open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ئىلزات ئەخمەت

thumb|ئىلزات ئەخمەت مەيداندا
ئىلزات ئەخمەت بولسا قىرغىزىستاندا تۇغۇلغان، ھازىر روسىيە دۆلەت تەۋەلىكىگە ئۆتكەن، ھازىر موسكىۋا مەركىزى ئارمىيە پۇتبول كۇلۇبىدا ئوتتۇر مەيدان ھۇجۇمچىلىقىنى ئوينايدىغان ئىستقباللىق توپچى. 

### تەرجىمھالى
ئىلزاد ئەخمەد ( ئىلزدا ئەخمەدوۋا )1997-يىلى 31-دىكابىر  قىرغىزىستاندىكى ئۇيغۇر ئائىلىسدە تۇغۇلۇپ 11-يېشىدا روسىيەگە كۈچۈپ كەتكەن. 

ئوينىغان كوماندىلرى: 

ئالغا بىشكەك

كونوپلىيوۋ پۇتبول ئاكادىمىيەسى  2009-2012

رۇبىن قازان 2012-2014

موسكىۋا مەزكىرى ئارمىيە پۇتبول كۇلۇپى 2014- ھازىرغىچە

نۇمۇرى: 77

ئىگىزلىكى: 173 سانتىمىتىر

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
نەۋقىران يۈسۈپ

نەۋقىران يۈسۈپ بولسا 2018-يىللىق "جوڭگودا رەپ بار" ناملىقى تور تېلۋىيە پىروگراممىسدا ئىككىنچى بولغان ئاتاقلىق رەپچى.  ئۇ ئۇيغۇرچە، خەنزۇچە، ئېنگىلىزچە تىللاردا رەپ ئېيتىدۇ. 

### تەرجىمالى
ئىسىمى: نەۋقىران يۈسۈپ 

كەسپى : ناخشىچى، مۇزىكا ئىشلىگۈچى

دۆللىتى: جوڭگو

مىللىتى : ئۇيغۇر

يۇرتى: ئۈرۈمچى شەھىرى

تۇغۇلغان ۋاقتى: 89-يىلى 8-دىكابىر

ئالى مەكتەپ: بېيجىڭ ئىككىنچى چەتئەل تىللىرى ئۇنىېۋېرسىتى

ناخشا تىپى: مودا ناخشا، رەپ 

سەھنىگە چىققان ۋاقتى: 2014-يىلىدىن باشلاپ
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
نىغمەت راخمان

نىغمەت راخمان بولسا مەركىرزى تىلۋىزىيە ئىستانسىنىڭ ئاتاقلىق ئۇيغۇر رىياسەتچىسى. 

### تەرجىمھالى
تۇغۇلغان ۋاقتى: 1983-يىلى 17-ئاپىرىل 

يۇرتى: ئۈرۈمچى

نۇپۇسى: بېيجىڭ 

ئەكىلەتمە نامى: 小尼 شىياۋنى 

كەسپى: دىكتور، رىياسەتچى

كەسپى ھاياتى: 2006-ھازىرغىچە

خىزمەت ئورنى: س س ت ۋ ( مەكىزى خەلىق تىلۋىزىيە ئىستانسى)

سىياسى پارتىيە: كومپارتيە

خوتۇنى: پاشاگۈل دولقۇن (2013-يىلى توي قىلغان)

### ھاياتى
نىغمەتنىڭ دادىسى راخمان شىنجاڭ خەلق نەشىرياتىنىڭ تەھىرىرى، ئاپىسى رىزىۋان ئەبەي بولسا شىنجاڭ ناخشا ئۇسۇل ئانسامبىلىدىكى ئارتىس، 2006-يىلى نىغمەت بېيجىڭدىكى جوڭگو ئالاقىلىشىشى ئۇنىېۋىرسىتىنىڭ ئۇچۇر تارقىتىش كەسپنى پۈتتۈرگەن. 

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
ناركوز مېكسىكا

thumb|ناركوز مېىكسىكا لوگوسى
ناركوس مېكىسكا بولسا ناركوز ( ياكى ناركوس دەپمۇ تەلەپپۇز قىلىندۇ، بۇنىڭ مەنىسى زەھەر ئەتكەسچىسى دىگەن مەنادا )يۈرۈشلۈك تور تېۋىزىتەسىنىڭ تۆتىنچى بۈلۈمى. ناركوز ئۈچىنچى بۈلۈمىدە بولسا كولۇمبىيەدىكى زەھەر ئەتكەسچىسىلىك گرۇھى كالى گرۇھىنى يۇقىتىپ ئاياقلاشقان. بۇ بۈلۈمىدە، ئامىرىكا فېدىراسىيە زەھەر ئەتكەسچىلىك قارشى تۇرۇش ئىدارىسنىڭ رازۋىتچىكى كىكا كامىرانانىڭ 1980-يىللاردىكى مېىكىسىكىنىڭ گۇادخالا گروھىنىڭ كاتتىۋىشى فەلىكىس گاللاردونىڭ ساقچىلىقتىن زەھەر ئەتكەسچىلىرنى ئۇيۇشتۇرپ گروھ كاتتا بېشى بۇلۇشتەك جەريانلىرى بايان قىلىندۇ. ئەپسۇسلىقى، كىكا كامىرانانى ئەتكەسچىلەر تەرىپىدىن قىيناپ ئۆلتۈرۈلدۇ. بۇ بۈلۈمىدە گۇادخالا گروھى تېخى تارمار قىلنمايلا تۈگەيدۇ. 
thumb|باش رولچىلار، ساقچى ۋە كاتتىۋاش ئوبرازىدا
thumb|رىئاللىقتىكى ھەققىقى ئۆلتۈرۈلگەن ساقچى

### ھەققىدە
جانىرى: دىلو ۋەقەسى، بىئوگارپىيەلىك 

ئاپتورى: كارلو بېىرناد، كىرىس بىرانكاتو ،  دوگ مىرو 

ئاساسلىق رولچىلار: 

مايكول پېنا

دىيېگو لۇنا

تىنوخ خورتا مېجا 

ئالىيسا دىياز 

ۋە باشقىلار

يان بايان: سىكوت مىكنەرىي 

تىما مۇزىكىسى كومپوزىتورى: رودىرگو ئامانتى

باشلىنىش مۇزىكىسى: تۇيو 

كومپوسىتور: گۇسلاۋو سانتاللا، كەۋىنى كىننېر. 

ئىشلىگەن ئۇلۇس: ئا ق ش ، مېكسىكا

بۈلۈم سانى: 1 

قىسىم سانى: 10

ئىجىرائىيەفىلىم ئىشلىگۈچىسى: كارلو بېرنارد، داگ مىرو، ئەرىك نومەن، جوسى پادىلخا

فىلىم ئىشلەنگەن جاي: مېكسىكا، ئامىرىكا

قىسىم ئۇزۇنلىقى: 55-69 مىنۇت

ئىشلىگەن شىركەت: گومەن خەلىقئارا تېلۋىزىيەسى

تارقاتقۇچى: نەتفلىكىس

تۇنچى تارقاتقۇچى سۇپا: نەتفلىكس

تۇنچى تارقاتقان ۋاقىت: 2018-يىل 16 نويابىر

بۇرۇنقىسى: ناركوز ئۈچىنچى بۈلۈمى

ئورگان تور مەنزىلى؛نەتفلىكىس
## مەنبەلەر
ئەل چاپپو ئىككىنچى بۈلۈم

thumb|ئەل چاپپو گۇزماننىڭ ئامىرىكىغا ئۈتكۈزۈپ بېىرىلگەن ۋاقتى
ئەل چاپپو ئۈچىنچى بۈلۈم بولسا شۇ ئەل چاپپو تور تىياتىرىنىڭ ئۇچىنچى بۈلۈمى.بۇ بۈلۈمىىمۇ ئوخشاشلا مېكسىكىلىق سېسىق نامى دۇنياغا پۇركەتكەت ئاتاقلىق زەھەر ئەتكەسچىلەر گرۇھىنىڭ كاتتىۋېشى ئال چاپپو گۇزمان ( ئەل چاپپو بولسا ئىسپان تىلىدا پاكىنەك دىگەن مەندىدە ) تۇرمىغا كىرىپ يەنە قېچىش، ئەڭ ئاخىردا ئامىرىكىغا ياللاپ ئۆتكۈزپ بېىرلىشى بايان قىلندۇ. بۇ تور تېلۋىزىيە تىياتىرى 2018-يىلى 7-ئاينىڭ 9-كۈنى نەتفلىكىس سۇپىسىدا قۇيۇلغان. .

## مەنبەلەر
ئەرقال كاپىتالى

شىركەت نامى: ئەرقال كاپىتالى

شىركەت توربىتى: 

قۇرۇغۇچى: قۇدىرەت ياقۇپ (خارۋارد ئەركىسى)

### ھەققىدە
ئەرقال كاپىتالى شىنجاڭ بازىرىغا مۇناسىۋەتلىك VC/PE  پاي )ھوقۇقىغا مەبلەغ سېلىش تەۋەككۈل مەبلەغ سېلىش)تۈرلىرى ئاساسىدا، ئۆي - مۈلۈك، ئېنېرگىيە، يېمەكلىك، داۋالاش، ئۇچۇر تېخنىكىسى، مائارىپ، تاراتقۇ، مەدەنىيەت (خوتەنقاشتېشى) كەسىپلىرىگە نۇقتىلىق مەبلەغ سالىدۇ.

ئەرقال كاپىتالىدىكى خادىملار جۇڭگو ۋە چەت ئەلنىڭ ئالىي مائارىپ تارىخىغا، كەسىپ ئارقا كۆرۈنىشىگە، مول كارخاناباشقۇرۇش، مەبلەغ سېلىش، تىجارەت يۈرگۈزۈش ۋە كاپىتال بازىرى تەجرىبىسىگە ئىگە.

ئەرقال كاپىتالى دۇنيادىكى داڭلىق پۇل مۇئامىلە ئورگانلىرى، مەبلەغچىلىك شىركەتلىرى ۋە كانسىلتىڭ (Consulting )كارخانا مەسلىھەتچىلىكى شىركەتلىرىدىكى مۇنەۋۋەر مۇتەخەسسىسلەردىن ۋە ئۇتۇق قازانغان كارخانىچىلاردىنتەشكىللەنگەن «مەبلەغچىلىك مەسلىھەتچىلىك گۇرۇپپىسى» نى قۇرۇپ چىققان. بۇ گۇرۇپپا ئۆزىدە خەلقئارا سەۋىيەدىكىمەبلەغ سېلىش ۋە باشقۇرۇش ئىقتىدارىنى ھازىرلىغان.

ئەرقال كاپىتالى ئاساسلىقى شىنجاڭدىكى مەبلەغكە ئېھتىياجلىق ھەرخىل تۈر ۋە كارخانىلارنى ئوبيېكت قىلغان بولۇپ، بۇ ئوبيېكتلارغامەبلەغ سېلىشتىن باشقا يەنە تۈرنى ئەلالاشتۇرۇش، مەھسۇلات ياكى مۇلازىمەتنىڭ ئوربېتىسىنى بېكىتىش، سودا ئەندىزىسىنى تاللاش،كارخانا ئىستىراتېگىيەسىنى بېكىتىش، بازار ئېچىش، داڭلىق ماركا يارىتىش ۋە تەسىر يېيىش، سېتىش يوللىرىنى ئېچىش ۋە كېڭەيتىش،يادرولۇق خادىملار قوشۇنى قۇرۇش ۋە ھازىرقى زامان كارخانا تۈزۈمىنى مۇكەممەللەشتۈرۈش، ئىستىراتېگىيەلىك ھەمكارلىق ئورنىتىش،مالىيە باشقۇرۇش سىستېمىسىنى ئەلالاشتۇرۇش، كارخانا بايلىقلىرىنى قايتىدىن تەشكىللەش، پاي ھوقۇقىنى سېتىۋېلىش شۇنداقلا كارخاناپېيىنى بازارغا سېلىش قاتارلىق جەھەتلەردە كەسپىي ياردەم، تەجرىبە ۋە ئادەم كۈچى بايلىقى بىلەن تەمىنلەيدۇ.

## مەنبەلەر
قاراماي شەھەر مايتاغ مەخسۇت سودا چەكلىك شىركىتى

قاراماي شەھەر مايتاغ مەخسۇت سودا چەكلىك شىركىتىمىز  1999-يىلىدىن باشلاپ ئاددىي كۆلەمدىن تەرەققىي قىلىپ يەتتە يىللىق تىجارەت مۇساپىسىنى تاماملاپ 2006-يىلى رەسمىي شىركەت بولۇپ  قۇرۇلدى . ھەر دەرىجىلىك ئورگان ۋە رەھبەرلەرنىڭ زور دەرىجىدە قوللىشى ئاستىدا شىركەت قارىمىقىدا يىلىغا  12مىڭ قوي  5مىڭ كالا  بېقىپ چىقىرالايدىغان  50مىڭ كۇۋادىرات مېتىر دائىرىدىكى باقمىچىلىق مەيدانى ۋە يەم-خەشەك ئىشلەپچىقىرىش بازىسى ھەمدە كۈنىگە500قوي ، 30كالا سويۇپ ، 5000توخۇ بوغۇزلاش ئىقتىدارىغا ئىگە 12مىڭ كۇۋادىرات مېتىر كۆلەمدىكى قوي ، كالا ، ئۆي قۇشلىرى قۇشخانىمىز شۇنداقلا 10غا يېقىن سېتىش نۇقتىلىرىمىز قۇرۇلدى .  ھازىر ئومۇمىي تىجارەت ۋە ئىشلەپچىقىرىش كۆلىمىمىز 28مىڭ كۇۋادىرات مېتىر دائىرىگە ، 26 مىليۇنلۇق ئۇمۇمىي مەبلەغ سېلىنمىسىغا ئىگە ھەمدە  40تىن ئارتۇق  ئىشچى – خىزمەتچى ۋە شىركەت خادىملىرى قوشۇنىغا ئىگە تەرەققىيات نىشانى زور بولغان شىركەتكە ئايلاندى .

مەخسۇت سودا چەكلىك مەسئۇلىيەت شىركىتىمىز قۇرۇلغان سەككىز يىلدىن بۇيان تار دائىرىدىكى  تىجارەت دائىرىسىدىن ھالقىپ ، بىر نەچچە تارماق كىچىك دۇكانلار بىلەن سودا قىلىشتىن شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتۇنۇم رايۇنىمىز ۋە ئىچكىرى ئۆلكىلەردىكى غوللۇق شىركەت – گورۇھلار بىلەن  ، ھەمكارلىق ۋە ئالاقە قىلىشقا يۈزلىنىپ ،ئەتىراپىمىزدىكى مايتاغ ، قاراماي ، ئۈرۈمچى ، شىخو ، كۈيتۈن ، ساۋەن ، بورىتالا ،جىڭ ، بىڭتۈەن ... قاتارلىق شەھەر -ناھىيە – يېزىلاردىكى كەڭ ھەرمىللەت خەلق ئامممىسىنىڭ نۆۋەتتىكى جىددىي ئېھتىياجىنى قاندۇرۇپ كەلمەكتە . شۇنداقلا يەنە 2010-يىلى «لەززەت » ماركىسىنى دۆلەتكە ئەنگە ئالدۇرۇپ ، مەھسۇلاتىمىز كاپالەتكە ئىگە قىلىندى .

ھازىر شىركىتىمىزدە مول تەجىرىبىگە ئىگە باشقۇرغۇچى خادىملار ، بازارلىق مەھسۇلات ئىشلەپچىقىرىشقا يېتەكچىلىك قىلالايدىغان خادىملار ، ئىقتىسادىي تىجارەت يۆنىلىشكە ئىگە ماھىرلار بار بولۇپ ، بۇلار شىركىتىمىزنىڭ بۇندىن كېيىنكى زور تەرەققىياتى ئۈچۈن ئاساس سالماقتا .

ئۇندىن باشقا ئىشخانا ئاپتۇماتلاشتۇرۇش ، كىرىم – چىقىم ھېساباتلىرىمىزنى سېستىمىلاشتۇرۇش ، شىركەت تۈزۈملىرىمىزنى مۇكەممەللەشتۇرۇش ، شىركەتنىڭ تۈرلۈك قانۇنىي رەسمىيەتلەرنى بېجىرىش ۋە شىركەتنىڭ ماركا ئوبرازى ئىناۋىتىنى يوقىرى كۆتۈرۈش ئۈچۈن توختىماي ئىزدىنىۋاتقان ئىشخانا  خادىملىرىمىزمۇ شىركىتىمىز ئۈچۈن ئۆزىنىڭ تېگىشلىك ۋەزىپىلىرىنى ئادا قىلىپ كېلىۋاتىدۇ . ئۇلار بۇندىن كېيىنمۇ يېڭى – يېڭى شىركەت باشقۇرۇش ئەندىزىلىرىنى يولغا قويۇپ شىركىتىمىزنى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونۇم رايۇنىمىز بويىچە كۆزگە كۆرۈنگەن شىركەت قىلىپ تەرەققىي قىلدۇرۇشقا تىرىشماقتا .
## مەنبەلەر
شىنجاڭ ئىپار بىيو - تېخنىكا تەرەققىيات چەكلىك شركىتى

ئىپار تارمىقىدا ئىپار بىيو - تېبابەت دورىللىرى تەجرىبىخانىسى، ياپونىيە IPAR -GENOSIS بىئولوگىيە تەجىربىخانىسى ،GMP ئۆلچەمىدىكى ئىشلەپچىقىرىش زاۋۇتى ، ئۇيغۇر دورىلىق ئۆسۈملۈكلىرى ئۈلگە كۆرسىتىش بازىسى ،قىرغىزىستان دۆلەتلىك تەرەققىيات رايونىIPAR PHRM دورا زاۋۇتى قاتارلىق فونكىتسىيىلىك تارماقلار بار.2013- يىل ئاخىرگىچە ئىپارنىڭ ئومۇمىي مەبلىغى 120مىليون يۈئەنگە ،دورا تىپىدىكى يىڭى ئىجادىيەت پاتنىتى 9 غا ،قوللىنىشچان يېڭى تىپتىكى تېخنىكا پاتنىتى7 گە يىتىپ ،2014-يىلنىڭ ئالدىنقى يىرىم يىلىدا ئىپارنىڭ قازاقىستان تارمىغى ھۇكۇمەت تەرىپىدىن قازاقىستاندىكى باج تاپشۇرۇش نۇقتۇلۇق ئۇرۇن شەرىپىگە ئىرىشتى .

2008 - يىلى ئىپارنىڭ ئىككىنچى بەش يىللىق تەرەققىيات سىستىراتىگىيسى يولغا قۇيۇلغاندىن باشلاپ ،ئىپار "جوڭگۇ – قىرغىزىستان – روسىيە –تۈركىيە تاۋار لىنىيىسى" قورۇلىشىنى ئوڭۇشلۇق پۈتتۈرۈپ، سودا ئەدنزىسىنى ئەلەلاشتۇرۇپ ،ئىپارنىڭ- دۆلەت ھالقىغان GMP دورا زاۋۇت قۇرلىشى، 1000 مولۇق دورىلىق ئۈسۈملۈك ئۆستۈرۈش ئۈلگە بازىسى،ئۈرۈمچى دۆلەتلىك يوقىرى- پەن تېخنىكا تەرەققىيات رايونىGMP دورا ئىشلەپچىقىرىش زاۋۇتى قۇرلىشى ،ياۋرۇپاGMP ئۆلچىمىدىكى دورا ئوراپ قاچىلاش ماتىرياللىرى زاۋۇتى ،ئۆلچەملەشكەن ئانالىز - لاباراتورىيە قۇرلۇشلىرنى مۇۋاپپە قيەتلىك تاماملاپ ،ئۈزىنىڭ يادرولۇق تېخنىكا، ئەقلى مۈلۈكلىرنى ئۈنۈملۈك قوغداپ ۋە كۈپەيتىپ ، ساھەگە كىرىش ئىجازەتنامىسى ۋە خەلىقئارالىق ئىتىراپنامىلەرگە ئىرىشتى. بۇ يىرىك نەتىجىلەر ئىپارنىڭ "2013-2017 تەرەققىيات سىستىراتىگيسى " ،" ئىپار خەلىقارالاشقان تەتقىقات- خەلىقارالاشقان تاۋار لىنىيىسى قۇرۇلىشى"نىڭ ئوڭۇشلۇق يۈرگۈزۈلىشىگە ياخشى ئاساسلارنى ياراتتى. 2005-يىلىدىن بىرى ئىپار- ئوتتۇرا-ئاسىيا تەرەققىياتئىستىراتىگىيسىنى يولغا قويغاندىن باشلاپ ، خەلقئارالىشىش يولىغا مىڭىپ،ھازىرغىچە ئوتتۇرا-ئاسىيا ۋە ياۋروپادىكى ئون نەچچە دۆلەتلەر ۋە رايۇنغا كەڭەيگەن سېتىش تورىنى قۇرۇپ ، ئوزىنىڭ ئوزگىچە ئەلا مەھسۇلاتلىرى ، مۇلازىمەت سېستىمىسى ئارقىلىق دۇنيادىكى مىلليونلىغان ئائىلىگە يۇقىرى سۈپەتلىك مۇلازىمەت قىلىپ ئۇلارغا "ساغلاملىق " "خۇشاللىق "دوستلۇق-مۇھەببەت " ۋە" بايلىق "ئاتا قىلىپ كەلمەكتە .

ھازىرقى ئىپار- ئوز بايرىقى ئاستىدىكى ئىپاردورىگەرلىكى، ئىپار بىئولوگىيىسى، ئىپار كۈندىلىك خېمىيە ، ئامرىكا ئىپارماركا باشقۇرۇش مەركىزى قاتارلىق كارخانىلارنىڭ ئۇنۋېرسال ماسلىشىشى ئارقىلىق ،يېقىنقى 10 يىل مابەينىدە - ئۈزىنىڭ ساھەگە" يىڭى قۇشۇلغۇچى"چىلىق رولىنى جارى قىلدۇرۇپ ، تېخنىكا ، ئىقتىساسلىقلار ئەۋزەللىگىنى جارى قىلدۇرۇپ ئۈزگە خاس بولغان مەھسۇلات، ماركا ،سېتىش ۋە تەرەققىيات يولىنى ئوتتۇرغا قويۇپ ، ئاساسى ساھەنى گەۋدىلەندۈرۈپ كەسپى بىئو - تېخنىلوگىيە، ساغلاملىق ،تەلىم تەربىيە ۋە ئىلىكتىرونلۇق سودا قاتارلىق ساھەلەر تارالماقتا .

ئۈرۈمچى دۆلەتلىك يۇقىرى پەن-تىخنىكا شىمالىي رايونىغا جايلاشقان ئىپا بايرىغى ئاستىدىكى ئىپار بىيو پەن-تىخنىكا تەرەققىيات شىركىتىنىڭ GMP ئۆلچىمىدىكى دورا زاۋتى تۇرى - 18000كۋادىرات مىتىرلىق پاكىزلاشقان سىخ كۆلىمىگە ئىگە بۇلۇپ ،بۇ يەر- خەلقارالىق ئۇلچەمدىكى قاتتىق تابلىت، سۇيۇق دورىلار، كاپسۇللۇق ،يۇمشاق كاپسۇللۇق دورىلارۋە مەلھەم دورىلار ئىشلەپچىقىرىلىدۇ ، بۇ يەردىكى ئەسلىھەلەشكەن زامانىۋى ئىشلەپچىقىرىش لىنىيىسىى ۋە ئەقلى ئىقتىدارلىق سۈپەت كونترول سېستىمىسى، دۆلەتنىڭ كۆپ تەرەپلىمىلىك تەستىق ۋە ئىتىراپنامىلەر، ئىپار دورىگەرلىكى پاي-چەكلىك شىركىتىڭ ئاساسىنى قۇرغان .
## مەنبەلەر
قۇدرەت ياقۇپ

شىنجاڭ ئەرقال مەبلەغ سېلىش چەكلىك شىركىتىنىڭ باش لىدىرى, ئەينى ۋاقىتا ئۇ كارخانچىلار كۇلۇبى، ئەر خەۋەر تاراتقۇسى، ئەر خىزمەت سۇپىسى، ئەر مائارىپ سۇپىسى قاتارلىق تۈرلەرنى ماڭغۇزۇپ ئۇتۇق قازانغان.  ھازىر نىيۇيوركتا "كاۋاپ ئىمپىريەسى" زەنجىرسىمان تېز تاماقخانىسنى سىناق قىلىپ ماڭدۇرماقتا. ئۇنىڭ ئەكىلەتما نامى بالسا "خارۋارد ئەركسى" . 

### ھەققىدە
قۇدرەت ياقۇپ 1982-يىلى 11-ئاينىڭ 22-كۈنى قەشقەردە تۇغۇلغان .2012-يىلى شېرىكلىشىپ شىنجاڭ ئەرقال مەبلەغ سېلىش چەكلىك شىركىتىنى قۇرغان ،ھازىرغىچە شىركەتنىڭ لىدىرلىق ۋەزىپىسىنى ئۆتەپ كەلمەكتە.جۇڭگۇ يابۇلى كارخانىچىلار مۇنبىرىنىڭ تەكلىپلىك مۇتەخەسسىسى. شەخسلەر ئانكىتى ئەرقالكاپىتالىنىڭ بىرلەشمە قۇرغۇچىسى، لىدىر، مۇدىرىيەت باشلىقى قۇدرەت ياقۇپ، قەشقەر شەھىرىدە تۇغۇلغان، 10يېشىدا ئائىلىسىدىكىلەر بىلەن بىللە ئۈرۈمچىگە كۆچۈپ كەلگەن.2001-يىلى ئالىي مەكتەپكە ئوقۇغۇچى قوبۇل قىلىشتا بېيجىڭ ئۇنىۋېرسىتېتىغا كىرىش ئارزۇسى كۆپۈككە ئايلانغاندىن كېيىن ئامېرىكىدىكى داڭلىق مەكتەپلەردە ئوقۇش ئارزۇسىدا ئۈرۈمچىدىن ئايرىلىپ، بېيجىڭغا بارغان ۋە شەھەر سىرتىدىكى كەپە ئۆيدە يېتىپ - قوپۇپ ئۆزىنىڭ چەتئەلگە ئوقۇشقا چىقىش كۈرىشنى باشلىۋەتكەن . بىر ياقتىن ئىنگىلىز تىلى ئۆگىنىپ، يەنە بىر ياقتىن ئىنگىلىز تىلى دەرسى بېرىپ، كېيىنتەربىيىلەش مەركىزى قۇرغان . ئامېرىكا ۋىزىسى ئىلتىماس قىلىشتا مەغلۇپ بولۇپ ياۋروپاغا بارغان ، بوشاشماي تىرىشىش ئارقىلىق ئەڭ ئاخىرىدا ئوڭۇشلۇق ئامېرىكىغا چىققان ھەمدە 2005-يىلى كۆرىنەرلىك ئۇنىۋېرسال ساپا ۋە يۇقىرى SAT (ئامېرىكىنىڭ ئالىي مەكتەپكە ئۆتۈش بىرتۇتاش ئىمتىھانى) نەتىجىسى بىلەن خارۋارد ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ ئىقتىسادشۇناسلىق تولۇق كۇرسىغا قوبۇل قىلىنىپ، شىنجاڭ تارىخىدىكى خارۋارد تولۇق كۇرسىغا ئۆتكەن تۇنجى كىشى بولۇپ قالغان . 3 ئىگىلىك تىكلەش جەريانى قۇدرەت ئالىي مەكتەپتە ئوقۇش جەريانىدا ھەر خىل پۇل مۇئامىلە ئورگانلىرىدا ئۈزلۈكسىز پىراكتىكا قىلغان ھەمدە ئۆز گۇرۇپپىسىنى باشلاپ كىرىمنىي جىلغىسىغا ئىگىلىك تىكلەش ئۈچۈن بارغان.2011-يىلى ئوقۇش پۈتتۈرگەندىن كېيىن ۋەتەنگە قايتىپ، پاي ھوقۇقىغا مەبلەغ سېلىش ئۇسۇلى ئارقىلىق شىنجاڭدا بىر تۈركۈم يۇقىرى سۈپەتلىك چوڭ، ئوتتۇرا، كىچىك تىپتىكى كارخانىلارنى بەرپا قىلىشنى كېيىنكى قەدەملىك نىشانى قىلىپ، 2012-يىلى شېرىكلىشىپ ئەرقال كاپىتالى (پاي ھۇقۇقىغا مەبلەغ سېلىش شىركىتى ) نى قۇرغان. 2014-يىلى 3-ئايدا ئەرقال كەلگۈسى كارخانىچىلار كۇلۇبىنى قۇرغان. 2014-يىلى 3-ئايدا ئەرقال كەلگۈسى كارخانىچىلار كۇلۇبىنى قۇرغان.2016-يىلى شىركەت پايچىكلارنىڭ پايدا ئايرىش مۇناسىۋىتى سەۋەبىدىن تاقىلىپ قالغان. شۇڭلاشقا دۇنياغا داڭلىق زەنجىرسىمان كاۋاپچىلىق دۇكىنى ئېچىش ئۈچۈن 2017-يىلى نىيۇيوركقا كۈچۈپ كىلىپ "كاۋاپ ئىمىپىريىسى" ئاشخانىسنى قۇرغان. 

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
مىجىت لىتىپ

1953-يىلى 6-ئاينىڭ 15-كۈنى ئۈرۈمچىدە سودا-سانائەتچى ئائىلىسىدە دۇنياغا كەلگەن. 1960-يىلىدىن 1965-يىلىغىچە ئۈرۈمچى شەھەرلىك 5-باشلانغۇچ مەكتەپتە ئوقۇغان. 1965-يىلىدىن 1968-يىلىغىچە 5-ئوتتۇرا مەكتەپتە ئوقۇغان. 1970-يىلى6-ئايدىن 1971-يىلى3-ئايغىچە چۆچەك ۋىلايىتى تولى ناھىيىسى ‹ئالغا› يېزا-ئىگلىك مەيدانىدا قايتا تەربىيە ئالغان. 1971-يىلى 3-ئايدىن 1980-يىلى 6-ئايغىچە تولى ناھىيىلىك ئاشلىق ئىدارىسى ئاشلىق ماي پىششىقلاپ ئىشلەش زاۋۇتىدا تېخنىك ئىشچى سېخ مۇدىرى مۇئاۋىن زاۋۇت باشلىغى ،زاۋۇت باشلىغى قاتارلىق ۋەزىپىلىرنى ئۆتىگەن.

     1980-يىلى 6-ئايدىن 1993-يىلى 1-ئايغىچە ئۈرۈمچى شەھەرلىك ئاشلىق ئىدارىسىنىڭ ئېلىكتىرون تەتقىقات مەركىزىگە مۇدىر،ئۈرۈمچى شەھەرلىك ئۈگرە-چۆپ زاۋۇتىغا سېتىش بۆلۈم باشلىغى،تېخنىك بۆلۈم باشلىغى ئىشلەپچىقىرىش تېخنىكىسىغا مەسئۇل مۇئاۋىن زاۋۇت باشلىغى ۋە زاۋۇت باشلىغى قاتارلىق ۋەزىپىلەرنى ئۆتىگەن. بۇجەرياندا 1981-يىلىدىن 1986-يىلىغىچە شىنجاڭ ئونۋېرستىتىدا تۇلۇق كۇرۇستا ‹ جۇڭگو ئەدەبىياتى ›دا ئوقۇغان. 1986-يىلىدىن 1988-يىلىغىچە شىنجىياڭ ئىقتىساد باشقۇرۇش كادىرلار ئىنىستىتۇتىدا ‹چوڭ ئوتتۇرا تىپتىكى كارخانا باشقۇرۇش كۇرسى›،شىياڭگاڭ پىسخۇا مائارىپ فوندى جەمئىيىتى تەشكىللىگەن ‹كارخانا باشقۇرۇش ماھارىتى› كۇرسىدا ئوقۇغان. خېنەن ئۆلكىسىنىڭ چىڭجۇشەھرىدە ‹كارخانىلارنى ئۆلچەملەشتۈرۈپ باشقۇرۇش كۇرسىدا› ئوقۇغان. فۇجىيەن ئۆلكىسىنىڭ شىيامىن شەھرىدە ئوزۇقلۇقشۇناسلىق كۇرسىدا ئوقۇغان. 1953-يىلىدىن 1999-يىلىغىچە شىنجاڭ خۇيجۇڭ خەلقئارا سودا شىركىتىدە مۇئاۋىن باش دېرىكتور بولۇپ روسىيە،ئوتتۇرا ئاسىيا دۆلەتلىرى بىلەن خەلقئارا ئېمپورت-ئېكىسپورت سودىسى ۋە 3 دۆلەتتە قوشما كارخانا قۇرۇپ ئىشلەپچىقىرىش ئۈسكۈنىلىرىنى ئېلىپ چىقىپ ئىشقا كىرگۈزۈش ئىشلىرىغا مەسئۇل بولغان. 1999-يىلى تەشكىلنىڭ ئورۇنلاشتۇرۇشى بىلەن ئەسلىدىكى ئۈگرە-چۆپ زاۋۇتىغا قايتىپ كېلىپ زاۋۇت باشلىغى بولغان ھەم كارخانا ئىسلاھاتى ئېلىپ بېرىپ شىركەتنى دۆلەت ئىگىلىكىدىن خەلىق باشقۇرۇشىغا ئۆزگەرتكەن. ئۆزى شىركەتنىڭ چوڭ پايچىكى ۋە مۇدىرىيەت رەئىسى بولغان. 1995-يىلى قانۇن ئۈگۈنۈش كورپىسىدا ئوقۇغان. 1996-مەملىكەتلىك ئىتىھانغا قاتنىشىپ ئۆتۈپ ئادۋوكاتلىق سالاھىيىتىگە ئېرىشكەن. 1997-يىلى شىنجاڭ سودا ئادوۋوكاتلىق ئىش ئورنىغا كەسپى ئادۋوكات بولغان. ئىجتىمائىي پەندە باكلاۋۇر. ئىقتىساد پەنلىرىدە ئىقتىسادشۇناسلىق ئىلمىي ئۇنۋانىغا ئىگە.

### ھازىرقى سالاھىيىتى
     مەملىكەتلىك ئادۋوكاتلار جەمئىىتىنىڭ ھەيئەت ئەزاسى؛

     شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونۇم رايونلۇق ئادۋوكاتلار جەمئىيىتىنىڭ مۇئاۋىن باشلىغى، شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونۇم رايونلۇق سودا ئادۋوكاتلىق ئورنىنڭ مۇئاۋىن باشلىغى، كەسپى ئادۋوكات؛

     ئۈرۈمچى شەھەرلىك كېسىم كومتېتىنىڭ كېسىمچىسى

دوكتۇرلۇق ئۇنىۋانىغا ئىگە.

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
ئوسمان ئىبراھىم

ئوسمان ئىبراھىم، 1993-يىلى شىنجاڭ پىداگوگىكا ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ قانۇن-ئىقتىساد فاكۇلتېتىنى تاماملاپ، 1993-يىلى 7-ئايدىن ھازىرغىچە شىنجاڭ مالىيە-ئىقتىساد ئۇنىۋېرسىتېتىدا ئىشلەۋاتىدۇ.

     2006-يىلدىن 2009-يىلغىچە جىلىن ئۇنىۋېرسىتېتىدا شىركەت باشقۇرۇش يۆنىلىشى بويىچە ئاسپىرانتلىقتا ئوقۇغان، 2011-يىلى مالايسىيە كۇئالا لومپۇر قۇرۇلۇش ئۇنىۋېرسىتېتىدا سودا-سانائەت باشقۇرۇش كەسپى بويىچە تەتقىقات ئېلىپ بارغان.

     2013-يىلدىن 2014-يىلغىچە مارا مارا مەبلەغ سېلىش چەكلىك شىركىتىدە مۇئاۋىن دېرىكتورلۇق ۋەزىپىسىنى ئۆتىگەن.

     2014-يىلدىن 2016-يىلغىچە شىنجاڭ ئەلبېك يېمەك-ئىچمەك شىركىتىدە باش دېرىكتورلۇق ۋەزىپىسىنى ئۆتىگەن
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
مۇھەممەت توختى

مۇھەممەت توختى، 1963- يىلى 7- ئايدا پىچان ناھىيىسىدە تۇغۇلغان، 1981-يىلدىن 1986-يىلغىچە شىنجاڭ ئۇنۋېرستېتىنىڭ سىياسەت فاكۇلتېتىدا ئوقۇغان. 1986-يىلدىن تا ھازىرغىچە سىياسەت ۋە ئاممىۋى باشقۇرۇش ئىنستىتۇتىدا ئوقۇتۇش ۋە ئىلمىي تەتقىقات خىزمىتىنى ئىشلىمەكتە ، دوتسېنت ۋە ماركىسىزىم نەزەرىيە فاكۇلتېتىنىڭ مۇئاۋىن مۇدىرى.

تەتقىقات نىشانى : ماركىسىزىمنى جۇڭگوچىلاشتۇرۇش ،مىللىي مائارىپ نەزەرىيەسى ۋە ئەمەلىيەتى قاتارلىقلار .

ئاساسلىق تەتقىقات نەتىجىلىرى : دۆلەت دەرىجىلىك پەن تەتقىقات تۈرىنىڭ ئۈچ تۈرىگە، ئاپتونوم رايونلۇق پەن تەتقىقات تۈرىنىڭ ئۈچ تۈرىگە قاتناشقان،ئىككى تۈرگە رىياسەتچىلىك قىلغان ؛ ئەللىكتىن ئارتۇق ئىلمىي تەكشۈرۈش ۋە ئوقۇتۇش تەتقىقاتىنى ئېلان قىلغان ،ئىككى بۆلۈم ئەسەر يازغان .
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
ئابلىز بۇلبۇل

ئابلىز بۇلبۇل ،شىنجاڭ يېزا ئېگلىك ئۈنىۋىرسىتى ئىقدىساد ۋە سودا ئېنىستىتوتىنىڭ ئوقۇتقۇچىسى، ماركىتىڭ كەسپىنىڭ دوكتۇرى، ماگىستىر ئاسپىرانت يېتەكچىسى، شىنجاڭ يېزا ئېگلىك ئۈنىۋىرسىتى ماركا پىلانلاش تەتقىقات ئىشخانىسىنىڭ ئالى دەرىجىلىك پىلانلىغۇچىسى ، شىنجاڭ ماركىتىڭ جەميىتىنىڭ ئەزاسى، ماركىتىڭ كەسپى بويىنچە شىنجاڭدىكى تۇنجى ۋە ياش دوكتۇر. ئۇ مەركىزى مالىيە-ئېقدىساد ئۈنۈۋىرسىتىدە ئىلگىر-كىيىن بۇلۇپ باكلاۋۇر ۋە ماگىستىرلىق ئۇقۇشىنى تاماملاپ، ئارقىدىنلا ئوتتۇرا جوڭگۇ مالىيە-ئېقدىساد ۋە قانۇن ئۈنۈۋىرسىتىنىڭ ماركىتىڭ كەسپىگە دوكتۇرلىق ئۇقۇشىغا كىرىپ، 2013 –يىلى 6-ئايدا مۇھاپىقيەتلىك ھالدا باشقۇرۇش پەنلىرى بۇيىنچە دوكتۇرلۇق ئۈنۋانىغا ئېرىشكەن.

     نۆۋەتتە ئابلىز بۇلبۇل جۇڭگۇدىكى ئەڭ يۇقۇرى دەرجىلىك تەتقىقات تۈرى بولغان دۆلەتلىك ئىجتىمايى پەنلەر فوندىنىڭ«شىنجاڭدىكى ئازسانلىق مىللەت كىچىك ۋە مىكرو تىپتىكى كارخانلىرنىڭ يېڭىلىق يارتىپ تەرەققى قىلىش تەتقىقاتى» نامىلىق تەتقىقات تۈرىگە ۋە ئادەتتىكى بىرقانچە تەتقىقات تۈرلىرگە رىياسەتچىلىك قىلماقتا، شۇنداقلا دۆلەتلىك ۋە ئاپتۇنۇم رايۇنلۇق بىرقانچە تەتقىقات تۈرلىرگە قاتناشقان ۋە قاتنىشۋاتىدۇ. بۇندىن سىرت ئۇ ئىككى قىسىملىق «ئېقدىساد ئاساسى» دەرىسلىكىنى باش بۇلۇپ تۈزۈپ چىققان، «ھوكۈمەت ئېقدىسادشۇناسلىقى» كېتابىنى تۈزۈشكە قاتناشقان. ئابلىز بۇلبۇل ئىلگىرى-كىيىن بۇلۇپ «سىتاستىكا ۋە قارار»، «پەن-تەخنىكا تەرەققىياتى ۋە تەدبىر » قاتارلىق دۆلەت ئېچى ۋە سىرتىدىكى ئەڭ نۇپۇزلۇق ژورناللاردا 20 پارچىدىن ئارتۇق ئېلمى ماقالە ئېلان قىلىپ، مۇشۇ ساھەدىكى كىشلەرنىڭ ئېتراپ قىلىشىغا ۋە ھۆرمىتىگە سازاۋەر بۇلۇپ كەلمەكتە.
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
شىنجاڭ ئۇتتۇرا كىچىك كارخانىلار مۇلازىمەت سۇپىسى

تور ئادىرىسى: http://jy.smexj.gov.cn/ug

تۇنجى نۆۋەتلىك شىنجاڭ ئوتتۇرا-كىچىك كارخانىلار تەرەققىياتى ۋە ئىشقا ئۇرۇنلاشتۇرۇش مۇنبىرى 2014- يىلى 15- نۇيابىر ئۈرۈمچىدە ئۆتكۈزۈلگەن بۇلۇپ، دۆلەت ئىچىدىكى كۆزگە كۆرۈنگەن كارخانىچىلار ۋەكىللىرى، دىيارىمىزدىكى ئاتاقلىق مۇتەخەسىسلەر ۋە يولباشچى كارخانىچىلار، ۋە شۇنداقلا ھەر ساھەدىكى ئوتتۇرا-كىچىك كارخانىچىلار ۋەكىللىرى بىر يەرگە جەم بۇلۇپ شىنجاڭدىكى ئوتتۇرا-كىچىك كارخانىلار تەرەققىياتى ۋە ئىشقا ئۇرۇنلاشتۇرۇش مەسىللىرى ئۈسىتدە ئەھمىيەتلىك بولغان سۆھبەت ئېلىپ باردغان. 
## مەنبەلەر
سۇلايمان ئىسلام

سۇلايمان ئىسلام، 1972-يىلى 7-ئايدا تۇغۇلغان، 1995-يىلى 7-ئايدا تيەنجىن نەنكەي ئۇنىۋېرسىتېتى ئىقتىساد پەنلىرى فاكولتىتىنىڭ ئىقتىسادشۇناسلىق كەسپىنى تاماملىغان، 2004-يىلى ماگىستىرلىق ئۇنۋانىغا، 2007-يىلى ئىقتىسادشۇناسلىق دوكتۇرلۇق ئۇنۋانىغا ئېرىشكەن. 1995-يىلدىن 1997-يىلغىچە شىنجاڭ توقۇمىچىلىق سانائەت (گوروھ) شىركىتىدە ئىشلەپ، 1997-يىلى 8-ئايدا مالىيە ئىقتىساد ئونىۋېرسىتېتىغا يۆتكىلىپ كىرگەن. شىنجاڭ مالىيە ئىقتىساد ئونىۋېرسىتېتىنىڭ ماگىستىر ئاسپىرانتلار يىتەكچىسى. ئاساسلىقى «تەرەققىيات ئىقتىسادشۇناسلىقى»، «ئىگىلىك ئىقتىسادشۇناسلىقى»، «رايون ئىقتىسادشۇناسلىقى» ۋە « ئالىي مىكرو ئىقتىسادشۇناسلىق» دەرسلىرىنى ئۆتۈش خىزمىتى بىلەن شۇغۇللىنىدۇ، 30 دىن ئاتۇق ئىلمىي ماقالىسى ئېلان قىلىنغان بۇلۇپ، بۇنىڭ ئىچىدە ئوندىن ئارتۇق ماقالە ئاساسلىق ژورناللاردا ئېلان قىلىنغان، دەرسلىكلەرنىڭ تەرجىمە-تەھرىر ئىشلىرىغا قاتنىشىپ، غەرب ئىقتىسادشۇناسلىق دەرسلىكىنى تۈزۈپ چىققان. ھەمدە غەرب ئىقتىسادشۇناسلىق ئۆگىنىش قوللانمىسى ناملىق كىتابنىڭ مۇئاۋىن باش مۇھەررىرلىكىنى ئۆز ئۈستىگە ئالغان. دۆلەت دەرىجىلىك تېمىدىن ئۈچىگە، ئاپتونوم رايونلۇق نۇقتىلىق تۈردىن ئىككىگە، مائارىپ مىنىستىرلىكى تۈرىدىن ئىككىگە، ھەمدە خەلقئارا توغرا لىنىيىلىك تۈردىن بىرىگە قاتناشقان. ھازىر ئاپتونوم رايونلۇق ئىجتىمائىي پىلان ئىشخانىسى تۈرىدىن بىرگە رىياسەتچىلىق قىلىش ۋەزىپىسىنى ئۆتىمەكتە.

     شان – شەرەپلىرى :  

     شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق مۇنەۋۋەر پارتىيە ئەزاسى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق ئوقۇتۇش-تەربىيلەشتىكى ئىلغار شەخس.

     ئىجتىمائىي جەمئىيەت قوشۇمچە ۋەزىپىلىرى :

     شىنجاڭ ئىجتىمائىي سۇغۇرتا ئىدارىسى ئالىي مەكتەپ ئوقۇغۇچىلىرىنىڭ ئىگىلىك تىكلىشىنى ئىلگىرى سۈرۈش مۇتەخەسسىسلەر گۇرۇپپىسىنىڭ ھەيئەت ئەزاسى؛

     شىنجاڭ دېھقانچىلىق نازارىتى يېزا ئىگىلىكىنى كەسىپلەشتۈرۈش مۇتەخەسسىسلەر گۇرۇپپىسىنىڭ ئەزاسى؛

     شىنجاڭ مالىيە ئىقتىساد ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ شىنجاڭ مالىيە-ئىقتىساد ژورنىلى تەھرىرى؛

     شىنجاڭ تېلېۋىزىيە ئسىتانسىسى بۈگۈنكى سۆھبەت پروگراممىسىنىڭ ئالاھىدە تەكلىپلىك مۇلاھىزىچىسى؛

     شىنجاڭ تېلېۋىزىيە ئسىتانسىسى ئىقتىسادىي سىياسەت چۈشەندۈرۈش مۇتەخەسسىسى؛

     مەركىزىي خەلق رادىئو ئىستانسىسى ئالاھىدە تەكلىپلىك مۇلاھىزىچىسى؛

     كارخانىلاردىكى قوشۇمچە ۋەزىپلىرى :

     ئىلگىرى ئاۋستىرالىيە تىنچ ئوكيان ئالتۇن چەكلىك شىركىتى باش ئىجرائىيە مۇدىرى (2005.8 –2007.9)

     جۇڭگو-ئاۋستىرالىيە شېرىكچىلىكىدىكى تىنچ ئوكيان شىركىتى مۇدىرى، مۇئاۋىن باش دېرىكتورى ( 2006.7- 2008.7)

     ئاۋستىرالىيە مۇستەقىل مەبلىغىدىكى – ئاۋشىن چۇاڭگۇەن مەبلەغ سېلىش مەسلىھەت بېرىش شىركىتى مۇئاۋىن باش دېرىكتورى (2007.7 – 2010.3)

     ھازىر شىنجاڭ لوڭبو مەبلەغ سېلىش گورۇھىنىڭ مۇستەقىل لېدىرى، مۇئاۋىن باش دېرىكتورى، مالىيە باش مۇدىرى ۋە باش تۈر مەسلىھەتچىسى.
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
ۋاڭ خۇنىڭ

thumb|ۋاڭ خۇنىڭ
　ۋاڭ خۇنىڭ، ئەر، خەنزۇ، 1955- يىلى 10- ئايدا تۇغۇلغان، شەندۇڭ لەيجۇدىن، 1977- يىلى 2- ئايدا خىزمەتكە قاتناشقان، 1984- يىلى 4- ئايدا جۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىيەسىگە كىرگەن، فۇدەن ئۇنىۋېرسىتېتى خەلقئارا سىياسىي فاكۇلتېتىنىڭ خەلقئارا سىياسىي كەسپىنى پۈتكۈزگەن، ئاسپىرانت، قانۇنشۇناسلىق ماگىستىرى، پىروفېسسور.

　　ھازىر مەركىزىي كومىتېت سىياسىي بىيۇروسى دائىمىي كومىتېتىنىڭ ئەزاسى، مەركىزىي كومىتېت شۇجىچۇسىنىڭ شۇجىسى، مەركىزىي كومىتېت سىياسەت تەتقىقات ئىشخانىسىنىڭ مۇدىرى، مەركەز ئىسلاھاتنى ئومۇميۈزلۈك چوڭقۇرلاشتۇرۇش رەھبەرلىك گۇرۇپپىسى ئىشخانىسىنىڭ مۇدىرى.

　　1972- يىلىدىن 1977- يىلىغىچە شاڭخەي پېداگوگىكا ئۇنىۋېرسىتېتى كادىرلار مەكتىپىنىڭ چەت ئەل تىلى سىنىپىدا ئوقۇغان.

　　1977- يىلىدىن 1978- يىلىغىچە شاڭخەي شەھەرلىك نەشرىيات ئىدارىسىنىڭ كادىرى بولغان.

　　1978- يىلىدىن 1981- يىلىغىچە فۇدەن ئۇنىۋېرسىتېتى خەلقئارا سىياسىي فاكۇلتېتىنىڭ خەلقئارا سىياسىي كەسپىدە ماگىستىر ئاسپىرانتلىقتا ئوقۇغان.

　　1981- يىلىدىن 1989- يىلىغىچە فۇدەن ئۇنىۋېرسىتېتى خەلقئارا سىياسىي فاكۇلتېتىنىڭ ئوقۇتقۇچىسى، دوتسېنتى، پىروفېسسورى بولغان.

　　1989- يىلىدىن 1994- يىلىغىچە فۇدەن ئۇنىۋېرسىتېتى خەلقئارا سىياسىي فاكۇلتېتىنىڭ مۇدىرى بولغان.

　　1994- يىلىدىن 1995- يىلىغىچە فۇدەن ئۇنىۋېرسىتېتى قانۇن ئىنستىتۇتىنىڭ مۇدىرى بولغان.

　　1995- يىلىدىن 1998- يىلىغىچە مەركىزىي كومىتېت سىياسەت تەتقىقات ئىشخانىسى سىياسىي گۇرۇپپىسىنىڭ باشلىقى بولغان.

　　1998- يىلىدىن 2002- يىلىغىچە مەركىزىي كومىتېت سىياسەت تەتقىقات ئىشخانىسىنىڭ مۇئاۋىن مۇدىرى بولغان.

　　2002- يىلىدىن 2007- يىلىغىچە مەركىزىي كومىتېت سىياسەت تەتقىقات ئىشخانىسىنىڭ مۇدىرى بولغان.

　　2007- يىلىدىن 2012- يىلىغىچە مەركىزىي كومىتېت شۇجىچۇسىنىڭ شۇجىسى، مەركىزىي كومىتېت سىياسەت تەتقىقات ئىشخانىسىنىڭ مۇدىرى بولغان.

　　2012- يىلىدىن 2014- يىلىغىچە مەركىزىي كومىتېت سىياسىي بىيۇروسىنىڭ ئەزاسى، مەركىزىي كومىتېت سىياسەت تەتقىقات ئىشخانىسىنىڭ مۇدىرى بولغان.

　　2014- يىلىدىن 2017- يىلىغىچە مەركىزىي كومىتېت سىياسىي بىيۇروسىنىڭ ئەزاسى، مەركىزىي كومىتېت سىياسەت تەتقىقات ئىشخانىسىنىڭ مۇدىرى، مەركەز ئىسلاھاتنى ئومۇميۈزلۈك چوڭقۇرلاشتۇرۇش رەھبەرلىك گۇرۇپپىسى ئىشخانىسىنىڭ مۇدىرى بولغان.

　　2017- يىلىدىن باشلاپ مەركىزىي كومىتېت سىياسىي بىيۇروسى دائىمىي كومىتېتىنىڭ ئەزاسى، مەركىزىي كومىتېت شۇجىچۇسىنىڭ شۇجىسى، مەركىزىي كومىتېت سىياسەت تەتقىقات ئىشخانىسىنىڭ مۇدىرى، مەركەز ئىسلاھاتنى ئومۇميۈزلۈك چوڭقۇرلاشتۇرۇش رەھبەرلىك گۇرۇپپىسى ئىشخانىسىنىڭ مۇدىرى.

　　16- ، 17- ، 18- ، 19- نۆۋەتلىك مەركىزىي كومىتېتىنىڭ ئەزاسى، 17- نۆۋەتلىك مەركىزىي كومىتېت شۇجىچۇسىنىڭ شۇجىسى، 18- نۆۋەتلىك مەركىزىي كومىتېت سىياسىي بىيۇروسىنىڭ ئەزاسى، 19- نۆۋەتلىك مەركىزىي كومىتېت سىياسىي بىيۇروسىنىڭ ئەزاسى، دائىمىي كومىتېتىنىڭ ئەزاسى، مەركىزىي كومىتېت شۇجىچۇسىنىڭ شۇجىسى
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
شەرقىي تۈركىستان ۋەتەن پارتىيەسى

**شەرقىي تۈركىستان ۋەتەن پارتىيەسى** (ئەنگىلىزچە  https://en.wikipedia.org/wiki/East_TurkestanEast Turkistan HomeLand Party]] )، شەرقىي تۈركىستان دا مۇستەقىل،  زامانىۋى دىموكراتىك دۆلەت بارلىققا كەلتۈرۈشنى نىشان قىلغان  سىياسىي پارتىيە. 2018-يىلى 9-ئايدا پارىژ دا قۇرۇلغان. 

ۋەتەن پارتىيەسى، ئىلگىرى شەرقىي تۈركىستاندا قۇرۇلغان،  شەرقىي تۈركىستان   تەرەققىيات پارتىيەسى،   شەرقىي تۈركىستان   دېموكراتلار پارتىيەسى قاتارلىقلارنىڭ تەجرىبىلىرىنى ئۆرنەك قىلغان ھالدا، ۋەتەن ئازادلىقىدىن ئىبارەت بىرلا نىشاننى، شەرقىي تۈركىستان دۆلەتچىلىكىنى ئاساسىي ئىنقىلاب ئىدىيىسى قىلىدۇ.

ۋەتەن پارتىيەسىنىڭ سىياسى غايىسىدىكى مۇستەقىل شەرقىي تۈركىستان  جۇمھۇرىيىتى- مۇستەقىللىق،  ئادالەت، قېرىنداشلىق ۋە دۆلەتچىلىكنى ئاساسي دۆلەت شۇئارى قىلغان، بىر ئاساسىي قانۇنلۇق(فىدىراتىف ئەمەس) ، پەن-مائارىپ ۋە ئىقتىسادنى تەرەققى قىلدۇرۇشقا ئەھمىيەت بېرىدىغان قانۇنچىلىق دۆلىتى بولىدۇ. ب د ت كىشىلىك ھوقۇق ئەھدىنامىسىنى،  ب د ت غا ئەزا بارلىق دۆلەتلەرنىڭ مۇستەقىللىقىنى مۇتلەق  ھۆرمەت قىلىدۇ.  كومۇنىزىمغا، بىر پارتىيەلىك تۈزۈمگە، شەخسكە چوقۇنۇشقا، مۇستەملىكىچىلىككە قارشى تۇرىدۇ. پانتۈركىزىمنى، ئىكىستىرىمىزىم(ئاشقۇنلۇق)نى ئورتاق رەت قىلىدۇ. 

شەرقىي تۈركىستان مۇستەقىللىق تەلىپىنىڭ ئاممىۋى ئاساسىنى كاپالەتكە ئىگە قىلىش، خەلقارا سەھنىدە مۇستەقىللىق ھەركىتىمىزگە ۋەكىللىك قىلىشتىكى قانۇنىلىقىنى كۈچەيتىش ئۈچۈن، بارلىق شەرقىي تۈركىستانلىقلار سەپەرۋەرلىككە كېلىپ، ھەر بىر تەشەببۇستىكى شەرقىي تۈركىستانلىقلارنىڭ كۆز قاراش، ئىش بېجىرىش ئۇسسۇلى ۋە بىر سىياسى غايىنى مەركەز قىلىپ، مۇنتىزىم تەشكىلى ئىنتىزام-پروگرامملىرى بولغان زامانىۋى سىياسى پارتىيەلەرنى بارلىققا كەلتۈرۈشىنى- ھەر جەھەتتە ئارقىدا قالغان شەرقىي تۈركىستاننىڭ سىياسى پائالىيەتلىرىنى سەپەرۋەرلىك ئىقتىدارىغا، ئىنتىزام ۋە پىكىر بىرلىكىگە ئىگە سىياسىي كۈچ ھالىتىگە كەلتۈرۈشنى تەشەببۇس قىلىدۇ.

شەرقىي تۈركىستان ۋەتەن پارتىيەسىنىڭ تەشكىلى قۇرۇلمىسى، شۋېتسارىيە دۆلەت رەھبەرلىك ئورگىنى(ئەنگىلىزچە https://en.wikipedia.org/wiki/Federal_Council_(Switzerland)) ۋە ئەرمېنىيە داشناق پارتىيەسىنىڭ (ئەنگىلىزچە: https://en.wikipedia.org/wiki/Armenian_Revolutionary_Federation)، ۋەكىللەر كوللىكتىۋى شەكلىدىكى تەشكىلى قۇرۇلمىسىغا تەقلىد قىلىنغان بولۇپ، ھەر قايسى دۆلەتلەردىكى تايانچ تەشكىلاتلارنىڭ ۋەكىللىرىدىن تەركىپ تاپقان پارتىيە يادروسى، شەرقىي تۈركىستان ۋەتەن پارتىيەسىنىڭ ئەڭ ئالىي رەھبەرلىك ئورگىنى ھىسابلىنىدۇ. پارتىيە يادروسى، پارتىيە تەپتىش ھەيئىتى ۋە پارتىيە مەمۇرى بۆلۈمى، شەرقىي تۈركىستان ۋەتەن پارتىيەسىنىڭ  ئۈچ ئاساسىي ھوقۇق ئاپاراتىدۇر.

شەرقىي تۈركىستان ۋەتەن پارتىيەسىنىڭ ئاياللار كومىتېتى ۋە ياشلار كومىتېتى، تەلىم-تەربىيە، تەشۋىقات ۋە پارتىيە سىتراتىگىيەسىدە رولىنى جارىي قىلدۇرىدۇ. 

شەرقىي تۈركىستان ۋەتەن پارتىيەسى، شەرقىي تۈركىستان سىرتىدا قۇرۇلغان سىياسى پارتىيە بولۇش سۈپىتى بىلەن، تەلىم-تەربىيە، تەشۋىقات ۋە پارتىيە سىتراتىگىيەسىدە رولىنى جارىي قىلدۇرىدۇ.  شەرقىي تۈركىستان مۇستەقىللىقىنى نىشان قىلغان بارلىق تەشكىلاتلارنى ھۆرمەت قىلىدۇ ۋە ئۇلار بىلەن ھەمكارلىشىدۇ ۋە بىرلىشىدۇ. شەرقىي تۈركىستانلىقلارنىڭ سىياسىي سەپەرۋەرلىككە كېلىشىنى، ھەر قايسى تەشكىلاتلارنىڭ پارتىيە ھالىتىگە كېلىشىنى، پارلامېنت چاقىرىش شەكلى ئارقىلىق، شەرقىي تۈركىستان مۇستەقىللىقى ئۈچۈن كۈرەش قىلىدىغان كۈچلۈك ۋە ساغلام دىموكراتىك سىياسى مۇھىت يارىتىشنى تەشەببۇس قىلىدۇ.
## مەنبەلەر
ئابدۇرېھىم ھېيت

**ئابدۇرېھىم ھېيت** ـ  *ئەل سۆيگەن مۇزىكانت، شۇنىڭدەك ئۇيغۇر خەلقى ئارىسىدا «دۇتار شاھى» دەپ ئاتالغان سەنئەتكار.*

## ھاياتى
«دۇتار شاھى» ئابدۇرېھىم ھېيت 1964-يىلى قەشقەردە بىر دىنىي ئائىلىدە تۇغۇلغان. 1986-يىلى قەشقەر سەنئەت مەكتىپىنى پۈتتۈرگەندىن كېيىن دەسلەپ بېيجىڭدىكى «مەركىزىي مىللەتلەر ناخشا-ئۇسسۇل ئۆمىكى» دە، كېيىن ئۈرۈمچىدىكى «ئاپتونوم رايونلۇق ناخشا-ئۇسسۇل ئۆمىكى» دە مۇزىكا ئىجادىيەتچىسى ۋە ناخشىچى بولۇپ ئىشلىگەن. 2011-يىلى مىللەتلەر ئۈن-سىن نەشرىياتى ئۇنىڭ «دۇتارىم» نامىدىكى توققۇز دىسكىلىق ئىجادىيەت توپلىمىنى نەشر قىلغان.

2011 ـ يىلدىن 2016 ـ يىلغىچە خەلقىمىز ئارىسىدا داۋاملىق مۇڭ كۈيلىرىنى ياڭراتقان، تەڭرىتاغنىڭ شىمالى ۋە جەنۇبىدىكى بىپايان ۋادىلار بۇ ئوت يۈرەك ئۇستازنىڭ مۇڭلىرى بىلەن مۇڭلانغانىدى. جۈملىدىن 2015 ـ يىلى دېكابىردا تۈركىيىدە مەدەنىيەت ـ سەنئەت زىيارىتىدە بولغان ئىدى.

2016 ـ يىلى 9 ـ ئايدىن كېيىنكى كەسكىن سىياسىي ئاتموسفرا تۈپەيلى مەرھۇم ئۇستازمۇ 

2017 ـ يىلى ئاپرىل ئېيىدا تۇتقۇن قىلىنىپ،

خىتتاي جازا لاگىرىغا ئەكىرىپ كېتىلگەن  ۋە   2019 ـ يىلى 8 ـ فېۋرال مىللىتىمىزدىن ۋاقىتسىز ئايرىپ تاشلىغان.


## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:ئۇيغۇرلار 
تۈر:مەشھۇر شەخسلەر
رحمت عزیز چترالی

ئاتاقلىق شەرق ئىسلام شائىرى ئەرحمت عزیز چترالی

(1970 ـ يىللار)

1970 - يىلىدا پاكىستاننىڭ خیبر پختونخوا، ضلع چترال ۋىلايىتىگە قاراشلىق پىيالكان يېزىسىدا تۇغۇلغان بولۇپ، مەرىپەتپەرۋەر بىر ئائىلىنىڭ پەرزەنتى ئىدى. 

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
2019 ئامىرىكا چاۋشىيەن رەھبەرلىرىنىڭ خانوي ئۇچىرىشىشى

alt=لوگو |thumb|ئورگان لوگوسى (ماركىسى)
alt=كىم جوڭ ئۇن|thumb|ئەلبېشى دونالد ترامپ كىم بىلەن ۋېيتانامدا قول ئېلىشىپ كۈرۈشمەكتە.
2019 يىلى 27 - 28 فېۋىرال ۋىيتنام ئاستانىسى خانوي بالىقتا ئۆتكۈزۈلدىغان ئا ق ش ئەل بېشى دونالا ترامپ ۋە شىمالى كورىيە ئالى رەھبىرى كىم جوڭ ئۇن ئىككىنچى قېتىملىق ئۇچىرىشىشى. كىم جوڭ ئۇن شىمالى كورىيەدىن ئۈزىنىڭ سوۋىيت ئىتىپاقى ياساپ بەرگەن قوراللانغان پويىزدا جوڭگونى كىسىپ ۋىيتنامغا باردى. دونالد ترامپ ئايرۇپىلان بىلەن خانويغا باردى. گەرچە پۇتۇن دۇنيا بۇ قېتىمقى ئۇچىرىشىشقا ئاجايىپ ئۈمىد باغلغان بولسىمۇ، لىكىن ئىككىنچى كۈندىكى رەسمىي سۆھبەتتە، دونالد ترامپ سۆھبەتنىڭ ئوتۇرىسدىلا يىغىنغدى چىقىپ كەتتى. ئورتام بايانات ئىلان قىلىنمىدى.  

### نامى ئاتىلىشى
ئۇيغۇرچە: ئا ق ش - چاۋشىيەن خانوي ئۇچرىشىشىش. 

ئېنگلىزچە: 2019 North Korea–United States Hanoi Summit Vietnam
thumb|بۇ قېتىملىق سۆھبەت ئۈتكۈزۈلگەن جاي: ۋىيتنام خانوي ئەلبېشى سارىيى.
كورىيەچە: 조미 2차 수뇌상봉
thumb|دونالد ترامپ بىلەن كىم جوڭ ئۇن تاماقتا.
خەنچە: 朝美 二次 首腦相逢

### قىسقىچە ئۇچۇرلىرى
ئالدىنقى قېتىملىق ئۇچىرىشىشى: دونالد ترامپ كىم جوڭ ئۇن سىڭگاپور ئۇچىرشىشى ( تۇنچى قېىتىم)

ساھىبخان ئۇلۇس: ۋېيتىنام
thumb|دونالد ترامپ ئەلبېشى خانويغا يىتىتپ باردى.
ۋاقتى: 2019 يىلى 27-28 فېۋىرال

ئورۇن: خانوي

ئاساسلىق قاتناشقۇچىلار:  ئا ق ش ئەلبېشى دونالد ترامپ، شىمالى كورىيە ئالى رەھبىرى كىم جوڭ ئۇن

ئورگان تور بېتى: https://web.archive.org/web/20190224210822/https://dprk-usasummit2019.mofa.gov.vn/EN/Home/

### ئارقا كۈرۈنشى
thumb|ئەلبېشى دونالد ترامپ كىم جوڭ ئۇن بىلەن سۆھبەتتە.
تۇنچى قېىتىملىق ئۇچىرىشىشىتىن كېىين داۋامىلق تۈردە كورىيە يېرىم ئارلىنى يادىروسىسزلاشتۇرۇش مۇقەدىمىسنى تىزلىتىىش، شىمالى كورىيەنىڭ قىتەللەر ئارا باشقۇرۇلدىغان بومبا سىنىقىنى توختىشى، ئامىرىكا شىمالى كوريە مۇناسىۋىتىنى نورماللاشتۇرۇش ئۈچۈن،ئامىرىكا، جوڭگو، شىمالى كورىيە، جەنۇبى كورىيە ئوتتۇرسىىدا نۇرغۇن قېتىملىق ئۇچىرىشىشلار بولدى.
ئابلەت ئابدۇرېشىت

ئابلەت ئابدۇرېشىت 1942-يىلى 3-ئايدا شىنجاڭنىڭ غۇلجا شەھىرىدە تۇغۇلغان، 1960-يىلى 7-ئايدا جۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىيىسىگە كىرگەن، 1965-يىلى 9 -ئايدا خىزمەتكە قاتناشقان، شىنجاڭ سانائەت ئىنستىتۇتى ماشىنا – ئېلېكتر فاكۇلتېتىنىڭ ئېلېكتر كەسپىنى پۈتكۈزگەن، ئالىي مەكتەپ مەلۇماتىغا ئىگە، ئالىي ئىنژېنېر.

ج ك پ مەركىزىي كومىتېتىنىڭ ئەزاسى، سىياسىي كېڭەش مەملىكەتلىك 11-نۆۋەتلىك كومىتېتىنىڭ مۇئاۋىن رەئىسى، پارتگۇرۇپپىسىنىڭ ئەزاسىىلىغىدىن پىنسىيەگە چىققان. 

1960–يىلىدىن 1965–يىلىغىچە شىنجاڭ سانائەت ئىنستىتۇتى ماشىنا-ئېلېكتر فاكۇلتېتىنىڭ ئېلېكتر كەسپىدە ئوقۇغان؛ 1965– يىلىدىن 1980– يىلىغىچە شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق بىناكارلىق قېدىرىپ تەكشۈرۈش-لايىھىلەش يۇرتىنىڭ تېخنىكى، ئىنژېنېرى، مەخسۇس كەسىپ گۇرۇپپىسىنىڭ باشلىقى بولغان، 1980-يىلىدىن 1983-يىلىغىچە شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق بىناكارلىق قىدىرىپ تەكشۈرۈش-لايىھىلەش يۇرتىنىڭ مۇئاۋىن باشلىقى بولغان؛ 1983-يىلىدىن 1991-يىلىغىچە شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق پىلان كومىتېتىنىڭ مۇئاۋىن مۇدىرى، پارتگۇرۇپپىسىنىڭ ئەزاسى، پارتگۇرۇپپىسىنىڭ سېكرېتارى بولغان (بۇ ئارىلىقتا 1984–يىلىدىن 1985– يىلىغىچە مەركىزىي كومىتېت پارتىيە مەكتىپىنىڭ پىلان خىزمىتى تەتقىقات سىنىپىدا ئوقۇغان، 1990–يىلىدىن 1991-يىلىغىچە مەركىزىي كومىتېت پارتىيە مەكتىپىنىڭ ئوتتۇرا ياش، ياش كادىرلارنى تەربىيىلەش سىنىپىدا ئوقۇغان)؛ 1991-يىلىدىن 1993– يىلىغىچە شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىنىڭ مۇئاۋىن رەئىسى بولغان، 1993-يىلىدىن 1994– يىلىغىچە شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق پارتكومنىڭ مۇئاۋىن سېكرېتارى، ئاپتونوم رايوننىڭ مۇۋەققەت رەئىسى بولغان، 1994– يىلىدىن 2003– يىلىغىچە شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق پارتكومنىڭ مۇئاۋىن سېكرېتارى، ئاپتونوم رايوننىڭ رەئىسى، ئاپتونوم رايونلۇق خەلق قۇرۇلتىيى دائىمىي كومىتېتىنىڭ مۇدىرى، پارتگۇرۇپپىسىنىڭ سېكرېتارى بولغان(2003-يىلى 1-ئايدىن 5-ئايغىچە) ؛ 2003-يىلىدىن 2008-يىلىغىچە سىياسىي كېڭەش مەملىكەتلىك 10-نۆۋەتلىك كومىتېتىنىڭ مۇئاۋىن رەئىسى، پارتگۇرۇپپىسىنىڭ ئەزاسى بولغان؛ 2008– يىلىدىن ھازىرغىچە سىياسىي كېڭەش مەملىكەتلىك 11-نۆۋەتلىك كومىتېتىنىڭ مۇئاۋىن رەئىسى، پارتگۇرۇپپىسىنىڭ ئەزاسىلىق ۋەزىپىسىنى ئۆتەپ كەلمەكتە.

ج ك پ 15– 16–، 17-نۆۋەتلىك مەركىزىي كومىتېتىنىڭ ئەزاسى، سىياسىي كېڭەش مەملىكەتلىك 10-، 11-نۆۋەتلىك كومىتېتىنىڭ مۇئاۋىن　رەئىسى.
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:ئۇيغۇرلار
شەرقىي تۈركىستان مىللىي ئويغۇنۇش ھەرىكىتى

**شەرقىي تۈركىستان مىللىي ئويغۇنۇش ھەرىكىتى** (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Sherqiy Türkistan Milliy Oyghunush Herikiti ؛ ئىنگلىزچەEast Turkistan National Awakening Movement) بولسا 2017-يىلى ئىيۇندا ئامېرىكىنىڭ ۋاشىنگتون شەھىرىدە قۇرۇلغان تەشكىلات.
## تارىخى

## رەھبەرلىك ھەيئىتى

## قارالسۇن
### مۇناسىۋەتلىك
*قايتا تەربىيەلەش لاگېرلىرى
*ۋاكالەتسىز مىللەتلار تەشكىلاتى
*تەھدىت ئاستىدىكى خەلقلەر جەمئىيىتى
### تەشكىلاتلار
*دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى
*ياۋروپا شەرقىي تۈركىستان مائارىپ جەمئىيىتى
*نورۋېگىيە ئۇيغۇر كومىتېتى
*ڧرانسىيە ئۇيغۇر جەمئىيىتى
*ئەنگىلىيە ئۇيغۇر جەمئىيىتى
*ئامېرىكا ئۇيغۇر جەمئىيىتى
*كانادا شەرقىي تۈركىستان جەمئىيىتى
*ئاۋسترالىيە ئۇيغۇر جەمئىيىتى
*شەرقىي تۈركىستان ئاۋسترالىيە جەمئىيىتى

### شەرقىي تۈركىستان
*شەرقىي تۈركىستان
*شەرقىي تۈركىستان دۆلەت بايرىقى
*شەرقىي تۈركىستان دۆلەت گېربى
*قۇرتۇلۇش مارشى

جۇمھۇرىيەتلەر:

*شەرقىي تۈركىستان ئىسلام جۇمھۇرىيىتى 
*شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى
## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار
## مەنبەلەر

تۈر:جەمئىيەت
تۈر:ئۇيغۇرلار
يۇ چۈەن

يۇ چۈەن، ئەر، خەنزۇ، 1954- يىلى 1- ئايدا تۇغۇلغان، خېبېي لۇلۇڭدىن، 1969- يىلى 9- ئايدا خىزمەتكە قاتناشقان، 1973- يىلى 3- ئايدا جۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىيەسىگە كىرگەن، جۇڭگو خەلق ئۇنىۋېرسىتېتى پىلانلىق ئىگىلىك فاكۇلتېتىنىڭ خەلق ئىگىلىكى پىلانى كەسپىنى پۈتكۈزگەن، ئاسپىرانتلىق ئوقۇش تارىخىغا ئىگە، ئىقتىسادشۇناسلىق ماگىستىرى.

　　ھازىر مەركىزىي كومىتېت شۇجىچۇسىنىڭ شۇجىسى، فۇجيەن ئۆلكىلىك پارتكومنىڭ شۇجىسى، ئۆلكىلىك خەلق قۇرۇلتىيى دائىمىي كومىتېتىنىڭ مۇدىرى.

　　1969- يىلىدىن 1976- يىلىغىچە خېيلۇڭجياڭ ئىشلەپچىقىرىش- قۇرۇلۇش بىڭتۈەنىنىڭ جەڭچىسى، ليەن يېتەكچىسى بولغان.

　　1976- يىلىدىن 1976- يىلىغىچە بېيجىڭ شەھىرى دۇڭچېڭ رايونى جيەنگومېن كوچا باشقارمىسى پارتكومىنىڭ خىزمىتىگە ياردەملەشكەن (تەقسىمات كۈتۈپ تۇرغان).

　　1976- يىلىدىن 1980- يىلىغىچە بېيجىڭ 1- ئىستانوك زاۋۇتىنىڭ ئىشچىسى، تەشكىلات بۆلۈمىنىڭ ئىش بېجىرگۈچىسى بولغان.

　　1980- يىلىدىن 1984- يىلىغىچە جۇڭگو خەلق ئۇنىۋېرسىتېتى 1- شۆبە مەكتىپىنىڭ پىلان- ئىستاتىستىكا فاكۇلتېتىدا خەلق ئىگىلىكى پىلانى كەسپىدە ئوقۇغان.

　　1984- يىلىدىن 1987- يىلىغىچە جۇڭگو خەلق ئۇنىۋېرسىتېتى پىلانلىق ئىگىلىك فاكۇلتېتىنىڭ خەلق ئىگىلىكى پىلانى كەسپىدە ماگىستىر ئاسپىرانتلىقتا ئوقۇغان.

　　1987- يىلىدىن 1988- يىلىغىچە جۇڭگو خەلق ئۇنىۋېرسىتېتى پىلانلىق ئىگىلىك فاكۇلتېتىدا ئوقۇتقۇچى بولغان.

　　1988- يىلىدىن 1988- يىلىغىچە گوۋۇيۈەن بەنگۇڭتىڭى كاتىبات ئىدارىسىنىڭ كادىرى بولغان.

　　1988- يىلىدىن 1990- يىلىغىچە گوۋۇيۈەن بەنگۇڭتىڭى كاتىبات 2- ئىدارىسىنىڭ مۇدىر دەرىجىلىك بۆلۈم ئەزاسى بولغان.

　　1990- يىلىدىن 1992- يىلىغىچە گوۋۇيۈەن بەنگۇڭتىڭى كاتىبات 2- ئىدارىسى 1- گۇرۇپپىسىنىڭ مۇئاۋىن باشلىقى بولغان (مۇئاۋىن باشقارما باشلىقى دەرىجىلىك).

　　1992- يىلىدىن 1993- يىلىغىچە گوۋۇيۈەن بەنگۇڭتىڭى كاتىبات 2- ئىدارىسى 1- گۇرۇپپىسىنىڭ 1- كاتىپى (باشقارما باشلىقى دەرىجىلىك)، قوشۇمچە مۇئاۋىن گۇرۇپپا باشلىقى بولغان.

　　1993- يىلىدىن 1995- يىلىغىچە گوۋۇيۈەن بەنگۇڭتىڭى كاتىبات 2- ئىدارىسى 1- گۇرۇپپىسىنىڭ باشلىقى بولغان.

　　1995- يىلىدىن 1997- يىلىغىچە گوۋۇيۈەن بەنگۇڭتىڭى كاتىبات 2- ئىدارىسىنىڭ ياردەمچى ھۆكۈمەت ئىشلىرى مەخسۇس خادىمى بولغان (مۇئاۋىن ئىدارە باشلىقى دەرىجىلىك).

　　1997- يىلىدىن 1998- يىلىغىچە گوۋۇيۈەن بەنگۇڭتىڭى كاتىبات 2- ئىدارىسىنىڭ مۇئاۋىن باشلىقى بولغان.

　　1998- يىلىدىن 2000- يىلىغىچە گوۋۇيۈەن بەنگۇڭتىڭى كاتىبات 2- ئىدارىسىنىڭ باشلىقى بولغان.

　　2000- يىلىدىن 2006- يىلىغىچە گوۋۇيۈەننىڭ مۇئاۋىن باش كاتىپى، ئورگان پارتگۇرۇپپىسىنىڭ ئەزاسى بولغان.

　　2006- يىلىدىن 2008- يىلىغىچە دۆلەت ئېلېكتىر ئېنېرگىيەسىنى نازارەت قىلىپ باشقۇرۇش كومىتېتىنىڭ رەئىسى، پارتگۇرۇپپىسىنىڭ شۇجىسى بولغان.

　　2008- يىلىدىن 2012- يىلىغىچە گوۋۇيۈەننىڭ مۇئاۋىن باش كاتىپى (گوۋۇيۈەن بەنگۇڭتىڭىنىڭ دائىمىي خىزمەتلىرىگە مەسئۇل بولغان، مىنىستىر دەرىجىلىك)، ئورگان پارتگۇرۇپپىسىنىڭ مۇئاۋىن شۇجىسى بولغان.

　　2012- يىلىدىن 2013- يىلىغىچە فۇجيەن ئۆلكىلىك پارتكومنىڭ شۇجىسى بولغان.

　　2013- يىلىدىن 2017- يىلىغىچە فۇجيەن ئۆلكىلىك پارتكومنىڭ شۇجىسى، ئۆلكىلىك خەلق قۇرۇلتىيى دائىمىي كومىتېتىنىڭ مۇدىرى بولغان.

　　2017- يىلىدىن باشلاپ مەركىزىي كومىتېت شۇجىچۇسىنىڭ شۇجىسى، فۇجيەن ئۆلكىلىك پارتكومنىڭ شۇجىسى، ئۆلكىلىك خەلق قۇرۇلتىيى دائىمىي كومىتېتىنىڭ مۇدىرى.

　　17- نۆۋەتلىك مەركىزىي كومىتېتنىڭ كاندىدات ئەزاسى، 18- ، 19- نۆۋەتلىك مەركىزىي كومىتېتنىڭ ئەزاسى، 19- نۆۋەتلىك مەركىزىي كومىتېت شۇجىچۇسىنىڭ شۇجىسى
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
ئاكادىمىيە مۇكاپاتى

ئاكادىمىيە مۇكاپاتى، پەنە ئوسكار مۇكاپاتى دەپمۇ ئاتىلىدۇ.  ئوسكار مۇكاپات بولسا دۇنيا كىنوچىلىقىدىكى ئەڭ مۇھىم، تەسىر دائىرىس ئەڭ چوڭ، تۇنۇلۇشى ئەڭ چوڭقۇر كىنو مۇكاپاتى. بۇ مۇكاپات ھەر يىلى بىر قېتىم ئامىرىكدا تارقىتىلدۇ. 

### ئاساسى ئۇچۇرلىرى

## مەنبەلەر

تۈر:مۇكاپات
2019 ئوسكار مۇكاپاتى

2019 - يىللىق ئوسكار مۇكاپاتى 24-فېۋىرال تارقىتىلدى. 

### ئاساسى ئۇچۇرلىرى

## مەنبەلەر

تۈر:مۇكاپات
ئۇلىنىش كىنوخانسى

ئۇلىنىش كىنوخانىسى بولسا ئۇلىنىش تورى ئاستىدكى ، نۇر تورى بايرىقىدىكىك مەخسۇن ئۇيغۇرچە كىنو فىلىم تارقىتىدغان نۇقىتلىق تور بەت. 

### ئاساسى ئۇچۇرلىرى
تور مەنزىلى:https://web.archive.org/web/20190306031430/http://ulinixkino.com/

مەزمۇنلىرى: تاللانغان ناخشا، ئۇيغۇرچە فىلىم، ئۆز تىللىق فىلىم. 

باشقىچە ئاتىلىشى: ئۇلىنىش پرو
## مەنبەلەر
قۇرداش ئۇنىۋىرىسال تور بېېتى

قۇرداش تور بىتى بولسا مەخسۇس ناخشا، كىنو، خەۋەر، ئويۇن، فىلىم بىلەن تەمىن ئىتىش تور بېىتى. 

### ئاساسى ئۇچۇرلىرى
نامى: قۇرداش ئۇنىۋېرسال تور بېتى

ئورگان تور مەنزىلى: https://web.archive.org/web/20190228210710/http://kurdax.site/

## مەنبەلەر
جۇڭگو ئۇيغۇرچە رادىيو تورى

جۇڭگو ئۇيغۇرچە رادىيو تورى − مەركەزنىڭ ئالاھىدە كۆرسەتمىسى ۋە مەركىزىي خەلق رادىيو ئىستانسىسىنىڭ زور كۈچ بىلەن قوللاپ قۇۋۋەتلىشى ئارقىسىدا قۇرۇلغان، مەركىزىي خەلق رادىيو ئىستانسىسى ئۇيغۇرچە چاستوتىسى باشقۇرىدۇ. تور بېكىتىمىزدە «توردىكى رادىيو»، «مۇھىم خەۋەرلەر»، «سۈرەتلىك خەۋەر»، «مەملىكەت خەۋەرلىرى»، «خەلقئارا خەۋەرلەر»، «شىنجاڭ خەۋەرلىرى»، «تارىختىكى بۈگۈن»، «ئىقتىساد»، «مەدەنىيەت»، «مائارىپ»، «ساياھەت»، «تەنتەربىيە»، «نەزەر»، «قانۇن»، «ماتېرىيال»، «سەنئەت كۆزنىكى»، «ۋىدىيو» قاتارلىق مەزمۇنلار بار بولۇپ، خەۋەر مەزمۇنىنىڭ موللىقى، ئۇچۇرلارنىڭ يېڭىلىقى، ماتېرىيال مەنبەسىنىڭ كۆپ خىللىقى بىلەن داڭلىق 

تور مەنزىلى: uycnr.com

## مەنبەلەر
دولقۇن تەرجىمىلىرى

دولقۇن تەرجىملىرى بولسا ئاساسلىقى ياپونيە كارتون فىلىملىرىنى ئۇيغۇرچە تەرجىمە قىلىش ، خەتلىك فىلىم ئىشلەش بىلەن سۇغۇللىندىغان تور بەت. 

### ئاساسلىق ئۇچۇرلىرى
تور ئادىرىس: https://web.archive.org/web/20211202003754/http://dolqun.net/ 

نامى: دولقۇن تەرجىمىلىرى

ئاسالىق يازمىلىرى: مەزمۇن، فىلقەت ، رەسىم. 

قۇرۇغۇچى: شېنجىن لىنىيەن(كۆز قاراش) مەدەنيەت تاراتقۇ شىركىتى. 
## مەنبەلەر
يېشىل تاشلىق كىتاپ

thumb|باش رولچى ماخېرشاللار ئەلى
2019 يىللىق ئوسكار مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن ئەڭ نادىر فىلىم.  بۇ فىلىمدا ئاساسلىقى 1900  يىللارنىڭ باشلىرىدىك قار تەنلىكەرنى سېستىمىلىق كەمسىتىش ئارقا كۈرۈنۈش قىلىنغا. دون شەرلىي ئىسمىلىك نىيۇيوركلۇق قار تەنلىك داڭلىق مۇزىكانت ئامىرىكىنڭ جەنۇبيغا ئۇيۇن قۇيۇش ئۇچۇن شەخسى شوپۇر ئىزدەيدۇ. فىرەنىك ۋالىلوڭگا بۇ ۋاقىتتا ھە دەپ خىزمەت ئىزدەۋاتقان ۋاقىت ئىدى. شۇنىڭ بىلەن ئۇ بۇ خىزمەتكە ئىلتىماس قىلىدۇ ھەم قۇبۇل قىلىندۇ. ئۇنىڭ گۈزەل ئايالى گەرھە ئۇنىڭ بۇنداق ئۇزۇن ۋاقىت ئۆيدىن ئايرىلىشغا قارشى تۇرسىمۇ، لىكىن ئىقتسادنى ئويلىىشپ ئۇنىڭ بۇ خىىزمەتنى قىلىشىغا رۇخسەت قىلىدۇ. سەپەر باشلىنىشىتىب بۇرۇن ئۇيۇن قۇيۇش شىركىتى خادىمى فىرەنىككە بىر "يېشىل تاشلىق كىتاپ" بىرىدۇ. بۇ "يېشىل تاشلىق كىتاپ" تا قار تەنلىكەر تۇرۇشقا بۇلۇدىغان بارلىق مىھمانسارايلارنىڭ تىزىمىلىك باشلىندۇ. شۇنىڭ بىلەن بۇ كىنونڭ ناھايىتى تەسىرىلىك، ھەم قىزىقارلىق مەزمۇنى باشلىندۇ. 
thumb|تولا سۆزلەيدىغان شوپۇر رولىدا ۋىگو مورتېنسېن

### ئاساسى ئۇچۇرلىرى

## مەنبەلەر
ئۇششارباشتىكى ئۆزگىچە توي ئادىتى

قاغىلىق ناھىيىسىنىڭ قاراقۇرۇم تېغى ئېتىكىگە جايلاشقان ئۇششارباش يېزىسىدا قىز كۆچۈرۈش ئالدىدىكى ئۆزگىچە توي ئادىتى قىش، ئەتىياز، كەچ كۈزدە ھازىرغىچە داۋاملىشىپ كەلمەكتە.

ئۇششارباشتا توي كۈنى ياكى توي ھارپىسىدا قىز تەرەپتىكى قىز – چوكانلار رەڭگارەڭ قەغەزدىن تولىمۇ چىرايلىق، نەپىس گۈللەرنى قىيىپ تەييارلايدۇ. توي كۈنى بىر تال جىغان شېخى شوخىلىرىغا ئالدى بىلەن بۇ گۈللەرنى ماسلاشتۇرۇپ قادىغاندىن كېيىن، شاخنىڭ باشقا شوخىلىرىغا بويالغان پىششىق تۇخۇم ۋە ئالما، ئانار، كەمپۈت، قەنت – ناۋات، بوغۇرساق، ئۆرۈك قېقى، چىلان ... قاتارلىق يەل – يېمىشلەرنى سانجىپ، تويى بولۇۋاتقان قىزنىڭ ئۆيى ئالدىدا قىزىقچى چوكاندىن بىرسى تۇتۇپ تۇرىدۇ. بۇ كۆرۈنۈش بىرەر يۈز مېتىر يىراقتىن قارىغاندا گوياكى مېۋىگە كىرگەن گۈللۈك مەنزىرە دەرىخىگە ئوخشىسا، يېقىندىن قارىغاندا، خۇددى مېھمانخانىدا داستىخانغا تىزىلغان ھەر خىل مېۋە – چېۋىنى كۆز ئالدىڭىزغا كەلتۈرىدۇ.

قىز كۆچۈرگۈچىلەر كېلىنچەكنىڭ ئۆيىگە كەلگەندە قىز – چوكانلاردىن بىرسى بۇ جىغان شېخىنى كۈيئوغۇلغا سۇنىدۇ. كۈيئوغۇل ئالدى بىلەن كۆزىگە چىرايلىق كۆرۈنگەن قىيما گۈلدىن بىرنى، ئاندىن تۇخۇم ۋە مېۋىدىن بىر – ئىككىنى ئالغاندىن كېيىن يىگىت قولداشلىرى مېۋە – چېۋىلەرگە قول ئۇزىتىدۇ. كېيىن مېھمانلار ۋە كىچىك بالىلار مېۋە –  چېۋىلەردىن ئېلىشىدۇ. بۇ چاغدا خۇشاللىق ئەۋجىگە چىقىدۇ. بۇ يوسۇن ئادا قىلىنغاندىن كېيىن قىز كۆچۈرگۈچى مېھمانلار ئۆيگە قەدەم تەشرىپ قىلىدۇ.


## مەنبەلەر
خوتەن قاشتېشى ھەققىدە ئىككى كەلىمە

قەدىمىي شەھەر خوتەن تىلغا ئېلىنسا، گىلەم، ئەتلەسلەردىن بۇرۇن ئالاھىدە، بىباھا گۆھەر  خوتەن قاشتېشى كۆز ئالدىمىزغا كېلىدۇ. خوتەن قاشتېشىنىڭ داڭقى ئېلىمىزنىڭ شاڭ سۇلالىسى دەۋرىدىلا ئىچكىرى ئۆلكىلەرنىڭ خېلى كۆپ جايلىرىغا تارقالغان. جاڭ چەن غەربىي دىيارغا سەپەر قىلىشتىن  ئىلگىرىلا قاشتېشى سودىگەرلىرى ئەينى ۋاقىتتىكى ئېلىمىزنىڭ داڭلىق سودا شەھىرى لوياڭغىچە  بېرىپ، خوتەن قاشتېشى سودىسى بىلەن شۇغۇللانغان ۋە خوتەندىن لوياڭغىچە بولغان مەشھۇر خوتەن قاشتېشى سودا كارۋان يولىنى ئاچقان.

    خوتەن قاشتېشى ھەققىدىكى خاتىرە ۋە تەزكىرىلەر كۆپ بولۇپ، ئۇنىڭ ئىچىدە ھەممىدىن بۇرۇن يېزىلغان ‹‹تارىخىي خاتىرىلەر›› دېگەن تەزكىرىدە ‹‹ئۇدۇننىڭ غەربىدىكى دەريا غەربكە، شەرقىدىكى دەريا شەرققە ئاقىدۇ، ئايىغى لوپنۇر كۆلىگە قۇيۇلىدۇ، بۇ دەريالاردىن ئېسىل قاشتېشى كۆپ چىقىدۇ›› دەپ خاتىرىلەنگەن.

    يەنە ‹‹يىڭى خەننامە. غەربىي يۇرت تەزكىرىسى››دە ‹‹ئۇدۇننىڭ دەريالىرىدىن بىباھا گۆھەر  قاشتېشى كۆپ چىقىدۇ. كىشىلەر ئايدىڭدىمۇ پارقىرىغان جايدىن قاشتېشى تاپالايدۇ›› دەپ خاتىرە قالدۇرۇلغان. جىن پادىشاھلىقىدىكى جاڭ گۇاڭيىلارنىڭ سەپەرنامىسىدە مۇنداق خاتىرىلەنگەن:‹‹ئۇدۇندا ئۈچ دەريا بار، شەرقتە ئاق قاشتېشى دەرياسى، غەربتە كۆك قاشتېشى دەرياسى، ئۇنىڭ غەربىدىكى دەريا قارا قاشتېشى دەرياسى بولۇپ، ھەممىسىدىن چىقىدىغان قاشتېشى سۈزۈكلۈكى ۋە سۈپىتىنىڭ يۇقىرىلىقى بىلەن داڭلىق. بۇ ئۈچ دەريا قاراقۇرۇمدىن باشلىنىدۇ، كەلكۈن سۈيى ئازايغان كۈز پەسلىدە، كىشىلەر بۇ دەريالاردىن قاشتېشى سۈزىدۇ›› .

    تاڭ دەۋرىگە كەلگەندە خوتەن قاشتېشىنى قېزىش ۋە قاشتېشى ئويمىچىلىقى ئالاھىدە روناق تاپقان. يەنە تارىخشۇناس مىرزا ھەيدەر ‹‹ئۇدۇندا ئىككى دەريا بولۇپ، قاراقاش دەرياسى ۋە يۇرۇڭقاش دەرياسى، دەپ ئاتىلىدۇ، بۇ ئىككى دەريادىن دۇنيادا  ئاز تېپىلىدىغان ئېسىل قاشتېشى چىقىدۇ›› دەپ خاتىرىلىگەن. يۈەن سۇلالىسى دەۋرىدە ئۆتكەن ئۇيغۇر شائىرى ما زۇچاڭ ‹‹ئۇدۇننىڭ دەريا ياقىلىرىدا قاشتېشى سۈزۈلىدۇ، بۇ سۈزۈك قاشتاشلىرى شەرقنىڭ يىپەكلىرىگە تېگىشىلىدۇ›› دەپ خاتىرە قالدۇرغان...

    خوتەن قاشتېشى جۇلالىق، سۈزۈك، نەپىس، سىرلىق بولۇپ، ھەرقانداق كىشىنى مەپتۇن قىلىدۇ. ئالتۇن ئىقتىسادىي قىممەتنىڭ سىمۋولى بولغاندەك، خوتەن قاشتېشى بىباھالىقى، خىسلىتىنىڭ چەكسىزلىكى، ساغلاملىققا بولغان شىپالىق رولى بىلەن ئامان –  ئېسەن، بەختلىك تۇرمۇشنىڭ يارقىن سىماسى بولۇپ كەلمەكتە.
## مەنبەلەر
ئۇيغۇرلارنىڭ ئەنئەنىۋى تۇرمۇش ۋاستىسى خۇرجۇن

**خۇرجۇن —** ئۇيغۇرلارنىڭ تۇرمۇشىدا ئىشلىتىش تارىخى ئۇزۇن بولغان ، شۇنداقلا ئۇيغۇر مىللىتىگىلا خاس بولغان مۇھىم تۇرمۇش ۋاستىسىدىن بىرىدۇر . بىز ، ئۇيغۇرلارنىڭ تۇرمۇشتىكى مىللىي خاسلىقى ئەكىس ئەتتۈرۈلگەن ھەرقانداق ئەدەبىيات – سەنئەت ئەسەرلىرىدە خۇرجۇننىڭ مەلۇم ۋاستىلەرنىڭ ياردىمىدە ئەكىس ئەتتۈرۈلگەنلىكىنى كۆرىۋالالايمىز . چۈنكى، خەلقىمىزدە ‹‹ ئۇيغۇرلار بار يەردە خۇرجۇن بار، خۇرجۇن بار يەردە ئۇيغۇرلار بار ›› دەيدىغان گەپ بار.

    مەن خوتەن ۋىلايىتىنىڭ نىيە ناھىيىسىدە كېتىۋاتقىنىمدا ، بىر بوۋاينىڭ ئىچىگە لىق يېمەكلىك قاچىلانغان خۇرجۇننى ئېشەكنىڭ دۈمبىسىگە مىڭ تەسلىكتە ئارتىۋاتقانلىقىنى كۆرۈپ قالدىم ، دە ، بوۋاي بىلەن خۇرجۇن توغرىسىدا پاراڭلىشىش ئىستىگىدە بولدۇم . بوۋاينىڭ ئىسمى مەتقۇربان بارات بولۇپ ، نىيە ناھىيىسىنىڭ ناھىيە بازىرىدا ئولتۇرۇشلۇق دېھقان ئىكەن. بوۋاي، دېھقانچىلىقنىڭ سەل بوش ۋاقىتلىرىدا، ناھىيە بازار ئىچىدە ئۆزى ياسىغان ھەرخىل ياغاچ بۇيۇملىرىنى ئەكىرىپ سودا قىلىدىكەن. بۈگۈنمۇ بوۋاي ئۆيىدىكى تېخى سېتىپ بولالمىغان ياغاچ بۇيۇملىرىنى يىغىشتۇرۇپ ، قەدىنىسى بىلەن خوشلۇشۇپ خۇرجۇنىنى ئېلىپ بازارغا ماڭغان ئىكەن . مەن بوۋاينى سودىدىن قويماسلىق ئۈچۈن ، ئۇنىڭ بىلەن خۇرجۇن توغرىسىدا قىسقىلا پاراڭلىشىپ ، ئۇنىڭ بىلەن خوشلاشتىم.

   بوۋاينىڭ ئېيتىشىچە ، خۇرجۇن ئۇيغۇر خالۋاپچىلىقىنىڭ مۇھىم بىر تۈرى بولۇپ ، ئۇنى مەخسۇس تەربىيىلەنگەن خالۋاپچى ئۇستىلارلا تۇقۇيالايدىكەن. خۇرجۇن ، قىزىل ، كۆك ، يېشىل ، سېرىق ، سۆسۈن قاتارلىق رەڭلىك يىپلارنى گىرەلەشتۈرۈش ئۇسۇلى ئارقىلىق ھەرخىل گۈل نۇسخىلىرى چىقىرىلىپ توقۇلىدىكەن. خۇرجۇن تۈز توقۇلۇپ ، ئىككى تەرىپى كەينىگە ياندۇرۇلۇپ ، يان تەرىپى تىكىلىپ ئاندىن شەكىلگە كەلتۈرۈلىدىكەن . ئاندىن خۇرجۇننىڭ ئېغىزىغا چىرايلىق گىرۋەك چىقىرىلىپ ئىزما بېكىتىلىدىكەن . ئىزما خۇرجۇندىكى نەرسىلەرنىڭ بىخەتەرلىكىنى ساقلاش رولىغا ئىگە ئىكەن. خۇرجۇن ئىككى پاي بولۇپ ، نەرسە – كېرەك يۆتكەشتە تەڭپۇڭلۇقنى ساقلايدىغان بولغاچقا ، ئۇنىڭدىن قاچىلانغان نەرسىلەرنى مەيلى ئادەم دولىسىغا ئارتىپ ماڭسۇن ياكى ئېشەككە ئارتىپ ماڭسۇن ، ئوخشاشلا تەڭپۇڭلۇقنى ساقلاپ كۈچنى تېجەپ قالغىلى بولىدۇ . ئۇ نەرسە – كېرەك قاچىلاپ يۆتكەشتە ، بولۇپمۇ ئۇزۇن سەپەر جەريانىدا ئىشلىتىشكە ناھايىتى ئەپلىك . ئۇنىڭدىن ھاۋا ئۆتۈشۈپ تۇرىدىغان بولغاچقا ، ئىچىگە سېلىنىدىغان نەرسە – كېرەكلەر ئاسان بۇزۇلۇپ قالمايدۇ ھەم ئۇنىڭدا نەرسە – كېرەكلەرنى پاكىز ساقلىغىلى بولىدۇ. ئۇ يېقىنقى يىللاردىن بۇيان، جەمئىيەت تەرەققىياتىغا ئەگەشىپ كۈندىلىك تۇرمۇش ۋاستىسى ئورنىدىن ھالقىپ، سەنئەت بۇيۇمى قاتارىدا ساقلانماقتا.

    خۇرجۇن ئۇيغۇرلارنىڭ تۇرمۇش، مەدەنىيە ئۆرپ – ئادەت ، جۇغراپىيلىك شارائىت قاتارلىقلارنى تەتقىق قىلىشتىمۇ مۇھىم تەتقىقات تېمىسى بۇلالايدۇ.

## مەنبەلەر