جىمىسار ناھىيىسى

**شەرقىي تۈركىستان ئۇيغۇردۆلىتى**
**شەرقىي تۈركىستان ئۇيغۇردۆلىتى** 

**جىمىسار ناھىيىسى** شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى دائىرىسى ئىچىدىكى بىر ناھىيە بۇلۇپ مەمۇرى جەھەتتىن سانجى خۇيزۇ ئاپتونوم ئوبلاستىتىگە قارايدۇ. جىمىسارنىڭ يەر مايدانى 8،149 كۇۋادىرات كىلومەتەر بولۇپ 2002-يىلدىكى سىتاتىسكىگا ئاساسلاڭاندا، ئۇنىڭ نۇپۇسى 130،000.

## تارىخ
جىمىسار خەن سۇلالىسى دەۋرىدە ئارقا قانقىلىغا تەۋە ئىدى. تاڭ سۇلالىسى دەۋرىدە بېشبالىقنىڭ باشقۇرۇشىدا بولغان. كېيىنكى چاغلاردا بېشبالىق ئۇلۇغ قورۇقچى بەگ مەھكىمىسىنىڭ باشقۇرۇشىدا بولغان. سۇڭ سۇلالىسى دەۋرىدە ئىدىقۇت دۆلىتىگە تەۋە بولغان. يۇەن سۇلالىسى دەۋرىدە بېشبالىق ئايغاقچى مەھكىمىسىگە تەۋە بولغان. چيەنلوڭنىڭ 24 - يىلى (9175) ياردەمچى ئامبال مەھكىمىسى قويۇلغان. نامى جىمىسارغا ئۆزگەرتىلىپ فۇكاڭ ناھىيىسىگە قارىغان. گۇاڭشۈنىڭ 28 - يىلى (1902) قۇيۇەن ناھىيىسى قۇرۇلغان. مىنگو يىللىرى ئۈرۈمچى ۋىلايىتىگە قارىغان. 1954 - يىلى جىمىسار ناھىيىسىگە ئۆزگەرتىلىپ، ئۈرۈچى ۋىلايىتىگگ قارىغان. 1958 - يىلى سانجى خۇيزۇ ئاپتونوم ئوبلاستىنىڭ باشقۇرۇشىغا ئۆتكۈزۈپ بېرىلگەن.
## جۇغراپىيە
جىمىسار ناھىيىسى تەڭرىتاغ تىزملىرىنىڭ شەرقىي بۆلەك، شىمالىي ئېتىكىگە، جۇڭغار ئويمانلىقىنىڭ شەرقىي جەنۇبىغا جايلاشقان. شەرقتە گۇچۇڭ ناھىيىسى بىلەن، غەربتە فۇكاڭ شەھىرى، جەنۇبتا تۇرپان شەھىرى، ئۈرۈمچى ناھىيىسى بىلەن، شىمالدا كۆكتوقاي ناھىيىسى بىلەن تۇتىشىدۇ. شەرقتىن غەربكە كەڭلىكى 60 كىلومېتىر، جەنۇبتىن شىمالغا ئۇزۇنلۇقى 214 كىومېتىر، ئومۇمىي يەر مەيدانى 9756 كۋادرات كىلومېتىر، تەۋەسىدە ئۈچ بازار، 6 يېزا، 45 كەنت ئاھالە كومىتېتى بار. تەۋەسىدە شىنجاڭ ئىشلەپچىقىرىش - قۇرۇلۇش بىڭتۇەنى يېزا ئىگىلىك 6 - شىسىنىڭ 2 تۇەن - مەيدانى بار. ناھىيە بازىرى ئۈرۈمچىگە 165 كىلومېتىر كېلىدۇ. 1995 - يىلىنىڭ ئاخىرىدىكى ئومۇمىي نوپۇسى 128 مىڭ 500، بۇنىڭ ئىچىدە خۇيزۇلار 13.36%، خەنزۇلار% 72.21 ئۇيغۇرلار % 4.81 باشقا مىللەتلەر % 9.62 نى ئىگەللەيدۇ.     يەر شەكلى: شىمالىي ئېگىز جەنۇبىي پەس. بۇنىڭ ئىچىدە تاغلىق 15.5%، تۈزلەڭلىك% 16.4، قۇملۇق% 68.1 ن ئىگىلەيدۇ. شەرقىي، غەربىي دالوڭكو دەرياسى، ئەرگۇڭ دەرياسى، بەيياڭخې دەرياسى قاتارلىق دەريالار بار، يىللىق سۇ مىقدارى  346 مىليون كۇب مېتىر. يەر ئاستى سۈيىدىن پايدىلىنىش مىقدارى  149  مىليون كۇب مېتىر. ياۋا ھايۋانات بايلىقىدىن ياۋا ئات (سۈنئىي ئۇسۇلدا بېقىلىدۇ)، يىلپىز، قۇڭۇر ئېيىق، ياۋا ئېشەك، ئاق بۇغۇز بۆكەن، ياۋا توڭگوز، قىزىل لاچىن، ئۇلاي قاتارلىقلار بار. ياۋا ئۆسۈملۈك بايلىقلىرىدىن شەمشاد، بال قارىغاي، قېيىن، قامچا ئوت، سوغىگۈل، ئالىقات، قار لەيلىسى، قان تېپەر، چاكاندا قاتارلىقلار بار. بايقالغان قېزىلما بايلىقلاردىن كۆمۈر، ئالتۇن، نېفىت، تەبىئىي گاز، تۆمۈر، زېئولىت، ھاك تېشى، كۋارتس تاش، مەرۋايىت تاش، ئاق سېغىز توپىسى، توپىلىك سېغىز توپىسى قاتارلىقلار بار.   جىمىسار ناھىيىسى مۆتىدىل بەلۋاغ قۇرغاق ئىقلىمىغا كىرىدۇ. يىللىق ئوتتۇرىچە تېمپېراتۇرسى℃ 6.5، ئەڭ يۇقىرى تېمپېراتۇرىسى ℃40.8، ئەڭ تۆۋەن تېمپېراتۇرىسى  -℃ 36.6، يىلىغا ئوتتۇرا ھېساب بىلەن  60.8 كۈن ئەڭ يۇقىرى تېمپېراتۇرىسى℃ 30 تىن يۇقىرى بولىدۇ. يىللىق دەرىجە كۈن چۈشۈش ۋاقتى 2988.2 سائەت،℃ 10 يىغىندا تېمېپراتۇرىسى 3420.2، قىروسىز مەزگىلى 171 كۈن. يىللىق ئوتتۇرىچە ھۆل - يېغىن مىقدارى 168.2 مىللىمېتىر، سۇنىڭ يىللىق ئوتتۇرىچە پارغا ئايلىنىش مىقدارى 2309.7  مىللىمېتىر.   جىمىسار ناھىيىسى دېھقانچىلىقنى ئاساس قىلىدۇ. ھازىر بار تېرىلغۇ يەر كۆلىمى 32 مىڭ 800 گېكتار (492 مىڭ مو)، ئورمان 35 مىڭ 800 گېكتار (537 مىڭ مو)، يايلاق 685 مىڭ 300 گېكتار (12 مىليون 795 مىڭ مو) يەنە ئورمان قىلغىلى بولىدىغان 60 مىڭ 700 گېكتار بوز يەر (910 مىڭ مو) بار، يېزا ئىگىلىك مەھسۇلاتلىرىدىن بۇغداي، كۆممىقوناق، مايلىقدان، پۇرچاق تۈرلىدى، زاراڭزا، سامساق، بۆلجۈرگەن، قىزلچا، مېۋە - چېۋە، كۆكتات قاتارلىقلار بار. بۇنىڭ ئىچىدە ئاق پوستلىق سامساق، زاراڭزا، بۆلدۈرگەن شۇ جاينىڭ ئالاھىدە مەھسۇلاتى. چارۋىلاردىن قوي، كالا، چوشقا قاتارلىقلار بار. سانائەت تۈرلىدىن ئېلېكتر قۇۋۋىتى، كۆمۈر، يېزا ئىگىلىك ماشىنلىرىنى رېمونت قىلىش، ياغاچ ماتېرىياللىرى، ھااق، ئاشلىق، ماي ۋە يېمەكلىك پىششىقلاپ ئىشلەش قاتارلىقلار بار.   جىمىسار ناھىيىسىنىڭ ئۇل مۇئەسسەسەلىرى ئۈزلۈكسىز ياخشىلانماقتا. 303 ئۆلكە تاشيولى بۇ ناھىيىنى توغرىسىغا كېسىپ ئۆتىدۇ، ناھىيە، يېزا يولى تەرەپ - تەرەپكە تۇتاشقان. پروگراممىلىق تېلفون سىغىمچانلىقى 8300 گە يەتتى ھەمدە سىمسىز چاقىرىش ۋە خەلقئارا فوتو تېلېگىرامما يولغا قويۇلدى.   مەدەنىيەت يادىكارلىقلىرىدىن تاڭ دەۋرىدىكى بەش بالىق قورۇقچى بەگ مەھكىمىسىنىڭ خارابىسى، بەش بالىق ئۇيغۇر مەسچىتى خارابىسى، مىڭ ئۆي قاتارلىقلار بار. مەنزىرىلىك جايلىرىدىن ۋۇسەيۋەن دىنازاۋۇر جىلغىسى،  كۆيۈكتاغ، پۇشى ياۋا ئات بېقىش - كۆپەيتىش مەركىزى قاتارلىقلار بار.℃ 10 يىغىندا تېمېپراتۇرىسى 3420.2، قىروسىز مەزگىلى 171 كۈن. يىللىق ئوتتۇرىچە ھۆل - يېغىن مىقدارى 168.2 مىللىمېتىر، سۇنىڭ يىللىق ئوتتۇرىچە پارغا ئايلىنىش مىقدارى 2309.7  مىللىمېتىر.   جىمىسار ناھىيىسى دېھقانچىلىقنى ئاساس قىلىدۇ. ھازىر بار تېرىلغۇ يەر كۆلىمى 32 مىڭ 800 گېكتار (492 مىڭ مو)، ئورمان 35 مىڭ 800 گېكتار (537 مىڭ مو)، يايلاق 685 مىڭ 300 گېكتار (12 مىليون 795 مىڭ مو) يەنە ئورمان قىلغىلى بولىدىغان 60 مىڭ 700 گېكتار بوز يەر (910 مىڭ مو) بار، يېزا ئىگىلىك مەھسۇلاتلىرىدىن بۇغداي، كۆممىقوناق، مايلىقدان، پۇرچاق تۈرلىدى، زاراڭزا، سامساق، بۆلجۈرگەن، قىزلچا، مېۋە - چېۋە، كۆكتات قاتارلىقلار بار. بۇنىڭ ئىچىدە ئاق پوستلىق سامساق، زاراڭزا، بۆلدۈرگەن شۇ جاينىڭ ئالاھىدە مەھسۇلاتى. چارۋىلاردىن قوي، كالا، چوشقا قاتارلىقلار بار. سانائەت تۈرلىدىن ئېلېكتر قۇۋۋىتى، كۆمۈر، يېزا ئىگىلىك ماشىنلىرىنى رېمونت قىلىش، ياغاچ ماتېرىياللىرى، ھااق، ئاشلىق، ماي ۋە يېمەكلىك پىششىقلاپ ئىشلەش قاتارلىقلار بار.   جىمىسار ناھىيىسىنىڭ ئۇل مۇئەسسەسەلىرى ئۈزلۈكسىز ياخشىلانماقتا. 303 ئۆلكە تاشيولى بۇ ناھىيىنى توغرىسىغا كېسىپ ئۆتىدۇ، ناھىيە، يېزا يولى تەرەپ - تەرەپكە تۇتاشقان. پروگراممىلىق تېلفون سىغىمچانلىقى 8300 گە يەتتى ھەمدە سىمسىز چاقىرىش ۋە خەلقئارا فوتو تېلېگىرامما يولغا قويۇلدى.   
## مەمۇرىي رايون
*جىمىسار بازىرى
*ئەرگۇڭ بازىرى
*بېيتىڭ بازىرى
*چۇەنزىگەي بازىرى
*دايۇ بازىرى
*سەنتەي بازىرى
*چىڭياڭخۇ يېزىسى
*شىندى يېزىسى
*لاۋتەي يېزىسى
*قىزىلبايراق دېھقانچىلىق مەيدانى

## ئىقتىساد
## ئاساسىي قۇرۇلۇش
## نۇپوس ئىستاتىستىكا
## تەربىيە
## ساياھەتچىلىك
مەدەنىيەت يادىكارلىقلىرىدىن تاڭ دەۋرىدىكى بەش بالىق قورۇقچى بەگ مەھكىمىسىنىڭ خارابىسى، بەش بالىق ئۇيغۇر مەسچىتى خارابىسى، مىڭ ئۆي قاتارلىقلار بار. مەنزىرىلىك جايلىرىدىن ۋۇسەيۋەن دىنازاۋۇر جىلغىسى،  كۆيۈكتاغ، پۇشى ياۋا ئات بېقىش - كۆپەيتىش مەركىزى قاتارلىقلار بار.
## مائارىپ
## تەنھەرىكەت يىغىنى
## سىرتقى ئۇلاش

## مەنبەلەر

تۈر:سانجى خۇيزۇ ئاپتونوم ئوبلاستى
تۈر:شەرقىي تۈركىستان
تۈر:ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى