ئوق دۆلەتلەر

link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Map_of_participants_in_World_War_II.png|thumb|300x300px|II. دۇنيا ئۇرۇشىغا قاتناشقان ئەللەر
ئىتتىپاقداش دۆلەتلەر يېشىل (پېئورل خاربور ھۇجۇمىدىن كېيىن قوشۇلغانلار ئوچۇق يېشىل)، ڧاشىت دۆلەتلەر كۆك (ئىشغال ۋە بېسۋىلىنغان دۆلەتلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ) ۋە بىتەرەپ دۆلەتلەر كۈلرەڭ ئىپادىلەنگەن.
link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت: Second_world_war_europe_1941-1942_map_en.png|thumb|250x250px|1941 -1942 يىللاردىكى ياۋروپا
ئوق دۆلەتلەر (گېرمانچە:*Achsenmächte*، ئىتالىيەچە:*Potenze dell'Asse*، ياپونچە: 枢軸国 *Sūjikukoku*)، ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشىدا ئىتتىپاقداش دۆلەتلەر لاگىرىغا قارشى ئاساسلىق گېرمانىيە، ئىتالىيە ۋە ياپونىيەنىڭ بۇنىڭدىن باشقا ھونگىرىيە، رومانىيە، بۇلغارىيە، ڧىنلاندىيە، مۇستەقىل كرودىيە، ۋىكي ڧرانسىيسى، ئالبانىيە، ئېڧىئوپىيە، مانجۇرىيە، تايلاند، بېرما، ھىندىستان، ڧىللىپىنلەر ۋە ئىراق قاتارلىقلار تەشكىل قىلغان بىرلىك. شۇنداقلا ئىران شاھى رىزا پەھلېۋىي گېرمانىيە تەرەپتارلىقىنى ئىزھار قىلغان. ئىسپانىيە بولسا ئوق كۈچلەرنىڭ تەرەپتارى سۈپىتىدە قالغان.

ئوق سۆزى، (ئىنگ:*Axis*) بۇ ئىتتىپاقنى بىلدۈرۈش ئۈچۈن تۇنجى قېتىم ڧاشىست ھونگىر رەھبەر گيۇلا گۆمبۆس تىرىپىدىن قوللىنىلغان. 1936 دا بېنىتو موسسولىنى تەرىپىدىن تۇنجى قېتىم رەسمىي قوللىنىلدى.

## ئوقلارنىڭ ئاساسلىق نىشانلىرى
* '''گېرمانىيە''': ئادولڧ ھېتلىر، ئەۋۋەلا ئوتتۇرا ياۋروپا، كېيىن شەرقىي ۋە غەربىي ياۋروپانى گېرمانىيە توپراقلىرىغا قوشۇشنى مەقسەد قىلاتتى. ئىككىنچى پىلانى بولسا ئاسىيانى، بولۇپمۇ سوۋېت ئىتتىپاقى ۋە يېقىن شەرقتىكى ئىستراتېگيىلىك نۇقتىلارنى قولغا كىرگۈزۈش ئىدى.
* **[[ئىتالىيە]]**: I. دۇنيا ئۇرۇشىدا مۇرادىغا يېتەلمىگەن ئىتالىيە تار بىر مۇستەملىكە ساھەسى بىلەن سانائىتىنى ئاتقارىشقا تىرىشۋاتاتتى. شۇنداقلا 1. دۇنيا ئۇرۇشىدا ئانتانتا دۆلەتلىرى بىلەن ئىدىيە جەھەتتىن پەرق كۆرۈلگەن ئىتالىيە موسسولىنىنىڭ ڧاشىست سىياسەتلىرى سەۋەبىدىن ياۋروپادا كۆزگە سىغمايۋاتاتتى. ئىتالىينىڭ قەدىم رىم ئىمپېرىيىسىدەك كۈچلۈك بىر دۆلەت بولىشىنى ئارزۇ قىلغان موسسولىنى گېرمانىيە بىلەن يېقىنلىشىپ ئوق دۆلەتلەر گۇرۇھىا ئۇرۇشقا كىرگەن. ئىتالىيە؛ شىمالىي ئاڧرىقا ۋە بالقانلاردا ئىلگىرلىگەنىدى.
* **[[ياپونىيە]]**: I. دۇنيا ئۇرۇشىدىن كېيىن گېرمانىيەنىڭ يىراق شەرق مۇستەملىكىلىرى ياپونىيەگە بېرىلگەنىدى. ئۇنىڭ ئۈستىگە جۇڭگونىڭ بىر بۆلىكىمۇ ياپونىيەنىڭ ھاكىمىيىتىدە ئىدى. پەقەت بۇ قەدەر مۇستەملىكىمۇ تېز سۈرەتتە سانائەتلەشكەن ۋە كۈچلەنگەن ياپون ئىقتىسادىنى تويغۇزالمايۋاتاتتى. ئىقتىسادىي مەنپەتلەر ئۈچۈن ئا ق ش بىلەن يېقىنلاشقان ياپونىيە، ئۇرۇشنىڭ پارتىلىشى بىلەن گېرمانىيەگە يېقىنلاشقانىدى. پېئورل خاربور ھۇجۇمى بىلەن ئا ق ش نىڭ ئۇرۇشقا كىرىشىگە سەبەب بولغان.
بۇ ئۈچ ئاساسلىق ئوق دۆلىتىنىڭ سىرتىدا ھونگىرىيە، رومانىيە، ڧىنلاندىيە ۋە بۇلغارىيەگە ئوخشىغان دۆلەتلەر يېڭى توپراق قازىنىش ۋە كونا دۈشمەنلىرىدىن ئۆچ ئېلىش ئۈچۈن ئوق دۆلەتلەرگە قوشۇلغان.


ھۆججەت:NS administrative Gliederung 1944.png
ھۆججەت:Kingdom_of_Italy_1942_with_provinces.svg
ھۆججەت:Greater Asian Co-prosperity sphere (orthographic projection).svg


## ئوق دۆلەتلەرنىڭ تېزىملىكى
* link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Flag_of_German_Reich_(1935%E2%80%931945).svg|border|22x22px ناتسېس گېرمانىيە
* link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Flag_of_Italy_(1861-1946).svg|border|22x22px ئىتالىيە قراللىقى
* link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Flag_of_Japan.svg|border|22x22px ياپون ئىمېرىيىسى
* link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Flag_of_Finland.svg|border|22x22px ڧىنلاندىيە
* link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Flag_of_Philippe_P%C3%A9tain,_Chief_of_State_of_Vichy_France.svg|border|22x22px ۋىكي ڧرانسىيىسى
* link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Flag_of_Hungary_1940.svg|border|22x22px ھونگىرىيە قراللىقى
* link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Flag of the Romanian Army (1940–1947).svg|border|22x22px رومانىيە قراللىقى
* link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Naval_Ensign_of_Bulgaria_(1878-1944).svg|border|22x22px بۇلغارىيە قراللىقى
* link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Flag_of_Croatia_Ustasa.svg|border|22x22px مۇستەقىل كرودىيە دۆلىتى
* link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Flag_of_Albania_(1939).svg%E2%80%8E|border|22x22px بۈيۈك ئالبانىيە
* link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Flag_of_Ethiopia_(1897-1936;_1941-1974).svg%E2%80%8E|border|22x22px ئېڧىئوپىيە
* link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Flag_of_Manchukuo.svg|border|22x22px مانجۇرىيە
* link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Flag_of_Thailand.svg|border|22x22px تايلاند
* link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Burma_flag(1943).gif|border|22x22px بېرما
* link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Flag_of_the_Mengjiang.svg|border|22x22px موڭغۇل ئاپتونوم ھۆكۈمىتى
* link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Flag_of_Iraq_1924.svg|border|22x22px ئىراق قراللىقى
* link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Flag_of_First_Slovak_Republic_1939-1945.svg%E2%80%8E|border|22x22px سلوۋاكىيە
* link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Flag_of_Serbia_(1941%E2%80%931944).svg|border|22x22px سېربىيە
* link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Flag_of_Montenegro_(1905-1918_&_1941-1944).svg%E2%80%8E|border|22x22px قاراتاغ
* link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Flag_of_the_Kingdom_of_Yugoslavia.svg%E2%80%8E|border|22x22px يوگوسلاۋىيە قراللىقى


Image:Map of Finnish areas ceded to Soviet Union 1940.png
Image:France map Lambert-93 with regions and departments-occupation.svg
Image:Hungary map 1941.png
Image:Romania1941.png
Image:Map of Bulgaria during WWII.png
Image:Ndh 1941.png
Image:Map of Albania during WWII.png
Image:Manchukuo map.png
Image:Slovakia1941 02.png
Image:Serbia1941 1944 01.png
Image:Montenegro during ww2.png


## مۇناسىۋەتلىك ماددىلار
* ئىتتىپاقداش دۆلەتلەر
* II. دۇنيا ئۇرۇشى

## مەنبەلەر