open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
مىررا (قەھۋە)

**مىررا** (باشقا نامى: **مىررا [[قەھۋە]]سى**؛ تۈركچە: Mırra) تۈركىيەنىڭ ھاتاي، ئادانا، ئۇرفا، ۋە ماردىن قاتارلىق ۋىلايەتلىرىدە ئىسىتمال قىلىندىغان قىرتاق تەملىك ئەنئەنىۋى قەھۋەدۇر. مىررا قەھۋەسنى يەنە سۈرىيە ۋە لىۋان قاتارلىق ئەرەب ئەللىرىدىمۇ ئىستىمال قىلىندۇ.
## مەنبەلەر

تۈر:ئىچىملىك
تۈر:قەھۋە
پىسسا قاتلىمى

**پىسسا قاتلىمى** (باشقا نامى: پىتسا قاتلىمى، پىسسا، پىتسا، پىسا، پىززا، پىزا؛ ئېنگلىزچە: pizza;) بىر خىل ئىتالىيە قاتلىما نېنىدۇر. پىسسانىڭ ئاساسلىق ماتىرياللىرى بولسا ئېرىمچىك، خېمىر، پەمىدۇر قىيامى، ھەرخىل كۆكتات ۋە گۆش. پىسسا ھازىر دۇنيا تەۋەسىدە ناھايىتى كەڭ ھەم كۆپ ئىستىمال قىلىندىغان بىر خىل ئىتاليە يىمەكلىكىدۇر. 

## پىسسا ۋاريانلىرى

## ئالبۇم

ھۆججەت:2099Pizza Hut pizzas in the Philippines 28.jpg|پىسسا خات زەنجىرسىمان دۇكىندىكى پىسسا
ھۆججەت:Vegetarian Pizza.jpg|كۆكتاتۋازلار پىسساسى
ھۆججەت:Vege pizza.jpg|كۆكتات پىسسا
ھۆججەت:Pizza 16.jpg|گۆش پىسسا
ھۆججەت:Delicious meal of Pizza Hut.jpg|ئېرىمچىك، كۆكتات، ۋە گۆش ئارلاش پىسساسى
ھۆججەت:Pizza 13.jpg|پىسسا
ھۆججەت:Pizza Prosciutto.jpg|پروسكىيۇتو پىسساسى
ھۆججەت:Pizza (23).jpg|ئېرىمچىك پىسسا
ھۆججەت:Punch Neapolitan Pizza Margherita.jpg|پىسسا
ھۆججەت:Blaze Pizza Sausage Pizza (23790276778).jpg|پىسسا
ھۆججەت:Pizza 30.jpg|پىسسا
ھۆججەت:Pizza slice icon.png|بىر پارچە پىسسا
ھۆججەت:Pizza de Cancha (estilo argentino) con salsa de tomate, aceitunas verdes y negras con ajo y sin queso.jpg|كانچا پىسساسى
ھۆججەت:Wood Oven Pizza.jpg|پىسسا تونوردا پىشماقتا
ھۆججەت:Pizza 29.jpg|پىسسا


## مەنبەلەر
ماپۇچە تىلى

thumb
**ماپۇچە تىلى** ئۇ ھازىرقى چىلى ۋە ئارگېنتىنا دۆلەتلىرىدە ياشايدىغان ئامېردىيان خەلقى ماپۇچىنىڭ تىلى.
## مەنبەلەر

تۈر:يېڭى دۇنيا تىللار
تۈر:تىل
ماپۇچە مىللىتى

**ماپۇچە مىللىتى** - ماپۇچە تىلىدا سۆزلەيدىغان خەلىق.

## تەربىيە

## تىل

## تارىخ
## مەنبەلەر
خەلقنىڭ خىزمەتكارى (تېلۋىزىيە تىياتىرى)

**خەلقنىڭ خىزمەتكارى** (ئۇكرائىناچە: Слуга народу؛ ئېنگلىزچە: Servant of the People) ئۇكرائىنا پرەزىدېنتى ۋولودېمىر زېلېنىسكىي باش رول ئالغان ئۇكرائىنا سىياسى سەھنىسى، پارخورلۇق، ۋە ئائىلە مۇناسىۋىتىنى مەركەزلىك ھالدا يورۇتۇپ بېرىدىغان كومىدىيەلىك تېلۋىزىيە تىياتىرى. 2022-يىلدىكى روسىيەنىڭ ئۇكرائىنا تاجاۋۇزدىن كېىن بۇ تېلۋىزىيە تىياتىرى قايتىدىن ئالقىشقا ئېرىشىپ نەتفلىكىستە قايتىدىن قويۇلۇشقا باشلىدى. 

## ھەققىدە
بىر ئاددى تارىخ ئوقۇتقۇچىسى (ۋولودىمىر زېلېنسكىي رولىدا) بىر يوشۇرۇنچە تارتىلغان كىلىپ (قىسقا ۋىدئيو) سەۋەبلىك تۇيۇقسىز تور چولپىنى بولۇپ كېتىدۇ ۋە ئوقۇغۇچىلىرىنىڭ قوللىشى ئارقىسىدا ئۇكرائىنا پرەزىدېنتلىك سايلىمىغا تىزىملىتىپ قويۇپ ئويلىمىغان يەردىن ئۇتۇپ چىقىدۇ ۋە ئۇكرائىنانىڭ پرەزىدېنتى بولىدۇ. بۇ تېلۋىزىيە تىياتىرى دەل مۇشۇ يەرنى چىقىش نۇقتىسى قىلىپ يېڭى ساددا پرەزىدېنتنىڭ ھىيلىگەر ۋە رەزىل ئولىگارخ ۋە ئۇلارنىڭ ئۇكرائىنا ھۆكۈمىتى ئىچىدىكى ۋەكىللىرى بىلەن قىلغان بىر قاتار كۈرەشلىرى كومىدىيەلىك تۈستە بايان قىلىندۇ.
## مەنبەلەر
Rafael Nadal

**رافائىل نادال پارېرا** ( ماناكور ، بالېئارىك ئارىلى ، 1986-يىلى 6-ئاينىڭ 3-كۈنى ) ، **رافا نادال** دەپ ئاتالغان ، ئىسپانىيە كەسپىي تېننىس توپچىسى ، ئۇ ATP رەت تەرتىپىدە تۆتىنچى ئورۇنغا تىزىلغان .

ئۇ كەسپىي ھاياتىدىكى ئالتۇن مېدالغا ئېرىشكەن تارىختىكى ئەڭ ياش ئەر تېننىس توپ ماھىرى ، ئۇ كەسپىي ھاياتىدا تۆت چوڭ لەۋھە تالىشىش مۇسابىقىسى ۋە ئولىمپىك تەنھەرىكەت مۇسابىقىسىدىكى ئالتۇن مېدالنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ ، بۇ مۇۋەپپەقىيەت پەقەت ئامېرىكىلىق ئاندرې ئاگاسسى بىلەن ئورچى قېتىم 11 دە). ھەمدە تۇنجى قېتىم ئۇدا ئون مۇسابىقە پەسلىدە كەم دېگەندە بىر قېتىم Grand Slam چېمپىيونلۇقىغا ئېرىشكەن (2005-يىلدىن 2014-يىلغىچە).
سۈرە زەلزەلە

**سۈرە زەلزەلە** (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:**Süre Zelzele** ) بولسا قۇرئاننىڭ 99-سۈرىسى.
## تېكستى ۋە مەنىسى
ئايەت: 1
إِذَا زُلۡزِلَتِ ٱلۡأَرۡضُ زِلۡزَالَهَا
زېمىن قاتتىق تەۋرىتىلگەندە[1]، 
    
ئايەت: 2
وَأَخۡرَجَتِ ٱلۡأَرۡضُ أَثۡقَالَهَا
زېمىن (قوينىدىكى) يۈكلىرىنى (يەنى مەدەنلەر، ئوتلار، ئۆلۈكلەرنى) چىقارغاندا[2]، 
       
ئايەت: 3
وَقَالَ ٱلۡإِنسَٰنُ مَا لَهَا
ئىنسان ئۇنىڭغا (يەنى زېمىنغا): «نېمە بولدى؟» دېگەندە[3]، 
     
ئايەت: 4
يَوۡمَئِذٖ تُحَدِّثُ أَخۡبَارَهَا
بۇ كۈندە زېمىن ئۆزىنىڭ خەۋەرلىرىنى (يەنى ئۇنىڭ ئۈستىدە ئىشلەنگەن ياخشى ـ يامان ئىشلارنى) مەلۇم قىلىدۇ[4]. 
     
ئايەت: 5
بِأَنَّ رَبَّكَ أَوۡحَىٰ لَهَا
(ئۇنىڭ مەلۇم قىلىشى) پەرۋەردىگارىنىڭ ئۇنى شۇنداق قىلىشقا ئەمر قىلغانلىقىدىندۇر[5]. 
     
ئايەت: 6
يَوۡمَئِذٖ يَصۡدُرُ ٱلنَّاسُ أَشۡتَاتٗا لِّيُرَوۡاْ أَعۡمَٰلَهُمۡ
بۇ كۈندە كىشىلەر قىلغان ئەمەللىرىنىڭ نەتىجىسىنى كۆرۈش ئۈچۈن توپ ـ توپ بولۇپ تارىلىپ كېتىدۇ[6]. 
   
ئايەت: 7
فَمَن يَعۡمَلۡ مِثۡقَالَ ذَرَّةٍ خَيۡرٗا يَرَهُۥ
كىمكى زەررىچىلىك ياخشى ئىش قىلىدىكەن، ئۇنىڭ مۇكاپاتىنى كۆرىدۇ[7]. 
     
ئايەت: 8
وَمَن يَعۡمَلۡ مِثۡقَالَ ذَرَّةٖ شَرّٗا يَرَهُۥ
كىمكى زەررىچىلىك يامان ئىش قىلىدىكەن، ئۇنىڭ جازاسىنى تارتىدۇ[8].
## تەفسىرى

## باشقىلار
قۇرئان كەرىمنىڭ ئۇيغۇرچە تەرجىمىسىنى شەيىخ مۇھەممەت سالىھ تەرجىمە قىلغان.ھىجىريە 1416- يىلى پادىشاھ فەھد قۇرئان كەرىم تەرجىمە مەركىزى نەشىر قىلغان.ئىزاھات: پىكىر ئەركىنلىكى، باھالاش ۋە تەرەققى قىلدۇرۇش مەقسىتىدە ئەسلى تەرجىمىدىنمۇ پايدىلىنىشقا رۇخسەت قىلىش بىلەن بىرگە ئىشارەت قىلىنغان بەزى ئايەتلەرنىڭ تەرجىمىلىرى رۇۋۋاد تەرجىمە مەركىزىدە توغرىلانغان.
## مەنبەلەر

تۈر:قۇرئاننىڭ سۈرىلىرى
ماروكىنو (قەھۋە)

ماروكىنو (باشقا نامى: ماروچىنو، ماروكىنو قەھۋەسى؛ ئېنگلىزچە: Marocchino) بىر خىل قەھۋەدۇر. ماروكىنو قەھۋەسى ئىتالىيەنىڭ ئالىساندېرىيەدە بارلىققا كەلگەن. ماروكىنو ئادەتتە كىچىك ئىستاكان بىلەن ئىستىمال قىلىندۇ. ماروكىنو ئاساسلىقى ئەسپرەسسو بىر قۇستۇرۇم (ياكى رىسچرەتوۋ قەھۋسىدىن بىر قۇستۇرۇم)، كوكو تالقىنى، ۋە سۈت ماغزىپىدىن ئېتىلدۇ. 

## ئالبۇم

ھۆججەت:Marocchino (26440403402).jpg|ماروكىنو قەھۋەسى
ھۆججەت:Italian Regions by coalition at the end of 2019.svg|ئىتالىيە

## مەنبەلەر

تۈر:ئىچىملىك
تۈر:قەھۋە
سۈرە بەييىنە

**سۈرە بەييىنە** (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:**Süre Beyyine** ) بولسا قۇرئاننىڭ 98-سۈرىسى.
## تېكستى ۋە مەنىسى
ئايەت: 1
لَمۡ يَكُنِ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنۡ أَهۡلِ ٱلۡكِتَٰبِ وَٱلۡمُشۡرِكِينَ مُنفَكِّينَ حَتَّىٰ تَأۡتِيَهُمُ ٱلۡبَيِّنَةُ
ئەھلى كىتابتىن (يەنى يەھۇدىيلار ۋە ناسارالاردىن) كاپىر بولغانلار ۋە مۇشرىكلار ئۆزلىرىگە روشەن دەلىل كەلگەنگە قەدەر كۇفرىدىن ئايرىلغۇچى بولمىدى[1]. 
   
ئايەت: 2
رَسُولٞ مِّنَ ٱللَّهِ يَتۡلُواْ صُحُفٗا مُّطَهَّرَةٗ
(ئۇ روشەن دەلىل) پاك سەھىپىلەرنى تىلاۋەت قىلىپ تۇرىدىغان، ئاللاھ تەرىپىدىن كەلگەن پەيغەمبەردۇر[2]. 
   
ئايەت: 3
فِيهَا كُتُبٞ قَيِّمَةٞ
ئۇ سەھىپىلەر توغرا ئەھكاملارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان[3]. 
   
ئايەت: 4
وَمَا تَفَرَّقَ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ إِلَّا مِنۢ بَعۡدِ مَا جَآءَتۡهُمُ ٱلۡبَيِّنَةُ
كىتاب بېرىلگەنلەر (يەنى يەھۇدىيلار ۋە ناسارالار) پەقەت ئۆزلىرىگە روشەن دەلىل كەلگەندىن كېيىنلا ئىختىلاپ قىلىشتى[4]. 
     
ئايەت: 5
وَمَآ أُمِرُوٓاْ إِلَّا لِيَعۡبُدُواْ ٱللَّهَ مُخۡلِصِينَ لَهُ ٱلدِّينَ حُنَفَآءَ وَيُقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَيُؤۡتُواْ ٱلزَّكَوٰةَۚ وَذَٰلِكَ دِينُ ٱلۡقَيِّمَةِ
ئۇلار پەقەت ئىبادەتنى ئاللاھقا خالىس قىلغان، ھەق دىنغا ئېتىقاد قىلغان ھالدا (يالغۇز) ئاللاھقىلا ئىبادەت قىلىشقا بۇيرۇلدى. نامازنى ئادا قىلىشقا، زاكاتنى بېرىشكە (بۇيرۇلدى)، ئەنە شۇلار (يەنى ئىبادەت، ئىخلاس ناماز، زاكاتلار) توغرا دىندۇر[5]. 
     
ئايەت: 6
إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنۡ أَهۡلِ ٱلۡكِتَٰبِ وَٱلۡمُشۡرِكِينَ فِي نَارِ جَهَنَّمَ خَٰلِدِينَ فِيهَآۚ أُوْلَٰٓئِكَ هُمۡ شَرُّ ٱلۡبَرِيَّةِ
ئەھلى كىتابتىن ۋە مۇشرىكلاردىن كاپىر بولغانلار ھەقىقەتەن دوزاخقا كىرىدۇ. دوزاختا مەڭگۈ قالىدۇ، ئەنە شۇلار مەخلۇقاتلارنىڭ يامىنىدۇر[6]. 
     
ئايەت: 7
إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ أُوْلَٰٓئِكَ هُمۡ خَيۡرُ ٱلۡبَرِيَّةِ
ئىمان ئېيتقان ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغانلار ـ ئەنە شۇلار مەخلۇقاتلارنىڭ ياخشىسىدۇر[7]. 
   
ئايەت: 8
جَزَآؤُهُمۡ عِندَ رَبِّهِمۡ جَنَّٰتُ عَدۡنٖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَآ أَبَدٗاۖ رَّضِيَ ٱللَّهُ عَنۡهُمۡ وَرَضُواْ عَنۡهُۚ ذَٰلِكَ لِمَنۡ خَشِيَ رَبَّهُۥ
ئۇلارغا پەرۋەردىگارىنىڭ دەرگاھىدا بېرىلىدىغان مۇكاپات (ئۇلارنىڭ) تۇرار جايى بولغان، ئاستىدىن ئۆستەڭلار ئېقىپ تۇرىدىغان جەننەتلەردۇركى، ئۇلار جەننەتلەردە مەڭگۈ قالىدۇ. ئاللاھ ئۇلاردىن رازى بولىدۇ، ئۇلارمۇ ئاللاھتىن مەمنۇن بولىدۇ. بۇنىڭغا پەرۋەردىگارىدىن قورققان ئادەم ئېرىشىدۇ[8].
## تەفسىرى

## باشقىلار
قۇرئان كەرىمنىڭ ئۇيغۇرچە تەرجىمىسىنى شەيىخ مۇھەممەت سالىھ تەرجىمە قىلغان.ھىجىريە 1416- يىلى پادىشاھ فەھد قۇرئان كەرىم تەرجىمە مەركىزى نەشىر قىلغان.ئىزاھات: پىكىر ئەركىنلىكى، باھالاش ۋە تەرەققى قىلدۇرۇش مەقسىتىدە ئەسلى تەرجىمىدىنمۇ پايدىلىنىشقا رۇخسەت قىلىش بىلەن بىرگە ئىشارەت قىلىنغان بەزى ئايەتلەرنىڭ تەرجىمىلىرى رۇۋۋاد تەرجىمە مەركىزىدە توغرىلانغان.
## مەنبەلەر

تۈر:قۇرئاننىڭ سۈرىلىرى
ھايۋانسۆيەر

ھايۋانسۆيەر (كۆپلۈك شەكلى: ھايۋانسۆيەرلەر) ئادەتتە ھايۋانلارنى، بولۇپمۇ ئەرمەك ھايۋانلارنى سۆيدىغان، ھايۋان ھوقوقلىرىغان كۆڭۈل بۆلدىغان، ھەرقانداق ھايۋانلارنى خورلايدىغان قىلىمىشقا قارشى پائالىيەت ئېلىپ باردىغان كىشلەرنى ياكى كىشلەر توپىنى كۆرسىتىدۇ. 
thumb|ھەرخىل ھايۋانلار

## تۈرلىرى
ھايۋانسۆيەرلەرنى تېخىممۇ كونكىرىت بولغان كەنجى تۈرلەرگە بۆلۈشكە بولىدۇ. مەسلەن: 

ئىتسۆيەر

مۈشۈكسۆيەر

توشقانسۆيەر

كەپتەرسۆيەر

كىرپەسۆيەر

تاغتېشەرسۆيەر
thumb|مۈشۈك
## مەنبەلەر

تۈر:ھايۋاناتلار
كۈلتۈر

**كۈلتۈر** (ئېنگلىزچە: Culture; ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 文化) ئىنسانىيە جەمىيىتىدە شەخسى ياكى كوللىكىتپ مەۋجۇت بولغان ئىجتىمائى ھالەت، قۇرۇلما، ئۆرپ-ئادەت، بىلىم، ئېتقاد، سەنئەت، قانۇن، تۆرە، ۋە ئادەت قاتارلىق بىر يۈرۈش خۇسۇسىيەتلەرنىڭ ئورتاق ئاتىلىشى. كۈلتۈر ئادەتتە مەلۇم ئىنسانلار توپى ياكى رايوندا مەۋجۇت بولىدۇ. كۈلتۈر بىلەن مەدەنيەت ئوخشىمايدۇ. ھەر قانداق مىللەت ياكى ئۇلۇستا كۈلتۈر بولىدۇ، لېكىن مەدەنيەت بولۇشى ناتايىن. مەدەنيەت كۈلتۈرنىڭ تېخىمۇ يۇقىرى ئالى دەرىجىلىكى.
## مەنبەلەر
مەدەنيەت

**مەدەنيەت** (ئېنگلىزچە: Civilization؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 文明) سىياسى دۆلەت ياكى ئۇلۇس، جەمىيەتنىڭ ھەرخىل تۈرلەرگە بۆلۈنۈشى، شەھەر-بازارلىشىش، ئاغزاكى سۆزلەشتىن يۇقىرى بولغان ئالاقىلىشىش ئۇسۇلى (يەنى يېزىق)  قاتارلىقلارنى ئۆزىگە مۇجەسەملىگەن بىر مۇرەككەپ جەمىيەتتۇر. كۈلتۈر بىلەن مەدەنيەت پەرقىقلىقتۇر. ھازىر دۇنيا ئېتراپ قىلىدىغان ئۈچ چوڭ مەدەنيەت ياۋۇرپا خىرىستيان مەدەنيىتى، ئسلام مەدەنيىتى، ۋە شەرقى ئاسىيا جوڭگو مەدەنيىتىدۇر. باشقا كىچىك كەنجى مەدەنيەتلەردىن ھىندى مەدەنيىتى، پىرىسلاۋىيە شەرقى ياۋورپا مەدەنيىتى، تۈركىي مەدەنيىتى، ياپونيە مەدەنيىتى، لاتىن ئامېرىكا مەدەنيىتى قاتارلىقلاردۇ. مەدەنيەتنى ئوخشىمىغان نۇقتىدىن ھەرخىل تۈرلەرگە بۆلۈشكە بولىدۇ، مەسلەن كۆچمەن چارۋىچىلىق مەدەنيىتى ۋە مۇقىم ئولتۇراقلاشقان تېرىقچىلىق مەدەنيىتى. تارىخنىڭ ئوخشاش بولمىغان نۇقتىلىردا ئوخشاش بولمىغان مەدەنيەتلەر مەۋجۇت بولغان، مەسلەن قەدىمىكى تۆت چوڭ مەدەنيەت (نىل دەرياسى مەدەنيىتى، خۇاڭخې دەرياسى مەدەنيىتى، ئىككى دەريا مەدەنيىتى، ئافىنا\رۇم مەدەنيىتى). 
 
[thumb|مايا مەدەنيىتى (بۈگۈنكى [مېكسىكا)]]
thumb|دۇنيانىڭ مەدەنيەتلەرگە بۆلۈنۈشۈش خەرىتىسى
## مەنبەلەر
پاسخا بايرىمى

پاسخا بايرىمى (ياكى پاسخا، پاسخا كۈنى؛ ئېنگلىزچە: Easter ياكى Pascha) خىرىستانلارنىڭ بىر بايرىمىدۇر. بۇ بايرامدا ئاساسلىقى ئەيسا ئەلەيھىسسالامنىڭ تىرىلگەنلىكنى خاتىرلەيدۇ.  پاسخا كۈنى ئادەتتە ئەيسا ئەلەيھىسسالام تۇپراققا كۆمۈلگەندىن (رىم ئىمپېريەسنىڭ ئەسكەرلىرى تەرىپىدىن كىرىسقا مىخلىۋەتكەندېن كيېىن) كيېنىكى 3-كۈنىدۇر. 
thumb|پاسخا تۇخۇمى
thumb|پاسخا كۈنىدىكى ناشتا (سبىريەدە)
thumb|پاسخا نامىزى
thumb|پاسخا كۈنى چېركاۋدا
thumb|پاسخا توشقىنى ۋە تۇخۇمى
thumb|ئۇكرائىنادىكى پاسخا ماركىسى

## مەنبەلەر
مەمۇرىي تەشكىلات

ئۇ پىلانلاش ، تەشكىللەش ، ماسلاشتۇرۇش ۋە كونترول قىلىش قاتارلىق مەمۇرىي ئىقتىدارغا ئىگە بارلىق تەشكىلاتلارنى كۆرسىتىدۇ ، ئۇ ھۆكۈمەت ئورگانلىرى دەپمۇ ئاتىلىدۇ ، يەنى دۆلەت ئاساسىي قانۇنى ۋە ئورگانىك قانۇن بويىچە شەكىللەنگەن ، بارلىق كىشىلەرنىڭ ئىرادىسىنى ئەكس ئەتتۈرىدىغان  。مىللىي ھەرىكەت قىلىدىغان تەشكىلات سىستېمىسىنى كۆرسىتىدۇ. مەمۇرىي ھوقۇق ۋە مىللىي ئاممىۋى ئىشلارنى باشقۇرۇش. شۇنداقلا دۆلەت ئورگانلىرىنىڭ ئىجرائىيە ئورگىنى.
## مەنبەلەر
فىزىئولوگىيىلىك تەرەققىيات

بىر شەخسنىڭ فىزىيولوگىيەلىك تەرەققىياتى ، بىئولوگىيىلىك ئامىللارنىڭ تەرەققىي قىلىشى دەپمۇ ئاتىلىدۇ ، ئۇ ئىنساننىڭ فىزىئولوگىيىلىك قۇرۇلمىسى ۋە فۇنكسىيەسىنىڭ ئۆزگىرىشىنى كۆرسىتىدۇ. شەخسنىڭ فىزىئولوگىيىلىك تەرەققىيات جەريانى ئىچكى جەريان ، يەنى شەخس ئۆزىنىڭ ئالدىن بەلگىلىگەن پروگراممىسى ۋە رېتىمىغا ئاساسەن تەبىئىي يېتىلىدۇ ۋە ئۆسىدۇ.
## مەنبەلەر
روھىي تەرەققىيات

مائارىپ پىسخولوگىيەسى شەخسنىڭ پىسخىكا تەرەققىياتىنى تار مەنىدە تەتقىق قىلىدۇ ، يەنى تۇغۇلۇشتىن پىسخىكا جەھەتتىن يېتىلىشكىچە بولغان ئاكتىپ پىسخىكىلىق ئۆزگىرىش. پىسخولوگىيەلىك تەرەققىيات ئىككى جەرياننى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ: بىرى «تەدرىجىي نەزەرىيە» قارىشى ، يەنى بوۋاقلىقتىن قۇرامىغا يەتكەنگە قەدەر پىسخىكىلىق تەرەققىيات تەدرىجىي يىغىلىشنىڭ ئۈزلۈكسىز مىقدار جەريانى. يەنە بىرى ، «سەھنە نەزەرىيىسى» بولۇپ ، ئۇ شەخسنىڭ پىسخىكا تەرەققىياتىنىڭ ئۇدا مىقدارلاشتۇرۇش جەريانى بولماستىن ، بەلكى بىر قاتار سۈپەت جەھەتتىن ئوخشىمىغان تەرەققىيات باسقۇچىنى باشتىن كەچۈرگەن ئۈزلۈكسىز جەريان ئىكەنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويدى.
## مەنبەلەر
كوپى (قەھۋە)

كوپى (باشقا نامى: نەنياڭ قەھۋەسى، جەنۇبى ئوكيان قەھۋەسى ؛ئېنگلىزچە: Kopi) شەرقى جەنۇبى ئاسىيادا ئالقىشقا ئېرىشكەن بىر خىل ئەنئەنىۋى قەھۋە ئىچىملىكىدۇر. بۇ خىل قەھۋە ئاساسلىقى شېكەر ۋە سۈت بىلەن بىللە ئىسىتمال قىلىندۇ. كوپى قەھۋەسىنىڭ مەنبەسىنى بىرىتانىيە كونتروللىقىدىكى مالايا ۋە خەينەندىن ئىزدەشكە بولىدۇ. 

## مەنبەلەر

تۈر:ئىچىملىك
تۈر:قەھۋە
گاۋار-باتى تىلی

**گوار-بتی** چترال دا **ئارندئۇیار** دەپ ئاتىلىدۇ ، چۈنكى ئۇ ئاراندۇ يېزىسىدا سۆزلىنىدۇ ، بۇ چىترالنىڭ ئاستىدىكى ئەڭ ئاخىرقى يېزا بولۇپ ، ئافغانىستاننىڭ بېركوتتىن كۇنار دەرياسىنىڭ ئۇدۇلىدا. چىترال ئافغانىستاننىڭ ھۇجۇمىدىن ساقلىنىش ئۈچۈن ئاراندۇدىكى ھەربىي بازىنى ساقلايدۇ.

گاۋار-باتىنىڭ 9000 ياڭراتقۇسى بار ، ئەمما پاكىستاندا پەقەت 1500 ئادەم بار. قالغانلىرى ئافغانىستاندا.

گاۋار-باتى تىلى جورج مورگېنسىتېرنې (1926) ۋە كېندال دېككېر (1992) تىلغا ئېلىنغاندىن باشقا ، ئېغىر تىلشۇناسلار تەرىپىدىن تەتقىق قىلىنمىغان. ئۇ داردىك تىلى دەپ ئايرىلىدۇ ، ئەمما بۇ تىل جەھەتتىكىگە قارىغاندا تېخىمۇ جۇغراپىيىلىك تۈرگە ئايرىلىدۇ.

نورۋېگىيەلىك تىلشۇناس جورج مورگېنسىتېرنې چىترالنىڭ دۇنيادىكى ئەڭ چوڭ تىل كۆپ خىللىقى رايونى ئىكەنلىكىنى يازدى. گەرچە خوۋار چىترالنىڭ ئاساسلىق تىلى بولسىمۇ ، ئەمما بۇ يەردە باشقا ئون نەچچە خىل تىل سۆزلىنىدۇ. بۇلار كالاشا-مۇن ، پالۇلا ، دامېلى ، گاۋار-باتى ، نۇرىستان ، يىدغھ ، بۇرۇشاسكى ، گۇجار ، ۋاخى ، قىرغىزىستان ، پارس تىلى ۋە پۇشتۇ تىلى قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇ تىللارنىڭ كۆپىنچىسىدە يازما شەكىل بولمىغاچقا ، ھەرپلەر ئادەتتە ئوردۇچە ياكى پارسچە يېزىلغان.

## مەنبەلەر

تۈر:تىلی
آيت الله رضا حسيني نسب

*آيت الله رضا حسيني نسب *، (تاريخ پيدائش: 1960)، هيمبرگ اسلامڪ سينٽر جو امام هو. 2003ع کان وٺي، هو ڪينيڊا ۾ شيعه فيڊريشن جو صدر رهيو آهي. 
## تاليفات
هو اسلامي نظريي، شيعه نظريي، فلسفه، قانون ۽ منطق  تي 215 کان وڌيڪ ڪتابن جو مصنف آهي.
سندس ڪجهه ڪتاب هن ريت آهن:
* شرعي جواب
* اسلامي قانون
* نبوت
*امام حسين
* جديد اسلام
* اسلام ۽ موسيقي
* ئىسلام ۋە دېموكراتىيە
* منطق جا اصول
* فلسفو
* فقه
* نوجوان. 
## تەشكىلاتلار
ئۇ كانادا ، گېرمانىيە ۋە شىۋىتسارىيە دە 20 نەچچە مەركەز قۇردى. 

## حوالو
دوغان ئەردوغان

دوغان ئەردوغان (لاتىن يېزىقى: **Doğan Erdoğan** ) بولسا تۈركىيەدە دۇنياغا كەلگەن.
## ھاياتى
2013-يىلى ئۈرۈمچىگە كەلگەن، 2016-يىلى غولجىدا توي قىلغان.
## ئائىلىسى
2020-يىلى دىكابېردا دوغان ئەردوغان ئەپەندىم تىۋىتتېر ھېسابىدا: 

*ئايالىنىڭ قىز تۇغقۇنى: نازىلە تۇرسۇن: ئىككى بالىسى بار. 3 يىللىق كىسىلگەن.
娜孜拉·吐尔逊： 654 101 19820927 1163

*قىزى: ئاھۇناز ئەردوغان: AHUNAZ ERDOĞAN: 2017.12.10
*قېيىن ئاتىسى: تۇرسۇنجان ئەمەت: 2002-يىلى يىلنىڭ بېشىدا ئۈرۈمچىدە بىر شېئىر مۇسابىقىسىدە ئوقۇغان شېئىرى سەۋەپلىك 12 يىللىق كىسىلگەن.
吐尔逊·买买提： 654101 19551203 1193
## تۇتۇقلىنىشى

## باشقا

## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار

تۈر:كىشلەر
تۈر:ئۇيغۇرلار
ئەيلىن باۋيېرا

**ئەيلىن سان پابلو-باۋيېرا** (1959-يىلى 26-ئاۋغۇستتىن 2020-يىلى 21-مارت) فىلىپپىنلىق سىياسىيشۇناس ۋە سىنولوگ . ئۇ ئۆز دۆلىتىدىكى جۇڭگودىكى ئالدىنقى قاتاردىكى مۇتەخەسسىسلەرنىڭ بىرى. 

## كەسپى
1979-يىلى 10-ئايدا ، *باۋيېرا* فىلىپپىن ئۇنۋېرسىتىتىنىڭ تاشقى ئىشلار كەسپىدە باكلاۋۇرلۇق ئۇنۋانىغا ئېرىشكەن. بېيجىڭ ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ ھازىرقى زامان جۇڭگو تارىخىنىڭ ئوقۇغۇچىسى بولۇش سۈپىتى بىلەن ، ئۇ 1981-يىلدىن 1983-يىلغىچە تۇنجى قېتىم جۇڭگودا تەتقىقات ئېلىپ بېرىشقا رۇخسەت قىلىنغان. ئۇ خەنزۇ تىلىنى ئۆگەندى ، بېيجىڭ تىل ئىنستىتۇتىنىڭ دىپلومىغا ئېرىشتى ۋە دۆلەتنىڭ شىمالى ۋە غەربىگە باردى. 1987-يىلى ، باۋيېرا جۇڭگو ۋە شەرقىي ئاسىيادا مەخسۇس ئاسىيا تەتقىقاتى بويىچە ماگىستىرلىق ئۇنۋانىغا ئېرىشكەن. سىياسىي پەنلەر بويىچە دوكتورلۇق ئۇنۋانى 2003-يىلى كەلگەن ئۇ جۇڭگودا تۇرۇشتىن بۇرۇن ، ئۇ بىر سولچىل ئىدى ، ئەمما ئۇ يەردە تۇرغان مەزگىلدە ئۇ «مەن ئۇنى كۆرگەندە سىياسىي تەشۋىقاتنىڭ تېيىزلىقىنى ، ماۋنىڭ ماركوسقا ئوخشاش تونۇشىنى ۋە ئۇنىڭدىن يىراقلىشىشنى ئۆگەندى».

1980-يىلدىن 1986-يىلغىچە ، ئۇ تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىكى تاشقى مۇلازىمەت ئىنستىتۇتىدا تەتقىقاتچى ۋە مەشقاۋۇل بولغان. 1990-يىلغىچە ، ئۇ فىلىپپىن ئۇنۋېرسىتىتى سىياسىي پەنلەر فاكۇلتېتىدا ، ئاندىن 1993-يىلغىچە فىلىپپىن-جۇڭگو تەرەققىيات بايلىق مەركىزىنىڭ تەتقىقات ماسلاشتۇرغۇچىسى بولغان. 1993-يىلى 6-ئايدىن 1998-يىلى 5-ئايغىچە ، باۋيېرا تاشقى مۇلازىمەت ئىنستىتۇتى خەلقئارا مۇناسىۋەت ۋە ئىستراتېگىيىلىك تەتقىقات مەركىزىنىڭ باشلىقى بولغان ۋە 1996-يىلدىن 1997-يىلغىچە مانىلا ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ سىياسىي پەنلەر فاكۇلتېتىدا پاراللېل ئوقۇتقۇچىلىق قىلغان.

1998-يىلى 6-ئايدىن 2001-يىلى 12-ئايغىچە ، باۋيېرا فىلىپپىن-جۇڭگو تەرەققىيات بايلىق مەركىزىنىڭ ئىجرائىيە مۇدىرى بولغان ، شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا فىلىپپىن ئۇنۋېرسىتىتى ئاسىيا مەركىزىنىڭ دوتسېنتى بولغان . 2003-يىلى 9-ئايدىن 2009-يىلى 10-ئايغىچە ، ئۇ يەنە ئاسىيا مەركىزىنىڭ مۇدىرى بولغان. 2005-يىلى 7-ئايدىن باشلاپ ، ئۇ تولۇق پروفېسسور بولغان ، 2010-يىلى 7 ئايدىن باشلاپ ۋاشىنگتوندىكى ئاسىيا سىياسەت ۋە سىياسەت تەتقىقات تەشكىلاتىنىڭ ئاسىيا تەھرىرى ۋە باش مۇھەررىرى بولغان.  ئۇ ئىلگىرىلەش فوندى جەمئىيىتىنىڭ ئاسىيا تىنچ ئوكيان يولىنىڭ رەئىسى ۋە باش ئىجرائىيە ئەمەلدارى بولغان

## ئۆلۈم
2020-يىلى 3-ئاينىڭ 21-كۈنى ئەتىگەندە ، باۋيېرا مانىلانىڭ سان لازارو دوختۇرخانىسىدا COVID-19 كەلتۈرۈپ چىقارغان ئۆپكە ياللۇغى بىلەن قازا قىلدى. ئۇ 12-مارت فرانسىيەنىڭ پارىژدا ئۆتكۈزۈلگەن بىخەتەرلىك يىغىنىغا قاتناشقاندىن كېيىن قايتىپ كەلگەندىن كېيىن ، بۇ كېسەلگە گىرىپتار بولغان. ئۇ فىلىپپىنلىق ئىككى ۋەكىلنىڭ بىرى ، يەنە بىرى Alan T. Ortiz بولۇپ ، ئۇ يىغىندا بۇ كېسەلگە يولۇققان ، كېيىن ئۇنىڭغا يولۇققان.

ئۇ Jorge Villegas Baviera نىڭ تۇل ئايالى ، ئۇ 2018-يىلى ۋاپات بولغان،  ۋە ئۈچ بالىسى بار.

## نەشر بۇيۇملىرى (تاللاش)

* 1994-يىلدىكى *مېترو مانىلادىكى جۇڭگولۇقلارنىڭ ھازىرقى سىياسىي پوزىتسىيىسى ۋە ھەرىكىتى* .
* *شەرقىي ئاسىيادىكى رايون بىخەتەرلىكى: ھەمكارلىق ۋە مەھەللە قۇرۇلۇشىغا خىرىس* ، 2008.

## پايدىلانما

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:پروفېسسورلار
شىركەت مەدەنىيىتى

ئۇنى تەشكىلىي مەدەنىيەت دەپمۇ ئاتاشقا بولىدۇ ، ئۇ بىر تەشكىلاتنىڭ قىممەت قارىشى ، ئېتىقادى ، قائىدە-يوسۇنلىرى ، سىمۋوللىرى ۋە ئىشلارنى قىلىش ئۇسۇللىرىدىن تەركىب تاپقان ئۆزگىچە مەدەنىيەت ئوبرازى.ئاددىي قىلىپ ئېيتقاندا ، ئۇ شىركەتنىڭ كۈندىلىك تىجارىتىنىڭ ھەممە تەرەپلىرىنى كۆرسىتىدۇ.
## مەنبەلەر
ئىقتىدار باشقۇرۇش

ئۇ ئىقتىدار پىلانىنى تۈزۈش ، ئىقتىدار مەشقاۋۇلى ۋە ئالاقىلىشىش ، ئىقتىدار باھالاش ۋە باھالاش ، ئىقتىدار نەتىجىسىنى قوللىنىش ۋە تەشكىلىي مەقسەتكە يېتىش ئۈچۈن ھەر دەرىجىلىك باشقۇرغۇچىلار ۋە خىزمەتچىلەر قاتنىشىدىغان ئىقتىدار نىشانىنى ياخشىلاشنىڭ ئۇدا دەۋرىيلىك جەريانىنى كۆرسىتىدۇ. .
## مەنبەلەر
ئىسمائىل ھدسئۆن قزمچ

**ئىسمائىل ھدسئۆن قزمچ** شىنجاڭدىكى بېرلىندا گېرمانلار تەرىپىدىن ئۆلتۈرۈلگەن ھۆكۈمەت ئەمەلدارى. ئۇ وخی دىن كەلگەن، قەشقەردە تۇرغان.  ئۇنىڭ ئاتا-ئانىسى پاكىستاندىن شىنجاڭغا كۆچۈپ كەلگەن.  ئۇ سۈن يات-سېن ئۇنىۋېرسىتېتىغا بېرىپ 2022-يىلى ئوقۇش پۈتتۈرگەن.  2022-يىلى ئۇ گېرمانىيەنى زىيارەت قىلىپ ، گېرمانىيە مەخپىي ساقچىلىرى تەرىپىدىن ئېتىۋېتىلگەن.  ئىسمائىلنىڭ ئايالى غەرب بىلەن شەرق ئوتتۇرىسىدا ئۇرۇشنىڭ مۇقەررەر ئىكەنلىكىنى ئېيتتى.  ئىسمائىل ئۇلۇغ جۇغراپىيەشۇناس ۋە تىلشۇناس ئىدى.  

### پايدىلانما
## مەنبەلەر
مەنپەت فۇنكىسيەسى

مەنپەت (Utility) ئىقتساد ئېلمىدە بىر خىل قىممەتتتۇر. مەنپەت ئادەتتە بىر شەخىسنىڭ مەلۇم بىر خىل ماددى ياكى مەنىۋى بۇيۇمنى ئىستىمال قىلىش ئارقىلىق ئېرىشكەن فىزىكىلىق ياكى ئىستېتىك زوقنىنىڭ رەقەم بىلەن ئىپادىلىنىشى. مەسلەن، بىر تال ئالما يېگەن بولسىڭىز، سىزنىڭ بۇنىڭدىن ئالغان مەنپەتىڭىز 5 بولغان بولسا ئۇنداقتا، ئالما ئىستىمال قىلىشنىڭ مەنپەتى دەل 5 بولىدۇ. شەخىسلەر ئادەتتە كۆپ خىل نەرسىلەرنى ئىستىمال قىلىدۇ،مەسلەن قەھۋە ۋە چاي، ماشىنا ۋە بالون، مۇز ۋە قەھۋە دېگەندەك. ئىستىمالچىلارنىڭ بۇيۇملارنى ئىسىتمال قىلغاندىن كېيىنكى مەنپەتنى مىقتىدارلاشتۇرۇش ئۈچۈن ئىشلىتىلدىغان فۇنكىسىيە مەنپەت فۇنكىسيەسى دەپ ئاتىلدۇ. 

### مەنپەپ فۇنكىسيەسى
مەنپەت فۇنكىسيەسنى ئادەتتە U بىلەن ئىپادىلەيدۇ. U  ياكى U(x,y) ياكى U(x1, x2, x3, x4,....) 

ئەگەر ئىستىمالچى ئىككى خىل بۇيۇمنى ئىسىتمال قىلغان بولسا، مەسلەن، x  ۋە y، ئۇنداقتا، سىزنىڭ مەنپەتىڭىزنى ئۆلچەيدىغان مەنپەت فۇنكىسيەسى U(x, y) بولىدۇ. بۇ يەردىكى ئېكىس ياكى ئىگىرىك ھەرقانداق ماددا بولسا بولىۋىردۇ. مەنپەت فۇنكىسيەسنىڭ 2 تەكشىلىكتە سىزىلغان گىرافىنى مەنپەت فۇنكىسىيەسى گرافى دېيىلدۇ. 
thumb|پەرىقسىزلىق ئەگرى سىزىقى (ئىسىتمالچىنىڭ ئىككى بۇيۇمنى تاللاشتا ھېچقانداق پەرقنى ھېس قىلمىغانلىغىنى چۈشەندۈردۇ). ئەگرى سىزىق دەل مەنپەت فۇنكىسيەسى ئەگرى سىزىقىدۇر. ئا نۇقتا ۋە ب نۇقتا ئىككىسىدە ئېرىشكەن مەنپەتنىڭ قىممىتى ئوخشاش. شۇڭا ئىستىمالچى ئا ۋە ب نۇقتا تاللاشتا پەرىقىسىز ھېس قىلىدۇ.
## مەنبەلەر
ئىسمائىل ھدسئۆن قزمچنی ئۆلتۈرۈش

**ئىسمائىل ھدسئۆن قزمچ نىڭ ئۆلتۈرۈلۈشى** شىنجاڭ سىياسىئونىنىڭ ئۆلتۈرۈلۈشى ئىدى, ئىسمائىل ھدسئۆن قزمچ, ئۇ 2022-يىلى 7-ئايدا گېرمانىيەنى زىيارەت قىلغان.  ئۇ گېرمانىيەنىڭ مەخپىي ساقچىسى دەپمۇ ئاتىلىدىغان غەرب فاشىست تەرىپىدىن ئېتىۋېتىلگەن.  کۇرە دا ، ئۇنىڭ ئايالى غەربنىڭ شىنجاڭدىكى ئۇيغۇر ۋە باشقا تۈرك خەلقىگە قارشى ئىرقىي قىرغىنچىلىق قىلغانلىقىنى خەۋەر قىلدى.
## مەنبەلەر
ئىقتىساد ئاتالغۇلىرى تىزىملىكى

بۇ بەتتە ئىقتىساد ئىلمىدا دائىم ئۇچرايدىغان ئۇقۇملار، ئاتالغۇلار، تېئورمىلار، نەزەريەلەر، ھاسىلاتلار، ئىدىيەلەر تىزىلىپ رەتلىندۇ. 
thumb|2006-يىللىق  نامدىكى مىللى دارامەتنىڭ دۆلەتلەر خەرىتىسى  

## ئورتاق ئۇقۇملار

* ئىقتىساد
* مەنپەت فۇنكىسيەسى
*

## ماكروئىقتىساد

## مىكروئىقتىساد

## پۇلتەك

### شىفىرلىق پۇل

* بىت تەڭگىسى       لىت تەڭگىسى      تەسېر         دوج تەڭگىسى     ئەسەرۇم       بىت پۇلى تەڭگىسى      شىبائىنۇ تەڭگىسى         لىبرا       ئۆز-ئارا ئالماشماس بەلگە (ئېن ئەف ت)

### تېخنىكا

* بۈلەكچە زەنجىرى       
* خەش فۇنكىسىيەسى        
* مەركەزسىزلەشتۈرۈش
* ئەقىللىق كېلىشىم
* تور 3

### شەخىسلەر ۋە تەشكىلات

* ساتوشى ناكاموتو 
* لىبرا بىرلەشمىسى

### تۈرلەر

* مۇقىم قىممەتلىك تەڭگە
* مەركەزسىزلەشتۈرۈلگەن پۇل-مۇئامىلە
* توكېن

## ئاقچا ئىقتسادى

## ئەمگەكچىلەر ئىقتىسادى

## ساغلاملىق ئىقتىسادى

## يېزا-ئىگىلىك ئىقتىسادى

## سىياسى ئىقتىساد

## تەرەققىيات ئىقتىسادى

## تەنتەربىيە ئىقتىسادى

## [[ئويۇن  نەزەرىيەسى]]

* بىرىكمە ئىستىراتىگىيە

* ساپ ئىستىراتىگىيە    

* مەھبۇسنىڭ سوراقخانىدىكى دىلغۇللىقى
* مۇتلەق ئۈستۈنلۈك ئىستىراتىگىيەسى
* ناش تەڭپۇڭلىقى

## مۇناسىۋەتلىك تېملار

# ئىقتىسادچىلار
# شىفىرلىق پۇللار تىزىملىكى

thumb|ئويۇن نەزەرىيەسى دېگەننىڭ ئېنگلىزچە يېزىلىشى: Game Theory. ئويۇن نەزەرىيەسى راتسىيونال (ئىلمى، ھاياجانغا بېقىپ ئىش قىلدىغان ئەمەس) شەخسىلەر ئوتتۇرىسدىكى ئىستىراتىگىيەلىك ئالاقىنى تەتقىق قىلدىغان ماتىماتىكىلىق مودىل ئىلمىدۇر.
## مەنبەلەر
ئۆمەر ئېلى

**ئۆمەر ئېلى** قەشقەر ۋىلايەتلىك ناخشا ئۇسۇل ئۆمىگىنىڭ مۇزىكا ئىجادىيەتچىسى ۋە ئىسكىرىپكا ماھىرى. تونۇلغان مۇزىكىلاردىن «يارۇ»، «لەيلىگۈل» قاتارلىق ئىجادىي ئەمگەكلەرنىڭ مۇزىكا ئىجادىيەتچىسى. 

## مەنبەلەر

https://m.youtube.com/watch?v=Rpl-I4gyBWg
بېلىقچىلىق ئىقتىسادى

كاپىتال ، ئەمگەك ، تېخنىكا ، سۇ ، سۇ ھايۋانلىرى ۋە ئۆسۈملۈكلەر قاتارلىق ھەر خىل ئىقتىسادىي بايلىقلارنى ئىشلىتىپ كىشىلەرنىڭ بېلىقچىلىقنى ئىشلەپچىقىرىش ، ئالماشتۇرۇش ، تارقىتىش ۋە ئىستېمال قىلىش قاتارلىق ئىقتىسادىي پائالىيەتلەر ۋە جەريانلارنىڭ ئومۇمىي ئاتالغۇسىنى كۆرسىتىدۇ.

## مەنبەلەر
ئىقتىساد

ئىقتىساد ناھايىتى سانلىق بايلىقلار ياكى ماتىرىياللارنى (مال ياكى مۇلازىمەت) قانداق قىلىپ ئەڭ ئۈنۈملۈك ھالدار ئىشلىتىش ۋە ئىستىمالچىلار ئارىسىدا بۈلۈشنى تەتقىق قىلىدىغان بىر پەن. ئىقتىسادنىڭ نۇرغۇن تۈرلىرى بار، ئاساسلىقى ماكروئىقتساد ۋە مىكروئىقتىسادتىن ئىبارە. تېخىمۇ كەنجى تارماقلىرىدىن پۇل-مۇئامىلە ئىقتىسادى، ساغلاملىق ئىقتىسادى، ييزا-ئىگىلىك ئىقتىسادى، تەرەققىيات ئىقتىسادى، پۇلتەك ئىقتىسادى، سۇغۇرتا ئىقتسادى، ئىقتىسادكا (Econometrics)، تەنتەربىيە ئىقتىسادى، ئۆي-مۈلۈك ئىقتىسادى، ئاقچا ئىقتىسادى، بانكا ئىقتىسادى، سىياسى ئىقتىساد ۋە باشقىلار. 

ئىقتىساد بىر ئىجىتماى پەندۇر. ئىقتىسادنىڭ بىر قانچە سىنىپى بار، مەسلەن ئەركىن بازار ئىقتىسادى، پىلانلىق ئىقتىساد قاتارلىقلار. 
thumb|ئاكىتىپ تاشقى ئامىل گرافى
thumb|تەمىنات ۋە تەلەپ گرافى. ئەس=تەمىنات، د=تەلەپ
thumb|مەركىزى بانكا مۇستەقىلىقى ۋە پۇل پاخاللىقى مۇناسىۋەتلەر گرافى.
## مەنبەلەر
يىن يوڭ (ئىچىملىك)

يىن يوڭ (ياكى يىنيوڭ، يۈەن ياڭ، يۈەنياڭ؛ 鴛鴦؛ ئېنگلىزچە: Yuenyeung) خوڭكوڭنىڭ قەھۋە بىلەن چاي ئارلاشتۇرۇپ ئېتىلگەن بىر خىل ئىچىملىكى. بۇ ئىچىملىككە ئىشلىتىلدىغان چاي خوڭكوڭنىڭ يەرلىك ئالاھىدىلىكگە ئىگە سۈت چايدۇر. 2010-يىلدىن باشلاپ سىتارباكىس ئاۋمېن (ماكاۋ) ۋە شىياڭگاڭ (خوڭكوڭ) دا يىن يوڭ قەھۋەسنىڭ فىراپۇچىنو نۇسخىسنى بازارغا سالدى. 

## مەنبەلەر

تۈر:ئىچىملىك
تۈر:قەھۋە
ھايۋانلارنىڭ ھەرىكىتى

ھايۋانلارنىڭ ھەرىكىتىنى كۆرسىتىدۇ ، جۈملىدىن ھايۋانلارنىڭ ھەرىكەت قىلىش ، بېقىش ، بېقىش ، ھۇجۇم قىلىش ۋە قوغداش ۋە باشقا ھەرىكەتلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ ، ھەتتا ھايۋانلارمۇ ئاۋاز چىقىرىش ۋە بەدەن رەڭگىنى ئۆزگەرتىش ھايۋانلارنىڭ ھەرىكىتىنىڭ بىر قىسمى.
## مەنبەلەر

تۈر:ھايۋاناتلار
ئىقتىسادچىلار (ئىقتىسادشۇناسلار)

ئىقتىساچىلار ياكى ئىقتىسادشۇناسلار ئىقتىساد ئىلمى ساھەسىدە ئوقۇپ ۋايىغان يەتكەن، بىلىملىك ھەم ئەقىللىق بىلىم ئىگلىرىنى كۆرسىتىدۇ. ھازىر ئىقتىساد پەنلىرى بويىنچە دوكتۇرلۇق (Ph.D) ئۇنىۋانى بار ھەمدە مەلۇم ساندا ئىلمى ماقالە يازدىغان كىشلەر ئىقتىسادچى ياكى ئىقتىسادشۇناس دىيىلدۇ. بۇ تېمىدا دۇنيادىكى بەلگىلىك تەسىر بار ئىقتىسادچىلار ياكى كۆزگە كۆرۈنگەن ئۇيغۇر ئىقتىسادچىلارنىڭ ئۇچۇر رەتلىندۇ.  

## ئۇيغۇر ئىقتىسادچىلار

# گۈلناز ئابدۇقادىر (Gulnaz Abdukadir)  ----دۇنيا بانكىسىدا ئىشلىگەن
#پەرھات بىلگىن (سىتاندارد ۋە پۇل خەلىقئارا گىروھىنىڭ مەسئۇل ئىقتىسادچىسى)
#قەيسەر مىجىت 

## دۇنياۋى ئىقتىسادچىلار

# مىلتون فرىدمان (Milton Friedman)
# ئادام سمىس (Adam Smith)
# جون ماينارد كېينېس (John Maynard Keynes)
# دارون ئاسىمئوغلى (Kamer Daron Acemoğlu)
# كارىل ماركىس (Karl Heinrich Marx)

## نوبېل ئىقتىساد مۇكاپاتى

## ئالبۇم

ھۆججەت:Milton Friedman 1976.jpg|alt=|مىلتون فرىدمان
ھۆججەت:Keynes 1933.jpg|alt=|جون ماينارد كېينېس
ھۆججەت:Karl Marx 001.jpg|alt=|كارىل ماركىس
ھۆججەت:Portrait of David Ricardo by Thomas Phillips.jpg|alt=|داۋىد رىكاردو
ھۆججەت:Esther Duflo - Pop!Tech 2009 - 001 (cropped (2)).jpg|alt=|ئەسسېر دۇفلو


## مۇناسىۋەتلىك تېمىلار

# ئىقتىساد ئاتالغۇلىرى تېزىملىكى
# شىفىرلىق پۇللار تىزىملىكى
## مەنبەلەر
سودا سۇغۇرتىسى

سودا سۇغۇرتىسى سۇغۇرتىچى بىلەن سۇغۇرتىلانغۇچى سۇغۇرتا توختامى ئارقىلىق سۇغۇرتا مۇناسىۋىتى ئورنىتىدىغان سودا سودا ھەرىكىتى بولۇپ ، يۈز بەرگەندىن كېيىن ، سۇغۇرتىچى سۇغۇرتا توختامىغا ئاساسەن تۆلەم ياكى سۇغۇرتا پۇلىنى خەتەرنى باشقۇرۇش مېخانىزمى سۈپىتىدە تۆلەيدۇ.
## مەنبەلەر
گالاۋ (ئىچىملىك)

گالاۋ (Galão) پورتۇگالىيەدە بارلىققا كەلگەن ئەسپرەسسو قەھۋەسىگە قايماقلىق سۈتنى قېتىشىتن ھازىرلانغان قىززىق ئىچىملىك.  گالاۋ قەھۋەسى لاتېي ياكى ئولېي قەھۋەسىگە ئوخشىشىپ كېتىدۇ. گالاۋ قەھۋەسى %25 قەھۋە ۋە %75 قايماقلىق سۈتتىن تەركىب تاپقان. 

## مەنبەلەر

تۈر:ئىچىملىك
تۈر:قەھۋە
ئپوخ ئاق قەھۋەسى

**ئپوخ ئاق قەھۋەسى** (باشقا نامى: **ئاق قەھۋە**، **ئپوخ قەھۋەسى**؛ ئېنگلىزچە: Ipoh white coffee) مالايسىيەنىڭ ئپوختىن چىققان بىر خىل ناھايىتى ئالقىشقا ئېرىشكەن ئاق قەھۋەدۇر. مۇشۇ قەھۋە سەۋەپلىك ئپوخ دۇنيادىكى ئۈچ چوك قەھۋە مەھەللىسىنىڭ بىرى بولغان. ئپوخ ئاق قەھۋەسى ئادەتتە قەھۋە پۇرچىقىنى پالما مېيى تالقىنى بىلەن قاقلاشتىن ھاسىل بولغان قەھۋە سۇيۇقلىقىنى قويۇقلاندۇرۇلغان سۈت بىلەن ئارلاشتۇرۇشتىن ھاسىل بولىدۇ. 

## مەنبەلەر

تۈر:ئىچىملىك
تۈر:قەھۋە
ئۆسۈملۈك ئېكولوگىيىسى

ئۆسۈملۈكلەر (شەخسلەر ، ئاھالىلەر ۋە مەھەللىلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ) ۋە ئۇلارنىڭ ياشاش مۇھىتىنىڭ ئۆز-ئارا تەسىر قىلىش قانۇنىيىتىنى تەتقىق قىلىپ ، مۇھىتنىڭ مورفولوگىيەلىك قۇرۇلما ، فىزىئولوگىيە ۋە بىئو-خىمىيىلىك ، گېن ئالاھىدىلىكى ، مىقدارنىڭ داۋالغۇشى ۋە جۇغراپىيىلىك تارقىلىشى قاتارلىقلارغا تەسىر كۆرسىتىدىغان مېخانىزىمنى ئاشكارىلىدى. شۇنداقلا ئۆسۈملۈكلەرنىڭ مۇھىتقا ماسلىشىشى ۋە ئۆزگىرىشنىڭ ماھىيىتى.
## مەنبەلەر
غەسسان كەنەفانى

**غەسسان كەنەفانى** () مىلادى 1936 – يىلى دۇنياغا كەلگەن.
1972 يىلى ۋاپات بولغان.

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
زۇلھىججە

زۇلھىججە ياكى زۇلھەججە ھىجرى قەمەرى تەقۋىمىدە يىلنىڭ 12 - ئايىدۇر.
## مەنبەلەر

تۈر:ھىجرى ئايلار
غەسسان مەسئۇد

thumb
**غەسسان مەسئۇد** (ئەرەبچە: غسّان مسعود) ئويۇنچىلارنىڭ بىرىدۇر. مىلادى 1958 – يىلى 9-ئاينىڭ 20-كۈنى سۇرىيەدە دۇنياغا كەلگەن.

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
كۇردلار

**كۇردلار** (كۇردچه: کورد) ياكى غەربىي ئاسىيادىكى كۇردىستاننىڭ تاغلىق رايونىغا تەۋە بولۇپ، ئۇلار تۈركىيەنىڭ شەرقىي جەنۇبى، ئىراننىڭ غەربىي شىمالى، ئىراقنىڭ شىمالى ۋە سۇرىيەنىڭ شىمالىغا تۇتىشىدۇ. ئوتتۇرا ئانادولۇ، خوراسان ۋە كاۋكاز رايونىدا كۇردلارنىڭ ئېكىسپېدىتسىيەسى بار، شۇنداقلا تۈركىيەنىڭ غەربىدىكى شەھەرلەر (بولۇپمۇ ئىستانبۇل) ۋە غەربىي ياۋروپا شەھەرلىرىدە كۇرد دىئاسپورا مەھەللىلىرى بار. كۇردلارنىڭ نوپۇسى 30 مىليوندىن 45 مىليونغىچە.

## نۇپۇس
غەربىي جەنۇب ئاسىيادا ياشايدىغان كۇردلارنىڭ سانى 30 مىليوندىن 45 مىليونغىچە بولۇپ، يەنە بىر ياكى ئىككى مىليون كۇرد دىئاسپوراسىدا ياشايدۇ. كۇردلار تۈركىيەدىكى %18 تىن %25 كىچە، ئىراقتا %15 تىن %20 كىچە بولغان يەرنى تەشكىل قىلىدۇ. ئىراندا %10 ۋە %9 سۈرىيەدە. كۇردلار غەربىي ئاسىيادىكى تۆتىنچى چوڭ مىللەت.

## دىن
كۇردلار شافىئىي مەكتىپىدە چىڭ تۇرىدىغان سۈننىي مۇسۇلمانلار، ئاز بىر قىسىم كىشىلەر ھەنەفىي مەكتىپىدە چىڭ تۇرىدۇ.

## تىل
كۇردلار كۇرد تىلىدا سۆزلەيدۇ، بۇ ھىندى-ياۋروپا تىل ئائىلىسىدىكى ئىران تىللىرىنىڭ غەربىي ئىران تارمىقىغا تەۋە.
## مەنبەلەر
بەئس پارتىيەسى

**بەئس پارتىيەسى** (ئەرەبچە: حزب البعث) بىر سىياسى تەشكىلاتتۇر.

## مەنبەلەر

تۈر:پارتىيەلەر
جۇرجى زەيدان

**جۇرجى زەيدان** () ەرەب ئەدەبىياتىدىكى يازغۇچىلارنىڭ بىرىدۇر.
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:يازغۇچىلار
تۈر:ئەرەب ئەدەبىياتى
ئوزۇقلۇق ئازراق

تروپىك بەلۋاغ ئېنىقلىمىسى: ھەر خىل ھايۋانلارنىڭ ئېكولوگىيىلىك سىستېمىدا يېمەكلىك بايلىقىنى تەقسىملەشتىكى ئۇسۇلى ۋە ئورنى. يېمەكلىك بايلىقى كۆپ خىل بولۇپ ، ئوخشىمىغان ھايۋانلار ئوخشىمىغان يېمەكلىك بايلىقىغا ئېرىشىشكە ماسلىشىدۇ ، بۇ بايلىقلاردىن تولۇق پايدىلىنالايدۇ ۋە يېمەكلىك رىقابىتىنى ئازايتالايدۇ ، بۇ ئەرزان باھادا ھايۋان تۈرلىرىنىڭ مەۋجۇت بولۇپ تۇرۇشى ۋە كۆپىيىشىگە پايدىلىق.

## مەنبەلەر
ئولىياڭ (ئىچىملىك)

ئولىياڭ (ياكى تايلاند مۇزلۇق قەھۋەسى، ئولىياڭ قەھۋەسى؛ ئېنگلىزچە: Oliang) تايلاندىكى ئالقىشلانغان ئىچىملىك. 

thumb|ئولىياڭ قەھۋەسى
## مەنبەلەر
لازىقىيە

**لازىقىيە** () بىر شەھەردۇر.
## مەنبەلەر

تۈر:سۇرىيە شەھەرلىرى
مازاگران (قەھۋە)

مازاگران (باشقا نامى: مازاگران قەھۋەسى؛ ئېنگلىزچە: Mazagran) ئالجىريەدە بارلىققا كەلگەن بىر خىل تاتلىق، مۇز قېتىلغان قەھۋەدۇر. پورتۇگالىيە ۋاريانىتى لىمون، يالپۇز، ئەسپرەسسو قاتارلىق ماددىلارنى مۇجەسسەملىگەن. 

## مەنبەلەر

تۈر:ئىچىملىك
تۈر:قەھۋە
Kurdlar

**Kurdlar** (Kurdche: کورد) yaki gharbiy asiyadiki kurdistanning taghliq rayonigha täwä bolup, ular türkiyäning sharqiy jänubi, iranning gharbiy shimali, iraqning shimali wa suriyaning shimaligha tutishidu. ottura anadolu, xorasan wä kawkaz rayonida kurdlarning ʼekispeditsiyäsi bar, shundaqla türkiyäning ghärbidiki shahärlär (bolupmu istanbul) wä gharbiy yawropa shähärliridä kurd diʼaspora mähälliliri bar. kurdlarning nopusi 30 milyondin 45 milyonghicha.

## nupus
ghärbiy jänub ʼasiyada yashaydighan kurdlarning sani 30 milyondin 45 milyonghichä bolup, yänä bir yaki ʼikki milyon kurd diʼasporasida yashaydu. kurdlar türkiyädiki 18% tin 25% kichä, iraqta 15% tin 20% kichä bolghan yärni täshkil qilidu. ʼiranda 10% wä süriyädä 9%. kurdlar ghärbiy ʼasiyadiki tötinchi chong millät.

## din
kurdlar shafiʼiy mäktipidä ching turidighan sünniy musulmanlar, ʼaz bir qisim kishilär hänäfiy mäktipidä ching turidu.

## til
kurdlar kurd tilida sözläydu, bu hindi-yawropa til ʼaʼilisidiki ʼiran tillirining ghärbiy ʼiran tarmiqigha täwä.
Курдлар

**Күрдлар** (Күрдчә: کورد) яки ғәрбий асиядики курдистанниң тағлиқ райониға тәвә болуп, улар түркийәниң шәрқий җәнуби, иранниң ғәрбий шимали, ирақниң шимали вә сурийәниң шималиға тутишиду. оттура анадолу, хорасан вә кавказ районида курдларниң екиспедитсийәси бар, шундақла түркийәниң ғәрбидики шәһәрләр (болупму истанбул) вә ғәрбий явропа шәһәрлиридә курд диаспора мәһәллилири бар. курдларниң нопуси 30 милйондин 45 милйонғичә.

## нупус
ғәрбий җәнуб асияда яшайдиған курдларниң сани 30 милйондин 45 милйонғичә болуп, йәнә бир яки икки милйон курд диаспорасида яшайду. курдлар түркийәдики 18% тин 25% кичә , ирақта 15% тин 20% кичә болған йәрни тәшкил қилиду. иранда 10% вә cүрийәдә 9%. курдлар ғәрбий асиядики төтинчи чоң милләт.

## дин
курдлар шафиий мәктипидә чиң туридиған сүнний мусулманлар, аз бир қисим кишиләр һәнәфий мәктипидә чиң туриду.

## тил
курдлар курд тилида сөзләйду, бу һинди-явропа тил аилисидики иран тиллириниң ғәрбий иран тармиқиға тәвә.

## мәнбәләр
تۈركى مىللەتلەر

ئوغۇز خاقان  تىلىدىن بىركەلىمە

مەن ئۇيغۇرلارنىڭخاقانىمەن 

ئوغۇز نامىدىن ئىلىندى
## مەنبەلەر
كادىللاك ئېسكلەيد

(ئالدى ماتور ، ئارقا چاق قوزغاتقۇچ) | F4 (ئالدى ماتور ، تۆت چاق قوزغىلىش)}}}}
* 'كادىلاك Escalade' * General Motors ئىنژېنېرلىق قىلغان ۋە ئىشلەپچىقارغان ھەشەمەتلىك SUV ھەشەمەتلىك SUV. بۇ كادىلاكنىڭ تۇنجى بولۇپ SUV بازىرىغا كىرىشى ئىدى. Escalade 1999-يىلدىكى مودېل يىلى ئۈچۈن مېرسىدىس-بېنىز G دەرىجىلىك ، Range Rover ۋە Lexus LX شۇنداقلا [فوردنىڭ] نىڭ رىقابىتىگە ئاساسەن تونۇشتۇرۇلغان. ] 1998-يىلى [Lincoln Navigator ئېلان قىلىندى. Escalade تۈرى تەستىقلىنىپ ئون ئايدىن كېيىنلا ئىشلەپچىقىرىشقا كىرىشتى. Escalade ئارلىڭتون ، تېكساس دا ياسالغان. «Escalade» دېگەن سۆز مۇداپىئە تاملىرىنى كېڭەيتىش ياكى rampart لارنى پەلەمپەي ياكى [قورشاۋ مۇنارى]] نىڭ ياردىمى بىلەن قورشاۋ ئۇرۇش تاكتىكىسىنى كۆرسىتىدۇ. ئومۇمەن قىلىپ ئېيتقاندا ، ئۇ فىرانسۇزچە سۆز بولۇپ ، فىرانسۇزچە «escalader» پېئىلىنىڭ ئىسىمغا تەڭ كېلىدىغان شەكلى بولۇپ ، «يامىشىش ياكى كۆلەملەشتۈرۈش» مەنىسىنى بىلدۈرىدۇ.

Escalade نۆۋەتتە شىمالىي ئامېرىكىدا سېتىلىدۇ ۋە كادىلاكنىڭ رەسمىي سېتىش يوللىرى بار خەلقئارا بازارلارنى (ياۋروپا ۋە ئاسىيا) تاللايدۇ.  
## مەنبەلەر
ئىممۇنىتېت ئېلېكترون مىكروسكوپى

ئانتىتېلاغا ئالاھىدە بەلگە قويۇلغاندىن كېيىن ، ئېلېكترونلۇق مىكروسكوپ ئارقىلىق ئىممۇنىتېت ئىنكاسىنىڭ نەتىجىسى بايقالغان. ئوخشىمىغان بەلگە قويۇش ئۇسۇللىرىغا ئاساسەن ، ئىممۇنىتېت ئېلېكترون مىكروسكوپنى ئىممۇنىتېت ئوپېراتسىيىسى تېخنىكىسى ، ئىممۇنىتېتلىق ئىممۇنىتېتلىق بەلگە تېخنىكىسى ۋە ئىممۇنىتېتلىق ئالتۇن تېخنىكىسىغا ئايرىشقا بولىدۇ. بەزى ئوڭشاش تېخنىكىسى (مەسىلەن كىسلاتانى ئوڭشاش) ئانتىتېلا ۋە ئانتىگېننىڭ باغلىنىشىغا دەخلى قىلىدىغان بولغاچقا ، يېنىك ئەۋرىشكە تەييارلاش ئۇسۇللىرىنى قوللىنىش كېرەك.
## مەنبەلەر
ھىمس ئۇنىۋېرسىتېتى

thumb
**ھىمس ئۇنىۋېرسىتېتى** (ئەرەبچە: جامعة حمص)

## مەنبەلەر

تۈر:ئۇنىۋېرسىتېتلەر
جزر و مد قرمز

دېڭىز سۈيىنىڭ ئېتروففىزىيىسى مىكروسكوپ پىلاكتوننىڭ تۇيۇقسىز كۆپىيىشىنى ۋە يۇقىرى زىچلىقىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ ، بۇ دېڭىز سۈيىنى رەڭسىزلاشتۇرىدۇ. قىزىل دولقۇن ھاسىل قىلىدىغان پىلاكتوننىڭ مىقدارى ۋە تۈرى بىلەن رەڭگى ئوخشىمايدۇ. كۆپىنچە دەريا ئېقىنلىرى ۋە قىرغاقتىكى سۇلاردا كۆرۈلىدۇ. ئۇ دېڭىز-ئوكيان مۇھىتى ، دېڭىز-ئوكيان بېلىقچىلىقى ۋە دېڭىز-ئوكيان باقمىچىلىقىغا ئېغىر زىيان ئېلىپ كېلىپلا قالماي ، ئىنسانلارنىڭ سالامەتلىكى ، ھەتتا ھاياتىغىمۇ تەسىر كۆرسىتىدۇ.
سۇ يۈزىدە بارلىق قىزىل دېڭىز دولقۇنى قىزىل كۆرۈنمەيدۇ. قىزىل دولقۇن پەيدا قىلىدىغان جانلىقلارنىڭ سانى ۋە تۈرىگە ئاساسەن ، سېرىق ، يېشىل ۋە قوڭۇر رەڭلەرمۇ پەيدا بولۇشى مۇمكىن.
بۇ يۈسۈنلەرنىڭ بەزىلىرى بىر قەدەر زىيانسىز بولسىمۇ ، بەزىلىرى بېلىق ، دېڭىز قۇشلىرى ۋە دېڭىز-ئوكيان سۈت ئەمگۈچىلەرنى ئۆلتۈرىدىغان ئەجەللىك زەھەرلىك ماددىلارنى ئىشلەپ چىقىرىدۇ. ئىنسانلارنىڭ يۇندى پاسكىنا سۇلىرىنىڭ قويۇپ بېرىلىشى ھازىر بۇ ھادىسىنىڭ ئاساسلىق سەۋەبى.
## مەنبەلەر
تەرابۇلۇس

**تەرابۇلۇس** ():
*تەرابۇلۇس (لىۋىيە)
*تەرابۇلۇس (لۇبنان)
## مەنبەلەر
قۇنەيتىرە

**قۇنەيتىرە** ():
*قۇنەيتىرە (سۇرىيە)
*قۇنەيتىرە (ماراكەش)
## مەنبەلەر
ئېسفەھان

**ئېسفەھان** () بىر شەھەردۇر.

## مەنبەلەر

تۈر:ئىران شەھەرلىرى
سۇريانىي تىلى

**سۇريانىي تىلى** ياكى **سۇريانىيچە**، ئاڧرو-ئاسيا تىللىرىغا تەۋە بىر تىلدۇر.
## مەنبەلەر

تۈر:ئاڧرو-ئاسيا تىللىرى
دۈشەنبە (شەھەر)

thumb|250px|دۈشەنبە
thumb|250px
**دۈشەنبە** بولسا تاجىكىستان دىكىبىخاھار 2008 نوپۇس بار، دۈشەنبەنىڭ 679،400 نوپۇسىبار، 100 كم² دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 38.32°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 68°46.
## مەنبەلەر

تۈر:شەھەرلەر
سەنئا

thumb
**سەنئا** () يەمەننىڭ پايتەختى ۋە ئەڭ چوڭ شەھىرى.
## مەنبەلەر

تۈر:شەھەرلەر
نىزار قەببانىي

**نىزار قەببانىي** () سۇرىيەلىك شائىر.
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:شائىرلار
تۈر:سۇرىيەلىكلەر
تۈر:ئەرەب ئەدەبىياتى
يازار

يازار (Yazar) ئادەتتە جەمىيەتنى، سىياسەتنى، ئىقتىسادنى ۋە باشقا ساھەلەرنى كۆزىتىپ ھەرخىل ئانالىز، ئوبزور، ئىستون، كىتاپ، دوكلات يازدىغان قەلەمكەشنى كۆرستىدى. يازار بىلەن يازغۇچىنىڭ پەرقى بار. ئەدەبى ئەسەر يازدىغان، مەلۇم سەۋىيەگە يەتكەن، كەسپى يازارلار يازغۇچى دېيىلدۇ. دەۋىرنىڭ تەرەققى قىلىشىغان ئەگىشپ، مەسئۇليەت ئېڭى كۈچلۈك بىلىملىك ھەم ئەقىللىق كىشلەر ھەر ساھەدە يازارلىق بىلەن شۇغۇللانماقتا. يازارلىقنىڭ كەسىپ چەكلىمىسى يوق.
## مەنبەلەر
رىفائە رافىئ تەھتاۋىي

**رىفائە رافىئ تەھتاۋىي** ().
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:مىسىرلىقلار
فەرىد ئەلئەترەش

**فەرىد ئەلئەترەش** ()

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:مەشھۇر شەخسلەر
ئۇممۇ كۇلسۇم

**ئۇممۇ كۇلسۇم** () مىسىرلىق ناخشىچى.
## مەنبەلەر

تۈر:ناخشىچى
تۈر:مىسىرلىقلار
ئەمىن رەيھانىي

**ئەمىن رەيھانىي** () ەرەب ئەدەبىياتىدىكى يازغۇچىلارنىڭ بىرىدۇر.

## مەنبەلەر

تۈر:يازغۇچىلار
تۈر:ئەرەب ئەدەبىياتى
جەمال ئەبدۇنناسىر

**جەمال ئەبدۇنناسىر** () 

جامال ئابدۇل ناسىر ھۈسەيىن  (1918-يىلى 1-ئاينىڭ 15-كۈنىدىن 1970-يىلى 9-ئاينىڭ 28-كۈنىگىچە) مىسىرلىق سىياسەتچى بولۇپ ، 1954-يىلدىن 1970-يىلغىچە ۋاپات بولغانغا قەدەر مىسىرنىڭ ئىككىنچى پرېزىدېنتى بولغان. ناسىر 1952-يىلدىكى مىسىر ئىنقىلابىغا رەھبەرلىك قىلىپ ، كەڭ دائىرىلىك يەر ئىسلاھاتىنى يولغا قويغان. كېيىنكى يىلى. 1954-يىلى مۇسۇلمان قېرىنداشلار جەمئىيىتىنىڭ ھاياتىغا ئۇرۇنغاندىن كېيىن ، ئۇ بۇ تەشكىلاتنى باستۇرۇپ ، پرېزىدېنت مۇھەممەد ناگۇيبنى نەزەربەند قىلغان ۋە ئىجرائىيە ۋەزىپىسىنى ئۈستىگە ئالغان. ئۇ 1956-يىلى 6-ئايدا رەسمىي پرېزىدېنتلىققا سايلانغان.
## مەنبەلەر

تۈر:مىسىرلىقلار
ئىسمائىلىيە (شەھەر)

**ئىسمائىلىيە** () بىر شەھەردۇر.
## مەنبەلەر

تۈر:مىسىر شەھەرلىرى
ئالېكساندېر دۇگىن

**ئالېكساندېر دۇگىن** (رۇسچە: Александр Гельевич Дугин؛ ئېنگلىزچە: Aleksandr Dugin؛ تولۇق نامى: ئالېكساندېر گەليېۋىچ دۇگىن) رۇسىيەلىك يېڭى ناتسىس، ئەسەبى رۇس مىللەتچىسى، رۇس دۇنياسى (ياكى رۇس مىر) پىكىرنىڭ رادىكال قوللىغىچىسى، ئۇكرائىنا ئۇلۇسىنى يەر شارىدىن يەكسان قىلىشنى تەشەببۇس قىلدىغان ئاشقۇن مىللەتچى. ئالېكساندېر دۇگىننى كىشلەر دائىم پەيلاسوپ دەپ ئاتايدۇ، لېكىن ئەمەليەتتۇ ئۇ بىر سىياسى نەزەريەچى خالاس، پەلسەپپە بىلەن ھىچقانداق ئالاقىسى يوق. دۇگىن سىياسى نەزەريەچى، ستونلۇق يازار بولۇش سۈپىتى بىلەن روسىيە ۋە دۇنيادا خېلى تەسىر بار. ئۇ روسىيەنىڭ قىرىمنى ئىشغال قىلىشنى، ئۇكرائىنانى روسىيەگە قېتىۋېلىشنى ناھايىتى تەشەببۇس قىلىدۇ. ئۇنىڭ قىزى داريا دۇگىنا 2022-يىلى ئاۋغۇستتا موسكىۋا ئەتىراپىدا ماشىنا بومبىسى بىلەن قەسلەپ ئۆلتۈرۈلگەن. داريا دۇگىنامۇ بىر ئاشقۇن رۇس مىللەتچىسى. روسىيە دائىرلىرى دۇگىن قەسلەشنىڭ ئەسلى نىشانى، لېكىن قىزى بىلەن ئەڭ ئاخىرقى مىنۇتتا ماشىنا ئالماشتۇرغانلىقى ئۈچۈن ئامان قالغان دەپ يەكۈنلىدى. روسىيە ھۆكۈمىتى دۇگىننىڭ قىزىنىڭ ئۆلىشىنى ئۇكرائىنانىڭ دۆلەت بىخەتەرلىك ئىدارىسى ۋە ئازوۋ باتاللىيونى (ئازاق باتالىيونى) تەرىپىدىن ئەۋەتلىگەن جاسۇس قىلىدى دەپ ھۈكۈم چىقارغان بولسىمۇ، نۇرغۇن يوچۇقلار مەۋجۇت.
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
راشىزىم (رۇس فاشىزىم ئىدىيەسى)

**راشىزىم** (رۇس ۋە فاشىست دېگەن ئىككى سۆزنىڭ بىرىكتۈرۈشىدىن ھاسىل بولغان يېڭى سۆز؛ ئېنگلىزچە: Rashism؛ رۇسچە: рашизм؛ ئۇكرائىنچە: рашизм)  رۇس فاشىزىمى دېگەن گەپ. راشىزىم دېگەن بۇ ئاتالغۇ ھازىر ئاكادىمىك ماقالىلەردىمۇ ئىشلىتىلىشكە باشلىدى. بۇ سۆز ئاساسلىقى ئەشەددى رۇس مىللەتچىلىرىنىڭ خالىغانچە كىچىك دۆلەتلەرنى ياكى مىللەتلەرنى بوزەك قىلىش، خالىغانچە دەپسەندە قىلىش، ئەتىدىن كەچ بولغىچە يادرو قورالىنى پوپوزا قىلىش، بىكار بولسىلا ئۇنىڭغا-بۇنىڭغا ھۇجۇم قىلىپ كىشلەرنى بىزار قىلدىغان، دۇنيا تىنچىلىقىغا توختاۋسىز ئازار سالدىغان، لېكىن ئىقتىسادنىڭ تاينى يوق، پەن-تېخنىكىسى ئارقىدا قالغان، لېكىن شۇنىڭغا باقماي رۇس فاشىست ئىدىيەسنى ئىجىرا قىلىشقا ئۇرۇندىغانلىقىنى تەسۋىرلەيدىغان سىياسى ئىدىيەنى كۆرستىدۇ. راشىزىم ئىدىيەسنىڭ قوللىغۇچلىرى ۋە ئىجىرا قىلغۇچىلىرى راشىستلار دەپ ئاتىلدۇ. راشىزىم ناتسىس گېرمانىيەسى فاشىزىمنىڭ 21-ئەسىردىكى داۋامى. ئاتاقلىق راشىستلاردىن ۋىلادىمىر پۇتىن ۋە ئالېكساندېر دۇگىن قاتارلىقلار بار. راشىزىمنىڭ زىياكەشلىكىگە ئۇچىرىغانلاردىن تاتارىستان، ئۇكرائىنا، چېچىنىيە، گرۇزىيە، ئەزەربەيجان، پولشا، قىرىم قاتارلىقلار بار. كەلگۈسىدىكى يوشۇرۇن ئوبىكتىلىرىدىن قازاقىستان ۋە ئۆزبېكىستان بار. راشىزىم 1552-يىلى قازان رۇس ئىشخالىغا چۈشكەن كۈندىن باشلانغان دەپ قاراشقا بولىدۇ. 
thumb|راشىزىمنىڭ بەلگىسى-سېينت جورج لېنتىسى (لاتىن ز ھەرىپى 2022-يىلى رۇسىيە-ئۇكرائىنا ئۇرۇشى مەزگىلدە رۇس ئارمىيەسى تەرىپدىن ئىشلىتلگەن، شۇڭا يۇقىردىكى ز بەلگىسنى زىۋاستىكا دەپمۇ ئاتايدۇ، زىۋاستىكا دېگەن گېرمان ناتسىسلىرنىڭ سىۋاستىكا بەلگىسنىڭ راشىزىمغا ماسلاشتۇرۇلۇشى)
## مەنبەلەر
دەرزىيلەر

**دەرزىيلەر** (، دَرْزِيّ نىڭ كۆپلۈكى) دەرزىيە دىنىغا مەنسۇب كىشىلەر.
## مەنبەلەر

*
مىراج

ئەينەك سۈپىتىدە قىسقارتىلغان نۇرنىڭ سۇنۇلۇشى ۋە ئومۇمىي ئەكىس ئەتتۈرۈلۈشىدىن شەكىللەنگەن تەبىئىي ھادىسە. ئۇ ئاتموسفېرا ئارقىلىق يەر يۈزىدىكى جىسىملار ئەكىس ئەتتۈرگەن نۇرنىڭ سۇنۇلۇشىدىن شەكىللەنگەن خام خىيال. ئۇنىڭ ماھىيىتى ئوپتىكىلىق ھادىسە. ئەينەكنىڭ بارلىققا كېلىشى جۇغراپىيىلىك ئورۇن ، گېئوفىزىكىلىق شارائىت ۋە ئۇ جايلارنىڭ مېتېئورولوگىيە ئالاھىدىلىكى بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك. ئۇ ئوخشاش ئورۇننىڭ قايتا-قايتا تەكرارلىنىشى ۋە ئىزچىل يۈز بېرىش ۋاقتى بىلەن خاراكتېرلىنىدۇ.
## مەنبەلەر
ئۆز-ئارا ئالماشماس بەلگە (ئېن ئەف ت)

ئۆز-ئارا ئالماشماس بەلگە (باشقا نامى: ئېن ئەف ت، ياكى NFT؛ نايىپ بەلگە، ئالماشماس بەلگە، ئالماشماس توكېن؛ ئېنگلىزچە: Non-fungible token) بۈلەكچە زەنجىردە ساقلىندىغان، مەلۇم بىر خىل ماددى ياكى رەقەملىك مۈلۈك بىلەن باغلىنىشى بار، ھېساپ تارىخنى خاتىرلەيدىغان سىمۋوللۇق بەلگىدۇر. ئۆز-ئارا ئالماشماس بەلگە شىفىرلىق پۇللاردىن پەرىقلىندۇ. ئالماشماس بەلگىنىڭ ئىگىسى بۈلەكچە زەنجىرىدە خاتىرلىندۇ. بەلگىنىڭ ئىگىسى ئىگىدارچىلىقنى باشقىلارغا يۆتكەپ بېرەلەيدۇ. شۇڭىلاشقا ئۆزا-ئارا ئالماشماس بەلگنى بەلگىلەنگەن رەقەملىك پۇل ئاكسىيە بازارلىرىدا ياكى ئۆزىنىڭ خۇسۇسىي ئاكسىيە بازىرىدا ئېلىپ ساتقىلى بولىدۇ. ھازىر ئۆز-ئارا ئالماشماس بەلگىنى كۆپىنچە ھالدا ئارتىستلار، مۇزىكانتلار، رەسساملار، خەير-ساخاۋەت ئىشلىرى بىلەن شۇغۇللىنىغانلار، ۋە باشقلار مەبلەغ توپلاش، ئەقلىي مال مۈلۈك ھوقوقۇنى قوغداش ئۈچۈن ئىشلىتىدۇ. ئۆز-ئارا ئالماشماش بەلگىنىڭ پۈتۈن ھاياتىدا پەقەت ۋە پەقەت بىرلا كىملىكى بولىدۇ. شۇڭىلاشقا ئۇنى ئۆز-ئارا ئالماشماس دەپ ئاتايمىز. لېكىن بىت تەڭگىسىگە ئوخشايدىغان شىفىرلىق پۇللارنىڭ كىملىكنى مەلۇق ۋاقىتقا كەلگەندە ئالماشتۇرغىلى ياكى ئۆزگەرتىكىلى بولىدۇ. بۇ ئىككىسنىڭ تۈپ پەرقى.

thumb|ئۆز-ئارا ئالماشماس بەلگە (ۋەكىڭ ئوبرازى قوللۇنىلغان)
thumb|ئۆز-ئارا ئالماشماس بەلگىسى دىئاگراممىسى
## مەنبەلەر
كۈن تۇتۇلۇش

**قۇياشنىڭ تۇتۇلۇشى** قۇياش ۋە يەرنىڭ ئوتتۇرىسىغا كۆچۈپ كەلگەن ئاي. ئەگەر ئۈچى تۈز سىزىقتا بولسا ، ئاي قۇياش نۇرىنىڭ يەر يۈزىدە ئېغىشىنى توسىدۇ. ئاي شارىنىڭ قاراڭغۇ سايىسى يەر يۈزىگە چۈشكەندە يۈز بېرىدۇ.
## مەنبەلەر
توكېن (بەلگە)

توكېن (ئۇيغۇرچە باشقا نامى: بەلگە، سىمۋوللۇق پۇل، سىمپۇل، چەك، ژاتون (جەتون)؛ ئېنگلىزچە: Token) شەكلى تەڭگىگە ئوخشايدىغان، لېكىن تەڭگە پۇلغان ئوخشاش ئېلىم-بېرىم ئۈچۈن ئىشلىتىدىغان بىر خىل تەڭگە شەكىللىك بەلگىدۇر. ھازىر توكېننىڭ مەۋھۇم شەكلىمۇ بار، مەسلەن بىت تەڭگىسى، ۋە ئۆز-ئارا ئالماشماس بەلگە دېگەندەك. توكېننىڭ ئۆزىنىڭ قىممىتى بولمايدۇ. لېكىن ئۇنىڭغا باغلانغان ماددى ۋە مەنىۋى بۇيۇملارمنىڭ قىممىتى بولغانلىغى ئۈچۈن كىشلەر توكېننى سېتىۋالدۇ ياكى ساتىدۇ. ئۇيغۇر تىلدىكى توكېن دېگەن بۇ سۆز ئاساسلىقى تور دۇنياسىدىكى مەۋھۇم بەلگىلەرنى كۆرسىتىدۇ. رىئال تۇرمۇشتىكى سىمۋوللۇق پۇللارنى ژاتون ياكى سىمپۇل دەپ ئاتايدۇ. ھازىر تۇرمۇشتا كۆپ ئۇچىرايدىغان شىفىرلىق پۇل ۋە ئالماش بەلگىلەرنىڭ ھەممىسى ئەمەليەتتە بىر خىل توكېندۇر. مەسلەن، ئارتىستلار، مۇزىكانتىلار ئۆزلىرنىڭ ئەسىرنى بۆلەكچە زەنجىر سۇپىسىدا ھازىرلانغان توكېنغان باغلاپ ياكى ئۇلاپ ئۇنى تاماشىبىنلارغا ساتىدۇ. شۇ ئارقىلىق ئەسەرلىرنىڭ ئەقلى مۈلۈك ھوقوقىنى مەڭگۈلۈك قوغدايدۇ. چۈنكى توكېن ۋە بۇ ئارتىست ياكى مۇزىكانىتنىڭ نامى مەڭگۈلۈك باغلانغان بولۇپ، ھېچكىم ئۆزگەرتەلمەيدۇ. ھەمدە كىم ئۇنىڭدىن ھۇزۇرلانماقچى بولسا چوقۇم سېتىۋىلىش كېرەك. ھەمدە بۇ پۇل ئۇدۇللار ئارتىسنىڭ چۆنتىكىگە چۈشىدۇ. 

thumb|رىئال توكېن
thumb|شىفىرلىق توكېن
thumb|مەۋھۇم شىفىرلىق پۇل توكېنلار
## مەنبەلەر
تور 3 (ۋەب 3)

تور 3 (باشقا نامى: 3-ئەۋلاد تور، 3-ئەۋلاد ئىنتېرنىت، 3-تور، ۋەب 3؛ ئېنگلىزچە: Web3) بىر خىل مەركەزسىزلەشتۈرۈش (تارقاقلاشتۇرۇش)، بۆلەكچە زەنجىرى تېخنىكىسى، ۋە توكېن-كۆتەكلىك ئىقتىساد قاتارلىق يېڭى ئۇقۇم ۋە ئىدىيەلەرنى ئۆزىگە مۇجەسەملەشتۈرگەن بىر خىل يېڭى يەرشارى مىقياسىدىكى ئىتېرنىت تورىدۇر. تور 3 ئۆزىنىڭ بۇرۇنقى ئەجدادلىرى، يەنى تور 1 ۋە تور 2 دىن پەرىقىلىندۇ. 

تور 2 دەۋىردە، تور ئىشلەتكۈچىلەرنىڭ پروفىل ئۇچۇرلىرى، ئىشلىتىش تارىخى، ۋە باشقا سان-سىفىرلىرى كۆپىنچە ھالدا بىر قانچە گىگانىت ئۇچۇر تېخنىكا شىركەتلىرىنىڭ قولىغان مەركەزلەشىپ قالغان بولىدۇ. مەسلەن گوگۇل، فەيىسبوك (چېگراسىز ئالەم)، ئامازون، بەيدۇ، تېڭشۈن ۋە باشقىلار. 

تور 3 ئاتالغۇسى ۋە ئىدىيەسى 2014-يىلى ئەسەرۇمنىڭ ھەمكارلىشىپ بەرپا قىلغۇچىسى گاۋىن ۋۇد تەرىپىدىن تۇنجى بولۇپ ئوتتۇرغا قويۇلغان. بۇ ئۇقۇم 2021-يىلىدىن باشلاپ تېخنكا ھەۋەسكارلىرى، شىفىرلىق پۇلغا مەبلەغ سالغۇچىلار، ۋە باشقا پەرىشتە مەبلەغ سالغۇچىلار تەرىپىدن تەدىرجى ھالدا ئاۋامنىڭ ئالدىغان ئېلىپ كىرىلمەكتە. 

thumb|تور 3 فوندى (ۋەب 3 فوندى)
## مەنبەلەر
مەركەزسىزلەشتۈرۈلگەن پۇل-مۇئامىلە

**مەركەزسىزلەشتۈرۈلگەن پۇل-مۇئامىلە** (باشقا نامى: **تارقاقلاشتۇرۇلغان پۇل-مۇئامىلە**، دىفاي (DeFi)؛ ئېنگلىزچە: Decentralized finance ياكى DeFi) بۈلەكچە زەنجىرى ياكى ئەقلي-ئىدراكلىق توختام قاتارلىق تېخنىكىلغان تاينىپ ئۈچىنچى شەخىسىز ياكى ۋاستىچىسىز ھالدا ئېلىم-بېرىم قىلىندىغان پۇل-مۇئامىلە ھاسىلاتلىرىنى (ياكى مەسئۇليىتى ئېنىق ئىزاھلانغان پۇل-مۇئامىلە ھەسۇلاتلىرى، مەسلەن تاشقى پرىۋوت، پاي-چېكى ۋاكالەتچىسى، ياكى بانكىنىڭ باشقا مەھسۇلاتلىرى)نى كۆرسىتىدۇ. مەركەزسىزلەشتۈرۈلگەن پۇل-مۇئامىلەنىڭ ئالغۇچى ۋە سېتىۋالغۇچى، قەرىز بەرگۈچى ۋە ئالغۇچى ئارىسدا ئەركىن ھالدا ئۈچىنچى شەخىسز قەرىز بېرىش\ئېلىش، شىفىرلىق پۇل سېتىش قاتارلىق مۇلازىمەتلەردىن بەھرىمان بولۇش قاتارلىق ئەمەلىي تۇرمۇش مىساللىرى بار.
## مەنبەلەر
كاۋاس (ئىچىملىك)

كاۋاس (ئېنگلىزچە: Kvass؛ ئۇكرائىناچە: Квас؛ رۇسچە: Квас) ئېچىتلغان ئىسپرىتلىق ئىچىملىك. كاۋاس شەرقى شىمال ياۋورپادا بارلىققا كەلگەن. لېكىن ھازىر دۇنيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىغان كەڭ تارقىلىپ ئالقىلشلانغان ئىچملىككە ئايلاندى. ئۇيغۇر دىيارىغا بۇ ئىچىملىك 19-ئەسىردە كىرگەن. 

## ئالبۇم

ھۆججەت:Mint bread kvas.jpg|كاۋاس
ھۆججەت:Kvass-ochakovskiy.jpg|كاۋاس
ھۆججەت:Qiulin Kvass on supermarket shelf (20220324092053).jpg|كاۋاس
ھۆججەت:Пшеничный квас.jpg|كاۋاس
ھۆججەت:Kwas chlebowy (EKO-NATURA).jpg|كاۋاس
ھۆججەت:Fermenting kvass.jpg|كاۋاس
ھۆججەت:Glass of kvass.jpg|كاۋاس
ھۆججەت:Kwas chlebowy, kefir, kołacz i korowaj w polskim domu.jpg|كاۋاس ۋە بولكا
ھۆججەت:Norwegian Kwas.jpg|كاۋاس
ھۆججەت:Urumqi Kvass.jpg|ئۇرۈمچىدە كاۋاس
ھۆججەت:Kvass in Grodno, Belarus.png|كاۋاس تۇڭى
ھۆججەت:Sbiten-seller and kvass-seller.jpg|كاۋاس ئېچىتىش

## مەنبەلەر

تۈر:ئىچىملىك
ئاسىياتىكو (قەھۋە)

ئاسىياتىكو (باشقا نامى: ئاسىياچە قەھۋە؛ ئېنگلىزچە: *Asiático)* بىر خىل ئىسپىرىتلىق قەھۋە. ئاسىياتىكو قەھۋەسى ئىسپانىيەنىڭ كارتاگېنا شەھىرنىڭ ۋەكىل خارەكتىرلىك ئىچىملىكىدۇر. 

thumb|ئاسىياتىكو قەھۋەسى
## مەنبەلەر

تۈر:ئىچىملىك
تۈر:قەھۋە
ئەقىللىق كېلىشىم

ئەقىللىق كېلىشىم (باشقا نامى: ئەقىللىق توختام، ئەقىللىق ئاڭلاشما، ئەقىللىق شەرتنامە؛ ئېنگلىزچە: Smart contract) بىر خىل قانۇنلۇق كۈچكە ئىگە بولغان، ئالدىنئالا قوشۇلغان كېلىشم ياكى توختامنىڭ ماددىلىرىغان ئاساسەن ئاپتوماتىك ھالدا ئىجىرا قىلىندىغان كومپيوتېر پىروگراممىسى ياكى ئېلىكترونلۇق ئېلىم-بېرىم نىزامى. ئەقىللىق كېلىشمنىڭ ئەڭ چوڭ مۇددىئاسى ئېلىم بېرىم قىلدىغان شەخسلەر ئارىسدىكى ئۈچىنچى شەخىس ياكى ۋاستىچىنى ئىشلەتمەسلىك ياكى چىقىرىپ تاشلاش، ھەم شۇنداقلا قەستەن ئېلىپ بېرىلغان يامان نىيەتلىك بۇزغۇنچىلىقنىڭ ئالدىنى ئېلىش. ئەقىللىق كېلىشمنى تۇنجى بولۇپ ئەسەرۇم بارلىققا كەلتۈرگەن. شۇڭلاشقا ئەقىللىق كېلىش كۆپىنچە ھالدا شىفىرلىق پۇل بىلەن مۇناسىۋەتلىك ھەمدە بۈلەكچە زەنجىرى تېخنىكىسى قوللىنىلدۇ. ئەقىللىق كېلىشىم ھازىر مەركەزسىزلەشتۈرۈلگەن پۇل-مۇئامىلە ئۈچۈن ئىنتايىن مۇھىم. دۇنيادىكى ئەڭ بۇرۇنقى شۇنداقلا ئەڭ ئاددى بولغان ئەقىللىق كېلىشم دەل ئاپتوماتىك ئىچىملىك سېتىش ماشىنىسىدۇر. سىز ماشنىغا پۇلنى سالسىز، ئەگەر پۇلىڭىز ئىچىملىكنىڭ باھاسىغان يەتكەن بولسا ئىچملىك ماشنىسى سىز تاللىغان ئىچىملىكنى چىقىرىپ بېرىدۇ ھەمدە ئاشقان پۇلىڭىزنى ياندۇرۇپ بېرىدۇ. بۇ دەل بىر خىل ئەقىللىق كېلىشىمدۇر. سىز ۋە ساتقۇچى ئارىسىدىكى كېلىشىم ئىچىملىك سېتىش ماشنىسىغان كىرگۈزىۋېتىلگەن بولىدۇ ھەمدە شۇ بويىنچە ئىجىرا قىلىندۇ. ئەگەردە كىم ئۇنىڭغان بويسۇنمىسا، ئىچىملىكنى ئالامايدۇ. 

thumb|سۇغۇرتا ساھەسىدىكى ئەقىللىق كېلىشىم ئىجىرا خەرىتىسى.

## مەنبەلەر
ھاۋا بۇلغىنىشى

تەبىئىي ياكى سۈنئىي سەۋەبلەر ئاتموسفېرادىكى مەلۇم تەركىبلەرنى نورمال مەزمۇندىن ئېشىپ كېتىدۇ ياكى زەھەرلىك ۋە زىيانلىق ماددىلارنى قويۇپ بېرىپ ، ئىنسانلار ، جانلىقلار ۋە جىسىملارغا زىيان سالىدۇ.
## مەنبەلەر
ئابدۇرىشىت توختى

**ئابدۇرىشىت توختى** (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: **Abdurishit Tokhti**) بولسا 1964-يىلى يەكەن ناھىيىسىدە تۇغۇلغان،

## بالىلىقى

## سەنئەت ھاياتى
ئابدۇرىشىت توختى ئەپەندىم ئۇيغۇر كۈلدۈرگە سەنئىتىنىڭ يول باشچىسى، ھەر بىر سۆز، ھەر بىر ھەرىكىتى ئارقىلىق خەلق ئۈچۈن كۈلكە ئېلىپ كەلگەن پەخىرلىك ئۇيغۇر ئوغلانى.
## ۋاپاتى
ئابدۇرىشىت ئەپەندىم 2022-يىلى 13-سېنتەبىر ئەتىگەن سائەت 2 يېرىم ئەتراپىدا كېسەل سەۋەبى بىلەن ئۆز ئۆيىدە ۋاپات بولغان.

## باشقىلار
ئوغلى: 

*مۇھەممەد ئەلى ئاتايۇرت
## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:ئۇيغۇرلار
سۇنىڭ بۇلغىنىشى

سۇغا كىرگەن بۇلغانمىلار سۇ گەۋدىسىنىڭ ئۆزىنى تازىلاش ئىقتىدارىدىن ئېشىپ كېتىدۇ ، بۇ تەبىئىي سۇنىڭ فىزىكىلىق ۋە خىمىيىلىك خۇسۇسىيىتىنىڭ ئۆزگىرىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ ، سۇ سۈپىتىنى تۆۋەنلىتىدۇ ھەمدە سۇ ئىشلىتىش ۋە سۇ جانلىقلىرىنىڭ ئۆسۈشىگە تەسىر كۆرسىتىدۇ.
## مەنبەلەر