open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ئابىئوگېنېز

بىئولوگىيەدە ، ئابىئوگېنېز(Abiyogenez) (گرېتسىيە بىئوسى «ھايات» + گېننىڭ «كېلىپ چىقىشى») ياكى ھاياتلىقنىڭ كېلىپ چىقىشى ، ھاياتلىقنىڭ ئاددىي ئورگانىك بىرىكمىلەرگە ئوخشاش جانلىق بولمىغان ماددىلاردىن پەيدا بولىدىغان تەبىئىي جەريان.  ئومۇملاشقان ئىلمىي پەرەز شۇكى ، يەرشارىدىكى جانلىقلاردىن جانلىقلارغا ئۆتۈش بىر ھادىسە بولماستىن ، بەلكى ياشاشقا بولىدىغان پىلانېتنىڭ شەكىللىنىشى ، ئورگانىك مولېكۇلانىڭ دەسلەپكى بىرىكىشى ، مولېكۇلا ئۆزلۈكىدىن كۆپەيتىش ، ئۆز-ئۆزىنى قۇراشتۇرۇش قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان مۇرەككەپلىكنى ئاشۇرۇش جەريانى ئىدى. ئاپتوماتىك ئانالىز قىلىش ۋە ھۈجەيرە پەردىسىنىڭ پەيدا بولۇشى.  بۇ جەرياننىڭ ئوخشىمىغان باسقۇچلىرى ئۈچۈن نۇرغۇن تەكلىپلەر بېرىلدى.

## مەنبەلەر

تۈر:ھايات
تۈر:تەبىئىي پەنلەر
تۈر:بىئولوگىيە
سۇ ھورى

سۇ ھورى نورمال شارائىتتا سۇيۇقلۇق بولغان سۇنىڭ گاز ھالىتى بولۇپ ،    سۇ ھەر قانداق تېمپېراتۇرىدا پارغا ئايلىنالايدىغان بولغاچقا ، ھاۋادا ھەمىشە سۇ ھورى بولىدۇ.   سۇ يۈزىدىن پارغا ئايلىنىدۇ.   سۇنىڭ سۇ ھورىغا ئايلىنىشى پارغا ئايلىنىش دەپ ئاتىلىدۇ.   سۇ ھورىنىڭ سۇغا ئايلىنىشى قويۇقلىشىش دەپ ئاتىلىدۇ.   ئەگەر ئاتموسفېرادىكى سۇ ھورى تۇيۇقسىز يىغىلىپ قالسا ، يامغۇر ياغىدۇ.
## مەنبەلەر
ئاتموسفېرا

ئاتموسفېرا ، گاز ياكى ھاۋا ، ھەرقانداق ئاسمان جىسىمنى ئوراپ تۇرغان گاز ۋە ھوردىن تەركىب تاپقان قەۋەت.
## مەنبەلەر
ئىشىبا شىگېرۇ

thumb|شىبا شىگېرۇ پورتېرتى
ئىشىبا شىگېرۇ (ياپونچە: 石破 茂) پايونيەنىڭ 65-نۆۋەتلىك باش ۋەزىرى شۇنداقلا ئەركىن دېموكراتلار پارتىيەسنىڭ رەئىسىدۇر. 

thumb|ئىشىبا شىگېرۇ يېڭى كابېنتنىڭ قەسەم بېرىپ ۋەزىپىگە ئولتۇرۇش مۇراسىمىدا.

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:ياپونىيەلىلەر
Astronomy

ئاسمان جىسىملىرىنىڭ ئورنى، تارىلىشى، ھەرىكىتى، شەكلى، قۇرۇلمىسى، خىمىيىلىك تەركىبى، فىزىكىلىق ھالىتى ۋە ئۆزگىرىشى، تەرەققىي قىلىشى قاتارلىقلارنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.
تېكىلا

**تېكىلا** (ئىسپانچە: Tequila) مېكسىكىنىڭ دۆلەتلىك دۇنياغا داڭلىق ئىسپىرىتىلىق ئىچىملىكى. تېكىلا ئاساسلىقى كۆك رەڭلىك ئاگاۋى (باشقىچە ئاتىلىشى: ئاگاۋا) ئۆسۈملۈكىدىن ئېچىتىپ ياسىلىدۇ. بۇ خىل مەھسۇلاتلار ئاساسەن تېكىلا شەھىرنىڭ ئەتىراپىدىكى يېزا-قىشلاقلارغا خاستۇر. 

### ئالبۇم

ھۆججەت:Agave field in Jalisco, Mexico.jpg|كۆك رەڭلىك ئاگاۋى ئېكىنزارلىقى
ھۆججەت:Producción de tequila, piñas de agave.jpg|ئاگاۋىنىڭ مېۋىسى
ھۆججەت:Pipón de tequila 25000 L (Jalisco, Mex.).jpg|ئېچىتىلغان ئاگاۋى 
ھۆججەت:Tequilas.JPG|ھەرخىل تېكىلا
ھۆججەت:Producción industrial de tequila (Jalisco, Mex.) 01.jpg|ئاگاۋى مېۋىسى
ھۆججەت:Tequila sunrise, Mazatlán, 23 de noviembre de 2022 03.jpg|تېكىلا ئىچىملىكى
ھۆججەت:Paisaje agaves cerca de Tequila, Jal. 28042024.jpg|ئاگاۋى ئۆسۈملىكى
ھۆججەت:Casamigos Blanco Tequila 02.jpg|تېكىلا
ھۆججەت:Tequila, Jalisco, México, La Jima del Agave.jpg|ئاگاۋى دېھقانلىرى

## مەنبەلەر

تۈر:ئىچىملىكلەر
تۈر:مېكسىكا
ئەركىن سەمەت

**ئەركىن سەمەت** ئۇيغۇر سودىگەر.
ئەركىن سەمەت 10- نويابىر كەچتە ئىستانبۇلنىڭ فاتىخ رايونىدىكى بىر مېھمانخانىنىڭ ئالدىدا ئېتىپ ئۆلتۈرۈلگەن بولۇپ، خەۋەردە ئېيتىلىشىچە، ئۇ 700 مىليون ئامېرىكا دوللىرىنى قىرغىزىستاندىن يۆتكەپ چىقىش دىلوسىغا چېتىشلىق دەپ قارىلىپ تەكشۈرۈلۈۋاتقان ئىكەن.
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:ئۇيغۇرلار
ئەركىن سوپوكوف

ئەركىن سوپوكوف قىرغىزىستاننىڭ ئىستانبۇلدا تۇرۇشلۇق باش كونسۇلى .

ئەركىن سوپوكوف، 10‏-نويابىر كۈنى ئىستانبۇلدا ئەركىن سەمەت ئىسىملىك ئۇيغۇر تىجارەتچىنىڭ ئېتىپ ئۆلتۈرۈلۈش ۋەقەسىگە چېتىلىپ ۋەزىپىسىدىن ئېلىپ تاشلانغان. ئەركىن سەمەت 10‏-نوئايبىر كۈنى كەچ سائەت 8:00 لەردە ئىستانبۇلنىڭ فاتىھ رايونىدىكى بىر مېھمانخانىنىڭ چايخانىسىدا چاي ئېچىپ ئولتۇرغاندا قوراللىق ئىككى كىشى تەرىپىدىن ئېتىپ ئۆلتۈرۈلگەن. گۇماندارلارنىڭ قاتىللىق قىلمىش مۇددىئاسى ھازىرغا قەدەر سىر بولسىمۇ، لېكىن ئەركىن سەمەتنىڭ قىرغىزىستان بىلەن بولغان سودا مۇناسىۋىتى، شۇنداقلا ئۇ ئۆلتۈرۈلگەن جىنايەت مەيدانىنىڭ ئەتراپىدىن قىرغىزىستان كونسۇلخانىسىغا ئائىت توختىتىپ قويۇلغان بىر ئاپتوموبىلنىڭ تېپىلىشى كۆزەتكۈچىلەرنىڭ دىققىتىنى قوزغىغانىدى.
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:قىرغىزلار
سەمەت دۇگايلى

**سەمەت دوگايلى** بۈگۈنكى دەۋر ئۇيغۇر ئەدەبىياتىدا تونۇلغان تالانتلىق يازغۇچى، ئەدەبىي تەرجىمان ۋە ژۇرنالست.

سەمەت دوگايلى 1947-يىلى قەشقەر يېڭىشەھەر ناھىيىسىدە تۇغۇلغان، دەسلەپ قەشقەر پېداگوگىكا ئىنستىتۇتى ئەدەبىيات فاكولتىتىدا ئوقۇتقۇچىلىق قىلغان. كېيىن بېيجىڭ مىللەتلەر نەشرىياتىدا تەھرىر مۇھەررى بولۇپ ئىشلىگەن. يازغۇچىنىڭ ھازىرغىچە «نۇرلۇق قەلبلەر»، «گۈلئايىم»، «ھايات شاماللىرى»(3 قىسىم) قاتارلىق رومانلىرى، «قاچقۇن كارۋان»، «ئېقىن»، «روزا ھېيتنىڭ تۇنجى كۈنى» قاتارلىق ھېكايە-پوۋېست توپلاملىرى نەشر قىلىنغان.

سەمەت دۇگايلى 2016-يىلى 15-مارت (سەيشەنبە) سەھەر سائەت 3:30 لار ئەتراپىدا 69 يېشىدا ئۈرۈمچىدە كېسەللىك سەۋەبى بىلەن ئالەمدىن ئۆتتى.

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:ئۇيغۇرلار
سۈنئىي ئېكولوگىيە ئورمىنى

سۈنئىي ئېكولوگىيە ئورمىنى

سۈنئىي ئېكولوگىيە ئورمىنى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى ئاقسۇ ۋىلايىتى ئاۋات ناھىيەسى گە جايلاشقان.

ئورمىنىسۈنئىي ئېكولوگىيە ئورمىنى قۇرۇلۇشى، قۇرۇلۇش ئەترىتىنىڭ 1998-يىلىدىن باشلاپ، 2001-يىلىغا كەلگەندە جەمئىي تۆت قېتىم كەڭ كۆلەملىك ئاممىۋى خاراكتېرلىك كۆچەت تىكىپ ئورمان بىنا قىلىش پائالىيىتىنى كۆرسىتىدۇ. تېرىقچىلىق توغراق ئىھاتە ئورمىنىنى ئاساس قىلىش، قوشۇمچە ئۆسۈملۈك، يۇلغۇن، سۆكسۆك قاتارلىق چاتقاللارنى ئۆستۈرۈش ئارقىلىق بۇرۇنقى قۇم باياۋاندىن تەدرىجىي يېشىللىققا ئايلانغان، يېشىل ئىھاتە ئورمىنى ھاسىل قىلىنغاندىن كىيىن، بىرىنچى، شامال سۈرئىتى تۆۋەنلەپ، بوراننىڭ ھۇجۇمى ئازىيىپ، مۇھىت ئاسراش رولىنى ئوينىغان؛ ئىككىنچى، ئاۋات ناھىيەسىنىڭ روھىنى يارتىپ، ئاۋات ناھىيەسىنىڭ تونۇلۇش دەرىجىسىنى ئۆستۈرۈپ، ياخشى ئىجتىمائىي مۇھىت ئۈنۈمىنى پەيدا قىلىغان.
## مەنبەلەر
ئارمىيەنىڭ ئېكولوگىيە ـ مۇھىتنى قوغداش نىزامى

ئارمىيەنىڭ ئېكولوگىيە ـ مۇھىتنى قوغداش نىزامى

**مەركىزىي ھەربىي كومىتېتنىڭ رەئىسى شى جىنپىڭ بۇيرۇق ئىمزالىدى**

**«ئارمىيەنىڭ ئېكولوگىيە ـ مۇھىتنى قوغداش نىزامى» ئېلان قىلىندى**

مەركىزىي ھەربىي كومىتېتنىڭ رەئىسى شى جىنپىڭ يېقىندا بۇيرۇق ئىمزالىدى، «ئارمىيەنىڭ ئېكولوگىيە ـ مۇھىتنى قوغداش نىزامى» ئېلان قىلىندى. 2024 ـ يىلى 10 ـ ئاينىڭ 1 ـ كۈنىدىن باشلاپ يولغا قويۇلىدۇ.
## مەنبەلەر
ئۇيغۇر «ماتەم كۈنى»

ئۇيغۇر «ماتەم كۈنى» : 2014-يىلى دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى خىتاينىڭ دۆلەت بايرىمى بولغان 1-ئۆكتەبىر كۈنىنى ئۇيغۇر خەلقى ئۈچۈن «ماتەم كۈنى» دەپ بايانات ئېلان قىلدى.
## مەنبەلەر

تۈر:ئۇيغۇر
سۇلتان شەيخمۇس

**سۇلتان شېخمۇس** (    ) ياكى ئۇنىڭ تولۇق ئىسمى **Mûsâ bin Mâhîn El-Mardini ez-Zûlî**   (1077-يىلى ، ماردىن d 1164-يىلى ، ماردىن) ، ئىسلام ئالىمى ۋە ئابدۇقادىر جىلانى ئوقۇغۇچىسى.

ئۇنىڭ قەبرىسى ماردىن - دىيارباكىر يولىدىكى يۈسې يېزىسىدا. 

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
پارول قۇلۇپ

ئۇ بىر قاتار سان ياكى بەلگىلەرنى ئىشلىتىپ ئېچىلغان قۇلۇپنىڭ بىر تۈرى.

## مەنبەلەر
دۇنيا روھىي ساغلاملىق كۈنى

**دۇنيا روھىي ساغلاملىق كۈنى** (10-ئۆكتەبىر) دۇنيا روھىي ساغلاملىق بىرلەشمىسىنىڭ تۈرى سۈپىتىدە قارار قىلىندى.  ئۇ جەمئىيەتتىكى روھىي ساغلاملىق ۋە روھىي كېسەللىكلەرگە بولغان تونۇش ۋە تونۇشنى ئاشۇرۇش ئۈچۈن ، 1992-يىلى 10-ئۆكتەبىردىن باشلاپ ھەر يىلى تەبرىكلىنىپ كېلىۋاتىدۇ.

## مەنبەلەر

تۈر:خەلقئارا كۈنلەر
تۈر:ساغلاملىق
روھىي ساغلاملىق

روھىي ساغلاملىق پىسخىكا ساغلاملىقى ياكى روھىي توسالغۇنىڭ يوقلۇقىنى تەسۋىرلەيدۇ. قانائەتلىنەرلىك ھېسسىيات ۋە ھەرىكەت ئىقتىدارىنى ساقلاپ قالالايدىغان ئادەمنىڭ ئەھۋالى.  ئاكتىپ پىسخولوگىيە ۋە خولىزىم نۇقتىسىدىن ئېيتقاندا ، روھىي ساغلاملىق شەخسنىڭ ھاياتتىن ھۇزۇرلىنىش ۋە ھايات پائالىيىتى بىلەن پىسخىكا جەھەتتىكى چىدامچانلىقىنى قولغا كەلتۈرۈش ئۈچۈن تىرىشىشنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

## مەنبەلەر

تۈر:ساغلاملىق
گارنىزون

گارنىزون ئەسكەرلەر ، گازارمىلار ، قوماندانلىق شىتابى ، ھەربىي يەرلەر ، ھەربىي قىسىملار ، ھەربىي مەكتەپلەر ، ھەربىي مەكتەپلەر ياكى ئۇلارنىڭ ئەتراپىغا جايلاشقان ھەربىي ئورۇنلار بىلەن ئولتۇراقلاشقان جايلار .
## مەنبەلەر
«بىلىم – كۈچ» ژۇرنىلى

«بىلىم – كۈچ» ژۇرنىلى ۋەتەندە تەبىئىي-پەن ئاممىباپ ژۇرنىلى سۈپىتىدە 40 يىلدىن ئارتۇق نەشىر  قىلىنغان «بىلىم – كۈچ» ژۇرنىلى خىتاينىڭ ئاسمىلاتسىيە ۋە ئىرقىي قىرغىنچىلىق سىياسىتى سەۋەبىدىن 2017-يىلىدىن كېيىن نەشىر قىلىنىشتىن توختاپ قالغان ئىدى. قۇتادغۇ بىلىگ ئىنستىتۇتى تەركىبىدە تەبىئىي پەن ساھەسىدىكى 50 دىن ئارتۇق پەن – تەتقىقاتچىلىرى ئۆزلىرىنىڭ ئالدىنقى ۋەزىپىلىرى سۈپىتىدە «بىلىم – كۈچ» ژۇرنىلىنى چەتئەلدە ئەسلىگە كەلتۈرۈشنى قارار قارار قىلىشتى. بۇ خىزمەت ئارقىلىق ئانا تىلىمىزنى پەقەت ئائىلە، تاراتقۇ ۋە نەشرىياتلاردىلا قىسمەن قوللىنىپ قالماي، پەن – تېخنىكىدىمۇ ئىشلىتىىشنى ئومۇملاشتۇرۇش، ئۇيغۇر تىلىنىڭ ھېلىھەم ئىلىم ساھەسىدە ئىشلەتكىلى بولىدىغان ئىپادىلەش كۈچى كۈچلۈك ۋە پاساھەتلىك بىر تىل ئىكەنلىكىنى دۇنيا جامائەتچىلىكىگە نامايەن قىلىش مەقسەد قىلىندى.
قۇتادغۇ بىلىگ ئىنستىتۇتى

قۇتادغۇ بىلىگ ئىنستىتۇتى 2020-يىلى 21-مارتتىكى بۇ قۇتلۇق نورۇز كۈنىدە، ۋەتەن ئىچى – سىرتىدىكى شەرقىي تۈركىستانلىقلارغا يېڭىدىن تىرىلىش ئۈمىدى بېغىشلاش ۋە مىللەت ئالدىدا زىيالىيلىق بۇرچىنى ئادا قىلىش مەقسىتىدە، تۈركىيە، ئامېرىكا، ياۋروپا، ئوتتۇرا ئاسىيا ۋە ياپونىيە قاتارلىق دۆلەت ۋە رايونلاردا ئىجتىمائىي پەن ساھەسىدە تەتقىقات بىلەن شوغۇللىنىۋاتقان 47 نەپەر ئۇيغۇر، تۈرك ۋە چەتئەللىك تەتقىقاتچىنىڭ باش قوشىشى بىلەن ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تەركىبىدە «قۇتادغۇ بىلىگ ئىنستىتۇتى» قۇرۇلدى.دېمۇگراتىك ۋە ئادىل ئۇسۇلدا ئېلىپ بېرىلغان سايلامدا كۆپ سانلىق ئاۋاز بىلەن ئىستانبۇل بەيكەنت ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ ئوقۇتقۇچىسى دوكتور مەغپىرەت كامال خانىم قۇتادغۇ بىلىگ ئىنستىتۇتىغا مۇدىر بولۇپ سايلاندى.
ھىندىستان-ئوتتۇرا شەرق-ياۋروپا ئىقتىسادىي كارىدورى تەھرىرلەۋاتىدۇ

## مەنبەلەر

تۈر:ئىنستىتۇتلار
2024-يىللىق نوبېل مۇكاپاتى

نوبېل مۇكاپاتى دۇنيادىكى ئەڭ نوپۇزلۇق ئىلمى پەن مۇكاپاتى. 2024-يىللىق نوبېل مۇكاپاتى ئۆكتەبىر ئايلىرىنىڭ بېشىدىن باشلاپ ئېلان قىلىنىشقا باشلىغان. 

### نوبېل [[فىزىكا]] مۇكاپاتى
جون خوپفېلد John Hopfield

جەفرىي خىنتون Geoffrey Hinton

سەۋەبى: "سۈنئىي نېرۋا تورى ئۇسۇلى ئارقىلىق ماشىنا ئۆگىنىش تېخنىكىسنىڭ ئۇلىنى سالغان ۋە بايقىغان تۆھپىسى ئۈچۈن"

### نوبېل [[خىمىيە]] مۇكاپاتى
داۋىد باكېر David Baker

"ھىسابلايدىغان پروتىن لايىھەسىنى ياراتقانلىقى ئۈچۈن"

دەمىس خاسسابىس Demis Hassabis

"پروتىن قۇرۇلمىسنى مۆلچەرلىگەنلىكى ئۈچۈن"

جون جامپېر John Jumper

"پروتىن قۇرۇلمىسنى مۆلچەرلىگەنلىكى ئۈچۈن"

### نوبىل فىزىلوگىيە ۋە مېدىتسىنا مۇكاپاتى
ۋىكتور ئامبروس Victor Ambros

گارىي رۇۋكۈن Gary Ruvkun

"مىكرو نۇكلېئىن كىسلاتاسىنى  ۋە ئۇنىڭ ئۆرۈلگەندىن كېيىنكى گىن باشقۇرۇش مىزانىنى بايقىغانلىغى ئۈچۈن"

### نوبېل [[ئەدەبىيات]] مۇكاپاتى
خەن كاڭ  (كورىيە)

"جىددى شېئىرى پروزا بىلەن تارىخى جاراھەت بىلەن يۈزلىشىش ھەم ئىنسان ھاياتنىنىڭ نازۇكلىكىنى ئېچىپ تاشلىغان"

### نوبېل تىنىچلىق مۇكاپاتى
نىخون خىدانكىيو Nihon Hidankyo

"يادرو قورالى بولمىغان بىر دۇنيا ئۈچۈن توختاۋسىز كۈرەش قىلغانلىغى، يادرو زىيانكەشلىگە ئۇچرىغانلارنىڭ گۇۋاھلىقىنى توپلاپ يادرو قورالىنڭ ھەرگىزمۇ قايدىن ئىشلىتىلسە بولمايدىغانلىغىنى ئىسپاتىلىماقچى بولغان". 

## مەنبەلەر

https://www.nobelprize.org/all-nobel-prizes-2024/

تۈر:نوبىل مۇكاپاتى
زىيالى

**زىيالى** (Intellectual) ئادەتتە ئادەم بولۇشنىڭ ئالدىنقى شەرتى ئاستىدا بىلىملىك، ئەقىللىق، ۋە مەسئۇليەتچان كىشلەرنى كۆرستىدۇ. زىيالنىڭ كۆپلۈك شەكلى زىيالىلار. ئادتتە كىشلەر ئالى مەكتەپتە ئوقۇغان كىشلەرنى زىيالى دەپ ئاتىسىمۇ، لېكىن بۇ بىر خاتا ئاتاش. زىيالى دەپ ئاتىلىش ئۈچۈن چوقۇم تۆۋەندىكى ئۈچ ئامىلنى ھازىرلىشىشى كېرەك. 

# بىلىم: يالغۇز ئۇنىۋانى بولۇش يېتەرلىك ئەمەس، چوقۇم ئاز بولغاندا مەلۇم بىر ساھەدە ياكى يۆنلىشتە بىلىمى ياكى ھۆنۈرى بولۇشى كېرەك. ئۇنىۋان دېگەنلىك بىلىملىك دېگەنلىك ئەمەس. 
# ئەقىل: بىلىم بار دېگەنلىك ئەقىلى بار دېگەنلىك ئەمەس. ئەقىل دېگەنلىك ناھايىتى سەزگۈر كاللا، لوگىكا مەنتىقىسى كۈچلۈك، يىراقنى كۆرەلەيدىغان، مۇستەقىل تەپەككۈر ئىقتىدارى كۈچلۈك كىشلەرنى كۆرستىدۇ. پەقەت پۇتىنىڭ ئۇچىنى كۆردىغان بىلىمچىلەر ياكى بىلىمى بارلارنى ئەقىللىق دېيىشكە بولمايدۇ. 
# مەسئۇليەت: ئەتىراپىدىكى ياكى جەمىئيەتتىكى مەسىلىلەرگە كۆڭۈل بۇلىدىغان، ھەركىتى ئارقىلىق مەلۇم بىر غايە ياكى ئىدىيە ئۈچۈن خىزمەت قىلدىغان كىشلەرنى كۆرستىدۇ. بىپەرۋا، ئۆزىدىن باشقىلارنىڭ بېشىغا كەلگەن بالا-قازاغا بىپەرۋالىق قىلدىغان، پەقەت ياتسام يېسەم ئۇخلىسام ئۆلمىسەم دەپ ياشايدىغان كىشلەردە مەسئۇليەت تۇيغۇسى بولمايدۇ. مەسئۇليەتچان كىشلەرنىڭ باھالاشنىڭ بىر ئاددى ئۇسۇلى دەپ ھەق بەرمىسىمۇ ئۆزىنىڭ بىلمىنى ۋە ھۈنىرنى باشقىلار ئۈچۈن خالىسانە ئىشلىتەمدۇ يوقتا. 

يۇقىرىقى ئۈچ شەرتنى قانائەتلۈندۈرمىگەن ھەر قانداق بىر كىشنى زىيالى دەپ ئاتاش نامۇۋاپىقتۇر. ئۇنىۋان، بىلىم، ۋە ئەقىل ئۈچى ئوخشىمايدىغان بىر نەرسىلەر. ئۇنىۋانى بارلار جىق، بىلىملار بارلار ئۇنىڭدىن ئاز، ھەم بىلىملىك ھەم ئەقىللىق كىلشەر ئۇنىڭىدىنمۇ نەچچە ھەسسە ئاز. زىيالىلار بولسا ھەتتا ئۇنىڭدىنمۇ ئاز. بىر مىللەت ياكى ئۇلۇس ئۈچۈن ئەڭ قىممەتلىك ئىنسانلار توپلىمى دەل زىيالىلاردۇ. 

### مۇناسىۋەتلىك بىلدۈرگىلەر
زىيالى دوكتۇر: بىلىملىك، ئەقىللىق، مەسئۇليەتچان دوكتۇرلار. ئەڭ بىباھا ئىنسانلار توپلىمى. 

دۆت دوكتۇر: ئۇنىۋانى بار، بىلىم بولۇشى مۇمكىن، لېكىن ئەقلى يوق دوكتۇرلار. 

ئەقىللىق دوكتۇر: بىلىملىك ھەم ئەقىللىق، لېكىن مەسئۇليەتسىز دوكتۇرلار. 

جانباقار دوكتۇر: پەقەت جانبېقىش ئۈچۈنلا ئوقۇغان دوكتۇرلار. 

ئالقىشخۇمار دوكتۇر: ئۇنۋانى باشقىلارغا كۆز-كۆز قىلىش ئۈچۈن، باشقىلارنىڭ ماختىشىغا ئېرىشىش ئۈچۈن ئوقۇغان دوكتۇرلار. 

بىلىمچى: پەقە بىلىمى بار ئالى ئۇنىۋانلىق كىشلەر. 

پىروفىسورلارنىمۇ مۇشۇ خىل ئۇسۇلدا گۇرۇپىلاشقا بولىدۇ. زىيالى بولۇش ئۈچۈن دوكتۇر ياكى پروفسىور بولۇش ھاجەتسىز.
## مەنبەلەر
ئىمام تىرمىزى

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:مۇھەددىسلەر
تۈر:ئىسلام دىنى ئالىملىرىمىز
مۇسەنناڧۇ ئىبنى جۇرەيج

## مەنبەلەر


تۈر:كىتابلار
تۈر:ھەدىس كىتابلارى
تۈر:ئىسلامىي مۇھىم ئەسەرلەر
تۈر:ساجىيە ئىسلام تەتقىقات مەركىزى
فەتھۇللاھ گۈلەن

فەتھۇللاھ گۈلەن  Fethullah Gülen   (1941-يىلى 4-ئاينىڭ 27-كۈنى  پاسىنلېر تۇغۇلغان - 2024-يىلى 20-ئۆكتەبىر ، پېنسىلۋانىيەدە ۋاپات بولغان)  تۈرك ئىسلام ئالىمى ، دەۋەتچىسى ۋە گۈلەن ھەرىكىتىنىڭ رەھبىرى ئىدى. ئۇنىڭ 2016-يىلغا قەدەر مىليونلىغان ئەگەشكۈچىلىرى بار. گۈلەن دېموكراتىك زامانىۋىلىقنى ئۆز ئىچىگە ئالغان نۇرسىيىلىك ئىلاھىيەت قارىشىنى تەرەققىي قىلدۇرىدىغان تەسىرى كۈچلۈك يېڭى ئوسمانلىزىمچى ، ئانادولۇ پانېتىكچىسى ، ئىسلام شائىرى ، يازغۇچى ، ئىجتىمائىي تەنقىدچى ۋە پائالىيەتچى - ئۆكتىچى دەپ بېكىتىلدى. گۈلەن 1959-يىلدىن 1981-يىلغىچە يەرلىك دۆلەت ئىمامى بولۇپ ، ئۇ 2017-يىلى تۈركىيە ھۆكۈمىتى تەرىپىدىن دۆلەتتىن ئايرىلغانغا قەدەر تۈركىيەنىڭ پۇقراسى بولغان.
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
ئەخمەتجان قاسىمى كىمنىڭ دۈشمىنى؟كىمنىڭ دوستى؟ كىمنىڭ رەھبىرى؟

شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيتىگە 80 يىل ئالدىدا:  ئەخمەتجان قاسىمى  كىمنىڭ دۈشمىنى؟كىمنىڭ دوستى؟ كىمنىڭ رەھبىرى؟

نەبىجان تۇرسۇن (تارىخ پەنلىرى دوكتورى)

1931-يىلىدىن 1946-يىلىغىچە شەرقىي تۈركىستاندا 15 يىل ياشاپ، قالغان ھاياتىنى تاشكەنتتە ئۆتكۈزگەن، شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى رەئىسى ئەلىخان تۆرىنى نىگىرى تونۇمىغان ئۆزبېكلەر مانا ھازىر ئۇنى قايتىدىن تونۇپ، ئۇنى ئۆزبېك خەلقىنىڭ بىرىنچى مارشالى،  شەرقىي تۈركىستان دۆلىتىنى قۇرغۇچى، ئۇيغۇرلارغا مۇشۇنداق دۆلەتنى قۇرۇپ بەرگۈچى، بۈيۈك ئەللامە، شائىر، پەيلاسوف، 20 نەچچىلىگەن ئىلىمدە كامالەتكە يەتكەن دەپ تەرىپلەپ بۇ بۈيۈك زاتنى مەدھىيەلەشكە سۆز يېتىشمەسلىكىگە دۇچ كەلمەكتە، ھەم ئۇنىڭ 30 يىللار تاشلىنىپ قالغان قەبرىسىنى مەرمەردىن ياساشتى.

قىرغىزلار ئىسھاقبەكنى قىرغىز خەلقىنىڭ تۇنجى گېنېرالى، بۈيۈك ئىنسان ، قەھرىمان دەپ مەدھىيەلەپ ئوش شەھىرىگە چوڭ ھەيكەل ئورناتتى ۋە پوچتا ماركىلىرىنى چىقاردى. قازاقلار ئوسمان باتۇرنى  پۈتۈن شەرقىي تۈركىستاننىڭ بىردىن بىرى باتۇرى، ئۇ پۈتۈن شەرقىي تۈركىستاننى ئازاد قىلماقچى بولغان دەپ تەرىپلەشمەكتە، ئۇلارنىڭ كۆز ئالدىدا غەنى باتۇرلار ۋە باشقا ئۇيغۇر باتۇرلىرى  بىلىنمىگەن، لېكىن ئۇيغۇرلار ئارىسىدا  قىسمەن كىشىلەر ئۆز مىللىتىدىن چىققان ئەخمەتجان قاسىمىنى > ، > دەپ تىللاپ بارلىق لەنەتلەرنى ياغۇدۇرىدىغان خاھىشلارمۇ كۆرۈلمەكتە. 1944-يىلى 12-نويابىردا قۇرۇلغان شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتىگە 80 يىل توشۇشقا  ئاز قالدى. مۇشۇ مۇناسىۋەت بىلەن  ئەخمەتجان قاسىمى ھەققىدىكى بۇ ماقالىنى يوللاپ قويۇشنى مۇۋاپىق كۆردۈم.

مانا، 1933-يىلى قەشقەردە دۇنياغا كەلگەن بۈيۈك شەرقىي تۈركىستان ئىسلام جۇمھۇرىيىتىنىڭ قۇرۇلغانلىقىنىڭ91يىللىقى ۋە  1944-يىلى غۇلجىدا قۇرۇلغان  بۇيۈك شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇريىتىنىڭ 80 يىللىقىغا ئاز كۈن قالدى.بۇ كۈنلەرنى خاتىرىلەش ۋە  بۇ كۈنلەرنى بىزلەرگە ئەبەدىيلىك خاتىرە ۋە ئۈمىد نۇرى ھەم  مىللىي روھ سۈپىتىدە تەقدىم قىلغان يولباشچىقلار، قەھرىمانلار، پىداكار جەڭچىلەرنى ياد ئېتىش ئۆزىنى ئۇيغۇر ھېسابلايدىغان كىشىنىڭ بۇرچى !

## مەنبەلەر

نەبىجان تۇرسۇن يازمىسى

تۈر:كىشلەر
تۈركىيە - خىتاي دوستلۇق فوندى جەمئىيىتى

تۈركىيە ‏- خىتاي دوستلۇق فوندى جەمئىيىتى 2009-يىلى قۇرۇلغان «تۈركىيە ‏- خىتاي دوستلۇق فوندى جەمئىيىتى» خىتاينىڭ ئەنقەرەدە تۇرۇشلۇق باش ئەلچىخانىسى بىلەن ھەمكارلىشىپ نۇرغۇن پائالىيەتلەرنى ئېلىپ بارغان بولۇپ، ئاپتونوم رايونلۇق ھۆكۈمەت تەرىپىدىن تۈركىيەدە ئوقۇۋاتقان ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىلارغا تارقىتىلىۋاتقان ئوقۇش ياردەم پۇلىنىمۇ مەزكۇر جەمئىيەت تارقاتقان ئىكەن.

تۈركىيە فەتھۇللاھچى تېررورلۇق تەشكىلاتى بىلەن چېتىشلىقى بار نۇرغۇنلىغان ئورۇنلار بىلەن بىرلىكتە «تۈركىيە ‏- خىتاي دوستلۇق فوندى جەمئىيىتى» بىلەن «تۈركىيە-خىتاي سانائەتچىلەر ۋە سودىگەرلەر ھەمكارلىق جەمئىيىتى»  نىمۇ تاقىۋەتتى.
## مەنبەلەر

تۈر:جەمئىيەت
تۈر:ئۇيغۇرلار
خەلقئارا پۇل فوندى جەمئىيىتى

خەلقئارا پۇل فوندى جەمئىيىتى دۇنيا بانكىسى بىلەن بىرلىكتە تەرەققىيات كومىتېتى تەسىس قىلغان بولۇپ، تەرەققىي قىلىۋاتقان دۆلەتلەرنى ئەمەلىي بايلىق بىلەن تەمىنلەش مەسىلىسىنى مۇھاكىمە قىلىدۇ ياكى تەكلىپ بېرىدۇ.
## مەنبەلەر

تۈر:جەمئىيەت
بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىنىڭ بالىلار فوندى جەمئىيىتى

بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىنىڭ بالىلار فوندى جەمئىيىتى بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىنىڭ مەخسۇس ئاپپاراتلىرىنىڭ بىرى بولۇپ، 1946-يىلى12-ئايدا قۇرۇلغان.

ئۇ ئاساسەن تەرەققىي قىلىۋاتقان دۆلەتلەردىكى بالىلارنىڭ تۇرمۇشىنى ياخشىلاپ، ساغلام ئۆسۈپ يېتىلىشىگە ياردەم بېرىش، بالىلارنىڭ سالامەتلىكىنى ساقلاش، ئوزۇقلۇق، مائارىپ، پاراۋانلىق، كەسپىي تەربىيىلىنىش جەھەتتە ياردەم بىلەن تەمىنلەشكە مەسئۇل. بۇ جەھەتتىكى خىراجەت ھەرقايسى دۆلەت ھۆكۈمەتلىرى، خەلقئارا تەشكىلاتلار ۋە شەخسلەرنىڭ خالىسانە ئىئانىسى ھەمدە يېڭى يىل كارتىسىنى سېتىش كىرىمىدىن كېلىدۇ.
## مەنبەلەر

تۈر:جەمئىيەت
قۇرۇتقۇچ

**قۇرۇتقۇچ** ئۇ بىر خىل كىرئالغۇ بولۇپ ، ئادەتتە يۇيۇپ بولغاندىن كېيىن كىيىم-كېچەك ۋە باشقا توقۇمىچىلىقتىكى نەملىكنى يوقىتىشقا ئىشلىتىلىدۇ.
## مەنبەلەر
شىنجاڭ قۇرۇلۇش ئېنىستىتۇتى

## مەنبەلەر

تۈر:شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىدىكى ئالى مەكتەپلەر
قار مەلىكە ۋە يەتتە پاپا

قار مەلىكە ۋە يەتتە پاپا  1937-يىلدىكى ئامېرىكا كارتون مۇزىكا فانتازىيىلىك فىلىمى ، ۋالت دىسنىي ئىشلەپچىقىرىش شىركىتى تەرىپىدىن ئىشلەنگەن ۋە RKO رادىئو رەسىملىرى تەرىپىدىن تارقىتىلغان.  ئاكا-ئۇكىلار گىرىم 1812-يىلدىكى گېرمانىيە چۆچەكنى ئاساس قىلىپ ، بۇ مەھسۇلاتنى داۋىد خەند نازارەت قىلغان ، ھەمدە پېرسې پېرس ، ۋىليام كوتترېل ، لاررى مورېي ، ۋىلفرېد جېكسون ۋە بېن شارپستېن قاتارلىق تەرتىپلىك رېژىسسورلار گۇرۇپپىسى تەرىپىدىن رېژىسسورلۇق قىلىنغان.  بۇ ئامېرىكىدا ئىشلەنگەن تۇنجى كارتون فىلىم ۋە تۇنجى رەڭلىك كارتون فىلىمى.

ئىنگىلىزچە : Snow White and the Seven Dw
تونوشتۇرىلىشى : قار مەلىكە ئەسلىدە دۇنيادىكى ئەڭ بەختلىك ئادەم ئىدى، ئەپسۇسكى، ئانىسى ئۆلۈپ كېتىپ، پادىشاھ ئۆگەي ئانىسىنى ئەمرىگە ئالغاندىن كېيىن، بۇلارنىڭ ھەممىسى ئۆزگەردى. زەھەرخەندە ئۆگەي ئانا قار مەلىكىنى تەڭقىسلىقتا قويدى، ئۇنىڭ ئاتا پادىشاھىمۇ ئۆلگەندىن كېيىن، قار مەلىكە تېخىمۇ قىيىن كۈنگە قالدى. بۇ كۈنى خانىش سېھىرلىك ئەينەكتىن دۇنيادىكى ئەڭ گۈزەل ئادەمنىڭ ئۆزى ئەمەس، بەلكى قار مەلىكە ئىكەنلىكىنى بىلگەندىن كېيىن، قاتتىق ئاچچىقى كەلگەن خانىش ئۇنى ئورمانلىققا ئاپىرىپ ئۆلتۈرۈۋېتىش توغرىسىدا بۇيرۇق چۈشۈرگەن، ياخشى نىيەتلىك ياساۋۇللار قار مەلىكىسىنى قويۇۋەتكەن. كېچىدە، ئورمانلىقتىكى يەتتە پاپا ماكانسىز قار مەلىكىسىنى بېقىۋالدى. خانىش قار مەلىكىنىڭ تېخى ئۆلمىگەنلىكىنى بىلگەندىن كېيىن، قاتتىق ئاچچىقلانغان ھالدا ئۆزى ئوتتۇرىغا چىقىپ قار مەلىكىنى ئۆلتۈرۈشنى قارار قىلىدۇ. ئەتىسى، ئۇ گىرىم قىلىپ بىر مومايغا ئايلىنىپ، زەھەرلىك ئالمىنى ئېلىپ ئورمانلىقنىڭ ئىچكىرىسىگە قاراپ ماڭدى.
## مەنبەلەر

تۈر:فىلىم
خالىس فوندى جەمئىيىتى

خالىس فوندى جەمئىيىتى

ئابلىمىت خالىس ھاجىم 1990‏-يىللارنىڭ ئوتتۇرىلىرىدا غۇلجىدا «خالىس فوندى جەمئىيىتى» نى قۇرۇپ، ئۇيغۇر جەمئىيىتىدە زور تەسىر قوزغىغان شەخس. غۇلجىدىكى ھەر قايسى ساھە كىشىلىرىنىڭ قاتنىشىشىدا داغدۇغىلىق مۇراسىم بىلەن قۇرۇلغان مەزكۇر فوند مەۋجۇت بولۇپ تۇرغان قىسقىغىنە ۋاقىت ئىچىدە ئەلا ئوقۇغان ئۇيغۇر بالىلىرىغا مۇكاپات بېرىش، چەتئەلگە ئوقۇغۇچى چىقىرىشتەك نۇرغۇن خالىس خىزمەتلەرنى ئىشلىگەن. لېكىن خىتاي ھۆكۈمىتى 1997‏-يىلى غۇلجىدا يۈز بەرگەن «5‏-فېۋرال ۋەقەسى» نى باھانە قىلىپ، بۇ جەمئىيەتنى تارقىتىۋەتكەن. ئۇنىڭ مال-مۈلكى ۋە پۇلىنى توڭلىتىپ، جەمئىيەتنىڭ مەسئۇللىرىنى تەقىب ئاستىغا ئالغان ئىدى.

## مەنبەلەر

تۈر:جەمئىيەت
تەنھەرىكەت ئايىغى

تەنھەرىكەتكە ياكى ساياھەتكە قاتنىشىدىغان كىشىلەرنىڭ ئالاھىدىلىكىگە ئاساسەن لايىھەلەنگەن ۋە ئىشلەپچىقىرىلغان ئاياغ
## مەنبەلەر
£

07:11, 27 ئۆكتەبىر 2024 (UTC) 
2402:800:61AF:CCE6:9238:A47C:F8BF:9545 07:12, 27 ئۆكتەبىر 2024 (UTC) 
22061996
جون ئادامس

جون ئادامس ـــ فېدېراتسىيە پارتىيەسىدىن، 1797-يىلىدىن 1800-يىلىغىچە ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنىڭ زۇڭتۇڭى بولغان. 
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:ئامېرىكا قوشما شتاتلىرى
تۈر:ئامېرىكا زۇڭتۇڭلىرى
توماس جېففېرسون

توماس جېففېرسون ـــ دېموكراتىك جۇمھۇرىيەتچىلەر پارتىيەسىدىن، 1801-يىلىدىن 1808-يىلىغىچە ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنىڭ زۇڭتۇڭى بولغان. دېموكراتلار پارتىيەسىدىن كېلىپ چىققان. 
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:ئامېرىكا قوشما شتاتلىرى
تۈر:ئامېرىكا زۇڭتۇڭلىرى
زاچارى تايلور

زاچارى تايلور ـــ ۋىگ پارتىيەسىدىن، 1849-يىلىدىن 1850-يىلىغىچە ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنىڭ زۇڭتۇڭى بولغان. ئۇ 1850-يىلى 7-ئايدا كېسەل سەۋەبىدىن ئالەمدىن ئۆتكەن، فىللمور زۇڭتۇڭلۇق ۋەزىپىسىگە ئولتۇرغان. 

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:ئامېرىكا قوشما شتاتلىرى
تۈر:ئامېرىكا زۇڭتۇڭلىرى
دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى 8-نۆۋەتلىك رەھبەرلىرى

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى 8-نۆۋەتلىك رەھبەرلىرى

2024-يىلى 26- ئۆكتەبىر بوسنىيە گېرتسوگوۋىنا فېدېراتىپ جۇمھۇرىيىتى پايتەختى سارايۋۇدا ( ساراي بوسىنا ) 8- نۆۋەتلىك د ئۇ ق ئىدارە ھەيئىتىنىڭ سايلىمى ئۆتكۈزۈلدى.

**رەئ‍س:  تۇرغۇنجان ئالاۋۇدۇن**

مۇئاۋىن رەئىسلەر: زۇمرەتئاي ئەركىن ، ئابدۇرەشىت ئابدۇلخەمىت ۋە ئەركىن ئەخمەت

**ئىجرائىيە كومېتىتىنىڭ رەئىسى روشەن ئابباس**

ئىجرائىيە كومېتىتىنىڭ مۇئاۋىن رەئىسلىرى ئەركىن زۇنۇن،  پولات سايىم، مۇتەللىپ قۇربان،  ئابدۇلھەمىد قاراخان

باش تەپتىش:  ئابدۇكېرىم ئابدۇرەخمان

مۇئاۋىن باش تەپتىشلەر قەلبىنۇر سىدىق، گۈلمىرە زۇنۇن، بەختىيار ئۆمەرۋە غالىپ مىجىت

د ئۇ ق ڧوندى رەئىسى: غەيۇر قۇربان

مۇئاۋىن رەئىسلىرى: مۇكەررەم قۇربان، ئۈمىد تۇرسۇن، تۇرسۇنجان سەيتوڧ ۋە جۈرەت ئابدۇكېرىم،

ئىجرائىيە كومېتىتى تارمىقىدا:

ياشلار كومېتىتى مۇدىرى رىزۋان ئاي،

ئىچكى ئىشلار كومېتىتى مۇدىرى ئەكبەرجان تۇرسۇن، 

دىنىي ئىشلار كومېتىتى مۇدىرى ئابدۇجېلىل تۇران،

ئاياللار كومېتىتى مۇدىرى بەختىنۇر ئابدۇرېھىم خانىم، 

مائارىپ كومېتىتى مۇدىرى ئابدۇرەشىت نىياز قارامان،

مەدەنىيەت كومېتىتى مۇدىرى مۆمىنجان رەھمان،

سەھىيە كومېتىتى مۇدىرى ئەندىلى مەمەتكېرەم، 

ئىكىلوگىيە كومېتىتى مۇدىرى گۈلمىرە بەرداش، 

شەرقى ئاسىيا خىزمىتى كومېتىتى مۇدىرى ساۋۇت مۇھەممەت،

كىشىلىك ھوقۇق كومېتىتى مۇدىرى كەۋسەر كامىل، 

مۇھاجىرلار مەركىزى مۇدىرى ئادىلجان ئابدۇكېرەم،

ئاخبارات ئۇچۇر مەركىزى مۇدىرى ئىپتىخار ئابدۇرەشىت،

تەتقىقات مەركىزى مۇدىرى مۇختەر ئابدۇرەھمان، 

نەشىرىيات مەركىزى مۇدىرى تۇيغۇن ئابدۇۋەلى ۋە يېڭىدىن تەسسىس قىلىنغان تەنتەربىيە ئىشلىرى كومېتىتىنىڭ مۇدىرى دىلشات بارىشچىدىن ئىبارەت 35 نەپەر يېڭى رەھبەر سايلانغان.
## مەنبەلەر
ئىشىھاما جۇنتارو

ئىشىھاما جۇنتارو (Juntaro Ishihama ياكى 石濱純太郎/いしはま じゅんたろう) (1888-1968) ياپون شەرق تارىخچىسى، تاڭغۇتولوگ ئالىم ۋە غەربىي يۇرت قەدىمكى ھۆججەتلىرى تەتقىقىقاتچىسى. «دۇنخۇاڭشۇناسلىق تەتقىقاتى» نىڭ قۇرغۇچىسى (1925). 

ئىشىخاما جۇنتارو 1888 - يىلى (مېيجى 21 - يىلى) ياپونىيەنىڭ ئوساكا ۋىلايىتىدە دورا-دەرمەك تاجىرى ئىشىخاما تويوزونىڭ چوڭ ئوغلى بولۇپ تۇغۇلغان. 1897 - يىلى 10 ياش ۋاقتىدا كانگاكۇجۇكۇ خاكۇئېن شوين (ھازىرقى كانساي ئۇنۋېرسىتىتى) غا كىرگەن ۋە دەسلەپ فۇجىساۋا نەنگاكۇدا، ئاندىن ئوساكا ۋىلايەتلىك ئىچىچوكا تولۇقسىز ئوتتۇرا مەكتىپىدە (ھازىرقى ئوساكا ۋىلايەتلىك ئىچىئوكا ئوتتۇرا مەكتىپىدە) ئوقۇغان بولۇپ، رەسسام كويدې ناراشىگې ۋە كومپوزىتور نوبۇتوكى كىيوشى بىلەن بىر سىنىپتا ئوقۇغان. 

1908 - يىلى توكيوغا كۆچۈپ كېلىپ، توكيو ئىمپېرىيە ئۇنىۋېرسىتېتى ئەدەبىيات ئىنىستىتۇتىنىڭ جۇڭگو ئەدەبىياتى فاكۇلتېتىغا تىزىملاتقان. ئۇ ئوقۇش پۈتتۈرۈش ماقالىسىنى «ئوۋياڭ شۇنى تەكشۈرۈش» تېمىسىدا تاپشۇرغان ۋە 1911 - يىلى 7 - ئايدا ئۇنىۋېرسىتېتنى پۈتتۈرگەن ۋە يۇرتى ئوساكاغا قايتىپ كەلگەن. 1915 - يىلى نىشىمۇرا تېنجو تەرىپىدىن جۇڭگو شېئىر ھەۋەسكارلىرى جەمئىيىتى كەيكەيگە تەكلىپ قىلىنغان. ئۇچرىشىش ۋە ئىجتىمائىي ئالاقىلەر نەتىجىسىدە ناگاۋ ئامىياما، تاكۇچى يوشىيو ۋە باشقىلار بىلەن تونۇشقان. 

1921 - يىلى ئوساكا چەتئەل تىلى مەكتىپى (ھازىرقى ئوساكا ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ چەتئەل تەتقىقات فاكۇلتېتى) ئېچىلغاندا، ئۇ موڭغۇل تىلى فاكۇلتېتىغا ئوقۇغۇچى ئولاراق تاللىنىپ موڭغۇل تىلىنى ئۆگەنگەن. 1923 - يىلى 6 - ئايدا ئوساكا شەرق جەمئىيىتى ئوساكا چەتئەل تىلى مەكتىپىدە قۇرۇلغان. ئۇ يەنە كيوتو ئىمپېرىيە ئۇنىۋېرسىتېتىدا كونان نايتونىڭ قول ئاستىدا ئوقۇغان ۋە 1924-يىلى 7-ئايدا كونان نايتوغا ياۋروپا يولچىلىقىدا ھەمراھ بولغان.
## پايدىلانمىلار


## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
ۋىلليام ھاررىسون

ۋىلليام ھاررىسون ـــ ۋىگ پارتىيەسىدىن، 1841-يىلى ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنىڭ زۇڭتۇڭى بولغان. ئۇ 1841-يىلى 4-ئايدا كېسەل سەۋەبىدىن ۋاپات بولغان، مۇئاۋىن زۇڭتۇڭ تايلېر زۇڭتۇڭلۇق ۋەزىپىسىگە ئولتۇرغان. 10. جون تايلېر ـــ ۋىگ پارتىيەسىدىن، 1841-يىلىدىن 1844-يىلىغىچە ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنىڭ زۇڭتۇڭى بولغان. 

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:ئامېرىكا قوشما شتاتلىرى
تۈر:ئامېرىكا زۇڭتۇڭلىرى
جامېس گارفىلد

جامېس گارفىلد ـــ جۇمھۇرىيەتچىلەر پارتىيەسىدىن، 1881-يىلى ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنىڭ زۇڭتۇڭى بولغان. ئۇ 1881-يىلى 9-ئايدا قەستلەپ ئۆلتۈرۈلگەن، مۇئاۋىن زۇڭتۇڭ ئارزۇر زۇڭتۇڭلۇق ۋەزىپىسىگە ئولتۇرغان.
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:ئامېرىكا قوشما شتاتلىرى
تۈر:ئامېرىكا زۇڭتۇڭلىرى
بېنجېمىن ھاررىسون

بېنجېمىن ھاررىسون ـــ جۇمھۇرىيەتچىلەر پارتىيەسىدىن، 1889-يىلىدىن 1892-يىلىغىچە ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنىڭ زۇڭتۇڭى بولغان. ئۇ 1841-يىلىدىكى زۇڭتۇڭ ۋىلليام ھاررىسوننىڭ نەۋرىسى.
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:ئامېرىكا قوشما شتاتلىرى
تۈر:ئامېرىكا زۇڭتۇڭلىرى
كۆك ئارخىپ

«**كۆك ئارخىپ**» (خەنزۇچە: **蔚蓝档案** ، چاۋشيەنچە: **블루 아카이브** ، ياپونچە: **ブルーアーカイブ** ، ئىنگلىزچە: **Blue Archive**) مەكتەپ ھويلىسىنىڭ گۈزەللىك ئۇسلۇبىدىكى تاكتىكىلىق رول RPG بولۇپ ، NEXON Games تەرىپىدىن ئىجاد قىلىنغان ۋە 2021-يىلى تارقىتىلغان｡ بۇ توپچى مۇئەللىم رولىنى ئالىدۇ｡

بۇ ئويۇن ئويدۇرما ئاكادېمىك شەھىرى «كىۇوتوس» (خەنزۇچە: 基沃托斯) گە ئورۇنلاشتۇرۇلغان بولۇپ ، بۇ شەھەردە ئوخشىمىغان ئىلمىي ئۇسلۇبتىكى مىڭلىغان مەكتەپ بار بولۇپ ، نۇرغۇنلىغان سەرخىل ئوقۇغۇچىلارنى يېتىشتۈرىدۇ｡ كىۇوتوس ئۆزگىچە سىياسىي تۈزۈلمە بار ، كۆپ قىسىم مەكتەپلەر تەۋە ئاپتونوم رايونغا ئىگە ، مەكتەپ ئاپتونوم رايوننى باشقۇرۇش ھوقۇقىغا ئىگە ھەرقايسى مەكتەپلەر فېدېراتسىيە ھۆكۈمىتىگە ئوخشاپ كېتىدىغان «فېدېراتسىيە ئوقۇغۇچى كېڭىشى» (خەنزۇچە: 联邦理事会) بولۇپ ، ھەرقايسى مەكتەپلەرنىڭ ئاپتونومىيە ھوقۇقىغا ھۆرمەت قىلىش شەرتى ئاستىدا بىر تۇتاش خان يۈرگۈزۈپ، كىۇوتوس پۈتۈن رايوندا باشقۇرىدۇ｡ كىۇوتوس باشقۇرۇش مەركىزى «مۇقەددەس جاي مۇنارى» فېدېراتسىيە ئوقۇغۇچى كېڭىشى بىۋاستە قاراشلىق رايونغا تەسىس قىلىنغان ، سچالە (خەنزۇچە: 夏莱/沙勒) تۇرۇشلۇق يەر ئاستى ئۆيىدىمۇ بىر ھۈنەر-سەنئەت ئۆيى مەۋجۇت ، ئىچىدىكى «تەخسە يېتىشتۈرۈش» ھەرقانداق ماددىنى ئىشلەپچىقىرىدۇ｡ كىۇوتوس ئوقۇغۇچىنىڭ بېشىدا نۇر ھالقىسى ناملىق پەرىشتە نۇر ھالقىسىغا ئوخشايدىغان نۇر تارقىتىدىغان جىسىم مەۋجۇت。

بۇ ئويۇننى ئەڭ بالدۇر Yostarە 2021-يىلى 2-ئاينىڭ 4-كۈنى ياپونىيە بازارغا سالغان ، خەلقئارا نۇسخىسىنى NEXON قارمىقىدىكى تارماق شىركەت NEXON Korea دۇنيادا بىۋاستە تىجارەت قىلغان ھەمدە 2021-يىلى 11-ئاينىڭ 9-كۈنى بازارغا سالغان ، جۇڭگو نۇسخىسىنى Yostar نىڭ تارماق شىركىتى شاڭخەي شىڭشياۋ 2023-يىلى 8-ئاينىڭ 3-كۈنى ۋاكالىتەن تارقاتقان｡

## مەنبەلەر
ئويغانغان زىمىن

**ئويغانغان زىمىن** ئۇيغۇر تىلىدا يېزىلغان بىر رومان. بۇ روماننى ئابدۇللا تالىپ يازغان.

### رومان ھەققىدە

## مەنبەلەر

تۈر:ئۇيغۇر رومانلىرى
تۇمانلىق ئۇپۇق

**تۇمانلىق ئۇپۇق**  ئۇيغۇر تىلىدا يېزىلغان بىر رومان.

### رومان ھەققىدە

## مەنبەلەر

تۈر:ئۇيغۇر رومانلىرى
مەھمۇد كاشغەرىي (رومان)

**مەھمۇد كاشغەرىي (رومان)**  ئۇيغۇر تىلىدا يېزىلغان بىر رومان.

## رومان ھەققىدە

## مەنبەلەر

تۈر:ئۇيغۇر رومانلىرى
ئابباس مۇنىياز

**ئابباس مۇنىياز** ئۇيغۇر يازغۇچىسى.

## ھاياتى

## ئەسەرلىرىدىن
* 
* 

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:ئۇيغۇرلار
تۈر:ئۇيغۇر يازغۇچىلار
ئالىمجان ئىسمايىل

**ئالىمجان ئىسمايىل** (ت. 1941) ئۇيغۇر يازغۇچىسى.

## ھاياتى

## ئەسەرلىرىدىن
* خىلۋەت ماكان، 
* 

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:ئۇيغۇرلار
تۈر:ئۇيغۇر يازغۇچىلار
مەمتىمىن توختايوپ

**مەمتىمىن توختايوپ** (1920-1969) ئۇيغۇر يازغۇچىسى.

## ھاياتى

## ئەسەرلىرىدىن
*قانلىق يەر، 1943

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:ئۇيغۇرلار
تۈر:ئۇيغۇر يازغۇچىلار
چوبان سالات

thumb|چوبان سالات
چوبان سالات (ياكى پادىچىلار سالىتى؛ تۈرك سالات، ئەزەر سالات؛ تۈركچە: Çoban salatası) تۈركىيە ۋە ئەزەربەيجان تائاملىرىدا كۆپ ئۇچىرايدىغان بىر خىل سالاتتۇر. چوبان سالاتقا ئادەتتە نەپىس كېسىلگەن پەمىدۇر، پىياز، تەرخەمەك، ئۇزۇن يېشىلمۇچ، يۇمغاقسۈت قاتارلىقلار ئىشلىتىلىدۇ. چوبان سالاتقا قاتىدىغان ياكى چاچىدىغان خۇرۇچلاردىن لېمون شەربىتى، زەيتۇن يېغى، ۋە تۇزلار بار.

## مەنبەلەر

تۈر:سالات
تۈر:سالاتلار
تۈر:تاماق
تۈر:كۆكتات
ۋاسالغۇ

**ۋاسالغۇ** بولسا قۇرۇتۇلغان ئۈجمە ، يەنە قۇرۇق ئۈجمە.
## مەنبەلەر
دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى سەككىزىنچى نۆۋەتلىك رەھبەرلىك ھەيئىتى

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى سەككىزىنچى نۆۋەتلىك  رەھبەرلىك ھەيئىتى

بوسنىيەدە 24-ئۆكتەبىردىن 28-ئۆكتەبىرگىچە چاقىرىلغان 8-نۆۋەتلىك دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى ئومۇمىي ۋەكىللەر يىغىنىدا دېموكراتىك ئۇسۇلدا سايلاپ چىقىلغان يېڭى رەھبەرلىك ھەيئىتىدىكىلەر تۆۋەندىكىچە :

د ئۇ ق رەئىسى:

تۇرغۇنجان ئالاۋدۇن

مۇئاۋىن رەئىسلەر:

زۇمرەتئاي ئەركىن

ئابدۇرەشىت ئابدۇلھەمىت

ئەركىن ئەخمەتوۋ

ئىجرائىيە كومىتېتى رەئىسى:

رۇشەن ئابباس

ئىجرائىيە كومىتېتى مۇئاۋىن رەئىسلىرى:

ئەركىن زۇنۇن

پولات سايىم

مۇتەللىپ قۇربان

ئابدۇلھەمىت قاراخان

ھەرقايسى كومىتېتلارنىڭ رەئىسلىرى:

رىزۋانا   ئىلھام (ياشلار كومىتېتى)

بەختىنىسا ئابدۇرەھىم (ئاياللار كومىتېتى)

ئەكبەر تۇرسۇن (ئىچكى ئىشلار كومىتېتى)

ئابدۇجېلىل تۇران (دىنىي ئىشلار كومىتېتى)

ئابدۇرېشىت نىياز (مائارىپ كومىتېتى)

مۆمىنجان راخمانجان (مەدەنىيەت كومىتېتى)

ئەندىلى مەمەتكەرىم (سەھىيە كومىتېتى)

در. گۈلمىرە بەرداش (ئېكولوگىيە كومىتېتى)

ساۋۇت مۇھەممەد (س. ئاسيا ئىشلىرى كومىتېتى)

كەۋسەر كامىل (كىشىلىك ھوقۇق كومىتېتى)

مەھمەت چەلەپكى (قانۇن كومىتېتى)

ئادىلجان ئابدۇكېرىم (مۇھاجىرلار ئىشلىرى كومىتېتى)

ئىپتىخار ئابدۇرېشىت (ئۇچۇر-ئاخبارات كومىتېتى)

در. مۇختار ئابدۇراھمان (تەتقىقات كومىتېتى)

تۇيغۇن ئابدۇۋەلى (نەشرىيات كومىتېتى)

دىلشات بارىشچى (تەنتەربىيە كومىتېتى)

باش تەپتىش:

در. ئابدۇكېرىم ئابدۇراھمان

مۇئاۋىن تەپتىشلەر:

قەلبىنۇر سىدىق

گۈلمىرە زۇنۇن

بەختىيار ناسىر

غالىپ مىجىت

د ئۇ ق فوندى:

غەيۇر قۇربان (فوندى رەئىسى)

مۇكەررەم قۇربان (مۇئاۋىن رەئىس)

ئۈمىت تۇرسۇن (مۇئاۋىن رەئىس)

تۇرسۇنجان سايىتوۋ  (مۇئاۋىن رەئىس)

جۇرئەت ئابدۇكېرىم (مۇئاۋىن رەئىس)

مەسلىھەتچىلەر:

ئۆمەر قانات

پەرھات مۇھەممەت

روزىمۇھەممەت ھاجىم

قەھرىمان خوجامبەردى

در. رىشات ئابباس

مەركەزىي ئاسىيادىكى كوئىدىناتور:

روبېرت ئۆمەرباقىيېۋ

قىرغىزىستاندىكى ئالاھىدە ۋەكىل:

زۇمرەت رۇزىيېۋا

باياناتچىلار:

ئۇيغۇرچە: ئابدۇرەشىت ئابدۇلھەمىت

خىتايچە: دىلشات رېشىت

ئىنگىلىزچە: زۇمرەتئاي ئەركىن

ئارخىپ بۆلىمىنىڭ مۇدىرى:

تاش مۇھەممەت

بېرلىن ئىشخانا مۇدىرى:

غەيۇر قۇربان

لوندون ئىشخانا مۇدىرى:

رەھىمە ماھمۇت

برۈسسېل ئىشخانا مۇدىرى:

شەئىلا رىئەك

ۋىشەگراد دۆلەتلىرى ئىشخانا مۇدىرى:

ئىۋەتا ۋانكاكوۋا
ﻧﻪﺳﯘﮬﺎ ﺩﺍﻣﻮﻟﻼﻡ

**ﻧﻪﺳﯘﮬﺎ ﺩﺍﻣﻮﻟﻼﻡ** ﻣﻪﺷﮭﯘﺭ ﻧﺎﺗﯩﻖ، ﻣﻪﺭﯨﭙﻪﺗﭙﻪﺭﯞﻩﺭ ﺋﺎﻟﯩﻢ.

ﻧﻪﺳﯘﮬﺎ ﺩﺍﻣﻮﻟﻼﻡ 1910- ﻳﯩﻠﻰ ﻣﯩﺴﯩﺮﺩﺍ ﺋﻮﻗﯘﭖ ﻗﺎﻳﺘﯩﭗ ﻛﯧﻠﯩﭗ، ﺳﯘ ﺩﻩﺭﯞﺍﺯﺍ ﻣﻪﺳﭽﯩﺘﻰ ﻳﯧﻨﯩﺪﯨﻜﻰ ﺋﯩﻜﻜﻰ ﺋﯧﻐﯩﺰﻟﯩﻖ ﺋﯚﻳﺪﻩ ﻣﻪﻛﺘﻪﭖ ﺋﯧﭽﯩﭗ، ﺋﯚﺯﻯ ﺋﻮﻏﯘﻝ ﺑﺎﻟﯩﻼﺭﻧﻰ ﺋﺎﻳﺎﻟﻰ ﻗﯩﺰ ﺑﺎﻟﯩﻼﺭﻧﻰ ﻳﯩﻐﯩﭗ ﭘﻪﻧﻨﯩﻲ ﺩﻩﺭﺱ ﺋﻮﻗﯘﺗﻘﺎﻧﯩﺪﻯ. ﺷﯘ ﭼﺎﻏﺪﯨﻜﻰ ﺋﯩﻠﯩﻨﯩﯔ ﯞﻩﺯﯨﻴﯩﺘﯩﻨﻰ ﺗﻮﻧﯘﭖ ﻳﻪﺗﻜﻪﻥ ﻧﻪﺳﯘﮬﺎ ﺩﺍﻣﻮﻟﻼﻡ ﺑﯩﺮ ﺷﯧﺌﯩﺮﯨﺪﺍ:

ﺑﯩﺰﻧﯩﯔ ﺋﯩﻠﯩﺪﺍ ﺷﯘﻧﭽﻪ ﻻﻳﻰ ﻛﯚﭖ،

ﺯﺍﻛﺎﺕ ﺑﻪﺭﻣﻪﻳﺪﯨﻐﺎﻥ ﺑﯩﻤﻪﻧﺎ ﺑﺎﻳﻰ ﻛﻮﭖ،

ﺗﻮﺭﺍﭖ ﺳﻪﻳﺴﯩﮕﻪ ﺧﻪﻟﻘﻨﻰ ﺩﺍﺋﯩﻢ،

ﺭﻩﺳﺘﻪ - ﺑﺎﺯﺍﺭ، ﻛﻮﭼﯩﺪﺍ ﻳﺎﻳﻰ ﻛﯚﭖ.

ﭘﻪﻗﯩﺮ-ﻣﯩﺴﻜﯩﻦ، ﻏﯧﺮﯨﭙﻠﻪﺭ ﺷﻪﻧﯩﮕﻪ،

ﺋﺎﻟﺪﺍﻣﭽﻰ، ﻗﺎﺷﺸﺎﻕ، ﻟﻮﻟﻰ، ﮔﺎﺩﺍﻳﻰ ﻛﯚﭖ...

ﺩﻩﭖ ﻳﺎﺯﻏﺎﻥ. ﻳﻪﻧﻪ ﺑﯩﺮ ﺷﯧﺌﯩﺮﯨﺪﺍ:

ﺷﺎﺭﺍﭘﻪﺗﻠﯩﻚ ﺋﻪﺯﯨﺰﻟﻪﺭ ﻗﺎﻟﻤﯩﺪﻯ، ﻗﺎﻟﺪﻯ ﻛﺎﺳﺎﭘﻪﺗﻠﻪﺭ،

ﭘﺎﺭﺍﺳﻪﺗﻠﯩﻚ ﺋﻪﺩﯨﭙﻠﻪﺭ ﻳﻮﻕ، ﺭﻩﺋﯩﺲ ﺑﻮﻟﺪﻯ ﮬﺎﻣﺎﻗﻪﺗﻠﻪﺭ.

ﺭﻩﺋﯩﺲ ﺑﻮﻟﻤﺎﻕ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﺳﻪﺭﯨﭗ ﺋﯧﺘﯘﺭ ﺑﺎﺭﻯ ﻳﻮﻗﯩﻨﻰ ﺑﯩﻞ،

ﺳﻪﻧﻠﻪﺭﮔﻪ ﻧﻰ ﻛﯚﺭﯛﻧﺪﻯ ﺳﻪﺑﯩﻠﻪﺭ ﺋﯧﻲ ﮬﺎﻣﺎﻗﻪﺗﻠﻪﺭ.

.................................................

ﻧﻪﺳﯘﮬ ﺋﺎﺧﯩﺮ ﺯﺍﻣﺎﻧﺪﺍ ﺋﯩﻠﺘﯩﺠﺎ ﻗﯩﻞ ﺧﯘﺩﺍﻳﯩﯖﻐﺎ،

ﺳﺎﻻﻣﻪﺕ ﺋﻮﻟﺴﺎ ﺋﯩﻤﺎﻧﯩﯔ ﺋﻪﺟﻪﭖ ﻛﯚﺭﮔﯩﻞ ﻛﺎﺭﺍﻣﻪﺗﻠﻪﺭ.

ﺩﻩﭖ ﻳﺎﺯﻏﺎﻧﯩﺪﻯ.
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
7-ئاينىڭ 13-كۇنى

**1946-يىلى 7-ئاينىڭ 13-كۇنى ئېلىخان تۆرە غۇلجدىن مەخپى يوسۇندا سوۋىتكە ئېلىپ چىقىپ كېتىلىدۇ.**
ئەلەنۇر تۇرغانوۋا

ئۇيغۇر قىزى ئەلەنۇر تۇرغانوۋا ئالمۇتا ۋىلايىتى ئەمگەكچىقازاق ناھىيەسىنىڭ قورام يېزىسىدا 2006-يىلى تۇغۇلغان.بوكستىن دۇنيا چېمپىيونى .

«قازاقىستان 365» تور گېزىتىدە مۇنداق دېيىلگەن: «قازاقىستانلىق بوكسچى ئەلەنۇر تۇرغانوۋا چېرنوگورىيە بۇدۋېدىكى ياشلارنىڭ دۇنيا مۇسابىقىسىدە ئەلگە تۆتىنچى ئالتۇن مېدالنى ئېلىپ كەلدى. ئاخىرقى 50 كىلوگىرامغىچە بولغان سالماقتىكى يەكمۇيەك ئېلىشىشتا تۇرغانوۋا ئىرېلاندىيەلىك كارلا پىك بىلەن كۈچ سىنىشىپ، غەلىبىگە ئېرىشتى. تەكىتلەش كېرەككى، ئەلەنۇر تۇرغانوۋا ئالمۇتا ۋىلايىتىنىڭ ئەمگەكچىقازاق ناھىيەسىدە تۇغۇلۇپ، چوڭ بولغان».
قەيسەر سالات (كايسار سالات)

thumb|قەيسەر سالات
**قەيسەر [[سالات]]** (ياكى كايسار سالات؛ ئېنگلىزچە: Caesar salad) بىر خىل يېشىل سالاتتۇر. 

## سالاتتا ئاساسلىقى
قەيسەر سالاتتا ئاساسلىقى زەيتۇن، ئېرىمچىك، كىچىك توست ياكى قىزدۇرۇلغان يالپاق بولكا، لەتىس، ۋە ھەرخىل سالات دورا-دەرمانلىرى بىلەن تەييار قىلىندۇ. 

## تارىخ
قەيسەر سالاتنى 1924-يىلى مېكسىكىنىڭ تىخۇانا شەھىرلىك كايسار كاردىنى ئىجاد قىلغان. قەيسەر سالاتقا ئىشلىتىدىغان دورا-دەرمانلارىدىن سامساق، قىچا قىيامى، قارا مۇچ، ئىتالىيە گرانات ئېرىمچىكى، ۋە  مۇچ سوسى قاتارلىقلار بار. 

### ئالبۇم

ھۆججەت:Caesar Salad - Purezza 2023-11-22.jpg|قەيسەر سالات
ھۆججەت:Caesar-salad.jpg|قەيسەر سالات
ھۆججەت:Caesar Salad from Tony Roma Restaurant- March 2024 02.jpg|قەيسەر سالات
ھۆججەت:Caesar Salat Schönebeck.jpg|شۆنەبەك قەيسەر سالات
ھۆججەت:Caesar salad in Tabriz.jpg|تەبرىزدىكى قەيسەر سالات
ھۆججەت:Caesar salad with shrimp - San Francisco.jpg|راك بىلەن ئېتىلگەن قەيسەر سالات
ھۆججەت:Caesar Salad ingredients.png|قەيسەر سالات ماتېرىياللىرى
ھۆججەت:Caesar salad with chicken, homemade - Massachusetts.jpg|قەيسەر سالات

## مەنبەلەر

تۈر:سالات
تۈر:سالاتلار
تۈر:تاماق
تۈر:كۆكتات
تۈر:غەربچە تاماق
تۈر:خام
تۈر:ئامېرىكا غەربنىڭ تاماق ئېتىشى
تۈر:مېكسىكا تائاملىرى
تۈر:كۆكتاتتىن ياسالغان يېمەكلىكلەر
تۈر:ئامېرىكا سالاتلىرى
تۈر:سالات كىيىش
تۈر: كالىفورنىيە مەدەنىيىتى
ئۈزتاش قورماچۆپ

ئۈزتاش قورماچۆپ (ئۈزۈپ-تاشلاپ قورماچۆپ: مەنپەر سومەن) قورما چۆپنىڭ بىر خىل تۈرىدۇر. ئاساسلىقى جىزا قىلىنغا لەڭمەن ياكى سۇيقاش ئۈچۈن ئىشلىتىدىغان چۆپنى بېسىپ ئىنچكە كېڭەيتىپ، ئاندىن قولدا بىر بىرلەپ كىچىك-كىچىك پارچە قىلىپ قايناۋاتقان سۇغا تاشلاپ پىشۇرۇپ سۈزۈپ ئالغاندىن كېيىن قورۇلغان كۆكتات بىلەن بىللە ئىلەشتۇرۇپ قورۇشتىن تەييار بۇلىدىغان ئېسىل تائامدۇر. ئۈزتاش قورماچۆپكە ئىشلىتىدىغان ماتېرىياللاردىن ئاساسلىقى ئۇن، سۇ، تۇز، تېتىتىقۇ، ئاچچىقسۇ، گۆش، ۋە باشقا ھەرخىل كۆكتاتلاردۇر. ئۈزتاش قورماچۆپ ئۇيغۇر تائاملىرىدا ناھايىتى ئالقىشلانغان بىر خىل تائام تۈرى بولۇپ، ھەر قانداق ئۇيغۇر ئاشخانىلىرىدا، رېستورانلىرىدا تاپقىلى بولىدۇ. ئۈزتاش قورماچۆپ ئاچچىق-چۈچۈك تەمى، ئىچىشلىق سۇلىرى، ۋە چۈرۈك قارا پىشۇرۇلغان گۆشلىرى بىلەن تىلدىن قالغۇسىدۇر. 

### مۇناسىۋەتلىك
قورماچۆپ

مەرۋايىت قورماچۆپ

لەغمەن قورماچۆپ

قورمگۈرۈچ
## مەنبەلەر

تۈر:ئۇيغۇر تائاملىرى
ئۇيغۇر سالات

thumb|ئۇيغۇر سالات
ئۇيغۇر سالات (ئۇيغۇرچە سالات؛ سوغوق سەي؛ تەرخەمەك سالات؛ ئېنگلىزچە: Uyghur Salad) ئۇيغۇر تائاملىرىنىڭ بىر خىل تۈرىدۇر. ئۇيغۇرلار ئادەتتە سوغوق سەي دەپ ئاتايدىغان سالاتنىڭ تۈرلىرى ھەرخىل بۇلۇپ، ئۇيغۇر سالات ئاشۇنىڭ ئىچىدىكى بىر خىلى خالاس. ئۇيغۇر سالات ئۇيغۇرلارنىڭ ئەنىئەنىۋى تائاملىرى ئەمەس، بەلكىم ياقا يۇرتلاردىن كۈلتۈرەل ئالماشتۇرۇش ئارقىلىق كىرگەن. ئۇيغۇر سالات ئاساسلىقى يازدا كەڭ ئىستىمال قىلىندىغان بولۇپ، شەھەرلەردە، يېزىلاردا، ئېتىزلىقلاردىمۇ ئىسىتمال قىلىندۇ. ئۇيغۇر سالاتنىڭ ئاساسلىق ماتىرىياللىرى تەرخەمەك، پەمىدۇر، كۆكمۇچتۇر. پەمىدۇر ۋە تەرخەمەك قىيپاش تەكشى كېسىلىپ چوڭ تەخسە ياكى لېگەنگە سېلىندۇ، ئاندىن كېيىن چاسا كېسىلگەن كۆكمۇچ ئۈستىگە سېلىنپ بىللە ئىلەشتۈرۈلدۇ. ئىلەشتۈرۈلگەن كۆكتاتلارنىڭ ئۈستىگە ئېھتىياج بۇيىنچە تۇز سېپىلىدۇ، ئاچچىقسۇ قۇشىلدۇ، بەزىلەر ھەتتە ياغمۇچمۇ سالىدۇ. ئاندىن كېيىن ھەممىسى بىللە قايتىدىن چايقىلىپ ئىلەشتۈرۈلۈپ، بىردەپ قويۇپ قويغاندىن كېيىن نان ياكى پولو قاتارلىق تائامىلار بىللەن بىللە ئىسىتمال قىلىنىدۇ. ئۇيغۇر سالاتقا يۇقىرىدا دېيىلگەن كۆكتاتلاردىن باشقا يەنە پىياز ۋە نوقۇت ئىشلىتىشكىمۇ بولىدۇ. سالاتلار قىش ۋاقتى ئاساسەن بەك جىق ئىستىمال قىلىنمايدۇ. ياز ۋاقتى تاۋۇز، قوغۇن، دوغاپلار بىلەن قوشۇلۇپ ئىستىمال قىلىنىشى مۇمكىن. 

### مۇناسىۋەتلىك
سالات

چوبان سالات

قەيسەر سالات

سەۋزە سالات

ئاففان سالات

سوغوق سەي
## مەنبەلەر

تۈر:سالات
تۈر:سالاتلار
تۈر:تاماق
تۈر:كۆكتات
بادام

thumb|بادام
بادام ئەتىرگۈل ئائىلىسىدىكى يوپۇرماق تاشلايدىغان، بادامغا ئۇرۇقداش دەرەخ بولۇپ، قوۋزىقى كۈل رەڭ بولىدۇ؛ يوپۇرمىقى تۇخۇمسىمان تېمىنە شەكلىدە، گىرۋەكلىرى سەل ھەرە چىشىسىمان، تۈكسىز، گۈلى ھال رەڭ ياكى ئاقۇش رەڭدە، گۈل تاجى ياپرىقى بەش تال؛ مېۋىسى سوقىچاق، سىلىق، قۇرۇق بولۇپ، ئاسان يېرىلىدۇ، ئۈچكىسى سىلىق، چوڭقۇر ئويمانلىرى بولىدۇ. مېغىزى، شاكىلى ۋە يېغى دورىلىق قىممىتىگە ئىگە. بادام بىلەن پىستە ئوخشىشىپ كېتىدۇ. 

### ھەققىدە
بادام ئەتىرگۈل ئائىلىسىدىكى يوپۇرماق تاشلايدىغان، بادامغا ئۇرۇقداش دەرەخ بولۇپ، قوۋزىقى كۈل رەڭ بولىدۇ؛ يوپۇرمىقى نۆۋەتلىشىپ ئۆسىدۇ، تۇخۇمسىمان تېمىنە شەكلىدە، گىرۋەكلىرى سەل ھەرە چىشىسىمان، تۈكسىز، يوپۇرماق سېپىنىڭ تۈۋىدە بەزلىك نۇقتىلار بولىدۇ؛ گۈلى ھال رەڭ ياكى ئاقۇش رەڭدە بىر-ئىككىدىن بولۇپ ئۆسىدۇ، گۈل تاجى ياپرىقى بەش تال؛ مېۋىسى سوقىچاق، سىلىق، قۇرۇق بولۇپ، ئاسان يېرىلىدۇ، ئۈچكىسى سىلىق، چوڭقۇر ئويمانلىرى بولىدۇ. مېغىزى، شاكىلى ۋە يېغى دورىلىق قىممىتىگە ئىگە.

### دورىلىق قىممىتى
بادام مېغىزىدىن مۇۋاپىق مىقداردا ئىستېمال قىلىپ بەرسە بەدەننى قۇۋۋەتلەيدۇ. بادام مېغىزىدىن مۇۋاپىق مىقداردا ئېلىپ ناۋات بىلەن بىللە يۇمشاق سوقۇپ، تالقان قىلىپ ئىستېمال قىلىپ بەرسە، بۆرەك ۋە نېرۋىنى قۇۋۋەتلەيدۇ. بىر كىلوگرام بادام مېغىزىنى ئىككى كىلوگرام ياڭاق مېغىزى بىلەن بىللە يۇمشاق سوقۇپ، 500 گرام ھەسەل بىلەن ئارىلاشتۇرۇپ ئىستېمال قىلىپ بەرسە، بەدەننى سەمرىتىپ، چىراينى پارقىرىتىدۇ؛ نېرۋىنى كۈچلەندۈرۈپ، خۇشخۇي قىلىدۇ. بادام مېغىزىنى يۇمشاق سوقۇپ، ئۇنىڭغا مۇۋاپىق مىقداردا شىكەر قوشۇپ قايناق سۇ بىلەن ئىچىپ بەرسە، يۆتەل، زىققە، يۇتقۇنچاق ئاغرىقى ۋە كۆكرەك پەردە ياللۇغى قاتارلىق كېسەللىكلەرگە مەنپەئەت قىلىدۇ. بادام مېغىزىدىن مۇۋاپىق مىقداردا ئىستېمال قىلىپ بەرسە، كۆپ ئېھتىلام بولۇش ۋە مەنىي بالدۇر كېتىشكە مەنپەئەت قىلىدۇ.

### ئالبۇم

ھۆججەت:Almond shell.jpg|بادام شاپىقى بىلەن 
ھۆججەت:Almond in an open shell.jpg|بادامنىڭ ئىچكى كۆرۈنۈشى
ھۆججەت:Almonds - in shell, shell cracked open, shelled, blanched.jpg|بىر قانچە تال بادام
ھۆججەت:Almonds 1.jpg|ئاق پوسلۇق بادام
ھۆججەت:Clara Peeters - Still Life with Cheeses, Almonds and Pretzels.jpg|بادام تەملىك بولكىلار
ھۆججەت:Almond diet.jpg|بادام مېغىزى
ھۆججەت:Vincent van Gogh - Almond blossom - Google Art Project.jpg|بادام دەرىخى
ھۆججەت:Almond Paneer Burfi.jpg|باداملار
ھۆججەت:Almond Nuts.jpg|بادام مېغىزى
ھۆججەت:Almond blossoms branch.JPG|بادام چېچىكى
ھۆججەت:Almond 2.JPG|بادام شاكىلى
ھۆججەت:PSM V44 D226 Almond bough in july.jpg|بادام شاختا
ھۆججەت:Anna's Almond Thins.jpg|بادام تەملىك پىرەنىك
ھۆججەت:Almonds 1.png|باداملار


### مەنبە
https://www.uyghur-archive.com/wiki-izde/wiki-izde/indexec69.html?a=show&id=16062
## مەنبەلەر
سۇلايمان سامى دېمىرېل

thumb
**سۇلايمان سامى دېمىرېل**  Sulayman Demirel (1924-يىلى 11-ئاينىڭ 1-كۈنى ، ئىسپارتا - 2015-يىلى 6-ئاينىڭ 17-كۈنى ، ئەنقەرە) تۈرك ئىنژېنېرى ، سىياسىئون ۋە دۆلەت ئەربابى بولۇپ ، 1993-يىلدىن 2000-يىلغىچە بولغان ئارىلىقتا تۈركىيەنىڭ 9-نۆۋەتلىك پرېزىدېنتى بولغان. 1965-يىلدىن 1971-يىلغىچەبولغان ئارىلىقتا  مۇئاۋىن باش مىنىستىر تەيىنلەنمىگەن.
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
بىرىتانىيە ئۇيغۇر جەمئىيىتى

**بىرىتانىيە ئۇيغۇر جەمئىيىتى** 2017-يىلى لوندوندا قۇرۇلغان .

ماھىرە ئەيسايوۋا 2024-يىلى 7-ئايدا ئىككىنچى قېتىم بۇ جەمئىيەتنىڭ رەيئىسى بولۇپ سايلاندى. 

## مەنبەلەر

تۈر:ئۇيغۇرلار
يۇنان سالاتى

thumb|يۇنان سالات
**يۇنان [[سالات]]** (ياكى گرىتسىيە سالاتى؛ يۇنانچە سالات؛  گىرىك سالات؛ خېلىنا سالاتى؛خالانا سالات؛ ھۆرىياتىك سالات؛ Greek salad؛ گىرىكچە: θερινή σαλάτα) بىر خىل گىرىتسىيە تائاملىرىنىڭ مۇھىم بىر تەركىبى بولغان سالاتتۇر. يۇنان سالاتتا ئاساسلىقى پەمىدۇر، تەرخەمەك، پىياز، فېتا ئېرىمچىكى، كالاماتا زەيتۇن مېۋىسى قاتارلىق ماتېرىياللاردىن تەييارلايدۇ. يۇنان سالاتقا ئىشلىتىدىغان دورا-دەرمانلاردىن تۇز، كەكلىك ئوتى، لېمون سۈيى، ۋە زەيتۇن مېيى قاتارلىقلار بار. تەم كىرگۈزۈش ئۈچۈن ئۇنىڭدىن باشقا يەنە يېشىل قاپاق مۇچ، تىكەنلىك كاپپارىس قاتارلىقلارنى ئىشلىتىدۇ. چۈنكى يۇنان سالاتنى گىرتىسىيەدە ئاساسلىقى دېھقانلار ئىستىمال قىلدىغانلىغى، ئېتىشكە قولايلىق بولغانلىقى ئۈچۈن دېھقانلار سالاتى دېگەن نامى بار. 

### ئالبۇم

ھۆججەت:Greek salad (5178297958).jpg|يۇنان سالاتى
ھۆججەت:Greek salad and Tzatziki.jpg|يۇنان سالاتى ۋە تىزاتزىكى
ھۆججەت:Greek salad from supermarket.JPG|يۇنان سالاتى
ھۆججەت:"Greek" salad (27365445884).jpg|يۇنان سالىتى
ھۆججەت:Greek Salad by Sean Christopher.jpg|يۇنان سالات
ھۆججەت:Greek-Salad & Wine.jpg|يۇنان سالىتى ۋە ئۈزۈن ھارىقى
ھۆججەت:Greek Salad Choriatiki.jpg|يۇنان سالىتى ۋە ئېرىمچىك
ھۆججەت:Horiatiki salad.jpg|يۇنان سالىتى
ھۆججەت:Greece Food Horiatiki.JPG|يۇنان سالىتى
ھۆججەت:Boston bibb salad with honey roasted ham, avocado, cherry tomato, pickled red onion, herbed greek yogurt, fried shallots, pecorino cheese - Cambridge, MA.jpg|يۇنان سالىتى
ھۆججەت:GREEK SALAD.png|يۇنان سالىتى

## مەنبەلەر

تۈر:تاماق
تۈر:كۆكتات
تۈر:غەربچە تاماق
تۈر:خام
ئاففان سالات

thumb|ئاففان سالات
ئاففان سالات (ياكى ئاففانچە سالات؛ ئېنگلىزچە: Afghan salad) ئاففانىستانلىقلار تائام ئۈستىلىدە ئۇچىرايدىغان بىر خىل سالاتتۇر. ئاففان سالاتقا ئاساسلىقى بەرەڭگە، تەرخەمەك، پىياز، پەمىدۇر، كەرەپشە، سەۋزە، يالپۇز، لېمون ياكى كۆكلېمون قاتارلىقلار ئىشلىتىلىدۇ. ئادەتتە تۇز ئارقىلىق تەرخەمەكنىڭ تۇزسىزلىقى تەڭشىلىدۇ. ئۇنىڭدىن باشقا، ئاففان سالاتقا يەنە ھەرخىل مۇچ تېتىقۇ، كاپۇسكا، چامغۇر، ئۆسۈملۈك دورىلىرى، يۇمغاقسۈت قاتارلىقلارمۇ ئىشلىتىلىشى مۇمكىن. ئاففان سالاتقا ئادەتتە كۆكتاتلار كىچىك يالپاق ياكى كۇپ شەكىلىدە كېسىلىپ ئىلەشتۈرۈلدۇ. 

### ئالبۇم

ھۆججەت:Afghan dishes.JPG|ئاففان تائاملىرى
ھۆججەت:Afghan cuisine.jpg|ئاففان تائاملىرى

## مەنبەلەر

تۈر:سالات
تۈر:سالاتلار
تۈر:تاماق
تۈر:كۆكتات
شۈكۈر توغراق

**شۈكۈر توغراق** 2006-يىلى 10-ئاينىڭ 8-كۈنى خوتەندە تۇغۇلغان،  تۈركىيە پۇقراسى. كەسپىي پۇتبولچى بولۇپ (  لىسانس نومۇرى : 2717310)، فەنەرباغچە پۇتبول تاقىمىدا ئوتتۇرا مەيداندا ئوينايدۇ.
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
يىپەك يولىدىكى غەزەلخان

يىپەك يولىدىكى غەزەلخان ئۇنىۋېرسال ھەم چاقچاق-كۈلدۈرگە ئارلاش تېلۋىزىيە سەنئەت پىروگراممىسىدۇر. يىپەك يولىدىكى غەزەلخان پىروگراممىسى ئۈرۈمچى رادىئيو تېلۋزىيە ئستانىسى بىلەن تىلەك مەغلەغ سېلىش شىركىتى، شىنجاڭ ھەمراھ كۈلتۈر تارقىتىش شىركىتى، شنجاڭ بۇغرا كۈلتۈر تارقىتىش شىركىتى بىرلىشىپ ئورۇنلاشتۇرغان بىر سەنئەت پىروگراممىسىدۇر. تاجىدارى ئۈرۈمچى سۈبىئي پەن-تېخنىكا شىركىتىدۇر. بۇ پىروگراممىنىڭ تۇنجى سانى 2024-يىلى نويابېردا توردا ھەم تورسېرتىدا بىرلا ۋاقىتتا تارقىتىلىشقا باشلىغان. 

كۆرۈش ئۇلانمىسى

Yipek yolidiki ghezelxan 1-san يىپەك يولىدىكى غەزەلخان 1-سان - YouTube
## مەنبەلەر
پۇتۇڭخۇا

**پۇتۇڭخۇا** (خەنزۇچە: **普通话**) ، «بېيجىڭ تاۋۇشىنى ئۆلچەم قىلىپ ، شىمال شېۋىسىنى ئاساس قىلىپ ، ئۈلگىلىك ھازىرقى زامان خەنزۇچە ئەسەرلىرىنى گىرامماتىكا قېلىپلاشتۇرۇشنىڭ ھازىرقى زامان خەنزۇ مىللىتى ئورتاق تىلى قىلىش» دەپ تەبىر بېرىلدى ، جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى قانۇندا بەلگىلەنگەن «دۆلەت ئورتاق تىلى»｡ بۇنىڭ ئىچىدىكى «پۇتۇڭ» (普通) ئىككى خەنزۇچە خەت ئومۇميۈزلۈك (**普**遍) ، ئورتاق (共**通**) دېگەن مەنىنى بىلدۈرىدۇ｡

1923-يىلى جۇڭخۇا مىنگو مائارىپ مىنىستىرلىقى جۇڭگونىڭ شىمالىدىكى خەنزۇچە گرامماتىكىسى ۋە بېيجىڭ تىلى تاۋۇشىنى ئۆلچەملەشتۈرۈپ ، جۇڭخۇا خەلق دۆلەت تىلى دەپ ئاتاشنى قارار قىلدى｡ 1932-يىلى جۇڭخۇا مىنگو مائارىپ مىنىستىرلىقى ئېلان قىلغان «دۆلەت ئاھالىسى دائىم ئىشلىتىلىدىغان خەتلەر» ئېلان قىلىنغاندىن كېيىن، جۇڭگونىڭ ھۆكۈمەت تىلى قىلىپ قوبۇل قىلىنغان｡

جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى قۇرۇلغاندىن كېيىن ، جۇڭخۇا مىنگو ھۆكۈمىتى ئېيتقان «دۆلەت تىلى» نى پەرقلەندۈرۈش ئۈچۈن ، 1955-يىلىدىكى مەملىكەتلىك يېزىق ئىسلاھات يىغىنىدا «دۆلەت تىلى» نى «پۇتۇڭخۇا» دەپ ئۆزگەرتتى｡ 9- نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى دائىمىي كومىتېتى ماقۇللىغان «جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ دۆلەت ئورتاق تىل-يېزىق قانۇنى» دا پۇتۇڭخۇا دۆلەتنىڭ ئورتاق تىلى قىلىپ بەلگىلەنگەن｡

نۆۋەتتە جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ قانۇنىدا ئەمەلدار تىلى ۋە دۆلەت تىلى بەلگىلەنمىگەن بولۇپ ، پەقەت پۇتۇڭخۇا «دۆلەت ئورتاق تىل» دەپ بەلگىلەنگەن｡ ھەمدە ھۆكۈمەت ھۆكۈمەت تەرەپ «دۆلەت ئورتاق تىل» بىلەن «دۆلەت تىلى» نىڭ پەرقىنى تەكىتلەپ ، پۇتۇڭخۇا «ئەمەلدار تىلى» دەپ قاراشنى قوللىمايدۇ｡ شۇنىڭ بىلەن بىللە يەنە بەزى تور ئەھلى ۋە ئالىملار خەنزۇچە ياكى پۇتۇڭخۇا ى «جۇڭگوچە» (中文) دەپ ئاتاش ياكى «دۆلەت تىلى» (国语) دەپ ئاتاش خەنزۇ مىللىتى ۋە ئاز سانلىق مىللەتلەر (ئۇيغۇرلار ئۆز ئىچىگە ئالغان) كەمسىتىش ۋە ھۆرمەتسىزلىك ئىكەنلىكىنى كۆرسەتتى｡ شۇنداق بولسىمۇ ، شياڭگاڭ ئالاھىدە مەمۇرىي رايونى ھۆكۈمىتى ۋە ئاۋمېن ئالاھىدە مەمۇرىي رايونى ھۆكۈمىتى خەنزۇچە نى «جۇڭگوچە» دەپ ئاتىدى ھەمدە ھۆكۈمەت ھۆكۈمەت تور بېكىتىگە بەلگە سېلىپ قويدى｡

## قارالسۇن
*خەنزۇچە

## مەنبەلەر

تۈر:خەنزۇ-زاڭزۇ تىللىرى
شىمالىي ئىرېلاندىيە

**شىمالىي ئىرېلاندىيە** بىرلەشكەن پادىشالىق ئىچىدىكى بىر مۇستەقىل دۆلەت بولۇپ ، ئىرېلاندىيەنىڭ شىمالىغا، ئىرېلاندىيە ئارىلىغا جايلاشقان.
## مەنبەلەر
كۆك ئاسمان (Bluesky)

**كۆك ئاسمان** 2024-يىلى نويابىر ئايلىرىدىكى ئامېرىكا ئەلبېشى سايلىمىدىن كېيىن كۆزگە كۆرۈنگەن تىۋىتتېرغا ئوخشاپ كېتىدىغان ئىجتىمائىي تاراتقۇ سۇپىسى ۋە ۋاستىدۇر. 2024-يىللىق ئامېرىكا ئەلبېشى سايلىمىدىن كېيىن نۇرغۇن كىشلەر (ئاكادېمىك، بىلىمچى، زىيالى، تاراتقۇلار، سولچىلار، سولقاناتلار) دانىلد ترامپىنىڭ قوللىغۇچىسى، ئەكىسنىڭ (بۇرۇنقى تىۋىتتېر) نىڭ خوجاينى ئېلون ماسىكنىڭ سۆز ئەركىنلىنى چەكلەش قىلمىشىغا قارشى تۇرۇش، نارازلىقىنى ئىپادىلەش ئۇچۈن كۆك ئاسمان سۇپىسىغا كۆچۈپ چىققان.  

**كۆك ئاسمان** تىۋىتتېردىن ئىلھام ئالغان مەركەزسىزلەشتۈرۈلگەن مىكرو بىلوگ ئىجتىمائىي ئالاقە مۇلازىمىتى ۋە سۇپىسىدۇر . 

## مەنبەلەر

تۈر:ئىجتىمائىي تاراتقۇ
تۈر:ئەپ
تۈر:ئۇچۇر تېخنىكا
تۈر:كومپىيۇتېر
تۈر:بىلگىسايار
خەنزۇ يېزىقى

**خەنزۇ يېزىقى** (خەنزۇچە: **汉字/漢字**) ، **[[خەنزۇ]]** لارنىڭ **[[يېزىقى]]** ، جۇڭگودىن كەلگەن ھەمدە شەرقىي ئاسىيادا مودا بولغان يېزىق سىستېمىسى شۇنداقلا ، ھازىر دۇنيادىكى بىردىنبىر كەڭ ئىشلىتىلىۋاتقان ئازراق ئىپادە يېزىقى｡

## مەنبەلەر
زاڭزۇ يېزىقى

**زاڭزۇ يېزىقى** (زاڭزۇچە: **བོད་ཡིག་** ، خەنزۇچە: **藏文**) ، زاڭزۇ لارنىڭ يېزىقى ، زاڭزۇچە ئىشلىتىلىدىغان يېزىق سىستېمىسى｡ مىلادى 7-ئەسىردە ، زاڭزۇ دەۋرىدىكى پادىشاھ سوڭزەنگەنبۇ زاڭزۇ تىلشۇناسلارنى ھىندىستانغا ۋان يېزىقى ئۆگىنىشكە ئەۋەتكەن ، ۋەتەنگە قايتقاندىن كېيىن ۋان يېزىقى ھەرپلىرى ئارقىلىق ئىجاد قىلىنغان زاڭزۇ يېزىقىنى نەقىل كەلتۈرگەن｡

زاڭزۇ يېزىقى گەرچە زاڭزۇچە يېزىش ئۈچۈن ئىجاد قىلىنغان بولسىمۇ ، لېكىن ۋانۋېنچە يېزىشقا ئىشلىتىلىدۇ｡ لېكىن بۇ ئىككىسى يەنىلا ئوخشىمايدىغان ئىككى خىل تىل ، زاڭزۇ يېزىقىدا ۋانۋېنچە تاۋۇشىنى قىلچە زىيانغا ئۇچرىماي قايتا بايان قىلالىغان بولسىمۇ ، ئەمما ئۇنىڭ مەقسىتىگە قىلچە ئامال يوق ، يەنىلا تەرجىمىگە تايىنىدۇ｡ ئۇنىڭدىن باشقا خەنزۇ-زاڭزۇ تىللىرى فاكۇلتېتىنىڭ ھەرقايسى تىللىرىدا زاڭزۇ يېزىقىنىڭ تارىخىي ئۇزۇنلۇقى، ھۆججەتلىرىنىڭ موللىقى خەنزۇ يېزىقى قالسىلا قالىدۇ｡ بىراق بۇ نۇرغۇن ھۆججەتلەر ئىچىدە كۆپ ساندىكى بۇددا دىنى كىلاسسىكلىرى بولۇپ ، ئۆرپ-ئادەت ھۆججەتلىرى ئانچە كۆپ ئەمەس｡

## مەنبەلەر
ھۈسەيىن ۋاھىدى

thumb|left|'''ھۈسەيىن ۋاھىدى'''
**ھۈسەيىن ۋاھىدى** ھۈسەيىن ۋاھىدى (ئەزەربەيجان تۈركچىسى: حسین واحدی، Hüseyn Vahidi) يازغۇچى ، ژۇرنالىست ، تەرجىمان ۋە تەتقىقاتچى. ئۇ ئەسەرلىرىنى ئەزەربەيجان تۈرك تىلىدا يازىدۇ. ۋاھىدى 1981-يىلى 30-ئۆكتەبىر ئىراننىڭ ئۇرمىيادا تۇغۇلغان.

## ئىشلەيدۇ
* مۇھەببەت يولۇچىلىرى (سئوگی یولچولاری) ، (ھېكايىلەر توپلىمى) ​​، ياز نەشرىياتى ، ئۇرمىيە ، 2012

* ناتونۇش (ئالبېرت كامۇس رومانى) (یابانچی) ، ئالبېرت كامۇسنىڭ «ناتونۇش ئادەم» ناملىق رومانىنىڭ تەرجىمىسى (ئەزەربەيجان تۈركچىسى) ، بۇتا نەشرىياتى ، ئۇرمىيە ، 201

* ئاق كېچىلەر (بیاض گئجه‌لر) ، فىيودور دوستويېۋىسكىينىڭ رومانى كىرىل ئېلىپبەسىدىن ئەرەب ئېلىپبەسىگە تەرجىمە قىلىنغان. بۇتا نەشرىياتى ، ئۇرمىيا ، 2017-يىل 

*ھېكايىلىرىمىز بىلەن (بيزيم حكايه لر) (ھېكايىلەر ئانتولوگىيە ، ئەزەربەيجان تۈركچىسى) ، ئەختار نەشرىياتى ، تەبرىز ، 2023-يىل.

*يىمىرىلىش ، تەرجىمە 2024 

## مەنبەلەر
زېرى خانىم

**زېرى خانىم افشار** (ئەزەربەيجان تۈركچىسى: زری خانیم افشار،  Zəri Xanım Əfşar) ئەزەربەيجاننىڭ ئۇرميادىن كەلگەن ئايال خەلق قەھرىمانى.

## تەرەققىي قىلىۋاتقان ۋەقەلەر
دۆلەتنىڭ دۈشمەننىڭ قولىغا چۈشۈپ كېتىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن ، مىللىي قەھرىمان يېزىلغان.
جىلوۋلوگ دەپ ئاتىلىدىغان ئىرقىي قىرغىنچىلىقتا ، ئۇرمىيادىن كەلگەن ۋە خوي شەھىرىدىكى ئاگاسى ئائىلىسىنىڭ كېلىنى بولغان زارى خانېم ئىسىملىك ​​بىر ئايال ئەرمەنىستاننىڭ خويغا قىلغان سۆھبىتى ۋە باتۇرلۇقى بىلەن ئاساسلىق رول ئوينىدى.

## مەنبەلەر
لەڭمەن قورماچۆپ

لەڭمەن قورماچۆپ (باشقچە نامى: لەغمەن قورماچۆپ، لەڭمەن سومەن، لەغمەن سومەن) قورماچۆپنىڭ بىر خىلىدۇر. لەڭمەن قورماچۆپ، ئۈزتاش قورماچۆپ، ۋە مەرۋايىت قورماچۆپ ئۈچ ئاساسلىق قورماچۆپتۇر. لەڭمەن قورماچۆپنىڭ باشقا ئىككى خىل قورماچۆپلەردىن پەرقى دەل چۆپنىڭ شەكلىدە. لەڭمەن قورماچۆپ ئاساسلىقى لەغمەننىڭ جىزا قىلىنغان چۆپنى بورنىڭ ئۇزۇنلىقىدا كېسىپ قاينتىپ ئاندىن ياغدا كۆكتاتلار بىلەن قورۇشتىن تەييار بولىدۇ. لەڭمەن قورماچۆپكە ئاساسلىقى قىزىلمۇچ، كۆكمۇچ، ياغمۇچ، كەرەپشە، پالەك قاتارلىق كۆكتاتلار ئىشلىتىلىدۇ، گۆشكە ياغلىق قوي گۆشى ئىشلىتىلىدۇ. 

### مۇناسىۋەتلىك
قورماچۆپ

قورمىگۈرۈچ

مەرۋايىت قورماچۆپ

ئۈزتاش قورماچۆپ

تەييارچۆپ
قۇلاي قەھۋە

thumb|قۇلاي قەھۋە
قۇلاي قەھۋە (تەييار قەھۋە، دەرھۇ قەھۋە، ھازىر قەھۋە ؛ ئېنگلىزچە: nstant coffee) قەھۋەنىڭ بىر خىل تۈرىدۇر. قۇلاي قەھۋە ئاساسلىقى ھەرخىل خۇرۇچلار ۋە ھەرخىل تەمدە ھازىرلىنىپ ئورىلىپ ئۇدۇل ئىشلىتىلىشكە ھازىر بولغان قەھۋەدۇر. قۇلاي قەھۋەنى ئورالمىسىدىن ئىستاكانغا تۈكۈپ، ئاندىن قايناق سۇ قۇيسىلا شۇ زامان تەييار بولىدىغان قەھۋەدۇر. قۇلاي قەھۋە ئىشلىتىشكە ناھايىتى قۇلايلىق بولغاچقا ئادەتتە ھاۋا لىماسىدا، قاتناش تۈگۈنلىرىدە، ۋە ئشخانا بىنالىرىدا كۆپ ئىشلىتىلىدۇ. 

### ئالبۇم

ھۆججەت:Instant coffee with milk, Rostov-on-Don, Russia.jpg|قۇلاي قەھۋە
ھۆججەت:From coffee bean to instant coffee 06.jpg|قەھۋە پۇرچىقى ۋە قۇلاي قەھۋە
ھۆججەت:Instant coffee in cup.jpg|قۇلاي قەھۋە
ھۆججەت:Nescafè instant coffee, 2019-(01).jpg|بىر ئىستاكان قۇلاي قەھۋە بىلەن ھازىرلانغان قەھۋە
ئىلمانىزىم

ئىلمانىزىم دىننى ھاكىمىيەتتىن ئايرىش پىرىنىسىپ دېگەنلىكتۇر. ئىلمانىزىمنى باشقىچە ئەلئچى ئاتىلىشىلىرىدىن دىنىن خالىلىق، لايىقچىلىق، سىكۇلارچلىق دېگەنلەر بار. ئىلمانىزىم دېگەنلىك ھەرگىزمۇ دىنسىزلىق ياكى ئاتىزىمچىلىق دېگەنلىك ئەمەس. ئىلمانىزىملىق ئىدىيەسى فىرانىسيەدىن باشلانغان بولۇپ، ھازىرقى زامان ئۇلۇس دۆلەتچىلىكىدە مۇھىم ئورۇندا تۇردىغان پىرىنسىپتۇر. ھازىر دۇنيادىكى نۇرغۇن ئەللەر ياكى ئۇلۇسلار ئىلمانىي دۆلەتلەردۇ. 

### مۇناسىۋەتلىك ئاتالغۇلار
ئىلمانىي

ئىلمانيىچىلىق

لايىقلاشماق (تۈركىيەدە)

ئىلمانىزىملاشتۇرماق

لايىقلاشتۇرۇلماق

ئىلمانىزىم

ئىمانىيۋىچىلىق
2022-يىلى ئۈرۈمچى نامايىش

**2022-يىلى ئۈرۈمچى نامايىش** (خەنزۇچە: **2022年乌鲁木齐抗议**) ، كىشىلەر 2022-يىلى شىنجاڭنىڭ ئۇرۇمچىدىكى ئوت ۋە جۇڭگو ھۆكۈمىتىنىڭ يېڭى تىپتىكى تاجسىمان ۋىرۇس غا تاقابىل تۇرۇش سىياسىتىدىن نارازى بولۇپ ، شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىنىڭ ئۈرۈمچى شەھىرىدە پەيدا بولغان ئاممىۋى نامايىش｡

## مەنبەلەر
شام ئازاتلىق تەشكىلاتى

شام ئازاتلىق تەشكىلاتى  (ئەرەبچە: هيئة تحرير الشام ، رومانچە: Hayʼat Taḥrīr aš-mām, HTS) سۈرىيە ئىچكى ئۇرۇشىدىكى ئاكتىپ قوراللىق گۇرۇپپا بولۇپ ، ئۇ 2017-يىلى 1-ئاينىڭ 28-كۈنى تېررورلۇق تەشكىلاتى ئەل-شام فرونتى ۋە باشقا بىر قىسىم ھۆكۈمەتكە قارشى قوراللىق گۇرۇپپىلارنىڭ قوشۇلۇشى بىلەن قۇرۇلغان.  تاھىر ئەل شامنىڭ دەسلەپكى مەزگىللىرىدە 31،000 ئەسكىرى بار بولۇپ ، بۇنىڭ ئىچىدە تەخمىنەن 18،000 كىشى «شام فرونتى» دىن كەلگەن.