open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ياۋروپا ئىقتىسادىي ئورتاق گەۋدىسى

thumb|ياۋروپا ئىتىپاقىنىڭ بايرىقى
ياۋروپا ئىقتىسادىي ئورتاق گەۋدىسى ياۋروپا ئورتاق گەۋدىسى(غەربىي ياۋروپا ئورتاق بازىرى) دەپمۇ ئاتىلىدۇ. ئۇ ياۋروپادىكى ئاساسلىق كاپىتالىستىك دۆلەتلەردىن تەشكىللەنگەن ھەمدە ھازىرقى ياۋروپا ئىتىپاقىنىڭ ئەڭ دەسلەپكى باسقۇچى. 

### ھەققىدە
thumb|ياۋروپا ئىقتىسادى ئورتاق گەۋدىسىنىڭ ئەزا ئەللىرى (يېشىك رەڭ)
ياۋروپا ئىقتىسادىي ئورتاق گەۋدىسى ياۋروپا ئورتاق گەۋدىسى(غەربىي ياۋروپا ئورتاق بازىرى) دەپمۇ ئاتىلىدۇ. ئۇ ياۋروپادىكى ئاساسلىق كاپىتالىستىك دۆلەتلەردىن تەشكىللەنگەن ئىقتىسادىي ۋە سىياسىي تەشكىلات. 1957-يىلى3-ئايدا فرانسىيە، گېرمانىيە، ئىتالىيە، گوللاندىيە، بېلگىيە، ليۇكسىمبورگ قاتارلىق دۆلەتلەر رىمدا «ياۋروپا ئىقتىسادىي ئورتاق گەۋدىسىنى قۇرۇش ئەھدىنامىسى» نى ئىمزالىغان، 1958-يىل 1-ئاينىڭ 1-كۈنى رەسمىي قۇرۇلغان. ئەنگلىيە، دانىيە، ئىرېلاندىيە، گرېتسىيە، ئىسپانىيە ۋە پورتۇگالىيىلەرمۇ ئىلگىرى-ئاخىر بولۇپ بۇ تەشكىلاتقا قاتناشتى، ھازىر ئەزا دۆلىتى 25 كە يەتتى(2004-يىلى).

### ئەمەلى كۈچى
ياۋروپا ئىقتىسادىي ئورتاق گەۋدىسىنىڭ ئىقتىسادىي ئەمەلىي كۈچى ناھايىتى كۈچلۈك بولۇپ، ئەزا دۆلەتلەرنىڭ ئىچكى ئىشلەپچىقىرىش ئومۇمىي قىممىتى ئامېرىكىنىڭكىدىن قېلىشمايدۇ، دۇنيا ئىشلەپچىقىرىش ئومۇمىي قىممىتىنىڭ %1.22 ىنى ئىگىلەيدۇ. تاشقى سودا ۋە ئالتۇن تاشقى پېرېۋوت زاپىسى ئومۇمىي سوممىسى دۇنيا بويىچە ئالدىنقى قاتاردا تۇرىدۇ.

### مەقسىتى
ياۋروپا ئىقتىسادىي ئورتاق گەۋدىسىنىڭ مەقسىتى ئورتاق بازار بەرپا قىلىش ئارقىلىق، ئەزا دۆلەتلەرنىڭ ئىقتىسادىي ھەمكارلىقىنى كۈچەيتىش، ئىچكى قىسىمدا ئورتاق ئىقتىسادىي سىياسەتنى يولغا قويۇش، تاموژنا بېجى قورغىنىنى بىكار قىلىش، بازارنى ئەركىنلەشتۈرۈپ، ئورتاق گەۋدىنىڭ ئىچكى قىسمىدىكى ئىقتىسادنى تەڭپۇڭ ئاشۇرۇش؛ سىرتقا قارىتا بىردەك پوزىتسىيە قوللىنىش، باشقا كۈچلۈك دۆلەتلەر بىلەن بولغان رىقابەت ئىقتىدارىنى كۈچەيتىش، دۇنيا ئىقتىسادى ۋە سىياسىسىدىكى ئورنىنى يۇقىرى كۆتۈرۈشتىن ئىبارەت. 

### ئاساسى كۈچى
ئورتاق گەۋدە قۇرۇلغاندىن تارتىپ 1968-يىلى 7-ئايغىچە ئاساسىي جەھەتتىن ئىچكى قىسىمدا سانائەت مەھسۇلاتلىرىنىڭ تاموژنا بېجى ۋە چەكلىمىلەرنى بىكار قىلدى، سىرتقا قارىتا ئورتاق تاموژنا بېجى نىسبىتى ۋە ئورتاق سودا سىياسىتىنى يولغا قويدى. 70-يىللاردىن بۇيان، ئىقتىسادنى بىر گەۋدىلەشتۈرۈش ئاساسىدا، سىياسىينى بىر گەۋدىلەشتۈرۈشنى پائال ئىلگىرى سۈرۈپ، خەلقئارا ئىشلاردا «بىر تەلەپپۇزدا سۆزلەش» نى تەكىتلەپ كەلدى. 1992-يىل 11-ئاينىڭ 1-كۈنى ياۋروپانى بىر گەۋدىلەشتۈرۈش توغرىسىدىكى «ماستىرخېت شەرتنامىسى» كۈچكە ئىگە بولۇپ، «ياۋروپا ئىتتىپاقى» نىڭ دۇنياغا
thumb|ياۋروپا 1988-يىلى سىياسى خەرىتىسى.
كەلگەنلىكى جاكارلاندى.

### ئاپپاراتلىرى
ئورتاق گەۋدىنىڭ ئاساسلىق ئاپپاراتى ئاساسەن مىنىستىرلار كېڭەش مەجلىسى، كومىتېت، ياۋروپا پارلامېنتى، ياۋروپا سوت مەھكىمىسى قاتارلىقلاردىن ئىبارەت. بۇنىڭدىن باشقا يەنە ئەزا دۆلەتلەر دىپلوماتىيە مىنىستىرلىرى ياكى باشلىقلار يىغىنى قەرەللىك ئۆتكۈزىدۇ.

بۇ تەشكىلات1975-يىلى دۆلىتىمىز بىلەن رەسمىي مۇناسىۋەت ئورناتقان، 1978-يىلى جۇڭگو-ياۋروپا ئىقتىسادىي ئورتاق گەۋدىسى سودا كېلىشىمى تۈزۈلدى، 1981-يىلى دۆلىتىمىزگە سودىدا ئەڭ ئېتىبار بېرىش ئىمتىيازى بېرىلدى.

### مەنبە

# ئىزدە قامۇسى
## مەنبەلەر
ئۇيغۇر كىتاپ توربېكىتى

بېكەت ھەققىدە

«ئۇيغۇر كىتاب» تورى ئۇيغۇرچە كىتاب، ماقالە، قەدىمىي ئەسەر ۋە قوليازمىلارنى ساقلاش، تۈرلەرگە ئايرىش، مۇندەرىجە تۇرغۇزۇش ۋە ئوقۇرمەنلەرگە تور يۈزىدە يەتكۈزۈشنى مەقسەت قىلغان ماتېرىيال ئامبىرى تور بېكىتى بولۇپ، 2017 - يىلىنىڭ ئاخىرى ئېچىۋېتىلگەن. ھازىرغىچە 4 مىڭ پارچىغا يېقىن ئۇيغۇرچە ئەسەر كىرگۈزۈلدى. داۋاملىق كىرگۈزۈلىدۇ.

Www.uyghurkitap.com￼
## مەنبەلەر

تۈر:كىتابلار
ئېلكىتاب تورى(elkitab.org)

ئېلكىتاب تورى – تور دۇنياسىدا تارقىتىلغان ھەر خىل ژانىردىكى ئۇيغۇرچە ئېلكىتاب، ئەپ ھۆججەتلىرىنى توپلاش، چۈشەندۈرۈش ۋە پايدىلىنىش ئۈچۈن خالىس قۇرۇلغان بىر تور بېكەت بولۇپ،  ئېلكىتاب تورىنىڭ قۇرۇلۇش نىشانى – ۋەتىنىمىزدىكى چەكلىك پىكىر ئەركىنلىكى ۋە نەشىر ئەركىنلىكى تۈپەيلىدىن چەكلەنگەن، قايتا بېسىلمىغان، ئۆزگەرتىلگەن، قىيىلغان ۋە ياكى ئېرىشىش قېيىنغا چۈشكەن قىممەتلىك ئەسەرلەرنى، شۇنداقلا مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇرلارنىڭ خالىس تارقاتقان ئەمگەكلىرىنى ئېلىكترونلاشتۇرۇش، ئەبەدىيلەشتۈرۈشتۇر.

نۆۋەتتە قولىمىزدا 3000 پارچىدىن ئارتۇق ھەرخىل تىل، ھەرخىل ژانىر، ھەر خىل فورماتتىكى ئېلكىتاب ھۆججەتلىرى مەۋجۇت بولۇپ، بۇ كىتابلارنى باشقۇرغۇچىلىرىمىز ئۆزىنىڭ ئۆگىنىش ۋە خىزمەتتىن سىرتقى ۋاقىتلىرىدىكى قىممەتلىك ۋاقىتلىرىدىن ئاجرىتىپ توربېكەتكە يوللاشماقتا. نۆۋەتتىكى پىلانىمىزدا كەلگۈسى ئالتە ئايدا قولىمىزدىكى مۇشۇ ئەسەرلەردىن مۇھىملىرىنى تاللاپ تەخمىنەن 2000 پارچە ئېلكىتابنى توربېكىتىمىزگە يوللاپ بولۇشنى ئويلاشتۇق، بۇنىڭغىچە تورداشلارنىڭ توربېكىتىمىزنى پات-پات يوقلاپ ۋە ھەرقايسى مېدىيا ۋاستىلىرىدە تارقىتىشىپ بىزگە رىغبەت ۋە مەدەت بېرىشىنى ئۈمىد قىلىمىز. ئۇنىڭدىن باشقا، قولىڭىزدا مەۋجۇت بولغان توربېكىتىمىزدە ئېلان قىلمىغان ئەسەرلىرىڭىز بولسا بىز بىلەن ھەمبەھىرلىشىڭىزنى ئۈمىد قىلىمىز.

elkitab.org



## مەنبەلەر
يانغىن ئېلكىتاب ئامبىرى(yanghin.net)

بىكەت ھەققىدە

يانغىن ئېلكىتاب ئامبىرى 2015-يىلى 5-ئايدا تەييارلىق قىلىشقا باشلىغان بولۇپ، قىسقىغىنە نەچچە ئاي ئىچىدە بېكەت سىستېمىسى تۈزۈش، ماتېرىيال مەنبەسى تولۇقلاش قاتارلىق تەلەپلەرنى تولۇق ئورۇنداپ 2015-يىلى 9-ئاينىڭ 25-كۈنى (قۇربان ھېيت كۈنى) تور دۇنياسىغا ئېلان قىلىنغان. يانغىن ئېلكىتاب ئامبىرى ئېچىلىش سۈرئىتىنىڭ تېزلىكى، كۆرۈنمە يۈزىنىڭ كۆركەم ھەم چىرايلىقلىقى، مەزمۇنلىرىنىڭ يېڭىلىنىش سۈرئىتىنىڭ تېزلىكى، خاسلىقىنڭ يۇقىرىلىقى ۋە تورداشلارنىڭ مەنىۋى ئېھتىياجىنى قاندۇرۇپ كەلگەنلىكى ئۈچۈن تورداشلارنىڭ قىزغىن قوللىشىغا ئېرىشىپ كەلدى.

ئامبىرىمىز قۇرۇلۇپ قىسقىغىنە بىرقانچە يىل ئىچىدە، مۇكەممەل سېستىملاشقان ئۆز خاسلىقىغا ئىگە غوللۇق ئېلكىتاب ئامبىرى بولۇپ شەكىللەندى. ئاللاھ خالىسا بۇنىڭدىن كېيىنمۇ ئۈزلۈكسىز تېرىشىش ۋە تورداشلارنىڭ يېقىندىن قوللىشى ئاستىدا، تېخىمۇ ياخشى نەتىجىلىرىمىزنى كەڭ ئوقۇرمەنلەرگە سۇنىمىز.

ئامبىرىمىز ئارىدىن ئۈچ يىل ئۆتكەندىن كېيىن، زاماننىڭ تەرەققىياتى ۋە ئوقۇرمەنلەرگە تېخىمۇ قولايلىق يارىتىش ئۈچۈن، 2018-يىلى 5-ئاينىڭ 10-كۈنى تور بېكەت يېڭى نۇسخىسى ۋە ئەپ دېتالىنى ئېلان قىلدى. بۇ ئارقىلىق ئوقۇرمەنلەرگە تېخىمۇ قولايلىق يارىتىلدى. سىز ئەپ دىتالىمىزنى چۈشۈرۈش ئارقىلىق تېخىمۇ كۆپ ئالاھىدىلىكلەرنى ھېس قىلالايسىز. قىنى ئەمىسە ئەپ دىتالىمىزنى چۈشۈرۈۋېلىڭ!

چوڭلىرىمىز «كۆچەت تىكسەڭ پۇتاپ تۇر تۈز لىم ئالىسەن، بىكار بولساڭ كىتاب كۆر ئالىم بولىسەن» دېگەن بولۇپ، سىز ئامبىرىمىزنىڭ تور بېكىتى ۋە ئەپ دېتالى ئارقىلىق بىكار ۋاقىتلىرىڭىزدا، ناھايىتى قولاي ھالدا خالىغان كىتابنى تېز سۈرئەتتە تېپىپ كۆرۈپ، بىلىم دائىرىڭىزنى كېڭەيتەلەيسىز.

ئېلكىتاب ئامبىرىمىزنىڭ ئۇيغۇرچە كىتابلار، باشقا تىلدىكى كىتابلار، مەشھۇر يازغۇچىلار ئەسەرلىرى، تىل ئۆگىنىش ماتېرىياللىرى، ماقالە، ئاۋازلىق ئەسەر ۋە مۇناسىۋەتلىك كىتاب ئۇچۇرلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ھەرخىل سەھىپىلىرى بار. ئامبىرىمىز تورداشلارنىڭ پىكىر-تەلەپلىرىگە ئاساسەن داۋاملىق پايدىلىق دەپ قارىغان ئېلكىتابلارنى قەرەللىك ھالدا ئىشلەپ تارقىتىدۇ.

كىتاب ئوقۇش - باشقىلارنىڭ ئەقلىدە ئېلىپ بېرىلغان ئەڭ كۆڭۈللۈك ۋە جاپاسىز بىر ساياھەتتۇر. بۇ ئىلىم سەپىرىڭىزدە، يانغىن سىزگە ھەمراھ بولغۇسى!

yanghin.net
## مەنبەلەر
ئەركىن ئاسىيا رادىيوسى (ئۇيغۇرچە)RFA

= RFA توغرىسىدا ۋە كىملىكىمىز =
*بىزنىڭ مەقسەت ، نىشانىمىز خەۋەر، ئۇچۇر ۋە ئوبزورلارنى توغرا ھەم دەل ۋاقتىدا يەتكۈزۈش شۇنداقلا ئاسىيادىكى شۇ دۆلەتلەردىكى ھەر خىل پىكىرلەر ۋە ئارزۇلار ئۈچۈن مۇنازىرە سەھىپىسى يارىتىپ بېرىش. بىزنىڭ تور بېتىمىز مۇشۇ مەقسەت ئۈچۈن خەلقئارالىق مەيدان ھازىرلىدى. RFA نىڭ خەۋەرلەر پروگراممىسىدىن باشقا يەنە، بىز شۇ دۆلەتلەردە چەكلەنگەن ئەدەبىي ئەسەرلەر ۋە رېئال مەزمۇن خاراكتېرىدىكى بەدىئىي ئەسەرلەرنىمۇ رادىئو دولقۇنلىرىمىزدا ئاڭلىتىمىز.*
RFA خۇسۇسي ئىگىلىكتىكى، پايدا تېپىشنى مەقسەت قىلمىغان ئورگان بولۇپ، ئۇ ئاساسلىقى ئاسىيادىكى، ئەركىن خەۋەر ئاڭلاش ئىمكانىيىتى بولمىغان ئاڭلىغۇچىلارنى خەۋەر ۋە ئۇچۇر بىلەن تەمىنلەيدۇ. RFA ئامېرىكا پارلامېنتىنىڭ تەستىقى بىلەن قۇرۇلغان شۇنداقلا ئۇنىڭ يىللىق چىقىمىنى فېدېرال ھۆكۈمەت ئاجرىتىدىغان بولسىمۇ، RFA ئامېرىكا ھۆكۈمىتىنىڭ ئورگىنى ئەمەس ھەمدە RFA نىڭ خىزمەتچىلىرىمۇ فېدېرال ھۆكۈمەت خىزمەتچىلىرى ھېسابلانمايدۇ.بىزنىڭ مەقسەت ، نىشانىمىز  خەۋەر، ئۇچۇر ۋە ئوبزورلارنى توغرا ھەم دەل ۋاقتىدا يەتكۈزۈش شۇنداقلا ئاسىيادىكى شۇ دۆلەتلەردىكى ھەر خىل پىكىرلەر ۋە ئارزۇلار ئۈچۈن مۇنازىرە سەھىپىسى يارىتىپ بېرىش. بىزنىڭ تور بېتىمىز مۇشۇ مەقسەت ئۈچۈن خەلقئارالىق مەيدان ھازىرلىدى. RFA نىڭ خەۋەرلەر پروگراممىسىدىن باشقا يەنە، بىز شۇ دۆلەتلەردە چەكلەنگەن ئەدەبىي ئەسەرلەر ۋە رېئال مەزمۇن خاراكتېرىدىكى بەدىئىي ئەسەرلەرنىمۇ رادىئو دولقۇنلىرىمىزدا ئاڭلىتىمىز.RFA ئاخباراتچىلىقنىڭ ئەڭ يۇقىرى ئۆلچەملىرىدە چىڭ تۇرۇپ، تەھرىرلەنگەن مەزمۇننىڭ توغرىلىقى، تەرەپسىزلىكى ۋە ھەقچىللىقى ئۈچۈن قاتتىق تىرىشىدۇ.ئاڭلىغۇچىلىرىمىز بىزنىڭ ئاڭلىتىشىمىزنى ، ئاممىباپ خەنزۇ تىلى، گۇاڭدۇڭ تىلى، ئۇيغۇر تىلى ۋە ۋۇ دىئالېكتى؛ تىبەت ( ئۇكې، ئامدو ۋە كخام) تىلىدا؛ بېرما تىلى ۋە كامبودژا تىلى؛ كورىيە تىلى (شىمالىي كورىيىگە قارىتا) ؛ لائۇس تىلى؛ شۇنداقلا ۋېيتنام تىللىرىدا ئاڭلىيالايدۇ. ھەر بىر تىلدىكى مۇلازىمەت بۆلۈملىرىمىزنىڭ خىزمەتچىلىرى شۇ يەرلىك تىلدا سۆزلەيدىغان مەخسۇس خادىملاردىن تەركىپ تاپقان.

### ئاڭلىغۇچىلار ئۈچۈن سۆزلەش پۇرسىتى يارىتىلغان
RFA نىڭ يەنە ئالتە تېلېفون قوبۇل قىلىش پروگراممىسى بار بولۇپ، بۇنىڭ ئىچىدە تۆتى خەنزۇچە، بىرى كخمېرچە، يەنە بىرى تىبەتچىدىن ئىبارەت. ئاڭلىغۇچىلىرىمىز ھەقسىز تېلېفون نومۇرى ئارقىلىق  رادىئومىزنىڭ خادىملىرى بىلەن بىۋاستە سۆزلىشەلەيدۇ. كۈندىلىك ئاڭلىتىشلىرىمىز ، مۇخبىرلىرىمىز ۋە ئىختىيارى مۇخبىرلىرىمىزنىڭ ئاسىيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىدىن بەرگەن خەۋەر - مەلۇماتلىرىدىن تەركىپ تاپقان. بىزنىڭ باڭكوك، خوڭكوڭ، فنوم-پەن، تەيبېي، ۋە توكيولاردا تارماقلىرىمىز بار، ھەمدە سىئول، ئەنقەرە، دارامسالالاردا ئىش بېجىرىش ئىشخانىلىرىمىز بار.بارلىق ئاڭلىتىشلىرىمىز RFA نىڭ ۋاشىنگتوندىكى باش شىتابىدىن تارقىتىلىدۇ.

مەنبە: ئەركىن ئاسىيا رادىيوسى ئورگان تور بېكىتى

Rfa.org￼

## مەنبەلەر
زۇم ۋىدىيولۇق ئالاقە

thumb|زۇم شرىكىتىنىڭ ئايرودورۇمدىكى ئىلانى
زۇم ۋىدىيولۇق ئالاقە (ئېنگلىزچە: Zoom Video Communications)، قىسقارتىلىپ زۇم دەپلا ئاتىلدۇ. زۇم ھازىر خەلىقئارادا كەڭ ئىشلىتىدىغان تور ئارقىلىق ،يىراق مۇساپىلىق ۋىدىيودا يىغىن ئېچىش يۇمتالى. 2020-يىلى تاجىسىمان ۋىرۇس( ۋۇخەن ۋىرۇسى) سەۋەبلىك پۇتۈن دۇنيا  كارانتىنغا چۈشكەن، پالاچ ھالغا كېلىپ قالغان مەزگىلدە، زۇمنىڭ ئاۋاتلىقى ۋە كىرىمى زور دەرىجىدە ئاشتى. 

## مەنبەلەر
ئېرىك يۈەن

ئېرىك يۈەن زۇم شىركىتنىڭ قۇرۇغۇچىسى. ئېرىك يۈەننىڭ ئەسلى يۇرتى جوڭگو. خەنچە نامى بولسا 袁征 (يۈەن جېڭ).

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
يەتىكەن سۈنئىي ھەمراھ يول باشلاش سىستېمىسى

يەتىكەن سىستېمىسى (ئېنگلىزچە: BeiDou Navigation Satellite System؛ خەنچە: 北斗卫星导航系统؛ ئۇيغۇرچە: يەتىكەن سۈنئىي ھەمراھ يول باشلاش سىستېمىسى ياكى بېيدو سۈنئىي ھەمراھ يول باشلاش سىستېمىسى)   24 دانە ئوتتۇرا يۇمىلاق يەر شارى ئوربىتىسى، ئۈچ دانە يەر شارى تىنچ ئوربىتىسى ۋە ئۈچ دانە يانتۇ يەر شارى ماس قەدەملىك ئوربىتىسىدىن تەركىب تاپقان بولۇپ، جەمئىي 30 دانە سۈنئىي ھەمراھتىن تەركىب تاپقان. يەتىكەن سىستېمىسى قۇرۇلۇشى ئىلگىرى-كېيىن بولۇپ يەتىكەن 1- سىستېمىسى، يەتىكەن 2-سىستېمىسى، يەتىكەن 3-سىستېمىسىدىن ئىبارەت ئۈچ باسقۇچنى باشتىن كەچۈردى، ھازىر )2020-يىلى 3-ئاي) يەتىكەن 1-ناملىق تۆت تەجرىبە سۈنئىي ھەمراھىنىڭ ھەممىسى سەپتىن چېكىندى، يەتىكەن 2-ناملىق سىستېمىنىڭ تۇنجى سۈنئىي ھەمراھىدىن باشلاپ ھېسابلىغاندا، ئېلىمىز 54 دانە يەتىكەن يول باشلاش سۈنئىي ھەمراھىنى قويۇپ بەردى، يەتىكەن 3-ناملىق سىستېمىنىڭ پۈتۈشىگە پەقەت بىر قەدەملا قالدى. يەتىكەن سېستىمىسى بىز كۆپ بىلدىغان گ پ ئەس سېستىمىنىڭ كەلگۈسى رىقابەتچىسى. 

### ئەڭ ئاخىرقى بىرسى
ئېلىمىزنىڭ يەتىكەن سىستېمىسى يەر شارى تورىنى تەشكىللەيدىغان ئەڭ ئاخىرقى بىر سۈنئىي ھەمراھ يېقىندا (2020-يىلى 4-ئايدا) شىچاڭ سۈنئىي ھەمراھ قويۇپ بېرىش مەركىزىگە مۇۋەپپەقىيەتلىك يەتكۈزۈلدى، پات ئارىدا ئومۇميۈزلۈك قۇراشتۇرۇش، سىناش، ئەسكەرتىش قاتارلىق خىزمەتلەر قانات يايدۇرۇلىدۇ؛ 5-ئايدا قويۇپ بېرىلمەكچى.شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، يېڭىدىن قويۇپ بېرىلگەن 54-يەتىكەن يول باشلاش سۈنئىي ھەمراھى كۆپ قېتىم ئوربىتا ئارقىلىق كونترول قىلىنىپ، خىزمەت ئوربىتىسىغا يېتىپ بېرىپ، ئۇزۇن مۇددەتلىك باشقۇرۇش ئەندىزىسىگە كىردى.
thumb|يەتىكەن 3-نۇمۇرلۇق سۈنئى ھەمراھ

### باشقىلا ئۇچۇرلار

thumb|سۈنئى ھەمراھلىق ئورۇن بەلگىلەش سېستىمىسنىڭ ئىشلەش پىرىنسىپى
## مەنبەلەر
جو بايدېن

جو بايدېن (ئېنگلىزچە: Joe Biden) ئامېرىكىلىق سىياسىئون. ئوباما ھۈكۈمىتىدە مۇئاۋىن ئەلبېشى بولغان. 2020-يىلىق ئامېرىكا ئەلبېشىلىق سايلىمغا قاتناشقان دىموكراتلار پارتىيەسنىڭ ۋەكىلى. 2020-يىللىق 11- ئايدىكى ئامېرىكا ئەلبېشىلىق سايلىمىدا جو بايدېن نۆۋەتتىكى ئەلبېشى دونالد ترامپنى يېڭىپ ئامېرىكنىڭ ئەڭ يېڭى ئەل بىېش بولدى. جو بايدېن 290 سايلام لولىجى بېلىتىگە ئېرىشتى، دونالد ترامپ 214 سايلام كولىجىغان ئېرىشىتى. جو بايدىن 2021-يىلى يانىۋار ئايلىرىدا بۈيۈك ئامېرىكا قوشما شىتاتلىرىنىڭ ئەلبېشىلىقىغا قەسەم بېرىپ ئاقسارايغا كىرىدۇ. 

thumb|جو بايدېن ئامېرىكا ئەلبېشى باراك ئوباما بىلەن
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
يوتىيۇب

thumb|يوتىيۇب تېلۋىزىيەسى لوگوسى
يوتىيۇب (ئۇيغۇرچە باشقا ئاتىلىشى: يوتۇب، يوتۇبى ؛ئېنگىلىزچە: YouTube) دۇنيادىكى ئەڭ چوڭ سىن (ۋىدئىيو) ھەمبەھىرلەش تور سۇپىسى. تور مەنزىلى: www.youtube.com. يوتىيۇب تورىدىكى سىنلىرىغا ئاپتوماتىك ئېكران خېتى قوشقىلى بولىدۇ. چۈنكى يوتىيۇبنىڭ بۇ مۇلازىمىتىگە گۇگول تەرجىمانى ئىشلىتىلگەنلىكى ئۈچۈن، كۆپ قىسىم سىنلىغا تەڭكەشتىن ئۇيغۇرچىنى تاللىغاندىن كېيىن ، باشقا تىلدىكى سىنلىغا بىۋاستە ئېكىران ئاسىتىغا ئۇيغۇرچە تەرجىمىسنى چىقارغىلى بۇلىدۇ.
## مەنبەلەر
تەلەي يۇلتۇزى

شىنجاڭ تىلۋىزىيە ئىستانسىسى ئۇنۋىرسال سەنئەت قانىلى تەلەي يۇلتۇزى پىروگىراممىسى كەڭ كۈرۈرمەنلەرنىڭ ئىزچىل ياقتۇرۇپ كۈرۈپ كىلىۋاتقان پىروگىراممىسى بۇلۇپ،پىروگىراممىدىكى مەزمۇنلار ئىنتايىن سەرخىل .

### ھەققىدە
شىنجاڭ تىلۋىزىيە ئىستانسىسى ئۇنۋىرسال سەنئەت قانىلى تەلەي يۇلتىزى پىروگىراممىسى كەڭ كۈرۈرمەنلەرنىڭ ئىزچىل ياقتۇرۇپ كۈرۈپ كىلىۋاتقان پىروگىراممىسى بۇلۇپ،پىروگىراممىدىكى مەزمۇنلار ئىنتايىن سەرخىل،پىروگىراممىنىڭ سەر خىللىقىنى ئاشۇرۇش ئۈچۈن شۇنداقلا پىروگگىراممىنىڭ كۆرۈرمەنلەر بىلەن ئارلىقىنى تېخىمۇ يېقىنلاشتۇرۇش ئۈچۈن،تەلەي يۇلتىزى ئارزۇ- تەلەپ قىسقا ئۇچۇر لىنيىسى يولغا قۇيۇلغان،ئۇنىڭدىن باشقا سۇئالغا جاۋاپ بىرىش لىنيىسى بار.

پىروگىراممىغا قاتنىشىدىغانلارغا قۇيۇلىدىغان تەلەپلەر:ياش چەكلىمىسى 18 ياشتىن 45 ياشقىچە ئۆزى جانلىق،ئۆز قابىليىتى ھەمدە ئالاھىدىلىكىنى سەھنىدە جارى قىلدۇرالايدىغان،جۇشقۇن،تېتىك شۇنداقلا ئۆزىگە ئىشەنچ قىلالايدىغان ،جەمئىيىتىمىزدىكى ھەر قايسى ساھە ۋە كەسىپتىكى كىشىلەرنىڭ قاتنىشىشىغا بۇلىدۇ.

پىروگىرامما رىياسەتچىلىرى :قەيسەر ھېبىبۇللا ،گۈلشەن مەتتۇرسۇن 

پىروگگىراممىنىڭ شۇئارى:پۇرسەت كۈتۈپ تۇرغانلارغائەمەس،بەلكى تىرىشقانلارغا مەنسۇپ.
## مەنبەلەر
غول پىياز

thumb|غول پىياز كۆرۈنۈشى
thumb|غول پىياز ئېتىزلىقتا
غولپىياز (ئېنگلىزچە: Scallion؛  ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 大葱؛ ئۇيغۇرچە باشقىچە ئاتلىشى: سوڭ پىياز) پىيازنىڭ بىر خىل تۈرى بولۇپ، پىياز باش قىسىمدىن باشقا يەنە يەر ئۈستىگە ئۆسۈپ چىققان بولى بار. شۇڭا ئۇنى غول پىياز دەيدۇ.  غول پىياز ئۇيغۇر تائام مەدەنيىتىدە كەم بولسا بولمايدىغان ئۆسۈملۈك بولۇپ، مانتا، سامسا، ۋە باشقا مەزىلىك تائاملارغا كۆپ ئىشلتىلدۇ.
## مەنبەلەر

تۈر:ئۆسۈملۈك
بۇيرۇ تائام

[thumb|[يۇبېر يەيچۇ - بىر داڭلىق بۇيرۇ تائام سۇپىسى. ]]
thumb|بۇيرۇ تائام خىزمەتچىسى تاماق يەتكۈزۈش يولىدا
**بۇيرۇ تائام** (ئېنگلىزچە: Food delivery؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 外卖؛) تور ۋە باشقا ئىنتېرنىت ھاسىلاتلىرنىڭ تەرەققىي قىلىشغا ئەگىشىپ بەرپا بولغان، كىشلەر كومپىيوتېردا، تېلغوندا ۋە ياكى يانغون ئەپ ئارقىلىق، ئاشخانىغا بارمايلا، ئۆيدە تۇرۇپ ياكى ئاشخانىدىن باشقا جايلاردا تۇرۇپ تاماق زاكاس قىلىش ۋە ئۈچىنچى بىر شىركەت ۋە شەخىس يەتكۈزۈپ بېرىش جەريانىنى ۋە يەتكۈزۈلگەن تاماقنى كۆرسىتدۇ.  ئۇيغۇرچە بۇيرۇ تائام سۇپىسىدىن باراي تورى ۋە داستارخان بار. 


## مەنبەلەر
زەنجىۋىل

thumb|زەنجىۋىل
**زەنجىۋىل** زەنجىۋىل ئائىلىسىدىكى كۆپ يىللىق سامان غوللۇق ئۆسۈملۈك، زەنجىۋىل (Zingiber officinale Roscoe)، ئېگىزلىكى 40 ~ 100 سانتىمېتىر. زەنجىۋىل جۇڭگو تېبابىتى دورىگەرلىكىد كۆڭلى ئېلشىش، يۆتەل توختىتىش قاتارلىق ئۈنۈمى بار.

thumb|زەنجىۋىل ئۆسۈملىكى
زەنجىۋىل كۆپ يىللىق كونا يىلتىز سامان غوللۇق ئۆسۈملۈكلەر. يىلتىز غولى گۆشلۈك، قېلىن، تەكشى، خۇش پۇراق ۋە ئاچچىق، ئۆتكۈر خاھىش پۇراقلىق. يوپۇرمىقى قاتار، چوكا شەكىللىك يىڭنىسىمان بولۇپ، ئۇزۇنلۇقى 15-30 سانتىمېتىر، كەڭلىكى 2 سانتىمېتىر، ئالدى ئۇچى تەدرىجىي ئۇچلۇق، تۈۋى تەدرىجىي تارايغان، سىلىق تۈكسىز بولۇپ، غولىنى يېرىم ئوراپ تۇرغان ساپسىز يوپۇرمىقى.گۈل پايىسى تىك تۇرىدۇ، تەڭگىچىسى كاھىشسىمان چېچىلىدىغان؛ باشاقسىمان گۈل رېتى تۇخۇمسىمان، ئۇزۇنلۇقى تەخمىنەن 5 سانتىمېتىر، كەڭلىكى تەخمىنەن 2.5 سانتىمېتىر؛ ئورىغۇچى ياپرىقى تۇخۇم شەكىللىك، سۇس يېشىل رەڭ؛ چاناقلىق مېۋىسى ئۇزۇن يۇمىلاق كۆپمە شەكىللىك تەخمىنەن2.5 سانتېمىتىر، 6-8-ئايلاردا چېچەكلەيدۇ.

ئېلىمىزنىڭ ئوتتۇرا قىسمى، شەرقىي جەنۇب قىسمىدىن غەربىي جەنۇب قىسىمغىچە بولغان لەيفېڭ، توڭشەن، ياڭشىن، ئېچېڭ، خەننىڭ، تۇڭلىڭ قاتارلىق جايلار.  جەنۇبتىكى ھەرقايسى ئۆلكىلەرگە كەڭ ئۆستۈرۈلىدۇ. شەندۇڭ ئۆلكىسى چىڭجۇ شەھىرىدىمۇ چىقىدۇ ، ئاسىيانىڭ ئىسسىق بەلباغ جايلىرىدىمۇ ئۆستۈرۈلىدۇ.

### ئۆسۈش قانۇنيىتى
زەنجىۋىلنىڭ ئەسلىي ماكانى شەرقىي جەنۇبىي ئاسىيادىكى ئىسسىق بەلباغ رايونلىرى، ئىللىق، نەمخۇش كىلىماتتا ئۆسۈشكە مۇۋاپىق، سوغۇققا ۋە قۇرغاقچىلىققا تاقابىل تۇرۇش ئىقتىدارى بىر قەدەر ئاجىز، تۈپىنىڭ پەقەت قىروسىز مەزگىلدە ئۆسۈشتىكى ئەڭ مۇۋاپىق تېمپېراتۇرىسى 25℃-28، تۆۋەن بولغان تېمپېراتۇرىدىكى ℃20 تا بىخلىنىشى ئاستا بولىدۇ، قىرو مەزگىلىدە ئۆسۈملۈك توزۇپ كېتىدۇ، قىرو ئۈششۈكىدە يىلتىز غولى پۈتۈنلەي بىخلىنىش ئىقتىدارىنى يوقىلىدۇ.
## باشقىلار
يالپۇز
## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانما
## مەنبەلەر

تۈر:ئۆسۈملۈك
پۇرچاق ئۈندۈرمىسى

thumb|پۇرچاق ئۈندۈرمىسىدىن قىلىنغان تائام
پۇرچاق ئۈندۈرمىسى (ئېنگلىزچە: Mung bean sprout؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 豆芽؛ ) ئادەتتە پۇرچاق ئۇرىقىدىن ئۈنۈپ چىققان يۇمىران سېرىق ئۈندۈرمىلىنى كۆرسىتىدۇ. 

thumb|پۇرچاقتىن ئۈندۈرمە چىقىش ھالىتى

## مەنبەلەر
ئۈرۈمچى مېتروسى

**ئۈرۈمچى مېتروسى**  جۇڭگو شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىنىڭ مەركىزى ئۈرۈمچىدە قاتناۋاتقان تېز سۈرئەتلىك قاتناش سىستېمىسى.

ئۈرۈمچى مېتروسى 1-لىنىيە ۋە 2-لىنىيەدىن ئىبارەت 2 لىنىيەنىڭ پىلانىنى تاپشۇردى، مۆلچەر قىممىتى 31 مىليارد 240 مىليون يۈەن.

## قۇرلار

### 1-لىنىيە
1-لىنىيە تەستىقلىنىپ، 2014-يىلى 20-مارتتىن باشلاپ قۇرۇلۇۋاتىدۇ. 1-لىنىيەسى ئۈرۈمچى دىۋوپو خەلقئارا ئايرودرومىدىن شەھەر مەركىزىدىكى ئۈرۈمچى شەھەر ئىچىنى كېسىپ ئۆتۈپ، ئۈچ تاش بېكىتىدە ئاخىرلىشىدۇ. ئۇنىڭ ئومۇمىي ئۇزۇنلۇقى 27.615 كىلومېتىر ، 21 بېكەت بار بولۇپ. ئۇ يەر ئاستىدا قاتنايدۇ.

بۇ لىنىيەنىڭ شىمالىي بۆلىكى 2018-يىلى 25-ئۆكتەبىر قاتناش باشلىغان. لىنىيەنىڭ جەنۇبىي بۆلىكى 2019-يىلى 28-ئىيۇن قاتناش باشلىغان.
# ئۈچ تاش‎ (三屯碑)
# شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتى (新疆大学)
# دۆڭكۆۋرۈك (二道桥)
# ئاققۇۋۇق (南门)
# تۆگە دەڭ (北门)
# شىنشىڭ كوچىسى (新兴街)
# يىكەنكۆل مەيدانى (南湖广场)
# يىكەنكۆل شىمالىي يولى (南湖北路)
# ۋاڭجيالياڭ (王家梁)
# سەككىز قەۋەت (八楼)
# شىنجاڭ كۈتۈپخانىسى (新疆图书馆)
# جۇڭيىڭگۇڭ (中营工)
# شياۋشىگۇ (小西沟)
# تۆمۈريول ئىدارىسى (铁路局)
# تەنتەربىيە مەركىزى (体育中心)
# ئۆسۈملۈكلەر باغچىسى (植物园)
# مەرھابا يولى ئېغىزى (迎宾路口)
# سەنگۇڭ (三工)
# شۇەنرېندۈن (宣仁墩)
# چوڭ دىئوپو (大地窝堡)
# خەلقئارا ئايروپورت (国际机场) (ئۈرۈمچى دىۋوپۇ خەلقئارا ئايروپورتى)

## قۇرۇلۇۋاتىدۇ

### 2- لىنىيە
### 3- لىنىيە
### 4- لىنىيە

## مەنبەلەر
ئۆز تاراتقۇ

ئۆز تاراتقۇ (يېڭى يېزىق: Oz Taratqu; ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 自媒体) ئادەتتە ھېچقانداق قانۇنلۇق ئاساسى يوق ۋە ياكى باشقا ئەنئەنۋى تارتقۇلار (تېلۋىزىيە، گېزىت، ئاگېنتلىق،رادىئو) بىلەن باغلنىشى بولمىغان بىر شەخىس ياكى گۇرۇپپنىڭ  ئىجتىمائى ئالاقە سۇپىسدا (فەيسبوك، تىۋىتتېر، ئۈندىدار، مىكروبىلوگ) يازما ياكى ۋىلوگ ئارقىلىق ئۆز كۆز قاراش، پىكىر، خەۋەر، ۋە باشقا تاماشا ئۇچۇرلىرىنى ناھايىتى تېز سۈرئەتتە ئاۋامغا يەتكۈزۈشنى كۆرستىدۇ. بۇ خىل ئۆز تاراتقۇ ئادەتتىكى ئەنئەنىۋى تاراتقۇلاردىن ئەڭ چوڭ ئالاھىدىلىكى بولسا سۈرئىتى تېز، تەكشرۈش بوش ياكى يوق. شۇنىڭ ئۈچۈن ئۆز تاراتقۇ بەزى چاغلاردا يالغان خەۋەر تارقىتىدىغان، قۇتىراتقۇلۇق قىلىدىغان، ئۆچمەنلىك تارقىتىدىغان، زوراۋانلىققا ئۈندەيدىغان قورالغان ئايلىنىپ قېلىپ، ھۆكۈمەتلەرنىڭ بېشنى ئاغرىتماقتا. بەزى ئۆز تاراتقۇلار ئىلان كېرىمى ئۈچۈن ھەرخىل يالغان تېما ۋە مەزمۇن يازىدىغان ئەھۋاللار جوڭگودا ناھايتى ئېغىر. بۇخىلا تاراتقۇلار بەزى چاغلاردە ھەتتا دېپلوماتىيەلىك توقۇنۇشقىمۇ سەۋەب بولىدۇ.
## مەنبەلەر
ھۈجەيرە پەردىسى

**ھۈجەيرە پەردىسى**(ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: Hüceyre Perdisi) بولسا...
## تۈرى

## ماتېرىيالى

## دەرىجىسى

## باشقىلار
ھۈجەيرە پەردىسى، ستوپلازما، ھۈجەيرە يادروسى،

## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانما
## مەنبەلەر
كاھو(لەتىس)

thumb|كاھو (لەتىس)نىڭ تاشقى كۆرۈنۈشى
thumb|كاھو ئادەتتە بولكىلارنىڭ ئوتتۇرىسىغان گۆش بىلەن قىستۇرلۇپ يېيىلدۇ.
**كاھو** (ئۇيغۇرچە باشقىچە ئاتىلىشى: لەتىس، ئوسوڭ، ئۇسوڭ؛ ئېنگلىزچە:Lettuce؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 莴苣 ) ئادەتتە ساندىۋىچ ۋە باشقا غەرىبچە تائاملاردا بولكىلارنىڭ ئارىسىغا قىستۇردىغان، كەڭ قوللىنىلىدىغان، يۇمىران، يۇمشاق، يېيىشلىك كۆكتات. بۇ كۆكتاتنىڭ ئادەتتە رەڭگى يېشىل رەڭدە بولۇپ، شەكلى لاۋلاق يېسىۋىلەككە ئوخششىپ كېتىدۇ، لىكىن ئۇنداق چوڭ ئەمەس. 
thumb|كاھو ئارقىلىق ئېتىلگەن ئالامەت ساندىۋىچ.
كاھو ئادەتتىكى ئۇيغۇر تائامىلىرىدا قوللانمىسىمۇ، لىكىن يەر شارىلىشىشى سەۋەبلىك، غەرىب تائاملىرى ئارقىلىق ئۇيغۇر تائام مەدەنىيىتىگە سىڭىپ كىرمەكتە. 
## مەنبەلەر
ئوسما يۇپۇرمىقى

**ئوسما يۇپۇرمىقى** بولسا ئۆسۈملۈك ئوسما بولۇپ، بۇ ئۆسۈملۈكنىڭ يوپۇرمىقى ئوسما يوپۇرمىقى نامىدا دورىغا ئىشلىتىلىدۇ. ئىچنى قاتۇرۇش، قورۇش، ماددىلارنى تارقىتىش، چاچ ئۆستۈرۈش، چاچ قارايتىش خۇسۇسىيىتىگە ئىگە. ئۇيغۇر قىزلىرى ئادەتتە ئوسما يوپۇرمىقىنى سىقىپ سۈيىدە قېشنى بۇيايدۇ. بۇ بىر خىل تارىخى ئۇزۇن رېتىسىپ. 

### ھەققىدە
ئوسما يۇپۇرمىقى بولسا  كرېست گۈللۈكلەر ئائىلىسىدىكى ئىككى يىللىق سامان غوللۇق ئۆسۈملۈك ئوسما بولۇپ، بۇ ئۆسۈملۈكنىڭ يوپۇرمىقى ئوسما يوپۇرمىقى نامىدا دورىغا ئىشلىتىلىدۇ. رەڭگى يېشىل،  ئازراق پۇراقلىق ، تەمى ئاچچىق كېلىدۇ،ياز ۋە كۈز پەسلىدەيىغىۋېلىنىدۇ. شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونۇم رايوننىڭ ھەممە جايلىرىدىن چىقىدۇ.

### خۇسۇسىيىتى
چاچنى قۇۋۋەتلەش، پارقىتىرىش، ئىچنى قاتۇرۇش، قورۇش، ماددىلارنى تارقىتىش، چاچ ئۆستۈرۈش، چاچ قارايتىش خۇسۇسىيىتىگە ئىگە.

#### خاس تەسىرى
بەدەندىكى تۈكلەرنى ئوزۇقلاندۇرۇش، چاچ ۋە تۈك يىلتىزىنى چىڭىتىش، قۇۋۋەتلەش .

#### ئەكىس تەسىرى
ئاشقازاننى سوۋۇتىۋېتىدۇ، مېڭىگە زىيانلىق تەسىرى بار.

#### فارماكولوگىيلىك تەسىرى
1. ئوسما يوپۇرمىقى ئوسما قايناتمىسى 0.7pH بولغاندا ئالتۇن رەڭلىك ئۈزۈمسىمان شارچە باكتېرىيىگە نىسبەتەن كۈچلۈك تورمۇزلاش رولىغا ئىگە. چوڭ ئۈچەي تاياقچە باكتېرىيىسى، تولغاق تاياقچە باكتېرىيىسىگە نىسبەتەن مەلۇم تەسىرى بار. ئۈچەي كېزىكى تاياقچە باكتېرىيىسىگە نىسبەتەن تەسىرى يوق.

2. ئوسما يوپۇرمىقىنىڭ چوڭ ئۈچەي تاياقچە باكتېرىيىسى ئىچكى توكسىنغا نىسبەتەن قارشى تۇرۇش رولى بار.

3. ياللۇغ قايتۇرۇش رولى بار.

4. كىچىك چاشقاننىڭ قورساق بوشلۇقى چوڭ يۇتقۇنچاق ھۈجەيرىسىنىڭ يۇتۇش ئىقتىدارىنى كۆتۈرىدۇ.

5. ئوكسىدلىنىشقا قارشى تۇرۇش رولى بار.

#### تەركىبى
بۇنـىڭـدا ئوسما گلىكوزىدى (Isalab)، گلـىكوبـراسـسـىـن(Glucobrassicin) قاتارلىقلار بار.

### ئىشلىتىش ئۇسۇلى
1. ئوسما يوپۇرمىقىنى تۇز سۈيى بىلەن بىرگە باشقا سۈركىسە ياكى كۆيدۈرۈپ بۇي سالسا، بەلغەملىك باش ئاغرىقىنى توختىتىدۇ.

2. ئوسما يوپۇرمىقىنىڭ سۈيىنى ئىچسە، قەي قىلدۇرىدۇ ھەم غالجىر ئىت چىشلىۋالغاننىڭ ئاغرىقىنى يوقىتىدۇ.

3. ئوسما يىلتىزىنىڭ يېغى بىلەن چاچنى ياغلىسا، چاچ ئۆستۈرىدۇ، چاچ چۈشۈشنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ، چاچنى قارايتىدۇ،

4. ئوسما يوپۇرمىقىنى يۇمشاق سوقۇپ، كۆزگە سۈرمە قىلىپ تاتسا، كۆزگە چۈشكەن سۇنى تارقىتىدۇ.

دورىلىق ئورنى: 

يوپۇرمىقى د

مىقدارى:

10~1 گرام

تۈزەتكۈچىسى:

قەلەمپۇر ، پىننە

ئورۇنباسارى:

پىننە بەرگى

ۋەكىل خارەكتىرلىك پىششىق دورا ياسالمىسى:

ئوسما گۈلقەنتى، رەۋغىنى ئوسما

### كېسەللىك مىسالى
چاچ ئاقىرىش، چاچ چۈشۈش، قاش، كىرپىك چۈشۈپ كېتىش، گال ئاغرىقى، ئۆتكۈر قىزىتما، باش ئاغرىقى، بوۋاسىر قاتارلىق كېسەللىكلەرگە ئىشلىتىلىدۇ.

## مەنبەلەر

تۈر:ئۆسۈملۈك
قارت ئۆيى

thumb|قارت ئۆيى لوگوسى
قارت ئۆيى (ئۇيغۇرچە باشقىچە ئاتلىشى: ئاقسارايدىكى ھوقوق كۆرىشى، قارتخانا؛ ئېنگلىزچە؛ *House of Cards؛* ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 纸牌屋) ئامېرىكنىڭ دۇنياغا داڭلىق، ئاقسارايدىكى ھوقوق ئويۇنى توغرىسىدا ئىشلەنگەن كۆپ بۆلۈملۈك تېلۋىزىيە تىياتىرى. بۇ فىلىمدا ئەر -ئايال فىرەنكنىڭ ئامېرىكا ئەل بېشى بولۇشى ئۇچۈن قىلغان سىياسئى رەزىل ئويۇنلىرى شۇنداقلار ئەلبېشى بولغاندىن كېيىنىكى ئامىرىكا سىياسى ھاياتى بايان قىلىندۇ. 

### فىلىم پىلانى
thumb|قارت ئۆيى باش رولچىسى (فىرەنك ئاندېرۋۇد رولىدا)|alt=
قارت ئۆيىنىڭ بۆلەكلىرى تىزىملىكى

thumb|قارت ئۆيى تىياتېردىكى باشقا رولچىلار
## مەنبەلەر
ئاپتاپپەرەس

thumb|ئاپتاپپەرەس رەسىمى
thumb|ئاپتاپپەرەس گۈلى
**ئاپتاپپەرەس** قۇياشقا ئەگىشىپ، قۇياش بار تەرەپكە ئىگىلىپ ئۆسىدۇ ۋە ئەڭ چوڭ چەكتىكى نۇرنى قوبۇل قىلىپ، نۇرغۇن ئوزۇقلۇق ئىشلەپچىقىرىدۇ. 

### نامى ھەققىدە
بىر خىل چوڭ تىپتىكى ئېگىزلىكى 3 مېتىر كېلىدىغان مۇرەككەپ گۈللۈكلەر ئائىلىسى ئاپتاپپەرەس ئۆسۈملۈكلەر ئۇرۇقدىشى. ئۇنىڭ بېشى گۈل رېتى تىپلىق بولىدۇ كەڭ بولغاندا 30 سانتىمىتېردىن چوڭ بۇلىدۇ.  گۈل رېتى سەۋەبىدىن ئايلىنىشى قۇياشتىن ئىسسىقلىق تەلەپ قىلغانلىقى ئۈچۈن موشۇ نام قوللىنىلغان. 

### مورفولوگىيەسى
بىر يىل ئىچىدىكى ئۆسۈش ئېگىزلىكى بىر مېتىردىن 3.5 مېتىرغىچە،  شالغۇت سورتى يېرىم مېتىر ياكى ئۇنىڭدىن يۇقىرى كېلىدۇ. غولى تىك، يوغان، كۆپ قىرلىق يۇمىلاق، تۈكلىرى بار ئاق رەڭدە بولىدۇ.  يوپۇرماقلىقلىرى گىرەلەشكەن ھالەتتە، شەكلى يۈرەك شەكىللىك تۇخۇمسىمان ياكى تۇخۇم شەكىللىك بولىدۇ.  

### ئۆسۈملۈك تۈپىنىڭ تۈزۈلۈشى
ئاپتاپپەرەسنىڭ تۈپى يىلتىزى، غولى، يوپۇرمىقى، چېچىكى، مېۋىسىدىن ئىبارەت بەش قىسىمدىن تەركىب تاپىدۇ. 

**يىلتىزى :** ئاپتاپپەرەسنىڭ يىلتىزى ئاساسىي يىلتىزى بىر قەدەر چوڭقۇر، ئادەتتە 100 سانتىمىتىردىن 200 سانتىمېتىرغىچە؛ يان يىلتىز ئاساسىي يىلتىز ئۈستىگە گورىزونتال يۆنىلىشلىك قاراپ ئۆسەلەيدۇ؛ يان يىلتىز ئۈستىدە نۇرغۇنلىغان پۆپۈك يىلتىزلار بولىدۇ. 

**غولى :** غولى تىك يۇمىلاق، سىرتقى يۈزى يىرىك ھەمدە تۈكلۈك. 

**يوپۇرماق :** ھەقىقىي يوپۇرماق پەللە يوپۇرماق ۋە ئاپتاپپەرەس يوپۇرمىقى دەپ ئايرىلىدۇ. 

**گۈلى :** ئاپتاپپەرەس باشسىمان گۈل رېتى، غولىنىڭ ئۇچى ئۆسىدۇ ۋە گۈل تەخسىسى قۇياشقا ئەگىشىپ ئايلىنىدۇ. 

**مېۋىسى :** مېۋە ئۇرۇقى كۆرۈنمەيدۇ، مېۋە بولۇپ كەلگەن ئۇرۇقى گازىر دەپ ئاتىلىدۇ. ئۇنى ئىستىمال قىلىشقا بولىدۇ.

### ئۆسۈش خۇسۇسىيىتى
thumb|ھەسەل ھەرىسى ئاپتاپپەرەس گۈلى ئۈستىدە.
ئاپتاپپەرەس يوپۇرمىقى نۇرغا قاراپ ئىگىلىدۇ، يوپۇرمىقى قۇياشقا تىك بولىدۇ، ئۈنۈملۈك فوتوسىتىز ئېلىپ بارىدۇ. يەنە بىر تەرەپتىن، ئۆسۈشنى چەكلىگۈچى ماددىلارنىڭ تارقىلىشىنى تەكشىسىزلەشتۈرىدۇ، ئاپتاپپەرەسنىڭ ئاستىنقى تۆرەلمە ئوقىنى يورۇتقاندا، ئاستىنقى تۆرەلمە ئوقىنىڭ نۇرچۈشكەن تەرىپىدىكى ئۆسۈشنى چەكلىگۈچى ماددىلارنىڭ مىقدارى نۇر چۈشمىگەن تەرەپتىكىدىن نۇردىن يۇقىرى بولىدۇ. نۇر چۈشكەن تەرەپتىكى ھۈجەيرىلەرنىڭ ئۆسۈشى چەكلىمىگە ئۇچرىغانلىقتىن، نۇر چۈشمىگەن تەرەپتىكى ھۈجەيرىلەرنىڭ ئۆسۈشىدىن ئاستا بولۇپ، ئۆسۈشى تەكشى بولمايدۇ.

### جۇغراپىيەلىك تارقىلىشى
ئاپتاپپەرەسنىڭ ئەسلى ماكانى بولسا شىمالىي ئامېرىكا قىتئەسى، روسىيە،  ئوكرائىنا، پورتۇگالىيە، پىرۇ، بولىۋىيەنىڭ دۆلەت گۈلى، ياپونىيە كىيۇشۇ شەھىرىنىڭ شەھەر گۈلى.
thumb|توق ئېچىلغان ئاپتەپپەرەس گۈلى

## مەنبەلەر

تۈر:ئۆسۈملۈك
سۇ

thumb|سۇ تامچىسى
سۇ بولسا بىر خىل رەڭسىز، تەمسىز، پۇراقسىز سۇيۇقلۇق. سۇ ئىنسانلارنىڭ ياشاشتىكى كەم بولسا بولمايدىغان ئەڭ مۇچىم ماددا. سۇنىڭ خىمىيەلىك فورمىلاسى H2O**.** 

سۇنىڭ قايناش نۇقتىسى ئادەتتە 100 سېلىسيە گىرادۇس. لىكىن سۇ قاينتىلغان ئورۇنىنىڭ دېڭىز يۈزىدىن ئېگىزلىگى ئاشقانسېرى، قايناش نۇقتىسى داۋاملىق تۆۋەنلەيدۇ. ھازىر سانائەتنىڭ تەرەققى قىلىشىغا ئەگىشىپ، قۇتىلىق، ئىستاكانلىق، ۋە بوتولكىلىق سۇلار بارلىققا كەلدى. 
thumb|كۆلدىكى سۇ
سۇ يەر شارى يۈزىنىڭ 78 پىرسەنتىنى ئېگلەيدىغان بولۇپ، قالغان قىسمى بولسا يەر يۈزىدۇر. ئادەم بەدىنىنىڭ كۆپ قىسىمى سۇدىن تۈزۈلگەن. بولۇپمۇ بوۋاقلار، ۋە كىچىك بالىلاردا، سۇ ئادەم بەدىنىنىڭ 98 پېرسەنتىنى ئىگىلەيدۇ.
## مەنبەلەر
يەھيا ئابلىكىم

يەھيا ئابلىكىم (يېڭى يېزىق: Yehya Ablikim؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 耶和亚·阿布力克木) قەشقەردە تۇغۇلۇپ ئۆسۈپ، دادىسى ئابلىكىم ترېنېرنىڭ بىر قوللۇق يېتەكلىشى بىلەن ياراملىق تەربىيىلىنىپ، كېيىن سوڭچىڭلىڭ پۇتبول مەكتىپىگە كىرىپ تەربىيەلەنگەن، شىنجاڭ كوماندىسىدا شىنجاڭ ئۈچۈن كۈچ چىقارغان، ئاندىن كەسپىي ھاياتىنى باشلاپ شېنجىن قىزىل ياقۇت كوماندىسىغا قوشۇلغان. ئارقىدىن تەڭرىتاغ يىلپىزىغا كېلىپ داۋاملىق شىنجاڭ ئۈچۈن شان-شەرەپ قۇچۇش ئۈچۈن كۈرەش قىلىۋاتقان تالانتلىق پۇتبولچى. 

### ھەققىدە
يەھيا ئابلىكىم 1988-يىلى 10-ئاينىڭ 10-كۈنى قەشقەر شەھىرىدە تۇغۇلغان بولۇپ، قەشقەر ۋىلايەتلىك 7-ئوتتۇرا مەكتە، قەشقەر پىداگوگىكا ئىنىستوتى شۆبە ئوتتۇر مەكتىپىدە ئوقۇغان، دادىسىنىڭ تەسىرىدە كىچىكىدىنلا پۇتبولغا ئوتتەك ئىشتىياق باغلىغان، 2004-يىلىنىڭ ئاخىردا شىنجاڭ كوماندىسىغا يۆتكەلگەن شۇنداقلا 10-نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك تەنھەرىكەت مۇسابىقىسىگە قاتنىشىپ 57 يىللىق تارىخنى بۇزۇپ 12-لىككە ئىرىشكەن، 2006-يىلىدىن 2008-يىلغىچە شىنجاڭ لاتارىيە كوماندىسىدا توپ ئوينىغان، 2008-يىلى شىنجاڭ پىداگوگىكا ئۇنېۋېرسىتىتىغا قوبۇل قىلىنىپ، 2010-يىلى مەملىكەتلىك ئالىي مەكتەپلەر ئارا ئۆتكۈزۈلگەن پۇتبول مۇسابىقىسىگە قاتنىشىپ چېمپىيونلۇقنى قولغا كەلتۈرگەن، 2010-يىلى لياۋنىڭ دوڭبېيخۇ كوماندىسىغا بېرىپ تۆت ئاي بىرلەشمە مۇسابىقىسىگە قاتناشقان، 2011-يىلى شېنجىن قىزىل ياقۇت كوماندىسىغا تاللىنىپ، بىر يىل دەرىجىدىن تاشقىرى مۇسابىقىسىگە قاتناشقان، 2012-2013 يىلغىچە مەملىكەتلىك ئا دەرىجلىكلەر پۇتبول مۇسابىقىسىگە قاتناشقان، 2014-يىلى شىنجاڭ تەڭرىتاغ يىلپىزىغا قرتىلغان. بۇ يىل يىل بېشىدا ئىنىسى مەردان ئابلىكىممۇ يىلپىزلارغا قوشۇلۇپ ئاكا-ئۇكا ئىككىسى شىنجاڭنىڭ شان-شەرىپى ئۈچۈن بىرلىكتە كۈرەش قىلىشقا تەييارلاندى.

### ئىستاستىكا
*2018-يىلى 11-ئاينىڭ 3-كۈنى ئوينىغان مۇسابىقىنىڭ ستاتىستىكىسى توغرا* 

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
ئالېكساندېر سېرگېيېۋىچ پۇشكىن

‏ 
**ئالېكساندېر سېرگېيېۋىچ پۇشكىن** 

ئۇيغۇرچە- ئالېكساندېر سېرگېيېۋىچ پۇشكىن

ئىنگلىسچە- Alexander Sergeyevich Pushkin 

رۇسچە- Александр Сергеевич Пушкин 

## ئۆز كەچمىشى
 
**ئالېكساندېر سېرگېيېۋىچ پۇشكىن** (1799-يىلى 6-ئاينىڭ 29-كۈنى - 1837-يىلى 2-ئاينىڭ 10-كۈنى )، داڭلىق رۇس شائىر.

## ئەسەرلىرى

>

ئەگەر ھاياتتىن ئالدانغان بولسىڭىز،

ئۈمىدسىزلەنمەڭ ، تىت-تىت بولماڭ!

قايغۇلۇق كۈنلەردە ، تەمكىن بولۇڭ.

خۇشال كۈنلەر مۇ كېلىدۇ ، ئىشىنىڭ!

دىل مەڭگۈ ئەتىگە ئىنتىلىدۇ.

ھازىر بولسا ھەمىشە ئۈمىدسىزلىنىگلىك،

بىراق ھەممىسى بىر دەملىك ، ھەممىسى ئۆتۈپ كېتىدۇ.

ئۆتۈپ كەتكەندە بولسا قىممەتلىك ئەسلىمىگە ئايلىنىدۇ.

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:شائىرلار
تۈر:يازغۇچىلار
ۋىكىپېدىيە بەتلىرىگە ئۇيغۇرچە فونت تونۇتۇش

**ۋىكىپېدىيە بەتلىرىگە ئۇيغۇرچە فونت تونۇتۇش**
## ۋىكىپېدىيە بەتلىرىگە ئۇيغۇرچە فونت تونۇتۇش

تۆۋەندىكى كودنى تىرناقنى ئۆز ئىچىگە ئالغان پەدىسىدە كۆچۈرۈڭ

`
'''<'''div style="direction:rtl; font-family: 'ALKATIP', 'UKIJ Tuz', 'ALKATIP Tor', 'UKIJ Tor', 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS', 'Alpida_Unicode System'; font-size:14px"'''>'''
`

ھەرقانداق بىر ۋىكىپېىيە بېتىنى تەھرىرلىگەندە، تەھرىرلەش بېتىدىكى مەزمۇننىڭ بىرىنچى قۇرىغا يۇقارقى كودنى مۇشۇ **<** **>**نى تىرناقنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ھالدا پۈتۈن كودنى كۆچۈرۈڭ. بەتنى ساقلىغاندىن كېيىن، بەت ئۇيغۇرچە فونت بىلەن كۆرىنىدۇ.

تۈر:ۋىكى بىلىملىرى
كۈمۈتكە

كۈمۈتكە ئاددەتتە كەچ قۇرۇنلاردا چىراغنىڭ يېنىدىن ئايلىنىپ كەتمەيدىغان، بىر قەدەر پاكار بوشلۇقتا ئۇچىدىغان، قاناتلىرى يۇمشاق بۇلۇپ، ئادەمنى بىزار قىلىدىغان بىر ئۇچار ھاشارەتتۇر. كۈمۈتكە چىۋىن ۋە پاشىلىدىن پەرىقلىق. كۈمۈتكىنىڭ قاناتلىرى كۆپىنچە ھالدا جىگدە يۇپىرمىقى رەڭگىدە، قارا رەڭدە، ۋە ئاق رەڭدە بولىدۇ. كۈمۈتكە نۇرغۇن ۋىرۇس ۋە باشقا مەينەت سۇيۇقلۇقلارنى ئېلىپ يۈرىدىغان بولۇپ، ئۇنىڭدىن يىراق تۇرۇش ياكى كۆرگەنلە ھامان جەھەنەمگە يولغا سېلىش كېرەك.
## مەنبەلەر
قىزىلچا

thumb|قىزىلچا يارما كۆرۈنۈش
قىزىلچا (Beetroot)، ئىككى يىللىق سامان غوللۇق ئۆسۈملۈك، ئەسلى ياۋروپانىڭ غەربىي قىسمىدىكى ۋە جەنۇبتىكى دېڭىز بويدىن چىقىدۇ. قىزىلچا قەنت قىزىلچىسى، كۆكتات قىزىلچىسى، يىلتىز ئستېمال قىلىنىدىغان قىزىلچا، يەم-خەشەك قىزىلچىسى دەپ ئايرىلىدۇ.

thumb|بالا قىزىلچا

### ھەققىدە
thumb|قىزىلچىدىن ئېتلگەن تاماق، سول تەرپ قىزىل كۆرۈنگىنى شۇ.
قىزىلچا ئىككى يىللىق سامان غوللۇق ئۆسۈملۈك، يىلتىز تارتىپ كونۇسسىمان ئۇرچۇق شەكلىدە بولۇپ، شىرنىلىك. غولى تىك، بىر قانچە تارماق شاخلىرى بار؛ ئاساسىي يوپۇرمىقى سوقىچاق، ئۇزۇنلىقى 20-30 سانتېمىتىر، كەڭلىكى 10-15 سانتېمىتىر، يوپۇرماق سېپى ئۇزۇن، ئۈستىدىكى قورۇلۇپ قالغان، سەل پاقىراق، ئاستىدا توم يوپۇرماق تومۇرلىرى پولتىيىپ چىققان، تۇلۇق گىرۋەكلىك ياكى سەل دولقۇنسىمان ھالەتتە، ئالدى ئۇچى دىقماق، تۈۋى قىسمى شىنا شەكىللىك، كەسمە شەكىللىك ياكى سەل-پەل يۈرەك شەكلىدە بولىدۇ؛ يوپۇرماق سېپى توم، تۆۋەندىكى دۆڭ ئۈستى تەكشى ياكى ئوقۇر. غول يوپۇرمىقى كىچىكرەك بۇلۇپ، نۆۋەتلىشىپ ئۆسىدۇ، تۇخۇم شەكىللىك ياكى يىڭنىسىمان سوقىچاق، ئالدى تەرىپى تەدىرىجى تارىيىدۇ، تۈۋى تەدرىجىي تارايغان، قىسقا سېپى بولىدۇ. 2 - 3 تال مېۋە بەرگەندە بىر-بىرىگە تۇتاش ئۆسىدۇ؛ گۈل يېپىنچىسى ئۇزۇنچاق ياكى تار سوقىچاق؛ مېۋىسى قوش كۆپۈنگۈ ئەينەك شەكىللىك، دىئامېتىرى 2-3 سانتېمىتىر، رەڭگى قىزغۇچ قارامتۇل، پارقىراق؛ بىخى ھالقىسىمان، بوز رەڭلىك؛ 5-6-ئايلاردا چېچەكلەيدۇ، مېۋە بېرىش مەزگىلى 7-ئاي.

### ئۆسۈش قانۇنيىتى
قىزىلچا چوڭقۇر ھەم ئورگانىك ماددىسى كۆپ بولغان يۇمشاق تۇپراقتا ياخشى ئۆسىدۇ.  سۇغىرىشى، شور مىقدارى بىر قەدەر يۇقىرى بولغان تۇپراقتىمۇ ئۆسىدۇ. كۈچلۈك كىسلاتالىق تۇپراققا سەزگۈر. قىزىلچا مۆتىدىل بەلباغ ۋە سوغۇق مۆتىدىل بەلباغ، ئىسسىق رايونلاردا سالقىن پەسىل تېرىلىدۇ. مۇۋاپىق كىلىمات ئاستىدا كۆكتات قىزىلچىسى ئۆسۈش مەزگىلى 8 ~ 10 ھەپتە، بىر قىسىم يەم-خەشەك قىزىلچىلىرىنىڭ ئۆسۈش مەزگىلى 30 ھەپتە.

### تارقىلىشى
thumb|بازاردا سېتىلغان قىزىلچا
قىزىلچا ئەسلى ياۋروپانىڭ غەربىي قىسمىدىكى ۋە جەنۇبتىكى دېڭىز بويى رايونلىرىدا ئۆستۈرۈلگەن. تەخمىنەن 1500 يىللار ئىلگىرى ئەرەب ئەللىرىدىن جۇڭگوغا كىرگەن. 1906-يىلى شېكەر قىزىلچىسى جۇڭگوغا كىرگۈزۈلۈپ، ئاساسلىقى شىنجاڭ، خېيلوڭجياڭ، ئىچكى موڭغۇل قاتارلىق جايلارغا تارقالغان.

### مەنبە

# ئىزدە قامۇسى
## مەنبەلەر

تۈر:ئۆسۈملۈك
جەڭ بۆرىسى 2

thumb|جەڭ بۆرىسى فىلىمدىكى باش ئايال رولچى
جەڭ بۆرىسى (باشقىچە ئاتىلىشى: جەڭچى بۆرە؛ ئېنگىلىزچە: Wolf Warrior 2؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 战狼2) ۋۇجىڭ باش رول ئالغان، رېژىسورلۇق قىلغان ۋەتەنپەرۋەرلىك تېمسدىكى كىنو. 

[thumb|جەڭ بۆرىسى فىلىمدىكى باش ئەر رولچى -[ۋۇجىڭ(ئويۇنچى)|ۋۇجىڭ (مانجۇ مىللىتىدىن)]]

## مەنبەلەر
تاشقورغان پامىر ئايرودۇرۇمى

**تاشقورغان پامىر ئايرودۇرۇمى** 2020-يىلى 4-ئاينىڭ 26-كۈنى، تاشقورغان پامىر ئايرودۇرۇمى  (ئېنگىلىزچە: Tashkorghan Pamir Airport; ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 帕米尔机场)قۇرۇلۇشى ئومۇميۈزلۈك باشلاندى. تاشقورغان پامىر ئايرودۇرۇمى شىنجاڭدىكى تۇنجى ئېگىزلىك ئايرودۇرۇمى ھېسابلىنىدۇ. بۇ ئايرودۇرۇم تاشقورغان تاجىك ئاپتونوم ناھىيەسىنىڭ جەنۇبىدىن 13 كىلومېتىر يىراقلىققا سېلىنىدىكەن، دېڭىز يۈزىدىن ئېگىزلىكى 3252 مېتىر كېلىدىكەن، مۆلچەرلىنىشىچە 2022-يىل 5-ئايدا پۈتۈپ ئىشقا كىرىشتۈرۈلىدىكەن.

### ئايرودۇرۇم ھەققىدە
تاشقورغان پامىر ئايرودۇرۇمى دۆلەت، خەلق ئاۋىياتسىيە ئىدارىسى ۋە ئاپتونوم رايوننىڭ 13-بەش يىللىق پىلانىدىكى نۇقتىلىق ئايرودۇرۇم قۇرۇلۇش تۈرى بولۇپ، ئومۇمىي مەبلەغ سېلىنمىسى 1 مىليارد 630 مىليون يۈەن، تۈر قۇرۇلۇشى ۋاقتى 3 يىل، يېڭىدىن ياسىلىدىغان ئايروپىلان ئۇچۇش-قونۇش يولىنىڭ ئۇزۇنلۇقى 3800 مېتىر، كەڭلىكى 45 مېتىر، ئۇچۇش رايونىنىڭ دەرىجىسى4c، ئايرودۇرۇم بىناسىنىڭ ئومۇمىي كۆلىمى 3000 كىۋادرات مېتىر بولۇپ بۇ ئايرودۇرۇم يىلىغا 160 مىڭ ئادەم قېتىم يولۇچى، 400 توننا يۈكنى ئەكىرىش-چىقىرىش، يىلىغا 1900 ئايروپىلان قېتىم ئۇچۇش-قونۇش ئېھتىياجىنى قاندۇرالايدۇ.  تاشقورغان پامىر ئايرودۇرۇمى دېڭىز يۈزىدىن ئېگىزلىكى جەھەتتە 14-ئۇرۇندا تۇرىدىكەن.

### تاشقورغان ھەققىدە
شىنجاڭنىڭ غەربىي جەنۇبىغا، پامىر ئېگىزلىكىگە جايلاشقان تاشقورغان ناھىيەسى بىر قەدەر چەتتىرەك بولۇپ، قەشقەر شەھىرىگە 300 كىلومېتىر كېلىدۇ، ماشىنا بىلەن تەخمىنەن بەش سائەتتە بارغىلى بولىدۇ. 50 نەچچە ئىلگىرى جۇڭگو كىنوچىلىقىدا غايەت زور زىلزىلە قوزغىغان «مۇزتاغدىن كەلگەن مېھمان» ناملىق فىلىمدە بايان قىلىنغان ۋەقەلىك مۇشۇ يەردە يۈز بەرگەن بولۇپ، فىلىمدىكى «گۈل نېمىشقا بۇنچە قىزىل»، «سەپدىشىمنى ئەسلەيمەن» ناملىق ناخشىلار كىشىلەر ئارىسىدا كەڭ تارقالغان. تاشقورغان ئايرودۇرۇمىنىڭ قۇرۇلۇشى بۇ يەرنىڭ قاتناش شارائىتىنى ياخشىلاش، ساياھەتچىلىكىنى گۈللەندۈرۈش قاتارلىق ئىشلىرىدا پائال رول ئوينايدۇ.

### ھاۋا يوللىرى
ئىگىلىنىشىچە، تاشقورغان پامىر ئايرودۇرۇمى پۈتكەندىن كېيىن، تاشقورغاندىن قەشقەر، يەكەن، ئۈرۈمچى، غۇلجا، ئاقسۇ قاتارلىق جايلارغا قاتناش، ئۇزاق مەزگىللىك پىلاندا تاشقورغاندىن شىئەن، بېيجىڭ، شېنجېن قاتارلىق جايلارغا قاتناش كۆزلەنگەن.

### مەنبە

# تور دۇنياسى
## مەنبەلەر
شەرقىي تۈركىستان ۋەقپى

**شەرقىي تۈركىستان ۋەقپى** (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Sherqiy Türkistan Weqpi) بولسا شەرقىي تۈركىستان خەلقىنىڭ تۈركىيەنىڭ ئىستانبۇل شەھىرىدە 20-يىلى قۇرۇلغان جەمئىيەت.
## تارىخى

## رەھبەرلىك ھەيئىتى
*سابىق جەمئىيەت رەئىسى: ھامىتخان كۆكتۈرك؛

## ۋەكىللەر قۇرۇلتىيى

## باشقا تەشكىلاتلار
*شەرقىي تۈركىستان مائارىپ ۋە ھەمكارلىق جەمئىيىتى
*شەرقىي تۈركىستان ئۆلىمالار بىرلىكى
*شەرقىي تۈركىستان يېڭى نەسىل ھەرىكىتى
*شەرقىي تۈركىستان نۇزۇگۇم كۈلتۈر ۋە ئائىلە جەمئىيىتى
*ئوقۇ ئۇيغۇر بىلىگ يۇرتى

## تەتقىقات مەركىزى

## نەشرىياتى

## قارالسۇن
### مۇناسىۋەتلىك
*تەربىيەلەش مەركەزلىرى
*ۋاكالەتسىز مىللەتلار تەشكىلاتى
*تەھدىت ئاستىدىكى خەلقلەر جەمئىيىتى
### تەشكىلاتلار
*دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى
*ياۋروپا شەرقىي تۈركىستان مائارىپ جەمئىيىتى
*نورۋېگىيە ئۇيغۇر كومىتېتى
*ڧرانسىيە ئۇيغۇر جەمئىيىتى
*ئەنگىلىيە ئۇيغۇر جەمئىيىتى
*ئامېرىكا ئۇيغۇر جەمئىيىتى
*كانادا شەرقىي تۈركىستان جەمئىيىتى
*ئاۋسترالىيە ئۇيغۇر جەمئىيىتى
*شەرقىي تۈركىستان ئاۋسترالىيە جەمئىيىتى

### شەرقىي تۈركىستان
*شەرقىي تۈركىستان
*شەرقىي تۈركىستان دۆلەت بايرىقى
*شەرقىي تۈركىستان دۆلەت گېربى
*قۇرتۇلۇش مارشى

جۇمھۇرىيەتلەر:

*شەرقىي تۈركىستان ئىسلام جۇمھۇرىيىتى 
*شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى
## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار
## مەنبەلەر

تۈر:جەمئىيەت
تۈر:ئۇيغۇرلار
غۇلجا-ئاقسۇ تۆمۈر يولى

يېڭىدىن ياسالماقچى بولغان غۇلجا-ئاقسۇ تۆمۈر يولى (يېڭى يېزىق: Ghulja - Aqsu Tomor Yuli;  ئېنگلىزچە: Ghulja-Aksu Railway; ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 伊利-阿克苏铁路) ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستى ۋە ئاقسۇ ۋىلايىتى تەۋەسىدە ئىكەن. بۇ لىنىيە ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستى تەۋەسىدىكى جىڭ-قورغاس تۆمۈر يولى بۆلۈكەي ۋوگزالىنىڭ جىڭ بۆلىكىدىن باشلىنىپ، جەنۇبقا قاراپ ئىلگىرىلەپ، قاش ۋە ئىلى دەرياسىدىن ئۆتۈپ، ئۇيسۇن تېغىغا كىرىدىكەن، 19.9 كىلومېتىر ئۇزۇنلۇقتىكى تونېل ئارقىلىق ئۇيسۇن تېغى، 4-دىۋىزىيە 73-پولىك ۋە تېكەس ناھىيەسىدىن ئۆتىدىكەن، جەنۇبقا قاراپ داۋاملىق ئىلگىرىلەپ، تېكەس دەرياسىدىن ئۆتۈپ، كۆكسۇ دەرياسىنى بويلاپ تەڭرىتاغنىڭ جەنۇبىغا كىرىدىكەن. 21.8 كىلومېتىر ئۇزۇنلۇقتىكى تونېل بىلەن تەڭرىتاغنىڭ جەنۇبىغا كىرىپ، باي ناھىيەسىگە تۇتىشىدىغان جەنۇبىي شىنجاڭ تۆمۈر يولى يانتاققۇدۇق ۋوگزالىغا تۇتىشىدىكەن. لىنىيەنىڭ ئومۇمىي ئۇزۇنلۇقى 346.88 كىلومېتىر بولۇپ، ئاساسلىق يولى تۆۋەندىكىچە: غۇلجا ناھىيەسى، توققۇزتارا ناھىيەسى، تېكەس ناھىيەسى، باي ناھىيەسى، توقسۇ ناھىيەسى، بىڭتۈەن 4-دىۋىزىيەسىنىڭ 73-پولىكى. لىنىيەنىڭ ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستى تەۋەسىدىكى ئۇزۇنلۇقى 195 كىلومېتىردىن ئارتۇق، ئاقسۇ ۋىلايىتى تەۋەسىدىكى ئۇزۇنلۇقى 151 كىلومېتىردىن ئارتۇق.

### ئەھمىيتى
بۇ لىنىيە شىنجاڭ ھالقىسىمان تۆمۈر يولى تورى «تەڭرىتاغ ئايلانما لىنىيەسى»نىڭ ئاساسلىق تەركىبىي قىسمى بولۇپ، «يىپەك يولى ئىقتىساد بەلبېغى»نىڭ شىمالىي يولى بىلەن جەنۇبىي يولىنى تۇتاشتۇرىدىغان تۈگۈن. لىنىيە پۈتكەندىن كېيىن، شىمالىي شىنجاڭدىكى ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستى، بورتالا ئوبلاستى بىلەن جەنۇبىي شىنجاڭدىكى ئاقسۇ ۋىلايىتى، قەشقەر ۋىلايىتى، قىزىلسۇ قىرغىز ئاپتونوم ئوبلاستى، خوتەن ۋىلايىتى ئارىسىدىكى قاتناش يەنىمۇ قولايلىشىدۇ، لىنىيە بويىدىكى ساياھەت بايلىقىنى ئېچىشقا تۈرتكە بولىدۇ. مۆلچەردىكى يۈك ئېقىمى يىلىغا 486 توننىغا يېتىدۇ، كۈنىگە ئالتە جۈپ يولۇچىلار پويىزى قاتنايدۇ.

نۆۋەتتە، غۇلجىدىن ئاقسۇغا قاتنايدىغان يولۇچىلار پويىزى 1600 كىلومېتىر مۇساپىنى باسىدۇ، غۇلجا-ئاقسۇ تۆمۈر يولى ياسالغاندىن كېيىن، 600 كىلومېتىر مۇساپىنى باسىدۇ، ھازىرقى مۇساپىدىن 1000 كىلومېتىر قىسقىرايدۇ. بۇ، جەنۇبىي شىنجاڭ بىلەن شىمالىي شىنجاڭنى تۇتاشتۇرىدىغان ئارىلىقى ئەڭ قىسقا تۆمۈر يول بولۇپ، جەنۇبىي شىنجاڭ ۋە شىمالىي شىنجاڭنىڭ يولۇچى، يۈك تىرانسپورتىغا زور قولايلىقلارنى يارىتىپلا قالماي، لىنىيە بويىدىكى ساياھەت بايلىقلىرىنى ئېچىشقىمۇ زور پۇرسەت ئاتا قىلىدۇ. غۇلجا-ئاقسۇ تۆمۈر يولى ياسالغاندىن كېيىن، شىنجاڭنىڭ غەربي قىسمىدىكى ئەڭ قولايلىق سەپەرگە چىقىش ئۇسۇلىغا ئايلىنىدۇ. ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستى بىلەن ئاقسۇ ۋىلايىتى تۆمۈر يول تۇتاشماسلىق تارىخىغا، شىمالدىكى يولۇچىلارنىڭ جەنۇبقا بېرىشىدا چوقۇم ئۈرۈمچى، تۇرپاندىن ئايلىنىپ ئۆتۈش تارىخىغا خاتىمە بېرىلىدۇ.
## مەنبەلەر
بىر بەلباغ بىر يول

[thumb|بىر بەلباغ بىر يولنىڭ يادرولىق رايونى---[ئوتتۇرا ئاسىيا]]
بىر بەلباغ بىر يول ئىستىراتىگىيەسى (ئېنگلىزچە: Belt and Road Initiative؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 一带一路؛) جوڭگو دۆلەت رەئىسى شى جىنپىڭ تەرىپىدىن 2013-يىلى تۇنجى قېتىم ئوتتۇرغا قويۇلغان. 

thumb|بىر بەلباغ بىر يول ئىستىراتىگىيەسى
thumb|تۇنجى نۆۋەتلىك بىر بەلباغ بىر يول مۇنبىرىگە قاتناشقانلار ئائىلە سۈرىتى


## مەنبەلەر
ئۈكە

thumb|ئۈكەنىڭ تاشقى سۈرتى
thumb|لىنكولىننىڭ ئۈكەسى
ئۈكە (يېڭى يېزىق: Uke) ئۆلگەن ئادەمنى قويىدىغان ساندۇق بولۇپ، ئۇيغۇر خەلقى تاۋۇت ۋە جىنازە ئىشلىتىشتىن بۇرۇنقى دەۋىردە ئىشلىتلگەن نەزىر-چىراغ بۇيۇمى. ئادەتتە جەسەتنى ساندۇقسىمان ئۈكىگە قويۇپ يەر ئاستىغا كۆمۈلدۇ. ئۈكە دىگەن بۇ سۆز قەدىمقى ئۇيغۇرتىلدىن كەلگەن.

## مەنبەلەر
جەنۇبى ئىسپانىيەدىكى زەھەر ئەتكەسچى مەلىكىسى

thumb|ئەل بېشى سايلام نامزاتى رولچىسى- خۇمبېرتو زۇرىتا
جەنۇبى ئىسپانىيەدىكى زەھەر ئەتكەسچى مەلىكىسى (ئېنگلىزچە: *La Reina del Sur؛ ئىسپنانچە: La Reina del Sur؛* يۈزەكى مەنىسى: ئىسپانىيەنىڭ جەنۇبىدىكى زەھەر ئەتكەسچىىسى مەلىكە) ئىسپان تىلىدا ئىشلەنگەن ئامېرىكنىڭ نادىر زەھەر ئەتكەسچىلىكىگە ئائىت تېلۋىزىيە تىياتىرى. بۇ تىتاتىردا مېكسىكىلىق زەھەر ئەتكەسچىلىك گىروھى ئۇچقۇچىسىنىڭ قىز دوستى تېرىسا مەندوزانىڭ، ئوغۇل دوستى ئۆلتۈرۈلگەندىن كېيىن، باشقىلارنىڭ ياردىمىدە قېچىپ ئىسپانىيە، موروكوغا بېرىپ ھەر خىل خىيىم خەتەرلەرنى باشتىن كەچۈرۈپ، ئاخىردا روس زەھەر گىروھنىڭ كاتتىۋېشى ئولگا ياسىكوۋنىڭ ياردىمىدە جەنۇبى ئىسپانىيەدە مەلىكە سۈپەتلىك زەھەر ئەتكەسچىسىگە ئايلىندۇ ھەمدە ئەڭ ئاخىردا ئۆز ئېرىنى ئۆلتۈرۋېتىپ ئامېرىكا زەھەر ئىدارىسىنىڭ جاسوسلىرىنىڭ ياردىمىدە مېكسىغا بېرىپ ئەلبېشلىق سايلىمىغا قاتناشقان نامزاتقا (ئەسلىدە بىر سىنائولا زەھەر گىروھىنىڭ كاتتىۋېشى)قارىسى گۇۋاھلىق بېرىدۇ. ھەمدە شۇ ھەمكارلىقىنىڭ نەتىجىسىگە ئىتاليەگە مەخپى نامدا ئۇرۇنلاشتۇرۇلدۇ. 

بۇ فىلمىڭ ئىككىنچى بۈلۈمدە، تۈرمدىن چىققان سىنائولا گروھىنىك كاتتىۋېشى قايتىىدىن ئەلبېشىلىق سايلىمىغا قاتنىشىدۇ ھەمدە رەقىبىنى يوق قىلىش ئۈچۈن تېرىسا مەندوازنىڭ قىزىنى تۇتقۇن قىلىپ ئۇنى رەقىبىنى يوقىتشقا ياردەم قىلىشقا قىستايدۇ. ئامالسىز قالغان تېرىسا مەندوزا نائىلاج بۇرۇنقى ھەمراھلىرىنى توپلا قىزىنى قۇتقۇزۇشقا ئاتلىندۇ. 

بۇ فىلىمىدا، تېرىسا مەندوزانىڭ رولىنى ئالغان رولچى كېيىت دېل كاستلو مېكسىىكىنىڭ ئەڭ داڭلىق ئايال ئارتىسى. 2004-يىلى ئۇ ئامېرىكىغا كۆچمەن بۇلۇپ كەلگەن.  بۇ فىلىمىڭ ئىككىنچى بۈلۈم تېخنىكا جەھەتتىن بىرىنىچ بۈلۈمىگە قارىغاندا ناھايىتى زور ئىلگىرلەش بولۇپ، ئىسپان تىلى دۇنياسىدا ھازىرغا قەدەر ئىشلىگەن ئەڭ قالتىس تېلۋزىيە تىياتىرى دېيشىكە بولىدۇ. 

## مەنبەلەر
قىرمىش ئاتام مازىرى

قىرمىش ئاتام مازىرى (خەنزۇچە:天山神木园، ئۇيغۇرچە يۈزەكى مەنىسى: تەڭرىتاغ غاراتىپ دەرەخلەر باغچىسى؛ ئېنگلزچە: Qirmish Atam Cementery؛ يېڭى يېزىق: Qirmish Atam Maziri) ئورنى ئاقسۇ ۋىلايىتى ئونسۇ ناھىيىسىنىڭ غەربىي شىمالىغا 60 كىلومېتىر ئەتىراپىغا توغرا كېلىدۇ، دېڭىز يۈزىدىن ئىگىزلىكى 1700 مېتىر، ئىگىلىگەن ئومۇمىي يەر كۆلىمى 600 مو بولۇپ بۇ جايدا 1000 يىلدىن ئاشقان دەل-دەرەخلەرنى ئۇچىرىتىشقا بولىدۇ، دەرەخلەر تولىمۇ سىرلىك ۋە گۈزەل بولۇپ ئادەمنى ئۆزىگە جەلب قىلىدۇ، ماتېرىياللاردىن ئىگىلىنىشىچە بۇ جايدىكى ئەڭ چوڭ دەرەخنىڭ ئىگىزلىكى 96.23 مېتىر، دىئامېتىرى 6.25 مېتىر كېلىدىكەن. ھازىر قىرمىش ئاتام بازىرى بىر ساياھەت رايونى بولۇپ ئۆزىنىڭ ھەرخىل غەيرى شەكىلىك دەل دەرەخلىرى بىلەن داڭلىق. 


## مەنبەلەر
ئەلۋىرە نابىيۇللىنا

thumb|ئەلۋىرە نابىيۇللىنا (2017-يىلى)
ئەلۋىرە نابيۇللىنا (تۇلۇت ئاتىلىشى: ئەلۋىرە ساھىپزادەنوۋا نابىيۇللىنا؛ ئېنگلىزچە: Elvira Nabiullina؛ رۇسچە: Эльвира Сахипзадовна Набиуллина؛ تاتارچە: Эльвира Сәхипзәде кызы Нәбиуллина؛ باشقىرچە: Эльвира Сәхипзада ҡыҙы Нәбиуллина) روسىيە مەركىزى بانكىسىنىڭ باشلىقى. ئەلۋىرە تاتار مىللتىدىن بۇلۇپ، ئىقتسادشۇناستۇر. 


## مەنبەلەر
ئەلقەم ئەسقەر

ئەلقەم ئەسقەر قارامايدىن كەلگەن چاقچاقچى. ئۇ ئاسالىقى خەنزۇ تىلىدا چاقچاقلىق، مەدمەنلىك قىلىدۇ. ئۇنىڭ ئىسمىنىڭ خەنزۇچە يېزىلىشى بولسا: 艾力卡姆·阿斯克尔. 

ئۇ «شياۋگو» مەدەنىيەت تارقىتىش چەكلىك شىركىتىنىڭ سەنئەتكارى، «ئاجايىپ-غارايىپ سۆزلەر»(奇葩说)، «گەپدانلار يىغىلىشى» (脱口秀大会)، «چاقچاقچىلار يىغىلىشى» (吐槽大会)غا قاتنىشىپ كىشىلەرگە تونۇلغان، يەنە 2-پەسىللىك «گەپدانلار يىغىلىشى» (脱口秀大会) نىڭ چېمپىيونلۇقىنى قولغا كەلتۈرگەن ھەمدە مۇقىم ئارتىس سالاھىيىتى بىلەن كومېدىيەلىك گەپدانلىق پىروگراممىسى «چاقچاقچىلار يىغىلىشى» (吐槽大会)»نىڭ تۆتىنچى پەسلىگە قاتناشقان. 

### زەھەر چىكىپ تۇتۇلۇشى
2020-يىلى 6-ئاينىڭ 3-كۈنى، شاڭخەي شەھىرى خۇڭكۇ ج خ شۆبە ئىدارىسىنىڭ مەمۇرىي جازا ئېلان قىلىش تىزىملىكىدىن بايقىلىشىچە، داڭلىق گەپدان ئارتىس ئەلقەم 2020-يىلى 5-ئاينىڭ 1-كۈنى زەھەر چەككەنلىكى ئۈچۈن 10 كۈن مەمۇرىي جەھەتتىن توختىتىپ قويۇلغان. 


## مەنبەلەر
ئابدۇخەمىت ئابدۇغەنى (پۇتپولچى)

ئابدۇخەمىت ئابدۇغەنىنىڭ مەيداندىكى ئورنى ئوتتۇرا مەيدان، 2018-يىلى جياڭسۇ سۇنىڭغا قوشۇلغان، بۇلتۇر 8-ئايدا تۇنجى قېتىم دۆلەت كوماندىسىغا كىرگەن ھەمدە مىرەخمەتجاندىن كېيىنكى ئىككىنچى بولۇپ جۇڭگو كوماندىسىغا تاللانغان شىنجاڭلىق توپچىغا ئايلانغان.

### مۇسابىقە ئىستاستىكىسى

### شەخسى تۇرمۇشى
جىبوبا تورى 2020-يىلى 14-ماي خەۋىرىگە قارىغاندا، جياڭسۇ سۇنىڭدىكى شىنجاڭلىق ياش توپچى ئابدۇخەمىت قىز دوستى بىلەن توي خېتى ئالغانلىقىنى ئېلان قىلدى.
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى ھەق تەلەپ قانۇن دەستۇرى

جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى ھەق تەلەپ قانۇن دەستۇرى (ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە؛ 中华人民共和国民法典؛ ) جوڭگونىڭ تۇنجى سېستىمىلىق ھەق تەلەپ قانۇنىدۇر. 

2020-يىلى 5-ئاينىڭ 28-كۈنى سائەت 15 تىن سەككىز مىنۇت ئۆتكەندە، 13-نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيىنىڭ 3-يىغىنىدا «جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى ھەق تەلەپ قانۇن دەستۇرى» ئاۋازغا قويۇلۇپ ماقۇللىنىپ، جۇڭگونىڭ «ھەق تەلەپ قانۇن دەستۇرى دەۋرى» رەسمىي يېتىپ كەلگەنلىكى جاكارلاندى. «جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى ھەق تەلەپ قانۇن دەستۇرى» يەتتە  توپلام، 1260 ماددا بولۇپ، ھەر قايسى توپلام تەرتىپ بويىچە ئومۇمىي پىرىنسىپ، نەرسە ھوقۇقى، توختام، ئادىمىيلىك ھوقۇقى، تويلىشىش-ئائىلىدىكى ئىشلار، ۋارىسلىق قىلىش، ھوقۇققا دەخلى يەتكۈزۈش جاۋابكارلىقى ۋە قوشۇمچە پىرىنسىپقا بۆلۈنگەن. 

### ھەققىدە
ھەق تەلەپ قانۇن دەستۇرىنى تۈزۈش پارتىيە 18-نۆۋەتلىك مەركىزىي كومىتېتى 4-ئومۇمىي يىغىنىدا ئوتتۇرىغا قويۇلغان زور قانۇن چىقىرىش ۋەزىپىسى، يولداش شى جىنپىڭ يادرولۇقىدىكى پارتىيە مەركىزىي كومىتېتى ئوتتۇرىغا قويغان زور قانۇنچىللىق قۇرۇلۇشى ئورۇنلاشتۇرمىسى. ھەق تەلەپ قانۇن دەستۇرىنى تۈزۈش ئارقىلىق، ئېلىمىز ھازىر يولغا قويۇۋاتقان ۋە ئوخشاش بولمىغان مەزگىلدە تۈزۈلگەن قانۇن ئومۇمىي قائىدىسى، نەرسە ھوقۇقى قانۇنى، توختام قانۇنى، كېپىللىك قانۇنى، تويلىشىش قانۇنى، بېقىۋېلىش قانۇنى، ۋارىسلىق قىلىش قانۇنى، ھوقۇققا دەخلى يەتكۈزۈش جاۋابكارلىقى قانۇنى ۋە ئادىمىيلىك ھوقۇقى جەھەتلەردىكى ھەق تەلەپ قانۇنىنى قېلىپلاشتۇرۇپ ئومۇميۈزلۈك تۈزۈپ ۋە تۈزىتىش كىرگۈزۈپ، جۇڭگوچە ئالاھىدىلىك، دەۋر ئالاھىدىلىكى گەۋدىلەندۈرۈلگەن، خەلقنىڭ ئارزۇسى ئەكس ئەتتۈرۈلگەن ھەق تەلەپ قانۇن دەستۇرى شەكىللەندۈرۈلدى. 

### ئەھمىيىتى
مۇتەخەسسىسلەر مۇنداق دەپ قارىدى: ھەق تەلەپ قانۇن دەستۇرى يېڭى مەسىلىلەر، يېڭى ھادىسىلەرنى ھەل قىلىش ئۈچۈن تېخىمۇ كۆپ جۇڭگوچە لايىھە ئاتا قىلدى. ئالايلۇق: گېن تۆرەلمە پەن تەتقىقات پائالىيىتى قېلىپلاشتۇرۇلدى، توردىكى مەۋھۇم بايلىقنىڭ قانۇن تەرىپىدىن قوغدىلىدىغانلىقى ئېنىق بېكىتىلدى. دېمەك، ھەق تەلەپ قانۇن دەستۇرىنى دەۋر تومۇرىنى چىڭ تۇتۇپ، ھەق تەلەپ قانۇنىنى قېلىپلاشتۇرۇشنىڭ دەۋر ئالاھىدىلىكى، سىستېمىلىقى ۋە ماسلىشىشچانلىقىنى ئۈنۈملۈك كۈچەيتىپ، جۇڭگوچە سوتسىيالىستىك قانۇن سىستېمىسىنى يەنىمۇ مۇكەممەللەشتۈردى ھەمدە دۇنيانىڭ قانۇنچىللىق مەدەنىيىتىگە جۇڭگو لايىھەسى ۋە جۇڭگو ئەقىل پاراسىتى تۆھپىسى قوشتى دېيىشكە بولىدۇ.

## مەنبەلەر
ئۇزۇن سەپەر 5-نومۇرلۇق B توشۇغۇچى راكېتا

thumb|ئۇزۇن سەپەر 3 ئا قويۇپ بېرىش كۆرۈنۈشى
**ئۇزۇن سەپەر 5-نومۇرلۇق B** توشۇغۇچى راكېتا 2020-يىلى 5-ئاينىڭ 5-كۈنى سائەت 18 دە، يېڭى ئەۋلاد ئادەملىك ئالەم كېمىسى سىناق كېمىسى ۋە ئەۋرىشىم يەل قاچىلاش شەكلىدىكى يۈكنى قايتۇرۇپ كېلىش بۆلمىسى سىناق بۆلمىسى ئېلىمىزنىڭ ۋېنچاڭ ئالەم قاتنىشى قويۇپ بېرىش مەيدانىدا ئوت ئالدۇرۇلۇپ بوشلۇققا كۆتۈرۈلۈپ، تۇنجى ئۇچۇش ۋەزىپىسىنى تولۇق تاماملاپ، ئېلىمىز ئادەملىك ئالەم قاتنىشى قۇرۇلۇشىنىڭ 3-قەدىمى بولغان بوشلۇق پونكىتىنى ئوربىتىدا قۇرۇش ۋەزىپىسىنىڭ مۇقەددىمىسىنى ئېچىپ بەردى. 

قويۇپ بېرىش نەق مەيدانىدا، ئۇچۇپ تەخمىنەن 488 سېكۇنتتىن كېيىن، يېڭى ئەۋلاد ئادەملىك ئالەم كېمىسى سىناق كېمىسى بىلەن ئەۋرىشىم يەل قاچىلاش شەكلىدىكى يۈكنى قايتۇرۇپ كېلىش بۆلمىسى سىناق بۆلمىسىنىڭ بىرىكمە گەۋدىسى راكېتا بىلەن مۇۋەپپەقىيەتلىك ئايرىلىپ، ئالدىن بەلگىلەنگەن ئوربىتىغا كىرىپ، بوشلۇق پونكىتى باسقۇچلۇق ئۇچۇش ۋەزىپىسى تۇنجى جېڭىنىڭ غەلىبىسىنى قولغا كەلتۈردى.

### ھەققىدە
ئۇزۇن سەپەر 5-نومۇرلۇق B توشۇغۇچى راكېتا-ئۇزۇن سەپەر 5-نومۇرلۇق توشۇغۇچى راكېتا ئاساسىدا ياخشىلىنىپ تەتقىق قىلىپ ياسالغان، يەر يۈزىگە يېقىن ئوربىتىدىكى توشۇش ئىقتىدارى 22 توننىدىن ئاشىدىغان بولۇپ، نۆۋەتتە ئېلىمىزنىڭ يەر يۈزىگە يېقىن ئوربىتىدىكى توشۇش ئىقتىدارى ئەڭ چوڭ راكېتاسى، ئاساسلىقى ئېلىمىز بوشلۇق پونكىتىنىڭ بۆلمىسى قاتارلىق زور ئالەم قاتنىشى قويۇپ بېرىش ۋەزىپىسىنى ئۈستىگە ئالغان. ئۇزۇن سەپەر 5-نومۇرلۇق B توشۇغۇچى راكېتا سىستېمىسىنىڭ باش قوماندانى ۋاڭ جۆ مۇنداق دېدى: ئۇزۇن سەپەر 5-نومۇرلۇق توشۇغۇچى راكېتاسى ئاساسلىقى يەر يۈزىگە يېقىن ئوربىتىدىكى چوڭ سۈنئىي ھەمراھلار ۋە ئالەم كېمىسى، مەسىلەن: ئادەملىك بوشلۇق پونكىتىنىڭ يادرولۇق بۆلمىسى ۋە سىناق بۆلمىسى قاتارلىقلارنى قويۇپ بېرىش ئۈچۈن ئىشلىتىلىدۇ.

### ئەھمىيىتى
ئۇزۇن سەپەر 5-نومۇرلۇق B توشۇغۇچى راكېتانى تۇنجى ئۇچۇرۇشنىڭ مۇۋەپپەقىيەتلىك بولغانلىقى-راكېتا ئومۇمىي لايىھەسى، ھەر قايسى سىستېما لايىھەلىرىنىڭ توغرىلىقى، ماسلىشىشچانلىقىنى ئىسپاتلاپ، چوڭ رازمېرلىق ھاۋا ئېقىمىنى تەڭشەش قاپقىقىنى ئاجرىتىش تېخنىكىسى قاتارلىق بىر تۈركۈم يېڭى تېخنىكىلاردا بۆسۈش ياساپ، ئېلىمىز بوشلۇق پونكىتىنى ئوربىتىدا قۇرۇش ۋەزىپىسىگە مۇھىم ئاساس سېلىپ بەردى.

### ئالەم بوشلۇقى پونكىتى پىلانىغان ئائىت
پىلانغا ئاساسەن، جۇڭگو بوشلۇق پونكىتى 2022-يىلى ئەتراپىدا قۇرۇلۇپ بولىدۇ. جۇڭگو ئادەملىك ئالەم قاتنىشى قۇرۇلۇشى ئىشخانىسى مۇدىرىنىڭ ياردەمچىسى جى چىمىڭ مۇنداق دېدى: نۆۋەتتە، ئېلىمىز بوشلۇق پونكىتىنىڭ يادرولۇق بۆلمىسىنىڭ رەسمىي نۇسخا مەھسۇلاتى ئومۇميۈزلۈك قۇراشتۇرۇلۇپ بولدى. ۋېنتيەن سىناق بۆلمىسى بىلەن مېڭتيەن سىناق بۆلمىسىنىڭ دەسلەپكى نۇسخىسىنى تەتقىق قىلىپ ياساش قانات يايدۇرۇلدى؛ بوشلۇق ئىلىمى قوللىنىشچان ناگرۇزكىسى ئارقا-ئارقىدىن رەسمىي نۇسخىنى تەتقىق قىلىپ ياساش باسقۇچىغا كىردى، بوشلۇق پونكىتىنى قۇرۇش باسقۇچىنىڭ تۆت قېتىملىق ئۇچۇرۇش ۋەزىپىسىنى ئىجرا قىلىدىغان ئالەم ئۇچقۇچىلىرى تاللىنىپ بولدى، ھازىر ۋەزىپە مەشىقى قىلماقتا. بۇندىن باشقا، ئېلىمىزنىڭ 3-تۈركۈمدىكى زاپاس ئالەم ئۇچقۇچىلىرىنى تاللاش خىزمىتىمۇ بۇ يىلنىڭ ئوتتۇرىلىرىدا تاماملىنىدۇ.

### مەنبە

# تور دۇنياسى


## مەنبەلەر