open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جىغان

**جىغان** بولسا جىگدە ئائىلىسىدىكى يوپۇرماق تاشلايدىغان چاتقال ياكى كىچىك دەرەخكە تەۋە ئۆسۈملۈك.

## ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
**ئۇيغۇرچە نامى :**جىغان

**تەۋەلىكى :**ئۆسۈملۈكلەر دۇنياسى

**تىپى :**يېپىق ئۇرۇقلۇق ئۆسۈملۈكلەر تىپى

**سىنىپى :**جۈپ پەللىلىك ئۆسۈملۈكلەر سىنىپى

**تۈركۈمى :**ئازغان تۈركۈمى

**ئائىلىسى :**جىگدە ئائىلىسى

**ئۇرۇقداشلىرى :**جىغان ئۇرۇقدىشى

**لاتىنچە نامى :**Hippophae rhamnoides Linn.

**باشقا نامى :**醋柳、黄酸刺、酸刺柳、黑刺、酸刺

## سىرتقى شەكىلى
7پارچەجىغانجىغان مېۋىسىنىڭ  رەڭگى توق قىزىل رەڭدە، شار شەكىللىك، ئىچىدىن ئۇرۇق چىقىدۇ، مېغىزى ئاق مايلىق ئازراق پۇراقلىق، مېۋە ئېتى مايلىق، سىلىق، يۇمشاق كېلىدۇ.

## مۇندەرىجە

* قىسقىچە چۈشەندۈرۈش
* ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
* سىرتقى شەكىلى
* ئۆسۈش شارائىتى 
* ئىشلىتىلىش قىممىتى
* ئۇزۇقلۇق قىممىتى 
* دورىلىق قىممىتى 
* تارقالغان رايۇنلار
* سۈرەتلەر
* قامۇس باشبېتى

## ئۆسۈش شارائىتى
12پارچەجىغانجىغان دەرىخى ئىسسققا، قۇرغاقچىلىققا، سوغۇققا چىدامچانلىقى يۇقىرى بۇلۇپ، قۇم-شېغىللىق تۇپراقتىمۇ ئۆسەلەيدۇ. ياش ھەم يىتىلگەن دەرىخى كۈن نۇرىنى ياخشى كۆرىدۇ. تۇپراق قاتلىمى چوڭقۇر، چىرىندى ماددا مىقدارى مول ، سۇ چىقىرىۋېتىشى ياخشى بولغان سەل كىسلاتالىق بولغان تۇپراق ياكى قۇمساڭ ئەت تۇپراق ئۆستۈرسە مۇۋاپىق بولىدۇ.

## ئىشلىتىلىش قىممىتى
جىغان يوپۇرماق تاشلايدىغان چاتقال ، ئۇ ئەڭ ئېگىز بولغاندا 10 مېتىر ئەتراپىدا ، كۆپ ھاللاردا 2 - 3 مېتىر ئەتراپىدا ئۆسىدۇ . مېۋىسى قىزغۇچ سېرىق ، موھىتقا ماسلىشىشچانلىقى ناھايىتى يۇقىرى بولۇپ سۇ تۇپراقنى ساقلاش ، بوراندىن مۇداپىيەلىنىش رولى بار ، شۇڭا كىشىلەر ئۇنى « تۇپراقنىڭ يېشىل قوغدىغۇچىسى » دەپ تەرىپلىشىدۇ . تەتقىقات نەتىجىلىرىنىڭ كۆرسىتىشىچە ، جىغان مېۋىسى تەركىبىدە ئادەم بەدىنىگە پايدىلىق 190 خىلدىن ئارتۇق ماددا بار ئىكەن . ئۇ يېنىك سانائەت ، ئالەم قاتنىشى قاتارلىق جەھەتلەردىمۇ ئىشلىتىلىدۇ .

### ئۇزۇقلۇق قىممىتى
جىغان مېۋىسى تەركىبىدە كۆپ خىل ۋىتامىنلار بار، ئۇچۇچان ماددا، گىلىكوزا، مېۋە قەنتى ئومۇمىي مىقدارى %8.5 -%10.5 گىچە. 18 خىل ئامىنو كىسلاتاسى بار.

### دورىلىق قىممىتى
7پارچەجىغانجىغان مېۋىسى ئاپتاپتا قۇرۇتۇپ تەييارلىنىدۇ. دورىغا ھۆل ھالەتتىمۇ ئىشلىتىلىدۇ.

خۇسۇسىيىتى: يۆتەل توختىتىش، بەلغەم بوشىتىش، سۈيدۈك راۋانلاشتۇرۇش، ئىششىقلارنى تارقىتىش رلى بار.

ئىشلىتىلىشى: ھەزىم ئاجىزلىقى، ئىشتىھاسىزلىق، جىگەر قېتىشتىن بولغان سۇلۇق ئىششىقلار، كۆڭۈل ئېلىشىش، قۇسۇش ۋە يۆتەلنى داۋالاشتا ئىشلىتىلىدۇ.

دىققەت قىلىدىغان ئىشلار: سوغۇق مىزاجلارنىڭ بىشىنى ئاغرىتىدۇ.

### ئۇزۇقلۇق قىممىتى
جىغان مېۋىسى تەركىبىدە كۆپ خىل ۋىتامىنلار بار، ئۇچۇچان ماددا، گىلىكوزا، مېۋە قەنتى ئومۇمىي مىقدارى %8.5 -%10.5 گىچە. 18 خىل ئامىنو كىسلاتاسى بار.

### دورىلىق قىممىتى
7پارچەجىغانجىغان مېۋىسى ئاپتاپتا قۇرۇتۇپ تەييارلىنىدۇ. دورىغا ھۆل ھالەتتىمۇ ئىشلىتىلىدۇ.

خۇسۇسىيىتى: يۆتەل توختىتىش، بەلغەم بوشىتىش، سۈيدۈك راۋانلاشتۇرۇش، ئىششىقلارنى تارقىتىش رلى بار.

ئىشلىتىلىشى: ھەزىم ئاجىزلىقى، ئىشتىھاسىزلىق، جىگەر قېتىشتىن بولغان سۇلۇق ئىششىقلار، كۆڭۈل ئېلىشىش، قۇسۇش ۋە يۆتەلنى داۋالاشتا ئىشلىتىلىدۇ.

دىققەت قىلىدىغان ئىشلار: سوغۇق مىزاجلارنىڭ بىشىنى ئاغرىتىدۇ.
## مەنبەلەر

تۈر:ئۆسۈملۈك
ئامېرىكا قىتئەسى دۆلەتلىرى تەشكىلاتى

1890-يىلىلا ئامېرىكا ۋە لاتىن ئامېرىكىسى قىتئەسىدىكى17 دۆلەت بىرىنچى قېتىم خەلقئارا يىغىن ئۆتكۈزۈپ، ئامېرىكا قىتئەسى جۇمھۇرىيەتلىرىنىڭ خەلقئارا ئىتتىپاقىنى قۇرۇشنى قارار قىلغانىدى. 1948-يىلى «ئامېرىكا قىتئەسى دۆلەتلىرى تەشكىلاتى نىزامنامىسى» ماقۇللىنىپ، بۇ تەشكىلاتنىڭ نامى ئامېرىكا قىتئەسى دۆلەتلىرى تەشكىلاتىغا ئۆزگەرتىلدى.

*
*

  

## ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
**ئۇيغۇرچە نامى :**ئامېرىكا قىتئەسى دۆلەتلىرى تەشكىلاتى

**چەتئەلچە نامى :**Organization of American States

**قۇرۇلغان ۋاقىت :**1890-يىلى

## تەشكىلات ھەققىدە
ئامېرىكا قىتئەسى دۆلەتلىرى تەشكىلاتى1890-يىلىلا ئامېرىكا ۋە لاتىن ئامېرىكىسى قىتئەسىدىكى17 دۆلەت بىرىنچى قېتىم خەلقئارا يىغىن ئۆتكۈزۈپ، ئامېرىكا قىتئەسى جۇمھۇرىيەتلىرىنىڭ خەلقئارا ئىتتىپاقىنى قۇرۇشنى قارار قىلغانىدى. 1948-يىلى «ئامېرىكا قىتئەسى دۆلەتلىرى تەشكىلاتى نىزامنامىسى» ماقۇللىنىپ، بۇ تەشكىلاتنىڭ نامى ئامېرىكا قىتئەسى دۆلەتلىرى تەشكىلاتىغا ئۆزگەرتىلدى. بۇ تەشكىلاتنىڭ ئەڭ ئالىي ئورگىنى ئامېرىكا قىتئەسى دۆلەتلىرى تەشكىلاتى قۇرۇلتىيى بولۇپ، ھەر يىلى بىر قېتىم ئۆتكۈزۈلىدۇ. ئۇنىڭدىن باشقا يەنە دىپلوماتىيە مىنىستىرلىرى كېڭىشى، دائىمىي كېڭەش، كاتىباتلار باشقارمىسى قاتارلىقلار تەسىس قىلىندى. 1991-يىلىغا كەلگەندە، ئەزا دۆلەت 34 كە يەتتى.

## مۇندەرىجە

* قىسقىچە چۈشەندۈرۈش
* ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
* تەشكىلات ھەققىدە 
* تەشكىلاتىنىڭ مەقسىتى
* ئالاقىدار بايان 
* سۈرەتلەر
* قامۇس باشبېتى

## تەشكىلاتىنىڭ مەقسىتى
ئامېرىكا قىتئەسى دۆلەتلىرى تەشكىلاتىئامېرىكا قىتئەسى دۆلەتلىرى تەشكىلاتىنىڭ مەقسىتى: ئۆز قۇرۇقلۇقىنىڭ تىنچلىقى ۋە بىخەتەرلىكىنى كۈچەيتىپ، ئەزا دۆلەتلەر ئوتتۇرىسىدىكى ماجىرالارنى تىنچ يول بىلەن ھەل قىلىشقا ھەقىقىي كاپالەتلىك قىلىش، ئەزا دۆلەتلەرنىڭ ئىقتىسادىي، ئىجتىمائىي، مەدەنىيەت تەرەققىياتىنى ئىلگىرى سۈرۈشتىن ئىبارەت.

## ئالاقىدار بايان
ئەمەلىيەتتە، بۇ تەشكىلات ئۇزاقتىن بۇيان ئامېرىكىنىڭ كونتروللۇقىدا بولۇپ كەلدى. شۇڭا، لاتىن ئامېرىكىسىدىكى دۆلەتلەر ئامېرىكا بىلەن لاتىن ئامېرىكىسىنىڭ باراۋەرسىزلىك مۇناسىۋىتىنى ئۆزگەرتىپ، جەمئىيەت ۋە ئىقتىسادنىڭ تەرەققىي قىلىشىنى قولغا كەلتۈرۈشنى ئىزچىل تەلەپ قىلىپ كېلىۋاتىدۇ.
## مەنبەلەر
ياۋا توشقان

توشقانلار بىر ئائىلىدە توشقانغا ئايرىلىدۇ. ئۇلارنىڭ چوڭ-كىچىكلىكى ۋە شەكلى توشقانغا ئوخشايدۇ ھەمدە ئوت-چۆپ يېيىشكە ئوخشاش يېمەكلىكلەر بار ، ئەمما ئادەتتە قۇلىقى ئۇزۇن بولۇپ ، يالغۇز ياكى جۈپ ياشايدۇ. توشقانغا ئوخشىمايدىغىنى ، ئۇلارنىڭ بالىلىرى تۇغۇلۇپ ئۇزۇن ئۆتمەي قارىغۇ ۋە چارىسىز بولۇپ قالماستىن ، ئۆزىنى باقالايدۇ. كۆپىنچىسى تېز يۈگۈرگۈچىلەر. توشقان تۈرى ئافرىقا ، ياۋرو-ئاسىيا ۋە شىمالىي ئامېرىكىدا. توشقان تېز ھايۋانلار: ياۋروپا توشقان سائىتىگە 56 كىلومېتىر يول يۈرەلەيدۇ. توشقان بالىلىرىنى يەر ئاستىدىكى تۆشۈككە كۆتۈرمەيدۇ ، بەلكى ئوت-چۆپنىڭ تېيىز ئۇۋىسىدا توشقانلارنىڭ ھەممىسى يەر ئاستىدا ئۆڭكۈر ياكى ۋاراندا ياشايدۇ ، ھەرە بولسا يەر ئۈستىدىكى ئاددىي ئۇۋىدا ياشايدۇ ، ئادەتتە گۇرۇپپىلاردا تۇرمايدۇ. توشقان ئادەتتە توشقاندىن چوڭ ، قۇلىقى ئۇزۇن ، يۇڭىدا قارا بەلگە بار. توشقانلار كۆندۈرۈلمىگەن ، توشقانلار يېمەكلىك ئۈچۈن بېقىلىپ ، ئۆي ھايۋانلىرى سۈپىتىدە بېقىلىدۇ. بېلگىيە توشقان دەپ ئاتالغان ئۆي ھايۋانلىرى توشقانغا ئوخشايدىغان قىلىپ يېتىشتۈرۈلگەن توشقان.
## مەنبەلەر

تۈر:ھايۋاناتلار
كۈنجۈتلۈك كۇمۇلەك

كۈنجۈتلۈك كۇمۇلەك بولسا قوي گۆشى ، پۇرچاق ئۇنى ، خام كۈنجۈت، كۈنجۈت يېغى ، ئاق شېكەر ، سۇ يېغى، قىزىلگۈل مۇرابباسى، تۇخۇم، ئاچچىقسۇ قاتارلىقلارنى خام -ماتېرىيال قىلىپ تەييارلىنىدىغان يېمەكلىك .

## كېرەكلىك ماتېرىياللار
8پارچەكېرەكلىك ماتېرىياللارقوي گۆشى 245 گرام، پۇرچاق ئۇنى 50 گرام، خام كۈنجۈت ئازراق، كۈنجۈت يېغى ئازراق، ئاق شېكەر 70 گرام، سۇ يېغى بىر كىلوگرام(خورايدىغىنى 70 گرام) ، قىزىلگۈل مۇرابباسى ئازراق، تۇخۇم ئىككى دانە، ئاچچىقسۇ ئازراق.

## تەييارلاش ئۇسۇلى
1. خام كۈنجۈت قايناق سۇغا بېسىپ كۆپتۈرۈلىدۇ. ئاندىن چىڭ دۈملەپ يۇمىشىتىپ ئېلىپ، سىقىپ سۈيىنى چىقىرىۋېتىپ، داكىغا ئوراپ ئۈستىدىن سوقۇپ، كۈنجۈتنىڭ پوستى چىقىرىۋېتىلىدۇ. تازىلانغان كۈنجۈتنى قورۇپ قۇرۇتۇپ، ئازراق كۈنجۈت بىلەن ئازراق شېكەرنى ئارىلاشتۇرۇپ، يەنە سوقۇپ يۇمشىتىپ ئۇندەك ھالغا كەلتۈرۈلىدۇ. بۇنىڭغا قىزىلگۈل مۇرابباسىنى ئارىلاشتۇرۇپ، كۈنجۈت شېكەردە ياسالغان تاتلىق قىيما تەييارلىنىدۇ.

2. گۆشنى ماشىنىدىن ئۆتكۈزۈپ، چىلىغان پۇرچاق ئۇنىنى ئارىلاشتۇرۇپ كۇمۇلەك ياساپ(ئادەتتە 20 دانە ياسالسا مۇۋاپىق) ، ئوتتۇرىسىنى كاۋاك قىلىپ ياسالغان تاتلىق قىيمىنى ئىچىگە ئېلىپ، يەنە كۇمۇلەك ياساپ تەييارلىنىدۇ(ئىشلەتكەن گۆش ئورۇق بولسا، پۇرچاق ئۇنى ئىشلەتمەي، تۇخۇم ئىشلىتىلىدۇ، تۇخۇم گۆشنى يېپىشقاق قىلىدۇ) . 

3. تۇخۇمنى چېقىپ، ھۆل پۇرچاق ئۇنىنى سېلىپ ئارىلاشتۇرۇپ، قويۇق شىرە ياسىلىدۇ. سوغۇق سۇغا چىلىغان پۇرچاق ئۇنىغا شېكەر سېلىپ ئارىلاشتۇرۇپ، قويۇق شىرى تەييارلىنىدۇ.

4. قازانغا ياغ قۇيۇپ 4-3 دەرىجە قىزىتىپ تەييارلانغان كۇمۇلەكنى قويۇق شىرىگە چىلاپ ياغقا سېلىپ، بىرىنچى قېتىم پىشۇرۇپ ئالىمىز. ئىككىنچى قېتىم ياغنى 8-7 دەرىجە قىزىتىپ، يەنە بىر قېتىم پىشۇرۇلىدۇ(ئوت كۈچىنى ياخشى ئىگىلەش كېرەك) .

5. قازاندا ئازراق ياغ قالدۇرۇپ، تەييارلانغان سۇيۇق شىرىنى تۆكۈپ قاينىتىپ، ئىككى قېتىم ياغدا پىشقان كۇمۇلۇكنى سېلىپ، ئىككى-ئۈچ قېتىم ئۆرۈپ تەخسىگە ئېلىپ، ئۇنىڭ ئۈستىگە كۈنجۈت، ئازراق ئاچچىقسۇ، ئاق شېكەر سېپىپلا قويسا بولىدۇ.
## مەنبەلەر
بۇغداي پولو

بۇغداي پولۇ بولسا بۇغداينى ئاساسلىق ماتېرىيال قىلىپ تەييارلىنىدۇ، تىرىك ،چايناشلىق بولۇش ئالاھىدىلككە ئىگە ئۇيغۇر ئەنئەنىۋى تائاملىرىنىڭ بىرى.

## كېرەكلىك ماتېرىياللار
10پارچەئاساسلىق ماتېرىياللاربۇغداي ئىككى كىلوگرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، گۆش 500 گرام، زىرە ئازراق، ياغ 500 گرام، كاۋاۋىچىن مۇۋاپىق، سەۋزە ئىككى يېرىم كىلوگرام، زەنجىۋىل سۈيى مۇۋاپىق، پىياز بىر باش.

## ئېتىش ئۇسۇلى
1. بۇغداينى پاكىز يۇيۇپ، قىزىق سۇغا ئىككى سائەت چىلاپ يۇمشىتىلىدۇ.

2. قۇرۇلمىسىنى باشقا پولۇنىڭكىدەك قىلىپ تەييارلاپ، سۇ كۆپرەك قۇيۇلىدۇ. گۈرۈچ ئورنىغا بۇغداي سېلىپ دۈملەپ پىشۇرۇلىدۇ.

## مەنبەلەر
ئەڭ توغرا سائەت

## ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
**ئۇيغۇرچە ئىسمى :**سېزىي ئاتوم سائىتى

## ئەڭ توغرا سائەت
ئامېرىكىنىڭ ۋاشىنگتون شەھىرىدىكى سېزىي ئاتوم سائىتى ھازىر دۇنيا بويىچە توغرىلىقى ئەڭ يۇقىرى سائەت بولۇپ ھېسابلىنىدۇ. ئۇنىڭ توغرىلىقى ئوننىڭ مىنوس ئونىنىچى دەرىجىسىگە يېتىدۇ. يەنى تەخمىنەن 370 مىڭ يىلدا ئاران بىر سېكۇنت پەرق قىلىدۇ. 

## سېزىي ئاتوم سائىتى ھەققىدە
سېزىي ئاتوم سائىتى ۋاقىتنى سېزىي ئاتومىنىڭ ئالاھىدە ئېنېرگىيە دەرىجىسى ئوتتۇرىسىدىكى كۆچۈش چاستوتىسى ئارقىلىق كۆرسىتىدۇ؛ بۇ چاستوتا 9192631770 گېرتسقا يېتىدۇ. كۆرسىتىش ۋە رەقەمنى يېزىشقا ئاسان بولسۇن ئۈچۈن، ئادەتتە ئۇنىڭ بىلەن بىر كۋرتس تەۋرەتكۈچ كونترول قىلىنىپ، ئۇنىڭ تەۋرەش چاستوتىسى ئاتومنىڭ كۆچۈش چاستوتىسىغا ئوخشاش تۇراقلىققا يەتكۈزىلىدۇ. كۋارتس تەۋرەتكۈچنىڭ تەۋرەش چاستوتىسى ئادەتتە بىر نەچچە يۈز مىليون گېرتس بولۇپ بىۋاسىتە ئىشلىتىشكە بولىدۇ. بەزىدە ئۇ ئېلېكترون لېنىيىسى ئارقىلىق كۋارتس تەۋرەتكۈچنىڭ ئۇزىتىش چاستوتىسىنى يەنىمۇ تۆۋەنلىتىپ، بىۋاسىتە سائەت يۈزىنى ھەرىكەتلەندۈرۈپ، ۋاقىتنى توغرا كۆرسىتىپ بېرىدۇ. 

## مۇندەرىجە

* ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
* ئەڭ توغرا سائەت 
* سېزىي ئاتوم سائىتى ھەققىدە 
* ئالاقىدار بايان 
* سۈرەتلەر
* قامۇس باشبېتى

## ئالاقىدار بايان
ھەرقانداق سائەتلىك ئەسۋابلار تەبىئەت دۇنياسىدىكى دەۋرىيلىكنى ئاساس قىلغان. مېخانىكىلىق ماياتنىكنىڭ ۋاقتى ماياتنىكنىڭ لىڭشىش دەۋرىگە ئاساسەن بەلگىلىنىدۇ؛ مېخانىكىلىق قول سائىتىنىڭ ۋاقتى ئۇنىڭ قىلىنىڭ لىڭشىش دەۋرىگە ئاساسەن بەلگىلىنىدۇ؛ شۇنىڭدەك كۋارتسلىق قول سائىتى ۋە كۋارتسلىق سائەتنىڭ بېسىمىدا زەررەتلىنىدىغان كۋارتس كرستالىنىڭ مېخانىكىلىق تەۋرىنىش دەۋرىگە ئاساسەن بەلگىلىنىدۇ. ئاتوم سائىتىنىڭ ۋاقتى بولسا ئاتومنىڭ ئىچكى قىسمىدىكى دەۋرنى ئاساس قىلىدۇ.

## مەنبەلەر
ئاچچىق تاۋۇز

شەكلى يۇمىلاق، كىچىك ئانار چوڭلۇقىدا، سىرتقى يۈزى سىلىق، ئاچ سېرىق رەڭدە، ئىچىدە ئۇرۇقى بار.

*
*

  

## ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
**دورا نامى :**ئاچچىق تاۋۇز

**تۇنۇش نامى :**شەھمەنزەل

**تەمى :**ئاچچىق

**ئوردۇچە نامى :**ئەندىرائىن

**ۋاقتى :**9-، 11-ئايلار

**ئەرەبچە نامى :**شاھمى خەنزەنلى، شاھىقاندەرى ، خـەيـرۇز تەلىـخ. شەھـمـى مەنـزەل

**پەسىل :**كۈز

**خەلقئارا ترانسىپىكسىيىسى :**Ａqqik tawuz

**دورىلىق ئورنى :**قۇرۇتۇلغان مېۋىسى

**ئېنگىلىزچە نامى :**Colocynth

**لاتىنچە نامى :**Fructus Citrullus colocythi

## خۇسۇسيىتى
ئاچچىق تاۋۇزغەيرىي تەبىئىي بەلغەم ۋە سەۋدا خىلىتىنى سۈرۈش، مېڭىنىڭ توسالغۇلىرىنى ئېچىش، بەلغەمنى بوشىتىش، چوڭ تەرەتنى راۋانلاشتۇرۇش، ئاغرىق توختىتىش، يەل ۋە ئىششىقلارنى تارقىتىش.

خاس تەسىرى: غەيرى تەبىئى بەلغەم خىلىتىنى سۈرگۈچى دورا.

ئەكىس تەسىرى: كۆپ ئىشلىتىلسە ئىسسىق مىجەز كىشىلەرنىڭ بېشىنى ئاغرىتىدۇ، ئۈچەيگە زىيان قىلىدۇ.

فارماكولوگىيىلىك تەسىرى: فارماكولوگىيىلىك تەسىرى.

## مۇندەرىجە

* قىسقىچە چۈشەندۈرۈش
* ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
* خۇسۇسيىتى
* ئىشلىتىش ئۇسۇلى
* پىششىق دورا ياسالمىسى
* كېسەللىك مىسالى
* ئۈنۈملۈك تەركىبى
* سۈرەتلەر
* قامۇس باشبېتى

## ئىشلىتىش ئۇسۇلى
1 . ئاچچىقتاۋۇز 33 گرام ، سۇڭپىياز 6 گرام، زاراڭزا چېچىكى9 گرام، شاپتۇل مېغىزى 9 ~ 15 گرام، قاينىتىپ ئىچىپ بەرسە، توسالغۇلارنى ئېچىپ، ئىششىق ياندۇرۇپ، قەۋزىيەتكە مەنپەئەت قىلىدۇ.

2. ئاچچىقتاۋۇز 18 گرام، مامكاپتىن 60 گرام ئېلىپ قاينىتىپ، سۈيىنى مۇۋاپىق مىقداردا ئىچىپ بەرسە، سۈت بېزى ياللۇغىغا مەنپەئەت قىلىدۇ.

3. ئاچچىقتاۋۇزنىڭ قۇرۇق يوپۇرمىقىدىن 6 گرام  نىشاستە، ئەرەب يېلىمى بىلەن قوشۇپ ئىچىپ بەرسە، بەلغەم بوشىتىپ، نەپەسنى راۋانلاشتۇرۇپ، غەيرىي تەبىئىي سەۋدا خىلىتىنى سۈرىدۇ.

4. ئاچچىقتاۋۇزنى سېرىقئوت، رۇم بەدىيان ۋە ئايارەج بىلەن قوشۇپ سۇپۇپ قىلىپ ئىچىپ بەرسە، غەيرىي تەبىئىي بەلغەم، سەۋدا خىلىتىنى سۈرۈپ، مالىخولىيا، سەرئى، ماخاۋ كېسەللىكلىرىگە پايدا قىلىدۇ.

مىقدارى: 2.5 ~ 3 گرام.

ئورۇنباسارى: ئابدىمىلىك ياكى باراۋەر مىقداردا قىچا، ئادراسمان.

تۈزەتكۈچىسى:  نىشاستە، كەتىرا، ئەرەب يېلىمى.

يىغىش:  مېۋىسى پىشىپ سارغايغاندا ئۈزۈپ يېغۋىلىنىدۇ.

ساقلاش: شامالدا قۇرۇتۇپ ساقلىنىدۇ.

## پىششىق دورا ياسالمىسى
ھەبىبى ھەنزەل، ھەببى قۇقىيا، مەتبۇخى ئەفتىمۇن.

## كېسەللىك مىسالى
سۇلۇق ئىششىق، سېرىقلىق چۈشۈش، ئادەتلىنىش خاراكتېرلىك قەۋزىيەت، سوغۇقتىن بولغان باش ئاغرىقى، يېرىم باش ئاغرىش، سەۋدا ۋە بەلغەمدىن بولغان باشنىڭ ئېغىرلىقى، يۈرەكنىڭ مۇجۇپ ئاغرىشى، پالەچ، لەقۋا، تۇتقاقلىق، چىش ئاغرىقى، قۇلاق ئاغرىقى، ئۇنۇتقاقلىق، يۆتەل، دېمى سىقىلىش، كۆز قاراڭغۇلىشىش، كۆزگە ئاق چۈشۈش قاتارلىقلارغا ئىشلىتىلىدۇ.

## ئۈنۈملۈك تەركىبى
مېۋىسىنىڭ تەركىبىدە %6 ئەتراپىدا گلۇكوزىد، سىتروللول (citrullel)، فىتوسىتىرىرول (phytosterot) كولۇسىنتىن (colocynthin) قاتارلىقلار بار.
## مەنبەلەر
شەربىتى زەبىب

شەربىتى زەبىب ئىممونىت كۈچى ئاجىزلاش ۋە بەرەس قاتارلىق كېسەللىكلەرگە ئىشلىتىلىدۇ.

## ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
**دورا نامى :**شەربىتى زەبىب

**ياسالما شەكلى :**سۇيۇقلۇق

**ئاساسلىق دورىسى :**قوي گۆشى

## خۇسۇسىيىتى
بۇ قىزغۇچ جىگەررەڭلىك سۇيۇقلۇق بولۇپ،تەمى تاتلىق. ئىممونىت كۈچى ئاجىزلاش ۋە بەرەس قاتارلىق كېسەللىكلەرگە ئىشلىتىلىدۇ.

## مۇندەرىجە

* قىسقىچە چۈشەندۈرۈش
* ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
* خۇسۇسىيىتى
* ياسىلىشى 
* ئۆلچەم 
* ئىشلىتىش ئۇسۇلى ۋە مىقدارى 
* ساقلاش 
* تەكشۈرتۈش
* سۈرەتلەر
* قامۇس باشبېتى

## ياسىلىشى
قۇرۇق ئۈزۈمگە سۇ قوشۇپ بىر سائەتتىن 2 قېتىم قاينىتىپ،دورا سۈيىنى ئايرىۋېلىپ 3 لىتىرغىچە قۇيۇلدۇرۇۋېلىنىدۇ؛ قوي گۆشى، كەپتەر باچكىسى، كەكلىك گۆشى قاتارلىقلارنى كاۋاپ قىلىپ، قالغان ئارپا بەدىيان قاتارلىق دورىلار بىلەن بىرگە 1.5 سائەتتىن 3 قېتىم قاينىتىپ، دورا سۈيىنى ئايرىۋېلىپ،مۇۋاپىق مىقداردا قويۇلدۇرغاندىن كېيىن يۇقۇرۇقى دورا سۈيى بىلەن ئارىلاشتۇرۇپ، 1000مىللىلىتېرغا كەلتۈرۈلىدۇ ھەمدە سۈزۈپ، ساپال قاچىدا بىر ئاي ئاپتاپتا ساقلىغاندىن كېيىن، دورا سۈيى ئايرىۋېلىنىپ تەييارلىنىدۇ.

### ئۆلچەم
ھەر بىر قۇتىغا (1) 250ml (2) 500mlدىن قاچىلىنىدۇ.

### ئىشلىتىش ئۇسۇلى ۋە مىقدارى
كۈندە 2 قېتىم، ھەر قېتىمدا 100ml～50 غىچە ئىچىلىدۇ.

### ساقلاش
ئېغىزى ھىم ئېتىلىپ، سالقىن سايە ئورۇندا ساقلىنىدۇ.

### ئۆلچەم
ھەر بىر قۇتىغا (1) 250ml (2) 500mlدىن قاچىلىنىدۇ.

### ئىشلىتىش ئۇسۇلى ۋە مىقدارى
كۈندە 2 قېتىم، ھەر قېتىمدا 100ml～50 غىچە ئىچىلىدۇ.

### ساقلاش
ئېغىزى ھىم ئېتىلىپ، سالقىن سايە ئورۇندا ساقلىنىدۇ.

## تەكشۈرتۈش
نىسپىي زىچلىقى 1.10  دىن تۆۋەن بولماسلىقى كېرەك(قوشۇمچەⅦ　A).

pHقىممىتى   5.0～3.5ئارىلىقىدا بولۇشى كېرەك(قوشۇمچە Ⅶ G ).

بۇ دورا قاينىتىلما ياسالمىسىغا ئالاقىدار ھەر خىل بەلگىلىمىلەر (جوڭگو دورا قامۇسى بىرىنچى بۆلۈم 2010-يىل، قوشۇمچە IJ) گە ئۇيغۇن بولۇشى لازىم.
## مەنبەلەر
سۇپۇپى ھەجەرۇليەھۇد

**سۇپۇپى ھەجەرۇليەھۇد**، بۇ دورا سۇس سېرىق رەڭلىك سۇپۇپ. سۈيدۈك ھەيدەپ،تاش چۈشۈرۈش تەسىرىگە ئىگە.

## ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
**دورا نامى :**سۇپۇپى ھەجەرۇليەھۇد


## چۈشەندۈرۈش
سۇپۇپى ھەجەرۇليەھۇد، بۇ دورا سۇس سېرىق رەڭلىك سۇپۇپ.  سۈيدۈك ھەيدەپ،تاش چۈشۈرۈش تەسىرىگە ئىگە.بۆرەك،دوۋسۇندىكى ۋە سۈيدۈك يولىدىكى تاشلارنى چۈشۈرۈش ئۈچۈن ئىشلىتىلىدۇ. بۆرەك،دوۋسۇندىكى ۋە سۈيدۈك يولىدىكى تاشلارنى چۈشۈرۈش ئۈچۈن ئىشلىتىلىدۇ.

ياسالما شەكلى

سۇپۇپ

### تەركىبى
يەھۇدى تېشى              36g      قۇغۇن مېغىزى           135g

تەرخەمەك مېغىزى           135g     قاپاق ئۇرۇقى مېغىزى     81g

سېمىز ئوت ئۇرۇقى           54g      كەتىرا                   27g

تاۋۇز ئۇرۇقى مېغىزى        27g

ئاساسلىق دورىسى

يەھۇدى تېشى 

### ياسىلىشى
يۇقۇرقى 7 خىل دورىنى ناھايىتى يۇمشاق سوقۇپ،مۇۋاپىق مىقداردىكى سۇپۇپى شېكەر بىلەن تەكشى ئارىلاشتۇرۇپ  1000g سۇپۇپ تەييارلىنىدۇ.

### قاچىلىنىش ئۆلچىمى
ھەر بىر خالتىغا (1) 5g (2) g100 دىن قاچىلىنىدۇ .

## مۇندەرىجە

* قىسقىچە چۈشەندۈرۈش
* ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
* چۈشەندۈرۈش
* تەركىبى
* ياسىلىشى
* قاچىلىنىش ئۆلچىمى
* ئىشلىتىش ئۇسۇلى
* مىقدارى
* ساقلاش 
* تەكشۈرۈش
* سۈرەتلەر
* قامۇس باشبېتى

### تەركىبى
يەھۇدى تېشى              36g      قۇغۇن مېغىزى           135g

تەرخەمەك مېغىزى           135g     قاپاق ئۇرۇقى مېغىزى     81g

سېمىز ئوت ئۇرۇقى           54g      كەتىرا                   27g

تاۋۇز ئۇرۇقى مېغىزى        27g

ئاساسلىق دورىسى

يەھۇدى تېشى 

### ياسىلىشى
يۇقۇرقى 7 خىل دورىنى ناھايىتى يۇمشاق سوقۇپ،مۇۋاپىق مىقداردىكى سۇپۇپى شېكەر بىلەن تەكشى ئارىلاشتۇرۇپ  1000g سۇپۇپ تەييارلىنىدۇ.

### قاچىلىنىش ئۆلچىمى
ھەر بىر خالتىغا (1) 5g (2) g100 دىن قاچىلىنىدۇ .

## ئىشلىتىش ئۇسۇلى

### مىقدارى
كۈندە 2 قېتىم،ھەر قېتىمدا 5 ～ 10 گرامدىن  ئىستىمال قىلىنىدۇ.

### ساقلاش
ئېغىزى ھىم ئىتىلىپ ساقلىنىدۇ. 

### مىقدارى
كۈندە 2 قېتىم،ھەر قېتىمدا 5 ～ 10 گرامدىن  ئىستىمال قىلىنىدۇ.

### ساقلاش
ئېغىزى ھىم ئىتىلىپ ساقلىنىدۇ. 

## تەكشۈرۈش
بۇ دورا سۇپۇپ ياسالمىسىغا ئالاقىدار ھەر خىل بەلگىلىمىلەر (جوڭگو دورا قامۇسى بىرىنچى بۆلۈم 2010-يىل، قوشۇمچە IB) گە ئۇيغۇن بولۇشى لازىم.
## مەنبەلەر
باستېرلار

باستېرلار __ نامبىيەنىڭ كالاخارى قۇملۇقىنىڭ ئىچكىرىسىدىكى رېخوبوس ناملىق چەت رايوندا ياشايدىغان بۇلۇپ، ئۇلارنىڭ بۇ جايدا ياشاۋاتقىنىغا ھازىر 140 يىلدىن كۆپرەك ۋاقىت بولغان.

### قولاي تىزىملىك

* قامۇس باشبېتى
* سۈرەتلەر

### مۇناسىۋەتلىك سۆزلۈك
  

## ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
**ئۇيغۇرچە نامى :**باستېرلار

**ئافرىقا گوللاند تىلىدا :**Baster

## تۇنۇشتۇرۇلىشى
3پارچەباستېرلارباستېرلار __ نامبىيەنىڭ كالاخارى قۇملۇقىنىڭ ئىچكىرىسىدىكى رېخوبوس ناملىق چەت رايوندا ياشايدىغان بۇلۇپ، ئۇلارنىڭ بۇ جايدا ياشاۋاتقىنىغا ھازىر 140 يىلدىن كۆپرەك ۋاقىت بولغان.

باستېرلار 18-ئەسىردىكى ياۋروپالىقلار بىلەن يەرلىك مىللەتلەرنىڭ كېيىنكى ئەۋلادلىرى بولۇپ، جەنۇبىي ئافرىقىنىڭ مۇستەملىكىگە ئايلىنىشى نەتىجىسىدە كىشىلەرنىڭ كەمسىتىشىگە ئۇچرايدىغان بولۇپ قالغان. ياۋروپالىقلارنىڭ قارىشىچە، ئۇلار قارا تەنلىكلەردىن ئىلغار بولسىمۇ، ئەمما ئۇلارنى ھەقىقىي ياۋروپالىق دەپ قاراشقا بولمايدىكەن. شۇنىڭدىن كېيىن، باستېرلار بارا-بارا نامبىيەنىڭ ئوتتۇرا قىسىمىغا سۈرۈلۈپ ھازىرغىچە شۇ جايدا تۇرۇپ قالغان.

## مەنبەلەر
STN

## ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
**نامى :**STN

**تۇلۇق نامى :**Super Twisted Nematic

**ئۆزگەرتىلگىنى :**ئوپتىكىلىق ھالىتى

**ئالاھىدىلىكى :**قۇۋۋەت سەرپىياتى كىچىك

## چۈشەنچە
Super Twisted Nematic) STN)؛ بولسا-ئېلېكتر ماگنىت مەيدانى ئارقىلىق ئەسلىدىكى 180 گرادۇستىن يۇقىرى تولغانغان (دىستورسىيەلەنگەن) سۇيۇق كرىستال مولېكۇلالارنىڭ تىزىلىش ھالىتىنى ئوپتىكىلىق تىزىلىش ھالىتىگە ئۆزگەرتىلىدۇ. سىرتتىن قوشۇلغان ئېلېكتر مەيدانى قەدەممۇ-قەدەم تەسۋىر يېيىش ئۇسۇلى ئارقىلىق ئېلېكتر مەيداننى ئۆزگەرتىدۇ، ئېلېكتر مەيدانى قايتا-قايتا ئېلېكتر بېسىمىنى ئۆزگەرتىش جەرياندا ھەر بىر نۇقتىنىڭ ئەسلىگە قايتىش جەريانى بىر قەدەر ئاستا بولىدۇ، شۇڭا ئېكراندا قالدۇق نۇر ھاسىل بولىدۇ.

## مۇندەرىجە

* قىسقىچە چۈشەندۈرۈش
* ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
* چۈشەنچە 
* ئالاقىدار مەزمۇن 
* سۈرەتلەر
* قامۇس باشبېتى

## ئالاقىدار مەزمۇن
STN بىلەن TFT  نىڭ ئەڭ چوڭ پەرقى بولسا- TFT نىڭ كۆرسىتىش ئۈنۈمىSTN  گە قارىغاندا ياخشى. ئەمما،STN  نىڭ توك تېجەشچانلىقى TFT دىن ياخشىراق.
كىت

كىت دېڭىز - ئوكياندا ياشايدىغان سۈت ئەمگۈچى ھايۋاندۇر. ئۇلارنىڭ تېنى ئىنتايىن چوڭ بولۇپ، ئەڭ چوڭىنىڭ ئۇزۇنلۇقى 30 نەچچە مېتىرغا يېتىدۇ. ئۇلارنى ھەقىقەتەن « دېڭىز پادىشاھى » دېيىشكە بولىدۇ.

## ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
**ئۇيغۇرچە نامى :**كىت

**تەۋەلىكى :**ھايۋاناتلار دۇنياسى

**تىپى :**خوردىلىق ھايۋانلار تىپى

**سىنىپى :**ئەمگۈچىلەر سىنىپى

**تۈركۈمى :**كىتلار تۈركۈمى

**ئائىلىسى :**سۈت ئەمگۈچى ھايۋانلار سىنىپى كىت ئائىلىسى

**لاتىنچە نامى :**Cetacea

**كەنجى تىپى :**ئومۇرتقىلىق ھايۋانلار كەنجى تىپى

**كەنجى سىنىپى :**ھەقىقىي سۈت ئەمگۈچىلەر كەنجى سىنىپى

**كەنجى تۈركۈمى :**بۇرۇتلۇق كىت

## سىرتقى شەكلى
4پارچەكىتكىت ئۇزۇنلۇقى 1 ～ 30 مېتىر، تەن شەكلى بېلىقنىڭكىگە ئوخشايدۇ، تېرىسى يالىڭاچ بولۇپ، پەقەت تۇمشۇق قىسمى ئاز ساندىكى تۈكلۈكلۈككە ئىگە، تەر بېزى ۋە تېرە ياغ بېزى يوق. ئالدى پۇتىنىڭ ئۈزگۈچ شەكلى ئۆزگەرگەن. قۇلاق سۇپرىسى يوق، تېرىنىڭ ئاستىدا بىر قەۋەت قېلىن ماي بار، بۇنىڭدىن پايدىلىنىپ، ئىسسىقلىق ساقلاش ۋە ئۇنى ئازايتىش، بەدەن نىسبىتىگە پايدىلىق. دۈمبە پالاقچىسى تۈرگە ئىگە. كۆزى كىچىك، ياش بېزى يوق، كۆرۈش قۇۋۋىتى ناچارراق. سىرتقى بۇرۇن تۆشۈكى 1 - 2 بولۇپ، بېشىنىڭ چوققىسىغا جايلاشقان. قۇلاق سۇپرىسى يوق بولسىمۇ، ئەمما ئاڭلاش سېزىمى ئۆتكۈر. 

## مۇندەرىجە

* قىسقىچە چۈشەندۈرۈش
* ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
* سىرتقى شەكلى 
* ياشاش قانۇنىيىتى 
* تارقىلىش دائىرىسى
* قوغداش تەشكىلاتى 
* تۈرلىرى 
* بۇرۇتلۇق كىت كەنجى ئەترىتى
* چىشلىق كىت كەنجى ئەترىتى
* سۈرەتلەر
* قامۇس باشبېتى

## ياشاش قانۇنىيىتى
4پارچەكىتكىتلار پۈتۈنلەي سۇدا ياشايدىغان سۈت ئەمگۈچى ھايۋان بولۇپ، ئاساسلىق ئەكس سادا ئارقىلىق ئورۇن بەلگىلەپ ئوزۇقلۇق ئىزدەيدۇ. ئادەتتە يۇمشاق تەنلىك ھايۋانلار، بېلىقلار ۋە لەيلىگەك ساياھەت ھايۋانلارنى يەيدۇ، بەزى تۈرلىرى يەنە دېڭىز يىلپىزى دېڭىز ئىتى قاتارلىقلارنىمۇ ئوزۇقلۇق قىلىدۇ. ھاۋا ئالماشتۇرىدۇ، ئادەتتە قىش پەسلىدە سوغۇق سۇ رايونى تۆۋەن كەڭلىك ئىسسىق سۇلاردا ئۈزۈپ كۆپىيىدۇ، ياز پەسلىدە يەنە يۇقىرى كەڭلىك سوغۇق سۇ رايونى كەڭلىكىگە قايتىپ كېلىدۇ. 

## تارقىلىش دائىرىسى
دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىكى دېڭىز - ئوكيانلار.

## قوغداش تەشكىلاتى
2پارچەكىتخەلقئارا كىت تۇتۇش كومىتېتى، يېشىل تىنچلىق تەشكىلاتى، دېڭىز – ئوكيان قوغدىغۇچىلىرى جەمئىيىتى، دېڭىز - ئوكيان قوغداش تەشكىلاتى قاتارلىق تەشكىلاتلار. 

## تۈرلىرى
4پارچەكىتكىتلارنى ئىككى تارماق تۈرگە ئايرىشقا بولىدۇ : بۇرۇتلۇق كىت ۋە چىشلىق كىت. ھازىرقى بۇرۇتلۇق كىت كەنجى ئەترىتى ۋە چىشلىق كىت كەنجى ئەترىتى .

### بۇرۇتلۇق كىت كەنجى ئەترىتى
بۇرۇتلۇق كىت كەنجى ئەترىتى دۇنيادىكى ئەڭ چوڭ ھازىرغىچە ساقلىنىپ قالغان ھايۋان تۈرى. ئۈچ ئائىلىسى، 10 خىل تۈرىنىڭ ھەممىسى دېڭىزدا ياشايدۇ.

### چىشلىق كىت كەنجى ئەترىتى
چىشلىق كىت پەقەت ئاز ساندىكى تاتلىق سۇ تۈرىدىكىلەر، كۆپ ساندىكىلىرىنىڭ ھەممىسى دېڭىز - ئوكيانلاردا ياشايدۇ. جەمئىي 7 ئائىلە، 80 خىل تۈرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.  

### بۇرۇتلۇق كىت كەنجى ئەترىتى
بۇرۇتلۇق كىت كەنجى ئەترىتى دۇنيادىكى ئەڭ چوڭ ھازىرغىچە ساقلىنىپ قالغان ھايۋان تۈرى. ئۈچ ئائىلىسى، 10 خىل تۈرىنىڭ ھەممىسى دېڭىزدا ياشايدۇ.

### چىشلىق كىت كەنجى ئەترىتى
چىشلىق كىت پەقەت ئاز ساندىكى تاتلىق سۇ تۈرىدىكىلەر، كۆپ ساندىكىلىرىنىڭ ھەممىسى دېڭىز - ئوكيانلاردا ياشايدۇ. جەمئىي 7 ئائىلە، 80 خىل تۈرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.  
## مەنبەلەر

تۈر:ھايۋاناتلار
باكتېرىئوفاگلار

## باكتېرىئوفاگلار ھەققىدە
باكتېرىئوفاگ(باكتېرىيە يۇتقۇچى تەنچە) باكتېرىيىنى يېيەلەيدىغان بىر خىل باكتېرىيە ۋىرۇسى بولۇپ، قەيەردە باكتېرىيە بولسا، شۇ يەردە ئۇلارنىڭ ئىزناسى بولىدۇ. باكتېرىئوفاگلار مىكرو ئورگانىزملاردىن پايدىلىنىدىغان بارلىق ئېچىتىش زاۋۇت-كارخانىلىرىنىڭ ئەشەددىي دۈشمىنى، چۈنكى ئۇلار ئۆستۈرگۈچ سۇيۇقلۇقتىكى پايدىلىق مىكرو ئورگانىزملارنى ئاساسەن دېگۈدەك تامامەن يەپ قۇرۇقداپ قويغاچقا، غايەت زور زىيان سالىدۇ. مەسىلەن، بەزى پايدىلىق مىكرو ئورگانىزملاردىن پايدىلىنىپ ئانتبىئوتىك، ئىسپىرت، سىركە كىسلاتا، تېتىقۇ، ئاتسېتون، بۇتانول قاتارلىق مەھسۇلاتلارنى ئىشلەپچىقىرىشتا، ئەگەر پايدىلىق مىكرو ئورگانىزملارنى يەيدىغان باكتېرىئوفاگلار ئارىلىشىپ قالسا، پايدىلىق مىكرو ئورگانىزملارنى يەپ تۈگىتىۋېتىپ، كۆپلىگەن خام ئەشيانى، ھەرىكەتلەندۈرگۈچ كۈچنى ۋە ئەمگەك كۈچلىرىنى ئىسراپ قىلىۋېتىدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن دورا زاۋۇتى ۋە ئېچىتىش زاۋۇتىدىكى ئىنژېنېرلار ئامال تېپىپ باكتېرىئوفاگلارنىڭ ئۆستۈرگۈچ ئىدىشقا كىرىۋېلىشىنى توسىدۇ. 

كۆپ ساندىكى باكتېرىئوفاگلارنىڭ شەكلى قۇمچاققا ئوخشايدۇ. تەبىئىي مۇھىت شارائىتىدا، ئۇلار پەقەت باكتېرىيە ۋە بەزى ئىپتىدائىي جانلىقلارغىلا يۇقىدۇ، يۇقىرى دەرىجىلىك ئۆسۈملۈك، ھايۋانلارغا ھۇجۇم قىلىپ كېرەلمەيدۇ. 

باكتېرىئوفاگلارنىڭ مىجەزى بىر-بىرىگە ئانچە ئوخشىمايدۇ. كۈچلۈك خۇسۇسىيەتلىك باكتېرىئوفاگلار باكتېرىيىگە تاجاۋۇز قىلىپ كىرگەندىن كېيىن، دەرھال ۋېگېتاتىۋلىق كۆپىيىپ، باكتېرىيە ھۈجەيرىسىنى پۈتۈنلەي پارچىلىۋەتكەندىن كېيىن ئارام تاپىدۇ. 

مۆتىدىل خۇسۇسىيەتلىك باكتېرىئوفاگلار باكتېرىيە ھۈجەيرىسىگە كىرىپ ئالدى بىلەن مۆكۈنۈپ، پارازىت ئىگىسى ھۈجەيرىسىگە زىيان سالمايلا قالماستىن، ئەكسىچە پارازىت ئىگىسىنىڭ گېن گۇرۇپپىسى بىلەن ماس قەدەمدە نۇسخىلىنىپ، پۇرسەت كۈتىدۇ. ئەگەر سىرتقى ئامىلنىڭ غىدىقلىشىغا ئۇچرىسا، مەسىلەن، رادىئاتسىيىگە ئۇچرىسا، مۆكۈنگەن باكتېرىئوفاگلار قىلچە ئىككىلەنمەستىن پارازىت ئىگىسى ھۈجەيرىسىدىن بۆسۈپ چىقىدۇ-دە، باكتېرىيىنىڭ ئۆلۈپ كېتىشىگە سەۋەبچى بولىدۇ. 

باكتېرىئوفاگلارنىڭ كۆپ ھاللاردا ھەرقايسىسىنىڭ ئۆزىگە خاس «يېمەكلىكلەر تىزىملىكى» بولىدۇ. مەسىلەن، مەخسۇس سۈت كىسلاتا تاياقچە باكتېرىيىسىنى ياخشى كۆرۈپ» يەيدىغان «باكتېرىئوفاگ ۋە مەخسۇس شالنىڭ ئاق يوپۇرماق كېسەللىك باكتېرىيىسىنى يەيدىغان باكتېرىئوفاگ قاتارلىقلار. ئالىملار باكتېرىئوفاگلارنىڭ مۇشۇ خۇسۇسىيىتىگە قاراپ، باكتېرىيىلەرنىڭ تارقىلىش ئەھۋالىدىن باكتېرىئوفاگلارنىڭ تارقىلىش ئەھۋالىغا ھۆكۈم قىلالايدۇ. 

باكتېرىئوفاگلار گەرچە ئىنسانلارغا ئېغىر زىيانلارنى كەلتۈرگەن بولسىمۇ، لېكىن كىشىلەر باكتېرىئوفاگلارنىڭ باكتېرىيە يۇتۇشىنى جېنىدىنمۇ ئەزىز كۆرىدىغان ئالاھىدىلىكىدىن پايدىلىنىپ، ئۇلارنى ئىنسانلار ئۈچۈن خىزمەت قىلدۇردى. 

دوختۇرلار باكتېرىئوفاگلارنى تەكلىپ قىلىپ كۆيۈك يارىسىنى داۋالاشتا مۇۋەپپەقىيەت قازاندى. چۈنكى، كۆيۈپ يارىلانغان بىمارنىڭ تېرىسىدە ئوڭايلا يېشىل يىرىڭ تاياقچە باكتېرىيىسى كۆپىيىدۇ، بۇ دەل يېشىل يىرىڭ تاياقچە باكتېرىيە باكتېرىئوفاگلىرىنىڭ «تويغۇچە يېيىش» تەلىپىنى قاندۇرىدۇ. بۇ خىل ئالاھىدە داۋالاش ئۇسۇلى ياخشى ئۈنۈمگە ئېرىشمەكتە.

باكتېرىئوفاگلاردىن ئىبارەت ماتېرىيالنىڭ تېپىلىشى ئوڭاي، ئۆستۈرۈلۈشى ئاسان، ئۆسۈشى تېز، ئوزۇقلىنىشىدا خاسلىق بولىدىغانلىقى ئۈچۈن، بىئولوگىيە ئالىملىرى ئۇلاردىن پايدىلىنىپ نۇكلېئىن كىسلاتانى نۇسخىلاش، كۆچۈرۈش، قايتا گۇرۇپپىلاش قاتارلىق ئۇل نەزەرىيە تەتقىقات خىزمەتلىرىنى ئىشلىمەكتە.

## مەنبەلەر
ۋىتامىن K

ۋىتامىن K يەنە قان ئۇيۇتقۇچى ۋىتامىن دەپمۇ ئاتىلىدۇ، ياغدا ئېرىيدۇ. ئۇلار پۈتۈنلەي 2-مېتىل 1-، 4-نافتوكۇينىننىڭ تۇغۇندىلىرىدۇر.

## ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
**دورا نامى :**ۋىتامىن K

**باشقا نامى :**قان ئۇيۇتقۇچى ۋىتامىن

**رېتسېپلىقمۇ :**رېتسىپسىز دورا

**چەتئەلچە نامى :**Vitamin K

**مولېكۇلا ئېغىرلىقى :**450.6957

**مولېكۇلا فورمۇلىسى :**C31H46O2

## تۇنۇشتۇرۇلىشى
5پارچەۋىتامىن Kۋىتامىن K يەنە قان ئۇيۇتقۇچى ۋىتامىن دەپمۇ ئاتىلىدۇ، ياغدا ئېرىيدۇ. ئۇلار پۈتۈنلەي 2-مېتىل 1-، 4-نافتوكۇينىننىڭ تۇغۇندىلىرىدۇر. دائىم ئۇچرايدىغانلىرى K1M K2 ۋە K3 لەردىن ئەڭ مۇھىمى K3 بولۇپ، يېشىل ئۆسۈملۈكلەر ۋە ئومۇرتقىلىق ھايۋانلاردا كەڭ كۆلەمدە مەۋجۇت بولىدۇ. K2 ئادەمنىڭ ئۈچىيىدىكى باكتېرىيىلەرنىڭ مېتابولىزمىنىڭ مەھسۇلاتىدۇر. 

ۋىتامىن K نى مۇھىم فىزىئولوگىيەلىك فۇنكىسىيەسى شۇكى، جىگەر دەسلەپكى قان ئۇيۇتقۇچى ئېنزىم يەنى قان ئۇيۇتقۇچى فاكتورنىڭ سىنتېزلىنىشىنى تېزلىتىدۇ، ئۇ يەنە قان ئۇيۇتقۇچى فاكتور Ⅵ، Ⅸ، ۋەⅩ لەرنىڭ سىنتېزلىنىشىنى تەڭشەيدۇ. 

## مۇندەرىجە

* قىسقىچە چۈشەندۈرۈش
* ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
* تۇنۇشتۇرۇلىشى 
* ۋىتامىن K كەم بولغاندىكى كېسەللىك ئالامەتلىرى
* رولى 
* سۈرەتلەر
* قامۇس باشبېتى

## ۋىتامىن K كەم بولغاندىكى كېسەللىك ئالامەتلىرى
ۋىتامىن K كەمچىل بولغاندا بۇ بىر قانچە خىل قان ئۇيۇتقۇچى فاكتورلار قاندا ئازىيىپ كېتىپ، قاننىڭ ئۇيۇش ۋاقتى ئۇزىراپ كېتىدۇ، ھەمدە تېرە ئاستىدىكى مۇسكۇل ۋە ئاشقازان-ئۈچەي يوللىرى قانايدۇ. ۋىتامىن K ئېلېكترولىت سۈپىتىدە يۆتكىلىدۇ ۋە ئوكسىدلىنىش - فوسفاتلىشىش سىستېمىسىنىڭ كوئېنزىمى، نەپەس زەنجىرىنىڭ بىر قىسمى بولىدۇ، سېرىق ئېنزىملار بىلەن ھۈجەيرە پىگمېنتنىڭ ئارىلىقىغا جايلاشقان بولۇپ، ئېلېكترون يەتكۈزۈش ۋە ئوكسىدلىنىش-فوسفاتلىنىش جەريانىغا قاتنىشىدۇ. كەمچىل بولغاندا مۇسكۇلدىكى ATP ئېنزىمىنىڭ ئاكتىپلىقى كۆرنەرلىك دەرىجىدە تۆۋەنلەپ كېتىدۇ. 

## رولى
ۋىتامىن Kۋىتامىن K ئۈچەيلەرنىڭ لۆمۈلدىشى ۋە ئاجرىتىپ چىقىرىش فۇنكىسىيىسىنى كۈچەيتىدۇ، جىگەردە قەنتلىك پوستلاق گورمونىنى داۋاملىق پارچىلايدۇ ۋىتامىن K ئۇزۇن مەزگىل ئوكۇل قىلىنسا، قالقان بېزىنىڭ ئچىكى ئاجرىتىپ چىقىرىش ئاكتىپلىقىنى كۈچەيتىدۇ.
## مەنبەلەر

تۈر:ۋىتامىنلار
سوزۇلما خاراكتېرلىك سازاڭسىمان ئۆسۈكچە

سازاڭسىمان ئۆسۈكچە ياللۇغىنىڭ تولۇق ياخشىلانماسلىقى ۋە باشقا سەۋەبلەر تۈپەيلىدىن سازاڭسىمان ئۆسۈكچە سوزۇلما ياللۇغلىنىپ، كلىنىكىدا ئىشتىھاسىزلىق، قورساق ئېسىلىش، ئوڭ تەرەپ تۆۋەنكى قورساق قىسمى ئارىلاپ ياكى داۋاملىشىش خاراكتېرلىك تېلىپ ئاغرىش قاتارلىق ئالامەتلەر بىلەن ئىپادىلىنىدىغان شەكىل بۇزۇلۇش خاراكتېرلىك كېسەللىك.

سازاڭسىمان ئۆسۈكچە ياللۇغىنىڭ تولۇق ياخشىلانماسلىقى ۋە باشقا سەۋەبلەر تۈپەيلىدىن سازاڭسىمان ئۆسۈكچە سوزۇلما ياللۇغلىنىپ، كلىنىكىدا ئىشتىھاسىزلىق، قورساق ئېسىلىش، ئوڭ تەرەپ تۆۋەنكى قورساق قىسمى ئارىلاپ ياكى داۋاملىشىش خاراكتېرلىك تېلىپ ئاغرىش قاتارلىق ئالامەتلەر بىلەن ئىپادىلىنىدىغان شەكىل بۇزۇلۇش خاراكتېرلىك كېسەللىك.

## ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
**غەرب تېبابىتى نامى :**سوزۇلما خاراكتېرلىك سازاڭسىمان ئۆسۈكچە

**ئاساسلىق ئالامىتى :**ئىشتىھاسى تۇتۇلىدۇ، قورساق كۆپىدۇ، ھەزىم بۇزۇلىدۇ، قەۋزىيەت بولىدۇ

**كېسەللىك سەۋەبى :**تۇغما ئامىللاردىن كېلىپ چىقىدۇ

## سەۋەبى
1. ئۆتكۈر سازاڭسىمان ئۆسۈكچە ياللۇغىنىڭ تولۇق ياخشىلانماسلىقى بىلەن سوزۇلما ھالەتكە ئۆزگىرىشىدىن كېلىپ چىقىدۇ.

2. باشقا ئامىللار سەۋەبىدىن كېلىپ چىقىدۇ.

گەندە تەركىبىدىكى تاش ۋە باشقا چىقىرىندى ماددىلار، پارازىت قۇرت، پارازىت قۇرت تۇخۇمى قاتارلىقلارنىڭ سازاڭسىمان ئۆسۈكچىگە كەپلىشىپ سازاڭسىمان ئۆسۈكچە كانىلىنى توسۇش سەۋەبىدىن شىللىق پەردە ۋە توقۇلمىلارنىڭ ماددا ئالمىشىشى توسقۇنلۇققا ئۇچراپ، سازاڭسىمان ئۆسۈكچە كانىلىنىڭ ئىچكى بېسىمى ئېشىپ، شىللىق پەردە ۋە توقۇلمىلار زەخىملىنىپ ياللۇغلىنىشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.

3. تۇغما ئامىللاردىن كېلىپ چىقىدۇ.

سازاڭسىمان ئۆسۈكچىنىڭ تۇغما چاپلىشىپ قېلىش سەۋەبىدىن ماددا ئالمىشىش خىزمىتى توسقۇنلۇققا ئۇچراپ، توقۇلمىلارنىڭ نېكروزلىنىشى بىلەن ياللۇغلىنىش كېلىپ چىقىدۇ.

## مەنبەلەر
ھايۋانلارنىڭ پۇراش سېزىمى سېكتورلىرى

## مەزمۇنى
ئادەتتە ھايۋانلار پۇراقلارنى سېزىشتە بۇرنىغا تايىنىدۇ. بىراق، پۇراقلارنى بۇرنىغا تايانمايمۇ چاققان سېزىدىغان بىرمۇنچىلىغان ھايۋانلارمۇ بار.

ئىت بۇرنىنىڭ پۇراش سېزىمى ئالاھىدە ئۆتكۈر، ئەمما ئۇ بۇرنىنى ئاساسەن نەپەسلىنىش ئۈچۈن ئىشلىتىدۇ، ئۇنىڭ پۇراش سېزىمى ئىقتىدارىنىڭ كۈچلۈك بولۇشى بۇرنى ئىچىدە ئالاھىدە ئۆتكۈر پۇراش سېزىمى رېتسىپتورلىرىنىڭ بولغانلىقىدىندۇر. يەر بېغىرلىغۇچى ھايۋانلاردىن يىلاننىڭ پۇراش سېزىمى رېتسىپتورلىرى ئۈستۈنكى تاڭلىيىدا بولۇپ، ھاۋادىكى پۇراقلىق مولېكۇلىلارنى نەپەسلىنىش يولىدىكى ھاۋا ئېقىمىدىن ئەمەس، بەلكى ئاچىماق تىلىنى ھاۋاغا ئۈزلۈكسىز سوزۇپ چىقىرىپ، ھاۋادىكى گاز مولېكۇلىلىرىنى تۇتۇپ، ئاندىن يۇقىرىقى تاڭلىيىدىكى پۇراش سېزىمى رېتسىپتورلىرى ئۇۋىسىغا يوللاپ پەرقلەندۈرىدۇ.

مۇتلەق كۆپ ساندىكى ھاشاراتلارنىڭ پۇراش سېزىمى رېتسىپتورلىرى سەزگۈ مۈڭگۈزچىسىدە ياكى بۇرۇتسىمان پۇتىدا بولىدۇ. مەسىلەن، كېپىنەكنىڭ سەزگۈ مۈڭگۈزچىسى بوشلۇقتا ئېگىز كۆتۈرۈلگەن ھالدا پۇلاڭشىپ تۇرىدىغان بولۇپ، سەزگۈرلۈك دەرىجىسى ئىنتايىن يۇقىرى بولىدۇ. بەزىلەر بەلگە قويۇلغان بىر تال ئەركەك كېپىنەكنى بىرقانچە كىلومېتىر يىراق يەرگە ئاپىرىپ قويۇۋەتكەندە، ئۇ ئۆزىنىڭ ئۆتكۈر پۇراش سېزىمىگە تايىنىپ، چىشى كېپىنەكلەر بار يەرگە يېنىپ كەلگەن. بەزى پارازىت ھايۋانلار، مەسىلەن، قويۇق يۇڭ ئىچىدە ياشايدىغان سالجىلارنى ئالساق بۇرۇن ۋە سەزگۈ مۈڭگۈزچىسىنىڭ بولۇشى ئۇلارنىڭ ھەرىكەت قىلىشىغا پايدىسىز. چۈنكى، ئۇلارنىڭ پۇراش سېزىمى رېتسىپتورلىرى پۇتىدا بولۇپ، ئۇلار بۇ ئارقىلىق پارازىت ئىگىسىنىڭ تېنىدىن قان شورايدىغان يەرنى تاپالايدۇ.

ھايۋانلارنىڭ پۇراش سېزىمى رېتسىپتورلىرىنىڭ جايلىشىشىدىكى پرىنسىپ شۇكى، قايسى ئورۇندا ئۆز رولىنى جارى قىلدۇرۇش ئەپلىك بولسا، شۇ يەرگە جايلىشىدۇ.
## مەنبەلەر

تۈر:ھايۋاناتلار
ئارا

دېھقانچىلىقتا ئىشلىتىلىدىغان، تۆمۈر ھەم ياغاچتىن ياسالغان چىشلىق سايمان.

*
*

  

## چۈشەنچە
دېھقانچىلىقتا ئىشلىتىلىدىغان، تۆمۈر ھەم ياغاچتىن ياسالغان چىشلىق سايمان. ئۈچ چىشلىق ئارا. بەش چىشلىق ئارا قاتارلىق تۈرلىرى بار.

## تۈرلىرى
ئارىنىڭ ئىككى قوللۇق ئارا، ئۈچ قوللۇق ئارا، بەش قوللۇق ئارا، يەتتە قوللۇق ئارا ۋە سەككىز قوللۇق ئارا دېگەن تۈرلىرى بار.

## مۇندەرىجە

* قىسقىچە چۈشەندۈرۈش
* چۈشەنچە
* تۈرلىرى
* ياسىلىشى
* ئىشلىتىلىشى
* سۈرەتلەر
* قامۇس باشبېتى

## ياسىلىشى
ئۇيغۇر دېھقانلىرى دېھقانچىلىق ئەمگىكىدە ئاساسەن ياغاچتىن ياسالغان ئارا ئىشلىتىشكە ئادەتلەنگەن. ئارا ئاساسەن ئىرغاي ياغىچى بەزى جايلاردا يۇلغۇن تېلىدىن ياسىلىدۇ. ياغاچ ئارا ياساش ئۇسۇلى ئاۋۋال ئىرغاي ياكى يۇلغۇن تېلى قۇرۇتۇلۇپ، سۇغا چىلىنىدۇ. سۇغا چىلىنىپ، تالالىرى يۇمشىغان ئىرغاي ياغىچى ۋە يۇلغۇن تاللىرى كۆيۈپ كەتمىگۈدەك تەپتى بوشراق ئوتقا كۆمۈپ پۇچىلىنىدۇ. پۇچىلانغان ئىرغاي ۋە يۇلغۇن تاللىرى ئارا قوللىرىنى ئىگىپ كەلتۈرۈش قېلىپىغا سېلىنىپ، يان قوللىرىغا ئالاھىدە مۈرە چىقىرىلىپ، يان قول ۋە ئوتتۇرا قوللارنىڭ ئۇزۇن-قىسقىلىقى تەڭشىلىپ، سىستېمىلاشتۇرۇلۇپ، ساپقا ئېلىنىدۇ. ساپقا ئېلىشتا ئارا قوللىرىنىڭ ساپقا ئۇلىنىدىغان يېرى ئارا سېپىغا جىپىسلاشتۇرۇلۇپ، پاتاڭ بىلەن مۇستەھكەم تېڭىلىدۇ. پاتاڭ-كالا پاتىڭى بولۇپ، كالا سويۇلغاندا ئۇزۇن ھالىتىدە ئېلىنىۋېلىپ، ئاپتاپتا قۇرۇتۇلۇپ، ئىشلىتىلىدىغان ۋاقىتتا سۇغا چىلاپ يۇمشىتىلىپ، ئىنچىكە يىپ شەكلىدە تىلىنىش ئارقىلىق تەييارلىنىدۇ. ئارا ساپقا ئېلىنىپ بولغاندىن كېيىن، ئارا قوللىرىنىڭ بىر يەرگە يىغىلىۋالماسلىقى ئۈچۈن، ئوشۇقچە سېلىنىدۇ. ئوشۇقچە ئارا قوللىرىنىڭ كەڭلىكىنى ئۆلچەم قىلىپ تەييارلانغان تۆت قىرلىق سىپتا ياغاچ بولۇپ، ئارا قوللىرىنىڭ ئورنىنى مۇقىملاشتۇرۇش  رولىنى ئوينايدۇ. ئارا قولى قانچە بولسا ئوشۇقچىنىڭ شۇنچە يېرىدىن تۇرۇم ئېلىنىپ، ئارا قوللىرى شۇ تۇرۇملارغا ئورۇنلاشتۇرۇلىدۇ. ياغاچ ئارا ياسىلىپ بۇ ھالەتكە كەلگەندىن كېيىن، ئارا قوللىرى يەنە بىر قېتىم ئىتتىك تىغلىق ئەسۋابتا سىپتىلىنىپ قېلىپقا ئېلىنىدۇ. ئارا قوللىرىنى قېلىپقا ئېلىش ئارىنىڭ سۈپىتىنى ياخشىلاش، ئىشلىتىشكە قولايلىق بولۇش ۋە ئارا قوللىرىنىڭ قېيىپ كاردىن چىقماسلىقى ئۈچۈندۇر. ئىككى قوللۇق ئارا تۆمۈردىنمۇ ياسىلىدۇ. بەزى جايلاردا ئۈجمە ياكى قارىياغاچنىڭ قاۋۇلراق ئاچا بادرىلىرىدىنمۇ ياسىلىدۇ. 

## ئىشلىتىلىشى
تەننەرخى تۆۋەن، ئىشلىتىشكە ئەپلىك بولۇپ، ئاساسەن باغ بېسىش، زىرائەت ئۈنچىلىرىنى يېيىتىپ ئاياق سېلىشقا ئىشلىتىلىدۇ. ئۈچ قوللۇق ئارا ئاياق ئۆرۈش، پاخال چىقىرىش ۋە پاخال بېسىش ئۈچۈن ئىشلىتىدۇ. بەش قوللۇق ئارا، يەتتە قوللۇق ئارا، سەككىز قوللۇق ئارىلار مەخسۇس توپان سورۇش ئۈچۈن ئىشلىتىلىدۇ
## مەنبەلەر
پاراشوت بىلەن ئەڭ كۆپ سەكرىگەن ئادەم

رۇسىيە لېيتنانت ئىۋان سافوجىن 1967-يىلى 8-ئاينىڭ 12-كۈنىگىچە پاراشوت بىلەن 5 مىڭ قېتىمدىن ئارتۇق سەكرىگەن. ئۇ، 1913-يىلى تۇغۇلغان بولۇپ، 1935-يىلدىن بۇيان بوشلۇقتىن پاراشوتنى ئاچماي چۈشكەن ۋاقتى 27 سائەتكە، پاراشوتنى ئېچىۋېتىپ چۈشكەن ۋاقتى 587 سائەتكەن، پاراشوتتا سەكرەش ئۇچۈن باسقان ئومۇمىي مۇساپىسى 12 مىڭ 552 كىلومېتىرغا يەتكەن

## مەنبەلەر
ھەببى كاكىنەچ

**ھەببى كاكىنەچ** دورا قىزغۇچ قۇڭۇر رەڭلىك ھەب بولۇپ، تەمى ئازراق ئاچچىق. ئاغرىق توختۇتۇش، ئىششىق ياندۇرۇش، سۈيدۈكنى راۋانلاشتۇرۇش تەسىرگە ئىگە.

## ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
**دورا نامى :**ھەببى كاكىنەچ


## قىسقىچە مەزمۇنى
ھەببى كاكىنەچ دورا قىزغۇچ قۇڭۇر رەڭلىك ھەب بولۇپ، تەمى ئازراق ئاچچىق. ئاغرىق توختۇتۇش، ئىششىق ياندۇرۇش، سۈيدۈكنى راۋانلاشتۇرۇش تەسىرگە ئىگە. سۈيدۈك ئاغرىتىپ كېلىش،سۈيدۈك يولىدىن قان كىلىش، مەزى بېزى ياللۇغى قاتارلىق كېسەللىكلەرگە ئىشلىتىلىدۇ. 

ياسالما شەكلى

ھەب

تەركىبى 

تەرخەمەك ئۇرۇقى          150g          كاكىنەچ    30g

كۈندۈر                   30g         گىل ئەرمىنى ش 30ۈ

ئەرەپ يىلىمى         30g       كەرەپشە ئۇرۇقى  30g

خەشخاش پوستى          125g      بەزرۇلبەنجى     3g0

خۇنسىياۋشان              30g 

ئاساسلىق دورىسى

كاكىنەچ

## مۇندەرىجە

* قىسقىچە چۈشەندۈرۈش
* ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
* قىسقىچە مەزمۇنى
* ياسىلىشى
* ئىشلىتىش ئۇسۇلى
* مىقدارى
* پەرقلەندۈرۈش
* تەكشۈرۈش
* سۈرەتلەر
* قامۇس باشبېتى

## ياسىلىشى
يۇقۇرىقى 9 خىل دورىنى يۇمشاق تالقانلاپ ،مۇۋاپىق مىقداردىكى چەكىلەنگەن ھەسەل بىلەن تەكشى ئارىلاشتۇرۇپ،ھەب

ياسىلىپ قۇرۇتىلىدۇ.

## ئىشلىتىش ئۇسۇلى

### مىقدارى
كۈندە 2 قېتىم،ھەر قېتىمدا 3～5 گرامغىچە ئىستىمال قىلىنىدۇ.

### مىقدارى
كۈندە 2 قېتىم،ھەر قېتىمدا 3～5 گرامغىچە ئىستىمال قىلىنىدۇ.

## پەرقلەندۈرۈش
بۇ دورىدىن  15g  ئېلىپ، 10 نېفىت ئېتىرى (℃60～30) قوشۇپ،ئۇلتىرا ئاۋاز دولقۇنىدا 15 مىنۇت بىر تەرەپ قىلىپ، نېفىت ئېتىرىنى سۈزۈپ تاشلاپ، يەنە بىر قېتىم تەكرارلاپ،دورا قالدۇقىدا ئېرىتكۈچى قالمىغاندا،قۇيۇق ئاممونياك بىلەن ئېتانول تەڭ مىقداردا قوشۇلغان بىرىكمە سۇيۇقلىقىدىن ml2 تېمىتىپ، خلوروفورمدىن 20 قوشۇپ،15 مىنۇت ئۇلتىرا ئاۋاز دولقۇنىدا بىر تەرەپ قىلىپ، سۈزۈپ، سۈزۈلگەن ئېرىتمىنى قىزدۇرۇپ قۇرتۇپ،قالدۇقىنى 0.5 سۇسىز ئېتانولدا ئېرىتىپ،سىناق ئېرىتمىسى تەييارلىنىدۇ.ئاتروپىن فوسفات سېلىشتۇرما دورىسى، سكوپولامىن ھىدروبرومىد سېلىشتۇما دورىسىدىن ئېلىپ،سۇسىز ئېتانول قوشۇپ ھەر ش 1ml سۇيۇقلۇقتا 1mg  دورا تۇتقان سېلىشتۇرما ئېرىتمىسى تەييارلىنىدۇ. نېپىز قەۋەتلىك رەڭ سىپېكتىر ئۇسۇلى (قوشۇمچە Ⅵ B) سىنىقى بويىچە يۇقۇرىقى ئىككى خىل سىناق ئېرىتمىسىدىن 5µl شۈمۈرۈپ ئېلىپ، نېپىز قەۋەتلىك سىلىكاگىل G لىق تاختا ئۈستىگە ئايرىم-ئايرىم نوختا تېمىتىپ (17:2:1) ئېتىل ئاتسىتات-مېنتانول-قۇيۇق ئاممونياكنى يېيىلدۇرغۇچى قىلىپ يېيىلدۇرۇپ، شامالدىتىپ قۇرۇتۇپ، ئالدى بىلەن كالىي-بىسمۇت يودىد ئېرىتمىسى ۋە ناترىي نىترىت ئېرىتمىسى پۈركۈپ كۈزەتكەندە سىناق قىلىنغۇچى دورىنىڭ رەڭ سىپىكتىردا، سېلىشتۇرۇلغۇچى دورىنىڭ رەڭ سىپىكتىردىكى مۇناسىپ ئورۇندا ئوخشاش رەڭلىك داغ توچكىلىرى كۆرۈنىدۇ.

## تەكشۈرۈش
بۇ دورا ھەب ياسالمىسىغا ئالاقىدار ھەر خىل بەلگىلىمىلەر (جوڭگو دورا قامۇسى  بىرىنچى بۆلۈم 2010-يىل،قوشۇمچە I A  ) گە ئۇيغۇن بولۇشى لازىم
## مەنبەلەر
بېلموپان

ئوتتۇرا ئامېرىكىدىكى بېلىز جۇمھۇرىيىتىنىڭ پايتەختى، بېلىزنىڭ ئەڭ چوڭ شەھىرى.

*
*

  

## ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
**نامى :**بېلموپان

**دۆلىتى :**بېلىز جۇمھۇرىيىتى

**نوپۇسى :**4500 دىن ئاشىدۇ (1983)

**چەتئەلچە نامى :**Belmopan

**مەمۇرىي رايون تۈرى :**پايتەخت

## بېلموپان ھەققىدە
11پارچەبېلموپان7پارچەبېلموپانبېلموپانئوتتۇرا ئامېرىكىدىكى بېلىز جۇمھۇرىيىتىنىڭ پايتەختى، بېلىزنىڭ ئەڭ چوڭ شەھىرى. شەھەر ئاھالىسى 4500 دىن ئاشىدۇ(1983) ، بېلىزنىڭ بۇرۇنقى مەركىزى 1961-يىلدىكى قاتتىق بوران ھەم تاشقىن ئاپىتى سەۋەبىدىن ۋايران بولغان، ھازىرقى پايتەخت 1966-يىلى سېلىنغان، 1970-يىلى ھۆكۈمەت ئىدارىلىرى تۇرۇشلۇق ئۇرۇن سېلىنغان، 1972-يىلى پايتەخت رەسمىي بۇ جايغا كۆچۈرۈپ كېلىنگەن. شەھەردە پارلامېنت بىناسى، ھۆكۈمەت ئىشخانا بىنالىرى، ئاھالە ئولتۇراق ئىمارەتلىرى، سودا بازارلىرى، خەلقئارا ئايرودرومى بار. بېلموپان شەھىرى تاشيول ئارقىلىق بېلىز شەھىرى، سىتەنلى شەھىرى بىلەن تۇتىشىپ تۇرىدۇ.

## مەنبەلەر
لوگىكىلىق قاپقاق

لوگىكىلىق قاپقاق ئېلېكتىرون توك-يولىدىكى ئۆزەك(مېكرو كومپيۇتېر)كە ئاساسلىق ئىشلىتىلىدىغان دېتال بولۇپ، ئۇ ئاساسلىقى بىر ياكى بىرقانچە شەرتلەر ئارقىلىق باشقا مەقسەتكە يېتىدىغان قۇرۇلما. مۇنداقچە ئېيتقاندا ئۇ كونترول ئۆزەكلىرىنىڭ ئاساسى بۆلىكى ھېسابلىندۇ.

## قىسقىچە مەزمۇنى
لوگىكىلىق قاپقاق ئېلېكتىرون توك-يولىدىكى ئۆزەك(مېكرو كومپيۇتېر)كە ئاساسلىق ئىشلىتىلىدىغان دېتال بولۇپ، ئۇ ئاساسلىقى بىر ياكى بىرقانچە شەرتلەر ئارقىلىق باشقا مەقسەتكە يېتىدىغان قۇرۇلما. مۇنداقچە ئېيتقاندا ئۇ كونترول ئۆزەكلىرىنىڭ ئاساسى بۆلىكى ھېسابلىندۇ.

شۇنىڭدەك، بۇنىڭ تۈرلىرىمۇ ھەرخىل بولىدۇ. مەسەن:

بىلەن قاپقاق. بىلەن قاپقاق بۇ ئىسىمدىنمۇ چىقىپ تۇرۇپتۇكى، بۇ بىر قانچە شەرتلەر تەڭ كۈچكە ئىگە بولسا ئاندىن نورمال خىزمەت قىلىدۇ.

ياكى قاپقاق. ياكى قاپقاق بولسا بىر قانچە شەرتلەر ئىچىدە قايسىسى قانائەتلەنسە نورمال خىزمەت قىلىدۇ.

ئىنكار قاپقاق. ئىنكار قاپقاق شەرتنى قانائەتلەندۈرۈپ تەتۈر خىزمەت قىلدۇرۇلدىغان دېتالدۇر. 

يۇقۇرقىدەك كۆپلىگەن قاپقاقلارنى مۇئەييەن تەرتىپتە گۇرپىلاپ ئەقلىي كونترول قىلىندىغان ئۆزەك ياساشقا بولىدۇ.
## مەنبەلەر
سېلىنگا دەرياسى

**سېلىنگا دەرياسى** موڭغۇلىيىدىكى خاڭاي تاغلىرىنىڭ شىمالىي يانباغرىدىن باشلىنىپ شىمالغا قاراپ ئېقىپ سوۋېت ئىتتىپاقىنىڭ بايقال كۆلىگە قۇيۇلىدۇ.

## ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
**نامى :**سېلنگا دەرياسى

## قىسقىچە تۇنۇشتۇرۇش
موڭغۇلىيىدىكى خاڭاي تاغلىرىنىڭ شىمالىي يانباغرىدىن باشلىنىپ شىمالغا قاراپ ئېقىپ سوۋېت ئىتتىپاقىنىڭ بايقال كۆلىگە قۇيۇلىدۇ. ئومۇمىي ئۇزۇنلۇقى 992 كىلومېتىر كېلىدۇ. موڭغۇلىيە قىسمىدىكى ئۇزۇنلۇقى 593 كىلومېتىرغا يېتىدۇ. ئومۇمىي كۆلىمى 425 مىڭ كۋادرات كىلومېتىر كېلىدۇ. دەرياغا ئوڭ تەرەپتىن خانۇيى، ئورخون دەريالىرى، سول تەرەپتىن دېلگېر مورۇن، ئېگىن دەريالىرى قوشۇلىدۇ.

## مۇندەرىجە

* قىسقىچە چۈشەندۈرۈش
* ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
* قىسقىچە تۇنۇشتۇرۇش 
* ئالاقىدار بايان 
* سۈرەتلەر
* قامۇس باشبېتى

## ئالاقىدار بايان
سۈيىنىڭ ئېقىشى تېز، دەريا قىنىنىڭ تۆۋەنلەش دەرىجىسى چوڭ، دەريانىڭ كۆلگە قويۇلۇش ئاغزىدىن تارتىپ سۇخا باتۇر شەھىرىگە قەدەر قاتناش قىلىشقا بولىدۇ. ھەر يىلى 10-، 11-ئايلىرىدىن باشلاپ ئىككىنچى يىلنىڭ 4-، 5-ئايلىرىغىچە دەريا سۈيى توڭلايدۇ. دەريا بويلىرىدىكى جايلار موڭغۇلىيە بويىچە دېھقانچىلىق، چارۋىچىلىق تەرەققىي قىلغان رايونلار ھېسابلىنىدۇ.
## مەنبەلەر
ياۋرو

ياۋرو-ياۋروپا ئورتاق گەۋدىسىگە ئەزا 12 دۆلەتتە 2002-يىلى 1-ئاينىڭ 1-كۈنىدىن باشلاپ ئىشلىتىشكە باشلىغان پۇل بولۇپ، دوللاردىن قالسىلا دۇنيا بويىچە ئىككىنچى ئورۇندا تۇرىدۇ.
## ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
**نامى :**ياۋرو

**ئېنگىلىزچە نامى :**Euro

**قىسقارتىلغان نامى :**EUR

**پۇل بەلگىسى :**€

## قىسقىچە تونۇشتۇرۇلۇشى
5پارچەياۋروياۋرو-ياۋروپا ئورتاق گەۋدىسىگە ئەزا 12 دۆلەتتە 2002-يىلى 1-ئاينىڭ 1-كۈنىدىن باشلاپ ئىشلىتىشكە باشلىغان پۇل بولۇپ، دوللاردىن قالسىلا دۇنيا بويىچە ئىككىنچى ئورۇندا تۇرىدۇ. ياۋروپانىڭ بەلگىسى C نىڭ ئوتتۇرىسىغا ئىككى تۈز سىزىق(=) تارتىلغان بولۇپ، قەغەز پۇل ۋە تەڭگىدىن ئىبارەت ئىككى خىل. قەغەز پۇلغا 12 دۆلەتكە ۋەكىللىك قىلىدىغان 12 يۇلتۇز بەلگىسى، ياۋروپانىڭ خەرىتىسى ۋە ياۋروپا ئورگاق گەۋدىسىنىڭ بايرىقى چۈشۈرۈلگەن. قىممىتى لاتىنچە ۋە گرىكچە يېزىلغان. ئۇ بەش 10، 20، 100، 200، 500 ياۋرودىن ئىبارەت يەتتە خىل. تەڭگە پۇلنىڭ ئوڭ يۈزىدە ياۋروپا خەرىتىسى 12 يۇلتۇز بەلگىسى چۈشۈرۈلگەن ياۋروپا ئورتاق گەۋدىسىنىڭ بايرىقى ۋە پۇلنىڭ قىممىتى با. كەينى يۈزىنى ھەر قايسى دۆلەتلەر ئۆزلىرى لايىھىلىگەن. تەڭگە پۇل بىر، ئىككى، بەش، 10، 20، 50 سېنتلىق ۋە بىر ياۋرو، ئىككى ياۋرولىقتىن ئىبارەت سەككىز خىل. 
## مەنبەلەر

تۈر:ئېغىرلىق ئۆلچەم بىرلىكلىرى
تۇلۇم

## قىسقىچە مەزمۇنى
تۇلۇم-ئوتتۇرا ئاسىيادىكى مىللەتلەردە قوللىنىلىدىغان سۇيۇقلۇق(ياغ، قىمىز، سېرىق ماي، بوز قاتارلىق) قاچىلايدىغان ئۆلچەش ئەسۋابى. قەدىمدە ئۇ يەنە چارۋىچىلىق رايونلىرى بىلەن شەھەرلەر ئوتتۇرىسىدا تاۋار ئالماشتۇرۇش توغرا كەلگەندە ھەجىم بىرلىكى قىلىمپۇ قوللىنىلغان. جۇۋەينىنىڭ «تارىخى جاھان كۇشاي» ناملىق ئەسىرىدە: «قوشۇننىڭ تەمىناتى جەھەتتە، پەرمان بويىچە جايلاردا بىر ئادەمگە بىر تاغار، يەنى 100 مانات ئۇن بىلەن، 50 مانات، يەنى بىر تۇلۇم شاراب بىلەن تەمىنلىنەتتى» دېيىلگەن(جۇۋەينى: «تارىخى جاھان كۇشاي» ، ئىچكى موڭغۇل خەلق نەشرىياتى، 1198-يىل نەشرى 725-بەت) مىنورىسكىينىڭ تەتقىقاتىغا ئاساسلانغاندا، بىر تاغار 675 قاداققا تەڭ، بىر مانات بولسا ئالتە قاداقتىن سەل ئارتۇق كېلىدۇ. 50 مانات بىر تۇلۇم بولغاندا بىر تۇلۇمنىڭ ئېغىرلىقى 337 قاداق بولىدۇ. بۇ قۇجۇ ئۇيغۇرلىرى قوللانغان «قاپ» (سۇيۇقلۇق ئۆلچەش ئەسۋابى) دىن چوڭ بولغان بولىدۇ
## مەنبەلەر
گانا خەلقئارا كىنو فېستىۋالى

گانا خەلقئارالىق كىنو-فىلىم بايرىمى (Cannes International Film Festival) يەنە كەنجۇت شەھىرى خەلقئارالىق كىنو-فىلىم بايرىمى دەپمۇ ئاتىلىدىغان بولۇپ، فرانسىيەنىڭ گانا شەھىرىدە ئۆتكۈزۈلىدۇ. بۇ بايرام 1939-يىلى تەسىس قىلىنغان بولۇپ، بۈگۈنكى كۈندە دۇنيادىكى ئەڭ تەسىر كۈچگە ئىگە، ئەڭ يۇقىرى ئورۇندىكى خەلقئارالىق كىنو-فىلىم بايرىمىدۇر.

## ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
**ئۇيغۇرچە نامى :**گانا خەلقئارا كىنو فېستىۋالى

**چەتئەلچە نامى :**Cannes International Film Festival

**باشقا نامى :**كەنجۇت شەھىرى خەلقئارالىق كىنو-فىلىم بايرىمى

**تەسىس قىلغان ۋاقىت :**1939-يىلى

**يولغا قويغان ئۇرۇن :**فرانسىيە گانا شەھىرى

**مۇكاپات تۈرى خاسلىقى :**ياۋروپادىكى ئۈچ چوڭ خەلقئارالىق كىنو-فىلىم بايرىمىنىڭ بىرى

**ئەڭ ئالىي مۇكاپاتى :**ئالتۇن پالما مۇكاپاتى

## قىسقىچە تۇنۇشتۇرۇش
6پارچەگانا خەلقئارالىق كىنوفىلىم بايرىمىگانا خەلقئارالىق كىنو-فىلىم بايرىمى (Cannes International Film Festival) يەنە كەنجۇت شەھىرى خەلقئارالىق كىنو-فىلىم بايرىمى دەپمۇ ئاتىلىدىغان بولۇپ، فرانسىيەنىڭ گانا شەھىرىدە ئۆتكۈزۈلىدۇ. بۇ بايرام 1939-يىلى تەسىس قىلىنغان بولۇپ، بۈگۈنكى كۈندە دۇنيادىكى ئەڭ تەسىر كۈچگە ئىگە، ئەڭ يۇقىرى ئورۇندىكى خەلقئارالىق كىنو-فىلىم بايرىمىدۇر.

بۇ بايرام ۋېنتسىيە خەلقئارالىق كىنو-فىلىم بايرىمى، بېرلىن خەلقئارالىق كىنو-فىلىم بايرىمى بىلەن بىرلىكتە ياۋروپادىكى ئۈچ چوڭ خەلقئارالىق كىنو-فىلىم بايرىمى دەپ ئاتىلىدۇ، ئەڭ ئالىي مۇكاپاتى «ئالتۇن پالما مۇكاپاتى» دۇر. نۆۋەتتىكى گانا كىنو-فىلىم بايرىمى ھەر يىلى 5-ئاينىڭ ئوتتۇرلىرى ئۆتكۈزۈلىدۇ، مۇددىتى 12 كۈن ئەتراپىدا، ئادەتتە چارشەنبە كۈنى باشلىنىپ، كېلەر ھەپتىنىڭ يەكشەنبە كۈنىدە ئاخىرلىشىدۇ. بۇ مەزگىلدە كىنو-فىلىم رىقابىتىدىن باشقا يەنە، بازار كۆرىكى تەڭلا ئۆتكۈزۈلىدۇ. بايرام ئالتە بۆلەككە بۆلۈنگەن بولۇپ ئۇلار، «رەسمىي رىقابەت»، «رېژىسسورلار قوش ھەپتىلىكى»، «بىر تۈرلۈك نەزەر»، «فىلىم تەقرىزچىسى ھەپتىلىكى»، «فرانسىيە كىنو-فىلىمى يېڭى قىياپىتى»، ۋە «يىغىلىش سىرتىدىكى بازار كۆرىكى» قاتارلىقلاردۇر.
## مەنبەلەر
پېنك مۇزىكىسى

ئەڭ شاۋقۇنلۇق مۇزىكا پېنك مۇزىكىسى، 20-ئەسىرنىڭ 70- يىللىرىدا ئەنگىلىيدە پەيدا بولغان ۋە راۋاجلانغان.

## قىسقىچە تونۇشتۇرۇش
ئەڭ شاۋقۇنلۇق مۇزىكا پېنك مۇزىكىسى، 20-ئەسىرنىڭ 70- يىللىرىدا ئەنگىلىيدە پەيدا بولغان ۋە راۋاجلانغان. پېنك مۇزىكىسى تولغىما ئۇسسۇل مۇزىكىسىنىڭ بىر تۈرى بولۇپ، بىر خىل تەرتىپسىز، قوپال، ئىپتىدائىي مۇزىكا شەكلىدۇر. مۇزىكا شاۋقۇن -سۈرەن، غەزەپ، ئۈمىدسىزلىك بىلەن تولغان، كىشىگە كۈچلۈك زەربە قىلىدۇ، بەزىلەر بۇنى قۇبۇل قىلالمايدۇ. پېنك ناخشىچىلىرى دائىم سەھنىدە بىر تەرەپتىن مۇزىكا چالسا، بىر تەرەپتىن سەۋدايىلارچە ۋارقىرايدۇ، ناھايىتى تەنتەك، تېرىككەك كۆرۈنىدۇ. پېنك مۇزىكانت، ناخشىچىلىرى ئەتەي يىرتىق كىيىملەرنى كىيىپ، چاچلىرىنى غەيرىي رەڭلەردە بوياپ، باشقىلارغا ئوخشىمايدىغان خاسلىقىنى ئىپادىلەيدۇ. ئۇلار ۋارقىراپ -جارقىراش، غەلىتە تۇرقى ۋە سەۋدايىلەرچە سەھنە ھەرىكەتلىرى ئارقىلىق ئەمگەكچىلەر قاتلىمىدىكى ياشلار - ئۆسمۈرلەر جەمىئىيىتىنىڭ ھەر قايسى تەرەپلىرىگە بولغان كۈچلۈك نارازىلىقلىرىنى ئىپادىلەشنى مەقسەت قىلغان. 
## مەنبەلەر
ئۈچەي كاۋىپى

ئۈچەي كاۋىپى بولسا قوينىڭ ئۈچىيى ، لازا ، شولتا ، سوققان زەنجىۋىل ، سۇڭپىياز ، ئاچچىقسۇ ، تۇز ، پۇرچاق ئۇنى، زىرە قاتارلىق ماتىرياللاردىن تەييارلىنىدىغان كاۋاپنىڭ بىر تۈرى .

## لازىملىق ماتىرياللار
5پارچەلازىملىق ماتىرياللارقوينىڭ ئۈچىيى بىر دانە، لازا مۇۋاپىق، شولتا 250 گرام، سوققان زەنجىۋىل ئازراق، سۇڭپىياز ئىككى تال، ئاچچىقسۇ مۇۋاپىق، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، پۇرچاق ئۇنى مۇۋاپىق، زىرە ئازراق. 

## تەييارلاش ئۇسۇلى
1. قوينىڭ ئۈچىيىنى ئۆرۈپ تازىلاش ئۇسۇلى بويىچە تازىلاپ، 50-60 گرادۇس ئىسسىقلىقتىكى شولتا سۈيىگە 5.1-2 سائەت چىلاپ كۆپتۈرۈپ، ئىلمان سۇدا بىر قېتىم، سوغۇق سۇدا بىر قېتىم چايقاپ يۇيۇپ بولۇپ، ئۈچ سانتىمېتىر ئۇزۇنلۇقتا توغراپ، ئۇششاق چانالغان سۇڭپىياز، زەنجىۋىل، ئاچچىقسۇ چىلانغان پۇرچاق ئۇنى سېلىپ ئارىلاشتۇرۇپ قويۇلىدۇ.

2. ھەربىر زىخقا 5-6 تالدىن ئۈچەينى ئۆتكۈزۈپ كاۋاپدانغا تىزىپ، ئۈستىدىن تۇز، لازا، زىرە سېپىپ ئۆرۈپ، يەنە دورا-دەرمەك سېپىپ ھەر ئىككى تەرىپىنى تەكشى پىشۇرۇلىدۇ.

## مەنبەلەر
تامغا

«**تامغا**» دېگەنلىك- «بەلگە» ، «نىشان» دېگەنلىك. تامغا ناھايىتى ئۇزۇن تارىخقا ئىگە. ئۇ تارىختا خىلمۇ خىل رول ئويناپ كەلگەن. تامغا ئەينى زاماندا بىر قەبىلىنىڭ بەلگىسى بولغان، شۇنداقلا يېزىقنىڭ ئىجاد قىلىنىشىدا ئاساس بولغان.

## ئۇيغۇر خەلقىنىڭ تامغا بېسىش ئادىتى
ئەن سېلىشئۇيغۇر خەلقى شەھەر ھاياتىغا كۆچمەستىن بۇرۇن، ئۇزاق مۇددەت چارۋىچىلىق ھاياتى كەچۈرگەن. چارۋىلار بىر-بىرىگە ئارىلىشىپ كەتسە، ياكى يوقىلىپ كەتسە ئوڭاي تونۇۋېلىش ئۈچۈن ئۆز ماللىرىغا ئوخشاشمىغان بەلگە نىشانى قويۇش ئېھتىياجى تۇغۇلدى. شۇنىڭ بىلەن تامغا پەيدا بولدى. بۇ خىل تامغا تۆمۈردىن ياسالغان بولۇپ، ئوتتا قىزىتىلىپ ماللارنىڭ ئوڭ ياكى سول ساغرىسىغا بېسىلىدۇ. 

بەلگە-نىشاننىڭ «ئەن» دەپ ئاتىلىدىغان يەنە بىر تۈرىمۇ بولغان. بۇ قوي، ئۆچكە قاتارلىق ئۇششاق ماللار ئۈزۈن قوللىنىلغان. ئۇششاق ماللارنىڭ ئوڭ ياكى سول قۇلىقى ئوخشاشمىغان شەكىلدە كېسىلىپ، ياكى تىلىنىپ قىلىنغان بەلگە «ئەن سېلىش» دەپ ئاتالغان. شەخىشلەرنىڭ ماللىرى يوقىلىپ كەتسە ياكى بىر-بىرىگە ئارىلىشىپ كەتسە ئەنە شۇ ئەنگە قاراپ تونۇۋالغان. 

## تامغىنىڭ قوللىنىلىشى
تامغىنىڭ قوللىنىشى«تامغا» كېيىنكى كۈنلەرگە كەلگەندە گۇۋاھ-ئىسپات سۈپىتىدە ھاكىمىيەت ئورۇنلىرىدا، شەخىسلەردە قوللىنىشقا باشلىغان. بۇ خىل تامغىلار ئالتۇ، كۈمۈش، مىس قاتارلىق مېتاللاردىن ۋە قاشتېشى، سۆڭەك ۋە ياغاچتىن ياسالغان.

«تامغا» ھاكىمىيەت ئورۇنلىرىدا ھەر خىل خەت-چەك، ھۆججەتلەر ئۈچۈن قوللىنىلاتتى. ئۇ ھاكىمىيەت ئورۇنلىرىنىڭ ھوقۇق-ئىمتىيازىنىڭ بەلگىسى ئىدى. ھاكىمىيەت ئورۇنلىرىدا تامغا تۇتىدىغان مەخسۇس ئادەملەر بولۇپ، ئۇ «تامغىچى» ياكى «مۆھۈردار» دەپ ئاتالغان.

كونا جەمئىيەتتە دىن ھۆكۈمران ئورۇندا تۇرغان چاغلاردا قۇززات، قازى، ئەلەم، مۇپتىلاردىن تەركىب تاپقان قازىخانا(دىنىي سوت مەھكىمىسى) بولغان. مەھكىمە ئالاھىدە ھوقۇق-ئىمتىيازغا ئىگە بولۇپ، ئۇ قانۇنغا دائىر ئىشلارنى بىر تەرەپ قىلغان. شۇڭا قۇززات، قازى، ئەلەم ۋە مۇپتىلارنىڭ كۈمۈشتىن ياسالغان مۆھۈرلىرى بولۇپ، ئۇ مەھكىمە شەرئى تەرىپىدىن چىقىرىلغان ھۆكۈم-پەتىۋالارغا بېسىلاتتى. بۇ قانۇن ئورۇنلىرى تەرىپىدىن ئېتىراپ قىلىناتتى. پۇقرالار «مۆھۈر ھەققى» تۆلەيتتى.

## مۇندەرىجە

* قىسقىچە چۈشەندۈرۈش
* ئۇيغۇر خەلقىنىڭ تامغا بېسىش ئادىتى
* تامغىنىڭ قوللىنىلىشى
* ئالاقىدار بايان
* سۈرەتلەر
* قامۇس باشبېتى

## ئالاقىدار بايان
كونا جەمئىيەتتە ھاكىمىيەت ئورۇنلىرىدا كىشىلەرنى جىسمانىي جەھەتتىن نابۇت قىلىدىغان جازا تۈرلىرى ۋە جازا قوراللىرى بار ئىدى. تامغا كۆپىنچە «تۈزەلمەس» ئوغرىلارنىڭ پېشانىسىگە بېسىلاتتى. باشقىلار ئۇنىڭ پېشانىسىدىكى تامغىغا قاراپ، ئۇنىڭدى ئېھتىيات قىلاتتى. بۇ خىل تامغىمۇ تۆمۈردىن ياسالغان بولۇپ، ئوتتا قىزىتىلىپ بېسىلاتتى.
## مەنبەلەر
مۇنزىچى سەپرا

مۇنزىچى سەپرا غەيرىي تەبىئىي سەپرا خىلىتىنى پىشۇرۇش تەسىرىگە ئىگە.
## ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
**دورا نامى :**مۇنزىچى سەپرا

**تونۇش نامى :**Muniziqi Saifula Heji

**ياسالما شەكلى :**ئەرەق

**ئاساسلىق دورىسى :**بىنەپشە

## خۇسۇسىيىتى
بۇ سۇس جىگەررەڭلىك سۇيۇقلۇق بولۇپ، خۇشپۇراق،تەمى تاتلىق.

## مۇندەرىجە

* قىسقىچە چۈشەندۈرۈش
* ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
* خۇسۇسىيىتى 
* تەركىبى    
* ياسىلىشى
* داۋاسى 
* ئۆلچەم
* ئىشلىتىش ئۇسۇلى ۋە مىقدارى 
* ساقلاش 
* تەكشۈرۈش 
* پەرقلەندۈرۈش 
* سۈرەتلەر
* قامۇس باشبېتى

## تەركىبى

## ياسىلىشى
يۇقۇرىدىكى 8خىل دورىغا مۇۋاپىق مىقداردا سۇ قوشۇپ، ℃70～60 تا 4 سائەت چىلىغاندىن كېيىن 1 سائەت قاينىتىمىز،شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا 300ml ئەرەق يىغىۋالىمىز؛دورا قالدۇقىغا مۇۋاپىق مىقداردا سۇ قوشۇپ 1 سائەت قاينىتىپ،سۈزۈپ،سۈزۈلمىنى بىرلەشتۈرۈپ،تىنچ تۇرغۇزۇپ،سۈزۈپ،سۈزۈلگەن سۇيۇقلۇقنى مۇۋاپىق مىقداردا قۇيۇلدۇرۇپ،شېكەر ۋە چىرىشكە قارشى تۇرغۇچىلارنى قوشۇپ قىزىتىپ ئېرىتىپ،سوۋۇتۇپ،ئەرەق قوشۇپ ئومومى مىقدارنى 1000ml غا تەڭشەپ،تەكشى ئارىلاشتۇرۇپ تەييارلىنىدۇ.

## داۋاسى
غەيرىي تەبىئىي سەپرا خىلىتىدىن بولغان ھەر خىل كېسەللىكلەرگە ئىشلىتىلىدۇ.

### ئۆلچەم
ھەر بىر قۇتىغا 500ml دىن قاچىلىنىدۇ. 

### ئىشلىتىش ئۇسۇلى ۋە مىقدارى
كۈنىگە 3 قېتىم،ھەر قېتىمدا 100ml دىن ئىچىلىدۇ.

### ساقلاش
ئېغىزى ھىم ئېتىلىپ، سالقىن سايە ئورۇندا ساقلىنىدۇ.

### ئۆلچەم
ھەر بىر قۇتىغا 500ml دىن قاچىلىنىدۇ. 

### ئىشلىتىش ئۇسۇلى ۋە مىقدارى
كۈنىگە 3 قېتىم،ھەر قېتىمدا 100ml دىن ئىچىلىدۇ.

### ساقلاش
ئېغىزى ھىم ئېتىلىپ، سالقىن سايە ئورۇندا ساقلىنىدۇ.

## تەكشۈرۈش
بۇ دورا قاينىتىلما ياسالمىسىغا ئالاقىدار ھەر خىل بەلگىلىمىلەر (جوڭگو دورا قامۇسى بىرىنچى بۆلۈم 2010-يىل، قوشۇمچە IJ) گە ئۇيغۇن بولۇشى لازىم.

## پەرقلەندۈرۈش
دورىدىن 100ml ئېلىپ،20ml دىن ئېتىل ئاتسىتات قوشۇپ 2 قېتىم چەككىلەيمىز، ئېتىل ئاتسىتاتنى بىرلەشتۈرۈپ،پارلاندۇرۇپ قۇرۇتۇپ،دورا قالدۇقىغا 1ml مېنتانول قوشۇپ ئېرىتىپ سىناق ئېرىتمىسى قىلىپ تەييارلايمىز. خۇپىسۇ (quercetin)سېلىشتۇرما دورىسىدىن ئېلىپ، مېنتانول قوشۇپ،ھەر1ml دورىدا 1 مىللىگرام دورا تۇتقان سېلىشتۇرۇلىدىغان ئېرىتمىسى تەييارلايمىز.نېپىز قەۋەتلىك رەڭ سىپېكتىر ئۇسۇلى (قوشۇمچە Ⅵ B) سىنىقى تەجرىبىسىگە ئاساسەن،سىناق قىلىنغۇچى دورا ئېرىتمىسىدىنµl10، سېلىشتۇرۇلىدىغان دورا ئېرىتمىسىدىنµl2 شۈمۈرۈپ ئېلىپ،نېپىز قەۋەتلىك سىلىكاگىل گرام لىق تاختا ئۈستىدىكى ئايرىم-ئايرىم نوقتىغا تېمىتىپ، (5∶4.5∶0.5) تولۇئول-ئېتىل ئاتسىتات-فورمات كىسلاتانى يېيىلدۇرغۇچى قىلىپ يېيىلدۇرۇپ، شامالدىتىپ قۇرۇتۇپ، تاختا ئۈستىگە %3لىك ئاليومىن ئۈچ خلورىد ئېتانول ئېرىتمىسىنى پۈركۈپ،℃105 لۇق ھارارەتتە بىر قانچە مىنۇت قىزىتىپ،ئۇلتىرا بىنەپشە نۇرلۇق(nm 365)لامپا ئاستىدا كۈزىتىمىز.سىناق قىلىنغۇچى دورىنىڭ رەڭ سىپىكتىرىدا، سېلىشتۇرۇلىدىغان دورىنىڭ رەڭ سىپىكتىرىدىكى مۇناسىپ ئورۇندا ئوخشاش رەڭلىك داغ توچكىلىرى كۆرۈنىدۇ.
## مەنبەلەر