سودا – تىجارەت توغرىسىدا 200 ماقال-تەمسىل

**سودا – تىجارەت توغرىسىدا 200 ماقال-تەمسىل**

سودا قىلغىن سودىگەر بىلەن،

ئىش پۈتمەيدۇ ھىلىگەر بىلەن.

ئېلىشتا شەپىرەڭ،

بېرىشتە زەپىرەڭ.

پۇلى بارنىڭ ئۆزى ئوينار،

پۇلى يوقنىڭ كۆزى (ئوينار).

بىر ئەخمەق ئالغاننى مىڭ ئەخمەقمۇ ساتالماس.

ئەرزان ئىللىتى بىلەن،

قىممەت ھېكمىتى بىلەن.

جىڭنى تۇتساڭ چىڭ تۇت.

پۇلى نەق بولمىغان سودا مالنى زايە قىلىشتۇر.

چۈشكىچە ئۆمرۈڭ بولسا،

شۇنىڭغىچە ئوقەت قىل.

خېرىدارنى ئالدىغىنىڭ− خېرىداردىن ئايرىلغىنىڭ.

بەرگەندە دوست،

ئالغاندا دۈشمەن.

خېرىدارىڭ بولمىسا، زىبالىقىڭ نە ئەتىۋا.

ئاتاڭمۇ بازار، ئاناڭمۇ بازار.

ئاتام تاپقان بىكار پۇل،

ئۆزۈم تاپقان شېكەر پۇل.

ئاچ قالغانغا نان ياقتۇرما،

مۇزلىغانغا ئوت ياقتۇرما.

ئاچلىقتا تۇتقان قاچاڭنى توقلۇقتا تاشلىما.

ئارپا خاماندا پۇل،

زاغرا باياۋاندا (پۇل).

ئارتۇق بايلىق باشنى يارماس.

چىن سودىگەر زەر ساقلار،

ياخشى خوتۇن ئەر (ساقلار).

ئاز يىغساڭمۇ توغرا يىغ.

ئاستا كەلگەن پايدىدىن ئىتتىك كەلگەن زىيان ياخشى.

ئاشپەز ئۆز تامىقىنى ماختار.

پۇل دېگەن پىششىق تاماق.

پۇل دېگەن− قولنىڭ كىرى.

ئال دېگەن مالدا پايدا بار.

ئالتۇن ئېلىپ زىيان تارتقۇچە،

چويۇن ئېلىپ پايدا تاپ.

ئالدى – بەردىدە ئادىل كىشىگە يول ئۇزۇن.

ئالدىڭ پۈتتى، ساتتىڭ يۈتتى.

ئالسا بازارى، ئالمىسا سازايى.

ئالغان پايدا، ساتقان زىيان.

ئالماقلىق زېرەكلىك،

بەرمەكلىك− نادانلىق.

ئالىدىغان مال ئالتۇندەك كۆرۈنەر.

ئالىمەن دېسە، قوشلاپ بېرىپتۇ.

ئەتىگەنكى بازارنى ئۆتكۈزمە،

كەلگەن خىرىدارنى كەتكۈزمە.

ئەتىگەنكى سودىدىن يانما.

ئەخمەقنىڭ چوڭ سودىسى تېرە - جۇۋا.

پۇلنى تاپار ئەرنىڭ ئېرى،

مېغىزىنى چاقار خوتۇننىڭ ئىككىنچى ئېرى.

ئەرزان بەرگەن ئاۋۋال ساتار.

ئەرزان گۆشنىڭ شورپىسى يوق،

نامرات بەگنىڭ دورغىسى (يوق).

ئەرزانچىنىڭ  مېلى تالاشتا قالار،

قىممەتچىنىڭ مېلى تالادا (قالار).

ئەرزاننىڭ ئاخىرى قىممەتكە چۈشەر.

ئەقىللىق سودىگەرنىڭ پۇلى بازاردا.

بارىدا ئايا، يوقىدا تاقەت قىل.

بارىدا پولدۇرۇڭ – پولدۇرۇڭ،

يوقىدا قاراپ ئولتۇرۇڭ.

بارىدا قىممەت كۆرۈنمەس،

يوقىدا ئەرزان بىلىنمەس.

بازار ئەقىلسىزنى خار قىلار،

ئەقىللىقنى باي (قىلار).

بازار پوش – پوش بىلەن،

گەپ خوش – خوش بىلەن.

بازار تاپسا قاسساپ بالىسىنىمۇ سويار.

بازار چاققاننىڭ،

پۇل تاپقاننىڭ.

بازار مېلى بىلەن،

بېدىك تىلى بىلەن.

بازاردا بېرى بار، پۇل بەرمىسە بەرمەيدۇ.

بازاردىكى ھەر ماتانىڭ نەرخى بار،

بىر ماتانىڭ بىر ماتادىن پەرقى (بار).

بازارغا بارغان بىدىك بەش تەڭگىدىن پۇل قىلار.

بازارغا بۆرىنىڭ ئۆزى كەلمىسىمۇ، تېرىسى كېلەر.

بازارغا كىرگەن بۆز ئەرزان،

ئېغىزغا كەلگەن سۆز ئەرزان.

بازارنى ئاۋات قىلغان مال،

ھويلىنى ئاۋات قىلغان تال.

بازارنى بېدىك بۇزار.

بازارنىڭ ئەيىبى يانچۇقتا.

بازارنىڭ قېلىپى يوق.

بازارنىڭ كۆزى يوق.

بازار− چاققاننىڭ،

ئۆچكە− باققاننىڭ.

بازىرى ئاۋات يۇرتنىڭ كاسىپى ئاچ قالماس.

بازىرى چىقسا يۇندىمۇ پۇل.

بازىرى كاساتنىڭ پارىڭى تولا.

بازىرى يېقىن باي بوپتۇ،

مازىرى يېقىن خار (بوپتۇ).

باغ ئالساڭ قىشتا ئال،

باغ ساتساڭ يازدا سات.

باققالنىڭ ئالدى ياخشى،

قاسساپنىڭ كەينى (ياخشى).

بەرگەننىڭ بېشى ئالغاندا ئوڭلىنار.

بولسا بولار، بولمىسا ئىز پۇلى بولار.

بولسا خېرىدارىڭ، ئۆسەر ئەتىۋارىڭ.

بولمىساڭ ئىللىق چىراي،

ئاچمىغىن دۇكان – ساراي.

بۇلبۇل گۈل ئىشقىدا،

سودىگەر پۇل (ئىشقىدا).

بېدىك ئېشەككە ئامراق.

بېرەرمەننىڭ بېشىنى ئالارمەن ئوڭشاپتۇ.

بېرىپ يامان بولغۇچە،

بەرمەي يامان بول.

بىر پۇلنىڭ بىر دەردى بار.

بىر خىرىدار مال ئالغۇچە،

مىڭ خىرىدار مال كۆرەر.

بىر سەر ئالتۇن تېپىلسا،

بىر سەر ئەقىل قوشۇلار.

بىر سىرلىق بول، سەككىز قىرلىق بول.

بىرى باغدىن كەلسە،

بىرى تاغدىن كېلەر.

بىزنىڭ بازارمۇ بازار،

نېمە ئالساڭ شۇ تېپىلار.

بىلمىگەندىن قەرىز ئالما.

پايدا بىلەن زىيان بىر تۇغقان.

پايدىدىن بۇرۇن زىياننى ھېساپلا.

پايدىنى كۆرسە چاپىدۇ،

زىياننى كۆرسە قاچىدۇ.

پۇل ئادەمنى تاپمايدۇ،

ئادەم پۇلنى تاپىدۇ.

پۇل بار چاغدا بىر تۆگە مىڭ پۇلغا ئەرزان،

پۇل يوق چاغدا بىر تۆگە بىر پۇلغا قىممەت.

پۇل بار چاغدا ئون سەرگە ئەرزان،

پۇل يوق چاغدا بىر سەرگە قىممەت.

پۇل بولدى – كۈل بولدى.

پۇل تاپقۇچە، ھېساب تاپ.

پۇل ساقلىغۇچە زەر ساقلا.

پۇلسىز يىگىت ئەمەن پۇرار.

پۇلنى يىغار مېنىڭ ئاتام،

سىرقىرايدۇ يوغان يوتام.

پۇلۇڭغا چېچەك چىقىپ قاپتىمۇ؟

پۈتمىگەن قەرىزگە پوق ئال.

پۈتۈشكەن سودىغا سالا كەتمەس.

پىششىقلىقتا پىخسىقلىق يوق.

تاڭ – تۇڭ ئېتەر تۆمۈرچى،

پۇلنى سۈزەر كۆنچى.

تاۋۇز ئالساڭ چېكىپ ئال.

تاۋۇزنىڭ خېمى،

باققالنىڭ غېمى.

تراكتورغا ئىشىنىپ، ئاتنى ئۆلتۈرمە.

توخۇنىڭ تارغىقى يوق،

بازارچىنىڭ باغىقى (يوق).

توقلۇقتا ئاچلىقنى ئۇنتۇما.

توڭغۇزنىڭ تۈكىنى بىر تالدىن بولسىمۇ يۇلغىنىم يۇلغان.

تۇخۇمنى بويىغانغا تەمى تاتلىق بولۇپ قالماس.

تۆگە تايغا تويماس،

سودىگەر مالغا (تويماس).

تۆگىنىڭ بوينى ئەگرى،

قاسساپنىڭ قولى ئەگرى.

تۈگمەنچىگە سۇ غېمى.

تۈگمەنچىگە ئۇن يوقىدۇ.

جىق بولسا كېتەر،

ئاز بولسا يېتەر.

جىڭنى كەم تۇتما، رىزقىڭ كۆيەر.

جىڭىڭ ساپ بولسا، بازاردىن قورقما.

چارۋىنى قوتاندا سات،

مېۋىنى باغدا (سات).

گۈلدۈرمامىغا ئېتىنى تېگىشكەن ئەخمەق.

چۆكۈپ كېتىدىغان دەسمايە يوق.

چىراي كۆرۈپ ھال سورا،

بازار كۆرۈپ مال (سورا).

خۇرجۇندا بىر پۇلنىڭ تاغاردا بىر دەردى بار.

خېرىداردا كۆز بولسا،

قاسساپ ئاچتىن ئۆلەر.

داڭقاننى پايدا ئالىمەن دەپ قازاننى زىيان تارتىپتۇ.

دەردىڭ بولسىمۇ، قەرزىڭ بولمىسۇن.

دەريادىكى بېلىقنىڭ باھاسى يوق.

دەسلەپكى سودىدىن يانما.

دەسمايە غالتەككە چىقتى،

پاقا بالداققا چىقتى.

دەللالغا ئېيتما گېپىڭنى،

ئالداپ ئالار سىرىڭنى.

دوستقا دوست، ھېساپقا رۇس.

دۇتار چالدىم يۈسۈپ ئەخمەتكە،

ھېچ نېمە كەلمەس قۇرۇق رەھمەتكە.

دۇكاندار تارازىدىن ئوغرىلايدۇ،

سېتىقچى مەككارلىقتىن.

دۇنيا− تىيىندىن،

بوران− قۇيۇندىن.

زىياندىن قورقساڭ، سودىگەر بولما.

زىيانسىز سودا بولماس،

كىيىمسىز مودا (بولماس).

ساتقۇچى مېلىنى داڭلار،

ئالغۇچى ئۆزىنى (داڭلار).

ساتقۇچىنىڭ سۆزى بار،

ئالغۇچىنىڭ كۆزى بار.

سالا قىل، ئالار قىل.

سالامدا دوستلۇق يوق،

سودىدا بوشلۇق (يوق).

سودا قىلساڭ ئادىل قىل،

مۇئامىلىنى دادىل (قىل).

سودا قىلساڭ سودىگەر بىلەن قىل،

ھەتتا بىتىم بىلەن ئىش پۈتمەس.

سودا – سېتىق پۇلدىن باشقىنى تونۇمايدۇ.

سودا − سېتىق تىل بىلەن،

زىلچا – گىلەم قىل بىلەن.

سوداڭدىن زېرىكمە،

خېرىدارغا تېرىكمە.

سودام راۋان بولسۇن دېسەڭ،

دەسلەپكى سودىدىن يانما.

سودىدا دوستلۇق يوق،

سالامدا بوشلۇق (يوق).

سودىگەر تۇغقىنىنى تونۇمايدۇ،

بۆجەن ئانىسىنى (تونۇمايدۇ).

سودىگەر مال تاللايدۇ،

سېۋەتچى تال (تاللايدۇ).

سودىگەردە يۈز يوق،

خېرىداردا كۆز (يوق).

سودىگەرنىڭ بار پۇلى− دېھقاننىڭ داڭگىلىغا يەتمەپتۇ.

سودىگەرنىڭ تۇغقىنى پۇل، دادىسى قۇل.

سودىگەرنىڭ جېنى پۇل، خوتۇنى تۇل.

سودىگەرنىڭ خېرىدارلىقى− تىلىدىن.

سودىگەرنىڭ يولى بىر، رىزقى باشقا.

سودىگەرنىڭ يۈز – ئابرۇيى مېلى بىلەن،

خېرىدارنىڭ يۈز – ئابرۇيى خېلى بىلەن.

سودىنىڭ ئالدى قىزىل تىل.

سورىغان ئالۇر، سورىمىغان قالۇر.

سۇ سايغا ئاقار،

پۇل بايغا ئاقار.

سۇنىڭمۇ سورىقى بار.

سۇنىمۇ سوراپ ئىچ.

سۆرەلمە پايدىدىن،

ئەپچىل زىيان خوپ.

قاپمۇ تەڭ، قاپچۇقمۇ تەڭ.

قاپنىڭ تۈۋىدە ئايىغىچە ئېغىزىدا ئايا.

قازانچى قازانچىدىن قازان ئاپتۇ.

قاسساپ تونۇشىنى بابلايدۇ.

قاسساپ تۆت سەركەم بار دەپ ئۆلەر،

جۇۋىدار نىمشەك كەم دەپ ئۆلەر.

قاشتېشى سايدا تولا،

تېپىپ ساتسا پۇل بولا.

قەرز ئالماق ئاسان،

بەرمەك تەس.

قەرزدار بولساڭ،

پاتاڭغىچە بول.

قەرزى بار كىشىنىڭ يۈرىكىدە دەزى بار.

قەرىز بولغاندىن قوساقنىڭ ئىچى ياخشى.

قەرىزدار بولاي دېسەڭ،

نەق ئېلىپ، نېسىي سات.

قەرىزدار بولساڭ، بېرىپ قۇتۇل.

قەرىزدارنىڭ تىلى قىسقا.

قەرىزدارنىڭ قەبرىسى يوق.

قوشۇقلاپ يىققاننى چۆمۈچلەپ چاچىدۇ.

قولۇڭ بىلەن بېرىسەن،

پۇتۇڭ بىلەن ئالىسەن.

قولى سۇس كاسىپ ئىلگىرى باسماس.

قولى ئۇچۇقنىڭ يۈزى ئوچۇق.

قوينىڭ گۆشىنى تېرە ئۈستىدە پۇل قىپتۇ.

قويۇڭنى قىرقىپ ساتساڭ تاۋا،

قىرىقماي ساتساڭ چاۋار.

قۇرۇق ھېساپنىڭ ئەتىۋارى يوق.

قۇشقاچ بالىسىمۇ گۆش.

كەپتەرۋازنىڭ غېمى پەغەزدە،

كاتىپنىڭ غېمى قەغەزدە.

كەچلىك سودا – غەشلىك سودا.

كونىسىز يېڭى بولماس.

كونىنى ئەپلەپ كېي.

كونىنى ياماپ كىي،

يېڭىنى− ئاياپ.

كېرەك نەرسىنى كېرەكسىز چاغدا ئال.

كېرەكسىز نەرسە ئەرزان بولسىمۇ، قىممەت.

كېرەكلىك نەرسىنىڭ قىممىتى يوق.

كىرىشىنى سورىما، باھاسىنى سورا.

كىشىدىكى پۇل− چۈشتىكى پۇل.

كىشىنىڭ پۇلى بىلەن نوچىلىق قىلما.

كىشىنىڭ ھەققى كىشىدە قالماس.

گۆش بىلەن ياغنىڭ يۈزىدىن ئۆپكە - شالاقنى پۇل قىلىدۇ.

گىلەم سودىسىمۇ سودا،

كىگىز سودىسىمۇ سودا.

مال بازىرى دەللالسىز بولماس.

مالدىن زېرىكمەڭ،

خىرىدارغا تېرىكمەڭ.

مالنى تاپقان باقسۇن،

ئوتۇننى چاپقان ياقسۇن.

مەن كۆرمىگەن يەكەن ئەمەس،

پۇل بەرمىسە بەرگەن ئەمەس.

مىڭ نېسىدىن بىر نەق ئەلا.

ناتىيىنگە قەرزدار بولما،

ھەم يولدا قىستار، ھەم گۆردە قىستار.

نائۇستىدا گەپ يوغان،

چالا ساتىراشتا كاپ (يوغان).

نەختىن ھەسەل چىقار،

نېسىدىن كېسەل چىقار.

نەق سودا – پۈتكەن سودا،

نىسى سودا – يىتكەن سودا.

نەق ئېلىپ نېسى سات،

نامىڭ چىقسۇن سودىگەر.

نەق ئىشنىڭ ھۇسۇلى بولۇر،

نېسى ئىشنىڭ جېدىلى (بولۇر).

نەقتىن ھەسەل چىقتى،

نېسىدىن جېدەل (چىقتى).

نېسى ئاپىرىپ بەرسىمۇ،

ھانناتتىن مال ئالما.

نېسى ئەتسەڭ نېسى ئەت،

ئالدىن ئۆتسە غەنىيمەت.

نېسى ساتقاننىڭ ھالى خاراب،

قالىدۇ قۇرۇق دەپتەرگە قاراپ.

نېسى قىلساڭ نەس باسار.

نېسى ئىلىشتا ھاي – ھاي،

پۇلىنى بېرىشتە ۋاي – ۋاي.

نېسى يېسەڭ گۆشىنى،

تېشىپ چىقار تۆشىنى.

نېسى − نەسنىڭ، ئوقىتى تەسنىڭ.

نېسىدىن تەلىيىم يوق.

نېسىدىن نەق ياخشى،

بېخىلدىن سېخىي (ياخشى).

نېسىنى دەپ نەقتىن قۇرۇق قاپتۇ.

نېسىنىڭ مىڭ تەڭگىسىدىن

نەقنىڭ بىر تەڭگىسى ئەلا.

نېسىينىڭ ئانىسى ئۆلۈپ قالغان.

نېسى− نەس، ھەپتە ئۆتسە بەس.

نېسى− نەسنىڭ ئوقىتى.

ھاكچىنىڭ پوستەكچىگە ئاچچىقى كەپتۇ.

ھايان ماڭا بولسۇن،

زىيان ساڭا بولسۇن.

ھەپتىنىڭ ئالتىسى «بە»،

بىرى «مە».

ھۈنەرۋەن يالغانچى،

سودىگەر ئالدامچى.

ھېساب باغداتتىن يېنىپتۇ.

ھېسابنىڭ سىرتىدا ئىش يوق،

كالپۇكنىڭ سىرتىدا چىش (يوق).

ئوقەت «قىل» دىن باشلىنىدۇ.

ئوقەت − ئوقەتنىڭ يولى چۆپقەت.

ئوقەتچىنىڭ پۇلى تۈگىمەس،

ماڭغاننىڭ يولى (تۈگىمەس).

ئوقەتچىنىڭ كۆزى يامان،

سۇخەنچىنىڭ سۆزى (يامان).

ئوماچنىڭمۇ ئۆتنىسى بار.

ئوۋچىنىڭ دەسمايىسى قىلتاق بىلەن توزاق.

ئۆتمەس ماتانى زورلاپ ساتار.

ئۆزۈمدە تۇرسا، تاغار كۆتۈرۈپ نەگە باراي.

ئۆزى تاپمىغان پۇلنىڭ قەدرى يوق.

ئۆيدىكى ھېساب بازارغا توغرا كەلمەپتۇ.

ئۆيدىكى ھېساب تالادا يارىماس.

ئۆيىنى ئىجارىگە بېرىپ،

بۇرنىنى ئۈششۈتكەن قېرى.

ئۈچ ئورتاققا ئوغرى كىرسە، تورىماس.

ئۈستەككە پوستەك، مانجىغا توقماق.

ئېشىكى ئۈچ تەڭگە،

توقۇمى بەش تەڭگە.

ئېكىن ساتساڭ يازدا سات،

ئېكىن ئالساڭ قىشتا ئال.

ئېلىپنى ئوقۇپ، بەنى ئوقۇماپتۇ.

ئېلىشنى ياخشى كۆرسەڭ،

بېرىشنى يامان كۆرمە.

ئىسراپ قىلىش نەدە− پېشانىسى تەرلىمىگەن يەردە.

ئىمارەتكە تۇتۇش قىلغاندىن تارشىمۇ سورىما.

ياخشىغا بەرسەڭ ھەم ئۆتەر، ھەم كېتەر،

يامانغا بەرسەڭ ھەم كېتەر، ھەم گەپ ئېتەر.

ياغاچچىنىڭ تۇۋىقى يوق،

تۆمۈرچىنىڭ پالتىسى (يوق).

ياڭاق ئالساڭ چېقىپ ئال،

يىپ ئالساڭ بېقىپ (ئال).

ياندىكى كېسەكنىڭ ئەتىۋارى يوق.

يوتقانغا قاراپ پۇت سۇن.

يوقىدا قىممەت كۆرۈنمەس،

بارىدا ئەرزان كۆرۈنمەس.

يول چاققانىڭ،

پۇل تاپقاننىڭ.

يۈتكەن مالنى چاغلاققا قاتما.

يېڭىنى ئايىغان كونىسى.

يىتكەن پىچاقنىڭ سېپى ئالتۇن.

يىگىت قەرىز كۆتۈرەر، ئۆلۈك− توپا.