open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
رەپ

رەپ بولسا قارا تەنلىكلەر شىۋىسىدىكى سۆز ،«گەپلىشىش»(talking)كە ئوخشاپ كىتىدىغان بۇلۇپ،نىيويورۇكتىكى نامرات قارا تەنلىكلەر ئولتۇراقلاشقان رايۇندىن كىلىپ چىققان.

## '''رەپنىڭ ئالاھىدىلىكى'''
رەپ بولسا قارا تەنلىكلەر شىۋىسىدىكى سۆز ،«گەپلىشىش»(talking)كە ئوخشاپ كىتىدىغان بۇلۇپ،نىيويورۇكتىكى نامرات قارا تەنلىكلەر ئولتۇراقلاشقان رايۇندىن كىلىپ چىققان.

رەپنىڭ ئالاھىدىلىكى بولسا ماشىنىڭ ئاۋاز رىتىمىنى ئارقا كۈۈنۈش قىلغان ئاساستا،تىز سۈرئەتتە بىر قاتار قاپىيداش جۈملىلەرنى دىيىش بۇلۇپ،بۇ خىل شەكىل تىلۋىزىيە پىروگىراممىسى رىياسەتچىلىرنىڭ پىلاستىنكىنى تۇنۇشتۇرغاندا ئىشلەتكەن تىز سۈئەت بىلەن قاپىيداش سۆز خارەكتىرلىك تىلدىن كەلگەن.رەپ مۇزىكىسىنىڭ رىتىمى رىتىملىق vocals نى ئۆز ئىچىگە ئالغان بۇلۇپ مۇزىكا ئۇسلۇبى رىتىمى ھەمرا مۇزىكىدا ئايرىلىپ تۇرىدۇ.ھەمرا مۇزىكا ئادەتتە ئېلىكتىرونلۇق چاۋاك ئۇرۇش بىلەن ئەۋرىشكە(ساناقلىق ئۈزۈلگەن تەبىئى چىش چېقىش) ھەمدە باشقا مۇزىكا ئۈنىنىڭ بىرلىشىشىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

=**رەپنى مەشىق قىلىش ئۇسۇلى **==
رەپنى مەشىق قىلىشنىڭ ئەڭ مۇھىم بولغىنى تەلەپپۇز سۆزى ،ئاندىن كىيىن تىزلىك ۋە ھىسسىيات .،بۇلۇپمۇ ئىنگىلىزچە رەپتە تەلەپپۇزنىڭ ئېنىق بۇلىشى ئەڭ مۇھىم .چۈنكى رەپنىڭ ئېيتىلىشى ئىنتايىن تىز بۇلۇشتىن قەتئىنەزەر ،رەپنىڭ تىلى ئېنىق بۇلىدۇ . ئېنگىلىزچە رەپتە ئۈزلىكسىزلىككە ئەھمىيەت بىرىلىدۇ ،ئېنگىلىزچە رەپنى مەشىق قىلىشتا ،چۇقۇم ئالدى بىلەن ئېنگىلىزچە ماقالىلەرنى ئۈنلۈك،پىششىق ئوقۇش ،ئاندىن تەلەپپۇز،سۈرئەت،تىل سەزگۈرلۈك جەھەتتە مەشىق قىلىش كېرەك ،بۇ جەرياندا يەنە كۆپ مىقتاردا رەپ ناخشىلىرىنى ئاڭلاش لازىم ،ھەمدە ناخشىلارنىڭ تىل سەزگۈرلىكىنى تەپسىلىي ئاڭلاش،دوراش لازىم . رەپنى مەشىق قىلۋاتقاندا ئۈزلۈكسىز مەشىق قىلىشقا ئەھمىيەت بىرىش كېرەك . 

## مەنبەلەر
مۇنتاژ

**مۇنتاژ** بولسا فىلىم ئىشلەپچىقىرىشتا سۈرەتكە ئالغان كۆپ مىقتاردىكى خام ماتىرياللارنى تاللاش،خىللاش،ئاجرىتىش ۋە ئۇلاپ بىرىكتۈرۈش ئارقىلىق ئاخىردا ئازادە باغلانغان،مەنىسى ئۇچۇق،مەركىزى ئىدىيىسى ئېنىق ھەمدە سەنئەت تەسىرى كۈچىگە ئىگە ئەسەرگە ئايلاندۇرۇشتىن ئىبارەت .

## '''مۇنتاژ ھەققىدە '''
مۇنتاژ بولسا فىلىم ئىشلەپچىقىرىشتا سۈرەتكە ئالغان كۆپ مىقتاردىكى خام ماتىرياللارنى تاللاش،خىللاش،ئاجرىتىش ۋە ئۇلاپ بىرىكتۈرۈش ئارقىلىق ئاخىردا ئازادە باغلانغان،مەنىسى ئۇچۇق،مەركىزى ئىدىيىسى ئېنىق ھەمدە سەنئەت تەسىرى كۈچىگە ئىگە ئەسەرگە ئايلاندۇرۇشتىن ئىبارەت . ئامرىكا رېژىسورى گېلفىستىن باشلاپ،بۆلەككە ئايرىپ سۈرەتكە ئالىدىغا ئۇسۇل قوللىنىلىپ،ئاندىن ئايرىپ سۈرئەتكە ئالغان بۆلەكلەرنى بىرلەشتۈرگەن،شۇنىڭ بىلەن مونتاژلىق سەنئىتى بارلىققا كەلگەن.

## '''مۇنتاژلىق سەنئىتى'''
مونتاژلىق سەنئىتى كىنو ئىشلەپچىقىرىش سەنئىتى جەريانىداكەم بولسا بوممايدىغان خىزمەت بۇلۇپلا قالماي،يەنە كىنو سەنئىتىدە يېڭىلىق يارىتىشجەريانىدا ئېلىپ بېرىلىدىغان ئەڭ ئاخىرقى بىر قېتىملىق يېڭىلىق يارىتىش بۇلۇپھىساپلىنىدۇ . فىرانسىيە دەرىجىدىن تاشقىرى يېڭى دۇلقۇن كىنو رېژىسورى گېدارمۇنداق دىگەن:‹مۇنتاژ بولسا كىنو يېڭىلىق يارىتىشىنىڭ رەسمى باشلىنىشى›.

## مەنبەلەر
مېترو

مېترو بولسا يەر ئاستى تۈمۈر يولنىڭ شەكلى بويىچە تەدىرىجى تەرەققى قىلىپ توك كۈچى ئارقىلىق تىز سۈرئەتتە ماڭىدىغان ،كۆپ مىقتاردىكى تۇشۇش ئىقتىدارىغا ئىگە شەھەر رېلىسلىق قاتناش ئۈلگىسى بۇلۇپ،يول لىنيەسى ئادەتتە يەر ئاستى تونىلىدا بۇلىدۇ ،بەزى شەھەر مەركىزى سىرتىدا،يەر ئاستىدىن يەر يۈزىگە چىقىدىغان ھالەتتە ياكى ئاسما كۆۋرۈك ئۈستىدە ماڭىدىغان شەكىلدە بۇلىدۇ .

## '''مېترو ھەققىدە ''
مېترو بولسا يەر ئاستى تۈمۈر يولنىڭشەكلى بويىچە تەدىرىجى تەرەققى قىلىپ توك كۈچى ئارقىلىق تىز سۈرئەتتە ماڭىدىغان،كۆپ مىقتاردىكى تۇشۇش ئىقتىدارىغا ئىگە شەھەر رېلىسلىق قاتناش ئۈلگىسى بۇلۇپ،يوللىنيەسى ئادەتتە يەر ئاستى تونىلىدا بۇلىدۇ ،بەزى شەھەر مەركىزى سىرتىدا،يەرئاستىدىن يەر يۈزىگە چىقىدىغان ھالەتتە ياكى ئاسما كۆۋرۈك ئۈستىدە ماڭىدىغان شەكىلدە بۇلىدۇ .

## '''خۇسۇسىيىتى '''
يەر ئاستى رېلىسىدا توك ئارقىلىقماڭىدىغان ئامىۋى قاتناش پويىزى

تۇنجى مېترو:1863-يىلىدىكى ئەنگىلىيە لوندون مېتروسى

ئەڭ ئۇزۇن يول لىنيەسى:شاڭخەي مېتروسى 577 كىلومىتىر (2015-يىلىغىچە)

## '''مېترونىڭ تىپى'''
A تىپ 

ئۇزۇنلىقى 21-—24 مىتىر ،كۈچكە ئىگە ئۇزۇنلىقى 22.1 مىتىر ،كەڭلىكى 3 مىتىر ، ھەر بىر بۆلەكتىكى ئەڭ كۆپ بولغاندىكى تۇشۇش مىقتارى 310 ئادەم ،ھەر بىر بۆلەك ۋاگۇندا 5 دانە ئىشىك بار .

B  تىپ

ئۇزۇنلىقى 19-21مىتىر ،كۈچكە ئىگە ئۇزۇنلىقى 19.8 مىتىر ،كەڭلىكى 2.8 مىتىر ، ھەر بىر بۆلەكتىكى ئەڭ كۆپ بولغاندىكى تۇشۇش مىقتارى 240 ئادەم ،ھەر بىر بۆلەك ۋاگۇندا 4 دانە ئىشىك بار .

C  تىپ

ئۇزۇنلىقى15-19 مىتىر ، ،كەڭلىكى 2.6 مىتىر ، ھەر بىر بۆلەكتىكى ئەڭ كۆپ بولغاندىكى تۇشۇش مىقتارى 210 ئادەم ،ھەر بىر بۆلەك ۋاگۇندا 4 دانە ئىشىك بار .

L  تىپ 

كۈچكە ئىگە ئۇزۇنلىقى17.8  مىتىر ،كەڭلىكى 2.8  مىتىر ، ھەر بىر بۆلەكتىكى ئەڭ كۆپ بولغاندىكى تۇشۇش مىقتارى 210-220  ئادەم ،ھەر بىر بۆلەك ۋاگۇندا 3  دانە ئىشىك بار .

## مەنبەلەر
مىكى

«**مىكى**» ناملىق كارتون فىلىمنى دىشىنى شىركىتى مەخسۇس ئوقۇش يېشىغا توشمىغان بالىلار ئۈچۈن ئىشلەپچىقارغان يىپيېڭى ئۈچ ئۆلچەملىك كارتون فىلىم بۇلۇپ ،مەزمۇنى قىزىقارلىق ،بالىلارغا قىزىقارلىق كەيپىياتتا سان ،شەكىل ،لوگىكىلىق تەپەككۇر قاتارلىق ئاساسىي ئىقتىدارنى ئۆگىتىدىغان ،ئاتا-ئانا ۋە بالىلار بىرلىكتە كۈرۈپ ھۇزۇرلىنىشقا ماس كىلىدىغان سېستىمىلىق كارتون فىلىم .

## '''فىلىم ۋەقەلىكى'''
بىرىنچى بۈلىمىنىڭ مەزمۇنى : مىكىنىڭ ئۆيىدە چاشقان مىكى تۇرىدۇ ،ئۇنىڭ بىر ئاجايىپ قورال ساندۇقى بار بۇلۇپ ،ھەر قېتىم قىيىنچىلىققا يۇلۇقۇپ ياردەمگە مۇھتاج بولغاندا ،پەقەت يۇقىرى ئاۋازدا ‹پۇرچاق ›دەپ توۋلىسىلا ئاجايىپ قورال ساندۇق كۆز ئالدىدا پەيدا بۇلۇپ لازىملىق قورال بىلەن تەمىلەيدۇ ،كىچىك دوسلار مىكى بىلەن بىرلىكتە مۇۋاپىق قورالنى تاللىغاندىلا قىيىنچىلىقنى ھەل قىلالايدۇ . بۇ كارتون فىلىم ئۇقۇش يېشىغا توشمىغان بالىلارنىڭ سان ۋە لوگىكىلىق تەپەككۇرنى تەرەققى قىلدۇرۇشىغا پايدىلىق بولغان كارتون سېستىمىسى .

ئىككىنچى بۈلىمىنىڭ مەزمۇنى : بۇ كارتون ئۇقۇش يېشىغا توشمىغان بالىلارغا يېڭىچە قىزىقارلىق تۇيغۇ ئەكىلىدىغان ئۈچ ئۆلچەملىك كارتون بۇلۇپ ،مىكى ۋە ئۇنىڭ دوسلىرى بالىلارغا خوشاللىق ئىچىدە بىلىم ئۆگىتىدۇ ۋە ئەقلىل-پاراسىتىنى ئۆستىرىدۇ ،بالىلارغا بىۋاستە ھالدا چۇڭقۇر تەسىر قالدۇرىدۇ ،بۇ كارتوننى بالىلار كۈرۈش جەريانىدا زور خوشاللىقلارنى ئەكىلىدۇ ،بۇ كارتون بالىلارنىڭ ئايرىلماس ھەمراھىدۇر .

## '''پېرسوناژلار ھەققىدە'''
بۇ كارتوندىكى باش پىرسۇناژلار مىكى ،مىنى قاتارلىقلار .

## '''فىلىم خەۋەرلىرى'''
«مىكى»ناملىق كارتون فىلىمنى دىشىنى شىركىتى مەخسۇس ئوقۇش يېشىغا توشمىغان بالىلار ئۈچۈن ئىشلەپچىقارغان يىپيېڭى ئۈچ ئۆلچەملىك كارتون فىلىم بۇلۇپ ،مەزمۇنى قىزىقارلىق ،بالىلارغا قىزىقارلىق كەيپىياتتا سان ،شەكىل ،لوگىكىلىق تەپەككۇر قاتارلىق ئاساسىي ئىقتىدارنى ئۆگىتىدىغان ،ئاتا-ئانا ۋە بالىلار بىرلىكتە كۈرۈپ ھۇزۇرلىنىشقا ماس كىلىدىغان سېستىمىلىق كارتون فىلىم . 

## '''فىلىم ئىشلەش'''
بۇ كارتون فىلىمنى ئىشلىگەن دۆلەت ئامېرىكا ،دىنىشى شىركىتى ئىشلەپ چىقارغان ،2007 -يىلى تارقىتىلغان .

## مەنبەلەر
تام تىزىش

«تام تىزىش» ئويۇنى بولسا روسىيىلىك كىشى كەشىپ قىلغان كىچىك ئويۇن بۇلۇپ،كەشىپ قىلغان ۋاقىت بولسا 1984-يىلى 6-ئاي .

250px|thumb|تام تىزىش

## '''ئاساسلىق مەشغۇلاتى'''
يۆتكەش ،ئايلاندۇرۇش ۋە  ئويۇن ئۆزلىكىدىن چىقىرىپ بەرگەن ھەر خىل خىشلارنى تىزىش،ھەم ئۇ خىشلارنى مۇكەممەل بىر قۇرغا ياكى كۆپ قۇرغا ئايلاندۇرۇپ  يوقىتىش ئارقىلىق نۇمۇرغا ئىرىشىش .

## '''باھا ۋە تەسىرات'''
«تام تىزىش» ئويۇنى بولسا روسىيىلىك كىشى  阿列克谢帕基特诺夫  كەشىپ قىلغان كىچىك ئويۇن بۇلۇپ،كەشىپ قىلغان ۋاقىت بولسا 1984-يىلى 6-ئاي . بۇ ئۇيۇن يالغۇز كىشلىك ئويۇن بۇلۇپ،ئۇيۇن كەشىپ قىلىنغاندىن كىيىن ئىنتايىن مودا بولغان ،كۆپلىگەن كىشىلەرنىڭ ياقتۇرۇپ ئوينىشىغا ئىرىشكەن .

## مەنبەلەر
گىراممىي مۇكاپاتى

گىراممىي مۇكاپاتى（格萊美獎 ,Grammy Awards） ئامېرىكا ئۈن ساھەسى ۋە دۇنيا ئۈن ساھەسىدىكى ئەڭ مۇھىم مۇكاپات تۈرىنىڭ بىرى بۇلۇپ ،ئامېرىكا دۆلەتلىك ئۈن سەنئەت پەن-تېخنىكا ئىنىستوتى（Recording Academy） مۇكاپات بىرىشكە مەسئۇل .

## '''مۇكاپات ھەققىدە '''
گىراممىي مۇكاپاتى（格萊美獎） ئامېرىكا ئۈن ساھەسى ۋە دۇنيا ئۈن ساھەسىدىكى ئەڭ مۇھىم مۇكاپات تۈرىنىڭ بىرى بۇلۇپ ،ئامېرىكا دۆلەتلىك ئۈن سەنئەت پەن-تېخنىكا ئىنىستوتى（Recording Academy） مۇكاپات بىرىشكە مەسئۇل . ئىنىستوت ئۈن ساھەسىدىكى كەسپى شەخىسلەرسىن تەركىپ تاپقان بۇلۇپ ،ئالدىنقى يىلدىكى  ئوتتۇرا كەسىپ ساھەسىدىكى ئالاھىدە ياخشى نەتىجىنى مۇكاپاتلاشنى مەقسەت قىلغان .

## '''مۇكاپاتلايدىغان ئوبىكىت'''
بۇ مۇكاپات مۇزىكا كەسپىدە كۆزگە كۈرۈنگەن نەتىجىگە ئىرىشكەنلەرگە تارقىتىلىدۇ ،ئالدىنقى يىلدىكى  ئوتتۇرا كەسىپساھەسىدىكى ئالاھىدە ياخشى نەتىجىنى مۇكاپاتلاشنى مەقسەت قىلغان .

## '''مۇكاپات ئىناۋىتى'''
گىراممىي مۇكاپاتى ئامېرىكىدىكى تۆت چوڭ ئاساسلىق مۇزىكا مۇكاپاتىنىڭ بىرى بۇلۇپ،كىنو ساھەسىدىكى ئوسكار مۇكاپاتىغا ئوخشاپ قالىدۇ ،بۇ مۇكاپات ھەر ئىككى يىلدا بىر قېتىم تارقىتىلىدۇ .

گىراممىي مۇكاپاتىغا دۇنيادىكى مۇزىكىشۇناسلارنىڭ ئىنتايىن ھەۋەس قىلىشىغا سەۋەپ بولغىنى ئامېرىكا يەر شارى بويىچە مودا مۇزىكا مەركىزى ،ئەڭ يۇقىرى مودا مۇزىكا سەۋىيىسىنىڭ ۋەكىلى بۇلۇشتەك سەۋەپتىن باشقا بۇ مۇكاپاتتا  نۇپۇزلۇق،كەڭ كۆلەملىك تەسىر كۈچكە ئىگە بۇلۇش ،باراۋەر بۇلۇش  قاتارلىق ئامىللار بار .
## مەنبەلەر

تۈر:مۇكاپات
ئات كۈچى

ئات كۈچى-مېخانىزملارنىڭ قۇۋۋەت بىرلىكى بولۇپ، ئەنگلىيىدە بارلىققا كەلگەن. دەسلەپتە ئۇ پار ماشىنىسىنىڭ ئىش ئۈنۈمىنى ھېسابلايدىغان ئۆلچەم بىرلىكى ئىدى. ئەينى ۋاقىتتا بۇ ئۆلچەم بىرلىكى بىر ئاتنىڭ بىر سېكۇنت ئىچىدە 75 كىلوگرام سۇنى بىر مېتر ئېگىزلىككە تارتىپ چىقىرالايدىغانلىقىغا ئاساسەن بېكىتىلگەن بولۇپ، كېيىن بارلىق مېخانىزملارنىڭ قۇۋۋەت بىرلىكى قىلىپ ئىشلىتىلگەن. بىر ئات كۈچى 75 KG. m/sek قا تەڭ.
مۈشۈك بىلەن چاشقان

مۈشۈك بىلەن چاشقان بولسا مىگاۋمېي كىنوچىلىق شىركىتى 1939-يىلى ئىشلەپچىقارغان كارتون فىلىم . 1940-يىلى 2-ئاينىڭ 10-كۈنى ئامېرىكىدا تۇنجى قېتىم قۇيۇلغان .

" مۈشۈك بىلەن چاشقان " ناملىق كارتون فىلىم مۈشۈك بىلەن چاشقان ئوتتۇرسىدىكى جېدەلنى ئالاھىدىلىك قىلغان ،ئوت بىلەن سۇدەك چىقىشالمايدىغان مۈشۈك بىلەن چاشقان يەنى توم بىلەن جېررىي ئوتتۇرسىدىكى جېدەللەر تەسۋىرلەنگەن .

## '''فىلىم ۋەقەلىكى'''
مۈشۈك بىلەن چاشقان ھىكايىسى ۋەقەلىكى ئائىلە مۈشىكى توم بىلەن چاشقان جېررىينى بويلاپ تەرەققى قىلىدۇ ،توم بولسا كۈچلۈك ھالدا بىر ئائىلىدە تۇرۋاتقان چاشقاننى قولغا چۈشۈرۈشنى ئۈمۈد قىلىدۇ ،ھەمدە ئۈزلۈكسىز ھادابىزار قىلارلىق مېھماننى  بۇ ئۆيدىن ھەيدەپ چىقىرىش ئۈچۈن تىرىشىدۇ ،گەرچە توم  ھەمىشە  مەغلۇپ بولسىمۇ ،ئەمما جېررىينى قوغلاش جەريانىدىكى ئالغان ھۇزۇرى قېررىينى قولغا چۈشۈرگەندىن كىيىنكى ئالغان ھۇزۇرىدىن ئېشىپ چۈشىدۇ ،شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا  توم كارتۇن فىلىمدا دائىم پالتا ،مىخ ،پارتىلاتقۇچ دۇرا ،پوجاڭزا قاتارلىق زورارۋانلىق ئەسۋاپلىرى ياكى قاپقاننى  ئىشلىتىپ جېررىيگە تاقابىل تۇرىدۇ ،لىكىن جېررىي ئىنتايىن زېرەك بۇلۇپ ،تومنىڭ ھىيلە – نەيرەڭلىرى دەل ئۇنىڭ ئەكسىنچە نەتىجە بىرىدۇ  ،تومغا ئۈزى قىلغان ئەسكىلىكنىڭ ئاقىۋىتىنى ئۈزىگە تارتقۇزىدۇ .بۇ كارتون فىلىمدا ھايۋاناتلار ئوتتۇرسىدىكى كۈچلۈكلەرگە تايىنىپ ئاجىزلارنى بوزەك قىلىشتەكۋەھشىيلىك  يوق بۇلۇپ ،پەقەت توم بىلەن جېررىي ئوتتۇرسىدىكى كۈندىلىك ئۇششاق –- چۈششەك ئىشلار ۋە جېدەل

## '''پېرسوناژلار ھەققىدە'''
كارتون فىلىمدىكى توم بولسا دائىم مەككارلىق  بىلەن ھىيلە -–نەيرەڭلەرنى قوللۇنۇپ جېررىيگە تاقابىل تۇرىدۇ  .

جېررىي بولسا ھەمىشە  تومنىڭ ھىيلە –نەيرەڭلىرىدىكىنۇقسانلاردىن پايدىلىنىپ  بوشلۇقتىنپايدىلىنىپ تومنىڭ زىيانكەشلىكىدىن قېچىپ قۇتىلىدۇ ھەم ئۆچ ئالىدۇ .

## '''فىلىم خەۋەرلىرى'''
مۈشۈك بىلەن چاشقان بولسا مىگاۋمېي كىنوچىلىق شىركىتى 1939-يىلى ئىشلەپچىقارغان كارتونفىلىم . 1940-يىلى 2-ئاينىڭ 10-كۈنى ئامېرىكىدا تۇنجى قېتىم قۇيۇلغان .

" مۈشۈك بىلەن چاشقان " ناملىق كارتون فىلىم مۈشۈك بىلەن چاشقانئوتتۇرسىدىكى جېدەلنى ئالاھىدىلىك قىلغان ،ئوت بىلەن سۇدەك چىقىشالمايدىغان مۈشۈكبىلەن چاشقان  يەنى توم بىلەن جېررىيئوتتۇرسىدىكى جېدەللەر تەسۋىرلەنگەن .

## '''فىلىم ئىشلەش'''
بۇ كارتون جىلىمنى ئىشلىگەن دۆلەت ئامېرىكا ،رېژىسور ۋە سىنارىست بولسا William Denby "Bill" Hanna .
## مەنبە
بۇغرا

thumb|401x401px
**بۇغرا** (خاقانىيە: بُغْرا؛ لاتىن: Bughra؛ كرىل: Буғра) ئەركەك تۆگە.

## مەنبەلەر
ئەڭ تۆۋەن تۇرمۇش كاپالىتى سىستېمىسى

يەنە «جەمئىيەتنىڭ ئەڭ تۆۋەن كاپالەت تۈزۈمى» دەپمۇ ئاتىلىدۇ. نامرات نوپۇسلارنى شۇ جاينىڭ ئەڭ تۆۋەن تۇرمۇش كاپالىتى ئۆلچىمى بويىچە پەرقلىق قۇتقۇزۇش تۈزۈمى ئېلىپ بېرىلىدۇ، يەنى پۇقرالارنىڭ كىرىم سەۋىيىسى ئەڭ تۆۋەن تۇرمۇش كاپالەت سىزىقىدىن تۆۋەن بولغاچقا مەۋجۇت بولۇپ تۇرالمىغاندا، دۆلەت ۋە جەمئىيەتتىن نەق پۇل ۋە ماددىي قۇتقۇزۇشقا ئېرىشىش تۈزۈمىنى ئورۇنلاشتۇرۇشقا ھوقۇقلۇق. ئەڭ تۆۋەن تۇرمۇش كاپالىتى ئۆلچىمىنى بېكىتىشتە ئۆلچەملىك مۆلچەرلەش قانۇنى، ئېنگېل كوئېففىتسېنتى ئۇسۇلى، كىرىم نىسبىتى قانۇنى قاتارلىق كۆپ خىل ئۇسۇللار بار.

## مەنبەلەر
قەتۋان ئ‍ۇرۇشى

**قەتۋان ئۇرۇشى** (فارسچە: جنگ قطوان؛ ئۆزبېكچە: Qatvon jangi؛ كرىلچە: Қәтван Уруши) 1141 - يىلى 9 - ئاينىڭ 9 - كۈنى، قىتانلار بىلەن غەربىي قاراخانىي-سەلجۇقىي بىرلەشمە قوشۇنى ئارىسىدا، سەمەرقەند يېنىدىكى قەتۋان چۆلىدە يۈز بەرگەن، قىتانلارنىڭ مۇتلەق غەلبىسى بىلەن ئاخىرلاشقان ئۇرۇش.

## تارىخىي ئاراقا كۆرۈنۈش
1034 - يىلى قارا قىتان يىلوداشى بالاساغۇننى پايتەخت قىلىدۇ ۋە 1136 - يىلى قاراخانىيلارنىڭ پايتەختى قەشقەرنى بېسىۋالغاندىن كېيىن، ماۋەرائۇننەھرنى بېسىۋىلىشقا جىددىي تەييارلىق قىلىدۇ. قىتانلار شاش (تاشكەنت) ۋە پەرغانىگە ھەم زەرەپشان، قاشقا دەريا ۋادىلىرىغا ھۇجۇم قىلىشقا باشلايدۇ. 1138 - يىلى غەربىي قاراخانىيلارنىڭ خانى مەھمۇدخان II بىلەن گورخان ئارىسىدا، خوجەنت يېنىدا ئۇرۇش بولىدۇ. مول ئۇرۇش تەجرىبىلىرىگە ئىگە گورخان مەھمۇدخان II نى ئېغىر مەغلۇبىيەتكە ئۇچرىتىدۇ. ئىككى ئوتتۇرىدا يارىشىش توختامنامىسى تۈزۈلىدۇ. قىتانلار توختامنامە بويىچە، ئۇلاردىن ئولپان ئېلىش ھوقۇقىغا ئىگە بولۇپ، شۇنىڭ بىلەن قانائەتلىنىپ ئارقىغا قايتىدۇ.

خوجەنتتىكى مەغلۇبىيەتتىن كېيىن، مىلادىنىڭ 1139 - يىلى خارەزىم شاھى ئاتسىز ماۋەرائۇننەھرىگە بېسىپ كىرىپ، بۇخارانى ئالدى. شۇنىڭدىن كېيىن، غەربىي قاراخانىيلار تەركىبىدكى قارلۇقلار ئىسيان كۆتۈردى. قارلۇقلار ئىسيانىنى گورخان قوللىدى. غەربىي قاراخانىيلار گورخاننىڭ بۇ ئىسيانىنى قوللىغانىلىقىغا قارشى تۇردى.

## ئۇرۇش جەريانى
گورخان 1138 - يىلى غەربىي قاراخانىيلار بىلەن تۈزگەن كېلىشىمنى بۇزۇپ، 1141 - يىلى 50 مىڭ قارلۇقنى ئۆز ئىچىگە ئالغان 100 مىڭ كىشىلىك قوشۇننى باشلاپ، غەربىي قاراخانىيلارنىڭ پايتەختى سەمەرقەندكە قاراپ يۈرۈش قىلدى. مەھمۇدخان II بىلەن سۇلتان سەنجەرنىڭ 100 مىڭ كىشىلىك (بەزى مەنبەلەردە 70 مىڭ كىشلىك) بىرلەشمە قوشۇنلىرى سەمەرقەند يېنىدىكى قەتۋان چۆلىدە توپلاندى. 1141 - يىلى 9 - ئاينىڭ 9 - كۈنى، قىتانلار بىلەن غەربىي قاراخانىيلار ئارىسىدا، قەتۋان چۆلىدە ناھايىتى قاتتىق ئۇرۇش بولدى.  

ئۇرۇشتا يېلۇ داشى گورخان دېزوڭ قىتان ئۇرۇش تاكتىكىسىنى قوللاندى: ياۋ قوشۇنىنى يانداپ ئايلىنىپ ئۆتۈپ قاپ بېلىدىن تېگىش قىلىش. ئۇ قوشۇننى ئۈچكە بۆلۈپ، ھەربىر قوشۇنغا ئ‍ۆزىگە تېگىشلىك ياۋ قوشۇنىنى قورشاۋغا ئېلىشنى باش ۋەزىپە قىلىپ تاپشۇردى.  

سۇلتان سەنجەرمۇ قوشۇنىنى مەركەز، ئوڭ ۋە سول قاناتلارغا بۆلۈپ، ئۆزى مەركەزى قوشۇنغا باشلامچىلىق قىلدى. ئ‍ىككى قانات كەينى تەرەپتىن كەلگەن قىتانلارنىڭ قورشاۋىغا ئېلىنغاندىن كېيىن سۇلتان سەنجەر باشچىلىقىدىكى قوشۇن تەرتىپسىزلەرچە چېكىنىشكە باشلاپ دەرغام قانىلىغا يېقىن بىر كېچىككە قاپسىلىپ قېلىپ، يۈزلىگەن چېرىك دەريادا ياكى قانالدا تۇنجۇقۇپ ئۆلدى. سۇلتان سەنجەر يېنىدىكى 300 ئاتلىق چېرىكى بىلەن قورشاۋنى بۆسۈپ چىقىپ تىرمىز تەرەپكە قېچىپ كەتتى. 

## ئاقىۋەت
قەتۋان ئۇرۇشىدا، قاراخانىيلار بىلەن سەلجۇقىلارنىڭ قوشۇنلىرىدىن 30 مىڭدىن 70 مىڭغىچە مۇسۇلمان شېھىد بولغان دېيىلىدۇ. سۇلتان سەنجەرنىڭ خانىشى (قاراخانى بېكەسى) تۈركان خاتۇن ئەسىرگە چۈشتى. 

قەتۋان ئۇرۇشىدىن كېيىن، گورخان 3 ئاي (90 كۈن) سەمەرقەندتە تۇرۇپ كەرمەنەگە كەتتى. غەربىي قاراخانىيلار دۆلىتى قىتانلارغا سېلىق تۆلەش شەرتى بىلەن ئۆز مۇستەقىللىقىنى ساقلاپ قالدى.

## ئالاقىدار
## مەنبەلەر
ماغزاپ تىياتىر

ماغزاپ تىياتىر (ئېنگلىزچە: soap opera) ئادەتتە ناھايىتى ئۇزاق داۋاملىشىدىغان تېلۋىزىيە ياكى تور تىياتىرلىرىدۇر. ماغزاپ تىياتىرلارنىڭ ئىشلەش چىقمى تۆۋەن، بىر قانچە داڭلىق باش ئارتىسلار رول ئالغان،  كۆپىنچە ھالدا مىڭ يىللاردىن بۇيان سۆزلەپ ھېرىپ كەتكەن مۇھەببەت ۋە ئاشىق تېملىرىنى ئاساس قىلغان بىر خىل تىياتىر تۈرىدۇر. ماغزا تىياتىرلار كىشلەرنىڭ بىكار ۋاقتىنى بىر تەرەپ قىلىشتىكى ياخشى تاللاش. كورىيە تىياتىرلىرى (ك-تىياتىر)، مېكىسكا تىياتىرلىرى (تېلېنوۋا)، تۈركىيە تىياتىرلىرى (دىزى) دەل مۇشۇ خىل ماغزاپ تىياتىرلارنىڭ تىپىك مىساللىرىدۇر.
## مەنبەلەر
ئىشخانا بىناسى (ئوفىس بىناسى)

ئىشخانا بىناسى (ياكى ئوفىس بىناسى؛ ئېنگلىزچە: Office building; خەنچە: 写字楼) ئادەتتە تۇرالغۇ قىلىشق بولمايدىغان، پەقەت شىركەت ياكى كارخانىلارنىڭ تەشكىلات باشقۇرۇش، قارار چىقىرىش، ئىستىراتىگيە بېكىتىش، ۋە باشقا قەلەم-قەغەز، كومپىيۇتېر بىلەنلا قىلدىغان ئىشلار ئېلىپ بېرىلدىغان بىر خىل ئىشخانا بىناسىدۇر. ئىشخانا بىناسىدا ئادەتتە كىچىك، ئوتتۇرانچى، چوڭ ھەرخىل تىپتىكى ئىشخانىلار بولىدۇ، بۇلارنىڭ بەزىلىرى يېغىن ئۈچۈن، يەنە بەزىلىرى مۇزاكىرە، مۇنبەر ئۈچۈن ھازىرلانغان بولىدۇ. ئۇنىڭدىن باشقا يەنە ھاجەتخانا، تاماق يېيىش ئورنى، توڭلاتقۇ، پىرىنت ۋە كوپىيە قىلىش ئەسۋابلىرى (پىرىنتېر ۋە كۆپەيتىش ماشنىسى)، ئارام ئېلىش ئورنى، قۇلۇپلاش ساندۇقىلىرى، قازىناق، كۈتۈپخانا، تاماكىخانا قاتارلىق باشقا ئورۇن ۋە ئەسۋابلارمۇ لايىچەلەنگەن بولىدۇ.

## ئالبۇم

ھۆججەت:Münster, LVM -- 2017 -- 9343-7.jpg|بىر ئىشخانا بىناسى 
ھۆججەت:Münster, LVM, Bürogebäude -- 2013 -- 5149-51.jpg|بىر ئىشخانا بىناسى
ھۆججەت:Eisenhower Executive Office Building Washignton DC.jpg|بىر ئىشخانا بىناسى
ھۆججەت:Münster, WestLotto -- 2013 -- 3296.jpg|بىر ئىشخانا بىناسى
ھۆججەت:Aerial view of Apple Park dllu.jpg|ئالما شىركىتنىڭ ئىشخانا بىناسى
ھۆججەت:One World Trade Center in Winter with Trees.jpg|بىر ئىشخانا بىناسى

## مەنبەلەر
يامان بولىدۇ (ئۇيغۇر كۈلتۈرى)

يامان بولىدۇ (باشقىچە تەلەپپۇزى: يامان بولىدۇ، يامان بۇلىدۇ؛ لاتىنچە: Yaman Bolidu) ئۇيغۇرلارنىڭ تەڭىرىزىم دەۋىردىن باشلانغان، بۇددىزىم، ئىسلامىيە دەۋىردىمۇ يوقالماي ساقلىنىپ كەلگەن، ھازىرقى جەمىئيەتكە ناھايىتى ماس كېلدىغان ئەڭ ئىلغان ئەخلاق كۈلتۈرىنىڭ نەۋقىران يۇلتۇزى. 

يامان بولىدۇ دېگەنلىك مەلۇم ئىشنى قىلسا بولمايدۇ (ئەخلاق، نىزام، مىللى كۈلتۈر، ئۇلۇس كۈلتۈرى ۋە باشقا جەھەتتىن)، ئەگەر قىلىپ سالسا تەڭىرنىڭ جازاسىغا ئۇچرىشىشى مۇمكىن دېگەنلىكتۇر. يامان بولىدىغان ئىش-ھەركەتلەر، سۆزلەرنىڭ قانۇن بىلەن ھېچقانداق مۇناسىۋىتى يوق. ئۇ پۈتۈنلەي ئەخلاق مەسلىسى. يامان بولىدۇ قارىشى ئۇيغۇر ۋە باشقا تۈركىي ئودۇن بودۇنلارنىڭ نەچچە مىڭ يىللار مابەيىنىدە يوقاتماي ساقلاپ كەلگەن ئەڭ ئېسىل خىسلىتى.

## يامان بولىدۇ مىساللىرى

# سۇغا سىيسە يامان بولىدۇ. 
# كېچىسى تىرناق ئالسا يامان بولىدۇ. 
# دەرياغا، ئېرىققا، باشقا سۇ مەنبەلىرىگە تەرەت قىلسا، بۇلغىسا، ۋە كىر يۇيسا، مەينەت قىلسا يامان بولىدۇ. 
# (سودا-تىجارەتتە) كەچۋاقتى پۇل ئالسا يامان بولىدۇ. 
# تىرناقنى ئېلىپ يىغىپ ئەخلەت تۇڭىغا تاشلىمىسا يامان بولىدۇ. 
# باشقىلارنىڭ يامان گېپنى قىلسا، غەيۋەت قىلسا يامان بولىدۇ. 
# مۈشۈكنى ئۆلتۈرۈپ قويسا بولمايدۇ. 
# ھايۋاناتلارنى قىينىسا يامان بولىدۇ. 
# ئاياللارنىڭ كۆتىگە، مەيدىسىگە، يوتىسىغا تىكىلىپ قارىسا يامان بولىدۇ. 
# تۇزغا، ناننىڭ ئۇۋاقلىرىغا دەسسىسە يامان بولىدۇ. 
# ئۆتنىنى ۋاقتىدا قايتۇرمىسا يامان بولىدۇ. 
# غۇم ساقلىسا يامان بولىدۇ. 
# ئىنسانغا زىيانسىز قۇش جانىۋارلارنى ئۆلتۈرسە يامان بولىدۇ. 
# سۇغا تۈكۈرسە يامان بولىدۇ. 

## مەنبەلەر

# https://www.uyghur-archive.com/misranim/thread-51063-1-1.html
Amar moto

Amar Moto: Your One-Stop Destination for Technology, Health, Education, and Recipe [./https://web.archive.org/web/20230325170903/https://www.amarmoto.xyz/ Content]
ئادەتتىكى ئاممىۋى خامچوت

ئادەتتىكى جامائەت خامچوتى باجنى ئاساسىي گەۋدە قىلغان مالىيە كىرىمى بولۇپ، خەلق تۇرمۇشىغا كاپالەتلىك قىلىش ۋە ياخشىلاش، ئىقتىسادى، ئىجتىمائىي تەرەققىياتنى ئىلگىرى سۈرۈش، دۆلەت بىخەتەرلىكىنى قوغداش، دۆلەت ئاپپاراتلىرىنىڭ نورمال يۈرۈشۈشىشىنى ساقلاش قاتارلىق جەھەتلەردىكى كىرىم-چىقىم خامچوتىغا ئورۇنلاشتۇرۇلىدۇ.
## مەنبەلەر
دېھقانچىلىق

ئىنسانلار بىئولوگىيىلىك جانلىقلار ۋە تەبىئىي كۈچلەردىن پايدىلىنىپ ، ئۆز ئەمگىكى ئارقىلىق بىئولوگىيىلىك ھاياتلىق جەريانىنى كۈچەيتىدۇ ۋە كونترول قىلىدۇ ، شۇنداق قىلىپ ئىنسانلار ئېھتىياجلىق بولغان ماددى مەھسۇلات ئىشلەپچىقىرىش بۆلۈمىگە ئېرىشىدۇ. تار مەنىدىكى دېھقانچىلىق تېرىشنى كۆرسىتىدۇ ، دېھقانچىلىق بولسا كەڭ مەنىدىن ئېيتقاندا دېھقانچىلىق ، ئورمانچىلىق ، باقمىچىلىق ۋە بېلىقچىلىقتىن ئىبارەت تۆت تارماقنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
## مەنبەلەر
تىزلەتمە دۇنيا

**تىزلەتمە دۇنيا** ناملىق بۇ كارتون فىلىمدە ھەممە ئادەم ئىشلىتىۋاتقان نامى «نېرۋا تۇتاشتۇرۇش قۇرۇلمىسى» بولغان تېرمىنال ئۈسكۈنىسىدە ۋەقە يۈز بەرگەن، تۇرمۇشىنىڭ يېرىمى دىگۈدەك ھەممىسى مۇشۇنداق تور دۇنياسىدىكى يىراق بولمىغان كەلگۈسىگە قۇرۇلغانلىقى بايان قىلىنغان.

## فىلىم ۋەقەلىكى
تىزلەتمە دۇنيا ناملىق بۇ كارتون فىلىمدە ھەممە ئادەم ئىشلىتىۋاتقان نامى «نېرۋا تۇتاشتۇرۇش قۇرۇلمىسى» بولغان تېرمىنال ئۈسكۈنىسىدە ۋەقە يۈز بەرگەن، تۇرمۇشىنىڭ يېرىمى دىگۈدەك ھەممىسى مۇشۇنداق تور دۇنياسىدىكى يىراق بولمىغان كەلگۈسىگە قۇرۇلغانلىقى بايان قىلىنغان.

سېمىز بولغانلىقىدىن بوزەك قىلىنغان تولۇقسىز ئوتتۇرا مەكتەپ ئوقۇغۇچىسى تىيەن چۈنشۆ، بىر تەەرپتىن قارغاشقا تولغان رېئال كەچۈرىدۇ، يەنە بىر تەرەپتىن مۇكۇپ مەكتەپ ئىچىدە توردىكى تام توپ ئويۇنىدىكى نۇمۇرىنى ئەڭ يۇقىرى چەككە كۆتۈرىدۇ.

## كۆرۈش مەنزىلى
## مەنبەلەر
تۇرتاي دېھقانچىلىق مەيدانى

**تۇرتاي دىھقانچىلىق مەيدانى**نىڭ ئەسلى نامى قىزىل بايراق دىھقانچىلىق مەيدانى بۇلۇپ، 1958-يىلى قۇرۇلغان. تۇرتاي دېھقانچىلىق مەيدانى گەز دەرياسىنىڭ يەلپۈگۈچسىمان چۆكۈندە گىرۋەكىنىڭ، ئاقتۇ ناھىيەسىنىڭ شەرق تەرىپىگە جايلاشقان شىمالىي قىسمى قەشقەر ۋىلايىتىنىڭ قەشقەر كوناشەھەر ناھىيەسى بىلەن قوشنا، شەرقىي شىنجاڭ ئىشلەپچىقىرىش قۇرۇلۇش بىڭتۇەن يېزا ئىگلىك 3-دېۋىزىيە 41-تۇەن ۋە قەشقەر يېڭىشەھەر ناھىيىسى بىلەن چېگرىلىنىدۇ،شەرقتە جامالتېرەك يېزىسى بىلەن تۇتىشىدۇ،غەرب،جەنۇبىي پىلال يېزىسى بىلەن تۇتىشىدۇ.

## '''قىسقىچە مەزمۇنى'''
### قىسقىچە تۇنۇشتۇرلىشى
تۇرتاي دىھقانچىلىق مەيدانىنىڭ ئەسلى نامى قىزىل بايراق دىھقانچىلىق مەيدانى  بۇلۇپ، 1958-يىلى قۇرۇلغان. تۇرتاي دېھقانچىلىق مەيدانى گەز دەرياسىنىڭ يەلپۈگۈچسىمان چۆكۈندە گىرۋەكىنىڭ، ئاقتۇ ناھىيەسىنىڭ شەرق تەرىپىگە جايلاشقان  شىمالىي قىسمى قەشقەر ۋىلايىتىنىڭ قەشقەر كوناشەھەر ناھىيەسى بىلەن قوشنا، شەرقىي شىنجاڭ ئىشلەپچىقىرىش قۇرۇلۇش بىڭتۇەن يېزا ئىگلىك 3-دېۋىزىيە 41-تۇەن ۋە قەشقەر يېڭىشەھەر ناھىيىسى بىلەن چېگرىلىنىدۇ،شەرقتە جامالتېرەك يېزىسى بىلەن تۇتىشىدۇ،غەرب،جەنۇبىي پىلال يېزىسى بىلەن تۇتىشىدۇ.شەرقتىن غەربكە كەڭلىكى ئالتە كىلومېتىر،جەنۇبتىن شىمالغا ئۇزۇنلۇقى 12 كىلومېتىر،ئومۇمىي كۆلىمى 43 كۋادرات كىلومېتىر.

تۆرتاي دېھقانچىلىق مەيدانى  شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى ئاقتۇ ناھىيىسىگە جايلاشقان.«تۇرتاي»دېگەن سۆز ئۇيغۇر تىلىدىكى        «چىلانتورۇق تايچاق»دېگەن مەنىدە.مەيدان ئاقتۇ ناھىيە بازىرى بىلەن بولغان ئارىلىقى12كىلۇمىتىر، تۈز سىزىق ئارىلىقى بۇلسا8كىلومېتىر كېلىدۇ.قەشقەرگە بارىدىغان ئاساسلىق غول يول بىلەن بۇلغان ئارىلىقى1.5كىلۇمىتىر كىلىدۇ،قاتنىشى قۇلاي.2010 - يىلى رايونغا قاراشلىق سەككىز ئىشلەپچىقىرىش ئەترىتى، بىر مەمۇرىي كەنتتىكى 1300ئائىللىكىن6000ئۆپچۆرىسىدەنۇپۇس بارلىقى ئىنىقلانغان.مەيدان بويىچە تېرىلغۇ يەر كۆلىمى 1200 گېكتار، چىلانلىق كۆلىمى733.3 گېكتار بۇلغان. 

يېقىنقى يىللادىن بۇيان، تۆرتاي دېھقانچىلىق مەيدانى مەۋقەنى ئەمەلىيەتكە قويۇپ ، بايلىقلارنى بىرىكتۈرۈش، 1 - كەسىپنىڭ ئەۋزەللىكىنى پائال جارى قىلدۇرۇپ ، سىجىل ئىلگىرى سۈرۈپ ، كەسىپ قۇرۇلمىسىنى تەڭشەش ، ئۈزلۈكسىز تەرەققىيات ئەندىزىسىدە يېڭىلىق يارىتىپ ، ئېكولوگىيىلىك يېزا ئىگىلىكى ۋە ئېكولوگىيەلىك ساياھەت يولى پىلانىنى يۇلغا قۇيۇپ ، « كىچىك دېھقانچىلىق مەيدانى« ئۈزلۈكسىز ئىلگىرىلەشنىڭ چوڭ ئېنېرگىيەسىگە ئىرىشتى . 2015 - يىلى، دېھقانچىلىق مەيدانلىرىنىڭ ئىشلەپچىقىرىش قىممىتى61مىليۇن660مىڭ يۈەن بۇلغان ، بۇنىڭ ئىچىدە 1 - كەسىپنىڭ ئىگىلىگەن قىسمى50مىيۇن يۈەندىن ئىشىپ كەتكەن، دېھقان، چارۋىچىلارنىڭ كىشى بىشىغا ئوتتۇرىچە ساپ كىرىمى 5723 يۈەن،ئاپتونوم ئوبلاست بۇيىچە ئالدىنقى قاتاردا تۇرىدۇ. ئاساسلىق زىرائەت تۈرى  كىۋەز،بۇغداي،قۇناق،چىلان قاتارلىق ئىقتىسادىي زىرائەتلەرنى تىرىيدۇ.

### تەبىئىي مۇھىتى
تۆرتاي دېھقانچىلىق مەيدانى دېڭىز يۈزىدىن ئوتتۇرىچە ئېگىزلىكى مېتىر ، يىللىق ئوتتۇرىچە تېمپېراتۇرىسى 9 ℃، يەر ئاستى سۇ ئورنى بىر قەدەر يۇقىرى . ھاۋا كىلىماتى ئىللىق قۇرغاق ، ( 2008 ) ھاۋاسى مۆتىدىل بولۇپ ، يېقىشلىق، بىر ئاي ئوتتۇرىچە ھاۋا تېمپېراتۇرىسى _ 6.3 ℃ ، 7 - ئايدا ئوتتۇرىچە تېمپېراتۇرا 25.1 ℃ قا يېتىدۇ ، قىروسىز مەزگىلى 221 كۈن . تۇپراق توپىسى كۆپرەك بولىدۇ ، چىملىق توپىسى، ئاز مىقداردا سۇغىرىپ لاتقىلاشقان تۇپراق بار . ئاساسىي غول ئۆستەڭ كۆتۈرمە مۇنارى ، ئېرىق ، گەز دەرياسىنىڭ سۈيى بىلەن سۇغىرىلىدۇ . ئاساسلىق دېھقانچىلىق زىرائەتلىرىدىن بۇغداي، كۆممىقوناق،چىلان، كىۋەز. 

## مەنبەلەر
غالجىرانە ھايۋاناتلار شەھىرى

بۇ فىلىمدە، بارلىق ھايۋانلار تىنچلىقتا بىللە ياشاۋاتقان بىر ھايۋاناتلار شەھىرى بايان قىلىنغان، توشقان جۇدى ئۆزى، تىرىشىپ كۈرەش قىلىش ئارقىلىق ئۆزىنىڭ بالىلىق چاغلىرىدىكى ئارزۇسى، يەنى ھايۋانات ساقچىسى بولۇش ئارزۇسىنى ئەمەلگە ئاشۇرغانلىق ھەققىدە ھېكايە بايان قىلىنغان . بۇ فىلىم 2016-يىلى 3-ئاينىڭ 4-كۈنى قويۇلغان. 2016-يىلى 12-ئايدا، «غالجىرانە ھايۋانلار شەھىرى» 2016-يىللىق ئامېرىكا كىنو ئىلمىي جەمئىيىتى تەرىپىدىن 10 ياخشى كىنو بولۇپ باھالانغان . 

## '''قىسقىچە مەزمۇنى'''
«غالجىرانە ھايۋاناتلار شەھىرى» دېسنىي شىركىتىنى ئىشلىگەن  D3 كارتون فىلىم، رىچچى موئور ، بايېرن ئبببرد خوۋارد ۋە جېراند بۇش بىرلىكتە رېژىسسورلۇق قىلغان ، جىننى ف گوۋدۋىن ، جسىن باتېمان ، شاكىرە ، ئاللېن تۇر دېگ ، ئاقائىد ژۇست ئەربىك ، شىمىڭسى J K قاتارلىق بىرلىكتە ئاۋاز بەرگەن. بۇ فىلىمدە، بارلىق ھايۋانلار تىنچلىقتا بىللە ياشاۋاتقان بىر ھايۋاناتلار شەھىرى بايان قىلىنغان، توشقان جۇدى ئۆزى، تىرىشىپ كۈرەش قىلىش ئارقىلىق ئۆزىنىڭ بالىلىق چاغلىرىدىكى ئارزۇسى، يەنى ھايۋانات ساقچىسى بولۇش ئارزۇسىنى ئەمەلگە ئاشۇرغانلىق ھەققىدە ھېكايە بايان قىلىنغان . بۇ فىلىم 2016-يىلى 3-ئاينىڭ 4-كۈنى قويۇلغان. 2016-يىلى 12-ئايدا، «غالجىرانە ھايۋاناتلار شەھىرى» 2016-يىللىق ئامېرىكا كىنو ئىلمىي جەمئىيىتى تەرىپىدىن 10 ياخشى كىنو بولۇپ باھالانغان 

## سىرتقى ئۇلىنىش
* غالجىرانە ھايۋاناتلار شەھىرى
## مەنبەلەر
بۆرە بالىلىرى

«خانا» ئىسىملىك ئالى مەكتەپ ئوقۇغۇچىسى بىر يىگىت بىلەن تونۇشۇپ قالىدۇ ۋە تېزلا مۇھەببەت قاينىمىغا چۆكىدۇ. كېيىن يىگىتنىڭ ئىنسانىي خۇسۇسىيەتكە ئىگە بۆرە ئادەم ئىكەنلىكىنى بىلىدۇ

## '''قىسقىچە مەزمۇنى'''
«خانا» ئىسىملىك ئالى مەكتەپ ئوقۇغۇچىسى بىر يىگىت بىلەن تونۇشۇپ قالىدۇ ۋە تېزلا مۇھەببەت قاينىمىغا چۆكىدۇ. كېيىن يىگىت ئۆزىنىڭ ئىنسانىي خۇسۇسىيەتكە ئىگە بۆرە ئادەم ئىكەنلىكىنى خاناغا دەيدۇ. خانا بۇنى بىلسىمۇ ئۇنىڭغا بولغان مۇھەببىتى قىلچە ئۆزگەرمەيدۇ. كېيىن ئۇلارنىڭ «يۇكى»، «ئامې» ئىسىملىك ئىككى بالىسى بار بولىدۇ. يۇكى قىش كۈنلىرى تۇغۇلغاچقا ئۇنىڭغا قار دېگەن مەنىدە يۇكى دەپ، ئامې بولسا يامغۇرلۇق كۈندە تۇغۇلغاچقا يامغۇر دېگەن مەنىدە ئامې دەپ ئىسىم قويۇلىدۇ. ئەمما بىر ئائىلە كىشىلىرىنىڭ بەخىتلىك تۇرمۇشى ئۇزۇنغا بارمايدۇ. بۆرە يىگىت بىر كۈنى ئىنسانلار تەرىپىدىن تۇتۇپ ئېلىپ كېتىلىدۇ. ئېرىدىن ئايرىلىپ قالغاندىن كېيىن خانا قاتتىق ئازابلانسىمۇ ئەمما يەنىلا بالىلىرى ئۈچۈن قىيىنچىلىقلارغا باش ئەگمەي قەيسەرلىك بىلەن تىرىشىپ، تۇرمۇش كەچۈرۈشكە باشلايدۇ. بۇ جەرياندا بىر ئانىنىڭ ئىككى بۆرە بالىسىنى بېقىپ چوڭ قىلىش جەريانىدا تارتقان جەبىر-جاپالىرى ۋە ئوڭۇشسىزلىقلىرى تەسۋىرلىنىدىغان بولۇپ بىزگە ئانا مېھرىنىڭ قۇدرىتىنى يەنە بىر نامايەن قىلىدۇ.

## سىرتقى ئۇلىنىش
* 「狼的孩子雨和雪」官方網站 

## مەنبەلەر
نارۇتو

«**نارۇتو**»(ياپون تىلى：NARUTO -ナルト-, خەنزۇ تىلى：火影忍者) ياپونىيەنىڭ دۇنياغا داڭلىق كارتون فىلىمى . 

## كارتون فىلىم-«نارۇتو»
«نارۇتو»بولسا ياپونىيەلىك ھەجۋى كارتونچى كىشىموتو ماساشىنىڭ ۋەكىل خاراكتىرلىك ئەسىرى بولۇپ، بۇ ئەسەر 1999-يىلىدىن باشلاپ «ھەپتىلىك ئۆسمۈرلەرJUMP» ژۇرنىلىدا ئېلان قىلىنىشقا باشلىغان. 

«نارۇتو» كارتونى كىشىموتو ماساشىنىڭ «نارۇتو»ناملىق ھەجۋى رەسىمىگە ئاساسەن ئۆزگەرتىپ ئىشلەنگەن. نارۇتو كارتونىنىڭ بىرىنچى بۆلىمى 2002-يىلى 10-ئايدا توكيو تېلىۋىزىيە ئىستانسىسىدا قويۇلغاندىن تارتىپ 220 قىسىم ئىشلەندى. ئىككىنچى بۆلىمى « نارۇتو شىپپودېن» 2007-يىلى 2-ئايدىن باشلاپ ھازىرغىچە قويۇلىۋاتىدۇ. 

قىسقىچە مەزمۇنى : ئون نەچچە يىللار بۇرۇن زور قۇدرەتكە ئىگە «توققۇز قۇيرۇقلۇق ئالۋاستى تۈلكە» كونوخانو كەنتىگە ھۇجۇم قىلىدۇ. 

شۇ ۋاقىتتىكى تۆتىنچى ئەۋلاد ئوت ئاتامانى  ئۆز ھاياتى بەدىلىگە بۇ تۈلكىنى ئەمدىلا تۇغۇلغان نارۇتونىڭ بەدىنىگە بەند قىلىۋىتىدۇ. كەنت 

ئىلگىرىكى تىنىچ ھالىتىگە قايتىدۇ. بىراق كىشىلەر نارۇتونى توققۇز قۇيرۇقلۇق ئالۋاستى تۈلكە دەپ قاراپ ھەممە ئادەم ئۇنىڭدىن يىراقلىشىدۇ.

نارۇتو ھەمىشە چاتاق چىقىرىش ئارقىلىق كىشىلەرنىڭ دىققىتىنى تارتىشقا تىرىشىدۇ. كېيىن ئىرۇكا مۇئەللىمنىڭ كۆڭۈل قويۇپ تەربىيلىشى

نەتىجىسدە نارۇتو ئۈمىدۋارلىق بىلەن تىرىشىدۇ. باشقىلارنىڭ ئېتىراپ قىلىشىغا ئېرىشىش ئۈچۈن ئوت ئاتامانى بولۇشنى نىيەت قىلىدۇ. 

## سىرتقى ئۇلىنىش
* NARUTO-ナルト-どっとこむ
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
ئەجەل پۈتۈكى

ئەجەل پۈتۈكى ناملىق بۇ كارتون فىلىمدە دىۋە ريۇكۇ ئىنسانلار دۇنياسىغا تاشلىۋەتكەن بىر ئەجەل پۈتۈكىنى تولۇق ئوتتۇرا مەكتەپنىڭ ئەلاچى ئوقۇغۇچىسى رايتونىڭ تېپىۋالغانلىقى ۋە بۇ پۈتۈككە كىمنىڭ ئىسمىنى يېزىپ قويسا شۇنىڭ ئۆلىدىغانلىقى قاتارلىق بىر قاتار مەزمۇنلار بايان قىلىنغان.

## '''فىلىم ۋەقەلىكى'''
ئەجەل پۈتۈكى ناملىق بۇ كارتون فىلىمدە دىۋە ريۇكۇ ئىنسانلار دۇنياسىغا تاشلىۋەتكەن بىر ئەجەل پۈتۈكىنى تولۇق ئوتتۇرا مەكتەپنىڭ ئەلاچى ئوقۇغۇچىسى رايتونىڭ تېپىۋالغانلىقى ۋە بۇ پۈتۈككە كىمنىڭ ئىسمىنى يېزىپ قويسا شۇنىڭ ئۆلىدىغانلىقى قاتارلىق بىر قاتار مەزمۇنلار بايان قىلىنغان. دەسلىۋىدە ئۇ بۇ خاتىرنىڭ خاسىيىتىگە ئىشەنمەيدۇ، كېيىن ئىسمىنى مۇنداقلا يېزىپ قويغان ئادەمنىڭ ئۆلۈپ كەتكىنىنى كۆرۈپ ئاستا-ئاستا بۇ خاتىرىنى چۈشىنىشكە باشلايدۇ ھەم خاتىرىگە تۈرمىدىكى ئۆلۈمگە ھۆكۈم قىلىنغان ھەم قانۇن تورىنىڭ سىرتىدىكى جىنايەتچىلەرنىڭ ئىسمىنى يېزىپ، ئۇلارنى يوقىتىپ بىر گۈزەل دۇنيا قۇرۇش ئۈچۈن ھەرىكەت قىلىدۇ. بىرلەشكەن خەلقئارا جىنايى ئىشلار ساقچى تەشكىلاتى (ICPO) نىڭ ئالاھىدە ساقچىسى L بولسا رايتونىڭ قىلمشىنى خالىغانچە ئادەم ئۆلتۈرۈش، قىرغىنچىلىق دەپ قاراپ پۈتۈن دۇنيا ساقچى كۈچىنى ھەرىكەتلەندۈرۈپ (L نىڭ مۇشۇنداق ھوقۇقى بار، ئۇ خەلقئارا جىنايى ئىشلار ساقچىسى بولغانلىقتىن ب د ت ئۇنىڭغا مۇشۇ ھوقۇقنى بەرگەن) رايتونى تۇتماقچى بولىدۇ. شۇنىڭ بىلەن ئىككەيلەن ئوتتۇرسىدىكى ھايات ماماتلىق ئەقىل سىنىشىش باشلىنىدۇ.

سىز بۇ كارتوندىن ئاقكۆڭۈل، ھەققانىيەت تۇيغۇسى كۈچلۈك بىر بالىنىڭ ئاستا-ئاستا رەزىللىك قوينىغا كىرىپ كەتكەنلىكىگە، بىر ياخشى ئوقۇغۇچىنىڭ دۇنيادىكى ئەڭ رەزىل ئادەمگە ئايلىنىپ كەتكەنلىكىگە شاھىت بولىسىز.

## '''شان-شەرەپلىرى'''
2003-يىلى ياپونىيەدىكى ئەڭ چوڭ كارتون رەسىم ژورنىلى «ياشلارJump»نىڭ يىللىق ئوقۇرمىنى ئەڭ زور چىمپىيونلۇق مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن. 2007-يىلى كارتون نۇسخىسى ئەڭ ئالقىشقا ئېرىشكەن كارتون مۇكاپاتىغا ئىرىشكەن.

## سىرتقى ئۇلىنىش
*集英社「死亡筆記」官方網頁 

## مەنبەلەر
بورۇتو رىۋايىتى

«نارۇتو» يۈرۈشلۈكنىڭ داۋامى بولۇپ ، ئەسلىي ھېكايە بايانى ئاخىرلاشقاندىن كېيىن ،ئۇزۇماكى نارۇتونىڭ ئوغلى ئۇزۇماكى بورۇتونىڭ يىڭى زاماندىكى تەۋەككۇلچىلىك ھېكايىسى بايان قىلىنىدۇ.

باشلىنشتا كونوخانو كەنتى ۋەيران بولۇپ، بىر سۆرۈن تەلەت نىنجالار دەۋرى ئاخىرلاشتى ، بورۇتو سېنىمۇ 7-ئەۋلاد يەنى نارۇتونىڭ يېنىغا يولغا سەپ قوياي دەيدۇ

« نارۇتو » يۈرۈشلۈكنىڭ داۋامى بولۇپ ، ئەسلىي ھېكايە بايانى ئاخىرلاشقاندىن كېيىن ،ئۇزۇماكى نارۇتونىڭ ئوغلى ئۇزۇماكى بورۇتونىڭ يىڭى زاماندىكى تەۋەككۇلچىلىك ھېكايىسى بايان قىلىنىدۇ.

## سىرتقى ئۇلىنىش
* http://pierrot.jp/archive/2015/tv10_26.html

## مەنبەلەر
ماشىنا ئادەمنىڭ ئومۇمىي سەپەرۋەرلىكى

ماشىنا ئادەمنىڭ ئومۇمىي سەپەرۋەرلىكى فىلىمى 2008-يىلى ئاندرېۋ ستانتون ئىشلىگەن فانتازىيەلىك كارتون فىلىم. بۇ فىلىم 1949-يىلى ئامېرىكىدا قويۇلىدۇ.فىلىمنىڭ يەر شارى بېلەت كىرىمى جەمئىي 530 مىليون ئامېرىكا دوللىرى ئېشىپ كەتكەن، ئىلگىرى 81-نۆۋەتلىك ئوسكار ئەڭ ياخشى كارتون فىلىمى مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.

## سىرتقى ئۇلىنىش
* https://www.imdb.com/title/tt0910970/
## مەنبەلەر
خورتۇن ۋە نامسىز

«**خورتون بىلەن نامسىز**» بولسا 2008-يىلى ئىشلەنگەن 3D كارتون فىلىمى.

## '''تونۇشتۇرۇلىشى'''
«خورتون بىلەن نامسىز» بولسا 2008-يىلى ئىشلەنگەن3D كارتون فىلىمى. كىنودىكى ھېكايىدە بايان قىلىنىدىغان بىر پىل خورتون دەپ ئاتىلىدۇ، ئۇ «نامسىز شەھەر» ئاھالىلىرىنىڭ جىنىنى قۇتقۇزۇش ئۈچۈن ئۇلارغا تۇرۇشلۇق لايىق يەر تىپىپ بەرمەكچى بولىدۇ. بۇ فىلىم 1954-يىلى Theodor Seuss Geisel نىڭ ئېلان قىلغان رومانىغا ئاساسەن ئىشلەنگەن.

## سىرتقى ئۇلىنىش
* https://www.imdb.com/title/tt0451079/
## مەنبەلەر
پولات قورۇلدىكى كابانېرى

كابانې بولسا بىر خىل مەخلۇق بولۇپ خۇددى تىرىك مۇردىلارغا ئوخشايدۇ، ئۇلارنىڭ يۈرىكى پولات تۆمۈر بىلەن ئورىلىپ تۇرىدىغان بولۇپ يۈرىكى ساق تۇرسىلا ئۆلمەيدىغان بىر خىل جانلىق ئىدى. شۇ سەۋەپلىك ئۇ قىرغىنچىلىققا قىلىشقا ۋە تېز سۈرئەتتە كۆپىيىشكە باشلايدۇ.

250px|thumb|

## '''مەزمۇنى'''
كابانې بولسا بىر خىل مەخلۇق بولۇپ خۇددى تىرىك مۇردىلارغا ئوخشايدۇ، ئۇلارنىڭ يۈرىكى پولات تۆمۈر بىلەن ئورىلىپ تۇرىدىغان بولۇپ يۈرىكى ساق تۇرسىلا ئۆلمەيدىغان بىر خىل جانلىق ئىدى. شۇ سەۋەپلىك ئۇ قىرغىنچىلىققا قىلىشقا ۋە تېز سۈرئەتتە كۆپىيىشكە باشلايدۇ. كابانېغا تاقابىل تۇرۇش ئۈچۈن كىشىلەر ھەر جايلاردا بىر پويىزغا ئوخشاش قاتناش قورالى شەكىلدىكى ئۆتەڭلەرنى قۇرىدۇ. كابانېنىڭ ئېلىپ كەلگەن تەھدىتىنى تەلتۆكۈش يوقىتىش ئۈچۈن كىشىلەر ئۇنىڭغا قارشى كۈرەشكە ئاتلىنىدۇ. باش قەھرىمان كابانېغا قارشى بىر خىل قورال ياساپ چىقىدۇ ئەمما ئۇنى كابانې چىشلىۋېلىپ ئۆزىمۇ كابانېغا ئايلىنىپ قېلىش خەۋپى ئاستىدا قالىدۇ، ئۇ ئۇزۇن مەزگىللىك تەتقىقاتى ئارقىلىق ۋىرۇسنى بوينىنىڭ تۆۋىنىدە كونترول قىلىپ مېڭىسىگە ئۆتكۈزمەيدۇ، شۇ سەۋەبتىن ئۇ ئىنساننىڭ روھى كابانېنىڭ تېنىگە ئىگە ئارغۇن جانلىق: كابانېرىغا ئايلىنىپ قالىدۇ.

## سىرتقى ئۇلىنىش
* 電視動畫「甲鐵城的卡巴內里」官方網站

## مەنبەلەر
ئاپەت جۇغراپىيىسى

ئاساسلىقى ئاپەت بىلەن جۇغراپىيەلىك مۇھىت ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەتنى تەتقىق قىلىپ، ئاپەتنىڭ رايون بىرىكمىسى ۋە رايون پەرقلەندۈرۈش ئالاھىدىلىكىنى تەتقىق قىلىپ، ئاپەت تارقىلىشنىڭ رايون خاراكتېرلىك قانۇنىيىتى، غەيرى رايون خاراكتېرلىك قانۇنىيىتى ۋە ۋېرتىكال رايون خاراكتېرلىك قانۇنىيىتى ئۈستىدە ئىزدىنىپ، ئاپەت ئۇنىۋېرسال رايونىنى ئايرىش ۋە ئاپەت مەخسۇس رايونىنى ئايرىش، رايونلار ئاپەتنى ئازايتىش پىلانى ۋە جىددىي ئەھۋالغا تاقابىل تۇرۇش لايىھىسىنى تۈزۈپ، رايونلاردىكى ئاپەتنىڭ ئالدىنى ئېلىش، ئاپەتنى ئازايتىش تەدبىرىنى ئىلمىي ئاساس بىلەن تەمىنلەش كېرەك.
## مەنبەلەر
تيەنشۇي

**تيەنشۇي** (خەنزۇچە: 天水) گەنسۇ ئۆلكىسىنىڭ شەرقىي قىسمىغا جايلاشقان. ئەمىنىيە دەۋرىدە ناھىيە بولۇپ تەسىس قىلىنغان، خەن دەۋرىدە تيەنشۇي ئايمىقى بولغان. «يىپەك يولى» نىڭ جەنۇبىي يولىدىكى مۇھىم تۈگۈن.

## '''قىسقىچە تۇنۇشتۇرۇش'''
تيەنشۇي گەنسۇ ئۆلكىسىنىڭ شەرقىي قىسمىغا جايلاشقان. ئەمىنىيە دەۋرىدە ناھىيە بولۇپ تەسىس قىلىنغان، خەن دەۋرىدە تيەنشۇي ئايمىقى بولغان. «يىپەك يولى» نىڭ جەنۇبىي يولىدىكى مۇھىم تۈگۈن.1985-يىلى ۋىلايەت دەرىجىلىك شەھەر بولغان .

## '''مەدەنىيەت يادىكارلىقلىرى'''
مەدەنىيەت يادىكارلىقلىرىدىن مىڭ سۇلالىسى دەۋرىدىكى چاسا ھويلىلار، جەنۇبىي ھويلىلار، شىمالىي ھويلا مىڭ سۇلالىسى دەۋرىدە سېلىنغان ۋۇشى ئىبادەتخانىسى، يۈچۇەن راۋىقى قاتارلىقلار بار. مەيجىشەن تېغىدىكى غار مەملىكەت بويىچە نۇقتىلىق قوغدىلىدىغان مەدەنىيەت يادىكارلىقى ئورنى. جۇگې لياڭ ئالتە قېتىم چىققان چىشەن تېغىدىكى چىشەن قورغىنى بار. 

## '''سىرتقى ئۇلىنىش'''
*天水市人民政府
## مەنبەلەر
سۇيجۇ شەھىرى

سۇيجۇ(خەنزۇچە: 隨州) خۇبېي ئۆلكىسىنىڭ غەربىي شىمالى قىسمىغا جايلاشقان. رىۋايەت قىلىنىشىچە، دېھقانچىلىق پىرى يەندىنىڭ يۇرتى ئىكەن.

## '''سۇيجۇ شەھىرى ھەققىدە '''
سۇيجۇ خۇبېي ئۆلكىسىنىڭ غەربىي شىمالى قىسمىغا جايلاشقان. رىۋايەت قىلىنىشىچە، دېھقانچىلىق پىرى يەندىنىڭ يۇرتى ئىكەن. غەربىي جۇ سۇلالىسى مەزگىلىدە سۇي بەگلىكىنىڭ پايتەختى، چىن بەگلىكىگە قاراشلىق نەنياڭ ئايمىقى بولغان، تاڭ سۇلالىسىدىن كېيىن ۋىلايەت تۇرۇشلۇق جاي قىلىنغان.

## '''مەدەنىيەت يادىكارلىقلىرى'''
ھازىر مىڭ سۇلالىسى دەۋرىدىكى خىش سېپىلنىڭ خارابىسى بار. قەدىمىي مەدەنىيەت خارابىلىرى، قەدىمىي قەبرىلەر كۆپ. شەھەرنىڭ غەربىگە جايلاشقان لېيگۇدۈن قەدىمىي قەبرىلەر توپىدىكى زېڭ بېگى يىنىڭ قەبرىستانلىقىدىن كۆپلىگەن ئاسارئەتىقىلەر چىققان، بۇلارنىڭ ئىچىدە ئىنتايىن قىممەتلىك تىزما قوڭغۇراق، تىزما ئۇرۇپ چالىدىغان چالغۇ قارلىق قەدىمىي چالغۇلار بار.

## '''سىرتقى ئۇلىنىش'''
*隨州市人民政府
## مەنبەلەر
خەنجۇڭ شەھىرى

خەنجۇڭ(خەنزۇچە: 漢中) شەنشى ئۆلكىسىنىڭ جەنۇبىغا جايلاشقان. غەربىي جۇ سۇلالىسى دەۋرىدە جۇنەن، نەنجېڭ دەپ ئاتالغان، يېغىلىق دەۋرىدە خەنجۇڭ ئايمىقى بولۇپ تەسىس قىلىنغان .

## '''خەنجۇڭ شەھىرى ھەققىدە '''
خەنجۇڭ شىياشى ئۆلكىسىنىڭ جەنۇبىغا جايلاشقان. غەربىي جۇ سۇلالىسى دەۋرىدە جۇنەن، نەنجېڭ دەپ ئاتالغان، يېغىلىق دەۋرىدە خەنجۇڭ ئايمىقى بولۇپ تەسىس قىلىنغان، سۇڭ سۇلالىسىنىڭ جيادىڭ يىللىرى شىڭيۈەن شەھىرى بىنا قىلىنغان.

## '''مەدەنىيەت يادىكارلىقلىرى'''
مەدەنىيەت يادىكارلىقلىرىدىن ليۇ باڭنىڭ خەنتەي سۇپىسى، يىنما(ئات سۇغىرىش) كۆلى، سانغۇنغا تاۋاپ سۇپىسى ھەمدە ۋېي يەننىڭ قەبرىسى، جىڭمىڭ ئىبادەتخانا مۇنارى، ۋۇخۇ قەبرىسى، ۋۇخۇ ئىبادەتخانىسى، جاڭ چيەننىڭ قەبرىسى، جاڭ لياڭنىڭ قەبرىسى قاتارلىقلار بار. باۋشۇ يولىدىكى تاش قوۋۇق ھەمدە قەدىمىي قىيا تاش ئويمىسى مەملىكەت بويىچە نۇقتىلىق قوغدىلىدىغان مەدەنىيەت يادىكارلىقى ئورنى. خەن، ۋېي سۇلالىلىرىدىن بۇيان بۇ قەدىمىي تاش ئويمىلار ئىنتايىن ئەتىۋارلىق بولۇپ كەلگەن، ھازىر مۇزېيغا يۆتكەپ كېلىنىپ ساقلانماقتا.

## '''سىرتقى ئۇلىنىش'''
*漢中市人民政府
## مەنبەلەر
جيۇچۈەن شەھىرى

**جيۇچۈەن شەھىرى** (خەنزۇچە: 酒泉市) گەنسۇ ئۆلكىسىنىڭ غەربىي شىمالىغا، خېشى كارىدورىنىڭ ئەڭ غەربىگە جايلاشقان، ئالتۇنتاغ، چىليەنشەن تېغى بىلەن مازۇڭشەن تېغى بويىدا، گەنسۇ ئۆلكىسىدىكى كۆلىمى ئەڭ چوڭ شەھەر.

## '''قىسقىچە تونۇشتۇرۇش'''
جىۇچۈەن شەھىرىگەنسۇ ئۆلكىسىنىڭ غەربىي شىمالىغا، خېشى كارىدورىنىڭ ئەڭ غەربىگە جايلاشقان ئالتۇنتاغ، چىليەنشەن تېغى بىلەن مازۇڭشەن تېغى بويىدا، گەنسۇ ئۆلكىسىدىكى كۆلىمى ئەڭ چوڭ شەھەر . 

## '''جۇغراپىيەلىك ئورنى'''
### ئورنى
شەرقتە جاڭيې شەھىرى ۋە ئىچكى موڭغۇل ئاپتونوم رايونى، جەنۇبتا چىڭخەي ئۆلكىسى، غەربتە شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى، شىمالىي تەرىپى موڭغۇلىيە بىلەن چىگرالىنىدۇ. شەرقتىن غەربكە ئۇزۇنلۇقى تەخمىنەن 680 كىلومېتىر، جەنۇبتىن شىمالغا بولغان كەڭلىكى تەخمىنەن 550 كىلومېتىر، ئومۇمىي كۆلىمى 192 مىڭ كۋادرات كىلومېتىر، گەنسۇ ئۆلكىسى يەر كۆلىمىنىڭ %42 ىنى ئىگىلەيدۇ.

### يەر شەكلى
جيۇچۈەن شەھىرىنىڭ يەر تۈزۈلۈشى جەنۇبى ئېگىز، شىمالى پەس، غەربىي جەنۇبتىن شەرقىي شىمالغا قاراپ قىيپاش تۇرىدۇ. جەنۇبىي قىسمى تاغلىق. جەنۇبىي دېڭىز يۈزىدىن 4000 مېتىر ئېگىزلىكتىن يۇقىرى توڭ توپا رايونى، يىل بويى قار–مۇز بىلەن ھازىرقى زامان مۇزلۇقلىرى تارقالغان، تاغ ئارىسىدىكى ئويمانلىقلار، سۇگەنەخۇ ئويمانلىقى، شىباۋچېڭ ئويمانلىقى، چاڭما قەلئەسى ئويمانلىقى شۇنىڭدەك نۇرغۇن كىچىك ئويمانلىق بولغان.

### تېمپۇراتۇرىسى
بۇ رايوننىڭ كىلىماتى قۇرۇقلۇق تىپىدىكى قۇرغاق كىلىماتىغا كىرىدۇ، قۇرغاق-سوغۇق، ھۆل-يېغىن كەمچىل. شەرقتىن غەربكە قاراپ دېڭىز يۈزىدىن ئېگىزلىكى 1500-1100 مېتىر، يىللىق ئوتتۇرىچە تېمپېراتۇرىسى ℃5～℃9، قىراۋسىز مەزگىلى 127 كۈندىن 158 كۈنگىچە. ياز پەسلى قۇرغاق ئىسسىق بولغانلىقتىن قىش پەسلى سوغۇق ھەم بىر قەدەر ئۇزۇن، لېكىن ئەتىيازدا تېمپىراتۇرا تېز ئۆرلەيدۇ. 

جيۇچۈەن رايونىنىڭ جەنۇبىي تاغ ئېگىز، يېرىم قۇرغاق كىلىماتىغا كىرىدۇ، يىللىق ئوتتۇرىچە ھاۋا تېمپېراتۇرىسى ℃4～℃6 ، مۆتىدىل بەلۋاغ قۇرغاق كىلىماتىغا كىرىدۇ، يىللىق ئوتتۇرىچە تېمپىراتۇرا ℃9～ ℃5. يىللىق كۈن نۇرى چۈشۈش ۋاقتى ئومۇمىي سانى 3300 سائەت، كۈن نۇرىنىڭ چۈشۈش پىرسەنتى %75. ھۆل-يېغىن مىقدارى جەنۇبتىن شىمالغا قاراپ تەدرىجىي ئازىيىپ بارىدۇ، چىليەنشەن تاغلىق رايونى، يىللىق ھۆل-يېغىن مىقدارى 300 مىللىمېتىر ئەتراپىدا ھورلىنىشى كۆپ بولىدۇ، كۆپىنچە 2000-4000 مىتىر ئارىلىقىدا بولىدۇ. 

پۈتۈن ۋادا ئىچكى قۇرۇقلۇققا جايلاشقان، جيۇچۈەن رايونىنىڭ غەربى، تىپىك قۇرۇقلۇق كىلىماتىغا تەۋە، دېڭىز يۈزىدىن ئېگىزلىكى 170-1900 مېتىر. ئومۇمىي ھاۋا كىلىماتى ئالاھىدىلىكى شۇكى، ھۆل-يېغىن ئاز، گەنسۇ ئۆلكىسى جۇڭگونىڭ يامغۇر مىقدارى ئەڭ ئاز بولغان رايونلارنىڭ بىرى، سۇنىڭ پارغا ئايلىنىش مىقدارى زور، گەنسۇ ئۆلكىسى ئەڭ چوڭ پارغا ئايلىنىش مىقدارى ئەڭ چوڭ رايون، كۈن چۈشۈش ۋاقتى، كېچە بىلەن كۈندۈزنىڭ تېمپېراتۇرا پەرقى روشەن، يازدا ھاۋا بەك ئىسسىق، قىش پەسلىدە سوغوق، قۇرغاق ھەم بوران كۆپ چىقىدۇ، ئەنشى «دۇنيانىڭ شامال ئامبىرى» دېگەن نامى بار. 

## '''قاتنىشى'''
2011 -يىلىنىڭ ئاخىرى شەھەر بويىچە تاشيول ئومۇمىي مۇساپىسى 17649.5 كىلومېتىر. يۇقىرى سۈرئەتلىك تاشيول مۇساپىسى 367.73 كىلومېتىر، دەرىجىگە ئايرىلغان تاشيول مۇساپىسى 17031.6 كىلومېتىر.

## '''سىرتقى ئۇلىنىش'''
*酒泉市人民政府
## مەنبەلەر
پۇئېر شەھىرى

پۇئېر شەھىرىنىڭ (خەنزۇچە: 普洱市) يەنە بىر خىل ئاتىلىشى سىماۋ، يۈننەن ئۆلكىسىگە تەۋە ۋىلايەت دەرىجىلىك شەھەر، يۈننەن ئۆلكىسىنىڭ غەربى جەنۇبىغا جايلاشقان.

## '''قىسقىچە تونۇشتۇرۇش'''
پۇئېر شەھىرىنىڭ يەنە بىر خىل ئاتىلىشى سىماۋ، يۈننەن ئۆلكىسىگە تەۋە ۋىلايەت دەرىجىلىك شەھەر، يۈننەن ئۆلكىسىنىڭ غەربى جەنۇبىغا جايلاشقان.

تەۋەلىكىدە بىر رايون، توققۇز ناھىيە بار، 2012-يىلى پۈتۈن شەھەرنىڭ نوپۇسى 258 مىڭغا يەتكەن، يەرمەيدانى 45385 كۋادرات كىلومىتىر كىلىدۇ. 2007-يىلى1-ئاينىڭ 21-كۈنى سىماۋ شەھىرى دىگەن نامىنى پۇئېر شەھىرىگە ئۆزگەرتكەن.

پۇئېر شەھىرىنىڭ سۇ ئېنېرگىيەسى ساقلىنىش مىقدارى 15 مىليون كىلوۋات بولۇپ، « غەربنىڭ توكىنى شەرققە يەتكۈزۈش» ، « بۇلۇت توكىنى سىرتقا يەتكۈزۈش» تىكى مۇھىم بازا.

مەملىكەت بويىچە جانلىقلارنىڭ كۆپ خىللىقى ئەڭ مول رايونلارنىڭ بىرى،شىمالى تىروپىك سىزىقى ئۈستىدىكى ئەڭ چوڭ بوستانلىق، بولۇپ بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى مۇھىت مەھكىمىسى تەرىپىدىن «دۇنيانىڭ جەننىتى» دەپ ئاتالغان.

پوئېر شەھىرى يۈننەن ئۆلكىسىدىكى نوقتىلىق ئورمان رايونى شۇنداقلا،مۇھىم تاۋار،ماتېرىيال ئورمىنى مەھسۇلاتلىرى سانائىتى بازىسى.

## '''تەۋەلىكىدىكى رايونلار'''
*سىماۋ رايونى	 思茅區
*نىڭئېر خانىزۇ يىزۇ ئاپتونۇم ناھىيەسى	 寧洱哈尼族彝族自治縣
*موجىياڭ خانىزۇ ئاپتونۇم ناھىيەسى	 墨江哈尼族自治縣
*جىڭدۇڭ يىزۇ ئاپتونوم ناھىيىسى	 景東彝族自治縣
*جىڭگۇ دەيزۇ - يىزۇ ئاپتونوم ناھىيىسى	 景穀傣族彝族自治縣
*جېنيۈەن يىزۇ  خانىزۇ  لاخۇزۇ ئاپتونوم ناھىيەسى	 鎮沅彝族哈尼族拉祜族自治縣
*جياڭچېڭ خانزۇ دەيزۇ ئاپتونوم ناھىيىسى 	 江城哈尼族彝族自治縣
*مېڭليەن دەيزۇ  لاخۇزۇ  ۋازۇ ئاپتونوم ناھىيەسى 	 孟連傣族拉祜族佤族自治縣
*لەنساڭ لاخۇ ئاپتونوم ناھىيىسى 	 瀾滄拉祜族自治縣
*شىمېڭ ۋازۇ ئاپتونوم ناھىيىسى 	 西盟佤族自治縣

## '''جۇغرىيىيەلىك ئورنى'''
پۇئېر شەھىرى يۈننەن ئۆلكىسىنىڭ غەربى جەنۇبىغا جايلاشقان بۇلۇپ، جۇغراپىيەلىك ئورنى شىمالى كەڭلىك 22°02′—24°50′،شەرقى كەڭلىك 99°09′—102°19′ ئوتتۇرىسىدا، شەرىق تەرىپى خوڭخې ئوبلاستى، يۈشى شەھىرى، جەنۇب تەرىپى شىشۇاڭبەننا ئوبلاستىغا تۇتىشىدۇ، غەربى شىمالى لىنساڭ شەھىرى، شىمال تەرىپى دالى ئوبلاستى، چۇشيوڭ شەھىرى بىلەن تۇتىشىدۇ.

شەرقىي جەنۇبى ۋېيتنام  لائوس بىلەن چېگرالىنىدۇ، غەربىي جەنۇبى بېرما بىلەن تۇتىشىدۇ، چېگرا لىنىيىسى تەخمىنەن 684 كىلومېتىر.

پۇئېر شەھىرى يۈننەن ئۆلكىسىدىكى كۆلىمى ئەڭ چوڭ مەمۇرى رايون.

دېڭىز يۈزىدىن ئېگىزلىكى 1302 مېتىر، كۈنمىڭ شەھىرى بىلەن تاشيول مۇساپىسى 415 كىلومىتىر، ھاۋايولى مۇساپىسى 305 كىلومىتىر، ئايروپىلاندا ئولتۇرۇپ 35 مىنۇتتا بارغىلى بۇلىدۇ.

## '''يەر شەكلى'''
پۈتۈن شەھەر رايونى %98 تاغلىق، شىمالى تىروپىك سىزىقى شەھەرنىڭ ئوتتۇرىسىدىن كىسىپ ئۆتىدۇ، ئورنى شىمالىي تىروپىك سىزىقى ئەتىراپىدا بولغاچقا يەر شەكلىنىڭ دېڭىز يۈزىدىن ئېگىزلىكىنىڭ تەسىرى ۋېرتىكال كىلىمات ئالاھىدىلىكى روشەن ئىپادىلىنىدۇ. دېڭىزيۈزىدىن 760 مىتىردىن3600 مىتىرغىچە.

## '''تەبئىي بايلىقلىرى'''
پۇئېر شەھىرى  مۇھىم ئۆتەڭ ، داڭلىق پۇئېر چېيى چىقىدىغان مۇھىم جاي، شۇنداقلا جۇڭگونىڭ ئەڭ چوڭ چاي ئىشلەپچىقىرىدىغان رايۇنلىرىنىڭ بىرى. پۇئېر تەبىئىي بايلىقى مول بولۇپ، تەكشۈرۈپ ئېنىقلانغان ئالتۇن زاپىسى 103.7 توننا، تۆمۈر رۇدىسى 2 مىليارد 100 مىليون توننىغا يېتىدۇ، مىس زاپاس مىقدارى 2 مىليون 530 مىڭ توننا ، قوغۇشۇن زاپىسى 355 مىڭ توننا، جياڭچېڭ كالىيلىق تۇز كېنى مەملىكەت بويىچە بىردىنبىر ئېرىشچان قاتتىق جىسىم كالىيلىق تۇز كانى، زاپاس مىقدارى 20 مىڭ توننىغا يىتىدۇ.

## '''سىرتقى ئۇلىنىش'''
*普洱市人民政府

## مەنبەلەر
يۈشۇ شەھىرى

يۈشۇ شەھىرى (خەنزۇچە: 玉樹市) چىڭخەي ئۆلكىسىنىڭ غەربىي جەنۇبىغا جايلاشقان، چىڭخەي-شىزاڭ ئېگىزلىكىنىڭ شەرقىي قىسمىدا بولۇپ، يۈشۇ زاڭزۇ ئاپتونوم ئوبلاستى ئەڭ شەرقىي قىسمىغا جايلاشقان، يۈشۇ ئوبلاستىنىڭ مەركىزى.

## '''جۇغراپىيەلىك ئالاھىدىلىكى'''
يۈشۇ شەھىرى چىڭخەي ئۆلكىسى يۈشۇ زاڭزۇ ئاپتونۇم ئوبلاستى قارىمىقىدىكى ناھىيە دەرىجىلىك شەھەر، يۈشۇ ئوبلاستىنىڭ مەركىزى.

يۈشۇ شەھىرى چىڭخەي ئۆلكىسىنىڭ غەربى جەنۇب تەرىپىگە،چىڭخەي-شىزاڭ ئېگىزلىكىنىڭ شەرىق تەرىپىگە، يۈشۇ ئوبلاستىنىڭ شەرىق تەرىپىگە جايلاشقان.

شەرقىي جەنۇبى ۋە شىزاڭ ئاپتونوم رايونى بىلەن چېگرالىنىدۇ، غەربىي جەنۇبتا ناڭچيەن ناھىيەسى بىلەن قوشنا، غەرىپ تەرىپى

 زادو ناھىيەسىگە تۇتىشىدۇ، غەربىي شىمالى جىدو ناھىيەسى بىلەن چېگرا، شىمالىي ۋە شەرقىي شىمال بىلەن چۈمالەي، چىندۇ 

ناھىيەسى ۋەسىچۈەن ئۆلكىسى بىلەن قارىشىپ تۇرىدۇ. غەربتە شەرقىي ئۇزۇنلۇقى *40'41°95، شەرقتە شەرقىي ئۇزۇنلۇقى  *34'44°97، پەرقى *54'02°2، جەنۇب شىمالىي كەڭلىكى *44'44°33، شىمالى شىمالىي كەڭلىكى *44'46°33، كەڭلىك پەرقى  *10'01°1، شەرىقتىن غەربكە ئۇزۇنلىقى 189.5 كىلىومىتىر، جەنۇبتىن شىمالغىچە 194.3 كىلومىتىركىلىدۇ.

## '''سىرتقى ئۇلىنىش'''
*玉樹市人民政府
## مەنبەلەر
گوڭ يو

**گوڭ يو** (خەنزۇچە: **孔劉**) 1979-يىلى 1979-يىلى 7-ئاينىڭ 10-كۈنى فۇساندا تۇغۇلغان. 1979-يىلى 7-ئاينىڭ 10-كۈنى كورىيە نىڭ فۇساندا تۇغۇلغان. كورىيەلىك ئارتىس، كىنو چولپىنى. 

## '''شەخس ھەققىدە'''
گوڭ يو 1979-يىلى 1979-يىلى 7-ئاينىڭ 10-كۈنى فۇساندا تۇغۇلغان. دەسلەپتە 2001-يىلى سۈرەتكە ئېلىنغان KBS تېلېۋىزىيە تىياتىرى «مەكتەپ 4» (學校4) بىلەن ئېكرانغا چىققان.

## '''ئىش-پائالىيەتلىرى'''
2008-يىلىدىن 2009-يىلىنىڭ ئاخىرىغىچە، قىسىمدا تۇرغان مەزگىلىدە، ئۇ كورېيە دۆلەتلىك ھەربىي رادىيوسى «گو يونىڭ كۈتكەن 20 سائىتى» پىروگىراممىسىدا دىكتورلۇق قىلغان ھەمدە «كىم جوڭۋوكنى ئىزدەش» (尋找金鐘旭) ناملىق كىنودا باش رول ئالغان. 2011-يىلى «ئوچاق» (熔爐) ناملىق كىنودا رول ئالغان.

2012-يىلى تېلېۋىزىيە تىياتىرى «BIG»دە رول ئالغان. 2013-يىلى «گۇماندار» (嫌疑者) ناملىق كىنودا باش رول ئالغان.

شۇ يىلى ئۇ «ئەر بىلەن ئايال» (男與女)، «فۇسانغا ساياھەت» (釜山行)، «ئىشپىيون» (密探) قاتارلىق كىنولاردا ھەمدە ھازىرقى ئەڭ ئالقىشقا ئېرىشىۋاتقان «غېرىبلىق ئىلاھى» (孤單又燦爛的神－鬼怪)  تېلېۋىزىيە تىياتىرىدا رول ئالغان

## '''شان-شەرەپلىرى'''
2003-يىلى «ئارزۇ ئېكرانى» (夢想的螢幕) ئارقىلىق SBS ئورۇنداش چوڭ مۇكاپاتىنىڭ يېڭى ئارتىس شەرىپىگە ئېرىشكەن.

2005-يىلى «پىرەنىك ئوقۇتقۇچىسى» (餅乾老師星星糖) بىلەن باشقىلارنىڭ ئالقىشىغا ئېرىشكەن.

2006-يىلى «قالتىس بىر كۈن» (精彩的一天) ئارقىلىق MBCنىڭ ئەڭ مۇنەۋۋەر ئورۇنداش مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن. 

2007-يىلى ئۇ يەنە «قەھۋە شاھزادسى 1-نومۇرلۇق دۇكان» (咖啡王子一號店)دا MBCنىڭ ئەڭ مۇنەۋۋەر ئەر ئارتىس مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.

## '''سىرتقى ئۇلىنىش'''
*http://www.msoopent.com/page/page.html?acode=S67307161&mcd=02
*http://cafe.daum.net/gongyoo

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
جاڭ يىشىڭ

**جاڭ يىشىڭ** (خەنزۇچە: **張藝興**) ، 1991-يىلى 10-ئاينىڭ 7-كۈنى خۇنەن ئۆلكىسى چاڭشا شەھىرى دە تۇغۇلغان، ناخشىچى، ئارتىس، ئەر ناخشا ئېيتىش گۇرۇپپىسى EXO/EXO-M نىڭ جۇڭگو تەۋەلىكىدىكى ئەزاسى.

## '''شەخس تونۇشتۇرۇلۇشى'''
جاڭ يىشىڭ، 1991-يىلى 10-ئاينىڭ 7-كۈنى خۇنەن ئۆلكىسى چاڭشا شەھىرى دە تۇغۇلغان، ناخشىچى، ئارتىس، ئەر ناخشا ئېيتىش گۇرۇپپىسى EXO/EXO-M نىڭ جۇڭگو تەۋەلىكىدىكى ئەزاسى.

جاڭ يىشىڭ ئوتتۇرا مەكتەپنى خۇنەن پېداگوگىكا ئۇنىۋېرسىتېتى شۆبە ئوتتۇرا مەكتىپىدە ئوقۇغان، 2000-يىلى «ئۈزلۈكسىز مۇزىكا» لىن جىيىڭنىڭ ناخشا ھەۋەسكارلىرى يىغىنىغا قاتنشقان ھەم ناخشا ئىيتقان، بۇ ئۇنىڭ تۇنجى قېتىم تېلېۋىزىيە ئىكرانىدا كۆرىنىشى بولغان.

## '''كەسپى ئىزدىنىشلىرى'''
2005-يىلى خۇنەن تېلېۋىزىيە ئىستانىسىنىڭ«چولپان ئىنستىتۇتى» مۇسابىقىسىغا قاتناشقان ھەمدە مۇسابىقىسىنىڭ ھەل قىلغۇچ مۇسابىقىسىدە ئۈچىنچىلىككە ئېرىشكەن، مۇسابىقە ئاياغلاشقاندىن كېيىن، جاڭ يىشىڭ مەكتەپكە قايتىپ داۋاملىق ئوقۇغان، مەكتەپتىكى چاغدا، ئۇ مەكتەپ مەدەنىيەت-سەنئەت بايرىمىغا قاتناشقان.

2008-يىلى جاڭ يىشىڭ S.M. Casting System نىڭ جۇڭگو دا تاللىشىدا، كورىيە SM شىركىتى قارمىقىدىكى پىراكتىكانت ئوقۇغۇچى بولۇپ تاللىغان.

2012-يىلى 4-ئايدا، EXO تەشكىلات ۋە تارماق ئەترتى EXO-M ئەترىتىنىڭ ئەزاسى سالاھىيىتى بىلەن رەسمىي نام چىقارغان.

2014-يىلى 6-ئايدىن باشلاپ، شەخسىي نامىدا جۇڭگو دا پائالىيەت ئېلىپ بارغان، ئىلگىرى-كېيىن بولۇپ نۇرغۇن ئۇنىۋېرسال سەنئەت پروگراممىسىنى سىنغا ئالغان ۋە رىياسەتچىلىك قىلغان.

2015-يىل 4-ئاينىڭ 8-كۈنى جاڭ يىشىڭ جۇڭگودا شەخسى خىزمەت ئۆيى قۇرغان، 5-ئايدا سىناق قىلىپ پروگرامما «极限挑战» گە قاتناشقان، شۇ يىلى ئاسىيادىكى كۈچلۈك شەرق مۇراسىمى ئەڭ كۈچلۈك تەسىرگە ئىگە ھەممىگە قادىر سەنئەتكار دېگەن نامغا ئېرىشكەن.

2016-يىلى 4-ئايدا، ئىجادىي ناخشىسى «بىر ئادەم» گە تايىنىپ، 16-نۆۋەتلىك مۇزىكا ئەتىرتى يىللىق ئەڭ قارشى ئېلىشقا ئېرىشكەن كىنو ناخشىسى ۋە يىللىق ئەڭ قارشى ئېلىشقا ئېرىشكەن يېڭى ئادەم قاتارلىق ئىككى تۈرلۈك مۇكاپاتقا ئېرىشكەن.

## '''سىرتقى ئۇلىنىش'''
*https://www.smtown.com/artist/musician/97
*https://web.archive.org/web/20181007154546/http://www.yxuniverse.com/

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
خې جيوڭ

خې جيوڭ (خەنزۇچە: 何炅) 1974-يىلى 4-ئاينىڭ 28-كۈنى خۇنەن چاڭشادا تۇغۇلغان، جۇڭگولۇق تونۇلغان رىياسەتچى، ئارتىس، ناخشىچى، رېژىسسور.

## '''شەخس تونۇشتۇرۇلىشى'''
خې جيوڭ 1974-يىلى 4-ئاينىڭ 28-كۈنى خۇنەن چاڭشادا تۇغۇلغان، جۇڭگولۇق تونۇلغان رىياسەتچى، ئارتىس، ناخشىچى، رېژىسسور. ئالى مۇزىكىسىنىڭ CCO سى، جۇڭگو تېلېۋىزىيە سەنئەتكارلىرى جەمئىيىتى رىياسەتچى كەسپىي كومىتېتىنىڭ مۇئاۋىن مۇدىرى، ئىلگىرى بېيجىڭ چەت ئەل تىلى ئۇنىۋېرسىتېتى ئەرەب تىلى فاكۇلتېتىدا ئوقۇتقۇچىلىق قىلغان. ۋەكىللىك ئەسەرلىرىدىن: خوشاللىق لاگېرى، ئاق زوپار ئېچىلغاندا، جەننەتكە يوشۇرۇن كۆيۈش قاتارلىقلار بار.

## '''شان-شەرەپلىرى'''
2016-يىلى 12-ئاينىڭ 10-كۈنى، تېڭشۈن كۆرۈنمە چاستوتا يىللىق ئەڭ قارشى ئېلىشقا ئېرىشكەن ئەر MC مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.

2014-يىلى، 5-نۆۋەتلىك جۇڭگو ئالىي مەكتەپ ئوقۇغۇچىلىرى ئالىي مەكتەپ ئوقۇغۇچىلىرى ئەڭ قارشى ئېلىنىدىغان تېلېۋىزىيە نومۇرلىرىنى تېلېۋىزىيە بايرىمى ئەر رىياسەتچى مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.

يىللىق جۇڭگو ئالىي مەكتەپ ئوقۇغۇچىلىرى تېلېۋىزىيە بايرىمى ئەڭ ئالقىشقا ئېرىشكەن ئەر رىياسەتچى مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.

2010-يىلى 11-ئايدا، 25-نۆۋەتلىك جۇڭگو تېلېۋىزىيە ئالتۇن بۈركۈت مۇكاپاتىنىڭ مۇنەۋۋەر رىياسەتچى مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.

2010-يىلى 6-ئايدا، ئەڭ زور تور تەسىر كۈچىگە ئىگە ئون چوڭ تېلېۋىزىيە رىياسەتچىسى قاتارىدا بىرىنچى ئورۇندا تۇرغان.

## '''سىرتقى ئۇلىنىش'''
*http://www.hejiong.com
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
ۋان كۆلى

**ۋان كۆلى** (خەنزۇچە: **凡湖**) تۈركىيىنىڭ شەرقىي قىسىم رايونىنىڭ ئىچكى قۇرۇقلۇقىدىكى تۇزلۇق كۆل .

بۇ جاي ئەسلى يەر قاتىلىمىنىڭ چۆككەن قىسمى بولۇپ، مىلادىيە 1441-يىلى نېمرات يانار تېغى پارتلىغان ۋاقىتتا چىققان ۋولقان لاۋىلىرى دەريا يولىنى توسۇۋالغانلىقتىن، كۆل شەكىللەنگەن.

## '''جۇغراپىيەلىك ئورنى'''
تۈركىيىنىڭ شەرقىي قىسىم رايونىنىڭ ئىچكى قۇرۇقلۇقىدىكى تۇزلۇق كۆل. بۇ جاي ئەسلى يەر قاتىلىمىنىڭ چۆككەن قىسمى بولۇپ، مىلادىيە 1441-يىلى نېمرات يانار تېغى پارتلىغان ۋاقىتتا چىققان ۋولقان لاۋىلىرى دەريا يولىنى توسۇۋالغانلىقتىن، كۆل شەكىللەنگەن. كۆلنىڭ شەكلى ئۈچ بۇرجەك بولۇپ، يەر مەيدانى 3738 كۋادرات كىلومېتىر كېلىدۇ، ئوتتۇرا شەرق بويىچە ئىراندىكى رېزايى كۆلىدىن قالسا ئىككىنچى ئورۇندا تۇرىدۇ. بۇ كۆل دېڭىز يۈزىدىن 1646 مېتىر ئېگىز بولۇپ، پەسىلگە قاراپ ئۆزگىرىپ تۇرىدۇ. ئەڭ چوڭقۇر جايى 100 مېتىردىن ئاشىدۇ.

## '''ۋان كۆلىنىڭ قىممىتى'''
كۆل ئەتراپىدىكى تۈزلەڭلىك ئورۇنلاردا مېۋە-چېۋە، ئاشلىق ئىشلەپچىقىرىلىدۇ تۇز ئايرىيدۇ ، كۆلدىن بېلىق تۇتۇلىدۇ، تۈركىيە ئارقىلىق ئىرانغا بارىدىغان پويىزلارنىڭ كۆلنىڭ غەربىي ياقىسىدىكى تىئو شەھىرىدىن شەرقىي ياقىسىدىكى ۋان شەھىرىگە پاراخوت ئارقىلىق ئۆتكۈزۈلىدۇ، كۆلنىڭ ئەتراپىدا نۇرغۇنلىغان ساياھەتئ ورۇنلىرى قۇرۇلغان بولۇپ، تۈركىيىنىڭ مۇھىم ساياھەت رايونىنىڭ بىرسىگە ئايلانغان.

## مەنبەلەر
چۇ دەرياسى

**چۇ دەرياسى** (خەنزۇچە: 楚河) تىيانشان تاغلىرىدىكى سوۋېت قىسمىنىڭ شىمالىي يان باغرىدىن باشلىنىپ قىرغىزىستاننى بېسىپ ئۆتۈپ، قازاقسىتاننىڭ جەنۇبىي قىسمىدىكى چۆللۈكلەرگە قەدەر ئېقىپ كېلىدىغان دەريا.

## '''قىسقىچە تۇنۇشتۇرۇش'''
دەريا. باش قىسمى جۇۋانارىك بىلەن كوچكوردىن ئىبارەت ئىككى تارماقتىن تەشكىل تاپقان. ئۇزۇنلۇقى 6106 كىلومېترغا يېتىدۇ. كۆلىمى 62 مىڭ 500 كۋادرات كىلومېتر كېلىدۇ. دەريانىڭ باش قىسمىنىڭ ۋادىسى چوڭقۇر، ئېقىنى تېز، ئىسسىق كۆل ئويقانلىقىدىن ئېقىپ چىققاندىن كېيىن دەريا ۋادىسى كېڭىيىشكە باشلايدۇ. بۇ ئامىسكى ۋادىسىدىن چىققاندىن كېيىن، غەربىي شىمالغا قاراپ بۇرۇلۇپ، چۇ دەريا ئويمانلىقىدىن «چىقىپ» قۇملۇققا تەدرىجىي سىڭىپ كېتىدۇ. تاغدىن چىقىش ئاغزىدىكى يىللىق ئوتتۇرىچە ئېقىن مىقدارى 130 كۇب مېتر سېكۇنتقا يېتىدۇ. دەريا بويىدا ئورت-توكوي سۇ ئامبىرى قۇرۇلغان. بۇ سۇ ئامبىرىدىن سۇغىرىش ئىشلىرى ئۈچۈن پايدىلىنىدۇ، قاتناش قىلىشقا بولمايدۇ. دەريانىڭ تۆۋەن ئېقىمىنىڭ توڭلاش مەزگىلى تۆت ئايغا يېتىدۇ.

## مەنبەلەر