13- قەھرىتان

**13- قەھرىتان**، مىلادى تەقۋىمغا كۆرە يىلنىڭ 13. كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 352 كۈن (كەبىسە يىللاردا 353.) باردۇر.

## چوڭ ئىشلار
* 532  - كونىستانتىنوپولدا نىكا ئىسيانى يۈز بەردى.
* 587  - ئىسپانىيە رېكاردودا، ئىسپانىيە قرالى پۇېبلو ۋىسىگودو، ئۆزى ۋە ئائىلىسىنى كاتولىك دىنى مۇرتى دەپ ئېلان قىلغان.
* 1547 - ھېنرى ھوۋارد، سۇررىي رېتسارى ئۆلۈمگە ھۆكۈم قىلىندى.
* 1610 - گالىلئېو گالىلئېي، يۇپىتېرنىڭ 4. ھەمراھى كاللىستونى بايقىدى.
* 1785 - دۇنيانىڭ تۇنجى گېزىتلىرىدىن *Daily Universal Register،* ئەنگىلىيەدە بېسىلىشقا باشلادى. ئۈچ يىل سوڭرە ئاتى «ۋاقىت گېزىتى» (The Times) دەپ ئالماشتۇرۇلغان بۇ گېزىت قۈنىمىزدىمۇ چىقارىلماقتا.
* 1830 - بۈيۈك نيو ئورلېئانس (لۇئىسئانا) ئوت ئاپىتى باشلىدى.
* 1840 - لىكسىڭتون ئاتلىق پار كېمىسى، لوڭ ئىسلاند (نيۇ يورك) دېڭىز تەۋەلىكىدە ئوت كەتتى ۋە چۆكتى: 139 كىشى ئۆلدى.
* 1854 - ئا ق ش لىق ئانتوني ڧاس، ئاككوردىئوننىڭ پاتنېتىنى ئالدى.
* 1863 - دارىلڧۇنۇن، كىمياگەر دەرۋىش پاشا تەرىپىدىن بېرىلگەن ئومۇمغا ئوچۇق ڧىزىكا دەرسى بىلەن ئوقۇش باشلدى.
* 1888 - National Geographic Society قۇرۇلدى.
* 1898 - ئەمىلە زولا (Emile Zola) نىڭ *L'Aurore* گېزىتىدە ئېلان قىلغان *J'accuse*  (*بېغىشلايمەن*) باشلىقلىق ئوچۇق خەت، درەيڧۇس داۋاسىنى ئاممىنىڭ دىققىتىگە سۇندى.
* 1904 - ياپونىيە رۇسىيە ئۇرۇشى پارتىلىدى.
* 1915 - ئاۋېززانو (Avezzano) دا (ئىتالىيە) يەر تەۋرەش: 29800 كىشى ئۆلدى.
* 1920 - ئىستانبۇل سۇلتانئەھمەد مەيدانىدا 150 مىڭ كىشى قاتناشقان ئاممىغا خىتاب ئۆتكۈزۈلدى.
* 1923 - تۈركىيە مىنىستېرلار كابېنتى باشلىقى رەئۇڧ ئورباي، ت ب م م (TBMM) دە لوزان يېغىنى بىلەن ئالاقەدار ھۆكۈمەتنىڭ قارىشىنى ئېلان قىلدى.
* 1930 - مىكى چاشقان كارتون رەسىملىرى، ئامېرىكا گېزىتلىرىدە ئېلان قىلىنىشقا باشلىدى.
* 1931 - ياپون شاھزادىسى تاكامۇتسۇ، تۈركىيەگە كەلدى.
* 1935 - سارلاندتا ئۇمۇمىي خەلق ئاۋاز بېرىش ئۆتكۈزۈلدى، 90،3% ئاۋاز بىلەن ناتسېست گېرمانىيە بىلەن بىرلەشتى.
* 1938- ئەنگىلىيە چىركاۋى تەدرىجى تەرەققىيات نەزىرىيىسىنى ئېتىراپ قىلىدىغانلىقىنى ئېلان قىلدى.
* 1942 - 2- دۇنيا ئۇرۇشى: نان بېلىتى تارقىتىلىشىقا باشلىدى.
* 1947 - Pan Am ھاۋا يولى شېركىتى, نيۇ يورك-لوندون-ئەنقەرە ئۇچاق سەڧەرلىرىنى باشلىدى.
* 1957 - Wham-O شىركىتى, تۇنجى ئۇچار تەخسە (Frisbee) نى ئىشلەپ چىقاردى.
* 1958 - ئامېرىكا قوشما شىتاتلىرى, ئالەم سۈنئىي ھەمراسى Explorer 1 نى قۇيۇپ بەردى.
* 1964 - تۇنجى نۆۋەتلىك ئەرەب ئەللىرى باشلىقلىرى يېغىنى قاھىرەدە ئېچىلدى.
* 1982 - Air Florida ھاۋا يولى شېركىتىگە ئائىت تەۋە  بىر Boeing 737 تىپلىق بىر يولۇچى ئۇچاقى ئۇچۇشتىن كېيىنلا ئا ق ش ۋاشىنگتون دىكى 14. كوچا كۆۋرۈكىگە سوقۇلۇپ كەتتى ۋە پوتوماك دەرياسىغا چۈشۈپ كەتتى: 78 كىشى ئۆلدى.
* 1986 - جەنۇبىي يەمەن ئالىي خەلق كومىتىتى رەئىسلەر ھەيئىتىنىڭ رەئىسى ئەلى ناسىر بىلەن سابىق رەئىس ئىسمائىل ئارىسىدا ئەدەندە قانلىق توقۇنۇش يۈز بەردى، توقۇنۇشتا ئىسمائىل ئۆلدى.
* 1988 - جۇڭخۇا مىنگو ئەلباشى جياڭ جىڭگو تەيبېيدا ئۆلدى، مۇئاۋىن ئەلباشى لى دېڭخۇي ۋەزىپىگە ئولتۇردى، شۇنىڭ بىلەن جىياڭ جەمەتىنىڭ تەيۋەندىكى سەلتەنەتى ئاخىرلاشتى.
* 1990 - ئامېرىكا قوشما شىتاتلىرى تارىخىدىكى تۇنجى قارا تەنلىك ۋالىي ' L. Douglas Wilder, ۋىرگىنىيەدە خىزمىتىگە باشلىدى.
* 1992 - موڭغۇلىيەنىڭ مەۋجۇد ئاساسىي قانۇنى قەبۇل قىلىندى.
* 1992 - ياپونىيە, 2- دۇنيا ئۇرۇشى مەزگىلىدە ياپون ئەسكەرلىرىنىڭ ئون مىڭلىغان كورىيەلىك ئاياللارنى جىنسىي قۇل قىلغانلىقى يۈزىدىن كەچۈرۈم سورىدى.
* 1993 - ئىراققا قارشى باشلانغان ئىككىنچى ھەرىكەتكە، تۈركىيەدىكى ئىنجىرلى ھەربىي بازىسدىن ھاۋالانغان "بولقا كۈچ" ئۇچاقلىرى ھەم قاتناشتى.
* 1993 - خىمىيەلىك قۇراللارنى ئىشلىتىشنى چەكلەش كېلىشىمى ئىمزالاندى.
* 2001 - ئەل سالۋادوردا 7,6 بال يەر تەۋرىدى: 840 كىشى ئۆلدى. 
* 2007 - ياپونىيەنىڭ شىمالىدا، تېنچ ئوكياندا 8,3 بال يەر تەۋرىدى.
* 2010 - ھايتىدا 7 بال يەر تەۋرىدى، 30000 دىن 50000 ئارىسىدا ئادەم ئۆلدى.
* 2012 - شىمالىي سېپرۇس تۈرك جۇمھۇرىيىتى قۇرغۇچى ئەلباشى رائوڧ دەنكتاش نەپەس يېتىشمەسلىكى سەبەبى بىلەن دوختۇرخانىدا ۋاپات قىلدى.

## توغۇلغانلار
## ئۆلگەنلەر