ھىندى-ياۋروپا تىل سېستىمىسى

**ھىندى-ياۋروپا تىل سېستىمىسى**، دۇنيادىكى ئەڭ چوڭ تىل سېستىمىسىدۇر. يۈزلەرچە تىل ۋە لەھچىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. دۇنيادا 2.5 مىلىياردتىن زىيادە كىشىنىڭ ئانا تىلى ھىندى - ياۋروپا تىل سېستىمىسىغا تەۋە بىر تىلدۇر. ياۋروپانىڭ ئەڭ چوڭ تىللىرى، جەنۇبىي ۋە غەربىي ئاسىيا تىللىرى، شىمالىي ۋە جەنۇبىي ئامېرىكا ۋە ئوكيانۇسىيەدە ئەڭ كۆپ سۆزلىشىلىدىغان تىللار ھىندى ياۋروپا تىللىرىدۇر.

لشۇناسلار، ھىندى - ياۋروپا تىللىرىنىڭ ئانا ھىندى - ياۋروپا تىلى دېيىلىدىغان بىر تىلدىن كەلگەنلىكىنى ئىلگىرى سۈرمەكتەدۇر. بۇ تىل ئەسلىدە ياۋرو-ئاسىيادا بىر يەرلدە ئىشلىتىلەتتى، ئەمما بۇگۈن يەريۈزىنىڭ ھەر يېرىدە سۆزلىشىلمەكتە.

ھىندى - ياۋروپا تىل سېستىمىسى كۈنىمىزدە دۇنيادا سۆزلىشىلىدىغان 20 تىلدىن 12 سى ھىندى - ياۋروپا تىل گۇرۇبىغا ئائىتتۇر. بۇلار ئىنگىلىزچە، ئىسپانچە، ھىندىچە، پورتۇگالچە، بېنگالچە، رۇسچە، نېمىسچە، ڧرانسۇزچە، ماراتى، ئىتالىيانچە، پەنجاپچە ۋە ئوردۇچە قاتارلىقلار.

## '''ئېتمولوگىيىسى'''
Thomas Young (توماس ياڭ) 1813- يىلى بۇ تىل سېستىمىسىنىڭ غەربىي ياۋروپادىن شەرقىي شىمال ھىندىستانغا ئۇزانغان جۇغراڧىي بۈيۈكلىكى ۋەجىدىن "ھىندى-ياۋروپا" ئاتالغۇسى ھىندى + ياۋروپادىن تۈرلەنگەن.

## تارماقلىرى

'''ئالبانچە'''

ئالبانىيە ۋە كوسوۋۇادا سۆزلىشىلىدۇ.

**ئاناتولىيە تىللىرى**

ھىندى-ياۋروپا تىللىرىنىڭ ئەڭ كونا ۋە ئەڭ بالدۇر يوقىلىپ كەتكەن لەھچىلىرى.

**بالتىق تىللىرى**

لېتۋانچە، لاتۋىيەچە

**گېرمان تىللىرى**

**غەربىي گېرمان تىللىرى**

ئىنگلىزچە دۇنيادا 410 مىلىيون كىشىنىڭ ئانا تىلى ۋە 53 ئەلنىڭ رەسمىي تىلىدۇر. 

نېمىسچە دۇنيادا 95 مىلىيون كىشىنىڭ ئانا تىلى، گوللاندىيەچە 23 مىلىيوننىڭ ئانا تىلى، ئاڧرىقآنسچە 16 مىلىيوننىڭ ئانا تىلى، يىدىشچە 3 مىلىيوننىڭ ئانا تىلى.

**شىمالىي گېرمان تىللىرى**

ئىسكاندىناۋ تىللىرى دەپ بىلىنىگەن بۇ تىللار جەمئىي 22 مىلىيون كىشى تەرپىدىن قوللىنىلماقتا. ئىسكاندىناۋ تىللىرى شۋېتچە، دانيەچە، نۇرۋېگىيەچە، ئىسلاندىيەچە قاتارلىقلار.

**ئەرمەنچە**

ئەرمەنىستان ۋە رۇسىيە، ئا ق ش، ڧرانسىيە ۋە باشقا دۇنيا ئەللىرىدە ياشىغۇچى ئەرمەنىي ئاز سانلىقلار تەرىپدىن قوللىنىلىدۇ، تەخمىنەن 5 مىلىيون كىشى.
thumb|350x350px|قۇيۇق يېشىل: رەسمىي تىل؛
ئوچۇق يېشىل: كەڭ تارقالغان تىل

ئوچۇق كۆك: كۆپ كىشى بىلىدىغان ئەمما رەسمىي تىل بولمىغان تىل.
**ھىندى-ئىران تىللىرى**

**ئىنرانىي تىللەر**

بۇ ئائىلە شەرقىي ۋە غەربىي ئىرانىي تىللار دەپ ئىككى تارققا ئايرىلىدۇ. ئىران ۋە ئەتراپىدا 90 مىلىيوندىن كۆپرەك كىشى تەرىپىدىن سۆزلىشىلىدۇ.
* غەربىي     گرۇپىغا ئائىت تىللار ڧارسچە، كۇردچە، تاجىكچە، زازاچە
* شەرقىي     گرۇبىغا ئائىت تىللار: ئوسېتچە ۋە پەشتۇچە
**ھىندى تىللىرى**

ھىندىچە (333 مىلىيون كىشى)، بېنگالچە (195 مىلىيون كىشى)، ئوردۇچە (104 مىلىيون كىشى)، پەنجابچە (88 مىلىيون كىشى)، سانسىكرىتچە، پالىچە، رومانچە، نېپالچە.

**ئىتالىك تىللەر**

**رومەن تىللىرى**

دۇنيادا 600 مىلىيون كىشى تەرىپدىن سۆزلىشىلىدۇ. ئاساسلىق رومەن تىللىرى ڧرانسۇزچە، ئىسپانچە، ئىتاليانچە، پورتۇگالچە، رۇمەنىچە، كاتالانچە، ئوكسىتانچە، كورسىكاچە ۋە ئارپىتانچە قاتارلىقلار.

**لاتىنو-ڧالىسكان تىللار**

لاتىنچە، ئۇمبرىيانچە، ئوسكانچە، ڧالىسكانچە قاتارلىقلار.

**كېلت تىللىرى**

دۇنيادا 1.5 مىلىيون كىشى تەرىپىدىن قوللىنىلىدۇ. ئاساسلىق كېلت تىللىرى برېتونچە، گالچە، ئىرلاندىيەچە، شوتلاندىيەچە، كەرنەۋىتچە، مانكسچە قاتارلىقلار.

**[[سىلاۋىيان تىللىرى]]**

دۇنيادا 250 مىلىيوندىن ئارتۇق كىشى سلاۋ تىللىرىدا سۆزلىشىدۇ.

**شەرقىي سىلاۋىيان تىللىرى**

رۇسچە، ئۇكرائىنچە، بېلرۇسچە

**غەربىي سىلاۋىيان تىللىرى**

چېخچە، سلوۋاكىيەچە، لەھچە

**جەنۇبىي سىلاۋىيان تىللىرى**

بۇلغارچە، ماكېدونچە، سلوۋەنچە، سىربچە، خرۋاتچە، بوشناقچە

**توخار تىللىرى**

'''يۇنانچە'''

گرېتسىيە ۋە ئەتراپىدا 15 مىلىيون كىشى تەرىپىدىن سۆزلىشىلىدۇ.
## مەنبەلەر

تۈر:ھىندى-ياۋروپا تىللىرى