2026 ئىران ئۇرۇشى

**2026-يىللىق [[ئىران]] ئۇرۇشى** 2026-يىلى 28-فېۋرال باشلانغان ئۇرۇش بولۇپ، ئامېرىكا ۋە ئىسرائىلىيەنىڭ ئىراننىڭ ھەرقايسى شەھەرلىرىگە كەڭ كۆلەملىك ھاۋا ھۇجۇمى ئېلىپ بارغان، ئىران بۇ رايوندىكى ئامېرىكا بازىلىرى ۋە ئىسرائىلىيە چوڭ قۇرۇقلۇقىغا باللىستىك باشقۇرۇلىدىغان بومبا بىلەن ھۇجۇم قىلغاندىن كېيىن، ناھايىتى تېزلا رايون ھەربىي توقۇنۇشىغا ئايلانغان.  2026-يىلى 28-فېۋرال ئىسرائىلىيە بىلەن ئامېرىكا ئىراننىڭ تېھران، ئىسپاھان، قۇم، كاراج ۋە كەرمانشاھ شەھەرلىرىگە ھاۋا ھۇجۇمى ئېلىپ بېرىپ، **«شىر ھۆركىرى**» ۋە **«داستانلىق غەزەپ» ھەرىكىتى** دەپ ئاتالغان.  ئىران ئىنقىلابىي مۇھاپىزەت ئەترىتى ئاتالمىش «**ھەقىقىي ۋەدە 4-ھەرىكىتى**» نى قوزغىدى.  بۇ قېتىمقى ھەرىكەتتە ئامېرىكا بىلەن ئىسرائىلىيە ئىراننىڭ يۇقىرى دەرىجىلىك ھەربىي ئەمەلدارلىرى ۋە ئەسلىھەلىرىنى نىشان قىلغان. ئىراننىڭ ئالىي رەھبىرى ھامىنىيى قازا قىلدى.  بۇ ھۇجۇمدىن ئۆچ ئېلىش ئۈچۈن، ئىران پارس قولتۇقى ۋە ئۇنىڭدىن باشقا دۆلەتلەرگە نەچچە ئون باللىستىك باشقۇرۇلىدىغان بومبا قويۇپ بېرىپ، ئىسرائىلىيە، ئىئوردانىيە، سۈرىيە، كۇۋەيت، بەھرەيىن، قاتار، سەئۇدى ئەرەبىستان ۋە ئەرەب بىرلەشمە خەلىپىلىكىدىكى ئامېرىكا ھەربىي بازىلىرىغا ھۇجۇم قىلدى.  ئۇنىڭدىن باشقا، ئىران سىپرۇس جۇمھۇرىيىتىدىكى ئەنگىلىيە بازىلىرىغا باللىستىك باشقۇرۇلىدىغان بومبا ۋە ئۇچقۇچىسىز ئايروپىلان بىلەن ھۇجۇم قىلدى.  ئىراندىن باشقا، لىۋاندىكى ئاللاھ پارتىيىسى تەشكىلاتىمۇ ئۇچقۇچىسىز ئايروپىلانلار بىلەن سىپرۇسقا ھۇجۇم قىلدى.  ھۇسىي خەلق ئەسكەرلىرى قىزىل دېڭىزدا ھۇجۇمنى ئەسلىگە كەلتۈرىدىغانلىقىنى جاكارلىدى. 

ئىران قوللىغان ۋاكالەتچى كۈچلەر بىلەن ئىسرائىلىيە ئوتتۇرىسىدا ۋاكالەتچىلىك ئۇرۇشى 1982-يىلىدىن باشلاپ داۋاملاشماقتا. بۇ جەريان 2024-يىلى ئىككى دۆلەت ئوتتۇرىسىدىكى بىۋاستە ئۆزئارا قارشىلىشىشقا ئايلاندى. 2025-يىلى ئىسرائىلىيە ئىران يادرو ئەسلىھەلىرىگە ھۇجۇم قىلىپ، ئامېرىكا ئىسرائىلىيەگە قوشۇلدى.  ھۇجۇم يۈز بېرىشتىن بىر يېرىم ئاي ئىلگىرى ئىراندا ئىسلام ئىنقىلابى پارتلىغاندىن بۇيانقى ئەڭ چوڭ نامايىش ھېسابلىنىدۇ.  نامايىشتا مىڭلىغان پۇقرالار قازا قىلدى.  ئامېرىكا زۇڭتۇڭى ترامپ نامايىشچىلار ئۆلگەندىن كېيىن نامايىشچىلارغا «ياردەم بېرىش» توغرىسىدا ۋەدە بەرگەن.  كېيىنكى ھەپتىلەردە ئىران بىلەن ئامېرىكا ئوماننىڭ مۇرەسسە قىلىشى بىلەن ۋاسىتىلىك ھالدا يادرو سۆھبىتى ئۆتكۈزدى. ئىككىنچى نۆۋەتلىك سۆھبەت جەنۋەدە ئۆتكۈزۈلمەكچى ئىدى.  ھۇجۇم قىلىشتىن ئىلگىرى ئامېرىكا 2003-يىلى ئىراققا تاجاۋۇز قىلغاندىن بۇيانقى ئوتتۇرا شەرقتە ئەڭ چوڭ ھەربىي كۈچ توپلىغان. 

ئىسرائىلىيە دۆلەت مۇداپىئە مىنىستىرى ئىسرائىلىيە كاتس دەسلەپتە ئىسرائىلىيە دۆلەت مۇداپىئە ئارمىيىسىنىڭ ھۇجۇم قىلغانلىقىنى دەلىللىدى. بۇ باياناتتىن كېيىن، مەزكۇر رايوندا پارتلاش ۋەقەسى يۈز بەردى.  ترامپ ئەگەر ئىنقىلابىي مۇھاپىزەتچىلەر قورال تاشلىسا ئۇلارغا چېقىلمايدىغانلىقىنى ئاگاھلاندۇردى، ئۇلارنىڭ قورال تاشلاشنى رەت قىلىشى «مۇقەررەر ئۆلۈم» دېگەنلىك بولىدۇ. ترامپ بۇ ھەرىكەتنىڭ مەقسىتى ئىراننىڭ باشقۇرۇلىدىغان بومبا ۋە ھەربىي ئىقتىدارىنى يوقىتىش، ئۇنىڭ يادرو قوراللىرىغا ئېرىشىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە ئاخىرىدا ھاكىمىيەتنى ئاغدۇرۇپ تاشلاش ئىكەنلىكىنى جاكارلىدى.  دەسلەپكى ھۇجۇمدا مۇھىم ئەمەلدارلار (سۈنئىي ھەمراھ سۈرىتىدە ئېغىر دەرىجىدە بۇزغۇنچىلىققا ئۇچرىغان ياكى ۋەيران بولغاندەك كۆرۈنگەن ئەلى ھامىنىينىڭ تۇرالغۇسى)، ھەربىي قوماندانلار ۋە ئەسلىھەلەرگە قارىتىلغان ئىدى. ھۇجۇم قىلىش ۋەقەسى يۈز بەرگەندىن كېيىن ھامىنىيى بىلەن بولغان ئالاقىسى ئۈزۈلۈپ قالغان. خەۋەرلەرگە قارىغاندا، ئالىي دۆلەت خەۋپسىزلىك كومىتېتىنىڭ كاتىپى ئەلى شەمقانى ئۆلتۈرۈلگەن. 

بۇ ھۇجۇم ب د ت ۋە نۇرغۇن دۆلەتلەر رايون مۇقىملىقىغا بۇزغۇنچىلىق قىلدى دەپ ئەيىبلىدى. باشقا دۆلەتلەر ئىراننىڭ مەزكۇر رايوندىكى باشقا دۆلەتلەردىكى ئامېرىكا بازىلىرىغا ئۆچ ئېلىش ھۇجۇمىنى ئەيىبلىدى.  ھۇجۇمنى تەنقىدلىگۈچىلەر بۇ ۋەقە دۆلەت ۋە خەلقئارا قانۇن جەھەتتىن قانۇنغا خىلاپ دەپ قارىدى. 

### ئارقا كۆرۈنۈشى
ئامېرىكا ئەنگىلىيە قوللىغان ئاجاكىس ھەرىكىتى ئارقىلىق باش ۋەزىر مۇھەممەد مۇسادىقنى ئاغدۇرۇپ تاشلاپ، شاھ مۇھەممەد رىزا پەھلەۋى ھاكىمىيىتىنى كۈچەيتتى.  شاھنىڭ غەرب مەنپەئىتىگە سادىق بولۇشى ۋە ئۇنىڭ مۇستەبىت پادىشاھلىق ھاكىمىيىتىگە بولغان ئىنكاسى 1979-يىلى ئىران ئىسلام ئىنقىلابىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىپ، شاھ ئاغدۇرۇلدى.  بۇ جەرياندىن كېيىن ئىران ئىسلام جۇمھۇرىيىتىگە ئايلاندى. ئۇ ئامېرىكا ۋە ئىسرائىلىيە بىلەن بولغان دىپلوماتىك مۇناسىۋەتنى ئۈزدى. 

1980-يىللاردىكى ئىراق-ئىران ئۇرۇشى مەزگىلىدە، ئامېرىكا ئىراقنى ئىقتىسادىي، ئاخبارات ۋە ۋاسىتىلىك ھەربىي جەھەتتىن قوللىدى. ئىران بۇ رايوندا ۋاكالەتچىلىك توقۇنۇشلىرىغا قاتناشقان بولۇپ، ئاساسلىقى ئامېرىكا ۋە ئىسرائىلىيەنىڭ ئوتتۇرا شەرقتىكى تەسىرىگە قارشى تۇرۇش ئۈچۈن بىرەسمىي قارشىلىق كۆرسىتىش ئوقىنى قوللىغان. 2020-يىلى يانۋاردا ئامېرىكا بىلەن ئىران ئوتتۇرىسىدا بىۋاسىتە قارشىلىشىشقا ئايلاندى، ئامېرىكا پرېزىدېنتى دونالد ترامپ ئىران ئىنقىلابىي مۇھاپىزەتچىلەر ئەترىتىنىڭ يۇقىرى دەرىجىلىك قوماندانى قاسىم سۇلايماننى قەستلەپ ئۆلتۈرۈشكە بۇيرۇق چۈشۈردى. 

2018-يىلى ئامېرىكىنىڭ بىرلەشمە ھەرىكەت پىلانىدىن چېكىنىپ چىقىشىغا ئەگىشىپ، ئىرانغا قارىتىلغان جازا يەنە كۈچكە ئىگە بولدى. بۇ تەرەققىيات ئامېرىكا بىلەن ئىتتىپاقداشلىرى بىلەن ئىران ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەتنىڭ ئارقا كۆرۈنۈشىگە چۈشۈپ قالدى ھەمدە قورال كۈچى ئىشلىتىشنى ئاساس قىلغان ئۇسۇلنىڭ گەۋدىلىك بولۇشىغا تۈرتكە بولدى.  ترامپ ھۆكۈمىتى «ئەڭ چوڭ بېسىم» ئىستراتېگىيەسىنى قوللاندى.  ئامېرىكىنىڭ جازاسىنى قايتىدىن يولغا قويۇشى ئىران ئىقتىسادىغا ئېغىر تەسىر كۆرسەتتى.  ئىران رىيالىنىڭ قىممىتى 20 پىرسەنت تۆۋەنلەپ، 2021-يىلى دوللارغا ئايرىلىش نىسبىتى 35 مىڭدىن 42 مىڭغا چۈشتى.  ئىران بىلەن سودا قىلىدىغان خەلقئارا بانكىلارغىمۇ ئېغىر پۇل مۇئامىلە جازاسى بېرىلدى.  ئامېرىكىنىڭ جازاسىدىن ئەنسىرەپ، ياۋروپادىكى چوڭ شىركەتلەر ئىران بىلەن سودا قىلىشنى توختاتتى.  جازالاش نەتىجىسىدە مىليونلىغان ئىرانلىق نامراتلىق پاتقىقىغا چۈشۈپ قالدى. ئۇلارنىڭ يىمەكلىك ۋە دورا قاتارلىق ئىمپورت مەھسۇلاتلىرىنىڭ سېتىۋېلىش كۈچى تۆۋەنلىدى.  شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، پۇل پاخاللىقى ئىشسىزلىق ۋە ئۇل ئەسلىھەلەرنىڭ ناچارلىشىشىنى كەلتۈرۈپ چىقاردى. 

غەززە ئۇرۇشى باشلانغاندىن كېيىن، ئىسرائىلىيە ئوتتۇرا شەرقتىكى ئىران قوللىغان قوراللىق كۈچلەرنى، جۈملىدىن غەززەدىكى خاماس، لىۋان ئاللاھ پارتىيىسى قاتارلىق قوراللىق كۈچلەرنى ئاجىزلاشتۇردى. ئىسرائىلىيە بىلەن ئىران 2024-يىلى ئاپرېل ۋە ئۆكتەبىردە ئۆزئارا ھۇجۇم قىلغان، 2025-يىلى ئىيۇندا ئامېرىكىنىڭ ئىراننىڭ يادرو ئەسلىھەلىرىنى ۋەيران قىلىشنى مەقسەت قىلغان 12 كۈن ئۇرۇش قىلغان.

### ئالبۇم

ھۆججەت:President Trump Honors Six Men Killed During Operation Epic Fury (HC2DSSLW8AAErj0).jpg|قازا قىلغان ئامېرىكا ئەسكەرلىرى
ھۆججەت:2026 Iran war collage 2.jpg|ئىران ئۇرۇشى 
ھۆججەت:2026 Iran war collage.jpg|ئىران ئۇرۇشى
ھۆججەت:Operation-Roaring-Lion-0039.jpg|ئىسرائىليە ئەسكەرلىرى
ھۆججەت:President Trump Honors Six Men Killed During Operation Epic Fury (HC6DDDja0AAuumj).jpg|بىرىنچى رەپىقە مېلانىيا ترامپ
ھۆججەت:Oil Refinery Fires in Tehran, Iran (CIRA 2026-03-07 - nolabels).gif|تېھراندىكى نېفىت پىسقلاش زاۋۇتىدىكى پارتىلاش
ھۆججەت:IRIS Shahid Soleimani strike.png|ھاۋا ھۇجۇمى
ھۆججەت:Range of Iran's Missiles.jpg|ئىران باللىستىك سىنارەد دائىرىسى
ھۆججەت:Iran pro-Pahlavi march in New York City 1, March 1 2026.jpg|ئۇرۇشقا قارشى نامايىش
ھۆججەت:President Trump Honors Six Men Killed During Operation Epic Fury (HC2WOW9XQAECgdD).jpg|دانىلدا ترامپ ئايرودرۇمدا
ھۆججەت:Ilham Aliyev visited Iranian Embassy in Azerbaijan to offer condolences 2.jpg|ئىلھام ئېلى ئالى ھامېنىيغا تەزىيە بىلدۈرمەكتە
ھۆججەت:Ilham Aliyev visited Iranian Embassy in Azerbaijan to offer condolences 5.jpg|شېھىت چۈشكەن ئالى ھامېنېيى، ئىككىنچى ئاياتوللا
ھۆججەت:HIMARS Support Operation Epic Fury (9564975).jpg|ھىمارىس ھۇجۇمى