تاش دەۋرى زېھنىيىتى تىرىلىۋاتامدۇ؟

**تاش دەۋرى زېھنىيىتى تىرىلىۋاتامدۇ؟** 

ئەسرى سائادەتتە خالايىقلار ئارىسىدا «ئۆمەرنىڭ ئېشىكى مۇسۇلمان بولسا بولىدۇ، لېكىن ئۆمەرنىڭ مۇسۇلمان بولۇشى ناتايىن» دېگەن سۆز - چۆچەك تارقالغانىدى. ئەمما بۇنى دېگەنلەر ئۇزاققا بارماي ئىددىئاسىنىڭ خاتا بولغانلىقىنى كۆرۈپ يېتىشتى. چۈنكى ئۆمەر ئويلىنىش ۋە ئىزدىنىش ئىچىدە ھەقىقەتنى ئەقىل ۋە قەلبىنىڭ سۈزگۈچىدىن ئۆتكۈزگەن ھالدا تاپتى، مۇسۇلمان بولدى. ئەمما، ئېشەك ئېشەك پېتى قېلىۋەردى. بىز گېلىنى قىرىپ تۇرۇپ ئۇيغۇرچىسىنىمۇ تەجۋىد بىلەن "«عمر» رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ مۇنداق دەيدۇ" دەپ ۋەز ئوقۇپ كېلىۋاتقان «ئۆلىما» توپىنى ۋە ئۇنىڭ كۇكۇلىسىنى چاڭگىلىدا تۇتۇپ تۇرۇۋاتقان بىر تۈركۈم تىجمەل تىپلارنى دىن ۋە ئىمانغا ياتلاشقان توپلارغا قارىغاندا ئىسلاھ بولۇشى تېز بولىدۇ، دىن ئوقۇمىغانلار ھەقنى كۆرۈپ تۇرۇپ ھەقكە قايتمىسىمۇ بىر گەپ، لېكىن دىن ئوقۇغان توپ چوقۇم پەرقىنى نامايان قىلىپ ھەقنى كۆرۈپ يېتىدۇ، بىلمىگىنىنى ئىزدىنىپ بولسىمۇ بىلىشكە رىغبەتلىنىدۇ، بىلگەنلىرىنى ئورتاقلىشىدۇ ۋە بىلگىنىگە ئەمەل قىلىش مەجبۇرىيىتىنى چوقۇم ئورۇنداشقا بەل باغلايدۇ دەپ ياخشى ئويلىدۇق. لېكىن كۆردۇقكى، ئۆمەر ئۆمەرلىكىنى، ئېشەك ئېشەكلىكىنى داۋام قىلىۋىرىدىغانلىقىدەك ھەقىقەت كۈنسېرى نامايان بولۇۋاتىدۇ. ئىندىجىنىس مەسىلىسى شۇ قەدەر ئېنىق ۋە ئېنىقلىقى يوچۇنسىزلاشقان بولۇشىغا قارىماي مەزكۇر تىپلارنىڭ ئىندىجىنىس تېمىسىغا كۆز يۇمۇۋېلىشىغا، مەسىلىنىڭ ھېچبىر مىللىي ۋە سىياسىي خەتىرى يوقتەك، گويا بۇ ھېچقانداق مەسىلە ئەمەستەك، مەسىلە قىلىپ ئولتۇرغىدەك تېمىمۇ ئەمەستەك مۇئامىلە قىلىشلىرىغا، ئەكسىچە قارشىسىدىكىلەرگە يۈكلىنىپ دۈشمەن دېپىغا ئۇسۇل ئويناش بىلەن ئەيىبلەشلىرىگە شاھىت بولۇپ تۇرماقتىمىز. شاھىت بولۇۋاتقانلىرىمىز مەزكۇر توپ ۋە ئۇنى ئىدارە قىلىۋاتقان زېھنىيەتنىڭ IQ دەرىجىسىنىڭ ئىندىجىنىس كاتېگورىيەسى ئۇياقتا تۇرسۇن، تاش دەۋرى زېھنىيىتىدىنمۇ ئاددىي، ئەسكى كۆتەكتىن قاتتىق، بەلكى قۇرئاندىكى ھەقنى كۆرۈپ تۇرۇپ كۆزىنى ئېتىۋالىدىغان، ھەقنى ئاڭلاپ تۇرۇپ قۇلاق يوپۇرۇۋېلىشقا ياتقىن، ھەقنى بىلىپ تۇرۇپ خۇپسەنلىكنى ۋايىغا يەتكۈزۈپ ئارتىسلىق قىلىشتىن يانمايدىغان دەرىجىدە چاھارپايلاشقان مەجرۇھ زېھنىيەت ئىكەنلىكىنى مەلۇم قىلىپ تۇرۇپتۇ. زېھنىيىتى تاش دەۋرىنىڭ ئادەملىرى سەۋىيەسىگە چۈشۈپ قالغان بۇنداق بېقىندى توپ ئۈچۈن ئىندىجىنىسلىق ئەلۋەتتە مەسىلە ئەمەس. چۈنكى بۇنى مەسىلە ھېسابلاش ئۇلارنىڭ «دەۋرى»نىڭ روھىغا خىلاپ كېلىدۇ. بۇنداق بىر زېھنىيەت ئۈچۈن ئىندىجىنىسلىقنى رەت قىلىش ۋە ئىندىجىنىسلىقلار كاتېگورىيەسىگە تىزىلىشقا ئىسيان قىلىشنىڭ ئۆزى ئەلۋەتتە «پىتنە»، «زېھننى بىھۇدە مەشغۇل قىلىش» بولماي نېمە بولماقچىدى؟! 

تەڭرىم! ئىمان شەربىتى كېكىردىكىدىن ئۆتمەيۋاتقانلارنىغۇ كۆرۈۋاتقان ئىدۇق. مانا ئەمدى ئەقلىگە سوپون يەۋالغانلارنىڭ مىللەتكە، ئۆلىما نامىغا داغ تەگكۇزۈپ سەرخىللاردەك كۆرۈنگىنىگە باقماي بارغانچە مەتولىشىۋاتقانلىقىنىمۇ كۆرۈشكە مەجبۇر بولۇۋاتىمىز. خەير، بۇنى كۆرسەتكىنىڭ ئۈچۈن، توغرىسى يىللاردىن بىز ئۈچۈن، ۋەتەننىڭ ئىستىقبالى ئۈچۈن تىپىرلاۋاتىدۇ، دەپ بىلىنگەنلەرنىڭ ئەمەلىيەتتە خاراكتېر ۋە تۇتۇمدا، ھەققانىيەتچىلەرنىڭ، ئىلىم ۋە پىكىر ئەھلىنىڭ قارشىسىدا گويا ئۆمەر ۋە ئېشىكى ئوتتۇرسىدىكى پەرقتەك  ئاسمان - زېمىن پەرقلىقدا پەرقلىنىپ تۇرۇۋاتقانلىقىنى كۆرسىتىپ قويۇۋاتقىنىڭ ئۈچۈن، ساز قىلىشقا ئۇچراپ كەلگەن بۇ ئاق كۆڭۈل خەلقنى تەبىئىي شەكىلدە سەگىتىپ قويۇۋاتقىنىڭ ئۈچۈن ئەلھەمدۇلىللاھ! تىلەك شۇ: پەرۋەردىگارىم! تەقى - تۇرقىمىزنىلا ئەمەس، قەلبىمىزگە ئەقلىمىزنى قوشۇپ ئىسلاھ قىلىپ بەرگەيسەن!   

- بۇرھان مۇھەممەد

2021-11-18

مەنبە: «ئويغاقلار دۇنياسىدا− بۇرھان» سەھىپىسى

تۈر:ئۇيغۇر
تۈر:بۇرھان مۇھەممەد
تۈر:ئويغاقلار دۇنياسىدا− بۇرھان