ئۇيغۇر تائاملىرى

##### ئائىلىدە سامسا پىشۇرۇش
ئائىلىدە سامسا پىشۇرۇش 

سامسا شىنجاڭنىڭ ئۆزگىچە ئالاھىدىككە ئىگە ئەنئەنىۋى تائامى بولۇپ، چۈرۈك ۋە ئىنتايىن تەملىك كېلىدۇ. سامسا ئادەتتە تونۇرغا يىقىلىدۇ. بىراق نۇرغۇن ئائىلىلەردە تونۇردا سامسا پىشۇرۇش ئىمكانىيىتى بولمىغانلىقتىن، مەن تۆۋەندە دوخوپكىدا سامسا پىشۇرۇش ئۇسۇلىنى تونۇشتۇرۇپ ئۆتەي. 

كېرەكلىك ماتېرىياللار: ئۇن ئوتتۇرا پىيالىدە بىر پىيالە، گۆش تەخمىنەن 200 گىرام (گۆش چوقۇم مايلىق گۆش بولۇشى كېرەك)، پىياز تەخمىنەن 100 گىرام ئەتراپىدا. زىرە، بىر دانە تۇخۇم، تۇز، ئاق كاۋاۋىچىن 

خېمىر: خېمىرنى ئوتتۇرا ھالدىن سەل چىڭراق يۇغۇرۇپ، سۇلياۋغا ئوراپ يېرىم سائەتتەك تىندۇرىمىز. 

خېمىر تىنغىچە بولغان ئارىلىقتا گۆشنى قىيما قىلىمىز، گۆشنى قاقتىن سەللا كىچىكرەك قىلىپ توغرىۋالغاندىن كىيىن، زىرە، تۇز، ئازراق پۇراقلىق ماي ۋە ئادەتتىكى ماي، سۇ قۇيۇپ بەش مىنۇتتەك تۇرغۇزۇپ تەملەندۈرىمىز، (سۇ تەركىبى گۆشنىڭ يۇمران بولۇشى ئۈچۈن ناھايىتى مۇھىم) ئاندىن پىيازنى تۇغراپ، زىرە، ئاق كاۋاۋىچىن، تۇز، ماي قۇيۇپ ئىلەشتۈرۈۋالغاندىن كىيىن گۆشكە ئارىلاشتۇرىمىز. 

تۈگۈش باسقۇچى: خېمىرنى بولاق مانتا زۇۋۇلىدەك چوڭ قىلىپ ئۈزۈۋالىمىز، خېمىرنى بەنشە جىلتىسىدەك قىلىنلىقتا ھەممە ئەتراپىنى تەكشى قىلىپ ئاچىمىز ۋە چېقىپ تەييارلانغان تۇخۇمنىڭ سېرىقىنى جىلتىنىڭ ئەتراپىغا سۇۋايمىز، قىيمىنى ئوتتۇرىغا قۇيۇپ ئۈستىدىكى رەسىمدىكىدەك تۈگۈۋالىمىز. 

لېسقا تۈگۈپ تەييارلانغان سامسىنى تىزىپ، 200 گىرادوسلۇق ئوتتا 15 مىنۇت تۇرغۇزساقلا مېزىلىك سامسا تەييار بولىدۇ. 

##### ئاتۇش چۆپى

خۇرۇچى :سېمىز قوي گۆشى بىر كىلوگرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، ئاق ئۇن بىر كىلوگرام، قارىمۇچ ئازراق، پىياز ئىككى باش، زەنجىۋىل ئازراق، سامساق بىر باش، كاۋاۋىچىن ئازراق، سەۋزە ئىككى باش، تۇخۇم ئىككى دانە. 

 ئېتىش ئۇسۇلى: 1. قوي گۆشىنى 140 گرام چوڭلۇقتا توغراپ، سوغۇق سۇغا سېلىپ، زەنجىۋىل، كاۋاۋىچىن بىلەن قوشۇپ پىشۇرۇلىدۇ. گۆش يېرىم پىشقاندا تۇز، سەۋزە سېلىنىدۇ. گۆش ۋە سەۋزە پىشقاندا سۈزۈپ ئېلىپ ئۇششاق يالپاقلاپ توغراپ، ئۇنىڭ شورپىسىدا پىشۇرۇلغان پىيازنى، سامساق، قارىمۇچ، تۇز ئارىلاشتۇرۇپ پىششىق قىيما تەييارلىنىدۇ. 

2. ئۇنغا تۇز، تۇخۇم قوشۇپ چىڭ يۇغۇرۇپ، نېپىز يېيىپ، ئۇزۇنلۇقى ئالىقاننىڭ يېرىمىدەك، كەڭلىكى ئۈچ قولدەك چۆپ كېسىپ تەييارلىنىدۇ. 

3. كېسىلگەن چۆپنى سۇدا پىشۇرۇپ، ئاندىن سوغۇق سۇدا چايقاپ لېگەنگە ئېلىپ، ئۇنىڭ ئۈستىگە تەييارلانغان پىششىق قىيمىنى تەكشى يېيىتىپ، تەمى تەڭشەلگەن قىزىق شورپىنى ئۈستىدىن قۇيۇپ داستىخانغا كەلتۈرۈلىدۇ. ئىچىش ئۈچۈن شورپىسى ئايرىم قاچىدا كەلتۈرۈلىدۇ.  

ئالاھىدىلىكى چۆپ يۇمشاق، شورپىلىق ھەم مەززىلىك.

##### ئاچچىق چۈچۈك بىلىق
ئاچچىق چۈچۈك بىلىق 

250 گراملىق بېلىق بەش تال، پۇرچاق ئۇنى 35 گرام، سۇڭپىياز بىر تال، تېتىتقۇ بىر چىمدىم، زەنجىۋىل ئازراق، كۆك، قىزىل لازا بىر شوختىن، جاڭيۇ ئازراق، چىلىغان پۇرچاق ئۇنى 35 گرام، ئاچچىقسۇ ئازراق، سېرىق ھاراق ئازراق، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا. 

1. بېلىقنى پاكىز تازىلاپ، يۇيۇپ شامالدىتىپ، تۇز، تېتىتقۇ، سېرىق ھاراق، جاڭيۇلارغا 15-10 مىنۇت چىلاپ قويۇلىدۇ. 

2. لازا، سۇڭپىيازلار يالپاق توغرىلىدۇ. 500 گرام شورپا ياكى قايناق سۇغا تۇز، جاڭيۇ، تېتىتقۇ سېلىپ تەڭشەلگەن شورپا تەييارلىنىدۇ. زەنجىۋىل ئۇششاق چانىلىدۇ. 

3. قازانغا ياغ قۇيۇپ 7-6 دەرىجە قىزىتىپ، چىلاپ قويغان بېلىققا پۇرچاق ئۇنى، تۇخۇم بىلەن ياسالغان شى رى يۇقتۇرۇپ ياغقا سېلىپ، سارغايتىپ پىشۇرۇپ ئېلىپ تەخسىگە تىزىپ قويۇلىدۇ. 

4. قازاندا 35 گرام ياغ قالدۇرۇپ، سۇڭپىياز، زەنجىۋىل، سېرىق ھاراق، كۆك، قىزىل لازىلارنى سېلىپ قورۇپ، تەڭشەلگەن شورپىنى تۆكۈپ، چىلىغان پۇرچاق ئۇنى، ئاچچىقسۇ قۇيۇپ، چۈچۈمەل شورپا تەڭشەپ، تەخسىگە تىزىلغان بېلىقنىڭ ئۈستىگە قويىمىز (بېلىقنى قازانغا سېلىپ، چۈچۈمەل شورپا بىلەن ئارىلاشتۇرۇپ تەخسىگە ئالسىمۇ بولىدۇ). 

بېلىقنىڭ ئۈستىگە قۇيۇلىدىغان شورپىغا 35 گرام شېكەر سېلىنىپ، ھەم ئاچچىق - چۈچۈك، ھەم تاتلىق قىلىپ تەڭشەلسە، «تاتلىق - چۈچۈك بېلىق» بولىدۇ. ئەگەر بېلىق چوڭ بولسا بىر تال ئىشلىتىلىدۇ. 

##### ئاش مانتا
ئاش مانتا 

خۇرۇچى 

قوينىڭ لوق گۆشى بىر كىلوگرام، قارىمۇچ ئازراق، ئاق ئۇن 500 گرام، ئىلمان سۇ مۇۋاپىق، پىياز 500 گرام، تۇز مۇۋاپىق. 

ئېتىش ئۇسۇلى 

1. خېمىرنى قاتتىق يۇغۇرۇپ، 50 دانە زوۋۇلا ئۈزۈپ، جىلتنى نېپىز قىلىپ ئېچىپ پېتىر مانتا تۈگۈلىدۇ.  

2. پولۇنى گۆشلۈك پولۇدەك تەييارلاپ، دەم يېگۈزۈش ۋاقتىدا تۈگۈلگەن مانتىنى پولۇنىڭ ئۈستىگە تىزىپ، پولۇ بىلەن بىللە 25-20 مىنۇت دەملەپ پىشۇرۇلىدۇ. 

ئالاھىدىلىكى 

قىيمىسى مەززىلىك ،خېمىېرى يۇمشاق ،شىڭىشلىك، ئاشتا مانتا تەمى ،مانتىدا پولو تەمى پۇراپ تۇرىدۇ. ئۇيغۇر خەلقىنڭ ئەنئەنىۋى تاماقلىرىدىن بىرى.

##### ئاق ئاش
ئاق ئاش 

گۈرۈچ ئىككى كىلوگرام، پىياز بىر تال، گۆش بىر كىلوگرام، سوققان زىرە بىر چىمدىم، ياغ 200 كىلوگرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، سەۋزە بىر كىلوگرام. 

1. گۈرۈچنى پاكىز ئادالاپ 3-2 قېتىم يۇيۇپ، قازاندا قايناۋاتقان سۇغا سېلىپ، بىر قاينىتىپ سۈزۈۋېلىنىدۇ. 

2. گۆشنى 70 گرام چوڭلۇقتا توغراپ، سۇدا قاينىتىپ، تۇز قۇيۇپ پىشۇرۇپ، پىشقاندىن كېيىن سۈزۈۋالىدۇ. شورپىغا سەۋزە سېلىپ قاينىتىپ، زىرە، تۇز سېلىپ پىشۇرۇپ، ئاندىن گۈرۈچنى سېلىپ دەملىنىدۇ. 

3. كۆرسىتىلگەن 250 گرام ياغنى باشقا قازاندا 7-6 دەرىجە قىزىتىپ داغلاپ، دەم يېگەن ئاشنىڭ ئۈستىگە چېچىپ، ئاشنى ئارىلاشتۇرۇپ لېگەنلەرگە ئۇسۇپ، ئۈستىگە گۆش بېسىپ داستىخانغا كەلتۈرۈلىدۇ

##### ئاق بەتتە (گاڭپەن)
ئاق بەتتە (گاڭپەن) 

خۇرۇچى 

گۈرۈچ بىر كىلوگرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، بىر قوشۇق قوي يېغى. 

ئېتىش ئۇسۇلى 

1. گۈرۈچنى پاكىز ئادالاپ، ئىسسىق، تۇزلۇق سۇ بىلەن 4-3 قېتىم يۇغاندىن كېيىن، قاچىنىڭ يېرىمىغا گۈرۈچ، يېرىمىغا قايناق سۇ قۇيۇپ، قاسقانغا سېلىپ 40 ـ 30 مىنۇت دۈملىسە بولىدۇ.  

ئەگەر پار قاسقانلىرى بولسا 15 ـ10 مىنۇتتا پىشىدۇ. گۈرۈچنى چۆيۈن قازان ياكى رو قازاندا دۈملىسىمۇ بولىدۇ.  

2. ئاق بەتتىگە (گاڭپەنگە) لايىق قورۇما قورۇلىدۇ. ئەھۋالغا قاراپ بىر نەچچە خىل ياكى بىر خىل قورۇما قورۇسىمۇ بولىدۇ.

##### ئاق بەتتەII
ئاق بەتتەII 

خۇرۇچى 

گۈرۈچ بىر كىلوگرام، سۇڭپىياز بىر تال، گۆش 500 گرام، پەمىدۇر ئىككى دانە، ياغ 175 گرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، كاۋاۋىچىن سۈيى ئىككى قوشۇق. 

ئېتىش ئۇسۇلى 

1. گۈرۈچ ئاق بەتتە پىشۇرغاندەك پىشۇرۇلىدۇ. گۆشنى جىگدىدەك چوڭلۇقتا، پەمىدۇر، سۇڭپىيازلاريالپاق توغرىلىدۇ.  

2. قازانغا ياغ قۇيۇپ 8-7 دەرىجە قىزىتىپ داغلاپ، گۆشنى سېلىپ قورۇپ، قىزارغاندا سۇڭپىيازنى سېلىپ قورۇلىدۇ، كېيىن پەمىدۇر، تۇز سېلىپ، كاۋاۋىچىن سۈيى قۇيۇلىدۇ. ئاندىن دەملەنگەن ئاق بەتتىنى ئۈستىگە سېلىپ قورۇپ ئېلىشتۇرۇپ، ئۈستىدىن ئازراق ياغ چېچىپ ئارىلاشتۇرۇپ ئۇسۇلىدۇ.  

تەييار قازاندا كۆكتات شورپىسى، يا تۇخۇم شورپىسى ياكى باشقا بىر خىل شورپا تەييارلاپ، تاماق ئۈستىدىن ئىچىسە، كىشىنى ئىسسىق باسىدۇ.

##### ئاق، سېرىق رەڭلىك قورۇما
ئاق، سېرىق رەڭلىك قورۇما 

قوي گۆشى 70 گرام، تېتىتقۇ بىر چىمدىم، قۇيرۇق ياغ 70 گرام، زەنجىۋىل سۈيى ئازراق، تۇخۇم ئىككى دانە، قىزىل لازا بىر شوخ، پۇرچاق ئۇنى ئازراق، پەمىدۇر بىر باش، سامساق ئىككى چىش، ئېرىتكەن قوي يېغى 500 گرام (خورايدىغىنى 35 گرام)، سۇڭپىياز بىر تال، كاۋاۋىچىن ئازراق، سۇ يېغى 500 گرام (خورايدىغىنى 50 گرام)، ئاچچىقسۇ ئازراق، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا. 

1 . گۆش، قۇيرۇق ياغ، سۇڭپىياز، قىزىل لازىلار چاچتەك ئىنچىكە، سامساق ئۇششاق، پەمىدۇر ئىنچىكە، ئۇزۇنچاق توغرىلىدۇ. 

2. تۇخۇمنى چېقىپ، ئاق، سېرىقىنى ئايرىم - ئايرىم قاچىغا تۆكۈپ، ئېقىغا چىلغان پۇرچاق ئۇنى، تۇز، سوققان كاۋاۋىچىن سېلىپ ئارىلاشتۇرۇپ، ئۈستىگە توغرالغان قۇيرۇق ياغ سېلىنىدۇ؛ تۇخۇمنىڭ سېرىقىغا تۇز، چىلىغان پۇرچاق ئۇنى، سوققان كاۋاۋىچىن سېلىپ ئارىلاشتۇرۇپ، ئۈستىگە توغرالغان گۆشنى سېلىپ ئارىلاشتۇرۇلىدۇ. 

3. شورپىغا تېتىتقۇ، تۇز، زەنجىۋىل سۈيى، سوققان كاۋاۋىچىن، چىلىغان پۇرچاق ئۇنى سېلىپ ئارىلاشتۇرۇپ تەڭشەلگەن شورپا تەييارلىنىدۇ. 4. قازانغا ئېرىتىلگەن قوي يېغىنى سېلىپ 4 دەرىجە قىزىتىپ، ئاق شىرىگە چىلانغان قۇيرۇق ياغنى سېلىپ كۈمۈش رەڭگىدە ئاق پىشۇرۇپ ئېلىنىدۇ؛ قازانغا سۇ يېغى قۇيۇپ 6 دەرىجە قىزىتىپ، سېرىق شىرىگە چىلانغان گۆشنى سېلىپ ئالتۇن رەڭگىدە پىشۇرۇپ ئېلىنىدۇ. 

5. قازانغا 15 گرام ياغ قۇيۇپ، سۇڭپىياز، سامساق، قىزىل لازا، پەمىدۇرلارنى سېلىپ قورۇپ، تەڭشەلگەن شورپىنى تۆكۈپ شورپا پىشقاندا، گۆش بىلەن ياغنى سېلىپ ئازراق ئاچچىقسۇ سېپىپ ئۆرۈپلا تەخسىگە ئېلىنىدۇ. 

##### ئوچۇق پۆرە
ئوچۇق پۆرە 

ئاق ئۇن بىر كىلوگرام، پىياز 500 گرام، تۇخۇم ئىككى دانە، ئېرىتكەن قوي يېغى ئازراق، گۆش بىر كىلوگرام، سۇ مۇۋاپىق مىقداردا، قارىمۇچ ئازراق، زىرە ئازراق، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، خېمىرتۇرۇچ 15 گرام. 

1. گۆشنى ئۇششاق توغراپ، پىيازنى ئۇششاق چاناپ، سوققان زىرە، قارىمۇچ، تۇز بىلەن ئارىلاشتۇرۇپ قىيما ياسىلىدۇ. 

2. ئۇنغا تۇخۇمنى چېقىپ، تۇز قۇيۇپ، خېمىرتۇرۇچ سېلىپ خېمىر يۇغۇرۇپ، چالا بولغاندا 35 گرامدىن زوۋۇلا ئۈزۈپ، نېپىز جىلت ئېچىپ قىيما سېلىپ، بولاق مانتىدەك تۈگۈپ، ئاغزىدىن قىيمىسى كۆرۈنۈپ تۇرغۇدەك تۆشۈك قالدۇرۇلىدۇ. 

3. قىزىق تاۋىنى ياغلاپ، پۆرىنىڭ تۆشۈك تەرىپىنى ئاستىغا قىلىپ تىزىپ پىشۇرۇپ، ئاندىن تۆشۈك تەرىپىنى ئۈستىگە قىلىپ ئۆرۈپ، شۇ تۆشۈكتىن قوشۇق بىلەن ئاز - ئاز ياغ تامغۇزۇپ پىشۇرۇلىدۇ. 

##### ئومۇرتقا گۆش قورۇمىسى
ئومۇرتقا گۆش قورۇمىسى 

قوي گۆشى ئومۇرتقا 500 گرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، تېتىتقۇ بىر چىمدىم، ئۇننىڭ قىيامى (ميەنجاڭ) ئازراق، كاۋاۋىچىن ئازراق، پۇرچاق ئۇنى 50 گرام، جاڭيۇ ئازراق، سۇڭپىياز بىر تال، سۇ يېغى 500 گرام (خورايدىغىنى 70 گرام)، تۇخۇم بىر دانە. 

1. قوينىڭ ئومۇرتقا گۆشىنىڭ يىپچىلىرىنى ئېلىۋېتىپ، ئۇزۇنلۇقىنى ئۈچ سانتىمېتىر قىلىپ چوڭ - چوڭ قەلەمچە توغرىلىدۇ، سۇڭپىياز، سامساقلار يالپاقلاپ توغرىلىدۇ. 

2. توغرالغان گۆشكە تۇز، سوققان كاۋاۋىچىن، تېتىتقۇ، تۇخۇم، چىلىغان پۇرچاق ئۇنى سېلىپ ئارىلاشتۇرۇلىدۇ. 

3. يېرىم قاچا شورپىغا چىلىغان پۇرچاق ئۇنى، تۇز، تېتىتقۇ، جاڭيۇ سېلىپ شورپا تەييارلىنىدۇ. 

4. قازانغا ياغ قۇيۇپ، 7 دەرىجە قىزىتىپ گۆشنى سېلىپ، ئالتۇن سېرىق رەڭگە كىرگەندە سۈزۈپ ئېلىنىدۇ. 

5. قازانغا ياغ قۇيۇپ، سۇڭپىياز، سامساق، ئۇن قىيامى سېلىپ قورۇپ، تەڭشەلگەن شورپىنى تۆكۈپ قاينىتىپ، شورپىسى قويۇقلاشقاندا گۆشنى سېلىپ، ئىككى قېتىم ئۆرۈپلا تەخسىگە ئېلىنىدۇ. 

##### ئۆردەك كاۋىپى
ئۆردەك كاۋىپى 

ئىككى كىلوگرامدىن ئۈچ كىلوگرامغىچە كېلىدىغان ئۆردەك بىر دانە، شېكەر شىرىسى (ئاق شېكەر، سۇ، كۈنجۈت، كۈنجۈت يېغى 500 گرام ئارىلاشتۇرۇپ قاينىتىپ ياسىلىدۇ). ئۆردەكنى ئۆلتۈرۈپ، تۈكىنى يۇڭداپ، پاكىز يۇيۇپ، ئىككى پۇتى ۋە قانىتىنىڭ ئۇچى كېسىپ ئېلىۋېتىلگەندىن كېيىن، تۆۋەندىكى ئالتە خىل ئىش تەرتىپى بويىچە ياسىلىدۇ. 

1. يەل بېرىش: بوغۇزلانغان كاناي تۆشۈكىدىن قىزىلئۆڭگەچنى تارتىپ چىقىرىپ، سول بارمىقىمىزنى قىزىلئۆڭگەچنى بويلاپ ئىچكىرگە كىرگۈزۈپ، قىزىلئۆڭگەچ ئىچىدە تۇتىشىپ تۇرغان پەردىلەرنى ئۈزۈپ تاشلىنىدۇ. ئاندىن قىزىلئۆڭگەچنى ئۈزۈۋەتمەستىن ئىچىگە قويىۋېتىلىدۇ، كانىيى ئارقىلىق ناسوس بىلەن ئاستا - ئاستا يەل ئۇرۇپ، ئۆردەكنىڭ ئىچىنى يەل بىلەن توشقۇزىمىز (يەل ئۇرۇلغاندىن كېيىن ئۆردەكنىڭ بەدىنىنى تۇتۇشقا بولمايدۇ. پەقەت قانتى، پۇتىنىڭ سۆڭىكى، بوينىدىن تۇتۇشقىلا بولىدۇ. قولىنىڭ ئىزى قالسا، كاۋاپنىڭ سۈپىتىگە تەسىر يېتىدۇ). 

2. پوكىنىنى ئېلىش: ئۆدەكنىڭ ئوڭ قولتۇقىنىڭ ئاستىدىن تۆت سانتىمېتىر ئۇزۇنلۇقتا ئاي شەكلىدە تۆشۈك ئېچىپ، ئۆردەكنىڭ ئىچكى ئەزالىرىنى ئېلىۋەتكەندىن كېيىن ئۆردەكنى قاقلاپ پىشۇرغاندا يىغىلىۋالماسلىقى ئۈچۈن ئۇزۇنلۇقى يەتتە سانتىمېتىر، توملۇقى ئوتتۇرا بارماقچىلىك كېلىدىغان ياغاچنى (قوناق شېخى بەك ياخشى) ئۆدەكنىڭ پوكىنىدىن كىرگۈزۈپ، تۆش سۆڭىكى بىلەن ئارقا ئومۇرتقا سۆڭىكىگە تىرەپ، ئۆردەكنىڭ تېرىسىنى كېرىپ قويۇلىدۇ. 

3. پوكاننى يۇيۇش: زىخچىغا ئۆتكۈزۈش، ئۆردەكنى سوغۇق سۇ بار داسقا سېلىپ، ئوڭ قولتۇقىدىن ئېچىلغان تۆشۈكتىن سۇ قۇيۇلىدۇ، ئوڭ بىگىز قولىمىزنى ئۆردەكنىڭ چىقىرىش ئەزاسىغا كىرگۈزۈپ، چالا قالغان ئۈچەيلەرنى چىقىرىۋېتىپ، سۇنى ئارقا چىقىرىش ئەزاسىدىن چىقىرىۋېتىلىدۇ. مۇشۇنداق 3-4 قېتىم چايقاپ يۇغاندىن كېيىن، تۆمۈر زىخچىنى ئۆردەكنىڭ مۈرىسىدىن ئۈچ سانتىمېتىر (ئىككى ئىلىك كەلگۈدەك) يۇقىرىسىدىكى گەجگە تېرىسىدىن تېشىپ كىرگۈزۈپ، گەجگىنىڭ سول تەرىپىنىڭ ئاستىدىن ئۆتكۈزۈپ، ئۆردەكنى تونۇرغا سېلىپ قاقلىغاندا، بوينى ئۈزۈلۈپ يەرگە چۈشۈپ كەتمەيدىغان قىلىپ ئۆتكۈزۈش لازىم. قانتىنىڭ يىغىلىۋالماسلىقى ئۈچۈن، ئۇزۇنلۇقى ئۈچ سانتىمېتىر كېلىدىغان بامبۇك ياغىچى ياكى يۇلغۇن يا غىچىنى قولتۇقى ئاستىغا تىرەپ ئىككى قانىتىنى كېرىپ قويۇلىدۇ. ئۆردەكنى شامالدىتىپ، تونۇرغا سېلىشتىن بۇرۇن بۇ ياغاچ ئېلىپ تاشلىنىدۇ. 

4. تېرىسىنى قايناق سۇغا بېسىش، شىرە چېپىش: قاماققا ئىلىندۇرۇلغان ئۆردەكنى قايناق سۇغا باسساق تۈكىنىڭ ئورنىدىكى تۆشۈكچىلەر كىچىكلەيدۇ. ئاندىن ئىككى چۆمۈچ شېكەر شىرىسى، چۈرۈك، رەڭگىنى پارقىراق، كۆركەم قىلىش رولىنى ئوينايدۇ. 

5. تېرىسىنى شامالدىتىش: ئۆردەكنى قاينا ق سۇغا بېسىپ بولۇپ شىرە سوۋۇغاندىن كېيىن، شامال ئۆتۈپ تۇرىدىغان سالقىن جايغا ئېسىپ قويۇپ شامالدىتىدۇ. ئۆردەكنىڭ تېنىدىكى نەملىك شامالدىتىپ قورۇتۇلمىسا كاۋاپ قىلغاندىن كېيىن تېرىسى چۈرۈك بولمايدۇ. 

6. ئىچىگە سۇ توشقۇزۇش: قوناق شېخى بىلەن ئۆردەكنىڭ چىقىرىش ئەزاسىنى ئېتىۋېتىلىدۇ. ئاندىن ئوڭ بىقىنىدىن ئېچىلغان تۆشۈك ئارقىلىق ئىچىنىڭ تۆتتىن ئۈچ قىسمىغا قاينا ق سۇ قۇيۇپ توشقۇزۇلىدۇ. مۇشۇنداق قىلغاندا، ئۆردەكنىڭ ئىچى سۇدا پىشسا، تېشى قاقلىنىپ تېز پىشىدۇ، تېشى چۈرۈك، ئىچى يۇمشاق بولىدۇ. يۇقىرىقى ئىش تەرتىپلىرىدىن كېيىن، ئۆردەك ھاۋىسى تەڭشەلگەن تونۇر ياكى دوخاپكىغا ئېسىپ قاقلاپ پىشۇرۇلىدۇ. 

قاقلىغاندا، ئۆردەكنىڭ تەن ئەزالىرىنىڭ قاتمال، يۇمرانلىقىغا رەڭ بېرىش ئەھۋالىغا ئاساسەن، ئۆردەكنى پات - پات ئۆرۈپ تۇرسا بولىدۇ. مەسىلەن: ئۆردەكنىڭ تۆشى بەك يۇمراق بولۇپ، ئوتقا قاقلاشقا بولمايدۇ. قاقلىسا ئاسان كۆيۈپ كېتىدۇ. پۇتىنىڭ گۆشى تەستە پىشىدۇ. شۇڭا، كۆپرەك قاقلاشقا توغرا كېلىدۇ؛ چىقىرىش ئەزاسىنىڭ ئاستى نېپىز بولۇپ، ئىسسىقلىق قوبۇل قىلىش كۈچى ئاجىز بولىدۇ. شۇڭا، ئۇ يەرنى كۆپ قاقلاشقا بولمايدۇ. 

قاقلايدىغان ۋاقتىنىڭ ئۇزۇن - قىسقىلىقىنى ئۆردەكنىڭ چوڭ - كىچىكلىكى، سېمىز - ئورۇقلۇقى، ئەركەك - چىشلىقى ۋە ھاۋا كىلىماتى بەلگىلەيدۇ. ئادەتتە 30-40 مىنۇت قاقلىسا بولىدۇ. ئۆردەك گۆشى پورەڭگە كىرگەندە، يەنى ئېغىرلىقى خام ۋاقىتتىكىدىن 175-200 گرامدىن كېمەيگەندە ياخشى كاۋاپ بولغان بولىدۇ. 

يېمەك - ئىچمەك تەييارلاشنىڭ ماشىنىلىشىشىغا ئەگىشىپ، ئۆردەك كاۋىپى ھازىر توك دوخاپكىلىرىدا پىشۇرۇلماقتا، ئۇنىڭ ئىچكى تېمپېراتۇرىسى ئوخشاش بولغاچقا، 15 مىنۇتتا پىشىدۇ. 

پىشقان كاۋاپنى ئېلىپ، ئىچىدىكى شورپىسىنى قاچىغا تۆكۈپ، گۆشنى تېرىسى بىلەن قوشۇپ ياپىلاق توغراپ داستىخانغا كەلتۈرۇلىدۇ. 

يېيىش ۋاقتىدا نېپىز پىشۇرۇلغان پوشكالنىڭ ئىچىگە ئىنچىكە توغرالغان سوڭپىيازنى ئېلىپ، مەنجاڭ سۈركەپ يالپاقلانغان ئۆردەك گۆشىنى ئېلىپ تۈگۈپ يەيدۇ

##### ئۆي لەمپۇڭى
لەمپۇڭ بىزدىكى قۇرۇق ئىسسىقنىڭ ئالىدىغان ياخشى يىمەكلىك ھىساپلىنىدۇ، مەن ئادەتتە پۇرچاق ئۇنىدا تەييارلانغان لەمپۇڭ ئۇيۇتمىسىنى ئاسان ھەزىم بۇلمايدۇ، ئاشقازانغا پايدىسىز دەپ قاراپ ئۇيدەتەييارلىغان لەمپۇڭنى بۇغداي ئۇنىدا قىلىمەن، تۇۋەندەئۇزەمنىڭ لەمپۇڭ ئۇيۇتۇش ئۇسۇلۇمنى يۇلاپ قۇيدۇم، يارىسا پايدىلىناسىلە. 

ئۇندىن 500گىرام ئىلىپ يۇغۇرۇپ، خىمىرنى ئىسسىق سۇدا يۇيۇپ سۇيىنى چىقىرىۋالىمىز، خىمىر سۇيى تىنغاندىن كىيىن، تۇپىدىكى سىرىق سۇيىنى تۇكىۋىتىمىز، قازانغا 1. 5كىلۇ ئەتراپىدا سۇ قۇيىمىز، قاينىغاندا خىمىر سۇيىنى تەكشى ئارلاشتۇرۇپ تۇرۇپ ئالدىرىماي قۇيىمىز، ئاندىن ئۇتتۇراھال ئۇتتا قۇچۇپ تۇرۇپ پىشۇرىمىز، 15-20مىنۇت قاينىغاندىن كىيىن سىرى يۇق چۇڭ قاچىغا ئىلىپ سالقىن جايغا قۇيۇپ سۇۋىتىمىز، 100گىرام كالا گۇشىنى ئۇششاق تۇغراپ يىرىم چۇمۇچ مايدا پىششىق قۇرۇپ ئۇتنى ئۇچۇرىۋىتىپ چانالغان سامساق، قىزىل مۇچ ئۇنىنى سىلىپ تەكشى ئارلاشتۇرۇپ، ئۇتنى قايتا ياقىمىز، ئاندىن ئاچچىقسۇ، جاڭيۇ، كاۋىۋىچىن ئۇنى، قارمۇچلارنى سىلىپ بىر قاينىتىپ تەمىنى تەڭشەپ ئالىمىز، شۇنىڭ بىلەن تەملىك ئىشەنچىلىك ئۇي لەمپۇڭى تەييار بۇلىدۇ، سۇۋىغان ئۇيۇتمىنى تۇغراپ تەييارلانغان شۇرپىنى قۇيۇپ يىسڭىز ماڭا رەخمەت ئىيتماي قالمايسىز. 

##### ئۆي نېنى
ئۆي نېنى 

ئۇن بەش كىلوگرام، سۇ ئىككى يېرىم كىلوگرام، خېمىرتۇرۇچ 175 گرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا. 

1. ئۇنغا خېمىرتۇرۇچ سېلىپ خېمىر يۇغۇرۇپ، ئىسسىق يۆگەپ ئىككى سائەت قويۇپ بولدۇرغاندىن كېيىن، بىر جىڭلىقتىن زوۋۇلا ئۈزۈپ قوغۇنلاپ تاۋلاپ، گىرۋىكىنى قېلىنراق، ئوتتۇرىسىنى نېپىزراك قىلىپ، كەڭرەك نان ياساپ، ئوتتۇرىسىغا چەككۈچ - تۈكچە چېكىپ ئۈستىگە داستىخان يېپىپ 15 مىنۇت تىندۇرۇلىدۇ. 

2. تونۇرنى ئادەتتىكىدەك تەييارلاپ، تۇز سېپىپ تونۇرنىڭ ھاۋىسىنى تەڭشەپ، ناننىڭ ئارقىسىنى تۇز بىلەن ھۆللەپ تونۇرغا يېقىپ تولدۇرغاندىن كېيىن، ناننىڭ يۈزىگە سۇ ئۇرۇپ تونۇرنىڭ ئاغزىنى چىڭ ئېتىپ 20 ـ 15 مىنۇت خۇيلىنىدۇ. ئاندىن ئاغزىنى ئېچىپ، ئوت بوش بولسا داپخاننى ئېچىۋېتىپ، ناننى قىزارتىپ، قۇرۇتۇپ ئېلىنىدۇ. 

##### ئۇماچ
ئۇماچ 

قوناق ئۇنى 175 گرام، پىياز بىر باش، گۆش 175 گرام، كاۋاۋىچىن مۇۋاپىق، ئېرىتمىگەن قوي يېغى 70 گرام، زەنجىۋىل مۇۋاپىق، چامغۇر 140 گرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، پىننە ئازراق. 

1. گۆش ۋە قوي يېغىنى جىگدىدەك چوڭلۇقتا، پىيازنى قىيپاش قىلىپ، چامغۇرنى چاقماق قەنتتەك قىلىپ توغرىلىدۇ. 

2. قازاننى قىزىتىپ، توغرالغان ياغنى سېلىپ ئېرىتىپ، گۆشنى سېلىپ قورۇپ، پىيازنى سېلىپ سارغايتىپ، سوققان زەنجىۋىل، كاۋاۋىچىن، تۇز سېلىپ قورۇپ، 175 گرام ئۇندا قويۇلغۇدەك سۇ قۇيۇپ تەمىنى تەڭشەپ، چامغۇرنى سېلىپ قاينىتىپ شورپا تەييارلىنىدۇ. 

3. ئۇننى قاچىغا سېلىپ سوغۇق سۇ قۇيۇپ، ئارىلاشتۇرۇپ خام ئۇماچ قىلىپ، قازاندا تەييارلانغان شورپىغا قۇيۇپ ئارىلاشتۇرۇپ پىشۇرۇلىدۇ. ئاش پىشقاندىن كېيىن پىننە سېلىپ ئارىلاشتۇرۇپ قاچىلارغا ئۇسۇلىدۇ. 

##### ئۈجمە ھالۋىسى
ئۈجمە ھالۋىسى 

ئاق ئۇن 70 گرام، ئېرىتكەن قوي يېغى 175 گرام، پىشقان ئۈجمە ئىككى كىلوگرام، قايناق سۇ بىر كىلوگرام، قىزىلگۈل مۇرابباسى 70 گرام. 

1. ئىككى جىڭ سۇنى قازاندا قاينىتىپ، ئۈجمىنى پاكىز تازىلاپ، قازانغا سېلىپ پەس ئوتتا 30 - 35 مىنۇت قاينىتىلىدۇ. ئۈجمە تولۇق ئېزىلگەندە، ئۈجمىنى داكىغا ئېلىپ سىقىپ شەربىتىنى چىقىرىپ، ئاندىن يەنە پەس ئوتتا 20 - 25 مىنۇت سىم - سىم قاينىتىپ، ئۈجمىنىڭ سۈيىنى پارغا ئايلاندۇرۇۋېتىپ، شىرنىسىنى قالدۇرۇلىدۇ. 

2. ياغنى داغلاپ ئۇن سېلىپ سارغايتىپ، قورۇپ، ئۇن بوش سارغايغاندا ئۈجمە شىرنىسى بىلەن ئېرىتىلگەن قىزىلگۈل مۇرابباسىنى سېلىپ، پەس ئوتتا دۈملەپ پىشۇرۇلىدۇ. 

##### ئۈچ بۇرجەك قىيىقچا
ئۈچ بۇرجەك قىيىقچا 

ئاق ئۇن بىر كىلوگرام، شېكەر 70 گرام، تۇخۇم ئىككى دانە، سۇ يېغى بىر كىلوگرام (خورايدىغىنى 105 گرام)، كاۋاۋىچىن سۇيى مۇۋاپىق مىقداردا. 

1. شېكەرنى ئازلا سۇدا ئېرىتىپ، تۇخۇمنى چېقىپ ئۇلارنى 35 گرام سۇ يېغى، ئازراق كاۋاۋىچىن سۇيى بىلەن داستىكى ئۇنغا قۇيۇپ خېمىر يۇغۇرۇلىدۇ. 

2. خېمىر تىنغاندىن كېيىن نېپىز يېيىپ، قىيىقچا بىلەن چىشلىق ئۈچ بۇرجەك ياكى خالىغان شەكىلدە كېسىپ تەييارلىنىدۇ. 

3. كېسىلگەن قىيىقچىلارنى 5-6 دەرىجە قىزىتىلغان ياغقا سېلىپ سارغايتىپ پىشۇرۇلىدۇ. 

##### ئۈچ خۇرۇچلۇق تۈرمەل
ئۈچ خۇرۇچلۇق تۈرمەل 

ئاساسلىق ماتېرىيالى: ئۇن، كۈدە، پۇرچاق ئۈندۈرمىسى، پىنتوزا، تۇخۇم، ھۆل كىراخمال، تۇز، زىرە، قارامۇچ، ئاقمۇچ قاتالىقلار. 

تەييارلاش ئۇسۇلى: ماتېرىياللارنى يۇيۇپ تەييارلايمىز، ئاندىن ئۇششاق توغرايمىز. تۇخۇمنى ياغدا پۇشۇرىمىز، ئاندىن ئۇششاق توغرايمىز. خېمىرنى چوقۇم پېتىر قىلىپ يۇغۇرىمىز. مۇۋاپىق ئۈزۈپ جىلتە ئاچىمىز. توغرالغان ماتېرىياللارنىڭ تەمىنى تېتىپ تەملەندۇرىمىز، ئاندىن تۈگىمىز. 

2. بارماق شەكىلدە بولسا بولىدۇ. خېمىرنىڭ ياخشى چاپلىشىشى ئۈچۈن ھۆل كىراخمال بىلەن ھۆللەيمىز. تۈگۈپ بولغان تۈرمەلنى تەخسىگە تىزىمىز. 

پۇشۇرۇش ئۇسۇلى: قازانغا ماي قۇيۇپ پەس ئوتتا بىر-بىرلەپ داغلاپ پۇشۇرۇپ ئېلىپ، زىرە، قارامۇچ، ئاقمۇچنى سېپىپ ئىستېمال قىلساق بولىدۇ. 

##### ئۈچەي كاۋىپى
ئۈچەي كاۋىپى 

قوينىڭ ئۈچىيى بىر دانە، لازا مۇۋاپىق، شولتا 250 گرام، سوققان زەنجىۋىل ئازراق، سۇڭپىياز ئىككى تال، ئاچچىقسۇ مۇۋاپىق، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، پۇرچاق ئۇنى مۇۋاپىق، زىرە ئازراق. 

1. قوينىڭ ئۈچىيىنى ئۆرۈپ تازىلاش ئۇسۇلى بويىچە تازىلاپ، 50-60 گرادۇس ئىسسىقلىقتىكى شولتا سۈيىگە 5. 1-2 سائەت چىلاپ كۆپتۈرۈپ، ئىلمان سۇدا بىر قېتىم، سوغۇق سۇدا بىر قېتىم چايقاپ يۇيۇپ بولۇپ، ئۈچ سانتىمېتىر ئۇزۇنلۇقتا توغراپ، ئۇششاق چانالغان سۇڭپىياز، زەنجىۋىل، ئاچچىقسۇ چىلانغان پۇرچاق ئۇنى سېلىپ ئارىلاشتۇرۇپ قويۇلىدۇ. 

2. ھەربىر زىخقا 5-6 تالدىن ئۈچەينى ئۆتكۈزۈپ كاۋاپدانغا تىزىپ، ئۈستىدىن تۇز، لازا، زىرە سېپىپ ئۆرۈپ، يەنە دورا - دەرمەك سېپىپ ھەر ئىككى تەرىپىنى تەكشى پىشۇرۇلىدۇ. 

##### ئۈزۈپ تاشلاپ ئاش
ئۈزۈپ تاشلاپ ئاش 

قوينىڭ لوق گۆشى 500 گرام، پەمىدۇر ئىككى تال، ئاق ئۇن بىر كىلوگرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، ياغ 140 گرام، يۇمغاقسۈت ئازراق، سامساق بىر باش، قارىمۇچ ئازراق، سۇڭپىياز بىر تال، زەنجىۋىل ئازراق، كاۋاۋىچىن مۇۋاپىق مىقداردا. 

1. خېمىرنى لەڭمەن خېمىرىدەك يۇغۇرۇپ تەييارلىغاندىن كېيىن، سۇ يېغى سۈركەپ، نەم رەخت يېپىپ 10 مىنۇت تىندۇرۇلىدۇ. ئاندىن 35 گرامدىن زوۋۇلا ئۈزۈپ پىلتە قىلىپ، لېگەن ياكى ئاشتاختىغا تىزىپ، ئاستى - ئۈستىنى ياغلاپ، يۆگەپ قويۇلىدۇ. 

2. گۆشنى نېپىز ياپىلاق، سۇڭپىيازنى يانتۇ، پەمىدۇر، ياڭيۇ چاقماق شەكىلدە توغرىلىدۇ (ياڭيۇ ئورنىغا چامغۇر ياكى تۇرۇب ئىشلەتسىمۇ بولىدۇ. چامغۇر ئىشلەتكەندە، چامغۇر قورۇلماي سۈيىگە سېلىنىدۇ). سامساق ئۇششاق چانىلىدۇ. 

3. ياغ قىزىغاندا گۆشنى سېلىپ قورۇپ قىزارتىپ، سۇڭپىيازنى سېلىپ، بىر - ئىككى قورۇپ، ئاندىن پەمىدۇرنى سېلىپ ياخشى قىزارتىپ قورۇلىدۇ، ئارقىدىن ياڭيۇنى سېلىپ يەنە قورۇپ، تۇز، زەنجىۋىل، كاۋاۋىچىن سېلىپ ئارىلاشتۇرۇپ، ئۈستىدىن مۇۋاپىق سۇ قۇيۇپ قاينىتىپ، تەمىنى تەڭشەپ تەييارلىنىدۇ. 

4. تىندۇرۇلغان پىلتە خېمىرنى بېسىپ نېپىزلىتىپ، ئۇزۇنچاق سوزۇپ قازانغا تىرناقتەك ئۇششاق ئۈزۈپ تاشلىنىدۇ. ئاندىن 3-2 مىنۇت قاينىتىپ، يۇمغاقسۈت، سامساقلارنى سېلىپ ئارىلاشتۇرۇپلا قاچىغا ئۇسۇلىدۇ. 

ئاشنىڭ سۈيىگە بىر نەچچە تۇخۇمنى چېقىپ پۈتۈن پىشۇرۇپ ئېلىپ، ھەربىر قاچا ئاشقا بىردىن تۇخۇم سېلىنسا تېخىمۇ ياخشى بولىدۇ. 

##### ئەنجان پولۇ
ئەنجان پولۇ 

خۇرۇچى : گۆش بىر كىلوگرام، پىياز بىر تال، گۈرۈچ ئىككى كىلوگرام، زىرە مۇۋاپىق، سۇ يېغى 500 گرام، چامغۇر بىر كىلوگرام، بىھى تۆتتىن - بەشكىچە، تۇز مۇۋاپىق، سەۋزە بىر كىلوگرام، ئانار بىر دانە، قېتىق مۇۋاپىق مىقداردا. تاييارلاش ئۇسۇلى : 

1. گۆش، بېھى، سەۋزە، چامغۇر چاقماق قەنتتەك چوڭلۇقتا توغرىلىدۇ. پىياز يالپاقلاپ توغرىلىدۇ. 

2. گۈرۈچنى پاكىز يۇيۇپ، يېرىم سائەت چىلاپ قويۇلىدۇ. 

3. قازانغا ياغ قۇيۇپ 7 ـ دەرىجىدە قىزىتىپ، پىيازنى، گۆشنى سېلىپ قورۇپ، ئۇنىڭدىن كېيىن سەۋزىنى سېلىپ ياخشى قورۇپ بولغاندىن كېيىن، تۇز، سۇ قۇيۇپ چامغۇرنى سېلىپ پەس ئوتتا سىم - سىم قاينىتىپ زىرۋەك تەييار لىنىدۇ. 

4. زىرۋەكنىڭ ئۈستىگە يۇيۇپ چىلاپ قويۇلغان گۈرۈچنى سېلىپ، قازاننى تەكشى قاينىتىپ، گۈرۈچنىڭ سۈيى تارتىلغاندا بېھىنى ئاشنىڭ ئۈستىگە تىزىپ دۈملىنىدۇ. ئۈستىگە زىرە سېپىپ تەكشى ئارىلاشتۇرۇپ، لېگەنلەرگە ئۇسۇپ، ئۈستىگە ئانار چېچىپ، قېتىق بىلەن بىرگە داستىخانغا كەلتۈرۈلىدۇ. 

##### باچكا ئاسما كاۋاپ
باچكا ئاسما كاۋاپ 

باچكا بەش دانە، پۇرچاق ئۇنى ئازراق، تۇخۇم ئىككى دانە، تۇز مۇۋاپىق، كاۋاۋىچىن ئازراق، سۇڭپىياز ئىككى تال، زەنجىۋىل سۈيى ئازراق، زەرچىۋە ئازراق. 

1. باچكىنى ئۆلتۈرۈپ، ئادالاپ تەييارلانغاندىن كېيىن، زەنجىۋىل سۈيى، كاۋاۋىچىن، سۇڭپىياز، سامساق، تۇز بىلەن ئارىلاشتۇرۇپ بىر سائەت تىندۇرۇلىدۇ. 

2. پۇرچاق ئۇنى، تۇز، زەرچىۋە، تۇخۇم ئارىلاشتۇرۇپ سۇيۇق شىرە ياسىلىدۇ. 

3. باچكىنى سۇيۇق شىرىگە چىلاپ تونۇرغا ئېسىپ بىر سائەت خۇيلاپ پىشۇرۇلىدۇ

##### باچكا شورپىسى
باچكا شورپىسى 

كەپتەر باچكىسى بىر دانە، بىر باش پىياز، زەنجىۋىل، زەرچىۋە، يۇمغاقسۈتلەر مۇۋاپىق مىقداردا. 

كەپتەرنىڭ ئۇچۇرما بولمىغان باچكىسىنى تەييارلاپ، تۇز سېپىپ 10 مىنۇت قويۇلىدۇ. 

تۇزلانغان باچكىنى قازانغا سېلىپ، سۇ قۇيۇپ بىر سائەت سىم - سىم قاينىتىپ پىشۇرۇلىدۇ. ئاندىن سوققان قارىمۇچ، زەنجىۋىل، زەرچىۋىلەرنى سېلىپ، گۆش پىشىپ، سۆڭەكلىرى ئاجراشقا باشلىغاندا، قازاننى ئېلىپ ئۇششاق توغرالغان پىياز ۋە يۇمغاقسۈت سېلىپ تەييارلىنىدۇ. 

##### باچكا كاۋىپى
باچكا كاۋىپى 

ئۇچۇرۇلمىغان باچكا بەش دانە، زىرە ئازراق، پۇرچاق ئۇنى ئازراق، تۇز مۇۋاپىق، زەنجىۋىل سۈيى ئازراق، تۇخۇم بىر دانە، پىياز سۈيى ئازراق، لازا ئازراق. 

1. باچكىنى ئۆلتۈرۈپ، پاكىزە يۇڭداپ، پۇت، باش ۋە باشقا ئەزالىرىنى ئېلىۋېتىپ، بىر باچكىنى ئوتتۇرىدىن ئىككى قىلىپ يېرىپ، سوغۇق سۇدا پاكىزە يۇيۇپ ئۇنىڭغا پىياز سۈيى، تۇز، پۇرچاق ئۇنى، زەنجىۋىل سۈيى تۇخۇم بىلەن ياسالغان سۇيۇق شىرەگە بىر سائەت چىلاپ قويۇلىدۇ. 

2. يېرىم باچكىنى ئىككى دانە زىخقا ئۆتكۈزۈپ كاۋاپدانغا قويۇپ، يۇمشاق تۇز سېپىپ بىر مىنۇت پىشۇرۇپ، ئاندىن سوققان لازا، زىرە، سېپىپ كاۋاپنىڭ ئىككى تەرىپىنى ئۆرۈپ، تۇز، لازا سېپىپ پىشۇرىمىز. 

پىشقان كاۋاپنى نېپىز نان بىلەن بىللە داستىخانغا كەلتۈرۈلىدۇ. 

##### بازار نېنى
بازار نېنى 

ئۇن بەش كىلوگرام، سۇ ئىككى يېرىم كىلوگرام، پىياز بىر كىلوگرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، خېمىرتۇرۇچ 140 گرام. 

بۇ ناننىڭ خېمىرىنى بوشراق يۇغۇرۇپ، ئۇزۇنراق بولدۇرۇپ، 140 گرامدىن زوۋۇلا ئۈزۈپ، يۈزىنى ئېچىپ، يېقىش ۋاقتىدا يۈزىگە ئۇششاق توغرالغان پىياز سۈركەپ، ئۇدۇللۇق يېقىپ، ئۇدۇللۇق قومۇرۇلىدۇ. 

##### باغلام لەڭمەن
باغلام لەڭمەن 

ئاق ئۇن ئىككى كىلوگرام، پىنتوزا ئازراق، گۆش 500 گرام، ئاچچىقسۇ ئازراق، سۇ يېغى 140 گرام، زەنجىۋىل سۈيى مۇۋاپىق، بەسەي 140 گرام، كاۋاۋىچىن سۈيى مۇۋاپىق، سامساق تۆت چىش، سۇڭپىياز بىر تال، پەمىدۇر ئىككى تال، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا. 

تۇزنى كەمرەك قىلىپ، بوش خېمىر يۇغۇرۇپ، پورەك چىققىچە ئىشلەپ، يېرىم سائەت تىندۇرغاندىن كېيىن تۇز بېرىپ يەنە ئىشلەپ، پۈتۈن خېمىرنى ئىككى بۆلەككە بۆلۈپ، ھەر بىر بۆلەكنى ئايرىم - ئايرىم بىر قېتىم ئوڭ، بىر قېتىم تەتۈر ئېشىپ، توم - ئىنچىكىلىكى بىردەك تەكشى ھالغا كەلگەندە ئاشتاختىغا قويۇپ، ئۈستىگە قۇرغۇن سېپىپ، ئىككى بېشىدىن تۇتۇپ يەنە سوزۇپ، بىر غۇلاچ بولغاندا ئوتتۇرىدىن قاتلاپ سوزۇپ، چىغدەك ئىنچىكە سوزۇلغىچە داۋاملاشتۇرۇپ، ئىككى بېشىدىكى توم خېمىرنى كېسىۋېتىپ، ئىنچىكە سوزۇلغان قىسمىنى قايناۋاتقان سۇغا سېلىپ بەش مىنۇت قاينىتىپ، پىشقاندىن كېيىن سوزۇپ ئېلىپ، سوغۇق سۇدا بىر قېتىم چايقاپ ئالسا بولىدۇ. 

باغلام ئاشنىڭ سېيى پىلتە لەڭمەننىڭ سېيىدەك قورۇلىدۇ. سەينىڭ سۈيى كۆپرەك بولۇشى كېرەك؛ چۈنكى پىنتوزا سەينىڭ سۈيىنى تارتىپ كېتىدۇ. 

##### باقالى
باقالى 

ئاق ئۇن 175 گرام، تۇخۇم بەش دانە، ياڭاق مېغىزى 20 دانە، كاكائو بىر بولاق، ئېرىتكەن قوي يېغى 140 گرام، قۇرۇق ئۈزۈم 105 گرام، ھەسەل 140 گرام، ئەبجەش ياغ ئازراق، ئاق شېكەر 140 گرام، سۈت 500 گرام. 

1. قوي يېغى بىلەن سودانى مۇجۇپ ئالىقاندا پىششىقلاپ كۆپۈك ھالەتكە كەلتۈرۈپ، ئۇنىڭغا تۇخۇمنى چېقىپ قوچۇپ كۆپتۈرۈلىدۇ. ئاندىن ھەسەل، شېكەر، كاكائو، سۈتنى قۇيۇپ شېكەر ئېرىگىچە قوچۇپ، ئۇنىڭغا قوناقتەك توغرالغان ياڭاق مېغىزى، تۆت پارچە توغرالغان ئۇرۇقسىز ئۈزۈمى، ئۇننى سېلىپ قوچۇپ، قويۇق شىرە تەييارلىنىدۇ. 

2. دوخاپكىنى قىزىتىپ، لىسنى ياغلاپ تەييارلانغان شىرەنى لىسقا قۇيۇپ، دوخاپكىغا سېلىپ ئوتتۇرا ئوتتا كۆپتۈرۈلىدۇ. 

باقالى پىشقاندىن كېيىن سۇس ئوتتا يېرىم سائەت پىشۇرۇلىدۇ. كۆپۈپ قېلىنلاشقاچقا، ئوتتۇرىسىنىڭ پىشقانلىقىنى بىلىش ئۈچۈن سەرەڭگىنى تىقىپ كۆرۈلىدۇ. سەرەڭگىگە چاپلاشقان خۇرۇچقا قاراپ پىشقان - پىشمىغانلىقىنى بىلگىلى بولىدۇ. 

پىشقان باقالىنى سوۋۇتۇپ سەرەڭگە قېپىدەك چوڭلۇقتا، بىر ئىلىك قېلىنلىقتا توغراپ، تەخسىگە ئېلىپ داستىخانغا قويۇلىدۇ. ھازىر ئۇنىڭ توغرىلىشى ھەرخىل بولىۋاتىدۇ. ئېھتىياج بويىچە توغرىسا بولىدۇ. 

##### بانان سۈت قىيامى

بانان سۈت قىيامى 

ماتېرىيالى: ئىككى تال بانان، سۈت 500ml-800ml غىچە. 

ياساش ئۇسۇلى: 

1. باناننى كېسىپ خالتىغا سېلىپ ئېغىزىنى مەھكەم ئېتىپ، توڭلاتقۇنىڭ مۇزلايدىغان يېرىگە سېلىپ، قاتتىق ھالەتكە كەلگۈچە توڭلىتىمىز. 

2. ئارىلاشتۇرۇش ماشىنىسىغا سېلىپ، ئۈستىگە سۈت قويۇپ مۇۋاپىق ئارىلاشتۇرىمىز. 

3. تەكشى ئارىلاشتۇرۇپ بولغاندىن كېيىن ئاندىن ئىچسىڭىز بولىدۇ. سۈت 500ml-800ml غىچە، ئۆزىڭىزنىڭ ئېھتىياجىغا قاراپ قۇيۇق سۇيۇقلۇقىنى تەڭشىسىڭىز بولىدۇ. 

4. ئۇنىڭغا ھامبۇرگ بولكىسىنى قوشۇپ يېسىڭىز، بىر ۋاقلىق كۆڭلىڭىزدىكىدەك ئەتىگەنلىك غىزا بولىدۇ. 

##### بوغۇرساق
بوغۇرساق 

ئاق ئۇن بىر كىلوگرام، خېمىرتۇرۇچ مۇۋاپىق، سۈت 175 گرام، قوي يېغى بىر كىلوگرام (خورايدىغىنى 70 گرام)، سۇ يېغى 70 گرام، تۇخۇم ئىككى دانە، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا. 

1. قاچىدىكى ئۇنغا تۇخۇمنى چېقىپ، سۈت، تۇز، خېمىرتۇرۇچ سېلىپ، سۇ يېغى قۇيۇپ خېمىر يۇغۇرۇپ، ئۈستىنى ياغلاپ، ياخشىراق بولدۇرىلىدۇ. 

2. بولدۇرغان خېمىرنى بارماقتەك چوڭلۇقتا قىلىپ بىر باشتىن قىيىقچا بىلەن كېسىپ، نورمال قىزىتىلغان ياغقا سېلىپ، تەكشى سارغايتىپ پىشۇرۇلىدۇ. 

##### بولاق پۆرە
بولاق پۆرە 

ئاق ئۇن بىر كىلوگرام، ئەبجەش ياغ بىر كىلوگرام، گۆش بىر كىلوگرام (خورايدىغىنى 140 گرام)، تۇخۇم بىر دانە، قارىمۇچ ئازراق، پىياز 500 گرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، زىرە ئازراق، خېمىرتۇرۇچ مۇۋاپىق مىقداردا. 

1. گۆش، پىيازلارنى ئۇششاق توغراپ، سوققان زىرە، تۇز، قارىمۇچ ئارىلاشتۇرۇپ قىيما تەييارلىنىدۇ. 

2. ئۇنغا تۇخۇمنى چېقىپ، تۇز قۇيۇپ خېمىرتۇرۇچلۇق خېمىر يۇغۇرۇپ، نېپىز يېيىپ، ئاي شەكىللىك پۆرە تۈگۈپ تەييارلىنىدۇ. 

3. قازانغا كۆپرەك ياغ قۇيۇپ تۈگۈلگەن پۆرىلەرنى ياغدا داغلىۋېتىپ، ئۇنىڭدىن كېيىن تاۋىغا ياكى قاسقانغا سېلىپ پىشۇرۇلىدۇ. 

##### بولاق مانتا
بولاق مانتا 

ئاق ئۇن بىر كىلوگرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، لوق قوي گۆشى بىر كىلوگرام، ئىلمان سۇ 300 مىللىتىر، پىياز 500 گرام، سوققان زىرە مۇۋاپىق مىقداردا، كاۋاۋىچىن مۇۋاپىق مىقداردا، شۇلتا ئازراق. 

1. ئۇنغا تۇز ۋە خېمىرتۇرۇچ سېلىپ، تۇزى كەمرەك خېمىر يۇغۇرۇپ، ئىسسىق جايدا تەڭلىگە سېلىپ چىرايلىق يۆگەپ، 2-5. 1 سائەت بولدۇرۇلىدۇ. 

2. گۆشنى گۆش توغراش ماشىنىسىدىن بىر قېتىملا ئۆتكۈزۈپ ياكى ئۇششاق توغراپ، ئىلمان سۇ سېپىپ، تۇز، ئۇششاق يالپاقلانغان پىياز ۋە سوققان كاۋاۋىچىن، زىرىنى سېلىپ ئارىلاشتۇرۇپ قىيما تەييارلىنىدۇ. 

3. بولدۇرغان خېمىرغا پىششىق شۇلتا سۈيى بېرىپ ئىشلەپ، 20 دانە زوۋۇلا ئۈزۈپ، قول بىلەن بېسىپ قېلىنراق جىلىت ئېچىپ، ئىچىگە قىيما سېلىپ مانتا تۈگۈپ، قاسقانغا سېلىپ، تېز ئوتتا 25 - 20 مىنۇت ھوردا پىشۇرۇلىدۇ. زوۋۇلىنى كىچىكرەك ئۈزۈپ 40 ـ 30 مانتا قىلسىڭىزمۇ بولىدۇ. 

##### بولكا
بولكا 

ئاق ئۇن ئۈچ كىلوگرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا. قۇلماق مۇۋاپىق، ئېرىتكەن قوي يېغى 175 گرام. 

1. قۇلماقنى ئىلمان سۇدا ئېچىتىمىز. 

2. 70 گرام ئاق ئۇننى قايناق سۇغا چېلىپ، سوۋۇتۇپ ئىلمان بولغاندا، ئۇنىڭغا ئاز مىقداردا خېمىرتۇرۇچ سېلىپ تۆت سائەت تۇرغۇزۇپ، ئاندىن ئۇنى ئېچىتىلغان قۇلماق سۈيىگە ئارلاشتۇرۇلىدۇ. 

3. بىرىنچى قېتىم: قۇلماق سۈيىگە ئارىلاشتۇرغان شىرىگە 500 گرام ئۇن سېلىپ سۇيۇق خېمىر قىلىپ، ئازراق بولدۇرىلىدۇ. خېمىر كۆپۈشكە باشلىغاندىن كېيىن ئۈچ قېتىم ئۆرلەپ، ئۈچ قېتىم ياندۇرۇلىدۇ. 

ئىككىنچى قېتىم: ياندۇرۇلغان خېمىرغا بىر كىلوگرام، ئۇن سېلىپ ئىلمان سۇ قۇيۇپ خېمىر يۇغۇرۇپ بىر سائەت بولدۇرۇلىدۇ. 

ئۈچىنچى قېتىم: بولدۇرۇلغان خېمىرغا ئىككى يېرىم كىلوگرام ئۇننى سېلىپ بىر يېرىم سائەت قويغاندىن كېيىن ئۇزۇنچاق ياكى دۈگىلەك بولكا ياساپ، ياغلانغان لىسقا سېلىپ، خېمىر كۆپۈپ چىققاندىن كېيىن، دوخاپكىغا سېلىپ يېرىم سائەت پىشۇرۇلىدۇ. 

##### بۆرەك كاۋىپى
بۆرەك كاۋىپى 

خۇرۇچى: قوينىڭ بۆرىكى 10 تال، سوققان زىرە مۇۋاپىق، پىياز ئىككى باش، سوققان لازا مۇۋاپىق، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، ئاق ئۇن 35 گرام، قارىمۇچ ئازراق. 

ئېتىش ئۇسۇلى: بۆرەكنى ئۆز يېغى بىلەن ئوتتۇرىسىدىن ئىككى پارچە قىلىپ يېرىپ، ئىچىدىكى ئاق تومۇرلىرىنى ئېلىۋېتىپ ئۈستىگە ئۇششاق چانالغان پىياز، تۇز، زەنجىۋىل سۈيى ۋە ئۇن سېلىپ ئارىلاشتۇرۇپ، ئىككى تال زىخقا ئۆتكۈزۈپ، كاۋاپدانغا قويۇپ، ئۈستىگە تۇز، لازا، قارىمۇچ زىرە سېپىپ، ئىككى تەرىپىنى ئۆرۈپ، يەنە يۇقىرىقى ماتېرىياللارنى سېپىپ پىشۇرۇلىدۇ. 

##### بۆرەك، گۆش، قېرىن قورۇمىسى
بۆرەك، گۆش، قېرىن قورۇمىسى 

لوق قوي گۆشى 140 گرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، بۆرەك 140 گرام، جاڭيۇ ئازراق، پىششىق قېرىن 70 گرام، شېكەر رېڭى ئازراق، سۇڭپىياز بىر تال، زەنجىۋىل سۈيى ئازراق، سامساق تۆت چىش، كۈنجۈت يېغى ئازراق، قارىمۇچ ئازراق، سۇ يېغى 500 گرام (خورايدىغىنى 70 گرام)، تېتىتقۇ بىر چىمدىم. 

1. قوينىڭ گۆشى، بۆرىكى، پىشقان قېرىنى يالپاقلاپ توغرىلىدۇ. بۇ ئۈچ خىل خۇرۇچنى بىرلەشتۈرۈپ ئۇنىڭغا چىلىغان پۇرچاق ئۇنى، تۇز، زەنجىۋىل سۈيى، سوققان قارىمۇچ، كۈنجۈت يېغى، شېكەر رېڭى سېلىپ تەكشى ئارىلاشتۇرۇلىدۇ. 

2. بىر قاچىغا 500 گرام شورپا ئېلىپ، ئۇنىڭغا پۇرچاق ئۇنى، جاڭيۇ، تۇز، سوققان قارىمۇچ سېلىپ ئارىلاشتۇرۇپ، تەڭشەلگەن شورپا ياسىلىدۇ. 

3. قازانغا ياغ قۇيۇپ 8～7 دەرىجە قىزىتىپ، گۆش، بۆرەك، قېرىنلارنى سېلىپ، تەكشى سارغايتىپ پىشۇرۇپ ئېلىنىدۇ. 

4. قازانغا 15 گرام ياغ قۇيۇپ، سۇڭپىياز، سامساق سېلىپ قورۇپ، ياغدا پىشقان ئۈچ خىل خۇرۇچنى سېلىپ بىر - ئىككى قېتىم ئۆرۈپ، تەييارلانغان شورپىنى تۆكۈپ، يەنە ئۆرۈپ، ئۇنىڭغا كۈنجۈت يېغى سېپىپلا ئېلىنىدۇ. 

##### بۇس نان
بۇس نان 

ئاق ئۇن بىر كىلوگرام، پىياز ئىككى باش، ئەبجەش ياغ 105 گرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، سەۋزە بىر كىلوگرام، كاۋاۋىچىن ئازراق 

1. قاتتىق پېتىر خېمىر يۇغۇرۇپ 10 مىنۇت تىندۇرغاندىن كېيىن، خېمىرنى تەكشى يېيىپ نېپىزلىتىپ تەييارلىنىدۇ. 

2. سەۋزە ۋە پىيازنى ئۇششاق چاناپ، ياغ، تۇز، سوققان كاۋاۋىچىن ئارىلاشتۇرۇپ سەۋزە قىيمىسى تەييارلاپ، خېمىرنىڭ ئۈستىگە تەكشى يېيىتىپ، بىر ئۇچىدىن تۈرۈپ تۈرمەل ياساپ، ئۇنى قاسقانغا سېلىپ، تېز ئوتتا 30 ـ 25 مىنۇت دۈملەپ پىشۇرۇلىدۇ. 

پىشقان نان سوۋۇغاندىن كېيىن چوڭ - چوڭ يالپاقلاپ توغراپ، لېگەنگە ئېلىپ داستىخانغا كەلتۈرۈلىدۇ. 

##### بۇغداي پولۇ
بۇغداي پولۇ 

خۇرۇچى 

بۇغداي ئىككى كىلوگرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، گۆش 500 گرام، زىرە ئازراق، ياغ 500 گرام، كاۋاۋىچىن مۇۋاپىق، سەۋزە ئىككى يېرىم كىلوگرام، زەنجىۋىل سۈيى مۇۋاپىق، پىياز بىر باش. 

ئېتىش ئۇسۇلى 

1. بۇغداينى پاكىز يۇيۇپ، قىزىق سۇغا ئىككى سائەت چىلاپ يۇمشىتىلىدۇ. 

2. قۇرۇلمىسىنى باشقا پولۇنىڭكىدەك قىلىپ تەييارلاپ، سۇ كۆپرەك قۇيۇلىدۇ. گۈرۈچ ئورنىغا بۇغداي سېلىپ دۈملەپ پىشۇرۇلىدۇ.

##### بۇلماق
بۇلماق 

سۈت 500 گرام، شېكەر 70 گرام، قوي يېغى 70گرام، ئۇن ئازراق. 

1. سۈتنى پىشۇرۇپ، ئازراق سۇ قۇيۇپ، ئۇنىڭغا ئۇننى چېلىپ سۇيۇق شىرە قىلىپ، ياغ، شېكەرنى سېلىپ پەس ئوتقا قويۇپ، يېرىم سائەت قاينىتىپ پىشۇرۇلىدۇ. 

2. پىشقان بۇلماق سوۋۇپ ئېغىز كۆيمەيدىغان بولغاندا تۆشۈكى چوڭ ئېمىزگىگە قۇيۇپ ياكى قوشۇق بىلەن بوۋاقلارغا يېگۈزۈلىدۇ (سۈت ئىشلەتمەي ئەتسىمۇ بولىدۇ). 

##### بېلىق ئاسما كاۋاپ
بېلىق ئاسما كاۋاپ 

500 گراملىق بېلىقتىن بەش دانە، سامساق بىر باش، كاۋاۋىچىن ئازراق، سۇڭپىياز ئىككى تال، زەنجىۋىل سۈيى ئازراق، تۇز مۇۋاپىق، ئاچچىقسۇ ئازراق، سوققان زىرە ئازراق 

1. بېلىقنى قىرىپ، قاسىراقلىرىنى ئېلىپ پاكىزە ئادالاپ، ئىلمان سۇ بىلەن يۇيۇپ، ئۇنىڭغا كاۋاۋىچىن، زەنجىۋىل سۈيى، ئاچچىقسۇ، سامساق، سۇڭپىياز، تۇز، سوققان زىرە ئارىلاشتۇرۇپ بىر سائەت تىندۇرۇلىدۇ. 

2. تونۇرنى قىزىتىپ، ھاۋىسىنى تەڭشەپ، تىندۇرۇلغان بېلىقلارنى قاماققا ئىلىپ تونۇرغا ئېسىپ، يېرىم سائەت خۇيلاپ پىشۇرۇلىدۇ. 

##### بېلىق زىخ كاۋىپى
بېلىق زىخ كاۋىپى 

ئالتاي، قارا شەھەر بېلىقى ئالتە دانە، سۇڭپىياز بىر تال، سوققان لازا ئازراق، سامساق بىر باش، زىرە ئازراق، سوققان كاۋاۋىچىن ئازراق، زەنجىۋىل ئازراق، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، جاڭيۇ ئازراق. 

1. بېلىقنى پاكىز قىرىپ ئادالاپ، قاناتلىرىنى قىرقىپ، ئىچكى ئەزالىرىنى ئېلىۋېتىپ، سوغۇق سۇ بىلەن پاكىز يۇيىلىدۇ. 

2. تازىلانغان بېلىقنى ئوتتۇرىدىن يېرىپ ئىككى قىلىپ زەنجىۋىل، سۇڭپىياز، تۇز، كاۋاۋىچىننى سامساقلار بىلەن ئارىلاشتۇرۇپ بىر سائەت قويغاندىن كېيىن يېرىم بېلىقنى ئىككى زىخقا ئۆتكۈزۈپ ھەر ئىككى تەرىپىگە لازا، زىرە سېپىپ تەكشى پىشۇرۇلىدۇ. 

##### بېلىق كاۋىپى
بېلىق كاۋىپى 

ئالتاي ياكى قارا شەھەر بېلىقى ئالتە تال، زەنجىۋىل ئازراق، پۇرچاق ئۇنى ئىككى يېرىم كىلوگرام، سامساق بىر باش، ئاچچىقسۇ ئازراق، سوققان كاۋاۋىچىن مۇۋاپىق، تۇز ئازراق. 

1 . بېلىقنىڭ قاسىرىقىنى قىرىپ، قاناتلىرىنى قىرقىپ، ئىچكى ئەزالىرىنى ئېلىۋېتىپ، سوغۇق سۇ بىلەن پاكىز يۇيىلىدۇ. 

2. بېلىقنى زەنجىۋىل، ئاچچىقسۇ، تۇز، كاۋاۋىچىن، چانالغان سۇڭپىياز، سامساقلار بىلەن ئارىلاشتۇرۇپ بىر سائەت قويغاندىن كېيىن، قۇرۇق پۇرچاق ئۇنىغا مىلەپ، دوخاپكىنىڭ لىسىغا تىزىپ پىشۇرۇلىدۇ. 

##### بېھى پولوسى
بېھى پولوسى 

خۇرۇچ 

گۈرۈچ ئىككى كلوگرام،سوققان زىرە ئازراق،گۆش 500گرام،پىياز بىر تال، ئەبجەش ياغ 500گرام،سوققان زەرچىۋە مۇۋاپىق،بېھى تۆتتىن ئالتىگىچە،تۇز مۇۋاپىق مىقداردا،سەۋزە بىر كلوگرام. 

ئېتىش ئۇسۇلى 

1.بېھى پولوسىنى ئېتىش ئۇسۇلى گۆشلۈك پولۇنى ئېتىش ئۇسۇلى بىلەن ئوخشاش. 

2.پولونى دەملەشتىن ئاۋال،بىھىلەرنى ياخشى سۈرتۈپ ،تۈكلىرىنى تازىلاپ،ھەربىرىنى ئىككىگە بۆلۈپ، ئۇرۇقلىرى ئېلىۋىتىلىدۇ. 

3.پولونى دەملەشتە تەييارلانغان بېھىلەر گۈرۈچنىڭ ئۈستىگە دۈم قۇيۇلىدۇ. 

4.دەم يېگەندىن كىيىن بېھى بىلەن گۆش ئايرىم ئېلىۋېلىنىدۇ، ئاندىن توغراپ ئاشنىڭ ئۈستىگە بېسىلىدۇ. 

ئالاھىدىلىكى: پولۇ خۇش پۇراق،تەمى چۈچۈك،يۇمشاق ،يېيىشلىك بولىدۇ. 

##### بەتتە پولوسى

گۈرۈچ ئىككى كىلوگرام، سۇڭپياز ئىككى تال، سۇيېغى 500 گرام، ئاقمۇچ مۇۋاپىق، باش پىياز 105 گرام، پۇرچاق ئۇنى 70 گرام، لوق گۆش بىر كىلوگرام، سوققان زىرە مۇۋاپىق، سەۋزە بىر كىلوگرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا. 

ئېتىش ئۇسۇلى: گۆش توغراش ماشىنىسىدىن ئۆتكۈزۈلىدۇ ياكى ئۇششاق چانىلىدۇ. پىياز ئۇششاق توغرىلىدۇ. ئاق قارىمۇچ زىرىلەر ھاۋانچىدا سوقۇلىدۇ. پۇرچاق ئۇنىنى سۇغا چىلاپ، سەۋزە قەلەمچە، پىياز يالپاق توغرىلدۇ. 

يۇقىرىقى خۇرۇچلارنى ئارىلاشتۇرۇپ قىيما قىلىپ ياڭاقتەك كۇمىلاچ (ۋەنزە) قىلىنىدۇ. قازانغا ياغ قۇيۇپ 5~6 دەرىجە قىزىتىپ، كۇمىلاچلارنى سېلىپ، سىرتى قىزارغىچە قورۇپ سۈزۈۋېلىنىدۇ . ياغنىڭ قىزىقلىقىنى7 ~8 دەرىجىدە كۆتۈرۈپ، سۇڭپىيازنى سېلىپ قورۇپ، ئارقىدىن سەۋزىنى سېلىپ يەنە قورۇپ، «گۆشلۈك پولو» نى ئېتىش ئۇسۇلى بويىچە پولو ئېتىلىدۇ. 

كۇمىلاچلار تولۇق پىشقان بولسا، پولونى دەملەش ۋاقتىدا ئۇلار گۈرۈچنىڭ ئۈستىگە بېسىلىدۇ. يېرىم پىشقان بولسا، خۇرۇچلار قايناۋاتقاندا سېلىپ ئۈستىدىن گۈرۈچ سېلىنىدۇ. پولو دەم يېگەندىن كېيىن قىيما كۇمىلاچلارنى باشقا قاچىغا ئېلىۋېلىپ، پولو ئۇسقاندا ئۇلار پولونىڭ ئۈستىگە قويۇلىدۇ. پولونىڭ شەكلى كۆركەم، قىيما پۇراپ تۇرىدۇ. ئاش يېيىشلىك بولىدۇ

##### بەتتە پولۇ
بەتتە پولۇ 

خۇرۇچى 

گۈرۈچ ئېككى كلوگرام، زەنجىۋىل سۈيى ئازراق، گۆش 500گرام، سوققان كاۋاۋىچىن بىر چىمدىم، ياغ 200گرام، سامساق بىر تال، يېسۋىلەك 250گرام، پۇرچاق ئۇنى 35گرام، پىنتوزا 140گرام، سوققان زەرچىۋە بىر چىمدىم، سۇڭپىياز 70گرام، زىرە مۇۋاپىق، پەمىدۇر بىر تال. 

ئېتىش ئۇسۇلى 

1. گۈرۈچنى پاكىز تازىلاپ، ئىلمان سۇ بىلەن 3-4 قېتىم يۇيۇلىدۇ. 

2. سەۋزىنى قەلەمچە، گۆشنى نىپىز، يالپاق، يېسۋىلەك چاچتەك ئىنچىكە توغرىلىدۇ. پېنتوزا قىزىق سۇغا چىلاپ قۇيۇلىدۇ، سۇڭپىياز، پەمىدۇر، سامساقلار ئۇششاق توغرىلىدۇ. 

3. قازانغا 140-150گرام ياغ قۇيۇپ، 7-8دەرىجە قىزىتىپ، ياخشى داغلىغاندىن كىين گۆشى شىلىۋېلىنغان سۆڭەكنى ياغقا سېلىپ رەڭگى قىزارغىچە قورۇلىدۇ. كېيىن سۆڭەكنى ئېلىۋېتىپ، پىيازنىڭ بىر قىسمىنى قازانغا سېلىپ سارغايتىپ، ئاندىن توغرالغان سەۋزىنى سېلىپ ئازراق تۇز سېپىپ ئارىلاشتۇرۇپ قورۇلىدۇ. سەۋزە قورۇلۇپ قىزغۇچ رەڭگە كىرگەندە، پولۇغا كىتىدىغان سۇنىڭ يېرىمىنى قۇيۇپ، ئۇنىڭغا زىرە ئازراق زەرچىۋە سېلىپ 10-15مىنۇت قاينىتىلىدۇ. زىرۋەكنىڭ تۇز تەمىنى تەڭشەپ، گۈرۈچنى سېلىپ، گۈرۈچنىڭ ئۈستىدىن بىر سانتىمېتىر كۆتۈرۈلۈپ تۇرغىدەك قايناقسۇ قۇيۇپ، ئوتنى پەسەيتىپ، چوغنىڭ قىزىقىدا قازان تەكشى قاينىتىلىدۇ، ئاش قايناۋاتقاندا بىر نەچچە يېرىگە تاياق سانجىلىدۇ. گۈرۈچ سۇنى ئاساسەن سىڭدۈرۈپ بولغاندا، ئاش 10-15مىنۇت دەم يىدۈرىلىدۇ. 

4. توغرالغان گۆشكە چىلانغان پۇرچاق ئۇنى، تۇز سېلىپ ئارىلاشتۇرۇپ، قازاندىكى 6-7 دەرىجە قىزىقلىقتىكى ياغقا گۆشنى سېلىپ قىزارتىپ قورۇپ، ئاندىن سوڭپىيازنى سېلىپ بىرـ ئىككى ئېلىشتۇرۇپ ئۇششاق چانالغان پەمىدۇرنى سېىلىپ قورۇپ ئارقىدىن يىسۋىلەكنى سېلىپ سارغايغىچە قورۇلىدۇ. قورۇش جەريانىدا زەنجىۋىل سۈيى، كاۋاۋىچىن، مۇۋاپىق مىقداردا تۇز سېلىنىدۇ. ئاندىن ئازراق سۇ قۇيۇپ، يۇمشاتقان پنتوزىنى، سامساقنى سېلىپ ئارىلاشتۇرۇلىدۇ. بۇ سەي لىگەنگە ئۇسۇلغان پولۇنىڭ ئۈستىگە سېلىنىدۇ. مانا بۇ بەتتە پولۇ دىيىلىدۇ. 

ئالاھىدىلىكى 

بەتتە پولۇ قىش پەسلىدە شۇنداق ئىتىلىدۇ، لېكىن ياز پەسلىدە يېسۋىلەك ئورنىغا جاڭدۇ، تەرخەمەك، كەرەپشىلەرنى ئارىلاشتۇرۇپ ئەتسىمۇ ياكى خالىغان كۆكتات تۈرىدىن بىرنەچچە خىلىنى قوشۇپ قورۇپ ئەتسىمۇ بولىدۇ. 

##### بەقەسەم پولۇ
بەقەسەم پولۇ 

خۇرۇچى 

گۈرۈچ بىر كىلوگرام، پىياز بىر تال، گۆش بىر كىلوگرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، ياغ بىر كىلوگرام (خورايدىغىنى 175 گرام)، دورا ـ دەرمەكلەر مۇۋاپىق، سەۋزە بىر كىلوگرام، پۇرچاق ئۇنى مۇۋاپىق، تېتىتقۇ (ۋېيجىڭ) ئازراق. 

ئېتىش ئۇسۇلى 

1. قوينىڭ لوق گۆشىنى ھەجىمى بىر سانتىمېتىر چوڭلۇقتا نېپىز يالپاقلاپ توغراپ، ئۇنىڭغا تۇز، سۇغا چىلىغان پۇرچاق ئۇنى، تېتىتقۇ سېلىپ ئارىلاشتۇرۇپ قويۇلىدۇ. سەۋزىنى قەلەمچە، پىياز يالپاق توغرىلىنىدۇ.  

2. قازانغا ياغ قۇيۇپ، 7-6 دەرىجە قىزىتىپ، گۆشنى سېلىپ قورۇپ (گۆش بىر - بىرىگە چاپلاشماي پىشىشى لازىم)، قىزارغاندا سۈزۈپ ئېلىپ قويۇلىدۇ. گۈرۈچنى پاكىز يۇيۇلىدۇ.  

3. ياغقا پىياز سېلىپ سارغايتىپ ئاندىن سەۋزىنى سېلىپ، تۇز، دورا - دەرمەكلەر بىلەن بىللە قورۇغاندىن كېيىن سۇ قۇيۇپ 25 ـ 20 مىنۇت سىم - سىم قاينىتىلىدۇ. ئاندىن قورۇلغان گۆشنى، گۈرۈچنى سېلىپ پىشۇرۇپ دەملىنىدۇ.  

گۆشنى ئاش دەم يېگەندىن كېيىن ئارىلاشتۇرسىمۇ بولىدۇ. 

ئالاھىدىلىكى: گۆش ۋە گۈرۈچى يۇمشاق،بىر ئاش بىر گۆش،رەڭگى ئالابۇلا چىرايلىق بولىدۇ.

##### بەلىش
بەلىش 

ئاق ئۇن بىر كىلوگرام، سۈت 280 گرام، ئەبجەش ياغ 140 گرام، سودا ئازراق، تۇخۇم ئۈچ دانە، قارىقات ياكى ئالما مۇرابباسى مۇۋاپىق، ئاق شېكەر 140 گرام. 

1. قاچىغا تۇخۇمنى سېلىپ ئۇنىڭغا ئەبجەش ياغ، سودا، ئاق شېكەر سېلىپ ئارىلاشتۇرۇپ، قوچۇپ كۆپۈك ھالەتكە كەلتۈرۈپ، ئۈستىگە سۈتنى قۇيۇپ يەنە قوچۇپ، ئاندىن ئۇننى سېلىپ، پېچىنە خېمىرىنى قاتتىقراق يۇغۇرۇلىدۇ. بۇ خېمىرنى ئۈچ بۆلەككە بۆلۈپ، ئىككى بۆلەك خېمىرنى لىسنىڭ چوڭلۇقىدەك قىلىپ نېپىز يېيىپ تەييارلىنىدۇ. 

2. قارىقاتنى ئىشلىتىشتىن ئىككى سائەت بۇرۇن ئىسسىق سۇغا چىلاپ يۇمشىتىلىدۇ؛ ئەگەر ئالما مۇرابباسى ئىشلىتىشكە توغرا كەلسە، ئۇنى ئېزىپ يۇمشىتىلىدۇ. 

3. دوخاپكىنىڭ لىسىنى ياغلاپ، يېيىلغان بىر پارچە خېمىرنى سېلىپ، ئۈستىگە يۇمشىتىلغان قارىقات ياكى ئالما مۇرابباسىنى تەكشى يېيىتىپ، ئۇنىڭ ئۈستىگە يەنە بىر قەۋەت خېمىر يېپىلىدۇ. ئاندىن ئۇنىڭ ئۈستىگە يەنە قارىقات ياكى مۇراببانى سۈركەپ، قالغان بىر پارچە خېمىرنى پىلتە قىلىپ ئۇزۇنچاق توم سوزۇپ، پىلتىلارنى بەلىشنىڭ ئۈستىگە بىر - بىرىنى كېسىپ ئۆتىدىغان قىلىپ تىزىپ كونگور شەكلىدە گۈل چىقىرىپ، يېرىم سائەت تۇرغۇزۇلىدۇ. ئاندىن دوخاپكىغا سېلىپ، نورمال ئوتتا پىشۇرۇلىدۇ. 

پىشقان بەلىشنى سوۋۇتۇپ، خالىغان شەكىلدە كېسىپ تەخسىلەرگە تىزىپ داستىخانغا قويۇلىدۇ. 

قارىقات ياكى مۇرابباغا تاماققا ئىشلىتىدىغان قىزىل رەڭ ئارىلاشتۇرسا كۆركەم بولىدۇ. 

##### بەلىش پوشكال
بەلىش پوشكال 

ئاق ئۇن بەش كىلوگرام، سۇ يېغى 500 گرام، ئاق شېكەر بىر كىلوگرام، ئەبجەش ياغ ئىككى يېرىم كىلوگرام (خورايدىغىنى بىر كىلوگرام)، شېكەر شىرنىسى بىر يېرىم كىلوگرام، خېمىرتۇرۇچ 175 گرام، شولتا مۇۋاپىق، سۇ ئىككى كىلوگرام، زەمچە ئازراق. 

1. ئىلمان سۇدا خېمىرتۇرۇچنى ئېرىتىپ، قاچىدىكى ئۇنغا سېلىپ خېمىر يۇغۇرۇپ، خېمىر بولاي دېگەندە شولتا، شېكەر، سۇ يېغىنى قۇيۇپ خېمىرنى چەيلەپ، ئۇزۇنچاق پىلتە قىلىپ بەش مىنۇت تىندۇرۇلىدۇ. 

2. شېكەر شىرنىسىگە 105 گرام ئۇن، شولتا، سوققان زەمچە سېلىپ ئارىلاشتۇرۇپ قىيما ياسىلىدۇ. 

3. خېمىرنى نېپىز يېيىپ، يۈزىگە قىيمىدىن سېلىپ يېپىپ، ئېغىرلىقى 35 گرام، كەڭلىكى ئۈچ سانتىمېتىر، ئۇزۇنلۇقى 12 سانتىمېتىر كېلىدىغان ئۇزۇنچاق قىلىپ كېسىلىدۇ. 

4. قازانغا ئەبجەش ياغنى قۇيۇپ، كېسىلگەن ئۇزۇنچاق خېمىرنى ئىككى بېشىدىن تۇتۇپ بىرلا تولغىۋېتىپ ياغقا سېلىپ، ئالتۇن سېرىق رەڭلىك قىلىپ پىشۇرۇپ ئېلىنىدۇ. 

##### پوستۇمبا (پوست دۈمبە) كاۋاپ
پوستۇمبا (پوست دۈمبە) كاۋاپ 

پوستۇمبا بىر دانە، ئاق ئۇن ئازراق، زىرە مۇۋاپىق، ئاقمۇچ ياكى قارىمۇچ ئازراق، پىياز بىر باش، زەرچىۋە ئازراق، سوققان لازا مۇۋاپىق، تۇخۇم بىر دانە. 

1. ياخشى تازىلانغان پوستۇمبىنى تەڭگىدەك چوڭلۇقتا توغراپ، ئۇنىڭغا ئاق ئۇن، تۇخۇم، چانالغان پىياز، زەرچىۋە، ئاقمۇچ ياكى قارىمۇچ سېلىپ ئارىلاشتۇرۇپ يېرىم سائەت قويۇلىدۇ. 

2. بىر تال زىخقا 5 - 6 تالدىن ئۆتكۈزۈپ، پوستۇمبىنىڭ ياغلىق تەرىپىنى ئۈستىگە قىلىپ كاۋاپدانغا قويۇپ، ئۈستىگە سوققان لازا، تۇز، سوققان زىرە سېپىپ ئۆرۈمەي قاقلاپ پىشۇرۇلىدۇ. 

كاۋاپ پىشىپ، دورا - دەرمەكلەر سىڭىشىپ بولغاندا ئۆرۈپ، ئازراقلا قاقلاپ ئالساق بولىدۇ. 

##### پوشكال
پوشكال 

ئاق ئۇن بىر كىلوگرام، خېمىرتۇرۇچ 15 گرام، تۇخۇم تۆت دانە، ياغ ئىككى يېرىم كىلوگرام (خورايدىغىنى 105 گرام)، سۇ 175 گرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا. 

1. تۇخۇمنى داسقا چېقىپ، تۇز قۇيۇپ ئارىلاشتۇرۇپ، ئۇن، خېمىرتۇرۇچ سېلىپ يۇمشاق خېمىر يۇغۇرۇپ، ئىسسىق جايغا قويۇپ بولدۇرۇلىدۇ. ئاندىن 20 گراملىقتىن زوۋۇلا ئۈزۈپ، پوزا بىلەن نېپىز يېيىپ، ئوتتۇرىسىغا پىچاق بىلەن چاپراس ئەن سېلىپ تەييارلىنىدۇ. 

2. قازانغا ياغ قۇيۇپ داغلاپ، تەييارلانغان پوشكالنى سېلىپ سارغايتىپ پىشۇرۇلىدۇ. 

##### پىچاق نان
پىچاق نان 

ئۇن ئىككى يېرىم كىلوگرام، سۇ بىر يېرىم كىلوگرام، خېمىر تۇرۇچ 70 گرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا. 

1. بىر كىلوگرام، ئۇنغا خېمىرتۇرۇچ سېلىپ يۇغۇرۇپ، يېتىلدۈرگەندىن كېيىن يەنە ئۇن، سۇ قويۇپ چەيلەپ يوغىنىتىپ، ياشلاپ، يېتىلدۈرۈپ، يەنە يۇقىرىقىدەك ياشلاپ ئۈزۈپ ئىشلەپ، 175 ـ140 گرام چوڭلۇقتا زوۋۇلا ئۈزۈپ 15 ـ10 مىنۇت تىندۇرۇلىدۇ. 

2. تىنغان زوۋۇلىلارنى بازار نېنىدىن قېلىنراق قىلىپ ئېچىپ، يۈزىگە چەككۈچ چېكىپ، تونۇرغا ئۇدۇللۇق يېقىپ، ئۇدۇللۇق قومۇرۇپ ئېلىنىدۇ. 

##### پىلتە لەڭمەن
پىلتە لەڭمەن 

خۇرۇچى:ئۇن بىر كىلوگرام، سامساق بىر باش، گۆش 175 گرام، ئاچچىقسۇ مۇۋاپىق، سۇ يېغى 105 گرام، زەنجىۋىل سۈيى ئازراق، جاڭدۇ 140 گرام، كاۋاۋىچىن سۇيى ئازراق، كۆك لازا ئىككى شوخ، سۇڭپىياز بىر تال، پەمىدۇر ئىككى تال، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا. 

1. يۇقىرىدا ئېيتقىنىمىزدەك، پەسىلگە قاراپ ئۇنغا تۇز ۋە سۇ قۇيۇپ خېمىر يۇغۇرۇپ، پورەك چىققىچە ئىشلەپ، 15 مىنۇت تىندۇرغاندىن كېيىن 35 گرام چوڭلۇقتا زوۋۇلا ئۈزۈپ، زوۋۇلنى ياغلاپ تۇرۇپ بىگىز قولدەك توملۇقتا ئۇزۇنچاق پىلتە قىلىمىز. پىلتىلەرنى دەستىلەپ تىزغاندا، ھەر قەۋىتىنىڭ ئۈستىنى ياغلاپ تۇرۇش كېرەك. پىلتىلەرنى تەييار بولغاندا يەنە 15 - 10 مىنۇت تىندۇرغان ياخشى. 

2. تىنغان پىلتىنى بىر - بىرىدىن ئېلىپ ئاشتاختىدا ئىككى ئالىقان بىلەن دومىلىتىپ تەكشىلىۋېلىپ، ئاندىن ئىككى بېشىدىن تۇتۇپ سوزۇپ ئاشتاختا ئۈستىگە قاتار - قاتار تىزىلىدۇ. ئاندىن ئىككى ئۇچىدىن تۇتۇپ ئىككى بىلىكىمىزنى كېرىپ ئاستا ۋە دادىللىق بىلەن سوزۇپ، ئوتتۇرىسىنى ئاش تاختىغا بوش - بوش ئۇرۇپ، بىر غۇلاچ بولغاندا قاتلاپ يەنە سوزۇلىدۇ. ئىنچىكە سوزۇلغاندا، بىر ئالىقىنىمىزغا يىغىلغان پىلتە بېشىنى ئۈزۈۋېتىپ، ئىنچىكە سوزۇلغان خېمىرنى قايناۋاتقان قازانغا سېلىپ بەش مىنۇت قاينىتىلىدۇ. ئاش پىشقاندىن كېيىن سوزۇپ ئېلىپ، سوغۇق سۇدا چايقاپ، ئاندىن يا ئىسسىتىپ ياكى شۇ پېتىچە چىنىلەرگە ئېلىپ ئۈستىگە تەييارلانغان سەينى سالساق بولىدۇ. 

ئېتىش ئۇسۇلى: 1. گۆش نېپىز، ئۇزۇنچاق توغرىلىدۇ. كۆك لازىنى پاكىز يۇيۇپ، ئىچىدىكى ئۇرۇق ۋە تومۇرلىرىنى ئېلىۋېتىپ، جاڭدۇ بىلەن ئىككىسى توغرالغان گۆشچىلىك چوڭلۇقتا توغرىلىدۇ. پەمىدۇر، سامساقلارنى ئۇششاق، سۇڭپىيازنى ئۇزۇن، ئىنچىكە توغراپ زەنجىۋىل، كاۋاۋىچىنلارنى سۇغا چىلاپ تەمى چىقىرىلىدۇ. 

پىلتە لەڭمەننىڭ قورۇمىسىنى قورۇش ئۇسۇلى: 

قازانغا ياغ قۇيۇپ، ياغ قىزىغاندا گۆشنى سېلىپ قورۇپ، قىزارتىپ، سۇڭپىيازنى سېلىپ سارغايتىپ، ئاندىن پەمىدۇر ئېزىلگۈدەك قورۇلىدۇ. جاڭدۇنى سېلىپ 80 پىرسەنت پىشقاندا، تۇز، زەنجىۋىل سۈيى، كاۋاۋىچىن سۈيىنى قۇيۇپ، كۆك لازا، سامساقلارنى سېلىپ ئارىلاشتۇرۇپ قورۇپ، ئاندىن ئازراق قايناق سۇ قۇيۇپ تۇز ۋە دورا - دەرمەك تەمىنى تەڭشەپ، سەينى تەييارلانغان ئاش ئۈستىگە ئالساق بولىدۇ. ياز كۈنلىرى يۇقىرىقىدەك كۆكتاتلار بىلەن قورۇلىدۇ. 

قىش كۈنلىرى گۆش ۋە يېسىۋىلەك (بەسەي)، تۇرۇپ قاتارلىق ئاساسلىق كۆكتاتلار بىلەن قۇرۇتۇلغان پەمىدۇر ۋە قىزىلمۇچلارنى قوشۇمچە قىلىپ قورۇسا بولىدۇ. باشقا ئىختىيار قىلغان كۆكتاتلاردىن قورۇسىمۇ بولىدۇ. 

پىلتە لەڭمەننى ئائىلىلەردە ئەتكەندە خېمىرنى ئالىقاندا ئېشىپ، ئۇنىڭدىن كېيىن سوزۇپ ئېتىدۇ. 

##### پىننە پۆرىسى
پىننە پۆرىسى 

پىننە قۇلىقى 250 گرام، قارىمۇچ ئازراق، ئاق ئۇن 500 گرام، ئەبجەش ياغ 70 گرام، سېمىز گۆش ياكى ياغ 140 گرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، خېمىرتۇرۇچ ئازراق 

1. پىننىنىڭ قۇلاقلىرىنى تاللاپ پاكىز يۇغاندىن كېيىن، ئۇششاق توغراپ ئۇنىڭغا ئۇششاق توغرالغان گۆش ياكى ياغ، سوققان قارىمۇچ، تۇز ئارىلاشتۇرۇپ قىيما تەييارلىنىدۇ. 

2. خېمىرنى قىزىلبۇغداش پۆرسىنىڭكىدەك قىلىپ تەييارلاپ، پۆرە تۈگۈپ، تاۋىغا ئەبجەش ياغ سېلىپ، ھەر ئىككى تەرىپىنى سارغايتىپ پىشۇرۇلىدۇ. 

##### پىننە چۆچۈرىسى
پىننە چۆچۈرىسى 

پىننىنىڭ قۇلىقى 250 گرام، قارىمۇچ ئازراق، ئاق ئۇن 500 گرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، سېمىز گۆش ياكى ياغ 140 گرام. 

1. پىننىنىڭ قولاقلىرىنى پاكىز يۇيۇپ، ئۇششاق توغرىغاندىن كېيىن، ئۇنىڭغا ئۇششاق توغرالغان گۆش ياكى ياغ، تۇز، سوققان قارىمۇچ ئارىلاشتۇرۇپ، پىننە قىيمىسى تەييارلىنىدۇ. 

2. چۆچۈرىنى تەييارلاش ۋە پىشۇرۇش يۇقىرىقى چۆچۈرلەرىنىڭكىگە ئوخشاش بولىدۇ. 

##### پىيازلىق زاغرا نان
پىيازلىق زاغرا نان 

سېرىق قوناق ئۇنى بەش كىلوگرام، سۇ ئىككى يېرىم كىلوگرام، تۇز مۇۋاپىق، پىياز ئىككى كىلوگرام. 

1. قوناق ئۇنغا تۇز قۇيۇپ، قىزىق سۇدا خېمىر يۇغۇرۇپ، خېمىر سوۋۇغاندا، ئۇنىڭغا ئۇششاق نېپىز توغرالغان پىياز ئارىلاشتۇرۇپ يېرىم سائەت تىندۇرۇلىدۇ. ئۇنىڭدىن كېيىن 175 گرام چوڭلۇقتا زوۋۇلا ئۈزۈپ قوناق ئۇنىدا قۇرغۇنلاپ ئىككى سانتىمېتىر قېلىنلىقتا دۈگىلەك نان ياساپ، يۈزىگە پىياز سۈرتۈپ تەييارلىنىدۇ. 

2. تەييارلانغان ناننى قىزىغان تونۇرغا يېقىپ جۆۋەندە نانغا ئوخشاش پىشۇرىمىز. پىشۇرۇش ۋاقتى ئۇزۇنراق بولىدۇ. 

##### پۇرچاق ئاش
پۇرچاق ئاش 

ئۇن بىر كىلوگرام، كەرەپشە (چىڭسەي) 140 گرام، گۆش 70 گرام، يىسىۋىلەك (بەسەي) 70 گرام، پۇرچاق 70 گرام، تۇز مۇۋاپىق، ئاچچىقسۇ 70 گرام، كاۋاۋىچىن ئازراق، پىننە ئازراق، تۇخۇم ئىككى دانە، پەمىدۇر ئىككى تال، سۇڭپىياز بىر تال. 

1. ئۇنغا تۇخۇمنى چېقىپ، تۇز قۇيۇپ، قاتتىق خېمىر يوغۇرۇپ، ئاز ۋاقىت تىندۇرغاندىن كېيىن چىغدەك ئىنچىكە كېسىپ تەييارلىنىدۇ. پۇرچاقنى سۇدا يۇمشىتىلىدۇ، گۆشنى قوناقتەك پەمىدۇرنى ئۇششاق توغرىلىدۇ. سۇڭپىيازنى ئات تۇۋىقى، يىسىۋىلەك تىرناقتەك، كەرەپشە قىسقا توغرىلىدۇ. 

2. قازانغا ياغ قۇيۇپ ئالتىنچى، يەتتىنچى دەرىجە ئوت قىزىغاندا گۆشنى سېلىپ قورۇپ، كەينىدىن سۇڭپىيازنى سېلىپ سارغايتىپ، كەرەپشە، يىسىۋىلەك، تۇز، ياغقا چىلىغان كاۋاۋىچىن، پەمىدۇرنى سېلىپ قورۇپ، قايناق سۇ قۇيۇپ ياخشى يۇمشىتىلغان پۇرچاقنى سېلىپ، خۇرۇچلار پىشقىچە قاينىتىپ، كېسىپ تەييارلانغان خېمىرنى سېلىپ، ئاش پىشقاندا ئاچچىقسۇ، پىننىنى ئۇۋاپ سېلىپ، قاچىلارغا ئۇسۇپ داستىخانغا كەلتۈرۈلىدۇ 

##### پۈتۈن تۆگە كاۋىپى
پۈتۈن تۆگە كاۋىپى 

ئىككى يىللىق تۆگە بوتىلىقى بىر دانە، سۇڭپىياز تۆت تال، كراخمال 500 گرام، كاۋاۋىچىن 70 گرام، تۇز مۇۋاپىق، قەلەمپۇر 70 گرام، سوققان زىرە 70 گرام، ئاقمۇچ ئازراق، زەرچىۋە ئازراق، گۆش يۇمشىتىش پاراشوكى 70 گرام، تۇخۇم 10 دانە 

1. ئىككى يىللىق تۆگە بوتىلىقىنى ئۆلتۈرۈپ، تېرىسىنى سويۇپ، پاكىز تازىلاپ، سوغۇق سۇ بىلەن يۇيۇپ، ئالدى قول ۋە ئارقا پۇت قىسمىغا بىر نەچچە يەرگە تۆمۈر زىخچە سانجىپ، تەم كىرەلەيدىغان ھالغا كەلتۈرۈلىدۇ. 

2. سۇڭپىياز، كاۋاۋىچىن، قەلەمپۇرنى داكىغا ئوراپ قازانغا سېلىپ، بىر سائەت قاينىتىپ، ئۇنىڭغا گۆش يۇمشىتىش پاراشوكى، تۇز سېلىپ تەڭشەلگەن سۇ تەييارلاپ، چوڭ سۇ ئىدىشىغا قۇيۇپ سوۋۇتۇپ، بوتىلاقنى ئىككى سائەت چىلاپ تەم كىرگۈزۈپ، ئۈچ مېتىرلىق تۆمۈر زىخقا ئۆتكۈزۈلىدۇ. 

3. تۇخۇمنى چېقىپ، كراخمال، زەرچىۋە، تۇز، ئاقمۇچ، زىرە، سوققان لازا سېلىپ سۇيۇق ئۇماچ تەييارلاپ، چىلانغان بوتىلاقنىڭ بەدىنىگە سۈركەپ شامالدىتىپ، يېرىم سائەتتىن كېيىن يەنە بىرقېتىم سۈركەپ شامالدىتىپ تەييارلىنىدۇ. 

4. ئېگىزلىكى سەككىز مېتىر، دىئامېتىرى 10 مېتىر كېلىدىغان دۇنيادىكى ئەڭ چوڭ تونۇرنى (بۇنداق دۇنيادىكى ئەڭ چوڭ تونۇر ھازىر تۇرپاندا كۆرگەزمىگە قويۇلماقتا) قىزىتىپ، ھاۋىسىنى تەڭشەپ، تەييارلانغان بوتىلاقنى تونۇرغا تىكلەپ، تۆت سائەت دۈملەپ پىشۇرۇلىدۇ. 

5. پىشقان بوتىلاقنى مەخسۇس تاماق ھارۋىسىغا تۇرغۇزۇپ زىياپەتخانىغا كەلتۈرۈپ پۈتۈن خېرىدارلارغا كۆرسەتكەندىن كېيىن، چوڭ - چوڭ سەرەڭگە قېپىدەك چوڭلۇقتا توغراپ، تەخسىگە ئېلىپ، ھەربىر جوزىغا بىر تەخسىدىن تارقىتىىدۇ (بۇ كاۋاپنى بېشى بىلەن بىللە كاۋاپ قىلىپ، بېشىنى بوتىلاقنىڭ تېنىگە ئورۇنلاشتۇرۇپ، بوينىغا قىزىل رەخت چىگىپ، ئاغزىغا كۆك سەي چىشلىتىپ، لازا، تۇز، زىرە، ئاقمۇچلارنى كىچىك تەخسىگە ئېلىپ ئايرىم كەلتۈرۈلىدۇ. 

##### پۈتۈن قوي زىخ كاۋىپى
پۈتۈن قوي زىخ كاۋىپى 

بىر ياشلىق پاقلان ئالتە دانە، ئاق ئۇن 500 گرام، تۇخۇم 20 دانە، سوققان قارىمۇچ 70 گرام، كراخمال 200 گرام، زىرە 70 گرام، تۇز مۇۋاپىق، گۆش يۇمشىتىش پاراشوكى، زەرچىۋە 70 گرام 

1. قوينى ئۆلتۈرۈپ، تېرىسىنى سويۇپ، باش ۋە پاچىقىنى كېسىپ تاشلاپ، قورسىقىنى كىچىكرەك يېرىپ، ئىچكى ئەزالىرىنى ئېلىۋېتىپ، ئىچىنى ئىسسىق سۇ بىلەن يۇيۇپ ئالتە قوينى ئىككى سائەت تۇزى بار سۇغا چىلاپ، ئۇنىڭدىن كېيىن ئۇزۇنلۇقى يەتتە مېتىر كېلىدىغان تۆمۇر شوتىغا توغرىسىغا قاتار قىلىپ شوتىنىڭ ھەربىر ئارىلىقىغا بىردىن قوينى ئۆتكۈزۈپ تەييارلىنىدۇ. 

2. توخۇمنى چېقىپ سېرىقىنى ئارىلاشتۇرۇپ ئۇنىڭغا تۇز، زەرچىۋە، زىرە، قارىمۇچ، ئاق ئۇننى سېلىپ تەكشى ئارىلاشتۇرۇپ، قويۇق تۇخۇم شىرىسى ياساپ، ئۇنى قوينىڭ بەدىنىگە سۈرتۈپ، 10 مىنۇت شامالدىتىپ، ئىككىنچى قېتىم يەنە سۈرتۈپ تەييارلىنىدۇ. 

3. ئېگىزلىكى سەككىز مېتىر، دىئامېتىرى 10 مېتىر كېلىدىغان دۇنيادىكى ئەڭ چوڭ تونۇرنى قىزىتىپ (بۇنداق چوڭ تونۇر تۇرپاندا كۆرگەزمە قىلىنماقتا) ھاۋىسىنى تەڭشەپ، چوڭ زىخقا ئۆتكۈزۈپ تەييارلانغان قويلارنى تونۇرغا تىكلەپ تۇرغۇزۇپ، ئىككى سائەت خۇيلاپ پىشۇرۇلىدۇ. مۇشۇ ئۇسۇلدا 10 قوي پىشۇرغىلى بولىدۇ. قالغان ئۇسۇللار تونۇر كاۋاپىنى پىشۇرۇش ئۇسۇلىغا ئوخشايدۇ. 

پىشقان كاۋاپنى زىياپەت زالىدا خېرىدارلارغا كۆرسەتكەندىن كېيىن، 70-105 گرام چوڭلۇقتا پارچىلاپ داستىخانغا كەلتۈرۈلىدۇ. تۇز، ئاقمۇچ ئايرىم كەلتۈرۈلىدۇ. 

##### پېتىر مانتا
پېتىر مانتا 

ئاق ئۇن 500 گرام، قارىمۇچ مۇۋاپىق مىقداردا، لوق قوي گۆشى بىر كىلوگرام، ئىلمان سۇ 250 گرام، پىياز بىر كىلوگرام، تۇز (سۇيۇق) مۇۋاپىق مىقداردا. 

1. قوينىڭ لوق گۆشىنى قوناقتەك ئۇششاق توغراپ، ئىلمان سۇ قۇيۇپ، سۇيۇلدۇرۇپ (سۇنىڭ نىسبىتى 1/3 بولسا مۇۋاپىق)، ئاندىن نېپىز يالپاقلاپ، پىياز، تۇز، سوقۇلغان قارىمۇچنى سېلىپ ئارىلاشتۇرۇپ قىيما تەييارلىنىدۇ. 

2. چىڭ، پېتىر خېمىر يۇغۇرۇپ، ياخشى ئىشلەپ، 40 دانە زوۋۇلىنى ئۈزۈپ، چۆرىسى بەك نېپىز، ئوتتۇرىسى سەل قېلىنراق جىلىت ئېچىپ، قىيما سېلىپ تۈگۈپ، جىمبىلنى ياغلاپ، مانتىنى تىزىپ قاسقانغا قويۇپ، تېز ئوتتا پىشۇرۇلىدۇ. پاقلان گۆشى بولسا 15 مىنۇتتا، چوڭراق قوينىڭ گۆشى بولسا 20 - 15 مىنۇتتا پىشىدۇ. ئەگەر يۇقىرى بېسىملىق قازا ن (گاۋياگو)غا سېلىنسا، 5 - 6 مىنۇتتا پىشىدۇ. مانتىنى قاسقاندا ئۇزاق تۇرغۇزسا بولمايدۇ. 

پىشقان مانتا لېگەن ياكى نانغا ئېلىنىپ، داستىخانغا كەلتۈرۈلىدۇ. ھەربىر كىشىگە تەخسە بېرىلىدۇ

##### پېتىر نان
پېتىر نان 

ئاق ئۇن ئىككى يېرىم كىلوگرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، پىياز بىر كىلوگرام، كاۋاۋىچىن ئازراق، خېمىرتۇرۇچ مۇۋاپىق، سۇ بىر يېرىم كىلوگرام، قايماق 70 گرام. 

1. پىيازنى ئۇششاق چاناپ، كاۋاۋىچىن بىلەن بىللە سۇغا سېلىپ، قاينىتىپ تەمى چىققاندىن كېيىن پىياز، كاۋاۋىچىننى سۈزۈۋېتىپ، سۇيى سوۋۇتۇلىدۇ. 

2. سوۋۇتۇلغان سۇغا خېمىرتۇرۇچنى سېلىپ، خېمىر يۇغۇرۇپ 280 گراملىقتىن زوۋۇلا ئۈزىمىز. ئاندىن ئۇلارنى گىرۋىكى قېلىنراق، ئوتتۇرىسى نېپىزرەك نان ياساپ، يۈزىگە چەككۈچ ئۇرۇپ تەييارلىنىدۇ. 

3. قىزىتىلغان تونۇرنىڭ چوغلىرىنى ئوتتۇرىغا يىغىپ ئۈستىنى كۆمۈپ، تونۇرغا تۇز ئۇرۇپ ھاۋىسىنى پەس تەڭشەيمىز. ئۇششاق توغرالغان پىياز بىلەن قايماقنى ئارىلاشتۇرۇپ، ناننىڭ يۈزىگە نېپىز سۈرتۈپ، تونۇرغا يېقىپ پىشۇرۇلىدۇ. نان نېپىز بولغاچقا، ئاسان پىشىدۇ. 

##### پەرمۇدە
پەرمۇدە 

ئالىي ئاق ئۇن ئىككى كىلوگرام، سۇ بىر 750 گرام، قوي گۆشى ئىككى كىلوگرام، زىرە ئازراق، پىياز بىر كىلوگرام، تۇز مۇۋاپىق، تۇخۇم ئىككى دانە، قارىمۇچ ئازراق، ئېرىتكەن ياغ 35 گرام، ئاچچىقسۇ ئازراق، شولتا ئازراق، خېمىرتۇرۇچ ئازراق. 

1. سېمىز لوق گۆشنى قوناقتەك چوڭلۇقتا توغراپ، ئۇنىڭغا بىر دانە تۇخۇم چېقىپ، سوققان قارىمۇچ، زىرە، تۇز سېلىپ، ئازراق سۇ قۇيۇپ ئارىلاشتۇرغاندىن كېيىن، ئۇششاق چانالغان پىيازنى قوشۇپ قىيما تەييارلىنىدۇ. 

2. ئۇنغا بىر دانە تۇخۇم چېقىپ، خېمىرتۇرۇچ، تۇز سېلىپ خېمىر يۇغۇرۇپ، ياخشى ئىشلىنىدۇ. خېمىرنى ئازراق تىندۇرغاندىن كېيىن 80 دانە زوۋۇلا ئۈزۈپ تاۋلاپ، پوزىدا ئالىقاندەك چوڭلۇقتا نېپىز جىلتا ئېچىپ تەييارلىنىدۇ. 

3. جىلتنى سول ئالىقىنىمىزغا قويۇپ، ئىچىگە قىيما سېلىپ مانتا شەكلىدە تۈگىمىز. ئاندىن ئوڭ قولنىڭ چوڭ بارمىقى بىلەن خېمىرنىڭ تۈگۈلگەن تەرىپىدىن بېسىپ، سول قولىنى موشتۇمنى تۈگكەن ھالەتكە كەلتۈرۈپ، پەرمۇدىنى سىقىمىز. ئاستىدىكى ئۈچ قولنىڭ ئارىلىقىدىن خۇددى تۆگىنىڭ لوكىسىدەك خېمىر ئۆسۈپ چىقىدۇ. 

4. قىزىتىلغان تونۇرنىڭ ھاۋىسىنى تەڭشەپ، تۈگۈلگەن پەرمۇدىلەرنى ئازراق ئاچچىقسۇ، ئېرىتىلگەن شولتا سۈيىگە تەگكۈزۈپ، تونۇرغا يېقىپ، يۈزىگە سۇ ئۇرۇپ، تونۇرنىڭ ئاغزىنى چىڭ ئېتىپ، 20 - 15 مىنۇت ئەتراپىدا خۇيلىنىدۇ. خېمىرنىڭ يۈزى قۇرۇغاندا، خۇينى ئېچىپ، داپخاننى ئېچىپ، 20 مىنۇت ئەتراپىدا قاقلاپ، پەرمۇدە ئالتۇن سېرىق رەڭگە كىرگەندە يۈزىگە قۇيرۇق ماي سۈرتۈپ، سويۇپ ئېلىنىدۇ (يۈزىگە تۇخۇم سۈركەپ خۇيلىسىمۇ بولىدۇ). 

##### تاتلىق پولو
تاتلىق پولو 

خۇرۇچى 

گۈرۈچ بىر كلوگرام،پىياز 70گرام،ئەبجەش ياغ ئىككى يېرىم كلوگرام،قىزىل سەۋزە500گرام،كىشمىش ئۈزۈم140گرام،تۇز مۇۋاپىق مىقداردا. 

ئېتىش ئۇسۇلى 

1.سەۋزىنى ئىنچىكە قەلەمچە قىلىپ ،پىياز يالپاق توغرىلىدۇ.ئۈزۈمنى پاكىز ئادالاپ،ئىسسق سۇ بىلەن يۇيۇپ ،ئىلمان سۇغا چىلىنىدۇ.گۈرۈچنى پاكىز تازىلاپ ،ئىسسىق سۇغا تۇز قۇيۇپ ،3-4قېتىم يۇيۇپ كىيىن ئىلمان سۇغا چىلىنىدۇ 

2.ياغنى داغلاپ ،پىيازنى سېلىپ قورۇپ ،ئۈستىدىن سەۋزىنى سېلىپ 2-3مىنۇت قورۇغاندىن كىيىن ،قازانغا تۇز ۋە سۇ قۇيۇپ قاينىتىپ ،ئۇنىڭغا كىشمىش ئۈزۈمنى سېلىپ سەۋزە بىلەن بىللە قاينىتىلىدۇ.سەۋزە پىشقاندىن كىيىن ،ئوتنى پەسلىتىپ ،قازاننىڭ قاينىشىنى توختىتىپ ،گۈرۈچنى تەكشى سېلىپ بولۇپ،گۈرۈچ چىلاشقۇدەك سۇ قۇيۇپ >ئادەتتە گۈرۈچنىڭ يۈزىدىن 0.5-1سانتىمىتىر كۆتۈرۈلۈپ تۇرسا مۇۋاپىق زىغىر يېغى پەس ئوتتائۇزاق داغلىنىدۇ ۋەنزە)بابىغا قاراڭ. گۆشنى پىشۇرۇپ يالپاقلاپ توغراپ قويۇلىدۇ. شورپا قايناپ تۇرىدۇ. 

2. ئىككى دانە تۇخۇمدا نېپىز پوشكال ياساپ، ئىنچىكە توغرىلىدۇ. قايناۋاتقان شورپىغا قوناقتەك چوڭلۇقتا توغرالغان دۈمبە ياغ، ئۇششاق توغرالغان سۇڭپىياز، سامساق، چوڭ - چوڭ توغرالغان پالەك، تۇز، سوققان كاۋاۋىچىن، ئازراق جاڭيۇ، ئاچچىقسۇ قۇيۇپ تەمىنى تەڭشەپ، خۇرۇچلۇق پىششىق شورپا تەييار لىنىدۇ. 

3. سېرىق لەڭمەننى ئىسىتىپ، چوڭقۇر تەخسىگە ياكى چىنىگە ئېلىپ، توغرالغان گۆشتىن بىر نەچچە ياپىلاق سېلىپ، ئۇنىڭ ئۈستىگە ئىنچىكە توغرالغان تۇخۇم پوشكىلىدىن ئازراق سېلىپ، تەييارلانغان خۇرۇچلۇق پىششىق شورپىدىن قۇيۇپ، سوققان قارىمۇچ سېپىپ تەييارلىنىدۇ. تۇخۇمنى قايناۋاتقان شورپىغا چېقىپ پۈتۈن پىشۇرۇپ ئېلىپ، ھەربىر قاچا ئاشقا بىردىن تۇخۇم سالسا تېخىمۇ ياخشى بولىدۇ. 

##### كۈنجۈتلۈك نان
كۈنجۈتلۈك نان 

ئۇن بەش كىلوگرام، پىياز 500 گرام، سۇ ئىككى يېرىم كىلوگرام، سىيادان 70 گرام، خېمىرتۇرۇچ 175 گرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، كۈنجۈت 70 گرام. 

1. ئۇنغا خېمىرتۇرۇچ سېلىپ بوشراق خېمىر يۇغۇرۇپ، خېمىر بولغاندا ئىشلەپ، 200 گرام چوڭلۇقتا زوۋۇلا ئۈزۈپ تاۋلاپ، 20 - 15 مىنۇت تىندۇرۇپ، گىرۋىكىنى قېلىنراق، ئوتتۇرىسىنى نېپىزرەك قىلىپ كەڭرەك نان ياساپ، ئوتتۇرىسىغا چەككۈچ چېكىپ تەييارلىنىدۇ. 

2. تونۇرنىڭ ھاۋىسىنى تەڭشەپ، ناننىڭ يۈزىگە كۈنجۈت، سىيادان، ئۇششاق پىياز ئارىلاشمىسىنى تەكشى سۈركەپ، ناننىڭ كەينىگە تۇز ئۇرۇپ، تونۇرغا ئۇدۇللۇق يېقىپ، ئۇدۇللۇق قومۇرۇپ ئېلىنىدۇ. 

##### كەسكەن لەڭمەن
كەسكەن لەڭمەن 

كەسكەن لەڭمەن خۇرۇچى : ئاق ئۇن بىر كىلوگرام، كەرەپشە ئىككى تال، گۆش 175 گرام، پەمىدۇر ئىككى باش، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، ئاچچىسقۇ ئازراق، سۈ يېغى 70 گرام، سامساق بىر باش، جاڭدۇ 140 گرام، زەنجىۋىل سۈيى ئازراق، كۆك لازا ئىككى شوخ، كاۋاۋىچىن سۈيى ئازراق، سۇڭپىياز بىر تال. 

ئېتىش ئۇسۇلى : 

1. كەسمە لەڭمەن خېمىرىنىڭ تۇزى ئۆتكۈزۈپرەك يۇغۇرۇلىدۇ ۋە ماشىنىدا كېسىلىدۇ. قولدا يۇغۇرۇپ ئەتكەندە، خېمىرنى چىڭ قىلىپ يۇغۇرۇپ، 15 مىنۇت تىندۇرغاندىن كېيىن ئۇنى تەكشى يېيىپ نېپىزلىتىپ، يېرىم سانتىمېتىر كەڭلىكتە كېسىپ، قايناۋاتقان قازانغا سېلىپ بەش مىنۇت قاينىتىپ ئېلىپ، سوغۇق سۇدا چايقىلىدۇ. 

2. بۇ ئاشنىڭ قورۇمىسى پىلتە لەڭمەننىڭكىدەك ئوخشاش قورۇلىدۇ. لېكىن قورۇمىنىڭ سۈيى كۆپرەك بولسا ياخشى. 

##### كەسمە چۆپ
كەسمە چۆپ 

گومەن ئىككى بولاق (بىر كىلوگرام)، پەمىدۇر ئىككى تال، قوي گۆشى 500 گرام، تۇرۇپ ياكى چامغۇر ئىككى باش، لازا بىر شوخ، ياغ 70 گرام، يۇمغاقسۈت ئازراق، سۇڭپىياز بىر تال، زەنجىۋىل ياكى سۈيى مۇۋاپىق، سامساق بىر باش، تېتىتقۇ بىر چىمدىم. 

1. گۆش ۋە سۇڭپىيازنى ئىنچىكە، ئۇزۇنچاق، پەمىدۇرنى ئۇششاق، تۇرۇپ ياكى چامغۇر ئىنچىكە قەلەمچە قىلىپ توغرىلىدۇ. سامساق ئۇششاق چانىلىدۇ، ئاش كۆكى، لازىلارنى ئۇششاق توغرىلىدۇ. 

2. قازانغا ياغ قۇيۇپ قىزىغاندا گۆشنى سېلىپ قورۇپ، گۆش قىزارغاندا سۇڭپىيازنى سېلىپ سارغايتىپ، لازا، تۇز، زەنجىۋىل سۈيى قايناق سۇ قۇيۇپ، توغرالغان پەمىدۇر، چامغۇر ياكى تۇرۇپنى سېلىپ پىشۇرۇپ شورپا تەييارلىنىدۇ. شورپىسىنىڭ تۇزىنى كەمرەك قىلىپ تەڭشەش لازىم. چۈنكى گومەن سېلىنغاندا تەڭشىلىپ كېتىدۇ. 

3. باشقا قازانغا قايناق سۇ قۇيۇپ، گومەننى سېلىپ 5～3 مىنۇت قاينىتىپ، پىشۇرۇپ سۈزۈپ ئېلىپ سوغۇق سۇ بىلەن چايقاپ شورپىغا سېلىپ، قايناپ چىققاندا سامساق ۋە يۇمغاقسۈتنى سېلىپ قازاننى چۈشۈرۈپ، ئۈچ مىنۇت تىندۇرغاندىن كېيىن ئاشنى قاچىلارغا ئۇسۇلىدۇ. 

##### گىردە نان
گىردە نان 

ئاق ئۇن تۆت كىلوگرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، سۇ ئىككى كىلوگرام، خېمىر تۇرۇچ 70 گرام، كۈنجۈت 70 گرام، ئۈزۈم شىرنىسى 35 گرام. 

1. ئۇنغا خېمىرتۇرۇچ سېلىپ، تۇز، سۇ قۇيۇپ، چىڭ يۇغۇرۇپ، ئۇزۇنراق ئىشلەپ باستۇرۇپ قويىمىز. خېمىر كۆپكەندىن كېيىن 200 گراملىقتىن زوۋۇلا ئۈزۈپ تاۋلاپ، گىرۋىكىنى يۇمىلاق، ئوتتۇرىسىنى ئويمان قىلىپ گىردە ياساپ، ئاش تاختىغا ئوڭدىسىغا تىزىپ، سۇ ئۇرۇپ، كۈنجۈت سېپىپ ئىككىسىنىڭ يۈزىنى بىر جۈپلەپ، داستىخان بىلەن يېپىپ قو يۇلىدۇ. 

2. قىزىتقان تونۇرنىڭ (قىزىتىش ئۈچۈن يۇلغۇن بولسا ناھايىتى ياخشى) ئوتىنى كۆمۈپ، داپخاننى ئېتىپ، تونۇرغا سۇ، تۇز ئۇرۇپ ھاۋىسىنى پەس تەڭشەپ، ناننى يېقىپ بولۇپ يۈزىگە سۇ سېپىپ، تونۇرنىڭ ئاغزىنى يېپىپ 25 - 20 مىنۇتقىچە خۇيلىنىدۇ. خۇي يەتكەن - يەتمىگەنلىكىنى بىلىش ئۈچۈن، قولىمىزنى ناننىڭ يۈزىگە تەككۈزگەندە قولىمىزغا چاپلاشمىسا، خۇي يەتكەن بولىدۇ. 

3. خۇي يەتكەندە تونۇرنىڭ ئاغزىنى ئېچىپ، ئۈزۈم شىرنىسىغا تەڭ باراۋەر نىسبەتتە سۇ قوشۇپ، ناننىڭ يۈزىگە سۇس چېچىپ بولۇپ داپخاننى ئېچىپ، ئوتنى يالىلدىتىپ پىشۇرىمىز. ناننىڭ يۈزىنى بەكمۇ قىزارتىۋەتمەسلىك كېرەك. 

##### گۆش پۆرىسى
گۆش پۆرىسى 

ئاق ئۇن بىركىلوگرام، ئەبجەش ياغ (ئېرىتىلگەن قوي يېغى) 70 گرام، گۆش بىر كىلوگرام، تۇخۇم بىر دانە، سۇ 500 گرام، پىياز 500 گرام، قارىمۇچ ئازراق، زىرە ئازراق، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، خېمىرتۇرۇچ مۇۋاپىق 

1. گۆش، پىيازلارنى ئۇششاق توغراپ، سوققان زىرە، تۇز، قارىمۇچ بىلەن ئارىلاشتۇرۇپ قىيما تەييارلىنىدۇ. 

2. ئۇنغا تۇخۇمنى چېقىپ، تۇز قۇيۇپ، خېمىرتۇرۇچلۇق خېمىر يۇغۇرۇپ، تۇخۇم پۆرىسىدەك تۈگۈپ تەييارلىنىدۇ. پۆرىنىڭ خېمىرى نېپىز بولۇشى، ئىچىدىكى قىيمىلىرى كۆرۈنۈپ تۇرۇشى لازىم. 

3. پىشۇرۇلۇشى تۇخۇم پۆرىسىنى پىشۇرۇشقا ئوخشايدۇ. 

##### گۆشگىردە
گۆشگىردە 

ئۇن ئىككى كىلوگرام، پىياز بىر كىلوگرام، گۆش ئىككى كىلوگرام، قارىمۇچ مۇۋاپىق، دۈمبە ياغ 175 گرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، سۇ بىر 750 گرام. 

1. گۆشگىردىنىڭ خېمىرىنى قاتتىق، تۇزلۇقراق پېتىر خېمىر قىلىپ يۇغۇرۇپ، ياخشى ئىشلەپ، خېمىرنى يېرىم بولدۇرغاندىن كېيىن، بىر سەرلىكتىن زوۋۇلا ئۈزۈپ تاۋلاپ، 20 ـ 15 مىنۇت تىندۇرغاندىن كېيىن، ھەربىر زوۋۇلىنى جىلتا ئېچىلىدۇ. 

2. قوي ياكى كالا گۆشىنى نېپىز ۋە قوناقتەك چوڭلۇقتا توغراپ، ئازراق سۇ يېدۈرگەندىن كېيىن ئۇنىڭغا نېپىز يالپاقلانغان پىياز، تۇز، قارىمۇچ سېلىپ ئارىلاشتۇرۇپ قىيما قىلىنىدۇ. دۈمبە ياغنى يالپاقلاپ نېپىز توغرىلىدۇ. 

3. تەييارلانغان جىلتقا قىيما ۋە بىر تالدىن دۈمبە ياغ سېلىپ، خۇددى بولاق مانتا تۈگكەندەك تۈگۈپ، ئۈستىگە سۇ ئۇرۇپ تەييارلىنىدۇ. 

4. قىزىتىلغان تونۇر (ئەڭ ياخشىسى يۇلغۇن قالاپ قىزىتىلسا ياخشى)، ئوتلىرىنى تونۇرنىڭ ئوتتۇرىسىغا يىغىپ، داپخاننى چىڭ ئېتىپ، تونۇر يۈزىگە تۇز سۈيى چېچىپ، ھاۋىسىنى تەڭشەپ، تەييارلانغان گۆشگىردىنى تونۇرغا يېقىپ بولۇپ، يۈزىگە يەنە سۇ ئۇرۇپ، تونۇرنىڭ ئاغزىنى ھور چىقمايدىغان قىلىپ مەھكەم ئېتىپ، 15 - 20 مىنۇت خۇيلىنىدۇ. 

5. گۆشگىردە خۇي يېگەندىن كېيىن تونۇرنىڭ ئاغزىنى ۋە داپخاننى بوش ئېچىپ، ئوتنى يەلپۇپ يالقۇنجىتىپ پىشۇرۇلىدۇ. گۆشگىردىنىڭ يۈزى قولغا چاپلاشماي قېتىشقان بولسا خۇي يېگەن بولىدۇ. 

گۆشگىردە پىشقاندىن كېيىن ئۇنى قومۇرۇپ، داستىخانغا سوغۇق سۇ بىلەن قويۇلىدۇ. 

##### گۆشلۈك پولو
گۆشلۈك پولو

خۇرۇچى: 

گۈرۈچ ئىككى يېرىم كىلوگرام، ئەبجەش ياغ 500گرام، زىرە مۇۋاپىق، گۆش بىر يېرىم كىلوگرام، سوققان قەلەمپۇر مۇۋاپىق، سەۋزە بىر يېرىم كىلوگرام، كاۋاۋىچىن مۇۋاپىق، پىياز بىر تال، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا. 

ئېتىش ئۇسۇلى: 

1.گۈرۈچنى پاكىز تازىلاپ، سوغۇق ياكى ئىلمان سۇ بىلەن 3-4قېتىم يۇيۇپ، سەۋزە قەلەمچە، پىياز يالپاق، گۆش 140گرام چوڭلۇقتا توغرىلىدۇ. 

2.قازانغا ياغنى قۇيۇپ ، قائىدىگە مۇۋاپىق ياخشى داغلىغاندىن كىيىن،گۆش سېلىنىدۇ.گۆش سەل قورۇلغاندىن كىيىن،پىيازنى سېلىپ گۆش بىلەن بىللە قورۇلىدۇ.پىياز سارغايغاندا سەۋزىنى سېلىپ ئازراق تۇز سېپىپ ئارىلاشتۇرۇپ يەنە قورۇلىدۇ. 

3.سەۋزە قورۇلۇپ توق سېرىق رەڭگە كىرگەندە،زىرە،قەلەمپۇر سېلىپ سەۋزە بىلەن ئارىلاشتۇرۇپ بولغاندىن كىيىن،قايناق سۇ قۇيۇپ سۇس ئوتتا 50-60مىنۇت سىم‏-سىم قاينىتىلىدۇ.ئاندىن تۇز تەمىنى تەڭشەپ ،ئوتنى پەسەيتىپ ،يۇيۇپ تەييارلانغان گۈرۈچ سېلىنىدۇ.ئوچاقتا كۆيۈۋاتقان ئوت تارتىۋىتىلىپ چوغدا پىشۇرۇلىدۇ. 

سۇ گۈرۈچ يۈزىدىن بىر سانتېمېتىر ئەتراپىدا كۆتۈرۈلۈپ تۇرۇشى ،گۈرۈچ. سېلىنغاندىن كىيىن قازان تەكشى قاينىتىلىشى لازىم.تەكشى قاينىمىسا پولو ئالا بولۇپ قالىدۇ. 

4.گۈرۈچ سېلىشتىن بۇرۇن زىرۋەكنىڭ تۇز تەمىنى تەڭشىۋېلىش كېرەك.گۈرۈچ سېلىنىپ بولغاندا ،بولۇپمۇ گۈرۈچ سۇنى سۈمۈرۈپ بولغاندا تۇز تەمىنى تەڭشەش قىيىن . 

ئاشنىڭ سۈيى تارتىلىپ بولغاندا،بىر نەچچە يېرىگە تاياق سانجىش كېرەك.بۇنداق قىلغاندا،گۈرۈچنىڭ يۈزىدىكى سۇ ئاستىغا چۈشۈپ قاينايدۇ.ئاستىدىكى ھور ئۈستىگە چىقىپ،گۈرۈچنىڭ ھەممە يېرىگە ھور تىگىپ ،گۈرۈچنىڭ پىشىشىغا ئىمكانىيەت تۇغۇلىدۇ.قازاننىڭ سۈيى ئاساسەن تۈگىگەندە ئاش دەملىنىدۇ. 

ئاشنىڭ دەم يېيىش ۋاقتى گۈرۈچنىڭ مىقدارى ۋە سورتىغا باغلىق.ئادەتتە مۇشۇ ئۇسۇلدا ئەتكەندە 20-25مىنۇت دۈملەنسە بولىدۇ.ئاش دەم يىگەندىن كىيىن ،ئاشنى ياخشى ئۆرۈپ ئارىلاشتۇرۇش كېرەك.داستىخانغا پولو بىلەن بىللە سوغۇق قورۇمىلار كەلتۈرۈلسە تېخىمۇ ياخشى. 

ئالاھىدىلىكى: بۇخىل پولو توي ۋە باشقا چوڭ مەرىكىلەر ئۈچۈن ۋە ئائىلىلىكلەر ئۈچۈن ئومۇملاشقان بىرخىل نورمال پولو تۈرى. پولو دېگەندە ئومۇمەن پولونىڭ مۇشۇ خىلدىكىسى نەزەردە تۇتىلىدۇ.بۇ پۇلونىڭ رەڭگى سېرىق، پارقىراق، مەززىلىك ، قاتتىق يۇمشاقلىقى مۇۋاپىق تەملىك بولىدۇ.

##### گۆشنان
گۆشنان 

ئاق ئۇن بىر كىلوگرام، سۇ 500 گرام، قوي گۆشى بىر كىلوگرام، پىياز 500 گرام، قارىمۇچ ئازراق، ئەپجەش ياغ 70 گرام، زىرە مۇۋاپىق، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، خېمىرتۇرۇچ ئازراق. 

1 . گۆشنى ئۇششاق توغراپ ياكى ماشىنىدىن ئۆتكۈزۈپ، ئۇنىڭغا ئۇششاق توغرالغان پىياز، تۇز، سوققان زىرە، قارىمۇچ ئارىلاشتۇرۇپ قىيما تەييارلىنىدۇ. 

2. خېمىرتۇرۇچ قاتتىق بولسا، سۇغا سېلىپ ئېزىپ، ئۇنغا سېلىپ تۇز قۇيۇپ خېمىر يۇغۇرۇپ، ئازراق تىندۈرۈپ، ئۇنىڭدىن 200 گرام ۋە 140 گرام قىلىپ زوۋۇلا ئۈزۈپ تاۋلاپ، ھەربىر زوۋۇلىنىڭ گىرۋىكىنى نېپىز، ئوتتۇرىسىنى قېلىنراق قىلىپ جىلت ئېچىپ، چوڭ جىلتقا تەييارلانغان قىيمىنى تەكشى يېيىتىپ، ئۈستىدىن كىچىك جىلتنى يېپىپ چوڭ جىلتنىڭ گىرۋەكلىرىنى ياندۇرۇپ كىچىك جىلتنىڭ گىرۋىكى بىلەن چىمدىپ يېپىشتۇرۇپ، گۆشنان (قىيملىق نان) تەييارلىنىدۇ. 

3. قىزىغان تاۋىنى ياكى قازاننى ياغلاپ، گۆشناننى سېلىپ ھەر ئىككى تەرىپىنى تەكشى سارغايتىپ پىشۇرۇپ، سەككىز پارچىلاپ داستىخانغا كەلتۈرۈلىدۇ. بۇ ناننىڭ خېمىرىنى كۆپتۈرمەيلا پېتىر قىلىپ ياسىغاندا، خېمىر نېپىز قىلىپ يېپىلىدۇ. 

##### لازا تەملىك قۇۋۇرغا گۆش
لازا تەملىك قۇۋۇرغا گۆش 

ماتېريالى:سېمىز قۇينىڭ قۇۋۇرغا گۆشى، يۇخۇم، سۇماي، ئۇن قاتارلىقلار ئىھتىياجغا قاراپ. تەم تېتىتقۇلىرى: تۇز، ئاقمۇچ، قىزىل لازا ئۇۋىقى، جىياڭيۇ قاتارلىقلار مۇۋاپىق مىقداردا. 

تەييارلاش ئۇسۇلى:1-قۇينىڭ قۇۋۇرغا گۆشىنى بىرتال-بىرتالدىن گۆشى بىلەن تەكشى تىلىپ، 3-4 سانتا ئۇزۇنلۇقتا چاناپ، قايناۋاتقان قازانغا سېلىپ 7ئۈلۈش پىشقاندا(يېرىم پىششىق)سۈزىۋېلىپ، دەرھال ئازراق جىياڭيۇ تېمىتىپ ئارىلاشتۇتۇپ قۇيىمىز. 

2-گۆش سۇۋۇغاندا تۇخۇمنى چېقىپ گۆشكە تەكشى ئارىلاشتۇرۇپ، ئازراق تۇز، قۇرۇق ئۇن (قورۇلغان تالقان)سېپىپ تەييارلايمىز. 

3- ساپلىققا ماي قۇيۇپ قىزىتىپ قۇۋۇرغا گۆشنى قايتا سېلىپ تەكشى ئارىلاشتۇرۇپ سېرىق رەڭگە كىرگەندە سۈزۈپ ئېلىپ، ئازراقلا تۇز، ئاقمۇچ، قىزىل لازا ئۇۋىقى سېپىپ ئارىلاشتۇرۇپ تەخسىگە ئۇسسىمىز. 

ئالاھىدىلىكى: قۇۋۇرغا گۆشنىڭ رەڭگى توق سېرىق، چۇرۇك، گۆشى يۇمران، خۇشبۇي، ئاچچىق -چۈچۈك بۇلۇپ سورۇنغا ئالاھىدە ھۇزۇر بېغىشلايدۇ. 

##### لويلا پۆرىسى
لويلا پۆرىسى 

يۇمران لويلا 250 گرام، كاۋاۋىچىن ئازراق، ئاق ئۇن 500 گرام، خېمىرتۇرۇچ ئازراق، سۇ يېغى 70 گرام، ئەبجەش ياغ 70 گرام، سېمىز گۆش 140 گرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا 

1. لويلىنىڭ ئىككى بېشىنى ئۈزۈۋېتىپ، پاكىز يۇغاندىن كېيىن ئۇششاق توغراپ، ئۇنىڭغا ئۇششاق توغرالغان گۆش (گۆش بولمىسا ياغ) ياكى پىششىق ياغ، قارىمۇچ، تۇز ئارىلاشتۇرۇپ قىيما تەييارلىنىدۇ. 

2. جىلتنى ئادەتتىكى پۆرىنىڭكىدەك تەييارلاپ، ئىچىگە لويلا قىيمىسى ئېلىپ پۆرە تۈ گۈلىدۇ. 

3. تاۋىغا ئەبجەش ياغ قۇيۇپ، پۆرىنىڭ ھەر ئىككى تەرىپىنى سارغايتىپ پىشۇرۇلىدۇ. 

##### مارجان كاۋاپ
مارجان كاۋاپ 

خۇرۇچى: قوينىڭ لوق گۆشى 280 گرام، تۇز مۇۋاپىق، تۇخۇم بىر دانە، سوققان زىرە ئازراق، ھۆل پۇرچاق ئۇنى ئازراق، پىياز بىر تال، سوققان لازا ئازراق، ياغ 500 گرام (خورايدىغىنى 70 گرام). ئېتىش ئۇسۇلى: 

1. قوينىڭ لوق گۆشىنى ئۆرۈكنىڭ ئۇرۇقچىسىدەك چوڭلۇقتا يالپاقلاپ توغراپ، ئۇنىڭغا چانالغان پىياز، زىرە، لازا، پۇرچاق ئۇنى، تۇز، تۇخۇم ئارىلاشتۇرۇلىدۇ. (ئازراق كۈنجۈت ئارىلاشتۇرسىمۇ بولىدۇ). 

2. ئارىلاشتۇرۇلغان گۆشنى ئىنچىكە زىخچىلارغا تەكشى ئۆتكۈزۈپ تەييارلىنىدۇ. 

3. قازانغا ياغ قۇيۇپ ئالتە دەرىجە قىزىغاندا زىخچىغا ئۆتكۈزۈپ تەييارلانغان گۆشنى سېلىپ ئالتۇن سېرىق رەڭدە داغلانغاندىن كېيىن سۈزۈپ ئېلىپ، ياغنىڭ گرادۇسىنى سەككىزىنچى دەرىجىگە ئۆرلىتىپ، ئىككىنچى قېتىم زىخچىلارنى سېلىپ مارجاندەك قىزارتىپ پىشۇرۇپ، سۈزۈپ ئېلىپ تەخسىگە تەكشى تىزىپ زىياپەت جوزىسىغا كەلتۈرۈلىدۇ. 

گۆش كىچىك - كىچىك توغرالغاچقا، بۇ كاۋاپنى بىر قېتىملىق ياغدا پىشۇرسىمۇ بولىدۇ. 

##### ماش - گۈرۈچ ئاش
ماش - گۈرۈچ ئاش 

خۇرۇچى 

يېشىل ماش ئىككى كىلوگرام، سېرىقماي 70 گرام، گۈرۈچ 70 گرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا. 

ئېتىش ئۇسۇلى 

1. ماش ۋە گۈرۈچنى تازىلاپ 3-2 قېتىم يۇيۇلىدۇ.  

2. قازانغا سۇ قۇيۇپ قاينىتىپ، ئاۋۋال ماشنى سېلىپ، ماش ئېتىلغاندا گۈرۈچنى سېلىپ، گۈرۈچ پىشقاندىن كېيىن سېرىقماي بىلەن تۇزنى سېلىپ ئارىلاشتۇرۇپ، ئوتنى پەسەيتىپ بەش مىنۇت دەم يېگۈزسە بولىدۇ.

##### ماش گۈرۈچ پولۇسى
ماش گۈرۈچ پولۇسى 

خۇرۇچى: 

گۈرۈچ ئككى كلوگرام،ياغ 500گرام،گۆش بىر كىلوگىرام،يېشىل ماش 500گىرام،قەلەمپۇر مۇۋاپىق،سەۋزە بىر يېرىم كلوگرام،كاۋاۋىچىن مۇۋاپىق،پىياز بىر تال،سۇ بىر يېرىم كلوگرام،تۇز مۇۋاپىق مىقداردا. 

ئېتىش ئۇسۇلى 

1.ماش قازاندا بىر قېتىم قاينىتىلىپ يۇمشىتىلغاندىن كىيىن سۈزۈپ ئېلىنىدۇ.گۈرۈچ ياخشى تازىلىنىپ سۇ بىلەن 3-4قېتىم يۇيۇلغاندىن كىيىن ،ئىسسق سۇغا بىر سائەت چىلىنىدۇ.گۆش 35گرام چوڭلۇقتا ،سەۋزە قوناقتەك چوڭلۇقتا ،پىياز يالپاق توغرىلىدۇ. 

2.قازان قىزىپ ،ياغ ياخشى داغلانغاندا گۆشنى سېلىپ قورۇپ ،ئاندىن پىيازنى سېلىپ ،پىياز قىزارغاندا ،سەۋزىنى سېلىپ تىز ئوت بىلەن 10-15مىنۇت قورۇپ ،ئاندىن قايناق سۇ قۇيۇپ10-20مىنۇت قاينىتىپ ،قەلەمپۇر كاۋاۋىچىننى سالىمىز .سەۋزىنى ياخشى پىشۇرۇپ ماش ياكى نۇقۇتنى سېلىپ ئۈستىگە گۈرۈچ سالىمىز .گۈرۈچ ئۇزۇن چىلىنىپ يۇمشىتىلغاچقا ،سۇ كۆپ كەتمەيدۇ.گۈرۈچ پىشقاندا ئاش 20-25مىنۇت دەملىنىدۇ.ئاش دەم يىگەندىن كىيىن ئاشنى كەپكۈر بىلەن ياخشى ئارىلاشتۇرۇپ ،تاۋاق ـ لېگەنلەرگە ئۇسۇلىدۇ.داستىخانغا تۇرۇپتىن قىلىنغان سوغۇق سەي ياكى سۈزمە قېتىق قوشۇپ كەلتۈرۈلسە تېخىمۇ ياخشى بولىدۇ. 

ئالاھىدىلىكى: يېغى كەمرەك،تەمى ياخشى مەززىلىك ،يېيىشلىك ،يۇمشاق بولىدۇ

##### ماشخوردا
ماشخوردا 

خۇرۇچى: گۆش 175 گرام، پەمىدۇر ئىككى تال، گۈرۈچ 280 گرام، پالەك مۇۋاپىق، ياغ 70 گرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، ماش 175 گرام، پىننە ياكى رەيھان ئازراق، سۇڭپىياز بىر تال، لازا ئىككى شوخ، سەۋزە ئىككى باش، زىرە مۇۋاپىق مىقداردا. 

خۇرۇچىنى تەييارلاش ئۇسۇلى: گۆش، پەمىدۇر ۋە پىيازنى ئۇششاق، سەۋزىنى تىرناقتەك چوڭلۇقتا توغرىلىدۇ. يۇمغاقسۈت چانىلىدۇ. پىننە ئۇششاق ئۇۋۇلىنىدۇ. گۈرۈچ ۋە ماش يۇيۇپ تەييارلىنىدۇ. 

ئېتىش ئۇسۇلى: قازانغا ياغ قۇيۇپ داغلىغاندىن كېيىن گۆشنى، پىيازنى سېلىپ قورۇپ، سارغايغاندا پەمىدۇر، سەۋزىنى سېلىپ ياخشى قورۇپ، دورا - دەرمەكلەرنى سېلىپ قورۇپ، سۇ قۇيۇپ، يۇيۇپ تەييارلانغان ماشنى سېلىپ ئېتىلغىچە قاينىتىلىدۇ. ماش ئېتىلغاندىن كېيىن گۈرۈچنى سېلىپ يەنە 30-25 مىنۇت قاينىتىلىدۇ. ماش ئېتىلغاندىن كېيىن تۇز سېلىنىدۇ (گۈرۈچ پىشقاندىن كېيىن قازان چۈشۈرۈلۈپ بىرئاز دەم تىندۇرۇلىدۇ). ئاشنى قاچىلارغا ئۇسۇپ، لازا، يۇمغاقسۈت ياكى پىننە سېپىپ داستىخانغا كەلتۈرۈلىدۇ. 

##### موزاي كاۋىپى
موزاي كاۋىپى 

ئىككى ياشلىق موزاي بىر دانە، سۇڭپىياز ئۈچ تال، تۇخۇم 10 دانە، قەلەمپۇر 70 گرام، كاۋاۋىچىن 70 گرام، ئاقمۇچ 35 گرام، تۇز مۇۋاپىق، گۆش يۇمشىتىش پاراشوكى 70 گرام، سوققان زىرە 35 گرام، زەرچىۋە ئازراق، لازا 70 گرام 

1. ئىككى يىللىق موزاينى قائىدە بويىچە ئۆلتۈرۈپ تېرىسىنى سويۇپ پاكىز تازىلاپ، گۆشى قېلىنراق بولغان قىسىملىرىغا تۆمۈر زىخچە سانجىپ تەم كىرەلەيدىغان ھالغا كەلتۈرۈلىدۇ. 

2. سۇڭپىياز، كاۋاۋىچىن، قەلەمپۇرنى داكىغا ئوراپ قازانغا سېلىپ، بىر سائەت قاينىتىپ، گۆش يومشىتىش پاراشوكى، تۇز سېلىپ تەڭشەلگەن سۇ تەييارلاپ، چوڭ ئىدىشقا ياكى سۇ كۆلچىكىگە قۇيۇپ، سوۋۇغاندىن كېيىن موزاينى سېلىپ ئىككى سائەت چىلاپ تەم كىرگۈزۈپ ئۈچ مېتىرلىق تۆمۈر زىخقا ئۆتكۈزۈپ شامالدىتىدۇ. 

3. تۇخۇمنى چېقىپ، كراخمال، زەرچىۋە، تۇز، ئاقمۇچ، زىرە، سوققان لازىنى سېلىپ، سۇيۇق ئوماچ تەييارلاپ چىلانغان موزاينىڭ بەدىنىگە سۈركەپ شامالدىتىپ، يېرىم سائەتتىن كېيىن يەنە بىر قېتىم سۈركەپ تەييارلىنىدۇ. 

4. ئېگىزلىكى تۆت مېتىر، دىئامېتىرى بەش مېتىر كېلىدىغان چوڭ تونۇرنى قىزىتىپ، ھاۋىسىنى تەڭشەپ، تەييارلانغان موزاينى تونۇرغا تىكلەپ ئىككى سائەت دۈملەپ پىشۇرۇلىدۇ. 

5. پىشقان موزاينى ئېلىپ، مەخسۇس كاۋاپ ھارۋىسىغا تۇرغۇزۇپ، زىياپەتخانىغا كەلتۈرۈپ خېرىدارلارغا كۆرسەتكەندىن كېيىن، چوڭ - چوڭ سەرەڭگە قېپىدەك چوڭلۇقتا توغراپ تەخسىگە ئېلىپ زىياپەت جوزىسىغا كەلتۈرۈلىدۇ. لازا، تۇز، زىرە، ئاقمۇچلار ئايرىم كىچىك تەخسىلەردە كەلتۈرۈلىدۇ. ھەر كىم ئېھتىياجىغا قاراپ ئىستېمال قىلىدۇ. 

موزاي كاۋىپىنى بېشى بىلەن بىللە كاۋاپ قىلىپ، بېشىنى موزاي تېنىگە ئورۇنلاشتۇرۇپ، بوينىغا قىزىل رەخت چىگىپ، ئاغزىغا كۆك سەي چىشلىتىپ زىياپەتخانغا كەلتۈرۈپ خېرىدارلارنى كۆرسىتىپ بولغاندىن كېيىن پارچىلاپ تارقىتىلىدۇ. 

##### مۇچلۇق بۆرەك قورۇمىسى
مۇچلۇق بۆرەك قورۇمىسى 

ئاساسىي ماتېريالى : قوي بۆرىكىدىن 6 دانە، قىزىل - كۆكمۇچتىن يېرىمتالدىن 

تەمخۇرۇچ : غولپىياز، زەنجىۋىل، سامساق، تۇز، جاڭيۇ، ئاچچىقسۇ، تېتىتقۇ، كراخمال، شورپا، سۇ يېغى قاتارلىقلار . 

تەييارلاش جەريانى : 1. بۆرەكنىڭ قارنىنى يېرىپ، كىندىك تومۇرلىرىنى ئېلىۋېتىپ، قايتا - قايتا يۇرۇپ، چىللە تەمىنى چىقىرۋېتىپ، بىر بۆرەكنى تۆت قىلىپ بىر تەرىپىنى تىلىملاپ قويىمىز، ئۇنىڭغا تۇز، ھۆل كراخمال قوشۇپ ئارىلاشتۇرۇپ، تەملەندۈرۈپ قويىمىز . 

2. كۆك - قىزىلمۇچنى ياپراقچە توغرايمىز، غولپىيازنى قىيپاش، سامساقنى ياپراقچە، زەنجىۋىلنى چانايسىز ياكى نېپىز كۆز شەكلىدا توغرايسىز . 

3. بىر پىيالىگە گىدىككنە شورپا قيۇپ تۇز، جاڭيۇ، ئاچچىقسۇ، تېتىتقۇ، كراخمال قۇيۇپ تەڭشەيسىز . 

4. قازانغا بۆرەك چىلاشقۇدەك ياغ قۇيۇپ قىززىغاندا بۆرەكنى سېلىپ، ئارىلاشتۇرۇپ، پىشاي دىگەندە مۇچنى سېلىپ قازاندىن ئېلىپ سۈزىۋالىمىز. ئاندىن قازانغا بىر قوشۇق ياغ قۇيۇپ غولپىياز، زەنجىۋىل، سامساق سېلىپ، بۆرەكنى سېلىپ، تەڭشەلگەن شورپىنى قۇيۇپ، پاقىرىتىش مېيى قۇيۇپ، تەخسىگە ئالىمىز . 

ئالاھىدىلىكى : شەكلى كۆركەم، چىرايلىق، بۆرەك گىرت - گرت، تەمى تۇزلۇق، مەززىلىك، ئاچچىق - چۈچۈمەل بولىدۇ . 

##### مېغىز تۈگمىسى
مېغىز تۈگمىسى 

خۇرۇچى: قوينىڭ ئومۇرتقا گۆشى 200 گرام، كۆيدۈرۈلگەن بامبۇك نوتىسى ئازراق، ياڭاق 10 تال، تۇخۇمنىڭ ئېقى ئۈچ دانە، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، پۇرچاق ئۇنى ئازراق، تېتىتقۇ بىر چىمدىم، سۇڭپىياز بىر تال، كۈنجۈت يېغى ئازراق، سامساق تۆت چىش، زەنجىۋىل سۈيى ئازراق، ئېرىتىلگەن قوي يېغى 500 گرام (خورايدىغىنى 105 گرام). 

ئېتىش ئۇسۇلى: 

1. قوينىڭ ئومۇرتقا گۆش ئۇزۇنلۇقى بەش سانتىمېتىر، كەڭلىكى ئۈچ سانتىمېتىر قىلىپ نېپىز يالپاق توغرىلىدۇ؛ ياڭاقنى قايناق سۇغا چىلاپ ئۈچ ـ بەش مىنۇتتىن كېيىن شاكىلىدىن ئايرىپ، مېغىزىنى پۈتۈن چىقىرىپ، تۆت چىشقا بۆلۈپ، ئۈچىنچى، تۆتىنچى دەرىجىدە قىزىتىلغان ياغقا سېلىپ قورۇپ ئېلىنىدۇ. ئاندىن ھەر بىر تال گۆشنىڭ ئىچىگە بىر چىش مېغىز ئېلىپ ئوراپ، يېرىقلىرىنى چىلىغان پۇرچاق ئۇنى بىلەن يەملەپ تەخسىگە قويۇلىدۇ. 

2. ئىككى تۇخۇمنىڭ ئېقىنى ئارىلاشتۇرۇپ كۆپتۈرۈپ، ئۇنىڭغا چىلىغان پۇرچاق ئۇنىنى سېلىپ ئارىلاشتۇرۇپ قويۇق شىرى ياسىلىدۇ. 

3. شورپىغا زەنجىۋىل سۈيى، تۇز، تېتىتقۇ، چىلىغان پۇرچاق ئۇنى سېلىپ شورپا تەييارلىنىدۇ. 

4. قازانغا ياغ قۇيۇپ تۆت دەرىجە قىزىتىپ، مېغىز تۈگمىسىنى قويۇق تۇخۇم شىرىسىگە چىلاپ ياغقا سېلىپ، لەيلەپ چىققىچە پىشۇرۇلىدۇ. ئاندىن ئۇلارنى ئالتە دەرىجە قىزىتقان ياغدا ئىككىنچى قېتىم يەنە تەكشى سارغايغىچە پىشۇرۇپ ئېلىپ تەخسىگە تىزىپ قو يۇلىدۇ. 

5. قازانغا ياغ قۇيۇپ، سۇڭپىياز، سامساق، يالپاق توغرالغان بامبۇك نوتىسىنى سېلىپ قورۇپ، تەڭشەلگەن شورپىنى قۇيۇپ، شورپا پىشىپ قويۇقلاشقاندا كۈنجۈت يېغى سېپىپ، تىزىلغان تۈگمىلەرنىڭ ئۈستىگە تەكشى قويۇلىدۇ. 

##### نان
نان 

ئۇيغۇرلارنىڭ يىمەك-ئىچمەكلىرى-نان ئۇيغۇرلارنىڭ يېمەك–ئىچمەكلىرى نان نان – ئۇيغۇر خەلقىنىڭ يېمەكلىكلىرى ئىچىدە ئۇزۇن تارىخقا ئىگە بولۇش بىلەن بىللە، يەنە ئاساسلىقى ئەنئەنىۋى يېمەكلىكنىڭ بىرى. ئۇيغۇر خەلقى ئۆزىنىڭ كۈندىلىك تۇرمۇشىدا ناندىن زادىلا ئايرىلالمايدۇ. زامانلارنىڭ ئۆتۈشى بىلەن ناننىڭ تۈرلىرى كۆپەيدى. 

تۆۋەندە ناننىڭ ئاساسلىق تۈرلىرىنى قىسقىچە تونۇشتۇرىمىز. ناننىڭ تۈرلىرى: 1. ئۆي نېنى 2. بازار نېنى 3. گىردە 4. گۆش گىردە 5. گۆش نان 6. ھەمەك نان 7. تۇقاچ 8. جۆۋەندە 9. زاغرا 10. قاتلىما 

1. ئۆي نېنى – ئۇنغا خېمىرتۇرۇچ سېلىپ خېمىر يۇغۇرۇلۇپ، ئىسسىق يۆگەپ قويۇپ بولدۇرۇلىدۇ. خېمىر بولغاندىن كېيىن بىر جىڭ ئېغىرلىقتا زۇۋۇلا ئۈزۈپ قۇرۇق ئۇنلاپ قېلىن راسلىنىدۇ. ئوتتۇرىغا چۈككۈچ چىكىپ، ئۈستىگە داستىخان يېپىپ تىندۇرۇلىدۇ. بۇ خىل ئۆي نېنىغا ياغ چەيلىسىمۇ ياكى چىگىردەك، سىيادان ئارىلاشتۇرسىمۇ بولىدۇ. تونۇر ئادەتتىكىدەك قىزىتىلىدۇ. تونۇرغا تۇز سېپىپ ھاۋاسى تەڭشىلىدۇ. ناننىڭ ئارقىسىنى تۇز سۈيى بىلەن سۇلاپ، يەڭلىك بىلەن يېقىپ تونۇرنى توشقۇزغاندىن كېيىن، ناننىڭ يۈزىگە سۇ ئۇرۇپ تونۇرنىڭ ئاغزى چىڭ ئېتىلىدۇ. ئەگەر ئوت بوش بولسا داپخۇننى ئېچىپ ئوت يېلىنجىتىلىدۇ، نان قېلىن بولغىنى ئۈچۈن تونۇردا ئۇزاقراق تۇرغۇزۇلۇپ، سىڭدۈرۈپ پىشۇرۇلىدۇ. بۇنداق ئۆي نېنىنى ئۇزاق ساقلاشقا بولىدۇ. 

2. بازار نېنى - ‹‹ئاق نان›› دەپمۇ ئاتىلىدۇ. بۇ نان مۇنداق ياسىلىدۇ: خېمىر بوشراق يۇغۇرۇلۇپ، ئۇزۇنراق تۇرغۇزۇلىدۇ، خېمىر تىنغاندىن كېيىن زۇۋۇلا قىلىنىدۇ. نان ئۇتتۇرلۇق ئېچىلىپ تونۇرغا ئۇتتۇرلۇق يېقىپ قايسىسى پىشسا شۇ قومۇرۇۋېلىنىدۇ. بۇ ناننىڭ ئوتتۇرىسى نېپىز، گىرۋىكى توم بولىدۇ. يۈزىگە چۈككۈچ چېكىلىدۇ. ناننى ئېچىپ بولغاندىن كېيىن تونۇرغا يېقىش ئالدىدا، يۈزىگە چانالغان باش پىياز ۋە كۈنجۈت سۈرۈلىدۇ، نان تونۇرغا گەزنە بىلەن يېقىلىدۇ. بۇ خىل ناننى يېگۈچىلەر ئوتتورلۇق ئەكىرىپ يەيدۇ، ئۇزۇن ساقلاشقا بولمايدۇ. بۇ ناننى ئىسسىق ۋاقتىدا يېسە ناھايىتى مەزىلىك، تەملىك بولىدۇ. 

3. گىردە – ئۇيغۇر خەلقى ياخشى كۆرۈپ يەيدىغان نان تۈرلىرىنىڭ بىرى. ئۇزاق سەپەرگە چىققۇچىلار بۇ ناندىن ئېلىپ ماڭىدۇ. بۇ ناننىڭ ياسىلىشى مۇنداق: ئۇنغا خېمىر تۇرۇچ سېلىپ، چىڭ يۇغۇرىلىدۇ. خېمىر ئۇزاق ئىشلەپ باستۇرۇپ قويۇلىدۇ. خېمىر كۆپكەندىن كېيىن، زۇۋۇلا ئۈزۈلۈپ تاۋلىنىدۇ. ناننىڭ گىرۋىكىنى يۇمىلاق، ئوتتۇرىسىنى ئويمان قىلىپ ياساپ، پەشخونغا ئوڭدىسىغا تىزىپ، يۈزىگە سۇ ئۇرۇپ، كۈنجۈت سېپىپ، ئىككى ناننىڭ يۈزىنى بىر قىلىپ جۈپلەپ، داستىخان بىلەن يېپىپ قويۇلىدۇ. قىزىتىلغان تونۇرنىڭ ئوتىنى كۆمۈپ، داپخوننى ئېتىپ تونۇرغا تۇز سېپىپ، تونۇرنىڭ ھاۋاسى تەڭشىلىدۇ. ناننى يېقىپ بولۇپ، يۈزىگە سۇ ئۇرۇپ، تونۇرنىڭ ئاغزىنى يېپىپ، يېرىم سائەتچە خۇيلىنىدۇ. نان قولغا چاپلاشمىسا، خۇي يېگەن بولىدۇ. خۇي يەتكەندە تونۇرنىڭ ئاغزى ئېچىلىپ نان يۈزىگە بوش سۇ چېچىپ داپخوننى ئېچىپ ئوت يېلىنچىتىلىدۇ. جەنۇبىي شىنجاڭنىڭ بەزى جايلىرىدا جىگدىنى سۇغا چىلاپ شەربەت چىقىرىپ گىردە يۈزىگە پۈركەيدۇ. بۇ خىل نان ‹‹شەربەت نان›› دەپ ئاتىلىدۇ. 

4. گۆش گىردە - بۇ خىل گىردە ئۇيغۇر خەلقى سۆيۈپ يەيدىغان نان تۈرلىرىنىڭ بىرى. گۆش گىردە مۇنداق ياسىلىدۇ: بۇنىڭ خېمىرى پېتىر بولىدۇ. لېكىن خېمىرى چىڭ ھەم تۇزلۇقراق يۇغۇرىلىدۇ ۋە ياخشى ئىشلىنىدۇ. زۇۋۇلا ئۈزۈپ تاۋلاپ بىر ئاز تىندۇرىلىدۇ. ئاندىن چىلىت ئېچىلىدۇ، قوي ياكى كالىنىڭ لوق گۆشى نېپىز، قۇناق چوڭلۇقىدا توغرىلىپ، ئۇنىڭغا ئازراق سۇ يىدۇرۇلىدۇ. ئاندىن پىشىق توغرالغان باش پىياز، قارىمۇچ، تۇز ئارلاشتۇرۇلىدۇ. يەنە قۇيرۇق ياغدىن ئازراق توغراپ ئارلاشتۇرۇپ قىيما تەييارلىنىدۇ. جىلىتقا قىيما سېلىپ بولاق مانتا تۈگكەندەك تۈگۈپ، ئۈستىگە سۇ ئۇرۇپ تەييارلىنىدۇ. قىزىتىلغان تونۇرنىڭ چوغلىرىنى تونۇرنىڭ ئوتتۇرىسىغا يىغىپ داپخۇننى ئېتىپ، تونۇرنىڭ يۈزىگە تۇز سۈيى ئۇرۇپ ھاۋاسى تەڭشەلگەندىن كېيىن يېقىلىدۇ. يېقىلىپ بولغان ناننىڭ يۈزىگە يەنە سۇ ئۇرۇلۇپ تونۇرنىڭ ئاغزى ھىم يېپىلىدۇ. گىردە خۇي يېگەندىن كېيىن تونۇرنىڭ ئاغزى ۋە داپخۇن ئېچىۋېتىلىپ، ئوتنى يەلپۈپ يېلىنجىتىدۇ. گىردىنىڭ گىرىدىنىڭ يۈزى چاپلاشمايدىغان دەرىجىدە قېتىشقاندا خۇي يېگەن بولىدۇ ۋە تونۇردىن قومۇرۇپ داستىخانغا كەلتۈرۈلىدۇ. 

5. گۆش نان – گۆشنى ئۇششاق توغراپ، ئۇنىڭغا ئۇششاق توغرالغان باش پىياز، سوققان زىرە، قارىمۇچ ۋە تۇز ئازىلاشتۇرۇپ قىيما تەييارلىنىدۇ. خېمىر تۇرۇچ سېلىپ خېمىر يۇغۇرۇلۇپ ئازراق تىندۇرغاندىن كېيىن، زۇۋۇلا ئۈزۈپ تاۋلاپ، زۇۋۇلىنىڭ گىرۋىكىنى نېپىز، ئوتتۇرىسىنى بىر ئاز قېلىن قىلىپ، بىر چوڭ، بىر كىچىك جىلىت تەييارلىنىدۇ. چوڭ جىلىتقا قىيما تەكشى يېيىتىلىدۇ. ئۈستىگە كىچىك جىلىت يېپىلىپ، چوڭ جىلىتنىڭ گىرۋىكىنى ئارقىغا ياندۇرۇپ، پۈرۈپ نان تەييارلىنىدۇ. ئاندىن تاۋا ياكى قازانغا ياغ قۇيۇپ نان ئۆرۈپ – چۆرۈپ تەكشى پىشۇرۇلىدۇ. پىشقاندا ھەر بىر گۆش ناننى پىچاق بىلەن پارچە – پارچە قىلىپ توغراپ، لېگەنگە ئېلىپ داستىخانغا كەلتۈرۈلىدۇ. بۇ خىل نان شورپىلىق، تەملىك، يۇمشاق بولۇپ، تولىمۇ يېيىشلىك بولىدۇ. 

6. ھەمەك نان – بۇ نان ئۇيغۇرلار ئارىسىدا ‹‹چوڭ نان›› دەپمۇ ئاتلىدۇ. بۇ نان ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ئەنئەنىۋى نانلىرىدىن بىرى. بۇ نان كۆپىنچە ھېيىتلاردا، تويلاردا داستىخانىغا دەستىلەپ قويۇلۇپ، ئۈستىگە ئۇششاق ياغلىق توقاچلار قويۇلىدۇ. ئۆزى قاتتىق بولىدۇ. لېكىن چايغا سالسا تېز ئېرىيدۇ. يېيىشلىك بولىدۇ. 

ھەمەك مۇنداق ياسىلىدۇ: ناننىڭ خېمىرى چىڭراق يۇغۇرۇلىدۇ. ياخشى ئىشلەپ، زوۋۇلا ئۈزۈپ تاۋلاپ، چوڭلۇقنى چوڭراق ئەلگەكتەك قىلىپ يېقىپ، سىڭدۈرۈپ پىشۇرۇلىدۇ. كۇچانىڭ بىچاق نېنى مۇ ھەمەكنىڭ چوڭايتىلغان شەكلى بولۇپ، ئۇ تېخىمۇ مەززىلىك. 

7. تۇقاچ – تۇقاچ ئۇيغۇر نېنىنىڭ ئالاھىدە تۈرى. مەھمۇت قەشقىرى ‹‹تۈركىي تىللار دىۋانى›› (1 توم 464- بەت) دا ‹‹تۇقاچ›› دېگەن سۆزنى بۇ سۆز ‹‹توق ئادەم›› دېگەن ئىبارىدىكى ‹‹توق›› سۆزىدىن ياسالغان. ‹‹چۈنكى توقاچ ئادەمنى تويدۇرىدۇ›› دەپ چۈشەندۈرگەن. ئۇيغۇر خەلقى ئائىلىلەردە ئۆزلىرى يېيىش ۋە مېھمانلارغا قويۇش ئۈچۈن، سەپەرگە چىققۇچىلارغا يوللۇق تۇتۇش ئۈچۈن، ياكى يىراقتىكى يېقىن ئادەملىرىگە خالتا قىلىپ ئەۋەتىش ئۈچۈن توقاچ يېقىلىدۇ. خېمىر بولغاندىن كېيىن، زۇۋۇلا ئۈزۈپ پىيالىنىڭ ئاغزىچىلىك چوڭلۇقتا (ئۇنىڭدىن كىچىك بولسىمۇ بولىدۇ) توقاچ راسلىنىدۇ. ئوتتۇرىسىغا چەككۈچ چېكىپ، يۈزىگە داستىخان يېپىپ تىندۇرۇلىدۇ. تونۇرنى قىزىتىش، ناننى يېقىش، ۋە پىشۇرۇش جەريانى، ئۇسۇلى گىرىدە ناننىڭكىدەك بولىدۇ. تۇقاچ پىشقاندىن كېيىن تونۇردىن قومۇرۇپ، قىزىق ۋاقتىدىلا ئېرىمىگەن قوي يېغى سۈرۈلۈپ پارقىتىلىدۇ. توقاچنىڭ خېمىرى سۈت، تۇخۇم، قوي يېغى ئارىلاشتۇرۇلۇپ يۇغۇرۇلسا تېخىمۇ تەملىك بولىدۇ، بۇ خىل تۇقاچنىڭ ئالاھىدىلىكى، قېتىپ كەتسە چايغا چىلىغان ھامان يۇمشايدۇ. ئۇزاق ۋاقىت ساقلاشقا بولىدۇ. ئوڭاي كۆكىرىپ كەتمەيدۇ. 

8. جۆۋەندە - بۇ نان بەزى يەرلەردە ‹‹قۇشۇقلۇق نان›› دەپ ئاتىلىدۇ. بۇ نان مۇنداق ياسىلىدۇ: مەلۇم نىسبەتتە ئاق ئۇن بىلەن قۇناق ئۇنى (مەيلى ئارپا ئۇنى، مەيلى ئاق قوناق ئۇنى ياكى كۆممىقۇناق ئۇنى) نى ئارىلاشتۇرۇپ، ئۇنىڭغا خېمىر تۇرۇچ سلېىپ خېمىر يۇغۇرۇلىدۇ، خېمىر بولغاندىن كېيىن زۇۋۇلا ئۈزۈپ تاۋلاپ، نان ئېچىپ يۈزىگە ئۇششاق توغرالغان پىياز سۈركىلىدۇ. قىزىتقان تونۇرنىڭ ھاۋاسىنى تەڭشەپ، داپخوننى ئىتىپ، تونۇرنى دۈملەپ سىڭدۈرۈپ پىشۇرۇلىدۇ. 

9. زاغرا – خەس قۇناق ئۇنى بىلەن قىلىنغان نان ‹‹زاغرا›› دەپ ئاتىلىدۇ. زاغرا ئۈچۈن كۆممىقۇناق ياكى ئاق قۇناق ئۇنى ئىشلىتىلىدۇ. ئۇن قىزىق سۇ بىلەن يۇغۇرۇلىدۇ. خېمىر سۇۋۇغاندا ئۇنىڭغا خېمىرتۇرۇچ سېلىنىپ بىرەر سائەت بولدۇرۇلىدۇ. ئاندىن زۇۋۇلا ئۈزۈپ ئاق ئۇنغا دوملىتىپ، گىرۋىكى نېپىز، ئوتتۇرىسى قېلىن قىلىپ نان راسلىنىدۇ. قىزىتىلغان تونۇرغا يېقىن جۆۋەندە نانغا ئوخشاش قىلىپ پىشۇرۇلىدۇ. زاغرا تونۇردا ئۇزۇقراق تۇرغۇزۇلىدۇ. زاغرىنىڭ خېمىرىنى يۇغارغاندا ئۇششاق توغرالغان پىياز، مانتا كاۋىسى ئارىلاشتۇرۇپ پىشۇرۇلسا زاغرا تېخىمۇ يېيىشلىك ۋە مەزىلىك بولىدۇ. 

10. قاتلىما – قاتلىما ئۇيغۇر نانلىرىدىن ئالاھىدە بولغان بىر تۈر. مەھمۇت قەشقىرى ‹‹تۈركىي تىللار دىۋانى›› (1توم، 672- بەت )دا ‹‹قاغۇرغان›› دېگەن سۆزنى ‹‹ماي بىلەن يۇغۇرۇلۇپ، تونۇر ياكى ئوچاقتا پىشۇرۇلىدىغان بىر خىل نان›› دەپ چۈشەندۈرىدۇ. بۇ قاتلىمىنىڭ ئويغۇر نانلىرى ئىچىدە ئۇزۇن تارىخقا ئىگە ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ. قاتلىما مۇنداق ياسىلىدۇ: خېمىر يۇغۇرۇپ، خېمىر تىندۇرۇلغاندىن كېيىن نۇغۇچ بىلەن يۇققا يېيىلىدۇ. ئاندىن يېيىلغان خېمىرغا كۆيدۈرۈلگەن قۇيرۇق ماي ياكى ئەبجەش ماي سۈرتىلىدۇ. ئاندىن خېمىر تۈرۈلۈپ تۈرمە قىلىنىدۇ. تۈرمىنى تولغاپ، زۇۋۇلا ئۈزۈلىدۇ. ھەر بىر زۇۋۇلا پۇزا ئېچىلىپ نان ھالىتىگە كەلتۈرۈلىدۇ. ئاندىن قىزىق تونۇرغا يېقىلىدۇ ياكى دوخۇپكىدا پىشۇرۇلىدۇ. كۆپىنچە ئائىلىلەردە قاتلىما قازاندا ياكى تاۋىدا ياغدا ئۆرۈپ – چۆرۈپ پىشۇرۇلىدۇ. تونۇر قاتلىمىسى يېيىشلىك ۋە مەززىلىك بولىدۇ. 

قاتلىمىنىڭ يەنە ‹‹گۆش قاتلىمىسى›› دەپ ئاتىلىدىغان تۈرىمۇ بار. بۇنىڭ خېمىرى يۇقىرىقى قاتلىمىنىڭكىگە ئوخشاش تەييارلىنىدۇ. خېمىر ئۈگرىنىڭ خېمىرىدەك چوڭ ھەم نېپىز يېيىلىدۇ. ئاندىن ئۇششاق توغرالغان گۆش، نېپىز چانالغان پىياز، قارىمۇچ ۋە تۇزلارنى ئارىلاشتۇرۇپ تەييارلانغان قىيما سېلىپ تۈرمە تۈرۈلىدۇ. ئۇنىڭدىن زۇۋۇلا ئۈزۈلۈپ، زۇۋۇلا پۇزا بىلەن ئېچىلىپ نان تەييارلىنىدۇ. بۇ خىل قاتلىمىنى تونۇرغا يېقىپ پىشۇرسىمۇ، قازاندا ياكى تاۋىدا پىشۇرسىمۇ بولىدۇ. 

قاتلىمىنىڭ ئالاھىدىلىكى: خېمىرى قاتمۇ قات بولىدۇ. يۇمشاق، يېيىشلىك، سىڭىشلىك بولىدۇ. 

##### نوقۇت پولۇ
نوقۇت پولۇ 

خۇرۇچى 

گۈرۈچ ئىككى كىلوگرام، قەلەمپۇر مۇۋاپىق، ياغ 500 گرام، كاۋاۋىچىن مۇۋاپىق، گۆش بىر كىلوگرام، سۇ بىر يېرىم كىلوگرام، نوقۇت 500 گرام، پىياز 500 گرام، تۇز مۇۋاپىق. 

ئېتىش ئۇسۇلى 

1. نوقۇت قازاندا بىر قېتىم قاينىتىلىپ، يۇمشىتىلغاندىن كېيىن سۈزۈپ ئېلىنىدۇ. گۈرۈچنى پاكىز تازىلاپ، تۇزلۇق سۇ بىلەن 4-3 قېتىم يۇيۇپ، سۇغا بىر سائەت چىلىنىدۇ. گۆش 35 گرام چوڭلۇقتا، سەۋزە قوناقتەك چوڭلۇقتا، پىياز يالپاقلاپ توغرىلىدۇ. 

2. قازانغا ياغ قۇيۇپ، ياغ ياخشى داغلانغاندا گۆشنى سېلىپ قورۇپ، ئاندىن پىيازنى سېلىپ، پىياز سارغايغاندا توغرالغان سەۋزىنى سېلىپ، تېز ئوتتا 15-10 مىنۇت قورۇپ، خۇرۇچلار يېرىم پىشقاندا تۇز قۇيۇپ يەنە قورۇپ، قايناق سۇ قۇيۇپ 20-15 مىنۇت قاينىتىپ، قەلەمپۇر، كاۋاۋىچىن سېلىنىدۇ. ياخشى پىشۇرۇپ يۇمشىتىلغان نوقۇتنى سېلىپ ئۈستىگە گۈرۈچنى سېلىپ، گۈرۈچ بىلەن نوقۇت ئۇزۇن چىلاپ يۇمشىتىلغاچقا، سۇ كۆپ كەتمەيدۇ. گۈرۈچ بىلەن نوقۇت پىشقاندا ئاش 25 ـ 20 مىنۇت دەملىنىدۇ.  

ئاش دەم يېگەندىن كېيىن ئاشنى ياخشى ئارىلاشتۇرۇپ لېگەنلەرگە ئۇسۇپ داستىخانغا كەلتۈرۈلىدۇ. داستىخانغا تۇرۇپتىن قىلىنغان سوغۇق سەي ياكى قېتىق كەلتۈرۈلسە تېخىمۇ ياخشى بولىدۇ. 

ئالاھىدىلىكى: يېغى كەمرەك،تەمى ياخشى،مەززىلىك،چايناشلىق بولىدۇ. 

##### ياپىلاق لەڭمەن
ياپىلاق لەڭمەن 

ئاق ئۇن بىر كىلوگرام، ئاچچىقسۇ ئازراق، گۆش 175 گرام، پىنتوزا مۇۋاپىق، سۇ يېغى 140 گرام، زەنجىۋىل سۈيى ئازراق، يېسىۋىلەك 150 گرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، پەمىدۇر ئىككى دانە، سۇڭپىياز بىر تال، سامساق بىر باش، كاۋاۋىچىن سۈيى ئازراق. 

ياپىلاق لەڭمەن ئىككى خىل بولىدۇ. 

1. ئەرجىزە: خېمىرنى پىلتە لەڭمەننىڭ خېمىرىدەك قىلىپ تەييارلاپ، تىنغان پىلتىنى ئىككى بېشىدىن تۇتۇپ سوزۇپ ئاشتاختىنىڭ ئۈستىگە تىزىپ، ئۈستىدىن بېسىپ ياپىلاق قىلىپ، ئىككى تالدىن تۆت تالغىچە پىلتىنى ئىككى بېشىدىن تۇتۇپ پىلتە لەڭمەن سوزغاندەك سوزۇپ قازانغا سالىمىز ياكى بىر تالدىن سوزۇپ ئىككى غېرىچ ئۇزۇنلۇقتا ئۈزۈپ - ئۈزۈپ سالسىمۇ بولىدۇ. بەش مىنۇت قاينىتىپ، سۈزۈپ ئېلىپ سوغۇق سۇدا چايقاپ شۇ پىتىچە ياكى ئىسسىتىپ تەخسىگە ياكى چىنىگە ئېلىپ، ئۈستىگە ئالاھىدە قورۇلغان قورۇمىنى سالساق بولىدۇ. 

2. جۇئەرمەن: پىلتىنى پىلتە لەڭمەننىڭ پىلتىسىدەك ئاشتاختىغا قاتار تىزىپ، ئۈستىدىن بېسىپ ياپىلاق قىلىمىز. 10-5 پىلتە بىرلا سوزۇلىدۇ، سوزغاندا ئىنچىكە سوزسا، كەسمە لەڭمەندەك ياپىلاق، لېكىن تار سوزۇلىدۇ، بۇ جۇئەرمەن دېيىلىدۇ. بۇ لەڭمەنلەر ئۈچۈن يۇقىرىقى پىلتە لەڭمەن ياكى باغلام ئاشنىڭ قورۇملىرىدىن خالىغان بىرىنى تاللاپ قورۇسا بولىدۇ. 

##### يارما ئاش
يارما ئاش 

گۆش 175 گرام، قەلەمپۇر بىر تال، ياغ 70 گرام، ئاچچىقسۇ ئازراق، بۇغداي ياكى قوناق يارمىسى 200 گرام، قىزىل لازا ئازراق، سۇڭپىياز بىر تال، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا. 

1. بۇغداي ياكى قوناقنى تاسقاپ، ئۈگدەپ تازىلىغاندىن كېيىن ياغۇنچاقتا ياكى چاناقتا بۇغداينى 3-2 پارچە، قوناقنى بولسا 5-4 پارچە قىلىپ يارمىداپ، ئاندىن غەلۋىردىن ئۆتكۈزۈپ تەييارلىنىدۇ. 

2. گۆشنى جىگدىدەك ئۇششاق، سۇڭپىياز توغرىسىغا ئۇششاق توغرىلىدۇ. 

3. قازانغا ياغ قۇيۇپ داغلىغاندىن كېيىن گۆشنى سېلىپ قورۇپ، كەينىدىن سۇڭپىياز سېلىنىدۇ. سۇڭپىياز سارغايغاندا سۇ قۇيۇپ، بىر تال قەلەمپۇر سېلىنىدۇ. سۇ قاينىغاندا تەييارلانغان يارمىنى سېلىپ، بىر سائەت قاينىتىپ، تۇز، ئاچچىقسۇ، ئۇششاق توغرالغان لازىنى سېلىپ ئۈستىدىن پىننە ياكى يۇمغاقسۈت سالسا بولىدۇ. 

##### يارما پولۇ
يارما پولۇ 

خۇرۇچى 

كۆممىقوناق يارمىسى ئىككى كىلوگرام، پىياز بىر باش، گۆش 500 گرام، زىرە مۇۋاپىق، ياغ 500 گرام، تۇز مۇۋاپىق، سەۋزە بىر كىلوگرام. 

ئېتىش ئۇسۇلى 

1. قوناق يارمىسىنى ئىلمان سۇدا پاكىز يۇيۇپ، قىزىق سۇغا چىلاپ 3-2 سائەت دۈملەپ يۇمشىتىلىدۇ. سەۋزە، گۆشنى قوناقتەك توغرىلىنىدۇ.  

2. خۇرۇچلارنى نىڭكىدەك قىلىپ قورۇپ، زىرە، تۇز سېلىپ، سۇنى كۆپرەك قۇيۇپ، گۈرۈچ ئورنىغا يارما سېلىپ 40-30 مىنۇت دۈملىنىدۇ. ئاش دۈملەنگەندىن كېيىن ياخشى ئارىلاشتۇرۇپ، لېگەن بىلەن داستىخانغا كەلتۈرۈلىدۇ.

##### ياغ سامسا
ياغ سامسا 

ئۇن ئىككى كىلوگرام، قارىمۇچ مۇۋاپىق، سۇ يېغى 250 گرام، تۇز مۇۋاپىق، سۇ 500 گرام، تۇخۇم ئىككى دانە، گۆش بىر يېرىم كىلوگرام، زىرە ئازراق، پىياز 750 گرام، قوي يېغى 140 گرام. 

1. گۆش، پىيازنى ئۇششاق توغراپ، ئۇنىڭغا تۇز، سوقۇلغان قارىمۇچ، زىرە، سۇ ئازراق، قوي يېغى ئارىلاشتۇرۇپ قىيما قىلىنىدۇ. 

2. ئۇنغا تۇز، تۇخۇم، سۇ يېغى ئارىلاشتۇرۇپ، سۇ قۇيۇپ قاتتىق خېمىر يۇغۇرۇپ، يېرىم سەرلىكتىن زوۋۇلا ئۈزۈپ، نېپىز جىلت ئېچىپ تەييارلىنىدۇ. 

3. جىلتقا قىيما سېلىپ ئۈچ بۇرجەك، تۆت بۇرجەك ياكى يېرىم ئاي شەكلىدە سامسا تۈگۈپ، تاۋىدىكى ياغدا ياكى دۇخاپكىدا سامسىدەك پىشۇرۇلىدۇ. 

##### ياغ مانتا
ياغ مانتا 

ئۇن بىر كىلوگرام، كاۋاۋىچىن مۇۋاپىق مىقداردا، گۆش 500 گرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، دۈمبە ياغ 175 گرام، سۇ 500 گرام، تۇخۇم ئىككى دانە، خېمىرتۇرۇچ ئازراق، پىياز 500 گرام، سۇ يېغى 150 گرام. 

1. ياغنى چوڭ - چوڭ، گۆش ۋە پىيازنى ئۇششاق توغراپ، تۇز، سوققان كاۋاۋىچىن بىلەن ئارىلاشتۇرۇپ قىيما تەييارلىنىدۇ. 

2. ئىلمان سۇغا خېمىرتۇرۇچ سېلىپ ئېزىپ، ئۇنغا تۇز ۋە تۇخۇم سېلىپ خېمىر يۇغۇرۇپ، خېمىر بولغاندا كىچىك زوۋۇلا ئۈزۈپ، قېلىنراق جىلىت ئېچىپ، ھەربىر جىلىتقا تەييار قىيمىدىن سېلىپ بولاق مانتا تۈگكەندەك تۈگۈلىدۇ. 

3. تاۋا ياكى قازانغا ياغ قۇيۇپ قىزىتىپ، تۈگۈلگەن مانتىنى ياغدا قورۇپ، ئېلىپ قاسقانغا تىزىپ 25 ـ 20 مىنۇت پىشۇرۇلىدۇ. ئەگەر قاسقان بولمىسا، قازاندا دۈملەپ پىشۇرسىمۇ بولىدۇ. ياغ مانتىنى لېگەن ياكى تەخسىلەرگە ئېلىپ داستىخانغا كەلتۈرۈلگەندە، ھەربىر كىشىنىڭ ئالدىغا بىردىن كىچىك تەخسە ۋە ئاچچىقسۇ، لازىلار ئايرىم قويۇلىدۇ. 

##### ياغلىق توقاچ
ياغلىق توقاچ 

ئاق ئۇن تۆت كىلوگرام، خېمىرتۇرۇچ 70 گرام، سۈت بىر يېرىم كىلوگرام، قۇيرۇق ياغ 70 گرام، سۇ يېغى (قوي يېغى ئىشلەتسىمۇ بولىدۇ) 500 گرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا. 

1. ئىسسىق سۈتكە تۇز قۇيىمىز. خېمىرتۇرۇچنى يۇمشىتىمىز. ئۇلارنى ئۇنغا سېلىپ ۋە داغلانغان سۇ يېغىنى قۇيۇپ يۇغۇرىمىز. خېمىر بولغاندىن كېيىن 175 گراملىقتىن زوۋۇلا ئۈزۈپ، گىرۋىكىنى قېلىنراق، ئوتتۇرىسىنى نېپىزراق قىلىپ توقاچ ياساپ، گىرۋىكىگە پىچاق ياكى تاغاق بىلەن گۈل چېكىپ ئوتتۇرىسىغا چەككۈچ چېكىپ، يۈزىگە داستىخان يېپىپ 10 - 15 مىنۇت تىندۈرۇلىدۇ. 

2. تونۇرنى قىزىتىش، ناننى يېقىش، پىشۇرۇش گىردە ناننىڭكىدەك بولىدۇ. نان پىشقاندىن كېيىن قىزىق ۋاقتىدا يۈزىگە ئېرىتمىگەن قۇيرۇق ياغنى سۈركەپ، ئىككى ناننىڭ يۈزىنى بىر - بىرىگە يېقىپ شامالدىتىدۇ. 

##### ياقما كاۋاپ
ياقما كاۋاپ 

قوينىڭ لوق گۆشى ئىككى كىلوگرام، سوققان قارىمۇچ مۇۋاپىق، زەرچىۋە مۇۋاپىق، سوققان زىرە ئازراق، ئاق 140 گرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، تۇخۇم تۆت دانە. 

1. گۆشنى ئالىقاندىن كىچىكرەك كەڭلىكتە، بارماقتەك قېلىنلىقتا توغرىلىنىدۇ. تۇخۇمنى چېقىپ ئۇنىڭغا زەرچىۋە قارىمۇچ، زىرە ئاق ئۇن ئارىلاشتۇرۇپ، توغرالغان گۆشنى چىلاپ قو يۇلىدۇ. 

2. تونۇرنى قىزىتىپ، داپخاننى ئېتىپ، تۇز سېپىپ ھاۋىسىنى تەڭشەپ، تۇخۇمغا چىلانغان گۆشنى تونۇرغا يېقىپ 20 مىنۇت خۇيلىنىدۇ. 

3. پىشقان كاۋاپنى تونۇردىن ئېلىپ، يالپاقلاپ توغراپ تەخسىگە ئېلىپ، ئۈستىگە مۇۋاپىق مىقداردا تۇزلارنى سېپىپ داستىخانغا كەلتۈرۈلىدۇ. 

لازا بىلەن تۇزنى ئايرىم كەلتۈرسىمۇ بولىدۇ. 

##### يالپۇز پۆرىسى
يالپۇز پۆرىسى 

يالپۇز يوپۇرمىقى 250 گرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، ئاق ئۇن 500 گرام، ئېرىتمىگەن چاۋا ياغ 105 گرام، سۇ يېغى 70 گرام، كاۋاۋىچىن مۇۋاپىق مىقداردا، خېمىرتۇرۇچ ئازراق 

1. يالپۇزنىڭ يۇمران يوپۇرمىقىنى تاللاپ، پاكىز يۇيۇپ، ئۇششاق توغرىلىدۇ. 

2. چاۋا ياغنى ئۇششاق توغراپ، يالپۇز، تۇز، قارىمۇچ كاۋاۋىچىن ئارىلاشتۇرۇپ يالپۇز قىيمىسى تەييارلىنىدۇ. 

3. ئۇنغا خېمىرتۇرۇچ سېلىپ خېمىر يۇغۇرۇپ، كىچىك زوۋۇلا ئۈزۈپ، جىلت ئېچىپ، ئىچىگە يالپۇز قىيمىسى ئېلىپ پۆرە تۈگۈپ، تاۋىدا ھەر ئىككى تەرىپىنى سارغايتىپ پىشۇرۇلىدۇ. 

##### يالپۇز چۆچۈرىسى
يالپۇز چۆچۈرىسى 

يالپۇز يوپۇرمىقى 250 گرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، ئاق ئۇن 500 گرام، ياغ لازا مۇۋاپىق مىقداردا، سۇ يېغى ياكى چاۋا ياغ 70 گرام، سوققان كاۋاۋىچىن ئازراق. 

1. خېمىرى ۋە جىلتى چۆچۈرىنىڭكىدەك تەييارلىنىدۇ. 

2. يالپۇزنىڭ يوپۇرماقلىرىنى چاناپ، پاكىز يۇغاندىن كېيىن سۇ يېغى ياكى چاۋا ياغ، تۇز، سوققان كاۋاۋىچىن ئارىلاشتۇرۇپ يالپۇز قىيمىسى تەييارلىنىدۇ. 

3. تەييارلانغان جىلتقا يالپۇز قىيمىسىدىن ئېلىپ چۆچۈرە تۈگۈپ، قايناق سۇغا سېلىپ 5 ـ10 مىنۇت قاينىتىپ پىشۇرۇلىدۇ. ياغ لازا ئايرىم كەلتۈرۈلىدۇ. ھەر كىم خالىغانچە سالسا بولىدۇ. 

##### ياڭاق تائاملىرى
ياڭاق تائاملىرى 

كۆك ياڭاق چۆچۈرىسى : كۆك ياڭاق مېغىزىنىڭ پوستىنى سويىۋەتكەندىن كېيىن ئۇششاق ئېزىپ، چانالغان پىياز بىلەن ئارىلاشتۇرۇپ قىيما قىلىنىدۇ . قىيما تەييارلىنىپ بولغاندىن كېيىن چۆچۈرە تۈگۈلۈپ قايناپ تۇرغان قازانغا سېلىپ پۇشۇرىلىدۇ. قوناق ئۇنىدا ئېتىلگەن كۆك ياڭاق چۆچۈرىسى تېخىمۇ ئالاھىدە بولىدۇ . 

كۆك ياڭاق مانتىسى: تەييارلىنىدىغان قىيما كۆك ياڭاق چۆچۈرىسىنىڭ قىيمىسى بىلەن ئوخشاش بولۇپ، كۆك ياڭاق چۆچۈرىسى سۇدا پىشۇرسا، كۆك ياڭاق مانتىسى قاسقاندا پىشۇرىلىدۇ . 

كۆك ياڭاق كۆمىچى: كۆك ياڭاق پوستىنى سويىۋەتكەندىن كېيىن، ئۇششاق ئېزىپ، چانالغان پىياز ۋە گۆش بىلەن ئارىلاشتۇرۇپ قىيما قىلىنىدۇ. قىيما تەييارلىنىپ بولغاندىن كېيىن كۆمەچ راسىنىپ، قىززىتىلغان مايدا ياكى قوقاسقا كۆمۈپ پىشۇرىلىدۇ . 

كۆك ياڭاق سامسىسى: كۆك ياڭاق كۆمىچىنىڭ قىيمىسى بىلەن ئوخشاش ئۇسۇلدا قىيما تەييارلىنىپ، سامسا تۈگۈلگەندىن كېيىن تونۇرغا يېقىلىدۇ . 

ياڭاق مانتىسى: ياڭاق مېغىزى ئۈششاق ئېزىلگەندىن كېيىن شېكەر، قوي يېغى ئارىلاشتۇرلۇپ قىيما قىلىنىدۇ. قيما تەييارلىنىپ بولغاندىن كېيىن، مانتا تۈگۈلۈپ قاسقاندا پىشۇرىلىدۇ . 

ياڭاق نېنى: ياڭاق، سۈت، تۇخۇم، ھەسەل، ماي قاتارلىقلارنى مۇۋاپىق مىقداردا ئارىلاشتۇرۇپخېمىر يۇغۇرلۇپ تىندۇرۇلغاندىن كېيىن نان ياسىلىپ، تونۇرغا يېقىلىدۇ . بۇ خىل نان ئادەتتە « سەپەر نېنى» دەپمۇ ئاتىلىدىغان بولۇپ، ئىنتايىن چۈرۈك ۋە مەزىلىك بولىدۇ . ئۇزاققىچە قېتىپ قالمايدۇ . 

ياڭاق چېيى: ياڭاق قىزىتىلغان تونۇردا ساغارتىلغاندىن كېيىن، ئۇششاق ئېزىپ ئۈستىگە قايناقسۇ ۋە مۇۋاپىق مىقداردا تۇز قۇيۇپ تەييارلىنىدۇ. 

ياڭاق مۇرابباسى: كۆك ياڭاق مېغىزىنىڭ پوستى سويۇۋىتىلگەندىن كېيىن، مۇۋاپىق مىقداردا شېكەر ياكى ھەسەل ئارىلاشتۇرلۇپ، قاچىنىڭ ئېغىزى خام قەغەزدە ئورىلىپ، كۈن نۇرى بىۋاستە چۈشىدىغان جايدا قويۇپ 30 كۈن ئەتراپىدا پىشۇرۇلغاندىن كېيىن ئىستېمال قىلىنىدۇ . 

سوقماق: ياڭاق بىلەن قۇرۇق ئۈزۈم ئۇششاق ئېزىلىپ ئارىلاشتۇرۇلغاندىن كېيىن، يومىلاقلىنىپ تەييارلىنىدۇ . سوقماقنىڭ ئوزۇقلۇق قىممىتى ئىنتايىن يۇقۇرى بولۇپ، يىراق سەپەرگە چىققاندا ياكى ئادەتتىكى كۈنلەردە ئازراقتىن ئىستېمال قىلغاندا قورساق ئاچۇرمايدۇ، بەدەننى كۈچلەندۈرىدۇ. 

##### ياڭاق سامسىسى
ياڭاق سامسىسى 

ئۇن بىر كىلوگرام، تۇز مۇۋاپىق، سۇ 500 گرام، قايماق 140 گرام، خېمىرتۇرۇچ 20 گرام، پىياز 500 گرام، ياڭاق 20 دانە، قارىمۇچ مۇۋاپىق. 

1. ياڭاقنى چېقىپ مېغىزىنى ئېلىپ يۇمشاق سوقۇپ، ئۇنىڭغا ئۇششاق چانالغان پىياز، سوققان قارىمۇچ، قايماق، تۇز سېلىپ ئارىلاشتۇرۇپ قىيما قىلىنىدۇ. 

2. خېمىرنى يېرىم بولدۇرۇپ تەييارلاپ، يېرىم سەر چوڭلۇقتا زوۋۇلا ئۈزۈپ، جىلت ئېچىپ، تەييارلانغان قىيمىدىن سېلىپ سامسا تۈگۈپ، تونۇرغا يېقىپ ياكى دوخاپكىغا سېلىپ پىشۇرۇلىدۇ. 

##### يومدان
يومدان 

يومدان (قوناق ئۇنى سۇيۇق ئېشى) يۇرتۇم قەشقەردە، بولۇپمۇ قەشقەر كونا شەھەر، يېڭى شەھەر ناھىيلىرىنىڭ جەنۇبى يىزىللىرىدا، يېڭىسار، ئاقتۇ ناھىيلىرىدىكى يىزىلاردا كەڭ ئېتىلىدىغان بىر تۇرلۇك ئەنئەنىۋى تاماق تۇرىدۇر. يومداننىڭ تارىخى 500يىلدىن ئارتۇق تارىخقا ئىگە تاماق تۇرى بولۇپ، تەييارلىنىشى، خۇرۇچقا قويغان تەلىۋى ئاددى، شىپالىق رولى چوڭ تاماقتۇر. 

ئادەتتە ھەر قايسى نوپۇزلۇق تېببى ئورۇنلار ئادەتتىكى ئوزۇقلىنىشقا دورىلۇق ئورنىدا بۇيرۇيدىغان، ئەتىۋارلىق تاماقتۇر. ئومۇمى شەكلى خۇيمىيەن بىلەن ئوخشاش. 

شىپالىق رولى: ئسسىق قايتۇرۇش، قان بىسىمنى تۆۋەنلىتىش، قاندىكى ۋە بەدەندىكى ماينى سېرىش، قەۋزىيەت، قۇرۇق ئىسسىقتىن بولغان بەدەندىكى ئاغرىقلارنى تۇگۇتۇپ ھاردۇق چىقىرىش، ئىشتاھا ئېچىش رۇلىغا ئىگە. 

ئەكىس تەسىرى: ھەزىم بولىشى قىيىن، ئاشقازاننى ئېچىشتۇرىدۇ. 

تەييارلاش ئۇسۇلى: 1. ماتىرىيال تەييارلاش 

ئىشلىتىلىدىغان ماتىرياللار:1. قوناق ئۇنى (قوناق ئۇنى ئادەتتە ئاق قوناق ئۇنى ۋە سېرىق قوناق ئۇنىدىن ئىبارەت ئىككى خىل بولىدۇ، يومدانغا ئامال بار ئاق قوناق ئۇنى ئىشلەتسە ياخشى بولىدۇ)؛ 2. چامغۇر، باش چامغۇر ۋە چامغۇر كۆكى؛ 3. گۆش، ئۇستىخانلىق قوي گۆشى ئالاھىدە تەم ھاسىل قىلىدۇ. 4. پەمىدۇر. 5. يۇمغاقسۇت (ئاش كۆك) ياكى پېننە. 6. تېخمۇ تەم ھاسىل قىلىش ئۇچۇن ئەتىياز ۋە يازدا غورا، كۇز ۋە قىشتا كاۋا ياكى ئۇرۇك قېقى (گۇلە) سىلىۋەتسەك بولىدۇ. 

2. ئېتىش باسقۇچى 

1. سۇيىنى تەييارلاش. جان سانىغا ئاساسەن قازانغا مۇۋاپىق سۇ قۇيۇپ، سۇغا ئىسسىق ئۆتمەستىلا بادام چوڭلىقىدا تۇغرالغان گۆشنى، سەيگە توغرالغان ياڭيۇ چوڭلىقىدا تۇغرالغان چامغۇرنى ۋە تېخمۇ تەم ھاسىل قىلىش ئۇچۇن ئەتىياز ۋە يازدا غورا، كۇز ۋە قىشتا كاۋا (كاۋىنى چوڭراق بولغان توخۇ تۇخۇمىدەك توغرايسىز، ئۇرۇقىنى ئىلىۋىتىسىز) ياكى ئۇرۇك قېقى (گۇلە) دىن ئادەم بىشغا 3-4 تالدىن توغرا كەلگۇدەك قىلىپ سالىسىز، ئوتتا سۇيى قاينىغاندىن كىيىن ھاسىل بولغان كۆپۇكىنى سۇزۇۋىتىپ، ئۇششاق چوقۇلغان پەمىدۇرنى سالىسىز، سۇيى ئامال بار پەس ئوتتا ئۇزاق قاينىسۇن. 

2. خىمىر تەييارلاش. قوناق ئۇنىدىن جان سانىغا ئاساسەن مۆلچەرلەپ ئىلىپ خېمىر يۇغۇرلىدۇ. (دېققەت: قوناق ئۇنىنىڭ يېپىشقاقلىقى تۆۋەن بولغانلىقتىن ۋە ھەزىم بولىشى قىيىن، ئاشقازاننى ئېچىشتۇرىدىغانلىقى ئۇچۇن بۇغداي ئۇنىدىن ئۇچتە بىر نېسبەت بويىچە ئارلاشتۇرلىدۇ) خىمىر يۇغۇرۇلغاندا چوقۇم ئىشلىتىلگەن سۇنىڭ تىمپىراتۇرسى 40-50سېلسىيە گىرادۇس ئەتىراپىدا بولىشى لازىم، ئەلۋەتتە مۇۋاپىق مىقتاردا تۇز قۇيلىدۇ، خېمىر چىڭ يۇغۇرلىدۇ. (خىمىر سىزگە نىسبەتەن قولاشمىغاندەك تۇيلىدۇ، بۇ نورمال، خىمىرنى ئۇزاق تېندۇرۇشقا بولمايدۇ، يۇغۇرۇپ بولۇپلا كىسىپ، تەييارلىغان قايناۋاتقان ئاش سۇيىگە سالىسىز) خېمىرنى كەسكەندە ئاۋۋال تۇگرە ئېچشتا ئىشلىتىلىدىغان پوزا ئارقىلىق تاختا ئۇستىگە 0. 5 0. 3-سانتىمىتر قىلىنققا كەلتۇرۇپ يايىسىز، تەكشى يېيىلغاندىن كىيىن، كەڭلىكى 0. 3-0. 5 سانتىمىتىر، ئۇزۇنلىقى5 سانتىمىتىر ھالەتتە كىسىز. 

3. پىشۇرۇش. تەييار بولغان ئاش سۇيىگە كىسىلگەن خېمىرنى سىلىپ 13مىنۇتتىن 20 مىنۇتقىچە قاينىتىمىز. (دىققەت: خمىرنى تۇزسىز يۇغۇرغان ياكى سوغۇق سۇدا يۇغۇرغان، بوش يۇغۇرغان بولسىڭىز ئىزىلىپ كىتىدۇ) قوناق ئۇنى ئۇزۇندىراق پىشىدۇ، پىشقاندا تۇزىنى تەڭشەپ يۇمغاقسۇت (ئاش كۆك) ياكى پېننە، چوقۇلغان سامساقلارنى سىلىپ، بىر قاينىتىپ ئوتنى توختىتىسز.

##### يەلقازان كالا گۆشى
يەلقازان كالا گۆشى 

كالىنىڭ ئومۇرتقا گۆشى 500 گرام، سۇدا كۆپتۈرۈلگەن پۇراقلىق موگۇ يەتتە تال، تۇز ئازراق، پىششق بامبۇك ياپرىقى ئازراق، تېتىتقۇ ئازراق، كۈنجۈت يېغى ئازراق، سېرىق ھاراق مۇۋاپىق، زەنجىۋىل ياپرىقى ئازراق، توخۇ شورپىسى بىر كىلوگرام. 

كالىنىڭ ئومۇرتقا گۆشىنى چوڭ - چوڭ نېپىز يالپاقلاپ توغراپ، سوغۇق سۇغا 25 مىنۇت چىلاپ گۆشنىڭ قېنىنى چىقىرىۋېتىپ، قايناۋاتقان سۇغا سېلىپلا ئېلىپ، يەلقازانغا سېلىپ توغرالغان سۇڭپىياز، زەنجىۋىل، تۇز، سېرىق ھاراق، پۇراقلىق موگۇ، بامبۇك ياپرىقى، تېتىتقۇ، كۈنجۈت يېغى، توخۇ شورپىسى قۇيۇپ ئىككى سائەت ئەتراپىدا قاسقانغا سېلىپ بوسلاپ پىشۇرۇلىدۇ. 

##### ھەمەك نان
ھەمەك نان 

ئاق ئۇن بەش كىلوگرام، خېمىرتۇرۇچ 175 گرام، سۇ ئىككى يېرىم كىلوگرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا. 

1. خېمىرنى چىڭراق يۇغۇرۇپ، ياخشى ئىشلەپ، بولدۇرۇپ، بىر يېرىم كىلوگرام زوۋۇلا ئۈزۈپ تاۋلاپ، 10 سانتىمېتىر قېلىنلىقتا كېڭەيتىپ، غەلۋىردەك چوڭ نان تەييارلىنىدۇ. 

2. قىزىتىلغان تونۇرغا تۇز سېپىپ ھاۋىسىنى تەڭشەپ، ناننى گەزنىگە تەكشى قويۇپ يېقىپ، سىڭدۈرۈپ پىشۇرۇلىدۇ.
## مەنبەلەر

تۈر:ئۇيغۇر تائاملىرى