كۆزۈم ئۈچ كۈنلا كۆرەلىسە ئىدى

**<big>كۆزۈم ئۈچ كۈنلا كۆرەلىسە ئىدى</big>**

خېلىن كېللېر(1880-1968) ئامېرىكىنىڭ داڭلىق ئايال يازغۇچىسى، مائارىپچىسى. كىچىكىدە كېسەل سەۋەبىدىن ئىككى كۆزى كۆرمەس، ئىككى قۇلىقى ئاڭلىماس ھەم ئىككى قۇلىقى ئاڭلىماس بولۇپ قالغان. شۇنداقتىمۇ ئۇ ئۆزىگە بولغان ئىشەنچنى يوقىتىپ قويماي، دۇنياۋى مەشھۇر شەخىسكە ئايلانغان. «كۆزۈم ئۈچ كۈنلا كۆرەلىسە ئىدى» ناملىق ئەسەر ئۇنىڭ ئەڭ ۋەكىل خاراكتىرىگە ئىگە ئەسەرلىرىدىن بىرى.

**كۆزۈم ئۈچ كۈنلا كۆرەلىسە ئىدى**

بىز ھەممىمىز كىشىنى ھاياجانغا سالىدىغان بەزى تەسىرلىك ھېكايىلەرنى ئوقۇيمىز. ھېكايىدىكى باش قەھرىمان ناھايىتى چەكلىك مەلۇم ۋاقىت ئىچىدە، يەنى ئۇزۇن بولغاندا بىر يىل، قىسقا بولغاندا بىر سوتكىلا ياشايدۇ. بىز ھامان ئۆلۈم بوسۇغىسىدا تۇرغان ئاشۇ كىشىلەرنىڭ ئاخىرقى بىرقانچە كۈن ياكى ئاخىرقى بىرقانچە سائەت ۋاقىتنى قانداق ئامال - چارىلەر بىلەن ئۆتكۈزگەنلىكىنى قاتتىق ھاياجان ئىلكىدە بايقايمىز. ئەلۋەتتە، مەن دەۋاتقانلار پائالىيەت دائىرىسى چەكلەنگەن، ھۆكۈم ئېلان قىلىنغان مەھبۇسلار ئەمەس، بەلكى ئەركىن تاللاش ئىمكانىيىتى بولغان كىشىلەر.

بۇنداق ھېكايىلەر كىشىلەرنى ئويغا سالىدۇ، بۇنىڭ بىلەن كىشىلەرنىڭ ئەگەر بىز ئوخشاش شارائىتتا بولغان بولساق قانداق قىلغان بولاتتۇق دېگەنلەرنى بىلگۈسى كېلىدۇ. بىز چوقۇم ئۆلۈپ كېتىدىغان مەۋجۇداتلارمىز، ئاخىرقى مىنۇتلىرىمىز كەلگەندە، بىز قانداق ئىشلارغا يولۇقىمىز، قانداق تەسىراتتا بولىمىز، نېمىلەرنى ئويلايمىز؟

ئۆتكەن ئىشلارنى ئەسلەپ، قايسى بەختىيار چاغلارنى، قايسى پۇشايمانلىرىمىزنى تاپىمىز؟

مەن بەزىدە، ئەگەر بىز ئەتىلا ئۆلۈپ كېتىدىغاندەك ياشايدىغان بولساق، بۇ ھەممىدىن ياخشى قائىدە بولىدۇ، دەپ ئويلاپ قالىمەن. بۇنداق پوزىتسىيە ھايات قەدرىنى ئۆتكۈر ھالدا تەكىتلەيدۇ. بىز ھەر كۈنى دوستانىلىق، كۆتۈرەڭگۈ روھ ۋە ئۈمىد - ئارزۇ بىلەن ياشىشىمىز كېرەك. لېكىن، ئالدىمىزدا ۋاقىت كۈنلەپ، ئايلاپ، يىللاپ تەكرارلىنىپ ئۆتۈۋەرسە، كۆپ ھاللاردا بۇنداق پەزىلەتلىرىمىزدىن مەھرۇم بولىمىز. ئەلۋەتتە، «يەۋېلىش، ئىچىۋېلىش، ۋاقىتنى چىڭ تۇتۇپ ئوينىۋېلىش»نى ئەڭگۈشتەر دەپ بىلىدىغانلارمۇ تېپىلىدۇ. ھالبۇكى، كىشىلەرنىڭ كۆپى ئەزرائىلنىڭ كېلىشىدىن ئازابلىنىدۇ.

نۇرغۇن ھېكايىلەردە، تەقدىر بەلگىلىنىپ بولغان باش پېرسوناژ ھەمىشە ئەڭ ئاخىرقى مىنۇتتا تەلىيى ئوڭدىن كېلىپ قۇتقۇزۇۋېلىنىدۇ. ھاياتلىق ۋە مەڭگۈلۈك قىممىتىنىڭ ئەھمىيىتىنى تېخىمۇ ئېنىق چۈشىنىۋالىدۇ. ئۆلۈم كۆلەڭگىسى ئىچىدە ياشاۋاتقان ياكى ياشىغان كىشىلەرنى كۆرىدۇ، ئۇلار قىلغان ھەربىر ئىشقا بىرخىل ئاچچىق - تاتلىق سېزىم ئاتا قىلىدۇ.

ھالبۇكى، كۆپچىلىك ھاياتلىقنى مۇقەررەرلىك دەپ قارايمىز، ھامان بىر كۈنى ئۆلۈپ كېتىدىغانلىقىمىزنى بىلىمىز. لېكىن، ئۇ كۈننى ناھايىتى يىراقتا دەپ ئويلايمىز - دە، روھىمىز ئۇرغۇپ تۇرغان، تېنىمىز يەڭگىل، ساغلام ھالەتتە تۇرىمىز، بۇ چاغدا ئۆلۈم تەسەۋۋۇرىمىزغا سىغمايدۇ، ئۆلۈمنى كەمدىن كەم ئويلايمىز، كۈنلەر ئۇزىراپ، چەكسىز يىراق كەلگۈسىگە بېرىپ قالىدۇ. شۇڭا، بىز قىممىتى يوق خىزمەتلەرنى قىلىمىز. تۇرمۇشقا يالقاۋلىق، ھۇرۇنلۇق پوزىتسىيەسىدە بولىۋاتقانلىقىمىزنى تونۇپ يېتەلەيمىز.

پۈتكۈل تەبىئىتىمىز ۋە سەزگۈ ئەزالىرىمىزدا ئوخشاشلا يالقاۋلىق ئالاھىدىلىكلىرى بار، دەپ ئەندىشە قىلىمەن. پەقەت گاسلار ئاڭلاش سەزگۈسىنى قەدىرلەيدۇ، ئەمالار قايتىدىن يورۇق دۇنيانى كۆرۈش بەختىدىن لەززەت ئالالايدۇ. بۇ خىل قاراش ياشانغان چاغدا كۆرۈش ۋە ئاڭلاش سەزگۈسىدىن مەھرۇم بولغان كىشىلەرگە بەكرەك ماس كېلىدۇ. ئەمما، كۆرۈش، ئاڭلاش سەزگۈسى جەھەتتە زىيانغا ئۇچرىمىغان كىشىلەر بۇ قىممەتلىك سەزگۈ ئەزالىرىدىن ناھايىتى ئاز ۋاقىتتا تولۇق پايدىلىنىدۇ. ئۇلارنىڭ كۆزى ۋە قۇلىقى بارلىق مەنزىرە، ئاۋازلارنى مۇجىمەللا قوبۇل قىلىدۇ.

چۈنكى ئۇلار بۇ نەرسىلەرگە ئالاھىدە زەن قويمايدۇ، شۇنداقلا كەمدىن - كەم قەدىرلەيدۇ. بىز تاكى مەھرۇم بولغانغا قەدەر بارلىق نەرسىلىرىمىزدىن (ئۆزىمىزدىكى) مىننەتدار بولمايمىز، تاكى ئاغرىپ بېشىمىز ياستۇققا يەتمىگۈچە ساغلاملىقىمىزنى ئوبدان تونۇپ يەتمەيمىز، بۇ ئەزەلدىن تارتىپ مۇشۇنداق.

مەن دائىم ھەممىلا ئادەمنىڭ ئەقىلگە تولىۋاتقان مەزگىلدە بىرقانچە كۈن ئەما، گاس كېسىلىگە گىرىپتار بولۇشى بىر خىل بەخت، چۈنكى قاراڭغۇلۇق ئۇنى كۆرۈش سەزگۈسىنى تېخىمۇ قەدىرلەيدىغان قىلىدۇ، ئۈنسىزلىك ئۇنى ئاۋازغا يەنىمۇ خۇشتار بولۇش ۋە زوقلىنىشقا يېتەكلەيدۇ، دەپ ئويلايمەن. مەن ھەمىشە ھەممىنى كۆرەلەيدىغان دوستلىرىمنى، ئۇلار زادى نېمىلەرنى كۆرەلەيدۇ، دەپ سىنايمەن.

بىرقانچە كۈننىڭ ئالدىدا ناھايىتى يېقىن بىر دوستۇم يوقلاپ كەلدى. ئۇ يىراقتىكى ئورمانلاردىن ئۆتۈپ كەلگەچكە، ئۇنىڭدىن نېمىلەرنى كۆزەتكەنلىكىنى سورىدىم. «ئالاھىدە ھېچنېمە يوق» دەپ جاۋاب بەردى ئۇ. ئەگەر مەن مۇشۇنىڭدەك جاۋابلارنى ئاڭلاپ كۆنمىگەن بولسام (كۆرۈش سەزگۈسى ياخشى كىشىلەرنىڭ ناھايىتى ئاز نەرسىنى كۆرەلەيدىغانلىقىغا ئاللىقاچان ئىشەنگەنىدىم)، قۇلاقلىرىمغا ئىشەنمىگەن بولار ئىدىم.

ئۇ ئورمانلىقتا بىر سائەت يول يۈرۈپتۇ. ئەمما، دىققەت قىلىشقا ئەرزىگۈدەك ھېچقانداق نەرسىنى كۆرمەپتۇ. بۇ قانداقمۇ مۇمكىن بولسۇن؟ دەپ ئۆزۈمدىن سورىدىم. كۆزۈم كۆرمەس ئادەم بولغىنىم بىلەن تۇتۇش سەزگۈم بىلەن مېنى قىزىقتۇرىدىغان نەرسىلەرنى يۈزلەپ بايقىيالايمەن. بىرەر تۈپ قېيىن دەرىخىنىڭ سىلىق پوستىنى ياكى قارىغاينىڭ يىرىك، بۈدۈر - چوقۇر پوستىنى مېھرىم بىلەن سىلايمەن. باھاردا مەن دەرەخ شاخلىرىنى سىلاپ تەبىئەتنىڭ قىشلىق ئۇيقۇدىن ئويغانغانلىقىنىڭ بىرىنچى بەلگىسى بولغان بىخنى ئىزدەيمەن. بەزىدە بىر تال گۈلنىڭ چىرايلىق، يۇمشاق تېرە سىزىقلىرى ئارىسىدىن ئاجايىپ بىرخىل يۆگىمىنى بايقايمەن. تەلىيىم بەك ئوڭ كەلگەن چاغلاردا، قولۇمنى كىچىك شاخلارغا پەم بىلەن قويسام، تاسادىپىي ھالدا قۇش بالىلىرىنىڭ رىتىملىق ناخشا ئېيتقاچ خۇشال سەكرەپ ئويناۋاتقانلىقىنى سېزەلەيمەن. مەن ئېرىقتىكى مۇزدەك سۇلارنىڭ ئېچىلغان قوللىرىم ئارىسىدىن تېز - تېز ئېقىپ ئۆتۈشىنى تولىمۇ ياخشى كۆرىمەن. مېنىڭچە، قارىغاي يىڭنىلىرى ياكى مامۇقتەك يۇمشاق چۈشەك كەبى باراقسان ئوت - چۆپلەر ئېسىل، چىرايلىق پارس گىلەملىرىدىن بەكرەك قارشى ئېلىنىدۇ. ماڭا نىسبەتەن ئېيتقاندا، تۆت پەسىلدىكى ئاجايىپ كۆركەم مەنزىرىلەر ئىنتايىن تەسىرلىك ۋە تۈگىمەس كومېدىيە بولۇپ، ئۇنىڭ ۋەقەلىكلىرى، كۆرۈنۈشلىرى بارماقلىرىم ئارىسىدىن ئۆتۈپ تۇرىدۇ.

بەزىدە يۈرىكىم مۇشۇ نەرسىلەرنىڭ ھەممىسىنى كۆرۈش ئارزۇسىدا يىغلايدۇ. ئەگەر مەن تۇتۇش سەزگۈم بىلەنلا مۇشۇنچە كۆپ شادلىققا ئېرىشەلىسەم،ئۇ ھالدا كۆرۈش سەزگۈمدە نەقەدەر گۈزەل، كۆركەم كۆرۈنۈشلەر پەيدا بولار ئىدى - ھە! ئەپسۇس، كۆزى كۆرىدىغان كىشىلەرنىڭ روشەنكى كۆرىدىغىنى ناھايىتى ئاز، دۇنيادىكى تۈرلۈك رەڭلەردە، ھەر خىل قىياپەتتە ئېچىلغان گۈل كەبى مەنزىرىلەرنى ئۇلار بولۇشقا تېگىشلىك نەرسە دەپ قارايدۇ. بەلكىم ئىنسانلار مۇشۇنداق بولسا كېرەك، ئۇلار ئۆزلىرىدە بار، ئۆزلىرى ئىگە بولغان نەرسىلەرنى كەمدىن - كەم قەدىرلەپ، ئۆزلىرىدە يوق نەرسىلەرگە ئىنتىلىدىكەن. يورۇقلۇق پارلاپ تۇرغان جاھاندا، كۆرۈشتىن ئىبارەت بۇ تەبىئىي ئىقتىدار، تۇرمۇشنى بېيىتىدىغان بىر خىل ۋاسىتە ئەمەس، پەقەت بىر خىل قۇلايلىق دەپلا قارىلىدىكەن. نېمىدېگەن ئەپسۇسلىنارلىق ئىش بۇ!

ئەگەر مەن ئالىي مەكتەپنىڭ باشلىقى بولسام، «كۆزىڭىزنى قانداق ئىشلىتىسىز» دېگەن مەخسۇس بىر دەرسنى تەسىس قىلاتتىم. بۇ دەرستە پىروفېسسورلار ئوقۇغۇچىلارغا ئۇلار ئۇلارنىڭ ئالدىدىن ئۆتۈپ كېتىۋاتقان، ئەمما ئۇلار دىققەت قىلمىغان شەيئىلەرنى قانداق قىلىپ ھەقىقىي يوسۇندا كۆرۈپ يېتىش ئارقىلىق تۇرمۇشتىكى شاد - خۇراملىقنى كۆپەيتىشنى سۆزلەيتتى. بۇ دەرس ئۇلارنىڭ غەپلەتتە ۋە ئارقىدا قېلىۋاتقان تەبىئىتىنى ئويغىتاتتى.

ئەگەر كۆزۈم ئۈچ كۈنلا كۆرەلىگەن بولسا ئىدى، نېمىلەرنى كۆرۈشنى ھەممىدىن بەك ياخشى كۆرىدىغانلىقىمنى تەسەۋۋۇر بويىچە چۈشەندۈرەلىشىم مۇمكىن. مەن ئويلىنىۋاتقان چاغدا، سىزمۇ ئويلاپ بېقىڭ. بۇ مەسىلىنى ئويلاپ كۆرۈڭ، ئەگەر سىز ئۈچ كۈنلا يورۇق جاھاننى كۆرەلەيدىغان بولسىڭىز، ئۇ ھالدا سىز كۆزىڭىزنى قانداق ئىشلىتىسىز، نەزەرىڭىزنى قايسى نەرسە ئۈستىدە توختىتىشنى بەكرەك ئويلايسىز؟ تەبىئىيكى، مەن ئىمكانقەدەر قاراڭغۇلۇق ئىچىدە ياشىغان كۈنلىرىمدە قەدرىگە يەتكەن نەرسىلەرنى كۆرسەم دەيمەن. بولغۇسى كۈنلەردە كېلىدىغان قاراڭغۇ كېچىلەردە ئېسىڭىزدە تۇتۇۋېلىشقا قۇلايلىق بولسۇن دېسىڭىز، سىزمۇ نەزەرىڭىزنى ئۆزىڭىز قەدىرلىگەن نەرسىلەر ئۈستىدە توختىتىڭ.

ئەگەر مەلۇم مۆجىزە تۈپەيلى، كۆزۈم ئۈچ كۈنلا كۆرەلىگەن بولسا، ئارقىدىنلا قاراڭغۇلۇق قوينىغا كىرىپ كەتسەم، ئۇ چاغدا مەن بۇ ۋاقىتنى ئۈچ بۆلەككە بۆلىمەن.

**بىرىنچى كۈنى**

مەن ئادەملەرگە قارايمەن. چۈنكى، ئۇلارنىڭ ئاق كۆڭۈللۈكى، ئىللىق مېھرى ۋە دوستلۇقى تۇرمۇشۇمنى مەنىگە ئىگە قىلدى. ئالدى بىلەن قەدىرلىك مۇئەللىمىم ئاننېي سۇللىۋان ماتسى خېنىمنىڭ يۈزىگە ئۇزۇندىن ئۇزۇن قارىۋالسام دەيمەن. چۈنكى، ئۇ مەن تېخى كىچىككىنە بالا ۋاقتىمدىلا ئالدىمدا پەيدا بولۇپ، ماڭا تاشقىرىدىكى دۇنيا ئىشىكىنى ئېچىپ بەردى. خاتىرەمدە ئەتىۋارلاپ ساقلاش ئۈچۈن پەقەت ئۇنىڭ يۈزىنىڭ كىپتىنىلا كۆرۈش بىلەن بولدى قىلمايمەن. يەنە ئۇنىڭ چېھرىدىن ھېسداشلىقتىن پەيدا بولغان مۇلايىملىق ۋە سەۋرچانلىقنىڭ ئىزنالىرىنى تېپىپ تەتقىق قىلىمەن. چۈنكى، ئۇ مانا شۇلار بىلەن مېنى تەربىيەلەشتەك مۈشكۈل ۋەزىپىنى ئادا قىلغان. ئۇنىڭ كۆزلىرىدىن ئۇنى قىيىنچىلىق ئالدىدا مەزمۇت تۇرغۇزغان قەيسەر مىجەز - خاراكتېرىنى كۆرۈشنى، شۇنداقلا دائىم ماڭا، پۈتكۈل ئىنسانىيەتكە قىلغان خەيرخاھلىقىنى كۆرۈشنى ئۈمىد قىلىمەن.

مەن «قەلب ئەينىكى»، يەنى دوستىنىڭ كۆزىدىن قەلبىنى كۆرۈش دېگەننىڭ نېمىلىكىنى بىلمەيمەن. مەن پەقەت بارماقلىرىم ئارقىلىقلا بىر يۈزنىڭ كىپتىنى كۆرەلەيمەن. قاقاقلاپ كۈلۈش، قاتتىق قايغۇرۇش ۋە باشقا نۇرغۇن روشەن ھېسسىياتنى سېزىۋالالايمەن. مەن دوستلىرىمنىڭ يۈزىنى سىلاش ئارقىلىق ئۇلار بىلەن تونۇشقان، ئەمما سىلاش بىلەنلا ئۇلارنىڭ خاراكتېرىنى ھەقىقىي يوسۇندا سۈرەتلەپ بېرەلمەيمەن . ئەلۋەتتە، ئۇلارنىڭ خاراكتېرىنى باشقا يوللار ئارقىلىق، يەنى ئۇلار ماڭا ئىپادىلىگەن ئوي - پىكىر، ماڭا نامايان قىلغان ھەرقانداق ھەرىكىتى ئارقىلىقمۇ ئىگىلەيمەن، چۈشىنىمەن، ئەمما ئۇلارنى چوڭقۇرراق چۈشىنەلمەيمەن. ئىشىنىمەنكى، بۇنداق چۈشىنىشكە ئۇلارنى ئېنىق كۆرۈش، ئۇلارنىڭ ئىپادىلىگەن تۈرلۈك ئوي - پىكىر ۋە ئەھۋاللارغا بولغان ئىنكاسىنى كۆزىتىش، ئۇلارنىڭ قاراشلىرى ۋە چىرايىدىكى ئىنكاسىغا دىققەت قىلىش ئارقىلىق ئىگە بولغىلى بولىدۇ.

يېنىمدىكى دوستلىرىمنى بولسا، ئۇزاق ئاي - يىللار بىللە بولۇپ، ئۆزلىرىنىڭ ھەر قايسى تەرەپلىرىنى ماڭا ئايان قىلغانلىقى ئۈچۈن ناھايىتى ئوبدان چۈشىنىمەن. ھالبۇكى، تاسادىپىي دوستلىشىپ قالغانلارغا قارىتا مەندە پەقەت مۇكەممەل بولمىغان تەسىراتلار بار. بۇمۇ بىر قېتىملىق قول ئېلىشىش، بارماقلىرىمنىڭ ئۇچى بىلەن ئۇلارنىڭ ئېغىزىدىن چىققان سۆز - جۈملىلەرنى چۈشىنىش ياكى ئۇلارنىڭ قولۇمغا بوش يېزىپ بەرگەنلىرى ئارقىلىق ئېرىشكەن تەسىرات.

كۆزى كۆرەلەيدىغان سىلەردەك كىشىلەر قارشى تەرەپ ئىپادىلىمەكچى بولغان مەنە ۋە ماھىيەتنى، قارشى تەرەپنىڭ چىرايىدىكى نازۇك ئىپادىنى، يۈز مۇسكۇللىرىنىڭ تىترىشىنى، قول ئىشارىتىنىڭ قانداق بولىۋاتقانلىقىنى كۆزىتىش ئارقىلىق تېزلا بىلىۋالالايسىلەر. بۇ نەقەدەر ئاسان، نەقەدەر كىشىنى قانائەتلەندۈرىدىغان ئىش - ھە! لېكىن سىلەر كۆرۈش سەزگۈڭلار بىلەن بىر ئادەمنىڭ يۈزىدىكى ئىپادە ئالاھىدىلىكىنى تۇتۇۋېلىپ، بىر دوستۇڭلار ياكى تونۇشۇڭلارنىڭ ئىچكى دۇنياسىنى (قەلبىنى) كۆرۈپ بېقىشنى ئويلاشتىڭلارمۇ - يوق؟

يەنى سىلەردىن شۇنى سورىغۇم كېلىۋاتىدۇ، بەش نەپەر يېقىن دوستۇڭلارنىڭ چىرايىنى توغرا سۈرەتلەپ بېرەلەمسىلەر؟ بۇنى ئاز بىر قىسمىڭلارلا قىلالايسىلەر، كۆپىنچىڭلار قىلالمايسىلەر، مەن سىناق قىلىپ بەزى ئەرلەردىن خوتۇنىنىڭ كۆزى قانداق ئىكەنلىكىنى سوراپ كۆرگەنىدىم، ئۇلار گاڭگىراپ قېلىشتى ۋە بىلمەيدىغانلىقىنى ئېتىراپ قىلىشتى. گېزى كەلگەندە دەپ ئۆتەي، خوتۇنلار ھەمىشە ئەرلىرىمىز يېڭى كىيىم، يېڭى شىلەپىلىرىمىزنىڭ رەڭگىگە، شۇنداقلا ئۆيدىكى جاھازلار، نەرسە - كېرەكلەرنىڭ ئۆزگىرىشىگە دىققەت قىلمايدۇ، دەپ قاقشايدۇ.

كۆرۈش سەزگۈسى بار كىشىلەرنىڭ كۆزى ئەتراپتىكى شەيئىلەرنىڭ قائىدىسىگە پاتلا كۆنۈپ قالىدۇ. ئەمەلىيەتتە ئۇلارنىڭ كۆزى پەقەت ھەيران قالارلىق ۋە ھەيۋەتلىك شەيئىلەرگىلا دىققەت قىلىدۇ. ھالبۇكى، ئەڭ ھەيۋەت، كۆركەم مەنزىرىلەرگە قارىغاندىمۇ كۆزى ھۇرۇنلۇق قىلىدۇ. سوت خاتىرىلىرىدە ھەر كۈنى »كۆرگۈچى« لەرنىڭ قانچىلىك توغرا كۆرەلمىگەنلىكى ئاشكارىلىنىپ تۇرىدۇ. يەنى مەلۇم بىر ۋەقەنى بىرقانچە گۇۋاھچى ئوخشاش بولمىغان بىرقانچە شەكىلدە »كۆرىدۇ«. بىرلىرى باشقىلاردىن كۆپرەك نەرسىنى كۆرىدۇ. ئەمما، نەزەر دائىرىسى ئىچىدىكى جىمى نەرسىنى كۆرەلەيدىغانلار ھېچقانچە چىقمايدۇ.

ئاھ، ئەگەر كۆزۈم ئۈچ كۈنلا كۆرەلىسە ئىدى، مەن قانچىلىك نەرسىنى كۆرەلىگەن بولاتتىم - ھە!

بىرىنچى كۈنى، ئەڭ ئالدىراش بولغان بولاتتىم. قەدىردان دوستلىرىمنىڭ ھەممىسىنى چاقىرتىپ كېلىپ، ئۇلارنىڭ يۈزىگە ئۇزاق قاراپ تۇرۇپ، ئىچكى گۈزەللىكىنى ئىپادىلەپ تۇرغان تاشقى كۆرۈنۈشىنى يۈرىكىمگە نەقىش قىلىپ ئورنىتىۋالاتتىم. يەنە نەزەرىمنى بىر بوۋاقنىڭ يۈزىدە توختىتىپ، تۇرمۇش توقۇنۇشلىرى پەيدا قىلغان شەخسىي ئاڭ شەكىللىنىشتىن ئىلگىرىكى ئارزۇ، سەبىيلەرچە غۇبارسىز گۈزەللىكنى تۇتۇۋالغان بولاتتىم.

يەنە ئىتلىرىمنىڭ ساداقەتمەنلىك، ئىشەنچ ئىپادىلىنىپ تۇرغان كۆزلىرىگە، يەنى سۆلەتلىك، جىمىغۇر سىكوت، داركى، قاۋۇل، ساغلام، ئەقىللىق دادېخن ۋە خايگېرلارنىڭ كۆزلىرىگە قارىغۇم بار. چۈنكى، ئۇلارنىڭ قىزغىن، غۇبارسىز، شوخ دوستلۇقى ماڭا زور تەسەللى بەخش ئەتكەنىدى.

ئالدىراش بولغان بىرىنچى كۈنى، ھۇجرامدىكى ئاددىي، كىچىك نەرسىلەرگە نەزەر سالىمەن. پۇتۇم ئاستىدىكى كىچىك گىلەمنىڭ ئىسسىق رەڭگىگە، تامدىكى رەسىملەرگە، ئۆينى ئائىلە ئىللىقلىقىغا چۆمدۈرگەن كىچىك نەرسىلەرگە قارايمەن. مەن ئوقۇغان ئەمالار يېزىقىدىكى كىتابلارغا ھۆرمەت نەزەرىم بىلەن قارايمەن. شۇنداقتىمۇ كۆزى كۆرىدىغانلار ئوقۇيالايدىغان باسما شەكىلدىكى كىتابلار مېنى تېخىمۇ بەك قىزىقتۇرىدۇ. ئۇزاق ھاياتىمدىكى قاراڭغۇلۇقتا ئۆزۈم ئوقۇغان ۋە باشقىلار ئوقۇپ بەرگەن كىتابلار سەلتەنەتلىك، غايەت زور ماياك بولۇپ، ماڭا ھاياتىمدىكى ۋە قەلبىمدىكى ئەڭ ئىچكىرى يوللارنى كۆرسىتىپ بەردى.

مەن كۆرەلەيدىغان بولغان بىرىنچى كۈنى چۈشتىن كېيىن، ئورمانلىققا بېرىپ، كۆزلىرىمنى تەبىئەتنىڭ گۈزەللىكىدىن مەست قىلىمەن. بىرقانچە سائەت ئىچىدە نورمال كۆرەلەيدىغان كىشىلەرنىڭ كۆز ئالدىدا ھەمىشە ئايان بولۇپ تۇرىدىغان پارلاق، كۆركەم، بىپايان ئاجايىپ - غارايىپ مەنزىرىلەرنى كۆزۈم ئارقىلىق بار كۈچۈم بىلەن شۈمۈرىمەن. ئورمان ساياھىتىدىن قايتىپ كېلىش يولىدا، قورۇققا يېقىن چىغىر يوللار بىلەن مېڭىپ، ئېتىزلاردا تېرىقچىلىق قىلىۋاتقان ئاتلارنى (بەلكىم بىرەر تىراكتورنى كۆرۈشۈم مۇمكىن)، يەرگە تايىنىپ جان بېقىۋاتقان ئەركىن - ئازادە كىشىلەرنى كۆرۈۋالىمەن. كۈن ئولتۇرغان چاغدىكى ھەيۋەتلىك، رەڭدار كۆركەم مەنزىرىنى كۆرۈپ دۇئا قىلىمەن.

گۇگۇم پەيتىدە بولسا، سىرتقى شەيئىلەرنى سۈنئىي يورۇقلۇق ياردىمىدە كۆرۈپ شادلىققا چۆمىمەن. تەبىئەت قاراڭغۇ تۈن يېتىپ كەلگەنلىكىنى جاكارلىغان چاغدا، ئىنسانلار تالانتى بىلەن ئىجاد قىلغان چىراغ يورۇقى ئارقىلىق كۆرۈش ئىقتىدارىنى ئۇزارتقان، مەن كۆزۈم كۆرەلىگەن بىرىنچى كۈنى كۆزۈمگە ئۇيقۇ كەلمەيدۇ. قەلبىم بۇ بىر كۈندىكى خاتىرىلەر بىلەن تولىدۇ.

**ئىككىنچى كۈنى**

كۈزۈم كۆرەلىگەن ئىككىنچى كۈنى، مەن سۈبھى بىلەن تەڭ ئورنۇمدىن تۇرۇپ، سىرتقا چىقىپ قاراڭغۇ تۈن بىلەن يورۇق كۈن ئالماشقان، ئادەمنى ھاياجانغا سالىدىغان مۆجىزىنى تاماشا قىلىمەن.

بۇ كۈنى مەن دۇنياغا، ئۆتۈپ كەتكەن دۇنيا ۋە ھازىرقى دۇنياغا ئالدىراش - تېنەش بىر نەزەر سالىمەن. ئىنسانلار تەرەققىياتىنىڭ ئاجايىباتلىرىنى، سانسىزلىغان ئۆزگىرىشلەر بىلەن تولغان قەدىم زاماننى كۆرۈپ چىقسام دەيمەن. بۇنچە نۇرغۇن يىللارنى قانداقمۇ بىر كۈنگە يىغىنچاقلىغىلى بولىدۇ؟ ئەلۋەتتە، بۇنى مۇزېيلار ئارقىلىق قىلىمەن. مەن دائىم نيۇيورك تەبىئەت تارىخى مۇزېيىغا بېرىپ، تىزىلغان نۇرغۇن بۇيۇملارنى تۇتۇپ باققانىدىم. ئەمما، يەر شارىنىڭ قىسقىچە تارىخىنى، ئۇ يەرگە تىزىلغان يەر شارىدىكى ئاھالىنى ئۆز كۆزۈم بىلەن كۆرسەم دەپ ئارزۇ قىلاتتىم. ئۇ يەردە تەبىئىي مۇھىت بويىچە تەسۋىرلەنگەن ھايۋانلار ۋە ئىنسانلار، غايەت يوغان دىنوزاۋر، تاشقا ئايلانغان ئۆتكۈر چىشلىق پىل بار ئىدى. ئىنسانلار پەيدا بولۇشتىن ھەمدە كىچىككىنە تەنلىرى، كۈچلۈك باشلىرى بىلەن ھايۋانات دۇنياسىنى بويسۇندۇرۇشتىن ئىلگىرى ئۇلار يەر شارىدا ئايلىنىپ يۈرگەنىدى. مۇزېيدا يەنە ھايۋانلار، ئىنسانلار ھەمدە ئەمگەك قوراللىرىنىڭ تەرەققىي قىلىش جەريانى، ئىنسانلارنىڭ بۇ قوراللارنى ئىشلىتىپ، بۇ پىلانېتتا ئۆزلىرىگە بىخەتەر، پۇختا ئۆيلەرنى ياسىغانلىقى راستتەكلا تونۇشتۇرۇلاتتى. مۇزېيدا يەنە تەبىئەت تارىخىنىڭ باشقا سانسىزلىغان تەرەپلىرى تونۇشتۇرۇلاتتى. ئادەمنى جەلپ قىلىدىغان مۇزېيدىكى ھايات ياشاۋاتقان ھايۋانلارنىڭ ھەر خىل - ھەر ياڭزا تۇرقى تەسۋىرلەنگەن بۇيۇملارنى قانچىلىك كىتابخانلارنىڭ كۆرگەنلىكىنى بىلمەيمەن. ئەلۋەتتە، نۇرغۇن كىشىلەرگە بۇنداق پۇرسەت بولمىدى. ئەمما، مەن ئىشىنىمەنكى، پۇرسەت بولغان نۇرغۇن كىشىلەر بۇ پۇرسەتتىن پايدىلانمىدى. ئۇ ھەقىقەتەنمۇ سىز كۆزىڭىزنى ئىشلىتىدىغان ئوبدان جاي، سىز كۆزىڭىز كۆرەلىگەندىكىن ئۇ يەردە پايدىلىق، ئۈنۈملۈك نۇرغۇن كۈنلەرنى ئۆتكۈزەلەيسىز. ھالبۇكى، تەسەۋۋۇرۇمدىكى كۆزۈم كۆرەلەيدىغان ۋاقىت ئۈچ كۈنلا بولغانلىقى ئۈچۈن، ئالدىراش - تېنەشلا نەزەر سالىمەن، خالاس.

كېيىنكى بېكىتىم پايتەخت سەنئەت مۇزېيى. تەبىئەت تارىخى مۇزېيى دۇنيادىكى ماددىلارنىڭ تاشقى كۆرۈنۈشىنى نامايان قىلىپ بەرگەنگە ئوخشاش، پايتەخت سەنئەت مۇزېيى ئىنسانلار روھىنىڭ سانسىزلىغان كىچىك يان تەرەپلىرىنى نامايان قىلىدۇ. پۈتكۈل ئىنسانىيەت تارىخىي باسقۇچىدا، ئىنسانلارنىڭ سەنئەتكە ئىپادىلىگەن كۈچلۈك، يالقۇنلۇق ئىنتىلىشى بەئەينى يېمەكلىك، ئۆزىنى يوشۇرىدىغان ماكان ۋە تۇغۇش، كۆپىيىشكە ئوخشاشلا تەخىرسىز بولغان. بۇ يەردە، پايتەخت سەنئەت مۇزېيىنىڭ ئالامەت يوغان كۆرگەزمە زالىدا، مىسىر، يۇنان، رىمنىڭ روھى ئۇلارنىڭ سەنئىتىدە ئىپادىلىنىپ، كۆز ئالدىمدا نامايان بولدى.

مەن قەدىمكى زاماندىكى نىل دەرياسى دۆلىتىدىكى ئىلاھلار ۋە ئايال ئىلاھلارنى قولۇم ئارقىلىق ئېنىق بىلدىم. باتەينوڭ ئىبادەتخانىسىدىكى تەقلىدىي بۇيۇملارنى سىلاپ ئافىنا ئاۋانگارت جەڭچىلىرىدىكى بەدەن گۈزەللىكىنى ھېس قىلدىم. ئاپوللو، ۋېناس ۋە قاناتلىق غەلىبە ئىلاھى سامورېسلار مېنى شۇنچىلىك مەپتۇن قىلىۋالدىكى، قولۇمنى تارتالمايلا قالدىم. ھومېرنىڭ جاراھەت ۋە ساقال باسقان چىرايى مەن ئۈچۈن تولىمۇ قىممەتلىك، چۈنكى نېمىنىڭ كۆرەلمەسلىك، ئەمالىق ئىكەنلىكىنى ئۇ ئوبدان بىلىدۇ. قوللىرىم رىم ۋە كېيىنكى دەۋردىكى راستتەكلا ياسالغان مەرمەر ھەيكەلدىن مېھرىنى ئۈزەلمەي قالدى. قوللىرىم مىكىلانگىلو ياسىغان باتۇر، قەھرىمان موسسىنىڭ تەسىرلىك تاش ھەيكىلىنى تولۇق سىلاپ چىقتى. مەن رولاننىڭ كۈچ - قۇدرىتى، گوتلارنىڭ ياغاچ ئويمىغا تۇتقان سەمىمىيىتىگە ھۆرمەت بىلدۈردۈم. قول بىلەن تۇتقىلى بولىدىغان بۇ سەنئەت بۇيۇملىرى مەن ئۈچۈن تولىمۇ ئەھمىيەتلىك. ئۇلارنى كىشىلەرنىڭ تۇتۇشى ئۈچۈن قويۇلغان دېگەندىن كۆرە، كۆرۈپ زوق ئېلىشى ئۈچۈن قويۇلغان دېگەن ياخشى. مەن كۆرەلمەيدىغان ئۇ خىل گۈزەللىكنى پەقەتلا قىياس قىلالايمەن. گىرېتسىيە لوڭقىلىرىنىڭ ئاددىي سىزىقلىرىدىن ھۇزۇر ئالالىغىنىم بىلەن، نۇسخىلىرىنى، بېزەكلىرىنى كۆرەلمەيمەن.

شۇنىڭ ئۈچۈن، بۇ كۈنى − ماڭا نۇر ئاتا قىلىنغان ئىككىنچى كۈنى ئىنسانلارنىڭ روھىنى سەنئەتتىن ئىزدەيمەن. سىلاش سېزىمىم بىلەن بىلىۋالغان نەرسىلەرنى كۆرەلەيمەن. ئاجايىپ ئىش. ئاجايىپ سەلتەنەتلىك پۈتكۈل رەسىم دۇنياسى، يەنى ئىتالىيەنىڭ سۈرلۈك تۈسكە باي ئىپتىدائىي سەنئىتىدىن تارتىپ ئەركىن پىكىر ئۇسلۇبىدىكى ھازىرقى زامان ئېقىمىدىكى سەنئەت ماڭا دەرۋازىسىنى چوڭ ئاچتى. مەن رافائېل، دافىنچ، تىزان (تىزىيانو)، رېمبىراننىڭ ماي بوياق رەسىملىرىنى ئىنچىكىلەپ كۆرۈپ چىقىمەن. ۋىلونېيسانىڭ ئىسسىق رەڭلىرىنى قانغۇچە كۆرۈپ، ئېل گېلېگونىڭ سىرلىرىنى تەتقىق قىلىمەن، كورونىڭ رەسىملىرىدىن تەبىئەتنى يېڭىباشتىن كۆزىتىمەن. ئاھ، كۆزۈڭلار كۆرەلەيدىغان كىشىلەر، سىلەر تارىخىي دەۋرلەردىكى سەنئەتتىن، شۇنچىۋالا مول مەنە ۋە گۈزەللىكتىن ھۇزۇر ئالالايدىكەنسىلەر! سىرلىق سەنئەت ئوردىسىدا قىلغان بۇ قىسقىغىنە ساياھىتىمدە كۆز ئالدىمدا نامايان بولغان بۈيۈك سەنئەت دۇنياسىغا قارىتا ئازراقمۇ باھايىمنى بېرەلمىدىم، پەقەت ئۆز تەسىراتىمغا ئىگە بولدۇم. سەنئەتكارلار ماڭا سەنئەتتىن چوڭقۇر ۋە ھەقىقىي يوسۇندا زوق ئېلىش ئۈچۈن كۆزنى مەشىق قىلدۇرۇش كېرەكلىكىنى ئېيتتى. بىر ئادەم سىزىق، قۇرۇلما، شەكىل ۋە رەڭنىڭ سۈپىتىنىڭ ئەلا ياكى ناچارلىقىغا ھۆكۈم قىلىشنى تەجرىبە ئارقىلىق ئۆگىنىۋېلىشى كېرەك. ئەگەر مەن كۆزۈم بىلەن كۆرۈپ تۇرۇپ ئادەمنى بۇنچە مەپتۇن قىلىدىغان تەتقىقات بىلەن شۇغۇللانغان بولسام، قانچە بەختلىك بولغان بولار ئىدىم - ھە! لېكىن، سەنئەت دۇنياسى سىلەردەك كۆزى بىلەن كۆرەلەيدىغان كىشىلەر ئۈچۈن ئېيتقاندىمۇ، يەنىمۇ ئىلگىرىلىگەن ھالدا ئىزدىنىشنى كۈتۈپ تۇرغان بىر دۇنيا، دەپ ئاڭلىدىم.

پايتەخت سەنئەت مۇزېيىدىن گويا بوينۇمدىن باغلىغاندەك تولىمۇ قىيىندا ئايرىلدىم. ئۇ يەردە گۈزەللىك ئاچقۇچى بار ئىكەن. كۆرەلەيدىغان كىشىلەرگە پايتەخت سەنئەت مۇزېيىغا بېرىپ گۈزەللىك ئاچقۇچىنى ئىزدەشنىڭ ھاجىتى يوق ئىكەن. چۈنكى، ئوخشاش ئاچقۇچ ئۇلارنى كىچكرەك مۇزېيلاردا ياكى كىچىكرەك كۇتۇپخانىلارنىڭ كىتاب جازىلىرىدا كۈتۈپ تۇرۇپتۇ. ئەمما، مەن تەسەۋۋۇرۇمدىكى كۆزۈم ئېچىلغان چەكلىك ۋاقىت ئىچىدە، مەن ئەڭ كۆپ بايلىق قويۇلغان جاينى قىسقا ۋاقىت ئىچىدە ئاچالايدىغان ئاچقۇچنى تاللاپ ئېلىشىم كېرەك.

مەن يورۇقلۇقنى كۆرەلىگەن ئىككىنچى ئاخشامنى تىياتىرخانا ياكى كىنوخانىدا ئۆتكۈزمەكچى، مەن ھازىرمۇ تىياتىرخانىلاردا قويۇلۇۋاتقان تۈرلۈك ئويۇنلارنى كۆرۈپ تۇرىمەن. لېكىن، تىياتىر ۋەقەلىكىنى بىر ھەمراھىم قولۇمغا يېزىپ بېرىدۇ. ھالبۇكى، مەن خاملېتنىڭ جەلپكار قەددى - قامىتىنى ياكى ئېلزابىت دەۋرىگە خاس ئوچۇق رەڭلىك كىيىم كىيگەن، كۆتۈرەڭگۈ روھلۇق، شوخ فرىستافنى ئۆز كۆزۈم بىلەن كۆرۈشنى بەكمۇ ئارزۇ قىلىمەن! خاملېتنىڭ ھەربىر سىپايە، چىرايلىق ھەرىكىتىنى، روھى ئۇرغۇپ تۇرغان فرىستافنىڭ كېرىلىپ يۈرۈشلىرىنى زەن سېلىپ كۆرگۈم كېلىدۇ.

مەن پەقەت بىر مەيدانلا ئويۇن كۆرەلەيمەن. بۇمۇ ماڭا ناھايىتى قىيىن چۈشىدۇ. لېكىن، مېنىڭ ناھايىتى كۆپ ئويۇنلارنى كۆرگۈم بار.

سىلەر كۆزۈڭلار كۆرەلىگەچكە، ياخشى كۆرىدىغان ھەرقانداق ئويۇننى كۆرەلەيسىلەر. بىرەر ئويۇن، بىرەر كىنو كۆرگەن ياكى ھەرقانداق بىر سورۇندا بولساڭلار، بىلمىدىم، قانچىلىكىڭلار سىلەرنى ئۇنىڭ رەڭلىرى، گۈزەللىكلىرى ۋە نەپىس ھەرىكەتلىرىدىن ھۇزۇرلاندۇرغىنى كۆرۈش سەزگۈڭلارنىڭ مۆجىزىسى ئىكەنلىكىنى تونۇپ يېتەلەيسىلەركىن، مىننەتدار بولىسىلەركىنتاڭ. ھاياتىم قول بىلەن تۇتۇپ بېقىش بىلەنلا چەكلىنىدىغان دائىرىدە ئۆتكەنلىكى ئۈچۈن، رىتىملىق، نەپىس ھەرىكەت گۈزەللىكىدىن زوق ئالالمايمەن. ئەمما، باگالوۋانىڭ گۈزەللىكى، لاتاپىتىنى خىرە بولسىمۇ تەسەۋۋۇر قىلالايمەن. مۇزىكىنىڭ پولدىكى تىترىشىدىن ئۇنىڭ رىتىمىنى دائىم سېزىپ تۇرغاچقا، رىتىم ھەرىكىتىنىڭ شادلىق سېزىمىنى ئازراق بىلەلەيمەن. شۇ رىتىملىق ھەرىكەتنىڭ دۇنيا بويىچە كۆزنى چاقنىتىدىغان ئەڭ نەپىس مەنزىرىنى ھاسىل قىلىدىغانلىقىنى تەسەۋۋۇر قىلالايمەن. مەرمەر ھەيكەلنىڭ سىزىقلىرىنى سىلاپ ئۇنىڭغا ئاز - تولا ھۆكۈم قىلالايمەن. شۇڭا، جىمجىت ھالەتتىكى گۈزەللىك ئادەمنى بۇنچە ھاياجانغا سالغان يەردە، ھەرىكەت گۈزەللىكى بەلكىم ئادەمنى تېخىمۇ مەپتۇن قىلىپ سۆيۈندۈرەر - ھە، دەپ ئويلايمەن. ئەڭ قەدىرلەيدىغان خاتىرەمنىڭ بىرى شۇكى، جوزېف جېففېرسون ئۆزى ئامراق رىب ۋان ۋېنكىنى سۆزلەپ، ياساپ چۈشەندۈرىۋاتقاندا، ئۇنىڭ يۈزى ۋە قوللىرىنى سىلاپ بېقىشىمغا رۇخسەت قىلغانىدى.

مەن تىياتىر دۇنياسىنى ئازراق بىلىمەن. ئۇ كۆڭۈللۈك چاغلارنى ئۆمرۈم بويى ئۇنتۇمايمەن. ئەمما، تىياتىر قويۇلۇۋاتقان چاغدىكى دىيالوگ ۋە ھەرىكەتنىڭ ئۆزئارا رولىنى ئۆز كۆزۈم بىلەن كۆرۈشنى، قۇلىقىم بىلەن ئاڭلاشنى ناھايىتى بەك ئارزۇ قىلىمەن. كۆزۈڭلار كۆرەلەيدىغان سىلەر بولساڭلار بۇنىڭدىن نەقەدەر شادلىنىسىلەر - ھە! ناۋادا مەن بىر مەيدان بولسىمۇ ئويۇن كۆرەلىگەن بولسام ئىدىم، مەن ئەمالار يېزىقى بىلەن ئوقۇغان ياكى چۈشەنگەن يۈزگە يېقىن تىياتىر ۋەقەلىكىنى قەلبىمدە قانداق تەسۋىرلەشنى بىلىۋالاتتىم. شۇڭا، مەن كۆڭلۈمدە توقۇپ چىققان كۆزۈم كۆرىدىغان بولغان ئىككىنچى كۈنى ئاخشىمى ئۇخلىماستىن تىياتىر ئەدەبىياتىدىن زوق ئالغان بولاتتىم.

**ئۈچىنچى كۈنى**

كېيىنكى كۈنى سەھەردە، مەن يەنە بىر نۆۋەت سۈبھىنى كۈتۈۋېلىشقا، يېڭى خۇشاللىق تېپىشقا ئالدىرايمەن. كۆزى كۆرەلەيدىغان كىشىلەر ئۈچۈن ھەر كۈنكى سۈبھى چوقۇم مەڭگۈ تەكرارلىنىپ تۇرىدىغان يېڭى، گۈزەل مەنزىرە، ئۆزۈم توقۇپ چىققان مۆجىزە مۆھلىتى بويىچە بولغاندا، بۇ كۈن كۆزۈم كۆرەلەيدىغان بولغاننىڭ ئۈچىنچى، شۇنداقلا ئاخىرقى بىر كۈنى. كۆرۈشكە تېگىشلىك نەرسىلەر ئىنتايىن نۇرغۇن بولغاچقا، مېنىڭ ئۆكۈنۈش ۋە ئەسەبىي قىزغىنلىق باغرىدا يۈرگۈدەك ھېچقانداق ۋاقتىم قالمىدى. بىرىنچى كۈنى ماڭا ھايات ياشاۋاتقان ۋە ئالەمدىن ئۆتكەن دوستلىرىمنى بەخش ئەتتى.

ئىككىنچى كۈنى ماڭا ئادەم ۋە تەبىئەت تارىخىنى نامايان قىلدى. بۈگۈن مەن نۆۋەتتىكى تۇرمۇش ھەلەكچىلىكىدە چاپىدىغان كىشىلەر بارىدىغان يەرگە بارىمەن. كىشىلەرنىڭ نيۇيوركتىكىدەك شۇنچە كۆپ ھەرىكەت - پائالىيىتى ۋە ئاجايىپ - غارايىپ ھالەتلىرىنى نەدىن تاپقىلى بولار؟ مۇشۇنداق ئوي بىلەن مەن شەھەرلەرنى نىشان قىلدىم.

مەن ئۆيۈمدىن، ئۇزۇن ئارال (لوڭ ئايلېند)نىڭ فراست دېگەن يېرىدىكى كىچىك، ئەمما تىنچ شەھەر ئەتراپى رايونىدىن يولغا چىقتىم. بۇ يەردە يېشىل مەخمەل كەبى ئوتلاقلار، دەل - دەرەخلەر، چىرايلىق گۈللەر، رەتلىك سېلىنغان پاكىز ئۆيلەر بار. ھەممىلا يەردە ئاياللار، بالىلارنىڭ شاد - خۇرام ئاۋازى ۋە پائالىيىتى بەخت ناۋاسى. شۇڭا، بۇ جاي شەھەرلەردىكى ئەمگەكچى خەلقلەرنىڭ پىنھان ئارامگاھى، مەن ماشىنامنى ھەيدەپ ئىستې دەرياسىغا سېلىنغان ئاسما شەكىللىك پولات كۆۋرۈكتىن ئۆتۈپ، ئادەم مېڭىسىنىڭ قۇدرىتى ۋە خاس ئىجادچانلىقىغا قارىتا يىپيېڭى تەسىراتقا ئىگە بولىمەن. ئالدىراش كېمىلەر دەريادا تاتاتلاپ تېز يۈرىدۇ. يەنە تېز سۈرئەتلىك كاتىرلار، ئېغىر پىشىلداپ، ئاستا يۈرىدىغان چاتما كېمىلەرمۇ بار. ئەگەر كېيىنكى ۋاقىتتا يەنە كۆزۈم كۆرىدىغان كۈنلەر بولۇپ قالسا، مەن مۇشۇ دەريادىكى قاينام - تاشقىن مەنزىرىنى كۆپرەك، ئۇزۇنراق كۆرۈۋالىمەن. ئالدىمغا نەزەر سېلىۋىدىم، نيۇيورك شەھىرى، ئەپسانە كىتابلىرىنىڭ ۋاراقلىرىدىن كۆچۈرۈلۈپ كېلىنگەن شەھەرلەردىكىگە ئوخشاش ئاجايىپ كۆركەم ئېگىز بىنالار قەد كۆتۈرۈپ تۇرۇپتۇ. نەقەدەر ھەيۋەت ئىمارەتلەر بۇ! چېركاۋ مۇنارىنىڭ يالتىراپ تۇرغان ئۇچى، كەڭ كەتكەن، تاشتىن قوپۇرۇلغان مۇستەھكەم توسمىلارنى ئىلاھلار ئۆزلىرى ئۈچۈن ياسىغاندەك بىلىنىدۇ. بۇ تەسىرلىك كۆرۈنۈشلەر مىليونلىغان كىشىلەرنىڭ كۈندىلىك تۇرمۇشىنىڭ بىر قىسمى. بىلدىم، قانچىلىك ئادەم كەينىگە قايرىلىپ بۇ مەنزىرىگە نەزەر سالاركىن؟ بۇنداقلار ناھايىتى ئاز بولسا كېرەك. ئۇلار تولا كۆرۈپ تونۇش بولۇپ كەتكەچكە، بۇ ھەيۋەت، گۈزەل مەنزىرىلەرنى كۆرسىمۇ كۆرمەسكە سالىدۇ.

مەن تېز مېڭىپ بۇ يوغان، كاتتا، سۈرلۈك ئىمارەتلەرنىڭ بىرى بولغان ئىمپېرىيە سارىيىنىڭ ئەڭ ئۈستىگە چىقتىم. چۈنكى، مەن تېخى يېقىندا ئۇ يەردە تۇرۇپ كاتىپنىڭ كۆزىنىڭ ياردىمىدە بۇ شەھەرگە نەزەر سالغانىدىم. شۇڭا، تەسەۋۋۇرۇم بىلەن ئەمەلىيەتنى بىر سېلىشتۇرۇپ باققۇم بار. ئىشىنىمەنكى، كۆز ئالدىمدا نامايان بولىدىغان پۈتكۈل مەنزىرە مېنى ھەرگىز نا ئۈمىد قىلمايدۇ. چۈنكى، مەن ئۈچۈن ئۇ باشقا بىر دۇنيانىڭ مەنزىرىسى.

مەن بۇ شەھەرنى ئايلىنىشقا باشلىدىم. ئالدى بىلەن ئاۋات كوچىنىڭ بىر بۇرجىكىدە تۇرۇپ، كىشىلەرگە قاراپ، ئۇلارنى كۆزىتىش ئارقىلىق ئۇلارنىڭ تۇرمۇشىنى چۈشىنىشكە ئۇرۇندۇم. ئۇلارنىڭ چېھرىدىكى شادىيانە تەبەسسۇمنى كۆرۈپ خۇشال بولدۇم؛ كەسكىن قارارلىرىنى كۆرۈپ ئىپتىخارلىق ھېس قىلدىم؛ ئازاب، مۈشكۈللىرىنى كۆرۈپ، ئىختىيارسىز ئىچ ئاغرىتتىم.

مەن 5- كوچىنى بويلاپ سەيلە قىلدىم، ئەتراپقا ئاستا نەزەر سالدىم. نەزەرىمنى مەلۇم بىر ئالاھىدە نىشانغا قاراتماستىن، مەنزىرىلەرنى كۆرۈپ قانمىدىم. كىشىلەر توپى ئىچىدە يۈرگەن ئاياللارنىڭ رەڭگارەڭ كىيىملىرى، ئىشىنىمەنكى، مەن كۆرۈپ قانمايدىغان ئەڭ گۈزەل، ئەڭ ئېسىل مەنزىرە. ھالبۇكى، ئەگەر مەن كۆرەلەيدىغان بولسام، مەنمۇ باشقا كۆپ ساندىكى ئاياللارغا ئوخشاش كۆپلىگەن چاقناق رەڭلەرگە ئانچە كۆڭۈل بۆلمەي، ئايرىم كىيىملەرنىڭ پاسونى ۋە مودىلىرىغا دىققەت قىلغان بولاتتىم. يەنە شۇنىڭغا ئىشىنىمەنكى، مەن ئادىتىنى ئۆزگەرتەلمەيدىغان ۋىترىنا خېرىدارى بولۇپ قالىمەن. چۈنكى، تىزىپ قويۇلغان سانسىز ئېسىل بۇيۇملاردىن ھۇزۇر ئېلىش بىر خىل بەخت.

5- كوچىدىن باشلاپ يەنە ئايلىنىپ مېڭىپ باغچە كوچىسىغا كەلدىم. نامراتلارنىڭ كۆلبىلىرىگە، زاۋۇتلارغا باردىم، يەنە بالىلار ئويناۋاتقان باغچىغا باردىم. تېخى چەت ئەللىكلەر ئولتۇراق رايونىغا بېرىپ، چەت ئەلگە بارماي تۇرۇپ چەت ئەلنى ساياھەت قىلىمەن. يەنىمۇ چوڭقۇرلاپ تەكشۈرۈش، كىشىلەرنىڭ قانداق ئىشلەۋاتقانلىقى، قانداق ياشاۋاتقانلىقىنى بىلىشكە ئوڭاي بولۇشنى نەزەردە تۇتۇپ، بەختىيارلىق ۋە پاجىئەلىك مەنزىرە، ئەھۋاللارغا باشتىن - ئاخىر كۆزۈمنى يوغان ئېچىپ زەن سېلىپ قارايمەن.

قەلبىم ئادەم ۋە شەيئىلەر ئوبرازى بىلەن تولدى. كۆزلىرىم كىچىك ئىشلارنىمۇ نەزەردىن ساقىت قىلماي، كۆرەلىگەن شەيئىلەرنىڭ بارلىقىغا يېقىندىن دىققەت قىلىشقا تىرىشىدۇ. بەزى كۆرۈنۈشلەر ئادەمنى خۇشال قىلىدۇ، مەستخۇش قىلىدۇ. لېكىن، بەزى كۆرۈنۈشلەر تولىمۇ ئېچىنىشلىق بولۇپ، يۈرەكنى ئېزىدۇ. بۇ ئەھۋاللارنى كۆرگەندە ھەرگىز كۆزۈمنى يۇمۇۋالمايمەن. چۈنكى، ئۇلارمۇ تۇرمۇشنىڭ بىر قىسمى. ئۇلارنى كۆرگەندە كۆزنى يۇمۇۋېلىش، قەلبىنى ئېتىۋالغانغا، ئوي - پىكىرىنى ئېتىۋالغانغا باراۋەر.

كۆرەلەيدىغان بولغان ئۈچىنچى كۈنىمۇ ئاخىرلىشاي دەپ قالدى. مۇشۇ قالغان بىرنەچچە سائەت ئىچىدە كۆرۈۋېلىشقا، قىلىۋېلىشقا تېگىشلىك يەنە نۇرغۇن مۇھىم ۋە جىددىي ئىشلار بار بولۇشى مۇمكىن. ئەمما، مۇشۇ ئاخىرقى ئاخشىمى، ئىنسانلار قەلبىدىكى ئاۋازنى ئوبدانراق ئاڭلىۋېلىش ئۈچۈن، يەنە تىياتىرخانىغا بېرىپ تازا قىزىق ۋە كۈلكىلىك بىر ئويۇن كۆرۈشۈمدىن ئەندىشە قىلىۋاتىمەن.

تۈن يېرىم بولغان چاغدا مەن ئەمالىق جاپاسىدىن قۇتۇلغان قىسقىغىنا ۋاقىت ئاخىرلىشىدۇ. مەڭگۈلۈك قاراڭغۇلۇق يەنە يېنىمغا قىستاپ كېلىدۇ. بۇ ئۈچ كۈن ئىچىدە، تەبىئىيكى مەن كۆرۈشنى ئارزۇ قىلغان جىمى نەرسىنى كۆرۈپ بولالمايمەن. قاراڭغۇ - زۇلمەت ماڭا يەنە ھۇجۇم قىلىپ كەلگەندە، ئاندىن قانچىلىك نەرسىلەرنى كۆرەلمەي قالغانلىقىمنى ھېس قىلىپ يېتىمەن. ۋاھالەنكى، قەلبىم شېرىن ئەسلىمىلەر بىلەن تولغانلىقتىن، ئۆكۈنۈپ ئەپسۇسلىنىشقا ئاجرىتىدىغان ۋاقتىم ناھايىتى ئاز بولىدۇ. بۇنىڭدىن كېيىن مەن ھەربىر بۇيۇمنى سىلىغاندا، خاتىرەم ئۇ بۇيۇمنىڭ تۇرقىنى، شەكلىنى روشەن ئەكس ئەتتۈرۈپ بېرىدۇ.

كۆزۈم قايتىدىن كۆرەلەيدىغان بولغان بۇ ئۈچ كۈننى قانداق ئۆتكۈزۈش ھەققىدىكى بايانلىرىم، ئېھتىمال قىياسىڭىزدا سىزنىڭ كۆزىڭىزنىڭ كۆرۈشتىن مەھرۇم بولىدىغانلىقىنى بىلگەن ۋاقتىڭىزدا قىلىدىغان ئورۇنلاشتۇرۇشىڭىز بىلەن بىردەك بولماسلىقى مۇمكىن. ئەمما، شۇنىڭغا ئىشىنىمەنكى، ئەگەر سىز ھەقىقەتەن بۇنداق يامان تەقدىرگە دۇچ كەلگۈدەك بولسىڭىز، نەزەرىڭىز ئىمكانقەدەر ئىلگىرى زادىلا كۆرۈپ باقمىغان شەيئىلەرگە چۈشىدۇ ھەمدە بۇنىڭدىن كېيىنكى ئۇزۇن قاراڭغۇلۇقتا پايدىلىنىش ئۈچۈن ئۇنى خاتىرىسىدە مەھكەم ساقلايدۇ. شۇڭلاشقا سىز، بۇ ھالدا كۆزىڭىزدىن باشقا ھەرقانداق چاغدىكىدىن بەكرەك پايدىلىنىسىز. سىز كۆرەلىگەن نەرسىلەرنىڭ ھەممىسى سىز ئۈچۈن شۇنچىلىك قەدىرلىك بولىدۇ. سىزنىڭ قاراشلىرىڭىز كۆرۈش دائىرىڭىز پەيدا بولغان بارلىق بۇيۇمنى قانغۇدەك كۆرۈۋالىدۇ. كېيىن سىز ھەقىقەتەن كۆرەلەيدىغان بولغان چاغدا، كۆز ئالدىڭىزدا ئاجايىپ گۈزەل بىر دۇنيا نامايان بولىدۇ.

كۆزۈم كۆرەلمەيدىغان مەن، كۆزى كۆرەلەيدىغان كىشىلەرنىڭ سەمىگە بىر نەرسىنى سالماقچىمەن. تەبىئىي كۆرۈش سەزگۈسىدىن تولۇق پايدىلىنالايدىغان كىشىلەرگە مۇنداق بىر ئاگاھلاندۇرۇش بەرمەكچىمەن. سىز گويا ئەتىلا كۆرەلمەيدىغان بولۇپ قېلىشتەك بالا - قازاغا يولۇقىدىغان تەرزدە، كۆزىڭىزنى ئىشلىتىشكە ماھىر بولۇڭ، ئوخشاش چارە بىلەن باشقا ئەزالىرىڭىزدىنمۇ پايدىلىنىڭ. مۇزىكىنىڭ يېقىملىق ئاۋازىنى، قۇشلارنىڭ شادىيانە نەغمە - ناۋاسىنى، تارلىق ئوركېستىرنىڭ ھەيۋەتلىك، جاراڭلىق، ياڭراق كۈيىنى ئوبدان تىڭشىۋېلىڭ، خۇددى سىز ئەتىلا گاس بولۇپ قېلىشتەك يامان تەقدىرگە يولۇقىدىغاندەك. سىلىۋالسام دەپ ئويلىغان بۇيۇملارنى سىلاپ - سىلىۋېلىڭ. گويا ئەتىلا تۇتۇش سەزگۈڭىز ئاجىزلاپ كېتىدىغاندەك. يېڭى ئېچىلغان گۈللەرنى پۇرىۋېلىڭ، ئېسىل نازۇ نېمەتلەرنى تېتىۋېلىڭ، گويا ئەتىلا پۇراش، تېتىش سېزىمىڭىز يوقىلىپ كېتىدىغاندەك. ھەربىر ئەزايىڭىزدىن تولۇق پايدىلىنىپ، تەبىئەت ئاتا قىلغان تۈرلۈك تۇتۇش ۋاسىتىسى ئارقىلىق دۇنيا سىزگە نامايان قىلغان بارلىق خۇشال - خۇرام ھەم گۈزەل تەپسىلاتلاردىن پەخىرلىنىڭ! بىراق، مەن ئىشىنىمەنكى، بارلىق ئەزالار ئىچىدە كۆرۈش سەزگۈسى چوقۇم ئادەمنى ھەممىدىن بەك شاد ئەيلەيدۇ ۋە سۆيۈندۈرىدۇ.

                                 (مەريەم مەمتىمىن تەرجىمىسى)