open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
تەرخەمەك

thumb|تەرخەمەكنىڭ توغرالما يۈزى كۈرۈنۈشى
تەرخەمەك كاۋا ئائىلىسىگە تەۋە بىر يىللىق سامان غوللۇق ئۆسۈملۈك بولۇپ، ئاتىلىق ۋە ئانىلىق گۈللىرى بىر تۈپتە ئايرىم ئۆسىدۇ. گۈلى ئوچۇق سېرىق، گۈل تاجىسى قوڭغۇراق شەكىلدە بولۇپ، ئەتىگەندە ئېچىلىپ كەچقۇرۇن يۇمۇلىدۇ ھەمدە پەقەت ئانىلىق گۈلىلا مېۋىلەيدۇ. مېۋىسى تاياقسىمان ياكى يۇمىلاق سىلىندىرسىمان(مېۋىسى يۇمران بولغاچقا ئاسان ئېگىلىپ غەيرىي شەكىللەرگىمۇ كىرىپ قالىدۇ) بولۇپ، سىرتقى يۈزىدە تىكەن تۈكچىلىرى بولىدۇ.

### ھەققىدە
thumb|تەرخەمەك ئېتىزلىقى
تەرخەمەك كاۋا ئائىلىسىگە تەۋە بىر يىللىق سامان غوللۇق ئۆسۈملۈك بولۇپ، ئاتىلىق ۋە ئانىلىق گۈللىرى بىر تۈپتە ئايرىم ئۆسىدۇ. گۈلى ئوچۇق سېرىق، گۈل تاجىسى قوڭغۇراق شەكىلدە بولۇپ، ئەتىگەندە ئېچىلىپ كەچقۇرۇن يۇمۇلىدۇ ھەمدە پەقەت ئانىلىق گۈلىلا مېۋىلەيدۇ. مېۋىسى تاياقسىمان ياكى يۇمىلاق سىلىندىرسىمان (مېۋىسى يۇمران بولغاچقا ئاسان ئېگىلىپ غەيرىي شەكىللەرگىمۇ كىرىپ قالىدۇ) بولۇپ، سىرتقى يۈزىدە تىكەن تۈكچىلىرى بولىدۇ.

### قىممىتى
   تەرخەمەك تەركىبىدە كۆپ خىل ۋىتامىن ۋە ئاقسىل قاتارلىقلار بولۇپ، قاننى تولۇقلاپ ئىشتىھانى ئېچىش رولىغا ئىگە. ئۇنى تۇزلاپ يېيىشكە، جياڭيۇ (چىنجياڭ) چىلانمىسى قىلىپ يېيىشكە ۋە خام يېيىشكە بولىدىغان بولغاچقا، يىل بويى ئىستېمال قىلىشقا بولىدىغان كۆكتات ھېسابلىنىدۇ.

ھازىرقى زامان ئىلمىي تەتقىقاتىغا ئاساسلانغاندا، ئۇنىڭ تەركىبىدە قەنتلەرنىڭ مايلارغا ئۆزگىرىشىنى تورمۇزلايدىغان بىر خىل ماددىنىڭ بارلىقى مەلۇم بولغان. سەمرىش مايىللىقى بار ھەم قەنتلىك يېمەكلىكلەرگە ئامراق كىشىلەر ئەڭ ياخشىسى تەرخەمەكنى كۆپرەك ئىستېمال قىلىپ بېرىشى كېرەك. شۇنداق قىلغاندا قەنتلەرنىڭ ئۆزگىرىشى ۋە مايلارنىڭ جۇغلىنىشىنى تورمۇزلاپ، ئورۇقلاش مەقسىتىگە يېتەلەيدۇ.

چەت ئەللىك بىر كىشى تەرخەمەك شىرنىسى (سۈيى) نى تېرىگە سۇۋاپ بەرگەندە كىشىنى ھەيران قالدۇرغۇدەك دەرىجىدە تېرىنى سىلىقلايدىغانلىقىنى، قورۇق يوقىتىپ ھۆسن تۈزەيدىغانلىقىنى بايقىغان ھەمدە ئۇنىڭغا «ھۆسن تۈزىگۈچى كۆكتات» دەپ نام بەرگەن. تەكشۈرۈشتىن قارىغاندا، تەرخەمەك تەركىبىدە بىئولوگىيىلىك ئاكتىپلىققا ئىگە ئېنزىملار بىرقەدەر كۆپ بولۇپ، ئورگانىزملارنىڭ مېتابولىزمىنى ئىلگىرى سۈرىدىكەن. ھازىر ئۇنىڭدىن بىر يۈرۈش گىرىم بۇيۇملىرى ئىشلەپچىقىرىلماقتا. تەرخەمەكنى يەنە زەھەرسىز سۈۋەرەك يوقىتىش دورىسى ئورنىدا ئىشلىتىشكىمۇ بولىدۇ

جۇغراپىيلىك تارقىلىش

تەرخەمەكنىڭ ئەسلىي ماكانى ھىندىستان بولۇپ، 4000 يىللىق تېرىپ ئۆستۈرۈلۈش تارىخىغا ئىگە. مىلادىيىدىن 100 نەچچە يىل ئىلگىرى جاڭچيەن غەربىي رايونلاردىن ئۆتكەندە تەرخەمەك ئۇرۇقىنى ئالغاچ كەلگەن. ئەينى چاغدا ئوتتۇرا ئاسىيادىكى رايونلار ئومۇملاشتۇرۇپ «خۇ» (胡) دەپ ئاتىلىدىغان بولغاچقا، خەنزۇلار ئۇنى خۇگۇا(瓜胡، خۇلارنىڭ كاۋىسى) دەپ ئاتىغان. 

### باشقا ئىشلىتىلىشى
ياپونىيىدىكى بىر يېزا ئىگىلىك مەكتىپىنىڭ ئوقۇتقۇچىسى باشقىچە بىر يول تۇتۇپ تەرخەمەككە قارىتا «ھۆسن تۈزەش» تەجرىبىسى ئىشلىگەن: ئۇ ئالدى بىلەن يېڭى چۈشكەن تەرخەمەك مېۋىسىگە سۇلياۋ تۇرۇبىلارنى كىيدۈرۈپ تەرخەمەكنى ئۇنىڭ ئىچىدە تۈپتۈز ئۆستۈرگەن، ئاندىن بۇ تەرخەمەكلەرنى سۇلياۋ تۇرۇبا بىلەن بىللە ئۈزگەندە قاچىلاش ۋە توشۇشقا قۇلايلىق بولۇپلا قالماي، ئاسانلىقچە بۇزۇلمىغان. ئۇنىڭ ئىشلىنىش يولى تۆت بۇرجەك تاۋۇز ۋە تۆت بۇرجەك پەمىدۇرلار بىلەن ئوخشاش بولمىسىمۇ، ئۈنۈمى ئوخشاش بولۇشتەك ئەۋزەللىككە ئىگە.

### مەنبە

# ئىزدە قامۇسى
## مەنبەلەر

تۈر:ئۆسۈملۈك
جىن خۇ

جىن خۇ، ئەر، خەنزۇ، 1968-يىلى 8-ئايدا تۇغۇلغان، گەنسۇ يۈجوڭدىن، 1989-يىلى 3-ئايدا خىزمەتكە قاتناشقان، 1991-يىلى 5-ئايدا جۇڭگو كومپارتىيەسىگە كىرگەن، ئالىي مەكتەپ ئوقۇش تارىخىغا ئىگە.

1989.03-1991.11 بىڭتۇەن قوراللىق ساقچى بىرىنچى ئەترىتىدە ۋەزىپە ئۆتىگەن؛

1991.11-1992.11 ئاقسۇ ۋىلايەتلىك جامائەت خەۋپسىزلىكى باشقارمىسى ئالاھىدە ساقچى چوڭ ئەترىتىنىڭ كادىرى بولغان؛

1992.11-1994.01 ئاقسۇ ۋىلايەتلىك جامائەت خەۋپسىزلىكى باشقارمىسى ئالاھىدە ساقچى چوڭ ئەترىتىنىڭ تارماق ئەترەت باشلىقى بولغان؛

1994.01-1998.03 ئاقسۇ ۋىلايەتلىك جامائەت خەۋپسىزلىكى باشقارمىسى زوراۋانلىقنىڭ ئالدىنى ئېلىش چوڭ ئەترىتى بىرىنچى ئوتتۇرا ئەترىتىنىڭ مۇئاۋىن باشلىقى بولغان؛

1998.03-2000.08 ئونسۇ ناھىيەلىك جامائەت خەۋپسىزلىك ئىدارىسى جىنايى ئىشلار ئەترىتىنىڭ مۇئاۋىن باشلىقى بولغان؛

2000.08-2001.06 ئونسۇ ناھىيەلىك جامائەت خەۋپسىزلىك ئىدارىسى جىنايى ئىشلار ئەترىتىنىڭ باشلىقى بولغان؛

2001.06-2003.04 ئونسۇ ناھىيەلىك جامائەت خەۋپسىزلىك ئىدارىسىنىڭ مۇئاۋىن باشلىقى، جىنايى ئىشلار ئەترىتىنىڭ باشلىقى بولغان؛

2003.04-2004.12 ئونسۇ ناھىيەلىك جامائەت خەۋپسىزلىك ئىدارىسىنىڭ باشلىقى بولغان؛

2004.12-2006.7 ئونسۇ ناھىيەلىك جامائەت خەۋپسىزلىك ئىدارىسى پارتكومىنىڭ شۇجىسى، باشلىقى بولغان؛

2006.07-2008.09 ئاقسۇ شەھەرلىك جامائەت خەۋپسىزلىك ئىدارىسى پارتكومىنىڭ ئەزاسى، مۇئاۋىن باشلىقى بولغان؛

2008.09-2009.04 ئاقسۇ شەھەرلىك جامائەت خەۋپسىزلىك ئىدارىسى پارتكومىنىڭ ئەزاسى، مۇئاۋىن باشلىقى بولغان (مۇئاۋىن ناھىيە دەرىجىلىك تەمىناتتىن بەھرىمەن بولغان)؛

2009.04-2011.08 باي ناھىيەلىك پارتكوم دائىمىي كومىتېتىنىڭ ئەزاسى، جامائەت خەۋپسىزلىكى ئىدارىسى پارتكومىنىڭ شۇجىسى، باشلىقى بولغان؛

2011.08-2013.08 باي ناھىيەلىك پارتكوم دائىمىي كومىتېتىنىڭ ئەزاسى، ناھىيەلىك پارتكوم سىياسىي-قانۇن كومىتېتىنىڭ مۇئاۋىن شۇجىسى، جامائەت خەۋپسىزلىكى ئىدارىسى پارتكومىنىڭ شۇجىسى، باشلىقى بولغان؛

2013.08-2014.11 ئاقسۇ ۋىلايەتلىك جامائەت خەۋپسىزلىكى ئىدارىسىنىڭ تەتقىقاتچىسى، ئاقسۇ شەھەرلىك پارتكوم دائىمىي كومىتېتىنىڭ ئەزاسى، جامائەت خەۋپسىزلىكى ئىدارىسى پارتكومىنىڭ شۇجىسى، باشلىقى بولغان؛

2014.11-2016.04 ئاقسۇ ۋىلايەتلىك جامائەت خەۋپسىزلىكى ئىدارىسى پارتكومىنىڭ ئەزاسى، مۇئاۋىن باشلىقى، تەتقىقاتچىسى، ئاقسۇ شەھەرلىك پارتكوم دائىمىي كومىتېتىنىڭ ئەزاسى، شەھەرلىك سىياسىي-قانۇن كومىتېتىنىڭ مۇئاۋىن شۇجىسى، جامائەت خەۋپسىزلىكى ئىدارىسى پارتكومىنىڭ شۇجىسى، باشلىقى بولغان؛

2016.04-2017.02 تۇرپان شەھەرلىك پارتكوم سىياسىي-قانۇن كومىتېتىنىڭ مۇئاۋىن شۇجىسى، شەھەرلىك جامائەت خەۋپسىزلىكى ئىدارىسى پارتكومىنىڭ شۇجىسى، باشلىقى، مۇپەتتىش باشلىقى بولغان؛

2017.02- تۇرپان شەھىرىنىڭ مۇئاۋىن باشلىقى، شەھەرلىك پارتكوم سىياسىي-قانۇن كومىتېتىنىڭ مۇئاۋىن شۇجىسى، شەھەرلىك جامائەت خەۋپسىزلىكى ئىدارىسى پارتكومىنىڭ شۇجىسى، باشلىقى، مۇپەتتىش باشلىقى بولغان؛
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
ئالتسخېيمېر كېسىلى

thumb|ئالتىسخېيمېر كېسلى بىمارلىرىنىڭ مىڭە سېلىشتۇرمۇسى
ئالتسخېيمېر كېسىلى ياشانغانلار دېۋەڭلىك كېسىلى دەپمۇ ئاتىلىدۇ، كېسەلگە گىرىپتار بولغان ھامان، ئادەمنىڭ ئەستە تۇتۇش قابىلىيىتى، تەپەككۇر، ھۆكۈم قىلىش ئىقتىدارى قاتارلىقلار خۇددى ئۆچۈرگۈچتە ئۆچۈرگەندەك ئاستا-ئاستا يوقاپ كېتىدۇ. خەلقئارا ئالتسخېيمېر كېسىلى بىرلەشمىسىنىڭ ئىستاتېستىكىسىغا ئاساسلانغاندا، ھازىر دۇنيادا تەخمىنەن 48 مىليون بىمار بار ئىكەن، يەنە كېلىپ ھەر ئۈچ سىكۇنتتا بىر يېڭى بىمار قوشۇلىدىكەن. نوپۇسنىڭ تەدرىجىي قېرىلىشىشىغا ئەگىشىپ، ئالتسخېيمېر كېسىلىنىڭ زىيىنى تېخىمۇ گەۋدىلىك بولماقتا.
thumb|كىسەلنىڭ مىكروى گرافى( مىڭە قىسمى)
## مەنبەلەر
قىرانبىك ماكان

قىرانبىك ماكان(قىرغىز) س ب ئا دا توپ ئوينايدىغان ئاتاغلىق ۋاسكىتبولچى. ئۇ دائىم شىنجاڭ ئۇچار يولۋاس ئەتىرىتىدە ئوينايدۇ.

### ئىسىمى
ئۇيغۇرچە: قىرانبىك ماكان

خەنچە: 可兰白克·马坎

قىرغىچە لاتىن: Kyranbek Makan

### ھەققىدە

### مەنبە

# تور دۇنياسى
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
شىنجاڭ مۇنبەر خەلقئارا سودا چەكلىك شىركىتى

شىنجاڭ مۇنبەر خەلقئارا سودا چەكلىك شىركىتى شىنجاڭ بازىرىدا سىستىمىلىق تەربىلەش ئاساسىدا پىشىپ يىتىلگەن تەجرىبىلىك سېتىش قوشۇنى بىلەن دىيارىمىزغا ماس ھالدا ئۆزگىچە سېتىش ئەندىزىسى بەرپا قىلغان، خەلقئارا ۋە دۆلەت ئىچىدىكى مۇنتىزىم ئىشلەپچىقىرىش لىنىيەسى ۋە مۇقۇم مال تەمىنلەش ئىقتىدارى شەكىللەنگەن كارخانىلارغا بازار ئېچىش، سېتىش ۋە سېتىشتىن كىيىنكى مۇلازىمەت بىلەن تەمىنلەيدىغان دىيارىمىزدىكى بىردىن بىر كەسپلەشكەن سېتىش شىركىتى.

ئورگان تور مەنزىلى: http://munber.biz/

### خېرىدارلار
شىركىتىمىزدە تاشقىن شىركىتى سېتىش لىنىيەسىدىكى 20000دىن ئارتۇق دۇكانلارنىڭ دۇكان ئادرېسى، دۇكان كۈلۈمى، دۇكاندار ئالاقىلىشىش تېلىفۇن نۇمۇرى، دۇكانلارنىڭ خارەكتىرى، دۇكاندارلارنىڭ ئىقتىساد ئەھۋالى، شىركەت بىلەن بولغان تەپسىلى ھىسابات ئەھۋالى قاتارلىقلارنى ئۇچۇرلىرى مۇكەممەل سىستىما ئاساسىدا رەتلەپ چىقىپ بازار باشقۇرش سىستىمىسىغا باغلىغان. دۇكانلارنىڭ تۈرى تاللا بازىرى، دورا دۇكان، يەككە داۋلاش، ساغلاملىق مەھسۇلاتلىرىنى سېتىش دۇكىنى، دوختۇرخانا، ساغلاملىقنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش ئورنى قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان.

### سېتىش لىنىيەسى
شىركىتىمىز سېتىش لىنىيەسىنى پۈتۈن شىنجاڭ بويىچە 7 تارماق شىركەتكە بۆلۈنگەن بولۇپ، پۈتۈن سېتىش لىنىيەسىدە 5 چوڭ سېتىش ئەندىزىسى قوللىنىلغان.

# خوتەن تارماق شىركىتى
# قەشقەر تارماق شىركىتى
# ئاقسۇ تارماق شىركىتى
# ئۈرۈمچى تارماق شىركىتى
# غولجا تارماق شىركىتى
# كورلا تارماق شىركىتى
# قۇمۇل تارماق شىركىتى

### سېتىش ئەندىزىسى

* بىۋاستە دۇكانلارغا مال تەمىنلەش
* مۇنبەر توپ تارقىتىش مەركىزى
* مەخسۇس سېتىش دۇكىنى
* تور سودىسى
* بىۋاستە سېتىش

#### بازار ئېچىش قوشۇنى
شىركىتىمىز سېتىش قوشۇنى خەلقئارالىق سېتىش شىركەتلىرىدە مۇنتىزىم تەربىلەنگەن، ئۇزۇن مەزگىللىك سېتىش ۋە بازار ئېچش تەجرىبىسىگە ئىگە، كەسپى ۋە ئەخلاقى جەھەتتىن پىشىپ يىتىلگەن، جەڭگىۋار ياشلاردىن تەشكىللەنگەن.

#### مال تەمنىلەش ماشىنىسى
شىركىتىمىز 7 رايۇنغا بازار ئىچىش قوشۇنى ئورۇنلاشتۇرۇشتىن سىرت، يەنە ھەر بىر مال يەتكۈزۈش لىنىيەسىگە 2 دىن 3 كىچە مەخسۇس بازار ئىچىش ۋە مال يەتكۈزۈش ماشىنىسى تەسسىس قىلغان.

### باشقۇرۇش سېستىمىسى
شىركىتىمىز زور تۈركۈمدە مەبلەغ سېلىپ بازار ئۇچۇرلىرى، سان سىغىرلار ۋە ھەر تۈرلۈك مەھسۇلانىڭ بازار ئانالىزىنىڭ ئىنىق بولۇشى ئۈچۈن مۇكەممەل بولغان بازار باشقۇرۇش، چىقىم باشقۇرۇش، مالىيە باشقۇرۇش سىستىمىسى، بازار ئانالىز سىستىمىسى ياساپ چىققان بولۇپ، ھەر كۈنى بارلىق بازار، مالىيە ئۇچۇرلىرىنىڭ سىتىمىدا تۇلۇق ئەكىس ئىتىدىغان ھالەتنى شەكىللەندۈرگەن. ھەمكارلاشقان ھەر بىر شىركەتنىڭ مېلىنىڭ ھەر قايسى رايۇنلاردا قانچىلىك سېتىلغانلىقى، ھەر ئايلىق بازار ئانالىزى تۇلۇق تېلىفۇن ئارقىلىق ھەر قانداق يەردە كۆرگىلى بولىدىغان ھالەتتە يەتكۈزدى.
## مەنبەلەر
ئامىرىكا دوللىرى

thumb|بىر دوللار
ئامىرىكا دوللىرى ئامىرىكا قوشما شىتاتىنىڭ قانۇنلۇق پۇلى. 

### نامى
ئۇيغۇرچە: ئامىرىكا دوللىرى

ئېنگىلىزچە: United States dollar

خەنچە: 美元

## مەنبەلەر
بۇرغا

**بۇرغا** ئەڭ قەدىمكى چالغۇلارنىڭ بىرى بولۇپ، پۈۋلەپ چېلىندىغان چالغۇلار ئىچىدە ئاۋاز كۈيى ئەڭ زور، ياڭراق بولغاچقا، قەدىمكى ئۇرۇشلاردا كۆپ قوللىنىلغان.

### ھەققىدە
بۇرغا ئەڭ قەدىمكى چالغۇلارنىڭ بىرى بولۇپ، پۈۋلەپ چېلىندىغان چالغۇلار ئىچىدە ئاۋاز كۈيى ئەڭ زور، ياڭراق بولغاچقا، قەدىمكى ئۇرۇشلاردا كۆپ قوللىنىلغان.

ئۇ دەسلەپتە كالا ۋە ئۆچكە مۈڭگۈزىدىن ياسالغان، مىس قوراللار دەۋرىدە مىستىنمۇ ياسالغان. ئۇنىڭ ئۇزۇنلۇقى 20 — 30 سانتېمىتىر ئۆپچۆرىسىدە، يېرىم ئەگمە شەكلىدە بولىدۇ. ئۇچلۇق ئۇچىدا بىر دانە پۈۋلەش تۆشۈكى بولۇپ، يوغان ئۇچى كېسىۋېتىلىپ، كاناي شەكلىدە ئىچى ئويۇلۇپ، ياسىلىدۇ، بارماق تۆشۈكلىرى بولمايدۇ.

بۇرغا ئەسلىدە ئىسقىرتتىن (بىر خىل كەدىمكى چالغۇ) كېلىپ چىققان بولۇپ، تارىخىي خاتىرىلەردە يېزىلىشىچە، يېڭى تاش قورال دەۋرىدىلا ئىنسانلار تەرىپىدىن ئىشلىتىلىشكە باشلىغان.

مىس قوراللار دەۋرىگە كەلگەندە، بۇرغا مىستىن ياسىلىپ، «مىس بۇرغا» دەپ ئاتالغان. «نەغمىنامە»نىڭ 125–جىلدىدا، «مىس بۇرغا ئىدىقۇتلۇقلارنىڭ چالغۇسى ئىدى» دەپ خاتىرىلەنگەن

### مەنبە

# ئىزدە قامۇسى

## مەنبەلەر
جىيەن بوزەن

جىيەن بوزەن .خۇنەن تاۋيۈەن ناھسىيىلىك ئۇيغۇر .1898-يىلى تۇغۇلغان ،1968-يىلى ئالەمدىن ئۆتكەن. 

### ئىسمى
ئۇيغۇرچە: جىيەن بو زەن

ئۇيغۇرچە لاتىن: Jiyen bo zen

خەنچە: 翦伯赞;

ئەنئەنۋى خەنچە: 翦伯贊

خەنچە پىنيىن:  *Jiǎn Bózàn*

ئېنگلىزچە: Jian Bozan

### ھاياتى
جىيەن بوزەن ئىلىمىز تارىخىدىكى داڭلىق تارىخشۇناس ،مائارىپچى ،ماركىسزىمچى ،جۇڭگوچە ماركىسىزىم ئىلمىنىڭ مۇھىم ئاساسچىلىرىنىڭ بىرى .ئامرىكا كالفورنىيە ئۇنۋېرستىتىنىڭ ئىقتىساد كەسپىنى پۈتتۈرگەن .ۋەتەنگە قايىتقاندىن(1926-يىللار) كىيىن بىيجىڭ ئۇنۋېرستىتىنىڭ مۇئاۋىن مەكتەپ مۇدىرلىقى ۋەزىپىسىنى ئۆتىگەن .1940-يىلى چۇڭچىڭىغا كىلىپ  جوۋئىنلەينىڭ يىتەكچىلىكىدە مەخپى خىزمەتلەرگە قاتناشقان .

يولداش ماۋزېدۇڭ 1945-يىلى چۇڭچىڭغا سۆھبەتكە كەلگەندە ،جىيەن بوزەننى ئۆز تۇرالغۇسىغا چاقىرىپ مەسلەھەتچىلىككە تەكلىپ قىلغان .شۇ مەزگىلدە جىيەن بوزەن يولداش ماۋزېدۇڭ ۋە جوۋئىنلەي ئۈچۈن نۇرغۇن خىزمەتلەرنى قىلغان .ياپۇنغا قارشى ئۇرۇش ئاخىرلاشقاندىن كىيىن جىيەن بوزەن شاڭخەيگە ئاتلىنىپ داشىيا ئۇنۋېرستىتىنىڭ پىراففىسورى ۋە دافۇ نەشىرياتىنىڭ مەسئۇلى بولغان .1949-يىلى چىخىسلۇۋاكىيەگە بىرىپ "دۇنيا تىنچلىقىنى قوغداش يىغىنى "غا قاتناشقان .

قايتىپ كەلگەندىن داۋاملىق مەخپى ۋە مۇھىم خىزمەتلەرنى ئۆتىگەن .1968-يىلى 12-ئايدا لىيۇۋشاچىنى تارتىپ چىققان مەخسۇس تەكشۈرۈش گۇرۇپپىسى جىيەن بوزەنگىمۇ سولچىل ،مەدىنيەتكە ،ماركىسىزىمغا قارشى چىققان دىگەن قالپاقنى كەيدۈرۈپ ئۇنى قىين قىستاققا ئالغان ھەم لىيۇۋشاچى توغرىسىدا نىمىلەرنى بىلىدىغانلىقىنى سورىغان .ياشىنىپ قالغان جىيەنبوزەن نەچچە كۈن ئىچىدە ئىلىپ بىرىلغان 120قىتمدىن كۆپ سوراققا بەرداشلىق بىرەلمىگەن .يولداش ماۋزېدۇڭ جىيەن بوزەنگە بىر چىقىش يولى بىرىش ،قىين قىستاقنى بىكار قىلىش بۇيرۇقىنى چۈشۈرگەن .ئەمما جىياچىڭ باشچىلىقىدىكى كىشلەر مەخپى ھالدا قايتىدىن تەكشۈرۈش گۇرۇپپىسى قۇرۇپ جىيەن بوزەننى قىين قىستاققا ئالغان .1968-يىلى 12-ئاينىڭ 18-كۈنى جىيەن بوزەن ئايالى بىلەن ئۇيقۇ دورىسى يەپ ھاياتىنى ئاخىرلاشتۇرغان 

## مەنبەلەر

1.ئۈندىدار

تۈر:كىشلەر
ئەندىر قەدىمىي شەھىرى خارابىسى

ئەندىر قەدىمىي شەھىرى خارابىسى نىيە ناھىيەسىنىڭ ئەندىر چارۋىچىلىق فېرمىسىنىڭ شەرقىي جەنۇبىغا 27 كىلومېتىر كېلىدىغان قۇملۇقتا بولۇپ، خارابىلىكتىكى بۇددا مۇنارى ۋە ئىبادەتخانىدىن ساپال بۇيۇملار ۋە ئەينەك پارچىلىرى تېپىلغان.

### ھەققىدە
ئەندىر قەدىمىي شەھىرى خارابىسى نىيە ناھىيەسىنىڭ ئەندىر چارۋىچىلىق فېرمىسىنىڭ شەرقىي جەنۇبىغا 27 كىلومېتىر كېلىدىغان قۇملۇقتا بولۇپ، خارابىلىكتىكى بۇددا مۇنارى ۋە ئىبادەتخانىدىن ساپال بۇيۇملار ۋە ئەينەك پارچىلىرى تېپىلغان.

20 – ئەسىرنىڭ باشلىرىدا مەشھۇر ئېكسپېدىتسىيەچى ستەين بۇ خارابىلىكتىن نۇرغۇن تۈبۈتچە، براھمانچە ۋە خەنزۇچە ۋەسىقە (ھۆججەت) ھەم بىر تۈركۈم نەپىس مەدەنىيەت يادىكارلىقلىرىنى ئېلىپ كەتكەن. ئەندىر قەدىمىي شەھىرى خارابىسىدە ھازىر ھالقىسىمان شەكىلدىكى شەھەر ئورنى، بۇددا ئىبادەتخانىسى، بۇددا مۇنارى، قەبرىستانلىق بار، ئەندىر دەرياسى ئېقىنىنىڭ سۈيىنىڭ ئازلاپ كېتىشىگە ئەگىشىپ، ئەندىر قەدىمىي شەھىرى تەدرىجىي تاشلىنىپ قالغان.

بۇ خارابىلىكتە يەنە بىر بۇددا مۇنارىنىڭ قالدۇقى ساقلىنىپ قالغان بولۇپ، ئېگىزلىكى يەتتە مېتىر، چاسا شەكىلدە ئۈچ قەۋەتلىك، مۇنار گەۋدىسى يۇمىلاق تۈۋرۈك شەكىلدە بولۇپ، خام كېسەك بىلەن قوپۇرۇلغان. بۇ قەدىمىي شەھەر خارابىسىنى 2001 – يىلى گوۋۇيۈەن 5 – تۈركۈمدىكى مەملىكەت بويىچە نۇقتىلىق قوغدىلىدىغان ئورۇن دەپ ئەنگە ئالغان

### مەنبە

# ئىزدە قامۇسى http://wiki.izda.com/?a=show&id=7732

## مەنبەلەر
بىرىتانىيە تارقىتىش شىركىتى(ب ب س)

thumb|ب ب س تەنتەربىيە قانىلى لوگوسى
بىرىتانىيە تارقىتىش شىركىتى(ۋە ياكى قىسقارتىلىپ ب ب س دەپمۇ ئاتىلىدۇ) دۇنيادىكى ئەڭ چوڭ، تەسىر دائىرىسى ئەڭ كەپ ئۇچۇر تارقىتىش شىركىتى.  ب ب سى نىڭ تېلۋىزىيە، تور، گېزىتى قاتارلىق تاراتقۇ ۋاستىلىرى بار. 

### مەنبە

# ئېنگلىزچە ۋىكىپىدىيا

## مەنبەلەر
سىملىق خەۋەر تورى (س س ئېن)

thumb|س ئېن ئېن باش شىتابى
thumb|س ئېن ئېننىڭ دۇنيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىدىكى تۇرۇشلۇق ئىشخانىلىرى
سىملىق خەۋەر تورى( باشقىچە ئاتىلىشى: كابىللىق خەۋەر تورى، س ئېن ئېن(ئېنگىلىزچە قىسقارتىلمىسى))  ئامىرىىكنىڭ دۇنياغا ئەڭ داڭلىق، ھەقىلىق تېلۋىزىيە قانىلى. 

## مەنبەلەر

# ئېنگىلىزچە ۋىكىپىدىيا
مىننەتدارلىق بايرىمى

thumb|مىننەتدارلىق بايرىمىدا كەم بولمىسا بولمايدىغان ئامىرىكىنىڭ گۆشلۈك توخۇسى(تېركىي)
**مىننەتدارلىق بايرىمى** (ئېنگىلىچە:Thanksgiving) ئامىرىكا ، كانادا قاتارلىق جايلاردا ئۆتكۈزۈلدىغان دۆلەتلىك بايرام. بۇ بايرام ھەر يىلى ئامىرىكدا 11 ئايدىكى 4-ېنچى پەيشەنبە كۈنى تەبرىكىلىندۇ. 

## مەنبەلەر

# ۋىكىپىدىيا
قارا جۈمە(مال سېتىۋېلىش بايرىمى)

thumb|تارگېت (داڭلىق زەنجىرسىمان دۇكان) قار جۈمە قىزغنلىقى
قارا جۈمە(ئېنگىلىزچە:Black Friday) ئامىرىكىدا مىننەتدارلىق بايرىمىغا ئەگىشپىلا باشلىىندىغان مال-سېتىۋىلىش بايرىمى. 

### مەنبە
1.ۋىكىپىدىيا
## مەنبەلەر
ئىسلام نەپىرەتچىلىرى

ئىسلام نەپىرەتچىلىرى ئىسلام دىنى شۇنداقلا مۇسۇلمانلىغا قارىتا ئۆچمەنلىك قىلىش، قۇتراتقۇلۇق قىلىش، ياقتۇرماسلىق  ۋە ياكى زوراۋان ھەركەتلەر ئارقىلىق زۇلۇم سېلىش ھىسياتى ۋە ئىش-ھەركەتلىرىنى كۆرىستىدۇ. 

### ئىسمى
ئۇيغۇرچە: ئىسلام نەپرەتچىلىرى

ئۇيغۇرچە يېڭى يېزىق: islam nepretchiliri

ئېنگىلىزچە: Islamophobia

خەنچە: 伊斯兰恐惧症

## مەنبەلەر
نىزامىدىن ئابدۇۋاھاپ

ئۇلىنىش شىركىتىنىڭ دىرېكتورى ، نۇر تورى نىڭ قۇرغۇچىسى - نىزامىدىن ئابدۇۋاھاپ 1983-ﻳﯩﻠﻰ گۇچۇڭ  ﻧﺎﮪﯩﻴﯩﺴﯩﺪﻩ ﺗﯘﻏﯘﻟﻐﺎﻥ.

### قىقىچە ھاياتى
ﻧﯩﺰﺍﻣﯩﺪﯨﻦ ﺋﺎﺑﺪﯗﯞﺍﮪﺎﭖ 1983-ﻳﯩﻠﻰ ﮔﯘﭼﯘﯓ ﻧﺎﮪﯩﻴﯩﺴﯩﺪﻩ ﺗﯘﻏﯘﻟﻐﺎﻥ. ﺑﺎﺷﻼﻧﻐﯘﭺﯞﻩ ﺋﻮﺗﺘﯘﺭﺍ ﻣﻪﻛﺘﻪﭘﻠﻪﺭﻧﻰ ﮔﯘﭼﯘﯕﺪﺍ ﺗﺎﻣﺎﻣﻼﭖ ,2003-ﻳﯩﻠﻰ ﻟﻪﻧﺠﯘ ﻗﺎﺗﻨﺎﺵ ﺋﻮﻧﯟﯨﺮﺳﯩﺘﯩﺘﯩﻐﺎ ﻗﯘﺑﯘﻝ ﻗﯩﻠﯩﻨﻐﺎﻥ.

ﺋﯘ 2005-ﻳﯩﻠﻰ ﻟﻪﻧﺠﯘ ﻗﺎﺗﻨﺎﺵ ﺋﻮﻧﯟﯨﺮﺳﯩﺘﯩﺘﯩﺪﺍ ﺋﯚﺗﻜﯜﺯﯛﻟﮕﻪﻥ >ﺩﻩ 2-ﺩﻩﺭﯨﺠﯩﮕﻪ ﺋﯧﺮﯨﺸﻜﻪﻥ.

### شان-شەرەپ
ﺋﯘ 2006-ﻳﯩﻠﻰ ﺋﺎﻟﯩﻲ ﻣﻪﻛﺘﻪﭘﻨﯩﯔ 3-ﻳﯩﻠﻠﯩﻘﯩﺪﺍ ﺋﻮﻗﯘﯞﺍﺗﻘﺎﻥ ﭼﯧﻐﯩﺪﺍﮪﺎﺯﯨﺮﻗﻰ ﺋﯘﻟﯩﻨﯩﺶ ﺗﻮﺭﯨﻨﻰ (ulinix.cn) ﺳﯧﺘﯩﯟﯦﻠﯩﭗ ,ﺗﻮﺭ ﺗﯧﺨﻨﯩﻜﯩﺴﻰ ﺳﺎﮪﻪﺳﯩﮕﻪ ﺭﻩﺳﻤﯩﻲ ﻗﻪﺩﻩﻡ ﻗﻮﻳﻐﺎﻥ.

    ﺋﯘ 2007-ﻳﯩﻠﻰ 7-ﺋﺎﻳﺪﺍ 4 ﻳﯩﻠﻠﯩﻖ ﺋﺎﻟﯩﻲ ﻣﻪﻛﺘﻪﭖ ﮪﺎﻳﺎﺗﯩﻨﻰ ﺗﯜﮔﯩﺘﯩﭗ ,ﺋﯜﺭﯛﻣﭽﯩﮕﻪ ﻛﯧﻠﯩﭗ ﺗﻮﺭ ﺋﯩﺸﻠﯩﺮﻯ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺷﯘﻏﯘﻟﻼﻧﻐﺎﻥ.

    ﺋﯘ 2009-ﻳﯩﻠﻰ 3-ﺋﺎﻳﺪﺍ ﻣﯘﻧﺎﺳﯩﯟﻩﺗﻠﯩﻚ ﺋﻮﺭﯗﻧﻼﺭﻧﯩﯔ ﺗﻪﺳﺘﯩﻘﻠﯩﺸﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥﺋﯘﻟﯩﻨﯩﺶ ﺗﻮﺭ ﺗﯧﺨﻨﯩﻜﺎ ﺷﯩﺮﻛﯩﺘﯩﻨﻰ ﻗﯘﺭﯗﭖ ,ﻛﻪﺳﯩﭙﻠﯩﺸﯩﺶ ﻳﻮﻟﯩﻐﺎ ﻗﺎﺭﺍﭖ ﻣﺎﯕﻐﺎﻥ .

    2009- ﻳﯩﻠﻰ ﺧﻪﻟﻘﯩﻤﯩﺰﻧﯩﯔﺗﻮﺭ ﺩﯗﻧﻴﺎﺳﯩﻐﺎ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ ﺋﯩﮭﺘﯩﻴﺎﺟﯩﻨﻰ ﻛﯚﺯﺩﻩ ﺗﯘﺗﯘﭖ ﻧﯘﺭ ﺗﻮﺭﻯ ﯞﻩ ﺋﯘﭼﯘﺭ ﺗﻮﺭﯨﻨﻰ ﻗﯘﺭﻏﺎﻥ.

  ﮪﺎﺯﯨﺮ ﻧﯩﺰﺍﻣﯩﺪﯨﻦ ﯞﺍﮪﺎﭖ ﺑﺎﺷﭽﯩﻠﯩﻘﯩﺪﯨﻜﻰ ﺋﯘﻟﯩﻨﯩﺶ ﺷﯩﺮﻛﯩﺘﻰ 20ﺩﯨﻦ ﺋﺎﺭﺗﯘﻕﻛﻪﺳﭙﯩﻲ ﺧﺎﺩﯨﻤﻐﺎ ﺋﯩﮕﻪ,ﻛﺎﭘﯩﺘﺎﻟﻰ ﻣﯩﻠﻴﯘﻥ ﻳﯜﻩﻧﺪﯨﻦ ﺋﺎﺷﻘﺎﻥ,ﺗﻮﺭ ﺗﯧﺨﻨﯩﻜﯩﺴﻰ ﯞﻩ ﻳﺎﻧﻔﯘﻥ ﺋﻪﭖﺩﯨﺘﺎﻟﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﺋﯧﭽﯩﺶ ﺋﯜﺳﺘﯩﺪﻩ ﺋﯩﺰﺩﯨﻨﯩﭗ ,ﻣﯘﺋﻪﻳﻴﻪﻥﻧﻪﺗﯩﺠﯩﻠﻪﺭﻧﻰ ﻗﻮﻟﻐﺎ ﻛﻪﻟﺘﯜﺭﮔﻪﻥ ﺷﯩﺮﻛﻪﺗﻜﻪ ﺋﺎﻳﻼﻧﺪى.

### مەنبە

# ئىزدە قامۇسى
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
ۋېن جياباۋ

thumb|ۋېن جىياباۋ
ۋېن جياباۋ 1942-يىلى 9-ئايدا تىيەنجىن شەھىرىدە تۇغۇلغان .1965-يىلى 4-ئايدا جۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىيەسى گە كىرگەن ، 1967-يىلى 9-ئايدا خىزمەتكە قاتناشقان ،بېيجىڭ گېئولوگىيە ئىنستىتۇتى گېئولوگىيىلىك قۇرۇلما كەسپىنى پۈتتۈرگەن ، ئۇقۇش تارىخى ئاسپىرانىت ئۇنۋانى ئىنژىنىر . ئۇ ئىلگىرى گوۋۇيۈەننىڭ باشلىقى ، پارتگۇرپپىسىنىڭ سېكىرتارى، مەركىزىي كومىتېت سىياسىي بىيۇروسى دائىمىي كومىتېتىنىڭ ئەزاسى بولغان.

### ھاياتى
thumb|باش مىنىستىر ۋېىن جىياباۋ
1979-يىلىدىن 1981-يىلىغىچە گەنسۇ ئۆلكىلىك گېئولوگىيە ئىدارىسىدا مۇئاۋىن باشقارما باشلىقى ، ئىنژىنىر بولغان .1981-يىلىدىن 1982-يىلىغىچە گەنسۇ ئۆلكىلىك گېئولوگىيە ئىدارىسىنىڭ مۇئاۋىن باشلىقى بولغان .1982-يىلىدىن 1983-يىلىغىچە گېئولوگىيە - كان مەھسۇلاتلىرى مىنىستىرلىكى سىياسەت ، قانۇن - نىزام تەتقىقات ئىشخانىسىنىڭ مۇدىرى ، پارتگۇرۇپپىسىنىڭ ئەزاسى بولغان .1983-يىلىدىن 1985-يىلىغىچە گېئولوگىيە - كان مەھسۇلاتلىرى مىنىستىرلىكىنىڭ مۇئاۋىن مىنىستىرى ، پارتگۇرۇپپىسىنىڭ ئەزاسى ، پارتگۇرۇپپىسىنىڭ مۇئاۋىن سېكىرتارى ، قوشۇمچە سىياسىي بۆلۈمنىڭ مۇدىرى بولغان .1985-يىلىدىن 1986-يىلىغىچە مەركىزىي كومىتېت غوجىدار ئىشخانىسىىنىڭ مۇئاۋىن مۇدىرى بولغان .

1986-يىلىدىن 1987-يىلىغىچە مەركىزىي كومىتېت غوجىدار ئىشخانىسىىنىڭ مۇدىرى بولغان .

1987-يىلىدىن 1992-يىلىغىچە مەركىزىي كومىتېت پۈتۈكچىلىك باشقارمىسىنىڭ كاندىدات سېكىرتارى ، قوشۇمچە مەركىزىي كومىتېت غوجىدار ئىشخانىسىىنىڭ مۇدىرى ، مەركەزگە بىۋاسىتە قاراشلىق ئورگانلار خىزمىتى كومىتېتىنىڭ سېكىرتارى بولغان .1992-يىلىدىن 1993-يىلىغىچە مەركىزىي كومىتېت سىياسىي بيۇروسىنىڭ كاندىدات ئەزاسى ، مەركىزىي كومىتېت پۈتۈكچىلىك باشقارمىسىنىڭ سېكىرتارى ، مەركىزىي كومىتېت غوجىدار ئىشخانىسىىنىڭ مۇدىرى ، مەركەزگە بىۋاسىتە قاراشلىق ئورگانلار خىزمىتى كومىتېتىنىڭ سېكىرتارى قاتارلىق ۋەزىپىلەرنى ئۆتىگەن .

1993-يىلىدىن 1997-يىلىغىچە مەركىزىي كومىتېت سىياسىي بيۇروسىنىڭ كاندىدات ئەزاسى ،  مەركىزىي كومىتېت پۈتۈكچىلىك باشقارمىسىنىڭ سېكىرتارى بولغان .1997-يىلىدىن 1998-يىلىغىچە مەركىزىي كومىتېت سىياسىي بىيۇروسىنىڭ ئەزاسى ، مەركىزىي كومىتېت پۈتۈكچىلىك باشقارمىسىنىڭ سېكىرتارى بولغان .1998-يىلىدىن 2002-يىلىغىچە مەركىزىي كومىتېت سىياسىي بىيۇروسىنىڭ ئەزاسى ، مەركىزىي كومىتېت پۈتۈكچىلىك باشقارمىسىنىڭ سېكىرتارى ، گوۋۇيۈەن مۇئاۋىن زۇڭلىلىرى ، پارتگۇرۇپپىسىنىڭ ئەزاسى ، مەركىزىي كومىتېت پۇل مۇئامىلە خىزمىتى كومىتېتىنىڭ سېكىرتارى قاتارلىق ۋەزىپىلەرنى ئۆتىگەن .2002-يىلىدىن 2003-يىلىغىچە مەركىزىي كومىتېت سىياسىي بىيۇروسى دائىمىي كومىتېتىنىڭ ئەزاسى ، گوۋۇيۈەن مۇئاۋىن زۇڭلىلىرى ، پارتگۇرۇپپىسىنىڭ ئەزاسى ، مەركىزىي كومىتېت پۇل مۇئامىلە خىزمىتى كومىتېتىنىڭ سېكىرتارى 2003-يىلىدىن 2013-يىلىغىچە مەركىزىي كومىتېت سىياسىي بيۇروسى دائىمىي كومىتېتىنىڭ ئەزاسى  2012-يىلى ، گوۋۇيۈەن زۇڭلىسى ، پارتگۇرپپىسىنىڭ سېكىرتارى قاتارلىق ۋەزىپىلەرنى ئۆتىگەن.(1)

### مەنبە

# ئىزدە قامۇسى
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
بۇغراخان ئىسكەندەر

بۇغراخان ئىسكەندەر 2000-يىلى 8-ئاينىڭ 11-كۈنى قۇمۇل شەھىرىدە تۇغۇلغان، 2013-يىلى 9-ئايدا گۇاڭجۇ خېڭدا پۇتبول مەكتىپىگە كىرگەن ھەمدە 2018-يىلى يىل ئاخىرىدا گۇاڭجۇ خېڭدانىڭ باش ترېنېرى كاناۋارو تەرىپىدىن بىرىنچى سەپكە كىرگۈزۈلگەن. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، بۇغراخان يەنە گۇاڭجۇ خېڭدانىڭ 2019-يىللىق مۇسابىقە پەسلىدىكى بىرىنچى سەپ ۋە ئاسىيا چېمپىيونلۇق بىرلەشمىسى تىزىملىكىگە كىرگەن.(1)

### نام ئاتىلىشى
ئۇيغۇرچە: بۇغراخان ئىسكەندەر

يېڭى يېزىقى: Bughrahan Iskender

خەنچە:布格拉汗·斯坎旦尔 

### كەسپى ھاياتى
بۇغراخان ئىسكەندەر 2000-يىلى 8-ئاينىڭ 11-كۈنى قۇمۇلدا تۇغۇلدى. 2013-يىلى 9-ئايدا، «خېڭدا پۇتبول مەكتىپى»گە قوبۇل قىلىندى، دەسلەپتە ئوقۇش پۇلى تۆلەپ ئوقۇدى، «خېڭدا پۇتبول مەكتىپى»گە قوبۇل قىلىنغان دەسلەپكى مەزگىللەردە، كۆپچىلىكنىڭ دىققىتىنى ئانچە تارتىپ كەتمىدى، ھەر قايسى ياش باسقۇچىنىڭ ئادەتتىكى كوماندىسىدىلا مەشىق قىلدى. ئەسلىدىنلا «قالتىسلار» كوماندىسىغا تاللىنالمىغاچقا، ئىسپانىيەگە بېرىپ مەشىق قىلىش پۇرسىتىگە ئېرىشەلمىدى. كېيىن ئۆز تىرىشچانلىقىغا تايىنىپ، 2015-يىلىنىڭ ئاخىرىغا بارغاندا، «خېڭدا پۇتبول مەكتىپى»نىڭ ئىسپانىيە تارمىقىغا مەشىقكە باردى. بۇغراخان ئىسكەندەرنىڭ گۇاڭجۇ «خېڭدا» پۇتبول كوماندىسىنىڭ 1-سەپتىكى كوماندىسى بىلەن بولغان باغلىنىشى 2017-يىلىدىن باشلاندى. شۇ يىلى 2-ئايدا ۋەتەنگە قايتىپ كەلگەندىن كېيىن، باشقا تۆت پۇتبولچى بىلەن تۇنجى قېتىم 1-سەپتىكى كوماندىنىڭ قىشلىق مەشىقىگە تاللاندى. ئەمما ئۆلچەمگە يەتمىگەنلىكى ئۈچۈن، «خېڭدا پۇتبول مەكتىپى»گە قايتۇرۇلدى. ئەپسۇسلىنارلىقى شۇكى، ئۇ يارىلىنىش تۈپەيلى 2017-يىلىنى داۋالاش بىلەن ئۆتكۈزدى. 2018-يىلى سالامەتلىكى ئەسلىگە كەلگەن بۇغراخان ئىسكەندەر گۇاڭجۇ «خېڭدا» پۇتبول كوماندىسىغا ۋاكالىتەن 19 ياشلىقلار مۇسابىقىسىگە قاتناشتى، كوماندا 5-لىكنى قولغا كەلتۈردى. 2018-يىلىنىڭ ئاخىرىدا، تېرىنېر كاناۋارو تەرىپىدىن 1-سەپتىكى كوماندىنىڭ قىشلىق مەشىقىگە تاللاندى، ئارقىدىنلا، 2019-يىلىدىكى ئاسىيا كۇلۇبلار ئارا چېمپىيونلۇق مۇسابىقىسىنىڭ تىزىملىكىدىن ئورۇن ئالدى.(2)

2019-يىلى 3-ئاينىڭ 5-كۈنى، ئاسىيا كۇلۇبلار ئارا چېمپىيونلۇق مۇسابىقىسى F گۇرۇپپىسىنىڭ تۇنجى مەيدان مۇسابىقىسىدە، گۇاڭجۇ «خېڭدا» پۇتبول كوماندىسى 2 دە 0 نەتىجە بىلەن رەقىبىنى يەڭدى. 2000-يىللاردا تۇغۇلغان بۇغراخان ئىسكەندەر تۇنجى قېتىم كوماندىنىڭ مۇسابىقە تىزىملىكىدىن ئورۇن ئالدى. گەرچە مەيدانغا چىقىش پۇرسىتى بولمىغان بولسىمۇ، لېكىن گۇاڭجۇ «خېڭدا» پۇتبول كوماندىسىغا ئوخشاش تالانتلىقلار جەمگاھىدا كوماندا تىزىملىكىدىن ئورۇن ئېلىشنىڭ ئۆزىمۇ ئۇنىڭ ئۈچۈن بىر مۇئەييەنلەشتۈرۈش ئىدى. بۇغراخان ئىسكەندەر، ئالدىنقى قېتىم ئاسىيا كۇلۇبلار ئارا چېمپىيونلۇق مۇسابىقىسىدە كوماندا تىزىملىكىدىن ئورۇن ئالغان شىنجاڭلىق پۇتبولچى بارى مۇھەممەتئېلىدىن كېيىن، يەنى 2141 كۈندىن كېيىن كوماندا تىزىملىكىدىن ئورۇن ئالغان يەنە بىر شىنجاڭلىق پۇتبولچى بولۇپ قالدى. ئەينى چاغدا بارى مۇھەممەتئېلى «جياڭسۇ شۈنتيەن» (ھازىرقى «جياڭسۇ سۇنىڭ» كوماندىسى) كوماندىسىغا ۋاكالىتەن دەسلەپ مەيدانغا چىققانىدى.(2)

بۇغراخان 2019-يىلى 5-ئاينىڭ 29-كۈنىدىكى ساھىبخان مەيداندا بېيجىڭ رېنخې بىلەن ئوينىغان پۇتبولچىلار جەمئىيىتى لوڭقىسىنىڭ 5-ئايلانمىسىدا زاپاس ئەزا بولۇپ مەيدانغا چىقىپ گۇاڭجۇ خېڭدادىكى تۇنجى مەيدان مۇسابىقىسىنى تاماملىغان بولۇپ، ئەينى ۋاقىتتا ئۇ تېخى 19 ياشقىمۇ كىرمىگەن.(1)

## مەنبەلەر

# نۇر تورى
#مەركىزى خەلق رادىئيو ئىستانىسى. https://web.archive.org/web/20191207011719/http://www.uycnr.com/jdt2019/201912/t20191206_1374940.html 

تۈر:كىشلەر
پالەك

thumb|پالەك
پالەك لويلا ئائىلىسىگە تەۋە بولغان بىر ياكى ئىككى يىللىق سامان غوللۇق ئۆسۈملۈك. ئۇنىڭ ئوق يىلتىزى تەرەققىي قىلغان بولۇپ، خۇددى چاشقاننىڭ قۇيرۇقىغا ئوخشايدۇ. ئوق يىلتىزى گۆشلۈك، رەڭگى قىزىل، تەمى تاتلىق بولۇپ يېيىشكە بولىدۇ، لېكىن يان يىلتىزلىرى تەرەققىي قىلمىغان. غولى تىك، ئوتتۇرىسى كاۋاك بولۇپ، 50 سانتىمېتىر ئەتراپىدا ئۆسكەندىن كېيىن شاخلىنىشقا باشلايدۇ.

### ھەققىدە
thumb|بېلىق پالەك قورۇما ياپراقچىسى
پالەك لويلا ئائىلىسىگە تەۋە بولغان بىر ياكى ئىككى يىللىق سامان غوللۇق ئۆسۈملۈك. ئۇنىڭ ئوق يىلتىزى تەرەققىي قىلغان بولۇپ، خۇددى چاشقاننىڭ قۇيرۇقىغا ئوخشايدۇ. ئوق يىلتىزى گۆشلۈك، رەڭگى قىزىل، تەمى تاتلىق بولۇپ يېيىشكە بولىدۇ، لېكىن يان يىلتىزلىرى تەرەققىي قىلمىغان. غولى تىك، ئوتتۇرىسى كاۋاك بولۇپ، 50 سانتىمېتىر ئەتراپىدا ئۆسكەندىن كېيىن شاخلىنىشقا باشلايدۇ. كۈزنىڭ ئاخىرلىرى تېرىلغان پالەك كېيىنكى يىلى ئەتىيازدا چېچەكلەيدۇ، ئەتىيازدا تېرىلغان پالەك باش يازدا چېچەكلەيدۇ. ئاتىلىق ۋە ئانىلىق گۈللىرى ئايرىم تۈپتە ئۆسىدۇ، شامال ۋاسىتىسى بىلەن چاڭلىنىدۇ. ئارىلاپ ئاتىلىق ۋە ئانىلىق گۈللىرى بىر تۈپتە ئۆسىدىغان ئەھۋاللارمۇ ئۇچرايدۇ. ئۇرۇقىنىڭ ئۆمرى بىرقەدەر قىسقا بولۇپ، ئادەتتە 3 ~5 يىل ئەتراپىدا ئۆمۈر كۆرىدۇ. 

### ئىشلىتىلشى
پالەكنىڭ ئوزۇقلۇق قىممىتى ناھايىتى يۇقىرى، بولۇپمۇ بالىلارنىڭ يېمەك-ئىچمىكىدە پالەكنىڭ ئورنىنى باسالايدىغان ھېچقانداق ئۆسۈملۈك يوق. ھەر كىلوگرام پالەك تەركىبىدە 24 گرام ئاقسىل، 3 گرام ماي، 1030 مىللىگرام كالتىسىي، 380 مىللىي گرام ۋىتامىن C بولۇپ، ئۇنىڭدىن باشقا تۆمۈر ماددىسىمۇ خېلى مول. 

ئوزۇقلۇقشۇناسلارنىڭ ئۆلچەپ بېكىتىشىچە، 100 گرام پالەك ئادەمنىڭ 24 سائەت ئىچىدىكى ۋىتامىن C غا بولغان ئېھتىياجىنى قانائەتلەندۈرەلەيدىكەن. پالەكنى كۆپ ئىستېمال قىلىپ بەرسە ئاشقازان ۋە ئاشقازان ئاستى بېزىنىڭ ئاجرىتىپ چىقىرىش ئىقتىدارىنى ئىلگىرى سۈرۈشتە خېلى ياخشى رولى بولىدىكەن. پالەكنى دائىم ئىستېمال قىلغاندا ۋىتامىن كەمچىللىك كېسەللىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىشقا بولىدىكەن.

پالەكنىڭ يېتەرسىزلىكى شۇكى، ئۇنىڭ تەركىبىدە چۆپ كىسلاتاسى(ئوكسالىك كىسلاتا) بىرقەدەر كۆپ بولىدۇ. چۆپ كىسلاتاسى تۆمۈر، كالتسىيلارغا يولۇقسا ئېرىمەيدىغان تۆمۈر ئوكسالات ۋە كالتسىي ئوكسالات تۇزلىرىنى ھاسىل قىلىپ، تۆمۈر، كالتسىيلارنىڭ سۈمۈرۈلۈشىگە دەخلى يەتكۈزىدۇ. شۇڭا، پالەكنى تۆمۈر قازاندا پىشۇرماسلىق، شۇنداقلا دۇفۇ(پۇرچاق ئۇيۇتمىسى) بىلەن بىللە پىشۇرماسلىق كېرەك. شۇڭا، كىشىلەرنىڭ «پالەك بىلەن دۇفۇنى بىللە قورۇش» ئۇسۇلىنىڭ ئىلمىيلىكى يوق.

### باشقىلار
thumb|پالەك ياپراقچىسى
پالەكنىڭ ئەسلىي ماكانى پېرسىيە(يەنى ھازىرقى ئىران تەرەپ) دۇر. پارسلار 2000 نەچچە يىل ئىلگىرىلا پالەكنى كۆكتات ئورنىدا تېرىپ ئۆستۈرگەن. تاڭ سۇلالىسى جېنگۇەن يىللىرىنىڭ 21-يىلى (647-يىلى) نىپال پادىشاھى نارېندرادېۋا پالەكنى سوۋغات سۈپىتىدە مەخسۇس ئادەم ئارقىلىق ئېلىمىزنىڭ چاڭئەن شەھىرىگە ئەۋەتكەن. شۇنىڭدىن ئېتىبارەن پالەك ئېلىمىزگە ماكانلاشقان ھەم كۆكتاتلار ئىچىدە خېلى يۇقىرى ئورۇندا تۇرۇپ كەلگەن. قەدىمكى ئەرەبلەر پالەكنى كۆكتات شاھى دەپ ئاتاشقان. 

### مەنبە

# ئىزدە قامۇسى
## مەنبەلەر

تۈر:ئۈسۈملۈكلەر
نىكولاي II

نىكولاي II بولسا 1868-يىلى روسىيە ئىمپېرىيىسىنىڭ پايتەختى سانت پېتىرىبۇرگ دا توغۇلغان. روسىيە ئىمپېرىيىسىنىڭ ئەڭ ئاخىرقى پادىشاھىدۇر.
## ھاياتى
## تەختكە چىقىشى
## پادىشاھلىق دەۋرى
1914-يىلى نىكولاس II چاررۇسىيەنى باشلاپ بىرىنچى دۇنيا ئۇرۇشى غا قاتناشقان.
## تەختتىن چۈشۈشى
جەڭ ئەھۋالىنىڭ رۇسىيەگە پايدىسىز بولۇشى ۋە ئېغىر ئاچارچىلىق قاتارلىق سەۋەبلەر تۈپەيلىدىن خەلق ئاممىسىنىڭ ھۆكۈمەتكە بولغان نارازىلىقى ئىزچىل كۈچىيىپ ماڭغان، ئاقىۋەتتە خەلق ئىنقىلابى قوزغالغان. 1917-يىلى 3-ئاينىڭ 15-كۈنى چار پادىشاھ تەختتىن چۈشكەن.
## ئۆلۈمى
1918-يىلى 7-ئاينىڭ 16-كۈنى يېرىم كېچىدە ياكى 7-ئاينىڭ 17-كۈنى تاڭ سەھەردە چار پادىشاھ ئائىلىسىدىكىلەردىن ئونغا يېقىن كىشى بولشۋېك مەخپىي ساقچى ئورگانلىرى تەرىپىدىن كوللېكتىپ قەتلى قىلىنغان. ئۇلارنىڭ جەسەتلىرىگە كىسلاتا چېچىلغان، ئارقىدىن بېنزىن چېچىلىپ ئوت قويۇۋېتىلگەن.
## باشقىلار

## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
ئۈزچات

thumb|چىراغ ئۈزچاتى
thumb|ئۈزچات سېخىم خەرىتىسى
**ئۈزچات** (ۋېكلىيۇچاتىل دەپمۇ ئاتىلدۇ، يۈزەكى تىلدا دائىم كەيگۈەن دەپ قويۇلدۇ) توك مەنبەسىنى ئۈزۈش-چېتىش رولىغا ئىگە مىخانىكىلىق ئەسۋاپ.


## مەنبەلەر
لەڭپۇڭ

لەڭپۇڭ بولسا ئۇيۇتما ، يۇمران تەرخەمەك ، تۇز ، ئاچچىقسۇ ، ياغ ، يېڭى قىزىل لازا ، شېكەر  قاتارلىق ماتېرىياللاردىن تەييارلىنىدىغان بۇلۇپ ،ناھايىتى يىيشلىك .

### ماتىرياللار
ئۇيۇتما 250 گرام، يۇمران تەرخەمەك بىر تال، تۇز 5 گرام، ئاچچىقسۇ 10 گرام، ياغ بەش گرام، يېڭى قىزىل لازا ئىككى تال، شېكەر بەش گرام. 

### تەييارلاش ئۇسۇلى
1. ئۇيۇتمىغا سۇ چېچىۋەتكەندىن كېيىن كىچىك-كىچىك تۆت چاسا قىلىپ توغراپ تەخسىگە ئېلىنىدۇ.

2. لازىنىڭ ئۇرۇقىنى ئېلىپ ئادالىغاندىن كېيىن قايناق سۇغا سېلىپ ئېلىپ ئۇششاق چاناپ ئۇيۇتمىنىڭ ئۈستىگە چېچىلىدۇ.

3. تەرخەمەكنى ئادالاپ ئۇششاق قەلەمچە قىلىپ ئۇيۇتمىنىڭ ئۈستىگە قۇيۇلىدۇ. ئاندىن تۇز، شېكەر، ئاچچىقسۇ، چۈچۈتۈلگەن ياغ قوشۇپ ئارىلاشتۇرۇپ ئىستېمال قىلىنىدۇ. 

### مەنبە

# ئىزدە قامۇسى
## مەنبەلەر
يەر ياڭىقى(خاسىڭ)

thumb|تۇنايىت بازىرىدىكى يەر ياڭاقلىرى
thumb|يەر ياڭىقى مۇرابباسى
يەر ياڭىقى بولسا ئۆسۈملۈك يەر ياڭىقى (خۇاسىڭ ) نىڭ ئۇرۇقىدىن ئىبارەت بولۇپ«يەر ياڭىقى يېغى» ياكى «خاسىڭ يېغى» نامىدا دورىغا ئىشلىتلىدۇ. بەدەننى قۇرۇتۇش، مەنى پەيدا قىلىش، ئوزۇقلۇق بولۇش خۇسۇسىيىتىگە ئىگە. 

### ھەققىدە
thumb|تىيىننىڭ يەر ياڭىقى قاسىشى. يەر ياڭىقى يىتىننىڭ ئەڭ ئامىراق يمەكلىكى
يەر ياڭىقى بولسا پۇرچاق ئائىلىسىدىكى ئۆسۈملۈك يەر ياڭىقى (خۇاسىڭ ) نىڭ ئۇرۇقىدىن ئىبارەت بولۇپ«يەر ياڭىقى يېغى» ياكى «خاسىڭ يېغى» نامىدا دورىغا ئىشلىتلىدۇ. بۇ دەسلەپتە جۇڭگودا تېرىلىپ ئۆستۈرۈلگەن، كېيىن چەت ئەللەرگە تارالغانلىقى ئۈچۈن (جۇڭگو بادىمى) ، خەلىق ئارىسىدا يەر ياڭىقى دەپمۇ ئاتىلىدۇ. مەملىكىتىمىزنىڭ ھەممە جايلىرىدا تېرىپ ئۇستۇرىلىدۇ، يەنە شەرقى ياۋرۇپا، شىمالى ئافرىقا، ھىندىستاننىڭ جەنۇبى قاتارلىق چەت ئەللەردىن چىقىدۇ.

### رولى
باھنى ۋە ئومۇمىي بەدەننى قۇۋۋەتلەش ئەسەپلەرنى قۇۋەتلەش، بەدەننى قۇرۇتۇش، مەنى پەيدا قىلىش، ئوزۇقلۇق بولۇش خۇسۇسىيىتىگە ئىگە.

#### خاس تەسىرى
بۆرەك ۋە باھنى قۇۋۋەتلىگۈچى دورا.

#### فارماكولوگىيلىك تەسىرى
(1) قان توختىتىش تەسىرى، يەر ياڭىقى مېغىزىنى يىگەندىن كېيىن قاناشقا مائىل كىسەللىكى بىلەن ئاغرىغان ئاغرىقلاردىكى قاناش ئەھۋالىنى ياخشىلايدىغانلىقى دەسلەپتىلا مەلۇم بولغان، كېيىن مەلۇم بولۇشىچە ، پەقەت A تىپلىق قاناشقا كىسەللىكى بىلەن ئاغرىغۇچىلارغا ئۇنىمى بولۇپ قالماسدىن ، بەلكىB  تىپلىق قاناش مائىللىقى كىسەللىكى بىلەن ئاغرىغۇچىلارغا تېخىمۇ ياخشى ئۈنۈم بېرىدىغانلىقى ئېنىقلاندى، باشقا قاناشلارنىمۇ توختىتىدۇ، ئېغىر ھالدىكى قاناشقا نىسبەتەن ئۈنىمى نىسبەتەن تۆۋەنرەك، يەر ياڭىقى مېغىزى پوستىنىڭ قاناشنى توختىتىش ئۇنىمى يەر ياڭىقى مېغىزىنىڭ ئۇزىدىن 50 ھەسسە ئارتۇق، قورۇلغاندىن كېيىن كۇچى 20 ھەسسە تۇۋەنلەيدۇ .
thumb|يەر ياڭىقى
(2) باشقا تەسىرى : خۇاسىڭ مېغىزىدا ئاسان پەيدا بولىدىغان سېرىق ئېچىتقۇچى باكتىريە زەھىرى Aspergillus flavus   جىگەر راكى پەيدا قىلىدۇ .

### تەركىبى
ئۇرۇقىدا % 40 ـ 50 ئەتراپىدا مايلىق ياغ، %30 ـ 20 گىچە ئازۇتلۇق ماددىلار،%21 ـ 8 گىچە كىراخمال،تالالىق ماددىلار، سۇ، كۇل ماددىسى ۋە ۋىتامىن قاتارلىق ماددىلار بار.

### ئىشلىتىلىش
1.يەر ياڭىقى مېغىزىنى ئادەتتە يىيىشكە ئىشلىتىپلا قالماي،بەلكى ياغ چىقىرىپ تۇرمۇشدا، داۋالاشقا ئىشلىتىلىدۇ. چۇنكى ئۇنىڭ يېغى زەيتۇن يېغىنىڭ ئورنىنى باسالايدۇ، يەر ياڭىقىنىڭ بەدەنگە بېرىدىغان قۇۋىتى ياڭاق مېغىزىنىڭ بېرىدىغان قۇۋىىدىن قېلىشمايدۇ، چۇنكى بۇنىڭ تەركىبىدە  كىراخمال، فوسفۇر،ۋىتامىن ۋە باشقا پايدىلىق ماددىلار مول .

2. يەر ياڭىقى يېغى بىلەن تاماق ئېتىپ يېسە، ئومۇمىي بەدەننى قۇۋۋەتلەيدۇ. سەمرىتىدۇ، بالدۇر مەنىي يۈرۈپ كېتىشكە مەنپەئەت قىلىدۇ. چوڭ تەرەتنى راۋان قىلىدۇ. 

#### دورىلىق ئورنى
ئۆسۈملۈك يەر ياڭىقىنىڭ ئۇرۇقى.

#### مىقدارى
10-15 مىللىلىتىر.

#### ساقلاش
قۇرۇتۇپ ساقلىنىدۇ .

#### تۈزەتكۈچىسى
زەنجىۋىل، زىرە.

#### ئورۇنباسارى
بادام مېغىزى، زەيتۇن يېغى.

### مەنبە

# ئىزدە قامۇسى


File:Peanut oil bottle.jpg|
File:Alegrías_(5557828502).jpg
File:Cacahuates_Japoneses.jpg|
File:Dragee_"Арахис_в_сахарной_глазури"_02.jpg|
File:Dragee_"Арахис_в_шоколаде"_02.jpg|

## مەنبەلەر

تۈر:ئۆسۈملۈك
گىتخاب

thumb|گىتخاب
گىتخاب (GitHub) دۇنيادىكى ئەڭ چوڭ يۇمشاق دېتال ئېچىش سۇپىسى بولۇپ، ئۆتكەن يىل مىكروسوفت تەرىپىدىن 7 مىليارد 500 مىليون ئامېرىكا دوللىرىغا سېتىۋېلىنغان. بۇ سۇپىغا دۇنيادىكى داڭلىق پروگراممىلار، نۇرغۇن سىستېما، يۇمشاق دېتال، ئەپلەرنىڭ ئەسلى كودى يىغىلغان. ئەپ ئاچقۇچىلار، پروگراممېرلار بۇ سۇپا ئارقىلىق نۇرغۇن تەكرار ئەمگەكنى ئازايتىپ مەسىللەرنى ھەل قىلالايدۇ؛ ئۆزى يازغان كودنى بۇ سۇپىغا چىقىرىپ كۆپچىلىك بىلەن ھەمبەھرلىنەلەيدۇ. باشقا پروگراممېرلار بىلەن مۇنازىرلىشەلەيدۇ.

GitHub بىر ۋاكالىتەن كود باشقۇرۇش سۇپىسى، خېرىدار دائىرىسى ئىنتايىن كەڭ. ئالما، ئامازون، گوگۇل قاتارلىق خەلقئارالىق پەن-تېخنىكا كارخانىلىرىمۇ GitHub نىڭ خېرىدارلىرى. 2015-يىلدىكى ئىستاستىكىدا GitHub قا تىزىملىتىپ ئىشلەتكەن پروگراممېرلار 9 مىليوندىن ئېشىپ كەتكەن.
## مەنبەلەر
كەرەپشە(چىڭسەي)

thumb|كەرەپشە
كەرەپشىنىڭ ئوزۇقلۇق قىممىتى مول بولۇپ، تەركىبىدىكى كالتسىي، فوسفور، تۆمۈرلەرنىڭ مىقدارى باشقا يوپۇرماقلىق كۆكتاتلارنىڭكىدىن خېلىلا كۆپ، كەرەپشە يوپۇرمىقىدىكى كارتىن مىقدارى يوپۇرماق سېپىنىڭكىگە قارىغاندا 20 نەچچە ھەسسە يۇقىرى بولىدۇ.

### ھەققىدە
thumb|تاللا بازىردىكى كەرەپشىلەر
كەرەپشە(چىڭسەي) ئۆتكۈر پۇراقلىق بولغاچقا، پۇراقلىق كۆكتات دېيىلىدۇ. ئۇنى خام يېيىشكىمۇ، پىشۇرۇپ يېيىشكىمۇ ھەم تەم تەڭشىگۈچى كۆكتات قىلىشقىمۇ بولىدۇ. ئۇنىڭ پۇرىقى يۇمغاقسۈتنىڭ پۇرىقى بىلەن ئوخشىشىپ كېتىدىغان بولۇپ، ھەر ئىككىلىسىنىڭ تەركىبىدە كورىئاندىرىن گلۇكوزىدى، ماننىتول، ئۇچۇچان ماي قاتارلىق خۇش پۇراق ماددىلار بولغاچقا، بەزىلەر ئۇلارنى «ئاچا-سىڭىل خۇش پۇراق ماتېرىيالى» دەپ ئاتايدۇ. 

كەرەپشىنىڭ ئوزۇقلۇق قىممىتى مول بولۇپ، تەركىبىدىكى كالتسىي، فوسفور، تۆمۈرلەرنىڭ مىقدارى باشقا يوپۇرماقلىق كۆكتاتلارنىڭكىدىن خېلىلا كۆپ، كەرەپشە يوپۇرمىقىدىكى كارتىن مىقدارى يوپۇرماق سېپىنىڭكىگە قارىغاندا 20 نەچچە ھەسسە يۇقىرى بولىدۇ. بىراق، كىشىلەر كەرەپشە يېگەندە، دائىم يوپۇرماقلىرىنى ئۈزۈپ تاشلىۋېتىشكە ئادەتلەنگەن، بۇ بەكمۇ ئەپسۇسلىنارلىق ئىش. 

### ئىشلىتلىشى
قەدىمكى كىشىلەر كەرەپشىنى دورا كۆك دەپ ئاتايتتى، چۈنكى ئۇنىڭ جىگەرنى نورماللاشتۇرۇپ قىزىتما قايتۇرۇش، يەلنى ھەيدەپ سۈيدۈكنى راۋانلاشتۇرۇش روللىرى بار. قەدىمكى يۇنان تېبابەتچىلىكىنىڭ بوۋىسى ھىپپوكرات كەرەپشىدىن سۈيدۈك راۋانلاشتۇرغۇچى دورا ياسىغان. ئۇنىڭ بۇ خىل رولى تەركىبىدە كىسانتوفىل بولغانلىقى بىلەن مۇناسىۋەتلىك. كەرەپشىنى ئۇششاق توغراپ قايناق سۇغا بېسىپ ياكى يېڭى سۈتتە قاينىتىپ ئىچسە يەللىك ئاغرىققا شىپا بولىدىكەن. يېقىنقى زامان تەتقىقاتلىرىدىن مەلۇم بولۇشىچە، كەرەپشىنىڭ مېڭە ستېروللىرىنى تۆۋەنلىتىش رولى بار ئىكەن. شۇڭا، ئۇ يۇقىرى قان بېسىمى ۋە تاجىسىمان يۈرەك كېسىلى بار بىمارلارنىڭ يېمەكلىك بىلەن داۋالىنىشىدىكى كۆڭۈلدىكىدەك كۆكتات ھېسابلىنىدۇ. 

### مۇناسىۋەتلىك بىلىملەر
كەرەپشىنىڭ ئەسلىي ماكانى ئوتتۇرا دېڭىز ياقىلىرىدىكى سازلىق رايونلار بولۇپ، شۇ جايدىكى كىشىلەر ئۇنى ناھايىتى قەدىرلەيدۇ. يۇنان(گرېتسىيە) لىقلار ئۇنىڭدىن مەنزىرە ئۆسۈملۈكى ئورنىدا پايدىلىنىپ بايراملاردا دائىم ئۆيلىرىنى ئۇنىڭ بىلەن زىننەتلەيدۇ؛ ھەر قېتىملىق مۇسابىقىلەردە غەلىبە قىلغۇچىنىڭ بېشىغا كەرەپشە چېچىكىدىن دەستىلەنگەن گۈل تاجنى كىيدۈرۈپ قويىدۇ. 

### مەنبە

# ئىزدە قامۇسى
## مەنبەلەر

تۈر:ئۈسۈملۈكلەر
ساڭزا

ساڭزا بولسا ئاق ئۇن ، سۇ يېغى ، سۇ يېغى(چۈچۈك) ، 

پىياز ، تۇز ، كاۋاۋىچىن قاتارلىق ماتىرياللاردىن تەييارلىنىدىغان بۇلۇپ ،ئۇيغۇرلارنىڭ ھېيت ئايەملىرىدىكى ئاساسلىق يىمەكلىكلەرنىڭ بىرى .

### ماتىريالى
ئاق ئۇن 175 گرام، سۇ يېغى ئىككى يېرىم كىلوگرام، سۇ يېغى(چۈچۈك) 200 گرام، 

پىياز ئىككى باش، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، كاۋاۋىچىن مۇۋاپىق مىقداردا. 

### تەييارلاش ئۇسۇلى
1. پىيازنى يالپاقلاپ توغراپ، كاۋاۋىچىن بىلەن قوشۇپ قاينىتىپ، پىياز بىلەن كاۋاۋىچىننى سۈزۈۋېتىپ، سۇيىنى سوۋۇتىلىدۇ(كاۋاۋىچىن بىلەن پىيازنى قايناتقان سۇ ساڭزىنى چېچەكلىتىش رولىنى ئوينايدۇ) . 175 گرام ياغ داغلاپ ئۇنىمۇ سوۋۇىتىلىدۇ. 

2. سوۋۇتۇلغان پىياز، كاۋاۋىچىن سۈيىگە تۇز، داغلاپ سوۋۇتۇلغان ياغنى قۇيۇپ، ئۇن سېلىپ قاتتىقراق قىلىپ خېمىر يۇغۇرۇلىدۇ. خېمىرنى ياخشى چەيلەپ پىشۇرۇپ، 15 مىنۇت تىندۇرغاندىن كېيىن 35 گرام چوڭلۇقتا زوۋۇلا ئۈزۈپ تاۋلاپ، ئازراق ياغلاپ قۇرۇق داسقا ياكى لېگەنگە ئۈستى-ئۈستىلەپ تىزىپ، ئۈستىنى تەكشى ياغلاپ 15-20 مىنۇت تىندۇرۇلىدۇ(تىندۇرۇش ۋاقتى ھاۋا كىلىماتى، تۇزنىڭ مىقدارى ۋە خېمىرنىڭ قاتتىق-يۇمشاقلىق دەرىجىسىگە باغلىق) . 

3. تىنغان زوۋۇلىنىڭ ئوتتۇرىسىدىن چوڭ بارماق قول بىلەن تۆشۈك ئېچىپ، خېمىرنى ئىككى قولىنىڭ ئالىقىنى بىلەن ئېشىپ ھالقىسىمان پىلتە ياساپ ئۇنى يەنە ئېشىپ ئىنچىكە چوكىنىڭ توملۇقىدەك بولغاندا، ئۇزۇنلۇقى 25 سانتىمېتىر قىلىپ كالۋىلاپ، ئىككى تال ئىنچىكە تاياقچىغا ئېلىپ، 6 دەرىجە قىزىتىلغان ياغقا سېلىپ تەكشى سارغايتىپ پىشۇرۇلىدۇ.

ساڭزىنى پىشۇرۇشتا خېمىرنىڭ چوكىغا چاپلىشىپ قېلىشىدىن ساقلىنىش ئۈچۈن، خېمىرنىڭ چوكىغا ئېلىنىپ تۇرغان ئىككى تەرىپىنى نۆۋەت بىلەن ياغقا بىر قېتىمدىن شوڭغۇتۇپ سەل قاتۇرۇۋېلىپ، ئاندىن بىر بېشىنى ئوڭغا، بىر بېشىنى سولغا قايرىپ قىڭغىر قاتلاپ ياغقا سېلىۋېتىپ، چوكىنى تارتىۋالىدۇ. ساڭزا سەل سارغايغاندىلا ئالسا بولىدۇ. پىشقان ساڭزىنى ئىسسىق ۋاقتىدىلا لېگەنگە بىر-بىرىگە يېرىم چىشىلىتىپ يانتۇ تىزىپ تۇرۇش كېرەك. ساڭزا سېلىشتا ئوت كۈچىگە دىققەت قىلىش لازىم. ياغنىڭ تېمپېراتۇرىسى تۆۋەن بولۇپ قالسا، ساڭزا چېچەكلىمەي سىدام بولۇپ قالىدۇ، يۇقىرى بولۇپ كەتسە، ساڭزىنىڭ ئىچى خام، تېشى كۆيۈك چىقىدۇ (ياغنىڭ تېمپېراتۇرىسىنى بىلىش ئۈچۈن ساڭزا خېمىرىدىن بىر-ئىككى پوشكال سېلىپ كۆرۈش لازىم. ياغنىڭ تېمپېراتۇرىسى تەڭشەلگەن بولسا، پوشكال چېچەكلەپ تەكشى پىشىدۇ) . 

## مەنبەلەر

# ئىزدە قامۇسى http://wiki.izda.com/?a=show&id=4628
Hatikvah

## '''ئۈمىد'''
ئىسرائىلىيە دۆلىتى مىللىي مارشى

مارشنىڭ سۆزلىرى شائىر نافتالى خېرتس ئېمبىر تەرىپىدىن 1878-يىلى يېزىلغان. مۇزىكىسى بولسا  ئىتالىيە خەلق ناخشىلىرىدىن «مانتوۋانا» ئاساسىدا سامۇئېل كوھېن تەرىپىدىن ئىشلەنگەن بولۇپ، 1948-يىلى ئىسرائىلىيە دۆلىتى تەرىپىدىن مىللىي مارش قىلىپ بېكىتىلگەن. 

مارشنىڭ ئۇيغۇرچە تەرجىمىسى تۆۋەندىكىچە:

ئۈمىد

بولسىلا يۈرەكتە چاڭقىغان بىر روھ،

ئىنتىلەر يەنىلا ھەردەم يەھۇدىي،

تەلپۈنۈپ شەرققە باقىدۇ ھەر ئان،

زىيونغا زارىقىپ تىكىلگەن كۆزى.

ئۆلمىدى ھېچقاچان بۇ ئىزگۈ ئۈمىد،

ئىككى مىڭ يىلغىچە ياشىدى ھامان.

ئارزۇدۇر ئۆزيۇرتتا مەڭگۈلۈك ياشاش،

ھېرۇسالىم، زىيوندا بولۇپ ھۆر ئىنسان.
ئۈمىد (ئىسرائىلىيە مىللىي مارشى)

**خاتىكۋاھ ( يەھۇدىيچە: התקווה، ئۇيغۇرچە: ئۈمىد)**

ئىسرائىلىيە دۆلىتى مىللىي مارشى

خاتىكۋاھ  (ئىبرانىيچە: הַתִּקְוָה ، [hatikˈva] دەپ تەلەپپۇز قىلىنغان ، ئۇيغۇرچە تەرجىمىسى: «ئۈمىد») 19-ئەسىردىكى يەھۇدىي شېئىرى ۋە كۈنىمىزدىكى ئىسرائىلىي دۆلىتىنىڭ دۆلەت مارشى. شېئىرنىڭ  تېمىسى يەھۇدىيلارنىڭ 2000 يىللىق تارىخقا ئىگە ئىسرائىلىيە زېمىنىغا قايتىش ، ئۇنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش ۋە ئۇنى ئەركىن ۋە ئىگىلىك ھوقۇقلۇق دۆلەت سۈپىتىدە ئەسلىگە كەلتۈرۈش ئۈمىدىنى ئەكىس ئەتتۈرىدۇ. شېئىرنىڭ تېكىستلىرى زوكوزوۋ (بۈگۈنكى زولوچىۋ ، ئۇكرائىنا) دىن كەلگەن يەھۇدىي شائىرى نافتالى ھېرز ئىمبېرنىڭ شېئىرىدىن ئۆزگەرتىلگەن بولۇپ ، ئۇ ئەينى ۋاقىتتىكى ئاۋىستىرىيە ھۆكۈمرانلىقىدىكى گالىسىيا ۋە لودومېرىيە پادىشاھلىقىدا ئىدى. ئىمبېر 1877-يىلى شېئىرنىڭ بىرىنچى نۇسقىسىنى ئۇ ئىئاشىدىكى بىر يەھۇدىي ئالىمنىڭ مېھمىنى بولىۋاتقاندا يازغان. 

تۆۋەندە ئۇيغۇر يوھاننىڭ تەرجىمىسىدىكى ئاتىكۋاھ («ئۈمىد») نىڭ ئۇيغۇرچە ۋە ياھۇدىيچە سېلىشتۇرما نۇسقىسى.

مەزمۇن

* تارىخ
** ئىسرائىل دۆلىتى قۇرۇلۇشتىن بۇرۇن
** دۆلەت شېئىرى بولۇپ قوبۇل قىلىنىشى
** مۇزىكىسى
** تەنتەربىيە پائالىيەتلىرىدە ئىشلىتىلىشى
** فىلىملەردە ئىشلىتىلىشى
* رەھمىي تېكست
** ئۇيغۇرچە تەرجىمىسى
* باشقا تاللاشلار ۋە قارشىلىقلار
** دىندار يەھۇدىيلارنىڭ قارشىلىقى
** يەھۇدىي بولمىغان ئىسرائىلىيىلىكلەرنىڭ قارشىلىقى

## مەنبەلەر

تۈر:دۆلەت مارشى
تۈر:ئىسرائىلىيە
تۈر:يەھۇدىي
تۈر:ھېبراي تىلى
يۈسۈپجان قېيۇم

يۈسۈپجان قېيۇم 1983-يىلى 11-ئاينىڭ 15-كۈنى سانجى شەھىرى 701-كەنتىدە تۇغۇلغان.

### ھەققىدە
يۈسۈپجان قېيۇم 1983-يىلى 11-ئاينىڭ 15-كۈنى شىنجاڭ سانجى شەھىرى 701-كەنتىدە تۇغۇلغان بولۇپ، كىچىكىدىنلا ناھايىتى شوخ بولۇپ، پۇتبول ئويناشنى ئالاھىدە ياخشى كۆرەتتى، ماھارىتى خېلى يۇقىرى، ئۇ 1997-يىلى ئىمتىھان بېرىپ بىرلا ۋاقىتتا شىنجاڭ سەنئەت ئىنىستىتۇتى ۋە شىنجاڭ تەنتەربىيە مەكتىپىگە ئۆتكەن، لېكىن ئاتا–ئانىسىنىڭ پۇتبول ئوينىشىغا قارشى تۈپەيلى، 2001-يىلى ئوقۇش پۈتتۈرگەندىن كېيىن بىۋاسىتە ئۇسۇل كەسپىي بويىچە تولۇق كۇرستا ئوقۇغان. 2002-يىلىغا كەلگەندە، يۈسۈپجان ئىختىيارسىز ھالدا ئېرىلاندىيە تەپ ئۇسۇلىنى تەلۋىلەرچە ياقتۇرۇپ قالغان. 

2008- يىلى ئۆزى قۇرغان تەپ ئۇسسۇلى كۇلۇبى تاقىلىپ قالغان.

2009- يىلى سول پۇتى ئوشۇقىدىن سۇنۇپ كېتىپ ئۇسسۇلدىن ۋاز كەچكىلى تاس قالغان يۈسۈپجان قەيسەر ئىرادە بىلەن 2010-يىلى يەنە ئۆزى ئۇسسۇل ئۆمىكى ۋە تەربىيىلەش كۇلۇبى (Rhythm Game) نى قۇرۇپ، ھازىرغا قەدەر خېلى كۆپ ياراملىق شاگىرت ۋە 30 قا يېقىن (قىز، ئوغۇل) ئۇسسۇل ھەمراھى يېتىشتۈرگەن. 2013-يىلى ئانا مەكتىپىنىڭ (شىنجاڭ سەنئەت ئىنىستىتۇتى شۆبە مەكتىپى) تەكلىپىگە بىنائەن ئۇيغۇرچە ئۇسسۇل ۋە تەپ ئۇسسۇلى ئوقۇتقۇچىسى بولغان. 

### شەرەپلەر
2002-يىلدىن باشلاپ تەپ ئۇسسۇلىنى ياقتۇرۇپ قالغان يۈسۈپجان 2004- يىلى7-ئايدا شېنجېندا ئۆتكۈزۈلگەن جۇڭگونىڭ تۇنجى نۆۋەتلىك تەپ ئۇسۇلى مۇسابىقىسىدە چىمپىيون بولغان.

2004-يىلى 11-ئاينىڭ 17–كۈنى بېيجىڭدا ئۆتكۈزۈلگەن جۇڭگو تەپ ئۇسۇلى شاھى تاللاش مۇسابىقىسىدا چېمپىيۇن بولۇپ، (جۇڭگو تۇنجى ئەۋلاد تەپ ئۇسسۇلى شاھى دەپ نام ئالغان. ئىككىنچى قېتىملىق مۇسابىقىسىدە دۇنيا تەپ ئۇسسۇلى شاھى Michael Flatley) بولۇپ بىۋاستە باھالاپ مۇكاپاتقا ئېرىشكەن.

2005-يىلى سول پۇتى ئېغىر زەخمىلەنگەنلىكتىن ھېچقانداق پائالىيەتلەرگە قاتنىشالمىغان. 2006- يىلى بېيجىڭدا ئۆتكۈزۈلگەن مەملىكەتلىك تەپ ئۇسسۇلى كۆرىكىدە ئەڭ ياخشى روھىي كەيپىيات مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.

### مەنبە

# ئىزدە قامۇسى
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
ئابدۇقەييۇم مۇساباي

ئابدۇقەييۇم مۇساباي ، داڭلىق مۇساباي ئائىلىسىدىكى باۋدۇنباينىڭ 2‏-ئوغلى. ئۇ،1917‏-يىلى قەشقەر ئۈستۈن ئاتۇشنىڭ ئىكساق كەنتىدە تۇغۇلىدۇ. 1926 ‏-يىلىغىچە ئىكساق باشلانغۇچ مەكتىپىدە ئۇقۇيدۇ.1927 ‏-يىلىدىن 1931-يىلىغىچە تۈركىيە ئىستانبۇلدا تۈرك، نېمىس فرانسۇزلاردىن خۇرۇم ئىشلەش، تېرە تىلىش(بىر پارچە تېرىنى بەش-ئالتە پارچە قىلىپ نېپىز تىلىش)، بوياش قاتارلىق تېرە پىششىقلاش تېخنىكىسىنى ئۈگىنىدۇ. 1931-يىلى غۇلجىدىكى جەمەتىنىڭ تېرە زاۋۇتىغا كېلىپ يەنە داۋاملىق بوۋىسى ئېلىپ كەلگەن غۇلجىدىكى مۇھاجىر نېمىسلاردىن تېخنىكا ۋە تىل ئۆگىنىدۇ.
1935-يىلىدىن 1944-يىلىغىچە ئىلى تېرە زاۋۇتىدا زاپخوز، سودا بۆلۈم باشلىقى بولۇپ ئىشلەيدۇ. 1944-يىلى ئۈچ ۋىلايەت ئىنقىلابىغا قاتنىشىپ پولكوۋنىك ۋە ۋىلايەتلىك خارجى ئىشلار باج مەسئۇلى بولۇپ ئىشلەيدۇ. 1946-يىلىدىن 1954-يىلىغىچە جەمەتىنىڭ ئىگىلىكىگە ۋارىسلىق قىلىپ تېرە زاۋۇتىغا باشلىق بولىدۇ. 
1954-يىلى تېرە زاۋۇتى كوپىراتسىيە ھەركىتىگە قوشۇۋېتىلىدۇ. ئابدۇقەييۇم مۇساباي لىچۈن سانائەت شىركىتىنىڭ ئۈرۈمچىدىكى ئىشلەپچىقىرىش بۆلۈمىگە باشلىق بولىدۇ.1955-يىلىدىن 1957-يىلىغىچە ئۈرۈمچى سودا-سانائەتچىلەر بىرلەشمىسىدە مۇئاۋىن بۆلۈم باشلىقى، 1957-يىلىغىچە ئىلى تېرە زاۋۇتى(ئەسلىدىكى مۇسابايلارنىڭ تېرە زاۋۇتى)ئىشلەپچىقىرىش بۆلۈمىنىڭ باشلىقى بولۇپ ئىشلەيدۇ.
1958-يىلى  ئوڭچى دەپ ئەيىپلىنىپ مال-مۈلكى مۇسادىرە قىلىنىپ تۆت يىللىق قاماققا ھۆكۈم قىلىنىدۇ. 1962-يىلى 6-ئايدا تۈرمىدىن قويۇپ بېرىلگەندىن كېيىن 1978-يىلىغىچە غۇلجىدا مەدىكارچىلىق قىلىپ جان باقىدۇ.
1978   -يىلى سىياسەت ئەمىلىلىشىپ،  قايتىدىن تېرە زاۋۇتىغا ئىشقا ئورۇنلاشتۇرۇلىدۇ ۋە ئىلى ئوبلاستلىق سىياسى مەسلىھەت كېڭىشىنىڭ ئەزاسى، سودا سانائەتچىلەر بىرلەشمىسىنىڭ ئەزاسى بولىدۇ. 1980-يىلى ئۈرۈمچىگە يۆتكىلىپ كېلىدۇ ۋە 1988-يىلىغىچە ئاپتونۇم رايونلۇق سىياسى مەسلىھەت كېڭىشىنىڭ ھەيئەت ئەزاسى بولىدۇ.
ئابدۇقەييۇم مۇساباي تۇنجى ئەۋلاد يېتۈك كەسپى خادىم بولۇپلا قالماي، تۈرك، نېمىس، رۇس تىللىرىنى پىششىق بىلىدىغان زىيالى ئىدى. ئۇ بىر مەزگىل مۇناسىۋەتلىك تېخنىكا ماتېرىياللىرى ۋە ئىدارە-جەمىيەتنىڭ رۇسچە -نېمىسچە ماتېرىياللىرىنى ئۇيغۇرچىغا تەرجىمە قىلغاندىن تاشقىرى، 1985-يىلى «گۆر ئوغلى» دىگەن تۈركچە ئەدەبى روماننى تەرجىمە قىلىپ نەشىر قىلدۇرىدۇ.
ئابدۇقەييۇم مۇساباي 1988-يىلى 2-ئاينىڭ 18-كۈنى 71يېشىدا ئۈرۈمچىدە ۋاپات بولىدۇ.

## مەنبەلەر

ماقالە ۋە رەسىملەر شىرىپ خۇشتار تاغىمىز يازغان «شىنجاڭ يېقىنقى زامان تارىخىدىكى مەشھۇر شەخسلەر» ناملىق كىتاپتىن ئېلىندى.

تۈر:كىشلەر
ئامېرىكا ئالەم بوشلۇقى ئارمىيەسى

thumb|بۈركۈت(قارچىغا) 9 راكىتاسى، ۋاندىنبېرگ ھاۋا ئارمىيە بازىسىدا
ئامىرىكا ئالەم بوشلۇقى ئارمىيەسى ئامېرىكا قوراللىق كۈچىلىرنىڭ مەخسۇن ئالەم بوشلۇقىدا كۈرۈەش قىلىشقا مەسئۇل بولىدىغان بىر بالا قوشۇنى. بۇ قوشۇننىڭ ئامېرىكا ھاۋا ئارمىيەسى بىلەن بولغان پەرقى بولسا ھاۋا ئارمىيەسى تۈۋەن بوشلۇقتىكى ئۇرۇش قىلىش كۈچلىرى، لىكىن ئالەم بوشلۇقى ئارمىيەسى يۇقىرى بوشلۇقتا كۈرەش قىلىدۇ، مەسىلەن مارىس، ئاي، يۇپتىېر دىگەندەك. 

thumb|دونالد ترامپ 2019 -يىللىق دۆلەت مۇداپىئە پىلانغىغا تەستىق سالغان دەقىقە

## مەنبەلەر
تۇيۇق مىڭئۆيى

تۇرپان شەھىرىنىڭ شەرقىي جەنۇبىغا 55 كىلومېتىر كېلىدىغان جاي (پىچان ناھىيەسى) دە تۇيۇق مىڭئۆيى بار بولۇپ، ھازىرغىچە 46 مىڭئۆي ساقلىنىپ قالغان.

### ھەققىدە
تۇرپان شەھىرىنىڭ شەرقىي جەنۇبىغا 55 كىلومېتىر كېلىدىغان جاي (پىچان ناھىيەسى) دە تۇيۇق مىڭئۆيى بار بولۇپ، ھازىرغىچە 46 مىڭئۆي ساقلىنىپ قالغان. بۇ مىڭئۆيلەر تۇرپاندىكى مىڭئۆيلەر ئىچىدە بىرقەدەر بۇرۇن ياسالغان، تام سىزمىلىرى ناھايىتى كۆپ ساقلانغان مىڭئۆي بولۇپ، مىڭ يىللىق تارىخقا ئىگە.

### تارىخى
تۇيۇق مىڭئۆيى تەخمىنەن مىلادىيە 5-ئەسىردە ياسىلىپ، مىلادىيە 13-ئەسىرگىچە ئىشلىتىلگەن. ئۇ شىنجاڭدىكى تارىخى ئۇزاق، كۆلىمى ئەڭ چوڭ مىڭئۆي خارابىسىدۇر. 19-ئەسىرنىڭ ئوتتۇرىلىرىدىن باشلاپ، نۇرغۇن چەت ئەللىك ئېكىسپېدىتسىيەچى تۇيۇق مىڭئۆيدىن زور مىقداردىكى قىممەتلىك مەدەنىيەت يادىكارلىقلىرىنى قېزىپ ئېلىپ كەتكەن.

تۇيۇق مىڭئۆي خارابىسى جۇڭگو ئىجتىمائىي پەنلەر ئاكادېمىيەسى ئېلان قىلغان ‹‹ 2010-يىلى جۇڭگۇدىكى ئالتە چوڭ ئارخېئولوگىيەلىك بايقاش›› نىڭ بىرى بولۇپ تاللىنىپ، مىلادىيە 4-ۋە 5-ئەسىرلەرگە مەنسۇپ مىڭئۆي خارابىسى ئىكەنلىكى ئىسپاتلانغان. تۇيۇق مىڭئۆيىدىكى مەبۇتلار ئەڭ بۇرۇن غەربىي جىن ۋە 16 بەگلىك دەۋرىدە بارلىققا كەلگەن. جەنۇبىي شىمالىي سۇلالىلەر دەۋرىدە تۇيۇق مىڭئۆيى ئىدىقۇت خانلىقىنىڭ ئەڭ ئالىي بۇددا دىنى مەركەزلىرىنىڭ بىرى بولۇپ، دۈنخۇاڭدىكى موگاۋ غارىدىن بۇرۇن ياسالغان. ساقلىنىۋاتقان تام سىزمىلىرى بىرقەدەر كۆپ بولغانلىقتىن كىشىلەرنىڭ كۆزىنى قاماشتۇرۇپ ھەيران قالدۇرىدۇ.

### مەنبە

# ئىزدە قامۇسى
## مەنبەلەر
گۈلنەزەر بەختىيار

گۈلنەزەر 1992-يىلى 5-ئاينىڭ 2-كۈنى ئۈرۈمچى شەھىرىدە تۇغۇلغان بۇلۇپ، جۇڭگودىكى ئايال ئارتىس، مودېل، 16 ياش ۋاقتىدىن ياش ۋاقتىدىن باشلاپلا تەكشىلىكتىكى مودېل بىلەن ئۇسۇل ئارتىسىلىق قۇشۇمچە ۋەزىپىنى ئۆتىگەن، شىنجاڭ سەنئەت ئىنىستوتى قارمىقىدىكى ئوتتۇرا مەكتەپتە ئوقۇغان. 2011-يىلى بېيجىڭ كىنوچىلىق ئىنىستوتىنىڭ ئاكتىيورلۇق فاكولتىتى تۇلۇق كۇرۇس سىنىپىغا كىرگەن، كەينىدىن شاڭخەي خەنزۇلار كىنو ئىشلەپچىىقىرىش چەكلىك شىركىتى بىلەن توختام ئىمزالىغان.

### ھەققىدە
گۈلنەزەر 1992-يىلى 5-ئاينىڭ 2-كۈنى ئۈرۈمچى شەھىرىدە تۇغۇلغان بۇلۇپ، جۇڭگودىكى ئايال ئارتىس، مودېل، 16 ياش ۋاقتىدىن ياش ۋاقتىدىن باشلاپلا تەكشىلىكتىكى مودېل بىلەن ئۇسۇل ئارتىسىلىق قۇشۇمچە ۋەزىپىنى ئۆتىگەن، شىنجاڭ سەنئەت ئىنىستوتى قارمىقىدىكى ئوتتۇرا مەكتەپتە ئوقۇغان. 2011-يىلى بېيجىڭ كىنوچىلىق ئىنىستوتىنىڭ ئاكتىيورلۇق فاكولتىتى تۇلۇق كۇرۇس سىنىپىغا كىرگەن.

### ھاياتى
گۈلنەزەر ،1992-يىلى 5-ئاينىڭ 2-كۈنى ئۈرۈمچىدە تۇغۇلغان. كىچىكىدىن باشلاپ شىنجاڭ ئۇيغۇر ئەنئەنىۋى ئائىلىسىدە چوڭ بولغان، ئاتا-ئانىسى سەنئەت مەكتەپكە ئۆگىنىشكە ئاپارغان، ئۇ ئۇسۇلنى ئۆزىنىڭ ئارزۇسى قىلىپ تىرىشقان. كىيىن قۇشۇمچە تەكشىلىكتىكى مودىللىق ۋەزىپىسىنى ئۆتىگەن. ئالى مەكتەپ ئىمتاھانى يېقىنلاپ قالغان مەزگىلدە مودىللىق خىزمىتىنى توختىتىپ، شىنجاڭ ھەربى رايون سەنئەت ئۆمىكىگە كىرىش ئۈچۈن تەييارلىق قىلغان. 2009-يىلى جۇڭگۇ كەسپى مودىل مۇسابىقىسىگە قاتنىشىپ «جۇڭگو كەسپى مودىل مۇسابىقىسى ئەڭ كۈرىنەرلىك ماھىر » مۇكاپاتىغا ئىرىشكەن. 2011-يىلى 7-ئاينىڭ 12-كۈنى بېيجىڭ كىنوچىلىق ئىنىستوتى ئاكتىيورلۇق فاكولتىتىتغا ئىمتاھان بىرىپ ئۆتكەن. 

### كەسپى ھاياتى
2011-يىلى بېيجىڭ كىنوچىلىق ئىنىستوتىنىڭ ئاكتىيورلۇق فاكولتىتى تۇلۇق كۇرۇس سىنىپىغا كىرگەن، كەينىدىن شاڭخەي خەنزۇلار كىنو ئىشلەپچىىقىرىش چەكلىك شىركىتى بىلەن توختام ئىمزالىغان. 2012-يىلى تېلېۋىزىيە تىياتىرى 《轩辕剑之天之痕》دا 于小雪 نىڭ رولىنى ئېلىپ كۆرۈرمەنلەر بىلەن تۇنۇشقان، شۇ يىلى جوۋجىيېلۈننىڭ MV《红尘客栈》 دا سۈرەتكە ئېلىنغان. 2013-يىلى 《警察故事2013》ناملىق كىنودا رول ئالغان. 2014-يىلى 《分手大师》،《痞子英雄之黎明升起》،《全城通缉》قاتارلىق كىنولاردا رول ئالغان. 2015-يىلى《爱我就陪我看电影》ناملىق كىنودا رول ئالغان، شۇ يىلى يەنە《山海经之赤影传说》،《武神赵子龙》،《青丘狐传说》قاتارلىق تىلۋىزىيە تىياتىرلىرىدا رول ئالغان.
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
ئەرەپات ئەنۋەر(رەپچى)

ئەرەپات ئەنۋەر قەشقەردە تۇغۇلۇپ چوڭ بولغان، ھازىرقى زامان مودا ئېقىم رەپ ناخشىچىسى. ئۇ 2018-يىلى جوڭگودا رەپچى بار پىروگراممىسىدا چىمپىيون بولغان. 

### ھەققىدە
رەپچى نامى: Air

دۈلەت تەۋەلكى:جوڭگو

تۇغۇلغان كۈنى: 1993-يىلى 6-ئاينىڭ 1-كۈنى

يۇرتى: قەشقەر، جوڭگو. 

كەسپى: ناخشىچى، رەپچى، ئويۇنچى

تىلى: ئۇيغۇرچە، خەنزۇچە، ئېنگلىزچە

### نام-ئاتىلىشى
ئۇيغۇرچە: ئەرەپات ئەنۋەر (باشقىچە تەلەپۇزى: ئەرەفات ئەنۋەر)

ئۇيغۇرچە لاتىن:Erepat Enwer 

خەنچە ئۇماقلىتىپ ئاتىلىش: 艾热

خەنچە تۇلۇق ئاتىلىش: 艾热帕提。艾尼玩

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
دۈمبە مەدەك (ئۆسۈملۈك)

thumb|ئاگارىك دۈمبە مەدىگى
thumb|كۆتەك دۈمبە مەدىگى(دەرەخ دۈمبە مەدىگى)
دۈمبە مەدەك ( ئەل ئىچىدە موگو دەپمۇ ئاتىلدۇ) ئاساسلىقى زەمبۇرۇغلار ئۈستىدە، زەي، ھۆل، كۈن نۇرى چۈشمەيدىغان جايلاردا ئۆسىدىغان بىر خىل ئۆسۈملۈك. 

### نام ئاتىلىشى
ئۇيغۇرچە: دۈمبە مەدەك

باشقىچە ئەل ئىچى ئاتىلىشى: موگو ياكى موگۇ

ئۇيغۇرچە لاتىن: Dvmbe Medek

ئېنگلىزچە: Mushroom
thumb|قۇرۇتۇلغان دۈمبە مەدەك
## مەنبەلەر

تۈر:ئۆسۈملۈك
بەرەڭگە

thumb|بەرەڭگە قەلەمچىسى
thumb|بەرەڭگە (ياڭيو)
thumb|سېرىقى بەرەڭگە
بەرەڭگە (ياڭيو دەپمۇ ئاتىلدۇ) ئۇيغۇر خەلقىنىڭ تاماق ئۈستىلدە كەم بولسا بولمايدىغان مۇھىم بىر كۆكتات. بەرەڭگە ئادەتتە يەر ئاستىدا ئۆسىدىغان بۇلۇپ، رەڭگى سۈزۈك، سېرىقى ۋە قىزغۇچ كىلىدۇ. بەرەڭگە غەرىب تائاملىىردا، بۇلۇپمۇ تېز تاماقخانىلادر ناھايىتى كۆپ ئىشلىتىدۇ. ئەڭ داڭلىق بەرەڭگە تامىقى(غەرىب ئەللىرىدە) بولسا بەرەڭگە قەلەمچىسى. 

نامى-ئاتىلىشى

ئۇيغۇرچە: بەرەڭگە ياكى ياڭيو

يېڭى يېزىق: Berenge 

ئېنگلىزچە: Potato

خەنچە: 土豆

## مەنبەلەر
يۇمغاقسۈت

thumb|يۇمغاقسۈت
يۇمغاقسۈت بىر خىل ناھايتىتى خۇش پۇراق تارقىتىدىغان، چۆچۈرە، تۈگىرە، يۇتا ۋە سۇيقاش قاتارلىق تائاملاردا كەم بولسا بولمايدىغان مۇھىم بىر خىل كۆكتات. 

### نام-ئاتىلىشى
ئۇيغۇرچە: يۇمقاسۈت 

يېڭى يېزىق: Yumghaq Svt

ئېنگلىزچە: Parsley

خەنچە: 香芹
thumb|يۇمغاقسۈت ئېتىزلىقى

## مەنبەلەر

تۈر:ئۆسۈملۈك
پىدىگەن

thumb|ئۇزۇنچاق پىدىگەن
thumb|يۇمىلاق پىدىگەن
پىدىگەن بىر خىل ئۇزۇقلۇق قىمتى ناھايتىتى مول بولغان، كۆپىنچە ھالدا رەڭگەى كۆكۆش قىزىل كىلىدىغان، شەكلى ئۇزۇنچاق، ياكى يۇمۇلاق بۇلىدىغان بىر خىل كۆكتات. 

### نام ئاتىلىشى
ئۇيغۇرچە: پىدىگەن (چەيزە)

يېڭى يېزىق: Pidigen

ئېنگلىزچە: Eggplant

خەنچە: 茄子

## مەنبەلەر
قېرىنقۇلاق

thumb|قارا قېرىنقۇلاق
thumb|سۆسۈن قېرىنقۇلاق
قېرىنقۇلاق ئادەتتە كۆل ياكى دېڭىز بۇيدا ئۆسىدىغان، ئۇزۇقلۇق قىمىتى ناچايىتى مول بولغان، بۇلۇپمۇ لەغمەننىڭ قوۇمما كۆكتاتلىرنى ناھايتىت تەملىك قىلىغان بىر خىل تۇزلۇق ئۆسۈملۈك. 

ئادەتتە ئۇنىڭ رەڭگى قار بولغاچچا قار قېرنقۇلاق دەپمۇ ئاتىلىدۇ. ھازىر ئەل ئىچىدە مور ياكى مۇر دەپ ئاتىلىپ كىلىۋاتقان كۆكتات شۇ. 

### نام-ئاتىلىشى
ئۇيغۇرچە: قېرىنقۇلاق(قېرىن قۇلاق)

يېڭى يېزىق:  Qirinqulaq

ئېنگلىزچە: Wood ear
thumb|دەرەخ قېرىنقۇلىقى
خەنچە: 木耳
## مەنبەلەر

تۈر:ئۆسۈملۈك
كۈدە

thumb|كۈدە ئېتىزلىقى
thumb|كۈدىدىن ئېتلىگەن قازان مانتىسى
**كۈدە** ئۇيغۇر خەلقى تارىختا ناھايىتى ئۇزاق مەزگىل ئىشلىتىپ كەلگەن ، يۇمشاق، يېشىل، يۇمىران، بۇلۇپمۇ باھار مەزگىلدە مانتا ئىتىشكە ناھايىتى ماس كىلدىغان بىر خىل ئۆسۈملۈكتۇر. 

بۇ ئۆسۈملۈكنىڭ نامى ئەل ئىچىدە خاتا ھالدا جوسەي دەپ ئاتىلىپ كەلمەكتە. 
thumb|ۋاقتى ئۈتۈپ كەتكەن كۈدىلەر ئېچىلىپ كېتىدۇ.

### نام ئاتىلىشى
ئۇيغۇرچە: كۈدە

يېڭى يېزىق: Kvde

ئېنگلىزچە: Allium tuberosum

خەنچە: 韭菜
## مەنبەلەر

تۈر:ئۆسۈملۈك
قاسىم سولايمانى

thumb|قاسىم سولايمناى زۇلپىقا ئوردىنى بىلەن

thumb|ئىران ئاستانسى تېھراندا قاسىم سولايمانىنىڭ ئۈلۈمى توغرۇلۇق ئېلىپ بېرىلغان نامايىش
thumb|قاسىم سولايمانى ئىران ئالى رەھبىرى ئاياتوللا سايدى ئەلى خامىنى بىلەن بىللە
قاسىم سولايمانى (ئېنگىلىزچە: Qasem Soleimani، پارىسچە: قاسم سلیمانی, باشقىچە ئاتىلىشى: قاسىم سۇلايمانى، قاسىم سولەيمانى، قاسىم سۇلايمان‎) ئىران ئىسلام جۇمھۇريىتى قۇدۇس قىسمىنىڭ باش قوماندانى، گېنرال مايور.  2020-يىلى 1-ئاينىڭ 3-كۈنى، ئامىرىكا ئارمىيەسىنڭ ئىراق باغداد ئايرودورمىغا قىلغان ئۇچقۇچىسزئايرۇپلان ھۇجۇمىدا نەق مەيداندا قازا قىلغان. بۇ قەسلەش پىلانىنى ئامىرىكا ئەل بېشى دونالد ترامىپ تەستقلىغان بولۇپ، ئىران جومھۇريىتى قىساس ئالدىغانلىقنى قەيىت قىلىدى. 

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
بەش بۈرجەكلىك بىنا (پەنتاگون)

thumb|بەش بۈرجەكلىك بىنا، 2008 يىلى كۈرۈنۈشى
بەش بۈرجەكلىك بىنا ( ئېنگلىزچە: The Pentagon، ئۇيغۇرچە باشقىچە ئاتىلىشى: پەنتاگون) ئامىرىكا دۆلەت مۇداپىئە منىسىرلىكىنىڭ باش شىتابى. بەش بۇرجەكلىك بىنا ئادەتتە ئامرىكا قوراللىق كۈچلىرىگە ۋەكىللىك قىلىدۇ. بۇ باش شىتاب بەش بۈرجەكلىك بولغانلىقى ئۈچۈن ئادەتتە ئۇيغۇرچىدا بەش بۈرجەكلىك بىنا دەپ ئاتىلىدۇ. 


## مەنبەلەر