20 - ئەسىر

**20 - ئەسر**، مىلادى تەقۋىمگە كۆرە 1901 - يىلى 1 - يانۋاردىن 2000 - يىلى 31 - دېكابرغىچە بولغان ۋاقىت ئارىلىقىنى كۆرسىتىدۇ.

## ۋەقەلەر
### 1900 - يىللار

* 1900 - يىلى - دۇنيادىكى تۇنجى مېترو پارىژدا ئىشقا كىرىشتى.
* 1901 - يىلى - تۇنجى قىتئە ئاتلىغان رادىئو تارقىتىش باشلىدى.
* 1901 - يىلى -ئابدۇخالىق ئۇيغۇر تۇغۇلدى.
* 1903 - يىلى -ئاكا - ئۇكا رايتلار ئايروپلاننى ئىجاد قىلدى.
* 1904 - يىلى -رۇسىيە - ياپونىيە ئۇرۇشى پارتىلىدى. بۇ ئۇرۇشتا چاررۇسىيە يېڭىلدى.
* 1905 - يىلى -ئالبېرت ئېينىشتېيىن نىسپىيلىك نەزەرىيىسىنى ئېلان قىلدى.
* 1906 - يىلى -دۇنيادا تۇنجى كۆپ مىنۇتلۇق فىلم «*The Story of the Kelly Gang*» قويۇلدى.
* 1908 - يىلى -چىڭ سۇلالسى تەختىگە 2 ياشلىق پۇيى ئولتۇردى.
### 1910 - يىللار
* 1911 - يىلى - تۆمۈر خەلىپە يېغىلىقى.
* 1912 - يىلى - ياڭ زېڭشىن شەرقىي تۈركىستانغا كەلدى.
* 1912 - يىلى - جۇڭخۇا مىنگو ئېلان قىلىندى.
* 1918 - يىلى - 1 - دۇنيا ئۇرۇشى پارتىلىدى.
* 19150 - يىلى - چاناققەلە ئۇرۇشى باشلىدى.
* 1916 - يىلى - تانكا تۇنجى قېتىم 1 - دۇنيا ئۇرۇشىدا ئىشلىتىلدى.
* 1917 - يىلى -ئۆكتەبر ئىنقىلابى غەلبە قىلدى.
* 1918 - يىلى -[1 - دۇنيا ئۇرۇشى ئاخىرلاشىتى. [ئانتانتا دۆلەتلىرى غەلبە قىلىپ، ئىتتىپاقداش دۆلەتلەر ئېغىر مەغلۇب بولدى.
* 1919 - يىلى -تۈرك ئازادلىق ئىنقىلابى باشلىدى.
### 1920 - يىللار
* 1920 - يىلى - يېنىك تىپتىكى ئاپتۇمات ئىجاد قىلىندى.
* 1921 - يىلى - ئابدۇخالىق ئۇيغۇر ئويغان ناملىق شىئېرىنى يازدى.
* 1922 - يىلى -
* 1923 - يىلى -
* 1924 - يىلى -
* 1925 - يىلى -
* 1926 - يىلى -
* 1927 - يىلى - ياڭ زېڭشىن ئۆلتۈرۈلدى.
* 1928 - يىلى - ئالكساندېر فلامېنك پېنسىلىننى كەشپ قىلدى.
* 1929 - يىلى - بۈيۈك ئىقتىسادىي بۆھران پارتىلىدى.
### 1930 - يىللار
* 1930 - يىلى - گاندى ھىندىستاندا پاسسىپ تىركىشىش ھەركىتىنى باشلاتتى.
* 1931 - يىلى - خوجانىياز ھاجى يېغىلىقى پارتىلىدى.
* 1932 - يىلى - تۇرپاندا ئىنقىلاب پارتىلىدى.
* 1933 - يىلى - شەرقىي تۈركىستان ئىسلام جۇمھۇرىيىتى كاشغەردە قۇرۇلدى.- ئابدۇخالىق ئۇيغۇر قاتارلىقلار شېڭ شىسەي تەرىپىدىن قەتىل قىلىندى. 
* 1934 - يىلى - شەرقىي تۈركىستان ئىسلام جۇمھۇرىيىتى يىقىلدى.
* 1935 - يىلى -
* 1936 - يىلى -
* 1937 - يىلى -
* 1938 - يىلى - خوجا نىياز ھاجى، شېرىپخان تۆرە قاتارلىق 108 كىشى شېھىد قىلىندى.
* 1939 - يىلى - 
### 1940 - يىللار
* 1940 - يىلى -
* 1941 - يىلى - 
* 1942 - يىلى -
* 1943 - يىلى -
* 1944 - يىلى - شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى غۇلجادا قۇرۇلدى.
* 1945 - يىلى - 2 - دۇنيا ئۇرۇشى ئاخىرلاشتى.
* 1946 - يىلى - ئاتالمىش شىنجاڭ ئۆلكىلىك بىرلەشمە ھۆكۈمەت قۇرۇلدى. مەسئۇد سابرى ئۆلكە رەئىسى بولدى.
* 1947 - يىلى -
* 1948 - يىلى -
* 1949 - يىلى - ئەخمەتجان قاسىمى قاتارلىقلار سۇيقەستكە ئۇچىرىدى. خىتاي خەلق جۇمھۇرىيىتى قۇرۇلدى. 
### 1950 - يىللار
* 1950 - يىلى -
* 1951 - يىلى - 
* 1952 - يىلى -
* 1953 - يىلى -
* 1954 - يىلى - ئاتالمىش ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستى قۇرۇلدى.
* 1955 - يىلى - ئاتالمىش شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى قۇرۇلدى.
* 1956 - يىلى -
* 1957 - يىلى -
* 1958 - يىلى -
* 1959 - يىلى -  
### 1960 - يىللار
* 1960 - يىلى -
* 1961 - يىلى - 
* 1962 - يىلى -
* 1963 - يىلى -
* 1964 - يىلى -
* 1965 - يىلى - مەدەنىيەت زور ئىنقىلابى باشلىدى.
* 1966 - يىلى - 
* 1967 - يىلى -
* 1968 - يىلى -
* 1969 - يىلى -  
### 1970 - يىللار
* 1970 - يىلى - 
* 1971 - يىلى - 
* 1972 - يىلى -
* 1973 - يىلى -
* 1974 - يىلى -
* 1975 - يىلى -
* 1976 - يىلى - ما ۋزېدوڭ، جۇ ئېنلەي، جۇ دې قاتارلىقلار ئۆلدى. مەدەنىيەت ئىنقىلابى ئاخىرلاشتى.
* 1977 - يىلى -
* 1978 - يىلى -
* 1979 - يىلى - 
### 1980 - يىللار
* 1980 - يىلى - 
* 1981 - يىلى - 
* 1982 - يىلى - خىتايدا كوممۇنا ئاخىرلاشتى.
* 1983 - يىلى -
* 1984 - يىلى - ئۇيغۇر كونا يېزىقى رەسمىي ئەسلىگە كەلدى.
* 1985 - يىلى -
* 1986 - يىلى -
* 1987 - يىلى -
* 1988 - يىلى -
* 1989 - يىلى - بارىن ۋەقەسى
### 1990 - يىللار
* 1990 - يىلى - 
* 1991 - يىلى - سوۋېت ئىتتىپاقى پارچىلاندى.
* 1992 - يىلى -
* 1993 - يىلى -
* 1994 - يىلى -
* 1995 - يىلى - 
* 1996 - يىلى -
* 1997 - يىلى - 5 - فېۋرال غۇلجا ۋەقەسى
* 1998 - يىلى -
* 1999 - يىلى -
### [[2000 - يىلى]]

**1931**- Rusya'da Sovyet hükümeti kuruldu.- Japonlar, Mukden'i işgal etti. 
**1933**- Almanya'da Nazi Partisi iktidara gelerek Hitler başbakan oldu.
**1934**- Percy Shaw, "Kedi gözü"nün patentini aldı. 
**1936**- İspanya İç Savaşı başladı. 
**1937**- Hindenburg havagemisi düştü. 35 kişi öldü. 
**1939**- II. Dünya Savaşı başladı. 
**1940**
- Almanya ile Sovyetler Birliği arasında ekonomik işbirliği antlaşması imzalandı.
- Sovyetler Birliği Baltık Ülkeleri’nin istilasına başladı.- İtalya Yunanistan’a saldırdı. 
**1941**
- Kuzey Afrika Cephesi’nde; Tobruk, İngilizlerin eline geçti.
- Kuzey Afrika Cephesi’nde; Bingazi İngilizlerin eline geçti.
- Bulgaristan, Mihver Devletleri’e katılma kararı aldı.
- Yugoslavya, Mihver Devletlerine katılma kararı aldı.
-Yugoslavya’da General Simoviç, kansız bir darbe ile yönetimi ele geçirdi. Yeni hükümet, Mihver Devletlerinden ayrılma kararı aldı.- Kuzey Afrika Cephesi’nde Alman birlikleri Bingazi’yi ele geçirdi.
- Alman orduları, Bulgaristan üzerinden Yugoslavya’ya saldırdı.
-ABD, Almanya ve İtalya’ya savaş ilan etti.
**1945**- Adolf Hitler,intihar etti. Almanlar ve Japonlar teslim oldu. Müttefikler savaşı kazandı. 
**1945**- Hiroşima'ya ilk atom bombasının atılması. 
**1946**- İlk genel kullanım amaçlı bilgisayar.(ENIAC) 
**1947**- Soğuk Savaş'ın başlangıcı. 
**1961**- Uzayda ilk insan.(Yuri Gagarin). 
**1969**- İlk bilgisayar ağı.(ARPANET) 
**1969**- Aya ilk insanlı uçuş ve ay yüzeyine ilk insanın ayak basması.(Neil Armstrong) 
**1970**- İlk kişisel bilgisayar.(Kenbak-1) 
**1971**- İlk uzay istasyonu.(Salyut 1) 
**1986**- Tarihte ilk büyük çaplı nükleer kaza.(Çernobil) 
**1988**- ARPANET'in halka açılması.(internet) 
**1989**- Berlin Duvarı'nın yıkılması. 
**1990**- Körfez Savaşı'nın başlangıcı. 
**1991**- Sovyetler Birliği bölündü. 
**1991**- Yugoslavya dağıldı. 
-->
### 1922

* Kurtuluş Savaşı kazanıldı ve yeni Türk devletinin temelleri atıldı. Gazi Mustafa Kemal Paşa saltanatı kaldırdı.

## 20. yüzyılda etkin olan kişiler

### Liderler
#### Avrupa
* II. Wilhelm (Alman İmparatorluğu)
* Konrad Adenauer (Almanya Federal Cumhuriyeti)
* Willy Brandt (Almanya Federal Cumhuriyeti)
* Heinrich Brüning (Almanya-Weimar Cumhuriyeti)
* Friedrich Ebert (Almanya-Weimar Cumhuriyeti)
* Ludwig Erhard (Almanya Federal Cumhuriyeti)
* Paul von Hindenburg (Almanya-Weimar Cumhuriyeti)
* Adolf Hitler (Almanya)
* Hans-Dietrich Genscher (Almanya)
* Erich Honecker (Almanya Demokratik Cumhuriyeti)
* Kurt Georg Kiesinger (Almanya Federal Cumhuriyeti)
* Helmut Kohl (Almanya Federal Cumhuriyeti)
* Karl Liebknecht (Almanya)
* Rosa Luxemburg (Almanya)
* Helmut Schmidt (Almanya Federal Cumhuriyeti)
* Gustav Stresemann (Almanya-Weimar Cumhuriyeti)
* Enver Hoca (Arnavutluk)
* Clement Attlee (Birleşik Krallık)
* Neville Chamberlain (Birleşik Krallık)
* Winston Churchill (Birleşik Krallık)
* Anthony Eden (Birleşik Krallık)
* II. Elizabeth (Birleşik Krallık)
* Harold Macmillan (Birleşik Krallık)
* Prenses Diana (Birleşik Krallık)
* Margaret Thatcher (Birleşik Krallık)
* Todor Jivkov (Bulgaristan)
* Alexander Dubček (Çekoslovakya)
* Urho Kekkonen (Finlandiya)
* Jacques Chirac (Fransa)
* Valéry Giscard d'Estaing (Fransa)
* Charles de Gaulle (Fransa)
* François Mitterrand (Fransa)
* Jean Monnet (Fransa)
* Robert Schuman (Fransa)
* Francisco Franco (İspanya)
* I. Juan Carlos (İspanya)
* Olof Palme ()
* Giulio Andreotti (İtalya)
* Silvio Berlusconi (İtalya)
* Benito Mussolini (İtalya)
* Janos Kadar (Macaristan)
* Imre Nagy (Macaristan)
* III. Rainier (Monako)
* Lech Wałęsa (Polonya)
* Karol Józef Wojtyła (Papa II. Ioannes Paulus, Polonya ve Vatikan)
* Salazar (Portekiz)
* Nicolae Ceauşescu (Romanya)
* Leonid Brejnev (Sovyetler Birliği)
* Nikita Kruşçev (Sovyetler Birliği)
* Mihail Gorbaçov (Sovyetler Birliği)
* Vladimir Lenin (Sovyetler Birliği)
* Josef Stalin (Sovyetler Birliği)
* Lev Troçki Sovyetler Birliği)
* Boris Yeltsin (Rusya)
* II. Nikolay (Rus İmparatorluğu)
* Mustafa Kemal Atatürk (Türkiye)
* Celâl Bayar (Türkiye)
* Enver Paşa (Osmanlı İmparatorluğu)
* V. Mehmet (Osmanlı İmparatorluğu)
* İsmet İnönü (Türkiye)
* Josip Broz Tito (Yugoslavya)
* Elefterios Venizelos (Yunanistan)

#### Amerika
* George Bush (Amerika Birleşik Devletleri)
* Bill Clinton (Amerika Birleşik Devletleri)
* Dwight D. Eisenhower (Amerika Birleşik Devletleri)
* Lyndon Johnson (Amerika Birleşik Devletleri)
* John F. Kennedy (Amerika Birleşik Devletleri)
* Martin Luther King (Amerika Birleşik Devletleri
* Henry Kissinger (Amerika Birleşik Devletleri)
* George Marshall (Amerika Birleşik Devletleri)
* Joseph Raymond McCarthy (Amerika Birleşik Devletleri)
* Richard Nixon (Amerika Birleşik Devletleri)
* Milo Raduloviç (Amerika Birleşik Devletleri)
* Ronald Reagan (Amerika Birleşik Devletleri)
* Franklin D. Roosevelt (Amerika Birleşik Devletleri)
* Theodore Roosevelt (Amerika Birleşik Devletleri)
* Harry S. Truman (Amerika Birleşik Devletleri)
* Woodrow Wilson (Amerika Birleşik Devletleri)
* Malcolm X (Amerika Birleşik Devletleri)
* François Duvalier (Haiti)
* Fulgencio Batista (Küba)
* Fidel Castro (Küba)
* Ernesto Che Guevara (Küba)
* Lázaro Cárdenas del Río (Meksika)
* Emiliano Zapata (Meksika)
* Somoza Ailesi (Nikaragua)
* Salvador Allende (Şili)
* Augusto Pinochet (Şili)

#### Ortadoğu ve Kuzey Afrika
* Ahmed Bin Bella (Cezayir)
* Huari Bumedyen (Cezayir)
* Yaser Arafat (Filistin)
* Saddam Hüseyin (Irak)
* Humeyni (İran)
* Muhammed Musaddık (İran)
* Muhammed Rıza Pehlevi (İran)
* Menahem Begin (İsrail)
* David Ben-Gurion (İsrail)
* Golda Meir (İsrail)
* İzak Rabin (İsrail)
* Ariel Şaron (İsrail)
* Şimon Peres (İsrail)
* İdris I (Libya)
* Muammer Kaddafi (Libya)
* Hüsnü Mübarek (Mısır)
* Cemal Abdünnasır (Mısır)
* Enver Sedat (Mısır)
* Hafız Esad (Suriye)
* Habib Burgiba (Tunus)

#### Asya
* Deng Xiaoping (Çin)
* Çu En-lay (Çin)
* Çan Kay Şek (Çin Cumhuriyeti)
* Sun Yat-sen (Çin Cumhuriyeti)
* Mao Zedong (Çin)
* Suharto (Endonezya)
* Sukarno (Endonezya)
* Bhimrao Ramji Ambedkar (Hindistan)
* Mahatma Gandhi (Hindistan)
* Indira Gandhi (Hindistan)
* Jawaharlal Nehru (Hindistan)
* Lon Nol (Kamboçya)
* Pol Pot (Kamboçya)
* Norodom Sihanouk (Kamboçya)
* Kim Il-sung (Kuzey Kore)
* Askar Akayev (Kırgızistan)
* Zülfikar Ali Butto (Pakistan)
* Benazir Butto (Pakistan)
* Muhammed Ali Cinnah (Pakistan)
* Mustafa Kemal Atatürk (Türkiye)
* Ziya ül Hak (Pakistan)
* Tenzin Gyatso (XIV. Dalai Lama, Tibet)
* Ho Chi Minh (Vietnam)

#### Afrika
* Haile Selassie (Etiyopya)
* Kwame Nkrumah (Gana)
* Ahmed Sékou Touré (Gine)
* Pieter Willem Botha (Güney Afrika Cumhuriyeti, Aparthayd)
* Frederik Willem de Klerk (Güney Afrika Cumhuriyeti)
* Nelson Mandela (Güney Afrika Cumhuriyeti, Afrika Ulusal Kongresi)
* Balthazar Johannes Vorster (Güney Afrika Cumhuriyeti, Aparthayd)
* Joseph Kasavubu (Kongo)
* Patrice Lumumba (Kongo)
* Mobutu Sese Seko (Kongo)
* Jomo Kenyatta (Kenya)
* Daniel arap Moi (Kenya)
* Jean-Bédel Bokassa (Orta Afrika Cumhuriyeti)
* Julius Nyerere (Tanzanya)
* İdi Amin (Uganda)
* Gnassingbé Eyadéma (Togo)

### Bilim insanları
* Niels Bohr
* Albert Einstein
* Enrico Fermi
* Howard Walter Florey
* Sigmund Freud
* Kurt Gödel
* Fritz Haber
* Werner Karl Heisenberg
* Andrey Nikolaevich Kolmogorov
* Linus Pauling
* Erwin Schrödinger
* John von Neumann
* Alan Turing

### İş Adamları
* John Maynard Keynes
* John Kenneth Galbraith
* Milton Friedman
* Henry Ford
* Thomas J. Watson
* Bill Gates

### Uzay Araştırmacıları
* Robert Goddard
* Wernher Von Braun
* Neil Armstrong
* Louis Bleriot
* Yuri Gagarin
* Vladimir Mikhailovich Komarov
* Freddie Laker
* Charles Lindbergh
* Ron McNair
* Ellison Onizuka
* Herman Potočnik Noordung
* Alan Shepard
* Valentina Tereshkova
* Wright Brothers

### Askerî Liderler
* Charles de Gaulle
* Dwight D. Eisenhower
* Sir Bernard Freyberg
* Douglas Haig
* Douglas MacArthur
* Rudolf Maister
* Bernard Montgomery
* Chester Nimitz
* George Patton
* Erwin Rommel
* Franc Rozman Stane
* Leon Trotsky
* Mao Zedong
* Georgy Zhukov

### Din Adamları
* Grigori Rasputin
* Papa XXIII. Ioannes
* Papa II. Ioannes Paulus
* Papa XII. Pius
* Rahibe Teresa
* The 13th Dalai Lama of Tibet, Thubten Gyatso
* The 14th Dalai Lama of Tibet, Tenzin Gyatso
* The Rev. Martin Luther King Jr.
* The Rev. Billy Graham
* Mahatma Gandhi
* Prabhupada A.C. Bhaktivedanta

### Sanatçılar
* Constatin Brancusi
* George Braque
* Salvador Dalí
* Marcel Duchamp
* Jacob Epstein
* Juan Gris
* Wassily Kandinsky
* Henri Matisse
* Joan Miró
* Amedeo Modigliani
* Piet Mondrian
* Henry Moore
* Pablo Picasso
* Jackson Pollock
* Andy Warhol

### Göstericiler
* The Beatles
* Bob Dylan
* Bob Marley
* Charlie Chaplin
* Elvis Presley
* Frank Sinatra
* Groucho Marx
* Jimi Hendrix
* Kraftwerk
* Louis Armstrong
* Lucille Ball
* Marilyn Monroe
* Michael Jackson
* Pink Floyd
* Queen
* Spike Jones
* Spike Milligan
* The Velvet Underground
* Metallica

### Yazarlar ve Şairler
* Louis Aragon
* Samuel Beckett
* Jorge Luis Borges
* André Breton
* Robert Brooke
* Basil Bunting
* Albert Camus
* Noam Chomsky
* Gillian Clarke
* Cid Corman
* Hart Crane
* Robert Creeley
* e. e. cummings
* T. S. Eliot
* Paul Eluard
* Gabriel García Márquez
* Allen Ginsberg
* Alamgir Hashmi
* Seamus Heaney
* Ernest Hemingway
* H.D.
* Orrick Johns
* James Joyce
* Franz Kafka
* Jack Kerouac
* Philip Larkin
* Mina Loy
* Hugh MacDiarmid
* Antonio Machado
* Andre Malraux
* Marianne Moore
* Sean O'Casey
* Charles Olson
* George Oppen
* George Orwell
* Wilfred Owen
* Ezra Pound
* Marcel Proust
* Thomas Pynchon
* Ayn Rand
* Charles Reznikoff
* Dorothy Richardson
* Jean-Paul Sartre
* Antoine de Saint-Exupéry
* Gary Snyder
* Gertrude Stein
* Wallace Stevens
* John Millington Synge
* J. R. R. Tolkien
* William Carlos Williams
* Virginia Woolf
* W. B. Yeats
* Louis Zukofsky

### Sporcular
* Babe Ruth
* Muhammad Ali
* Wilfred Benitez
* Larry Bird
* Sir Donald Bradman
* Roberto Clemente
* Fausto Coppi
* Angel Cordero
* Naim Süleymanoğlu
* Wilfredo Gomez
* Wayne Gretzky
* Sir Edmund Hillary
* Magic Johnson
* Michael Jordan
* Martina Navratilova
* Diego Maradona
* Jack Nicklaus
* Pelé
* Jackie Robinson
* Martin Strel
* Mark Todd
* Mike Tyson
* Ted Williams