تۇسۇن ھەسەن

ئەينى يىللاردا  كىنولاردا  چەت ئەللىك  ھەربىي قۇماندانلارنىڭ رولىنى  مۇۋەپپەقيەتلىك يارىتىش  بىلەن بىللە تاماشىبنلار ئارىسدا بەلگىلىك تەسىر قۇزغىغان ۋە ئالقىشقا ئىرشكەن . پۇتۇن ھاياتىنى ئۇيغۇر سەنئەتكە بىغىشلىغان ۋە  ئۇيغۇر  خەلق  سەنئىتىنىڭ تەرەققىياتىغا مۇھىم تو ھپە قۇشقان پېشقەدەم سەنئەتكار كىنو ، تىياتىر ئارتىسى، سە ھنە ئەسەرلىرى رېژىسسورى تۇرسۇن ھەسەن1989 -يىلى 21 - ئاپرېل مېڭسىگە قان چۇشۇش تۇپەيلىدىن 62 يىشىدا ئالەمدىن ئۆتتى. ئۇ ھاياتىدا شانلىق تارىخ،ئۇنتۇلغۇسىز  تۆ ھپىلەرنى ياراتقان، كىنو ئېكرانىدا ئەڭ بۇرۇن  ئۇبراز  ياراتقان تۆ ھپىكارلارنىىڭ بىرى ئىدى .   تۇسۇن ھەسەن 1927 -يىلى قىرغىزىستان جۇمھۇريىتنىڭ بىشكەك شەھىردە تۇغۇلغان بولۇپ كېيىن ئاتا - ئانىسى بىلەن شىنجاڭغا كېلىپ ئۇلتۇراقلاشقان . كىچىكىدنى تارتىپ جۇشقۇن ۋە سەنئەتخۇمار  بولۇپ  يېتىلگەن ،  تۇسۇن ھەسەن 1945 -يىلى 8 - ئايدا گومىنداڭ ئەكسىيەتچىلىرىنىڭ زولۇمىغا قارشى كۆتۈرلىگەن شانلىق ئۈچ ۋىلايەت  ئىىنقىلابىغا قاتنىشىپ 1948 - يىلىدىن 1953 - يىلغىچە چۆچەك  سانايى نەفىسەدە ئارتىس بولۇپ ،  يېتەكچى رېژىسسور لوق خىزمىتىنى ئىشلىگەن ،  1953 - يىلىدىن 1965 - يىلغىچە  شىنجاڭ ناخشا  - ئۇسسۇل ،  دراما - تىياتىر  ئۆمەكلىرىدە  ئارتىس ، مۇئاۋىن رېژىسسور بولغان. 1965 - يىلىدىن 1987  - يىلغىچە قۇمۇل  ۋىلايەتلىك  سەنئەت ئۆمىكىدە ئارتىس ، رېژىسسور بولۇپ ئىشلىگەن . 1987 - يىلى خىز مەتتىن  ئايرىلىپ دەم ئېلىشقا چىققان. تۇسۇن ھەسەن قىران مەزگىلىدە  خەلقىمىزنىڭ  ھۆرلۈك ئازادلىققا ئېرىشتۈرۈش  يولىدا قۇزغالغان  ، جاھاننى زىلزىلىگە  كەلتۇردىغان ئۈچ ۋىلايەتلىك ئىنقىلابىغا قاتنىشىپ ، مىللىي ئارمىينىڭ سەنئەت بۆلۈمىدە  ئۇزىنىڭ رولىنى جارى قىلدۇرۇپ ،  ئۇزىنىڭ  جەڭگىۋار ساداسى  ، سەھنىدىكى رۇشەن  خۇسۇسيەت ۋە ئۆزگىچە  خاراكتىر  ئىگە ئۇبرازى بىلەن خەلقىمىزنىڭ  جاھالەتكە ، زۇلۇمغا ، تەڭسىزلىككە  قارشى ئادالەتكە كۈرەشىگە چاقىردى .  جەڭدە كارامەت مۇجىزلەرنى يارىتىشقا  ئىلھاملاندۇرۇپ . چۆچەك ،قۇمۇل ، ئاپتونوم  رايۇنلارنىڭ سەنئەت  ئورۇ نىلىرىدا ئىشلىگەن  مەزگىللىدە قېتىرقىنىپ ، ئۇگنىپ ، جاپالىق ئىزدىنىپ ، سەھنىلەردە ئەل ئاغىزىدا  داستان بۇلغىدەك  جانلىق ئۇبراز  يارىتىپ  ، خەلقنىڭ قىزغىن ئالقىشىغا  ئېرشتى ، ئۇ سەھنە  ھاياتىدا  ئىلگىر -  كېيىن  بولۇپ « ئانارخان» ، « خىيالىي دۇختۇر » ، « باي ۋە مالاي »، « شانلىق غەلىبە » ، « مانىكاۋاي » ، « جۈمەك تاز » ، « ۋەتەن قۇربانلىرى » ، « ئارا تۈرۈكىتكى  40 كۈن» ، « تىمتاس ئەمەس بۇ ماكان»  ، « شۇنداق بىر ماكان » ، « قانلىق قارا ياغاچ »، « غۇنچەم » ، « كۈرەشچان  يىللار  » ، « جيەن دەرياسى » ، « ئاشلىق » ، « ئارشىن - مال ئالان » ، « غىرىپ - سەنئەم » ، « يالغۇز قىزى » ، « ساكۇدا » ، « ئىككى بايغا بىر مالاي » ، «قىزى چىراق » ، « ئاق چاچلىق قىز»  ، « لۇڭجىياڭغا  مەد ھىيە » ،  « ۋېيخۇشەننى پەم بىلەن ئېلىش »، قاتارلىق دارامىغا رېژىسسور لوق قىلغان ۋە ئاز بولمىغان ، دراما ، ئۇپېرالاردا باش رول ئالغان .   تۇسۇن ھەسەننىڭ سەنئەت ھاياتىدا ئېكران تۇرمۇشىمۇ بەلگىلىك ئۇرۇن  تۇتىدۇ، ئوت يۈرەك شائىر ل. مۇتەللىپنىڭ  كۈرەشچان  ھاياتى تەسۋىرلەنگەن  « يىراقتىكى ئۇچقۇنلار » فىلىمدە ل. مۇتەللىپنىڭ ئۇستازى ۋە رە ھبىرى ، ئىنقىلابچى ئىسلامجان ئوبرازى،  « شاڭخەينى  ئازاد قىلىش ئورۇشى » ،  فىلىمدە ئامېرىكىنىڭ  ھەربىي مەسلىھەتچىسى ( گېنىرالى ) ، « جىياۋ تومانلىرى » ، فىلىمدە چەتئەل تاجاۋزچىلارنىڭ كاتتىبېشى « بۇستانلىقتا تەنتەنە » ، فىلىمدە ئەلى ، « كۆل دېڭىزدىكى دۇلقۇن » ، فىلىمدە ئامېرىكا ھەربىي پاراخۇرتنىڭ قۇماندانى مۇس ئۇبراز ىنى مۇۋەپپەقيەتلىك يارتىپ ، تاماشىبنلارنىڭ ئارسىدا يۇقىر ى  باھاغا ئېرىشتى ، شۇنداق « ئانارخان» فىلىمدىنۇ  رول ئېلىشقا قاتناشتى.   ئۇ  ھايات  ۋاقتىدا مەمىلىكەتلىك  4- نۆ ۋەتلىك ئەدەبىيات - سەنئەتچىلەر قۇرۇلتىينىڭ ۋەكىل ، مەمىلىكەتلىك تىياتىرچىلار  جەمئىيىتىنىڭ  ھەيئەت ئەزاسى ، ئاپتونوم رايونلۇق تىياتىرچىلار جەمئىيىتىنىڭ  ئەزاسى ،  ئاپتونوم رايونلۇق 1 - ،2 -، 3 -  ،نۆ ۋەتلىك قۇرۇلتىينىڭ ۋەكىل، قۇمۇل  شەھەرلىك 1 - نۆ ۋەتلىك ئەدەبىيات - سەنئەتچىلەر بىرلەشمىسىنىڭ  رەئىسى قۇمۇل  ۋىلايەتلىك تىياتىرچىلار جەمئىيىتىنىڭ  رەئىسى  بولۇپ  2 - دەرىجىلىك رېژىسسور  ئۇنۋانىغا ئېرىشكەن ئىدى .     تۇسۇن ھەسەن 40 يىلىدن ئارتۇق داۋام قىلغان سەنئەت ھاياتىدا ئۆچمەس تۆ ھپە ۋە مەڭگۈلۈك  ئېكران ئۇبرازىنى قالدۇرۇپ كەتتى. 

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:شائىرلار