مارىنا سىۋىتايېۋا شېئىرلىرىدىن 20 پارچە

**<big>مارىنا سىۋىتايېۋا شېئىرلىرىدىن 20 پارچە</big>**

1992- يىلى كۈزدە ئۆتكۈزۈلگەن مارىنا سىۋىتايېۋانىڭ بىر قېتىملىق مۇھاكىمە يېغىنىدا، نوبېل مۇكاپاتىنىڭ ئىگىدارى برودىزىسكى «سىۋىتايېۋا 20- ئەسىردىكى ئەڭ ئۇلۇغ شائىر» دېگەنىدى. بەزى كىشىلەر ئۇنى: «ئۇلۇغ رۇس شائىرىمۇ؟» دەپ سورىغاندا، برودىزىسكى ئۇنى «ئۇ دۇنيانىڭ ئۇلۇغ شائىرى» دەپ جاۋاب بەرگەنىدى. بەزى كىشىلەر يەنە: «ئۇنداقتا، رېلكىچو؟» دەپ سورىغاندا برونزىسكى سەل-پەل ئاچچىقلانغان ھالدا: «بىزنىڭ بۇ ئەسىرىمىزدە سىۋىتايېۋاغا يېتەلەيدىغان ئىككىنچى بىر شائىر يوق» دېگەنىدى. شىۋېتسىيە خان جەمەتى پەنلەر ئاكادېمىيىسىنىڭ نوبېل مۇكاپاتىنى باھالاش ھەيئىتىنىڭ رەئىسى ئەيسىخۇماك سىۋىتايېۋانىڭ نوبېل ئەدەبىيات مۇكاپاتىغا ئېرىشەلمىگەنلىكى سىۋىتايېۋا ھەم مۇكاپات باھالاش ھەيئىتى ئۈچۈن زور ئۆكۈنۈش دەپ ھېسابلىغانىدى. بۇنىڭدىن بۇ ئايال شائىرنىڭ 20- ئەسىر دۇنيا ئەدەبىياتى تارىخىدىكى ئورنىنى كۆرۈۋالغىلى بولىدۇ.

مارىنا سىۋىتايېۋا (8.31 .1941- 1892.10.8) موشكۋادا تۇغۇلغان، دادىسى موسكۋا ئۇنىۋېرستېتىنىڭ پروفېسسورى. مەملىكەتلىك ھەيكەلتىراشلىق سەنئەت يۇرتىنى ئاپىرىدە قىلغۇچىلارنىڭ بىرى، ئانىسى نېمىس ۋە پولەك قېنىدىن بولۇپ كۆزگە كۆرۈنگەن ئىسكىرىپكىچى ئىدى. سۋىتايېۋا كىچىكىدىنلا ياخشى تەربىيە ئالغان، ھەمدە كەم كۆرۈلىدىغان سەنئەت شېئىرىي تلانتىنى نامايان قىلغان. ئۇنىڭ 1910- يىلى نەشر قىلدۇرغان «ئاخشام يادنامىسى» دېگەن شېئىرىي توپلىمى ئەدەبىيات ساھەسىدىكى نۇرغۇن پېشىۋالارنىڭ دىققىتىنى قوزغىغان، بۇنىڭ ئىچىدە ۋۇروشىن، بېريوسوف، گۇمىلۇف قاتارلىقلارمۇ بار ئىدى. سىۋىتايېۋا موسكۋادىكى ئەدەبىيات چەمبىرىنىڭ ئىچىگە كىرىشكە باشلىغان ئىدى. 1912- يىلى «كارامەتلىك يول چىرىغى» دېگەن توپلىمى نەشردىن چىقىدۇ. شۇ يىلى سېرگېي ئېيفرون بىلەن توي قىلىدۇ.

1915- يىلى شائىر مانادېلىشتام بىلەن تونۇشۇپ بىر مەزگىل يېقىن ئۆتۈشۈپ ئالاھىدە دوستلۇق ئورنىتىدۇ. ئۆكتەبىر ئىنقىلابىدىن كېيىن، «يول بەلگىسى» (1921) ناملىق شېئىرلار توپلىمىنى نەشر قىلدۇرىدۇ. 1922- يىلى ئاقلار ئارمىيىسىنىڭ ئوفىتسېرى بولغان ئېرىنىڭ چېخوسلوۋاكىيىگە سەرگەردان بولۇپ بارغانلىقىنى ئۇقۇپ سىۋىتايېۋا پراگاغا كېلىدۇ. 1925- يىلى پارىژغا كۆچۈپ بارىدۇ. مۇشۇنداق داۋالغۇپ تۇرغان مەزگىللەردىنمۇ سىۋىتايېۋا ئۆز ئىجادىيىتىنى ئۈزۈپ قويماي، «ئايرىلىش»(1922)، «ئاق قۇ لاگىرى» (1924)، «قول ھۈنىرى» (1924) قاتارلىق شېئىر توپلاملىرىنى نەشر قىلدۇرىدۇ. 20- ئەسىر رۇس ئەدەبىياتى تارىخىدا سىتايېۋا ھەر خىل ئېقىملاردىن مۇستەسنا شائىرلار تۈركۈمىگە تەۋە بولۇپ، ئۇنىڭ بۇ بەدىئىي مەيدانى ئۇنى ھەمىشە يېتىم قېلىشقا مەجبۇر قىلىپ تۇردى.

شۇڭلاشقا، چەت ئەلدىكى ۋەتەنداشلىرى دەسلەپ ئۇنى قارشى ئېلىپ، كېيىن «غەيرىي تائىپە كىشىسى» بولغانلىقى ئۈچۈن ئۇنى چەتكە قېقىشقا ۋە ئۇنىڭغا زەربە بېرىشكە باشلىدى. كۆپ ئۆتمەي مۇئەييەن دەرىجىدە سوۋېتپەرەسلىك خاھىشىنى ئىپادىلىگەندىن كېيىن، سىۋىتايېۋانىڭ كۈنى تېخىمۇ قىيىنلاشتى. 

بۇ مەزگىلدە، نامراتلىق، غېرىبلىق، ۋەتەننى سېغىنىش سۋىتايېۋا ئەسەرلىرىنىڭ ئەڭ مۇھىم باش تېمىسىغا ئايلىنىپ، ئۇلار 1928- يىلى نەشر قىلىنغان شېئىرلار توپلىمى «روسىيىدىن كېيىن» دە مەركەزلىك ئىپادىلەندى. سىۋىتايېۋا 1937- يىلى سوۋېت ئىتتىپاقىغا قايتىپ كەلدى. بىراق ئۇنى كۈتۈلمىگەن پىشكەللىكلەر كۈتۈپ تۇرغان ئىدى. شۇ يىلى 8- ئايدا قىزى ئالىيا قولغا ئېلىنىدۇ ۋە كەينىدىنلا سۈرگۈن قىلىنىدۇ. 10- ئايدا ئېرى ئېفرون سوۋېت ئىتتىپاقىغا قارشى ھەرىكەت قىلىشتا ئەيىبلىنىپ قولغا ئېلىنىدۇ، كېيىن ئۆلۈم جازاسى بېرىلىدۇ.

بۇ مەزگىل ئىچىدە سىۋىتايېۋا ئەسەر ئېلان قىلىش ئىمكانىيىتىدىن مەھرۇم بولاچقا ئاساسىي زېھنىنى شېئىرىيەت تەرجىمىچىلىكىگە قارىتىدۇ. 1941- يىلى تاتارىستان ئاپتونوم جۇمھۇرىيىتىنىڭ چېراپ دېگەن شەھەرچىسىگە كۆچۈپ كېلىدۇ. ناھايەت، 20- ئەسىر رۇس شېئىرىيىتىنىڭ يارقىن يۇلتۇزى دەل مانا مۇشۇ شەھەردە  ماددىي ۋە مەنىۋى بورانلار تۈپەيلى ئۆزىنى ئۆلتۈرۈۋالىدۇ.

سۋىتايېۋا شېئىرىيىنىڭ رىتىمى جاراڭلىق، ئىماگلىرى ئاجايىپ-غارايىپ، نۇرغۇن سىزىقچە، سوئال بەلگىسى، ئۈندەش بەلگىسى ۋە كۆپ چېكىتلەر بىلەن تولۇپ تاشقان. يۇقىرىقى ئالاھىدىلىكلەر بىلەن ئاشۇ كەمتۈك جۈملە شەكىللىرى ھەمىشە سۆز بىلەن سۆز ئارىسىدا ئىنتايىن زور سەكرەتمىلەرنى پەيدا قىلىپ، ئۇنىڭ بىر قىسىم شېئىرلىرىنى چۈشىنىكسىز قىلىپ قويىدۇ. لېكىن ئوقۇرمەنلەر تۇتۇق ۋە گۇڭگا تىل پوستىسىنى سويۇۋېتىپ، ئۇنىڭ ئىچىگە يوشۇرۇنغان چوڭقۇر مەنىلەرنى ھەزىم قىلىپ كۆرىدىغان بولسا، ئۇلارنىڭ بۇ شور پېشانە ئايال شېئىرلىرىنىڭ مەنىۋىي ھالاكەت چېگرىسىدا تۇرۇپ ھاياتنىڭ ماھىيىتى ھەققىدىكى ئالاھىدە شەرھىسىنى ئاڭقىرىۋالمىقى تەسكە چۈشمەيدۇ. ئۇلار بەلكى شۇ ئارقىلىق ئېستېتىك ھېسداشلىق ۋە ئورتاق ساداغا ئېرىشەلەيدۇ.

**فۇسېيىك[1]**

ئامرىقىم، ئۈستۈڭدە كۇلاھۇ جەندە

يېقىملىق جىسمىڭنى ئوراپتۇ قات-قات.

ھەممىنى يىرتتىم مەن، ھەممە شەرمەندە،

قالغىنى پەقەتلا بىر جۈپ چوڭ قانات.

ياسىنىپ ھەيۋەتلىك، تۈزەپ ئۆزۈڭنى،

كەچۈرگىن سەن مېنى، ئايلاندۇر بارغا.

ئال ئاشۇ كۆرگۈسىز جۇلدۇر كېپەننى،

كىرگۈزگىن تەۋەرۈك تون بار ئامبارغا.

1918- يىل 30- ئاپرېل

____

[1] قەدىم يۇنان ئەپسانىلىرىدە ئادەم روھىنىڭ رەمزى، دائىم كېپىنەك ۋە ئۇچار قۇشلار سۈرىتىدە تەسۋىرلىنىدۇ.

**قاپقارا ئاسماندا**

سۆزلەملەر سىزىلغان زۇلمەت ئاسمانغا،

ئۇلاردىن چىرايلىق چاراقلار كۆزلەر.

ئەجەلدىن ۋەھىمە كىرمەس داستانغا،

ۋىسالدىن شېرىنلىك ئالالماس سۆزلەر.

قەلەمكەش، ئېكىنچى چۆمۈلگەن تەرگە،

ئۆزگە بىر قىزغىنلىق ئاچىدۇ جامال.

رەققاسنىڭ بېشىدا بىر ئوت بار بەلگە،

ئاھ ئىلھام، پارلىغىن، كۆرۈنگىن غىلپال.

1918- يىل 1- ماي

**شائىرلار**

شائىر ئۇ سۆز باشلاپ كېلەر يىراقتىن،

شائىر ئۇ سۆز قوغلاپ بارار يىراققا.

سەييارە، بېشارەت، غەيرىي ئىشلارنىڭ

ئازگىلى، ھەق-ناھەق تارتىشلار ئارا

ئۇ ھەتتا بىنادەك قەد كەرگەن ئادەم،

قۇيرۇقلۇق يۇلتۇزنىڭ يولى…

..........................سەن قارا!

شائىرنىڭ يولىدۇر چەمبەرچەس زەنجىر،

ئۇندىكى تۇرمۇشقا ئەينى بىر مىسال.

بېشىڭنى كۆتۈرۈش، ئۈمىدسىز سىلەر

شائىرلار قوۋمىدا ئاي كۆيۈش دېگەن

ئىلگىرى تەقۋىمگە يېزىلمىغان ھال.

ئۇ ئاشۇ قارتىنى قوچىغان ئادەم،

ھەسسە ۋە مىقدارنى سىرغا ئورىغان.

ئۇ ئاشۇ كىتابلار كەينىدە تۇرۇپ

كانتىنى تۈگەتكەن كىم دەپ سورىغان…

تاۋۇتى ئىچىدە باستىلىيانىڭ[1]

دەرەختەك دېگەن كىم! كۆرۈڭلار مەن ئۇز.

ئىزلىرى مەڭگۈگە ئىسسىمايدىغان

خەق مەڭگۈ يېتەلمەس ئۇ بىر پاراۋۇز.

قۇيرۇقلۇق يۇلتۇزنىڭ يولى سەن قارا،

شائىرنىڭ يولىدۇر ياندۇرۇش پال-پال.

پەرۋىش-مەس، ئۈزۈشتۇر، قوپۇرۇش، بۇزۇش

ھاياتنىڭ يوللىرى يايلىلىق سوقماق،

ئىلگىرى تەقۋىمدە يېزىلمىغان ھال.

1923- يىل 28- ئاپرېل

____

[1] جاي ئىسمى.

**مەن ئەما، مەن يېتىم، قانداق قىلغۇلۇق؟**

ھەركىممۇ ئاتىلىق يورۇق ئالەمدە:

چېركاۋدىن قوغلانغان لەنەتلەر بويلاپ،

يار بويلاپ ماڭغاندەك ماڭدىم ئەلەمدە.

يىغلاشلار دېيىلەر بۇرۇن كېسىلى

چۈرمەللىك چاپلاشقان ھەممە ئادەمگە.

كۈيلەيمەن كانلاردا قوۋۇرغام بىلەن،

ئالدىمدا توك سىمى، زۇلمەت ۋە سىبىر.

ئۆزۈمنىڭ سېھرىنى بويلاپ بارىمەن،

ئۆلچەملىك ئالەم بۇ ئۆزگە بەرىبىر.

نىچارە كۈيچىمەن، تۇنجى پەرزەنتمەن،

زەڭگىمۇ ئالەمدە كۈل رەڭدۇر ھامان.

چايداندا ساقلىشار ئىلھامنى خەقلەر،

مىزانلىق ئالەمدە يوق قىلچە مىزان.

1923- يىل 22- ئاپرېل

.

**ئاليادىنا**

1

باغرىمدا جاراھەت، تاشلاندۇق بولۇش،

بۇ يەتتە ئوكياندا كۆرۈلمىش ئەھۋال.

كۆكۈچ رەڭ بەلگىسى دېڭىزچىلارنىڭ

پالۇبا قوزغىغان دولقۇن؟

توققۇز بال؟

قىممەتلىك ساتقۇنسەن ئۈتۈندى بولساڭ،

ئەقلىدىن ئاداشقان تۈنلەر كۆپ مەررە.

ئاھ، بۇرغا چېلىندى ئۈتۈندى بولدۇڭ،

خالايىق دېيىشەر: بۇ ئەمدى ئاڭلا،

بۈيۈكلەر لېۋى ۋە ئۇ تارتقان نەزە.

1923- يىل 14- ئاپرېل

2

چىقىرىپ بۇرغىنىڭ ھەممە ئۈنىنى،

كۈيلىگەن ئۇنى سەن ھەر بىر گىياھتەك.

چىدايدۇ باخۇسنىڭ[1] ئازابلىشىغا

قىرغاقتا كۆكنارغا ئىنتىزار ئۇ بەك.

مەيلى ئۇ دېڭىزلار تۇز بولسۇن قانچە،

ئۇ ئۇچۇپ ئۆتىدۇ غۇلاپ چۈشەر تام.

تۇتاملاپ ئالدى ئۇ قاپقارا چاچنى

غۇلاشلار كۆپۈككە ئايلاندى تامام.

1923- يىل 21- ئاپرېل

**دېڭىزدا ئۈزگۈچى**

لەپپەڭلەت مېنى سەن ئەي يۇلتۇز قولۋاق،

دولقۇنلار كاللامنى چارچاتتى نەۋاق.

زىيادە تۇرۇشقا ئاچقۇم بار قۇچاق،

ھېسسىيات كاللامنى ئەيلىدى ئوچاق.

مەدھىيە، دالچىن گۈل، كۆپ باشلىق يىلان،

چارچاتتى كاللامنى ئويۇن ۋە پىلان.

ئۇنى سەن چۆپ، ياپراق ئارىسىغا سال،

ئۇرۇشلار كاللامنى چارچاتتى دەرھال.

1923- يىل 12- ئىيۇن

**كېچىكىپ كېلىمەن ۋەدىلىك يەرگە…**

كېچىكىپ كېلىمەن ۋەدىلىك يەرگە،

ئىلكىمدە ئوشۇقچە قوشۇلغان كۆكلەم.

مەن ئاقۋاش كېلىمەن چوقۇم شۇ يەرگە،

سەن مېنى ھەيۋەتتە چاقىردىڭ ئەركەم.

ماڭىمەن تالاي يىل− ئاھ ئوفىلىيا[1]

بېدىيان خۇمارى تەۋرىمەس ھامان.

ئۆتىمەن تاغلاردىن، مەيداندىن ھەمدە

ئۆتىمەن دىللاردىن، قالماس ھەم ئالقان.

زېمىندا ياشايمەن بەكمۇ ئۇزۇن يىل،

بۈككىدە ئورماننىڭ تېرەن يېرىدە.

قان ئاقار، ھەر تامچە بىر ئەگىم ئېرىق

قوشۇلغان ماڭلاي ۋە ۋۇجۇد تېرىگە.

قىرغاقتا تۇتاشقان جايلاردا، بىراق

يۈزلىرى مەڭگۈگە ئوفىلىيانىڭ

چىلانغان شۇ قىرتاق چۆپلەر سېلىگە.

ئۇ قاندى ھەۋەسكە پۈتۈن تېنى لاي،

شولىلار چۈشكەندەك شېخىل ۋەسلىگە.

مەن سېنى ئاسماندەك ئېگىز سۆيگەنتىم،

كۆمەي مەن ئۆزۈمنى ئاسمان بەستىگە.

1923- يىل 18- ئىيۇن

____

[1] شىكسپىر قەھرىمانلىرىدىن بىرى.

**يېپىنچا ئاستىدا…**

پەرمانلار يەتكۈزگەن ئېغىز سىڭارى

سىر بىلەن پېچەتلەپ بېسىلدى مۆھۈر.

ھېسابسىز دەھشەتلىك گۇمانغا قالدىڭ،

نېمىدۇ ھەلقۇمغا مۆككەن بىر ئۆمۈر؟

كۆزدە مەس، باقىسەن قازان تۈۋىدەك

چاناقتا مەڭگۈلۈك ئالەمگە سېخىي.

ئەي ئايال قازدىڭسەن قانداق ئورىنى

ئۈستىنى ئوت-چۆپتە ياپتىڭمۇ تېخى.

يۈز بۇدنىڭ ئىچىدە ئەمەس يۈز بۇدمۇ

سېنىڭدەك ھاكاۋۇر، قاپاقلىرى مۇز.

ئىككى تۈن ئىشرەتتە تاپقىنىڭ نېمە؟

ئېيتقىنا، بېشىڭغا چىقتىمۇ مۈڭگۈز؟

يېپىنچا ئىچىدە كېڭىيىپ پىنھان،

پىنھاندا پۈركىنىپ قىلىسەن داۋام.

يۈزىنى ئاچقىنى ئامەتلىك مەڭگۈ

ئۇ چوققا، لەيلىگەن بۇلۇتقا قارام.

تىچ ياتقان ئەرۋاھتىن سورايمەن سوئال،

يىلتىزلىق ئەرۋاھقا تەگدى سوئال بەك.

يېپىنچاڭ ئاستىدا زادى نېمەڭ بار؟

− ئەتە بار، ئۆگۈن بار، باردۇر كېلىچەك.

**كۈيلەيمەن**

كۈيلەيمەن، ئاۋازىم مەخمەلدەك ئاۋاز،

ئايىغىم ئاستىدىن ئۇچقان بىر ئوقيا.

كۈيلەيمەن توسقاۋۇل توسالماس مېنى،

پۈتكۈل تاملارغا ئوخشاپ بۇ دۇنيا.

چۈنكى مەن پەلەك قولىدىن

بىردىنبىر ئالغان كارامەت

يۈگۈرەشتۇر گويا.

ئوقيادەك كۈيلەيمەن،

جىسمانىيەتچۇ؟

ئۇنىڭ بىلەن كارىم يوق ھەرگىز،

كۈيلەش مۇددىئا.

1924- يىل 28- نويابىر.

**رەشىكنىڭ ئۇرۇنۇشلىرى**

ئۆزگە بىر قىز بىلەن ئۆتىسەن قانداق؟

− ھېچ ئىش يوق، يەنىلا كالتەكلەر باشتا.

ماڭا خاس ئەس-ھوشۇڭ ئۆچتىمۇ بىراق،

ئوخشىشىپ دېڭىزغا شۇڭغۇغان تاشقا.

مەن يالغۇز ئارالدەك لەيلەيمەن گويا،

سۇ ئۈزرە ئەمەسۇ، بەلكى ئاسماندا.

ئاھ روھلار، سىلەركى ئەمەس قېرىنداش،

ئەمەس يار جۈپ بولغان، قايغۇ باسقاندا.

بىر ئاددىي ئايالغا قانداق قارايسەن؟

يىتتىمۇ سېنىڭدىن بۇدقا چوقۇنۇش؟

تەختتىن غۇلىتىپ بىر ئايال شاھنى ئۆزۈڭ

ھەم غۇلىدىڭ، بولدى يوقىتىش!

ئالدىراپ سالدىراپ قانداق ياشىدىڭ؟

ئىگىسەن قالتىراپ قانداق ياتاققا؟

قانداقمۇ تڭە كەلدىڭ ئەي بايقۇش ئادەم

ئالۋاڭدەك، چاكىنا ئۇشبۇ ھاياتقا.

يۈرىكىم رىتىمسىز پۇت-قول تارتىشۇر،

يەتكۈچە قىينالدىم، ئايرىلىپ ياشاي.

گەز كەلگەن قىز بىلەن قانداق ئۆتتۈڭسەن؟

ئامرىقىم، دىلبىرىم، جەزىبىگە باي.

يېمەككە كۆندۈڭمۇ، تېتىدىمۇ تەم،

ناۋادا چاچىساڭ كەتمىگىن كايىپ.

قانداقراق تۇرىسەن ئادەملەر بىلەن

سىناينى سورىغان، ئەمىرچى ساھىب.

بۇندىكى يات قىزغا قانداق قارىدىڭ؟

بويلىرى زىلۋامۇ، ئىللىق تۇرامدۇ؟

رەنجىسە زىۋىسنىڭ بۇرغىسى بىلەن−

نومۇسى توختىماي ئۇنى ئۇرامدۇ؟

قانداقراق تۇرىسەن، ھېسلىرىڭ قانداق؟

ساقمۇ سەن؟ نېچۈكەن؟ ئېيتمامسەن ناخشا.

چارىسىز، چاپلاشقاق ۋىجدان يارىسى،

سېنىڭدىن قانداقمۇ ئايرىلار ئەستا.

قانداقمۇ بىر بولدۇڭ ئاشۇلار بىلەن

قانداقمۇ بولدۇڭسەن چىقىمغا ئىگە.

كارارا مەرمىرى[1] ئۇشلىغان تۇرۇپ،

قانداقمۇ جۆر بولدۇڭ ناچار نەرسىگە.

قانداقمۇ جۆر بولدۇڭ، بولدۇڭ تاشتاراش،

ئەمدىغۇ يارقىنلىق بولغاندۇر تار-مار.

قانداقمۇ ئۆي تۇتتۇڭ قىمارۋاز بىلەن

لىلىتنى[2] بىلەتتىڭ ئۆتمۈشتىن دىلدار.

بەزدىڭمۇ سەن ئاشۇ يېڭى جۆندەكتىن

چۈنكى سەن جىنلارنى بىلمەيسەن ئەزگۈ.

سەن قانداق ياشايسەن ئاراللار بىلەن

كەممۇيە سېنىڭدە ئالتىنچى سەزگۈ.

نەدىمۇ بەختىڭ بار، باش ئوچاق بولسا،

قانداقمۇ قىلغۇلۇق قۇچاق ئاچسا يەر.

ئامرىقىم جېنىڭنى يېمەمدۇ ھەسرەت

گوياكى مېنىمۇ ئالغاندەك بىر ئەر.

____

[1] كارارا− ئىتالىيىنىڭ ئوتتۇرا قىسمىدىكى توسكانا ئۆلكىسىنىڭ شەھىرى، مەرمەر ئىشلەش سانائىتى بار.

[1] رىۋايەتلەردە لىلىتنى تۇنجى خوتۇن ئېمىش.

**مۇھەببەت**

شەمشەرمۇ، يالقۇنمۇ بىلمەي مەن ھەلەك،

سۈلكەتلىك ئاتىسام تەۋرىدى پەلەك.

ئالىقاندا جۈپ كۆزدەك دەردى تونۇش بەك،

لەۋلەرگە، ئېغىزغا ئوخشايدۇ گويا

تېگى ئۇ− بالاڭنىڭ ئېتىنى چاقىرىش دېمەك.

1924- يىل 1- دېكابىر

**سېرگېي يېسنىنگە قارىلىق**

رەھىمگە موھتاجمەس ئاز ئۆمۈر كۆرگەن،

تۆھپىسىىز ئەرزىمەس ھەسرەتكە ياپىر.

ئەلۋان رەڭ زامانداش شەكلىنى ئۆرگەن،

ھەممىنى بېرىدۇ ئالەمگە شائىر.

1925- يىل 1- ئاي.

**ئوتقاش**

ئاھ ئېفىل مۇنارى ماڭا بەك يېقىن،

كېلىڭلار چىقايلى بالداقمۇ بالداق.

مەن دېسەم ھەر كۈنى ھەركىم بۇ يەردە

كۆرىدۇ مەنزىرە دائىم مۇشۇنداق.

تۇيۇلار بىزلەرگە سىلەرنىڭ پارىژ

ھەمىشە كەكرى تەم، سۈرسىز ۋە چارچاق.

ئاھ مېنىڭ رۇسىيەم، ئاھ مېنىڭ رۇسىم

نېمىشكە يانىسەن شۇنچىلىك پارلاق.

1931- يىل ئىيۇن

        *

شېئىرىم شۇنچىلىك بالدۇر يېزىلغان،

كەلمىگەن ئويۇمغا بولدۇم مەن شائىر.

شېئىرلار تۆكۈلەر فونتان سۈيىدەك

ئوتلارنىڭ ئۇچقۇنى رەڭگارەڭ، نادىر.

چېركاۋغا سەبىيدەك كىردى شېئىرىم،

كۈجىلەر تۈتەيدۇ، خىياللار قىم-قىم.

ياشلىق ۋە ئۆلۈمنى يازغان قۇرلارنى

ۋاقتىدا ئوقۇپمۇ قويمىغان ھېچكىم.

دۇكاندا ياتىدۇ چاڭ باسقان نەزمەم،

بىلىمەن ھېچكىشى قويمايدۇ سوراپ.

ئاھ مېنىڭ كەۋسەردەك دىلبەر كۈيلىرىم

ئالىسەن بىر كۈنى ئامەتنى ئوراپ.

1913- يىل، ماي، كۆكجەبرى

       *       *

بار مەندە نازۇك ھېس، شېرىن خىياللار،

دۇنيادىن قايتىمەن يېقىندا چۈنكى.

ئېغناقشىپ توختىماي پەملەيمەن: كىمگە

قالىدۇ مۈرە تون-بويۇمنىڭ كۆركى؟

كىملەرگە بېرەرمەن ئىسسىق شارپامنى

بوز تايغان سۈرەتلىك ھاسامنى تۈزۈك.

كىملەرگە قالاركىن كۆزى فىروزە

چىرايلىق، ياراشما كۈمۈش بىلەزۈك.

تۈۋەكلەپ گۈللىرىم، توم-توم خاتىرە

بۇلارنى ساقلاشقا ئامال يوق چوقۇم.

بار يەنە ئاخىرقى مۇشۇ بىر شېئىر

بىلەن بۇ ئاخىرقى قىيالماس گۇگۇم.

1915- يىل 22- سېنتەبىر

*           *           *

سىگانلار ئامراقتۇر يالغۇز يۈرۈشكە،

ھېلىلا كۆرۈشۈپ، ئۇچىدۇ يەلدەك.

ماڭلاينى ئالىقانغا قويپ ئويلايمەن،

تەلمۈرۈپ كېچىگە، بوپ گويا ئەلتەك.

مەيلى كىم ئاختۇرسۇن خەت-چېكىمىزنى

ئېچىلماس بىزدىكى پىكىر ۋە تاقەت.

شۇنچىلىك ئاسىي بىز، دەل بۇ ئاسىيلىق

ئۆز-ئۆزىمىزگە بولغان ساداقەت.

1915- يىل 10- ئۆكتەبىر

**يۈز يىلدىن كېيىنكى ساڭا**

مەڭگۈلۈككە يوقىلىش پېشانىغا پۈتۈلگەن،

نېسىپ بولدى مەھشەردىن نامە يېزىش بىر ماڭا.

يازماقتىمەن مەن كېتىپ يۈز يىل بولغان بىر چاغدا

بۇ ئالەمگە توغۇلغان يېڭى پۇقرا جان ساڭا.

دوستۇم مېنى ئىزدىمە، جاھان كۆچتى، جان كۆچتى،

ھەتتا يېشى چوڭلارمۇ تۈگەل مېنى ئۇنۇتتى.

قۇربىم يەتمەس ئۈپۈشكە ئۆتۈپ ئۇنتۇش نەھرىدىن

ئىككى قولۇم سۇنۇلۇپ ئۆزلىرىنى تونۇتتى.

مەن قارايمەن ئۆزۈڭگە گۈلخان كەبى كۆز بىلەن،

يورۇتماقتا ئىكىيلەن مېنىڭ قەبرەم، دوزاخنى.

تىكلىمەكتە بىلىكىن تەۋرىتەلمەس خان ساڭا

يۈز يىل بۇرۇن ئۇ كۆزلەپ كەتكەن ئىدى ئۇزاقنى.

سىقىمدالغان قولۇمدا مېنىڭ نەزمە-كۈيلىرىم،

تاشلا قالغان ئۇلارمۇ بوپكەتكىلى چاڭ-توزان.

كۆرۈپ قالدىم ئىزدىدىڭ مەن تۇغۇلغان ماكاننى

ھەمدە نىشان بوپقالدى مەن تۈگىگەن شۇ دىۋان.

سەن يېتىرقاپ قارىدىڭ كۈلۈپ كەلگەن ئايالغا،

شەرەپلىكمەن ئاڭلىنار كېلەچەكنىڭ ئۆزىلا.

بىر توپ مەككار ئاياللار ئۆلۈك سىلەر پۈتۈنلەي،

تىرىك قالغان كىمسەدىن پەقەت ئۇنىڭ ئۆزىلا.

رازى بولۇپ ئۇنىڭغا ياقا يىرتماق مەن ئىدىم،

بارچە پىنھان ئېنىقتۇر ھەمدە ئۇندا جاۋاھىر.

ئۆلۈكلەرنى بۇلىغان بۇ بىر قوتان ئاياللار

ئۆزۈكلەرنى ئۇنىڭدىن ئوغرىلىغان جاھانگىر.

ئۇ، يۈزلىگەن ئۈزۈكنى قىيماي كەتتىم تولىمۇ

تۇنجى قېتىم ئۇنىڭغا كەتتى ئىچىم سىيرىلىپ.

ئاشۇنچە كۆپ ئۈزۈكنى بېرىۋەتتىم خەقلەرگە،

ئەمدى بىلسەم، چۈنكى سەن يولۇقماپسەن تېپىلىپ.

ھەسرىتىم شۇ مېنىڭكى بۈگۈنگىچە گۇگۇمدۇر،

ئۇزۇنغىچە ئىزدىدىم پاتقان قۇياش ئىزىنى.

توپمۇ توغرا يۈز يىلنى ساناپ باشتىن ئۆتكۈزدۈم،

ئەڭ ئاخىرى شادلىنىپ قارشى ئالدىم مەن سېنى.

باشلىشىمەن سەن بىلەن چوقۇم يوغان سۆزلەيسەن،

قەبرىسىگە دوستلارنىڭ توختىماستىن دەم ئۇرۇپ.

سۆزلىرىڭلار جان ئالار، لېكىن ھېچكىم بەرمەيدۇ

تاۋار ئىگىن ئۇنىڭغا سېخىيلىقتا چىڭ تۇرۇپ.

كىم ئۇنىڭدىن خالىسراق-ياق، مېنىڭدە شەخسىيەت،

ئۆلمىسەممۇ بەرىبىر يوشۇرۇشقا ئورۇن يوق.

خەت تىلىگەن ئىدىم مەن ھەممەيلەندىن خوپ بۇرۇن،

تۈن قوينىدا بولسۇن دەپ بىر-بىرىگە تەسەددۇق.

ئېيتايمۇ؟ ياق، مەن ئېيتاي يىلتىزسىزلىق بىر پەرەز

مېھمانلارنىڭ ئىچىدە ماڭا ئىجىل سەن ھازىر.

رەت قىلدىڭسەن بىراقلا جىمى دىلدار ھۆسنىنى،

ئۇنىڭ تۆت تال سۆڭىكى سېنىڭ ئۈچۈن تەن ھازىر.

**ھاياتقا**

يۈزۈمدىن شەپەقنى ئەپكېتەلمەيسەن،

ئۇلغايغان، ئۇ گويا دەريادا دولقۇن.

سەن ئوۋچى، چۈشمەيمەن لېكىن توزاققا،

سەن ئىزچى، مەن قاچقان گۇناھكار قاچقۇن.

جۇش ئۇرغان قەلبىمنى ئەپكېتەلمەيسەن،

ئۇ مىسلى چاپچىغان ئەرەب دۇلدۇلى.

تېنىمدىن ئاۋايلاپ ئەگدىم بىر ساداق،

چىدايمەن، قوغلايسەن، چاپتىم بىر يولى.

سەن جۇشقۇن قەلبىمنى ئەپكېتەلمەيسەن،

ئۇ ساڭا تۇتقۇزماس پەيدەك بىتىنىم.

ئاھ ھايات ئالقايسەن يالغاننى ھامان،

دىل سۆيگەن ئاھاڭلار مەڭگۈ بېجىرىم.

ئەبەدىي تۇرۇشنى خالىماس ھايات،

جۆنىتەر ئۇ بىزنى يات يەرگە ئەتتەڭ.

ئاھ، ھايات توقلۇقنى كەتتىڭ ئۇلۇغلاپ،

ئەپقالغىن ئۇلارنى، ھايات دېگەن جەڭ.

ئاياغنىڭ ئۈگىسى رەھىمسىز قەۋەت

داتلارمۇ سۆڭەكتىن كېتىدۇ ئۆتۈپ.

تىغ ئېرۇر بۇ ھايات، ھەممىنى سۆيۈش

بەئەينى تىغ ئۈزرە ئۇسسۇل ئويناشتۇر،

ئۇ ھامان تىغلارنى تۇرىدۇ كۈتۈپ.

1924- يىلى 28- دېكابىر

**ئەجەبمۇ ئوخشايدۇ مېڭىشىڭ ماڭا…**

ئەجەبمۇ ئوخشايدۇ مېڭىشىڭ ماڭا،

ئۇياتچان كۆزلىرىڭ، يەرگە باققان ھەم.

مېنىڭمۇ كۆزلىرىم شۇنداقتى دەسلەپ،

توختىغىن يولۇچى، توختىغىن بىردەم.

سەبدە ۋە كۆكنارگۈل ئۈزگىن بىر تۇتام،

ئوقۇپباق سىنچىلاپ سىنتاشنى ھەمدە.

ئۇندا بار ئىسمىمنىڭ مارىنالىقى،

قانچىلىك بولغىنىم يورۇق ئالەمدە.

بۇ يەردە گۆرىستان دېمىگىن زىنھار،

شۈركىنىپ كېتىسەن چىقسام ناۋادا.

ئەزەلدىن ھەزىلگە ئامراق خۇيۇم بار،

چىن ئىزھار چەكلەنگەن لېكىن ئۇ چاغدا.

قانلىرىم ياشناتقان مۇسكۇللىرىمنى،

چىڭگىلەك چاچلىرىم يەلپۈنگەن كۆركەم.

ئەسلىدە مەنمۇ بىر تىرىك جان ئىدىم،

يولۇچى توختىغىن، توختىغىن بىردەم.

ئەڭ ئاۋۋال ئۆزۈڭچۈن بىر تال گىياھ ئۈز،

ۋە كېيىن ئۈزەرسەن مېۋە بىر قۇچاق

تەڭداشسىز ئۆسىدۇ بۇندا بۆلجۈرگەن،

ئەتلىك ۋە سەردانە، شېرىن، خۇش پۇراق.

غەمكىن ۋە قايغۇلۇق تۇرمىغىن پەقەت،

ئۈنسىز ۋە جىمجىت تۇر تۆۋەن سېلىپ باش.

شادىمان ھالەتتە ئەسلىكىن مېنى،

شادىمان ئۇنتۇغىن ئەسلەشكە ئوخشاش.

ئاجايىپ يورۇتار سېنى شولىلار،

تېنىڭنى قاپلىدى نۇرلاردىن مانان.

پىنھاندىن يوللانغان مېنىڭ ئاۋازىم،

قىلمىغاي ھەرگىزمۇ سېنى پەرىشان.

    (ئوسمانجان ساۋۇت تەرجىمىسى)