لاتىنچە ئاتالغۇلار تىزىملىكى

بۇ بەت پەقەت كەڭ قوللىنىلغان ياكى ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشىگە ئەگىشىپ مۇھىم بولغان لاتىنچە ئىپادىلەش تىزىملىكى («veni, vidi, vici»). بۇ سۆزلەرنىڭ بەزىلىرى گرېتسىيە سۆزلىرىنىڭ لاتىنچە تەرجىمىسى بولۇپ ، بۇنىڭدىكى ئەڭ چوڭ سەۋەب قەدىمكى رىمدا نۇتۇق ۋە ئەدەبىيات تەرەققىي قىلىشتىن خېلى بۇرۇنلا گرېتسىيەنىڭ نۇتۇق ۋە ئەدەبىيات جەھەتتە تەرەققىي قىلغانلىقىدۇر. بۇ تىزىملىكتە A ھەرىپىدىن E ھەرىپىگە لاتىنچە ئىپادىلەر بار. ئاساسلىق تىزىملىك ​​ئۈچۈن لاتىنچە ئىبارىلەرنىڭ تىزىملىكىنى كۆرۈڭ. باشقا ھەرپلەردىن باشلانغان سۆزلەر ئۈچۈن لاتىنچە ئىبارىلەر تىزىملىكى (F-O) ۋە لاتىنچە ئىبارىلەر تىزىملىكى (P-Z) نى كۆرەلەيسىز.

## A
**A bene placito**

خۇرسەن قىلىنغان بىرىدىن

**A bove ante, ab asino retro, a stulto undique caveto**

بوقىنىڭ ئالدىدا، ئېشەكنىڭ كەينىدە، ساراڭنىڭ ھەممە تەرىپىدە ئېھتىياتچان بول.

**Ab ovo usque ad mala**

تۇخۇمدىن ئالمىغىچە (باشتىن ئاخىرىغىچە دېگەن مەنىدە. رىملىقىلارنىڭ ئەنئەنىۋىي تاماق تەرتىبىگە مۇۋاپىق ھالدا، *Horatius قۇر 1.3*)

**Absentem lædit, qui cum ebrio litigat**

مەست بىلەن ئۇرۇشقان ئادەم، ئورنىدا يوق بىرىسىنى ئۇرىدۇ. (*Publius Syrus, Sentences*)

**Ab uno disce omnes**

Bir şeyden her şeyi öğren (Bir tek örnekle ya da gözlemle çıkarımlarda bulunulabileceği anlatılır, *Virgilius, Aeneid*)

**Abusus non tollit usum**

Suistimal düzgün kullanmayı iptal ettirmez. (yani bir şey suistimal edilince onun düzgün kullanımını etkilememelidir)

**Ab imo pectore**

Kalbin derinliklerinden (dürüstlükle)

**Ab inconvenienti**

Uygun olmayan bir şeyden

**Ab initio**

Başlangıçtan

**Ab Jove principium**

Jüpiter'le başlayalım

**Abyssus abyssum invocat**

Uçurum uçurumu çağırır. (Bir hata diğerlerinin doğmasına sebep olur)

**A cane non magno saepe tenetur aper**

Yabandomuzu hep kendinden küçük köpeklere yem olur

**Accipe Hoc**

Bunu al.

**Acta est fabula**

Oyun bitti (Caesar Divi Filius Augustus'un son sözleri)

**Acta non verba**

Hareket, söz değil. (ABD Ticari Deniz Akademisi mottosu)

**Actibus immensis urbs fulget massiliensis**

Marsilya şehri, müthiş eylemlerle ışıltı saçıyor.

**Actio libera in causa**

Nedeninde serbest hareket.

**Ad astra**

Yılıdızlara doğru

**a Deucalione**

Dökalyon'dan beri (çok uzun zamandan beri anlamında)

**A divinis**

Kutsal şeylerin dışında

**Ad augusta per angusta**

Doruklara doğru dar yollardan (Başarı kolay kazanılmaz) (*Hernani, Victor Hugo - sahne IV*)

**Adequatio intellectus et rei**

Aklın ve gerçeğin uyumu (*Gerçek*in bir tanımı.)

**Ad libitum**

Kendi isteğine bağlı olarak (*ad lib.* olarak kısaltılır)

**Ad fontes**

Kaynaklara doğru

**Ad gloriam**

Zafer için

**Ad hoc**

Belli bir amaca yönelik

**Ad hominem**

Bir argümana cevap verirken argümanı eleştirmekten ziyade argümanı yapan kişiye saldırmak.

**Ad impossibilia nemo tenetur**

Hiç kimse yapamayacağı şeyler için söz vermemelidir.

**Ad majorem Dei gloriam**

Tanrı'nın ihtişamlı görkemi için (Haçlıların, Cizvitlerin ve Şikago Üniversitesinin mottosu)

**Ad kalendas graecas**

Grek Kalendas'ta. (Kalendaslar Romalı'dır, bu yüzden bu deyim var olmayan bir tarihi belirtir: çıkmaz ayın son

çarşambası)

**Ad litteram**

Harfi harfine

**Ad multos annos !**

Nice yıllara!

**Ad nauseam**

Mide bulandırana kadar (kabak tadı vermek)

**Ad oculos**

Kendi gözlerinle (Bariz, herkesin gözü önünde anlamında)

**Ad patres**

Eskilerin yanına (Ad patres'e göndermek: öldürmek)

**Ad perpetuam memoriam**

Sonsuz anısına (Genelde*-nın sonsuz anısına* olarak kullanılır ve adı anılan kişinin ölümünden uzun yıllar sonra

dahi hatırlanması dileğidir)

**Adsum**

Buradayım (*Absum*un zıddı)

**Adversus solem ne loquitor**

Güneş aleyhinde konuşma (Açık ve belli şeyleri tartışma)

**Ad vitam æternam**

Sonsuz bir hayat için

**Addendum,** çoğul **addenda**

Eklenecek şey(ler)

**Ad victoriam**

Zafere (Daha çok *zafer için* olarak tercüme edilir, Romalılar savaşta böyle bağırırlardı.)

**Ægroto dum anima est, spes est**

Hasta nefes aldıkça, umut vardır. *(Erasmus, Adages, 2.4.12)*

**A.E.I.O.U. (« Austria Est Imperare Orbi Universo. »)**

(5 sesli harf) Avusturya tüm dünyayı yönetmeli (Habsbourg mottosu ; Almancası: « Alle Erde Ist Oesterreich

Untertan. »)

**Ære perennius (exegi monumentum aere perennius)**

Tunçtan daha sağlam bir yapı diktim. *(Horatius, Odes, III, 30)*

**Age quod agis !**

Ne yapıyorsan onu yap!

**Agnus Dei**

Tanrı'nın kuzusu (İsa için kullanılır)

**Alea iacta est**

Zarlar atıldı. (Jül Sezar)

**Alibi**

Başka yerde (Hukuk terimi: Zanlının suçun işlendiği tarihte başka bir yerde olduğunu göstermesiyle yaptığı savunma)

**Alis grave nil**

Hiçbir şey kanatları olandan daha hafif değildir. (Pontifical Katolik Üniversitesi dövizi)

**Alis volat propris**

Kendi kanatlarıyla uçar (Oregon'un dövizi. *Alis volat propriis* olarak da söylenir.)

**Alma mater**

Süt annesi

**Alter ego**

Bir başka kendi

**A mari usque ad mare**

Bir denizden diğer denize (Kanada'nın resmi mottosu)

**Amantes sunt amentes**

Aşıklar delidir.

**Amicus certus in re incerta cernitur**

Arkadaşlar kötü günde belli olur.

**Amor est vitae essentia**

Aşk hayatın özüdür. (Robert B. Mackay)

**Amor omnia vincit**

Aşk her güçlüğü yener.

**Amor patriæ nostra lex**

Vatan sevgisi kuralımızdır/yasamızdır

**A posteriori**

Deneysel verilerden yola çıkarak

**A priori**

Deneyden önce

**Aquila non capit muscas**

Kartallar sinek avlamazlar. *(Erasmus, Adages, 3.2.65)*

**Argumentum ad hominem**

Tartışmanın kalitesi, tartıştığın kişinin kalitesine bağlıdır

**Argumentum baculinum**

Sopa argümanı (tehdit ya da güçle ikna etmek) *(bkz. Molière, Scapin'in Dolapları)*

**Ars est celare artem**

Gerçek sanat sanatı gizli tutabilmektir

**Ars gratia artis**

Sanat için sanat (MGM film şirketinin mottosu)

**Ars longa, vita brevis**

Sanat uzun, yaşam kısa

**Ars similis casus**

Sanat tesadüfe benziyor (Ovide)

**Asinus asinorum in sæcula sæculorum**

Yüzyılların gördüğü eşeklerin en eşeği.

**Asinus asinum fricat**

Eşek eşeğe sürtüyor (birbirlerine aşırı iltifat edenlere söylenir)

**Asinus equum spectat**

Eşek ata bakıyor.

**Audaces fortuna juvat**

Talih cesaret edene güler.

**Audemus jura nostra defendere**

Hakkımızı aramaya cesaret ediyoruz. (Alabama şehir mottosu, 1923)

**Audere est facere**

Cesaret etmek, yapmaktır. (Tottenham Hotspur Futbol Kulübü)

**Audi, vide, tace, si vis vivere**

Dinle, gör, sus, eğer yaşamak istiyorsan

**Audiatur et altera pars**

Diğer tarafı da dinleyelim (Mahkeme gibi yerlerde söylenir)

**Auri sacra fames**

Altına duyulan tiksinç açlık *(Virgilius, Énéide, III, 57)*

**Aut Cæsar, aut nihil**

İmparator ya da hiç! (Cesar Borgia mottosu)

**Aut disce aut discede**

Ya öğren, ya terket.

**Ave Cæsar, morituri te salutant**

Selamlar Sezar, ölecekler seni selamlıyor! (Dövüşten önce gladyatörlerin selamı, *bkz. Suétone, Claude, 21*)

**Avaro omnia desunt, inopi pauca, sapienti nihil**

Cimrinin her şeyi, fakirin bazı şeyleri eksiktir, bilgin'in ise hiçbirşeyi eksik değildir.

**Ave Europa nostra vera Patria**

Selam Avrupa! Gerçek anavatanımız! (Pan-Avrupa görüşü mottosu)

**Ave Maria**

Selam Meryem (Roma Katolik Duası, İsa'nın annesi Meryem'e.)

## B
**Barba non facit philosophum**

Sakal felsefe yapmaz (Plutarkhos'tan alıntı)

**Barbarus hic ego sum quia non intellegor ulli**

Beni burada barbar sayıyorlar, çünkü beni anlamıyorlar.

**Beati pauperes spiritu**

Ruhu kutsanmış olanlar fakirlerdir (Matta İncili)

**Bellum omnium contra omnes**

Herkesin herkesle savaşı (Thomas Hobbes, devletin doğasını açıklamak için kullanılan kelime grubu)

**Bene diagnoscitur, bene curatur**

İyi teşhis etmek, iyi tedavi etmektir.

**Beneficium accipere libertatem est vendere**

Yapılan iyiliği kabul etmek özgürlüğünü satmaktır.

**Bis dat, qui cito dat**

Hızlı vermek, iki defa vermektir. (Desiderius Erasmus, Adages, 1.8.91)

**Bis repetita placent**

Tekrar eden baştan çıkartır.

**Bis repetita non placent**

İki kez tekrar eden artık baştan çıkarmaz. (Horatius, Şiir Sanatı, 365. dize)

**Bona diagnosis, bona curatio**

İyi teşhis, iyi ilaç.

**Bona fide**

İyi niyetle

**Bona valetudo melior est quam maximæ divitiæ**

Sağlıklı olmak en iyi zenginliklere bile yeğdir.

**Bonitas non est pessimis esse meliorem**

İyi olmak en kötüden daha iyi olmak anlamına gelmez.

**Bonum commune communitatis**

Toplumun ortak çıkarı

**Bonum vinum lætificat cor hominum**

İyi şarap, insanı neşelendirir (tam tercümesi *kalbini neşelendirir*)

**Brevitatis causa**

Kısaca söyle

## C
**Cacoethes scribendi**

Kötü yazma alışkanlığı (*kötü* kelimesi, *alışkanlık*ı niteler, yazmaktan vazgeçememek demektir)

**Camera obscura**

Karanlık oda (fotoğrafçılık/yeni Latince)

**Canis Canem Edit**

Köpek, köpek yer. (Kimsenin güvende olmadığı durumlar için kullanılır)

**Canis sine dentibus vehementius latrat**

Dişsiz köpek daha kuvvetli havlar (havlayan köpek ısırmaz)

**Carpe diem**

Anı yaşa, günü yakala.

**Carpe effingo**

Modayı yaşa, trendleri yakala.

**Carpe modo**

Anı yaşa, Anı yakala.

**Carpe noctem**

Geceyi yaşa.

**Carpe mortem**

Ölümü yaşa.

**Carpe diem, quam minimum credula postero**

Günü yakala, yarına olabildiğince az güven.(Horatius, Carmina, 1.11.8)

**Carthago delenda est**

Kartaca'yı yıkmak gerek.

**Castigat ridendo mores**

Adetleri gülerek düzeltiyor (Comédie-Française mottosu, Jean de Santeuil'den alıntı)

**Casus belli**

Savaş nedeni (savaşı tetikleyecek durum)

**Causa mortis**

Ölüm nedeni

**Cave canem**

Dikkat, köpek var. (Pompei'de bir evin girişinde mozaik üzerinde bulunan yazı)

**Caveat emptor**

Alıcı uyanık olsun!

**Cave ne cadas**

Düşüşe hazırlıklı ol (gelenek olarak bir zafer sırasında imparatorun arkasında duran kölenin söylediği sözler)

**Cessante ratione legis cessat ipsa lex**

Yasanın mantığı bittiyse, yasa bitti demektir. (Yasanın uygulama mantığı bittiyse ya da çağdaş koşullara artık cevap vermiyorsa yasa yararsız hale gelir.)

**Cetera quis nescit?**

Gerisini kim bilmez?

**Cibi condimentum est fames**

Açlık her yemeğin baharatıdır. *(Marcus Tullius Cicero, De Finibus, 2.90)*

**Circa**

Yaklaşık, dolaylarında (İngilizcede de tarih anlamında aynen kullanılıyor)

**Citius, Altius, Fortius**

Daha hızlı, daha yukarı, daha güçlü (olimpik motto)

**Coelum non animum mutant qui trans mare currunt**

Denizi aşan insanlar ruhlarını değil, (üzerlerindeki) gökyüzünü değiştirirler.

**Cogitationis poenam nemo meret**

Kimse düşüncesinden dolayı cezayı haketmez.

**Cogito ergo sum**

Düşünüyorum, o halde varım (*Descartes, Felsefenin Prensipleri, 1.7.10*)

**Collige virgo rosas**

Topla, genç kız, çiçekleri. (bkz. Carpe diem)

**Concordia civium murus urbium**

Vatandaşlar arasında uyum, işte bir şehrin surları budur.

**Condemnant quod non intellegunt**

Anlamadıklarını mahkûm ederler.

**Conditio sine qua non**

Gerekli şart

**Confer**

-e danışın, -e başvurun (*cf.* diye kısaltılır)

**Contraria contraiis curantur**

Zıtlar zıtlara iyi gelir.

**Consuetudinis vis magna est**

Adetlerin önemi büyüktür.

**Consuetudo altera natura est**

Adetler (alışkanlıklar) ikinci bir doğadır. (*Marcus Tullius Cicero, Tusculanes, 2.17.40*)

**Contraria contrariis curantur**

Karşıtlıklar karşıtlıklara iyi gelir (çivi çiviyi söker)

**Corpus delicti**

Mağdurun cesedi (bir cinayet işlendiğinde)

**Corpus separatum**

Ayrı beden (siyasi açıdan bir yerin egemenliğinde olmayan topraklar)

**Credo quia absurdum**

İnanıyorum, çünkü saçma. (Tertullian'ın yanlış anlaşılmış sözü. Orijinali: et mortuus est Dei Filius prorsus

credibile quia ineptum est *Tanrı'nın oğlu öldü, kısacası, inanılabilir çünkü uygunsuz.* Yani Tanrı'nın oğlunun

ölmesi o kadar saçmadır ki bu mantığa sığmaz, ancak inanca dayanabilir.)

**Cui bono ?**

Ne çıkarla? (Cinayet kime yarar?, *Marcus Tullius Cicero, Pro Milone, 12.32*)

**Cuius regio, eius religio**

Öyle prens, öyle din. (halkının dinine karar verebilen prensler için)

**Cuiusvis hominis est errare**

Yanılmak tüm insanlara özgüdür. (*Marcus Tullius Cicero, Philippiques, 12.2.5*) (cf. Errare humanum est)

**Cura ut valeas!**

Kendine özen göster!

**Curriculum vitæ**

Yaşam yolu (CV)

## D
**Dabit deus his quoque finem**

Bu da geçer. (Vergillius)

**Damnant quod non intelligunt**

Anlamadıkları şeyleri kınarlar.

**De facto**

Fiilî olarak

**De gustibus et coloribus, non disputandum**

Zevkler ve renkler tartışılmaz.

**De jure**

Hukuken.

**De minimis non curat prætor**

Preator'lar küçük şeylerle ilgilenmezler.

**De mortuis nihil nisi bene**

Ölüler hakkında yalnızca iyi şeyler konuşulmalıdır.

**De omni re scibili et quibusdam aliis**

Bütün bilinebilir ve bazı diğer şeyler hakkında (15. yy. İtalyan okulu)

**De profundis clamavi**

Uçurumun dibinden haykırdım!

**Decet imperatorem stantem mori**

İmparator ayakta ölmelidir. (Vespasien)

**Delicta juventutis meæ**

Gençlik hatalarım.

**Deliriant isti Romani**

Bu Romalılar deliler! (Asterix ve Obelix çizgi romanlarında kullanılır)

**Deo juvante**

Tanrı'nın yardımıyla. (Monako sloganı)

**Desipere est juris gentium**

Ölçüsüzlük insanların hakkıdır.

**Deus ex machina**

Makinadan çıkan Tanrı. (Tiyatroda sahneye tepeden inen ve bir anda tüm problemleri çözen Tanrı figürü için kullanılır)

**Dictum meum pactum**

Sözüm sözdür.

**Diem perdidi**

Günümü kaybettim. (Roma İmparatoru Titus)

**Dies irae**

Kıyamet günü.

**Disce quasi semper victurus vive quasi cras moriturus**

Hep yaşayacakmış gibi öğren,yarın ölecekmiş gibi yaşa.

**Divide et impera**

Böl ve yönet (başka bir biçimi: Divide ut imperes; *yönetmek için böl*)

**Dixi**

Dedim. (Söyleyeceklerim bu kadardı anlamında sözün sonunda söylenen popüler söz)

**Docendo discimus**

Öğreten öğrenir.

**Docendo disco,scribendo cogito**

Öğreterek öğreniyorum, yazarak düşünüyorum.

**Doctus cum libro**

Kitabıyla bilgin. (Kendileri bir şey bilmeyip, hazır bilgiyi sunmaya çalışanlar için kullanılır)

**Dominus vobiscum**

Senyör sizinle olsun.

**Dona nobis pacem**

Bize barış/huzur ver!

**Draco dormiens nunquam titillandus**

Uyuyan bir ejderhayı asla gıdıklama. (Harry Potter serisindeki Hogwarts Okulu'nun sloganı)

**Ducunt volentem fata,nolentem trahunt**

Kader, onu kabul edene yol verir, reddedeni ezer geçer. (Kader hakkında tipik stoacı söylem)

**Dulce et decorum est pro patria mori**

Vatan için ölmek tatlı ve güzeldir. (Horatius)

**Dum spiro,spero**

Nefes aldığım sürece umut ediyorum.

**Dum vivimus servimus**

Yaşadığımız sürece hizmet ederiz. (Presbiteryen Kolej sloganı)

**Duo testis bene benedata!**

İki adet testisi var, uygundur! (Papa seçiminden önce en yaşlı Kardinal'in, Papa adayının kadın olmadığını kesinleştirmek için delikli sandalyede testislerini muayene ettikten sonra sarfettiği söz. Bu adet 9.yy'dan beri uygulanıyor )

**Duos habet et bene pendentes!**

İki tane var ve düzgün sarkıyorlar.(Bayan Papa Jeanne'dan beri yeni Papa seçilirken yapıldığı söylenen cinsiyet kontrolünde Papa'nın bayan olmadığını doğrulayan söz.)

**Dura lex, sed lex**

Kurallar katıdır, ama kuraldır.

## E
**E fructu arbor cognoscitur**

Ağaçlar meyvelerinden tanınır.

**Ego primum tollo,nominor quoniam leo**

En büyük parçayı ben alıyorum,çünkü benim adım arslan(Phaedrus)

**E pluribus unum**

Birlik çeşitlilikten gelir ya da birlik güçtür(ABD arması üzerinde)

**Ecce homo**

İşte insan(Ponce Pilate,İsa'yı kalabalığa takdim ederken)

**Editio princeps**

Birinci baskı

**Errare humanum est**

Hata insana mahsustur.

**Errare humanum est,perseverare diabolicum**

Hata insana mahsustur,ancak hata yapmakta diretmek şeytancadır.(Lucius Annaeus Seneca)

**Esse quam videri**

Öyle görünmek değil, öyle olmak. (Sallust)

**Est quaedam flere voluptas**

Ağlamak da bir zevktir.(Ovidius)

**Et alii**

Ve diğerleri(*et al.* veya *e.a.* diye kısaltılır.)

**Et cætera**

Ve diğer şeyler(*etc.*diye kısaltılır.)

**Ex abstracto**

Soyuttan yola çıkarak

**Ex falso sequitur quodlibet**

Yanlıştan yola çıkıp her istediğimiz sonuca varırız.(Yanlış önermeden yola çıkarak herhangi bir önermeye varılabileceğini söyleyen mantık kuralı)

**Ex nihilo**

Hiçbir şeyden yola çıkarak

**Ex nihilo nihil fit**

Hiçlikten hiçlik çıkar. (Lucretius)

**Ex oriente lux**

Işık doğudan yükselir (Işık'tan kültür kastedilmiştir)

**Experto crede**

Ehil olana güven

## F
**Faber est suae quisque fortunae**

Herkes kendi kaderini yazar. (Appius Cladius Caecus)

**Fabricando fit faber**

Pratik mükemmelleştirir.

**Facilius est multa facere quam diu**

Birçok şey yapmak hayat boyu sadece bir şey yapmaktan daha kolaydır.

**Facito aliquid operis, ut semper te diabolus inveniat occupatum**

Hep çalışın ki şeytan geldiğinde sizi meşgul görsün. (Aziz Jerome)

**Fac simile**

Benzer bir şey yap. (*Faks* sözcüğü buradan türemiştir)

**Felix culpa**

Mutlu hata

**Felix qui potuit rerum cognoscere causas**

"Şey"lerin derinliklerine inebilenlere (nedenleri anlayabilene) ne mutlu! (Virgilius)

**Fere libenter homines id quod volunt credunt**

Kural olarak, insan olmasını umduğu şeye inanır.

**Festina lente !**

Yavaşça acele et!

**Fiat lux !**

Işık olsun! (Dünyanın yaratılması sırasındaki ilahi emir)

**Fide, sed cui vide**

Güven, ancak önlemini de al. 

**Finis coronat opus**

Sonuç, araçları meşru kılar. (Başarı için her yol mubahtır gibi)

**Flagrante delicto**

Suçüstü

**Florebo quocumque ferar**

Taşındığım her yerde çiçek açacağım.

**Fluctuat nec mergitur**

Yalpalar, ama asla batmaz (Paris şehrinin mottosu)

**Fortes fortuna juvat ou Audaces fortuna adiuvat**

Şans ancak cesurlara yardım eder.

**Fortis et liber**

Güçlü ve özgür

**Fraus latet in generalibus**

Genellemeden hata doğar.

## G
**Gladius legis custos**

Kılıç yaşamın koruyucusudur. (Paris Adalet Sarayı'nın girişinde kazılı döviz, silahlı kuvvetlerin hukuk için çalışması gerektiğini anlatır)

**Grammatici certant**

Bilginler kendi aralarında bu konuda anlaşamamışlardır.

**Gutta cavat lapidem non vi, sed sæpe cadendo**

Suyun taşı delmesi gücünden değil sürekliliğindendir.

## H
**Habeas corpus**

Vücudun senindir (Hukuk yasası)

**Habemus papam**

Bir papamız var

**Habent sua fata libelli**

Kitaplar kendi kaderlerine sahiptir

**Hannibal ante portas ya da Hannibal ad portas**

Hannibal kapıda (Tartışmaya zaman yok, savaşmalı anlamında)

**Hic et nunc**

Burada ve şimdi

**Hic et ubique terrarum**

Burada ve dünyanın her yerinde (Sorbonne dövizi)

**Hic Rhodus, hic salta**

İşte Rodos, atla!

**Hoc signo vinces**

Bu işaret sayesinde galip geleceksin (Milvius Köprüsü Savaşı öncesi I. Konstantin'a iletildiğine inanılan ilahi görünüm)

**Hodie mihi, cras tibi**

Bugün benim, yarın senin için

**Homines quod volunt credunt**

İnsanlar inanmak istediklerine inanırlar.

**Homo homini lupus**

İnsan insanın kurdudur.

**Homo sum, humani nil a me alienum puto**

İnsanım, ve insani olan hiçbir şey bana yabancı değildir.

**Hora fugit, stat jus**

Zaman geçer, hukuk kalır.

**Horribile dictu**

Söylemesi korkunç

**Humanius est deridere vitam quam deplorare**

Hayata gülmek hayat için ağlamaktan daha insani bir davranıştır.

## I
**İbid**

Aynı yerde

**İd est**

Yani

**Idem**

Aynı şey

**Id est genus hominum**

İşte insan cinsi böyledir (Terentius)

**Ignorantia iuris nocet**

Hukuk bilmemek zarar verir.

**Ignorantia juris neminem excusat**

Hukuk bilmemek özür olamaz.

**Ignorantia legis non excusat**

Kuralları bilmemek özür olamaz.

**Ignoti nulla cupido**

Bilmediğimizi arzulamayız (Ovidius'un dizesi)

**In dubio pro reo**

Şüphe zanlıya yarar.

**In medio tutissimus ibis**

Orta yol en güvenlisidir (Ovidius)

**In extenso**

Tam içerikle

**In fine**

Sonunda

**In girum imus nocte et consumimur igni**

Gecenin içinde dönüyoruz, ateş bizi yutuyor (Lat. sağdan ve soldan okunuşu aynı)

**In medias res**

Şeylerin ortasından (Edebiyat, film gibi alanlarda anlatıma olayın ortasından başlama tekniği)

**In medio stat virtus**

Erdem ortada durur, uçlarda değildir. (Yedi Bilge Tapınağı'nın kapısında yazılı aşırıya kaçmamayı öğütleyen söz)

**In ovo**

Yumurta içinde, embriyo içinde

**In partibus**

Aslı: "in partibus infidelium" (sadık olmayanların şehrinde)

**In silico**

20. yy.'da ortaya çıkan terim, bilgisayarla yapılan anlamında. (Zıt: in vivo, in vitro)

**İn situ**

Aynı yer üzerinde

**In solis sis tibi turba locis**

Issız yerlerde kendin için bir evren ol.

**İn vino veritas**

Şarabın içinde gerçek vardır (şarap gerçekleri ortaya döktürür)

**İn vitro**

Deney yapılan ortamda, laboratuvarda.

**İn vivo**

Canlı içinde, yaşamın içinde

**Incredibile dictu**

Söylemesi inanılmaz

**Increscunt animi, virescit volnere virtus**

Tek bir yara, maneviyatı derinleştirir, erdemleri geliştirir. (Furius Antias, Aulus Gellius, 18, 11,4)

**Inter alia**

Diğer şeylerin yanı sıra / diğer şeylere ilaveten

**İnter arma silent leges**

Savaş zamanında yasalar sessiz kalır.

**Inter fæces et urinam nascimur**

Dışkı ve sidiğin arasından doğarız (Aziz Augustine)

**Intra muros**

Sur içi

**Intuitu personae**

İnsana bağlı (sözleşme)

**Inventas vitam iuvat excoluisse per artes**

Bırakın sanat ve bilimle hayatı güzelleştirelim/geliştirelim. (Vergil, Nobel Madalyası)

**Ipso facto**

Kendiliğinden olan

**Ipsa scientia potestas est**

Bilgi tek başına güçtür (Sir Francis Bacon)

**Ira furor brevis est**

Kızgınlık kısa deliliktir.

**Irritare crabrones**

Eşekarılarını rahatsız etmek

**Is fecit, cui prodest**

Bunu yapan, bundan çıkarı olandır. (Suçluyu bulmak için bundan kimin çıkarı olduğuna bakın)

**I tego arcana dei**

Git, ben tanrının öğretisine sahibim. (*Et in arcadia ego* 'nun anagramı)

**Iunctis viribus**

Birleşmiş güçler tarafından (Birlikten güç doğar)

**Iurare in verba magistri**

Efendinin sözüne bakarak yargılamak

**Iustitia omnibus**

Herkes için adalet (District of Columbia'nın mottosu).

**Iuventus stultorum magister**

Gençler delilerin öğretmenidir.

## J
**Jvesticae Cavsa Verum Qverit Medicina**

Adalete ulaşmakta en büyük yol, tıptır. (Adli Tıp mottosu)

**Jure uxoris**

Eş durumundan hak iddialarını tanımlar.

## L
**Labor omnia vincit improbus**

Güçlü bir çalışma/emek her şeyin üstesinden gelinir. (Virgilius)

**Laborare est orare**

Çalışmak ibadettir.

**Lacrimis struit insidias cum femina plorat**

Kadın ağlarken, gözyaşlarıyla tuzak hazırlar. (Caton)

**Lapsus calami**

Kalemin sürçmesi

**Lapsus linguæ**

Dilin sürçmesi (genelde sadece "lapsüs" olarak kullanılır)

**Liberate me ex inferis**

Beni cehennemden kurtarın!

## M
**Macte animo ! Generose puer, sic itur ad astra**

Cesaret soylu evlat! Ancak bu şekilde yıldızlara doğru yükselinir.

**Magnum opus**

Bir Şaheser

**Major e longinquo reverentia**

Uzaktan, beğeni daha çok olur. (Davulun sesi uzaktan hoş gelir)

**Mala gallina, malum ovum**

Kötü yumurta kötü tavuktan çıkar (Anasına bak kızını al)

**Mala malus mala mala dat**

Kötü ağaç kötü elma verir.

**Mali principii malus finis**

Kötü başlayan kötü biter

**Manu militari**

Silahlı kuvvetlerin yardımıyla (*cf. Manus milites*)

**Manus dei**

Tanrı'nın eli

**Manus manum lavat**

El eli yıkar.

**Manus milites**

Askeri el tarafından

**Margaritas ante porcos**

Domuzların önündeki inciler (Sanat eserlerinin cahiller tarafından yorumlanması için kullanılır)

**Mater artium necessitas**

İcatlar ihtiyaçlardan doğar. (Apuleius)

**Mea culpa**

Benim hatam!

**Medice,curate ipsum**

Doktor,sen önce kendini iyileştir.

**Medicus curat, natura sanat**

Doktor tedavi eder, doğa iyileştirir.

**Memento mori**

Ölümlü olduğunu unutma

**Memento audere semper**

Her zaman denemeyi ve cesaret etmeyi unutma.

**Memento quia pulvis es**

Toz olduğunu unutma

**Mendacem memorem esse oportere**

Yalancının hafızası güçlü olmalıdır. (Quintilian)

**Mens sana in corpore sano**

Sağlam kafa sağlam vücutta bulunur. (Juvénal)

**Militat omnis amans**

Her aşık bir savaşçıdır (Ovidius)

**Minimum minimorum**

En küçüklerin en küçüğü

**Missi dominici**

Senyörün delegesi/elçisi

**Modus operandi**

Hareket etme tarzı (cinayet romanlarında suçluların ortak davranışları için kullanılır)

**Modus vivendi**

Yaşam tarzı

**Mors Certa, vita Incerta**

Ölüm kesindir,hayat değil.

**Multi sunt vocati, pauci vero electi**

Çoğu çağrılan, azı seçilen

**Multim in parvo**

Azlık içinde çokluk (Az şeyle çok şey yapmak)

**Mutatis mutandis**

Değişmesi gerekeni değiştirerek

## N
**Nam et ipsa scientia potestas est**

Bilgi güçtür.

**Natura abhorret a vacuo**

Doğa boşluktan korkar

**Ne(non) bis in idem**

Bir nedenden iki kere hüküm giyilmez (eski ceza hukukundan)

**Ne Jupiter quidem omnibus placet**

Tanrı bile herkesi memnun edemez.

**Ne nuntium necare**

Haberciyi öldürme. (Elçiye zeval olmaz)

**Nec verbum verbo curabis reddere fidus interpres**

Gerçek bir çevirmen sözcük sözcük çevirmez (Horatius)

**Nec Hercules contra plures**

Herkül bile düşman ordusuna karşı duramaz.

**Nec Jactantia Nec Metu**

Ne övün ne de yerin.

**Nec plus ultra**

Daha da iyisi yok.

**Nec pluribus impar**

Herkese benzemez/herkesten üstün (Louis XIV mottosu)

**Nec Temere, Nec Timide**

Ne Pervasız, Ne Korkak.

**Ne humanis crede**

İnsana inanma.

**Nemo auditur propriam turpitudinem allegans**

Kimse kendi kanunsuzluğundan faydalanamaz. (Hukuk terimi)

**Nemo censetur ignorare legem**

Kanunu bilmemek mazeret olamaz.

**Nemo enim est tam senex qui se annum non putet posse vivere**

Hiç kimse bir yıl daha yaşayamayacağını düşünecek kadar yaşlanmaz (Marcus Tullius Cicero)

**Nemo est liber qui corpori servit**

Bedenine hizmet eden kişi özgür olamaz (Sénèque le Jeune)

**Nemo sine vitio est**

Hiç kimse hatasız değildir.(Seneca)

**Neque ignorare medicum oportet quæ sit ægri natura**

Doktor, hastalığın doğasını es geçmemelidir.

**Nescire autem antequam natus sis quid acciderit, id est semper esse puerum**

Doğduğundan önce olanları bilmemek, hala çocuk kalmaktır. (Marcus Tullius Cicero)

**Nihil est ab omni parte beatum**

Her güzelin bir kusuru vardır (Her gülün bir dikeni vardır)

**Nihil lacrima citius arescit**

Hiçbir şey gözyaşından daha hızlı kurumaz.

**Nihil novi sub sole**

Güneşin altında (yeryüzünde) yeni bir şey yok.

**Nihil primum nocere**

Önce zarar verme. (Tıp mottosu)

**Nihil obstat**

Sakıncası yok

**Nil desperandum**

Asla vazgeçme.

**Nomen est omen**

İsim bir işarettir.

**Non fui, fui, non sum, non curo**

Yoktum, varım, olmayacağım, umrumda değil. (Mezartaşlarında bulunan epiküryen felsefeden etkilenmiş yazılar, kısaltma: NFFNSNC)

**Non licet omnibus adire Corinthum**

Korint'e gitmek herkese serbest değildir. (Antik Yunan zamanı Korint çok pahalı bir şehirdi ve herkes orada yaşayamazdı.)

**Non nobis, Domine, non nobis, sed Nomini Tuo da gloriam**

Bizi değil tanrım, bizi değil; kendi ismini şereflendir...

**Non omnia possumus omnes**

Herkes her şeyi yapamaz.

**Non scholae, sed vitae discimus**

Okul için değil, hayat için öğreniyoruz.

**Non semper ea sunt quae videntur**

"Şey"ler çoğu zaman göründükleri gibi olmazlar.

**Non ut edam vivo, sed ut vivam edo**

Yemek için yaşamıyorum, yalnız yaşamak için yiyorum.

**Non vestimentum virum ornat, sed vir vestimentum**

Elbise insanı güzelleştirmez, insan elbiseyi güzelleştirir.

**Non vini vi no, sed vi no aquæ**

Şarap sayesinde değil, su sayesinde yüzüyorum (sözcük oyunu)

**Nosce te ipsum**

Kendini tanı (Matrix filminde kahin'in mutfağında kapıda yazan sözün eş anlamlısı sayılır [Temet nosce - Kendini Tanı])

**Nota bene (N.B.)**

Önemli not

**Nulla dies sine linea**

Bir şeyler yazmadan geçen gün gün değildir. (Émile Zola mottosu)

**Nulla est medicina sine lingua latin**

Latince bilmeden hekimlik olmaz. (Hekimlik için Latince gereklidir anlamında, aynı zamanda: Açıklaması olmadan ilaç faydasızdır)

**Nulla poena sine lege**

Kanun olmadan ceza olmaz. (Açıkça kanunlarda belirtilmiş olmadıkça kimseye ceza verilemeyeceğiyle ilgili hukuk kuralı)

**Nulla regula sine exceptione**

İstisnasız kural olmaz

**Nulla res tam necessaria est quam medicina**

Hekimlikten daha gerekli bir şey yoktur.

**Nulla tenaci invia est via**

Hiçbir yol aşılmaz değildir.

**Nullum magnum ingenium sine mixtura dementiae fuit.**

Hiçbir deha yoktur ki içine biraz delilik karışmamış olsun. (Sénèque le Jeune)

**Nunc aut numquam**

Ya şimdi ya hiçbir zaman

**Nunc est bibendum**

Şimdi, içelim! (Horatius)

**Numero deus impare gaudet**

Tanrılar tek sayıları sever. *(Virgile, Les Bucoliques, VIII, 75)*

## O
**Obscuris vera involvens**

Gizlilik gerçeği örter.

**Odi profanum vulgus et arceo**

İnsan sürüsünden nefret ediyorum ve uzak duruyorum. (Horatius)

**O tempora, o mores**

Oh zaman, oh adetler! (Marcus Tullius Cicero) (daha çok *farklı zaman, farklı adetler* anlamına gelir)

**Oculi plus vident quam oculus**

Birçok göz, bir gözden daha iyi görür.

**Oculos habent et non videbunt**

Gözleri var ama göremiyorlar.

**Oderint, dum metuant**

Benden nefret etsinler yeter ki benden korksunlar. (*Seneca, De clementia ve Cicéron, De officiis*)

**O miseri! Quorum guadia crimen habent.**

Ah zavallılar, sevinçlerini suç sayanlar. (Gallus)

**Omne ignotum pro terribili**

Bilinmeyen bir şeyin altında kötülük yatar.

**Omnes homines sibi sanitatem cupiunt, sæpe autem omnia, quæ valetudini contraria sunt, faciunt**

Tüm insanlar sağlıklı olmak isterler ama çoğu zaman buna aykırı davranırlar.

**Omnes viae Romam ducunt**

Bütün yollar Roma'ya çıkar

**Omnes vulnerant, ultima necat**

Her geçen dakika yaralar, sonuncusu öldürür

**Omnia adversa exercitationes putat**

Her talihsizliği deneme sayar. (*Seneca, De Providentia*)

**Omnia mea mecum porto**

Bütün her şeyi yanımda taşıyorum.

**Omnia vincit amor**

Aşk, her şeye üstün gelir.

**Omnibus viis Romam pervenitur**

Tüm yollar Roma'ya çıkar.

**Omnis homo mendax**

Tüm insanlar yalancıdır.

**Omnium artium medicina nobilissima est**

Tüm sanatlar içinde hekimlik en soylu olandır.

**Omnium rerum principia parva sunt**

Her şeyin küçük bir başlangıcı vardır.

**Optimum medicamentum quies est**

En iyi ilaç dinlenmektir.

**Ora et labora**

Dua et ve çalış.

**Orbis Unum**

Bir(tek) dünya (bkz. Zorro Efsanesi)

**Ordo ab chao**

Düzensizlikten doğan düzen

**Otium sine litteris mors est**

Edebiyatsız geçen zaman ölümcüldür.

## P
**Pacem in Terris**

Dünyada barış..

**Pacta sunt servanda**

Ahde vefa.

**Panem et circenses**

Ekmek ve sirk oyunları (Roma plebini sakin tutan etmenler) (Juvénal)

**Para bellum**

Savaşa hazırlan. Harbe hazır ol. (Hazır ol cenge, ister isen sulh u salâh!) (Parabellum 9 mm.lik bir mermi çeşididir)

**Parva leves capiunt animos**

Küçük şeyler küçük ruhları esir alır. (Ovidius)

**Pax melior est quam iustissimum bellum**

Barış, en haklı savaştan daha iyidir.

**Pecunia non olet**

Paranın kokusu yoktur (Vespasien)

**Peior est bello timor ipse belli**

Savaşın korkusu savaşın kendisinden daha kötüdür.

**Per aspera ad astra**

Zorlu yollardan yıldızlara (Aynı anlamda: « Ad augusta per angusta » ve « Per ardua ad astra ».)

**Per inania regna**

Gölgeler imparatorluğunda

**Per scientiam ad salutem ægroti**

Hastanın iyileşmesinin yolu bilimdedir.

**Perinde ac cadaver**

Kadavra gibi (Cizvit disiplininden)

**Persona non grata**

İstenmeyen insan

**Philosophum non facit barba**

Sakal adamı filozof yapmaz.

**Piscem natara doces**

Balığa yüzme öğretiyorsunuz.

**Piscis primum a capite foetet**

Balık baştan kokar.

**Plenus venter non studet libenter**

Tok karna eğitim olmaz.

**Plures crapula quam gladius perdidit**

Sarhoşluk, kılıçtan daha çok kayba sebep oldu.

**Plus ultra**

Daha ötesi (İspanyol mottosu)

**Poeta nascitur, non fit.**

Şair olunmaz, doğulur.

**Possunt quia posse videntur**

Yapabilirler, çünkü yapabileceklerini düşünüyorlar.

**Post cenam non stare sed mille passus meare**

Yemekten sonra oturup kalma, hatta bir mil yürü.

**Post Tenebras Lux**

Karanlıktan aydınlığa

**Post hoc ergo propter hoc**

Bundan sonra öyleyse bu yüzden

**Post hoc non est propter hoc**

Bundan sonra ama bu yüzden değil (bkz. Sofizm: iki olayın üst üste gelmesi birbiriyle neden sonuç ilişkisine girmeleri anlamına gelmez anlamında)

**Post mortem nihil est**

Ölümden sonra hiçbir şey yok.

**Post scriptum (P.S.)**

Sonradan yazıldı (ek metin)

**Potius sero quam numquam**

Hiç olmamaktansa geç olsun.(Geç olsun güç olmasın)

**Præsente medico nihil nocet**

Doktor buradaysa tehlike yok demektir.

**Primas sum, primatum nil a me alienum puto**

Primatım ve primattan gelen hiçbir şey bana yabancı değildir.(Earnest Albert Hooton)

**Primum non nocere**

Öncelikle, zarar verme (hekimlik kuralı)

**Primus inter pares**

Eşitler arasında birinci

**Pro tempore**

Belli zaman için

## Q
**Quae nocent docent**

Yaralayan şey öğreticidir.

**Qualis artifex pereo !**

Ne kadar güzel (sanatsal) ölüyorum! (Neron'un intihar etmeden önceki son sözleri)

**Qualis pater, talis filius**

Böyle babanın böyle oğlu

**Qui audet vincit**

Cesaret eden kazanır.

**Qui bene amat, bene castigat**

Seven döver. (Tartışmalı konu: eğitimde ceza gerekli midir?)

**Qui dormit non peccat**

Uyuyan günah da işlemez.

**Qui nescit dissimulare, nescit regnare**

(Gerçekleri) Saklamayı bilmeyen yönetmeyi bilemez.

**Qui non proficit, deficit**

İleri gitmeyen geri kalır.

**Qui rogat, non errat**

Soru sormak hata değildir.

**Qui scribit, bis legit**

Yazan iki kere okumuş sayılır.

**Qui tacet, consentire videtur**

Sessiz kalan onaylıyor demektir.

**Qui timide rogat docet negare**

Çekinerek isteyen reddi çabuklaştırır.

**Quia pulvis es et in pulverem reverteris**

Çünkü sen tozsun ve toza geri döneceksin.

**Quid me nutrit, me destruit**

Beni besleyen şey aynı zamanda beni yok ediyor

**Quid pro quo**

Bir şey için bir şey (Sen benim için yaparsan ben de senin için yaparım)

**Quidquid agis, prudenter agas, et respice finem !**

Ne yaparsan yap, ihtiyatla yap ve sonunu gözden kaybetmeden.

**Quidquid discis, tibi discis**

Ne öğrenirsen kendin içindir.

**Quidquid latine dictum sit, altum viditur**

Latince söylenen kulağa derin gelir.

**Quis custodiet ipsos custodes?**

Koruyuculardan kim koruyacak? (Juvénal)

**Quo fata ferunt**

Kader nereye götürürse

**Quo vadis?**

Nereye gidiyorsun

**Quod erat demonstrandum (Q.E.D.)**

Tanıtlanması gereken de bu idi (Tanıtlamanın sonunda kullanılır)

**Quod licet Iovis, non licet bovis**

Jüpiter'e serbest olanın öküze de serbest olması gerekmez.

**Quod medicina aliis, aliis est acre venenum**

Bazılarının ilacı kimileri için zehirdir.

**Quod nocet, saepe docet**

Zarar veren şey genelde öğretir de.

**Quosque tandem abutere, Catilina, patientia nostra**

Ne zamana kadar sabrımızı suistimal edeceksin Catalina? (Marcus Tullius Cicero)

**Quot capita, tot sententiæ**

Var olan insan kadar farklı fikir vardır.

## R
**Rebus sic stantibus**

Koşullar değiştiği takdirde

**Reddite ergo quæ Cæsaris sunt Cæsari et quæ Dei sunt Deo**

Sezar'a Sezar'ın olanı, Tanrı'ya Tanrı'nın olanı verin. (Yuhanna İncili, İsa'nın sözü)

**Radix malorum est cupiditas**

Açgözlülük bütün kötülüklerin anasıdır.

**Reddite ergo quae sunt Caesaris, Caesari**

Sezar'ın hakkı Sezar'a.

**Reductio ad absurdum**

Olmayana ergi (mantıkta bir metod)

**Rem acu tetigisti**

Üzerine parmağınızı koydunuz (Tam üstüna bastınız, doğru tahmin anlamında)

**Repetitio est mater studiorum**

Tekrar öğrenmenin anasıdır.

**Requiescat in pace (R.I.P.)**

Barış (nur) içinde yatsın.

**Res ipsa loquitur**

Halin icabından anlaşılabileceği gibi (Hukuk terimi: yani bir şey söylemeye gerek yok, olay kendi kendini anlatacak kadar açık)

**Rigor mortis**

Ölüm katılığı (Bütün dillerde adlî tıpta halen kullanılan bir terim)

**Roma die uno non aedificata est**

Roma bir günde kurulmadı

## S
**Sæpe morborum gravium exitus incerti sunt**

Çoğu zaman ağır hastalıkların sonucu belirsiz olur.

**Salus ægroti suprema lex**

Hastanın iyiliği en üstün yasadır.

**Sapiens dominabitur astris**

Bilge kişi yıldızlara hükmeder.

**Sapientia est potentia**

Bilgelik güçtür.

**Scio me nihil scire**

Bildiğim tek şey hiçbir şey bilmediğimdir.(Socrates)

**Semper fidelis**

Her zaman sadık (ABD Deniz Birlikleri dövizi) - çoğu zaman *semper fi* olarak kısaltılır

**Senatus Populusque Romanus (S.P.Q.R.)**

Senato ve Roma Halkı

**Sine qua non**

Olmazsa olmaz

**Si tacuisses, philosophus mansisses**

Eğer sessiz kalmış olsaydın, bir filozof olarak kalabilirdin.

**Si vales bene est, ego valeo''

Sen iyi olursan,ben daha da iyi olurum.

**Si vis amari, ama**

Sevilmek istiyorsan önce sev.

**Si vis pacem, para bellum**

Eğer barış istiyorsan savaşa hazırlan.

**Si vis pacem, para iustitiam**

Eğer barış istiyorsan adalet hazırla (üsttekine gönderme)

**Sic**

Yani, böylece (basımda kullanıldığında dizgi hatası ya da yanlışlık olmadığını belirtir.)

**Sic ad nauseam**

Bıkana kadar böyle.

**Sic et non**

Böyle veya değil (evet ya da hayır)

**Sic parvis magna**

Büyük olaylar, küçük başlangıçlardan doğar.

**Sic transit gloria mundi**

İşte dünyanın ihtişamı böyle geçiyor. (yeni Papa ilan etme törenlerinde söylenir)

**Silent leges inter arma**

Savaş olduğunda kanunlar susar.

**Similia similibus curantur**

Benzer benzerini iyileştirir.

**Sine die**

Belli bir tarih belirtmeksizin.

**Sine labore non erit panis in ore**

Çalışmadan ağzında ekmek olmaz.

**Sine scientia ars nihil est**

Bilgi olmadan sanat bir hiçtir.

**Si vis amari, ama**

Sevilmek istiyorsan sev.

**Solem lucerna non ostenderent**

Güneş fenerle gösterilmez (bariz olaylar için)

**Soli sol soli**

Yeryüzünün tek güneşine (Louis XIV-Güneş Kral-'a ithafen)

**Sotto voce**

Alçak sesle

**Spes salutis**

Kurtuluş umudu

**Spoliatis arma supersunt**

Yağmalananın kalan tek şeyi silahlarıdır.

**Status quo**

Daha önce içinde bulunulan durum

**Status quo ante bellum**

Savaştan önce içinde bulunulan durum

**Sui generis**

Kendine özgü

**Summum ius summa injuria.**

Ne kadar çok kanun,o kadar az adalet (Cicero)

**Summum jus, summa injuria**

Aşırı doğruluk, aşırı haksızlık getirir.

**Summum jus, summa injuria**

Hukukun zirvesi, haksızlığın zirvesidir. (Kurallar çok katı uygulandığında söylenir)

**Sursum corda!**

Kalpler yukarı! (cesaretlendirme amacıyla söylenir)

**Sutor, ne supra crepidam**

Ayakkabıcı, ayakkabının daha yukarısı değil! (Bilmediğimiz şeyler hakkında konuşmamalıyız anlamında. Apelle (Yunan ressam) çizmekte olduğu ayakkabı hakkında bir ayakkabıcıya danışır. Ayakkabıcı resmin geri kalanı hakkında da yorum yapmaya başlayınca Apelle onu nazikçe sınırları aşmaması için uyarır)

Her zaman sadık (ABD Deniz Birlikleri dövizi) - çoğu zaman ''semper fi'' olarak kısaltılır

**Senatus Populusque Romanus (S.P.Q.R.)**

Senato ve Roma Halkı

**Sine qua non**

Olmazsa olmaz

**Si tacuisses, philosophus mansisses**

Eğer sessiz kalmış olsaydın, bir filozof olarak kalabilirdin.

**Si vales, valeo**

Sen iyiysen ben de iyiyim.

**Si vis amari, ama**

Sevilmek istiyorsan önce sev.

**Si vis pacem, para bellum**

Eğer barış istiyorsan savaşa hazırlan.

**Si vis pacem, para iustitiam**

Eğer barış istiyorsan adalet hazırla (üsttekine gönderme)

**Sic**

Yani, böylece (basımda kullanıldığında dizgi hatası ya da yanlışlık olmadığını belirtir.)

**Sic ad nauseam**

Bıkana kadar böyle.

**Sic transit gloria mundi**

İşte dünyanın ihtişamı böyle geçiyor. (yeni Papa ilan etme törenlerinde söylenir)

**Silent leges inter arma**

Savaş olduğunda kanunlar susar.

**Similia similibus curantur**

Benzer benzerini iyileştirir.

**Sine die**

Belli bir tarih belirtmeksizin.

**Sine labore non erit panis in ore**

Çalışmadan ağzında ekmek olmaz.

**Sine scientia ars nihil est**

Bilgi olmadan sanat bir hiçtir.

**Si vis amari, ama**

Sevilmek istiyorsan sev.

**Solem lucerna non ostenderent**

Güneş fenerle gösterilmez (bariz olaylar için)

**Soli sol soli**

Yeryüzünün tek güneşine (Louis XIV-Güneş Kral-'a ithafen)

**Sotto voce**

Alçak sesle

**Spes salutis**

Kurtuluş umudu

**Spoliatis arma supersunt**

Yağmalananın kalan tek şeyi silahlarıdır.

**Statu quo**

Daha önce içinde bulunulan durum

**Statu quo ante bellum**

Savaştan önce içinde bulunulan durum

**Sui generis**

Kendine özgü

**Summum ius summa inuria.**

Ne kadar çok kanun,o kadar az adalet (Cicero)

**Summum jus, summa injuria**

Hukukun zirvesi, haksızlığın zirvesidir. (Kurallar çok katı uygulandığında söylenir)

**Suum cuique**

Herkes hak ettiğini bulur.

== T ==
**Tarde venientibus ossa**

Geç kalanlara, kemikler. (Yemeğe geç kalanlar için söylenir.)

**Tempora mutantur et nos mutamur in illis**

Zaman hareket ediyor, biz de onunla birlikte değişiyoruz.

**Tempori servire**

Şartlara uyum sağlamak

**Tempus fugit, aeternitas manet**

Zaman uçar,sonsuzluk kalır.

**Testis unus, testis nullus**

Tek şahit, hiç şahit (tek şahit bir olayı kanıtlamak için yeterli olmaz anlamında)

**Timendi causa est nescire**

Korkunun sebebi cehalettir. (Seneca)

**Timeo Danaos et dona ferentes**

Yunanlar'dan korkuyorum, özellikle hediye getirdikleri zaman. (Virgile'in kitabından alıntı. Şehirdekilerin Truva Atı'nı şehre sokmak istemesi üzerine Laocoon tarafından söylenmiştir. İçten pazarlıklı birinin size belirgin bir sevgiyle yaklaşması durumunda söylenir.)

**Timeo hominem unius libri**

Tek kitabı olan insandan korkarım.

**Tres faciunt collegium**

Topluluk için üç kişi gerekir

**Tu quoque mi fili**

Sen de mi oğlum? (Shakespeare'den alıntı, Jül Sezar'ın Decimus Junius Brutus'ten yediği darbe ile düşmesi sırasında söylediği düşünülür)

**Tu secanda marmora. Locas sub ipsum funus, et sepulchri. Immemor, struis domos**

Ölüm karşına gelmiş. Sen mezarını düşünecek yerde mermer yontturup evler yaptırmaktasın. (Horatius)

== U ==
**Ubi bene, ibi patria**

Neresi güzelse, orası vatandır.

**Ubi concordia, ibi victoria**

Nerede dirlik varsa orada zafer vardır.

**Ubi fumus, ibi ignis**

Duman varsa ateş de vardır. (Ateş olmayan yerden duman çıkmaz)

**Ubi tu Gaius, ibi ego Gaia**

Sen nerede olursan, Gaius, ben de Gaia, orada olacağım. (Romalıların evlilik sırasındaki ettiği bağlılık yemini)

**Ultima cave**

Sonuncuya hazırlıklı ol (Saatten bahsediyor. Güneş saatleri üzerine yazılan geleneksel yazı)

**Ultima ratio regum**

Kralların son çaresi (Cardinal de Richelieu tarafından silahların üzerine yazdırılmıştır)

**Ultra posse nemo obligatur**

Kimse yapabileceğinin ötesinde zorlanamaz.

**Ulula cum lupis, cum quibus esse cupis**

Kurtlarla dolaşan ulumayı öğrenir.

**Unum castigabis, centum emendabis**

Bir hatanın önüne geçmek yüz tanesini engellemektir.

**Urbi et orbi**

Şehir (Roma) için ve dünya için

**Usus magister est optimus**

Tecrübe (ya da pratik) en iyi öğretmendir. (Yani teorik olarak öğrenilen bir ders alıştırmalarla desteklenmelidir.)

**Ut ameris, amabilis esto**

Sevilmek için sevecen ol.

**Ut sis nocte levis, sit cena brevis**

Eğer iyi bir gece geçirmek istiyorsan, akşam yemeğini kısa tut.

**Ut supra**

Yukarıdaki gibi

**Uti, non abuti**

Kullan ama suistimal etme

== V ==
**Vade mecum**

Rehber kitapçık, el kitabı (Günümüzde "ilaç rehberi" anlamında kullanılıyor)

**Vade retro satana**

Geri çekil, şeytan!

**Væ victis!**

"Veyl mağluba!" (Anlamı: yenilenlere acımayın) (Brennus, Galya komutanı, Roma'yı aldıktan sonra)

**Vasa vana plurimum sonant**

En fazla sesi boş çanaklar çıkarır.

**Veni vidi vici**

Geldim, gördüm, fethettim (orijinali gibi kafiyeli olması için fethettim yerine yendim şeklinde çevrilir) (Jül Sezar)

**Verba docent, exempla trahunt**

Kelimeler öğretir, örnekler yol gösterir.

**Verba volant, scripta manent**

Söz uçar, yazı kalır.

**Verbatim**

Kelimesi kelimesine.

**Veritas odium parit**

Dürüstlükten nefret doğar. (her doğru söylenmek için uygun değildir anlamında)

**Veritas odium parit, obsequium amicos**

Dürüstlük düşmanları, yalakalık dostları doğurur.

**Veritatem dies aperit**

Zaman gerçeği açığa çıkarır.

**Versus**

..e doğru.(İngilizce'de yanlış olarak "karşısında" anlamında kullanılır.kısaltması: vs.)

**Veto**

Engelliyorum!

**Vi Veri Veniversum Vivus Vici**

Gerçeğin gücü evreni fethettirir.

**Vice versa**

Karşılıklı olarak

**Vide supra**

Daha yukarsını gör.

**Video meliora proboque deteriora sequor**

İyi yolu görüyor ve takdir ediyorum, ancak kötü yolu seçiyorum. (Ovidius, Dönüşümler ; Médée'ye verilen söz)

**Vinum aqua miscere**

Şarabına su katmak

**Vir prudens non contra ventum mingit**

Akıllı adam rüzgara karşı işemez.

**Vir sapit qui pauca loquitur**

Geçek bilge az konuşandır.

**Virtus post nummos**

Erdemden önce para

**Visita Interiora Tellus Rectifacando Inveniens Occultam Lapidem. (VITRIOL)**

Dünyanın merkezini ziyaret et, orada gizli taşı bulacaksın (her insanın hakikati kendi içinde bulacağını anlatır)

**Volens nolens**

İsteniyor mu istenmiyor mu

**Vox clamans in deserto**

Çölde haykıran bir ses (Jean le Baptiste tarafından "Kimsin?" sorusuna cevaben söylenmiştir)

**Vox populi vox dei**

Halkın sesi tanrının sesidir.

**V.S.L.M**

«Votum Solvit Libens Merito »nun kısaltılmışı. Adağını yerine getirdi, isteyerek, ve olması gerektiği gibi.

**Vulgum pecus**

Ortalama/bayağı insanlar

**Vulnerant omnes, ultima necat**

Her geçen dakika yaralar, sonuncusu öldürür. (Saatten bahsediyor. Güneş saatleri üzerine yazılan geleneksel yazı)

**Vulpes pilum mutat, non mores'''

Tilkinin derisi değişir huyu değişmez
## مەنبەلەر