open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
يىلان پۇرچاق (جاڭدۇ)

يىلان پۇرچاق پۇرچاقنىڭ بىر خىل تۈرى بولۇپ، ئادەتتە ئۆسۈملۈكى ھەشقىپۈچەكتەك مەلۇم بىر جىسمغا يامىشىپ ئۆسىدۇ، ھاسىل بولغان مېۋىسىنىڭ شەكلى يىلانغا ئوخشاش ئۇزۇن ھەمدە ئىككى ئۇچى ئىچى تەرەپكە ئېگىلگەن بولغاچقا پىلان پۇرچاق دەپ ئاتىلىدۇ. يىلان پۇرچاق ئۇيغۇر تائاملىرىدا كەم بولسا بولمايدىغان ناھايىتى مۇھىم بىر خىل كۆكتات. يىلان پۇرچاقنى ئادەتتە ئەتىيازدا ياكى يازدا تېرىپ قويسا ئىككى ئۈچ ئايلاردا مېۋە بېرىشكە باشلايدۇ. يىلان پۇرچاقنىڭ ئۆسۈملۈگى تاكى قۇرۇغۇچە بولغان ئارلىقتا كۆپ قېتىم مېۋە بېرىدىغان بولۇپ داۋاملىق يىلان پۇرچاق ئۈزۈشكە بولىدۇ. يىلان پۇرچاقنىڭ رەڭگى ئادەتتە كۆك ياكى سارغۇچ كېلىدۇ. 

### باشقا نامى
ئەل ئىچى بىتوغرا نامى: جاڭدو، جاڭدۇ

باشقا ئۇيغۇرچە نامى: چوكا پۇرچاق، ساچ  پۇرچاق، ئاسپاراگۇس پۇرچاق

### تائاملار
لەڭمەن

پىلان پۇرچاق سامسىسى

يىلان پۇرچاق مانتىسى

پىلان پۇرچاق قورۇمىسى

ئاچاسەي

ئېچتىلغان سەي

### ئالبۇم

ھۆججەت:Vigna unguiculata Blanco2.286.jpg|يىلان پۇرچاقنىڭ سىدام سىزمىسى
ھۆججەت:9223Asparagus bean plantations in San Rafael, Bulacan 12.jpg|يىلان پۇرچاق ئېتىزلىقى
ھۆججەت:0460Asparagus bean plantations in Plaridel, Bulacan 23.jpg|يىلان پۇرچاقنىڭ بىخلىشى
ھۆججەت:9223Asparagus bean plantations in San Rafael, Bulacan 48.jpg|يىلان پۇرچاقنىڭ بوۋاق ھالىتى
ھۆججەت:Snake Bean BNC.jpg|بىر باغلام يىلان پۇرچاق
ھۆججەت:Achinga.jpg|باغلام باغلام يىلان پۇرچاق
ھۆججەت:Yard long bean seeds.jpg|يىلان پۇرچاقنىڭ پۇرچىقى
ھۆججەت:Asparagus bean fry.jpg|يىلان پۇرچاق قورۇمىسى
ھۆججەت:Mixed noodles with sautéed lamb and chili at Bayingolin Jinsite, Beijing (20210408172244).jpg|يىلان پۇرچاق ياز پەسىلدە لەڭمەنگە جىق ئىشلىتىلدۇ. 
ھۆججەت:Mixed noodles with sautéed lamb and chili at Bayingolin Jinsite, Beijing (20210408172215).jpg|لەڭمەن ۋە يىلان پۇرچاق
ھۆججەت:Yard-long beans (marketed).jpg|يىلان پۇرچاق ۋە پىدىگەن

## مەنبەلەر
سۆكسۆك

سۆكسۆك - لويلا ئائىلىسىگە تەۋە بىر خىل ئۆسۈملۈك بولۇپ، غولىنىڭ دىئامېتىرى 50 سانتىمېتر كېلىدۇ. قۇرغاق، چۆللۈك رايونلارنىڭ قۇمنى تۇراقلاشتۇرۇپ ئورمان بىنا قىلىشتىكى ئېسىل دەرەخ تۈرى

### ھەققىدە
سۆكسۆك - لويلا ئائىلىسىگە تەۋە، قۇملۇقتا قۇمنى تۇراقلاشتۇرىدىغان بىر خىل ئۆسۈملۈك، غولىنىڭ دىئامېتىرى 50 سانتىمېتر كېلىدۇ. قوۋزىغىنىڭ رەڭگى ئاقۇش كۈل رەڭ، ياغىچى چىڭ، چۈرۈك، كونا شاخلىرى قوڭۇر كۈلرەڭ ياكى سۇس سارغۇچ قوڭۇر رەڭدە، ئادەتتە ھالقىسىمان شەكىلدە تارالغان يېرىقچىلار بولىدۇ. شاخلىرى ئىنچىكە، يانتۇ ياكى ئەگرى ئۆسىدۇ. يوپۇرمىقى تەڭگىچە شەكىللىك، كەڭ ئۈچ بۇرجەك، ئالدى ئۇچى سەل دىقماق. بوغۇم ئارىلىقى 4-12 مىللىمېتىرغىچە كېلىدۇ.

شاخ قولتۇق ئارىسىدا پاختا - يۇڭ بار بولۇپ، چارۋىلارنىڭ يېمى قىلىشقا بولىدۇ. قىممەتلىك جۇڭيى دورىسى بولغان توشقانزەدىكى دەل سۆكسۆك يىلتىزىدا پارازىت ھالىتىدە ياشايدۇ. توشقانزەدىكى، بۆرەكنى قۇۋۋەتلەش، ياشانغانلارنىڭ گومۇشلۇق كېسىلىنى داۋالاش، جىگەرنى كۈچەيتىش، تارەتنى راۋانلاشتۇرۇش قاتارلىق 10 نەچچە خىل دورىلىق خۇسىسىيىتىگە ئىگە، كىشىلەر تەرىپىدىن « قۇملۇق ئادەمگىياھسى » دەپ تەرىپلەنگەن. بىراق سۆكسۆك ھازىر نەسلى قۇرۇش گىرداۋىغا يىتىپ قالغان ئۆسۈملۈك بولۇپ ھىسابلىنىدۇ.

### ئالاھىدىلىكى
سۆكسۆك قۇرغاقچىلىققا تاقابىل تۇرۇشتا چوڭ رول ئوينايدىغان ئۆسۈملۈك بولۇپ، ئىسسىققا ۋە سوغۇققا ئوخشاشلا چىداملىق، يورۇقلىقنى ياقتۇرىدۇ، سايە جايغا چىدامسىز كېلىدۇ، ماسلىشىشچانلىقى كۈچلۈك، تېزلىكتە ئۈسۈپ يىتىلىدۇ، شاخلىرى زىچ، يىلتىز سېستىمىسى تەرەققىي قىلغان، بوراندىن مۇداپىئەلىنىپ، قۇمنى تۇراقلاشتۇرۇش ئىقتىدارى كۈچلۈك، ئېلىمىزنىڭ غەربىي شىمال ۋە ئىچكى موڭغۇلنىڭ قۇرغاق، چۆللۈك رايونىغا قۇمنى تۇراقلاشتۇرۇپ ئورمان بىنا قىلىشتىكى ئېسىل دەرەخ تۈرى ھېسابلىنىدۇ . 

### ئالبۇم

ھۆججەت:2017-07-22 Haloxylon ammodendron, Shanshan County, Xinjiang, China anaoria 02.jpg|سۆكسۆك
ھۆججەت:Saxaul-baum.JPG|جاڭگالدىكى سۆكسۆك
ھۆججەت:Haloxylon ammodendron as Anabasis ammodendron cropped.jpg|سۆكسۆكنىڭ سىدام سىزمىسى
ھۆججەت:2017-07-22 Haloxylon ammodendron, Shanshan County, Xinjiang, China anaoria 02.jpg|ئۇيغۇر دىيارىدىكى سۆكسۆك
ھۆججەت:2017-07-22 Haloxylon ammodendron, Shanshan County, Xinjiang, China anagoria 07.jpg|سۆكسۆكلەر
ھۆججەت:Haloxylon ammodendron.jpg|قاقشال بولۇپ كەتكەن سۆكسۆك
ھۆججەت:Saxaul tree.JPG|سۆكسۆك دەرىخى

## مەنبەلەر

تۈر:ئۆسۈملۈك
سىممېترىك ئوق

**سىممېترىك ئوق** رەسىمنى ئىككى سىممېترىك بۆلەككە ئايرىيدىغان مەركىزى ئوقنى كۆرسىتىدۇ.
## مەنبەلەر
ئېلېكترونلۇق كۆلەم

جىسىملارنى ئۆلچەشتىكى ئېلېكترونلۇق ئۈسكۈنى. ئۇ سېنزور ، يۈك كۆتۈرۈش ئۈسكۈنىسى ۋە مىكرو كومپيۇتېر ئۆزىكىدىن تەركىب تاپقان. يۈك كۆتۈرۈش ئۈسكۈنىسى جىسىمنىڭ تارتىش كۈچىنىڭ تەسىرىگە ئۇچرىغاندا ، سېنزور ئېغىرلىقىغا ماس كېلىدىغان ئېلېكتر سىگنالىنى چىقىرىپ ، بۇ سىگنالنى كومپيۇتېر سىستېمىسىغا يەتكۈزىدۇ. تەلەپكە ئاساسەن ھەر خىل سانلىق مەلۇماتلارنى كۆرسەتكىلى ۋە بېسىپ چىقارغىلى بولىدۇ. توغرىلىقى تېخىمۇ يۇقىرى.

## مەنبەلەر
يېسمۇق

thumb|ھەرخىل رەڭدىكى يېسمۇق
يېسمقۇق شەكلى لېنزىغا ئوخشايدىغان، ئۇرۇققا ئوخشاش ناھايىتى كىچىك بولدىغان، رەڭگى يېشىل، قارا، سېرىق ۋە ياكى باشقا رەڭلەردە بولىدىغان، مېۋىسنى ئىستىمال قىلغىلى بولىدىغان بىر خىل ئۆسۈملۈك. يېسمۇقنى ئادەتتە كىچىك يېسىمۇق دەپمۇ ئاتايدۇ. قەدىمقى ئۇيغۇر تىلىدا بۇنىڭ ئاتىلىشى ياسىمۇكتۇر. يېسمۇق ئادەتتە ھەم ئۆسۈملۈكتنى ھەم ئىستىمال قىلىشقا پۇلىدىغان مېۋىسنى كۆرسىتىدۇ. ئاناتولىيە تۈركچىسدە مەرجىمەك دەپ ئاتايدۇ. يېسمۇقنى كىشلەر ئۆسۈملۈك شورپىسى قىلىپ قاينىتپ ئىچىدىغان بولۇپ، ئوزۇقلۇق قىممىتى ناھايىتى يۇقىرى. 

### ئالبۇم

ھۆججەت:Red lentil curry soup.jpg|قىزىل يېسمۇق كارىي شورپىسى
ھۆججەت:Lens culinaris seeds.jpg|ھەرخىل رەڭدىكى يېسمۇقلار
ھۆججەت:Bowl of lentil soup with green and red lentils.jpg|يېشىل ۋە قىزىل رەڭلىك يسمۇق شورپىسى
ھۆججەت:Mercimek (lentil) soup.jpg|تۈركچە مەرجىمەك (يېسمۇق) شورپىسى
ھۆججەت:Lentil sprouting Haft-sin time lapse.webm|يېسمۇق ئۆسۈملۈكى
ھۆججەت:20221217 lentil soup Katowice Panewniki.jpg|يېسمۇق شورپىسى
ھۆججەت:Lentil sprouts 01.jpg|قاچىلانغان يېسمۇق
ھۆججەت:Lens culinaris root nodules.jpg|يېسمۇق قۇرۇغان ھالىتى
ھۆججەت:Lens culinaris flowers.jpg|يېسمۇق ئۆسۈملۈكى 
ھۆججەت:Lentil soup done.jpg|يېسمۇق شورپىسى
ھۆججەت:Lentil soup, Berlin (LRM 20210925 125528).jpg|بولكا ۋە يېسمۇق شورپىسى
ھۆججەت:3 types of lentil.png|يېسمۇقنىڭ يۇقىرې ئېنىقلقتىكى ھالىتى
ھۆججەت:Lentil field, Ventotene, Italy.jpg|يېسمۇق ئېكىنزارلىقى
ھۆججەت:Lens culinaris sl46.jpg|يېسمۇق غۇنچىسى

## مەنبەلەر

تۈر:ئۆسۈملۈك
دولقۇن تېيلىش

دولقۇن تېيلىش بىر خىل سۇ ئۈستى تەنھەركىتىدۇر. بۇ خىل تەنھەركەت ئامېرىكنىڭ ھاۋايدىن باشلىنىپ ھازىر دۇنيا مىقياسىدا مودا بىر سۇ تەنھەركىتىدۇر. دولقۇن يېرىپ تېيلىش ياكى دولقۇن تېيىلىشتا ئادەتتە تەنھەركەتچى ياكى ھەۋەسكار دولقۇن تېيلىش تاختىسى ياكى تەكشى قېيىق بىلەن دېڭىزدا چىقىۋاتقان دولقۇنغا ئەگىشىپ سۇ يۈزىنى تاختا بىلەن تېيىلىش، كېزىش، دولقۇن كېزىش، ۋە خۇشاللىق تېپىشتۇر. دولقۇن تېيلىش ناھايىتى ئالقىشلانغان سۇ ئۈستى تەنھەركىتىدۇر. دولقۇن تېيىلىش بىر خىل تەۋەككۈلچىكىك تەلەپ قىلدىغان تەنھەركەتتۇر. دولقۇن تېيىلىش ۋە سۇ تېيىلىش ئىككىسى مۇناسىۋەتلىك لېكىن پەرىقىلىق تەنھەركەتتۇر. 
thumb|دولقۇن تېيىلغۇچىلار
thumb|دولقۇن تېيلىش
thumb|دولقۇن تېيىلىش تاختىسى ۋە دولقۇن تېيىلغۇچى
## مەنبەلەر
تۆت چاقپەلەكلىك تىكئۇچار (ئادەمسىز ئۇچقۇ)

تۆت چاقپەلەكلىك تىكئۇچار ئادەمسىز ئۇچقۇنىڭ بىر خىل تۈرى بولۇپ، ئادەتتە شەكلى كىچىك، بىۋاستە يەردىن تىك يۇقىرىغان كۆتىرلىدىغان، ئۈستىدىكى تۆت ئوقىنىڭ ئۇچىدىكى بىردىن چاقپەلەك ئىتتىرىش كۈچى ھاسىل قىلدىغان ئۇچقۇ. تۆت چاقپەلەكلىك تىكئۇچار باشقا ئادەمسىز ئۇچقۇلارغا ئوخشاش ھېچقانداق ئۇچقۇچىسىز، يىراق ئارلىقتىن كونترول قىلىندۇ. جىسمى كىچىك، باھاسى ئەرزان بولغانلىقى ئۈچۈن، ساياھەتچىلەر، ۋىلوگچىلار، بىلوگچىلار، تور چولپانلىرى، پودكەستچىلەر، يوتىيۇبچىلار، ۋە ھەتتە ئۇرۇش جەريانىدمۇ ئايغاقچىلىق مەقسەتلىرى ئۈچۈن كەڭ كۆلەمدە ئىشلىتلمەكتە. 
thumb|تۆت چاقپەلەكلىك تىكئۇچار

### باشقىچە ناملىرى
ئۇچار قوڭغۇز؛ 

قوڭغۇز ئۇچقۇ؛ 

ماشىنا پەرۋانە؛ 

تۆتقانات؛ 

ماشىنا ھەرە؛ 

ئېنگلىزچە: Quadcopter
thumb|تۆت چاقپەلەكلىك تىكئۇچارنىڭ دىئاگىراممىسى
thumb|تۆت چاقلىق تىكئۇچار قىرقىش ۋەزىپىسىدە.
## مەنبەلەر
سۆڭەك تۇبېركۇليوز

كېسەللىك ئىسمى. مىكوباكتېرىيە تۇبېركۇليوزىنىڭ سۆڭەك توقۇلمىلىرىغا تاجاۋۇز قىلىشىدىن كېلىپ چىققان كېسەللىك ئالامەتلىرى يەرلىك ئاغرىش ، مۇسكۇللارنىڭ تارىيىشى ، ئىقتىدارى ئاجىزلاش ، يەرلىكنىڭ شەكلى ئۆزگىرىشى ۋە ئوخشىمىغان دەرىجىدە ئورۇقلاش ، قان ئازلىق ، كېچىدە تەرلەش ، قىزىش قاتارلىقلار.
## مەنبەلەر
شاكال بەدىيان

thumb|شاكال بەدىيان
شاكال بەدىيان ئاشقازاننى قۇۋۋەتلەش، ھەزىمنى ياخشىلاش، يەل تارقىتىش خۇسۇسىيىتىگە ئىگە. شاكال بەدىيان ئادەتتە قارامۇچ، كاۋاۋىچىن، قىزلمۇچ، ياغمۇچ قاتارلىق ئۆسۈملۈكلەر بىلەن ئاچچىق-چۈچۈك تائاملارنى ئېتىش ئۈچۈن ئىشلىتىلدۇ. 

### ھەققىدە
بۇ ماگىنولىيە ئائىلىسىدىكى دائىم كۆكىرىپ تۇرىدىغان، ئېگىزلىكى 10 ~14 مېتىرغىچە ئۆسىدىغان چاتقال دەرەخنىڭ ئۇرۇقى بولۇپ، تەمى ئاچچىق، پۇراقلىق كېلىدۇ. بۇ دەرەخنىڭ ئۇرۇقى «بەدىيان چىنى» ياكى «شاكال بەدىيان» نامىدا دورىغا ئىشلىتىلىدۇ.

### تارقىلىش جۇغراپىيەسى
ئېلىمىزنىڭ گۇاڭدۇڭ، گۇاڭشى، يۈننەن، تەيۋەن، گۈيجۇ، فۇجيەن قاتارلىق جايلىرىدىن چىقىدۇ.

### يىغىش ۋە ساقلاش
ھەر يىلى ئىككى قېتىم يىغىۋېلىنىدۇ. 2- ، 3- ئايدا پىشقان مېۋىسى ئاز چىقىدۇ. 8- ، 11– ئايلار بولسا يىغىۋېلىشنىڭ مول – ھوسۇل پەيتى. يىغىۋېلىنغاندىن كېيىن، ئاپتاپتا ياكى بوش ئوتتا قاقلىتىپ قۇرۇتىلىدۇ. قۇرۇق – سالقىن جايدا ساقلىنىدۇ.

### ئۈنۈملۈك تەركىبى
مېۋىسىدە %5 ئۇچۇچان ياغ (Oleum Foeniculi)، تەخمىنەن %22 مايلىق ياغ، ئاقسىل، دىۋىرقاي قاتارلىقلار بار

### فارماكولوگىيىلىك  تەسىرى
1. ئۇچۇچان ماي تەركىبىدىكى ئانتول غىدىقلاش رولىغا ئىگە، ئاشقازان، ئۈچەينىڭ لۆمۈلدىشىنى ئاشۇرۇپ، قورساق ئاغرىقىنى پەسەيتىدۇ، بەلغەم بوشىتىش رولىغا ئىگە.

2. شاكال بەدىيان قايناتمىسى ئىنسانلاردىكى سىل تاياقچە باكتېرىيىسى ۋە سىبلىس تاياقچە باكتېرىيىسىگە نىسبەتەن تورمۇزلاش رولىغا ئىگە.

#### ئورۇنباسارى
بەسباسە.

#### ئەكىس تەسىرى
باش ئاغرىقىنى پەيدا قىلىدۇ.

#### تۈزەتكۈچىسى
قۇرۇتۇلغان شاكال بەدىيان.

#### ۋەكىل خاراكتېرلىك پىششىق دورا ياسالمىسى
يەل تارقاتقۇچى مۇرەككەپ چايلىق.

#### كېسەللىك مىسالى
سوغۇقتىن بولغان قۇسۇش، قورساق ئاغرىقى، بۆرەك كېسىلى سەۋەبىدىن كېلىپ چىققان بەل ئاغرىقى، بۆرەك ئاجىزلىقى قاتارلىقلارغا ئىشلىتىلىدۇ.

### ئىشلىتىش ئۇسۇلى
1. شاكال بەدىياننى قارا چاي بىلەن قوشۇپ دەملەپ ئىچسە، ھەزىمنى ياخشىلايدۇ، يەل تارقىتىدۇ.

2. پىننە، بەدىيان، زىرە، شاكال بەدىيانلارنىڭ ھەر بىرىدىن 10 گرامدىن، دارچىن، لاچىندانە، سۇمبۇللارنىڭ ھەر بىرىدىن بەش گرامدىن ئېلىپ، چالا سوقۇپ، چاي دەملەپ ئىچسە ئاشقازاننى قىزىتىپ، ھەزىمنى ياخشىلايدۇ، سوغۇق يەللەرنى تارقىتىدۇ.

3. شاكال بەدىيان ۋە سۆئلەپتىن 10 گرام، شاقاقۇلدىن 5 گرام، دارچىندىن گرام ئېلىپ ، قائىدە بويىچە سوقۇپ، جايلىق ئورنىدا ئىچىپ بەرسە، بۆرەك ئاجىزلىقىغا مەنپەئەت قىلىدۇ.

#### مىقدارى
5 ~ 3 گرامغىچە.

#### دىققەت قىلىدىغان ئىشلار
پەي – مۇسكۇللارنى بوشىتىۋېتىدۇ، باش ئاغرىتىدۇ، قورۇپ ئىشلىتىلىدۇ.

### ئالبۇم

ھۆججەت:Illicium verum,大茴香,八角（丹波市立薬草薬樹公園）5026700.JPG|شاكال بەدىيان
ھۆججەت:Illicium verum 4zz.jpg|شاكال بەدىيان ئۆسۈملۈكى
ھۆججەت:Illicium verum 3zz.jpg|تەشتەكتىكى شاكال بەدىيان
ھۆججەت:Dried Star Anise Fruit Seeds.jpg|شاكال بەىدياننىڭ شەكلى ئوكتاگونال (سەككىز بۇلۇڭ ياكى يۇلتۇز شەكىللىك) بولىدۇ. 
ھۆججەت:Star Anise symbol of spice.jpg|شاكال بەدىيان
ھۆججەت:Star Anise green.jpg|يېشىل رەڭلىك شاكال بەدىيان
ھۆججەت:Star anise seeds.jpg|شاكال بەدىيان

## مەنبەلەر
كاۋاۋىچىن

كاۋاۋىچىن يەل ھەيدەش، يەل تارقىتىش، قورۇش، تۇتۇش، چىڭىتىش، ئاغرىق پەسەيتىش ھەزىمنى ياخشىلاش خۇسۇسىيىتىگە ئىگە بىر خىل مۇچ تىپىدىكى ئۆسۈملۈك. 
thumb|كاۋاۋىچىن مېۋىسى

### ھەققىدە
كاۋاچىچىن ئۆسۈملۈكىنىڭ مېۋىسىنىڭ پوستى، بۇ ئۆسۈملۈكنىڭ مېۋىسى «كابابە خەندان» «كاۋاۋى چىنى» نامىدا دورىغا ئىشلىتىلىدۇ.

### ئائىلىسى
سوزاپ ئائىلىسىدىكى كىچىك ياغاچ غۇللۇق كاۋاچىچىن ئۆسۈملۈك.

### چىقىش ئورنى
ئېلىمىزنىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىن ھەم ھىندىستان، ياۋرۇپا قاتارلىق جايلاردىن چىقىدۇ.

### شەكلى
مېۋىسىنىڭ كۆپىنچىسى يەككە ئۆسكەن بولۇپ، تېشى بىنەپشە رەڭدە، كۆپ ساندا تارقاق سۆگەلسىمان كۆتۈرلۈپ چىققان ماي نۇقتىلىرى بار.

### دورىلىق ئورنى
مېۋىسىنىڭ پوستى.

### ئۈنۈملۈك تەركىبى
كەبابى خەنداننىڭ تەركىبىدە %1~%9 ئۇچۇچان ماي بار. مېيىنىڭ ئاساسى تەركىبى لىمۇننىن  (Limonene) كونىكالىكوھول 

(cunicalcohoc) گىرانىئول(Graniol) دىن ئىبارەت.

### كېسەللىك مىسالى
چىش ئاغرىقى، ئېغىز پۇراش، ھەزىم ناچارلىشىش، يۈرەك، مېڭە ئاجىزلىقى، ئاشقازان جىگەر كېسەللىكلىرى ئىستىرخا سوغۇق يەل كېسەللىكلىرىگە ئىشلىتىلىدۇ.

### خۇسۇسىيەتلىرى
ئېغىزنى خۇشبۇي قىلىش، چاچنى قۇۋۋەتلەش، ئاشقازان جىگەرنى قۇۋۋەتلەش يەل ھەيدەش، يەل تارقىتىش، قورۇش، تۇتۇش، چىڭىتىش، ئاغرىق پەسەيتىش ھەزىمنى ياخشىلاش خۇسۇسىيىتى بار.

#### خاس تەسىرى
ئېغىز بوشلۇقىدىكى ئەزالارنى قۇۋۋەتلەش، ياللۇغ قايتۇرۇش، ماددا ئالمىشىشنى ياخشىلاش.

#### ئورۇنباسارى
ئاقىر قەرھا، كابابە

#### ئەكىس تەسىرى
دوۋساققا زىيانلىق، يانپاش ئاغرىقى پەيدا قىلىدۇ.

#### تۈزەتكۈچىسى
نىلۇپەر، مەستىكى، سەندەل، قىزىلگۈل

#### ۋەكىل خاراكتېرلىك پىششىق دورا ياسالمىسى
زەرۇرى قىلائى

### فارماكولوگىيىلىك تەسىرى
گىرانسولنىڭ كىچىك دورىسى چوڭ چاشقاننىڭ ئۆزلىگىدىن ھەرىكەت قىلىش ئىقتىدارىنى تورمۇزلايدۇ. چوڭ مىقدار دىكىسى ئۈچەي ھەرىكىتىنى تورمۇزلايدۇ. ئۆلتۈرۈش مىقدارىغا بارغاندا ئىچىنى سۈرىدۇ. ئاز مىقداردا ئىچكۈزسە چوڭ چاشقان يەڭگىل دەرىجىدە سىيىدۇ. كۆپ مىقداردا ئىچكۈزسە سۈيدۈك تورمۇزلىنىدۇ.

### ئىشلىتىش ئۇسۇلى
1.موزا 3 گرام، كاۋاۋىچىن 2 گرام ئىلىپ، سوقۇپ سۇپۇپ تەييارلاپ چىش ئاغرىقىغا زىماد قىلسا چىش ئاغرىقىغا شىپا بولىدۇ. 

2.كاۋاۋىچىننى قايناقسۇغا چىلاپ، سۈزۈپ سۈيىدە غەر-غەر قىلسا ئېغىز پۇراشقا مەنپەئەت قىلىدۇ . 

3.كاۋاۋىچىن كۇندۇر، مەستكى قاتارلىقلاردىن مۇۋاپىق مىقداردا ئېلىپ، ئېزىپ، سۇپۇپ تەييارلاپ مۇۋاپىق مىقداردا ئىچىپ بەرسە ئاشقازان يارىسىغا مەنپەئەت قىلىدۇ.

#### مىقدارى
2~3 گىرامغىچە

### يىغىش ۋە ساقلاش ئۇسۇلى
مېۋىسى پىشقاندا يىغىۋىلىنىپ، قورغاق جايدا ساقلىنىدۇ.

### ئالبۇم

ھۆججەت:Zanthoxylum piperitum.jpg|كاۋاۋىچىن دەرىخى ۋە مېۋىسى
ھۆججەت:Poivre du Sichuan 001.jpg|كاۋاۋىچىننىڭ شاكلى ۋە مېۋىسى
ھۆججەت:Thorns of Zanthoxylum caribaeum.jpg|كاۋاۋىچىن دەرىخى
ھۆججەت:广西南宁花椒.jpg|گۇاڭشى نەننىڭ كاۋاۋىچىنى
ھۆججەت:花椒sichuanpepper.png|كاۋاۋىچننىڭ چېچەكلىشى
ھۆججەت:台湾ラーメン、花山椒をたっぷりと (13595352733).jpg|كاۋاۋىچىن سېلىنغان تاماق
ھۆججەت:Ma po tofu with Szechwan peppercorns with brown rice 花椒たっぷり麻婆豆腐と玄米.jpg|كاۋاۋىچىن سېلىنغان پۇرچاق ئۇيۇتمىسى
ھۆججەت:花山椒 辛粉 (46034602074).jpg|قاچىلانغان كاۋاۋىچىن تالقانلىرى
ھۆججەت:Zanthoxylum simulans kz05.jpg|كاۋاۋىچىننىڭ پىشقان ۋاقىتلىرى
ھۆججەت:Zanthoxylum piperitum Sichuan.Liujiaxia.tree.jpg|كاۋاۋىچىن دەرىخى

## مەنبەلەر

تۈر:ئۆسۈملۈك
قارامۇچ

قارامۇچ بولسا ئۆسۈملۈك قارىمۇچنىڭ مېۋىسى بۇلۇپ، يۈرەكنى قوزغۇتۇش،تېرىنى قىزارتىش ۋە چاچ ئۆستۈرۈش قاتارلىق خۇسۇسىيىتى بار.
thumb|قارامۇچ

### ھەققىدە
قارامۇچ بولسا  قارامۇچ ئائىلىسىدىكى ئۇزۇنلىقى بەش مېتىر ئەتراپىدا ئۆسىدىغان ياغاچ غوللۇق، كۆپ يىللىق پىلەكلىك ئۆسۈملۈك قارىمۇچنىڭ مېۋىسى بۇلۇپ، يۇمۇلاق سىرتقى يۈزى قارامتۇل، پۇراقلىق، قارىمۇچ ئەسلىدە شەرقى جەنۇبىي ئاسىيادىن چىقاتتى. ھازىر ئېلىمىزنىڭ گۇاڭدۇڭ، خېنەن، فۇجيەن،تەيۋەن قاتارلىق ئۆلكىلىرىدىنمۇ چىقىدۇ. 

### خۇسۇسىيىتى
ھۆل سوغۇق كەيپىياتنى، غەيرى تەبىئىي بەلغەم خىلتنى تەڭشەش، تەرلىتىش، ھەزىمنى ياخشىلاش، يەل تارقىتىش، بەلغەم بوشۇتۇش، پەي – مۇسكۇللارنى چىڭىتىش، چىراينى پارقىرىتىش بەدەننى قىززىتىش، ھۆللۈكنى قۇرۇتۇش، ئاشقازاننى قۇۋۋەتلەش، ئىسسىق ياندۇرۇش، يۈرەكنى قوزغۇتۇش،تېرىنى قىزارتىش ۋە چاچ ئۆستۈرۈش قاتارلىق خۇسۇسىيىتى بار.

#### خاس تەسىرى
خىلىتسىز ھۆل سوغۇق كەيپىياتنى تەڭشىگۈچى دورا.

#### فارماكولوگىيىلىك تەسىرى
1. تارتىشىپ قېلىشقا قارشى تەسىرى بار.

2. تىنچلاندۇرۇش تەسىرىگە ئىگە.

3. قارىمۇچنىڭ سۇ ياكى ئىستر ياكى ئىسپىرت بىلەن ئېلىنغان ماددىسى چوڭ چاشقانغا قىلىنغان تەجرىبىدە تاسما قۇرتىنى چۈشۈرۈش تەسىرىنى بەرگەن.

4. ئاز مىقداردا ئىشلەتسە ئىشتىھانى ئاچىدۇ.

### ئۈنۈملۈك تەركىبى
مېۋىنـىـڭ تـەركـىـبـىـدە قـارىـمـۇ ئىشـقـارى پېپـرىن (Piperin)كاۋىتسىن (Chavicine) ، پىپرانىن (Piprolene)، پىپرىلىسىن، (Pipryline)، پىپرولېئىن (Piprolene)،ئۇچۇچان ماي قاتارلىقلار بار.

### ئىشلىتىش ئۇسۇلى
1. قارامۇچنى سوقۇپ تالقىنىنى ھەسەلگە ئارىلاشتۇرۇپ يالاپ بەرسە يۆتەلگە مەنپەئەت قىلىدۇ.

2. قارامۇچنى ۋاسالغۇ بىلەن قوشۇپ چايناپ بەرسەمېڭە ۋە ئاشقازاننىڭ ھۆللۈكىنى قۇرۇتىدۇ.

3. قارىمۇچنى كۆكنار پوستى بىلەن قوشۇپ گولاپقا قاينىتىپ سۈيى بىلەن ئېغىزنى چايقىسا چىش ئاغرىقىنى پەسەيتىدۇ. ياكى قارىمۇچنى گولاپتا ئېرىتىپ چىشقا چاپسىمۇ چىش ئاغرىقىنى يوق قىلىدۇ.

4. قارىمۇچنى سىركىدە ئېزىپ تال ساھەسىگە چاپسا تالدىكى ئىششىقنى ياندۇرىدۇ.

5. قارىمۇچنى تالقان قىلىپ شىكەر ۋە سۈت بىلەن قوشۇپ يىسە باھنى قۇۋۋەتلەيدۇ.

6. قارىمۇچنى يۇمشاق سوقۇپ، توخۇ يېغى، ماش ئۇنى، نۇقۇت ئۇنى قاتارلىقلار بىلەن قوشۇپ بەدەندىكى ئاق كېسەل بار ئورۇنغا چاپسا پايدا قىلىدۇ.

7. قارىمۇچ ۋە توغرىغىنى سوقۇپ سىيادان يېغىدا مەلھەم تەييارلاپ يەرلىك ئورۇنغا چاپسا يەھەقنى يوقىتىدۇ.

8. قارىمۇچنى تالقان قىلىپ پىياز ۋە تۇز بىلەن قوشۇپ يەرلىك ئورۇنغا چاپسا چاچ ئۈندۈرىدۇ. تاماققا سېلىپ ئىشلەتسە بەدەننىڭ كېسەلگە قارشى تۇرۇش كۈچىنى ئاشۇرىدۇ.

#### دورىلىق ئورنى
ئۆسۈملۈك مېۋىسى

#### مىقدارى
3 – 5 گرامغىچە

#### ئورۇنباسارى
ئاق مۇچ، زەنجىۋىل، پىل پىل

### ۋەكىل خاراكتېرلىك پىششىق دورا ياسالمىسى
ماددە تۇلھايات، بەرششا

### كېسەللىك مىسالى
ئىشتىھاسىزلىق، ھەزىم ئاجىزلىقى، باش ئاغرىقى، قورساق ئېسىلىش، يۆتەل، نېرۋا ئاجىزلىقى، چىش ئاغرىقى، تال ياللۇغى قاتارلىق كېسەللىكلەرگە ئىشلىتىلىدۇ.

### ئالبۇم

ھۆججەت:Piper nigrum - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-107.jpg|قارامۇچ سىدام سىزما
ھۆججەت:Black pepper crab and Tiger beer.JPG|قارامۇچ ئىشلىتىلگەن تاماق
ھۆججەت:Stamp of Indonesia - 2016 - Colnect 764561 - Piper nigrum.jpeg|قارامۇچ پوچتا ماركىسى
ھۆججەت:Piper nigrum 31zz.jpg|قارامۇچ شاختا
ھۆججەت:Piper nigrum -seeds.JPG|قارامۇچ ياش ۋاقتى
ھۆججەت:Piper nigrum - Fruits frais - Penja, Cameroun.jpg|قارامۇچنىڭ سانجاق سانجاق ھالىتى
ھۆججەت:Piper nigrum - drupes - PMS.jpg|قارامۇچنىڭ سېلشتۇرمىسى

## مەنبەلەر

تۈر:ئۆسۈملۈك
2024 جۇڭخۇئا مىنگو ئەلبېشىلىق سايلىمى

thumb| دېموكراتىك تەرەققىيات پارتىيىسى (DPP) نىڭ ھازىرقى پرېزىدېنتى سەي ئىنگېننىڭ ۋەزىپە ئۆتەش مۇددىتى سەۋەبىدىن قايتا سايلىنىش سالاھىيىتى يوق.
2024-يىللىق جۇڭخۇئا مىنگو ئەلبېشىلىق سايلىمى شۇ يىلى 1-ئاينىڭ 13-كۈنى ئۆتكۈزۈلدى.
قورساق پەردىسى ياللۇغى

قورساق پەردىسى ياللۇغى ، زەخىملىنىش ياكى خىمىيىلىك غىدىقلىنىش كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان قورساق پەردىسى ياللۇغىنى كۆرسىتىدۇ. ئۇ داۋاملىق قورساق ئاغرىش ، كۆڭلى ئاينىش ، قۇسۇش ، زۇكام ، يۇقىرى قىزىش ۋە باشقا كېسەللىك ئالامەتلىرى بىلەن ئىپادىلىنىدۇ. قورساق قىسمىدا روشەن نازۇك ۋە قايتا قوزغىلىش ئاغرىقى بار بولۇپ ، قورساق مۇسكۇلى جىددىي ۋە قاتتىق ئىدى.
## مەنبەلەر
ياغمۇرچىن باغا قاغان

**ياغمۇرچىن باغا قاغان (易勿真莫賀可汗/Yìwùzhēn Mòhè Kèhán)،** ئەسلى ئىسمى **چۆبەغالىن** (؟ -؟) (خىتايچە:契苾哥楞/Qìbì Gēléng) بولۇپ كۆكتۈرۈك قاغانلىقى دەۋرىنىڭ (552-744) باشلىرىدا ياشاپ ئۆتكەن تۇرا (تېلې) لارنىڭ چۆبە ئۇرۇقىدىن چىققان داڭلىق خاقان.
## مەنبەلەر
ئۆپكە ئارتېرىيەسى

يۈرەكتىن ئۆپكىگە قان يەتكۈزىدىغان قىسقا ۋە قېلىن ئىككى قان تومۇر بار ، ئۇلار ئوڭ يۈرەك دالانچىسىدىن پەيدا بولۇپ ، ئايرىم-ئايرىم ھالدا سول ۋە ئوڭ ئۆپكىگە كىرىدۇ ۋە كىچىك شاخلارغا بۆلۈنۈپ ئۆڭكۈرنى قورشىۋالىدۇ. ئۆپكە ئارتېرىيەسىدىكى قان تەركىبىدە كاربون تۆت ئوكسىد بار بولۇپ ، قېنىق قىزىل رەڭدە بولىدۇ.
## مەنبەلەر
رېتسېپسىز دورىلار

ئىجازەتنامە ئالغان دوختۇرنىڭ رېتسېپىسىز سېتىۋالغىلى ۋە دورا كۆرسەتمىسى بويىچە ئىشلىتىشكە بولىدىغان دورىلار.
## مەنبەلەر
ئالۋاستى ئوۋچىسى 2020: چەكسىز پويىز

«**ئالۋاستى ئوۋچىسى 2020: چەكسىز پويىز**» 2020-يىلدىكى ياپونىيەنىڭ كارتون فىلىمى بولۇپ ، كويوخارۇ گوتوگې يازغان مانگا يۈرۈشلۈك «ئالۋاستى ئوۋچىسى».

## مەنبەلەر
جانكەس

جانكەس (باشقىچە نامى: جانكېسەر؛ Jankes) بىرخىل بىھۇش دورىسى ھەم زەھىرىدۇر. جانكەس خېروئىندىن 50 ھەسسە، مورفىندىن 100 ھەسسە زەھەرلىكتۇر. جانكەس ئەسلىدە مورفىنغا ئوخشاش ناركوز دورىسى سۈپىتىدە ئىشلىتىلگەن. لېكىن زەھەر ئەتكەسچىلىك گېروھلىرى ئۇنىڭ كېشنى مەسخۇش قىلىش، ھۇزۇر ئاتا قىلىش خۇسۇسىيىتىدىن پايدىلىنىپ قانۇن كونترول مىقتدارىدىن ئارتۇق مىقتاردا تابلىت ياساپ پايدا ئالغان. لېكىن جانكەسنىڭ زەھىرى كۈچلۈك بولغاچقا نۇرغۇن كىشلەرنىڭ جېىنىغا زامىن بولغان. ھازىر جانكەس ئاساسلىقى جوڭگو مېكىسكا لېنىيەسى ئارقىلىق ئامېرىكىغا كىرىپ ئەڭ جان ئالدىغان بىر زەھەر تۈرىگە ئايلاندى. مۇشۇ سەۋەپتىن ئامېرىكا ۋە جوڭگو ھۆكۈمىتى جانكەس توغرىسىدا تالاش-تارتىش قىلماقتا. 

### سۆز ياسىما
جانكەس ئۇيغۇرچىدىكى جان ھەم كەس دېگەن ئىككى سۆزنىڭ بىرىكمىسىدىن ياسالغان بولۇپ، ئۇيغۇر تىلنىڭ ساپلىقنى ساقلاشنى ھەمدە شەيئىنى ئوبرازلىق ھالدا قورقۇنۇچلۇق ماھىيتىنى ئىپادىلەشنى نىشان قىلغان. 

جانكەس= جان + كەس؛ 

جان: ھايات، ھاياتلىق دېگەن مەنىدە.

كەس: توختىتىش، ئۈزۈش، قايىب ئېتىش دېگەن مەنىدە. 

جانكەس بولسا ھاياتىنى قايىب ئېتىش دېگەن مەنىدە. ئاساسلىقى جانكەسنىڭ ناھايىتى زىيانلىق جان ئالار ماھىيىتىنى ئىپادىليەدۇ. 

### باشقا تىلدا
ئېنگلىزچە: Fentanyl، فەنتانول دەپ ئوقۇلدۇ.

تۈركچە: Fentanil، فېنتانىل

خەنچە: 芬太尼، فېنتەينى دەپ ئوقۇلدۇ. 

ئەجنەبىي ئۇيغۇرچە: فېنتانىل. 

### ئالبۇم

ھۆججەت:Fentanyl Dots.png|جانكەسنىڭ جانلاندۇرۇم كۆرۈنۈشى
ھۆججەت:FENTANYL FLOW TO THE UNITED STATES 2019.png|جانكەسنىڭ ئامېرىكىغا كېرىش لېنىيە خەرىتىسى
ھۆججەت:Fentanyl.svg|جانكەسنىڭ خىميەلىك مولىككۇلا فورمۇلاسى
ھۆججەت:DEA - mannitol and fentanyl mix.jpg|ئامېرىكا زەھەر ئىدراسىنىڭ جانكەس ئەۋرىشكىسى
ھۆججەت:Rainbow Fentanyl M30.jpg|ھەسەن-ھۈسەن رەڭگىدىكى جانكەس تابلېتى. 
ھۆججەت:NIDA overdose prescription.png|جانكەسنى جىق چېكىۋېتىپ ھاياتىنى قايىپ ئەتكەنلاەر سانى. 

## مەنبەلەر
گلۇتامىن كىسلاتاسى

2-ئامىنوگلۇتارىك كىسلاتا ، خرۇستال ئامىنوكاركاربىل كىسلاتاسى HOOCCH2CH2CH (NH2) COOH ؛ ئۈچ خىل ئوپتىكىلىق ئىزومېر بار ، ئادەتتە ئوڭ قول L شەكلىدە ياكى گلۇتامىن ۋە نۇرغۇن ھايۋانات ۋە ئۆسۈملۈك ئاقسىلى بىرلەشتۈرۈلۈپ ئۇ ئىككى خىل شەكىلدە مەۋجۇت. قىزىلچا شېكەر سانائىتىدىكى يېلىم ياكى كېرەكسىز سۇنىڭ گىدرولىزلىنىشى ئارقىلىق ئىشلەپچىقىرىلىدۇ. ئۇ يەنە ئېچىتىش ئارقىلىقمۇ ھاسىل بولىدۇ. ئۇ جانلىقلارنىڭ يۆتكىلىشى ۋە مۇناسىۋەتلىك مېتابولىزمغا قاتنىشىدۇ ؛ α- ئامىنوگلۇتارات.
## مەنبەلەر
كۆرۈنمەس ئۇچقۇ (ئايروپىلان)

كۆرۈنمەس ئۇچقۇ(Stealth aircraft) بىر خىل رادارغا چۈشمەيدىغان، قىزىل ئېنفىرانۇرى، رادىئو چاستوتىىسى، قايتقان نۇرى قاتارلىقلار تۆۋەنلىتىلىگەن، يېڭى پەن-تېخنىكا بىلەن لايىھەلەنگەن 5-ئەۋلاد ئەڭ يېڭى ئۇچقۇ ئەسۋابلىرىدۇر. كۆرۈنمەس ئۇچقۇغا ئىشلىتلىگەن تېخنىكىنىڭ ھەممىسى قوشۇلۇپ كۆرنمەسلىك تېخنىكىسى دەپ ئاتىلىدۇ. ھازىر بولغان كۆرۈنمەس ئۇچقۇلاردىن سۇخوي سۇ-57، ف 25 يېنىڭ ئىككىنچى، چېڭدۇ ج-22 قاتارلىقلار بار، تەتقىقات ھالىتىدىكەردىن تۈركىيەنىڭ خان كۆرۈنمەس ئۇچقۇسى بار. 

### ئالبۇم

ھۆججەت:B-21 rendering 3.jpg|ب-21 رەندېرىڭ كۆرۈنمەس ئۇچقۇسى
ھۆججەت:Japan's next-generation fighter aircraft concept.jpg|ياپونىيەنىڭ كېيىنكى ئەۋلاد كۆرۈنمەس ھۇجۇمچى ئۇچقۇسنىڭ لايىھە ئۈنۈم كۆرۈنۈشى
ھۆججەت:USAF F-35A Lightning II Landing.jpg|ف-35 يېنىك ئىككىنچى ئۇچۇش يولدا ھاۋاغا كۆتۈرلمەكتە
ھۆججەت:A U.S. Air Force pilot navigates an F-35A Lightning II aircraft assigned to the 58th Fighter Squadron, 33rd Fighter Wing into position to refuel with a KC-135 Stratotanker assigned to the 336th Air Refueling 130516-F-XL333-496.jpg|ئامېرىكىنىڭ ف-35 ئا يېنىڭ ئىككىنچى ئۇچقۇ ئىسكادىرونى ھاۋا بوشلۇقىدا
ھۆججەت:Airplane stealth fighter.jpg|كۆرۈنمەس ھۇجۇمچى ئۇچقۇ
ھۆججەت:Jessica Biel Stealth.jpg|جەسىكا بىئەل كۆرۈنمەس ئۇچقۇسى
ھۆججەت:Stealth bomber.jpg|كۆرۈنمەس بومباردىمانچى ئۇچقۇ
ھۆججەت:Stealth fighter.jpg|كۆرۈنمەس ھۇجۇمچى ئۇچقۇ
ھۆججەت:F-35A flight (cropped).jpg|ف - 35 يېنىك كۆرۈنمەس ئۇچقۇسى

## مەنبەلەر
سانلىق مەلۇمات

**سانلىق مەلۇمات** (Data) ئۇچۇر قىممىتىگە ئىگە بولغان سىجىل ياكى ئۈزۈك ھالىدىكى بارلىق سان ياكى قىممەتلەرنى كۆرستىدۇ. سانلىق مەلۇماتلار مەلۇم بىر نەرسنىڭ مىقتىدارى، سۈپىتى، ساپاسى، ۋە سىتاتىستىكىلىق تەپسىلاتى ھەققىدىكى خۇسۇسىيەتلەرنى ئۆزىگە مۇجەسسەملىگەن بولىدۇ ۋە ياكى ئىنسانلار تەرىپدىن ھەرخىل شەرھىلىندۇ. سانلىق مەلۇماتلارنىڭ ھەجىمىنىڭ چوڭ كىچىلىكىگە ئاساسەن تۈرلەرگە ئايرىشقا بولىدۇ، ھازىر ئەڭ كۆپ قوللىنىلدىغىنى شۇنداقلا ئۇچۇر قىممىتى يۇقىراقى دەل چوڭ سانلىق مەلۇماتتۇر.
## مەنبەلەر
سپېكتومېتىر

مۇرەككەپ زاپچاسلار بىلەن نۇرنى سپېكترا لىنىيىسىگە پارچىلايدىغان ، پىرىزما ياكى دىففراكسىيە رېشاتكىسىدىن تەركىب تاپقان ئەسۋاب.
## مەنبەلەر
تاجسىمان ئارتېرىيە

يۈرەككە ئوزۇقلۇق بىلەن تەمىنلەيدىغان ئارتېرىيە ئارتېرىيەدىن پەيدا بولۇپ ، سول ۋە ئوڭ شاخلارغا بۆلۈنىدۇ. ئۇلار يۈرەك يۈزىنى ئوراپ ، تاجغا ئوخشايدۇ.

## مەنبەلەر
ئالۋاستى ئوۋچىسى

«**ئالۋاستى ئۆلتۈرگۈچى**» ياپونىيەنىڭ مانگو يۈرۈشلۈكلىرى كويوھارۇ گوتوگە () تەرىپىدىن يېزىلغان. بۇ ھېكايە باش پېرسوناژ كامادو تانجىرو ھەققىدە بولۇپ ، ئۇنىڭ سىڭلىسى ئالۋاستىغا ئايلىنىپ ، سىڭلىسىنى قايتىدىن ئىنسانغا ئايلاندۇرۇشنىڭ يولىنى تاپماقچى بولغان ، شۇنىڭ بىلەن ئۇ جىنلارنى ئۆلتۈرۈش سەپىرىنى باشلىغان.

## رولى
*كامادو تانجىرو (竈門 炭治郎)
*كامادو نەزۇكو (竈門 禰豆子)
*ئاگازۇما زەنىزۇ (我妻 善逸)
*ھاشىبىرا ئىنوسۇكە (嘴平 伊之助)

## فىلىم
*«ئالۋاستى ئوۋچىسى 2020: چەكسىز پويىز»
## مەنبەلەر
ئېرىمچىك

ئېرىمچىك بىر خىل سۈت مەھسۇلاتىدۇر.  ئېرىمچىك سۈتنى ھەر خىل ئۇسۇللار ئارقىلىق، ھەرخىل ئېنزىم ياكى باكېترىيەلەر بىلەن بىر قەدەر قاتتىق ھالەتكە كۈلتۈرۈشتىن ھاسىل بولغان. ئۇزاق مەزگىل ساقلاپ ئىستىمال قىلىشقا ماس كېلىدىۇ. ئېرىمچىك ئادەتتە ئۇيغۇر تائاملىرىدا ھازىر جىق ئىشلىتىلمەيدۇ، لېكىن غەرىب ۋە ئاناتولىيە تائاملىرىدا كەم بولسا بولمايدىغان بىر خىل سۈت مەھسۇلاتى. ئېرىمچىك ساندىۋىژ، ھامبۇرگ، بېرگېر، خوتدوگ، ئېرىمچىك بېرگېر، سالات، تاكو، بۇررىتو قاتارلىق تېز تاماقلارىدا كەم بولسا بولمايدىغان ماتېرىيالدۇر. 

### ئالبۇم

ھۆججەت:Cheese wire.png|قاناتسىمان ئېرىمچىك
ھۆججەت:Cheese plate - Thanksgiving - Sarah Stierch 2019.jpg|تەخسىدىكى ئېرىمچىك ۋە ئۈزۈم
ھۆججەت:Cheese platter.jpg|بىر تەخسە ھەرخىل ئېرىمچىك
ھۆججەت:Cheese at Fort Ross State Historic Park - Jenner, California - Sarah Stierch.jpg|ئېرىمچىك
ھۆججەت:Cheese from Turkey.jpg|تۈركىيەدىكى ئېرىمچىكلەر
ھۆججەت:Island House cheese platter.jpg|ئېرىمچىك تاختىسى
ھۆججەت:Clara Peeters - Still Life with Cheeses, Almonds and Pretzels.jpg|يوغان كېسىلگەن ئېرىمچىك
ھۆججەت:Fried cheese omelet.jpg|قورۇلغان ئېرىمچىك ئۆملەت
ھۆججەت:Bleu de Gex.jpg|بىر خىل ئېرىمچىك
ھۆججەت:Coulommiers lait cru.jpg|ئېرىمچىك
ھۆججەت:Lancashire cheese.jpg|لانكەشىر ئېرىمچىكى


## مەنبەلەر
تەۋەسسۇل

**تەۋەسسۇل** (ئەرەبچە: التَّوَسُّلُ): ئەرەبچىدە «يېقىنلىق ئىزدىمەك، ۋەسىلە قىلماق» مەنىسىدە بولۇپ، ۋەسىلە دېمەك «مەقسەتنى ھاسىل قىلىشقا ياردەمچى بولىدىغان ۋاسىتە» دېگەنلىكتۇر. 

تەۋەسسۇل كەلىمىسى ئەقىدە ۋە فىقھ ئىستىلاھىدا: «تائەت - ئىبادەت قىلىش ۋە گۇناھتىن ساقلىنىش ئارقىلىق ئاللاھقا يېقىنلىق ئىزدەش»كە قوللىنىلىدۇ، شۇنداقلا باشقىلاردىن دۇئا تەلەپ قىلىش ئارقىلىق ئاللاھقا يېقىنلىق ئىزدەشكىمۇ، ئاللاھ تائالانىڭ بىرەر ئىسمى ياكى سۈپىتى بىلەن ئاللاھقا يېقىنلىق ئىزدەشكىمۇ، ياكى بىرەر پەيغەمبەر، بىرەر سالىھ كىشى، ياكى ئەرش ۋەيا ئۇندىن باشقىغا ئوخشاش ئاللاھ تائالانىڭ مەخلۇقى بىلەن ئاللاھقا يېقىنلىق ئىزدەپ قىلىنغان دۇئاغىمۇ قوللىنىلىدۇ. 

تەۋەسسۇلنىڭ ئالدىنقى ئۈچ تۈرىدە ئالىملار ئارىسىدا ئىختىلاپ يوق، ئىختىلاپ پەقەت تۆتىنچى تۈر (يەنى بىرەر پەيغەمبەر ياكى بىرەر سالىھ كىشى ۋەياكى ئەرشكە ئوخشاش ئاللاھ تائالانىڭ مەخلۇقى بىلەن تەۋەسسۇل قىلىش) نىڭ بەزى جەھەتلىرىدە بار. مەسىلەن، پەيغەمبىرىمىزنىڭ ۋاپاتىدىن كېيىن پەيغەمبىرىمىز بىلەن تەۋەسسۇل قىلىش ھەققىدە ئۈچ خىل قاراش مەۋجۇد. 

1) كۆپچىلىك فۇقەھائ‍ (يەنى مالىكىيلەر، شافىئىيلەر، مۇتەئەخخىر/كېيىنكى ھەنەفىيلەر ۋە كۆپچىلىك ھەنبەلىيلەر): «رەسۇلۇللاھنىڭ ھاياتىدا بولسۇن ياكى ۋاپاتىدىن كېيىن بولسۇن رەسۇلۇللاھ بىلەن تەۋەسسۇل قىلىش جائىز» دەپ قارىغان؛ 

2) ئىمام ئەبۇ يۈسۈف ئىمام ئەبۇ ھەنىفەنىڭ: «ھەرقانداق كىشى ئاللاھقا پەقەت ئاللاھ بىلەنلا (يەنى ئاللاھنىڭ ئىسىم - سۈپەتلىرى بىلەنلا) دۇئا قىلىشى لازىم» دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلغان؛ لېكىن، ئىمام ئەبۇ يۈسۈفنىڭ ئۆزىنىڭ «ئەرش بىلەن تەۋەسسۇل قىلسا ھېچقىسى يوق» دېگەنلىكى رىۋايەت قىلىنغان. 

3) ئىبنى تەيمىييە ۋە بەزى مۇتەئەخخىر ھەنبەلىيلەر: «پەيغەمبىرىمىزنىڭ زاتى بىلەن تەۋەسسۇل قىلىشنى جائىز ئەمەس» دەپ قارىغان. سالىھلەر بىلەن تەۋەسسۇل قىلىشتىمۇ مۇشۇنداق ئىختىلاپ بار. قاراڭ: ئىلمىي گۇرۇپپا: «كۇۋەيت فىقھىي ئېنسىكلوپېدىيەسى»، 14/149 – 164. ھەنەفىي مەزھەبنىڭ تۈۋرۈكلىرىدىن مۇھەققىق ئالىم ئىمام كەۋسەرىي مۇتلەق ھالەتتە پەيغەمبىرىمىز ۋە سالىھ كىشىلەر بىلەن تەۋەسسۇل قىلىش ھەققىدە ھەنەفىي مەزھەبتە، بەلكى ھەشۋىييەلەرنى چىقىرىۋەتكەندە ئومۇمىي ئۈممەت ئارىسىدا ئىختىلاپ يوقلۇقىنى ئىلگىرى سۈرگەن ۋە ھەشۋىييەلەرنىڭ بۇ مەسىلە سەۋەبلىك مۇسۇلمانلارنى مۇشرىك، بىدئەتچى دەپ قارىلاشلىرىنى قاتتىق سۆككەن.

## مەنبەلەر

قاراڭ: ئىمام كەۋسەرىي: «مقالات الكوثري (كەۋسەرىي ماقالەلىرى)»، 339 - بەت، تەۋفىقىييە كۇتۇبخانىسى، قاھىرە.

تۈر:ساجىيە ئىسلام تەتقىقات مەركىزى
تۈر:ئىسلامىي ئاتالغۇلار
ھەشۋىييەلەر

**ھەشۋىييەلەر** (الحَشْوِيَّةُ) دىنىي تېمىلاردا ئەقىل يۈرگۈزۈشنى رەت قىلىپ، ئەمرلەرنىڭ تاشقى/لەۋزىي مەزمۇنىغا سادىق ھالدا بېكىتىش/تەشبىھ ۋە جىسملاشتۇرۇش/تەجسىم قىلىشقىچە بارىدىغان تەلىماتلارنى ئۆزلەشتۈرۈۋالغۇچىلار.

## سۆز يىلتىزى
ئەرەبچىدە: «‹بىرنەرسىنىڭ ئىچىنى تولدۇرىدىغان قىممەتسىز نەرسە، خەشەك؛ ساياق، تايىنى يوق ئاۋام› دېگەن مەنىدىكى ھەشا (الحَشَا) ياكى ھەشۋ (الحَشْو) كەلىمەسىگە نىسبەت بېرىلگەن ئاتالغۇ» دېگەن مەنىدە. 

## ئىستىلاھ
ئەقىدە ئىلمى ئىستىلاھىدا: «(بۇ ئاتالغۇ مۇئەييەن بىر پىرقەنىڭ نامى بولماستىن) خىلمۇخىل مەزھەب ۋە پىرقەلەردە تېپىلىدىغان نەسلەرگە قارىغۇلارچە ئېسىلىۋېلىش، يۈزەكى چۈشىنىش، ئەقىلنى پۈتۈنلەي چەتكە قېقىش ۋە توقۇلما ھەدىسلەرنى تەكشۈرمەستىن قوبۇل قىلىش قاتارلىق ئورتاقلىققا ئىگە بىر خىل ئومۇمىي يۆنىلىش، ئېقىم ۋە بىر خىل تەپەككۇر مېتودى»دىن ئىبارەت. شۇڭا بۇ، دىنىي ئەقىدىنى ئىسپاتلاشتا ئەقىل بىلەن نەقىلگە بىرلىكتە تايىنىدىغان قۇرئانىي مېتودتىن چەتنىگەن يۆنىلىشتۇر. ئادەتتە بۇ ئاتالغۇ ھەربىر پىرقە باشقا پىرقەلەرنى قارىلايدىغان بىر تىل - ھاقارەتكە ئايلانغان. 

## قاراڭ
«ئەرەب تىلى كومىتېتى»: «ئەلمۇئجەمۇل ۋەسىت»، 1/177؛ 

قازى ئەھمەد نەكرىي: «دەستۇرۇل ئۆلەماﺋ»، 2/26؛ 

دوكتور ھەسەن مۇھەممەد شافىئىي: «الْمَدْخَلُ إِلَى دِرَاسَةِ عِلْمِ الْكَلَامِ (ئىلمىكالام تەتقىقاتىغا كىرىش)»، 75 - بەت، ۋەھبە كۇتۇبخانىسى، قاھىرە. م. 1991؛ 

دوكتور ئەھمەد قوشتى ئابدۇررەھىم: «الْاِتِّجَاهَاتُ الحَشويَّةُ في الفِكْرِ الإسْلاميِّ (ئىسلام فىكرىدىكى ھەشۋىييەلىك يۆنىلىشلىرى)»، 5، 6 - بەتلەر، دارۇل فەزىلە، قاھىرە. م. 2016.
## مەنبەلەر

تۈر:ساجىيە ئىسلام تەتقىقات مەركىزى
تۈر:ئىسلامىي ئاتالغۇلار
پاتىيە (تاماق)

پاتىيە (Patty) بىر خىل شەلى يۇمىلاق ياكى ياپىلاق، ئالقانغا ئوخشاش تۈز، ئىزىلگەن (ياكى قىيام) گۆشتىن، تېرىقتىن، كۆكتاتتىن، ۋە ياكى باشقا غەيرىي گۆشتىن قىزدۇرۇش، قاقالاش، قورۇش ياكى باشقىچە ئۇسۇلدا پىشىقلاش ئارقىلىق ياسىلدىغان بىر خىل يىمەكلىكتۇر. پاتىيەنىڭ يەنە بىر خىل ئاتىلىشى بېرگېردۇ. 

### ئالبۇم

ھۆججەت:Hamburger patty.jpg|ھامبۇرگ پاتىيەسى
ھۆججەت:Finished patty melt, cut open.jpg|ساندىۋىژنىڭ ئارىسىغا قىستۇرۇلغان گۆش پاتىيەسى
ھۆججەت:Salmon patty sandwich (1).jpg|سالمون پاتىيەلىك ساندىۋىژ
ھۆججەت:Hashbrown potato patty.jpg|بەرەڭگە پاتىيەسى
ھۆججەت:2020-03-02 21 15 39 A breaded white meat chicken breast patty with rib meat and home-style gravy included as part of a Hungry-Man Country Fried Chicken TV dinner in the Dulles section of Sterling, Loudoun County, Virginia.jpg|توخۇ گۆشى پاتىيەسى
ھۆججەت:Chicken Patty and Joynagarer Moa - Kolkata 2016-01-15 8702.JPG|باكلاۋا ۋە توخۇ گۆشى پاتىيەسى
ھۆججەت:Chicken patties reprise (85588440).jpg|توخۇ گۆشى پاتىيەسى ۋە گۈرۈچ
ھۆججەت:2022-03-12 19 16 45 One of the beef patties of a heated Hungry-Man Grilled Beef Patty meal in the Franklin Farm section of Oak Hill, Fairfax County, Virginia.jpg|كالا گۆشى پاتىيەسى
ھۆججەت:Patties searing.jpg|كالا گۆشى پاتىيەسى قىلماق


## مەنبەلەر
دەرىجىدىن تاشقىرى فوسفات

خىمىيىلىك ئوغۇت. تەركىبىدە% 16 تىن% 20 كىچە فوسفور بار ، تەركىبىدە كالتسىي سۇلفات ۋە كالتسىي دى ھىدروگېن فوسفات بار ، ئۇ كۈلرەڭ ئاق پاراشوك. ئۇ گۈرۈچ ، پاختا ، بۇغداي ۋە پۇرچاق تۈرىدىكى زىرائەتلەرگە ماس كېلىدۇ ، زىرائەتلەرنى بالدۇر پىشۇرۇپ ، مەھسۇلاتنى ئاشۇرالايدۇ. قانداقلا بولمىسۇن ، كىسلاتالىق تۇپراقتا تۆمۈر ۋە ئاليۇمىن كۆپ بولسا ، ئىشقارلىق تۇپراقتا كالتسىي ۋە ماگنىي كۆپ بولسا ، بۇ ئوغۇتنى ئوغۇت بىلەن ئارىلاشتۇرۇش كېرەك.
## مەنبەلەر
ئىرىمچىك بېرگېر (تاماق)

ئىرىمچىك بېرگېر (Cheeseburger) ھامبۇرگنىڭ بىر خىل تۈرى بولۇپ، ساندىۋىژ بولكىنڭ ئىچىگە باشقا ماتىرياللاردىن باشقا قۇشقاچ تىلى ياكى يالپاق كېسىلگەن ھەم ئېرىتىلگەن ئىرىمچىىكنى، گۆش پاتىيەسىنى ھامبۇرگ تەييار بولغاندا قېتىشنتىن ھازىر بولىدۇ. ئىرىمچىك بېرگېر شەكىل، تەم، ماتىرىياللار، تەركىبى قاتارلىق تۈلەر بۇيىنچە ھەرخىل بولىدۇ. ئىرىمچىك بېرگېرگە ئىشلىتىدىغان كۆكتات ۋە ماتىرىياللاردىن لەتىس، پەمىدۇر، پىياز، تەرخەمەك، ئاۋكادۇر، گۈمبەمەدەك، تۇخۇمسېرىقى، قىچا قىيامى ۋە پەمىدۇر قىياملار بار. تېز تاماقخانىلاردا ئاسان ئېرىيدىغان، پىشىقلاپ ئشلەنگەن ئىرىمچىكلانى ئىشلىتىدۇ. بۇ خىل ئىرىمچىكلاردىن چېدار، سىۋىس، موزارېلا، كۆكئېرىمچىك، ۋە مۇچجەكلەر بار. ئېرىمچىك بېرگېرنى ئانا يۇرتى ئامېرىكىدۇر. 
thumb|ئىرىمچىك بېرگېر

### ئالبۇم

ھۆججەت:Cheeseburger 2.jpg|ئىرىمچىك بېرگېر
ھۆججەت:Cheeseburger and fries 4.jpg|ئىرىمچىك بېرگېر ۋە بەرەڭگە قەلەمچىسى
ھۆججەت:Cheeseburger.jpg|سېرىق رەڭلىك ئىرىمچىك، پاتىيە، ۋە ھامبۇرگ بولكىسىدىن تەييارلانغان ئىرىمچىك بېرگېر
ھۆججەت:Cheeseburger maison.jpg|كۆپ قاتلىق ئىرىمچىك بېرگېر
ھۆججەت:Cheeseburger closeup.jpg|ئاددى ئىرىمچىك بېرگېر
ھۆججەت:Cheeseburger (36914104970).jpg|ئىرىمچىك بېرگېر
ھۆججەت:Cheeseburger (39425505271).jpg|ئىرىمچك بېرگېر ۋە كالا گۆشى پاتىيەسى
ھۆججەت:The Diner Cheeseburger.jpg|ئىرىمچىك بېرگېر ۋە بىر تەخسە بەرەڭگە قەلەمچىسى
ھۆججەت:Cheeseburger with lettuce.jpg|لەتىس بىلەن قىلىنغان ئىرىمچىك بېرگېر
ھۆججەت:'Gourmet cheeseburger' - Bradleys Original Tea Hut at High Beach, Essex, England 3.jpg|ئىرىمچىك بېرگېر

## مەنبەلەر
ۋاڭ يەندې

**ۋاڭ يەندې** (خەنچە: 王延德، ئوقۇلغۇسى: Wáng Yándé) (1006 — 939) بۈگۈنكى خىتاينىڭ خېبېي ئۆلكىسى خەندەن شەھىرى دامىڭ ناھىيەسىدىن بولۇپ، شىمالىي سۇڭ سۇلالىسى ياشاپ ئۆتكەن دۆلەت ئەربابى، ئەلچى.

981 - يىلى ئالتىنچى ئايدا قوچۇ ئۇيغۇر قاغانلىقىغا ئەلچىلىككە ئىبەرىلگەن، 985 - يىلى سۇڭ خانبالىقىغا قايتقان. خانبالىق كەيفىڭدا ئەلچىلىك يولۇچىلىقى ھەققىدە بىر دوكلات يېزىپ خانغا سۇنغان. بۇ ساياھەتنامە ئۆز دەۋرىدىكى ئىدىقۇت ئۇيغۇر دۆلىتى ۋە ئۇيغۇرلارنىڭ تارىخىنى تەتقىق قىلىشتا مۇھىم ئەھمىيەتكە ئىگە. بۇ ساياھەتنامەنىڭ تەرجىمىسى ئىدىقۇتقا ئەلچىلىك خاتىرىسى نامىدا تۇرپان ژۇرنىلى 2002 - يىللىق 4 - سانىدا ئېلان قىلىنغان.

## ئۇلىنىش

## مەنبەلەر
ئۈگرە

[thumb|[لەنجۇ شەھىرى|لەنجۇ ئۈگرىسى]]
ئۈگرە سۇيقاشنىڭ بىر خىل تۈرى بولۇپ، ئۈگرىنىڭ چۆپى ئادەتتە چاچتەك ئىنىچكە ۋە لەڭمەندەك ئۇزۇن بولىدۇ. ئاش سۆيى ئادەتتە كالا گۆشى ياكى باشقا تۈردىكى گۆشلەردىن قىلىنغان شورپىلاردۇ. ئۈگرىگە ئىشلىتىدىغان كۆكتاتلاردىن ئادەتتە يۇمغاقسۈت، تۇرۇپ، كەرەپشە، سەۋزە، يىلان پۇرچاق، پىياز، ماش، غول پىياز، ئاشكۆكى، چامغۇر، چامغۇر كۆكى، قاراقېرىنقۇلاق قاتارلىقلار بار. ھازىر كىشلەرگە ئەڭ تونۇش بولغان ئۈگرىلەردىن كەسمە، كالا گۆشى ئۈگرىسى، لەنجوۋ ئۈگرىسى، ياپونيەنىڭ رامېن ئۈگرىلىرى بار. تۈگرىنىڭ ئانا ماكانى جوڭگونىڭ غەربىي شىمالى بولۇپ، بۇنىڭدىن 4000 يىللار بۇرۇن ئىجاد قىلىپ ئىسىتمال قىلىنغان. 

### ئالبۇم

ھۆججەت:Misua noodle making Taiwan.jpg|تەيۋەندە ئېسىپ قۇرۇتىلۋاتقان ئۈەرە چۆپلىرى
ھۆججەت:Egg Noodles 2.jpg|تەييار تۇخۇم ئۈگرىسى
ھۆججەت:Noodles 2.png|ئۈگرە چۆپى
ھۆججەت:Lobster instant noodle.jpg|لوبىستېر تەييار چۆپى ئۈگرىسى
ھۆججەت:Shan noodle with bean gravy sold on Mae Salong.jpg|ئۈگرە
ھۆججەت:Soup Noodles 1.jpg|شورپىلىق ئۈگرە
ھۆججەت:Eating steaming noodles; January 2019.jpg|كىشلەر ئۈگرە ئىچمەكتە
ھۆججەت:Vietnamese vegetarian crab noodle soup.jpg|كۆكتات ئۈگرىسى
ھۆججەت:Nongshim Udon Noodle 20210107 002.jpg|ياپونيەنىڭ نوڭشىم ئۇدون ئۈگرىسى
ھۆججەت:Bowl full of noodles with marinated beef, bok choy, celery and green pea shoots - panoramio.jpg|كالا گۆشى ئۈگرىسى
ھۆججەت:Dalian Liaoning China Noodlemaker-01.jpg|ئۈگرە چۆپى تەييارلاش
ھۆججەت:The Japanese-style Chinese noodle RAMEN of the restaurant RAIRAIKEN at Yutenji Tokyo.jpg|ياپونچە ئۈگرە
ھۆججەت:Noodles soup in breakfast.jpg|ئۈگرە ناشتىدا
ھۆججەت:Beef noodle soup(Lanzhou).jpg|لەنجوۋ كالا گۆشى ئۈگرىسى
ھۆججەت:Beef noodle soup at Western Mahua, Sanlihe (20220224174228).jpg|لەنجوۋ ئۈگرىسى
ھۆججەت:Lanzhou-style beef noodle soup at Qiaotou (20190610190359).jpg|لەنجوۋچە ئۈگرە
ھۆججەت:SZ 深圳 Shenzhen 鹽田 Yantian 深鹽路 Shenyan Road 壹海城道 One City Blvd Mall 清真蘭州牛肉麵 Qingzhen Lanzhou Beef Noodle Restaurant July 2023 Px3 09.jpg|ھەقىقى لەنجوۋچە ئۈگرە


## مەنبەلەر

تۈر:ئۇيغۇر تائاملىرى
بېرگېر (تاماق)

بېرگېر (burger) بىر خىل غەرب تاماق تۈربى بولۇپ، بارلىق بولكا، گۆش پاتىيەسى، كۆكتات، ئىرىمچىك قاتارلىق خام ماتىرىياللاردىن پايدىلىنىپ ياسالغان ساندىۋىژ شەكلىدىكى تېز تاماقلارنىڭ ئومۇمى نامىدۇر. ھامبۇرگ بېرگېرنىڭ بىر خىل تۈرى بولۇپ، ئاساسلىقى كالا گۆشى پاتىيەسى بىلەن قىلىنغان بېرگېرنى كۆرستىدۇ. ساندىۋىژنىڭ شەكلى ۋە ماتىرياللىرى جەھەتتە بېرگېرغا قارىغاندا كۆپ خىل بولىدۇ. 

### ئالبۇم

ھۆججەت:Burger 5.jpg|قىزدۇرۇلغان كۇرۇس كۇرۇس توخۇلىق بېرگېر
ھۆججەت:Burger Ayam Crispy.jpg|بېرگېر
ھۆججەت:Burger in Kvish90.jpg|بېرگېر ۋە بەرەڭگە قەلەمچىسى
ھۆججەت:Meat Bar Burger 440 Burger With French Fries.jpg|بېرگېر 
ھۆججەت:Original Beef Burger - Martin's Burger House.jpg|بېرگېر ۋە پىۋا
ھۆججەت:Boca Burger 2.jpg|بوكا بېرگېر
ھۆججەت:Boca Burger 4.jpg|بوكا بېرگېر
ھۆججەت:Beyond Burger 2.jpg|كالا گۆشى پاتىيەسى
ھۆججەت:Burger King 2020.svg|كىڭ بېرگېر زەنجىرسىمان تېز تاماق دۇكىنى لوگوسى
ھۆججەت:Charcoal Burger - New Orleans.jpg|كۆپ قاتلىق بېرگېر


## مەنبەلەر
نەجاشىي

**نەجاشىي** () خۇددى مىسىر فىرئەۋىنى، ئۇيغۇر ئىدىقۇت دېگەنگە ئوخشاش ئېفىئوپىيەنىڭ قەدىمقى ئىپمېرىيەلىرىدىن ئەكسۇم پادىشاھلىقى ھۆكۈمدارلىرىنىڭ ئۇنۋانى بولۇپ، ئامھار تىلىدا «نەگاسى» دېيىلەتتى. ئەرەبلەر «نەجاشىي» دەپ تەلەپپۇز قىلغان.
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
سۇندۇرۇش كۆرسەتكۈچى

ئوتتۇراھالنىڭ ئوپتىكىلىق خۇسۇسىيىتىگە ۋەكىللىك قىلىدىغان مىقدار. مەلۇم بىر ۋاسىتەنىڭ سۇندۇرۇش كۆرسەتكۈچى ۋاكۇئۇمدىكى نۇر c تېزلىكىنىڭ ئوتتۇراھال v ، n = sinisinr = cv دىكى نۇرنىڭ تارقىلىش سۈرئىتى بىلەن باراۋەر. ھەر قانداق ۋاسىتەدىكى نۇرنىڭ تارقىلىش سۈرئىتى ۋاكۇئۇمدىكى نۇرنىڭ سۈرئىتىدىن تۆۋەن بولغاچقا ، ئوتتۇراھالنىڭ سۇندۇرۇش كۆرسەتكۈچى 1 دىن چوڭ بولىدۇ. ئوتتۇراھال 2 دىن ئوتتۇراھال 1 نىڭ نىسپىي سۇندۇرۇش كۆرسەتكۈچى ئوتتۇراھال 1 ۋە ئوتتۇراھال 2 دە نۇرنىڭ تارقىلىش سۈرئىتىنىڭ نىسبىتىگە تەڭ ، n21 = sinisinr = v1v2.
## مەنبەلەر
کوه لهرو

**کوه لهرو**( پارسچە ، کوه لهرو) ئىراندىكى بىر يېزا بولۇپ ، ئۇ شامىل يېزىلىرىغا تەۋە ( پارسچە ، دېھستان شامىل) .

## ئۇلىنىشلار

## مەنبەلەر
سىخوران (باندار ئابباس)

سىخوران ياكى سانخرو ، دېھستاندىكى روستاي شامىل باقش شەمىل شاھرېستان باندار ئابباس ، ئىراننىڭ ئاستان ھورموزگاندىكى.

## نۇپۇس
2015-يىلدىكى نوپۇس ۋە تۇرالغۇنى ئومۇميۈزلۈك تەكشۈرۈشكە ئاساسەن ، بۇ يېزىنىڭ نوپۇسى **142** ئادەم ( **46** ئائىلە) گە تەڭ ئىدى. 

## پايدىلانما

## مەنبەلەر
شمىل يېزىلىرى

**شمىل يېزىلىرى**      شامىل رايونىدىكى ئىرانغا جايلاشقان يېزا .

پايدىلانما

ئۇنىڭ نوپۇسى 22.280 ئادەم.

پوشتخۇخ شەمىل رايونى

ئۇ بۇ رايونغا جايلاشقان

## قاراڭ

* ئىراندىكى شەھەرلەرنىڭ تىزىملىكى

## پايدىلانما

 https://fa.m.wikipedia.org/wiki/%D8%A8%D8%AE%D8%B4_%D8%B4%D9%85%DB%8C%

https://www.hormozgantoday.ir/%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D8%AE%D8%B4- 

## مەنبەلەر
شمىل رايونى

**شمىل رايونى** ئىراننىڭ ھورمۇزگان ئۆلكىسىدىكى باندار ئابباس شەھىرىنىڭ بىرى. بۇ بۆلەكنىڭ مەركىزى شامىل شەھىرى. 
thumb| ھورمۇزگان جۈمە ئىمام سىياسەت كېڭىشىنىڭ باشلىقى ئاسىف باسرېھ

## دۆلەت ئايرىمىسى

* **Shamil section**
** شامىل يېزىسى
** ھەسەن لاڭگى كەنتى

کند = **شمیل**

## نۇپۇس
2015-يىلدىكى ئومۇمىي نوپۇس ۋە تۇرالغۇ نوپۇس ستاتىستىكىسىغا قارىغاندا ، **شامىل رايونىنىڭ** نوپۇسى **17 مىڭ 922** ئادەمگە تەڭ بولغان. 

## پايدىلانما

## مەنبەلەر
بندرعباس رايونى

**بندرعباس** 

رایونی

()، ایرانین هورموزگان اوستانی یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بؤ بؤلگه‌نین مرکزی بندرعباس شهریدیر.

بۇ رايوننىڭ كۆلىمى 27316 كىلومېتىر2 بولۇپ، نوپۇسى 680,366 ئادەم ئىكەن.

## تۈرلەر

* **[[بخش فین|قىسمى]]**
** دېڭىز ئاستى بېلىق
** دېڭىز ئاستىغا (يەنى دېڭىز ئاستىغا) كېتىپ كېتىشتىن
* شەھەر:فىن
* **[[بخش مرکزی شهرستان بندرعباس|بۆلەك مەركىزى]]**
** دېڭىز ئاستىدىكى قارا قىت
** دېڭىز ئاستىغا چىقىڭلار
** دېڭىز ئارقىسى
** دېڭىز ئاستىدىكى چاڭگاللار
** دېڭىز ئارقىسىدىكى يولۋاز
* شەھەر: بندربا، تاجىيەن بايىنئېگىز بىنا
* **[[بخش قلعه قاضی|ئىگىلىك ھوقۇقى]]**
** دېڭىز قەسىرىنىڭ ھاكىمى
** دېڭىز ئاستى
** شەھەر: قالالىق پىششىق ئىگىلىرىقالا ئىگىسى
* **[[بخش تخت|بۆلەك تەخت]]**
** دېڭىز ئارقىسىدىكى (كېپىنەكتىن ۋە دېڭىز ئارقىسىدىن)
** دېڭىز ئاستى
** شەھەر (قۇرەيشلەر شامغا بارىدىغان) يول بىلەن قەسەمكى،تەختنىڭ بىنالىرى

## ۸جكېمىلەر

## نۇرلۇق باغلىنىش

* ۋىلايەت مەمۇرىي تارمىقى Archived 2006-11-23 at the .
* ئارخىپلانغان ۋاقتى:  960 ئادەم / قېتىم (يەنى سۈرەتكە ئۇيغۇن قۇيۇلغان ۋاقىت)

## مەنبەلەر
قەلەم (باندار ئابباس)

قەلەم

ئىراننىڭ شامىل يېزىلىرىدىكى بىر يېزا .  .

## سىرتقى ئۇلىنىش

## مەنبەلەر
تنب باریکو

**تەنب بارىكو** ئىراننىڭ ھورمۇزگان ئۆلكىسى باندار ئابباس ناھىيىسى ،

شمىل يېزىلىرى،

شمىل رايونى،

بندرعباس رایونی،

ئىران.

## نوپۇسى
2015-يىلىدىكى ئومۇمىي نوپۇس ۋە نوپۇس تەكشۈرۈش نەتىجىسىگە ئاساسلانغاندا ، بۇ كەنتنىڭ نوپۇسى **122** ئادەم ( **38** ئائىلە) گە باراۋەر بولغان. 

## پايدىلانما
## مەنبەلەر
توخۇ سالات

thumb|توخۇ سالات
**توخۇ سالات** (باشقىچە نامى: ئاچچىق-چۈچۈك توخۇ سالات، سوغۇق توخۇ سالات، جياۋماجى، جوماجى؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 椒麻鸡، جياۋماجى؛ ئېنگلىزچە: Cold Spicy Chicken) سوغوق سالات تىپىدىكى تاماقنىڭ بىر خىل تۈرى بولۇپ، ئۇيغۇر دىيارىدا كۆپ ئىسىتمال قىلىندۇ. توخۇ سالاتنىڭ تەمى ئۆزگىچە ئاچچىق-چۈچۈك، سۇلۇق كېلىدۇ. توخۇ سالاتنىڭ ئاساسلىق خام ماتىرياللىرى پىشۇرۇپ سوۋۇتۇلۇپ قولدا تىتىلگەن توخۇ گۆشى، پىياز، كۆك مۇچ، باشقا مۇچلار، ئاچچىقسۇ، ۋە باشقا تەم قاتقۇلار. 

### ئالبۇم

ھۆججەت:小苏椒麻鸡 余华峰 - panoramio.jpg|توخۇ سالاتخانىسنىڭ ۋىۋىسكىسى
ھۆججەت:JiaoMaJi.png|توخۇ سالات

## مەنبەلەر

## مەنبەلەر

تۈر:سالات
تۈر:سالاتلار
تۈر:تاماق
تۈر:كۆكتات
لەنجۇ كالا گۆشى ئۈگرىسى

لەنجۇ كالا گۆشى ئۈگرىسى (兰州牛肉面) ئۈگرىنىڭ بىر خىل تۈرى بولۇپ، جوڭگو مىقياسىدا ناھايىتى ئالقىشقا ئېرىشكەن، تارىخى ناھايىتى ئۇزۇن، تەملىك، ئوزۇقلىقى مول، ئىچىشلىك، ئاچچىق-چۈچۈك تەملىك ئېسىل بىر خىل تائامدۇر. لەنجۇ كالا گۆشى ئۈگرىسى تاڭ سۇلالىسى دەۋىردە لەنجۇدا تۇڭگانلار تەرىپىدىن ئىجاد قىلىنغانلىغى قەيىت قىلىنماقتا. لەنجۇ كالا گۆشى ئۈگرىخانىسى ھازىر جوڭگودا ماكدونالد ياكى كېنتاكىيدەك ھەممە يەردە تاپقىلى بۇلىدىغان ئاشخانا بولۇپ، ئاساسلىقى تۇڭگانلار قىلغانلىقى ئۈچۈن، لەنجۇ كالا گۆشى ئۈگرىسى ھالالدۇر. لەنجۇ كالا گۆشى ئۈگرىسىگە ئاساسلىقى كالا گۆشى، ئۇن، كۆكتات، ۋە باشقا تەم قاتقۇلار قېتىلدۇ، مەسلەن كاۋاۋىچىن، شاكال بەدىيان دېگەندەك. 

### ئالبۇم

ھۆججەت:加辣子的兰州牛肉面.jpg|لەنجۇ كالا گۆشى ئۈگرىسى
ھۆججەت:兰州牛肉面.jpg|لەنجۇ كالا گۆشى ئۈگرىسى
ھۆججەت:Lanzhou beef noodles soup - panoramio.jpg|لەنجۇ كالا گۆشى ئۈگرىسىنىڭ بىر خىل تۈرى. 
ھۆججەت:Lanzhou Ramen.JPG|لەنجۇ كالا گۆشى ئۈگرىسى ۋە چوكا
ھۆججەت:Beef noodle soup at Western Mahua, Sanlihe (20220224174228).jpg|لەنجۇ كالا گۆشى ئۈگرىسىنىڭ بىر خىلى
ھۆججەت:上海市内の蘭州牛肉麺店.JPG|لەنجۇ كالا گۆشى ئۈگرىخانىسى
ھۆججەت:Beef noodle soup in Erzhuzi thickness (20200102131419).jpg|لەنجۇ كالا گۆشى ئۈگرىسى ۋە تۇخۇم

## مەنبەلەر
يۈرەك مۇسكۇلى تىقىلمىسى

تاجىسىمان ئارتېرىيە قېتىشىشتىن كېلىپ چىققان يۈرەك مۇسكۇلى تىقىلمىسى.
## مەنبەلەر
خانلىق

**خانلىق** دۆلەتلەرنىڭ سىياسى تۈزۈلمە شەكلىدە خان دۆلەتنىڭ ئەڭ ئالىي ھاكىمىيەت ئاپاراتىنى تەشكىل قىلىدۇ.
## مەنبەلەر
ۋاكۇئۇم نەيچىسى

يەنى ئېلېكترونلۇق تۇرۇبا. ئالاھىدە ئېلېكترود ئەينەك ياكى مېتال قاچىغا ئورنىتىلغان بولۇپ ، كاتود قويۇپ بەرگەن ئېلېكترونلار باشقا ئېلېكترودلار بىلەن ئۆز-ئارا تەسىر كۆرسىتىپ ، تۈرلۈك ۋەزىپىلەرنى ئورۇندايدۇ. ئەڭ مۇھىم ئىقتىدارلىرى تۈزەش ، بايقاش ، كۈچەيتىش ۋە تەۋرىنىش. ئاددىي ۋاكۇئۇم نەيچىنىڭ ئىككى قۇتۇبى بار ، يەنى دىئود. ئېلېكترودنىڭ سانىغا ئاساسەن ، ئۇنى ئۈچبۇلۇڭ ، تېترود ، پېنتود قاتارلىقلارغا بۆلۈشكە بولىدۇ. ئادەتتە يۇقىرى ۋاكۇئۇم ئىشلىتىلىدۇ
## مەنبەلەر
دونات (يېمەكلىك)

thumb|كىلاسسىك شېكەر يالىتىلغان سېرىقماي (باتتېر) دونات
دونات (باشقىچە نامى: دوغنات Doughnut؛ رىم گىردىسى، غەرب گىردىسى) رىم ئىمپېرىيەسى دۋەىردىن باشلاپ ئىستىمال قىلىنىشقا باشلىغان، شەكلى گىردىدەك بالونغا ئوخشايدىغان، چوڭلىقى ئادەتتە گىردىدىن سەل كىچىكىرە، يۇمىشاق، ئۈستىگە ھەرخىل شاكىلات، سېرىقماي، ئىرىمچىك دېگەندەك چاچىمىلار يالىتىلغان، ياغدا قىزدۇرۇلۇپ قورۇلغان، قولدا تۇتۇپ ئىستىمال قىلىندىغان ئىستىراھەت ياكى ئۇششا-چۈشەك يېمەكلىكتۇر. دوناتنىڭ ئىككى چوڭ تۈرى بالون دونات ( كىندىكى ئوچۇق) ۋە گىردە دونات (كىندىكى يېپىق) تۇر. 

### ئالبۇم

ھۆججەت:Doughnut.jpg|دونات
ھۆججەت:Doughnut 2.jpg|دونات
ھۆججەت:Doughnut 1.jpg|ياغدا قورۇلغان دونات
ھۆججەت:Glazed doughnut (1387333).jpg|شاكىلات يالىتىلغان دونات
ھۆججەت:Pistachio doughnuts from Bread Ahead.jpg|بىر قاپ ھەرخىل دونات
ھۆججەت:Bread Ahead Eaton Mess Doughnuts.jpg|دوناتلار ۋە چاي
ھۆججەت:Chocolate Doughnut.jpg|شاكىلات يالىتىلغان دونات
ھۆججەت:Donut doughnut side animation.png|دوناتنىڭ ياندىن كۆرۈنۈشى
ھۆججەت:Vegan Apple Cider Doughnuts (5373093007).jpg|كۆكتاتۋازلارنىڭ ئالما قييامى تەملىك دوناتى
ھۆججەت:The Doughnut at Brighton.jpg|كاتتا دونات ھەيكىلى
ھۆججەت:Donuts Vegan.jpg|ھەرخىل تەم ھەم رەڭدىكى دوناتلار
ھۆججەت:Torró de Donuts.jpg|دوناتلار

## مەنبەلەر
ماساھىرو شوگائ‍ىتو

**ماساھىرو شوگائىتو** (ياپونچە: 庄垣内 正弘 ئوقۇلۇشى (しょうがいと まさひろ)؛ لاتىن ھەرپىدە: Masahiro Shōgaito) 1942 - يىلى 4 - ئاينىڭ 17 - كۈنى توغۇلۇپ، 2014 - يىلى 3 - ئاينىڭ 23 - كۈنى ۋاپات بولغان ياپون تۈركولوگ، تىلچى، كىيوتو ئۇنىۋېرسىتېتىدىن دەمئېلىشقا چىققان پروفېسسور. قەدىمقى ئۇيغۇر تىلى ۋە تۈركىي تىللار ساھەسىدە مۆتىۋەر تەتقىقاتچىلاردىن بىرى ئىدى.

ياش ۋاقتىدا تۈركىيەدە ئەنقەرەدە تۇرغان، تۈركىيەنى ۋە تۈرك خەلقلىرىنى يېقىندىن تونۇغان.

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:پروفېسسورلار
باربىكىيۇ

thumb|بۈيۈك ئېلدورادو باربىكىيۇسى
باربىكىيۇ (غەرب كاۋىپى، باربېكىيۇ؛ ئېنگلىزچە: Barbecue) غەرب ئەللىرىگە خاس كاۋاپنىڭ بىر خىل تۈرى. ئېنگلىزچىدە باربىكىيۇ قىسقارتىلىپ BBQ دەپمۇ ئاتىلىدۇ. باربىكىيۇ كەڭ مەنىدە ئىس ياكى ئوت بىلەن قىزىتىپ پىشۇرلدىغان تاماقلارنىڭ ئومۇمى نامىدۇر، تار مەنىدە ئاساسلىقى ئوتتا، چوغدا، ياكى ئىس ئارقىلىق قاقلاپ، قىزىتىپ پىشۇرۇلغان گۆش ياكى كۆكتات كاۋاپلارنى كۆرستىدۇ. غەربچە باربىكىيۇنىڭ ئۇيغۇر كاۋابلىرىدىن ئوخشمايدىغان بىر يېرى دەل زىخنىڭ ئىشلىتىمەسلىكى. ئۇلار باربىكىيۇنى ۋېلكا ياكى پىچاق بىلەن كېسىپ يەيدۇ. ئامېرىكىنىڭ يۇمشاق كۈچىنىڭ تەسىرىدە، ھازىر باربىكىيۇ دۇنيا تەۋەسىدە تېز سۈرئەتتە تارقىلىپ ھەر يەردە ھەرخىل ئۇسۇلۇپ بىلەن ئېتىلمەكتە. كىشلەر ئىستراھەت ۋە ئۇرۇقلاش ۋە ياكى كۆكتاتۋازلىق ئۈچۈن، ھازىر ھەر خىل كۆكتاتلارنى زىغ بىلەن ئۆتكۈزۈپ باربېكىيۇ قىىلىپ ئىستىمال قىلىدۇ. باربىكىىيۇ غەرب دۇنياسى ئىچىدىمۇ رايونلۇق پەرقى بار، مەسلەن ئامېرىكا، ئاۋىسترالىيە، يېڭى زىلانىديە دېگەندەك. غەرب باربېكىيۇلىرنىڭ ئاساسلىق ماتىرىيالى چوشقا، كالا ۋە ياكى توخۇ گۆشىدۇر. 

### ئالبۇم

ھۆججەت:Barbecue kenya.jpg|كېنىياچە باربىكىيۇ
ھۆججەت:Barbecued meats.jpg|باربىكىيۇ قىلىنغان گۆشلەر
ھۆججەت:Huit merguez et trois saucisses en début de cuisson au barbecue en mars 2020.jpg|كولباسا باربىكىيۇسى
ھۆججەت:Barbecue-Grill 20221222 001.stl|باربىكىيۇ ئائىلە كاۋاپدانى
ھۆججەت:Hanging Meat at a Street Fair 2.JPG|ئاسما باربىكىيۇ
ھۆججەت:Brochettes de poulet mariné en fin de cuisson au barbecue (avril 2020).jpg|توخۇ گۆشى باربىكىيۇ (فىرانسىيە)
ھۆججەت:Manuk linugu (Barbecue Chicken).jpg|باربىكىيۇ
ھۆججەت:VeganBBQ.jpg|كۆكتات باربىكىيۇ
ھۆججەت:Steel moose barbecue.jpg|بېلىق باربىكىيۇ
ھۆججەت:Barbecue in the grounds of Lesingham House - geograph.org.uk - 5891699.jpg|باغچىدا دالا باربىكىيۇسى قىلىش


## مەنبەلەر
كۈمۈش نىترات

خىمىيىلىك فورمۇلا agno3. رەڭسىز سۈزۈك كىرىستال. ئۇ نۇر ياكى ئورگانىك ماددىلارغا يولۇققاندا كۈلرەڭگە ئۆزگىرىدۇ. سۇدا ئېرىيدۇ. ئوكسىدلىنىش ۋە چىرىتىش. كۈمۈش نىترىت كىسلاتاسىدا ئېرىتىپ پارغا ئايلىنىدۇ. ئانالىز رېئاكتورى ۋە دورا قاتارلىق باشقا كۈمۈش تۇزلارنى تەييارلاشقا ئىشلىتىلىدۇ.
## مەنبەلەر
بەرەڭگە ياپراقچىسى

thumb|بەرەڭگە ياپراقچىسى
بەرەڭگە ياپراقچىسى بەرەڭگىدىن قىلىندىغان، شەكلى تېرەكنىڭ يوپۇرمىغان ئوخشايدىغان، ئىنچىكە، كۇرۇس-كۇرۇس قىلدىغان، ھەرخىل تەملىك بولىدىغان ئىستراھەت يېمەكلىكىدۇر. بەرەڭگە ياپراقچىسىنىڭ ئەسلى ماكانى بۈيۈك بىرىتانىيەدۇر. بەرەڭگە ياپراقچىسىنىڭ قىزدۇرۇپ قورۇلغان، قاقلانغان، ھاۋادا قورۇلغان دېگەندەك بىر قانچە خىل ئېتىش ئۇسۇلى بار. بەرەڭگە ياپراقچىسىنىڭ ئاساسلىق ماتېرىيالى بەرەڭگە، تۇز، ئاق ئاچچىقسۇ، ھەرخىل مۇچلار، ھەسەل، ۋە باشقا تېتىقۇلاردۇر. بەرەڭگە ياپراقچىسى ئادەتتە ئۇششاق-چۈشەك يېمەكلىك قاتارىدا ئىچى پۇشقىىنى چىقىرىش ئۈچۈن ئىسىتمال قىلىندۇ، ئۇزۇقلۇق قىممىتى يۇقىرى ئەمەس. 

### ئالبۇم

ھۆججەت:Potato Chips.jpg|بەرەڭگە ياپراقچىسى
ھۆججەت:Potato chips 2.jpg|بەرەڭگە ياپراقچىسى
ھۆججەت:Black Potato chips 20210406.jpg|قارا رەڭلىك بەرەڭگە ياپراقچىسى
ھۆججەت:Potato-chips.jpg|بىر دانە بەرەڭگە ياپراقچىسى
ھۆججەت:Potato Chip Aisle.jpg|تاللار بازىردا سېتىلدىغان ئورالغان بەرەڭگە ياپراقچىسى
ھۆججەت:All-dressed chips.jpg|ھەرخىل تۈستىكى بەرەڭگە ياپراقچىسى
ھۆججەت:Caviar and chips at Valley - Sarah Stierch.jpg|بەرەڭگە ياپراقچىسى ۋە جاۋاھىر قىيامى
ھۆججەت:Potato chips made by me.jpg|ئۆيدە قىلىنغان بەرەڭگە ياپراقچىسى


## مەنبەلەر