىپ، يەر يۈزىدىن بەش يۈز - ئالتە يۈز گەزچە ئېگىزلىككە ئۆرلەپ، بۇلۇت ئۈستىگە چىقىپ بارا - بارا يىراقلاشتى. ئالاھازەل ئۈچ چاقىرىمچە يىراققا بېرىپ كەلدى بولغاي، بىر ئاش پىشىمچە ۋاقىت ئۆتكەندىن كېيىن، پىر ئۇستازنىڭ ئالدىغا قايتىپ چۈشۈپ، قولىنى كۆكسىگە ئېلىپ مۇنداق دېدى:

− ئۇستازىم، مانا بۇ مېنىڭ بۇلۇت - تۇمانلار ئۈستىدە پەرۋاز قىلغىنىم.

پىر ئۇستاز كۈلۈپ كېتىپ مۇنداق دېدى:

− بۇ، بۇلۇت - تۇمانلار ئۈستىدە پەرۋاز قىلغانلىق بولۇپ ھېسابلانمايدۇ. پەقەتلا بۇلۇتقا يامىشىپ چىققانلىق بولىدۇ. قەدىمكىلەر: «ئەۋلىيالار چىقسا تاڭدا سەيلىگە بېيخەي تامان، قايتىشار پەيتى گۇگۇمدا ئىزىغا ھارماي ئامان» دەپتىكەن. سەن يېرىم كۈندىمۇ ئۈچ چاقىرىم يۈرەلمىسەڭ، بۇلۇتقا ياماشقىنىڭ نېمىگە ھېساب بولاتتى؟

− «چىقسا تاڭدا سەيلىگە بېيخەي تامان، قايتىشار پەيتى گۇگۇمدا ئىزىغا ھارماي ئامان» دېگەنلىرى قانداق گەپ؟ − سورىدى سۇن ۋۇكۇڭ.

پىر ئۇستاز جاۋاب بېرىپ مۇنداق دېدى:

− بۇلۇت - تۇمانلار ئۈستىدە پەرۋاز قىلغان ئەجدادلىرىمىز تاڭ سەھەردە شىمالىي دېڭىزدىن چىقىپ، شەرقىي دېڭىزنى، غەربىي دېڭىزنى ۋە جەنۇبىي دېڭىزنى سەيلە قىلىپ، گۇگۇم چۈشۈشىگە يەنە ئۆز ئىزىغا قايتىپ كەلگەنىكەن. تۆت دېڭىزنى ئەنە شۇلاردەك بىر كۈندە سەيلە قىلىپ تۈگەتكەندىلا، بۇلۇت - تۇمانلار ئۈستىدە ھەقىقىي پەرۋاز قىلغانلىق بولىدۇ.

− بۇ تولىمۇ قىيىن ئىش ئىكەن، − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ.

پىر ئۇستاز ئۇنىڭغا قاراپ دېدى:

− قىيىن ئىش يوق ئالەمدە، كۆڭۈل قويغان ئادەمگە.

سۇن ۋۇكۇڭ يەنە باش ئۇرۇپ تەزىم قىلىپ، يېلىنغان ھالدا:

− پىر ئاتا، بىلگىنىڭنى كىشىدىن ئايىما دەپتىكەن، بۇلۇت - تۇمانلار ئۈستىدە پەرۋاز قىلىدىغان شۇ ئۇسۇلنىمۇ بىر ئۆگىتىپ قويسىلا. شەپقەتلىرىنى مەڭگۈ ئۇنتۇمىغان بولاتتىم، − دېدى.

پىر ئۇستاز مۇنداق دېدى:

− بۇلۇت - تۇمانلار ئۈستىدە پەرۋاز قىلغان ئۇستازلارنىڭ ھەممىسى ئىشنى تېپچەكلەشتىن باشلىغان. سەن بولساڭ ئۇنداق قىلالمىدىڭ. باياتىن قاراپ تۇرسام، ئاران دېگەندە سەكرەپ چىقىپ كېتىۋاتىسەن. شۇنىڭغا ئاساسەن، مەن ساڭا «بۇلۇت مۇئەللەق»نى ئۆگىتىپ قوياي.

سۇن ۋۇكۇڭ يەنە ئېھتىرام بىلەن تەزىم بەجا كەلتۈرۈپ، سەمىمىي ئۆتۈندى. پىر ئۇستاز ئۇنىڭغا بىر ئەپسۇننى ئېيتىپ بېرىپ مۇنداق دېدى:

− بۇ بۇلۇتنىڭ ئۈستىگە سەن ئەپسۇننى يادلاپ، ئايەتنى ئوقۇپ، مۇشتۇمۇڭنى چىڭ تۈگۈپ تۇرۇپ سەكرەپ چىقىپ، بىرلا موللاق ئاتساڭ بىر يۈز سەكسەن مىڭ چاقىرىم يۈرەلەيسەن.

بۇنى ئاڭلاپ ئەتراپتىكىلەر پىخىلدىشىپ كۈلۈشكەن ھالدا مۇنداق دېيىشتى:

− ۋۇكۇڭ، مانا ئەمدى تازا ئامىتىڭ كەپتۇ سېنىڭ. بۇ سېھىرگەرلىكنى ئۆگىنىۋالساڭ، خەۋەرچى لەشكەرلەرگە ئوخشاش باشقىلارنىڭ مەكتۇپلىرىنى، مەلۇماتلارنى توشۇپ بېرىپ، قەيەرگىلا بارساڭ، بىر چىشلەم نان تېپىپ يېيەلەيدىغان بولدۇڭ - دە !

ئۇستاز ۋە شاگىرتلار گۇگۇم چۈشكەندە غاردىكى ھۇجرىلىرىغا كىرىپ كېتىشتى. سۇن ۋۇكۇڭ كېچىچە سۈرە - ئەپسۇنلارنى يادلاپ، گۇمپا پىشۇرۇپ، «بۇلۇت مۇئەللەق»نىمۇ ئۆگىنىۋالدى. شۇندىن كېيىن ئۇ بۇ توپ ئىچىدە ئۆز ئەركى - ئۆز مەيلى بويىچە بەھۇزۇر ئويناپ كۈلۈپ، ئۇزاق ئۆمۈر كۆرۈشنىڭ پەيزىنى سۈردى.

باھار كېتىپ ياز كەلدى. بىر كۈنى كۆپچىلىك قارىغاي ئاستىدا پاراڭلىشىپ سۇن ۋۇكۇڭدىن:

− ۋۇكۇڭ، خېلى يېتىلىپ قېلىۋاتامسەن؟ ئالدىنقى كۈنى ئۇستاز قۇلىقىڭغا پىچىرلاپ، ئۈچ بالايىئاپەتتىن قۇتۇلۇشنى ئۆگىتىۋاتقانىدى، ھەممىسىنى بىلىۋالغانسەن؟ − دەپ سوراشتى.

سۇن ۋۇكۇڭ كۈلۈپ تۇرۇپ مۇنداق دېدى:

− ئاكىلار، سىلەردىن يوشۇرماي دەۋېرەي، بىرىنچىدىن، ماڭا ئۇستاز ئۆگەتتى؛ ئىككىنچىدىن، كېچە - كۈندۈز تەر ئاققۇزۇپ ئۆزۈم مەشىق قىلىپ ھەممىسىنى بىلىۋالدىم.

− مۇشۇ ياخشى پۇرسەتتە ئۆزۈڭنى بىر سىناپ باققىن، بىزمۇ كۆرۈپ باقايلى، − دېدى كۆپچىلىك.

بۇ سۆزنى ئاڭلاپ، سۇن ۋۇكۇڭ باشقىچە روھلىنىپ، ماھارىتىنى كۆز - كۆز قىلغان ھالدا:

− قېنى، سىلەر سوئال قويۇڭلار، نېمىگە ئۆزگىرىپ بېرىمەن؟ − دېدى.

− بىر تۈپ قارىغايغا ئۆزگىرىپ باققىن، − دېدى كۆپچىلىك.

سۇن ۋۇكۇڭ سۈرىنى يادلاپ، ئەپسۇننى ئوقۇپ تۇرۇپ، بىرلا سىلكىنىپ، بىر تۈپ قارىغايغا ئۆزگەردى. بۇنى كۆرگەن كۆپچىلىك چاۋاك چېلىشىپ كۈلۈشۈپ كەتتى ۋە:

− يارايسەن، يارايسەن مايمۇن ! − دېيىشكىنىچە ۋاراڭ - چۇرۇڭ قىلىشىپ، پىر ئۇستازىنى چۆچۈتۈۋەتتى.

ئۇستاز دەرھال ھاسسىسىنى تايىنىپ چىقىپ:

− كىم ئۇ، بۇ يەردە ۋاراڭ - چۇرۇڭ قىلىشقان؟ − دېدى زەردە بىلەن.

كۆپچىلىك ئۇنىڭ ئاۋازىنى ئاڭلاپلا دەرھال كۈلكىسىنى توختىتىپ، كىيىملىرىنى تۈزەشتۈرۈپ، ئۇنىڭ ئالدىغا كەلدى. سۇن ۋۇكۇڭمۇ ئۆز ئەسلىگە كېلىپ، ئۇلارنىڭ ئارىسىغا قوشۇلۇۋالدى ۋە:

− مۆھتەرەم ئۇستازىم، مەن بۇ يەردە سىلىنى كۈتۈپ ئولتۇردۇم، ھېچكىم بىلەن پاراڭ سېلىشمىدىم، − دېدى.

پىر ئۇستاز دەر غەزەپكە كېلىپ:

− نېمانچە ۋارقىراپ - جارقىرىشىسىلەر ! سىلەرنىڭ نەرىڭلار ئىلىم - بىلىم ئۆگىنىدىغان كىشىگە ئوخشايدۇ؟ ! − دېدى رەنجىپ.

− سىلىدىن ھېچ ئىشنى يوشۇرمايمىز، ئۇستاز، − دېدى كۆپچىلىك ئۇنىڭ ئەلپازىغا قاراپ، − باياتىن سۇن ۋۇكۇڭنى ئۆزگىرىشكە سېلىپ ئوينىۋىدۇق، ئۇنى قارىغايغا ئۆزگەرگىن دېسەك، ئۇ راستتىنلا بىر تۈپ قارىغاي بولۇپ قالدى. ھەممىمىز ئۇنىڭغا بارىكاللا ئېيتىپ، ئاۋازىمىزنى قويۇۋېتىپ قاپتۇق. گۇناھىمىزنى كەچۈرگەيلا !

− سىلەر قايتىڭلار، − دېدى پىر ئۇستاز سۇن ۋۇكۇڭنى ئالدىغا چاقىرىپ، − بېرى كەل ۋۇكۇڭ. سەن نېمە شەيتانلىق قىلىپ قارىغايغا ئۆزگىرىپ يۈرىسەن؟ بۇ ماھارەتنى كىشىلەرنىڭ ئالدىدا كۆز - كۆز قىلىشقا بولامدۇ؟ مۇبادا باشقىلارنىڭمۇ شۇنداق ماھارىتى بولسا، ئۇلارغا يالۋۇرامسەن؟ بۇ ماھارەت سەندە بولغان ئىكەن، باشقىلار جەزمەن ساڭا يالۋۇرىدۇ. ئەگەر نەس بېسىشتىن قورقساڭ، ئۇلارغىمۇ ئۆگىتىشىڭ كېرەك. ئۆگەتمىسەڭ، ئۇلار ساڭا زىيانكەشلىك قىلىدۇ. ھەتتا ھاياتىڭنىمۇ ساقلاپ قالالمايسەن.

سۇن ۋۇكۇڭ بېشىنى تۆۋەن سېلىپ:

− ئۇستازىم، گۇناھىمنى مەغپىرەت قىلىشلىرىنى تىلەيمەن، − دېدى.

− سېنى گۇناھ قىلدى دېمەيمەن، بولدى، قايتىپ كەتكىن ! − دېدى پىر ئۇستاز.

بۇنى ئاڭلاپ سۇن ۋۇكۇڭ كۆزلىرىگە لىققىدە ياش ئالدى:

− ئۇستاز ئاتا، مەن كېتىپ قەيەرگىمۇ بارىمەن؟

− قەيەردىن كەلگەن بولساڭ، شۇ يەرگە كەتكىن !

سۇن ۋۇكۇڭ شۇئان ئېسىنى يىغدى ۋە:

− ئۇستاز، مەن شەرقىي پورۋاۋىدىخا ئاۋلەي مەملىكىتىنىڭ گۈلشەن تېغىدىكى سۇ پەردىلىك غاردىن كەلگەن، − دېدى.

− تېز قايتىپ كەتكىن، سېنىڭ بۇ يەردە تۇرۇشۇڭ ئەمدى ھاياتىڭغا پايدىلىق ئەمەس، − دېدى پىر ئۇستاز.

سۇن ۋۇكۇڭ گۇناھكارلاچە قىياپەتتە:

− مۆھتەرەم ئۇستازىم، مەن ئۆيدىن ئايرىلغىلى يىگىرمە يىل بولۇپ قاپتۇ. بالا - چاقىلىرىمنى سېغىنغان بولساممۇ، لېكىن ئۇستازنىڭ شەپقىتىنى تېخى قايتۇرالمىدىم. كېتىشكە كۆڭلۈم ئۇنىمايۋاتىدۇ، − دېدى.

− شەپقەت - پەپقەت دېگىنىڭنى قوي، سەن ماڭا بالا تېرىپ بەرمىسەڭلا بولدى، − دېدى پىر ئۇستاز.

سۇن ۋۇكۇڭ باشقا ئامال قالمىغانلىقىنى بىلىپ، قايتىپ كېتىشكە مەجبۇر بولدى ۋە كۆپچىلىك بىلەن خوشلاشتى. پىر ئۇستاز ئۇنىڭغا جىكىلەپ:

− قايتىپ بارساڭ، كۈنۈڭ خېلى تەس بولىدىغان ئوخشايدۇ. ھەرقانچە بالا - قازا تېرىغان چاغدىمۇ، مېنىڭ شاگىرتىم ئىكەنلىكىڭنى بىرەرىگە تىنىپ سالما، ئاغزىڭدىن بىرەر ئېغىز سۆز چىقىپ كەتكەنلىكىنى بىلىپلا قالسام، سەن مايمۇننىڭ تېرىسىنى تەتۈر سويۇپ، پۇت - قولۇڭنى چېقىپ، مەڭگۈ باش كۆتۈرەلمەس قىلىۋېتىمەن ! − دېدى.

− ئۇستاز، ھەرگىزمۇ بىرەرىگە تىنمايمەن. ئۆزۈم ئۆگىنىۋالغانلا دەيمەن، − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ.

سۇن ۋۇكۇڭ پىر ئۇستازغا مىننەتدارلىق بىلدۈرۈپ خوشلاشتى ۋە شۇئان سۈرە - ئەپسۇننى ئوقۇپ، موللاق ئېتىپ بۇلۇتقا چىقىپ، كۈنچىقىشقا قاراپ يول ئالدى. ئالاھازەل ئىككى سائەت ئۆتكەندىن كېيىن گۈلشەن تېغىدىكى سۇ پەردىلىك غار كۆرۈندى. ئۇ بۇلۇتنى تۆۋەنلىتىپ، گۈلشەن تېغىغا چۈشتى. تاغ يولىدا كېتىۋاتقاندا، ئۇنىڭ قۇلىقىغا قۇشلارنىڭ ۋە مايمۇنلارنىڭ ئەلەملىك سايراشلىرى، ۋارقىراشلىرى ئاڭلاندى.

− بالىلىرىم، مەن قايتىپ كەلدىم ! − دەپ توۋلىدى سۇن ۋۇكۇڭ بار ئاۋازى بىلەن.

شۇئان قىيا تاشلار ئارىسىدىن، گۈل - گىياھلارنىڭ ئارىسىدىن ۋە دەرەخلىكلەردىن سانسىزلىغان چوڭ - كىچىك مايمۇنلار ئېتىلىپ چىقىپ، سۇن ۋۇكۇڭنىڭ ئەتراپىغا ئولاشتى ۋە باشلىرىنى تۆۋەن سېلىشقان ھالدا:

− پادىشاھىم، نېمانچە غەم يېمەيدىغانلا؟ ئەجەبمۇ ئۇزاقتا كەلدىلىغۇ؟ بىزنى بۇ يەردە تاشلاپ قويۇپ يوللىرىغا خويمۇ ئىنتىزار قىلدىلا. يېقىندا بىر يالماۋۇز بىزنى ئانىي تېپىپ، غارىمىزغا بېسىپ كىردى. بىز ئۇنىڭ بىلەن جېنىمىزنى تىكىپ تۇرۇپ ئېلىشتۇق. نەچچە كۈندىن بېرى ئۇ يەنە كېلىپ ئۆي بىساتلىرىمىزنى بۇلاپ كەتتى. نۇرغۇن قېرىنداشلىرىمىزنى تۇتۇپ كەتتى. بىزگىمۇ كېچە - كۈندۈز ئارام يوق. ئۆي - ماكانلىرىمىزنى ئاران ساقلاپ تۇرۇۋاتىمىز، ھېلىمۇ ياخشى قايتىپ كەلدىلە، يەنە بىرنەچچە يىلغىچە كەلمىگەن بولسىلا بىزمۇ غار بىلەن قوشۇلۇپلا باشقىلارنىڭ ئىلكىگە ئۆتۈپ كەتكەن بولاتتۇق ! − دېيىشتى.

بۇ سۆزلەرنى ئاڭلاپ سۇن ۋۇكۇڭ دەرغەزەپكە كەلدى ۋە:

− شۇنچە كۆرەڭلەپ كەتكەن قايسى ئالۋاستى ئىكەن ئۇ؟ ئالدىرىماي سۆزلەڭلار، مەن ئۇنى تېپىپ جەزمەن ئىنتىقام ئالىمەن ! − دېدى.

مايمۇنلار بېشىنى تۆۋەن سېلىشىپ مۇنداق دېدى:

− پادىشاھ ئالىيلىرى، ئۇ بىرنېمە ئۆزىنى، مالىمانچى يالماۋۇز دەپ ئاتايدىكەن، ئالدىمىزدىكى شىمالىي تۆۋەنلىكتە تۇرىدىكەن.

− ئۇنىڭ تۇرىدىغان جايى بۇ يەرگە قانچىلىك يىراق كېلەر؟ − سورىدى سۇن ۋۇكۇڭ.

مايمۇنلار جاۋاب بېرىپ:

− ئۇ بۇلۇت سىياقىدا كېلىپ تۇمان بولۇپ قايتىدۇ. گاھىدا بوران، گاھىدا يامغۇر، گاھىدا چاقماق ۋە گاھىدا گۈلدۈرمامىمۇ بولۇۋالىدۇ. بىز ئۇنىڭ كېلىدىغان يېرىنىڭ زادى قانچىلىك يىراقتا ئىكەنلىكىنى بىلمەيمىز، − دېدى.

− ئۇنداق بولسا سىلەر ئارام ئېلىپ ئويناپ تۇرۇڭلار، مەن بېرىپ ئۇنى تېپىپ كېلەي، − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ ۋە لىككىدە ئۆرلەپ ئاسمانغا چىقىپ، يول بويى موللاق ئاتقان پېتى ئۇدۇل شىمالىي تۆۋەنلىككە كېلىپ، ئەتراپقا نەزەر تاشلىدى. ئۇنىڭ كۆز ئالدىدا ئاجايپ بىر گۈزەل تاغ كۆرۈندى. سۇن ۋۇكۇڭ بۇ مەنزىرىگە زوق بىلەن قاراۋاتقاندا، ئۇشتۇمتۇت بىرىنىڭ ئاۋازى ئاڭلاندى. ئۇ دەرھال تاغدىن چۈشۈپ، ئاۋاز چىققان تەرەپكە قاراپ ماڭدى. قارىسا، چوقچىيىپ تۇرغان قىيا ئالدىدا سۇ ئېقىپ تۇرغان بىر غار، غار ئالدىدا بىرقانچە كىچىك ئالۋاستى ئۇسسۇل ئويناۋاتقانىكەن. ئۇلار سۇن ۋۇكۇڭنى كۆرۈپلا قېچىشقا تەمشەلدى.

− قىمىرلاشما ! − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ ئۇلارغا قاراپ، − مەن جەنۇبتىكى گۈلشەن تېغى سۇ پەردىلىك غارىنىڭ خوجىسى بولىمەن. ھېلىقى مالىمانچى يالماۋۇز دېگىنىڭلار پەرزەنتلىرىمنى ئانىي تېپىپتۇ. ئۇنىڭ بىلەن بىر كۈچ سىنىشىپ باقاي دەپ ئىزدەپ كەلدىم !

كىچىك ئالۋاستىلار بۇ گەپنى ئاڭلاپ، ئالمان - تالمان غار ئىچىگە يۈگۈرۈپ كىرىپ، خەۋەر يەتكۈزدى:

− پادىشاھىم چاتاق بولدى !

− نېمە چاتاق بولدى ! − سورىدى يالماۋۇز.

كىچىك ئالۋاستىلار جاۋاب بېرىپ:

− غار سىرتىدا بىر مايمۇن مەن گۈلشەن تېغىدىكى سۇ پەردىلىك غارنىڭ خوجىسى بولىمەن، دەيدۇ، ئۇ سىلى بىلەن كۈچ سىنىشىش ئۈچۈن كەپتۇدەك، − دېدى.

يالماۋۇز كۈلۈپ قويۇپ مۇنداق دېدى:

− مەن ئۇ مايمۇنەكلەرنىڭ دائىم بىزنىڭ بىر پادىشاھىمىز بار دېگىنىنى ئاڭلىغانىدىم. سىرتقا كېتىپ قالغانىكەن. قارىغاندا، بۈگۈن قايتىپ كەپتۇ - دە. سىلەر دىققەت قىلدىڭلارمۇ، ئۇ قانداق ياسىنىپتۇ، قانداق قورالى بار ئىكەن؟

− ئۇنىڭ ھېچقانداق قورالى يوق ئىكەن. بېشىغىمۇ بىرنەرسە كىيمەپتۇ، ئۇچىسىغا قىزىل رەختتىن كۆڭلەك، تامبال كىيىپ بېلىنى سېرىق پوتىدا باغلىۋاپتۇ. پۇتىغا قارا كەشە سېپىۋاپتۇ. قولىدا ھېچنېمە يوق. سىلىنى چىقسۇن دەۋاتىدۇ، − دېدى كىچىك ئالۋاستىلار.

بۇنى ئاڭلاپ يالماۋۇز كۆرمە تون، قورال - ياراغلىرىنى ئەكېلىپ بېرىشكە بۇيرۇدى. كىچىك ئالۋاستىلار ئۇنىڭ بۇيرۇقىنى دەرھال بەجا كەلتۈردى. يالماۋۇز ساۋۇت - دۇبۇلغىلىرىنى كىيىپ قىلىچىنى قولىغا ئالدى ۋە ئالۋاستىلىرىنى باشلاپ سىرتقا چىقىپ:

− سۇ پەردىلىك غارنىڭ خوجىسى مەن، دېگىنىڭ قايسىڭ؟ − دەپ توۋلىدى.

− ھەي چۈپرەندە يالماۋۇز، شۇنچە يوغان كۆزۈڭ تۇرۇپ، ئاكاڭ قارىغاينى كۆرمەيۋاتامسەن؟ − دېدى سۇن ۋۇكۇڭمۇ ۋارقىراپ.

يالماۋۇز ئۇنى كۆرۈپ قاقاقلاپ كۈلۈپ كېتىپ:

− بويۇڭ تۆت چىغىمۇ توشمايدىكەن، ئوتتۇزغىمۇ كىرمىگەندەك قىلىسەن، قولۇڭدا قورالنىڭ سۇنۇقىمۇ يوق تۇرىدۇ. يەنە نېمەڭگە كۆرەڭلەپ مەن بىلەن ئېلىشىمەن دەپ كەلدىڭ؟ − دېدى.

سۇن ۋۇكۇڭ ئۇنى تىللاپ:

− ھەي سولتەك يالماۋۇز، سەن تازىمۇ كور نېمە ئىكەنسەن ! سەن مېنى كىچىك چاغلىساڭ يوغىناشنىمۇ بىلىمەن. قورالىم بولمىغىنى بىلەن قولۇمنى ئۇزارتساملا ئاسماندىكى ئايغىمۇ يېتىدۇ. بۇ ياققا كېلىپ، مۇشتۇمۇمنى بىر تېتىپ كۆرگىن ! − دېدى - دە، ئېتىلىپ بارغانچە ئۇنىڭغا غەزەپ بىلەن مۇشت ئاتتى.

يالماۋۇز ئۇنىڭ مۇشتۇمىنى توسۇۋېلىپ:

− سەن پەتەكتىن مەن كۆپ ئېگىز تۇرسام، ئۇنىڭ ئۈستىگە سەن مۇشت ئاتىسەن، مەن قىلىچ ئىشلىتىمەن، سېنى ئۆلتۈرۈپ قويسام، تازىمۇ كۈلكىلىك ئىش بولغۇدەك، توختا، مەن قىلىچىمنى تاشلاپ قويۇپ، سەن بىلەن مۇشت ئېتىشىمەن ! − دېدى.

− راست دەيسەن، − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ، − ئوغۇل بالا ئىكەنسەن، قېنى كەل !

يالماۋۇز يەڭلىرىنى شىمايلاپ دېۋەيلەپ كەلدى، سۇن ۋۇكۇڭمۇ ئۇنىڭغا قارشى شىددەت بىلەن ئېتىلدى. مۇشت - پەشۋالار ئېتىلىپ، قاتتىق ئېلىشىش باشلاندى. ئۇزۇن مۇشتلار بوشلۇقتا پىرقىراپ قالدى. قىسقا مۇشتلار گۈپۈلدەپ تەگدى. سۇن ۋۇكۇڭدىن بىقىنىغا ۋە چاترىقىغا ئەجەللىك زەربە يېگەن يالماۋۇز تىك موللاق ئېتىپ بېرىپ، قىلىچىنى قولىغا ئېلىۋالدى - دە، سۇن ۋۇكۇڭنىڭ بېشىغا قارىتىپ چاپتى. سۇن ۋۇكۇڭ چاققانلىق بىلەن ئۆزىنى قاچۇردى. قىلىچ تەگمەي ئۆتۈپ كەتتى. ئۇ يالماۋۇزنىڭ غالجىرلاشقانلىقىنى كۆرۈپ، تەن ئايرىش سېھرىنى ئىشقا سېلىپ، بىر تۇتام مويىنى يۇلۇۋالدى - دە، ئاغزىغا سېلىپ چايناپ، ئاسمانغا قارىتىپ پۈركۈگەندىن كېيىن «ئۆزگەر !» دەپ توۋلىدى. شۇئان ئىككى يۈز - ئۈچ يۈز مايمۇنچاق پەيدا بولدى. بۇ مايمۇنلار شۇ قەدەر چاققان ئىدىكى، ئۇلارغا ياكى قىلىچ، ياكى نەيزە زادى تەگمەيتتى. ئۇلار تەرەپ - تەرەپتىن يالماۋۇزغا ئېتىلىپ كېلىپ گاھىلىرى يامىشىپ، مورلاپ، گاھىلىرى ئېغىغا شۇڭغۇپ كىرىپ سوزۇپ، پۇتلىرىنى قايرىپ، كۆزلىرىنى كولاپ، بۇرۇنلىرىنى تولغاپ، چىرمىشىپ مىدىرلىيالماس قىلىۋەتتى. بۇ چاغدا سۇن ۋۇكۇڭ ئۇنىڭ قىلىچىنى تارتىۋېلىپ، مايمۇنلارنى ئاجرىتىۋەتتى ۋە قىلىچ بىلەن بىرلا چېپىپ، بېشىنى ئىككى پارچە قىلىۋەتتى. ئارقىدىنلا مايمۇنلىرىنى باشلاپ غارغا ھۇجۇم قىلىپ كىرىپ، كىچىك ئالۋاستىلارنى بىر - بىرلەپ قىرىپ تۈگەتتى. ئاندىن ھېلىقى بىر تۇتام مويىنى ئۆزىگە يىغىۋالدى، قارىسا، يەنە بىرمۇنچە مايمۇن يىغىلماي قاپتۇ. بۇلار يالماۋۇز سۇ پەردىلىك غاردىن تۇتۇپ ئەكەلگەنلەر ئىدى.

− سىلەر بۇ يەردە نېمە قىلىپ يۈرىسىلەر؟ − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ ئۇلارغا قاراپ.

قىرىق - ئەللىكچە مايمۇن كۆزلىرىگە ياش ئالغان ھالدا:

− پادىشاھىم، سىلى ئىستىقامەت قىلغىلى كەتكەندىن كېيىن، بۇ ئىككى يىل ئىچىدە ئالىتوپىلاڭ قىلىپ بىزنى تۇتۇپ كېلىپ بۇ يەرگە قاماپ قويغان. قارىمامدىلا، غارىمىزنىڭ ئاۋۇ تاش تەڭنە، تاش قاچىلىرىنىمۇ شۇ ئەبلەخ بۇلاپ كەلگەن، − دېدى.

سۇن ۋۇكۇڭ:

− ئۆز نەرسىلىرىمىزنىڭ ھەممىسىنى ئېلىپ مېڭىڭلار ! − دېدى - دە، ئارقىدىنلا غارغا ئوت قويۇپ، غارنى تەلتۆكۈس كۆيدۈرۈۋەتتى ھەمدە مايمۇنلارغا قاراپ قوشۇپ قويدى، − ھەممىڭلار ماڭا ئەگىشىپ قايتىڭلار !

مايمۇنلار:

− پادىشاھىم، بىز بۇ يەرگە كەلگەندە قۇلاق تۈۋىمىزدە بوران ھۇۋلىغاندەك بولۇپ، ھېچنېمىنى سەزمەيلا كېلىپ قالغانىدۇق. يولنى بىلمىسەك قانداق قايتىپ كېتىمىز؟ − دېدى.

− بۇ ئۇنىڭ سېھىرگەرلىكى، − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ، − ئۇنىڭ سىرلىق دېگۈدەك ھېچنېمىسى يوق. مەن ھازىر بىرىنى بىلىۋالسام، يۈزىنىڭ ئېپىنى تېپىپ كېتەلەيمەن. ئۇنداق قىلىش مېنىڭمۇ قولۇمدىن كېلىدۇ، ھەممىڭلار كۆزۈڭلارنى يۇمۇڭلار، قورقماڭلار !

سۇن ۋۇكۇڭ ئەپسۇن ئوقۇدى، بىرپەس بوراندىن كېيىن، بۇلۇت ئاستا يەرگە تۆۋەنلىدى:

− كۆزۈڭلارنى ئېچىڭلار، بالىلىرىم ! − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ.

ئۆز غارىنىڭ ئالدىغا كېلىپ قالغانلىقلىرىنى كۆرگەن مايمۇنلار خۇشاللىقىدىن غار تەرەپكە قاراپ چېپىشتى. ئۇلار غارغا دۈپۈرلىشىپ قىستىلىشىپ كىرىپ، ياش قۇرامى بويىچە توپقا ئايرىلىپ پادىشاھىغا تاۋاپ قىلىشتى. مېۋە - چېۋە، ھاراق - شارابلارنى تەييارلاپ سۇن ۋۇكۇڭنى داغدۇغا بىلەن تەبرىكلىدى. ئالۋاستىنى يوقىتىپ، پەرزەنتلەرنى قۇتۇلدۇرغانلىق ۋەقەسىنى زور قىزىقىش بىلەن سوراشتى. سۇن ۋۇكۇڭ ۋەقەنىڭ جەريانىنى تەپسىلىي ھېكايە قىلىپ بەردى. مايمۇنلار ئاغزى - ئاغزىغا تەگمەي ماختىشىپ:

− پادىشاھىم، سىلى ئۇ ياققا بېرىپ قالتىس ھۈنەر ئۆگىنىپ كەپتىلا جۇمۇ ! − دېيىشتى.

− ئەينى ۋاقىتتا مەن سىلەر بىلەن خوشلىشىپ چىقىپ دولقۇنلار ئۈستىدە لەيلەپ، شەرقىي دېڭىزدىن ئۆتۈپ، غەربىي گۇدا دىيارىغا باردىم، − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ ھېكايىسىنى داۋاملاشتۇرۇپ، − ئاندىن جەنۇبىي جامبۇدۋىپاغا بېرىپ ئادەم سىياقىدا بۇ كىيىم - كېچەكلەرنى كىيىپ، ئىرغاڭلاپ مېڭىپ، سەككىز - توققۇز يىل سەرگەردان بولۇپ، ھېچقانداق ئەۋلىيانى تاپالمىدىم. كېيىن يەنە غەربىي دېڭىزنى كېسىپ ئۆتۈپ، غەربىي گۇداغا باردىم. كۆپ ۋاقىت سۈرۈشتە قىلىش ئارقىلىق ئاخىر بەختكە يارىشا پىر ئۇستاز بىلەن ئۇچراشتىم. ئۇ ماڭا ئاسمان - زېمىن بىلەن تەڭ ئۆمۈر كۆرۈشنىڭ ماھارىتى ۋە يولىنى ئۆگىتىپ قويدى.

مايمۇنلار تەبرىكلىشىپ:

− ئەمدى ھەرقانداق بالايىئاپەتمۇ كار قىلمايدىغان بوپتۇ - دە ! − دېيىشتى.

− بالىلىرىم، − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ خۇش چىراي ھالدا، − يەنە بىر خۇشاللىق، ھەممەيلەننىڭ ئىسىم، فامىلىسى بار بولدى !

− پادىشاھ ئالىيلىرى، مۇبارەك نام - شەرىپلىرى نېمە بولدىكى؟

− فامىلەم سۇن، ئىسمىم ۋۇكۇڭ بولدى !

بۇنى ئاڭلاپ مايمۇنلار چاۋاك چېلىشىپ كەتتى ۋە:

− پادىشاھىم، سىلى لاۋسۇن بولسىلا، بىز سۇن ئىككى، سۇن ئۈچ، سۇن تۆت، كەنجى سۇن بولۇپ، پۈتۈن جەمەت، پۈتۈن مەملىكەت ۋە پۈتۈن ئۇۋىمىز بويىچە تامامەن سۇن بولدۇق - دە ! − دېيىشتى.

كىچىك مايمۇنلار ھەممىسى لاۋسۇنغا خۇشامەت قىلىشىپ تەلەڭگە - تاۋاقلاردا كۇكۇس شارابى، مۇسەللەسلەرنى تۇتتى. ئاجايىپ گۈل، مېۋىلەرنى سۇندى. پۈتۈن ئائىلە خۇشاللىق قاينىمىغا چۆمدى. بۇ ئىشنىڭ ئاقىۋىتىنىڭ قانداق بولغانلىقىنى، بۇ يەردە يەنە قانداق ۋەقەلەرنىڭ يۈز بەرگەنلىكىنى كېيىنكى بابتىن ئاڭلىغايسىز. 

**ئۈچىنچى باب**

سۇن ۋۇكۇڭنىڭ تۆت دېڭىز ئىلاھىنى بويسۇندۇرغانلىقى

جەھەننەمگە كىرىپ ئۆلۈم رويخېتىنى ئۆچۈرۈۋەتكەنلىكى

ئەلقىسسە، سۇن ۋۇكۇڭ ماكانىغا شانۇشەۋكەت بىلەن قايتتى. ئۇ، مالىمانچى يالماۋۇزنى ئۇجۇقتۇرۇپ، كاتتا بىر قىلىچقا ئىگە بولغانىدى. شۇنىڭدىن كېيىن ئۇ ھەر كۈنى جانبازلىقنى مەشىق قىلدى. مايمۇنلارغا بامبۇك كەستۈرۈپ كېلىپ نەيزە ياساتتۇردى، ياغاچلاردىن قىلىچ قىيدۇردى. ئەلەم تىكلەپ، ئۇشتەك چېلىپ، ئىككى ياق بولۇپ جەڭ مەشىقى ئۆتكۈزۈپ، بارگاھلارنى قۇردى. شۇنداق ئويۇن - تاماشا بىلەن كۆپ ۋاقىت ئۆتتى. بىر كۈنى سۇن ۋۇكۇڭ خىيالغا چۆمگەن ھالدا ئولتۇرۇپ مۇنداق دېدى:

− بىزنىڭ بۇ يەردە ئويۇن - تاماشا قىلغىنىمىز راستقا ئايلىنىپ، ئىنسانلار پادىشاھى ۋە ھايۋانلار پادىشاھىغا يېتىپ بارسا، ئۇلار بىزنى لەشكەر توپلاپ توپىلاڭ كۆتۈرمەكچى بولدى دەپ، ھۇجۇم قىلىپ كەلسە، قولىمىزدىكى ياغاچ قىلىچ، بامبۇك نەيزىلەر بىلەن ئۇلارغا قانداق تاقابىل تۇرىمىز؟ ئۆتكۈر شەمشەر ۋە يالمان بولمىسا زادى بولمايدۇ. ھەي، ئەمدى قانداقمۇ قىلارمىز؟

مايمۇنلار بۇنى ئاڭلاپ دەككە - دۈككىگە چۈشكەن ھالدا:

− پادىشاھ ئالىيلىرى، سىلى كۆپنى كۆرگەن، لېكىن بۇ نەرسىلەرنى قەيەردىنمۇ تاپارمىز - ھە ! − دېيىشتى.

شۇ ئەسنادا توپ ئارىسىدىن تۆت قېرى مايمۇن ئالدىغا چىقتى. ئۇلارنىڭ ئىككىسى قىزىل كۆتەنلىك ئاق مايمۇن، ئىككىسى دۆككەك ھۆدۈنە مايمۇن بولۇپ، سۇن ۋۇكۇڭنىڭ ئالدىغا يېقىنلاپ كېلىپ مۇنداق دېدى:

− پادىشاھ ئالىيلىرى، ئۆتكۈر قورال - ياراغلارنى تېپىش تولىمۇ ئاسان ئىش !

− قانداق ئاسان دەيسىلەر؟ − سورىدى سۇن ۋۇكۇڭ.

تۆت مايمۇن جاۋاب بېرىپ:

− بىزنىڭ بۇ تاغدىن شەرق تەرەپكە ئىلگىرىلەپ، ئىككى يۈز چاقىرىملىق سۇ يۈزىنى باسقاندىن كېيىن، ئاۋلەي دۆلىتى دەيدىغان بىر جايغا بارغىلى بولىدۇ. ئۇلارنىڭ ئۆز ئالدىغا پادىشاھى بار. شەھەردە لەشكەر ۋە پۇقرالار سانسىز، ئۇلارنىڭ ئارىسىدا چوقۇم زەرگەر، مىسكەر ۋە تۆمۈرچى ئۇستىكارلار كۆپ. ئەگەر سىلى شۇ يەرگە بېرىپ بىرئاز قورال - ياراغ سېتىۋېلىپ ياكى ياسىتىپ كەلسىلە، بىزمۇ ئوبدان مەشىق قىلىپ، تاغلىرىمىزنى قوغداپ قالالىغان بولاتتۇق، − دېدى.

سۇن ۋۇكۇڭ بۇنى ئاڭلاپ، ئىنتايىن خۇشال بولغان ھالدا:

− سىلەر بۇ يەردە ئويناپ تۇرۇڭلار، مەن بېرىپ كېلەي ! − دېدى - دە، دەرھال مۇئەللەق بۇلۇت ئۈستىگە چىقىپ، كۆزنى يۇمۇپ - ئاچقۇچە ئىككى يۈز چاقىرىملىق سۇ يولىنى بېسىپ ئۆتتى. دېگەندەك ئۇ تەرەپتە بىر شەھەر ئايان بولدى. گىرەلىشىپ كەتكەن بازار - كوچىلار، سانجاق - سانجاق ئۆي - ئىمارەتلەر، ئۇ ياق - بۇ ياققا ئۆتۈشۈۋاتقان ئادەملەرمۇ ئېنىق كۆرۈندى. سۇن ۋۇكۇڭ كۆڭلىدە: «بۇ يەردە چوقۇم تەييار قورال بولۇشى مۇمكىن، ئۇ يەرگە بېرىپ بىر - ئىككىنى سېتىۋالغاندىن كۆرە، كارامىتىمنى ئىشقا سېلىپ، ئىزدەپ باقمامدىمەن» دېدى - دە، ئەپسۇن ئوقۇپ تۇرۇپ، ھاۋانى سۈمۈرۈۋېلىپ، كۈچەپ پۈۋلىدى. شۇئان كىشى قورققۇدەك دەھشەتلىك بوران كۆتۈرۈلۈپ، قۇم - شېغىللارنى ئۇچۇرۇشقا باشلىدى. بوراننىڭ ۋەھىمىسىدىن ئاۋلەي دۆلىتىنىڭ پادىشاھى ئالاقزادە بولۇپ قاچتى، دۇكانلارنىڭ ئىشىكى تاقالدى. يولدا بىرمۇ ئادەم قالمىدى. بۇ چاغدا سۇن ۋۇكۇڭ بۇلۇت ئۈستىدىن چۈشۈپ، ئوردا دەرۋازىسىدىن كىردى ۋە ياراغخانىنى ئىزدەپ تاپتى. دەرۋازىنى ئېچىپ قاتار - قاتار تىزىلىپ ياتقان سانسىز قىلىچ، نەيزە، شەمشەر، يالمان، تەبەرزىن، ئايپالتا، ناچەخ، دەررە، يارما دەستە، يايچاق، ئۇمۇت، يا، كامالەك، مەنچاناق ، تىرنا، پەرتۇلارنى كۆردى. بۇنىڭدىن ئاجايىپ خۇشاللىققا چۆمگەن سۇن ۋۇكۇڭ:

− ئۆزۈم يالغۇز ھېچقانچە كۆتۈرەلمىگۈدەكمەن. يەنىلا تەننى پارچىلاش سېھرى بىلەن ئەكېتەي، − دېدى - دە، بىر تۇتام مويىنى يۇلۇۋېلىپ ئاغزىغا سېلىپ چاينىدى. ئاندىن ئۇنى پۈركۈپ چىقىرىپ، ئەپسۇن ئوقۇپ تۇرۇپ، «ئۆزگەر !» دەپ توۋلىدى. شۇئان نەچچە مىڭ مايمۇن پەيدا بولۇپ، قورال - ياراغلارنى ھە دەپ توشۇشقا باشلىدى. قاۋۇلراقلىرى ئالتە - يەتتىدىن، ئاجىزلىرى ئىككى - ئۈچتىن كۆتۈرۈپ مېڭىپ، ياراغخانىنى بىرپەستىلا قۇرۇقداپ قويدى. سۇن ۋۇكۇڭ مايمۇنلىرىنى باشلاپ، بۇلۇتلار ئۈستىدە چېپىپ، ئۆز ماكانىغا قاراپ راۋان بولدى.

گۈلشەن تېغىدىكى مايمۇنلارغا كەلسەك، ئۇلار غار ئالدىدا ئويناۋېتىپ، ئۇشتۇمتۇت بوران ئاۋازىنى ئاڭلاپ قالدى ۋە ئاسماندىكى مىغىلدىشىپ بېسىپ كېلىۋاتقان سانسىزلىغان مايمۇننى كۆرۈپ، قورققىنىدىن تەرەپ - تەرەپكە پىتىراپ كېتىشتى، بىرئازدىن كېيىن سۇن ۋۇكۇڭ بۇلۇتنى يەرگە قوندۇرۇپ تارقىتىۋەتكەندىن كېيىن، بىرلا سىلكىنىپ مويلىرىنى يىغىۋېلىپ، قورال - ياراغلارنى تاغ تۈۋىگە دۆۋىلەپ قويدى ۋە:

− بالىلىرىم، ھەممىڭلار كېلىپ قورال ئېلىۋېلىڭلار ! − دەپ توۋلىدى.

مايمۇنلار سۇن ۋۇكۇڭنى كۆرۈپ، يۈگۈرۈشۈپ كېلىپ، تەزىم قىلىشقان ھالدا قوراللارنى قانداق ئەكەلگەنلىكىنى ھەيران بولۇپ سورىدى. سۇن ۋۇكۇڭ ئۇلارغا بوران چىقىرىپ، قورال - ياراغلارنى توشۇپ كەلگەنلىكىنى باشتىن - ئاخىر سۆزلەپ بەردى. مايمۇنلار سۇن ۋۇكۇڭغا مىننەتدارلىق بىلدۈرۈپ بولۇپ، قىلىچ، شەمشەر، كامالەك، مەنچاناقلارنى ۋە ئۇمۇت، نەيزىلەرنى تالىشىپ، ۋارقىرىشىپ - جارقىرىشىپ، كەچ كىرگۈچە ئويۇن قىلىشتى.

ئەتىسى سۇن ۋۇكۇڭ بارلىق مايمۇنلىرىنى توپلاپ، سەپراس قىلدى، ئۇلارنىڭ سانى قىرىق يەتتە مىڭدىن ئاشقانىدى. بۇ خەۋەر يېقىن - يىراق تاغلاردىكى ئالۋاستى - يىرتقۇچلارنىڭ قۇلىقىغا يېتىپ باردى. شۇ ۋەجدىن بۆرە، قۇرت، يولۋاس، يىلپىز، بۇغا، كېيىك، بۆكەن، تۈلكە، مولۇن، بورسۇق، شىر، پىل، ئورانگوتان، ئېيىق، ياۋا توڭگۇز، قوتاز، جەرەن ۋە تۈرلۈك مالائىكى قاتارلىق يەتمىش ئىككى غار ئەھلى بۇ مايمۇن پادىشاھنىڭ ئالدىغا سالامغا كەلدى. شۇنىڭدىن كېيىن ئۇلار ھەر يىلى ۋاقتى - قەرەلىدە سوۋغا - سالام تەقدىم قىلىپ تۇرىدىغان بولدى. گۈلشەن تېغى ئالتۇن - كۈمۈشلەرگە كۆمۈلۈپ كەتتى. ھەرقايسى ئالۋاستى پادىشاھلىرىمۇ ئالتۇن بارابان، رەڭدار تۇغ - ئەلەم ۋە ساۋۇت - دۇبۇلغىلارنى ئىنئام قىلىپ، ئارقا - ئارقىدىن لەشكەر ئەۋەتتى.

شۇنداق خۇشال - خۇرام كۈنلەرنىڭ بىرىدە سۇن ۋۇكۇڭ كۆپچىلىككە قاراپ:

− ھەممىڭلار ئوقيا ئېتىشقا مەرگەن، قورال - ياراغقا ماھىر بولۇپ كەتتىڭلار. لېكىن، مېنىڭ بۇ قىلىچىم كۆڭلۈمگە ھېچ ياقمايۋاتىدۇ. قانداق قىلسام بولار؟ − دېدى.

شۇئان تۆت قېرى مايمۇن ئالدىغا چىقىپ مۇنداق دېدى:

− پادىشاھ ئالىيلىرى، سىلى ئەۋلىيا بولغاندىكىن ئادەتتىكى قورال ئىشلەتسىلە بولمايدۇ. شۇڭا، سۇ تەكتىگە چۈشەلىگەن بولسىلا ياخشى بولاتتى.

− مەن تاۋاپ - تىلاۋەتنى تۈگەتكەندىن كېيىن يەتمىش ئىككى خىل ئۆزگىرىشتىكى زېمنىي ئەختەر ماھارىتىنى ئۆگىنىۋالغان. ئاسمانغىمۇ چىقالايمەن، يەرگىمۇ كىرەلەيمەن. سۇدا تۇنجۇقۇپ قالمايمەن، ئوتتا كۆيمەيمەن، ھەرقانداق يەرگە بېرىشقا قادىرمەن، − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ.

تۆت مايمۇن دېدىكى:

− پادىشاھ ئالىيلىرى، ئەگەر بۇنداق كارامەتلىرى بولسا ناھايىتى ياخشى بولغىنى. بۇ تۆمۈر كۆۋرۈك ئاستىدىكى دەريا شەرقىي دېڭىزدىكى ئەجدىھا ئوردىسىغا تۇتىشىدۇ. ئەگەر سىلى چۈشۈشنى خالىسىلا سۇ ئىلاھىنى ئىزدەپ تېپىپ، ئۇنىڭدىن بىرەر قورال ئېلىۋالسىلا، كۆڭۈلدىكىدەك ئىش بولاتتى.

بۇنى ئاڭلاپ سۇن ۋۇكۇڭ خۇشاللىقىدىن قىن - قىنىغا پاتماي:

− سىلەر كۈتۈپ تۇرۇڭلار، مەن بېرىپ كېلەي، − دېدى - دە، كۆۋرۈك ئۈستىگە سەكرەپ چىقىپ، ئايەت ئوقۇپ تۇرۇپ دولقۇن ئىچىگە «پولتۇڭڭىدە» سەكرەپ چۈشتى ۋە سۇ تېگىدە يول ئېچىپ، ئۇدۇل شەرقىي دېڭىزغا قاراپ چوڭقۇرلاپ ئۈزۈپ كەتتى.

ئۇ كېتىۋاتقاندا دېڭىز تەكتىدە چارلاۋاتقان بىر ياكسا ئۇشتۇمتۇت كېلىپ ئۇنى توسۇۋالدى ۋە:

− ئۆزلىرى قايسى ياقتىن كەلگەن ئەۋلىيا بولىدىلا؟ ئىجازەت ئېلىپ كۈتۈۋېلىش ئۈچۈن، نام - شەرىپلىرىنى مەلۇم قىلسىلا ! − دېدى.

− مەن گۈلشەن تېغىدىكى ئەۋلىيا سۇن ۋۇكۇڭ بولىمەن. سىلەرگە قوشنا تۇرسام نېمىشقا تونۇمايسىلەر؟ − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ.

بۇنى ئاڭلاپ ياكسا دەرھال بىللۇر ئوردىغا كىرىپ خەۋەر قىلدى:

− جانابى پادىشاھىم، سىرتتا بىرى مەن گۈلشەن تېغىدىن كەلگەن ئەۋلىيا سۇن ۋۇكۇڭ بولىمەن، پادىشاھىڭلارغا ھەم يېقىن قوشنا، ئوردىغا كىرگۈزسەڭلار، دەۋاتىدۇ.

شەرقىي دېڭىزنىڭ سۇ ئىلاھى ئاۋگۇاڭ بۇنى ئاڭلاپ دەرھال ئورنىدىن تۇردى - دە، بالا - چاقىلىرىنى، سۇ لەشكەرلىرىنى ۋە سەركەردىلىرىنى باشلاپ ئوردا ئالدىغا چىقىپ، سۇن ۋۇكۇڭنى ئوردىغا تەكلىپ قىلدى. ئوردىغا كىرگەندىن كېيىن ئۇلار قىزغىن كۆرۈشۈپ، چاي ئىچىشتى. چايدىن كېيىن سۇ ئىلاھى:

− ئەۋلىيا ھەزرەتلىرى، سىلى قاچان دۇئا - تىلاۋەت قىلغان ئىدىلە، قانداق سېھرىي ھۈنەر ئۆگەندىلە؟ − دەپ سورىدى.

سۇن ۋۇكۇڭ جاۋاب بېرىپ:

− مەن تۇغۇلغاندىن كېيىنلا دۇئا - تىلاۋەت قىلىش ئۈچۈن چىقىپ كېتىپ، مەڭگۈ قېرىماسلىق، ئۆلمەسلىك ھۈنىرىنى ئۆگىنىپ كەلگەنىدىم. يېقىندا غارىمىزنى قوغداش ئۈچۈن پەرزەنتلىرىمنى مەشىق قىلدۇرۇۋاتقانىدىم. ئۆزۈمگە قورال كەمچىل بولۇپ قالغاچقا، سىلىدە بار ئىكەن دەپ، ئاڭلاپ كەلدىم. قوشنىدارچىلىق يۈزىسىدىن بولسىمۇ، بىرەر تال ئۆتۈنگەن بولسىلا، − دېدى.

سۇ ئىلاھى بۇنى ئاڭلىغاندىن كېيىن رەت قىلىشنى بىئەپ كۆرۈپ، دەرھال دىۋان ئەمرى چاتىسنى چاقىرىپ، چوڭ بىر قىلىچنى ئەكەلدۈرۈپ، سۇن ۋۇكۇڭغا ئۇزاتتى.

− مەن قىلىچ ئىشلىتىشنى بىلمەيمەن، باشقىسىنى ئىلتىپات قىلغان بولسىلا، − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ.

سۇ ئىلاھى يەنە پاششاپ بەگ زۇلتىر بىلەن كۈچتۈڭگۈر ئالبانى چاقىرىپ، توققۇز بوغۇملۇق چاڭگاكنى ئاچىقىشقا بۇيرۇدى. سۇن ۋۇكۇڭ ئورنىدىن سەكرەپ چۈشۈپ، ئۇنى قولىغا ئېلىپ، ئىشلىتىپ كۆرگەندىن كېيىن تاشلاپ قويدى ۋە:

− بۇ بەك يېنىك ئىكەن، قولۇمدىمۇ توختىمايۋاتىدۇ، باشقىسىنى ئىلتىپات قىلغان بولسىلا، − دېدى.

سۇ ئىلاھى دەرھال:

− تەقسىر، قارىمامدىلا، بۇ چاڭگاكنىڭ ئېغىرلىقى ئۈچ مىڭ ئالتە يۈز جىڭ كېلىدۇ، − دېدى.

− يارىمايدۇ، يارىمايدۇ، − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ.

سۇ ئىلاھىنىڭ كۆڭلى ۋەھىمىگە چۈشتى ۋە يەنە ياساۋۇل بېگى كارىپ، لەشكەر بېشى تىرمىنالىسلارنى چاقىرىپ، غايەت زور چوڭلۇقتىكى يالماننى ئاچىقتۇردى. ئۇنىڭ ئېغىرلىقى يەتتە مىڭ ئىككى يۈز جىڭ كېلەتتى. سۇن ۋۇكۇڭ يۈگۈرۈپ كېلىپ ئۇنى قولىغا ئالدى - دە، جانبازلار پەدىسىدە ئىككى پەررەك ئېتىپ، يەرگە سانجىپ قويغاندىن كېيىن:

− بولمايدۇ، بۇمۇ بەك يېنىك ئىكەن، − دېدى.

سۇ ئىلاھى تېخىمۇ قورقۇپ كەتتى. ئۇ سۇن ۋۇكۇڭغا كۆزلىرىنى چەكچەيتىپ تۇرۇپ:

− تەقسىر، بۇ يالمان ئوردامدىكى ئەڭ ئېغىر قورال ھېسابلىنىدۇ، بۇنىڭدىن باشقا قورال قالمىدى، − دېدى.

سۇن ۋۇكۇڭ كۈلۈپ كېتىپ مۇنداق دېدى:

− قەدىمكىلەر «سۇ ئىلاھى ئوردىسىدا گۆھەر قالمايدۇ، دەپ غەم قىلما !» دەپتىكەن. يەنە ئىزدەشتۈرۈپ باقسىلا، يارايدىغىنى چىقىپ قالسا، ئۆز باھاسىدىن بىر تىيىن كەم قىلماي بېرىمەن !

− راستتىنلا قالمىدى، − دېدى سۇ ئىلاھى.

شۇ ئەسنادا سۇ ئىلاھىنىڭ خوتۇنى بىلەن قىزى ئارقا تەرەپتىن پەيدا بولۇپ:

− پادىشاھ ئالىيلىرى، بۇ ئەۋلىيا راستتىنلا قالتىس ئادەم ئوخشايدۇ. خەزىنىمىزدىكى ھېلىقى سىرلىق ئۇزۇن تۆمۈر نەچچە كۈندىن بۇيان نۇرلىنىپ، ئاجايىپ چاقناپ كېتىۋاتىدۇ. مۇشۇ ئەۋلىيادا بىرەر خىسلەت بارمۇ، نېمە؟ − دېدى.

− ئۇ ئۆز زامانىسىدە دايۈي ئاقساقال توپان تىزگىنلىگەندە دېڭىزغا قېقىپ قويغان بىر تال قوزۇق. ئۇ سىرلىق تۆمۈرنى نېمىگە ئىشلەتكىلى بولاتتى؟ − دېدى سۇ ئىلاھى.

− ئىشلەتـكىلى بولۇش - بولماسلىقى بىلـەن نېـمە كارىـلـىرى، − دېدى سۇ ئىلاھى خانىشى، − ئۇنىڭغا بېرىۋەتسىلە، قانداق ئۆزگەرتسە ئۆزگەرتىپ، ئوردىدىن ئاچىقىپ كېتەلىسىلا مەيلى ئەمەسمۇ؟

قېرى سۇ ئىلاھى بۇ گەپنى سۇن ۋۇكۇڭغا ئېيتتى.

− ئۇنداق بولسا ئاچىقىڭلار، مەن كۆرۈپ باقاي، − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ.

سۇ ئىلاھى قولىنى پۇلاڭلىتىپ تۇرۇپ:

− ئۇنى كۆتۈرگىلى بولمايدۇ، ئۆزلىرى كىرىپ كۆرۈپ باقسىلا، − دېدى.

− قېنى، ئۇنىڭ بار يېرىگە مېنى باشلاپ بېرىڭلار ! − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ.

سۇ ئىلاھى ئۇنى خەزىنە ئامبىرىغا باشلاپ كىردى. ئۇلارنىڭ كۆز ئالدىدا بىردىنلا ئالتۇن نۇرلار جۇلالىنىپ كەتتى.

− ئاۋۇ چاقناپ تۇرغىنى شۇ ! − دېدى سۇ ئىلاھى قولى بىلەن كۆرسىتىپ تۇرۇپ.

سۇن ۋۇكۇڭ يەڭلىرىنى شىمايلاپ ئۇنىڭ قېشىغا بېرىپ سىلاپ كۆردى. ئۇ بىر تال تۆمۈر تۈۋرۈك بولۇپ، توملۇقى بىر قۇچاقچە، ئۇزۇنلۇقى ئىككى گەزدىن ئارتۇق كېلەتتى.

ئۇ غۇلىچىنى كېرىپ قۇچاقلاپ كۆرۈپ:

− سەل توم ھەم ئۇزۇنراق ئىكەن، يەنە بىرئاز كىچىكرەك بولغان بولسا ئىشلەتكىلى بولاتتى، − دېدى.

ئۇنىڭ سۆزى تۈگىشى بىلەن تەڭ ھېلىقى تۈۋرۈك بىرنەچچە چى قىسقىراپ، يەنە بىرمۇنچە ئىنچىكىلىدى. سۇن ۋۇكۇڭ يەنە دەڭسەپ كۆرۈپ:

− يەنىمۇ ئىنچىكىرەك بولغان بولسا ناھايىتى ياخشى بولاتتى، − دېدى.

بۇ ئەڭگۈشتەر راستتىنلا يەنە بىرمۇنچە ئىنچىكىلىدى. سۇن ۋۇكۇڭ چەكسىز خۇشال بولۇپ، ئۇنى سىرتقا ئاچىقىپ باشتىن - ئاخىر كۆز يۈگۈرتتى. ئۇنىڭ ئىككى بېشىدا ئالتۇن توقا بولۇپ، ئوتتۇرىسى قارا تۆمۈردىن ئىدى. ئالتۇن توقىنىڭ يېنىغا بىر قۇر قىلىپ «ئالتۇن توقىلىق دىلىپسەن گۈرزە» دېگەن خەت يېزىلغانىدى. ئېغىرلىقى بولسا ئون ئۈچ مىڭ بەش يۈز جىڭ ئىدى. ئۇ ئىچىدە خۇشال بولۇپ، «بۇ ھەقىقەتەن ئادەمنىڭ مەيلىگە باقىدىغان ئەڭگۈشتەر ئوخشايدۇ» دېگىنىچە كېتىۋاتقاچ قولىدا دەڭسەپ تۇرۇپ:

− تېخىمۇ ئىنچىكە ۋە كىچىك بولسا قالتىس بولاتتى، − دېدى.

خەزىنە ئامبىرىدىن چىققاندا ھېلىقى نەرسىنىڭ ئۇزۇنلۇقى ئىككى گەزچە، توملۇقى پىيالىنىڭ ئاغزىچە بولۇپ قالدى.

سۇن ۋۇكۇڭ بىللۇر ئوردىغا كىرىپلا گۈرزىنى پىرقىرىتىپ پەررەك ئېتىپ، كارامىتىنى كۆرسىتىشكە باشلىدى. قېرى سۇ ئىلاھى ۋە ئەجدىھالار قورققىنىدىن ئالاقزادە بولۇپ، يۈرىكى قېپىدىن چىقىپ كېتىشكە تاس قالدى. بېلىق، تاشپاقا، راكلار باشلىرىنى ئىچىگە تىقىشىپ، قاچىدىغان جاي تاپالماي قېلىشتى. بۇ چاغدا سۇن ۋۇكۇڭ ئەڭگۈشتەرنى قولىدا چىڭ تۇتقان ھالدا، بىللۇر ئوردىسىنىڭ ئالىي قەسىرىگە كېلىپ ئولتۇردى ۋە سۇ ئىلاھىغا قاراپ كۈلۈپ:

− قەدىرلىك قوشنام، ئىلتىپاتلىرىغا كۆپ رەھمەت !− دېدى.

− ئەرزىمەيدۇ، ئەرزىمەيدۇ ! − دېدى سۇ ئىلاھى دەرھال.

سۇن ۋۇكۇڭ سۆزىنى داۋاملاشتۇرۇپ:

− بۇ تۆمۈر قولغا خېلى ئەپلىك بولسىمۇ، لېكىن بىرنېمىسى كەمدەك قىلىدۇ، − دېدى.

− نېمىسى كەم ئىكەن تەقسىر؟ − سورىدى سۇ ئىلاھى.

− بۇرۇن بۇ تۆمۈر يوق چاغدا ھەرھالدا چانمايتتىم. ئەمدى بۇنى كۆتۈرۈۋالغاندىن كېيىن ماس كەلگۈدەك كىيىمىم بولمىسا بولمايدۇ - دە، شۇڭا ئۆزلىرىدە كۆرمە - تون بولسا بىرەر قۇرىنى ئىنئام قىلىۋەتسىلە، بىراقلا رەھمەت ئېيتقان بولاتتىم.

− مەندە بۇنداق نەرسە زادىلا يوق ئىكەن، تەقسىر.

− ياخشى ساھىبخانا مېھماننىڭ قورسىقىنى ئاچ قويمايدۇ، ئەگەر يوق بولسا، بۇ يەردىن مەنمۇ ھەرگىز چىقمايمەن.

− تەقسىر، ئېغىر كۆرمىسىلە باشقا دېڭىزغا بېرىپ باقسىلا، چىقىپمۇ قالار ئىدى.

− «ئۈچ ئۆينى ئايلانغۇچە، بىر ئۆيدە ئولتۇر» دەپتىكەن. سىلىدىن يەنە ئۆتۈنۈپ قالاي، − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ ئىلتىماس تەلەپپۇزىدا.

− كەمىنىلىرىدە ھەقىقەتەن يوق، بار بولسا ئۆزلىرىدىن ئايايتىممۇ؟ − دېدى سۇ ئىلاھى.

− ئەگەر راستتىنلا يوق بولسا، بۇ تۆمۈرنىڭ تەمىنى تېتىپ كۆرسىلە ! − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ.

سۇ ئىلاھى ئالاقزادە بولۇپ:

− تەقسىر، ئۇنداق قىلمىسىلا، ئۇنداق قىلمىسىلا ! مەن ئىنىلىرىمدىن سۈرۈشتە قىلىپ باقاي، بار بولسا چوقۇم سىلىگە سوۋغات قىلاي، − دېدى.

− ئىنىلىرى قەيەردە تۇرىدۇ؟

− ئىنىلىرىم جەنۇبىي دېڭىزدىكى سۇ ئىلاھى ئاۋچىن، شىمالىي دېڭىزدىكى سۇ ئىلاھى ئاۋشۇن، غەربىي دېڭىزدىكى سۇ ئىلاھى ئاۋرۈنلەر بولىدۇ.

− مەن ئۇ يەرگە بارمايمەن. «ئەتىكى قۇيرۇقتىن بۈگۈنكى ئۆپكە ياخشى» دېگەن گەپ بار. ئۆزلىرى قاراپ كۆڭۈللىرى خالىغان بىرىنى بەرسىلە بولىۋېرىدۇ.

− سىلىنىڭ بېرىشلىرى ھاجەتسىز تەقسىر، مەندە بىر دانە تۆمۈر بارابان بىلەن ئالتۇن قوڭغۇراق بار. جىددىي ئىش بولغاندا ئۇلارنى چالساملا، ئىنىلىرىم دەرھال يېتىپ كېلىدۇ.

− ئۇنداق بولسا بارابان بىلەن قوڭغۇراقنى تېزرەك چالسىلا !

بىرئازدىن كېيىن بارابان ۋە قوڭغۇراق ساداسى ياڭرىدى. دېگەندەك، ئۈچ دېڭىزدىكى سۇ ئىلاھلىرى بۇ ئاۋازىنى ئاڭلاپ يېتىپ كېلىپ، ئاكىسى بىلەن سىرتتا ئۇچراشتى.

− ئاكا، بارابان بىلەن قوڭغۇراقنى چالغۇدەك قانداق جىددىي ئىش بولدى؟ − دەپ سورىدى ئاۋچىن.

− نېمە دېسەم بولار، ئىنىلىرىم، − دېدى سۇ ئىلاھى سۆز باشلاپ، − گۈلشەن تېغىدىن بولغان ئاتالمىش بىر تۇغما ئەۋلىيا بار ئىكەن، ئەتىگەن ئۇ، قوشنا ئىكەنمىز، تونۇشۇپ قالايلى، دەپ كەپتۇ. كېيىن بىر قورال سورىدى. چاڭگاكنى بەرسەم كىچىك ئىكەن، دېدى. يالماننى بەرسەم يېنىك ئىكەن، دېدى، ئاخىر ئۆزى سامانيولى تېگىدىكى سىرلىق تۆمۈرنى ئاچىقىپ، پەررەك ئېتىپ كەتتى. ھازىر ئۇ يەنە كۆرمە - تون بېرىسەن دەپ ئوردىدا ئولتۇرۇۋالدى. مەندە بولمىغاچقا، سىلەرنى چاقىرتقانىدىم. سىلەردە بولسا ئەكېلىپ بەرسەڭلار، ئۇنى ئاستا يولغا سېلىپ قويساق بولاتتى.

بۇنى ئاڭلاپ ئاۋچىن غەزەپلەنگەن ھالدا:

− بىز لەشكەر تارتىپ كېلىپ ئۇنى جازالايلى ! − دېدى.

− ياق، بۇنداق قىلىشقا بولمايدۇ، − دېدى قېرى سۇ ئىلاھى ئالمان - تالمان، − ئۇنىڭ قولىدىكى تۆمۈر تېگىپ كەتسىلا، جاننى ئالىدۇ، سىيپاپ ئۆتسىمۇ ناكار قىلىپ قويىدۇ.

بۇ چاغدا غەربىي دېڭىز سۇ ئىلاھى ئاۋرۈن مۇنداق دېدى:

− ئاۋچىن ئاكا، بىز ئۇنىڭ بىلەن ئېتىشمايلى. بىر يۈرۈش كۆرمە - تون تەييارلاپ ئۇنى يولغا سېلىۋېتىپ، ئەرشكە خەۋەر قىلىپ قويايلى.

− توغرا گەپ بولدى، − دېدى شىمالىي دېڭىز سۇ ئىلاھى ئاۋشۇنمۇ گەپكە ئارىلىشىپ، − مەندە جىگەر رەڭلىك مەشۇتتىن توقۇلغان بىر جۈپ كەش بار.

− مەن بۆكتەرلىك ئالتۇن ساۋۇتتىن بىرنى ئالغاچ كەلگەنىدىم، − دېدى غەربىي دېڭىز سۇ ئىلاھى ئاۋرۈن.

− مەندە سۇمۇرغ پەرى قىستۇرۇلغان بىر ئالتۇن تاج بار، − دېدى جەنۇبىي دېڭىز سۇ ئىلاھى ئاۋچىنمۇ.

قېرى سۇ ئىلاھى ئىنتايىن خۇشال بولۇپ، ئۇلارنى بىللۇر ئوردىسىغا باشلاپ كىردى ۋە سۇن ۋۇكۇڭ بىلەن كۆرۈشتۈرۈپ نەرسىلەرنى بەردى. سۇن ۋۇكۇڭ ئالتۇن تاج، ئالتۇن ساۋۇت ۋە كەشنى كىيىپ، راۋۇرۇس ياسانغاندىن كېيىن، دىلىپسەن گۈرزىنى ئوينىتىپ، ئوردىدىن چىقىپ كېتىۋاتقاچ سۇ ئىلاھلىرىغا قاراپ:

− مالال قىلىپ قويدۇم، مالال قىلىپ قويدۇم، − دېدى.

تۆت دېڭىز سۇ ئىلاھى بۇنىڭدىن خاتىرجەمسىزلىنىپ، ئەرشكە قانداق خەۋەر بېرىش توغرىسىدا مەسلىھەت قىلىشتى. بۇ گەپ مۇشۇ يەردە تۇرۇپ تۇرسۇن.

سۇن ۋۇكۇڭغا كەلسەك، ئۇ دېڭىز ئاستى ئارقىلىق قايتىپ كېلىپ كۆۋرۈك ئۈستىگە چىقتى. قارىسا، تۆت قېرى مايمۇن بارلىق مايمۇنلارنى ئەگەشتۈرۈپ، كۆۋرۈك يېنىدا كۈتۈپ تۇرغۇدەك. سۇن ۋۇكۇڭ سۇ ئىچىدىن يېنىپ چىققاندا ئۈستبېشى ھۆل بولۇش ئۇ ياقتا تۇرسۇن، ئالتۇن نۇرلار ۋالىلداپ چاقناپ كەتتى. ئۇ مەغرۇر قىياپەتتە مۇبارەك تەختىگە كېلىپ شاھانە ئورۇن ئالغاندىن كېيىن، تۆمۈر كالتىكىنى ئوتتۇرىغا تىكلەپ قويدى. مايمۇنلار شۇئان گۈررىدە ئولىشىپ كېلىپ، بۇ ئەڭگۈشتەرنى كۆتۈرمەكچى بولۇشتى. لېكىن، چۈمۈلىنىڭ دەرەخ لىڭشىتقىنىغا ئوخشاش ئۇنى قىمىرلىتىشقىمۇ ماجالى يەتمىدى.

− بوۋا، شۇنچە ئېغىر نەرسىنى قانداق كۆتۈرۈپ ئېلىپ كەلگەنلا؟ − دېيىشتى ئۇلار ھەيرانۇھەس بولۇپ، قوللىرىنى چىشلەشكەن ھالدا.

سۇن ۋۇكۇڭ كېلىپ ئۇنى غاچچىدە كۆتۈرۈۋېلىپ، كۆپچىلىككە قاراپ كۈلۈپ قويۇپ مۇنداق دېدى:

− ھەرقانداق مالنىڭ ئىگىسى بولىدۇ. بۇ ئەڭگۈشتەر دېڭىز تېگىدە قانچە مىڭ يىل تۇرغانكىنتاڭ. دەل بۈگۈن يالىلداپ نۇر چېچىشقا باشلاپتۇ. سۇ ئىلاھى ئۇنى قارا تۆمۈر ياكى سامانيولى تېگىدىكى سىرلىق نەرسە دەپلا قارىغانىكەن. ئۇ مەخلۇقلارنىڭ ھېچقايسىسى كۆتۈرەلمىگەچكە ئۆزۈمنى ئېلىۋېلىشقا قويدى. ئۇ چاغدا بۇ ئەڭگۈشتەرنىڭ ئۇزۇنلۇقى ئىككى گەزدىن ئارتۇق، توملۇقى بىر قۇچاق كېلەتتى. ئۇنى تارتىپ ئەكېلىپ سەل چوڭ ئىكەن دېۋىدىملا بىرمۇنچە كىچىكلىدى. يەنە دېسەم يەنە كىچىكلىدى. يەنە دېسەم يەنە كىچىكلىدى. يورۇقلۇققا ئاچىقىپ قارىسام، ئۇنىڭغا «ئالتۇن توقىلىق دىلىپسەن گۈرزە، ئون ئۈچ مىڭ بەش يۈز جىڭ» دېگەن بىر قۇر خەت يېزىقلىق تۇرىدۇ. يىراق تۇرۇڭلار، مەن ئۇنى يەنە بىر ئۆزگەرتىپ باقاي.

ئۇ ھېلىقى ئەڭگۈشتەرنى ئالىقىنىغا قويۇپ تۇرۇپ، «كىچىكلە، كىچىكلە !» دېۋىدى، ئۇ كىچىكلەپ كەشتە يىڭنىسىچىلىك بولۇپ قالدى. سۇن ۋۇكۇڭ ئۇنى ئېلىپ قۇلىقىنىڭ ئىچىگە سېلىپ قويدى.

بۇ چاغدا مايمۇنلار ھەممىسى ۋارقىرىشىپ كەتتى.

− پادىشاھ ئالىيلىرى، ئۇنى چىقىرىپ يەنە ئوينىتىپ باقسىلىچۇ !

سۇن ۋۇكۇڭ يىڭنىنى قۇلىقىدىن چىقىرىپ، ئالىقىنىغا قويۇپ تۇرۇپ:

− يوغىنا، يوغىنا، يوغىنا ! − دەپ ئۈچ قېتىم مۇراجىئەت قىلدى. يىڭنە شۇ ھامان يوغىناپ توملۇقى بىر قۇچاق، ئۇزۇنلۇقى ئىككى گەزچە بولدى.

بۇنىڭدىن ئاجايىپ بىر خۇشاللىققا چۆمگەن سۇن ۋۇكۇڭ كالتەكنى كۆتۈرۈپ غار سىرتىغا چىقتى، ئاندىن ئۇنى ئىككى قولى بىلەن تىرەپ تۇرۇپ، «ئۇزار !» دەپ توۋلىدى. شۇئان ئۇنىڭ ئۆزىمۇ نەچچە مىڭ گەز ئېگىزلەپ، بېشى تەيشەن چوققىسىدەك، بېلى تاغلاردەك، كۆزى چاقماقتەك، ئاغزى تەڭنىدەك، چىشلىرى شەمشەر، يالماندەك بولۇپ قالدى. قولىدىكى كالتەكنىڭ بىر بېشى ئوتتۇز ئۈچ قەۋەت ئاسمانغا چىقىپ، بىر بېشى ئون سەككىز قەۋەت جەھەننەمگە كىرىپ كەتتى. بۇنىڭدىن قورقۇپ ئالاقزادە بولغان يولۋاسۇ يىلپىز، بۆرە - قۇرتلار، تاغ - تاغلاردىكى جىن - شاياتۇنلار، يەتمىش ئىككى غاردىكى ئالۋاستى پادىشاھلىرى يەرگە باش ئۇرۇشۇپ، غال - غال تىترىشىپ كەتتى. بۇ چاغدا سۇن ۋۇكۇڭ سېھىرنى توختىتىپ، ئەڭگۈشتەرنى كىچىكلىتىپ كەشتە يىڭنىسىچىلىك قىلدى - دە، قۇلىقىغا سېلىپ قويۇپ غار ئوردىسىغا قايتتى. ساراسىمىگە چۈشكەن ھەرقايسى غارلاردىكى ئالۋاستى شاھلىرى ئارقىمۇئارقا كېلىپ ئۇنى تەبرىكلەشتى.

بۇ چاغدا تۇغ - ئەلەملەر تىكلىنىپ، نەغمە - ناۋالار ياڭراشقا باشلىدى. ئېسىل تائاملار كەلتۈرۈلۈپ، قەدەھلەرگە خۇش پۇراق مەيلەر تولدۇرۇلدى. سۇن ۋۇكۇڭ تۆت قېرى مايمۇننى سىپاھلىققا تەيىنلەپ، ئىككى نەپەر قىزىل كۈتەنلىك ئاق مايمۇننى سۈلۈك سىپىھدارلار دەپ ئاتىدى. ئىككى نەپەر دۆككەك ھۆدۈنە مايمۇننى پۈلۈك سەركەردىلەر دەپ ئاتىدى ھەمدە قورغاننى مۇستەھكەملەپ بارگاھ قۇرۇش، جازا، تەقدىر قاتارلىق ئىشلارنى بۇ تۆت سىپاھقا تاپشۇردى. شۇنىڭدىن كېيىن ئۇ خاتىرجەم ھالدا بۇلۇت - تۇمانلار ئۈستىدە پەرۋاز قىلىپ، جاھاننى سەيلە - ساياھەت قىلدى.

بىر كۈنى ئۇ غاردا ئۇخلاۋاتاتتى. تۆت سىپاھ ئۈن چىقارماستىن ئۇنىڭ ئەتراپىدا قوغداپ تۇرۇشاتتى، ئۇ چۈشىدە پەرمان كۆتۈرۈپ كىرگەن ئىككى كىشىنى كۆردى. يارلىققا «سۇن ۋۇكۇڭ» دېگەن خەت يېزىلغانىدى. ئۇلار يېقىن كېلىپ گەپ - سۆز قىلماستىن سۇن ۋۇكۇڭنىڭ روھىنى ئارغامچا بىلەن باغلاپ، سۆرىگەن پېتى بىر قەلئەنىڭ قېشىغا كېلىپ توختىدى. سۇن ۋۇكۇڭ مەستلىكتىن يېشىلگەندەك بولۇپ، ئۇشتۇمتۇت بېشىنى كۆتۈرۈپ قەلئە بېشىدىكى تۆمۈر تاختايغا يېزىلغان «جەھەننەم» دېگەن خەتنى كۆردى ۋە شۇئان ئەس -ھوشىغا كېلىپ:

− جەھەننەم دېگەن ياماراجانىڭ جايى ئەمەسمۇ؟ مېنى نېمىشقا بۇ يەرگە ئەكەلدىڭلار، − دېدى.

− بۈگۈن سېنىڭ بۇ دۇنيالىق ئۆمرۈڭ ئاخىرلاشتى، بىز پەرمانغا بىنائەن سېنى تۇتۇپ كەلدۇق، − دېدى ھېلىقى ئىككى كىشى.

سۇن ۋۇكۇڭ بۇنى ئاڭلاپ:

− مەن ئۈچ دۇنيادىن مۇستەسنا ياشايدىغان تۇرسام ھەم ئۇنىڭ باشقۇرۇشىدا بولمىسام، نېمىشقا تۇتۇپ كېلىسىلەر؟ − دېدى.

بۇ ئىككى ئەزرائىل ئۇنى بوغۇپ سۆرەپ دېگەندەك، مەجبۇرىي ئەكىرمەكچى بولدى، سۇن ۋۇكۇڭ دەرغەزەپكە كېلىپ قۇلىقىدىن ھېلىقى ئەتىۋارلىق ئەڭگۈشتىرىنى چىقاردى - دە، بىر - ئىككى سىلكىپ پىيالىنىڭ ئاغزىدەك توملۇقتا قىلىپ، سەللا كۈچەپ ئىككى ئەزرائىلنى بىرلا سېلىپ يانجىپ تاشلىدى. ئاندىن ئارغامچىنى ئۆزى يېشىپ تاشلاپ، كالتەكنى كۆتۈرگەن پېتى قەلئە ئىچىگە بېسىپ كىردى. قورقۇپ كەتكەن بەتبەشىرە جىنۇشەيتان، ئەرۋاھلار تەرەپ - تەرەپكە قېچىشىپ، سامرا قەسىرىگە يۈگۈرۈپ كىرىپ، خەۋەر يەتكۈزدى:

− پادىشاھ ئالىيلىرى، يامان بولدى، يامان بولدى ! سىرتتىن چۇپۇر يۈزلۈك بىر گۈلدۈرماما مالائىكى بېسىپ كىردى.

ئون مۇنكىر ئالمان - تالمان كىيىملىرىنى تۈزەشتۈرۈپ قەسىر ئالدىغا چىقتى ۋە سۇن ۋۇكۇڭنىڭ قەھر - غەزەپلىك چىرايىنى كۆرۈپلا، ياش قۇرامى بويىچە سەپراس بولۇپ بار ئاۋازى بىلەن:

− تەقسىر، نام - شەرىپلىرىنى بىلىشكە بولارمىكىن؟ − دەپ ئىلتىجا قىلىشتى.

− سىلەر مېنى تونۇمىساڭلار، نېمە ئۈچۈن ئادەم ئەۋەتىپ تۇتۇپ كېلىسىلەر؟ − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ.

− يوقسۇ، يوقسۇ ! − دېدى ئون مۇنكىر، − ئۇلار جەزمەن خاتا تۇتۇپ كەپتۇ.

− مەن گۈلشەن تېغىدىكى سۇ پەردىلىك غارنىڭ تۇغما ئەۋلىياسى سۇن ۋۇكۇڭ بولىمەن. سىلەر قەيەرنىڭ ئەمەلدارلىرى؟ − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ.

− بىز جەھەننەم شاھلىرىدىن ئون ئەۋلاد مۇنكىر بولىمىز.

− تاياقتىن قۇتۇلىمەن دېسەڭلار دەرھال نامىڭلارنى مەلۇم قىلىڭلار !

ئون مۇنكىر بىر - بىرلەپ ئۆز ئىسىملىرىنى مەلۇم قىلىشتى:

− بىز مۇنكىر چىڭگۇاڭ، چۇجاڭ، سۇڭدى، ۋۇگۇڭ، يەنلو، پىڭدېڭ، تەيشەن، دۇشى، بيەنچېن، جۇەنلۇنلار بولىمىز.

− سىلەر پادىشاھ تۇرۇپ نېمىشقا ياخشى - ياماننى ئايرىمايسىلەر؟ مەن ئەۋلىيالىقتا تەربىيىلىنىپ، ئالەم بىلەن تەڭ ئۆمۈر كۆرىدىغان بولۇپ كەلگەنمەن. نېمىشقا ئادەم ئەۋەتىپ مېنى تۇتىسىلەر؟

− ئاچچىقلىرىنى بېسىۋالسىلا تەقسىر، جاھاندا ئوخشاش ئىسىملىك ئادەملەر كۆپ، ئۇلار ئېزىپ قالغان ئوخشايدۇ.

− ئېزىپ قالدى دېگەن قانداق گەپ، ئۇلار ئازغان بولسا مەن ئېزىپ قالمىدىم. ھايات - ماماتلىق دەپتىرىنى ئاچىقىڭلار، تىزىملىكنى كۆرۈپ باقاي !

بۇ سۆزدىن كېيىن ئون مۇنكىر ئۇنى قەسىر ئىچىگە باشلىدى. سۇن ۋۇكۇڭ ھېكمەتلىك كالتىكىنى كۆتۈرگەن ھالدا قەسىرگە كىرىپ، دەل ئوتتۇرىدىن ئورۇن ئېلىپ جەنۇبقا قاراپ ئولتۇردى. ئون مۇنكىر دەپتەردارنى دەپتەرنى ئاچىقىشقا بۇيرۇدى. قازى بىھۆرمەتلىك بولۇپ قالمىسۇن دەپ ئويلاپ، دەرھال دەپتەرنى ئاچىقتى. سۇن ۋۇكۇڭ ئۇنى ئۆز قولىغا ئېلىپ ئاختۇرۇپ كۆرۈپ 1350 - نومۇردىن ئۆز ئىسمىنى تاپتى. دەپتەردە «غايىبتىن بولغان تاش مايمۇن ئۈچ يۈز قىرىق ئىككى يىل ئۆمۈر كۆرۈپ، ئۆز ئەجىلى بىلەن ئۆلدى» دەپ يېزىلغانىدى. سۇن ۋۇكۇڭ بۇنى كۆرۈپلا:

− قانچە ياشقا كىرگەنلىكىمنى ئۆزۈممۇ بىلمەيمەن، ئىسمىمنى ئۆچۈرۈپ تاشلىساملا بولدىغۇ؟ قەلەم ئەكېلىڭلار ! − دېدى.

دەپتەردار ئالمان - تالمان قەلەمنى ئۇزاتتى. سۇن ۋۇكۇڭ دەپتەرنى ئېچىپ قويۇپ، مايمۇن ئۇرۇقىدىن بولغانلارنىڭ ھەممىسىنىڭ ئىسمىنى سىزىپ تاشلىدى - دە، دەپتەرنى تاشلاپ بېرىپ:

− مانا، ھېسابات تۈگىدى. بۈگۈندىن باشلاپ سىلەرنىڭ باشقۇرۇشۇڭلارغا تەۋە بولمايمىز ! − دېگىنىچە كالتىكىنى ئوينىتىپ، جەھەننەمدىن چىقىپ كەتتى.

ئون مۇنكىر ئۇنىڭغا يېقىنلىشىشقا جۈرئەت قىلالماي، زۇمرەت بۇلۇت ئوردىسىغا كىرىپ كىتىگاربخا بۇدساتۋا بىلەن ئەرشكە ئەرز قىلىش توغرىسىدا مەسلىھەت قىلىشتى. بۇ گەپ مۇشۇ يەردە تۇرۇپ تۇرسۇن.

سۇن ۋۇكۇڭ قەلئەدىن چىققاندىن كېيىن، ئۇشتۇمتۇت بىر تۈرمەل ئوت - چۆپكە چىرمىشىپ قالدى - دە، يۇلقىنىپ تېپچەكلىگىنىچە ئويغىنىپ كەتتى. ئۇ چۈش كۆرگەنىدى. سۇن ۋۇكۇڭ سەگەكلىشىپ، بېلىنى رۇسلاپ تۇرۇشىغا تۆت سىپاھنىڭ ۋارقىرىغان ئاۋازى ئاڭلاندى:

− پادىشاھ ئالىيلىرى، قانچىلىك ھاراق ئىچكەن ئىدىلە؟ بىر كېچە ئۇخلاپمۇ ئويغانمىدىلا !

− ئۇخلىسامغۇ كاشكى، − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ، − چۈشۈمدە ئىككى ئادەم كېلىپ مېنى باغلاپ مېڭىشتى. جەھەننەم قەلئەسىنىڭ دەرۋازىسىغا كەلگەندىلا ھوشۇمغا كېلىپ، كارامىتىمنى ئىشقا سالدىم. ئۇدۇل سامرا قەسىرىگە بېسىپ كىرىپ، ئون مۇنكىر بىلەن جېدەللەشتىم ھەمدە ھايات - ماماتلىق دەپتىرىنى كۆرۈپ، بىزنىڭ ئىسىملىرىمىزنى تامامەن ئۆچۈرۈۋەتتىم. ئەمدى ئۇ ئەبلەخلەر بىزنى باشقۇرالمايدۇ.

بۇنى ئاڭلاپ مايمۇنلار تەزىم قىلىشىپ، تەشەككۇر ئېيتىشتى.

ئەمدى گەپنى بۇ ياقتىن ئاڭلاڭ. بىر كۈنى تەڭرىتائالا يۇرۇن سۇلتان خىسلەتدار قەسرىدىن شاھانە ئورۇن ئېلىپ، ئەمەلدار - قەلەمدار بەگ - سىپاھلارنىڭ ئەتىگەنلىك تەزىمىنى قوبۇل قىلىۋاتقاندا، پارسا چيۇ شۇەنجى كىرىپ ئىلتىجا قىلدى:

− سەلتەنەتلىك شاھ ئالىيلىرى، شەرقىي دېڭىزدىكى سۇ ئىلاھى ئاۋگۇاڭ نۇرانە قەسىردە ئىجازەتلىرىنى كۈتۈپ تۇرىدۇ.

يۇرۇن سۇلتان كىرىشكە ئىجازەت بەردى. ئاۋگۇاڭ خىسلەتدار قەسىرگە كىرىپ تەزىم بەجا كەلتۈرگەندىن كېيىن، يېزىپ كەلگەن نامىنى سۇلتانغا سۇندى. يۇرۇن سۇلتان باشتىن ئوقۇدى. نامە مۇنداق يېزىلغانىدى:

«كەمىنە تەھتىسارا ! شەرقىي پۇرۋاۋىدىخا شەرقىي دېڭىزدىكى ئەجدىھاشاھ ئاۋگۇاڭ ئەرشئەلادىكى قۇددۇس ئەزەم، ئەرشنىڭ قۇدرىتى، پەلەكنىڭ ئىززىتى سۇلتان ھەزرەتلىرىگە شۇنى ئەرز قىلىدۇلەركىم، يېقىندا بىدئەت ئەۋلىيا سۇن ۋۇكۇڭ پېقىرنى ئانىي تېپىپ، ئوردىمىزغا بېسىپ كىردى ھەمدە قورال - ياراغ، كۆرمە - تون تەلەپ قىلىپ، ئۇرۇق - جەمەتىمىزنى قورقۇتۇپ قاچۇرۇۋەتتى. جەنۇبىي دېڭىز، غەربىي دېڭىز ۋە شىمالىي دېڭىزدىكى ئەجدىھالار ئالاقزادە بولۇشۇپ باش ئېگىشتى. پېقىر ئاۋگۇاڭمۇ ئامالسىز تىز چۆكۈپ، ئۇنىڭغا سىرلىق تۆمۈر، قىقنۇس پەرى قادالغان ئالتۇن تاج، شىرمىلىق ساۋۇت ۋە كەشلەرنى سوۋغات قىلدىم. ئۇ جانبازلىق ماھارىتىدە ھەقىقەتەن يۈكسەك كامالەتكە يەتكەن بولۇپ، يېڭىش زادى مۇمكىن بولمىدى. شۇ ۋەجدىن پېقىر بۈگۈن ئالىيلىرىدىن شەپقەت ياغدۇرۇپ ئەرش لەشكەرلىرىنى ئەۋەتىشنى، بۇ ئەبلەخنى بويسۇندۇرۇپ سۇسەرىمىزنى تىنچلاندۇرۇشنى ئىلتىماس قىلدىم.»

يۇرۇن سۇلتان نامىنى ئوقۇپ بولغاندىن كېيىن، ئىجازەت بېرىپ:

− سۇ ئىلاھى دېڭىزغا قايتقاي. مەن سەركەردىلەرنى ئەۋەتىپ ئۇنى قولغا ئالىمەن، − دېدى.

قېرى سۇ ئىلاھى باش ئېگىپ رەھمەت ئېيتىپ چىقىپ كەتتى.

ئارقىدىنلا ئەرش مۇرەببىسى گې شەنۋېن كىرىپ:

− سەلتەنەتلىك شاھ ئالىيلىرى، باقىي ئالەمدىكى چىنگۇاڭ شاھ جەھەننەم مۇئەككىلى كىتىگارىخانىڭ پەرمانىغا بىنائەن نامە ئەكەپتۇ، − دېدى.

ھۆدەيچى ھۆر قىز نامىنى ئېلىپ سۇلتانغا بەردى. يۇرۇن سۇلتان نامىنى ئوقۇپ چىقتى. نامە مۇنداق يېزىلغانىدى:

«بۈگۈن گۈلشەن تېغىنىڭ سۇ پەردىلىك غارىدىكى غايىبتىن بولغان سېھىرگەر مايمۇن سۇن ۋۇكۇڭ قاتىللىق قىلىپ ھەدددىن ئېشىپ، باشقۇرۇشىمىزغا بويسۇنمىدى. جادۇگەرلىك قىلىپ توققۇز جەھەننەمدىكى شەيتانلارنى ھالاك قىلدى. قەسرىمىز ئىچىدە ئون مۇنكىرگە تەھدىت سېلىپ، زورلۇق بىلەن ئىسمىنى ئۆچۈرۈۋەتتى. مايمۇن جەمەتىنى ئىلكىمىزدىن مۇستەسنا قىلىپ، ئۇزاق ئۆمۈر كۆرىدىغان قىلىۋالدى. كەمىنىلىرى شۇ ۋەجدىن ئالىيلىرىدىن ئەرش لەشكەرلىرىنى ئەۋەتىپ، بۇ جادۇگەرنى يوقىتىشنى ۋە باقىي ئالەمنى تىنچىتىشنى ئىلتىماس قىلىدۇ.»

يۇرۇن سۇلتان نامىنى ئوقۇپ بولغاندىن كېيىن، ئىجازەت بېرىپ:

− چىنگۇاڭ شاھ جەھەننەمگە قايتقاي، مەن سەركەردىلەرنى ئەۋەتىپ ئۇنى قولغا ئالىمەن، − دېدى.

چىنگۇاڭ باش ئېگىپ تەزىم قىلىپ چىقىپ كەتتى.

پەلەكنىڭ ئىززىتى يۇرۇن سۇلتان شۇئان ئەلەمدار - قەلەمدار بەگ - سىپاھلىرىنى چاقىرىپ مۇنداق دېدى:

− بۇ جادۇگەر مايمۇن قاچان ئاپىرىدە بولغان، ئۇ شۇ قەدەر كارامەتلىكمۇ؟

ئۇنىڭ سۆزى ئاخىرلىشىشى بىلەن تەڭ توپ ئىچىدىن جادۇكۆز بىلەن يەلقۇلاق چىقىپ:

− بۇ مايمۇن ئۈچ يۈز يىل ئىلگىرى ئىلاھىي تاشتىن ئاپىرىدە بولغان، ئەسلىي ئۇنىڭ قولىدىن ھېچقانداق ئىش كەلمەيتتى. بۇ نەچچە يىلدا ئۇ قەيەرگە بېرىپ ئىستىقامەت قىلىپ ئەۋلىيا بولۇۋالدىكىنتاڭ، ھەتتا ئەجدىھالارنىمۇ ئۆلتۈرۈپ، ئۆلۈم رويخېتىنى ئۆچۈرۈۋېتىدىغان دەرىجىگە يەتتى، − دېدى.

− قايسى سەركەردە چۈشۈپ ئۇنى تۇتۇپ كېلىدۇ؟ − دېدى يۇرۇن سۇلتان قول ئاستىدىكىلەرگە قاراپ.

شۇئان توپ ئارىسىدىن تارىق - چولپان بوۋاي چىقىپ قول قوشتۇرۇپ تۇرۇپ:

− بۇ مايمۇن ئاسمان بىلەن زېمىن ئوتتۇرىسىدىن ئاپىرىدە بولغان. مانا ئەمدى ئۇ ئىستىقامەت قىلىپ ئەۋلىيا بولۇۋاپتۇ. ئۇنىڭ ئەجدىھا، يولۋاسلارنى بويسۇندۇرغۇدەك قۇدرىتى بار تۇرسا، بىزلەر تەڭ كېلەلەرمىزمۇ؟ پېقىر ئالىيلىرىدىن شۇنى ئۆتۈنىمەنكى، قاراملىقنى رەھىمدىللىككە ئۆزگەرتىپ، ئۇنى ئۆزىمىزگە ئەل قىلىشنى كۆزلەيلى. ئەرشكە ئاچىقىپ بىرەر كىچىك ئەمەل بېرىپ، يېنىمىزدا تۇتۇپ تۇرايلى، باشقۇرۇشىمىزغا كۆنسە، كېيىنچە ئۆستۈرۈپ قويارمىز، قارشىلىق قىلىپ قالسا، مۇشۇ يەردىلا ئۇجۇقتۇرۇۋېتەرمىز. بۇنداقتا بىرىنچىدىن، ئۆزىمىزگە ئاۋارىچىلىق بولمايدۇ؛ ئىككىنچىدىن، بىرەر ئەۋلىيانى ئەل قىلساق خاسىيەتلىك ئىش بولىدۇ، − دېدى.

بۇ مەسلىھەتتىن يۇرۇن سۇلتان ئىنتايىن مەمنۇن بولۇپ:

− دېگەنلىرىدەك بولسۇن ! − دېدى - دە، قەلەم يۇلتۇز بەگنى نامە پۈتۈشكە، تارىق - چولپان بوۋاينى سۇن ۋۇكۇڭنى ئەل قىلىش ئۈچۈن بېرىشقا بۇيرۇدى.

تارىق - چولپان بوۋاي پەرماننى ئىلكىگە ئېلىپ جەنۇبىي ئەرش دەرۋازىسىدىن چىقتى - دە، قۇتلۇق بۇلۇتقا ئولتۇرۇپ گۈلشەن تېغىدىكى سۇ پەردىلىك غارنىڭ ئالدىغا كەلدى.

− مەن ئەرشتىن كەلگەن ئەلچى بولىمەن، − دېدى ئۇ غار ئالدىدىكى مايمۇنلارغا قاراپ، − پادىشاھىڭلارنى ئەرشئەلاغا تەكلىپ قىلىپ ئۇلۇغ تەڭرىنىڭ پەرمانىنى ئەكەلدىم، تېز كىرىپ خەۋەر قىلىڭلار !

مايمۇنلار بىر - بىرىگە خەۋەر قىلىپ غار ئىچىگە يەتكۈزدى:

− پادىشاھى ئالەم، سىرتتا بىر قېرى نامە ئەكەپتۇ. ئەرشتىن كەلگەن ئەلچىمەن دەيدۇ، سىلىنى ئەرشىئەلاغا تەكلىپ قىپتۇدەك ئىمىش.

بۇ خەۋەردىن ئىنتايىن خۇشال بولغان سۇن ۋۇكۇڭ:

− نەچچە كۈندىن بېرى ئۆزۈممۇ ئەرشكە چىقىپ سەيلە قىلىشنى ئويلاپ يۈرەتتىم. ئەلچى كەلگىنىمۇ ياخشى بوپتۇ. ئۇنى تەكلىپ قىلىڭلار، − دېدى - دە، ئۆزىمۇ تاج، تونلىرىنى كىيىپ، غار ئالدىغا چىقتى.

تارىق - چولپان بوۋاي غار ئىچىگە كىرگەندىن كېيىن، ئالدىنى جەنۇبقا قىلىپ تۇرۇپ:

− مەن كۈنپېتىشتىكى تارىق - چولپان بولىمەن. يۇرۇن سۇلتاننىڭ پەرمانىغا بىنائەن سىلىنى ئەرشكە تەكلىپ قىلىپ كەلدىم. مۇبارەك نامىنى قوبۇل قىلغايلا، − دېدى.

− مۇبارەك قەدەملىرىگە بارىكاللا، − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ خۇش چىراي ھالدا ۋە مايمۇنلارغا قاراپ، − بالىلىرىم، دەرھال زىياپەت ھازىرلاڭلار ! − دەپ بۇيرۇدى.

− ئىلكىمدە تەڭرىنىڭ پەرمانى بار، مەن ئۇزاق تۇرالمايمەن، − دېدى تارىق - چولپان بوۋاي، − بىز بىرگە ماڭايلى پادىشاھ ئالىيلىرى، ئۇ يەرگە چىققاندىن كېيىن بىمالال ئوينىۋالىمىز.

سۇن ۋۇكۇڭ شۇئان تۆت سەركەردىسىنى ئالدىغا چاقىرىپ مۇنۇلارنى جېكىلىدى:

− پەرزەنتلەرگە ئوبدان ھېزى بولۇڭلار، مەن ئەرشكە چىقىپ يولنى كۆرۈۋالغاندىن كېيىن، سىلەرنىمۇ ئاچىقىپ كېتىمەن.

تۆت سەركەردە ۋەدە بېرىشتى. سۇن ۋۇكۇڭ تارىق - چولپان بىلەن بىرگە بۇلۇت ئۈستىگە چىقىپ، ئەرشكە قاراپ ئۆرلەپ كەتتى، ئۇنىڭغا قانداق ئەمەل بېرىلگەنلىكىنى كېيىنكى بابتىن ئاڭلىغايسىز. 

**تۆتىنچى باب**

سۇن ۋۇكۇڭنىڭ مىراخورلۇقتىن كۆڭلى رەنجىگەنلىكى

ئەۋلىيا ئەزەملىكتىمۇ مۇراد - مەقسىتىگە يېتەلمىگەنلىكى

تارىق - چولپان بوۋاي بىلەن سۇن ۋۇكۇڭ غاردىن چىقىپلا بۇلۇتقا ئولتۇرۇپ، يولغا راۋان بولدى. سۇن ۋۇكۇڭنىڭ مۇئەللەق بۇلۇت ھۈنىرى ئۆزگىچە بولۇپ، ئىنتايىن تېز چاپاتتى. ئۇ تارىق - چولپان بوۋاينى كۆپ ئارقىدا قالدۇرۇپ، جەنۇبىي ئەرش دەرۋازىسىغا ئالدى بىلەن يېتىپ كەلدى. ئۇ بۇلۇتنى يىغىشتۇرۇپ ئەمدىلا ماڭاي دەپ تۇرۇشىغا پەلەك سەركەردىسى زېڭ جاڭ باشچىلىقىدىكى نەيزە، قىلىچ، شەمشەر ۋە يالمان كۆتۈرۈشكەن كۈچتۈڭگۈر پەلەك كۈتۋاللىرى دەرۋازىدا ئۇنىڭ ئالدىنى توسۇۋالدى. سۇن ۋۇكۇڭ:

− بۇ قېرى ئالدامچى تارىق - چولپاننىڭ مېنى تەكلىپ قىلىپ قويۇپ، يەنە قوراللىق ئادەم چىقىرىپ ئالدىمنى توسۇۋالغىنى نېمىسى ! − دەپ كايىدى.

شۇ ئەسنادا تارىق - چولپان يېتىپ كەلدى. سۇن ۋۇكۇڭ ئۇنىڭغا ئاچچىقلىنىپ:

− ھەي قېرى، نېمىشقا مېنى ئالدايسەن؟ يۇرۇن سۇلتاننىڭ پەرمانىغا بىنائەن تەكلىپ قىلدىم دەيسەنۇ، يەنە نېمىشقا بۇلارنى ئەرش دەرۋازىسىنى تاقىۋېلىشقا قويۇپ، مېنى كىرگۈزمەيسەن؟ − دېدى.

− ئاچچىقلىرىنى يامان قىلمىسىلا پادىشاھ ئالىيلىرى، − دېدى تارىق - چولپان كۈلۈپ تۇرۇپ، − سىلى ئەزەلدىن بۇ جەننەتكە كېلىپ باقمىغان. ناملىرىمۇ چىقمىغان، ئۇنىڭ ئۈستىگە كۈتۋاللار سىلىنى تونۇمىغاندىكىن ئەلۋەتتە توسۇيدۇ - دە ! ھېلى ئىززەتلىك سۇلتان بىلەن كۆرۈشۈپ، ئۇنىڭ يارلىقى بىلەن مەنسەپكە ئىگە بولغاندىن كېيىن خالىغانچە كىرىپ - چىقالايدىلا، ئۇ ۋاقىتتا ھېچكىممۇ سىلىنى توسۇمايدۇ.

− گەپ ئۇنداق بولسا بوپتۇ، مەن كىرمەيمەن، − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ كەينىگە يېنىپ.

تارىق - چولپان دەرھال ئۇنى تۇتۇۋېلىپ:

− يۈرسىلە، بىز بىرگە كىرىمىز، − دېدى.

ئەرش دەرۋازىسىغا يېقىن كەلگەندە تارىق - چولپان بوۋاي بار ئاۋازى بىلەن:

− ئەرش دەرۋازىسىدىكى سەركەردە، سىپاھلار، يولنى ئېچىۋېتىڭلار ! يەر يۈزىدىن كەلگەن بۇ ئەۋلىيانى مەن يۇرۇن سۇلتاننىڭ بۇيرۇقىغا بىنائەن چاقىرىپ كەلدىم، − دەپ ۋارقىرىدى.

پەلەك سەركەردىسى زېڭ جاڭ ۋە بارلىق كۈتۋاللار قوراللىرىنى چۈشۈرۈپ، كەينىگە چېكىندى، سۇن ۋۇكۇڭ بىلەن تارىق - چولپان بوۋاي دەرۋازىدىن كىرىپ، ئۇدۇل خىسلەتدار قەسىرنىڭ ئالدىغا كەلدى - دە، ئىجازەت كۈتۈپ تۇرماستىنلا سۇلتاننىڭ ئالدىغا كىرىپ ئېگىلىپ تەزىم قىلدى. سۇن ۋۇكۇڭ تەزىممۇ قىلماستىن ئۇنىڭ يېنىدا تىك تۇرۇپ، سۆزگە قۇلاق سالدى.

− پېقىر پەرمانلىرىغا بىنائەن سېھىرگەر ئەۋلىيانى چاقىرىپ كەلدىم، − دېدى تارىق - چولپان.

يۇرۇن سۇلتان شايى پەردە ئىچىدە تۇرۇپ:

− سېھىرگەر ئەۋلىيا قايسىڭ؟ − دەپ سورىدى.

سۇن ۋۇكۇڭ شۇندىلا سەل ئېگىلىپ:

− لاۋسۇن مەن بولىمەن، − دەپ جاۋاب بەردى.

قورققىنىدىن چىرايلىرىدا قان دىدارى قالمىغان ئەتراپىدىكى ۋەزىر - مۇلازىملار:

− بۇ ياۋايى مايمۇن نېمىشقا باش ئېگىپ ئايىغىمىزغا يىقىلماستىن، بىھۆرمەتلىك قىلىپ قوپال گەپ قىلىدۇ؟ بۇنىڭ راستتىنلا ئۆلگۈسى كەپتۇ ! − دېيىشتى.

يۇرۇن سۇلتان مۇنداق دېدى:

− سۇن ۋۇكۇڭ بولسا تۆۋەنكى دۇنيادىن كەلگەن سېھىرگەر ئەۋلىيا، ئەمدىلا ئىنسان سىياقى كىرگەن، ئوردىمىزنىڭ قائىدە - يوسۇنلىرىدىن بىخەۋەر، شۇڭا ئۇنى ئەيىبكە بۇيرۇغىلى بولمايدۇ.

− شەپقەتلىرىگە مىڭ رەھمەت ! − دېيىشتى ۋەزىر، مۇلازىملار.

بۇ چاغدا سۇن ۋۇكۇڭ يەرگىچە ئېگىلىپ «سالام !» دەپ ۋارقىرىدى.

يۇرۇن سۇلتان شۇئان بارلىق ئەمەلدار - قەلەمدار بەگ - سىپاھلىرىنى چاقىرىپ، سۇن ۋۇكۇڭغا قايسى ئەمەلنى بېرىش توغرىسىدا مەسلىھەت سالدى. ئارىدىن ئەلەم يۇلتۇز مىرزا چىقىپ مۇنداق دېدى:

− ئەرشتىكى ھەرقايسى ئوردا، قەسىرلەردە ئەمەلدارلار تولۇق، پەقەت، خەيلىخانىدا بىر باشقۇرغۇچى كەم.

− بولىدۇ، ئۇنى مىراخورلۇققا تەيىنلەيلى، − دېدى يۇرۇن سۇلتان تەستىقلاپ.

ھەممەيلەن سۇلتاننىڭ ئىلتىپاتىغا رەھمەت ئوقۇشتى. سۇن ۋۇكۇڭمۇ خۇشاللىقىدىن يەرگىچە ئېگىلىپ تەزىم بەجا كەلتۈردى. يۇرۇن سۇلتان مۇشتەرى يۇلتۇز بەگنى سۇن ۋۇكۇڭنى خەيلىخانىغا باشلاپ بېرىپ ئورۇنلاشتۇرۇپ قويۇشقا بۇيرۇدى.

سۇن ۋۇكۇڭ خۇشال - خۇرام ھالدا مۇشتەرى يۇلتۇز بەگكە ئەگىشىپ كېلىپ، ۋەزىپىنى تاپشۇرۇۋالدى. يۇلتۇز بەگ ئوردىسىغا قايتتى، ئۇ خەيلىخانىدىكى خادىملارنى يىغىپ، ئەھۋاللارنى بىر قۇر سۈرۈشتە قىلىپ، مىڭ تۇياق ئەرش ئېتى بارلىقىنى بىلىۋالدى.

سۇن ۋۇكۇڭ ئەتىسى تىزىملىك دەپتىرىنى ئەكېلىپ ئاتلارنىڭ سانىنى سېلىشتۇرۇۋالدى. خەيلىخانىدا يەم - خەشەك تەييارلاش، ئاتلارنى يۇيۇپ تاراش، پىچان توغراپ ئاتلارنى سۇغىرىش، ھەلەپ ئېتىش قاتارلىق ئىشلار ئۇنىڭغا قاراشلىق ئىدى. ئاتلار ئۇنى كۆرگەندە قۇلاقلىرىنى دىڭگايتىپ، تېپچەكلەپ كېتەتتى، ساغرىسىدا تۇخۇم توختىغۇدەك چىرايلىق سەمرىپ كەتكەنىدى. ھايت - ھۇيت دېگۈچە يېرىم ئاي ئۆتۈپ كەتتى. بىر كۈنى خەيلىخانا خادىملىرى ئۇنىڭ بىلەن تونۇشۇپ ۋە ئۇنى تەبرىكلەش يۈزىسىدىن زىياپەت ئۆتكۈزدى.

ئۇلار خۇشال - خۇرام مەي ئىچىۋاتقاندا سۇن ۋۇكۇڭ ئۇشتۇمتۇت قولىدىكى قەدەھنى قويۇپ:

− مېنىڭ بۇ مىراخورلۇقۇم قانداقراق ئەمەل بولىدۇ؟ − دەپ سوراپ قالدى.

− ئەمەللىرىنىڭ نامى ئۆزى شۇ، − دېدى كۆپچىلىك.

− بۇ ئەمەل قايسى دەرىجىگە تەڭ بولىدۇ دەۋاتىمەن؟

− دەرىجىسى يوق.

− دەرىجىسى بولمىسا بەكلا چوڭ ئوخشىمامدۇ؟

− ياق، چوڭ ئەمەس، بەلكى قاتارغا قوشقىلى بولمايدۇ.

− قاتارغا قوشقىلى بولمايدۇ دېگىنىڭلار نېمىسى؟

− ھېچقانداق دەرىجىسى يوق، يەنى بۇ ئەمەل ئەڭ كىچىك، ئەڭ تۆۋەن بولۇپ، پەقەت ئاتقىلا قارايدۇ. ئازراقمۇ ھۆرمىتى بولمىغان بۇ ئىشتا ئاتلارنى ئوبدان بېقىپ سەمرىتسەڭ، پەقەت «ياخشى» دەپلا قويىدۇ. ئازراقلا ئورۇقلىتىپ قويساڭ، ئەيىبكار بولغىنىڭ شۇ. ناۋادا زىيان - زەخمەتكە ئۇچراتساڭ، جازاغا تارتىلماي قالمايسەن.

بۇنى ئاڭلاپ سۇن ۋۇكۇڭنىڭ غۇژژىدە ئاچچىقى كەلدى - دە، چىشلىرىنى غەزەپ بىلەن غۇچۇرلىتىپ تۇرۇپ:

− بۇ مېنى كۆزگە ئىلمىغانلىق ئەمەسمۇ ! مەن گۈلشەن تېغىدا ئۆزۈم بەگ - ئۆزۈم خان ئىدىم. مېنى ئالداپ ئەكېلىپ ئات باقىدىغان ئىشقا سالامدىكەن؟ ئات بېقىش دېگەن ئۇششاق چۆرىلەر قىلىدىغان قارا ئىشقۇ ! ماڭا مۇشۇنداقمۇ مۇئامىلە قىلامدۇ؟ ئىشلىمەيمەن ! ئىشلىمەيمەن ! مەن قايتىپ كېتىمەن ! − دېدى - دە، ئالدىدىكى شىرەنى جاراڭڭىدە ئۆرۈۋەتتى. ئاندىن

قۇلىقىدىن ئەڭگۈشتىرىنى چىقىرىپ، بىر - ئىككى سىلكىپلا پىيالىنىڭ ئاغزىدەك توم قىلىپ، يول بويى پەررەك ئاتقانچە خەيلىخانىدىن چىقىپ، جەنۇبىي ئەرش دەرۋازىسىغا كەلدى. پەلەك كۈتۋاللىرى ئۇنىڭ يۇرۇن سۇلتان تەيىنلىگەن مىراخور ئىكەنلىكىنى بىلگەچكە، دەرۋازىدىن قارشىلىقسىزلا چىقىرىۋەتتى.

كۆزنى يۇمۇپ ئاچقۇچە بولغان ئارىلىقتا سۇن ۋۇكۇڭ گۈلشەن تېغىغا قايتىپ كەلدى. تۆت سەركەردە ھەرقايسى غارلاردىن كەلگەن ئالۋاستى پادىشاھلىرى بىلەن لەشكەرلىرىنى مەشىق قىلدۇرۇۋاتاتتى.

− بالىلىرىم، مەن قايتىپ كەلدىم ! − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ بۇلۇت ئۈستىدىن چۈشۈپلا.

بىر توپ مايمۇن يۈگۈرۈشۈپ كېلىپ ئۇنىڭغا ئېگىلىپ تەزىم قىلىشتى، ئاندىن غار ئىچىگە باشلاپ كىرىپ، ئالىي قەسرىگە ئولتۇرغۇزۇپ كاتتا زىياپەت بېرىپ، ھال - ئەھۋاللاشتى.

− مۇبارەك بولسۇن، پادىشاھ ئالىيلىرى ! − دېيىشتى كۆپچىلىك، − ئەرشكە چىقىپ كەتكەنلىرىگە ئون يىلدىن ئاشتى. چوقۇم شانۇ شەۋكەت بىلەن قايتقانلا؟

− ئون يىل دەيسىلەرغۇ، ماڭا يېرىم ئايمۇ بولمىغاندەكلا بىلىندى، − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ.

مايمۇنلار تەرەپ - تەرەپتىن چۇرقىرىشىپ:

− پادىشاھ ئالىيلىرى، سىلى ئەرشتە تۇرغاچقا ۋاقىتنىڭ ئۆتكىنىنى سەزمەپتىلا. ئەرشتىكى بىر كۈن يەردىكى بىر يىلغا تەڭ بولىدۇ - دە، ئېيتىپ باقسىلىچۇ، سىلىگە ئۇلار قانداق ئەمەل بەردى؟ − دەپ سوراشتى.

سۇن ۋۇكۇڭ قولىنى سىلكىپ تۇرۇپ مۇنداق دېدى:

− ھەي نېمىمۇ دېسەم بولار. ئادەمنى ئىزاغا قويدى - دە ! يۇرۇن سۇلتان ئادەم ئىشلىتىشنى بىلمەيدىكەن. ئۇ مېنىڭ ئەپتىمنى كۆرۈپلا، مىراخور دەيدىغان بىر ۋەزىپىگە تەيىنلىدى. ئەسلىي ئۇ ئات باقىدىغان ئىش بولۇپ، ئەمەل قاتارىغىمۇ كىرمەيدىكەن. دەسلىپىدە ۋەزىپىنى تاپشۇرۇۋالغاندا مەن ھېچنېمىنى بىلمەي، خەيلىخانىدا ئويناپ يۈرۈپتىمەن. تاكى بۈگۈن ئەتىگەندىلا ھەمراھلىرىمدىن سوراپ، بۇنىڭ بىر قارا خىزمەت ئىكەنلىكىنى ئۇقتۇم - دە، غەزەپ ئاچچىقىمدا شىرەنى ئۆرۈۋېتىپ، مەنسەپ - پەنسەپ دېگەننىمۇ تاشلاپ قويۇپ قايتىپ چۈشتۈم.

− قايتىپ كەلگەنلىرى كاتتا ئىش بوپتۇ، − دېيىشتى مايمۇنلار، − سىلى بۇ سائادەتلىك غارىمىزنىڭ پادىشاھى. ئازدۇر - كۆپتۈر ھۆرمەتكە سازاۋەر تۇرۇپ ئۇ يەرگە چىقىپ مالچى بولسىلا قانداق بولىدۇ؟ قېنى، بالىلار، زىياپەت ھازىرلاڭلار، بىردەم ئىچ پۇشۇقىمىزنى چىقىرايلى.

زىياپەت داۋاملىشىۋاتقاندا، بىرى كىرىپ:

− پادىشاھ ئالىيلىرى، غار ئالدىغا يەك مۈڭگۈزلۈك ئىككى جەنناس كەپتۇ، سىلى بىلەن كۆرۈشكىدەك، − دەپ خەۋەرنى يەتكۈزدى.

− كىرسۇن ! − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ ئىجازەت بېرىپ.

ئىككى جەنناس كىيىملىرىنى تۈزەشتۈرۈپ، غار ئىچىگە يۈگۈرۈشۈپ كىردى - دە، سۇن ۋۇكۇڭنىڭ ئايىغىغا يىقىلىپ تەزىم قىلدى.

− مەن بىلەن كۆرۈشىدىغان نېمە ئىشىڭلار بار ئىدى؟ − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ.

جەنناسلار جاۋاب بېرىپ مۇنداق دېدى:

− داڭقىلىرىنى خېلى بۇرۇن ئاڭلىغان بولساقمۇ كۆرۈشۈشكە پۇرسەت بولمىغانىدى. بۈگۈن جانابلىرى يۇرۇن سۇلتاننىڭ ئىلتىپاتىغا ئىگە بولۇپ، شانۇ شەۋكەت بىلەن قايتىپلا، ئۆزلىرىنى زەر رەڭلىك تون بىلەن قۇتلۇقلاش ئۈچۈن كەلگەنىدۇق. كەمىنىلىرىنى نادان كۆرمەي قويۇنلىرىغا ئالغايلا، ئاياغلىرىدا خىزمەت قىلىشقا رازى ئىدۇق.

سۇن ۋۇكۇڭ زەر رەڭلىك توننى كىيدى. ھەممەيلەن خۇشال - خۇرام ھالدا ئۇنىڭ ئالدىغا كېلىپ تاۋاپ قىلدى. جەنناسلار باش چاپاۋۇل بېگى قىلىپ تەيىنلەندى. ئۇلار تەزىم قىلىپ، تەشەككۇر ئېيتقاندىن كېيىن:

− پادىشاھ ئالىيلىرى ئەرشتە قانچە زامان تۇردىلا، نېمە ۋەزىپىدە بولدىلا؟ − دەپ سورىدى.

− يۇرۇن سۇلتان مېنى كۆزگە ئىلماي، مىراخور دېگەن بىر ۋەزىپىنى بەردى، − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ.

جەنناسلار بۇنى ئاڭلىغاندىن كېيىن:

− پادىشاھ ئالىيلىرى شۇنچە كارامەتلىك تۇرۇپ، ئۇنىڭ ئات باقارى بولسىلا قانداق بولغىنى، سىلىنى «پەلەك تەڭدىشى ئەۋلىيا ئەزەم» دەپ ئاتىساق قانداق؟ − دېدى.

سۇن ۋۇكۇڭ بۇ سۆزنى ئاڭلاپ زىيادە خۇشال بولدى ۋە ئارقا - ئارقىدىن:

− ياخشى، ياخشى، ناھايىتى ياخشى گەپ، − دېگىنىچە تۆت سەركەردىسىنى بۇيرۇدى، − تېزدىن بىر ئەلەم تەييارلاپ ئۇنىڭغا «پەلەك تەڭدىشى ئەۋلىيا ئەزەم» دېگەن خەتنى پۈتۈڭلار ۋە موما ياغاچ تىكلەپ ئېگىز ئېسىپ قويۇڭلار. بۇنىڭدىن كېيىن مېنى پادىشاھ دېمەي پەلەك تەڭدىشى ئەۋلىيا ئەزەم دەڭلار، ھەممە غارلاردىكى ئالۋاستى پادىشاھلىرىغىمۇ ئۇقتۇرۇپ قويۇڭلار !

بۇ گەپ مۇشۇ يەردە تۇرۇپ تۇرسۇن.

ئەلقىسسە، ئىككىنچى كۈنى يۇرۇن سۇلتان ئوردا يىغىلىشى ئۆتكۈزگەندە پەلەك مۇرەببىسى جاڭ خەيلىخانىنىڭ باقاۋۇلى ۋە ياردەمچىسىنى باشلاپ كىرىپ، ئالىي قەسىر ئالدىدا تىزلىنىپ ئولتۇرغاندىن كېيىن، مۇنداق دېدى:

− سەلتەنەتلىك شاھ ئالىيلىرى، يېڭى ۋەزىپىگە قويۇلغان مىراخور سۇن ۋۇكۇڭ ئەمىلىنى كىچىك كۆرۈپ، تۈنۈگۈن پەلەك ئوردىسىدىن چۈشۈپ كەتتى.

ئۇنىڭ سۆزى تۈگىشى بىلەن تەڭ پەلەك سەركەردىسى زېڭ جاڭ پەلەك كۈتۋاللىرىنى باشلاپ كىرىپ:

− مىراخور پەلەك دەرۋازىسىدىن چىقىپ كەتتى، نېمە ۋەجدىن كەتكەنلىكىنى بىلمىدۇق، − دېدى.

يۇرۇن سۇلتان بۇ سۆزلەرنى ئاڭلىغاندىن كېيىن مۇنداق پەرمان چۈشۈردى.

− ئىككى سەردار ۋەزىپىگە ھازىر بولسۇن، مەن لەشكەر ئەۋەتىمەن، ئۇ مەخلۇق دەرھال تۇتۇپ كېلىنسۇن !

شۇئان توپ ئىچىدىن پەلەك شاھى ۋايجىراۋانا لى بىلەن ئۈچىنچى شاھزادە ناجا چىقىپ مۇنداق دېدى:

− سەلتەنەتلىك شاھ ئالىيلىرى، كەمىنە ناقابىل بولساممۇ، جادۇگەر مەخلۇقنى تۇتۇپ كېلىشىمگە ئىجازەت بەرگەيلا !

يۇرۇن سۇلتان بۇلاردىن ئىنتايىن مەمنۇن بولۇپ، ۋايجىراۋانا لى جىڭنى باش سىپىھدارلىققا، ئۈچىنچى شاھزادە ناجانى باش سەنگۈنلۈككە تەيىنلەپ، دەرھال لەشكەر تارتىپ يۈرۈش قىلىشقا بۇيرۇدى.

ۋايجىراۋانا لى بىلەن ناجا تەزىم قىلىپ، تەشەككۇر ئېيتقاندىن كېيىن، سەردارلارنى باشلاپ ئۈچ يول لەشكەر ھازىر قىلدى ۋە سۈرقامەت مۇئەككەلنى چاپاۋۇللۇققا، پۇۋەكچى سەركەردىنى كەپتەۋۇللۇققا، چاڭگاكچى سەركەردىنى سۈركاۋۇللۇققا قويدى - دە، ھەش - پەش دېگۈچە جەنۇبىي ئەرش دەرۋازىسىدىن چىقىپ، گۈلشەن تاغقا يېتىپ كەلدى ۋە بىر تۈزلەڭلىكتە بارگاھ تىكلەپ، سۈرقامەت مۇئەككىلنى جەڭ ئېلان قىلىشقا بۇيرۇدى. سۈرقامەت مۇئەككىل بۇيرۇقنى تاپشۇرۇۋالغاندىن كېيىن، ساۋۇت - دۇبۇلغىلىرىنى تۈزەشتۈرۈپ، ئايپالتىنى كۆتۈرگەن ھالدا سۇ پەردىلىك غار ئالدىغا كەلدى، قارىغۇدەك بولسا، غار ئالدىدا نۇرغۇن جىن - شاياتۇن، بۆرە، جاندار، يولۋاسۇيىلپىزلار ۋاقىرىشىپ - جارقىرىشىپ، قىلىچ - نەيزىلىرىنى جاراقشىتىپ، قىيقاس - چۇقان سېلىشىپ يۈرگۈدەك. سۈرقامەت مۇئەككىل ئۇلارغا قاراپ:

− ھەي، ھايۋانلار، تېز كىرىپ مىراخورغا ئۇقتۇرۇپ قويۇش، مەن يۇرۇن سۇلتاننىڭ پەرمانىغا بىنائەن ئۇنى قولغا ئېلىش ئۈچۈن كەلگەن پەلەك سەركەردىسى بولىمەن. جېنىڭلارنى ئامان قالسۇن دېسە، تېز چىقىپ تەسلىم بولسۇن !

بۇ جانىۋارلار غار ئىچىگە يۈگۈرۈشۈپ كىرىپ:

− پالاكەت باستى، پالاكەت باستى ! − دەپ ۋارقىرىشىپ كەتتى.

− نېمە پالاكەت باستى؟ − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ تەمكىن ھالدا.

− سىرتتا بىر پەلەك سەركەردىسى ئەۋلىيا ئەزەمنىڭ ھېلىقى ئەمىلىنى ئاتاپ: «مەن يۇرۇن سۇلتاننىڭ پەرمانىغا بىنائەن ئۇنى قولغا ئېلىشقا كەلدىم. جېنىڭلارنى ئامان قالسۇن دېسە، تېز چىقىپ تەسلىم بولسۇن» دەۋاتىدۇ، − دېدى ھېلىقى جانىۋارلار.

− كۆرمە - تونلىرىمنى ئەكېلىپ بېرىڭلار ! − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ دەرھاللا.

ئۇ مايمۇنلار ئاچىققان ئالتۇن تاج، ئالتۇن ساۋۇت ۋە خىسلەتلىك كەشنى كىيىپ، راۋۇرۇس ياسانغاندىن كېيىن، ئالتۇن توقىلىق دىلىپسەن گۈرزىسىنى ئېلىپ، لەشكەرلىرىنى باشلاپ چىقىپ جەڭگە ھازىرلاندى. چاپاۋۇل سۈرقامەت سۇن ۋۇكۇڭنىڭ چىققانلىقىنى كۆرۈپ:

− ھەي مايمۇنەك، مېنى تونۇۋاتامسەن؟ − دەپ ۋارقىرىدى.

سۇن ۋۇكۇڭ بۇنى ئاڭلاپ دەرھال:

− قەيەردىن كەلگەن چۈپرەندىسەن؟ سېنى كىم كۆرۈپتىكەن؟ نامۇئەمىلىڭنى تېز مەلۇم قىل ! − دېدى.

− ھەي كور مايمۇنەك، مېنى تونۇمايۋاتامسەن؟ مەن ئەرشئەلادىكى ۋايجىراۋانا لىنىڭ قول ئاستىدىكى چاپاۋۇل سۈرقامەت سەكەردە بولىمەن ! يۇرۇن سۇلتاننىڭ پەرمانىغا بىنائەن سېنى تۇتۇش ئۈچۈن كەلدىم. دەرھال قوراللىرىڭنى تاشلاپ بىزگە باش ئەگ. بولمىسا ھەممىڭنى قىرىپ، يەر بىلەن يەكسان قىلىۋېتىمەن !

− ھەي سولتەك، نېمەڭگە چوڭ سۆزلەيسەن؟ − دېدى سۇن ۋۇكۇڭمۇ دەرغەزەپ بىلەن، − ھېلى گۇرزەم بىلەن بىرلا قويۇپ ئۆلتۈرۈپ قويسام، ئۆلۈم خەۋىرىڭنى ئەكېتىدىغان ئادەممۇ قالمايدۇ. جېنىڭغا ئىچىڭ ئاغرىسا تېز قايتىپ بېرىپ يۇرۇن سۇلتانغا ئېيتىپ قوي ! ئۇ، دانالارنى زادى ئىشلىتىشنى بىلمەيدىكەن. مەندەك بىر كامىل كىشىنى نېمىدەپ ئات بېقىشقا قويىدۇ؟ ئەلىمىمگە يېزىلغان مۇنۇ خەتلەرنى كۆرۈۋال ! ئەگەر مۇشۇ بويىچە ئەمىلىمنى ئۆستۈرسە، تىغىم قانغا بويالمايدۇ. جاھانمۇ تىنچ بولىدۇ. مۇبادا دېگىنىمگە كۆنمىسە، خىسلەتدار قەسرىگە بېسىپ كىرىپ، ئۇنى تەختتىن غۇلىتىپ تاشلايمەن.

بۇنى ئاڭلاپ سۈرقامەت سەركەردە كۈلۈپ كەتتى ۋە:

− ھەي ئۆلۈمتۈك مايمۇن، يەنە خۇدۇڭنى بىلمەي چوڭ سۆزلەپ، پەلەك تەڭدىشى ئەۋلىيا ئەزەم بولىمەن، دەمسىنا؟ پالتامنىڭ تەمىنى بىر تېتىپ باققىن ! − دېگىنىچە سۇن ۋۇكۇڭنىڭ بېشىغا قارىتىپ غەزەپ بىلەن چاپتى. سۇن ۋۇكۇڭ تەمكىن تۇرۇپ، ئالتۇن توقىلىق گۈرزىسى بىلەن ئۇنىڭغا زەربە قايتۇردى. بىر مەيدان قاتتىق ئېلىشىشتىن كېيىن، سۈرقامەت سەركەردە بوشىشىپ قالدى. سۇن ۋۇكۇڭنىڭ گۈرزىسى ئۇنىڭ كاللىسىغا ئۇدۇللاپ ئېتىلىپ كەلدى. ئۇ ئالمان - تالمان پالتا بىلەن توسۇۋالدى. پالتىنىڭ سېپى قاراسسىدە سۇنۇپ، ئىككى پارچە بولۇپ كەتتى. ئۇ شۇ ھامان قۇيرۇقىنى خادا قىلدى.

− ھەي نانقېپى، چۈشەنگەن بولساڭ دەرھال بېرىپ خەۋەر يەتكۈز ! − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ ئۇنىڭ ئارقىسىدىن كۈلۈپ.

سۈرقامەت سەركەردە بارگاھقا قايتىپ كەلگەندىن كېيىن، ۋايجىراۋانا لىنىڭ ئالدىدا تىزلىنىپ ئولتۇرۇپ مۇنداق دېدى:

− مىراخور ھەقىقەتەن كارامەتلىك نەرسە ئىكەن. مەن ئۇنىڭغا تەڭ كېلەلمەي يېڭىلىپ قايتىپ كەلدىم. گۇناھىمنى كەچۈرگەيلا !

بۇنى ئاڭلاپ ۋايجىراۋانانىڭ قۇيقا چاچلىرى تىك تۇرۇپ كەتتى:

− ھۇي يارىماس سولتەك، يوقال كۆزۈمدىن !

بۇ چاغدا بىر ياندا تۇرغان شاھزادە ناجا تەزىم بىلەن ئىلتىجا قىلىپ مۇنداق دېدى:

− شاھ ئاتا، ئاچچىقلىرىنى بېسىۋالسىلا، سۈرقامەتنىڭ گۇناھىنىمۇ كەچۈرۈۋەتسىلە، مەن بېرىپ بىر ئېلىشىپ باقاي، ئۇنىڭ قانچىلىك كارامىتى بار ئىكەن قېنى !

پەلەك شاھى بۇ سۆزنى ئاڭلىغاندىن كېيىن سەركەردە سۈرقامەتنى بارگاھقا قايتىپ، گۇناھ بىلەن ئىش باشقۇرۇپ تۇرۇشقا بۇيرۇدى.

شاھزادە ناجا ساۋۇت - دۇبۇلغىلىرىنى تۈزەشتۈرۈپ، بارگاھتىن ئېتىلىپ چىقتى - دە، سۇ پەردىلىك غارنىڭ ئالدىغا يېتىپ كەلدى. لەشكەرلىرىنى چېكىندۈرۈۋاتقان سۇن ۋۇكۇڭ ناجانىڭ سۈر - ھەيۋە بىلەن كەلگەنلىكىنى كۆرۈپ:

− ئۆزلىرى كىمنىڭ بەگچىكى بولىلا؟ دېۋەيلەپ كەلگەنلىرىگە قارىغاندا بىر ئىشلىرى بارمۇ، نېمە؟ − دېدى.

− ھەي سولتەك مايمۇن، − دېدى ناجا ۋارقىراپ، − مېنى تونۇمايۋاتامسەن؟ مەن مۇنارچى ۋايجىراۋانانىڭ ئۈچىنچى شاھزادىسى ناجا بولىمەن، يۇرۇن سۇلتاننىڭ پەرمانىغا بىنائەن سېنى تۇتقىلى كەلدىم.

سۇن ۋۇكۇڭ كۈلۈپ كېتىپ:

− ھەي بالىخان، ئاغزىڭدىن ئاناڭنىڭ سۈتى پۇراپ تۇرغىنىغا قارىماي ئەجەب چوڭ سۆزلەيسىنا؟ رەھىم قىلىپ سېنى ئاياپ قوياي. سەن ئەلىمىمدىكى ماۋۇ خەتلەرنى كۆرۈۋېلىپ، يۇرۇن سۇلتانغا بېرىپ ئېيتقىن. ئەگەر مۇشۇ ئەمەلنى بەرسە، قايتا جېدەل قىلماي سىلەر تەرەپكە ئۆتىمەن. مېنىڭ رايىمغا باقماي قالسا، خىسلەتدار قەسرىگە بېسىپ كىرىمەن ! − دېدى.

ناجا بېشىنى كۆتۈرۈپ «پەلەك تەڭدىشى ئەۋلىيا ئەزەم» دېگەن خەتنى كۆردى - دە:

− ھەي مايمۇنەك، سېنىڭ بۇ نامغا ئېرىشكۈدەك قانچىلىك كارامىتىڭ بـار ئىـدى؟ بېـرى كـەل، شەمـشىـرىمـنى تېتىپ كۆرگىن ! − دېدى.

− مەن قىمىرلىماي تۇرۇپ بېرەي، شەمشىرىڭنى خالىغانچە تىقىۋال ! − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ.

ناجا غەزەپ بىلەن نەرە تارتىپ «ئۆزگەر !» دېدى - دە، ئۈچ باشلىق، ئالتە قوللۇق بولۇپ، شەمشەر، قىلىچ، ئارقان، توقماق، گۈرزە ۋە ئوت كالتەكلەرنى كۆتۈرگەن ھالدا چىشلىرىنى غۇچۇرلىتىپ شىددەت بىلەن ئېتىلىپ كەلدى. سۇن ۋۇكۇڭ بۇنى كۆرۈپ سەل چۆچۈپ قالدى. ئۇ كۆڭلىدە: «بۇ شۇمتەك تېخى ئانچە - مۇنچە سېھىرگەرلىك قىلىپ قويىدىغان ئوخشىمامدۇ؟ ھوي ئۆكتەم، مېنىڭ كارامىتىمنى كۆرۈپ باقسۇن !» دېدى - دە، «ئۆزگەر !» دەپ بىرلا ۋارقىراپ، ئۈچ باشلىق، ئالتە قوللۇق بولدى. ئالتۇن توقىلىق گۈرزىسىنىمۇ بىرلا سىلكىپ ئۈچ قىلدى. ئالتە قولىغا ئۈچ كالتەكنى ئالدى. ئەييۇھەنناس، بۇ، تاغۇ دەريالارنى زىلزىلىگە سالغان شۇنداق قاتتىق ئېلىشىش بولدىكى، ئوتتۇز مەرتەم ئېلىشىپمۇ ئۇلار بىر - بىرىنى يېڭەلمىدى. سۇن ۋۇكۇڭ ئەسلىدىنلا سەزگۈر ۋە چاققان بولغاچقا، مالىمانچىلىق ئىچىدە بىر تال مويىنى يۇلۇۋېلىپ «ئۆزگەر» دەپ توۋلىدى. موي دەل ئۇنىڭ سىياقىدىكى سۇن ۋۇكۇڭغا ئايلىنىپ، گۈرزىنى ئويناتقان ھالدا ناجانىڭ كۆزىنى غەلەت قىلىشقا باشلىدى. ھەقىقىي سۇن ۋۇكۇڭ ناجانىڭ كەينىگە ئۆتۈپ، گۈرزە بىلەن ئۇنىڭ سول بېلىكىگە قارىتىپ سالدى. ناجا گۈرزىنىڭ ۋىڭىلدىغان ئاۋازىنى ئاڭلاپ، ئۆزىنى چاققانلىق بىلەن قاچۇردى. بىراق، گۈرزە ئۇنىڭ سول قولىنى سىيپاپ ئۆتۈپ كەتتى. ناجا ئاغرىققا چىدىماي بەدەر قاچتى.

بۇلارنى كۆرۈپ تۇرغان ۋايجىراۋانا ياردەمگە لەشكەر ئەۋەتمەكچى بولۇپ تۇرغىنىدا، توساتتىن شاھزادە ئۇنىڭ ئالدىدا پەيدا بولۇپ، غال - غال تىترىگەن ھالدا:

− شاھ ئاتا، مىراخور ھەقىقەتەن كارامەتلىك نېمە ئىكەن. شۇنچە سېھىر ئىشلىتىپ كۆرسەممۇ ئۇنىڭغا تەڭ كېلەلمىدىم، بىلىكىممۇ زەخىملەندى، − دېدى.

بۇنى ئاڭلاپ قورققىنىدىن چىرايىدا قان قالمىغان ۋايجىراۋانا:

− ئۇ خۇمپەر شۇنداق كارامەتلىكمىكەن؟ سېنى قانداق يېڭىۋالدى؟ − دېدى.

− ئۇنىڭ غارى ئالدىدا تىكلەكلىك بىر ئەلەم بار ئىكەن، − دېدى ناجا، − ئۇنىڭغا «پەلەك تەڭدىشى ئەۋلىيا ئەزەم» دېگەن خەت يېزىلىپتۇ. ئۇ: «ئەگەر يۇرۇن سۇلتان ماڭا ئەۋلىيا ئەزەملىك مەرتىۋىسىنى بەرسە، ئىش مۇشۇ يەردىلا تۈگەيدۇ. ئۇنداق قىلىشقا ماقۇل بولمىسا خىسلەتدار قەسرىنى ۋەيران قىلىۋېتىمەن» دەيدۇ.

− ئۇنداق بولسا ھازىر ئۇنىڭ بىلەن ئېتىشمايلى. ئەرشكە چىقىپ سۇلتانغا مەلۇم قىلايلى. يەنىمۇ كۆپرەك لەشكەر باشلاپ كېلىپ، قورشاپ تۇتساقمۇ كېچىكمەيمىز، − دېدى ۋايجىراۋانا.

شاھزادە ئاغرىق تۈپەيلى قايتا جەڭگە قاتنىشالمايدىغان بولغاچقا، ئەرشكە خەۋەر يەتكۈزۈش ئۈچۈن ۋايجىراۋانا بىلەن بىرگە يۈرۈپ كەتتى.

ۋايجىراۋانا بىلەن ئۈچىنچى شاھزادە ناجا سەركەردىلىرىنى باشلاپ، خىسلەتدار قەسرىگە كەلدى - دە، يۇرۇن سۇلتاننىڭ ئالدىغا كېلىپ:

− كەمىنىلىرى مۇبارەك پەرمانلىرىغا بىنائەن لەشكەرلەرنى باشلاپ سېھىرگەر ئەۋلىيا سۇن ۋۇكۇڭنى قولغا چۈشۈرۈش ئۈچۈن زېمىنغا چۈشكەنىدىم. ئەپسۇسكى، ئۇ ناھايىتى كارامەتلىك بولغاچقا، يېڭىش مۇمكىن بولمىدى. ئۇنى قورشاپ يوقىتىش ئۈچۈن قۇدرەتلىك شاھىمىزنىڭ لەشكەر كۆپەيتىپ بېرىشىنى سورايمىز، − دېدى.

− يەنە لەشكەر كۆپەيتكۈدەك بىر مايمۇنەكنىڭ قانچىلىك كارامىتى بار ئىدى؟ − دېدى يۇرۇن سۇلتان ئۇلارنىڭ ئىلتىماسىنى ئاڭلاپ.

ئۈچىنچى شاھزادە بىر قەدەم ئالغا ئىلگىرىلەپ مۇنداق دېدى:

− سەلتەنەتلىك شاھىم، پېقىر ئالدىلىرىدا كەچۈرگۈسىز گۇناھكار بولدۇم. ئۇ جادۇگەر مايمۇن بىر تال تۆمۈر كالتىكى بىلەنلا سۈرقامەت سەركەردىنى يەڭدى. ئاندىن مېنىڭ بىلىكىمنى زەخىملەندۈردى. ئۇ، غار ئالدىدىكى موما ياغاچقا «پەلەك تەڭدىشى ئەۋلىيا ئەزەم» دېگەن سۆز يېزىلغان ئەلەمنى ئېسىپ قويۇپتۇ. ئۇنىڭغا شۇ مەرتىۋە بېرىلسە، كېلىپ بىزگە ئەل بولغۇدەك، بولمىسا مۇبارەك قەسرىگە باستۇرۇپ كىرىمەن، دەيدۇ.

بۇ سۆزدىن ھەيران بولغان يۇرۇن سۇلتان:

− بۇ مايمۇنەك شۇ قەدەر ئەدەپ كېتىپتۇما؟ ھەممە سەركەردىلەرنى باشلاپ چۈشۈپ، ئۇنى دەرھال كۆزدىن يوق قىلىڭلار ! − دەپ ۋارقىرىدى.

ئۇنىڭ سۆزى تۈگە - تۈگىمەيلا توپ ئىچىدىن تارىق - چولپان بوۋاي چىقىپ مۇنداق دېدى:

− ئۇ مايمۇنەك گەپنى قىلغان بىلەن مەنىسىنى چۈشەنمەيدۇ. ئۇنىڭغا لەشكىرىي كۈچ بىلەن ھازىرچە تەڭ كەلگىلى بولمايدۇ. ئەجرىمىزمۇ بىكار كېتىدۇ. ئۇنىڭدىن كۆرە، شەپقەتلىرىنى كەڭ قىلىپ، يەنە يارلىق چۈشۈرسىلە، ئۇنىڭغا يالغان - راستلاردىن پەلەك تەڭدىشى ئەۋلىيا ئەزەم دېگەن مەرتىۋىنى بېرەيلى. قۇرۇق ئۆستەڭگە مىراب بولۇپ يۈرىۋەرسۇن.

− قۇرۇق ئۆستەڭگە مىراب قىلىش دېگەنلىرى نېمىسى؟ − دېدى يۇرۇن سۇلتان.

− بۇ شۇنداق گەپكى، − دېدى تارىق - چولپان چۈشەندۈرۈپ، − نامدا ئەۋلىيا ئەزەم دەپ ئاتايمىز. ئەمەلىيەتتە ھېچقانداق ئىشنى تۇتقۇزمايمىز، مائاشمۇ بەرمەيمىز. ئەرشتە تەربىيىلەپ تەلۋە نىيىتىدىن ياندۇرىمىز. شۇنداق قىلىپ ئەرش - پەرش ۋە تەھتىساراغا مەڭگۈ ئەمىنلىك يارىتىمىز.

− دېگەنلىرىدەك بولسۇن ! − دېدى يۇرۇن سۇلتان ۋە يارلىقنى ئېلىپ بېرىشقا تارىق - چولپاننى بۇيرۇدى.

تارىق - چولپان بوۋاي جەنۇبىي ئەرش دەرۋازىسىدىن چىقىپ، ئۇدۇل گۈلشەن تېغىنىڭ سۇ پەردىلىك غارى ئالدىغا كەلدى. بۈگۈن ئەھۋال باشقىچە ئىدى، تەلەتىدىن دەھشەت يېغىپ تۇرغان ھەر خىل جىن - ئالۋاستىلار قوللىرىدىكى نەيزە - قىلىچلىرىنى ئۇيان - بۇيان سانجىپ - چېپىپ، دەھشەت بىلەن نەرە تارتىپ سەكرىشىپ يۈرۈشەتتى.

ئۇلار تارىق - چولپان بوۋاينى كۆردى - دە، بىراقلا يۈگۈرۈشۈپ كېلىپ ئۇرۇشقا تەمشەلدى.

− قايسىڭلار سەردارلىرى بولىسىلەر؟ − دېدى بوۋاي ئانچە پىسەنت قىلماستىن تۇرۇپ، − كىرىپ ئەۋلىيا ئەزەمگە ئېيتىڭلار. مەن تەڭرىتائالانىڭ ئەلچىسى بولىمەن، ئۇلۇغ ئىگىمىز ئۇنى ھۇزۇرىغا تەكلىپ قىلدى.

بىر توپ مەخلۇق يۈگۈرۈشۈپ كىرىپ سۇن ۋۇكۇڭغا خەۋەر يەتكۈزدى:

− سىرتتا بىر قېرى ئەرشتىن كەلگەن ئەلچىمەن دەيدۇ، سىلىنى يەنە ئەرشكە تەكلىپ قىپتۇدەك.

− كەلگىنى ناھايىتى ياخشى بوپتۇ، − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ، − بەلكىم ئۇ ئالدىنقى قېتىم كەلگەن تارىق - چولپان بوۋاي بولسا كېرەك. ئۆتكەندە ئەرشكە تەكلىپ قىلىنغىنىمدا مەنسىپىم كۆڭۈلدىكىدەك بولمىسىمۇ، ئەرشنى بىرقۇر سەيلە قىلىپ، چوڭ - كىچىك يوللىرىنى بىلىۋالغانىدىم. بۈگۈن ئۇ چوقۇم ياخشى نىيەت بىلەن كەلدى.

ئۇ سەردارلىرىنى داغدۇغا بىلەن چىقىپ سەپراس بولۇشقا بۇيرۇدى - دە، ئۆزى مايمۇنلىرىنى ئەگەشتۈرۈپ غاردىن چىقتى ۋە ئېگىلىپ تەزىم قىلىپ تۇرۇپ:

− ئالدىلىرىغا بالدۇر چىقالماي قالدىم، قېنى مەرھەمەت قىلسىلا پىر چولپان ! − دېدى.

تارىق - چولپان بوۋاي غار ئىچىگە سالماق قەدەم تاشلاپ كىرىپ، جەنۇبقا يۈزلىنىپ تۇرۇپ مۇنداق دېدى:

− بۈگۈن ئەۋلىيا ئەزەمگە شۇنى ئېيتماقچىمەنكى، ئۆتكەن قېتىم مەنسەپلىرىنى كىچىك كۆرۈپ، خەيلىخانىدىن قېچىپ چۈشۈپلا، بۇنى خەيلىخانىدىكى چاپارمەنلەر يۇرۇن سۇلتانغا كىرىپ ئېيتىپتۇ. يۇرۇن سۇلتان: «مەنسەپكە قويۇلغان ھەرقانداق كىشى ئاستا - ئاستا يۇقىرى ئۆرلەيدۇ، سۇن ۋۇكۇڭ نېمىشقا ئاغرىنىدىكەن؟» دېدى. شۇنىڭ بىلەن ۋايجىراۋانا ۋە ناجالار لەشكەر تارتىپ چۈشتى. سىلىنىڭ كارامەتلىرىنى بىلمەي ئېلىشىپ قويۇپ مەغلۇپ بولغاندىن كېيىن قايتىپ چىقىپ، سىلىنىڭ ئەۋلىيا ئەزەم بولماقچى بولغانلىقلىرىنى ئېيتتى. پەلەك سەركەردىلىرى بۇنى ئاڭلاپ يەنە سىلىگە جازا يۈرگۈزمەكچى بولۇشتى، شۇنىڭ بىلەن مەن ئوتتۇرىغا چۈشۈپ، سىلى ئۈچۈن ئۆزرە ئېيتتىم ۋە يۇرۇن سۇلتاندىن لەشكەر ئەۋەتمەسلىكنى، تەقسىرگە قايتا مەنسەپ - مەرتىۋە بېرىشنى ئۆتۈندۈم. يۇرۇن سۇلتان ماقۇل بولغاندىن كېيىن سىلىنى تەكلىپ قىلىشقا كەلدىم.

بۇنى ئاڭلاپ سۇن ۋۇكۇڭ خۇشال بولغان ھالدا:

− بۇرۇنمۇ مەن ئۈچۈن ئاۋارە بولغان ئىدىلە، يەنە ئىلتىپاتلىرىنى ئايىماي كەپلا. سىلىگە كۆپتىن - كۆپ رەھمەت ! بىراق ئەرشكە چىقسام، ئەۋلىيا ئەزەملىك مەرتىۋەمنى ساقلاپ قالغىلى بولارمۇ؟ − دېدى.

− مەن مۇشۇ مەرتىۋە بويىچە يارلىق ئالغاندىن كېيىن سىلىنى تەكلىپ قىلىپ كەلدىم. مۇبادا چىگىت چاقىدىغان يېرى بولۇپ قالسا، مانا مەن تۇزكور بولۇپ كېتەي !

سۇن ۋۇكۇڭ بىردىن ئېچىلدى ۋە زىياپەتكىمۇ توختىماستىن چولپان بوۋاي بىلەن بىرگە بۇلۇتقا ئولتۇرۇپ، جەنۇبىي ئەرش دەرۋازىسىغا يېتىپ كەلدى. بۇ يەردىكى پەلەك سەركەردىلىرى ۋە كۈتۋاللىرى ئۇلارنى قول قوشتۇرغان ھالدا قارشى ئالدى. خىسلەتدار قەسرىگە كىرگەندىن كېيىن تارىق - چولپان تەزىم قىلىپ تۇرۇپ مۇنداق دېدى:

− كەمىنىلىرى پەرمانلىرىغا بىنائەن مىراخور سۇن ۋۇكۇڭنى چاقىرىپ كەلدىم.

− سۇن ۋۇكۇڭ، بۇ ياققا كەل، − دېدى يۇرۇن سۇلتان، − بۈگۈن ساڭا رەسمىي يوسۇندا ئەۋلىيا ئەزەملىك مەرتىۋىسىنى بەردىم. مەنسەپ - مەرتىۋەڭمۇ ھەل بولدى. لېكىن، باشباشتاقلىق قىلىپ قالايمىقانچىلىق چىقىرىشىڭغا يول قويۇلمايدۇ.

سۇن ۋۇكۇڭ شۇئان ئالىي قەسىر ئالدىغا يۈگۈرۈپ بېرىپ، يەرگىچە ئېگىلىپ تەزىم قىلدى - دە، «شەپقەتلىرىگە رەھمەت !» دەپ ۋارقىرىدى.

شۇنىڭدىن كېيىن يۇرۇن سۇلتان ئىنشائات مەنسەپدارى جاڭ بىلەن لۇنى پىرونۇس شاپتۇللۇق بېغىنىڭ ئوڭ تەرىپىدە پەلەك تەڭدىشى ئەۋلىيا ئەزەم ئۈچۈن بىر قەسىر سېلىپ بېرىشنى، قەسىردە سۈكۈنات مەھكىمىسى ۋە ئەمىنلىك مەھكىمىسى دەپ ئىككى مەھكىمە تەسىس قىلىشنى، ئىككى سىپاھنى مەھكىمە ئىشلىرىغا ياردەملىشىشنى بۇيرۇپ، قابىس يۇلتۇز تۆرىگە سۇن ۋۇكۇڭنى ئاپىرىپ قويۇشنى تاپىلىدى ھەمدە سۇن ۋۇكۇڭغا ئىككى كوزا شاھانە ئەنتۇھۇر شارابى، ئون تال ئالتۇن ئىلتىپات ئېتىپ، يامانلىق قىلماستىن خاتىرجەم ئىشلەشنى جېكىلىدى. سۇن ۋۇكۇڭ سۇلتاننىڭ ئەمرىنى ئىلىك ئېلىپ، قابىس يۇلتۇز تۆرە بىلەن قەسرىگە يېتىپ كەلدى - دە، كوزىنى ئېچىپ قانغۇدەك ئىچىشتى. يۇلتۇز تۆرىنى ئۆز قەسرىگە ئۇزىتىۋەتكەندىن كېيىن، سۇن ۋۇكۇڭ رازىمەنلىك ئىچىدە خۇشال - خۇرام يايراپ، ئەرشتىكى كۈنلىرىنى ئەركىن - ئازادە ئۆتكۈزۈشكە باشلىدى. كېيىن قانداق ئىشلارنىڭ بولغانلىقىنى كېيىنكى بابتىن ئاڭلىغايسىز. 

**بەشىنچى باب**

سۇن ۋۇكۇڭنىڭ شاپتۇل بەزمىسىنى قالايمىقان قىلىپ، ئىسكىر - ناياپ ئوغرىلىغانلىقى

پەلەك مالائىكىلىرىنىڭ ئەرشكە قارشى ئالۋاستىلارنى تۇتۇپ كەتكەنلىكى

ئەلقىسسە، سۇن ۋۇكۇڭ بەرىبىر مايمۇن بولغاچقا، مەنسەپنىڭ نېمە ئىكەنلىكىنى بىلمەيتتى، مائاشىنىڭ يۇقىرى - تۆۋەنلىكى بىلەنمۇ ھېسابلاشمايتتى. ئەزەم قەسرىدىكى ئىككى مەھكىمىنىڭ ساھىبلىرى ئۇنى ئەتىگەندىن تاكى كەچكىچە كۈتتى. ئۇ كۈنىگە ئۈچ ۋاخ تاماقنى يەپ، كېچىسى ئۇخلاپ، بىكارچىلىقتا لاغايلاپ يۈردى. زېرىككەندە قوشنا قەسىرلەرگە بېرىپ دوست - بۇرادەر تۇتتى. بۈگۈن مەشرىقتە بولسا، ئەتە مەغرىبتە بولۇپ، بۇلۇت ئۈستىدە بابكانىڭ موكىسىدەك قاتراپ زادى تىنىم تاپمىدى.

بىر كۈنى يۇرۇن سۇلتاننىڭ قەسرىدىكى ئەتىگەنلىك تاۋاپتا توپ ئارىسىدىن شۈي جىڭياڭ دېگەن پارسا چىقىپ مۇنداق ئىلتىجا قىلدى:

− يېقىندىن بېرى پەلەك تەڭدىشى ئەۋلىيا ئەزەم بىكارچىلىقتا ئايلىنىپ يۈرۈپ، ھەرقايسى يۇلتۇز مەنزىلى ساھىبلىرى بىلەن تونۇشۇپ، چوڭ - كىچىك ھەممىنى قارىقويۇقلا ئاغىنە تۇتۇپ يۈرۈپتۇ. شۇنداق كېتىۋەرسە بىرەر ئىش تېرىپ قويارمۇ، قانداق؟ شۇڭا ئۇنى بىرەر ئىشقا باش قىلىپ قويساق، ۋەقە چىقىشنىڭ ئالدىنى ئالغىلى بولارمىكىن دەيمەن.

يۇرۇن سۇلتان بۇ سۆزنى ئاڭلاپ، ئۇنى دەرھال چاقىرتتى، سۇن ۋۇكۇڭ خۇشال ھالدا يۈگۈرۈپ كىرىپ:

− جانابىي ئالىيلىرى، ماڭا قانداق ئىلتىپاتلىرى بار ئىكىن؟ − دېدى.

− مەن سېنىڭ بىكار قالغىنىڭنى كۆرۈپ بىرەر ئىش تاپشۇراي دەيمەن، − دېدى يۇرۇن سۇلتان، − سەن پىرونۇس شاپتۇللۇق بېغىغا ئىگە بولۇپ، ئەتىگەن - كەچلىرى كۆز - قۇلاق بولۇپ قويغىن !

سۇن ۋۇكۇڭ خۇشال بولۇپ، يەرگىچە ئېگىلىپ تەزىم قىلىپ رەھمەت ئېيتقىنىچە چىقىپ كەتتى.

ئۇ تاقەتسىزلىك بىلەن يۈگۈرۈپ - پالاقشىپ شاپتۇللۇق باغقا يېتىپ كەلدى. باغنى كۆزدىن كەچۈرۈۋاتقاندا بۇ يەردىكى زېمىن مۇئەككىلى ئۇنىڭ ئالدىنى توسۇۋېلىپ سورىدى:

− ئەۋلىيا ئەزەم، قاياققا ماڭدىلا؟

− مەن يۇرۇن سۇلتاننىڭ تاپشۇرۇقى بويىچە شاپتۇللۇق باغنى باشقۇرىدىغان بولدۇم، شۇڭا بۈگۈن بىرقۇر كۆزدىن كەچۈرەي دەپ كېلىشىم، − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ.

زېمىن مۇئەككىلى ئۇنىڭغا دەرھال سالام بەجا كەلتۈرۈپ، باغدىكى ئوتاقچى، سۇچى، پەرۋىشچى ۋە تازىلىق قىلغۇچى چاپارمەن كۈچتۈڭگۈرلەرنى چاقىرىپ كەلدى. ئۇلار سۇن ۋۇكۇڭغا تەزىم بەرگەندىن كېيىن، باغقا باشلاپ كىردى. بۇ باغقا شۇنداق نەزمە دەلىل:

بۈككىدە چېچەككە پۈركەنگەن دەرەخ،

مېۋىسى شاخلارنى ئېگىدۇ يەرگە.

چېچەكلەر قىزارغان خۇددى شەپەقتەك،

مەي بولغان مېۋىلەر ئوخشايدۇ زەرگە.

دائىما چېچەكلەپ، پىشار مىڭ يىلدا،

زىمىستان يولىماس زىنھار بۇ يەرگە.

جىلۋىلىك رەڭ ئالغان بالدۇر پىشقىنى،

غورىسى ئوخشايدۇ يېشىل گۆھەرگە.

قاپسىلىپ تۇرار باغ ئاقۇچ تۇمانغا،

تاڭ نۇرى ئورايدۇ ئۇنى شەلپەرگە.

دەرەخنىڭ ئاستىدا ھەر خىل گۈل - گىياھ،

ئېچىلار تۆت پەسىل شامۇسەھەردە.

بۇ ئاددىي چېچەك دەپ قىلماڭ سىز گۇمان،

بۇزرۇكۋار خان ئانا تىككەن بۇ يەرگە.

سۇن ۋۇكۇڭ خېلى ئۇزاق ئايلىنىپ كۆرگەندىن كېيىن زېمىن مۇئەككىلىدىن سورىدى:

− بۇ باغدا جەمئىي قانچە تۈپ دەرەخ بار؟

− ئۈچ مىڭ ئالتە يۈز تۈپ دەرەخ بار، − دېدى زېمىن مۇئەككىلى جاۋاب بېرىپ، − ئالدىنقى قاتاردىكى بىر مىڭ ئىككى يۈز تۈپنىڭ چېچىكى شالاڭ، مېۋىسى كىچىك بولۇپ، ئۈچ مىڭ يىلدا بىر قېتىم پىشىدۇ. ئۇنى يېگەن كىشى ئۆزى ئەۋلىيا بولۇپ، تېنى ساغلاملىشىدۇ؛ ئوتتۇرىدىكى بىر مىڭ ئىككى يۈز تۈپنىڭ چېچىكى كۆپ، مېۋىسى شېرىن بولۇپ، ئالتە مىڭ يىلدا بىر قېتىم پىشىدۇ. ئۇنى يېگەنلەر خىسلەت بابىدا پەرۋاز قىلىپ، ئۇزاق ئۆمۈر كۆرىدۇ. ئاخىرقى رەتتىكى بىر مىڭ ئىككى يۈز تۈپنىڭ سۆسۈن يوللۇق سارغۇچ ئۇرۇقچىسى بولۇپ، توققۇز مىڭ يىلدا بىر قېتىم پىشىدۇ. ئۇنى يېگەنلەر ئالەم بىلەن تەڭ ئۆمۈر كۆرۈپ، ئەبەدىلئەبەد ياشىيالايدۇ.

سۇن ۋۇكۇڭ بۇ سۆزلەرنى ئاڭلاپ، خۇشاللىقىدىن قىن - قىنىغا سىغماي كەتتى ۋە شۇ كۈنىلا دەرەخلەرنىڭ سانىنى ئېلىپ، راۋاقلارنى كۆزدىن كەچۈرۈپ بولۇپ ئاندىن قەسرىگە قايتتى. شۇنىڭدىن كېيىن، دوست - ئاغىنە تۇتۇشنى ۋە سەيلە - ساياھەت قىلىشنىمۇ تاشلاپ، بۇ باغقا ئۈچ - تۆت كۈندە بىر كېلىپ ئويناپ كېتىدىغان بولدى.

بىر كۈنى ئۇ بىر تۈپ قېرى دەرەختىكى شاپتۇللارنىڭ ئوبدانلا پىشىپ قالغانلىقىنى كۆرۈپ، كۆڭلىدە راسا بىر تېتىپ باققۇسى كەلدى. لېكىن باغدىكى زېمىن مۇئەككىلى، كۈچتۈڭگۈرلەر ۋە پەلەك تەڭدىشى ئەۋلىيا ئەزەم قەسرىدىكى سىپاھلار ئەگىشىپ كېلىۋاتقاچقا، ئوڭايسىزلىنىپ قالدى. شۇئان ئۇ بىر ھىيلە ئويلاپ تاپتى - دە، ئەتراپىدىكىلەرگە قاراپ:

− سىلەر سىرتقا چىقىپ كۈتۈپ تۇرۇڭلار، مەن راۋاقتا بىردەم ئارام ئېلىۋالاي، − دېدى.

ئۇلار چىقىپ كەتكەندىن كېيىن، سۇن ۋۇكۇڭ تاج ۋە كىيىملىرىنى سېلىپ تاشلاپ، دەرەخكە يامىشىپ چىقتى - دە، راسا پىشقان شاپتۇلدىن بىرمۇنچە ئۈزۈپ، شاختا ئولتۇرۇپ ھۇزۇرلىنىپ يېيىشكە باشلىدى. قورسىقى تويغاندىن كېيىن دەرەختىن سەكرەپ چۈشۈپ، كىيىملىرىنى كىيدى - دە، ھېلىقىلارنى چاقىرىپ ئوردىغا بىرلىكتە قايتتى. ئىككى - ئۈچ كۈن ئۆتكەندىن كېيىن، يەنە كېلىپ شاپتۇل ئوغرىلاپ، قانغۇدەك ھۇزۇر قىلىپ يەۋالدى.

بىر كۈنى خان ئانا قاشبۇلاقتىكى راۋاقلىرىدا «پىرونۇس شاپتۇل بەزمىسى» زىياپىتى ئۆتكۈزمەكچى بولۇپ، قىزىل كىيىملىك ھۆر قىز، كۆك كىيىملىك ھۆر قىز، ئاق كىيىملىك ھۆر قىز، قار اكىيىملىك ھۆر قىز، سۆسۈن كىيىملىك ھۆر قىز، سېرىق كىيىملىك ھۆر قىز ۋە يېشىل كىيىملىك ھۆر قىزلارنى گۈللۈك سېۋەتلىرىنى ئېلىپ، پىرونۇس شاپتۇللۇق بېغىدىن شاپتۇل ئۈزۈپ كېلىشكە بۇيرۇدى. پەرىزاتلار باغ ئالدىغا كەلگەندە زېمىن مۇئەككىلى ۋە كۈچتۈڭگۈرلەرنىڭ پەلەك تەڭدىشى قەسرىنىڭ ئىككى مەھكىمىسىدىكى سىپاھلار بىلەن دەرۋازىنى توسۇپ تۇرغانلىقىنى كۆردى.

− بىز خان ئانىنىڭ پەرمانىغا بىنائەن زىياپەتكە شاپتۇل ئۈزۈش ئۈچۈن كەلدۇق، − دېدى پەرىزاتلار ئۇلارنىڭ ئالدىغا كېلىپ.

− ئالدىرىماڭلار ھۆر قىزلار، − دېدى زېمىن مۇئەككىلى، − ھازىر ئەھۋال بۇرۇنقىغا ئوخشاشمايدىغان بولۇپ قالدى، يۇرۇن سۇلتان پەلەك تەڭدىشى ئەۋلىيا ئەزەمنى بۇ يەرگە نازارەتچىلىككە ئەۋەتتى. ئەۋلىيا ئەزەمدىن رۇخسەت ئالماي تۇرۇپ باغنى ئېچىپ بېرەلمەيمىز.

− ئەۋلىيا ئەزەم ھازىر قەيەردە؟ − سورىدى پەرىزاتلار.

− ئەۋلىيا ئەزەم باغ ئىچىدىكى راۋاقتا ئۇخلاۋاتىدۇ.

− ئۇنداق بولسا ئۇنى تېزرەك تېپىپ كەلسىلە، كېچىكسەك زادى بولمايدۇ.

زېمىن مۇئەككىلى پەرىزاتلارنى باشلاپ باغقا كىردى. ئۇلار گۈللۈك راۋاققا كەلگەندە سۇن ۋۇكۇڭنىڭ تاجىسى بىلەن كىيىملىرىنى كۆردى. ئۆزى بولسا راۋاقتا كۆرۈنمەيتتى. ئۇلار باغنى بىر ئايلىنىپ چىقىپمۇ سۇن ۋۇكۇڭنى ھېچ يەردىن تاپالمىدى. ئەسلىدە ئۇ بىردەم تاماشا قىلىپ، شاپتۇلدىن بىرنەچچىنى يېگەندىن كېيىن، ئىككى سۇڭچە ئۇزۇنلۇقتىكى ئادەمگە ئۆزگىرىپ، شاختىكى قويۇق يوپۇرماقلار ئارىسىدا ئۇخلاپ قالغانىدى. پەرىزاتلار سۇن ۋۇكۇڭنى تاپالمىغاندىن كېيىن غودۇڭشىپ:

− بىز خان ئانىنىڭ بۇيرۇقىغا بىنائەن كەلگەنىدۇق، ئەۋلىيا ئەزەممۇ يوق بولدى. قۇرۇق قايتساق قانداق بولغىنى؟ − دېيىشتى.

بۇ چاغدا بىر چەتتە تۇرغان سىپاھلار پەرىزاتلارغا قاراپ:

− ھۆر قىزلار، سىلەر خان ئانىنىڭ بۇيرۇقىنى ئەكەلگەن بولغاندىكىن غەم قىلماڭلار، ئەۋلىيا ئەزەم سەيلە قىلىپ كۆنۈپ قالغان. قارىغاندا، ئۇ باغدىن چىقىپ دوستلىرىنى ئىزدەپ كەتكەن ئوخشايدۇ. سىلەر شاپتۇلنى ئۈزۈپ كېتىۋېرىڭلار، جاۋابىنى بىز بېرىپ قويايلى، − دېدى.

شۇ گەپ بىلەن پەرىزاتلار شاپتۇل ئۈزۈشكە كىرىشىپ كەتتى. ئۇلار ئالدىنقى رەتتىن ئىككى سېۋەت، ئوتتۇرىدىن ئۈچ سېۋەت ئۈزۈپ، كېيىنكى قاتارغا ئۆتكەندە، دەرەختىكى مېۋىلەرنىڭ شالاڭلاپ قالغانلىقىنى، پەقەت بىرنەچچە تال تۈكى چۈشمىگەن توڭ غورىنىڭلا ساڭگىلاپ تۇرغانلىقىنى كۆردى. پىشقان شاپتۇللارنى بولسا سۇن ۋۇكۇڭ يەپ تۈگەتكەنىدى. پەرىزاتلار ئۇ ياق - بۇ ياقنى ئاختۇرۇپ، جەنۇبقا قاراپ سوزۇلغان بىر تال شاختا يېرىم قىزارغان بىر شاپتۇلنى كۆردى - دە، كۆك كىيىملىك پەرىزات كېلىپ شاخنى ئەگدى، قىزىل كىيىملىك پەرىزات شاپتۇلنى ئۈزۈپ بولغاندىن كېيىن شاخ قويۇۋېتىلدى. ئۆزگىرىۋالغان سۇن ۋۇكۇڭ مۇشۇ شاختا ئۇخلاۋاتقان بولۇپ، بىردىن چۆچۈپ ئويغىنىپ كەتتى - دە، ئەسلىي قىياپىتىگە قايتىپ، قۇلىقىدىن ئالتۇن توقىلىق گۈرزىسىنى چىقىرىپلا، بىر - ئىككى سىلكىپ پىيالىنىڭ ئاغزىدەك توم قىلدى ۋە:

− قاياقتىن كەلگەن شەيتان سىلەر ! نېمىدەپ شاپتۇلۇمنى ئوغرىلايسىلەر ! − دەپ ۋارقىرىدى.

قورقۇپ كەتكەن پەرىزاتلار دەرھال تىزلىنىپ ئولتۇرۇپ:

− ئەۋلىيا ئەزەم، غەزەپلىرىنى بېسىۋالسىلا، بىز شەيتانمۇ ئەمەس، خان ئانا ئەۋەتكەن پەرىزاتلار بولىمىز. قاشبۇلاق راۋىقىدىكى شاپتۇل بەزمىسى ئۈچۈن شاپتۇل ئۈزۈشكە كەلگەنىدۇق. كېلىپلا باغدىكى زېمىن مۇئەككىلى ۋە ئەۋلىيالار بىلەن كۆرۈشتۇق، ئۆزلىرىنى تاپالمىغاچقا، خان ئانىنى ساقلىتىپ قويۇشتىن ئەنسىرەپ، شاپتۇل ئۈزگەچ تۇرغانىدۇق. گۇناھىمىزنى مەغپىرەت قىلغايلا ! − دېيىشتى.

سۇن ۋۇكۇڭ بۇ سۆزنى ئاڭلىغاندىن كېيىن، چىرايىغا كۈلكە يۈگۈرتۈپ:

− ھۆر قىزلار، ئورنۇڭلاردىن تۇرۇڭلار، خان ئانا زىياپەت قىلماقچى بولغان بولسا كىملەرنى چاقىرىپتۇ؟ − دېدى.

پەرىزاتلار جاۋاب بېرىپ مۇنداق دېدى:

− بەزمىنىڭ كونا قائىدىسى بويىچە بەش جەھەت، بەش پېشقەدەملىرى بولغان غەربتىكى بۇددا پىر ئۇستازلىرى بۇدساتۋا، ئەۋلىيا سامغا، ئارخاتلارنى؛ جەنۇبتىن جەنۇبىي قۇتۇپ ئاۋالوكتسۋارانى، كۈنچىقىشتىكى ئىنايەتپەرۋەر قۇددۇس ئىگەمنى، ئون قىتئە، ئۈچ ئارال پىرىنى، شىمالدىن شىمالىي قۇتۇپ تىلسىم پىرىنى، مەركەزدىن بۇرج سېرىق مۈڭگۈزلۈك پىر كالاننى؛ ئۇندىن باشقا قابىس يۇلتۇز تۆرىنى، يۇقىرى سەككىز ئۆتكۈندىكى ئىلگىرىكى ئۈچ قۇتبۇل ئەقتاب، تۆت خان، ساقىپ ۋەلى قاتارلىقلارنى، ئوتتۇرا سەككىز ئۆتكۈندىن يۇرۇن سۇلتان، توققۇز قورغان مۇئەككىلى، تاغ - دېڭىز مالائىكىسى، تۆۋەن سەككىز ئۆتكۈن تەھتىسارا مۇئەككىلى قاتارلىقلارنى چاقىردى. ئۆزىمىزدىن ھەرقايسى ئوردا، قەسىرلەردىكى چوڭ - كىچىك ئىززەتلىك مالائىكىلەرمۇ زىياپەتتە ھازىر بولىدۇ.

سۇن ۋۇكۇڭ كۈلۈپ تۇرۇپ پەرىزاتلاردىن يەنە سورىدى:

− مېنىمۇ چاقىرغانمىدۇ؟

− بۇنداق دېگىنىنى ئاڭلىماپتۇق.

− مەن پەلەك تەڭدىشى ئەۋلىيا ئەزەم تۇرسام، سورۇننىڭ مۆتىۋەرى قىلىپ چاقىرسا بولمايدىغان نەرى بار ئىكەن؟

− كونا يوسۇن شۇنداق ئىدى، بۈگۈن قانداق بولاركىنتاڭ؟

− بۇ دېگىنىڭلارمۇ راست، سىلەرنى ئەيىبكە بۇيرۇغىلى بولمايدۇ. سىلەر تۇرۇپ تۇرۇڭلار، مەن بېرىپ پېقىرنى چاقىرىدىغان - چاقىرمايدىغانلىقىنى بىلىپ كېلەي.

سۇن ۋۇكۇڭ شۇ سۆزدىن كېيىنلا ئەپسۇن ئوقۇپ تۇرۇپ، پەرىزاتلارغا قاراپ: «تۇر، تۇر، تۇر !» دەپ زىكىر قىلدى. بۇ ئۇنىڭ ئادەمنى قاتۇرۇپ قويۇش سېھرى بولۇپ، پەرىزاتلار شۇئان كۆزلىرىنى چەكچەيتىپ دەرەخ ئاستىدا داڭ قېتىپ تۇرۇپ قالدى. سۇن ۋۇكۇڭ بولسا بۇلۇتقا ئولتۇرۇپ، باغدىن چىقتى - دە، قاشبۇلاققا قاراپ يول ئالدى. ئۇ كېتىۋاتقاندا يەنە بىر تەرەپتىن كېلىۋاتقان يالاڭ ئاياغ پىركامىل بىلەن ئۇچرىشىپ قالدى. سۇن ۋۇكۇڭ ھىيلە ئىشلىتىپ، ئۇنى ئالداپ بەزمىگە قاتنىشىۋېلىش مەقسىتىدە ئۇنىڭدىن سورىدى:

− قاياققا ماڭدىلا تەقسىر؟

− پىرونۇس شاپتۇل بەزمىسىگە، − جاۋاب بەردى يالاڭ ئاياغ پىركامىل.

− تەقسىر خەۋەرسىز ئوخشايلا، يۇرۇن سۇلتان پېقىرنى مۇئەللەق بۇلۇتتا تېز چاپىدۇ دەپ قاراپ، سىلەرنى چاقىرىشقا ئەۋەتكەنىدى. ئۇ سىلەرنى ئالدى بىلەن نۇرانە قەسىرگە بېرىپ تاۋاپ قىلىۋېتىپ ئاندىن زىياپەتكە بارسۇن دەيدۇ.

پىركامىل ئۇنىڭ سۆزىگە چىنپۈتۈپ، كەينىگە بۇرۇلدى - دە، نۇرانە قەسىر تەرەپكە كېتىپ قالدى.

سۇن ۋۇكۇڭ بۇلۇت ئۈستىدە كېتىۋېتىپ، ئەپسۇن ئوقۇپلا ھېلىقى يالاڭ ئاياغ پىركامىلنىڭ سىياقىغا ئۆزگىرىپ، قاشبۇلاققا قاراپ چاپتى. ئۇزاق ئۆتمەي قاشبۇلاقتىكى راۋاققا كېلىپ بۇلۇتتىن چۈشتى ۋە يېنىك قەدەملەر بىلەن راۋاق ئىچىگە كىردى. شىرەلەرگە نازۇنېمەتلەر رەتلىك تىزىلغان بولۇپ، مېھمانلار تېخى يېتىپ كەلمىگەنىدى. بۇ مول نازۇنېمەتلەرگە قاراپ سۇن ۋۇكۇڭ ھەيران قالدى. ئۇنىڭ بۇرنىغا بىردىنلا خۇش پۇراق مەينىڭ ھىدى كېلىپ ئۇرۇلدى. ئۇ ئوڭ تەرەپتىكى ئۇزۇن ئايۋاندا بىرنەچچە زاھىت، مۇلازىمنىڭ سۇ توشۇپ، ئوت قالاپ، مەي قاينىتىۋاتقانلىقىنى كۆردى - دە، يۈگۈرۈپ بارغانچە قانغۇدەك ئىچىۋالغۇسى كەلدى. بىراق، ئۇ يەردە ھېلىقىلار بار ئىدى. شۇنىڭ بىلەن ئۇ بىرنەچچە تال مويىنى يۇلۇۋېلىپ، ئاغزىغا سېلىپ چايناپ، پۈركۈپ چىقاردى - دە، ئەپسۇن ئوقۇپ تۇرۇپ «ئۆزگەر !» دەپ ئىلتىجا قىلدى. شۇئان مۈگدەتكۈچى قۇرتتىن بىرنەچچىسى پەيدا بولۇپ، ھېلىقىلارنىڭ يۈزىگە بېرىپ چاپلىشىۋالدى. ئىشلەۋاتقانلار كۆزلىرىنى يۇمۇشۇپ بىردەمدىلا ئۇيقۇغا كەتتى. سۇن ۋۇكۇڭ دەھلىزگە كىرىپ مەينى ئىدىش بىلەن كۆتۈرۈپ بولۇشىچە ئىچتى، بىرئازدىن كېيىن مەست بولۇپ دەلدەڭشىپ قالدى. «ھەي، چاتاق بولىدىغان بولدى، − دەپ ئويلىدى ئۇ كۆڭلىدە، − سەل تۇرۇپ مېھمانلار كەلسە مېنى ئەيىبلىمەمدۇ؟ تۇتۇۋالسا تېخىمۇ سەت بولىدۇ - دە ! ئۇنىڭدىن كۆرە قەسرىمگە بالدۇرراق قايتىپ ئۇخلىۋالاي.»

سۇن ۋۇكۇڭ مەستچىلىكتە ئېگىز - پەس دەسسەپ، ئۇدۇل كەلگەن يەرگە سوقۇلۇپ - ئۇرۇلۇپ دېگۈدەك دەلدەڭشىپ مېڭىپ يولدىن ئېزىپ قالدى - دە، ئۆزىنىڭ پەلەك تەڭدىشى ئوردىسىغا ئەمەس، بەلكى تۇشتىپەلەك ئوردىسىغا كىرىپ قالدى. ئۇ كۆزىنى ئېچىپ بىردىنلا ھوشىغا كەلدى ۋە ئۆز - ئۆزىگە: «تۇشتىپەلەك ئوردىسى ئوتتۇز ئۈچ قەۋەت ئاسماننىڭ يۇقىرىسىدىكى ئەرش قەھرى ئەۋلىيا پېشۋاسىنىڭ جايى تۇرسا قانداق قىلىپ بۇ يەرگە كېلىپ قالغاندىمەن؟ خەير، بوپتۇلا، ئۇزاقتىن بېرى چالنى يوقلاشنى ئارزۇ قىلىپ كەلگەن بولساممۇ، كېلىشكە پۇرسەت بولمىغانىدى. بۈگۈن مۇشۇ باھانىدە ئۇنى بىر كۆرۈۋېلىپ كېتەي» دېدى - دە، كىيىملىرىنى تۈزەشتۈرۈپ ئوردىغا كىردى. ئوردىدا قېرى پېشۋا يوق بولۇپ، باشقا ئادەممۇ كۆرۈنمەيتتى.

بۇ چاغدا قېرى پېشۋا ئۈچ قەۋەتلىك ئېگىز راۋاقتىكى كەنۋەر مۇنبەر ئۈستىدە بۇددا كالامىدىن تەپسىر ئېيتىۋاتاتتى. ئەۋلىيالىقنى قوبۇل قىلغۇچى تالىپلار، خەلپەتلەر ۋە سىپاھلار قول قوشتۇرۇشقان ھالدا مۇنبەر ئالدىدا تىك تۇرۇپ دەرس ئاڭلاۋاتاتتى. سۇن ۋۇكۇڭ ئۇدۇل ئىسكىرخانىغا كىرىپ، ئەتراپنى ئاختۇرۇپ بىرنەرسە تاپالمىغاندىن كېيىن ئىسكىر ئوچىقى يېنىغا كەلدى. ئوچاقتا ئوت كۆيۈۋاتاتتى. ئوچاق يېنىدا بەش قاپاق قويۇپ قويۇلغان بولۇپ، قاپاققا تاۋلاپ تەييارلانغان ئىسكىر - ناياپ قاچىلانغانىدى. سۇن ۋۇكۇڭ خۇشاللىقىدا:

− بۇ ئەۋلىيالارنىڭ ئەڭ ئەتىۋارلىق گۆھىرى، بۈگۈن تەقدىر ماڭا بۇ نەرسىنى يولۇقتۇرغاندا قېرىنىڭ يوقلۇقىدىن پايدىلىنىپ بىرنەچچە تال تېتىپ كۆرمەمدىمەن ! − دېدى - دە، قاپاقلاردىكى ئىسكىر - ناياپنى قويماي تۆكۈپ چىقىرىپ، خۇددى پۇرچاق يېگەندەك كارسىلدىتىپ يېيىشكە باشلىدى.

ئىسكىر - ناياپنى يەپ بولغاندا ئۇنىڭ مەستلىكىمۇ يېشىلدى.

«تازا چاتاق بولدى ! چوڭ بىر بالانى تېرىپ قويدۇم، يۇرۇن سۇلتان ئۇقۇپ قالسا، جېنىمنى ئامان قويمايدۇ. بۇ يەردىن دەرھال كېتىشىم كېرەك. يەرگە چۈشۈپ ئۆز پادىشاھلىقىمنى قىلاي» دەپ ئويلىدى - دە، يۈگۈرگەن پېتى تۇشتىپەلەك ئوردىسىدىن چىقىپ، كونا يولنى بويلاپ مېڭىپ، غەربىي ئەرش دەرۋازىسىدىن غايىب بولۇش سېھرىنى ئىشلىتىپ چىقىپ كەتتى. ئاندىن بۇلۇتقا ئولتۇرۇپ، گۈلشەن تېغىغا قايتىپ كەلدى. قارىغۇدەك بولسا تۇغ - ئەلەملەرنى لەپىلدىتىپ، نەيزە - قىلىچلارنى چاقنىتىپ تۆت سەركەردە بىلەن يەتمىش ئىككى غاردىكى ئالۋاستى پادىشاھلىرى جانبازلىقنى مەشىق قىلىۋاتقۇدەك. سۇن ۋۇكۇڭ ئۇلارغا قاراپ ۋارقىرىدى:

− بالىلىرىم، مەن قايتىپ كەلدىم !

كۆپچىلىك ئۇنىڭ قايتىپ كەلگەنلىكىنى كۆرۈپ، قوراللىرىنى تاشلاپ، تىزلىنىپ ئولتۇرۇپ:

− ئەۋلىيا ئەزەم، ئەجەبمۇ باغرى تاش ئىكەنسىز، بىزنى شۇنچە ۋاقىت تاشلىۋېتىپ، كېلىپ قويايمۇ دېمىدىڭىزغۇ؟ − دېيىشتى.

سۇن ۋۇكۇڭ بولسا: «ھېچقانچە ۋاقىت بولمىدىغۇ !» دېگىنىچە غار ئىچىگە قاراپ ماڭدى. تۆت سەركەردە غار ئىچىنى تازىلاپ سەرەمجانلاشتۇرۇپ بولۇپ، ئۇنىڭغا تەزىم بەجا كەلتۈرگەندىن كېيىن:

− ئەۋلىيا ئەزەم، ئەرشتە بولغان يۈز نەچچە يىلدا قانداق مەنسەپ تۇتتىلا؟ − دەپ سورىدى.

سۇن ۋۇكۇڭ كۈلۈپ كېتىپ مۇنداق دېدى:

− يۈز يىلنىڭ گېپىنى قىلىسىلەرغۇ؟ ئېسىمدە قېلىشىچە، ئەمدىلا يېرىم يىل بولدىغۇ دەيمەن؟

− ئەرشتىكى بىر كۈن زېمىندىكى بىر يىلغا تەڭ ئەمەسمۇ؟ − دېيىشتى سەركەردىلەر ئەسكەرتىپ.

− بۇ نۆۋەت يۇرۇن سۇلتان بىلەن ياخشى چىقىشىپ قالدىم، − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ سۆزىنى داۋاملاشتۇرۇپ، − ئۇ راستتىنلا ماڭا «پەلەك تەڭدىشى ئەۋلىيا ئەزەم» مەرتىۋىسىنى ئىنئام قىلدى ۋە پەلەك تەڭدىشى قەسرى سالدۇرۇپ بەردى. كېيىن بىكار قالغانلىقىمنى كۆرۈپ، پىرونۇس شاپتۇللۇق بېغىنى باشقۇرۇشقا قويدى. يېقىندا خان ئانا «شاپتۇل بەزمىسى» ئۆتكۈزۈپ، ماڭا تەكلىپ بەرمىگەچكە، ئۇنىڭ چاقىرىشىنى كۈتمەيلا، مېھمانلار كېلىشتىن بۇرۇن قاشبۇلاققا بېرىپ، زىياپەتنىڭ نازۇنېمەتلىرىنى ئوغرىلاپ يەپ، ئېسىل مەيلىرىنى ئىچىۋالدىم. ئۇ يەردىن چىقىپ مەستچىلىكتە دەلدەڭشىپ مېڭىپ ئەۋلىيا پېشۋاسىنىڭ ئوردىسىغا كىرىپ قاپتىمەن. ئۇ يەردە يەنە بەش قاپاق ئىسكىر - ناياپنى ئوغرىلاپ يەۋالدىم. شۇنىڭ بىلەن يۇرۇن سۇلتاننىڭ جازاغا تارتىشىدىن قورقۇپ، ئەرشتىن يېنىپ چۈشتۈم.

مايمۇن ۋە ئالۋاستىلار بۇنىڭدىن ئىنتايىن خۇشال بولۇپ دەرھال مېۋە - چېۋە، كوكۇس شارابى كەلتۈرۈپ، ھاردۇق چېيى تەييارلىدى ۋە تاش جامغا لىق مەي تولدۇرۇپ، ئۇنىڭغا سۇندى.

− تازا بەتتام ئىكەنغۇ بۇ، − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ بىر يۇتۇم ئوتلاپ كۆرۈپ.

ئىككى سەركەردە دەرھال:

− ئەۋلىيا ئەزەم سىلى ئەرش ئوردىسىدا ئەرش شارابى ۋە ئېسىل تائاملارنى يەپ - ئىچىپ كۆنۈپ قالغاچقا، بىزنىڭ كوكۇس شارابىمىز تېتىمايۋاتسا كېرەك. كونىلارنىڭ «لاي سۇ بولسىمۇ ئۆز يۇرتۇڭنىڭ ياخشى» دېگەن گېپى بار ئەمەسمۇ؟ − دېدى.

− «يات بولسىمۇ ئۆز يۇرتۇڭنىڭ كىشىلىرى ياخشى» دېگەن گەپمۇ بار، − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ، − بۈگۈن ئەتىگەن قاشبۇلاقتىكى ئۇزۇن ئايۋاندا ئىدىشلارغا قاچىلاپ قويۇلغان نۇرغۇن ئەنتەھۇر شارابنى كۆردۈم، سىلەر ئۇنىڭغا ئەزەلدىن ئېغىز تېگىپ باقمىغان. مەن يەنە بېرىپ بىرنەچچە ئىدىش ئوغرىلاپ كېلىپ، سىلەرگىمۇ بىرنەچچە قەدەھتىن ئىچكۈزۈپ قوياي. ئۇ ۋاقىتتا ھەممىڭلار مەڭگۈ قېرىمايدىغان بولىسىلەر.

بۇ سۆز بىلەن مايمۇنلار خۇشال بولۇپ، ئۆزلىرىنى باسالماي قېلىشتى. سۇن ۋۇكۇڭ غاردىن چىقىپ، بىرلا موللاق ئاتتى - دە، غايىب بولۇش سېھرىنى ئىشلىتىپ، شاپتۇل بەزمىسىگە يېتىپ كەلدى. ئۇ قاشبۇلاق ئوردىسىغا كىرىپ قارىسا، ھېلىقى ئۇخلاپ قالغانلار تېخىچە ئويغانماي ياتقۇدەك. ئۇ يوغان ئىككى ئىدىشنى قولتۇقىغا قىسىپ، قولىدا ئىككىنى كۆتۈرۈپ غارغا قايتىپ كەلدى ۋە «ئەرش شارابى بەزمىسى» ئۆتكۈزدى. ھەممەيلەن شاد - خۇراملىق ئىچىدە بىرنەچچە قەدەھتىن ئىچىشتى، بۇ گەپ مۇشۇ يەردە تۇرۇپ تۇرسۇن.

ئەلقىسسە، ھېلىقى پەرىزاتلار سۇن ۋۇكۇڭنىڭ سېھرى بىلەن قېتىپ قېلىپ بىر كېچە - كۈندۈز تۇرغاندىن كېيىن، ئاران دېگەندە ئەسلىگە كېلىپ، سېۋەتلىرىنى كۆتۈرۈشكەن پېتى خان ئانىنىڭ ئالدىغا كىردى ۋە:

− ئەۋلىيا ئەزەم بىزنى سېھرى بىلەن باغلاپ قويغانلىقى ئۈچۈن كېچىكىپ قالدۇق، − دېدى.

− شاپتۇلدىن قانچىلىك ئۈزۈپ كەلدىڭلار؟ − دەپ سورىدى خان ئانا ئۇلاردىن.

− كىچىك شاپتۇلدىن ئىككى سېۋەت، ئارا شاپتۇلدىن ئۈچ سېۋەت ئۈزۈپ كەلدۇق. ئارقىدىكى چوڭ شاپتۇلدىن بىرىمۇ قالماپتۇ. قارىغاندا ئەۋلىيا ئەزەم ئوغرىلاپ يەپ بولغان ئوخشايدۇ. بىز ئۇنى ئىزدەپ كېتىۋاتقىنىمىزدا ئۇ تەرەپباللا ئالدىمىزغا چىقىپ، ئۆكتەملىك بىلەن ئۇرۇپ - مۇشتلاپ كەتتى ھەم زىياپەتكە كىملەرنىڭ چاقىرىلغانلىقىنى سورىدى. بىز ئەھۋالنى بىر قۇر بايان قىلغاندىن كېيىن، ھەممەيلەننى قاتۇرۇپ قويدى. قاياققا كەتكەنلىكىنى بىلەلمىدۇق. بۈگۈن ئاران دېگەندە ھوشىمىزغا كېلىپ ئوڭشالدۇق.

خان ئانا بۇ سۆزلەرنى ئاڭلىغاندىن كېيىن، دەرھال يۇرۇن سۇلتان بىلەن كۆرۈشۈپ، ئەھۋاللارنى بىرقۇر بايان قىلدى. ئۇنىڭ سۆزى تۈگە - تۈگىمەيلا ھېلىقى مەي ياسىغۇچىلار ئوردا سىپاھلىرى بىلەن كىرىپ كېلىپ:

− بىرى شاپتۇل بەزمىسىنى قالايمىقان قىلىپ، نازۇنېمەتلەرنى ئوغرىلاپ، شارابلارنى ئىچىپ كېتىپتۇ، − دەپ خەۋەر قىلدى.

ئارقىدىنلا تۆت چوڭ پەلەك مۇرەببىسى كىرىپ:

− ئەۋلىيا پېشۋاسى كەلدى ! − دەپ مەلۇم قىلدى.

يۇرۇن سۇلتان بىلەن خان ئانا ئىشىك ئالدىغا چىقىپ ئۇنى كۈتۈۋالدى. پېشۋا چال يۇرۇن سۇلتان بىلەن خان ئانىغا سالام بەرگەندىن كېيىن:

− كەمىنىلىرى جانابلىرىنىڭ «سىمىيا بەزمىسى» ئۈچۈن تاۋلاپ تەييار قىلغان ئىسكىر - ناياپلارنى ئوردىدىن ئوغرى ئەكېتىپتۇ. سىلىگە ئالاھىدە خەۋەر قىلىش ئۈچۈن سالامغا كەلدىم، − دېدى.

يۇرۇن سۇلتان بۇ سۆزلەرنى ئاڭلاپ قاتتىق چۆچۈدى. بىرئازدىن كېيىن پەلەك تەڭدىشى ئوردىسىدىكى سىپاھلارمۇ كىرىپ كېلىپ باش ئەگكەن ھالدا:

− ئەۋلىيا ئەزەم ئۆز ئىشلىرىنى بېجىرمەي، تۈنۈگۈن چىقىپ كەتكەنچە قايتىپ كەلمىدى، قاياققا كەتكەنلىكىنى بىلمىدۇق، − دېدى.

يۇرۇن سۇلتان ئېغىر ئويغا چۆمدى، شۇ ئەسنادا يالاڭ ئاياغ پىركامىل كىرىپ:

− كەمىنىلىرى خان ئانىنىڭ تەكلىپى بىلەن تۈنۈگۈن زىياپەتكە كەلگەنىدىم. يولدا ئۇشتۇمتۇت ئەۋلىيا ئەزەم ئۇچراپ قېلىپ، جانابىي ئالىيلىرى سىلىنى ئالدى بىلەن نۇرانە قەسىرگە كېلىپ قائىدە - يوسۇن قىلىۋەتكەندىن كېيىن ئاندىن زىياپەتكە بارسۇن دەپ خەۋەر قىلدى. شۇ سۆز بىلەن نۇرانە قەسىرگە بېرىپ قارىسام، ئالىيلىرىنىڭ مەپىسى كۆرۈنمىدى، شۇنىڭ بىلەن بۇ يەرگە ئالدىراپ يېتىپ كەلدىم، − دېدى.

يۇرۇن سۇلتان دەرغەزەپكە كېلىپ:

− بۇ خۇمپەرنىڭ يالغان سۆزلەپ، كىشىلەرنى ئالدىغىنىنى قارىمامدىغان ! دەرھال جېسەكچى سەرۋازلارنى ئەۋەتىپ ئۇنىڭ ئىز - دېرىكىنى قىلىڭلار ! − دەپ پەرمان چۈشۈردى.

سەرۋازلار پەرماننى ئالغاندىن كېيىن قەسىردىن چىقىپ ئەھۋالنى ئېنىقلاپ قايتىپ كەلدى ۋە:

− ئەرشنى قالايمىقان قىلغىنى دەل ئەۋلىيا ئەزەم ئىكەن، − دېدى ئاندىن بولغان ئەھۋاللارنى بىرمۇبىر بايان قىلدى.

يۇرۇن سۇلتاننىڭ قەھرى تېخىمۇ ئۆرلەپ تاشتى - دە، تۆت چوڭ پەلەك شاھىنى بۇيرۇپ، ۋايجىراۋانا ۋە ئۈچىنچى شاھزادە ناجا بىلەن بىرگە يىگىرمە سەككىز يۇلتۇز مەنزىلى ساھىبلىرى، توققۇز ئەقرەب، ئون ئىككى بۇرج مۇئەككىلى، بەش جەھەت ساتيالىرى، تۆتاماق تۆھپە ئەمىرلىرى، مەشرىقۇمەغرىب چولپانلىرى، جەنۇب ۋە شىمال ئىككى يان مالائىكىسى، بەش تاغ مۇئەككىلى ۋە ئالەم ئىستىقامەتچىسى يۇلتۇزلىرىدىن بولۇپ جەمئىي يۈز مىڭ ئەرش لەشكىرىنى باشلاپ، ئون سەككىز ئالەمنىڭ تور - قاپقانلىرىنى ئېلىپ زېمىنغا چۈشۈشكە ۋە گۈلشەن تېغىنى قورشاپ، سۇن ۋۇكۇڭنى تۇتۇپ جازالاشقا پەرمان چۈشۈردى. ئەۋلىيالار شۇ زامان قوشۇن تارتىپ، ئەرش ئوردىسىدىن يولغا چىقتى.

گۈلشەن تېغىغا يېتىپ كەلگەندىن كېيىن ۋايجىراۋانانىڭ بۇيرۇقى بىلەن ئەرش لەشكەرلىرى بارگاھ قۇرۇپ، تاغ ئەتراپىنى چەمبەرچاس قورشىدى ۋە ئون سەككىز جايدا يەرگە قاپقان قۇرۇپ، ئاسمانغا تور تارتتى - دە، توققۇز ئەقرەب بىر قىسىم لەشكەرلەرنى باشلاپ غار ئالدىغا كەلدى. غار ئالدىدا بىر توپ مايمۇن سەكرىشىپ ئويناپ يۈرەتتى. ئەقرەب بەگ ئۇلارغا قاراپ ۋارقىرىدى:

− ھەي جانىۋارلار ! ئەۋلىيا ئەزەم قېنى؟ بىز ئەرشتىن كەلگەن تەڭرىلەرمىز، ئىسيانكار ئەزەمنى تۇتۇش ئۈچۈن كەلدۇق. ئۇ دەرھال چىقىپ بىزگە تەسلىم بولسۇن. ئەگەر ياق دەيدىغانلار بولسا، ھەممىڭلارنى بوغۇزلاپ تاشلايمىز !

مايمۇنلار دەرھال غار ئىچىگە يۈگۈرۈپ كىرىپ:

− ئەۋلىيا ئەزەم، يامان بولدى ! سىرتتا شۇم تەلەتلىك توققۇز ئەۋلىيا بىز ئەرشتىن كەلگەن تەڭرىلەرمىز، ئەۋلىيا ئەزەمنى تۇتۇشقا كەلدۇق دەۋاتىدۇ، − دەپ خەۋەر قىلدى.

سۇن ۋۇكۇڭ يەتمىش ئىككى غاردىكى ئالۋاستى پادىشاھلىرى ۋە تۆت سەركەردىسى بىلەن مەي ئىچىشىپ ئولتۇراتتى. بۇ خەۋەرنى ئاڭلىغاندىن كېيىن ئۇ بەخىرامان ھالدا:

− مەيىم بولسا بۈگۈن مەن ئىچىپ يۈرەي مەستانە، تالادىكى جاڭجالغا بولمايمەن ھېچ ھەيرانە، − دېدى.

شۇ ئەسنادا يەنە بىر توپ مايمۇن يۈگۈرۈپ كىرىپ:

− ھېلىقى توققۇز غالجىر ئاغزىنى بۇزۇپ تىللاپ، سىلى بىلەن ئېلىشىمىز دەۋاتىدۇ، − دېدى.

سۇن ۋۇكۇڭ كۈلۈپ قويۇپ:

− ئۇلار بىلەن كارىڭلار بولمىسۇن، «نەزمە ئوقۇپ شاراب ئىچسەڭ دىلنى ئەيلەر شادىمان، شۆھرەتنى دەپ ئېلىشقانلار روناق تاپقان قاي زامان؟» دېدى.

ئۇنىڭ سۆزى تۈگىشى بىلەن تەڭ يەنە بىر توپ مايمۇن يۈگۈرۈشۈپ كىرىپ:

− ھېلىقى توققۇز غالجىر دەرۋازىنى چېقىپ بېسىپ كىردى، − دەپ خەۋەر قىلدى.

سۇن ۋۇكۇڭنىڭ بىردىنلا غەزىپى ئۆرلەپ:

− ھوي ئۆكتەم خۇمپەرلەر ! گەپ قىلمىسام، ئىشىكىمنىڭ ئالدىغا كېلىپ مېنى ئانىي تاپماقچى بولغىنىنى قارا ! − دېدى - دە، يەك مۈڭگۈزلۈك جەنناسنى يەتمىش ئىككى غاردىن كەلگەن ئالۋاستىلارنى باشلاپ جەڭگە ئاتلىنىشقا بۇيرۇپ، ئۆزى تۆت سەركەردىسى بىلەن ئۇلارنىڭ كەينىدىن ماڭدى.

جەنناس ئالۋاستى لەشكەرلىرىنى باشلاپ غار ئالدىغا چىقىشىغا، توققۇز ئەقرەبنىڭ لەشكەرلىرى بىراقلا باستۇرۇپ كېلىپ، ئۇلارنى تۆمۈر كۆۋرۈك ئۈستىدىلا ئۇر - توقماق قىلىپ چىققۇزمىدى.

ئۇلار ئېلىشىۋاتقاننىڭ ئۈستىگە سۇن ۋۇكۇڭ يېتىپ چىقتى - دە، «يول ئېچىڭلار !» دەپ ۋارقىراپ، گۈرزىسىنى چىقىرىپ، بىر - ئىككى سىلكىپ، بىلەكتەك توم، ئىككى گەزچە ئۇزۇن قىلىپ، مەلئۇنلارنى شىددەت بىلەن سۈرۈپ قوغلاپ چىقتى. ئەدىپىنى يېگەن توققۇز ئەقرەب ھۆل تاسمىدەك سولىشىپ، قوراللىرىنى تاشلاپ بەدەر تىكىۋەتتى ۋە بارگاھقا يۈگۈرۈپ كىرىپ ۋايجىراۋاناغا:

− بۇ مايمۇن پادىشاھى ھەقىقەتەن بوش نەرسەئەمەس ئىكەن. بىز ئۇنىڭغا تەڭ كېلەلمەي يېڭىلىپ قايتىپ كەلدۇق، − دېدى.

ۋايجىراۋانا شۇئان تۆت چوڭ پەلەك شاھى بىلەن يىگىرمە سەككىز يۇلتۇز مەنزىلى ساھىبلىرىنى لەشكەر باشلاپ جەڭگە ئۆتۈشكە بۇيرۇدى. سۇن ۋۇكۇڭ بۇلاردىنمۇ قورقۇپ قالمىدى. ئۇ يەك مۈڭگۈزلۈك جەنناس، يەتمىش ئىككى غاردىكى ئالۋاستى پادىشاھلىرى ۋە تۆت سەركەردىسىنى سەردار قىلىپ، غار ئالدىدا جەڭ سېپى تۈزدى. بۇ بىر مەيدان ئېلىشىش ئەتىگەندىن تاكى كۈن پاتقۇچە داۋاملاشتى. يەك مۈڭگۈزلۈك جەنناس بىلەن يەتمىش ئىككى غاردىكى ئالۋاستىلارنىڭ ھەممىسىنى ئەرش ساھىبلىرى تۇتۇپ كەتتى. پەقەت تۆت سەركەردە بىلەن بىر توپ مايمۇنلا جېنىنى ئاران دېگەندە ئەپقېچىپ، غار ئىچىگە بېكىنىۋالدى. سۇن ۋۇكۇڭ گۈرزىسىنى كۆتۈرگەن پېتى ئېتىلىپ چىقىپ، تۆت پەلەك شاھى، ۋايجىراۋانا ۋە شاھزادە ناجالارنى ئاسمان بوشلۇقىدا تۇتۇۋېلىپ، بىرھازا ئېلىشتى. ئۇ كەچ كىرىپ كېتىۋاتقانلىقىنى كۆرۈپ، بىر تۇتام مويىنى يۇلۇۋالدى - دە، ئاغزىغا سېلىپ چايناپ پۈركۈپ چىقارغاندىن كېيىن، «ئۆزگەر !» دەپ ئىلتىجا قىلدى. شۇئان نەچچە مىڭ سۇن ۋۇكۇڭ بىراقلا پەيدا بولۇپ، ئالتۇن توقىلىق گۈرزىنى ئويناتقان پېتى، شاھزادە ناجا ۋە بەش نەپەر پەلەك شاھىنى مەغلۇپ قىلدى.

سۇن ۋۇكۇڭ غەلىبە قىلغاندىن كېيىن مويلىرىنى يىغىشتۇرۇپ، غارغا قايتىپ كىردى. كۆۋرۈك ئۈستىدە ساقلاپ تۇرغان تۆت سەركەردە مايمۇنلارنى باشلاپ سۇن ۋۇكۇڭنىڭ ئالدىغا كېلىپ، ھۆڭگىرىشىپ ئۈچ قېتىم يىغلىدى ۋە ئۈچ قېتىم قاقاقلاپ كۈلدى.

سۇن ۋۇكۇڭ ئۇلارغا قاراپ:

− مېنى كۆرۈپلا ھەم كۈلۈپ، ھەم يىغلىشىڭلارنىڭ سەۋەبى نېمە؟ − دەپ سورىدى.

تۆت سەركەردە جاۋاب بېرىپ مۇنداق دېدى:

− ئەتىگەن پەلەك شاھلىرى بىلەن ئېلىشقىنىمىزدا يەتمىش ئىككى غاردىكى ئالۋاستى پادىشاھلىرى بىلەن يەك مۈڭگۈزلۈك جەنناسنى تۇتۇپ كەتتى، بىز جېنىمىزنى ئاران ئەپقاچتۇق. شۇڭا يىغلايمىز. مانا ئەمدى ئەۋلىيا ئەزەم غەلىبە بىلەن قايتىپ، ھېچقانداق زىيان - زەخمەتكە ئۇچرىماپتۇ. بۇنىڭ ئۈچۈن كۈلىمىز !

− ئۇرۇش دېگەندە يېڭىش - يېڭىلىش بولۇپ تۇرىدۇ، − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ بۇنى ئاڭلىغاندىن كېيىن، − كونىلار «چىقىمسىز غەلىبە بولماس» دەپتىكەن. ئۇنىڭ ئۈستىگە تۇتۇپ كېتىلگەنلەر ساپلا يولۋاسۇ يىلپىز، بۆرە - جاندار، تۈلكىلەر ئىكەن. بىزنىڭ ئۇرۇقىمىزدىن بىرىمۇ زىيان - زەخمەتكە ئۇچرىماپتۇ. بۇنىڭ قايغۇرىدىغان نېمىسى بار؟ گەرچە ئۇلارنى مەن سېھىرگەرلىك بىلەن چېكىندۈرگەن بولساممۇ، ئۇلار يەنە تاغ تۇرامىزغا كېلىپ بارگاھ تىكلەيدۇ. بىز مۇداپىئەنى پۇختا قىلايلى، قورساقنى ئوبدان تويغۇزۇپ، خاتىرجەم ئۇخلاپ، راۋۇرۇس ئارام ئالايلى. تاڭ يورۇغاندا مېنىڭ كارامىتىمنى كۆرۈڭلار. مەن ئۇلارنىڭ ئەدىپىنى راسا بېرىپ، كۆپچىلىك ئۈچۈن ئىنتىقام ئالىمەن !

شۇنىڭدىن كېيىن تۆت سەركەردە مايمۇنلار بىلەن بىرنەچچە كاسەدىن مەي ئىچىشىپ، خاتىرجەم ئۇيقۇغا كەتتى. بۇ گەپ مۇشۇ يەردە تۇرۇپ تۇرسۇن.

تۆت چوڭ پەلەك شاھى جەڭنى تاماملاپ ھەرقايسىلىرى ئۆز تۆھپىلىرىنى مەلۇم قىلىشتى. ئۇلارنىڭ بەزىلىرى يولۋاس - يىلپىزنى، بەزىلىرى پىلنى، بەزىلىرى بۆرە ۋە تۈلكىلەرنى تۇتۇپ كەلگەن بولۇپ، مايمۇندىن بىرەرىنىمۇ تۇتالمىغانىدى. دېگەندەك، ئۇلار يەنە بارگاھ تىكلەپ، تۆھپىكار سەركەردىلەرنى تارتۇقلىدى ۋە تور، قاپقان قۇرغۇچى لەشكەرلەرنى كولدۇرما، كانايلىرىنى چېلىپ، گۈلشەن تېغىنى مۇھاسىرىگە ئېلىشقا، ئەتىكى جەڭنى كۈتۈپ، ھوشيارلىق بىلەن كۈتۈپ يېتىشقا بۇيرۇدى. تاڭ يورۇغاندىن كېيىن قانداق جەڭ بولىدىغانلىقىنى كېيىنكى بابتىن ئاڭلىغايسىز. 

**ئالتىنچى باب**

ئاۋالوكتسۋارانىڭ بەزمىگە كېلىپ ۋەقەنىڭ سەۋەبىنى سورىغانلىقى

ياش ئەۋلىيانىڭ سۇن ۋۇكۇڭنى كۈچ بىلەن بويسۇندۇرغانلىقى

ئەرش مالائىكىلىرىنىڭ قورشاۋ ياسىغانلىقى ۋە سۇن ۋۇكۇڭنىڭ ئۇخلاپ قالغانلىقىنى قويۇپ، گەپنى بۇ ياقتىن ئاڭلايلى: جەنۇبىي دېڭىزدىكى ئاۋالوكتسۋارا بۇدساتۋا خان ئانىنىڭ تەكلىپى بىلەن چوڭ شاگىرتى خۇيئەن شىڭجىنىباشلاپ قاشبۇلاق راۋىقىدىكى زىياپەت سورۇنىغا كەلگەندە، ئۇ يەرنىڭ مالىمان قىلىنىپ، چۆلدەرەپ قالغانلىقىنى ۋە ئۆرە تۇرۇشقان بىرقانچە ئەۋلىيانىڭ قانداقتۇر بىر ئىش ئۈستىدە بىسەرەمجان ھالدا غۇلغۇلا قىلىشىۋاتقانلىقىنى كۆردى. بۇدساتۋا ئەۋلىيالار بىلەن سالاملىشىپ بولغاندىن كېيىن، ئەۋلىيالار ئۇنىڭغا بولغان ۋەقەنى بىرقۇر بايان قىلدى. بۇدساتۋا بۇنى ئاڭلاپ:

− بەزمىمۇ ئۆتكۈزۈلمەپتۇ، ھاراق - شارابمۇ ئىچىشمەپسىلەر، يۈرۈڭلار، بېرىپ يۇرۇن سۇلتان بىلەن كۆرۈشۈپ باقايلى، − دېدى.

ئەۋلىيالار خۇشال ھالدا ئۇنىڭغا ئەگىشىپ ماڭدى.

بۇدساتۋا كۆپچىلىكنى ئەگەشتۈرۈپ خىسلەتدار قەسرىگە كەلدى ۋە يۇرۇن سۇلتانغا تەزىم بەجا كەلتۈرگەندىن كېيىن، ئەۋلىيا پېشۋاسى، خان ئانىلار بىلەن كۆرۈشۈپ، تېگىشلىك جايدىن ئورۇن ئېلىشتى.

− پىرونۇس شاپتۇل بەزمىسى قانداق بولدى؟ − دەپ سورىدى بۇدساتۋا ئولتۇرۇپ بولغاندىن كېيىن.

− ھەر يىلى بەزمىمىز ناھايىتى خۇشال - خۇرام ئۆتەتتى، بۇ يىل قارغىش تەگكۈر مايمۇن مالىمان قىلىپ تازا قاملاشمىغان ئىش بولدى، − دېدى يۇرۇن سۇلتان.

− قەيەردىكى مايمۇننى دەيدىلا؟ − سورىدى بۇدساتۋا.

− بۇ مايمۇن شەرقىي پۇرۋاۋىدىخا ئاۋلەي مەملىكىتىنىڭ گۈلشەن تېغىدىكى تاش ئۇرۇقىدىن ئاپىرىدە بولغان. دەسلەپ ئۇنىڭ كۆزىدىن چاقنىغان ئالتۇن نۇر قۇتۇپ ئوردىمىزغا يېتىپ كەلدى. بۇنىڭغا پىسەنت قىلماي يۈرسەك، ئۇ تېخىمۇ يامانلىشىپ ئەجدىھا، يولۋاسلارنى تەسلىم قىلىپ، ئۆلۈم رويخېتىنى ئۆچۈرۈۋەتتى. ئاخىر ئۇنى ئەرشكە چاقىرىپ خەيلىخانىدا مىراخورلۇق ۋەزىپىسىنى بەردۇق. بۇ ئەبلەخ ئەمەلنى كىچىك كۆرۈپ، ئەرشكە ئۆكتە قوپتى. شۇنىڭ بىلەن ۋايجىراۋانا بىلەن شاھزادە ناجانى ئەۋەتىپ ئۇنى ئەرشكە قايتۇرۇپ كەلدۇق ۋە «پەلەك تەڭدىشى ئەۋلىيا ئەزەم»لىكنى بېرىپ، شاپتۇللۇق باغنى باشقۇرۇشقا قويدۇق. ئۇ قانۇن - تۈزۈملەرگە ئەمەل قىلماي قېرى دەرەختىكى شاپتۇللارنىڭ ھەممىسىنى ئوغرىلاپ يەپ تۈگەتتى، بۈگۈنكى زىياپەتكە ئۇنى تىزىملىكتە يوق دەپ چاقىرمىغاچقا، ئۇ ھىيلە - مىكىر ئىشلىتىپ يالاڭ ئاياغ پىركامىلنى ئالداپتۇ. ئۆزى ئۇنىڭ سىياقىغا ئۆزگىرىپ بەزمە سورۇنىغا كىرىپتۇ - دە، تەييارلانغان نازۇنېمەتلەرنى، ھاراق - شارابلارنى يەپ - ئىچىپ تۈگىتىپتۇ. بۇنى ئاز دەپ پېشۋا چالنىڭ ئىسكىر - ناياپىنى ۋە بىرقانچە ئىدىش شارابىنى ئوغرىلاپ، تاغ - تۇرايىغا قېچىپ كېتىپتۇ. بۇ ئىشلارغا قاتتىق ئاچچىقىم كېلىپ، يۈز مىڭ لەشكەرنى يەردە قاپقان، ئاسماندا تور قۇرۇپ، ئۇنى تۇتۇپ كېلىشكە ئەۋەتكەنىدىم. بىر كۈن بولدى، تېخى يېڭىش - يېڭىلىشتىن خەۋەر يوق.

بۇدساتۋا بۇ سۆزلەرنى ئاڭلىغاندىن كېيىن، خۇيئەنگە:

− دەرھال ئەرشتىن چۈشۈپ، گۈلشەن تېغىدىكى جەڭ ئەھۋالىنى تىڭ - تىڭلاپ كەلگىن. جەڭنىڭ ئۈستىگە بېرىپ قالساڭ، سەنمۇ ياردەملەشكىن. ھەقىقىي ئەھۋالنى چوقۇم ئۇقۇپ كەلگىن، − دەپ جېكىلىدى.

خۇيئەن كىيىملىرىنى تۈزەشتۈرۈپ، قولىغا بىر تۆمۈر گۈرزىنى ئالدى - دە، قەسىردىن چىقىپلا بۇلۇت بىلەن گۈلشەن تېغىغا يېتىپ كەلدى. قارىغۇدەك بولسا، ئاسماندا تور، يەردە قاپقان قۇرۇلۇپ، ھەرقايسى بارگاھلاردىكى لەشكەرلەر قوڭغۇراق، كانايلارنى تۇتقان ھالدا تاغنى چەمبەرچاس قورشاپ تۇرغۇدەك. ئۇ تۇغچىغا ئەگىشىپ ئارامگاھقا كىرىپ، تۆت چوڭ پەلەك شاھى بىلەن ۋايجىراۋاناغا ئېگىلىپ سالام بەردى.

− ئوغلۇم، سەن قاياقتىن كېلىپ قالدىڭ؟ − دەپ سورىدى ۋايجىراۋانا سالامدىن كېيىن.

− كەم ئەقىل ئوغۇللىرى بۇدساتۋا بىلەن شاپتۇل بەزمىسىگە كېلىپ، يۇرۇن سۇلتان بىلەن كۆرۈشكەنىدىم. يۇرۇن سۇلتان: «شاھ ئاتىمىزنى بۇ يەرگە جادۇگەر مايمۇننى تۇتۇش ئۈچۈن كەتتى، بىر كۈن بولدى خەۋەر كەلمىدى. قانداق بولغىنىنى بىلەلمىدۇق» دېدى. شۇنىڭ بىلەن بۇدساتۋا ئەھۋال ئۇقۇپ كېلىش ئۈچۈن مېنى ئەۋەتتى، − دېدى خۇيئەن.

ۋايجىراۋانا ئەھۋالنى ئېيتىپ مۇنداق دېدى:

− تۈنۈگۈن بۇ يەرگە كېلىپ بارگاھ تىكلىگەندىن كېيىن، توققۇز ئەقرەبنى جەڭگە چىقارغانىدىم. ئۇ ئەبلەخ سېھىرگەرلىكنى ئىشقا سالغانلىقتىن، توققۇز ئەقرەب يېڭىلىپ قايتىپ كەلدى. كېيىن ئۆزۈم لەشكەر باشلاپ باردىم. ئۇ ئەبلەخمۇ سەپ تۈزۈپ جەڭگە ھازىر بولدى. يۈز مىڭ لەشكىرىم كەچ كىرگۈچە ئۇنىڭ بىلەن ئېلىشتى. ئاخىر ئۇ تېنىنى پارچىلاش سېھرى بىلەن بىزنى چېكىندۈردى. لەشكەرلەرنى قايتۇرۇپ كېلىپ قارىسام، پەقەت بۆرە، يولۋاس، يىلپىز دېگەنلەرلا قولغا چۈشۈپتۇ. مايمۇن پۇشتىدىكىلەردىن بىرىمۇ تۇتۇلماپتۇ. بۈگۈن تېخى جەڭگە چىقمىدۇق.

ئۇنىڭ سۆزى تۈگىشى بىلەن تەڭ سىرتتىن بىرى خەۋەر ئەكىردى:

− ھېلىقى ئەۋلىيا ئەزەم بىر توپ مايمۇننى باشلاپ ئېلىشىمىز دەپ كەلدى !

تۆت پەلەك شاھى، ۋايجىراۋانا ۋە شاھزادە ناجالار دەرھال لەشكەرلىرىنى باشلاپ سىرتقا چىقتى. خۇيئەن ئۇلارغا ئەگىشىپ چىقىپ:

− شاھ ئاتا، بۇدساتۋا كەم ئەقىل ئوغۇللىرىغا گەپ تاپىلىغاندا، جەڭ بولۇۋاتقاننىڭ ئۈستىگە بېرىپ قالساڭ، ياردەملەشسەڭ بولىدۇ، دېگەنىدى. بۈگۈن ھەقىقەتەن تەلىيىم بار ئىكەن. ئەۋلىيا ئەزەمنىڭ زادى قانچىلىك ئىكەنلىكىنى بىر كۆرۈپ باقاي، − دەپ ئىلتىماس قىلدى.

ۋايجىراۋانا ئىجازەت بېرىپ:

− ئوغلۇم، سەن بۇدساتۋاغا نەچچە يىل ئەگىشىپ يۈردۈڭ، ئاز - پاز ماھارەتمۇ ئۆگەنگەنسەن، ئېغىر ئالمىساڭ، ياردىمىڭنى ئايىما، − دېدى.

خۇيئەن ئىككى قولىغا بىردىن تۆمۈر گۈرزىنى ئېلىپ، يەڭلىرىنى شىمايلاپ ئېتىلىپ چىقتى - دە:

− ئەۋلىيا ئەزەم قايسىڭ بولىسەن؟ − دەپ ۋارقىرىدى.

سۇن ۋۇكۇڭ دىلىپسەن گۈرزىسىنى تەڭلەپ تۇرۇپ:

− مانا مەن بولىمەن. ئۆزۈڭ كىمسەن؟ يۈرىكىڭنى قاپتەك قىلىپ مېنى سۈرۈشتە قىلىسەنا−؟ دېدى.

− مەن ۋايجىراۋانانىڭ ئىككىنچى شاھزادىسى مۇچا بولىمەن. ھازىر ئاۋالوكتسۋارا بۇدساتۋانىڭ ئەرۋىڭىدە دىن قوغدار پاسىبان شاگىرتى بولۇۋاتىمەن. راھىبلىق نامىم خۇيئەندۇر.

− سەن جەنۇبىي دېڭىزدا راھىبلىقىڭنى قىلماي نېمە ئۈچۈن بۇ يەرگە مېنى ئىزدەپ كەلدىڭ؟

− ئۇستازىم ئۇرۇش ئەھۋالىنى بىلىپ كېلىش ئۈچۈن ئەۋەتكەنىدى. سېنىڭ كۆرەڭلەپ كەتكىنىڭنى كۆرۈپ، ئەدىپىڭنى بېرىپ قوياي دەيمەن !

− ئەجەپ چوڭ گەپ قىلىسەنا؟ ئالدىرىما، ئاكاڭنىڭ كالتىكىنى بىر تېتىپ كۆرگىن !

مۇچا قىلچە ھودۇقماستىن گۈرزىنى توغرىلاپ سۇن ۋۇكۇڭغا تاقابىل تۇردى. ئۇلار ئەللىك - ئاتمىش قەپەس ئېلىشقاندىن كېيىن خۇيئەننىڭ بىلەكلىرى تېلىپ سىرقىراپ، بەرداشلىق بېرەلمىدى - دە، يېڭىلىپ دەلدەڭشىگەن ھالدا قاچتى. سۇن ۋۇكۇڭ مايمۇن لەشكەرلىرىنى قايتۇرۇپ، غار ئالدىغا يېنىپ كەلدى. بارگاھ ئالدىدا ئەرش لەشكەرلىرى ھالىدىن كەتكەن شاھزادە مۇچانى يۆلىۋالدى. مۇچا لەشكەرلەرنىڭ ھەمراھلىقىدا ئارامگاھ يامۇلغا كىرىپ تۆت پەلەك شاھى، ۋايجىراۋانا ۋە ناجالارغا ھاسىراپ - ھۆمۈدەپ تۇرۇپ:

− ئەۋلىيا ئەزەم ھەقىقەتەن كارامەتلىك ئىكەن. مەن ئۇنىڭغا تەڭ كېلەلمەي يېڭىلىپ قالدىم، − دېدى.

ۋايجىراۋانا بۇ ھالنى كۆرۈپ قاتتىق چۆچۈدى ۋە دەرھال ياردەم تەلەپ قىلىپ مەكتۇپ يېزىپ، مەكتۇپنى ئەرشكە يەتكۈزۈشكە كۈچتۈڭگۈر جەنناس بىلەن شاھزادە مۇچانى بۇيرۇدى.

بۇ ئىككىسى شۇ زامات ئاسمانغا تارتىلغان توردىن بۆسۈپ ئۆتۈپ، بۇلۇت ئۈستىگە چىقتى - دە، كۆزنى يۇمۇپ - ئاچقۇچە، خىسلەتدار قەسرىگە يېتىپ كېلىپ، مەكتۇپنى بەردى.

يۇرۇن سۇلتان مەكتۇپنى ئېچىپ ئوقۇپ، ياردەم تەلەپ قىلىنغانلىقىنى كۆردى - دە، ئاچچىق بىر كۈلۈۋېتىپ:

− بۇ لەنىتى مايمۇن يۈز مىڭ لەشكىرىمگە تاقابىل تۇرغۇدەك شۇ قەدەر قابىلمىدۇ؟ ۋايجىراۋانا يەنە ياردەم سوراپتۇ. ئەمدى قايسى لەشكەرلەرنى ئەۋەتەرمەن؟ − دېدى.

ئۇنىڭ سۆزى تۈگىمەستىنلا ئاۋالوكتسۋارا ئالىقانلىرىنى جۈپلەپ:

− جانابىي ئالىيلىرى ئەيىب كۆرمىسىلە، مەن بىر ئەۋلىيانى كۆرسىتەي، ئۇ ھېلىقى مايمۇننى تۇتۇپ كېلىشكە قادىردۇر، − دېدى.

− خوش، قايسى ئەۋلىيانى كۆرسەتمەكچى ئىدىلە؟

− ئۇ ئالىيلىرىنىڭ جىيەن ئوغلى ئەۋلىيا ئېرلاڭ ئەزىمەتلىرىدۇر. ھازىر جۇگۇەن ئايمىقىنىڭ گۇەنجاڭ دەرياسى ئېغىزىدا تۇرۇپ، زېمىننىڭ نەزىر - چىراغلىرىدىن بەھرىمەن بولۇۋاتىدۇ. ئىلگىرى ئالتە چىلتەننى ئۆلتۈرگەن. مېيشەن تېغىدا ئىككى قېرىندىشى، قول ئاستىدا بىر مىڭ ئىككى يۈز تۈكباش مالائىكىسى بار. ئالىيلىرى ئۇنى لەشكەر چىقىرىپ ياردەم قىلىشقا چاقىرسىلا مايمۇننى تۇتۇشقا تامامەن مۇمكىن بولىدۇ.

يۇرۇن سۇلتان بۇ گەپنى ئاڭلىغاندىن كېيىن، دەرھال لەشكەر ئەۋەتىش پەرمانى چۈشۈرۈپ، كۈچتۈڭگۈر جەنناسنى ئۇنىڭ قېشىغا ئەۋەتتى.

جەنناس پەرماننى ئالغاندىن كېيىن بۇلۇتقا ئولتۇرۇپ گۇەنجاڭ دەرياسى ئېغىزىغا كېلىپ چۈشتى ۋە بىرەر سائەتتىن كېيىن ئەۋلىيا ئېرلاڭ تۇرۇشلۇق بۇتخانىغا يېتىپ كەلدى. دەرۋازىۋەن مالائىكى يۈگۈرۈپ كىرىپ:

− ئەرش ئەلچىسى پەرمان ئەكەپتۇ، − دەپ خەۋەر يەتكۈزدى.

ئېرلاڭ قېرىنداشلىرىنى ئەگەشتۈرۈپ چىقىپ پەرماننى تاپشۇرۇۋالدى ۋە كۈجە - ئىسرىق كۆيدۈرۈپ پەرماننى ئوقۇدى. پەرماندا مۇنداق دېيىلگەنىدى:

«گۈلشەن تېغىدىكى جادۇگەر مايمۇن پەلەك تەڭدىشى ئەۋلىيا ئەزەم قالايمىقانچىلىق چىقاردى. مۇبارەك ئوردىمىزدا شاپتۇل، مەي ۋە ئىسكىر - ناياپلارنى ئوغرىلاپ، پىرونۇس شاپتۇل بەزمىسىنى مالىمان قىلغاچقا، ئۇنى تۇتۇپ كېلىش ئۈچۈن يۈز مىڭ لەشكەر ئەۋەتكەنىدىم. ئۇلار ئون سەككىز يەردە تور ۋە قاپقان قۇرۇپ، تاغنى مۇھاسىرىگە ئېلىپمۇ غەلىبە قىلالمىدى. شۇ ۋەجدىن سىز قەدىرلىك جىيەنىمنى ۋە پىداكار قېرىنداشلىرىڭىزنى گۈلشەن تېغىغا بېرىپ قورشاپ يوقىتىشقا ياردەملىشىش ئۈچۈن چاقىردىم. غەلىبە قىلغاندىن كېيىن، مەرتىۋەڭلەرنى ئۆستۈرۈپ، ئالىي مۇكاپات بىلەن تارتۇقلايمەن.»

ئېرلاڭ بۇنىڭدىن چەكسىز خۇشال بولۇپ:

− قايتىپ كەتسىڭىز بولىدۇ ئەلچى. مەن ھازىرلا قىلىچىمنى يالىڭاچلاپ جەڭگە ئاتلىنىمەن، − دېدى.

جەنناسنىڭ قايتىپ نېمىلەرنى دېگەنلىكىنى سۆزلىمەي قويايلى.

ئەۋلىيا ئېرلاڭ شۇ زامات تاغ - تۇراسىدىكى لەشكەرلىرىنى سەپكە تىزىپ، قارچىغا - تايغانلىرىنى ئەگەشتۈرۈپ، ئوقيا - ساداقلىرىنى بەتلىدى - دە، شىددەتلىك بوران چىقىرىپ شەرقىي دېڭىزدىن كۆزنى يۇمۇپ - ئاچقۇچە ئۆتتى. گۈلشەن تېغىغا كەلگەندە قاتمۇقات تور - قاپقانلار ئۇلارنىڭ ئىلگىرىلەش يولىنى توسۇۋالدى.

− ھەي، تور - قاپقان لەشكەرلىرى، سۆزۈمگە قۇلاق سېلىڭلار ! − دەپ ۋارقىرىدى ئۇ، − مەن ئەۋلىيا ئەرلاڭ ئەزىمەت بولىمەن، يۇرۇن سۇلتاننىڭ بۇيرۇقى بىلەن جادۇگەر مايمۇننى تۇتۇش ئۈچۈن كەلدىم. بارگاھنىڭ قوۋۇقىنى دەرھال ئېچىڭلار !

بىرئازدىن كېيىن مالائىكىلەر قاتمۇقات تور - قاپقانلاردىن ئۆتۈپ، بارگاھقا كىردى. تۆت چوڭ پەلەك شاھى ۋە ۋايجىراۋانا قاتارلىقلار ئارامگاھ يامۇلدىن چىقىپ ئۇلارنى كۈتۈۋالدى. كۆرۈشۈشتىن كېيىن ۋايجىراۋانا ئەھۋاللارنى بىرقۇر بايان قىلدى. ئېرلاڭ كۈلۈپ قويۇپ مۇنداق دېدى:

− پېقىر بۇ يەرگە كەلگەنىكەن، ئۇنىڭ بىلەن ئۆزگىرىشتە بىر ئېلىشىپ باقماقچى. جانابىي سەركەردىلەر ئاسمانغا تارتىلغان تورنى ئېلىۋېتىپ، ئەتراپىنى مۇستەھكەم قىلسىلا. ئۆزۈم بىر قەپەس ئېلىشىپ باقاي. ۋايجىراۋانا كۆكتە تۇرۇپ ماڭا جادۇگەرنى كۆرسىتىش ئەينىكىنى تۇتۇپ بەرسۇن. بەلكىم ئۇ يېڭىلىپ باشقا ياققا قېچىپ كېتىشى مۇمكىن. شۇ ۋاقىتتا ئۇنى قاچۇرۇپ قويماسلىق ئۈچۈن ئەينەكتە ئۇنى زاھىر قىلىش ھاجەتتۇر.

شۇنىڭ بىلەن ئەزىمەت ئېرلاڭ تۆت پاششاپ بېگى، ئىككى سەركەردىنى باشلاپ، جەڭگە ئاتلىنىپ بارگاھتىن چىقتى. ئۇلار سۇ پەردىلىك غارنىڭ ئالدىغا كېلىپ كۆردىكى، رەتلىك تىزىلغان سانسىز مايمۇن ھەيۋەتلىك قوشۇن تەشكىل قىلغانىدى. قوشۇننىڭ ئوتتۇرىسىغا بىر تۇغ تىكىلگەن بولۇپ، ئۇنىڭغا «پەلەك تەڭدىشى ئەۋلىيا ئەزەم» دېگەن خەت يېزىلغانىدى. بارگاھ ئېغىزىدىكى مايمۇنلار ئېرلاڭنى كۆرگەندىن كېيىن، دەرھال كىرىپ خەۋەر يەتكۈزدى. سۇن ۋۇكۇڭ ئالتۇن توقىلىق گۈرزىسىنى قولىغا ئېلىپ، ئالتۇن ساۋۇتىنى، يۇمشاق ئۆتۈكىنى ۋە ئالتۇن تاجنى كىيدى - دە، بارگاھتىن ئېتىلىپ چىقتى. ئۇنىڭ كۆز ئالدىدا قەددى - قامىتى كېلىشكەن بىر ئۆزگىچە ياسانغان ئېرلاڭ ئەزىمەت تۇراتتى.

نەزم

قاملاشقاندۇر قامىتى، ئۇندىنمۇ بەك جامالى،

قۇلاقلىرى ئالىقاندەك، كۆزلىرى خۇپ نۇرانە.

سۇمۇرغ گۈللۈك دوپپىسى زىننەت بەرگەن ھۆسنىگە،

زەپى رەڭلىك كەمزۇلى ئېسىللىكتە يېگانە.

مەغرۇرلۇقتا ياراتماس ئۆز پۇشتىنى ئۇ ھەتتا،

گۇەنجاڭ ئارا كۆرەڭلەپ سۈرۈپ كەلگەن دەۋرانە.

ياردەم قىلار كىشىگە چىن سەمىمىي دىل بىلەن،

ئېرلاڭ دېگەن نامى بار، ئۇ يېتىشكەن مەردانە.

سۇن ۋۇكۇڭ ئۇنى كۆرۈپلا:

− قەيەردىن كەلگەن نوچىسەن؟ يۈرىكىڭنى قاپتەك قىلىپ مەن بىلەن ئېلىشماقچىمۇسەن؟ − دەپ ۋارقىرىدى.

− كۆزۈڭ تامنىڭ تۆشۈكىمۇ نېمە؟ مېنى تونۇمايۋاتامسەن؟ − دەپ ۋارقىرىدى ئېرلاڭمۇ، − مەن يۇرۇن سۇلتاننىڭ جىيەنى، كىشىلەرگە ياردەم ئاتا قىلغۇچى خىسلەتلىك پادىشاھ ئېرلاڭ بولىمەن. بۈگۈن تەڭرىتائالانىڭ پەرمانى بىلەن ئەرش ئوردىسىنى مالىمان قىلغان مىراخور مايمۇنەكنى تۇتقىلى كەلدىم. بۇرنۇڭغا ئۆلۈم پۇرىمايۋاتامدۇ؟

− تىللاي دېسەم سەن بىلەن ھېچقانداق ئاداۋىتىمىز يوق، بىرەر كالتەك سالاي دېسەم جېنىڭغا ئىچىم ئاغرىدى. سەن كىچىك بولغاندىكىن تېز بېرىپ پەلەك شاھلىرىنى چاقىرىپ كەلگىن.

ئېرلاڭ سۇن ۋۇكۇڭنىڭ بۇ سۆزىنى ئاڭلاپ قاتتىق ئاچچىقى كەلدى ۋە:

− ھەي ناكەس مايمۇن، ئەجەب بىھۆرمەتلىك قىلىسەنا؟ ئەمدى نەيزەمنى تېتىپ كۆرگىن ! − دېگىنىچە ئېتىلىپ كەلدى.

سۇن ۋۇكۇڭ چاققانلىق بىلەن ئۆزىنى چەتكە ئېلىپ، ئالتۇن توقىلىق گۈرزىسىنى ئىشقا سېلىپ ئۇنىڭغا تاقابىل تۇردى. ئۇلار ئۈچ يۈز قەپەس ئېلىشىپمۇ بىر - بىرىنى يېڭەلمىدى. بۇ چاغدا ئېرلاڭ بىرلا سىلكىنىپ ئون مىڭ گەز ئېگىزلىكتىن سۇن ۋۇكۇڭنىڭ بېشىغا قارىتىپ چاپتى. سۇن ۋۇكۇڭمۇ كارامىتىنى ئىشقا سېلىپ، ئېرلاڭنىڭ بوي - قامىتى ۋە تەلەتى بىلەن ئوپئوخشاش بولۇپ ئۆزگەردى - دە، ئالتۇن توقىلىق دىلىپسەن گۈرزىسىنى توغرىلاپ، خۇددى كۇئېنلۇن چوققىسىدەك بەھەيۋەت بىلەن ئېرلاڭغا تاقابىل تۇردى. بۇ دەھشەتتىن قورقۇپ كەتكەن ئىككى مايمۇن سەركەردە قوللىرىدىكى تۇغ - ئەلەملەرنى تاشلاپ، لاغىلداپ تىترەشكە باشلىدى. قالغان ئىككى مايمۇن سەركەردە بولسا قىلىچلىرىنى تۇتقان پېتى داڭ قېتىپلا قالدى. بۇ چاغدا ئېرلاڭنىڭ ئالتە سەركەردىسى چۇقان سېلىشىپ، سۇ پەردىلىك غار ئالدىدىكى بارگاھقا شىددەت بىلەن بېسىپ كەلدى. بىچارە سەركەردىلەر ۋە مايمۇنلار ساۋۇت - دۇبۇلغىلىرىنى، قىلىچ - شەمشەرلىرىنى تاشلاپ، ۋارقىراپ - جارقىراپ تەرەپ - تەرەپكە قېچىشتى. گاھىلىرى تاغقا چىقىپ مۆكۈشسە، گاھىلىرى غارغا كىرىپ ئۆزىنى دالدىغا ئېلىشتى. ئاخىر مۈشۈككە يولۇققان چاشقانلاردەك تىرىپىرەن بولۇپ تېزىپ كەتتى.

سۇن ۋۇكۇڭ قاتتىق ئېلىشىۋېتىپ، بارگاھتىكى مايمۇنلارنىڭ قورقۇپ قېچىشىۋاتقانلىقىنى كۆرۈپ قالدى - دە، كۆڭلى دەككە - دۈككىدە بولۇپ، سېھرىي قىياپىتىدىن ياندى ۋە گۈرزىسىنى چۈشۈرۈپ مەيداندىن چېكىندى. ئېرلاڭ ئۇنىڭ يېڭىلىپ قاچقانلىقىنى كۆرۈپ، ئارقىدىن قوغلاپ كېلىپ:

− قېچىپ قەيەرگە بارىسەن؟ بالدۇرراق تەسلىم بولساڭ جېنىڭ ئامان قالىدۇ ! − دەپ ۋارقىرىدى.

سۇن ۋۇكۇڭ ئۇنىڭ سۆزىگە پىسەنت قىلماستىن بار كۈچى بىلەن غار تەرەپكە قاراپ چاپتى. غار ئالدىغا كەلگەندە ئالتە سەركەردە لەشكەرلىرى بىلەن ئۇنىڭ ئالدىنى توسۇۋېلىپ:

− ھەي نانقېپى مايمۇن، قەيەرگە قاچماقچىسەن؟ − دېگىنىچە دېۋەيلىشىپ كەلدى.

سۇن ۋۇكۇڭ ئالاقزادە بولۇپ، گۈرزىسىنى كەشتە يىڭنىسىچىلىك قىلدى - دە، قۇلىقىغا سېلىۋېلىپ، شۇ زامات قۇشقاچقا ئۆزگىرىپ) دەرەخ ئۈستىگە چىقىپ تۇرۇۋالدى. ئالتە سەركەردە ئالمان - تالمان ئەتراپنى ئاختۇرۇپ تاپالمىغاندىن كېيىن ھەيران بولۇشۇپ:

− بۇ مايمۇن قېچىپتۇ - دە ! − دېيىشتى.

ئېرلاڭ ئۆتكۈر كۆزلىرىنى يوغان ئېچىپ، ئەتراپنى كۆزىتىپ، سۇن ۋۇكۇڭنىڭ قۇشقاچقا ئۆزگىرىپ، دەرەخكە چىقىۋالغانلىقىنى كۆردى - دە، سېھرىي قىياپىتىدىن قايتىپ، قۇرغۇيغا ئۆزگىرىپلا غۇيۇلداپ ئېتىلىپ كەلدى، سۇن ۋۇكۇڭ ئۇنىڭ كېلىۋاتقانلىقىنى كۆرۈپ، پۇررىدە كۆتۈرۈلۈپ، قاغىغا ئۆزگىرىپلا ئاسمانغا تىك ئۆرلەپ چىقىپ كەتتى. بۇنى كۆرگەن ئېرلاڭمۇ شاققىدە چايكىغا ئۆزگىرىپ، بۇلۇتلار ئارىسىدىن شۇڭغۇپ ئۆتۈپ ئۇنى قوغلىدى. سۇن ۋۇكۇڭ بولسا تۇيۇقسىزلا تۆۋەنلەپ جىلغىغا چۈشتى - دە، بېلىققا ئۆزگىرىپ چولتوككىدە قىلىپ دەرياغا كىرىپ كەتتى. ئېرلاڭ ئۇنى قوغلاپ كېلىپ جىلغىدىن قارىسىنىمۇ ئۇچرىتالمىغاندىن كېيىن «بۇ مايمۇنەك چوقۇم دەرياغا چۈشۈپ بېلىققا ئۆزگىرىۋالغان بولسا كېرەك، ئۇنى يەنە ئۆزگىرىپ تۇرۇپ تۇتمىسام بولمىدى» دەپ ئويلىدى - دە، دېگەندەك بىر بېلىقئالغۇچقا ئۆزگىرىپ، دەريا ئۈستىدە ئايلىنىشقا باشلىدى. سۇن ۋۇكۇڭ بېلىققا ئۆزگىرىپ، سۇنىڭ ئېقىشى بويىچە كېتىۋاتقاندا ئۇشتۇمتۇت قۇرغۇي دېسە قۇرغۇي ئەمەس، لاچىن دېسە لاچىن ئەمەس بىر قۇشنى كۆرۈپ قالدى. ئۇ كۆڭلىدە «چوقۇم ئېرلاڭ مۇشۇنداق ئۆزگىرىۋېلىپ، مېنى ساقلاپ تۇرغان بولۇشى مۇمكىن» دەپ ئويلىدى ۋە غاچچىدە كەينىگە بۇرۇلۇپ، بەدەر قاچتى. بۇنى كۆرگەن ئېرلاڭ.

− ھەي بېلىق، نېمە مېنى كۆرۈپلا قاچىسەن؟ سەن چوقۇم مايمۇندىن ئۆزگىرىۋالغانغۇ دەيمەن؟ − دېگىنىچە ئېتىلىپ چۈشۈپ، شارتتىدە تۇمشۇقىنى تىقتى. سۇن ۋۇكۇڭ سۇدىن شۇڭغۇپ چىقىپ، غاچچىدە بىر يىلانغا ئۆزگىرىۋالدى ۋە قىرغاقتىن چىقىپ چۆپلۈككە مۆكۈنۈۋالدى. دەريادىن ھېچنېمىگە ئېرىشەلمىگەن ئېرلاڭ سۇدىن ۋىژىلداپ چىقىپ كېتىۋاتقان بىر يىلاننى كۆرۈپ قالدى - دە، ئۇنىڭ سۇن ۋۇكۇڭ ئىكەنلىكىنى پەملەپ، چاققانلىق بىلەن بىر سۇر تۇرنىغا ئۆزگەردى ۋە قىسقۇچتەك ئۇزۇن، ئۇچلۇق تۇمشۇقىنى سوزۇپ، يىلانغا قاراپ ئېتىلىپ كەلدى. يىلان شۇ ھامان بىرلا تاقلاپ پاختەككە ئۆزگىرىۋالدى. ئېرلاڭ بۇ چاغدا ئەسلىي قىياپىتىگە قايتىپ، كامالىكنى چىقىرىپ نىشانلاپ تۇرۇپ بىر قويدى - دە، ئۇنى تىك موللاق چۈشۈرۈۋەتتى.

سۇن ۋۇكۇڭ شۇ پۇرسەتتىن پايدىلىنىپ، قىيادىن دومىلاپ چۈشكەنچە يەردە دۈم يېتىپ بىر بۇتخانىغا ئۆزگىرىۋالدى ۋە ئاغزىنى يوغان ئېچىپ ئىشىك، چىشلىرىنى ئىشىك قانىتى، تىلىنى مەبۇت، كۆزىنى روجەك قىلىۋالدى. يىغىشتۇرۇشقا ئامالسىز قالغان قۇيرۇقىنى بولسا بۇتخانا ئارقىسىغا تىكلەپ تۇغ قىلدى. ئېرلاڭ قىيادىن چۈشۈپ يىقىلغان قۇشنى تاپالمىدى. قارىغۇدەك بولسا، ئۇ يەردە بىر بۇتخانا قەد كۆتۈرۈپ تۇرغۇدەك. ئۇ سۇمۇرغ كۆزىنى ئېچىپ زەن سېلىپ قارىدى ۋە بۇتخانا ئارقىسىدىكى تۇغنى كۆرۈپ، ھىجايغان ھالدا:

− بۇ مايمۇنەك يەنە مېنى كولدۇرلىتىۋېتىپتۇ - دە ! مەن بۇتخانا كەينىگە تۇغ تىكلەنگەنلىكىنى ئەزەلدىن كۆرۈپ باقمىغانىدىم. بۇ شۇ مايمۇننىڭ ھىيلىسى بولماي نېمە؟ ئۇ مېنى ئالداپ بۇتخانىغا كىرگۈزۈۋالسا، كاپلا قىلىپ چىشلىۋالىدۇ. ھىم، مەن ئالدىنىپ كىرەتتىممۇ؟ خەپ توختاپ تۇر، مۇشتۇمۇم بىلەن روجەكلىرىڭنى چېقىپ، ئىشىكىڭنى تېپىپ ئۆرۈۋەتمىسەم، − دېدى.

بۇنى ئاڭلاپ سۇن ۋۇكۇڭ ۋەھىمىگە چۆمگەن ھالدا: «بۇنىڭ رەھىمسىزلىكىنى قارا ! ئىشىك مېنىڭ چىشلىرىم، روجەك كۆزلىرىم تۇرسا، چىشلىرىمنى چېقىپ، كۆزلىرىمنى قۇيۇۋەتسە قانداق بولىدۇ؟» دېگەننى كۆڭلىدىن ئۆتكۈزدى ۋە ئورنىدىن دىككىدە سەكرەپ تۇرۇپ، ھاۋاغا چىقىپ كۆزدىن غايىب بولدى.

ئېرلاڭ تەرەپ - تەرەپنى ئىزدەشكە باشلىدى. شۇ ئەسنادا ئۇنىڭ ئالتە سەركەردىسى كېلىپ:

− ئاكا، ئەۋلىيا ئەزەمنى تۇتالمىدىڭىزمۇ؟ − دەپ سورىدى.

− باياتىن ئۇ مايمۇنەك مېنىڭ كۆزۈمنى غەلەت قىلىپ، بىر بۇتخانىغا ئۆزگىرىۋالغانىدى، − دېدى ئېرلاڭ كۈلۈپ قويۇپ، − روجەكلىرىنى چېقىپ، چىشلىرىنى تۆكۈۋېتەي دەپ تۇرۇشۇمغا، بىر سەكرەپلا كۆزدىن غايىب بولدى. توۋا، ئەجەبمۇ شەيتان نېمىكەن بۇ !

ئالتە سەركەردە ھەيران بولۇشۇپ ئەتراپقا تەڭلا قاراشتى. بىراق، سۇن ۋۇكۇڭنىڭ قارىسىنىمۇ كۆرەلمىدى. ئېرلاڭ ئۇلارغا:

− قېرىنداشلىرىم، سىلەر مۇشۇ يەردە كۆزىتىپ تۇرۇڭلار. مەن بېرىپ ئۇلارنى ئىزدەپ باقاي، − دېدى ۋە بۇلۇتقا ئولتۇرۇپ ئاسمان قەھرىگە ئۆرلەپ چىقتى.

ۋايجىراۋانا جادۇگەرنى كۆرسىتىدىغان ئەينەكنى تۇتۇپ، ناجا بىلەن بۇلۇت ئۈستىدە تۇراتتى. ئېرلاڭ ئۇلارنى كۆرۈپلا:

− ھېلىقى مايمۇن پادىشاھىنى كۆردۈڭلارمۇ؟ − دەپ سورىدى.

− ئايان بولغاندەك قىلمىدى، مەن ئەينەكنى شۇنىڭغىلا توغرىلاپ تۇرۇۋاتىمەن، − دېدى ۋايجىراۋانا.

ئېرلاڭ ئۆزىنىڭ ئۇنىڭ بىلەن ئۆزگىرىشتە بەسلىشىپ، كارامەت كۆرسەتكەنلىكىنى، مايمۇنلارنى چۆچۈتۈپ قاچۇرۇۋەتكەنلىكىنى بىرقۇر سۆزلەپ بولۇپ:

− ئۇ بۇتخانىغا ئۆزگىرىۋالغاندا تازا بىر ئەدىپىنى بېرەي دەپ تۇرۇشۇمغا قېچىپ كەتتى ئەمەسمۇ؟ − دېدى.

ۋايجىراۋانا بۇ سۆزنى ئاڭلىغاندىن كېيىن، جادۇگەرنى كۆرسىتىش ئەينىكى بىلەن ئەتراپنى بىرقۇر كۆزەتكەندىن كېيىن قاقاقلاپ كۈلۈپ كېتىپ:

− ئېرلاڭ ئەزىمەت، چاققان بولسىلا ! ئۇ مايمۇن غايىب بولۇش سېھرىنى ئىشقا سېلىپ، بارگاھ قورشاۋىدىن چىقىپ، سىلىنىڭ گۇەنجاڭ ئېغىزىغا قاراپ كېتىۋاتىدۇ، − دېدى.

ئېرلاڭ بۇنى ئاڭلاپلا شەمشەر قىلىچىنى قولىغا ئېلىپ گۇەنجاڭ ئېغىزىغا قاراپ قوغلاپ كەتتى.

سۇن ۋۇكۇڭ گۇەنجاڭ ئېغىزىغا يېتىپ كېلىپ، ئېرلاڭنىڭ بوۋىسىنىڭ قىياپىتىگە كىرىۋالدى - دە، بۇلۇتتىن چۈشۈپ بۇتخانىغا كىردى. شەيخ مۇنكىرلار ئۇنى راستتىنلا ئېرلاڭنىڭ بوۋىسى ئوخشايدۇ، دەپ ئويلاپ باش ئېگىشىپ كۈتۈۋالدى. سۇن ۋۇكۇڭ بۇتخانىغا كىرىپلا كۈجە - ئىسرىق ئىشلىرىنى تەكشۈرۈشكە باشلىدى. دەل شۇ پەيتتە بىرى كىرىپ: «ئېرلاڭ بېگىم كەلدى» دەپ خەۋەر يەتكۈزدى.

شەيخلار ئۇنى كۆرۈپلا ھەيران قېلىشتى. ئېرلاڭ ئۇلاردىن:

− ئەۋلىيا ئەزەم دەيدىغان بىرى بۇ يەرگە كەلمىدىمۇ؟ − دەپ سورىدى.

− ئەزەم - پەزەم دېگەننى كۆرمىدۇق. پەقەت بوۋىمىز كېلىپ كۈجە - ئىسرىقلارنى تەكشۈرۈۋاتىدۇ، − دېدى شەيخلار بىردەك.

ئېرلاڭ شۇئان بۇتخانىغا ئېتىلىپ كىردى. سۇن ۋۇكۇڭ ئۇنى كۆرۈپ، ئەسلىي قىياپىتىگە قايتتى ۋە:

− ئېرلاڭ ئەزىمەت، بۇنچە ئەزۋەيلەپ كەتمىسىلە، بۇ بۇتخانا ماڭا تەۋە بولدى ! − دېدى.

ئېرلاڭ دەرھال ئۈچ ئۇچى بار ئىككى بىسلىق نەيزىسىنى تەڭلەپ ئېتىلىپ كەلدى. سۇن ۋۇكۇڭ ئۆزىنى شاققىدە قاچۇرۇپ، دىلىپسەن گۈرزىسىنى چىقىرىپ، ئۇنىڭغا تاقابىل تۇردى. ئىككىيلەن قاتتىق ئېلىشقان پېتى بۇتخانىدىن چىقتى - دە، گاھى بۇلۇتلار ئۈستىدە، گاھى تۇمانلار ئارىسىدا پومىداقلىشىپ، گاھ ئېلىشىپ، گاھ قوغلىشىپ، يەنە گۈلشەن تېغىغا كېلىپ قالدى. ئالاقزادە بولغان پەلەك شاھلىرى ۋە سەركەردىلەر جىددىيلىشىپ مۇداپىئەنى كۈچەيتتى.

ئەمدى كۈچتۈڭگۈر جەنناسقا كەلسەك، ئۇ ئېرلاڭ ئەزىمەت ۋە ئۇنىڭ قېرىنداشلىرىنى سۇن ۋۇكۇڭنى تۇتۇشقا ئەۋەتىۋەتكەندىن كېيىن، ئەرشكە قايتىپ چىقىپ ئەھۋالنى مەلۇم قىلدى.

يۇرۇن سۇلتان، بۇدساتۋا، خان ئانا ۋە ئوردا سىپاھلىرى خىسلەتدار قەسىردە ئولتۇرۇپ، تاقەتسىزلەنگەن ھالدا:

− ئېرلاڭ جەڭگە ئۆتكەن تۇرۇقلۇق يەنە خەۋەر كەلمەيدىغۇ؟ − دېيىشتى.

بۇ چاغدا بۇدساتۋا ئالىقىنىنى جۈپلەپ تۇرۇپ:

− كەمىنىلىرى جانابىي ئالىيلىرى ۋە پىر ئۇستازلارنىڭ جەنۇبىي ئەرش دەرۋازىسىغا چىقىپ، ھەقىقىي ئەھۋالنى ئۆز كۆزلىرى بىلەن كۆرۈپ بېقىشىنى ئىلتىجا قىلىمەن، − دېدى.

− ياخشى گەپ بولدى ! − دېدى يۇرۇن سۇلتان ۋە دەرھال ئالىي قەسىردىن چۈشۈپ، پىر ئۇستاز، ئاۋالوكتسۋارا، خان ئانىلار بىلەن بىرگە جەنۇبىي ئەرش دەرۋازىسىغا چىقتى. بۇ يەردىكى ئەرش كۈتۋاللىرى ۋە كۈچتۈڭگۈرلەر ئۇلارنى كۈتۈۋېلىپ، دەرۋازىنى ئېچىپ بەردى. ئۇلار تۆۋەنگە نەزەر ئاغدۇرۇشتى. ئەرش لەشكەرلىرى ئاسماندا تور، يەردە قاپقان قۇرۇپ، ئەتراپنى قورشىۋالغانىدى. ۋايجىراۋانا بىلەن ناجا جادۇگەرنى كۆرسىتىش ئەينىكىنى تۇتۇپ بۇلۇت ئۈستىدە تۇراتتى. ئېرلاڭ ئەزىمەت سۇن ۋۇكۇڭنى قورشاۋ ئىچىگە قىستاپ كىرىپ قاتتىق ئېلىشىۋاتاتتى. بۇدساتۋا ئەۋلىيا پېشۋاسىغا قاراپ:

− كەمىنىلىرى كۆرسەتكەن ئېرلاڭ ئەۋلىيا قانداقراق ئىكەن؟ كۆرۈپ تۇرۇپتىلىكى، ئۇ ھەقىقەتەن كارامەتلىك يىگىت. ئۇنى تېخى تۇتالمىغان بىلەن قورشاۋ ئىچىگە سولىۋالدى. ئەمدى مەن ئازراقلا مەدەت بەرسەملا گەپ يوق ئۇنى قولغا چۈشۈرىدۇ، − دېدى.

− سىلى قانداق قورال ئىشلىتىپ، قانداق مەدەت بەرمەكچى بولۇۋاتىدىلا؟ − سورىدى ئەۋلىيا پېشۋاسى ئۇنىڭدىن.

− مەن ئاۋۇ قۇرۇق كومزەكلەرنى گۈلدۈرلىتىپ تاشلىسام، ئۇ ئۆلمىگەن تەقدىردىمۇ يىقىلىپ ياتىدۇ. ئۇ چاغدا ئېرلاڭ ئەزىمەت ئۇنى ئاسانلا تۇتۇۋالىدۇ.

− كاھىشتىن ياسالغان بۇ كومزەكلەر ئۇنىڭغا تەگسىلا بەك قالتىس ئىش بولىدۇ. ئۇنىڭ بېشىغا تەگمەي گۈرزىسىگە تېگىپ كەتسىمۇ، گۈرزىنى پارە - پارە قىلىۋېتىدۇ. سىلى قول سالماي تۇرسىلا، ئاۋۋال مەن بىر ياردەم قىلىپ باقاي.

− سىلىنىڭ قانداق قوراللىرى بارئىكىن؟

− بار، بولمامدىغان، − دېدى ئەۋلىيا پېشۋاسى كەمزۇلىنىڭ يېڭىنى يەلپۈتۈپ، سول بىلىكىدىن بىر چەمبەرنى سۇغۇرۇۋېلىپ، − بۇ قورال قۇرۇچ ئارىلاشتۇرۇپ ئىشلەنگەن. ئۆزگىرىپ تۇرالايدۇ. سۇدىنمۇ ھەم ئوتتىنمۇ قورقمايدۇ. ھەرقانداق نەرسىگە كىيگۈزۈپ قويۇشقا بولىدۇ. بۇ برىليانت بىلەزۇك ياكى برىليانت چەمبەر دەپ ئاتىلىدۇ. كۆرۈپ تۇرسىلا مەن بۇنى تاشلاپ باقاي.

ئۇ سۆزىنى تۈگىتىپلا چەمبەرنى ئەرش دەرۋازىسىدىن پەسكە قارىتىپ تاشلىدى. چەمبەر ۋىڭىلداپ ئۇچۇپ چۈشۈپ گۈلشەن تاغدىكى بارگاھتا تۇرغان سۇن ۋۇكۇڭنىڭ بېشىغا قاتتىق تەگدى. سۇن ۋۇكۇڭ شۇ ھامان سەنتۈرۈلۈپ يىقىلدى. ئۇ ئورنىدىن تۇرۇپ قاچماقچى بولۇپ تۇرغاندا ئېرلاڭ بېگىمنىڭ تايغان ئېتى كېلىپ پاچىقىدىن كاپ قىلىپ چىشلىدى - دە، يەنە يىقىتتى. ئۇ ئورنىدىن ئۆمىلەپ تۇرۇپ بولغۇچە، يەتتە باتۇر بىراقلا كېلىپ بېسىۋېلىپ ئارغامچا بىلەن چەمبەرچاس قىلىپ باغلاپ، قىلىچىنى تارغاق سۆڭىكىدىن ئۆتكۈزۈپ، ئۆزگىرەلمەس قىلىۋەتتى.

ئەۋلىيا پېشۋاسى برىليانت چەمبەرنى قايتۇرۇۋېلىپ، يۇرۇن سۇلتان، ئاۋالوكتسۋارا، خان ئانا ۋە بەگ - سىپاھلار بىلەن بىللە خىسلەتدار قەسرىگە قايتىپ كەلدى. زېمىندىكى تۆت چوڭ پەلەك شاھى، ۋايجىراۋانا قاتارلىق ئەۋلىيا، مالائىكىلەرمۇ بارگاھلارنى چۇۋۇپ، لەشكەرلەرنى چېكىندۈرۈپ، زەپەر مارشىنى توۋلىغانچە ئەرشكە قايتىپ چىقتى، ئۇلار نۇرانە قەسىر ئالدىغا كەلگەندە، پەلەك مۇرەببىسى كىرىپ:

− تۆت چوڭ پەلەك شاھى ۋە سەركەردىلەر جادۇگەر مايمۇن پەلەك تەڭدىشى ئەۋلىيا ئەزەمنى تۇتۇپ كەپتۇ. ئىجازەتلىرىنى كۈتۈپ تۇرماقتا، − دەپ خەۋەر يەتكۈزدى.

يۇرۇن سۇلتان پەرمان چۈشۈرۈپ، كۈچتۈڭگۈر جەنناس بىلەن پەلەك كۈتۋاللىرىنى سۇن ۋۇكۇڭنى جازا مەيدانىغا يالاپ ئاپىرىپ، چاناپ قىيما - چىيما قىلىۋېتىشكە بۇيرۇدى. سۇن ۋۇكۇڭنىڭ تەقدىرىنىڭ قانداق بولغانلىقىنى كېيىنكى بابتىن ئاڭلىغايسىز. 

**يەتتىنچى باب**

سۇن ۋۇكۇڭنىڭ رەم ئوچىقىدا تاۋلىنىپ چىققانلىقى

ۋۇخاڭشەن تېغىنىڭ ئاستىغا بەند قىلىنغانلىقى

ئەلقىسسە، پەلەك لەشكەرلىرى سۇن ۋۇكۇڭنى تۇتۇپ جازا مەيدانىغا ئېلىپ كەلدى ۋە جازا تۈۋرۈكىگە باغلاپ قىلىچ، پالتىلار بىلەن چاپتى، نەيزىلەرنى سانجىدى. بىراق، ئۇنىڭ بەدىنىگە قىلچىمۇ زەخمەت يەتكۈزەلمىدى. بۇ چاغدا جەنۇبىي قۇتۇپ يۇلتۇزى ئوت مالائىكىلىرىنى چاقىرىپ ئۇنى ئوت - يالقۇن ئىچىدە ئۆرتەشكە بۇيرۇدى. بۇمۇ كار قىلمىدى. يەنە گۈلدۈرماما مالائىكىلىرىنى بۇيرۇپ چاقماق بىلەن سوقتۇردى. بۇ نەرسىلەر سۇن ۋۇكۇڭنىڭ بىر تال مويىغىمۇ زەخمەت يەتكۈزەلمىدى. ئاخىر كۈچتۈڭگۈر جەنناس كۆپچىلىك بىلەن بىرگە يۇرۇن سۇلتاننىڭ ئالدىغا كىرىپ:

− سەلتەنەتلىك شاھ ئالىيلىرى، بۇ ئەۋلىيا ئەزەم قانداق سېھىرگەرلىكنى ئۆگىنىپ كەلدىكىنتاڭ، پالتا، قىلىچلار بىلەن چاناپ، ئوت - چاقماقلار بىلەن كۆيدۈرۈپ باقساقمۇ مىت قىلماي ساق تۇرىدۇ. ئەمدى قانداق قىلغۇلۇق؟ − دېدى.

− بۇ ئەبلەخنى قانداق بىر تەرەپ قىلساق بولاركىن؟ − دېدى يۇرۇن سۇلتانمۇ ئەتراپىغا سوئال نەزىرى بىلەن قاراپ.

بۇ چاغدا ئەۋلىيا پېشۋاسى ئالدىغا چىقىپ مۇنداق ئىلتىجا قىلدى:

− بۇ مايمۇن پىرونۇس شاپتۇلىنى يەۋالدى، شاھانە شارابنى ئىچىۋالدى، ئىسكىر - ناياپنىمۇ ئوغرىلاپ كەتتى. شۇڭا، ئۇنىڭ بەدىنى گىگانتقا ئايلىنىپ، ھېچنېمە كار قىلماس بولۇپ قالدى. بۇنىڭدىن كۆرە، مەن ئۇنى ئاپىرىپ رەم ئوچىقىدا كۆيدۈرۈپ، ئىسكىر - ناياپنى چىقىرىۋالاي، ئۆزىنى كۈلگە ئايلاندۇرۇپ تاشلىۋېتەي !

يۇرۇن سۇلتان بۇنى ئاڭلاپ ئالتە كۈتۋال بىلەن ئالتە چىغىناققا سۇن ۋۇكۇڭنى بوشىتىپ ئەۋلىيا پېشۋاسىغا تاپشۇرۇپ بېرىشنى بۇيرۇدى. ئەۋلىيا پېشۋاسى پەرماننى ئىلكىگە ئېلىپ چىقىپ كەتتى.

ئۇ تۇشتا سارىيىغا كېلىپلا سۇن ۋۇكۇڭنىڭ قولىنى يېشىپ، تارغاق سۆڭىكىگە ئۆتكۈزۈپ قويغان زىخنى سۇغۇرۇپ ئېلىۋېتىپ، ئۇنى رەم ئوچىقىغا تاشلىدى ۋە ئوچاققا قارايدىغان زاھىت، ئوت قالايدىغان غۇلاملارغا ئوتنى ئۇلغايتىشنى بۇيرۇدى. ئۇ ئوچاق ئاسمان، ئويمان، تاغ، گۈلدۈرماما، شامال، ئوت، تۇپراق، سايازلىق قاتارلىق سەككىز قەۋەتلىك رەم ئوچىقى ئىدى. سۇن ۋۇكۇڭ ئوچاقنىڭ دەل شامال قەۋىتىگە بېكىنىۋالدى. بۇ يەردە ئوت كۆيمەيتتى. شامال بىلەن تۈرۈلۈپ كەلگەن ئىس - تۈتەكلەر ئۇنىڭ كۆزلىرىنى قىزارتىۋەتتى. بارا - بارا ئۇنىڭ كۆزلىرى يالقۇنلۇق بىگاھقا ئايلاندى.

كۈنلەر بىر - بىرىنى قوغلىشىپ تېز ئۆتتى. كۆيە - كۆيە قىرىق توققۇز كۈن بولغاندا ئەۋلىيا پېشۋاسى ئوتنى توختىتىپ، ئىسكىر - ناياپنى ئېلىۋېلىش ئۈچۈن ئوچاقنىڭ ئاغزىنى ئاچتى. ياش ئېقىۋاتقان كۆزلىرىنى ئۇۋۇلاپ ئولتۇرغان سۇن ۋۇكۇڭ تاراقلىغان ئاۋازنى ئاڭلاپ، ئىتتىك كۆزىنى ئاچتى ۋە ئوچاق ئىچىگە كىرىپ كەلگەن يورۇقلۇقنى كۆردى. ئۇ تاقەتسىزلىك بىلەن ئوچاق ئىچىدىن ئېتىلىپ چىقتى - دە، ئوچاقنى بىرلا تېپىپ ئۆرۈۋېتىپ، سىرتقا قاراپ قاچتى. ئوت قالىغۇچى، ئوچاققا قارىغۇچى زاھىدلار ۋە كۈتۋاللار ئالمان - تالمان كېلىپ ئۇنىڭغا يۇپۇرۇلدى. سۇن ۋۇكۇڭ ئۇلارنى بىر - بىرلەپ يەر چىشلەتتى. ئارقىدىنلا ئەۋلىيا پېشۋاسى يۈگۈرۈپ كېلىپ ئۇنى كاپ قىلىپ تۇتۇۋالدى. سۇن ۋۇكۇڭ ئۇنىمۇ بىرلا ئىتتىرىپ تىك موللاق چۈشۈرۈۋېتىپ قۇتۇلۇپ چىقتى - دە، قۇلىقىدىن دىلىپسەن گۈرزىسىنى چىقىرىپ، شامالدا بىر - ئىككى سىلكىپلا پىيالىنىڭ ئاغزىدەك توملۇقتا قىلىپ، ئالدىغا ئۇچرىغان نەرسىنى ئۇرۇپ - چېقىپ، پەلەك ئوردىلىرىنى قالايمىقان قىلىشقا باشلىدى. بۇنىڭدىن قورقۇپ كەتكەن توققۇز ئەقرەب ئىشىك - دېرىزىلىرىنى مەھكەم تاقىۋېلىشتى. تۆت پەلەك شاھى قەيەرگىدۇر غايىب بولدى. ئۇ نۇرانە قەسرىنى ئوڭتەي - توڭتەي قىلىپ، خىسلەتدار قەسرىگە كەلگەندە قەسرىنى قوغداۋاتقان باقاۋۇل قەسىر بېگى قولىغا ئالتۇن قامچىسىنى ئېلىپ، ھەيۋەت بىلەن بېسىپ كەلگەن سۇن ۋۇكۇڭنىڭ ئالدىنى توسۇۋالدى ۋە:

− ھەي ئۆلۈمتۈك مايمۇن ! قەيەرگە بارماقچىسەن؟ مەن بار يەردە كۆرەڭلىگۈچى بولما ! − دەپ ۋارقىرىدى.

سۇن ۋۇكۇڭ ئۇنىڭ سۆزىگە پىسەنتمۇ قىلماستىن گۈرزىسىنى ئۇنىڭغا قارىتىپ سالدى. ئوردا باقاۋۇل بېگى قامچىسىنى ئىشقا سېلىپ ئۇنىڭغا تاقابىل تۇردى.

خىسلەتدار قەسىرنىڭ ئالدىدا بىر مەيدان ئېلىشىش باشلىنىپ كەتتى. شۇ ئارىدا قەسىرنىڭ پاناھدار خانى ياردەمچى ئەمىرنى گۈلدۈرماما مەھكىمىسىگە ئەۋەتىپ، ئوتتۇز ئالتە گۈلدۈرماما سەركەردىسىنى باشلاپ كەلدى. ئۇلار سۇن ۋۇكۇڭنى ئارىغا ئېلىۋېلىپ غالجىرلىق بىلەن ھۇجۇم ياسىدى. سۇن ۋۇكۇڭ بولسا قىلچە قورقماستىن تۇرۇپ، بىر تال گۈرزىسى بىلەنلا ئۇلارنىڭ زەربىسىنى قايتۇردى. بىرئازدىن كېيىن گۈلدۈرماما سەركەردىلىرىنىڭ نەيزە، قىلىچ، يالمان، يارما دەستە، ئۇمۇت، دەررە، ئايپالتا ۋە تىرنىلىرى سۇن ۋۇكۇڭنى بارغانسېرى شىپقاپ كەلدى. ئۇ شۇ ھامان بىرلا ئۆزگىرىپ ئۈچ باشلىق، ئالتە قوللۇق بولدى - دە، دىلىپسەن گۈرزىسىنى ئۈچ قىلىپ، ئۇلارنىڭ ئوتتۇرىسىدا خۇددى چاقپەلەكتەك پىرقىراشقا باشلىدى. ئۇنىڭغا يېقىنلىشىشقا جۈرئەت قىلالمىغان گۈلدۈرماما مالائىكىلىرى نېمە قىلارىنى بىلمەي ۋارقىرىشىپ - جارقىرىشىپ كەتتى. بۇ ئىشتىن خەۋەر تاپقان يۇرۇن سۇلتان دەرھال قورشاۋ بېگى بىلەن چاپاۋۇل شاھقا كۈنپېتىش دىيارىغا بېرىپ سۇن ۋۇكۇڭنى بويسۇندۇرۇش ئۈچۈن بۇددا پەيغەمبىرىنى چاقىرىپ كېلىشكە پەرمان چۈشۈردى.

ئىككى ئەۋلىيا پەرماننى ئىلكىگە ئالغاندىن كېيىن لىڭشەن تېغىدىكى لېييىڭ ئىبادەتخانىسىغا كېلىپ تۆت ۋاجرا ۋە سەككىز بۇدساتۋاغا تەزىم - تاۋاپ بەجا كەلتۈردى ھەم تاتھاگاتو بىلەن كۆرۈشۈشنى ئىلتىماس قىلدى. مالائىكىلەر ئەۋرەڭ مۇنبىرى ئالدىغا كېلىپ ئۇلارنىڭ ئىلتىماسىنى يەتكۈزدى. تاتھاگاتو كىرىشكە ئىجازەت بەردى. ئىككى ئەۋلىيا بۇتخانىغا كىرىپ تاتھاگاتوغا تاۋاپ قىلغاندىن كېيىن مۇنبەر ئالدىدا تىك تۇرۇشتى.

− يۇرۇن سۇلتان نېمە سەۋەبتىن ئىككىڭلارنى بۇ يەرگە ئەۋەتىپ قالدى؟ − دەپ سورىدى تاتھاگاتو.

ئىككى ئەۋلىيا ئەھۋالنى بايان قىلىپ مۇنداق دېدى:

− نەچچە ۋاقىتتىن بېرى گۈلشەن تېغىدا ئاپىرىدە بولغان بىر مايمۇن ئۆزى بىلگەنچە ئەزۋەيلەپ مايمۇنلارنى توپلاپ جاھاننى مالىمان قىلدى. يۇرۇن سۇلتان ئەل قىلىش يارلىقىنى چۈشۈرۈپ ئۇنى مىراخورلۇققا قويۇۋىدى، ئۇ ئەمەل - مەرتىۋىسىنى كىچىك كۆرۈپ قېچىپ كەتتى. ۋايجىراۋانا بىلەن شاھزادە ناجا ئۇنى قوغلاپ چۈشۈپمۇ بويسۇندۇرالمىدى. شۇنىڭ بىلەن يۇرۇن سۇلتان ئۇنىڭغا قايتىدىن «پەلەك تەڭدىشى ئەۋلىيا ئەزەم» ئۇنۋانىنى بېرىپ ئەرشكە ئاچىقتى. ئۇنىڭ ئەمىلى بولغان بىلەن مائاش بېرىلمەيتتى. ئۇ پىرونۇس شاپتۇللۇق بېغىنى باشقۇرۇشقا قويۇلغاندىن كېيىن شاپتۇللارنى ئوغرىلاپ يەپ كەتتى. قاشبۇلاققا كېلىپ نازۇنېمەتلەرنى، شارابلارنى ئوغرىلىدى. بەزمىنى قالايمىقان قىلىۋەتتى ۋە تۇشتا سارىيىغا ئوغرىلىقچە كىرىپ پېشۋا چالنىڭ ئىسكىر - ناياپلىرىنى بۇلاپ ئەرشتىن قېچىپ چۈشۈپ كەتتى. يۇرۇن سۇلتان يۈز مىڭ ئەرش لەشكىرىنى ئەۋەتىپمۇ ئۇنى بويسۇندۇرالمىدى. كېيىن ئاۋالوكتسۋارا ئەۋلىيا ئەرلاڭ بىلەن ئۇنىڭ قېرىندىشىنى ئەۋەتىۋىدى، ئۇ سېھىرگەرلىك قىلىپ بوي بەرمىدى. ئاخىر ئەۋلىيا پېشۋاسى ئالماس بىلەزۈك بىلەن ئۇنى ئۇرۇپ يىقىتقاندىن كېيىنلا ئەرلاڭ ئۇنى قولغا چۈشۈردى. ئەرشكە ئاچىققاندىن كېيىن يۇرۇن سۇلتان ئۇنى چېپىپ تاشلاشقا بۇيرۇدى. بىراق قىلىچ، نەيزە ۋە گۈلدۈرماما، چاقماقلارنىڭ ھېچقايسىسى ئۇنىڭغا كار قىلمىدى. بۇ چاغدا ئەۋلىيا پېشۋاسى سۇلتاننىڭ رۇخسىتى بىلەن ئۇنى ئاپىرىپ رەم ئوچىقىغا تاشلاپ كۆيدۈردى. قىرىق توققۇزىنچى كۈنى ئوچاقنىڭ ئاغزى ئېچىلىشى بىلەنلا، ئۇ ئوچاق ئىچىدىن سەكرەپ چىقىپ، پەلەك كۈتۋاللىرىنى ئۇرۇپ يىقىتىپ، نۇرانە قەسىر بىلەن خىسلەتدار قەسرىگە بېسىپ كىردى. باقاۋۇل ئوردا بېگى ئۇنىڭ ئالدىنى توسۇپ قاتتىق ئېلىشتى، ئوتتۇز ئالتە گۈلدۈرماما سەركەردىسىمۇ كېلىپ ئۇنى قورشىۋالدى. بىراق، ئۇلارمۇ تاكى ھازىرغىچە ئۇنىڭغا يېقىنلىشالمىدى. ئەھۋال ناھايىتى جىددىي، شۇ ۋەجدىن، يۇرۇن سۇلتان ئۆزلىرىدىن ياردەم تىلەپ مېنى ئەۋەتكەنىدى !

تاتھاگاتو بۇ باياننى ئاڭلاپ دەرھال ئاناندا، ماخاكاسياپا ئىسىملىك ئىككى مۇرىتىنى ئەگەشتۈرۈپ، ئىبادەتخانىدىن چىقتى - دە، خىسلەتدار قەسىرنىڭ ئالدىغا يېتىپ كەلدى. بۇ يەردىكى ۋارقىراپ - جارقىراشلار قۇلاق - مېڭىنى يەپ كەتكۈدەك دەرىجىدە بولۇپ، ئوتتۇز ئالتە گۈلدۈرماما مالائىكىسى سۇن ۋۇكۇڭنى ئارىغا ئېلىۋالغانىدى. بۇ چاغدا تاتھاگاتو پەرمان چۈشۈردى:

− گۈلدۈرماما سەركەردىلىرى جەڭنى دەرھال توختاتسۇن، بارگاھ ئېچىۋېتىلىپ ئەۋلىيا ئەزەم مېنىڭ ئالدىمغا ئېلىپ كېلىنسۇن، مەن ئۇنىڭ قانداق سېھرىي قۇدرىتى بارلىقىنى سوراپ باقاي !

سەركەردىلەر جەڭنى توختىتىپ چېكىندى. سۇن ۋۇكۇڭمۇ سېھرىي قىياپىتىدىن يېنىپ، ئۆز ئەسلىگە قايتتى ۋە تاتھاگاتونىڭ ئالدىغا دەرغەزەپ بىلەن كېلىپ:

− قەيەردىن كەلگەن شاپائەتچىسەن؟ ئەجەب لەشكەرلەرنى توختىتىپ مېنى سوراق قىلماقچى بولۇۋاتىسەنا؟ − دەپ ۋارقىرىدى.

تاتھاگاتو كۈلۈپ قويۇپ:

− ئامىتابا ! مەن كۈنپېتىشتىكى بېھىشتىن كەلگەن ساكيامۇنى بولىمەن. بۈگۈن ھەددىڭدىن ئېشىپ كۆرەڭلەپ، ئەرشكە ئۆكتە قوپقانلىقىڭنى ئاڭلىدىم. ئۆزۈڭ قەيەردە تۇغۇلۇپ چوڭ بولغان، قاچان ئىستىقامەت قىلغان؟ نېمىشقا بۇنچە زوراۋانلىق قىلىسەن؟ − دېدى.

− سۆزۈمگە قۇلاق سالسىلا ! − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ تۆۋەندىكى نەزمىنى باشلاپ:

كائىنات تۇغقان زېرەك بىر ئەۋلىيادۇرمەن ئۆزۈم،

ئۇشبۇ گۈلشەن تېغىدىكى مايمۇنلار سەردارىمەن.

بولدى ھۆر ماكان ماڭا سۇ پەردىلىك غارنىڭ ئىچى،

دوست تۇتۇپ، ئۇستاز تۇتۇپ بولدۇم سېھىر پالۋانىمەن،

كۆپ ئۆمۈر كۆرمەككە ئۆگەندىم ماھارەت شۇنچە كەڭ،

قادىر بولدۇم كۈللى خىلدا ئۆزگىرىشكە بىمالال،

ئەمدى تار كەلدى بۇ دۇنيا مەن ئۈچۈن قەپەس كەبى.

شۇ سەۋەب ھەم ئەرشتە تۇرماقنى چوقۇم قىلدىم خىيال.

ئۇشبۇ خىسلەتدار قەسىر باقىي ئەمەس ھېچكىمگىمۇ،

تاكى ئەزەلدىن ئالمىشىپ كەلگەن بۇ تەخت ھەم بۇ خاقان.

مەردكە شان خاستۇر ھامان، ئەمدى پەيت كەلدى ماڭا،

ئېلىشار مەيدان ئارا گەر كىمىكى بولسا قەھرىمان.

تاتھاگاتو بۇنى ئاڭلىغاندىن كېيىن سوغۇق بىر كۈلۈپ قويدى ۋە:

− سەن ئەسلىي مايمۇن زاتى تۇرۇقلۇق يەنە نامەردلىك قىلىپ تېخى يۇرۇن سۇلتان بىلەن ئورۇن تالاشماقچى بولۇۋاتامسەن؟ ئۇ كىچىكىدىن تارتىپ جان كۆيدۈرۈپ، بىر مىڭ يەتتە يۈز ئەللىك قېتىملىق بالايىئاپەتنى بېشىدىن ئۆتكۈزدى. ھەربىر بالايىئاپەت يىگىرمە توققۇز مىڭ ئالتە يۈز يىلغا باراۋەر بولىدۇ. قېنى ھېسابلاپ كۆرگىن، قانچە يىل بولىدىكەن؟ ئۇ مۇشۇ ئەجرى ئۈچۈن جاھان راھىتىدىن مەڭگۈ بەھرىمەن بولۇشقا ھەقلىق ئەمەسمۇ؟ سەن جاھان كۆرمىگەن ھايۋان بۇنچىلىك چوڭ سۆزلەپ كەتمىگىن ! − دېدى.

− ئۇ ياشقا چوڭ، ئەجرى كۆپ بولسىمۇ، بۇ يەردە مەڭگۈ تۇرۇۋالسا بولمايدۇ - دە، − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ، − «خانلىق تۇرغاي ئالمىشىپ، ئەتە كەلگەي ماڭا يېتىپ» دېگەن گەپ بار. ئۇ ئەرش قەسرىنى ماڭا ئۆتۈنۈپ بېرىپ، بۇ يەردىن چىقىپ كەتسىلا بولدى. ئەگەر ئۆتۈنۈپ بەرمەيدىكەن، ئالەمنى مالەم قىلىپ، مەڭگۈ تىنچ قىلمايمەن !

− بۇ سەلتەنەت قەسرىنى تالىشىدىغانغا سېنىڭ مەڭگۈ قېرىماسلىق ماھارىتىڭدىن باشقا يەنە قانداق كارامىتىڭ بار ئىدى؟

− ھۈنەر دېسە مەندە ئېشىپ - تېشىپ تۇرۇپتۇ. يەتمىش ئىككى خىل ئۆزگىرەلەيمەن، ھەرقانداق بالايىئاپەتتىمۇ ئۆلمەي مەڭگۈ ياش تۇرالايمەن. بۇلۇتلار ئۈستىدە پەرۋاز قىلىپ، بىر موللاق ئېتىشىمدا بىر يۈز سەكسەن مىڭ چاقىرىم يۈرەلەيمەن. مۇشۇ ماھارەتلىرىم بىلەن ئەرش قەسرىدە تۇرۇشقا مۇناسىپ بولالمامدىمەن؟

− ئۇنداق بولسا بىز پۈتۈشەيلى، ئوڭ قولۇمنىڭ ئالىقىنىدىن بىرلا موللاق ئېتىپ چىقىپ كېتەلىسەڭ ئۇتقان ھېساب بول، قايتا جەڭ قىلىپ ئېلىشىپمۇ يۈرمىگىن، يۇرۇن سۇلتان ئەرشنى ساڭا بىكارلاپ بېرىپ، كۈنپېتىشقا كەتسۇن. ئەگەر ئالىقىنىمدىن چىقىپ كېتەلمىسەڭ، يەرگە قايتىپ چۈشۈپ ماھارىتىڭنى ئاشۇرغاندىن كېيىن ئاندىن كېلىپ ئېلىشقىن.

سۇن ۋۇكۇڭ ئۇنىڭ سۆزىنى ئاڭلىغاندىن كېيىن «تاتھاگاتو دېگەن بۇ بىرنېمە تازا ھاماقەتمۇ نېمە؟ مەن بىر موللاق ئېتىشىمدا بىر يۈز سەكسەن مىڭ چاقىرىم يۈرەلەيدىغان تۇرسام، ئۇنىڭ ئالىقىنى بىر چىمۇ چىقمايدىغان تۇرسا، سەكرەپ چىقىپ كېتەلمەسمەنما؟» دېگەننى كۆڭلىدىن ئۆتكۈزدى - دە، دەرھال:

− ئۇنداق بولسا گەپلىرىدە تۇرالامدىلا؟ − دەپ سورىدى.

− گېپىم گەپ ! − دېدى تاتھاگاتو ۋە شۇئان ئالىقىنىنى ئاچتى. ئۇنىڭ ئالىقىنىنىڭ چوڭ - كىچىكلىكى نېلۇپەر يوپۇرمىقىچىلىك بار ئىدى.

سۇن ۋۇكۇڭ گۈرزىسىنى قۇلىقىغا سېلىپ قويۇپ، مەردانە قىياپەتتە تاتھاگاتونىڭ ئالىقىنىغا دىككىدە سەكرەپ چىقتى ۋە:

− خوش ئەمىسە، مەن كەتتىم ! − دېگەن پېتى بۇلۇتلارنى ئارقىغا تاشلاپ كۆزدىن غايىب بولدى.

تاتھاگاتو ئۇنى ئەقىل كۆزى بىلەن كۆزىتىپ تۇردى. سۇن ۋۇكۇڭ خۇددى چاقپەلەكتەك پىلدىرلاپ ئالغا كېتىۋاتاتتى. ئۇ كېتىۋېتىپ بىردىنلا بەش تال گۆش تۈۋرۈككە دۇچ كەلدى. ئۇنىڭ ئەتراپىنى كۆكۈچ تۇمان قاپلىغانىدى.

«بۇ ئاداققى پەللە بولسا كېرەك، ئەمدى قايتىپ كەتسەم، تاتھاگاتو كېپىل بولسا خىسلەتدار قەسرى جەزمەن ئىلكىمگە ئۆتىدۇ، − ئۇ سەل ئويلىنىۋالغاندىن كېيىن، − ياق، ئالدىراپ كەتمەي. تاتھاگاتوغا گەپ قىلىش ئاسان بولسۇن ئۈچۈن بۇ يەرگە بىرەر بەلگە قىلىپ قوياي» دېدى - دە، بىر تال مويىنى يۇلۇۋېلىپ «سۈف» قىلغىنىچە «ئۆزگەر» دەپ ئىلتىجا قىلدى. شۇئان قېنىق سىياھقا چىلانغان بىر تال موي قەلەم پەيدا بولدى. ئۇ ئوتتۇرىدىكى تۈۋرۈككە چوڭ - چوڭ قىلىپ «پەلەك تەڭدىشى ئەۋلىيا ئەزەم بۇ يەرنى سەيلە قىلىپ كەتتى» دېگەن خەتنى يېزىپ قويدى. خەتنى يېزىپ بولغاندىن كېيىن مويىنى يىغىشتۇردى ۋە ئەدەبسىزلىك بىلەن بىرىنچى تۈۋرۈكنىڭ تۈۋىگە مايمۇن پەدىسىدە سىيىپ قويدى. ئاندىن كەينىگە بۇرۇلۇپ بۇلۇتلار ئۈستىدە موللاق ئېتىپ ئەسلىي جايىغا قايتىپ كەلدى ۋە تاتھاگاتونىڭ ئالىقىنىدا تۇرۇپ:

− مەن بېرىپ - كېلىپ بولدۇم، سىلى يۇرۇن سۇلتانغا بېرىپ ئېيتسىلا، ئۇ سەلتەنەت قەسرىنى ماڭا ئۆتۈنۈپ بەرسۇن ! − دېدى.

− ھەي، سىيگەك مايمۇن ! − دېدى تانھاگاتو ئۇنى تىللاپ، − سەن مېنىڭ ئالىقىنىمدىن چىقالمىدىڭغۇ !

− سىلى نېمىنى بىلىدىلا، مەن ئەرشنىڭ ئەڭ چېتىگىچە باردىم. قارىسام بەش قىزىل گۆش تۈۋرۈك كۆكۈچ تۇمانغا قاپلىنىپ تۇرۇپتۇ. ئۇ يەرگە بەلگە قىلىپ قويدۇم. ئىشەنمىسىلە بىللە بېرىپ كۆرۈپ باقايلى ! − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ.

− بېرىش ھاجەتسىز، ئۆزۈڭ بېشىڭنى ئېگىپ قاراپ باققىن ! − دېدى تاتھاگاتو.

سۇن ۋۇكۇڭ ئوت چاقناپ تۇرغان كۆزلىرىنى يوغان ئېچىپ، تۆۋەنگە ئېگىلىپ قارىغۇدەك بولسا، تاتھاگاتونىڭ ئوتتۇرا بارمىقىغا «پەلەك تەڭدىشى ئەۋلىيا ئەزەم بۇ يەرنى سەيلە قىلىپ كەتتى» دېگەن خەت يېزىلغان ھەم ئوڭ بارمىقىنىڭ تۈۋىدىن مايمۇن سۈيدۈكىنىڭ بەتبۇي پۇرىقى كېلىۋاتقانىكەن. سۇن ۋۇكۇڭ ھەيران بولۇپ:

− بۇ قانداق بولغىنى ! مەن بۇ خەتنى ئەرش تۈۋرۈكىگە يېزىپ قويغان تۇرسام، قانداق قىلىپ سىلىنىڭ بارماقلىرىغا كېلىپ قالدى؟ بۇ يەردە چوقۇم بىر سېھىرگەرلىك بار. مەن ئىشەنمەيمەن ! توختاپ تۇرسىلا، مەن يەنە بىر بېرىپ كېلەي، − دېدى.

سۇن ۋۇكۇڭ مېڭىشقا تەييارلىنىپ تۇرۇشىغا تاتھاگاتو بىر شاپىلاق قويۇپلا ئۇنى غەربىي ئەرش دەرۋازىسىدىن دومىلىتىپ چۈشۈرۈۋەتتى - دە، بەش بارمىقىنى ئالتۇن، ياغاچ، سۇ، ئوت، تۇپراقتىن ئىبارەت بىر - بىرىگە تۇتىشىپ تۇرىدىغان بەش تاغقا ئايلاندۇرۇپ، ئۇنىڭغا بەش ئاناسىر تېغى دەپ نام قويۇپ، سۇن ۋۇكۇڭنى يېنىككىنە باستۇرۇپ قويدى. بۇنى كۆرگەن گۈلدۈرماما مالائىكىلىرى بىلەن ئاناندا ۋە ماخاكاسياپالار چاۋاك چېلىشىپ «بەلەن بولدى، ئەجەپ بەلەن بولدى !» دەپ ئاپىرىن ئوقۇشتى.

تاتھاگاتو سۇن ۋۇكۇڭنى تاغ ئاستىغا باستۇرۇپ قويغاندىن كېيىن، ئاناندا بىلەن ماخاكاسياپانى چاقىرىپ، كۈنپېتىشتىكى بېھىش دىيارىغا قايتماقچى بولدى. شۇ ئەسنادا ئىككى ئەرش پالۋانى خىسلەتدار قەسرىدىن يۈگۈرۈپ چىقىپ:

− تاتھاگاتو، سەل كۈتۈپ تۇرسىلا، ئۇلۇغ ئىگەم كېلىۋاتىدۇ، − دېدى.

تاتھاگاتو بۇ سۆزنى ئاڭلاپ كەينىگە بۇرۇلۇپ قارىدى. ھايت - ھۇيت دېگۈچە ھەشەمەتلىك بېزەلگەن ئەنقا تەختىراۋانلار پەلەكنى زىلزىلىگە سالغان نەغمە - ناۋا، گۈزەل قەسىدە كۈيلىرى، رەڭدار چاچقۇ ۋە خۇش پۇراق كۈجە - ئىسرىقلار ئىچىدە يېتىپ كەلدى. يۇرۇن سۇلتان تەختىراۋان ئىچىدىن چىقىپ:

− ھەزرەتلىرىنىڭ جادۇگەرنى ئۇجۇقتۇرغىنىغا كۆپ رەھمەت. بولسا بىرەر كۈن تۇرۇپ بەرگەن بولسىلا، ئەۋلىيالارنى چاقىرىپ كۆڭلىمىزنى ئىزھار قىلار ئىدۇق، − دېدى.

تاتھاگاتو رەت قىلىشقا كۆڭلى ئۇنىماي، قولىنى جۈپلەپ تەشەككۈر بىلدۈردى ۋە:

− مەن ئىززەتلىك ئىگەمنىڭ ئىلتىپاتى بىلەن بۇ يەرگە كەلگەن، كۈچ - ماھارىتىممۇ چاغلىق. يەنىلا ئىززەتلىك ئىگىمىز بىلەن ئەۋلىيالىرىمىز تەلەيلىك ئىكەن. رەھمەت ئېيتىشقا ئەرزىگۈدەك نېمىسى بولسۇن؟ − دېدى.

يۇرۇن سۇلتان شۇئان گۈلدۈرماما مالائىكىلىرىنى ئەۋەتىپ ئەرشتىكى بارلىق بەگ - سىپاھلارنى، مالائىكى، ئەۋلىيالارنى، پېشۋا، سەركەردىلەرنى چاقىرىپ كېلىشكە بۇيرۇدى ۋە تۆت چوڭ پەلەك مۇرەببىسى بىلەن توققۇز جەننەتتىكى پەرىزاتلارغا ئەرشتىكى ھەرقايسى قەسىر، ئوردىلارنى ئاچقۇزۇپ، تاتھاگاتونى سەلتەنەت مۇنبىرىگە تەكلىپ قىلىپ، تۈرلۈك نازۇنېمەتلەرنى، ئېسىل شارابۇ ئەنتۇھۇرلارنى، پىرونۇس شاپتۇللىرىنى كەلتۈردى.

بىرئازدىن كېيىن يۇرۇن قۇتبۇل ساماۋى ھەزرەتلىرى، يۇقىرى قۇتبۇل گۆھىرى ھەزرەتلىرى، ساقىپ قۇتبۇل پەزىلەت ھەزرەتلىرى، ھاۋايىخان ھەزرەتلىرى، قابىس يۇلتۇز تۆرە، ئۈچ چاپارمەنلەر، پەلەك شاھلىرى ۋە ناجا قاتارلىق پەلەك مۆتىۋەرلىرى قاتار - قاتار تۇغ - ئەلەملەر ئاستىدا قوللىرىدا ئېسىل گۆھەر - مەرۋايىتلارنى، ئابىھايات مېۋىلىرىنى، خۇش ئەمبەر گۈل - گىياھلارنى كۆتۈرۈشكەن ھالدا تاتھاگاتونىڭ ئالدىغا كېلىپ تاۋاپ قىلىشتى ۋە بىردەك:

− جادۇگەر مايمۇننى تەڭداشسىز قۇدرەتلىرى بىلەن يەڭگەنلىرىگە بارىكاللا ! سۇلتان ئالىيلىرى ئۆزلىرىگە رەھمەت ئېيتىش يۈزىسىدىن بىزنى بۇ بەزمىگە تەكلىپ قىلدى. جانابلىرى بۇ بەزمىگە بىر ئىسىم قويۇپ بەرسىلە قانداق؟ − دېيىشتى.

تاتھاگاتو ئەۋلىيالارنىڭ تەكلىپىنى قوبۇل قىلىپ:

− ئۇنداق بولسا بۈگۈنكى بۇ بەزمىنى «ئەرش ئاسايىشلىق بەزمىسى» دەيلى، − دېدى.

− ناھايىتى باب ئىسىم، ناھايىتى باب ئىسىم ! − دېيىشتى ئەۋلىيالار بىردەك تەستىقلىشىپ.

شۇنىڭدىن كېيىن ھەممەيلەن تېگىشلىك جايلىرىدىن ئورۇن ئېلىپ، قەدەھلەرنى ئايلاندۇرۇپ، نەغمە -ناۋانى باشلىۋەتتى. ھەممەيلەن غەرق مەست بولدى. شۇ ئارىدا چارلىغۇچى بەگ يۈگۈرۈپ كىرىپ:

− ئەۋلىيا ئەزەم بېشىنى چىقىرىۋاپتۇ ! − دەپ خەۋەر قىلدى.

− ھېچ ۋەقەسى يوق، ئەنسىرىمەڭلار ! − دېدى تاتھاگاتو ۋە يېڭىدىن «ھىم، ما، نى، با، مۇ، نۇ» دېگەن ئالتە خەت يېزىلغان بىر باغاقچىنى چىقىرىپ، ئانانداغا بەردى ۋە ھېلىقى تاغنىڭ چوققىسىغا چاپلاپ قويۇشقا بۇيرۇدى.

ئاناندا بۇ باغاقچىنى ئېلىپ ئەرش دەرۋازىسىدىن چىقتى - دە، بەش ئاناسىر تېغىنىڭ چوققىسىغا يېتىپ كېلىپ چوڭ بىر چاسا تاشقا مەھكەم قىلىپ چاپلاپ قويدى. ھېلىقى تاغدىن يىلتىزلار ئۆسۈپ چىقىپ يېرىقلار ئېتىلدى. سۇن ۋۇكۇڭغا پەقەت نەپەس ئالغۇدەك، قوللىرىنى چىقىرىپ مىدىرلاتقۇدەكلا ئورۇن قالدى.

− باغاقنى چاپلاپ قويدۇم، − دېدى ئاناندا قايتىپ كېلىپ.

تاتھاگاتو يۇرۇن سۇلتان بىلەن خوشلىشىپ، ئىككى مۇرىتىنى

ئەگەشتۈرۈپ ئەرش دەرۋازىسىدىن چىقتى - دە، توساتتىن

مېھىر - شەپقىتى قوزغىلىپ، سۈرە - ئەپسۇن ئوقۇپ بەش ئاناسىر تېغىغا بىر زېمىن مۇئەككىلىنى چاقىرتتى ۋە بەش جەھەت ساتيالىرى بىلەن بىرگە مۇشۇ تاغدا يېتىپ - قوپۇپ سۇن ۋۇكۇڭغا نازارەتچىلىك قىلىشقا بۇيرۇدى. سۇن ۋۇكۇڭنىڭ قورسىقى ئاچقاندا، ئۇلار تۆمۈر ساقا يېگۈزدى، ئۇسسىغاندا مىس شەربىتى ئېرىتىپ ئىچكۈزدى. خەير، جازا مۇددىتى توشقاندا ھامان ئۇنى قۇتۇلدۇرىدىغان ئادەم چىقىپ قالار. ئۇنىڭ كۈلپەتلىك كۈنلىرىنىڭ قاي زامان ئاخىرلىشىدىغانلىقىنى كېيىنكى بابتىن ئاڭلىغايسىز 

**سەككىزىنچى باب**

تاتھاگاتونىڭ مۇقەددەس نومنى نازىل قىلىپ ئالەمگە جاكار قىلغانلىقى

ئاۋالوكتسۋارانىڭ بۇيرۇققا بىنائەن چاڭئەنگە كەلگەنلىكى

تاتھاگاتو لىنشەن تېغىدىكى مۇقەددەس لېييىڭ ئىبادەتخانىسىدا تۇرۇۋاتقان كۈنلىرىنىڭ بىرىدە بارلىق بۇددىست، بۇدساتۋا، راھىب، راھىبەلەرنى چاقىرىپ مۇنداق دېدى:

− ھازىر كۈز پەسلىنىڭ تازا مەمۇرچىلىق كۈنلىرى ئىكەن. مەندە بىر گۆھەر تاۋاق بار، ئۇنىڭغا ئەڭ نەپىس گۈلى - رەيھانلارنى، ئېسىل مېۋىلەرنى تېزىپ سىلەرگە بىر «تاۋاق بەزمىسى» قىلىپ بەرسەم قانداق دەيسىلەر؟

كۆپچىلىك ئالىقانلىرىنى جۈپلىگەن ھالدا ئۈچ مەرتەم تەزىم بەجا كەلتۈرۈپ، ماقۇللۇق بىلدۈرۈشتى. تاتھاگاتو تاۋاقتىكى گۈل، مېۋىلەرنى ئانانداغا كۆتۈرگۈزۈپ، ماخاكاسياپانى تارقىتىپ بېرىشكە بۇيرۇدى. بەزمە ئەھلى بۇنىڭدىن چەكسىز مىننەتدار بولۇپ، نەزمە ئوقۇشۇپ رەھمەت ئېيتىشتى.

بۇدساتۋالار نەزمىلىرىنى ئوقۇپ بولغاندىن كېيىن تاتھاگاتودىن بۇ ئىشنىڭ تېگى - تەكتىنى ۋە سەۋەبىنى چۈشەندۈرۈپ بېرىشنى ئۆتۈندى. تاتھاگاتو رازىمەنلىك بىلەن خەير - ساخاۋەت، ئىلىم - ھېكمەت ۋە پەزلى - كامالەت ھەققىدە دانا بايانلىرىنى بىرمۇبىر زىكىر ئەيلىدى ۋە ئاندىن كۆپچىلىككە قاراپ:

− بىلىشىمچە، تۆت ئىقلىمدىكى كەرەملىك ۋە رەزىللىكلەر بىر - بىرىگە ئوخشاش بولمايۋاتىدۇ. شەرقىي پۇرۋاۋىدىخادىكىلەر ئەدەپ - قائىدىلىك، خۇش پېئىل ۋە ئېغىر - بېسىقتۇر. شىمالىي كۇرۇدۋىپادىكىلەر جېدەلخور، مىجەزى قوپال بولسىمۇ، پالاكەتراقتۇر. قولىدىن ئانچە ئىش كەلمەيدۇ. بىز غەربىي گۇدادىكىلەر تەمەخور ۋە ئۇرۇشقاق ئەمەسمىز، ئۇزاق ئۆمۈر كۆرىمىز. جەنۇبىي جامبۇدۋىپادىكىلەر بولسا ئۇرۇش ۋە جەڭگى - جېدەل بىلەن ئۆتىدۇ، ئۇ يەر ھەقىقەتەن بىر قاباھەت دېڭىزى. ھازىر يېنىمدا ئۈچ مۇقەددەس نوم بار. ئۇ، كىشىلەرنى رەھىمدىللىككە، ياخشىلىققا ئۈندىيەلەيدۇ، − دېدى.

بۇدساتۋالار بۇ سۆزنى ئاڭلىغاندىن كېيىن، ئالىقانلىرىنى جۈپلەپ تاتھاگاتوغا چوقۇندى ۋە ئۇنىڭ ئالدىغا كېلىپ:

− سىلىدە قايسى مۇقەددەس ئۈچ نوم بار؟ − دەپ سوراشتى.

− بىرىنچى نوم ئاسمان ھەققىدە، ئىككىنچى نوم يەر ھەققىدە، ئۈچىنچى نوم ئالۋاستىلار ھەققىدە، − دېدى تاتھاگاتو سۆزىنى داۋاملاشتۇرۇپ ، − بۇلار جەمئىي ئوتتۇز بەش قىسىم بولۇپ، بىر يۈز ئەللىك مىڭ بىر يۈز قىرىق تۆت كىتابتۇر. مەن ئۇنى شەرقىي پۇرۋاۋىدىخاغا ئەۋەتمەكچى بولۇۋاتىمەن. بىرەر ئىقتىدارلىق كىشى شەرقىي دىيارغا بېرىپ ئىخلاسمەن مۇخلىستىن بىرنى تاپسا، ئۇ تاغۇدەريالارنى ئېشىپ مېنىڭ قېشىمغا كېلىپ، نوملارنى شەرقىي دىيارغا ئەكېتىپ تارقاتسا دەيمەن. قېنى قايسىڭلار بېرىشنى خالايسىلەر؟

ئۇنىڭ سۆزى تۈگىشى بىلەن ئاۋالوكتسۋارا بۇدساتۋا مۇنبەر ئالدىغا كېلىپ، ئۈچ قېتىم تەزىم بەجا كەلتۇرگەندىن كېيىن:

− شاگىرتلىرى كەم ئەقىل بولساممۇ شەرقىي دىيارغا بېرىپ مۇقەددەس نومنى ئەكېتىدىغان كىشىنى تېپىپ كېلىش-نى خالايمەن، − دېدى.

تاتھاگاتو ئۇنى كۆرۈپ ئىنتايىن خۇشال بولدى ۋە:

− شۇنداق، سىزدىن باشقىلارمۇ ئۇ يەرگە بېرىشقا يارىمايدۇ، سىزدە كامالەتكە يەتكەن ماھارەت بار، سىز بارسىڭىز بولىدۇ، − دېدى.

− شەرقىي دىيارغا ھازىرلا ئاتلىنىمەن، تاپىلايدىغان قانداق سۆزلىرى باركىن؟

− بېرىشىڭىزدا يولنى ئوبدان كۆزىتىڭ، كۆك قەھرىدىن مېڭىشىزغا بولمايدۇ، بۇلۇت، تۇمانلار ئۈستىدىلا ماڭىسىز. تاغۇدەريالارغا ئوبدان زەن سېلىپ، يولنىڭ قانچىلىك كېلىدىغانلىقىنى ئەستە تۇتۇۋېلىپ مۇقەددەس نومنى ئەكەتكۈچىگە ياخشى تاپىلاپ قويۇڭ. بىراق، ئۇ سەپەردە پېشكەللىكلەرگە يولۇقۇشى مۇمكىن. شۇڭلاشقا، مەن سىزگە بەش دانە گۆھەر بېرىپ قوياي.

تاتھاگاتو شۇئان ئاناندا بىلەن ماخاكاسياپاغا كىمخاب كاسايادىن بىرنى، توققۇز بوغۇملۇق قەلەي ھاسىدىن بىرنى ئاچىققۇزدى ۋە بۇدساتۋاغا سۇنۇپ تۇرۇپ:

− بۇ كىمخاب كاسايا بىلەن قەلەي ھاسىنى مۇقەددەس نومنى ئېلىشقا كېلىدىغان كىشى ئۆزى ئىشلەتسۇن، ئەگەر بۇ يەرگە كېلىشكە قەتئىي نىيەت باغلىسا، بۇ كاسايانى كىيسە بىر يەرگە چۈشۈپ كېتىشتىن ساقلىنالايدۇ،ھاسىنى ئېلىۋالسا زىيانكەشلىككە ئۇچرىمايدۇ، − دېدى.

بۇدساتۋا نەرسىلەرنى تەزىم بەجا كەلتۈرۈپ ئېھتىرام بىلەن قوبۇل قىلدى. ئارقىدىنلا تاتھاگاتو ئۈچ چەمبەرنى چىقىرىپ بۇدساتۋاغا بەرگەندىن كېيىن:

− بۇ گۆھەر «چىڭىتقۇچى چەمبەر» دەپ ئاتىلىدۇ. بۇ ئۈچىسى ئوخشاشتەك قىلسىمۇ، لېكىن رولى ئوخشىمايدۇ. سىزگە چەمبەرنى چىڭىتىش ئەپسۇنىدىن ئۈچنى ئېيتىپ بېرەي، يولدا قولىدىن ئىش كېلىدىغان بىرەر ئالۋاستىغا ئۇچراپ قالسىڭىز، ئۇنى ياخشىلىققا ئۈندەپ، ھېلىقى مۇقەددەس نومنى ئەكەتكۈچىگە شاگىرت قىلىپ قويۇڭ. ئەگەر گەپكە كىرمىسە، بۇ چەمبەرنى بېشىغا كىيگۈزۈپ قويسىڭىز، باش ئۇستىخانلىرى بىلەن ئۆزلۈكىدىن تۇتىشىپ قالىدۇ. ھەربىر چەمبەرنىڭ ئۆزىگە تەئەللۇق ئەپسۇنىنى ئوقۇسىڭىزلا بېشى ئاغرىپ، كۆزلىرى پولتىيىپ، مېڭىسى يېرىلغۇدەك بولىدۇ - دە، بىزنىڭ يولىمىزغا ئاسانلا كىرىدۇ، − دېدى.

بۇدساتۋا بۇ سۆزلەرنى ئاڭلاپ دەرھال ھۆرمەت بىلدۈرۈپ چىقىپ كەتتى ۋە راھىب خۇيئەننى ھەمراھ بولۇشقا چاقىرىۋالدى. خۇيئەن ئالۋاستىلارنى بويسۇندۇرۇش ئۈچۈن خۇددى زەبەردەس كۈچتۈڭگۈرلەرگە ئوخشاش مىڭ جىڭ ئېغىرلىقتىكى بىر تۆمۈر كالتەكنى ئېلىپ بۇدساتۋاغا ئەگەشتى. بۇدساتۋا كاسايانى بىر بوپىغا يۆگەپ ئۇنىڭغا يۈدۈگۈزۈپ قويدى ھەم ئالتۇن چەمبەرنى ئاللىقانداق بىر يېرىگە يوشۇرۇپ، قەلەي ھاسىنى تايانغان ھالدا لىنشەن تېغىدىن تۆۋەنگە قاراپ راۋان بولدى.

بۇدساتۋا تاغ باغرىغا چۈشكەندە، يۈيجىن بۇتخانىسىنىڭ ئالتۇن باش پىركامىلى دەرۋازا ئالدىدا ئۇنى كۈتۈۋېلىپ، چاي ئىچىپ كېتىشكە تەكلىپ قىلدى. بۇدساتۋا ھايال بولالمايدىغانلىقى ھەققىدە ئۆزرە ئېيتىپ:

− ھازىر تاتھاگاتونىڭ تاپشۇرۇقى بىلەن شەرقىي دىيارغا مۇقەددەس نومنى ئەكېتىدىغان ئادەم تاپقىلى كېتىۋاتىمەن، − دېدى.

− مۇقەددەس نومنى ئەكېتىدىغان كىشى قاچان يېتىپ كېلىدۇ؟ − سورىدى پىركامىل.

− بىرنېمە دەپ بولمايدۇ. مۇشۇ ئىككى - ئۈچ يىل ئىچىدە كېلىشى ياكى ئۇنىڭدىن ئۇزۇنراقتا كېلىشى مۇمكىن.

بۇدساتۋا شۇنداق دېدى - دە، پىركامىل بىلەن خوشلىشىپ، گاھ بۇلۇت، گاھ تۇمانلار ئۈستىدە يۈرۈپ، سەپىرىنى داۋاملاشتۇردى.

ئۇستاز ۋە شاگىرت ئىككىسى كېتىۋېتىپ بىردىنلا ئاستا لۆمشۈپ ئېقىۋاتقان كەڭ بىر دەريانى كۆردى. بۇ ليۇشاخې دەرياسى ئىدى.

− شاگىرتىم، − دېدى بۇدساتۋا خۇيئەنگە قاراپ، − بۇ دەريادىن ئۆتۈش ھەقىقەتەن قىيىندەك قىلىدۇ. مۇقەددەس نومنى ئەكېتىدىغان كىشى بۇ يەردىن ئۆتىمەن دەپ چۆكۈپمۇ كېتەرمۇ؟

− بۇ دەريانىڭ كەڭلىكى قانچىلىك كېلەر، ئۇستازىم؟ − سورىدى خۇيئەن.

بۇدساتۋا يۈرۈشتىن توختاپ دەرياغا نەزەر تاشلىدى. توساتتىن، ئېقىننىڭ ئىچىدىن بىر ئالۋاستى كۆتۈرۈلۈپ چىقتى. ئۇ شۇ قەدەر بەتبەشىرە ئىدىكى:

كۆكمۇ ئەمەس، قارىمۇ ئەمەس،

ئەپتى ئۇنىڭ نەس باسقان گويا.

ئېگىز ئەمەس، پاكارمۇ ئەمەس،

سىڭىر بولۇپ كەتكەن تەنلىرى

يالاڭ ئاياغ پۇتلىرى مانا.

يېنىپ تۇرار كۆزى چىراغدەك،

ئاغزى گويا تەڭنە - تاۋاقتەك.

قىزغۇچ چاچلىرى چاڭگىدەك چۇۋۇق،

چىشلىرى ئۇنىڭ ئۆتكۈر پىچاقتەك.

ۋارقىراشلىرى گۈلدۈرمامىدەك،

يۈگۈرەر بەئەينى ئۇچقۇر بوراندەك.

بۇ غەلىتە مەخلۇق بىر گۆھەر ھاسىنى تايانغان ھالدا قىرغاققا چىقىپ، بۇدساتۋانى تۇتۇش ئۈچۈن دېۋەيلەپ كەلدى. خۇيئەن تۆمۈر كالتىكى بىلەن ئۇنى توسۇۋېلىپ «قىمىرلىما !» دەپ ۋارقىرىدى.

غەلىتە مەخلۇق ھاسىسىنى كۆتۈرۈپ، ئۇنىڭغا ئېتىلدى، ئىككىسى ليۇشاخې دەرياسىنىڭ بويىدا ئون نەچچە مەرتەم ئېلىشىپمۇ بىر - بىرىنى يېڭەلمىدى، بىر چاغدا ھېلىقى مەخلۇق ئۆزىگە ئۇرۇلغان تۆمۈر كالتەكنى توسۇۋېلىپ:

− قاياقتىن كەلگەن راھىبسەن، مەن بىلەن قارشىلىشىشقا نېمە ھەددىڭ؟ − دېدى.

خۇيئەن:

− مەن ۋايجىراۋانانىڭ ئىككىنچى شاھزادىسى راھىب مۇچا خۇيئەن بولىمەن. ھازىر شەرقىي دىيارغا مۇقەددەس نومنى ئەكېتىدىغان ئادەم تېپىش ئۈچۈن ئۇستازىمنى قوغداپ كېتىۋاتىمەن. سەن نېمىشقا ھەددىڭدىن ئېشىپ بىزنىڭ يولىمىزنى توسۇيسەن؟ − دېدى.

ھېلىقى مەخلۇق بىر نەرسىنى ئېسىگە ئالغاندەك قىلىپ خۇيئەندىن سورىدى:

− يادىمدا قېلىشىچە، سىز جەنۇبىي دېڭىزدىكى ئاۋالوكتسۋارادىن قىزىل بامبۇكزارلىقتا تەلىم ئېلىۋاتىسىزغۇ دەيمەن؟ بۇ يەرگە قانداق كېلىپ قالدىڭىز؟

− ئەنە ئاۋۇ قىرغاقتا ئۇستازىم تۇرمامدۇ؟ − دېدى خۇيئەن.

ھېلىقى مەخلۇق بۇنى ئاڭلاپ ھودۇقۇپ تۇرۇپلا قالدى. مۇچا ئۇنىڭ ھاسىسىنى ئېلىۋېلىپ بۇدساتۋانىڭ ئالدىغا سۆرەپ ئەكەلدى. مەخلۇق بۇدساتۋاغا ئېگىلىپ تەزىم قىلىپ تۇرۇپ:

− بۇدساتۋا، گۇناھىمنى كەچۈرگەيسىز. مېنىڭ ئەرزىمنى ئاڭلاڭ. مەن ئالۋاستىمۇ ئەمەس، ئەسلىدە خىسلەتدار قەسىردىكى قوڭغۇراقلىق تەختىراۋاننىڭ پەردە قايرىغۇچى سەركەردىسى ئىدىم. شاپتۇل بەزمىسىدە ئېھتىياتسىزلىقتىن روجەكنىڭ ئەينىكىنى چېقىۋەتكىنىم ئۈچۈن، يۇرۇن سۇلتان مېنى سەككىز يۈز دەررە ئۇرۇپ يەر يۈزىگە قوغلىۋەتكەنىدى. شۇنىڭدىن كېيىن مۇشۇ ھالەتكە چۈشۈپ قالدىم. بۇنى ئاز دەپ، ئۇ يەنە ھەر يەتتە كۈندە ئۇچار خەنجىرىنى ئەۋەتىپ باغرىمنى تىلىۋېتىپ قايتىدۇ. بۇ ماڭا چىدىغۇسىز ئەلەم بولدى. ئامال قانچە؟ ئاچلىققا چىدىغىلى بولمايدىكەن. شۇڭا، ئىككى - ئۈچ كۈندە دەريادىن چىقىپ بىرەر يولۇچىنى تۇتۇپ ئوزۇقلۇق قىلىمەن. بۈگۈن دۆتلۈك قىلىپ، مېھىر - شەپقەتلىك بۇدساتۋاغا دەخلى يەتكۈزۈپ قويدۇم، − دېدى.

− سەن ئەرشتىمۇ گۇناھ ئۆتكۈزگەن ئىكەنسەن، يەرگە پالانغاندىن كېيىن يەنە كىشىلەرگە زىيانكەشلىك قىلساڭ گۇناھ ئۈستىگە گۇناھ بولمامدۇ؟ - دېدى بۇدساتۋا سۆزىنى داۋاملاشتۇرۇپ، − مەن بۈگۈن بۇددانىڭ پەرمانىنى ئېلىپ شەرقىي دىيارغا مۇقەددەس نومنى ئەكېتىدىغان ئادەم ئىزدەپ كېتىۋاتىمەن. سەن مېنىڭ يولۇمنى تۇتۇپ، ياخشىلىق قىلىشقا قول بېرىپ، مۇقەددەس نومنى ئەكېتىدىغان كىشىگە شاگىرت بولساڭ، غەربىي دىيارغا بېرىپ ساكيامۇنىغا تاۋاپ قىلىپ مۇقەددەس نومنى ئەكەلسەڭ بولمامدۇ؟ مەن ئۇچار خەنجەرنى ساڭا تەگمەسلىككە كۆندۈرەي. شۇ چاغدا گۇناھىڭمۇ كۆتۈرۈلۈپ، ئەسلىي قىياپىتىڭگە قايتىسەن. قانداق، نىيەت قىلالامسەن؟

− توغرا يول تۇتۇشنى خالايمەن، − دېدى ئۇ ئالدىغا بىر قەدەم مېڭىپ، − بۇدساتۋا، مەن بۇ يەردە سانسىز كىشىلەرنى يەپ كەتتىم. مۇقەددەس نوم ئۈچۈن ماڭغانلاردىنمۇ بىرقانچىسىنى يەپ كەتتىم. يەپ بولغانلارنىڭ كاللىسىنى دەرياغا تاشلاپ چۆكتۈرۈۋەتتىم. بۇ سۇغا ھەتتا ئۆردەك پېيىمۇ چۆكۈپ كېتەتتى، ئەپسۇسكى، مۇقەددەس نوم ئۈچۈن ماڭغان توققۇزەيلەننىڭ ئۇستىخىنى چۆكمەي لەيلەپ قالدى. مەن بۇ جەسەتلەرنى بىر تال يىپقا ئۆتكۈزۈپ، زېرىككەندە ئانچە - مۇنچە ئويناپ قويىمەن. ئەمدى مۇقەددەس نومنى ئېلىشقا كەلگەنلەر بۇ يەردىن ئۆتمەسلىكى مۇمكىن. ئۇنداقتا مېنىڭ ئىستىقبالىمغىمۇ كاشىلا بولمامدۇ؟

− ئۇلار بۇ يەردىن ئۆتمەيدۇ، دېيىشكە قانداق ئاساسىڭ بار؟ سەن بۇ ئۇستىخانلارنى بوينۇڭغا ئېسىۋېلىپ مۇقەددەس نومنى ئالغىلى كېلىدىغانلارنى كۈتۈپ تۇرغىن. بۇنىڭ لازىمى بولىدۇ.

− ئۇنداق بولسا تەلىمىڭىزنى ئىلكىمگە ئالدىم.

بۇدساتۋا ئۇنىڭ بېشىنى سىلاپ، پەرھىز ئۆگەتتى ۋە قۇمغا قاراپ فامىلىسىنى «شا» دەپ قويدى. شۇنىڭ بىلەن ئۇنىڭ راھىبلىق نامى شا ۋۇجىڭ دەپ ئاتالدى. شۇ كۈندىن باشلاپ ئۇ بۇددا راھىبى بولۇپ، بۇدساتۋانى دەريادىن ئۆتكۈزۈپ قويدى، بارلىق گۇناھلىرىنى يۇيۇپ، كىشىلەرگە زىيانكەشلىك قىلمايدىغان بولدى ۋە مۇقەددەس نومنى ئېلىش ئۈچۈن كېلىدىغان كىشىنى كۈتتى.

بۇدساتۋا ئۇنىڭ بىلەن خوشلىشىپ، مۇچا بىلەن داۋاملىق شەرققە قاراپ ئىلگىرىلىدى. تالاي كۈنلەر يول يۈرگەندىن كېيىن بىر تاغقا دۇچ كەلدى. تاغنى مۇدھىش تۇمان قاپلاپ كەتكەن بولۇپ، مېڭىشقا ئامالسىز قالدى، ئۇلار بۇلۇت ئۈستىگە چىقىپ تاغدىن ئۇچۇپ ئۆتۈشكە تەييارلىنىۋاتقاندا، ئۇشتۇمتۇت دەھشەتلىك بوران كۆتۈرۈلۈپ، بىر ئالۋاستى پەيدا بولدى. ئۇنىڭ چىراي - ئەپتى شۇنداق ئەشەددىي سەت ئىدىكى:

باداڭ قورساق بۇ مەخلۇقنىڭ ساڭگىلايدۇ تۇمشۇقى،

چېقىر كۆزى پىلىلدار، يەلپۈگۈچتەك قۇلىقى.

ئۇنىڭ ئۆتكۈر چىشلىرى مىسلى تۆمۈر ھەرىدەك،

ئاچسا ئەگەر ئاغزىنى بەجايىكى تەڭنىدەك.

ئالتۇن ساۋۇت بوينىغا ئېسىپ مەھكەم باغلانغان،

بوغما يىلان قاسرىقى بەلېبغىدا پارلىغان.

ئۆتكۈر چىشلىق تىرنىنى قولىدا چىڭ تۇتقان ئۇ،

ئەگىم ئايدەك بىر يانى يېنىغا ھەم ئاسقان ئۇ.

يۇلتۇز بەگدىن ئاشىدۇ كۆرەڭلىكى، ھەيۋىتى،

بېسىپ چۈشەر تەڭرىنى جاسارىتى - غەيرىتى.

ئۇ ئېتىلىپ كەلگەن پېتى ھېچنېمىگە قارىماستىن بۇدساتۋاغا تاشلاندى. مۇچا ئۇنىڭ ئارىسىنى توسۇۋېلىپ:

− ھوي، ئىبلىس، بىھۆرمەتلىك قىلغۇچى بولما ! كالتىكىمگە ئاگاھ بول ! − دەپ ۋارقىرىدى.

ھېلىقى مەخلۇق:

− ھەي جېنىدىن تويغان راھىب. سەنمۇ تىرنامنى بىر تېتىپ كۆرگىن ! − دېدى - دە، ئىككىسى تاغ باغرىدا جان - جەھلى بىلەن ئېلىشىپ كەتتى.

ئۇلار قاتتىق ئېلىشىۋاتقاندا بۇدساتۋا ئاسماندا تۇرۇپ، بىر تال نېلۇپەر گۈلىنى تاشلىدى - دە، ئۇلارنى ئايرىۋەتتى. ھېلىقى مەخلۇق بۇنىڭدىن چۆچۈگەن ھالدا:

− قانداق راھىبسەن، گۈل ئويۇنى قىلىپ مېنى ئالدىماقچى بولۇۋاتامسەن؟ − دېدى.

− ھەي ناكەس، سېنىڭ كۆزۈڭ تامنىڭ تۆشۈكىمۇ نېمە ! − دېدى مۇچا، − مەن جەنۇبىي دېڭىزدىكى بۇدساتۋانىڭ شاگىرتى بولىمەن. ئۇ ئۇستازىم تاشلىغان نېلۇپەر گۈلى، تونۇمايۋاتامسەن؟

− جەنۇبىي دېڭىزدىكى بۇدساتۋا بولسا، كىشىلەرنى بالايىئاپەتتىن خالاس قىلىدىغان شەپقەتچى مەبۇدنى دەمسەن؟

− شۇ بولماي، كىم بولاتتى !

ھېلىقى مەخلۇق تىرنىسىنى تاشلاپ، دەرھال باش ئېگىپ تەزىم قىلدى ۋە:

− بۇرادەر، بۇدساتۋا ھازىر قەيەردە؟ مالال كۆرمەي مېنى باشلاپ بېرىپ كۆرۈشتۈرۈپ قويسىڭىز، − دېدى.

مۇچا بېشى بىلەن كۆكنى كۆرسىتىپ:

− ئەنە ئاۋۇ يەردە، − دېدى.

ھېلىقى مەخلۇق كۆككە تېۋىنىپ تەزىم قىلدى ۋە ئۈنلۈك قىلىپ:

− بۇدساتۋا، گۇناھىمنى مەغپىرەت قىلغايسىز، گۇناھىمنى مەغپىرەت قىلغايسىز، − دېدى.

بۇدساتۋا بۇلۇت بىلەن پەسلەپ يەرگە چۈشتى ۋە ئۇنىڭ ئالدىغا كېلىپ:

− قەيەردە تەلىم ئالغان ياۋا چوشقا سەن ! يولۇمنى توسۇشقا نېمە ھەددىڭ؟ − دېدى.

ھېلىقى مەخلۇق جاۋاب بېرىپ مۇنداق دېدى:

− مەن ياۋا چوشقا ئەمەسمەن. ئەسلىي سامانيولىدىكى پەلەك سىپىھدارى ئىدىم. مەستچىلىكتە ئاي پەرىزاتقا چاقچاق قىلىپ قويغانلىقىم ئۈچۈن، يۇرۇن سۇلتان مېنى ئىككى مىڭ دەررە ئۇرۇپ، يەر يۈزىگە پالىۋەتكەن. يولدىن ئازغىشىپ بىر چىشى چوشقىنىڭ قورسىقىغا كىرىپ قېلىپ، مۇشۇ ھالغا كېلىپ قالدىم، كېيىن چىشى چوشقىنى ئۆلتۈرۈۋېتىپ، بۇ تاغدا تۇرۇپ قالدىم. مانا ئەمدى بەختكە يارىشا سىزگە يولۇقتۇم، ئۆتۈنۈپ قالاي، مېنى قۇتۇلدۇرۇۋالسىڭىز.

− «ئاق كۆڭۈل بولساڭ تەڭرى شاپائىتىنى ئايىماس» دەپتىكەن، − دېدى بۇدساتۋا، − گۇناھىڭنى يۇيۇپ، توغرا يولغا ماڭساڭ، جان بېقىش يولى تېپىلىدۇ. جاھاندا يەيدىغان نەرسىلەر كۈرمىڭ تۇرسا، يەنە نېمىشقا ئادەم يېيىش بىلەن كۈن ئۆتكۈزىسەن؟

ھېلىقى مەخلۇق بۇ سۆزنى ئاڭلاپ گويا چۈشتىن ئويغانغاندەك بولدى ۋە بۇدساتۋانىڭ ئالدىغا كېلىپ:

− توغرا يولغا مېڭىشنىغۇ خالايتتىم. بىراق، «گۇناھ قىلدىم تەڭرىگە، توۋا قىلاي مەن كىمگە» دېگەن ھالغا چۈشۈپ قالدىم، − دېدى.

− مەن بۇددا پەرمانىنى ئېلىپ شەرقىي دىيارغا مۇقەددەس نومنى ئەكېتىدىغان ئادەم ئىزدەپ كېتىۋاتىمەن. سەن ئۇنىڭغا شاگىرت بولۇپ، غەربىي دىيارغا بېرىپ، خىزمەت كۆرسىتىپ گۇناھىڭنى يۇساڭ، بۇ كۈلپەتتىن خالاس قىلىمەن، − دېدى بۇدساتۋا.

ھېلىقى مەخلۇق ئاغزى - ئاغزىغا تەگمەي:

− خالايمەن، خالايمەن ! − دەپ ماقۇللۇق بىلدۈردى.

شۇنىڭ بىلەن بۇدساتۋا ئۇنىڭ بېشىنى سىلاپ، پەرھىز ئۆگەتتى ۋە فامىلىسىنى ئۆزىگە ماس ھالدا جۇ (چوشقا) دەپ ئاتاپ، راھىبلىق نامىنى جۇ ۋۇنېڭ دەپ قويدى. شۇندىن كېيىن ئۇ بۇدساتۋانىڭ ئەمرىگە بىنائەن توغرا يولغا قايتىپ، گۆشلۈك تاماقتىن پەرھىز تۇتتى. بەش خىل كۆكتات، ئۈچ خىل گۆشتىن ئۆزىنى يىراق تۇتتى ۋە مۇقەددەس نومنى ئېلىش ئۈچۈن بارىدىغان كىشىنى كۈتتى.

بۇدساتۋا بىلەن مۇچا جۇ ۋۇنېڭ بىلەن خوشلىشىپ گاھ بۇلۇت، گاھ تۇمان ئۈستىدە داۋاملىق ئىلگىرىلىدى. ئۇلار كېتىۋېتىپ ئاسماندا ئۇشتۇمتۇت بىر كىچىك ئەجدىھانىڭ ۋارقىراۋاتقىنىنى كۆرۈپ قالدى. بۇدساتۋا ئۇنىڭ ئالدىغا بېرىپ:

− قەيەردىن كەلگەن ئەجدىھا سەن؟ ئەجەب بۇ يەردە رىيازەت چېكىپ قاپسەنغۇ؟ − دەپ سورىدى.

ھېلىقى ئەجدىھا جاۋاب بېرىپ مۇنداق دېدى:

− مەن غەربىي دېڭىزدىكى سۇ ئىلاھى ئاۋرۇننىڭ ئوغلى بولىمەن. ئوردىدىكى مەرۋايىتلارنى ئوت قويۇپ كۆيدۈرۈۋەتكەنلىكىم ئۈچۈن، شاھ ئاتام مېنى ۋاپاسىزلىق قىلدىڭ دەپ، ئەرش مەھكىمىسىگە ئەرز قىلدى. شۇنىڭ بىلەن يۇرۇن سۇلتان مېنى ھاۋاغا ئېسىپ قويۇپ ئۈچ يۈز دەررە ئۇرغۇزدى. بىرنەچچە كۈندىن كېيىن ئۇلار مېنى ئۆلتۈرمەكچى بولۇشۇۋاتىدۇ. سىزدىن ئۆتۈنۈپ قالاي، مېنى قۇتۇلدۇرۇۋالسىڭىز !

بۇدساتۋا بۇ سۆزنى ئاڭلىغاندىن كېيىن دەرھال مۇچا بىلەن جەنۇبىي ئەرش دەرۋازىسىغا يېتىپ كەلدى. دەرۋازىدا چيۇ، جاڭ فامىلىلىك ئىككى پەلەك مۇرەببىسى ئۇلارنى توسۇۋېلىپ:

− قەيەرگە بارماقچىسىلەر؟ − دەپ سورىدى.

− يۇرۇن سۇلتان بىلەن كۆرۈشمەكچى ئىدىم، − دېدى بۇدساتۋا جاۋاب بېرىپ.

ئىككى پەلەك مۇرەببىسى دەرھال كىرىپ يۇرۇن سۇلتانغا خەۋەر يەتكۈزدى. يۇرۇن سۇلتان ئالىي قەسرىدىن چۈشۈپ ئۇلارنى كۈتۈۋالدى. بۇدساتۋا ئۇنىڭغا تەزىم بەجا كەلتۈرگەندىن كېيىن مۇنداق دېدى:

− كەمىنىلىرى شەرقىي دىيارغا مۇقەددەس نومنى ئەكېتىدىغان ئادەم ئىزدەپ ماڭغانىدىم. يولدا گۇناھكار ئەجدىھانىڭ ئېسىقلىق تۇرغانلىقىنى كۆرۈپ، ئۇنى ئۆزلىرىدىن تىلىۋالاي دەپ كەلدىم. ئۇنىڭ گۇناھىنى كەچۈرۈم قىلىپ، ماڭا ئۆتۈنۈپ بەرسىلە، مۇقەددەس نومنى ئەكەتكۈچىگە ياردەمچى قىلسام دەيمەن.

يۇرۇن سۇلتان ئۇنىڭ سۆزىنى ئاڭلاپ، دەرھال كەچۈرۈم قىلىش پەرمانىنى چۈشۈردى ۋە ئەرش سەركەردىلىرىنى ئەۋەتىپ ئۇنى ئازاد قىلىپ، بۇدساتۋاغا تاپشۇردى. كىچىك ئەجدىھا مېھىر - شەپقەت يەتكۈزۈپ، جېنىنى قۇتۇلدۇرغان بۇدساتۋاغا باش ئۇرۇپ، رەھمەت ئېيتتى ۋە خىزمەتكە تەييار ئىكەنلىكىنى بىلدۈردى. بۇدساتۋا ئۇنى چوڭقۇر بىر غار ئىچىگە ئەكېلىپ، مۇقەددەس نومنى ئەكەتكۈچىنى كۈتۈشكە ۋە ئاق ئاتقا ئايلىنىپ غەربكە بېرىپ خىزمەت كۆرسىتىشكە بۇيرۇدى. كىچىك ئەجدىھانىڭ يوشۇرۇنۇپ ياتقانلىقىنى قويۇپ، گەپنى بۇ ياقتىن ئاڭلايلى !

بۇدساتۋا راھىب مۇچانى ئەگەشتۈرۈپ تاغدىن چىقىپ، شەرقىي دىيارغا قاراپ ئىلگىرىلىدى. بىرئاز ماڭغاندىن كېيىن ئۇلار ئۇشتۇمتۇت ۋالىلداپ چاقنىغان بىر ئالتۇن شولىنى كۆرۈپ قالدى. مۇچا دەرھال:

− ئۇستازىم، ئاۋۇ نۇر چاقناۋاتقان يەر بەش ئاناسىر تېغىغۇ دەيمەن، ئۇنىڭ ئۈستىدە تانھاگاتونىڭ پېچەت باغىقى تۇرىدۇ، − دېدى.

− بۇ يەردە چوقۇم شاپتۇل بەزمىسىنى بۇزغان، ئەرشنى قالايمىقان قىلغان پەلەك تەڭدىشى ئەۋلىيا ئەزەم بولسا كېرەك، ئۇنى مۇشۇ يەرگە باستۇرۇپ قويغانىدى، − دېدى بۇدساتۋا.

− شۇ ئىكەن، دەل شۇ ئىكەن ! − دېدى مۇچا ۋە ئىككىسى تاغ ئالدىغا يېتىپ كېلىپ باغاقنى ئوقۇدى. ئۇنىڭغا «ھىم، ما، نى، با، مۇ، نۇ» دېگەن ئالتۇن خەت يېزىپ قويۇلغانىدى. بۇدساتۋا ئۇنى ئوقۇپ بولغاندىن كېيىن ئېغىر بىر ئۇھ تارتىپ، مۇنۇ نەزمىنى ئوقۇدى:

نەزم

ھەسرىتا، ھەق - ئادىل بولمىدىڭ مايمۇن،

شۇنچە يىللار ئەزۋەيلەپ بولدۇڭ «قەھرىمان».

تۇشتا ئوردىسىغا مەيلىڭچە كىرىپ.

شاپتۇل بەزمىسىنى قىلدىڭ مالىمان،

يۈزمىڭلاپ لەشكەرگە تۇردۇڭ تاقابىل،

توققۇز ئەرش قەھرىدە قۇچتۇڭ شەرەپ - شان.

قالدىڭ بۇ جاپاغا تاتھاگاتودىن،

قەد كېرىپ باتۇرلۇق قىلارسەن قاچان؟

سۇن ۋۇكۇڭ بۇ ئىككىسىنىڭ قىلىشقا، گەپلىرىنى ئاڭلاپ قالدى - دە، تاغ ئاستىدا يېتىپ ۋارقىرىدى:

− تاغ ئۈستىدە نەزمە ئوقۇپ مېنى مازاق قىلىۋاتقان قايسىڭلار !

بۇدساتۋا ئۇنىڭ ئاۋازىنى ئاڭلاپ، تاغدىن چۈشۈپ ئىزدەشكە كىرىشتى. قىيا ئاستىدا ئولتۇرغان تاش مۇئەككىلى، زېمىن مۇئەككىلى ۋە سۇن ۋۇكۇڭنى نازارەت قىلىۋاتقان پەلەك سەركەردىسى يېتىپ كېلىپ، بۇدساتۋاغا ئېگىلىپ تەزىم قىلدى، ئاندىن ئۇنى سۇن ۋۇكۇڭنىڭ ئالدىغا باشلاپ كەلدى. قارىغۇدەك بولسا، سۇن ۋۇكۇڭ تاش ساندۇق ئىچىگە بەند قىلىپ قويۇلغان بولۇپ، سۆز قىلالايتتى، بىراق مىدىرلىيالمايتتى.

− سۇن ۋۇكۇڭ، مېنى تونۇدۇڭمۇ؟ − دەپ سورىدى بۇدساتۋا.

سۇن ۋۇكۇڭ ئوتلۇق كۆزلىرىنى چەكچەيتىپ، بېشىنى لىڭشىتتى ۋە ئۈنلۈك قىلىپ:

− سىلىنى قانداقمۇ تونۇماي، سىلى جەنۇبىي دېڭىزدىكى پوتراگا تېغىدا تۇرىدىغان، ئازاب - ئوقۇبەتتە قالغانلارنى قۇتۇلدۇرىدىغان شەپقەتچى مەبۇد بۇدساتۋا بولىدىلا. سىلىنى كۆرۈشكە مۇيەسسەر بولغىنىمدىن زىيادە خۇشالمەن. بۇ يەردە بىر كۈننى مىڭ يىلدەك ئۆتكۈزۈۋاتىمەن، بىرەر تونۇشمۇ كېلىپ مېنى يوقلاپ قويمىدى، سىلى قاياقتىن كېلىپ قالدىلا؟ − دېدى.

− مەن بۇددا پەرمانىغا بىنائەن شەرقىي دىيارغا مۇقەددەس نومنى ئەكېتىدىغان ئادەم ئىزدەپ ماڭغانىدىم. بۇ يەردىن ئۆتكەچ سېنى يوقلاپ كېتەي دەپ كەلدىم، − دېدى بۇدساتۋا.

− تاتھاگاتو مېنى ئالدىدى، − دېدى سۇن ۋۇكۇڭ، − مېنى بۇ تاغ ئاستىغا باستۇرۇپ قويغىلى بەش يۈز يىلدىن ئاشتى، قەددىمنى رۇسلىيالمايۋاتىمەن. رەھىم قىلىپ مېنى قۇتۇلدۇرۇپ قويغايلا !

− سەن غەرق گۇناھقا پاتقان ئادەم، قۇتۇلدۇرۇپ قويسام، يەنە بالا تېرىپ قويارسەنمىكىن؟

− مەن ئەمدى پۇشايمان قىلدىم. شەپقەت ئاتا قىلىپ ماڭا يول كۆرسەتكەيلا. دۇئا - تىلاۋەت قىلىشقا رازى ئىدىم.

بۇدساتۋا بۇ سۆزنى ئاڭلاپ كۆڭلىدە ئىنتايىن خۇش بولدى ۋە سۇن ۋۇكۇڭغا قاراپ:

− بۇددا نومىدا «ياخشى سۆزگە ھەر جايدا جاۋاب قايتۇر، يامان سۆزنى ھەر جايدا رەت قىل» دەپ ئېيتىلغان. سېنىڭ نىيىتىڭ راستتىنلا توغرا بولسا، مەن شەرقىي دىيارغا بېرىپ، مۇقەددەس نومنى ئەكېتىدىغان بىر ئادەم تېپىپ كېلەي، ئۇ سېنى قۇتۇلدۇرسۇن. سەن ئۇنىڭغا شاگىرت بولۇپ، بۇددا يولىغا ئەقىدە باغلا، قانداق دەيسەن؟ − دېدى.

سۇن ۋۇكۇڭ ئاغزى - ئاغزىغا تەگمەي ماقۇللۇق بىلدۈردى:

− بېرىشنى خالايمەن، بېرىشنى خالايمەن !

− توغرا يول تۇتۇشنى خالىغانلىقىڭ ئۈچۈن ساڭا بىر ئىسىم قويۇپ قوياي، − دېدى بۇدساتۋا.

سۇن ۋۇكۇڭ دەرھال:

− مېنىڭ ئىسمىم بار، سۇن ۋۇكۇڭ دەپ ئاتىسا بولىدۇ، − دېدى.

بۇدساتۋا خۇشال بولغان ھالدا مۇنداق دېدى:

− سېنىڭ ئالدىڭدا ئىككى كىشى ماڭا قول بەردى. ئۇلارنىڭ ئىسمىمۇ «ۋۇ» سۆزى بويىچە قويۇلغان. سېنىڭمۇ ۋۇ بولسا ناھايىتى باب كېلىدىكەن. قالتىس ياخشى بولدى ! ئۇنداقتا ساڭا ۋەز ئېيتىشنىڭمۇ ھاجىتى يوق ئىكەن. مەن كەتتىم.

سۇن ۋۇكۇڭنىڭ بۇددا دىنىغا چىن دىلىدىن ئەقىدە باغلىغانلىقىنى كۆرۈپ، بۇدساتۋامۇ خاتىرجەم ھالدا تەقۋادار راھىب ئىزدەشكە كىرىشتى.

ئۇ بۇ يەردىن ئايرىلىپ، مۇچا بىلەن داۋاملىق شەرققە قاراپ ئىلگىرىلىدى. كۈنلەرنىڭ بىرىدە چاڭئەندىكى بۈيۈك تاڭ دۆلىتىگە يېتىپ كەلدى ۋە بۇلۇت، تۇمانلار ئۈستىدىن چۈشۈپ، ئىككىسى سەرگەردان تاز راھىب قىياپىتىگە كىرىپ، شەھەر ئىچىگە كىرىپ كەلدى. بۇ چاغدا قاراڭغۇ چۈشۈپ كەتكەنىدى. ئۇلار چوڭ كوچا دوقمۇشىغا كەلگەندە بىر زېمىن مۇئەككىلى بۇتخانىسىنى كۆردى. ئىككىيلەن بۇتخانىغا كىرىپ كېلىشىگىلا زېمىن مۇئەككىلى قورققىنىدىن لاغىلداپ تىترەپ كەتتى. بىرئازدىن كېيىن ئۇ كىرىپ كەلگەن كىشىنىڭ بۇدساتۋا ئىكەنلىكىنى تونۇپ، تەزىم، تاۋاپ بىلەن بۇددىخانىغا باشلىدى ۋە شەھەر ئىچىدە قاتراپ يۈرۈپ شەھەر ئىلاھى، يەر ئىلاھى ھەم چاڭئەندىكى بارلىق بۇتخانىلارنىڭ ئەۋلىيا - ئۆلىمالىرىغا خەۋەر يەتكۈزدى. ئۇلار بۇدساتۋانىڭ كەلگەنلىكىنى ئاڭلاپ كېلىپ كۆرۈشتى ۋە:

− بۇدساتۋا، ئالدىلىرىغا چىقىپ كۈتۈۋالالمىغان گۇناھىمىزنى كەچۈرگەيلا، − دەپ ئۆزرە ئېيتىشتى.

− بۇ خەۋەرنى سىرتقا تارقىتىۋەتمەڭلار، − دېدى بۇدساتۋا، − مەن بۇددا پەرمانىغا بىنائەن مۇقەددەس نومنى ئەكېلىدىغان بىر ئادەم ئىزدەپ كەلدىم. ئىبادەتخاناڭلاردا بىرنەچچە كۈن تۇرۇپ قالىمەن. تاكامۇل راھىبنى تاپساملا قايتىمەن.

كۆپچىلىك ئۆز جايلىرىغا قايتىشتى، زېمىن مۇئەككىلى شەھەر ئىلاھى بۇتخانىسىغا ۋاقتىنچە كۆچۈپ كەتتى. بۇدساتۋا بىلەن مۇچا ئەسلىي سالاھىيىتىنى مەخپىي تۇتتى. مۇقەددەس نومنى ئەكېلىش ئۈچۈن قايسى راھىبنى تاللىغانلىقىنى كېيىنكى بابتىن ئاڭلىغايسىز. 

داۋامى: غەربكە ساياھەت (1-قىسىم) - ۋۇچېڭئېن :ئېلكىتاب تورى

تۈر: ئۇيغۇر
تۈر: تەرجىمە
تۈر: رومان