مۇجتەبا خامىنىيى (ئاياتوللا)

**مۇجتەبا ھۈسەيىن ھامىنىيى** (پارسچە: سید مجتبىبى حسینی خامنه ای، 1969-يىلى 8-سېنتەبىردە تۇغۇلغان) ئىران سىياسىيون، دىنىي ئۆلىما، 2026-يىلى 8-مارتتىن باشلاپ ئىراننىڭ 3-ئالىي رەھبىرى. 

ئۇ 2026-يىلى قەستلەپ ئۆلتۈرۈلگەن ئىراننىڭ ئالىي رەھبىرى ھامىنىينىڭ ئىككىنچى ئوغلى. مۇجتەبا ھامىنىيى 1987-يىلىدىن 1988-يىلىغىچە ئىران-ئىراق ئۇرۇشىغا قاتناشقان.  ئۇ 2009-يىلىدىكى سايلامدىن كېيىن تەشكىللەنگەن نامايىشلارنى باستۇرۇش ئۈچۈن ئىشلىتىلگەن بەسجى خەلق ئەسكەرلىرىنى كونترول قىلدى. 

## ھايات

### دەسلەپكى ھاياتى
مۇجتەبا 1969-يىلى 8-سېنتەبىر مەشھەدتە تۇغۇلغان. ئۇ ئىراننىڭ ئىككىنچى ئالىي رەھبىرى ئەزەربەيجانلىق تۈرك ئەلى خامىنىينىڭ ئىككىنچى ئوغلى.  تولۇق ئوتتۇرا مەكتەپنى پۈتتۈرگەندىن كېيىن، ئىلاھشۇناسلىقتا ئوقۇغان. ئۇنىڭ دەسلەپكى ئۇستازلىرىدىن دادىسى ئەلى ھامىنىيى ۋە مەھمۇد ھاشىمى شاھرۇدى قاتارلىقلار بار. 
1999-يىلى ئۇ دىنىي ئۆلىما بولۇش مەقسىتىدە قۇمدا ئوقۇشنى داۋاملاشتۇرغان. بۇ مەزگىلدە ئۇنىڭ ئۇستازلىرىدىن مۇھەممەد تاقى مىسباھ يەزدى، لۇتۇفۇللاھ سافىي گۈلپەيگانى ۋە مۇھەممەد بەگىر ھەرازى قاتارلىقلار بار. 

مۇھاپىزەتچىلەر گېزىتى ۋە فىرانسىيە ئەركىنلىك گېزىتى قاتارلىق ھەر خىل مەنبەلەرگە ئاساسلانغاندا، مۇجتەبا ھامىنىينىڭ زور مىقداردىكى مالىيە مۈلۈكىنى كونترول قىلىدىغانلىقىغا ئىشىنىدۇ. بۇ قاراش ئۇنىڭ تاغىسى ھادى ھامىنىيى رەھبەرلىكىدىكى ئىران سىياسىي گۇرۇپپىسى *ئىمامنىڭ يولىغا ئەگىشىش مەجلىسى* تەرىپىدىن رەت قىلىندى. 

### سىياسىي پائالىيەت ۋە تەسىرى

#### [[ئەھمەدى نىجادنى]]
مۇجتەبا ھامىنىيى ئىران جۇمھۇر رەئىسى ئەھمەدى نىجاد بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولۇپ ھەمدە 2005-يىلى ۋە 2009-يىلىدىكى جۇمھۇر رەئىس سايلىمىدا ئەھمەدى نىجادنى قوللىغان.  مۇخبىرلار ئۇنىڭ 2009-يىلىدىكى سايلامدا غەلىبە قىلىشىدا مۇھىم رول ئوينىغان بولۇشى مۇمكىن دەپ كۆرسەتتى. 

بەزىلەر ھامىنىيى 2009-يىلى ئىيۇندا ھۆكۈمەتكە قارشى نامايىشچىلارنى باستۇرۇشنى تەشكىللىگەن «مۇھىم شەخسلەرنىڭ بىرى» دەپ قارىدى.  گەرچە ئۇنىڭ ئىسمى ھاكىمىيەت مەتبۇئاتلىرىدا چەكلەنگەن بولسىمۇ، بىراق ئۇ ھەربىي قىسىمدىكى بەسجى خەلق ئەسكەرلىرىنى بىۋاستە كونترول قىلىشقا مەسئۇل دەپ قارايدۇ. 

2009-يىلىدىكى سايلامدا، ئىسلاھاتچى نامزاتى مەھدى كاروبى ئوچۇق خەت يېزىپ، مۇجتەبا ھامىنىينى سايلامنى ئەھمەدى نىجادقا پايدىلىق دەپ ئەيىبلىگەن ھەمدە «بىر تور»نىڭ قانۇنسىز ئارىلىشىشىنى تىلغا ئالغان. 

كېيىن مەھمۇد ئەھمەدى نىجاد مۇجتەبا خامىنىينى دۆلەت خەزىنىسىدىن ئالداپ ئېلىۋېلىش جىنايىتى بىلەن ئەيىبلىدى. 

## چەتئەلدىكى بايلىق ۋە ئۆي-مۈلۈك تورىغا مۇناسىۋەتلىك ئەيىبلەش
ھەممەينى ئاياندە بانكىسى قاتارلىق بانكىلارنىڭ زور مىقداردىكى پۇل مۇئامىلە مۈلكىنى كونترول قىلىدۇ دەپ قارايدۇ. 

بلومبېرگ ئاگېنتلىقىنىڭ بىر يىللىق تەكشۈرۈش نەتىجىسىدە، 2026-يىلى يانۋاردا ئېلان قىلىنغان بىر دوكلاتتا، ھامىنىينىڭ ئىران سىرتىدىكى مال-مۈلۈكنى ساقلاش ۋە ئۆتۈنۈپ بېرىش ئۈچۈن ئىشلىتىلىدىغان چەتئەل پۇل مۇئامىلە تورى بىلەن ئالاقىسى بارلىقى خەۋەر قىلىنغان. بۇ مۈلۈكلەر لوندون ۋە دۇبەيدىكى يۇقىرى قىممەتلىك ئۆي-مۈلۈك، شۇنداقلا دېڭىز ئىشلىرى پائالىيەتلىرى، بانكا مۇناسىۋىتى ۋە ياۋروپا مېھماندوستلۇق ساھەسىدىكى مەنپەئەتنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. تەكشۈرۈشكە ئاساسلانغاندا، بۇ مۈلۈكلەر ھامىنىينىڭ نامىدا تىزىمغا ئالدۇرمىغان، بەلكى ئوخشاش بولمىغان رايونلاردا قۇرۇلغان كۆپ قاتلاملىق شىركەت قۇرۇلمىسى ئارقىلىق قۇرۇلغان. بۇ مۈلۈكلەرنىڭ بىر قىسمى تەكشۈرۈشنى كۈچەيتكەندىن كېيىن سېتىۋېتىلگەن ياكى قايتا تەشكىللەنگەنلىكى ئېيتىلغان. 

بلومبېرگ ئەنگىلىيە جازاسىغا ئۇچرىغان ئىرانلىق سودىگەر ئەلى ئەنسارىنى بۇ تورنىڭ ئاساسلىق قوللىغۇچىسى دەپ بېكىتتى. ئىگىدارلىق خاتىرىسى ۋە شىركەت ھۆججىتىدە ئەنسارى ۋە ئالاقىدار شىركەتلەر لوندوندىكى بىر قىسىم ئۆي-مۈلۈكلەر بىلەن مۇناسىۋەتلىك ئىكەن. بۇ ئۆي-مۈلۈكلەر بىشوپ كوچىسىدىكى تۇرالغۇلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. يەنە مۇنداق دېيىلدى: مۇناسىۋەتلىك خاتىرە ۋە ھۆججەتلەردە كۆرسىتىلىشىچە، ئەنسارى ۋە ئۇنىڭ قارمىقىدىكى شىركەتلەرمۇ گېرمانىيە ۋە باشقا دۆلەتلەردە مېھمانساراينىڭ ئىگىدارلىق ھوقۇقى ۋە باشقۇرۇش پائالىيەتلىرى بىلەن شۇغۇللىنىدىغان شىركەتلەر بىلەن ئالاقىسى بار. ئەنسارى مۇجتەبا ھامىنىيى بىلەن ئىقتىسادىي ۋە شەخسىي ئالاقىسى بارلىقىنى ئىنكار قىلدى ھەمدە ئەنگلىيەنىڭ جازاسىغا جەڭ ئېلان قىلىدىغانلىقىنى جاكارلىدى. 

تەكشۈرۈشتە يەنە، تورغا مۇناسىۋەتلىك مەبلەغنىڭ ئاساسلىقى ئىران نېفىت كىرىمىدىن كەلگەن بولۇپ، 2019-يىلى خەلقئارا جازاغا ئۇچرىغان بولسىمۇ، ھەر قايسى رايونلاردىكى پۇل مۇئامىلە ئاپپاراتلىرى ئارقىلىق يۆتكەپ كېلىنگەنلىكى ئېيتىلغان. 

2026-يىلى 14-يانۋار 2025-2026-يىلىدىكى ئىران نامايىش جەريانىدا، ئامېرىكا مالىيە مىنىستىرى سكوت بېسېنت ئىران رەھبەرلىرىنىڭ دۇنيادىكى پۇل مۇئامىلە ئورگانلىرىغا «مىليونلار، نەچچە ئون مىليون» دوللارنى يۆتكەپ بەرگەنلىكىنى جاكارلىدى. ئىسرائىلىيە 14-قانال تېلېۋىزىيە ئىستانسىسىنىڭ خەۋىرىگە قارىغاندا، 1 مىليارد 500 مىليون دوللار قىممىتىدىكى شىفىرلىق پۇل دۇبەيدىكى بىر ھېساباتقا ئەۋەتىلگەن (بۇنىڭ ئىچىدە تەخمىنەن 328 مىليون دوللار ھامىنىيى بىۋاستە ئەۋەتىلگەن) ھامىنىينىڭ بۇ ئىشقا چېتىشلىق ئىكەن. 

## جازالاش
2019-يىلى مۇجتەبا ھامىنىيى ئالىي رەھبەرگە ۋاكالىتەن ھەرىكەت قىلغانلىقىنى باھانە قىلىپ، ئامېرىكىنىڭ جازاسىغا ئۇچرىدى.  ئۇ يەنە تالىبان، ئاللاھ پارتىيىسى، خاماس، پەلەستىن ئىسلام جىھادى، ئىراق خەلق سەپەرۋەرلىك قىسىمى قاتارلىق تەشكىلاتلارغا قارشى «ئەجەللىك ياردەم، ئاخبارات، مەبلەغ يۈرۈشتۈرۈش ۋە مەشىق قاتارلىق مەخپىي ھەرىكەتلەر» گە مەسئۇل قۇددۇس قىسىمىنىڭ قوماندانى بىلەن زىچ ھەمكارلاشقانلىقى بىلدۈرۈلدى.  ئۇنىڭدىن باشقا، ئۇنىڭ بەسىج قوراللىق تەشكىلاتى بىلەن قويۇق مۇناسىۋەت ئورناتقانلىقى ۋە «دادىسىنىڭ رايوندىكى مۇقىمسىزلىق نىشانى ۋە باستۇرۇش ئىچكى سىياسەت نىشانى»نى ئىلگىرى سۈرگەنلىكى توغرىسىدىكى سەۋەبلەرمۇ جازالاش قارارىنىڭ ئاساسى سۈپىتىدە تىلغا ئېلىنغان. 

## ۋارىسلىق
مۇجتەبا ھامىنىينىڭ دادىسىغا كۈچلۈك تەسىرى بار دەپ قارىلىپ، ئۇنىڭ ئىز باسارلىرىنىڭ بىرى دەپ قارالغان.  بۇ مەسىلە پەيدا قىلىشى مۇمكىن دەپ قارايدۇ، چۈنكى ئالىي رەھبەر مۇتەخەسسىسلەر مەجلىسى شىئە مەزھىپىنىڭ يۇقىرى دەرىجىلىك ئالىملىرى ئىچىدىن سايلىنىدۇ. لېكىن يەنە ئىلگىرىكى رەھبىرى رۇھۇللاھ خۇمىنىينىڭ ئەلى خامىنىينىڭ سايلىنىشىغا كۈچلۈك تەسىر كۆرسەتكەنلىكى ئوتتۇرىغا قويۇلدى. 

گەرچە بۇ مۇنازىرىگە قارىماي، 2026-يىلى مارتتا لوندوندىكى ئۆكتىچى ئىران خەلقئارا تەشكىلاتى مۇجتەبا ھامىنىينىڭ دادىسى ئەلى خامىنىيدىن كېيىن ئىراننىڭ ئۈچىنچى ئالىي رەھبىرى بولۇپ سايلانغانلىقىنى جاكارلىدى. 

ئەنگىلىيە مۇھاپىزەتچىلەر گېزىتىنىڭ قارىشىچە، مۇجتەبا ھامىنىينىڭ قوللىغۇچىلىرى ئارىسىدىكى ئەمەلىي كۈچى تېخى ئىسپاتلانمىدى. گەرچە ئۇنىڭ دىنىي رەھبەرلىك ئۈچۈن زۆرۈر بولغان ئىلاھىي سالاھىيىتىگە ئىگە بولمىغانلىقى ئېيتىلسىمۇ، لېكىن ئۇنىڭ دىنىي كىيىم كىيگەنلىكى بايان قىلىنغان.  لوس ئانژېلېس ۋاقىت گېزىتىنىڭ خەۋىرىگە قارىغاندا، ھامىنىينىڭ دىنىي ۋە سىياسىي ئورنى ھامىنىينىڭ دادىسى ھامىنىينىڭ ھامان بىر كۈنى ئۇنى ۋارىسلىق قىلىپ جاكارلىشىغا يېتەرلىك بولماسلىقى مۇمكىن.  بىراق ئاتلانتىك ئوكيان مۇتەخەسسىسلەر كېڭىشىنى ھەقىقىي ھوقۇقى يوق سىمۋوللۇق ئورگان دەپ قارايدۇ. 

ئەنگىلىيە مۇھاپىزەتچىلەر گېزىتى ۋە فىرانسىيە ئەركىنلىك گېزىتى قاتارلىق مەنبەلەرگە ئاساسلانغاندا، مۇجتەبا ھامىنىيى غايەت زور مالىيە مۈلۈكىنى كونترول قىلالايدۇ دەپ قارىلىدۇ.  لېكىن بۇ قاراش ئۇنىڭ تاغىسى ھادى ھامىنىيى رەھبەرلىكىدىكى ئىران سىياسىي گۇرۇپپىسى ئىماملار سەپ قىسىملىرى مەجلىسى تەرىپىدىن رەت قىلىندى. 

ئىبراھىم رەيسى جۇمھۇر رەئىس بولغان مەزگىلدە، رەئىس بىلەن مۇجتەبا خامىنىينىڭ ئالىي رەھبەرلىك ئورنىغا ۋارىسلىق قىلىش ئېھتىماللىقى بار نامزاتلار قاتارىغا كىرگۈزۈلدى. خەۋەرلەرگە قارىغاندا، 2024-يىلى رەئىس ئالەمدىن ئۆتكەندىن كېيىن، مۇجتەبا ھامىنىيى بۇ ئورۇنغا تېخىمۇ كۈچلۈك نامزات دەپ قارىلىدىكەن. 

### ئالبۇم

ھۆججەت:Mojtaba Khamenei 2019.jpg|مۇجتەبا ھامېنېي
ھۆججەت:Mojtaba khamenei and his family.jpg|مۇجتەبا ھامېنېي پائالىيەتتە
ھۆججەت:Mojtaba Khamenei.jpg|مۇجتەبا ھامېنېي يىغىندا
ھۆججەت:Mojtaba Khamenei and his children in 22 Bahman 1397.jpg|مۇجتەبا ھامېنېي سايلامدا
ھۆججەت:Mojtaba Khamenei and his children in Quds Day 1395.jpg|مۇجتەبا ھامېنېي
ھۆججەت:Mojtaba Khamenei and his children in 22 Bahman 1395.jpg|مۇجتەبا ھامېنېي
ھۆججەت:Signature of Mojtaba Khamenei.svg|مۇجتەبا ھامېنېي ئىمزاسى
ھۆججەت:Mostafa and Mojtaba Khamenei.jpg|مۇجتەبا ھامېنېي
ھۆججەت:Ali Khamenei Praying for Mojtaba Tehrani's Body 01.jpg|مۇجتەبا ھامېنېي نەزىردە
ھۆججەت:Ayatollah Sayyed Ali Khamenei in Kermanshah earthquake area 020.jpg|مۇجتەبا ھامېنېي ۋە دادىسى ئەلى ھاميېنى
ھۆججەت:دیدار شاعران و اهالی فرهنگ و ادب فارسی (Meeting of Poets and People of Persian Culture and Literature) 109.jpg|مۇجتەبا ھامېنېينىڭ دادىسى ۋە 2-نۆۋەتلىك ئاياتوللا ئالى ھامېينى