open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ھىندىستان ئالىي سوتى

**ھىندىستان ئالىي سوتى** ( IAST :  ) ھىندىستاننىڭ ئەڭ ئالىي ئەدلىيە ئورگىنى بولۇپ، ئاساسىي قانۇندىكى ھىندىستان جۇمھۇرىيىتىنىڭ ئەڭ ئالىي سوتى. بۇ ئەڭ ئالىي ئاساسىي قانۇن سوتى، شەخسىي قانۇندىن باشقا بارلىق قانۇنىي ئىشلاردا ئاخىرقى قارار بار، شۇنداقلا ئەدلىيەلىك تەكشۈرۈش ھوقۇقىمۇ بار. ھىندىستاننىڭ باش سوتچىسى ئالىي سوتنىڭ باشلىقى ۋە باش سوتچىسى بولۇپ، ئۇ ئەڭ كۆپ بولغاندا 34 سوتچىدىن تەركىب تاپىدۇ، ئۇنىڭ ئەسلى، نارازىلىق ئەرزى ۋە مەسلىھەت بېرىش ھوقۇقى شەكلىدە كەڭ ھوقۇقى بار. 

ئۇ ھىندىستاندىكى ئەڭ ئالىي ۋە ئەڭ كۈچلۈك ئاساسىي قانۇن سوتى بولۇش سۈپىتى بىلەن، ئاساسلىقى ئىتتىپاقنىڭ ھەرقايسى شىتاتلىرى ۋە باشقا سوت مەھكىمىلىرى ۋە سوت مەھكىمىلىرىنىڭ يۇقىرى سوتلىرىنىڭ ھۆكۈمىگە قارشى نارازىلىق ئەرزىنى قوبۇل قىلىدۇ. پۇقرالارنىڭ ئاساسىي ھوقۇق -مەنپەئەتىنى قوغداش تەلەپ قىلىنىدۇ ۋە ھەرقايسى ھۆكۈمەت ئورگانلىرى شۇنداقلا مەركىزى ھۆكۈمەت بىلەن شىتات ھۆكۈمەتلىرى ياكى شىتات ھۆكۈمەتلىرى بىلەن دۆلەتتىكى باشقا شىتات ھۆكۈمىتى ئوتتۇرىسىدىكى تالاش-تارتىشلارنى ھەل قىلىش تەلەپ قىلىنىدۇ. مەسلىھەت سوتى بولۇش سۈپىتى بىلەن، ئۇ ھىندىستان پرېزىدېنتى تەرىپىدىن ئاساسىي قانۇن بويىچە ئالاھىدە تىلغا ئېلىنىدىغان ئىشلارنى ئاڭلايدۇ.

ئالىي سوت ئېلان قىلغان بۇ قانۇن ھىندىستاندىكى ھەر دەرىجىلىك سوتلار، شۇنداقلا بارلىق ئىتتىپاق ۋە دۆلەت ھۆكۈمەتلىرى تەرىپىدىن چەكلەش كۈچىگە ئىگە.  ئاساسىي قانۇننىڭ  ئاساسەن، ھىندىستان پرېزىدېنتىنىڭ ئالىي سوتنىڭ پەرمانىنى ئىجرا قىلىش مەجبۇرىيىتى بار، سوت مەھكىمىسى ئادالەتنىڭ مەنپەئەتى ئۈچۈن زۆرۈر دەپ قارالغان ھەر قانداق بۇيرۇقنى ماقۇللاش ئۈچۈن ئۆزىگە تەۋە باشقۇرۇش ھوقۇقى بېرىدۇ. ئالىي سوت مەھكىمىسى پرىۋىي كېڭىشىنىڭ ئەدلىيە كومىتېتىنى 1950-يىلى 28-يانۋاردىن بۇيانقى ئەڭ يۇقىرى نارازىلىق ئەرزى سوتىغا ئالماشتۇردى.
thumb| باش سوتنىڭ سوت زالى جايلاشقان سوتنىڭ مەركىزى قانىتى
thumb| ئالىي سوت بىناسىنىڭ سول تەرىپى
thumb| ئانا ۋە بالىلار ھەيكەل
## مەنبەلەر

تۈر:ھىندىستان
تۈر:سوت
قانۇنىي شەخس

قانۇندا، **قانۇنىي شەخس** ھەر قانداق ئادەم ياكى «نەرسە» (مۈجمەل ئەمەس، ھەرقانداق **قانۇنىي شەخس** )   ئىنسان ئادەتتە قانۇندا قىلالايدىغان ئىشلارنى قىلالايدۇ، مەسىلەن توختام تۈزۈش، ئەرز قىلىش . ھەمدە ئەرز قىلىش، مال-مۈلۈك ۋە باشقىلار.    « *قانۇنىي شەخس* » دېگەن سۆزنىڭ سەۋەبى بەزى قانۇنىي ئىگىلەرنىڭ ئادەم ئەمەسلىكى: شىركەت ۋە شىركەتلەر قانۇنلۇق سۆزلەيدىغان «ئادەم» (ئۇلار ئادەتتىكى كىشىلەر قىلالايدىغان نۇرغۇن ئىشلارنى قانۇنلۇق قىلالايدۇ)، ئەمما ئۇلار ئا. مەنىسى.

شۇڭلاشقا ئىككى خىل قانۇنىي شەخس بار: ئىنسان ۋە ئىنسان ئەمەس. قانۇندا، ئىنسان *تەبىئىي ئادەم* (بەزىدە *جىسمانىي ئادەم* ) دەپمۇ ئاتىلىدۇ، ئىنسان بولمىغان كىشى *قانۇنشۇناس* دەپمۇ ئاتىلىدۇ (بەزىدە قانۇنشۇناس، *قانۇنشۇناس*، *سۈنئىي*، *قانۇنلۇق* ياكى ئويدۇرما ***ئادەم***، Latin   *)* . ).

قانۇنلۇق كىشىلەر شىركەت، شىركەت (بەزى رايونلاردا ) ۋە نۇرغۇن ھۆكۈمەت ئورگانلىرىغا ئوخشاش ئورۇنلاردۇر. ئۇلارغا قانۇن بويىچە مۇئامىلە قىلىنغاندەك مۇئامىلە قىلىنىدۇ.   

تەبىئىي شەخسلەر قانۇنىي سالاھىيەتكە «تەبىئىي» ئېرىشسە، پەقەت تۇغۇلۇش ئارقىلىق (ياكى ئۇنىڭدىن ئىلگىرى، بەزى رايونلاردا)، قانۇنشۇناسلار چوقۇم بىر قىسىم «تەبىئىي»، قانۇنىي جەريانلار تەرىپىدىن ئۇلارغا بېرىلگەن قانۇنىي سالاھىيەتكە شەخس بولۇشى كېرەك، دەل مۇشۇ سەۋەبتىن ئۇلار بەزىدە «سۈنئىي» كىشىلەر دەپ ئاتىلىدۇ. ئەڭ كۆپ ئۇچرايدىغان ئەھۋالدا (كەسىپنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ)، قانۇنىي شەخس ئادەتتە مۇشۇ مەقسەتتە قۇرۇلغان ھۆكۈمەت ئورگىنىغا تىزىملىتىش ئارقىلىق ئېرىشىدۇ. باشقا ئەھۋاللاردا ئۇ بەلكىم دەسلەپكى قانۇنلار بىلەن بولۇشى مۇمكىن: بىر مىسال ئەنگىلىيەدىكى خەير-ساخاۋەت كومىتېتى.  بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىنىڭ ئىمكانىيەتلىك سىجىل تەرەققىيات نىشانى 16، 2030-يىلدىكى قارالمىلارنىڭ بىر قىسمى سۈپىتىدە 2030 -يىلغىچە تۇغۇلۇشنى تىزىملاشنى ئۆز ئىچىگە ئالغان بارلىق كىشىلەرگە قانۇنىي سالاھىيەت بىلەن تەمىنلەشنى تەشەببۇس قىلىدۇ. 

قانۇنىي سالاھىيەت قانۇنىي ئىقتىدارنىڭ ئالدىنقى شەرتى بولغاچقا (ھەر قانداق قانۇنىي شەخسنىڭ تۈزىتىش ئىقتىدارى -&nbsp;يەنى&nbsp;كىرىش، يۆتكەش قاتارلىقلار.&nbsp;- ھوقۇق ۋە مەجبۇرىيەت )، خەلقئارالىق تەشكىلاتنىڭ ئۆز نامىدا خەلقئارالىق شەرتنامىلەرنى ئىمزالىشىنىڭ ئالدىنقى شەرتى.

«قانۇنىي شەخس» دېگەن بۇ سۆز مۈجمەل *بولىدۇ*، چۈنكى ئۇ كۆپىنچە ئىنساندىن باشقا قانۇنىي ئىگىلەرنىلا كۆرسىتىدۇ، بولۇپمۇ «تەبىئىي شەخس» بىلەن زىت كېلىدۇ.  
## مەنبەلەر

تۈر:قانۇنشۇناسلىق
تۈر:قانۇن
تۈر:تىجارەت
تۈر:سودا
تۈر:ئىقتىسادىي نەزەرىيە
شېنگېن رايونى

**شېنگېن رايونى** ( English:  / ˈ ʃ ɛ ŋn / SHENG -ən، Luxembourgish: [ˈƩæŋən] (   ) ياۋروپادىكى 26 دۆلەتنى ئۆز ئىچىگە ئالغان رايون بولۇپ، ئۇلار ئۆز-ئارا چېگراسىدىكى بارلىق پاسپورت ۋە باشقا بارلىق چېگرا كونتروللىرىنى رەسمىي ئەمەلدىن قالدۇردى. ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ تېخىمۇ كەڭ ئەركىنلىك، بىخەتەرلىك ۋە ئەدلىيە سىياسىتى دائىرىسىدىكى ئېلېمېنت بولۇش سۈپىتى بىلەن، ئۇ خەلقئارالىق ساياھەت مەقسىتىدىكى ئورتاق ۋىزا سىياسىتىدە ئاساسەن بىر باشقۇرۇش ھوقۇقى سۈپىتىدە خىزمەت قىلىدۇ. بۇ رايون 1985-يىلدىكى شېنگېن كېلىشىمى ۋە 1990-يىلدىكى شېنگېن ئەھدىنامىسىنىڭ ئىسمى بىلەن ئاتالغان، ھەر ئىككىسى لىيۇكسېمبۇرگنىڭ شېنگېندا ئىمزالانغان.

ياۋروپا ئىتتىپاقىغا ئەزا 27 دۆلەتنىڭ 22 سى شېنگېن رايونىغا قاتناشقان. شېنگېن رايونىغا تەۋە بولمىغان ياۋروپا ئىتتىپاقىغا ئەزا بەش ئەزانىڭ تۆتى بۇلغارىيە، كىرودىيە، سىپرۇس ۋە رۇمىنىيە قاتارلىقلارنىڭ كەلگۈسىدە بۇ رايونغا قوشۇلۇشى قانۇنلۇق. ئىرېلاندىيە ئەمەلدىن قالدۇرۇشنى ساقلايدۇ، ئەكسىچە ئۆزىنىڭ ۋىزا سىياسىتىنى يولغا قويىدۇ. ياۋروپا ئەركىن سودا جەمئىيىتى (EFTA) غا ئەزا تۆت دۆلەت، ئىسلاندىيە، لىچتېنشتېين، نورۋېگىيە ۋە شىۋىتسارىيە ياۋروپا ئىتتىپاقىغا ئەزا ئەمەس، ئەمما شېنگېن كېلىشىمىگە ئاساسەن كېلىشىم ئىمزالىدى. ئۇنىڭدىن باشقا، موناكو، سان مارىنو ۋە ۋاتىكان شەھىرىدىن ئىبارەت ئۈچ ياۋروپا مىكرو سىستىمىسى قوشنىلىرى بىلەن يولۇچىلار قاتنىشى ئۈچۈن ئوچۇق چېگرانى ساقلايدۇ، شۇڭلاشقا ئۇلار بىلەن ساياھەت قىلىش ياكى ئۇلاردىن ئۆتۈشنىڭ مۇمكىن ئەمەسلىكى سەۋەبىدىن *شېنگېن* رايونىنىڭ ئەمەلىيەتتە ئەزالىرى دەپ قارىلىدۇ. كەم دېگەندە بىر شېنگېنغا ئەزا دۆلەت ئارقىلىق. 

شېنگېن رايونىنىڭ نوپۇسى 420 گە يېقىن&nbsp;مىليون ئادەم ۋە يەر مەيدانى 4 مىليون  مىليون 644 مىڭ 911) .  ھەر كۈنى تەخمىنەن 1 مىليون 700 مىڭ ئادەم ياۋروپانىڭ ئىچكى چېگراسىدىن چىقىپ ئىشلەشكە بارىدۇ، بەزى رايونلاردا بۇ كىشىلەر ئەمگەك كۈچىنىڭ ئۈچتىن بىرىنى تەشكىل قىلىدۇ. ھەر يىلى شېنگېن چېگراسىدىن جەمئىي 1 مىليارد 300 مىليون ئۆتكەل بار. 57 مىليون ئۆتۈشمە يول ئارقىلىق مال توشۇش سەۋەبىدىن بولىدۇ، ھەر يىلى قىممىتى 2 تىرىليون 800 مىليارد ياۋرو.    شېنگېن سەۋەبىدىن سودا تەننەرخىنىڭ تۆۋەنلىشى جۇغراپىيە، سودا شېرىكلىرى ۋە باشقا ئامىللارغا ئاساسەن% 0.42 تىن% 1.59 كىچە ئوخشىمايدۇ. شېنگېن رايونىنىڭ سىرتىدىكى دۆلەتلەرمۇ نەپ ئالىدۇ.  شېنگېن رايونىدىكى دۆلەتلەر شېنگېن بولمىغان دۆلەتلەر بىلەن بولغان چېگرا كونتروللۇقىنى كۈچەيتتى.
## مەنبەلەر
ماتېماتىكا

**ماتېماتىكا**، سان ، پەلسەپە ، بوشلۇق ۋە فىزىكا قاتارلىق پەنلەرنى بىر تەرەپ قىلىدۇ. ماتېماتىكىنىڭ ئېنىق دائىرىسى ۋە ئېنىقلىمىسى ھەققىدە ماتېماتىكلار بىلەن پەيلاسوپلار ئوتتۇرىسىدا ئوخشىمىغان قاراش بار.
220x198px|thumb|right|alt=ھېسابلىغۇچىلار ماتېماتىكىلىق مەشغۇلات قىلىدۇ.|ھېسابلىغۇچىلار ماتېماتىكىلىق مەشغۇلات قىلىدۇ.
## ماتېماتىكا مائارىپى
ئاساسىي ماتېماتىكا مائارىپى دۇنيانىڭ نۇرغۇن جايلىرىدا بېرىلگەن. كۈندىلىك تۇرمۇشتا ماتېماتىكىنى ئىشلىتىش دائىم يۈز بېرىدۇ. ماتېماتىكا مائارىپى باشلانغۇچتىن تولۇق ئوتتۇرا مەكتەپكىچە داۋام قىلىدۇ.
## ماتېماتىكىنىڭ زامانىۋى ئىشلىتىلىشى
* ئالگېبرالىق گېئومېتىرىيە ۋە ئۇنىڭ تېخنىكىسى ماشىنا ئادەم ۋە كومپيۇتېر ئويۇن مودېللىرىدا ئىشلىتىلىدۇ.
* ئۇ ئابستراكت لوگىكا ، ئېلېكتر توك يولى ۋە كومپيۇتېر لايىھىلەشتە ئىشلىتىلىدۇ.
* پروگرامما تۈزۈشتە ئالگورىزىم تېخنىكىسى قوللىنىلىدۇ.
## ماتېماتىكىلىق مەشغۇلاتلارنىڭ مىساللىرى
### توپلام
676 + 894 = 1.570
### ئازايتىش
99 - 80 = 19
### قايتا-قايتا قوشۇش
12 . 3 = 36
### بۆلۈش
16 : 4 = 4
## مەنبەلەر

تۈر:ماتېماتىكا
پىشۇرۇلغان گۈرۈچ

**پىشۇرۇلغان گۈرۈچ** گۈرۈچ ۋە سۇ بىلەن پىشۇرۇلغان يېمەكلىك. پىشۇرۇلغان گۈرۈچ جۇڭگو ، ياپونىيە ، كورېيە ، تايلاند ، مالايسىيا ، ھىندىستان ۋە باشقا ئاسىيا دۆلەتلىرىدىكى ئاساسلىق ئاشلىق.


## مۇناسىۋەتلىك بەتلەر
*گۈرۈچ

## مەنبەلەر
گۈرۈچ

**گۈرۈچ** يېيىشكە بولىدىغان دان ۋە يىللىق ئۆسۈملۈك. گۈرۈچ پىشۇرغاندىن كېيىن پىشۇرۇلغان گۈرۈچ دەپ ئاتىلىدۇ.
## مەنبەلەر

تۈر:ئۆسۈملۈك
ئوتتۇرا ياۋروپا ئۇنىۋېرسىتېتى

**ئوتتۇرا ياۋروپا ئۇنىۋېرسىتېتى**(Central European University, CEU) ئاۋسترىيە ، ۋېنگىرىيە ۋە ئامېرىكىدا ئېتىراپ قىلىنغان شەخسىي تەتقىقات ئۇنىۋېرسىتېتى بولۇپ ، ۋيېنا ۋە بۇداپېشتتىكى مەكتەپلەر بار. ئۇنىۋېرسىتېت ئىجتىمائىي پەن ۋە ئادىمىيەت پەنلىرى ، ئوقۇغۇچىلار-ئوقۇتقۇچىلار نىسبىتى ۋە خەلقئارالىق ئوقۇغۇچىلار توپىدىكى كۈچلۈكلىكى بىلەن داڭلىق.

ئۇنىۋېرسىتېتنىڭ بۇرچىدىكى مەركىزىي پرىنسىپ ئوچۇق جەمئىيەتنى ئىلگىرى سۈرۈش بولۇپ ، ئۇنىڭ ئوچۇق جەمئىيەت فوندى جەمئىيىتى بىلەن قويۇق مۇناسىۋىتى بار.

CEU 1991-يىلى خەتەردىن ساقلىنىش فوندى دېرىكتورى ، سىياسى پائالىيەتچى ۋە مىلياردېر ساخاۋەتچى جورج سوروس تەرىپىدىن قۇرۇلغان بولۇپ ، ئۇنى 880 مىليون دوللار فوندى بىلەن تەمىنلىگەن.

## مەنبەلەر
پاكىز ئېنېرگىيە

پاكىز ئېنېرگىيە يېشىل ئېنېرگىيە دەپمۇ ئاتىلىدۇ ، ئۇ بۇلغىما چىقارمايدىغان ئېنېرگىيە بولۇپ ، يادرو ئېنېرگىيىسى ۋە «قايتا ھاسىل بولىدىغان ئېنېرگىيە» نى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. قايتا ھاسىل بولىدىغان ئېنېرگىيە خام ئەشيانى قايتا ھاسىل قىلغىلى بولىدىغان ئېنېرگىيەنى كۆرسىتىدۇ ، مەسىلەن سۇ ئېلېكتر ئېنېرگىيىسى ، شامال ئېنېرگىيىسى ، قۇياش ئېنېرگىيىسى ، بىيوماسسا (بىئوگاس) ۋە ئوكيان دولقۇنى ئېنېرگىيىسى. قايتا ھاسىل بولىدىغان ئېنېرگىيەنىڭ ئېنېرگىيە خورىشى يوق ، شۇڭا ئۇ نۇرغۇن دۆلەتلەر ، بولۇپمۇ ئېنېرگىيە كەمچىل دۆلەتلەر تەرىپىدىن قەدىرلىنىدۇ.

## مەنبەلەر
چارلېس ئۇنىۋېرسىتېتى

**چارلېس ئۇنىۋېرسىتېتى** (چېخ: Univerzita Karlova ، ئەنگىلىيە Latin لاتىنچە: Universitas Carolina; گېرمانچە: Karls-Universität) ، پراگادىكى چارلېس ئۇنىۋېرسىتېتى ياكى تارىختا پراگا ئۇنىۋېرسىتېتى (لاتىنچە: Universitas Pragensis) دەپمۇ ئاتىلىدۇ. چېخ.

ئۇ ياۋروپادىكى ئەڭ قەدىمكى ئۇنىۋېرسىتېتلارنىڭ بىرى. بۈگۈنكى كۈندە ، ئۇنىۋېرسىتېت پراگا ، خرادېك كرالوۋ ۋە پلېزېنغا جايلاشقان 17 فاكۇلتېتتىن تەركىب تاپقان. چارلىز ئۇنىۋېرسىتېتى ئوتتۇرا ۋە شەرقىي ياۋروپادىكى ئالدىنقى ئۈچ ئۇنىۋېرسىتېتنىڭ ئىچىگە كىرىدۇ. ئۇ دۇنيادىكى 200-300 ئەتراپىدا.
## مەنبەلەر
شاتل فضایی

ئالەم ئايروپىلانى قايتا ئىشلەتكىلى بولىدىغان ئالەم كېمىسى بولۇپ ، ئايروپىلان بىلەن يەر ئوتتۇرىسىدا ئايلىنىپ ، ئايروپىلاننىڭ خاراكتېرى بىلەن ئالەم كېمىسىنى بىرلەشتۈرگەن. ئۇ قويۇپ بېرىش ماشىنىسىغا ۋاكالىتەن سۈنئىي ھەمراھ ۋە باشقا ئالەم كېمىسىنى ئالەم بوشلۇقىغا ئەۋەتەلەيدۇ ، ئۇ ئادەملىك ئالەم كېمىسىدەك ئوربىتىدا مەشغۇلات قىلالايدۇ ، ئۇ ئايروپىلانغا ئوخشاش ئاتموسفېراغا سىيرىلىپ قونالايدۇ. ئالەم كېمىسى ئىنسانلارنىڭ ئالەم بوشلۇقىغا ئەركىن كىرىشى ۋە ئايرىلىشى ئۈچۈن ياخشى قورال بىلەن تەمىنلەيدۇ. ئۇ ئالەم پائالىيىتىنىڭ تەننەرخىنى زور دەرىجىدە تۆۋەنلىتىدۇ ۋە ئالەم تارىخىدىكى مۇھىم ئابىدە.
## مەنبەلەر
تۇزسىزلاشتۇرۇش

يەنى دېڭىز سۈيىنىڭ تاتلىق سۇ ئىشلەپچىقىرىشنى تۇزسىزلاندۇرۇش ئۈچۈن ئىشلىتىلىشى سۇ بايلىقىنى ئەمەلگە ئاشۇرۇش ئۈچۈن ئوچۇق كود كۆپەيتىش تېخنىكىسى. ئۇ تاتلىق سۇنىڭ ئومۇمىي مىقدارىنى ئاشۇرالايدۇ ، ۋاقىت ۋە بوشلۇقنىڭ تەسىرىگە ئۇچرىمايدۇ ، ھەمدە دېڭىز بويىدىكى ئاھالىلەرنىڭ ئىچىملىك سۈيى ۋە سانائەت پار قازانلىرىنىڭ تولۇقلىنىشى قاتارلىق مۇقىم سۇ بىلەن تەمىنلەشكە كاپالەتلىك قىلالايدۇ. ھازىر ئىشلىتىلىۋاتقان تۇزسىزلاندۇرۇش ئۇسۇللىرى دېڭىز سۈيىنى توڭلىتىش ئۇسۇلى ، ئېلېكتر ئوپتىك ئۇسۇلى ، ئايرىش ئۇسۇلى ، تەتۈر ئوسموس كېسىلى ۋە ئاممونىي كاربونات ئىئون ئالماشتۇرۇش ئۇسۇلى.
## مەنبەلەر
ۋيېنا ئۇنۋېرسىتىتى

**ۋيېنا ئۇنۋېرسىتىتى** (گېرمانچە: Universität Wien) ئاۋسترىيەنىڭ ۋيېناغا جايلاشقان ئاممىۋى تەتقىقات ئۇنىۋېرسىتېتى. ئۇ 1365-يىلى كىنەز رۇدولف IV تەرىپىدىن قۇرۇلغان بولۇپ ، گېرمان تىلىدىكى دۇنيادىكى ئەڭ قەدىمكى ئۇنىۋېرسىتېت. ئۇنىۋېرسىتېت ئۇزۇن ۋە مول تارىخى بىلەن تەرەققىي قىلىپ ياۋروپادىكى ئەڭ چوڭ ئۇنىۋېرسىتېتلارنىڭ بىرىگە ئايلاندى ، شۇنداقلا ئىنسانىيەت پەنلىرىدىمۇ ئەڭ داڭلىق ئۇنىۋېرسىتېتلارنىڭ بىرىگە ئايلاندى. ئۇ 21 نوبېل مۇكاپاتىغا ئېرىشكەنلەر بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولۇپ ، تارىخ شۇنداقلا ئىلمىي ئەھمىيەتكە ئىگە نۇرغۇن ئالىملارنىڭ ئىلمىي ئۆيى بولۇپ كەلگەن.
## مەنبەلەر
ئايەت ئەلكۇرسى

**ئايەت ئەلكۇرسى** (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:**Ayet Elkursi** ) بولسا قۇرئاننىڭ 2-سۈرىسىنىڭ 255-ئايىتىدۇر.
## تېكستى ۋە مەنىسى
تېكستى
*﴿ٱللَّهُ لَاۤ إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلۡحَیُّ ٱلۡقَيُّومُۚ 
*لَا تَأۡخُذُهُۥ سِنَةࣱ وَلَا نَوۡمࣱۚ 
*لَّهُۥ مَا فِی ٱلسَّمَـٰوَ ٰتِ وَمَا فِی ٱلۡأَرۡضِۗ 
*مَن ذَا ٱلَّذِی يَشۡفَعُ عِندَهُۥۤ إِلَّا بِإِذۡنِهِۦۚ 
*يَعۡلَمُ مَا بَيۡنَ أَيۡدِيهِمۡ وَمَا خَلۡفَهُمۡۖ 
*وَلَا يُحِيطُونَ بِشَیۡءࣲ مِّنۡ عِلۡمِهِۦۤ إِلَّا بِمَا شَاۤءَۚ وَسِعَ كُرۡسِيُّهُ ٱلسَّمَـٰوَ ٰتِ وَٱلۡأَرۡضَۖ وَلَا يَـُٔودُهُۥ حِفۡظُهُمَاۚ وَهُوَ ٱلۡعَلِیُّ ٱلۡعَظِيمُ ۝٢٥٥﴾ [البقرة:255]

مەنىسى
*بىر ئاللاھتىن باشقا ھېچ ئىلاھ يوقتۇر؛ ئاللاھ ھەمىشە تىرىكتۇر، ھەممىنى ئىدارە قىلىپ تۇرغۇچىدۇر؛ 
*ئۇ مۈگدەپ قالمايدۇ، ئۇنى ئۇيقۇ باسمايدۇ؛ 
*ئاسمانلاردىكى ۋە زېمىندىكى ھەممە نەرسە ئاللاھنىڭ (مۈلكى) دۇر؛ 
*ئاللاھنىڭ رۇخسىتىسىز كىممۇ ئاللاھنىڭ ئالدىدا شاپائەت قىلالىسۇن؛ 
*ئاللاھ ئۇلارنىڭ ئالدىدىكى (دۇنيادا قىلغان)، كەينىدىكى (ئۇلار ئۈچۈن ئاخىرەتتە تەييارلىغان) ئىشلارنىڭ ھەممىسىنى بىلىپ تۇرىدۇ؛ ئۇلار ئاللاھنىڭ ئىلمىدىن (ئاللاھ) ئۇلارغا بىلدۈرۈشنى خالىغان نەرسىلەردىن (پەيغەمبەرلەرنىڭ تىلى ئارقىلىق بىلدۈرگەن نەرسىلەردىن) باشقا ھېچ نەرسىنى بىلمەيدۇ، 

*ئاللاھنىڭ كۇرسى ئاسمانلارنى ۋە زېمىننى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. ئاسمان ـ زېمىننى مۇھاپىزەت قىلىش ئۇنىڭغا ئېغىر كەلمەيدۇ. ئۇ يۇقىرى مەرتىۋىلىكتۇر، ھەممىدىن ئۇلۇغدۇر[255].

## تەفسىرى
## باشقىلار
قۇرئان كەرىمنىڭ ئۇيغۇرچە تەرجىمىسىنى شەيىخ مۇھەممەت سالىھ تەرجىمە قىلغان.ھىجىريە 1416- يىلى پادىشاھ فەھد قۇرئان كەرىم تەرجىمە مەركىزى نەشىر قىلغان.ئىزاھات: پىكىر ئەركىنلىكى، باھالاش ۋە تەرەققى قىلدۇرۇش مەقسىتىدە ئەسلى تەرجىمىدىنمۇ پايدىلىنىشقا رۇخسەت قىلىش بىلەن بىرگە ئىشارەت قىلىنغان بەزى ئايەتلەرنىڭ تەرجىمىلىرى رۇۋۋاد تەرجىمە مەركىزىدە توغرىلانغان.
## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار

## مەنبەلەر
2022-يىلى شىنجاڭنىڭ ئۇرۇمچىدىكى ئوت

شىنجاڭدىكى 2022-يىلدىكى ئۇرۇمچى ئوت ئاپىتى 2022-يىلى 11-ئاينىڭ 24-كۈنى كەچتە ئۇرۇمچىنىڭ تيەنشەن رايونىدا يۈز بەرگەن زور ئوت ئاپىتى ۋەقەسى. «نيۇ-يورك ۋاقىت گېزىتى» نىڭ خەۋىرىگە قارىغاندا ، بىر قىسىم كىشىلەر بۇنى جۇڭگودىكى «نۆل كوۋىد» ئىستراتېگىيىسى قۇتقۇزۇشقا توسقۇنلۇق قىلغان ۋە ئاھالىلەرنىڭ قېچىپ كېتىشىنىڭ ئالدىنى ئالغان ، دەپ قارىغان. رەسمىي سانلىق مەلۇماتلارغا قارىغاندا ، 11-ئاينىڭ 25-كۈنى ئەتىگەن سائەت 6 گىچە ، بۇ ھادىسە 10 ئادەم قازا قىلغان ، 9 ئادەم يارىلانغان.بۇ ۋەقە مەملىكەت مىقياسىدا  «نۆل كوۋىد» سىياسىتىگە قارشى ھەرىكەت قوزغىدى.
يېزا ئىگىلىك ئىلمى

يېزا ئىگىلىك تەرەققىياتىنىڭ تەبىئىي قانۇنىيىتى ۋە ئىقتىسادىي قانۇنلىرىنى تەتقىق قىلىدىغان ئىلىم. دېھقانچىلىق ئىلمى تېرىقچىلىق سانائىتى ، باقمىچىلىق سانائىتى ۋە دېھقانچىلىق مەھسۇلاتلىرىنى پىششىقلاپ ئىشلەش سانائىتى ئۈچۈن خىزمەت قىلىدۇ ، ئۇ دېھقانچىلىق بىئولوگىيىسى ، دېھقانچىلىق مۇھىتى ، دېھقانچىلىق قۇرۇلۇشى ۋە دېھقانچىلىق ئىقتىسادى قاتارلىق ھەر خىل پەنلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ ، ئەتراپلىق ۋە قوللىنىش ئالاھىدىلىكىگە ئىگە.
## مەنبەلەر
2022-يىلدىكى جۇڭگودا COVID-19 نامايىشى

COVID-19 نىڭ قۇلۇپلىنىشىغا قارشى بىر يۈرۈش نامايىش 2022-يىلى 15-نويابىر جۇڭگو چوڭ قۇرۇقلۇقىدا باشلانغان.

نامايىش جۇڭگو ھۆكۈمىتىنىڭ COVID-19 نىڭ بۇ دۆلەتتە تارقىلىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن قوللانغان تەدبىرلىرىگە قارىتا باشلانغان بولۇپ ، نۆل COVID سىياسىتىنى يولغا قويۇشنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇ سىياسەتكە بولغان نارازىلىقى تارقىلىشچان كېسەللىك باشلانغاندىن بۇيان كۈچىيىپ ، نۇرغۇن كىشىلەرنى خىزمەتسىز ئۆيىگە سولاپ قويدى ھەمدە بىر قىسىم كۈندىلىك تۇرمۇش بۇيۇملىرىنى سېتىۋالالمىدى.

نويابىرنىڭ بېشىدا كىچىك كۆلەملىك نامايىش باشلانغان بولسىمۇ ، ئەمما ئۇرۇمچىدا يۈز بەرگەن ئون ئادەم قازا قىلغان ، ئۈچ ئاي شىنجاڭدىكى قامالغا ئايلىنىپ ، ئەجەللىك ئوت ئاپىتى يۈز بەرگەندىن كېيىن ، كەڭ كۆلەملىك ئىچكى قالايمىقانچىلىق يۈز بەردى.

نامايىشچىلار ھۆكۈمەتنىڭ نۆل COVID سىياسىتى ۋە قۇلۇپنى ئاخىرلاشتۇرۇشنى تەلەپ قىلدى ، بەزىلىرى شى جىنپىڭ ۋە جۇڭگو كومپارتىيىسىنىڭ رەھبەرلىكىگە بولغان نارازىلىقىنى كېڭەيتتى.
بۇلۇت

**بۇلۇت** تەبىئىي ھادىسە. قۇياش يەر يۈزىدە پارقىراپ تۇرغاندا ، سۇ پارغا ئايلىنىپ سۇ ھورى ھاسىل قىلىدۇ ، سۇ ھورى تويۇنغاندىن كېيىن ، سۇ مولېكۇلالىرى ھاۋانىڭ ئەتراپىغا يىغىلىپ ، بۇلۇتلارنىڭ پەيدا بولۇشىنى پەيدا قىلىدۇ. بۇلۇتلار ھەر خىل شەكىللەرنى ھاسىل قىلالايدۇ ، شۇنداقلا ئاسماندىكى ئېگىزلىك ۋە شەكىللەر سەۋەبىدىن نۇرغۇن تۈرلەرگە ئايرىلىدۇ.


## مەنبەلەر
نېۋادا شىتاتى

left|thumb|250px|
left|thumb|250px
**نېۋادا شىتاتى** بولسا ئامېرىكا قوشما شتاتلىرى دىكىبىخاھار 2008 نوپۇس بار، نېۋادانىڭ 2،600،167 نوپۇسىبار، 286،367 كم² دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 39.0°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 117°0.
## مەنبەلەر
Kurtköy

.**Kurtköy**, Istanbul Pendik'in eng chong mehelledir

220x124px|thumb|right

## Nopus
.Kurtköyning 193.080 nopusi bar bolup (2021)
دېھقانچىلىق مۇھىتى

زىرائەتلەر ، ئورمانلار ، مېۋىلىك دەرەخلەر ، چارۋا ماللار ، ئۆي قۇشلىرى ۋە بېلىقلارنىڭ تەبىئىي مۇھىتنى كۆرسىتىدۇ ، دېھقانچىلىق مەھسۇلاتلىرىنىڭ مەۋجۇتلۇقى ، تەرەققىي قىلىشى ۋە كۆپىيىشىگە باغلىق ، ئاساسلىقى تېرىلغۇ يەر تۇپرىقى ، دېھقانچىلىق سۈيى ، ھاۋا ، قۇياش نۇرى ۋە تېمپېراتۇرا قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. ھازىر ، ئىنسانلارنىڭ پائالىيىتى كەلتۈرۈپ چىقارغان دېھقانچىلىق مۇھىتىنىڭ سۈپىتىنىڭ ناچارلىشىشى يېزا ئىگىلىك جانلىقلىرىنىڭ نورمال ئۆسۈشى ۋە تەرەققىياتىغا توسقۇنلۇق قىلىدىغان ، دېھقانچىلىق ئېكولوگىيىسىنىڭ تەڭپۇڭلۇقىنى بۇزىدىغان ۋە ئىنسانلارنىڭ سالامەتلىكىگە زىيان يەتكۈزىدىغان گەۋدىلىك مەسىلىگە ئايلاندى.
## مەنبەلەر
شىركەت يىللىق پۇلى

ئۇ بۇ كارخانا خىزمەتچىلىرى ئۈچۈن كارخانا قۇرغان قوشۇمچە كۈتۈنۈش سۇغۇرتا سىستېمىسىنى كۆرسىتىدۇ. دۆلەتنىڭ بىرلىككە كەلگەن سىياسىتىنىڭ يېتەكچىلىكىدە ، كارخانىلار ئۆزىنىڭ مالىيە ئەھۋالى ۋە تەرەققىيات ئېھتىياجىغا ئاساسەن مۇستەقىل قۇرۇلدى. بۇ ھۆكۈمەت رەھبەرلىكىدىكى ئاساسىي كۈتۈنۈش سۇغۇرتا سىستېمىسىنىڭ مۇھىم تولۇقلىمىسى.
## مەنبەلەر
ساخاۋەتچى

ئۇ ئاممىۋى پاراۋانلىققا ھەۋەس قىلىدىغان ، دائىم خەير-ساخاۋەت پائالىيەتلىرىگە قاتنىشىدىغان ۋە كۆرۈنەرلىك تۆھپە قوشقان كىشىلەرنى كۆرسىتىدۇ. ئۇلار بارلىق شەخسىي بايلىقلىرىنى جەمئىيەتتىكى ئېھتىياجلىق كىشىلەر بىلەن ئورتاقلىشىشنى خالايدۇ. بۇ بايلىق پۇل ، مۈلۈك ، ۋاقىت ، مۇھەببەت ۋە ئەزا ئىئانە قىلىشنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ ، مەسىلەن چېگراسىز دوختۇرلار ، پىدائىيلار قاتارلىقلار.
## مەنبەلەر
بىلادۇششام

thumb|بىلادۇششام
**بىلادۇششام** () غەربىي ئاسىيادىكى سۇرىيە رايونىغا ماس كېلىدىغان تارىخىي ئىسىم.

## مەنبەلەر

تۈر:غەربىي ئاسىيا
نۇپۇس

**نۇپۇس** مەلۇم سان ۋە سۈپەت بىلەن مەلۇم رايوندا ياشايدىغان كىشىلەرنىڭ ئومۇمىي ئاتىلىشى. ئۇ ئىجتىمائىي ئىشلەپچىقىرىشنىڭ ئاساسى ۋە سۇبيېكتى ۋە ئىجتىمائىي ماددى تۇرمۇشنىڭ شەرتلىرىنىڭ بىرى. ھەر قانداق بىر جەمئىيەت مەلۇم مىقداردىكى نوپۇستىن تەركىب تاپقان بولۇپ ، ئۇ نوپۇسنىڭ سانى ، سۈپىتى ، تەركىبى ، تەقسىملىنىشى ۋە ئۆزگىرىشىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. ئېنىق ئەڭ تۆۋەن نوپۇس بولمىسا ، ئىجتىمائىي ئىشلەپچىقىرىش ۋە ئىجتىمائىي تۇرمۇش مۇمكىن ئەمەس.
## مەنبەلەر
دۇنيا لوڭقىسى پۇتبول مۇسابىقىسى

خەلقئارا پۇتبول بىرلەشمىسى خەلقئارا پۇتبول مۇسابىقىسى بولۇپ ، خەلقئارا پۇتبول بىرلەشمىسى (FIFA) غا ئەزا دۆلەتلەر ئەرلەر دۆلەت كوماندىلىرى خەلقئارا پۇتبولغا مەسئۇل ئەڭ يۇقىرى باشقۇرۇش ئورگىنى قاتناشسا بولىدۇ. 1930-يىلدىكى تۇنجى مۇسابىقىدىن باشلاپ ، ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشى. ئۇ ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشى سەۋەبىدىن ئەمەلگە ئاشۇرغىلى بولمايدىغان 1942 ۋە 1946-يىللىرىنى ھېسابقا ئالمىغاندا ، ھەر تۆت يىلدا بىر قېتىم ئۆتكۈزۈلىدۇ.

مۇسابىقىنىڭ ھازىرقى ھالىتىدە ، مۇسابىقە باشلىنىشتىن ئۈچ يىل داۋاملىشىدىغان سالاھىيەت باسقۇچى بار. بۈگۈنگە قەدەر ، خەلقئارا پۇتبول بىرلەشمىسىگە ئەزا 211 دۆلەت قاتنىشالايدىغان سالاھىيەتتىن ئۆتەلەيدىغان كوماندىلار دۇنيا لوڭقىسى ھەل قىلغۇچ مۇسابىقىسى دەپ ئاتالغان ئاخىرقى باسقۇچقا قاتناشتى. ھەل قىلغۇچ مۇسابىقىگە جەمئىي 32 دۆلەت كوماندىسى قاتنىشىدۇ ، ساھىبخان دۆلەت ياكى دۆلەتلەر شۇ يىللىق مۇسابىقىنى ئۆتكۈزۈش سەۋەبىدىن لاياقەتسىز بىۋاسىتە قاتنىشىدۇ. تۆت گۇرۇپپىدىن تەركىب تاپقان سەككىز گۇرۇپپىغا بۆلۈنگەن قاتناشقۇچىلار بىرىنچى ئايلانما مۇسابىقىگە قاتنىشىدۇ ، ئۇلار بۇ بىرىنچى باسقۇچتا ئۆز گۇرۇپپىسىدىكى باشقا كوماندىلار بىلەن بىر مەيدان مۇسابىقىلىشىدۇ. ئالدىنقى ئىككى ئورۇندا گۇرۇپپىلارنى تاماملىغان كوماندىلار يەككە مۇسابىقىنى شاللاش سىستېمىسى بىلەن ئېلىپ بېرىلىدىغان ئىككىنچى باسقۇچقا ئۆتىدۇ. ئاخىرقى مەيدان مۇسابىقىدە ئۇتقۇچى چېمپىيونغا ئايلانسا ، يېرىم ھەل قىلغۇچ مۇسابىقىدە ئۇتتۇرغۇچىلار ئوتتۇرىسىدا ئۈچىنچى ئورۇننى تالىشىپ ئۈچىنچى كوماندىنى بەلگىلەيدۇ.

ھازىرغىچە ئۇيۇشتۇرۇلغان جەمئىي 21 مۇسابىقىدە 8 ئوخشىمىغان كوماندا چېمپىيونلۇققا ئېرىشتى. ھەر بىر مۇسابىقىگە قاتناشقان بىردىنبىر كوماندا بولغان بىرازىلىيە لوڭقىسىدىكى بەش چېمپىيونلۇققا ئېرىشكەن ئەڭ مۇۋەپپەقىيەت قازانغان كوماندا. ئىتالىيە ۋە گېرمانىيە ھەر بىرى تۆت. ئارگېنتىنا ئۈچ ، فرانسىيە ۋە ئۇرۇگۋاي ئىككىسى ئېنگلاند بىلەن ئىسپانىيە ئايرىم-ئايرىم بىر چېمپىيونلۇققا ئېرىشتى.
## مەنبەلەر
جۇغراپىيىلىك مۇھىت

مەلۇم بىر جەمئىيەت ياشايدىغان تەبىئىي شارائىتنىڭ يىغىندىسىنى كۆرسىتىدۇ. ئۇ كېلىمات ، يەر شەكلى ، دەريا ، دېڭىز-ئوكيان ، تۇپراق ، ھايۋانات ۋە ئۆسۈملۈكلەرنىڭ تارقىلىشى ۋە تەبىئىي بايلىق ۋە قېزىلما بايلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ ، بۇلارنىڭ ئىچىدە كىشىلەر تەرىپىدىن ئۆزگەرتىلگەن تەبىئىي تەبىئىي شارائىت ۋە تەبىئىي مۇھىت بار. جەمئىيەت تەبىئەتتىن مۇستەقىل بولالمايدۇ. جۇغراپىيىلىك مۇھىت كىشىلەرنىڭ ئىشلەپچىقىرىش ۋە ھاياتنى ئېلىپ بېرىشىدىكى ئەڭ ئاساسلىق ماددى شەرت ، شۇنداقلا ئۇ جەمئىيەتنىڭ مەۋجۇت بولۇپ تۇرۇشى ۋە تەرەققىي قىلىشى ئۈچۈن دائىم زۆرۈر شارائىتلارنىڭ بىرى.
## مەنبەلەر
شەكىلۋازلىق

مېتافىزىكىلىق كۆز قاراش ، ئۇسۇل ۋە ئۇسلۇب بىر تەرەپلىمە ھالدا قوغلىشىدۇ ۋە مەزمۇنغا سەل قارايدۇ. شەكىلۋازلار دىئالېكتىكىلىق مۇناسىۋەتنى شەكىل بىلەن مەزمۇنغا بۆلۈپ ، ئەمەلىي مەزمۇندىن ئاجرىشىپ ، ئىشلارنىڭ يۈزەكى شەكلىنى بىر تەرەپلىمە ئاشۇرۇۋەتتى. تارىختا ، شەكىلۋازلىق ئادەتتە ئېكىسپىلاتاتسىيە سىنىپىنىڭ تەپەككۇر ئۇسلۇبىغا تەۋە بولغان. ئەمەلىي خىزمەتتە چوڭقۇر تەكشۈرۈش ۋە تەتقىقات ئېلىپ بارماسلىق ، ئەمەلىي نەتىجىگە دىققەت قىلماسلىق ، ھاۋانى قويۇپ بېرىش ۋە ھەرىكەتلەرنى باشتىن كەچۈرۈش ئەدەبىيات-سەنئەت ئىجادىيىتىدە ، رېئال تۇرمۇشتىن ئاجرىشىپ كەتكەن ، مەزمۇنى قۇرۇق ، پەقەت غەلىتە پىلان ۋە قۇرۇلمىلارنى قوغلاشقان. قاتارلىقلار ھەممىسى شەكىلۋازلىقنىڭ ئىپادىسى.
## مەنبەلەر
ھايۋانلارنى قوغداش

تۈر بايلىقىنى قوغداش ياكى بىئولوگىيىلىك كۆپ خىللىقنى قوغداش. ھايۋانلارنى جىسمانىي زەخىملىنىش ، كېسەللىك قىيىن-قىستاق ۋە روھىي ئازاب قاتارلىقلاردىن ساقلاڭ ۋە ئىنسانلارنىڭ پائالىيىتى كەلتۈرۈپ چىقارغان ھايۋانلارغا بىۋاسىتە زىياننى ئازايتىڭ.
## مەنبەلەر

تۈر:ھايۋاناتلار
تويوتا

**تويوتا** ياپونىيەنىڭ ئايچى شەھىرىدىكى توكيوغا جايلاشقان ياپونىيە دۆلەت ھالقىغان شىركەت. 

ئۇ دۇنيادىكى ئەڭ چوڭ ماشىنا ئىشلەپچىقارغۇچى. ئاساسلىق مەھسۇلاتلىرى يولۇچىلار ماشىنىلىرى. ئۇ يەنە يۈك ماشىنىسى ، ئاممىۋى ئاپتوبۇس ، يۈك ماشىنىسى ۋە ماشىنا ئادەملەرنى ئىشلەپچىقىرىدۇ. 

thumb|400 px|left|تويوتا نىڭ مەركىزى شىركەت بىناسى، ''توكيو'' 

 
## مەنبەلەر

تۈر:ياپون ئاپتوموبىللىرى
دېڭىز

**دېڭىز** بولسا يەر يۈزىنىڭ تەخمىنەن% 71 نى ئىگىلەيدىغان تۇزلۇق سۇنىڭ گەۋدىسى. دېڭىز يەرشارىنىڭ كېلىماتنى مۇۋاپىقلاشتۇرىدۇ ، سۇ ، كاربون ۋە ئازوت دەۋرىيلىكىدە مۇھىم رول ئوينايدۇ. ئىنسانلارنىڭ دېڭىزنى ئىشلىتىش ۋە تەتقىق قىلىش قەدىمكى دەۋرلەردىن تارتىپ خاتىرىلەنگەن بولۇپ ، تارىختىن بۇرۇنقى تارىخقا ئىسپاتلانغان ، ھالبۇكى ئۇنىڭ زامانىۋى ئىلمىي تەتقىقاتى دېڭىز-ئوكيان دەپ ئاتىلىدۇ. دېڭىز سۈيىدە ئېرىگەن ئەڭ مول قاتتىقلىق ناترىي خىلور. بۇ سۇدا يەنە نۇرغۇن ئېلېمېنتلار ئىچىدە ماگنىي ، كالتسىي ، كالىي ۋە سىماب تۇزلىرى بار. تۇزلۇق كۆپ خىل بولۇپ ، يەر يۈزى ۋە چوڭ دەريالارنىڭ ئېغىزىغا يېقىن بولۇپ ، ئوكياننىڭ چوڭقۇرلۇقىدا تېخىمۇ يۇقىرى بولىدۇ. قانداقلا بولمىسۇن ، ئېرىتىلگەن تۇزلارنىڭ نىسپىي نىسبىتى دېڭىز-ئوكيانلاردا ئوخشىمايدۇ.

بۇ دېڭىز ئىنسانلار ئۈچۈن زور مىقداردا يېمەكلىك بىلەن تەمىنلەيدۇ ، ئاساسلىقى بېلىق ، ئەمما بېلىقچىلار تەرىپىدىن تۇتۇلغان ياكى سۇ ئاستىدا دېھقانچىلىق قىلغان قۇلۇلە ، سۈت ئەمگۈچىلەر ۋە دېڭىز يۈسۈنى. ئىنسانلارنىڭ دېڭىزدىن پايدىلىنىشى باشقا سودا ، ساياھەت ، مىنېرال ماددىلارنى قېزىش ، توك ھاسىل قىلىش ، ئۇرۇش ۋە سۇ ئۈزۈش ، يەلكەنلىك كېمە ۋە سۇغا شۇڭغۇش قاتارلىق كۆڭۈل ئېچىش پائالىيەتلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇ پائالىيەتلەرنىڭ كۆپىنچىسى دېڭىز-ئوكيان بۇلغىنىشىنى پەيدا قىلىدۇ. دېڭىز تارىخ ۋە مەدەنىيەتتە ئىنسانلار ئۈچۈن كەم بولسا بولمايدىغان ئامىل بولۇپ كەلگەن.

## دېڭىزدىكى ھايات

دېڭىز-ئوكيانلاردا ياشاش مۇھىتى سۈپىتىدە ئىشلىتىلىدىغان كۆپ خىل تۇرمۇش شەكلى توپلانغان. قۇياش نۇرى پەقەت ئۈستۈنكى قەۋەتنىلا يورۇتۇپ بېرىدىغان بولغاچقا ، ئوكياننىڭ ئاساسلىق قىسمى مەڭگۈلۈك قاراڭغۇلۇقتا مەۋجۇت. ئوخشىمىغان چوڭقۇرلۇق ۋە تېمپېراتۇرا رايونلىرىنىڭ ھەر بىرى ئۆزگىچە تۈرلەرنى ياشاش مۇھىتى بىلەن تەمىنلەيدىغان بولغاچقا ، دېڭىز-ئوكيان مۇھىتى ھاياتلىقنىڭ غايەت زور كۆپ خىللىقىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

## مۇھىت مەسىلىسى

ئىنسانلارنىڭ پائالىيىتى بېلىق تۇتۇش ، ياشاش مۇھىتىنى يوقىتىش ، تاجاۋۇزچىلىق تۈرلىرىنى تونۇشتۇرۇش ، ئوكياننىڭ بۇلغىنىشى ، ئوكياننىڭ كىسلاتالىشىشى ۋە ئوكياننىڭ ئىسسىپ كېتىشى ئارقىلىق دېڭىز-ئوكيان ۋە دېڭىز-ئوكيان ياشاش مۇھىتىغا تەسىر كۆرسىتىدۇ. بۇ دېڭىز-ئوكيان ئېكولوگىيە سىستېمىسى ۋە يېمەكلىك تورىغا تەسىر كۆرسىتىپ ، جانلىقلارنىڭ كۆپ خىللىقى ۋە دېڭىز-ئوكيان جانلىقلىرىنىڭ داۋاملىشىشى ئۈچۈن تېخى تونۇلمىغان ئاقىۋەتلەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن.

## سىرتقى ئۇلىنىش
* دۆلەتلىك ئوكيان ۋە ئاتموسفېرا باشقۇرۇش
## مەنبەلەر
تىل

**تىل** قۇرۇلمىلىق ئالاقە سىستېمىسى. بىر تىلنىڭ قۇرۇلمىسى ئۇنىڭ گرامماتىكىسى ، ئەركىن زاپچاسلىرى ئۇنىڭ سۆزلۈك ئامبىرى. تىل ئىنسانلارنىڭ ئالاقە قىلىدىغان ئاساسلىق ۋاستىسى بولۇپ ، سۆزلەش ، ئىشارەت ۋە يېزىق تىلى قاتارلىق كۆپ خىل ئۇسۇللار ئارقىلىق يەتكۈزۈلۈشى مۇمكىن. ئەڭ كۆپ سۆزلىنىدىغان تىللارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان نۇرغۇن تىللاردا ئاۋاز ياكى بەلگىلەرنى كېيىن قايتا قوزغىتىش ئۈچۈن خاتىرىلىگىلى بولىدىغان يېزىق سىستېمىسى بار. ئىنسانىيەت تىلى مەدەنىيەتلەر ئارا ۋە ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشىگە ئەگىشىپ ئۆزگىرىدۇ. ئىنسان تىللىرى ئىشلەپچىقىرىش ۋە كۆچۈش خۇسۇسىيىتىگە ئىگە بولۇپ ، ئىجتىمائىي ئەھدىنامە ۋە ئۆگىنىشكە تايىنىدۇ.

دۇنيادىكى ئىنسانلارنىڭ تىل سانىنىڭ مۆلچەرى 5000 دىن 7000 گىچە بولىدۇ. ئېنىق مۆلچەر تىل ۋە دىئالېكتلار ئارىسىدا بېكىتىلگەن ئىختىيارى پەرق (ئىككى خىل) گە باغلىق. تەبىئىي تىللار سۆزلىنىدۇ ، ئىمزالىنىدۇ ياكى ھەر ئىككىسى سۆزلىنىدۇ قانداقلا بولمىسۇن ، ھەر قانداق تىلنى ئاڭلاش ، كۆرۈنۈش ياكى سىپتا غىدىقلاش ئارقىلىق ئىككىلەمچى تاراتقۇلارغا كودلاشتۇرغىلى بولىدۇ - مەسىلەن ، يېزىش ، پۇشتەك قىلىش ، ئىمزا قويۇش ياكى ئەمالار يېزىقى. باشقىچە ئېيتقاندا ، ئىنسان تىلى مودېللىقتىن مۇستەقىل ، ئەمما يېزىلغان ياكى ئىمزا قويۇلغان تىل تەبىئىي ئىنسانلارنىڭ نۇتۇق ياكى ئىشارەتلىرىنى يېزىش ياكى كودلاشنىڭ ئۇسۇلى.

تىل ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشىگە ئەگىشىپ تەرەققىي قىلىدۇ ۋە كۆپ خىللىشىدۇ ، ئۇلارنىڭ تەرەققىيات تارىخىنى ھازىرقى زامان تىللىرىنى سېلىشتۇرۇش ئارقىلىق قايتا قۇرۇپ ، كېيىنكى تەرەققىيات باسقۇچىنىڭ يۈز بېرىشى ئۈچۈن ئۇلارنىڭ ئەجدادلىرىنىڭ قايسى ئالاھىدىلىكلەردە بولۇشى كېرەكلىكىنى ئېنىقلىغىلى بولىدۇ. ئورتاق ئەجدادتىن كېلىپ چىققان بىر گۇرۇپپا تىل تىل ئائىلىسى دەپ ئاتالغان بۇنىڭغا سېلىشتۇرغاندا ، باشقا تىل بىلەن ياشاش ياكى ياشاش مۇناسىۋىتى يوقلۇقى ئىسپاتلانغان تىل تىل ئايرىمىسى دەپ ئاتىلىدۇ. بۇ يەردە يەنە نۇرغۇن مەخپىيلەشتۈرۈلمىگەن تىللار ۋە ساختا تىللار بار. ئىلمىي ئورتاق تونۇشتا 21-ئەسىرنىڭ بېشىدا سۆزلەنگەن تىللارنىڭ% 50 تىن% 90 كىچە بولغان ئارىلىق 2100-يىلغا بارغاندا يوقىلىشى مۇمكىن دەپ قارالدى.

## مەنبەلەر

تۈر:ئانتروپوتومىيە
يۈەنشېن

«**يۈەنشېن**» (خەنزۇچە: **原神**) بولسا مىخويو ئىشلەپچىقارغان ھەرىكەتلىك رول ئوينايدىغان ئويۇن بولۇپ ، 2020-يىلى 28-سېنتەبىر رەسمىي تارقىتىلغان｡ بۇ ئويۇن كارتون ئۇسلۇبىدىكى ئوچۇق دۇنيا مۇھىتىغا ئىگە بولۇپ ، كارتا ئاساسىدىكى ئاساسىي ھەقسىز ۋە تۈر ھەققى سىستېمىسى قوللىنىلىدۇ｡

بۇ ئويۇننىڭ ھېكايىسى يەتتە دۆلەتكە بۆلۈنگەن تېۋاتنىڭ (خەنزۇچە: 提瓦特) توقۇلما دۇنياسىدا قانات يايدۇرۇلدى ، ھەر بىر دۆلەت بىر ئېلېمېنتنى ئاساس قىلىپ ، ئىلاھ تەرىپىدىن باشقۇرۇلىدۇ｡ ئويۇن سۇيىقەستىنىڭ باش پېرسوناژى ”ساياھەتچى“ بولۇپ ، سان-ساناقسىز دۇنيادا ئايلىنىپ يۈرگەن بىر جۈپ ئاكا-سىڭلى ، ئۇلار تېۋاتنىڭ غەلىتە ئىلاھلارنىڭ توسقۇنلۇقى سەۋەبىدىن ئايرىلىشقا مەجبۇر بولغان｡ بۇ توپچى ئۆزىنىڭ بىردىنبىر يوقاپ كەتكەن قان تۇغقىنىنى تېپىش ئۈچۈن ساياھەتچى رولىنى ئوينايدۇ ۋە پايمون (خەنزۇچە: 派蒙) بىلەن يەتتە يەتتە دۆلەتكە ساياھەت قىلىدۇ｡ ئۇ يوقالغان ئائىلە تېپىش يولىدا ”يۈەنشېن“ دېگەن ھەقىقەتنى تاپتى｡

ئويۇن ئېچىش خىزمىتى 2017-يىلى 1-ئاينىڭ ئاخىرىدا باشلانغان بولۇپ ، دەسلەپكى سىناق 2019-يىلى 6-ئاينىڭ 21-كۈنى باشلانغان ، بۇ ئويۇن 2020-يىلى ئېلان قىلىنغاندىن كېيىن ، ئادەتتە ئالقىشقا ئېرىشكەن｡ ئوينىغۇچىلار بۇ ئويۇننىڭ جەڭ مېخانىزىمى ۋە ئوچۇق دۇنياغا چۆمۈلۈشىنى ماختىدى ، ئەمما ئۇنىڭ ئويۇننىڭ كېچىكىپ تەجرىبىسى ۋە پۇل تۆلەش ئەندىزىسىنى تەنقىد قىلدى｡

«يۈەنشېن» مۇ سودا مۇۋەپپەقىيىتىنى قولغا كەلتۈردى. بۇ ئويۇن ئېلان قىلىنغان تۇنجى يىلىلا App Store ۋە گۇگېل ئويۇنى دا 2 مىليارد 300 مىليون دوللاردىن ئارتۇق كىرىم قىلدى ، بۇ تارىختىن بۇيانقى كىرىمى ئەڭ يۇقىرى سىن ئويۇنى بولۇپ قالدى｡

## مەنبەلەر
ئاممىۋى مۇناسىۋەت ئېلانى

شىركەتنىڭ كۆز قارىشى ، سىياسىتى ياكى ئېلانلىرىنى تەشۋىق قىلىپ ، شىركەتنىڭ ياخشى ئىناۋىتى ۋە ئوبرازىنى تىكلەڭ. بۇنىڭدىكى مەقسەت مەھسۇلاتلارنى بىۋاسىتە تەشۋىق قىلىش ئەمەس ، بەلكى كىشىلەرنىڭ كۆز قارىشىنى قوبۇل قىلىشىنى ئۈمىد قىلىش. ئۇ كارخانا ئېلانى ، ئىنكاس ئېلانى ۋە ئىجادىي ئېلاندىن ئىبارەت ئۈچ تۈرگە ئايرىلىدۇ.
## مەنبەلەر
ئاممىۋى مۇناسىۋەت كومىتېتى

كارخانا ئاممىۋى مۇناسىۋەت تارمىقىنىڭ ئۈستىدە ، ئۇ شىركەتنىڭ يۇقىرى دەرىجىلىك رەھبەرلىرى ۋە ھەرقايسى بۆلۈم باشلىقلىرىدىن تەركىب تاپقان ئاممىۋى مۇناسىۋەت تەشكىلاتى. تۈرلۈك ئاممىۋى مۇناسىۋەت خىزمەتلىرىنى ماسلاشتۇرۇڭ ، ئەمما كونكرېت ئاممىۋى مۇناسىۋەت خىزمىتىگە بىۋاسىتە قاتناشماڭ. ئارتۇقچىلىقى شۇكى ، ئۇ ئاممىۋى مۇناسىۋەتنى نوپۇزلۇق قىلىدۇ ، ھەمدە كارخانىنىڭ بارلىق تارماقلىرىنى ئاممىۋى مۇناسىۋەت خىزمىتىگە كۆڭۈل بۆلۈشكە ، قوللاشقا ۋە قاتنىشىشقا ئىلھاملاندۇرىدۇ ؛ كەمچىلىكى شۇكى ، قاتلاملار كۆپىيىدۇ ، ھەر خىل مۇناسىۋەتلەر تېخىمۇ مۇرەككەپ.
## مەنبەلەر
ئەبۇ سۇلايمان ئەددارانىي

ئەبۇ سۇلايمان ئەددارانىي (أبو سليمان عبد الرحمن بن عطية الداراني، ھ. 140 - 215 / م. 7575 - 830) تۇنجى تۈركۈمدىكى زاھىدلەردىن بولۇپ:
«قىيامدا قەلبىڭنىڭ راھەتلەنگەنلىكىنى سەزسەڭ، رۇكۇ قىلما! رۇكۇدا قەلبىڭنىڭ راھەتلەنگەنلىكىنى سەزسەڭ، رۇكۇدىن بېىشىڭنى كۆتۈرمە!» دېگەن سۆزى مەشھۇردۇر.
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:تارىخىي شەخسلەر
مۇزارەبە

**مۇزارەبە** (مضاربة): يەنى بىر ئادەم يەنە بىر ئادەمگە مال بېرىپ، ئۇ ئادەم شۇ مال بىلەن تىجارەت قىلىپ پايدا ئالسا، ئالغان پايدىنى ئىككىسى ئۆزئارا كېلىشكەن بويىچە تەقسىم قىلىش شېرىكچىلىكى.
## مەنبەلەر

تۈر: ساجىيە ئىسلام تەتقىقات مەركىزى
ئىجاب

**ئىجاب** (إيجاب): ساتقۇچى ياكى سېتىۋالغۇچىنىڭ سېتىش/ سېتىلىشقا بولغان پوزىتسىيىسىنى ئىپادىلەيدىغان «ماڭا بۇ مېلىڭنى مۇنچىلىك پۇلغا ساتقىن» ياكى «ساڭا بۇنى مۇنچىلىككە ساتىمەن» دېيىش، مەيىل لەۋزى.
## مەنبەلەر

تۈر: ساجىيە ئىسلام تەتقىقات مەركىزى
قوبۇل

**قوبۇل** (قبول)ياكى **قەبۇل**: ساتقۇچى ياكى سېتىۋالغۇچىنىڭ سېتىش/ سېتىلىشقا بولغان پوزىتسىيىسىنى ئىپادىلەيدىغان «بۇ مېلىڭنى مۇنچىلىك پۇلغا ئالدىم» ياكى «بۇنى ساڭا مۇنچىلىك پۇلغا ساتتىم» دېيىش، قوبۇل لەۋزى.
## مەنبەلەر

تۈر:ساجىيە ئىسلام تەتقىقات مەركىزى
مۇئاتات

**مۇئاتات** (المعاطاة): ساتقۇچى مالنى تاپشۇرۇش، سېتىۋالغۇچى پۇلىنى تاپشۇرۇش قاتارلىق لەۋزىسىز تاپشۇرۇش/ تاپشۇرۋېلىشتەك ئەمەلىي ئىش - ھەرىكەت.
## مەنبەلەر

تۈر:ساجىيە ئىسلام تەتقىقات مەركىزى
تۈر:ئىسلام ئاتالغۇلىرى
تۈركىيە شوپۇرلۇق كىنىشكىسى

**تۈركىيە شوپۇرلۇق كىنىشكىسى**(ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: Türkiye Kimlik Kartisi)بولسا بىر كىشىنىڭ تۈركىيە قانۇنلۇق ماشىنا...
## تارىخى

## بۈگۈنكى شوپۇرلۇق كىنىشكىسى
### ئالدى تەرەپ
SÜRÜCÜ BELGESİ       TÜRKİYE CUMHURİYETİ
 
              
*1. فامىلىسى: KARAKAYA
*2. ئىسمى: Ferudun
*3. توغۇلغان تارىخ ۋە يېرى: Hotan 01.01.1990 
*4a. تارقىتىلغان تارىخ: 01.01.2010     4c. تارقاتقان ئورگان: Istanbul   
*4b. ئىناۋەتلىك تارىخى: 01.01.2030     4d. كىملىك نومۇرى: 12345678900
*5. كىنىشكە نومۇرى
*7. ئىمزاسى:

*9. موتۇرلۇق قاتناش ۋاستىلىرىنىڭ كودلىرى

### ئارقا تەرەپ
*9. سىنىپلار
*10. تارقىتىلغان تارىخ: 01.01.2010   
*11. ئىناۋەتلىك تارىخى: 01.01.2030
*12. چەكلىمىلەر ۋە نوتلار
*13. قان تىپى
*14. ئىككىلىك كود، ئوقۇتۇلغاندا كىملىك نومۇرى ۋە كىنىشكە نومۇرى قاتارلىق ئۇچۇرلار چىقىدۇ.

*ئىزاھات:
=باھالار==
تۆۋەندىكىسى بەزى يىللاردىكى پرىۋا تەلەپ بەدەللىرى بولۇپ، ئۇلار تۆۋەندىكىچە:

## دەرىجىسى
https://www.nvi.gov.tr/ssss-surucu-belgesi

Dış Ülkelerden Alınan Sürücü Belgesi Değiştirme İşlemlerinde İstenilen  Belgeler Nelerdir?
*Yabancı sürücü belgesinin aslı ve renkli fotokopisi
*Noter veya konsolosluk onaylı Türkçe tercümesi 
*Kimlik belgesi 
*Sürücü sağlık raporu 
*Sürücü belgesi değerli kâğıt ve harç bedeli, vakıf payı
*1 adet biyometrik fotoğraf
*Kan grubunu belirtir belge veya yazılı beyan
*Okul öğrenim belgesi, yurtdışından alınan öğrenim belgelerinin noter tasdikli tercümesi
*Adli Sicil Belgesi (Elektronik ortamda sistemden kontrol edilmektedir.)
------
sürücü belgelerinin ikili bir anlaşmamız bulunan ülkelerden
------
E-Devlet Sürücü Belgesi Başvuru Randevusu

Sürücü Belgesi başvurularınızı adresinizin bulunduğu ilçe nüfus müdürlüğünden yapma zorunluluğunuz yoktur. Başvurularınızı herhangi bir müdürlükten de yapabilirsiniz.Sürücü Belgesi Başvurularında son altı ay içinde çekilmiş bir adet biyometrik fotoğraf ve Sürücü Sağlık Raporu ibraz etmeniz gerekmektedir.
Alınan randevuya gidilemeyecek durumlarda; Sistemden olumsuz etkilenmemek ve mağduriyet yaşamamak için; aldığınız randevu tarihini takip ediniz ve randevu tarihi ile ilgili bir değişiklik olması durumunda randevunuzu, randevu saatinizden en az yarım saat önce iptal ediniz. Aksi durumda 15 gün içerisinde bu türde randevu verilemez.Sürücü belgesi başvuru bedellerinin, başvurudan önce vergi dairesi müdürlüklerine, anlaşmalı yerlere yatırılması gerekmektedir (öğrenmek içintıklayınız). Ödemeye dair belge (makbuz veya dekont) gerektiğinde gösterilmek üzere muhafaza edilmelidir.

## باشقىلار
*تۈركىيە كىملىك كارتىسى،تۈركىيە كىملىك نومۇرى

*تۈركىيە شوپۇرلۇق كىنىشكىسى، تۈركىيە پاسپورتى

*تۈركىيە ئىقامەت ئىزنى بەلگىسى،

*تۈركىيەلىك ئۇيغۇرلار

## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانما
تەسرىيە

**تەسرىيە:** قوي، كالا قاتارلىق سۈت بېرىدىغان ھايۋانلارنىڭ سۈتىنى ساغماي ياكى بالىسىنى ئېمىتكۈزمەي، يېلىنى توشقان ھالدا ساتقىلى ئېلىپ چىقىش بولۇپ، بىلمىگەن كىشىدە «بۇ ھەرۋاقىت مۇشۇنداق سۈتلۈك ھايۋان ئوخشايدۇ» دەپ قېلىپ قىممەت سېتىۋېلىشى مۇمكىن بولغان كۆز بويامچىلىقتۇر.
## مەنبەلەر

تۈر:ساجىيە ئىسلام تەتقىقات مەركىزى
On wikipro:ئىقتىساد

__NOTOC__
Bu Vikiprojenin hadefleri ekonomi ile ilgili yeni maddeler oluşturmak, mevcut maddeleri geliştirmek ve / maddeler oluşturmaktır.

## Yapılacaklar
### maddeleri
# 2014 BRICS Zirvesi (Q15890148), 2925 bayt
# Aleksandar Cankov (Q443480), 4428 bayt
# Anne Robert Jacques Turgot (Q221303), 5399 bayt
# Anton Rop (Q464922), 1709 bayt
# Artan oranlı vergi (Q509331), 898 bayt
# Bebek endüstri tezi (Q6028896), 2188 bayt
# Enrico Barone (Q1826958), 1590 bayt
# Gelirler politikası (Q1308177), 539 bayt
# Hacime Kavakami (Q1135505), 2751 bayt
# Ion Ghica (Q444472), 4175 bayt
# Janez Drnovšek (Q171228), 4352 bayt
# Kara piyasa (Q50851), 2152 bayt
# Kur riski (Q1542397), 9297 bayt
# Manuel Belgrano (Q315507), 1599 bayt
# Michael Rostovtzeff (Q502983), 4720 bayt
# Nikolay Voznesenskiy (Q952022), 1441 bayt
# Pellegrino Rossi (Q673256), 2401 bayt
# Piero Sraffa (Q370468), 754 bayt
# Rexford Tugwell (Q887045), 2883 bayt
# Toptan satış (Q220695), 1705 bayt
# Yaşam standardı (Q175850), 2494 bayt
# Yegor Gaydar (Q82695), 1868 bayt
# İmkansız Üçlü (Q1577299), 1586 bayt
# İthalat kotası (Q1307364), 1936 bayt
### İstenen maddeler
* 
* GDP
Profile

**Profilo** 1976-يىلى ئىستانبۇلدا قۇرۇلغان ئاق مەھسۇلات ۋە ئېلېكترونلۇق مەھسۇلات ئىشلەپچىقارغۇچى. ئۇ BSH گۇرۇپپىسىغا تەۋە. ئۇ ياۋروپادا كۆپ ئۇچرايدۇ ، بولۇپمۇ ئاق مەھسۇلات ئىشلەپچىقىرىشتا. ئۇ ئىشلەپچىقىرىشنى ئاساسەن مارمارا رايونىدىكى زاۋۇتلىرىدا ئېلىپ بارىدۇ. 

ئۇنى يەھۇدىيلاردىن كەلگەن مەشھۇر تۈرك سودىگەر جاك كامخى قۇرغان. 1995-يىلى ئۇنىڭ% 66 پېيى BSH گۇرۇپپىسىغا سېتىلدى. 2003-يىلى بۇ شىركەتنىڭ قۇرغۇچىسى جاك كامخى بارلىق پېيىنى سېتىۋەتكەن.  بۈگۈنكى كۈندە ، شىركەت BSH نىڭ گەۋدىسى ئاستىدا پائالىيەتلىرىنى داۋاملاشتۇردى. 1200 دىن ئارتۇق ھوقۇق بېرىلگەن مۇلازىمەت نۇقتىسى بار. ئاق مەھسۇلاتلار ، ئىچىگە قاچىلانغان ئېلېكتر سايمانلىرى ، چاڭ-توزان سۈمۈرگۈچ ، ھاۋا تەڭشىگۈچ ، سۇ ئىسسىتقۇچ ۋە كىچىك ئائىلە ئېلېكتر سايمانلىرى ئاساسلىق مەھسۇلات تورىنى تەشكىل قىلىدۇ.

1954-يىلى ، Profilo AVM جايلاشقان 800 كىۋادرات مېتىر كۆلەمدىكى مېكدىيېكۆيدە جاك كامخى تەرىپىدىن ئارخىپ تۆمۈر زاۋۇتى قۇرۇلدى. دەسلەپتە ، ئۇنىڭ پائالىيەت ساھەسى تۆمۈر ئارخىپ ئىشلەپچىقىرىش ، قۇرۇلۇش ۋە پولات-تۆمۈر قۇرۇلۇشلىرى ئىدى. ئالدىنقى ئەسىرنىڭ 60-يىللىرىدا ، جاك كامخىغا ئىلتىماس قىلغان بىرەيلەن ئۇنىڭ 500 توڭلاتقۇ بار-يوقلۇقىنى ۋە ئۇلارنىڭ جەسىتىنى قۇرماقچى-ئەمەسلىكىنى سورىغان. بۇ ئىشلەپچىقىرىش شىركەتنىڭ ئاق رەڭلىك مەھسۇلات ئىشلەپچىقىرىشتىكى بىرىنچى قەدىمى بولۇپ قالىدۇ ، شۇڭا بۇ شىركەت سوۋۇتۇش ئۈسكۈنىسىنى ئۆز ئىچىگە ئالمىغاندا ، پۈتۈنلەي ئائىلە ئەسلىھەلىرى بار تۇنجى توڭلاتقۇ توڭلاتقۇنى ئىشلەپچىقاردى.

بۇ ماركىنىڭ ئىسىم ھېكايىسى مۇشۇ يەردىن كەلگەن. جاك كامخى دىۋان مېھمانخانىسىنىڭ ئۇدۇلىغا جايلاشقان «مودېرنو» ناملىق دۇكاننىڭ يېنىدىن ئۆتۈۋاتقاندا ، ئۇ شىركەت قۇرغاندا ، ئۇ بۇ ئىسىمنى بەك ياقتۇرغان ، ھەمدە ئۇ پروفېسسورنىڭ ئاخىرىغا «o» ھەرىپىنى قوشۇپ ئۇنىڭغا Profilo دەپ ئىسىم قويغان ، بۇ ئىسىمدىن ئىلھام ئالغان.  

## Polemic
Profilo Holding AŞ ۋە Profilo Sanayi AŞ نىڭ 2021-يىلى 11-ئاينىڭ 16-كۈنى ۋەيران بولغانلىقىنى جاكارلىغانلىقى توغرىسىدىكى خەۋەر تارقالغاندىن كېيىن ،  ، «BSH EV ئائىلە ئېلېكتر سايمانلىرى تىجارىتى بىلەن شۇغۇللىنىدىغان شىركەت ماركا نامىنىڭ ئوخشاشلىقى ۋە باشقا ساھەگە جايلاشقان. ۋەيران بولغانلىقى ئېلان قىلىندى. ئۇنىڭ Profilo گۇرۇھى شىركەتلىرى بىلەن مۇناسىۋىتى يوقلىقى بايان قىلىندى. 

## قاراڭ

* BSH

## مۇكاپات

## مەنبە


## سىرتقى ئۇلىنىش

* ئارخىپ ئورگان تور بېكىتى
تۈر:1977'de kurulan teknoloji şirketleri
تۈر:Türk markaları
ئېلېكترونلۇق سودا

ئۇ كومپيۇتېر تېخنىكىسى ، تور تېخنىكىسى ۋە يىراقتىن ئالاقە تېخنىكىسى ئارقىلىق ئېلېكترونلاشتۇرۇش ، رەقەملەشتۈرۈش ۋە تورنى ئەمەلگە ئاشۇرۇشنىڭ پۈتكۈل سودا جەريانى. ئېلېكترونلۇق سودا ئوبيېكت تىپىغا ئاساسەن سودا-تىجارەت (B2B) ، سودا-ئىستېمالچىلار (B2C) ۋە ھۆكۈمەت-سودا (G2B) دەپ ئايرىلىدۇ.

## مەنبەلەر
ئەركىن تەسەررۇپ ھەققى

**ئەركىن تەسەررۇپ ھەققى** (Ius abutendi ياكى abusus): ھەق - تەلەپ قانۇنى ۋە روما قانۇنىغا ئائىت بىر ئاتالغۇ بولۇپ، ئىگىدارلىق ھوقۇقى (dominium) نى تەشكىل قىلغۇچى ھوقۇقلار توپىدىكى ئۈچ چوڭ تارماقنىڭ بىرىدۇر. ئېنىقلىمىسى: ئىگىدارلىق يەنى ياتلىشىش، مىراس ياكى باشقا شەكىلدە بىر ياقلىق قىلىش ھەققى ياكى ھېچكىم سورىقىنى ئالالمايدىغان، قانۇنىي «تامامەن يوقىتىش ياكى قوللىنىش ھەققى» دېگەنلىكتۇر.

## مەنبەلەر
ھەق - تەلەپ قانۇنى

جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ ھەق تەلەپ دەۋا قانۇنى

جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ ھەق تەلەپ دەۋا قانۇنى 1991–يىل 4–ئاينىڭ 9–كۈنى 7–نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيىنىڭ 4–يىغىنىدا ماقۇللاندى .

(1991–يىل 4–ئاينىڭ 9–كۈنى 7–نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيىنىڭ 4–يىغىنىدا ماقۇللاندى) 

1–قىسىم ئومۇمىي پىرىنسىپ

1–باب ۋەزىپە، تەتبىقلاش دائىرىسى ۋە ئاساسىي پرىنسىپ 

2–باب باشقۇرۇش تەۋەلىكى 

3–باب سوت تەشكىلاتى 

4–باب چەتلەپ تۇرۇش

5–باب دەۋاغا قاتناشقۇچىلار 

6–باب دەلىل–ئىسپات 

7–باب سۈرۈك، يەتكۈزۈش

8–باب مۇرەسسە قىلىش

9–باب مال–مۈلۈكنى ئامان ساقلاش ۋە ئالدىن ئىجرا قىلىش

10–باب ھەق تەلەپ دەۋا ئىشلىرىغا دەخلى قىلغۇچىلارغا قوللىنىلىدىغان مەجبۇرلاش تەدبىرلىرى 

11–باب دەۋا ھەققى 

## مەنبەلەر
ئىنكۋىزىتسىيە

**ئىنكۋىزىتسىيە** (لاتىنچە: inquisitio / ئەرەبچە: محاكم التفتيش) كاتولىك چېركاۋىغا تەۋە بىر سوت - تەكشۈرۈش تۈزۈمى بولۇپ، باشتا ئىتالىيە، فرانسىيە ۋە ھەرقايسى ياۋروپا ئەل ۋە رايونلىرىدا 13 - ئەسردىن تاكى 18 – 19 - ئەسرلەرگىچە داۋام قىلغان بۇ سوتلار، ئومۇمەن پىكىر ۋە ئىدىيەسى چېركاۋنىڭكىدىن پەرقلىق بولغان خرىستىيان ئالىم، مۇتەپەككۇرلارنى ئىنسان قېلىپىدىن چىققان شەپقەتسىز جازالاشلىرى، ئىز قوغلاپ يوقىتىشلىرى بىلەن مەشھۇردۇر. ئىسپانىيە ۋە پورتۇگالىيە (ئەندەلۇس) تا قۇرۇلغان ئىنكۋىزىتسىيەلەرمۇ مۇسۇلمانلارنى خرىستىيانلىققا زورلاپ، ھەتتا خرىستىيانلاشقان مۇسۇلمان ۋە يەھۇدىيلەرنى كۆيدۈرۈپ، مال - مۈلۈكلىرىنى مۇسادىرە قىلغان. بەش ئەسر داۋاملىشىپ 9 مىليوندىن ئارتۇق ئىنساننىڭ بېشىغا چىققان بۇ تۈزۈم فرانسىيەدە م. 1789 - يىلى، ئىسپانىيەدە بولسا م. 1835 - يىلى ئەمەلدىن قالدۇرۇلغان.
## مەنبەلەر
سامىر زۇبەرى

**سامىر زۇبەرى** (ئىنگ: Sameer Zuberi) پارلامېنت ئەزاسى (1979 - يىلى 8 - ئايدا تۇغۇلغان) كانادالىق سىياسىئون، كانادا ھۆكۈمەت پارتىيىسى لىبېرال پارتىيەنىڭ ئەزاسى، 2019 - يىلىدىكى كانادا فېدېرال سايلاملىرىدا كانادا ئاۋام پالاتاسىدا پىيېرېفوندس-دولارد (Pierrefonds—Dollard) فېدېرال ئىدارىسىنىڭ ۋەكىلى.
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
پانچاسىلا

**پانچاسىلا** (Pancasila) ھىندونېزىيە مۇستەقىللىق ھەرىكىتىنىڭ رەھبىرى ئەھمەد سوكارنو تەرىپىدىن ئوتتۇرىغا قويۇلغان، ھىندونېزىيەنىڭ مىللىي ئىدېئولوگىيەسى بولۇپ، سانسىكرىتچە «بەش پرىنسىپ» دېگەن مەنىدىكى پانچاسىلانىڭ بىر - بىرىدىن ئايرىلماس بەش مەزمۇنى: تەڭرى بىر، ئادىل ۋە زامانىۋىي جەمئىيەت، بىر ھىندونېزىيە، دېموكراتىيە ۋە ئىجتىمائىي ئادالەت پرىنسىپلىرىدۇر.

## مەنبەلەر
ئەشيا ئوبوروتىنى باشقۇرۇش

جەمئىيەتنىڭ قايتا ئىشلەپچىقىرىش جەريانىدا، ماددىي ماتېرىيال ئەمەلىي گەۋدىلەرنىڭ يۆتكىلىشىنىڭ قانۇنىيىتىگە ئاساسەن، قوللىنىش باشقۇرۇشنىڭ ئاساسىي پرىنسىپى ۋە ئىلمىي ئۇسۇلىغا ئاساسەن، ئەشيا ئوبوروتى پائالىيىتىنى پىلانلاش، تەشكىللەش، قوماندانلىق قىلىش، ماسلاشتۇرۇش، كونترول قىلىش قاتارلىق نازارەتچىلىكلەرنى ئېلىپ بېرىپ، تۈرلۈك ئەشيا ئوبوروتى پائالىيەتلىرىنى ئەڭ ياخشى ماسلاشتۇرۇش ۋە ماسلاشتۇرۇشنى ئەمەلگە ئاشۇرۇپ، ئەشيا ئوبوروتى تەننەرخىنى تۆۋەنلىتىپ، ئەشيا ئوبوروتى ئۈنۈمى ۋە ئىقتىسادىي ئۈنۈمىنى ئۆستۈرۈشنى كۆرسىتىدۇ.

## مەنبەلەر
ھەبىبە بۇرقىبە

**ھەبىب بۇرقىبە** (ئەرەبچە: الحبيب بورقيبة؛ Habib Burgiba، ت. 1903 – ئۆ. 2000) تۇنىس جۇمھۇرىيىتىنىڭ قۇرغۇچىسى ۋە تۇنجى ئەلباشى (1957 – 1987).

## ئ‍ۆمۈر بايانى
1903 - يىلى تۇنىستا ھەربىي ئائىلىدە تۇغۇلغان. دەسلەپتە تۇنىستا ئەرەب تىلى ۋە ئىسلام دىنى ھەققىدە سىستېمىلىق تەربىيەلەنگەن، كېيىن پارىژ سوربون ئۇنىۋېرسىتېتىدا قانۇن ۋە سىياسەت ئىلمىدە ئوقۇغان. 

تۇنىسقا قايتىپ، بىر مەزگىل ئادۋوكاتلىق قىلغان. 1934 - يىلى بىرنەچچە دوستى بىلەن بىللە زامانىۋىي ۋە لائىك مۇستەقىل تۇنىس تەرەپدارى «يېڭى دەستۇرچى ھۆر پارتىيە (الحزب الحر الدستوري الجديد)»نى قۇرغان. شۇ يىلى فرانسۇز ھۆكۈمىتى تەرىپىدىن قولغا ئېلىنىپ، 11 يىللىق كېسىلگەن. 1945- يىلى دېڭىز يولى بىلەن شىمالىي ئافرىقىغا قايتىپ، 1948 - يىلى پارتىيەسىنىڭ باشلىقى بولغان. 

1949 - يىلى تۇنىسقا قايتقان. 1952 – 1954 - يىللىرى كۈچلۈك خەلق ھەرىكىتى قوزغىغان.

1956 - يىلى فرانسىيە باش مىنىستىرى گۇي موللېت (Guy Mollet ) بىلەن تۇنىس مۇستەقىللىق كېلىشىمىنى ئىمزالىغان.

## دۆلەت ئەربابلىقى
thumb|ھەبىب بۇرقىبەنىڭ قەبرىسى
ئۇ كىيىمنى ياۋروپاچە كىيىدۇ، ئۆيىدە فرانسۇزچە سۆزلەيدۇ، يەنە كۈنىمىزدە تۇنىسنى پەقەت ئىسلام دۇنياسىدىنلا ئەمەس، بىر پۈتۈن ئەرەب دۇنياسىدىنمۇ ئايرىپ تاشلاپ، دىنىي ئوقۇتۇشقا چەك قويدى، خەلقنى رامازاندا روزا تۇتماسلىققا چاقىردى. گويا «روزا تۇتۇش خىزمەت ۋە ئىشلەپچىقىرىشنىڭ ئۈنۈمىنى تۆۋەنلىتىۋېتىدۇ»غان ئامىل بولغاچقا، ئاممىغا ئۈلگە بولۇش ئۈچۈن خالايىقنىڭ ئالدىدا ئاپلېسىن سۈيى ئىچىپمۇ باقتى، ئەمما ئۇ مۇسۇلمان تۇنىس خەلقىنىڭ بۇنداق «تەرەققىيپەرۋەر» ئىسلاھاتلارغا قارىتا بىپەرۋا پوزىتسىيەسى ۋە بار بولغان قوللاشنىڭمۇ ئىنتايىن ئازلىقى ئالدىدا ھەيرانۇھەس.

ياشىنىپ ئالىجوقا سۆزلەيدىغان بولۇپ قالغاندا، ئىچكى ئىشلار مىنىستىرى تىنچ ئۇسۇلدا سىياسىي ئۆزگىرىش قىلىپ ئۇنى ئېلىپ تاشلىغان. 

سېپى ئۆزىدىن لائىك ھەبىب بۇرقىبە ئۆزىگە «بۈيۈك مۇجاھىد» نامىنى بەرگەنىدى.
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
Pәҗәп Tаййип Әрдоған

рәҗәб таййиб әрдоған (тр:рәкәп таййип әрдоğан; кона йезиқ: رەجەپ تاييىپ ئەردوغان; крил: пәҗәп таййип Әрдоған) Tүркийә җумһурийити 12 - әлбаши вә һакимийәт партиси болмиш адаләт вә тәрәққият партийисиниң (акп) қурғучилиридин бири вә партийә рәһбири. рәҗәп таййип әрдоғанниң әсли юрти ризә өлкиси болуп,1954-йили 2-айниң 26-күни станбулда туғулған.1965-йили қасим паша пиялә башланғуч мәктивини,1973-йили станбул имам хатип толуқ оттура мәктивини пүттүргән. имтиһан бириватқан мәзгилидә йәнә әйюп толуқ оттура мәктивидинму диплом алған.универститни мәрмәрә униви'ерстити еқтисади вә тиҗари билимләр факултитида оқуған әрдоған бу факултитни 1981-йили тамамлиған.
سەئۇدى ئەرەبىستان مائارىپى

**سەئۇدى ئەرەبىستان مائارىپى** (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:**Seudi Erebistan Maaripi** ) بولسا...
## تارىخى
سەئۇدى ئەرەبىستان پادىشاھلىقىدىكى مائارىپ ، ئۇ قۇرۇلماي تۇرۇپ ۋە مائارىپ سىستېمىسى بەرپا قىلىنىشتىن ئىلگىرى ، مەسچىت دىكى مائارىپ باسقۇچى ۋە كىتاب (مەكتەپ)) دىكى مائارىپ باسقۇچىدىن ئىبارەت ئۈچ باسقۇچنى بېسىپ ئۆتتى. al-katateeb ۋە ھەر ئىككى باسقۇچتىكى دەرسلىكلەر قۇرئاننى يادلاش ۋە ئوقۇش ، دىكتاتۇرا ، ھۆسنخەت ۋە ھېسابلاش ئۇسۇلىغا باغلىق ، ئۈچىنچى باسقۇچ بولسا مەكتەپلەردە مائارىپ باسقۇچى پۇقرالار ئەينى ۋاقىتتا

## باشلانغۇچ مائارىپى
1-يىللىق:

2-يىللىق:

3-يىللىق:

4-يىللىق: 
*لغتي الجميلة, الرياضيات
*العلوم, الدراسات الإجتماعية, المهارات الحياتية والأسرية, المهارات الرقمية
*الدراسات الإسلامية (افقه والسلوك), *الدراسات الإسلامية (الحديث والسيرة), 

5-يىللىق:

6-يىللىق:

## مائارىپ سېستىمىسى
ئوقۇغۇچى ئالتە ياشتىن باشلاپ باشلانغۇچ باسقۇچىدىن ، ئاندىن ئوتتۇرا باسقۇچتىن باشلاپ ، تولۇق ئوتتۇرا باسقۇچى بىلەن ئاخىرلىشىپ ، مەكتەپتە ئادەتتىكى مائارىپقا تىزىملىتىدۇ.

## تولۇقسىز ئوتتۇرا مەكتەپ مائارىپى

## تولۇق ئوتتۇرا مەكتەپ مائارىپى

## ئالىي مەكتەپ مائارىپى
## چوڭلار مائارىپى
## باشقا
*سەئۇدى ئەرەبىستانلىق ئۇيغۇرلار

*سەئۇدى ئەرەبىستان ئىقامىتى

*سەئۇدى ئەرەبىستان مائارىپى
## مەنبەلەر

تۈر:ئۇيغۇرلار
قەيسەر مىجىت

قەيسەر مىجىت (Qeyser Mijit) تونۇلغان ۋەتەنپەرۋەر ئۇيغۇر زىيالىسى.  

تۆۋەندىكىسى قەيسەر مىجىتنىڭ جەدۋەللەشتۈرۈلگەن قىسقىچە ئۇچۇرلىرى:

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
خېرىدارلار مۇناسىۋىتىنى باشقۇرۇش

ئۇ ئۇچۇر ۋە تېخنىكا ئارقىلىق سېتىش ، سېتىش ، مۇلازىمەت ۋە باشقا پائالىيەتلەرنى ئاپتوماتلاشتۇرۇش ئارقىلىق خېرىدارلارنىڭ رازىمەنلىكى ۋە ساداقەتمەنلىكىنى يۇقىرى كۆتۈرۈشنى مەقسەت قىلغان باشقۇرۇش ۋە مەشغۇلات ئۇسۇلى بولۇپ ، كارخانىلار خېرىدارلارنى تېخىمۇ رازى ۋە ئويلانغان مۇلازىمەت بىلەن تەمىنلەيدۇ. ئۇ ھەم باشقۇرۇش پەلسەپىسى ، ھەم يۇمشاق دېتال تېخنىكىسى.
## مەنبەلەر
قەھرىمانماراش

thumb|قەھرىمانماراش
**قەھرىمانماراش** (ئوسمانلى تۈركچىسى: قهرمان مرعش؛ تۈركچە: Kahramanmaraş) بولسا قەھرىمانماراش ۋىلايىتىنىڭ مەمۇرىي مەركىزى.

2023 - يىلى 2 - ئاينىڭ 6 - كۈنى 7.6 بال يەر تەۋرەش ئاپىتىنى باشتىن كەچۈردى.
## مەنبەلەر

تۈر:شەھەرلەر
Ti gason liv forè moogle

**جاڭگال كىتابى: شونېن موگېل** » (جاڭگال كىتابى: شونېن موگېل) رۇديارد كىپلىڭنىڭ « جاڭگال كىتابى » رومانىنى ئاساس قىلغان كارتونتېلېۋىزىيە تىياتىرى .

animation
تارىخى خاتىرىلەر

«**تارىخى خاتىرىلەر**»（史記） سىما چيەن يازغان تەرجىمىھال تارىخى كىتابى بولۇپ ، ئۇ غەربىي خەن سۇلالىسى دەۋرىدە تەيشېلىڭلىق ۋەزىپىسىنى ئۆتىگەن بولۇپ ، جۇڭگونىڭ رىۋايەتلىك سېرىق ئىمپېراتوردىن خەن سۇلالىسى دەۋرىدىكى ئىمپېراتور ۋۇنىڭ دەسلەپكى يىللىرىغىچە بولغان 2500 يىللىق تارىخى خاتىرىلەنگەن.

«تارىخى خاتىرىلەر» نىڭ پۈتكۈل كىتابى «بېن جى» ، «جەدۋەل» ، «كىتاب» ، «ئائىلە» ۋە «تەرجىمىھالى» قاتارلىق بەش تېمىغا بۆلۈنگەن ، ئۇنىڭدىن باشقا ئەڭ ئاخىرقى «تەي شى گوڭنىڭ مۇقەددىمىسى» ، ئۇ بۆلۈنگەن 130 توم.

بۇنىڭ ئىچىدە «بېنجى» جۇڭگو ھۆكۈمرانلىرىنىڭ ئىش-ئىزلىرىنى خاتىرىلەيدۇ

«جەدۋەل» تارىخىي ۋەقەلەرنى جەدۋەل شەكلىدە خاتىرىلەيدۇ.

«كىتاب» ئىلگىرىكى سۇلالىلەرنىڭ قانۇن-نىزاملىرىنى خاتىرىلەيدۇ.

«ئائىلە» يىراقتىكى ئائىلە نەسەبى ، ۋاستە دۆلەتلىرى ۋە خان جەمەتى ۋە ئاقسۆڭەكلەرنىڭ ئىش-ھەرىكەتلىرىنى تەسۋىرلەيدۇ.

«تەرجىمىھالى» جەمئىيەتتىكى ھەر خىل پېرسوناژلارنىڭ تارىخى ئىپادىسىنى ۋە جەمئىيەتنىڭ ھەر خىل كۆرۈنۈشلىرىنى خاتىرىلەيدۇ.
## مەنبەلەر
كۇڭزىچىلىق

**كۇڭزىچىلىق**（خەنزۇچە: 儒家） يۈزلىگەن تەپەككۇر مەكتىپىنىڭ بىرى ۋە توققۇز ئېقىندىكى ئون مەكتەپنىڭ بىرى ، ئۇ جۇڭگودا بارلىققا كەلگەن ۋە ئوخشاش ۋاقىتتا شەرقىي ئاسىيادىكى باشقا دۆلەتلەرگە تەسىر قىلغان ۋە تارقالغان بىر خىل تەپەككۇر ۋە پەلسەپە. مىلادىدىن ئىلگىرىكى 5-ئەسىردە كۇڭزى تەرىپىدىن قۇرۇلغان بولۇپ ، ئاق كۆڭۈللۈك ، ئەپۇچانلىق ، سەمىمىيلىك ۋە ساداقەتمەنلىكنى يادرولۇق قىممەت قارىشى قىلىدۇ. كۇڭزىچىلىق ئاق كۆڭۈللۈك ۋە ئەخلاقنى تەشەببۇس قىلىپ ، دۆلەتنى باشقۇرىدۇ ، كىشىلەرنىڭ سۆز-ھەرىكىتىنى قائىدە-يوسۇن بىلەن قېلىپلاشتۇرۇپ ، زىددىيەتلەرنى ھەل قىلىپ ، دۆلەتنى تىنچلاشتۇرىدۇ.

كۇڭزىچىلىق كۇڭزىنى دانىشمەن دەپ ھۆرمەتلەيدۇ ، تۆت كىتاب ۋە بەش كلاسسىكنى كلاسسىك دەپ قارايدۇ ، مېنكيۇس ، شۈنزى ، دوڭ جوڭشۇ ، خەن يۈ ، ئېرچېڭ ، جۇ شى قاتارلىقلار تەرىپىدىن ئىلگىرى سۈرۈلۈپ ، شەرقىي ئاسىيانىڭ سىياسىيغا تەسىر كۆرسەتتى. مەدەنىيەت ۋە ئىجتىمائىي مائارىپ. 19-ۋە 20-ئەسىرلەردە ، جۇڭگونىڭ ئەنئەنىۋى سىياسىي تۈزۈمى ۋە ئىجتىمائىي مەدەنىيىتى غەربنىڭ سىياسىي تۈزۈمى ۋە زامانىۋىلىشىشنىڭ تەسىرىگە دۇچ كېلىپ ، ئىچكى تالاش-تارتىش ۋە چەتئەل كۈچلىرىنىڭ ئارىلىشىشىغا ئۇچرىدى. كۇڭزىچىلىقنىڭ زامانىۋى ئۆزگىرىشى ۋە ئۇنىڭ زامانىۋى جەمئىيەتتىكى رولى يەنىلا ھازىرقى يېڭى كۇڭزىچىلىقنى ئۈزلۈكسىز تەتقىق قىلىدىغان تېما.
## مەنبەلەر
ئىبراھىم ئىبنى ئەدھەم

**ئىبراھىم ئىبنى ئەدھەم** ئىبنى مەنسۇر (إبراهيم بن أدهم، ھ. 99  – 161 / م. 718 – 778) كۇنيېتى ئەبۇ ئىسھاق بولۇپ، مەشھۇر زاھىد، سۇفى ۋە مۇھەددىس ئالىمدۇر.
تۈر:ئىسلام دىنى ئالىملىرىمىز
تۈر:ساجىيە ئىسلام تەتقىقات مەركىزى
داۋۇد ئەتتائى

**داۋۇد ئىبنى نۇسەير ئەتتائىي** (داود الطائي، ئۆ. ھ. 165 / م. 788) كۈنيىتى ئەبۇ سۇلايمان بولۇپ، دەسلەپكى چاغ سۇفىي ۋە زاھىدلىرىدىندۇر.
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:ئىسلام دىنى ئالىملىرىمىز
تۈر:ساجىيە ئىسلام تەتقىقات مەركىزى
بىشر ئەلھافىي

**بىشر** ئىبنى ھارىس ئىبنى ئادىرراھمان ئىبنى ئەتائ‍ ئىبنى خەلىل ئەلھافىي ئەلمەرۋەزىي (بشر الحافي، ھ. 152 - 227 / م. 769 - 841) دەسلەپكى چاغ مۇفەسسىرلىرىدىن بولۇپ، تولىمۇ زاھىد كىشى ئىدى. 
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:ئىسلام دىنى ئالىملىرىمىز
تۈر:ساجىيە ئىسلام تەتقىقات مەركىزى
سەئىد ئىبنى مۇسەييەب

**سەئىد ئىبنى مۇسەييەب** ئىبنى ھازن ئەلقۇرەشىي ئەلمەخزۇمىي (سعيد بن المسيّب، ھ. 15 – 94 / م. 636 – 713) كۈنيىتى ئەبۇ مۇھەممەد بولۇپ، مەدىنىلىك مەشھۇر يەتتە تابىئىن فەقىھىدىن بىرىدۇر. 

ئۇ مۇنداق دېگەن: «ئەمىر - ئۆمەرالار بىلەن يېقىن بىرەر ئالىمنى كۆرسەڭلار، ئۇنىڭدىن ئېھتىيات قىلىڭلار، ئۇنداق ئالىم ئوغرىدۇر».

رىۋايەت قىلىنىدۇكى، سەئىد ئىبنى مۇسەييەب ئەمەۋىي خەلىفەسى ئابدۇلمەلىكنىڭ ئوغۇللىرى ۋەلىد ۋە سۇلايمانغا بەيئەت قىلىشقا چاقىرىلغانىدى. ئۇ:

ــ كېچە بىلەن كۈندۈز ئالمىشىپلا تۇرىدىكەن مەن ئۇ ئىككىسىگە بەيئەت قىلمايمەن، ــ دېدى. ئۇنىڭغا:

ــ (ھېچ بولمىسا) بېرىقى ئىشىكتىن كىرىپ، نېرىقى ئىشىكتىن چىقىپ كەتكىن، ــ دېيىلگەنىدى. ئۇ جاۋابەن:

ــ ياق! ئاللاھ بىلەن قەسەمكى، ھېچكىمنىڭ ماڭا ئەگىشىپ قېلىشىنى خاھلىمايمەن! ــ دېدى. شۇ ۋەجدىن ئۇنىڭغا يۈز دەررە ئۇرۇلۇپ، پوپلارنىڭكىدەك قارا يەكتەك كىيگۈزۈلگەن ئىدى.
----

## قاراڭ
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:ئىسلام دىنى ئالىملىرىمىز
تۈر:ساجىيە ئىسلام تەتقىقات مەركىزى
تۈر:يەتتە فەقىھ
غەربكە سەپەر

«**غەربكە سەپەر**» قەدىمكى جۇڭگودىكى مىڭ سۇلالىسى دەۋرىدىكى ئىلاھ ۋە ئالۋاستىلارنىڭ باب ئۇسلۇبىدىكى رومانى بولۇپ ، كىتابتا جەمئىي 585،000 سۆز ۋە 100 باب بار.
ئۇ جۇڭگونىڭ تۆت داڭلىق رومانىنىڭ بىرى. ئۇ 16-ئەسىردە مىڭ سۇلالىسىنىڭ ئوتتۇرىسىدا يېزىلغان ، ئاپتور مىڭ سۇلالىسى دەۋرىدىكى ۋۇ چېڭگېن. كىتابتا تاڭ سەنزاڭ ۋە ئۇنىڭ شاگىرتلىرى سۈن ۋۇكۇڭ ، جۇ باجي ۋە شا ۋۇجىڭنىڭ ھېكايىسى سۆزلەنگەن بولۇپ ، ئۇلار غەربكە بېرىپ مۇقەددەس كىتاب ئۆگەنگەن.

## مۇناسىۋەتلىك بەتلەر
### تۆت كلاسسىك
*سازلىقنىڭ قانۇنسىز ئۇنسۇرلىرى
*ئۈچ پادىشاھلىقنىڭ رومانتىكىسى
*غەربكە سەپەر
*قىزىل سارايلارنىڭ ئارزۇسى
## مەنبەلەر