open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
يەنە نېمىمىز قالدى؟

**يەنە نېمىمىز قالدى؟** 

1. بولغۇلۇق بولدى، كەتكەنلەر كەتتى، قالغانلار قالدى. بولغۇلۇق قازا، كەتكەنلەر تەقدىر. قالغانلارچۇ؟

2. بولغۇلۇق بوپ بولدى. كەتكەنلەر مەزلۇم كەتتى، قالغانلارچۇ؟

3. بولغۇلۇق مۇسىبەت. كەتكەنلەر شەھىد، قالغانلارچۇ؟

مۇسىبەت ئىككى بىسلىق بولىدۇ، بىر بىسى بەدەل، يەنە بىر بىسى سىناق.

كەتكەنلەر بەدىلىنى تۆلەۋاتىدۇ، تۆلىدى. تەڭرى ھۇزۇرىغا كەتكەنلەر ئۈچۈن مەزلۇم ھالى بىلەن ئۇنىڭ رەھمىتىگە ئېرىشش پۇرسىتى چوڭ. شەھىد دەپ قوبۇل قىلىنسا، تۆلەنگەن بەدەل ئۈچۈن چوڭ بىر ئۇتۇق. (ئاللاھ قوبۇل قىلسۇن!) ئۇلار قانداق كەتسە تەڭرىنىڭ رەھمىتى ئۇلارغا قۇچاق ئاچىدۇ. خوش، ئۇنداقتا بۇ سىناقنىڭ سىرتىدا قالغان «بىز» لەرچۇ؟ ئالەملەرنىڭ پەرۋىشكارى ھۇزۇرىغا بارغاندا، سەن مەۋجۇتلۇقىڭ ئۈچۈن نېمە قىلدىڭ؟ كەلگۈسىڭ ئۈچۈن نېمە قىلدىڭ؟ ساڭا ئاتا قىلغان نەچچە مىڭ يىللىق تەۋەررۈكنى، مىڭ يىللىق گۆھەرنى مۇھاپىزەت قىلىش ئۈچۈن نېمىش قىلدىڭ؟ دېگەن سوئالغا جاۋاب تېپىپ قويدۇقمۇ؟ «تەكاسۇر سۈرىسى» دە ھەر بىر نېمەتتىن سورىلىدۇ، دېيلىدۇ، ئىسلام بىلەن شەرەپلەنگەن بىر مىللەت بولۇش، ئىسلام بىلەن يۇغۇرۇلغان مەدەنىيىتى بولۇش، ئىز قالدۇرغان ئەجدادى بولۇش، ھەممىدىنمۇ بەك تۈرك ئەۋلادى مۇسۇلمان ئۇيغۇر بولۇشتىن ئارتۇق شەرەپ، ئۇلۇغ نېمەت بارمۇ؟ ئەجىبا بۇ شەرەپتىن، بۇ نېمەتتىن سورالمامدۇق؟

مۇلاھىزە:

ۋۇجۇدىڭىزدا نەپەس ئېلىپ نەپەس بېرىۋاتقان ھاياتىڭىز، مەدەنىيىتىڭىز ۋە شەرىپىڭىزنى تۇيغىدەك ۋىجدان، ئويلانغىدەك ئەقىل قالغانلا بولسا، تىرىك قالغان بۇ ئۆمۈر ھاياتىڭىزدا بېرىلگەن نېمەتتىن، شەرەپتىن، سىناقتىن سورىلىدىغانلىقىڭىز ئېسىڭىزدە بولسۇن! جاۋاب قەغەزىڭىز ئالدىڭىزغا قويۇلۇپ سوئال بېرىلگەن چاغدا، ئىمتاھان قەغىزىڭىزگە يازىدىغان چوقۇم جاۋابىڭىز بولۇشى كېرەكلىكىنى ئۇنتۇماڭ! نېمەت ۋە شەرەپ ئالدىدىكى مەسئۇلىيتىڭىز تاكى سىز جاۋاب يازغان، ئىمتىھانىڭىز نەتىجىسى چىققانغا قەدەر يەلكىڭىزدە بولىدىغانلىقى ئېسىڭىزدە بولسۇن، ئەي ئۇيغۇر قېرىندىشىم!

يازار: بۇرھان مۇھەممەد

مەنبە: «ئويغاقلار دۇنياسىدا− بۇرھان» سەھىپىسى

تۈر: ئۇيغۇر
تۈر: بۇرھان مۇھەممەد
تۈر: ئويغاقلار دۇنياسىدا− بۇرھان
توغرا مۇساپە ۋە خاتا ئادرېس

**توغرا مۇساپە ۋە خاتا ئادرېس** 

بەزى ئاتاققا چىققان، تىرەن پىكىرلىك كىشىلىرىمىزنىڭ بىردىنلا تەمكىنلىكىنى يوقىتىۋاتقانلىقى دىققەت تارتماقتا. بولۇپمۇ سەرخىللىشىشقا ئەڭ ئېھتىياجلىق چاغلىرىمىزدا، پىكىر ۋە قەلەم ئىگىلىرىمىزنىڭ چۈشكۈن تەسەۋۋۇرلارغا رام بولۇشى، خاتا دىياگنوزدىن يولغا چىقىشى پىكىر ئىگىلىرىنىڭ يەنىمۇ سەگەكلىشىشىنى، بار مەسىلىنى ئورتاقلىشىش ۋە ئاقىلانە يوسۇندا پىكىرلىشىش كېرەكلىكىنى ھېس قىلدۇرۇۋاتىدۇ. دەرۋەقە، بىز زىيالىي ئۇقۇمى ئىنتايىن تۇراقسىز قوللىنىۋاتقان ۋە پاخاللاشتۇرۇپ ئىشلىتىلىۋاتقان بىر زاماندا ياشاۋاتىمىز. شۇنداقلا بىر قىسىم پاخاللاشقان زىيالىيلىق ئوبرازىنى بېشىغا تاج قىلىپ كېيىۋالغانلارنىڭ تۆر بېشىغا خىرىس قىلىۋاتقانلىقلىرىغىمۇ شاھىد بولۇۋاتىمىز. ھالبۇكى، زىيالىيلىق ئۆزىگە يارىشا بىلىم-قابىلىيەت، دىت، پاراسەت، ساپا تەلەپ قىلىپلا قالماي يەنە مەسئۇلىيەتمۇ تەلەپ قىلىدۇ. زىيالىيلىق بىلىم ۋە پىكىردىن، قابىلىيەتتىن شەكىللىنىدۇ. زىيالىيلىق سالاھىيەتنى بولسا، مەزكۇر پىكىر ۋە قابىلىيەتنىڭ ئەمەلىي ئۈنۈم يارىتىشىغا تۈرتكە بولىدىغان مەسئۇلىيەت قۇرۇپ چىقىدۇ. پىكىر ۋە بىلىم بولۇپ مەسئۇلىيەت يوقىسا، سالاھىيەت يوقايدۇ. سالاھىيەت تەبىئىي يۈكسىلىش بولۇپ، تەبىئىيلىكتىن ئايرىلغان سالاھىيەت قۇرۇق دەۋادۇر. مۇنداقچە ئېيتقاندا «دەۋېلىش» تۇر. بىلىپ بىلمەي بۇ كېچىككە دەسسەۋاتقان زىيالىيلىرىمىزنىڭ كۆزگە چىلىقىشىنى بىر بولسا سالاھىيەتكە ئارتۇق يۈك يۈكلىۋېلىشنىڭ، «بۇنى پەقەت بىزلا قىلمىغىچە ھەل بولمايدۇ» دەيدىغان ئوڭچە ئىگىلەش خاھىشىغا مەپتۇن بولۇپ قالغانلىقىنىڭ ئاقىۋىتى، يەنە بىر بولسا، مەسئۇلىيەتكە دادىل يۈزلىنىشتىن قېچىش خاھىشى دېيشىكە بولىدۇ. بۇنى يەنە ئاۋامنىڭ تىلىدا ئاددىي قىلىپ «ئۆزىگە بولغان ئىشەنچ» نى يوقىتىش پىسخىكىسى دېيىشكىمۇ بولىدۇ. زىيالىينىڭ ۋەزىپىسى جەمئىيەتكە توغرا دىياگنۇز قۇيۇپ ھەل قىلىش يولىنى ئىزدىنىش بىلەنلا چەكلەنمەيدۇ، بەلكى ئۇنىڭ ئىزدىنىش مۇساپىسىنىڭ بىر پارچىسى ئۆزىنىمۇ تەكشۈرۈپ تۇرۇش بولۇشى كېرەك. مەشھۇر پەيلاسوپ سارتىرى ئېيتقاندەك، «زىيالىي ھەقىقەتنى سۆزلەشكە جۈرئەتكار بولۇشى» زۆرۈر بولغىنىدەك، پەيلاسوپ ئالبېرت ئېيتقاندەك «زىيالىينىڭ پىسخىكىسىنى ئۇنىڭ ئەقلى كونترول قىلىشى» لازىم. مۇۋازىنەتنى يوقاتقان ھامان چوقۇم كاشىلا يۈز بېرىدۇ. زىيالىيدا پىسخىكىلىك كاشىلا كۆرۈلسە، ئەقىل چۇلۋۇرى قولىدىن كېتىدۇ. پىكىرلىرى چۇۋالچاقلىشىدۇ. ئەقىل پەردىلەنگەندە كۆزنىڭ رولى ئالدىنقى ئورۇنغا چىقىدۇ. خۇددى ئۆزىنىڭ تائىپىسى ياكى بېكىتىۋالغان تەۋەلىكى نىشانغا ئېلىنغاندەك، قوغدىلىشقا، ھىمايە قىلىش مۇھىمدەك ئويلاپ قالىدۇ. پىسخىكىدىكى داۋالغۇشلارنىڭ تەرتىپسىزلىشىشى ئەقىلگە پەردە بولىدۇ-دە، ئەقىلنىڭ ئورنىنى ھېسسىيلىق ئىگىلەشكە باشلايدۇ. مەسىلىنىڭ كۆرۈنىشىنىلا تەھلىل قىلىپ ئىنكاس قايتۇرۇش بۇنىڭ تىپىك ئالامىتى. بۇ خىل روھىي ھالەتنىڭ داۋاملىشىشى پىكىر ئەربابلىرى ئۈچۈن ئەڭ ئېغىر يوقىتىش بولۇپ، قەلەم ئىگىلىرى بولغان سەرخىللىرىمىزنىڭ تىرەنلىكتىن ھۇدۇقۇشقا، چوڭقۇرلۇقتىن يۈزەكىلىككە قاراپ يول ئالماسلىقى نۆۋەتتە بۇ توپلۇمنىڭ بېشىغا كەلمەسلىكى ئۈمىد قىلىنىدىغان، ئالدىنى ئېلىش زۆرۈر بولغان مۇھىم قەدەمدۇر.

يازار: بۇرھان مۇھەممەد

مەنبە: «ئويغاقلار دۇنياسىدا− بۇرھان» سەھىپىسى

تۈر: ئۇيغۇر
تۈر: بۇرھان مۇھەممەد
تۈر: ئويغاقلار دۇنياسىدا− بۇرھان
تارىختىن ئۆچۈرۈلۈش خەۋپى

**تارىختىن ئۆچۈرۈلۈش خەۋپى** 

ئوچۇقلاش ئېغىر كەلگەندە، جاۋابىدىن بىئاراملىق تۇيۇلغاندا تاساددىپىيلىققا دۆڭگەش بىلەن ئىشنىڭ ئارقىسىدىكى غەرەزلەرنى يۇشۇرۇشقا تىرىشىشلارنى ئوتتۇرىغا چىقىرىش، ئىشنىڭ تاشقى كۆرۈنىشىنىلا ئەمەس، ماھىيىتىگىمۇ كۆز تاشلاش پىكىر ئادەملىرىنىڭ ئورتاق خاسلىقلىرىدىن بىرى. 

ئېيتىلغىنىدەك، قەدىمىي مۇقەددەس جايلارنى يوق قىلىۋېتىش تارىخنى يوق قىلىش ئوپىراتسىيەسىدۇر. قەدىمىي يادىكارلىقلار، بولۇپمۇ ئىبادەت مەركەزلىرىنى يوقىتىش ئارقىسىدا دىنغا بولغان ئەسەبىي ئۆچمەنلىك ۋە سىياسىي مەقسەت يۇشۇرۇنغانلىقى بۈگۈنكى رېئاللىقتا ئىشەنمەسلىككە يول قالمىغۇدەك دەرىجىدە تەكرار ۋە تەكرار كۆز ئالدىمىزدا يۈز بېرىۋاتىدۇ. لېكىن كۆزلەر ھېلىھەم كۆرمەسلىككە تىرىشىلماقتا. غەربتە ھاكىمىيەت سىستېمىسىدىكى دىنسىز ۋە سېكولار كۈچلەرنىڭ ئۆز جۇغراپىيەسىدە ئەسىرلەر بويى يىلتىز تارتىپ كەلگەن دىنىنىڭ «مۇقەددەس» بىلىنىدىغان جايلىرىنى خاراب قىلىش ۋە بۇنى «تاساددىپىيلىق» دېگەن نام بىلەن يىغىشتۈرۇشقا ئۇرۇنۇش يۈز بېرىۋاتقانلىقى، بۇنداق بىر رەزىللىكلەرنىڭ مۇسۇلمانلار جەمئىيىتىگە تۇشۇلۇشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش كېرەكلىكى تەھلىل قىلىنىۋاتىدۇ. مېدىيا نېمىنى دېسە شۇنى راست دەيدىغان ئاددىي تاماشىبىن ئېڭىمىز بۇنى يىراق سانىشى مۇمكىن. لېكىن بىز شەرقتىكى مەدەنىيىتىمىزنىڭ، دىنىي مىراسلىرىمىزنىڭ نەمۇنىسى بولغان قەدىمىي مەسچىت ۋە جامەلىرىمىزنىڭ بۇزغۇنچىلىققا ئۇچرىشى ئارقىسىدا زېمىنلىرىمىزنى يۇتىۋىلىش غەرزى بىلەن تەڭ كوممۇنىزم دىنسزلىق ئىدېئولوگىيەسىنىڭ تايانچ ئىكەنلىكىدە شەك قىلمايمىز. نەتىجە جەھەتتىن غەرب ۋە شەرقتىكى قەدىمىي جايلارغا بۇزغۇنچىلىق قىلمىشى ئارقىسىدا ماتېرىيالىزملىقتىن ئىبارەت ئۇل ئىدىيە مەركەز ئىكەنلىكىنى كۆرۈپ يېتىش مۇمكىن. ئەجەبلىنەرلىك يېرى غەرپتىكى پەردە ئارقىسى بولۇش ئېھتىماللىقى كۈچلۈك ئىشلار «تاساددىپىيلىق» بىلەن يېپىپ قويۇلغان بولسا، شەرقتىكى بۇزغۇنچىلىقلار ئىس-تۈتەكسىز تۇيدۇرۇلماي داۋاملاشتۇرۇلماقتا. نېمە ئۈچۈن؟

بەلكىم تۆۋەندىكى «نېمە ئۈچۈن ئۇيغۇرلارنىڭ 600 يىللىق جامەلىرىغا دىققەت قىلىنمايدۇ، چېركاۋ مەسىلىسى بۇنچە غۇلغۇلا قىلىنىپ كەتتى» دېگەن مەزمۇندىكى سوئاللارنى تاشلاپ تۇرۇپ ئوتتۇرىغا قويۇلغان بەزى تەھلىللەر بىزگە بۇ تېمىغا دائىر بەزى ئىشارەتلەرنى بېرىشى مۇمكىن:

يازار: بۇرھان مۇھەممەد

مەنبە: «ئويغاقلار دۇنياسىدا− بۇرھان» سەھىپىسى

تۈر: ئۇيغۇر
تۈر: بۇرھان مۇھەممەد
تۈر: ئويغاقلار دۇنياسىدا− بۇرھان
كۈتۈلگەن ۋە كۈتۈلمىگەن ئىشلار

**كۈتۈلگەن ۋە كۈتۈلمىگەن ئىشلار** 

كۆتۈرەلمىگىدەك مەسئۇلىيەتنى بولۇشىغا ئارتىۋىلىپ، سورىقى چىقىدىغان چاغدا تېگىشلىكىدىن ئارتۇق جاۋابنى زىممىسىگە ئارتىۋىلىپ قىينىلىشلارغا بەرداشلىق بېرەلمەي جەمئىيەتتىن كۈشەندە ئىزدەشنى ئاۋام تىلىدا ئاددىيلاشتۇرۇپ «مەغرۇرلۇق» دېيىشكە بولىدۇ. فرانسوز پەيلاسوپ ئالبېرت كاميو ئېيتقاندەك «زىيالىينىڭ ئەقلى پىسخىكىسىدىن ئۈستۈن كېلىشى» لازىم. ئۇقۇمۇشلۇقلىرىمىز تەنقىدنىڭ مۇھىملىقىنى تەكىتلەيدىغان، ئەمما تەنقىدنىڭ ئۆزىگە يۈزلىنىپ قېلىشىدىن خۇددى سۇدىن ئەندىككەن مۈشۈكتەك ئەندىكىدىغان بولۇپ قېلىۋاتقانلىقى تانغىلى بولمايدىغان رېئاللىققا ئايلىنىپ قېلىۋاتىدۇ. 

ئۇلاردىن بەزىلىرى مەسئۇلىيەت بىلەن مەسئۇلىيەتسىزلىككە، ئەقلىيلىك بىلەن ھېسسىيلىققا باھا بېرىشتە تەمكىنلىكىنى، تىرەنلىكىنى يوقىتىپ قويۇۋاتقاندەك قىلىدۇ. تەنقىدنىڭ مۇھىملىقىنى، جەمئىيەتنىڭ مەسىلىلىرى ئۈستىدە ئىزدىنىدىغان مەسئۇلىيەتچان كىشىلەرنىڭ مەيدانغا كېلىشىنى ئالقىشلايدىغان بۇ خىل ئىلغار زىيالىيلىرىمىزنىڭ دىياگنوز قويۇشتىكى بەزى تەنتەكلىكلىرى يۇقىرىقىدەك ئەندىكىشتىن كېلىپ چىققان بەزى مەسىلىلەر ئۈستىدە ئويلىنىپ قويۇشنىڭ زۆرۈرلۈكىنى ئوتتۇرىغا چىقارماقتا. بارغانچە پىكىر بىلەن تەنقىدنى ئايرىيالمايدىغان، كۆشكۈرتۈش بىلەن دەۋانى ئايرىيالمايدىغان، نېمىنىڭ پىكىر، نېمىنىڭ ئىنقىلابلىقىنى، نېمىنىڭ سەگەكلىك، نېمىنىڭ قۇۋلۇق ئىكەنلىكىنى، نېمىنىڭ ئومۇمغا خاس، نېمىنىڭ شەخسكە خاس خاھىشلىكىنى ئايرىماستىن، ئارىلاشتۇرۇپ خامانلاپ باھالاش كەيپىياتى مەيدانغا كېلىۋاتىدۇ. قارىغاندا ئاۋامنىڭلا ئەمەس، ئاۋامنىڭ پىسخىكىسىغا دىياگنوز قويىدىغان زىيالىيلىرىمىزنىڭمۇ پىسخىكىسى بۇزۇلىۋاتقاندەك. ۋىراچ پىسخولوگلارغا موھتاج بولۇۋاتقان ئوخشايمىز.

يازار: بۇرھان مۇھەممەد 

مەنبە: «ئويغاقلار دۇنياسىدا− بۇرھان» سەھىپىسى

تۈر: ئۇيغۇر
تۈر: بۇرھان مۇھەممەد
تۈر: ئويغاقلار دۇنياسىدا− بۇرھان
چۈمۈلە پەلسەپەسى

**چۈمۈلە پەلسەپەسى**

مەن كۆپ يىللاردىن بۇيان باشقىلارغا ئىزچىل ھالدا ئاددىي، ئەمما بەكمۇ ئۈنۈمدار بىر ئۇقۇمنى يەتكۈزۈپ كەلدىم. بۇ ئۇقۇم چۈمۈلە پەلسەپەسىدۇر.

بىرىنچى بۆلۈم: چۈمۈلە زادىلا ۋاز كەچمەيدۇ.

مۇبادا ئۇلار نىشانغا قاراپ يولغا چىققان بولسا، سىز ئۇنى توسۇۋالماقچى بولسىڭىز، ئۇلار باشقا بىر يول بىلەن ماڭىدۇ؛ ئۇلار مەيلى ياماشسۇن ياكى ئاستىغا چاپلىشىپ ماڭسۇن ۋە ياكى ئايلىنىپ ماڭسۇن ھامان نىشانغا قاراپ ئىلگىرلەيدۇ. زادىلا ۋاز كەچمەسلىك، باشقا يول ئۈستىدە داۋاملىق ئىزدىنىش، نىشانغا ئىنتىلىش ...  نېمىدېگەن قالتىس پەلسەپە ـ ھە؟!

ئىككىنچى بۆلۈم: چۈمۈلە يازدىلا قىشنىڭ غېمىنى قىلىدۇ.

سىز ساددىلىق بىلەن كۈنۈم مەڭگۈ ياز ئىچىدە ئۆتىدۇ، دەپ ئويلىماڭ. چۈمۈلە يازدىكى مولچىلىق مەزگىلىدە ئاكتىپلىق بىلەن قىشلىق يېمەكلىك توپلايدۇ.

قەدىمكى بىرھېكايىدە مۇنداق دېيىلگەن:

ئۆيلىرىڭنى ھەرگىزمۇ يازدىكى ساھىلغا سالمىغىن. نېمە ئۈچۈن بۇ نەسىھەتكە مۇھتاج بولىمىز؟ چۈنكى يىراقنى كۆرەرلىك بىلەن ئىش كۆرۈش بەكمۇ مۇھىمدۇر. ياز ۋاقتىدا سىز ساھىل ۋە قۇياش نۇرىدىن ھۇزۇر ئالغىنىڭىزدا، پەقەتلا شامال ۋە يامغۇرنىلا ئويلاپ ئىش كۆرىسىز.

ئۈچىنچى بۆلۈم: بۇ بىر قەدەر مۇھىمدۇر.

چۈمۈلە پۈتۈن قىش بويى ئۆزىنى ئاگاھلاندۇرۇپ چىقىدۇ: ‹‹قىش ئانچە ئۇزاق داۋاملاشمايدۇ، بىز ناھايىتى تېزلا سىرتقا چىقالايمىز.›› شۇنىڭ بىلەن ھاۋا شۇنداق ئىللىسىلا چۈمۈلىلەر سىرتقا چىقىپ ھەرىكەت قىلىدۇ. ئەگەر ھاۋا سوۋۇپ كەتسە، يەنە كامىرغا كىرىپ كېتىدۇ. بۇ بىر خىل كۈتۈش ئەمەس. مۇشۇنداق قىلغاندىلا چۈمۈلە ھاۋا ئىسسىغان تۇنجى كۈنىلا ئۇۋىسىدىن چىقالايدۇ.

چۈمۈلە پەلسەپەسىنىڭ ئەڭ ئاخىرقى بىر بۆلۈمى:  چۈمۈلە پۈتۈن بىر يازدا قىشلىقى ئۈچۈن قانچىلىك ئوزۇق تەييارلايدۇ؟ پۈتۈن كۈچنى يىغىپ قانچىلىك كۆپ يىغالىسا ئارتۇق ھېس قىلمايدۇ.

ئادەمنى قايىل قىلىدىغان ئاجايىپ پەلسەپە ـــ بار كۈچى بىلەن ئاتلىنىش.

بۇ دەل چۈمۈلە پەلسەپەسىدۇر. زادىلا ۋاز كەچمەسلىك، يىراقنى كۆزلەپ ئىش تۇتۇش، تەشەببۇسكارلىق بىلەن ئېرىشىش ۋە بار كۈچى بىلەن ئاتلىنىش. 

ــ جىم روئىن،ۋېن (ئامېرىكا)
----
ئېگەرلىك ئات

ئېگەرلىك ئات 

备了鞍子的马 

(تارىخىي پوۋېست)

ئاپتورى: ئابدۇللا تالىپ

阿布都拉·塔里甫،

  شىنجاڭ ياشلار-ئۆسمۈرلەر نەشرىياتى، ئۈرۈمچى،

   2002 - يىلى 12- ئاي نەشرى، 

ISBN: (خەلقارا ئۆلچەملىك كىتاب نومۇرى)   978-7-5371-3998-4، 198
ئۈزۈلمەس مىلودىيە

**ئۈزۈلمەس مىلودىيە** 

ئەزىز ئىمىر يانغىن

سىنىڭ كىرپىكلىرىڭگە مىخلانغان كۆزلىرىمنى ئەيىپلىيەلمەيمەن، پىنھان سايەڭدىنمۇ ھۇدۇقۇۋاتقان كۆزلىرىمدىن بىزار بولالمايمەن، سىنىڭ سەۋەبىڭدىن ئۆركەش ياسىغان ۋۇجۇدۇمنى ئەيىپلەشكە ئاجىزمەن. 

سۆيگۈ چۆللىكىم ھەر ۋاقىت سەن ئۈچۈن ئوچۇق، پەقەت سېنىڭ كېلىپ كۆكەرتىشىڭگە موھتاج ، سەن قەلبىمنىڭ مۇڭلۇق تارىلىرنى ئۆزۈڭنىڭ ئۈزۈلمەس كۈيلىرىڭ بىلەن سايرىتىپ قەلىب چۆلىكىمگە بوستانلىق بەرپا قىلىسەن، يۈرەك تارىمنى تۇنجى قېتىم چەككەن ،قەلبىمنىڭ تۇنجى مېھمانى بۇلۇپ قالىسەن ،ماڭا مۇھەببەتنىڭ، سۆيگۈنىڭ نىمىلىكىنى تۇنجى قېتىم تونۇتىسەن. مەن ساڭا ھەيران بۇلۇپ قارايمەن، ئۆزۈمنىڭ ساڭا سەۋدايىلەرچە ئاشىق بولۇپ قالغانلىقىمغا،كۈندىلىك خىيالىرىمنىڭ، چۈشلىرىمنىڭ سەندىن ئايرىلالمىغانلىقىغا ھەيران بۇلۇپ قارايمەن ... 

سېنىڭ سېغىنىشلىرىڭنىڭ تەپتى ئاسمانغا چىقىپ ئايغا نۇر بېرىپ چېھرىمنى سۆيگەندە مەنمۇ ئېختىيارسىز ساڭا ھەمراھ بولۇپ ئايغا ئەڭ يېقىن تۇرۇدىغان بىر نۇرلۇق يۇلتۇزغا ئايلاندىم.سېنى شۇنچە يىراق سەيارىلەر، باشقا يۇلتۇزلار ھەتتا نۇرلىرىڭدىندىنمۇ قىزغىنىپ-قىزغىنىپ تۇرۇپ پۈتكۈل كائىناتنى يورۇتۇپ تۇرغان سىمايىڭغا قارىدىم. 

تەنھا ھېسلارغا جۆر بۇلۇپ سېنى خىيال قىلىشقا باشلىدىم. سەن ئاستا قەدەملەر بىلەن كىلىپ ، كۆزلىرىمنى سۆيدۈڭ ،خىجىللىقتا بۇلۇتلار ئارىسىدىن ساڭا ئەڭ گۈزەل تەبەسسۇملىرىمنى ئاتا قىلىپ دۇنيانىڭ سەن يورۇتقان نۇرلار بىلەن تېخىمۇ گۈزەللىشىپ كەتكەنلىكىنى ھېس قىلدۇردۇم.يۈزلۈرۈمنى سۆيدۈڭ، سېنى سىرلىق تۈن قوينىدىكى پىنھانلارغا باشلاپ ،ئالەمنىڭ تىلسىماتلىرىدىن خەۋەرلەندۈردۈم.يۈرۈكۈمنى تىڭششىدىڭ، سەن ئەنە شۇندىلا مۇھەببەتنىڭ سېھرىي كۈچىنى ھېس قىلدىڭ-دە شۇندىن باشلاپ چاقماق، بوران ھەتتا مالىمانچى پەرىشتىلەرنىڭ تۈرلۈك-تۈمەن دەھشەتلىرىگە قالقان ياسىدىڭ. 

بۈگۈن تۈن يېرىم بولا- بولمايلا كۆكتىن ئۆزۈڭنى ئېلىپ قېچىپ، پەسلەپ قايتماقچى بولغىنىڭ نىمە ۋەجىدىن؟ بىر پارچە ئاق بۇلۇت ئەتراپىڭنى ئەگىپ قاپتۇ. كۆزلۈرۈڭنىڭ غەمكىنلىكىگە ئۇزاق قاراپ تۇرۇپ ماڭا دىمەكچى بولغان يۈرەك سۆزلۈرۈڭنى ئاڭلاشقا تەشنا بولدۇم. 

تاڭ شەپىقى بەلگە بەرگەندە ،سەن قۇياشنىڭ ھارارىتىگە ئايلىنىپ تېنىمنى كۆيدۈرۈشكە باشلىدىڭ.مەن سەن ئاتا قىلغان ھەر رەڭلىك نۇرلاردىن ئۆزۈمنى تاۋلاپ،سەندىن كۈچ ئېلىپ مەغرۇر كۆكلەۋاتقان توغراقلارنىڭ مەزمۇت بەستىگە،يۇلغۇنلارنىڭ قىزارغان يۈزىگە ،قۇملارنىڭ ھالقىسىمان چايقىلىشىغا،تاغلارنىڭ ھەيۋىتىگە،سۇلارنىڭ دولقۇنلىشىغا قارىدىم . 

سېھىرلىك مۇھەببەت ! تىلسىم سۆيگۈ يۈرەكنى ھەر بىر قېتىم ئۆرتىگەندە پاكىز ئازاپنىڭ سۈزۈك زەرىچىللىرىنىڭ نازۇك دىلغا زەخمە ئۇرۇشلىرىغا پەرۋاسىز بولىۋالالمىدىم... 

مەنبە: يانغىن ئەدەبىيات سالونى
مۇرتۇق يېغىلىقى

مۇرتۇق يېغىلىقى :  **كەچ كۈزدە پۈتۈن تۇرپان ئويمانلىقىنى زىلزىلىگە سالغان قانلىق تىراگېدىيە مۇرتۇق يېنىدا يۈز بەردى. ئىككى يۈزدىن ئارتۇق توقسۇن خەلق پىدائىيلىرى پىچان خەلقىگە ياردەم بېرىش ئۈچۈن مورتۇققا كەلگەندە، ئاق ئورۇسلارنىڭ ھۇجۇمىغا ئۇچراپ ھەممىسى دېگۈدەك قازا تاپقانىدى.**
سىياسەتتە چارە تۈگەپ قالماس!

**[[سىياسەتتە چارە تۈگەپ قالماس!]]** 

مىللەتنىڭ چېكىۋاتقان زۇلۇملىرىنى تونۇشتۇرۇش زۆرۈر بولغان زامانلاردا تەشۋىقاتقا ۋە زۇلۇمنى پاش قىلىشنىڭ تۈرلۈك تۈمەن يوللىرىغا قول ئۇرىدىغان ھىممەت كۆرۈنمىدى. ھالبۇكى، ئاشۇ زامانلاردىمۇ، ھازىرقى تەشۋىقات ۋاسىتىلىرى ئەينەن بار ئىدى. بۈگۈن بۇ زۇلۇمنى دۇنيا تونۇپ بولدى. ئەمما كۆرمەسكە سېلىۋاتىدۇ، ياكى بىزنى يىغىن تەشۋىقات بىلەن كېتىۋاتقان ئالدىراشچلىق ئالدىغا سېلىۋالدى . سىياسەت ئاڭلىتىش بىلەنلا ئەمەس، ۋەزىيەتلەرگە قارىتا چارە كۆرۈش بىلەن مەۋجۇتلۇقىنى داۋاملاشتۇرىدۇ. زۇلۇمنىڭ ئەھۋالىنى بىلىپ بولالمىغانلارغا تۇتىدىغان يول تونۇشتۇرۇش، تەشۋىق قىلىپ ئاڭلىتىش، ئەلۋەتتە! بىراق كۆرمەسكە سېلىۋالغانلارغىچۇ؟ يەنە شۇ تونۇشتۇرۇشمۇ؟ 

سىياسەتچىلىرىمىزگە ئەسلەتمە: داۋاگەر سۇس كەلسە، قازى مۇتتەھەم كېلۇر. زۇلۇم بار جايدا پەرياد بار. پەريادلار مەزلۇمنىڭ ئاھى، زالىمنىڭ زاۋال سىگنالىدۇر. دۈشمەننىڭ ئارامىنى بۇزۇش ئۈچۈن چېلىنغان سۈردۇر. سىياسەتچىلىكىمىز ھېچ قىلمىسا ئاشۇ چېلىنىۋاتقان سىگنالنى توختىتىپ قويماسلىققا، داڭ ئاۋازىنى ئۈزۈپ قويماسلىققا بولسىمۇ ئەسقاتقاي!

بۇرھان مۇھەممەد

مەنبە: [https://www.facebook.com/share/p/1HNEAECLYW/ «ئويغاقلار دۇنياسىدا− بۇرھان»] سەھىپىسى

تۈر: ئۇيغۇر تىلى
تۈر: ئۇيغۇر ئەدەبىياتى
تۈر: ئوبزور
تۈر: تەنقىد
تۈر: ئويغاقلار دۇنياسىدا− بۇرھان 
تۈر: بۇرھان مۇھەممەد
«شەرقىي تۈركىستاندا بۈگۈنكى ھايات»تىن ئۈزۈندە

**«شەرقىي تۈركىستاندا بۈگۈنكى ھايات»تىن ئۈزۈندە** 

ئۈرۈمچىدە ھاكىمىيەت بېشىدىكىلەر، شۇنداقلا ھۆكۈمەت قارمىقىدىكى ئىستىخباراتچىلار ھەر كۈن دېگۈدەك ئەللىكتىن، ئاتمىشتىن بىگۇناھ كىشىلەرنى قاتار قىلىپ يالىڭاچلاپ، ئاندىن ئۇلارنىڭ ئۈستىدىن ماي تۆكۈشتى. پۈتۈن ئەزالىرى ياغلىشىپ بولغاندا، ئاستىدىن ئوت يېقىپ ئۇلارنى كۆيدۈرۈشتى. بۇ ئوت تۇتۇشۇپ بويۇنغا قەدەر يېتىپ كەلگۈچە جان چىقىپ بولالماي كېتىدىكەن. مانا بۇ خىتاي ھاكىمىيىتى تەرىپىدىن شەرقىي تۈركىستانلىقلارغا ئېلىپ بارغان ۋە ھېلىھەم داۋاملاشتۇرۇپ كېلىۋاتقان، ھەمدە تارىختا كۆرۈلۈپ باقمىغان ۋەھشىيلىكنىڭ ئۆرنەكلىرىدىن بىرى. بۇ قەدەر ۋەھشىيلىكلەرگە دۇچار بولغان شۇ ۋەتەنداشلىرىمىز مەزكۇر ۋەھشىيلىكلەرگە قارشى ھەرىكەت قىلغانلىقتىن شۇنداق كۈنگە قالغان بولسا ئىدى، كاشكى!

ھالبۇكى، ئىش ئۇنداق بولغان ئەمەس. ئەكسىچە بۇ بىچارىلەر خىتايپەرەس خىچىر (شالغۇت مۇناپىق) لارنىڭ جاسۇسلۇق قىلىشى، ياكى بولمىسا، خۇسۇسى ئاداۋىتى تۈپەيلى مەقسەتلىك ئۆچ ئېلىشى، ياكى بولمىسا خىتايلارغا يېقىن كۆرۈنۈپ ئەتىۋارلىنىش، ئابرۇيلۇق بولىۋېلىش خىيالىدىكىلەرنىڭ سەۋەبىدىن بولۇۋاتقان ۋەھشىيلىك (نىڭ قۇربانلىرى) ئىدى. ھېلىھەم بىز شەرقىي تۈركىستانلىقلار ئەنە شۇ مۇدھىش پالاكەتلەردىن ئۈزۈل - كېسىل قۇتۇلالىغىنىمىز يوق.

دۈشمەنلەر بىزنى ئاشۇنداق ۋەھشىيلىكلىرى بىلەن تۈگەشتۈرۈپ بوپ، مۇقەددەس تۇپراقلىرىمىزغا خىتاي مەملىكەتلىرىدىن پەس ۋە رەزىل مەخلۇقلىرىنى يۆتكەپ كېلىپ تۈرك ئىسلامىيىتىنىڭ بۆشۈكى بولغان بۇ ئۇلۇغ «شەرقىي تۈركىستان»ىمىزنى خىتايلاشتۇرۇپ يۇتۇۋالماقچى بولۇشتەك ئەفيۇنكەشچە خام - خىيالنى سۈرمەكتە. ئەلۋەتتە، بۇنداق قىلىشقا ئۇلارنىڭ تەييارلىقلىرىمۇ يوق ئەمەس. ئەمما بىز مانا مۇشۇنداق نازۇك بىر ۋەزىيەتتە تەييارلىققا سەل قارىساق، ئۆز ئارا قىزغانچۇقلۇق كۈرەشلىرى بىلەن ئاۋارە بولۇپ يەنە شۇ تارىخىي كونا كېسىلىمىزنى تەكرارلاپ يۈرىدىغان بولساق، كۆرىدىغان كۈنىمىز يۇقىرىقى ۋەھشىيلىكلەردىن بەتتەرراق بولسا بولىدۇكى، كەم بولمايدۇ. مەسىلىنىڭ دىققەت قىلىشقا تېگىشلىك ۋە ئاگاھ بولۇشقا تېگىشلىك مۇھىم تەرىپى مانا بۇ. 

نۆۋەتتە كاشىغەر ۋىلايىتىدىن ئالغان مەلۇماتىمىزغا قارىغاندا، ئاھالىنىڭ يەنە شۇ ئۆزئارا كېلىشەلمەسلىكلەر بىلەن ئاۋارە بولۇپ يۈرۈۋاتقانلىقى مەلۇم. 

ئى تۈرك ئىسلام ئوغلانى! سەن دۈشمىنىڭنىڭ كىم ئىكەنلىكىنى ئاڭقىرىپ يەتكىن!

ئى شەرقىي تۈركىستانلىق يۇرتداشلار! دۆلىتىڭلارنىڭ ئەبەدىيلىكى، مىللىي ئىنقىلابىڭلارنىڭ راۋاجى ئۈچۈن بىر ئىدىيە ۋە بىر نىشان بىلەن ئۆز ئارا قول تۇتۇشۇپ ئاتلانغايسىلەر! پەرۋەردىگارى ئالەم بارچىمىزغا بىرلىك نەسىپ ئەتكەي!

كەرىمجان غەفۇرىي، 1932- يىلى، 11- ئاينىڭ 26 – كۈنى، ئاقسۇ.

مەنبە: ئىستىقلال مەجمۇئەسى تۇنجى سانى. 1933- يىل قەشقەر.

ئۇيغۇرچىدىن ئۇيغۇرچىغا ئۆرىگۈچى: بۇرھان مۇھەممەد 

مەنبە: «ئويغاقلار دۇنياسىدا− بۇرھان» سەھىپىسى

تۈر: ئۇيغۇر
تۈر: بۇرھان مۇھەممەد
تۈر: ئويغاقلار دۇنياسىدا− بۇرھان
موزاينىڭ يۈگۈرۈشى سامانلىققىچە

**موزاينىڭ يۈگۈرۈشى سامانلىققىچە** 

قىلالايدىغاننى قىلىپ مېڭىش مەسئۇلىيەت. ئەڭ پەسكەش ئادەملەرلا قىلىۋاتقانلىرىنى قىلغاندەك كۆرۈنۈشلەرنىڭ ئارقىسىغا ئۆتۈۋېلىپ قىلىۋاتقانلاردۇر. بۇنداق پەسكەش تىپلار قورقۇنچاق كېلىدۇ. چۈنكى ئۇنىڭ قورقىدىغىنى《قىلىۋاتقاندەك كۆرۈنۈۋاتقانلىرى》 نىڭ ئۈنۈملۈك ياكى ئۈنۈمسىز بولۇشى ئەمەس، بەلكى قىلماقچى بولغانلىرىنىڭ مەغلۇبىيەتكە ئۇچرىشىدۇر. 

بۇنداق پەسكەش تىپلار قۇۋ كېلىدۇ. بۇنداقلارنىڭ《قىلغاندەك كۆرۈنۈۋاتقان》لىرى قىلماقچى بولغانلىرى پاش بولغان چاغدا دەرھال قوغدىنىش ئۈچۈن تېۋىنىدىغان، چاققانلىق بىلەن چېكىنىشكە ھازىرلىۋالغان سۈنئىي قارارگاھىدۇر. 

بۇنداق پەسكەش تىپلاردا يۈز بولمايدۇ. چۈنكى يۈز بۇنداقلار ئۈچۈن قىلماقچى بولغانلىرىنى ئەمەلگە ئاشۇرۇشتا پەقەتلا نوپۇز تېپىشنىڭ ۋاسىتىسى خالاس! ۋىجدان بىلەن ئەقىل ئارىسىدىكى بىردەكلىكنى تۇتاشتۇرغۇچى تۇتقا ئەمەس.

ھېسسىيات سۇيىئىستېمالچىلىقىمۇ ئاقىدىغان يېرىگىچە ئاقىدۇ. ھېسسىي تېۋىنىش بىلەن بىچارە قىياپەتكە كىرىۋالساڭمۇ، لەۋەنلەرچە نازنى ئېتىۋەرسەڭمۇ ئەگەر بۇلار سېنىڭ خۇسۇسىيىتىڭدىن ئەمەس، مەككارلىقىڭدىن مەنبەلەنگەن بولسا چانغىنى چانغان. بالونغا پۈۋلەۋەرسە ھامان ئېتىلىدۇ. لېكىن بالوننىڭ ئېتىلىشى ھېچقاچان شاردەك يىنىك بولمايدۇ. 《يالغانچىنىڭ قۇيرۇقى بىر تۇتام 》دەيدۇ خەلقىمىز. سېنىڭ بالونۇڭمۇ خەلقى ئالەم ئاڭلىغۇدەك، پاڭ قۇلاقلارنى يارغۇدەك سەمرىپ تاشقۇچە، كۈنى كېلىپ رەسۋاسى چىققۇچە، پاڭ قىلىپ ئېتىلغۇچە ئەسقاتىدۇ خالاس! پاڭ قۇلاقلار ئاڭلىقلاشقان، پەردىلەنگەن كۆزلەر ئىچىلغان چاغدا يالغان بىچارىلىكمۇ، نازىنىنچە تولغىنىپ بېقىشمۇ ئەسقاتمايدۇ. ئەي پەسكەش تىپ! ھەممىنىڭ ۋاقتى كېلىدۇ. بالدۇر قورقۇۋالما، قورققۇڭ كەلسە پەردىلەنگەن كۆزلەردىن ئۈمىدىڭ ئۈزۈلگەن، تېڭىق قۇلاقلار ئېچىلغان كۈندىكى شەرمەندەئى شەرمىسار بولىدىغان كۈنۈڭدىن قورق!

مەنبە: «ئويغاقلار دۇنياسىدا− بۇرھان» سەھىپىسى

تۈر: ئۇيغۇر
تۈر: بۇرھان مۇھەممەد
تۈر: ئويغاقلار دۇنياسىدا− بۇرھان
زېھىن سىلكىگۈچى ئۈچ تەنبىھ

**زېھىن سىلكىگۈچى ئۈچ تەنبىھ** 

1

ئەسلەتكىن، مۇھەققەقكى مۇئمىن بولغانلار ئەسلىتىشتىن پايدا ئالىدۇ.

- سۈرە زارىيات، 50 – ئايەت.

2

شۇنداق بىر زامان بولىدۇكى، ئۈممىتىمنىڭ ياخشىلىرى ئۈستىدىن يامانلىرى باش كۆتۈرۈپ چىقىدۇ. ھەتتا شۇ دەرىجىگە بارىدۇكى، كامىل مۇئمىن كىشى ئۇلارنىڭ ئارىسىدا ئۆزىنى يوشۇرۇشقا مەجبۇر قالىدۇ. خۇددى، مۇناپىق بۇگۈنكى كۈندە ئارىمىزدا يوشۇرۇنۇشقا مەجبۇر قالغاندەك. 

- مۇھەممەد سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم

(ئىمام ئەۋزائىينىڭ بايانلىرىدىن)

3

ئا: بىر يۇرت ئاۋات بولۇشىغا قارىماي خارابە ھالغا كېلىپ قېلىشى مۇمكىن.

ب: ئاۋات يۇرت قانداق بولۇپ خارابىگە ئايلىنىپ كېتىدۇ؟

ئا: يۇرتنىڭ ناچار كىشىلىرى ياخشىلىرىنىڭ بېشىغا چىقىۋالسا؛ مۇناپىقلىرى ئەلنى باشلاپ ماڭىدىغان بولۇۋېلىشسا. 

-ھەزىرتى ئۆمەر 

(ئىمام ئەھمەدنىڭ بايانلىرىدىن) 

مەنبە: «ئويغاقلار دۇنياسىدا− بۇرھان» سەھىپىسى

تۈر: ئۇيغۇر
تۈر: بۇرھان مۇھەممەد
تۈر: ئويغاقلار دۇنياسىدا− بۇرھان
قۇياشنىڭ بۇلۇتى

**قۇياشنىڭ بۇلۇتى**

ئۇنسىي ئەلھاج

ئۇنىڭ بېلىدىكى قول ئۇنى بىر تال گۈل قىلىپ قويىدۇ،

ئۇنىڭ يۈزىدىكى ھاۋا ئۇنى بىر تال كېپىنەك قىلىپ قويىدۇ،

كۈلكە ئۇنى دولقۇن قىلىپ قويىدۇ،

ھەسرەت ئۇنى ئوغرىلاردىن ساقلايدىغان بىر بۇلۇت كەينىدىكى بىر قۇياش قىلىپ ساقلايدۇ.

(ئەرەبچىدىن ئەخمەتجان ئوسمان تەرجىمىسى)

مەنبە: «بەرقىي» مۇنبىرى

----

### ئەرەبچىسى

**غَيْمَةُ الشَّمْسِ**

أنسي الحاج

أَلْيَدُ عَلَى خَصْرِهَا تَجْعَلُهَا وَرْدَةً،

أَلْهَوَاءُ عَلَى وَجْهِهَا يَجْعَلُهَا فَرَاشَةً،

أَلضَّحِكُ يَجْعَلُهَا مَوْجاً،

أَلْحُزْنُ يُبْقِيهَا شَمْساً خَلْفَ غَيْمَةٍ تَحْمِيهَا مِنَ اللُّصُوصِ.

----

### ئەرەبچە-ئۇيغۇرچە

**غَيْمَةُ الشَّمْسِ**

قۇياشنىڭ بۇلۇتى

**أنسي الحاج**

ئۇنسىي ئەلھاج

**أَلْيَدُ عَلَى خَصْرِهَا تَجْعَلُهَا وَرْدَةً**

ئۇنىڭ بېلىدىكى قول ئۇنى بىر تال گۈل قىلىپ قويىدۇ

**أَلْهَوَاءُ عَلَى وَجْهِهَا يَجْعَلُهَا فَرَاشَةً**

ئۇنىڭ يۈزىدىكى ھاۋا ئۇنى بىر تال كېپىنەك قىلىپ قويىدۇ

**أَلضَّحِكُ يَجْعَلُهَا مَوْجاً**

كۈلكە ئۇنى دولقۇن قىلىپ قويىدۇ

**أَلْحُزْنُ يُبْقِيهَا شَمْساً خَلْفَ غَيْمَةٍ تَحْمِيهَا مِنَ اللُّصُوصِ**

ھەسرەت ئۇنى ئوغرىلاردىن ساقلايدىغان بىر بۇلۇت كەينىدىكى بىر قۇياش قىلىپ ساقلايدۇ

----
تۈر: ئۇيغۇر
تۈر: تەرجىمە
تۈر: ئەخمەتجان ئوسمان
كۇچا خانىقا مەسچىتى

thumb|庫車大寺 كۇچا خانىقا مەسچىتى 2012 -يىلى
**كۇچا خانىقا مەسچىتى** ياكى **[[كۇچا خانىقاسى]]**  : ( **库车大寺**，又称**库车加满清真寺**、**克戈墩清真寺库车大寺**、**库车清真大寺)** كۇچا خانىقا مەسچىتى 16-ئەسىردە سېلىنغان داڭلىق تارىخىي مەسچىت بولۇپ، شەرقىي تۈركىستاندا ھېيتگاھ مەسچىتىدىن قالسا ئەڭ چوڭ مەسچىت.

بۇ مەسچىت كۇچا كونا شەھەر (ئەسلى كۇچا شەھىرى)نىڭ ئوتتۇرىسىنى كېسىپ ئۆتىدىغان ساينىڭ غەربىي تەرىپىگە، سۇقۇۋۇق ۋە گۈلباغدىن ئىبارەت ئىككى مەھەللىنىڭ تۇتاشقان جايىدىكى تۆپىلىككە سېلىنغان بولۇپ يەر مەيدانى 1165 كۋادرات مېتىر كېلىدۇ. بۇ تۆپىلىك كۇچا شەھەر ئىچىدىكى ئەڭ ئېگىز جاي بولۇپ، بۇ تۆپىلىكنىڭ ئىسمى قىغدۆڭ بولغاچقا، بۇ مەسچىت بەزىدە قىغدۆڭ خانىقا مەسچىت دەپمۇ ئاتىلىدۇ. ئەمما كۇچا خەلقى ئومۇميۈزلۈك «(كۇچا) خانىقا مەسچىت» دەپ ئاتايدۇ. خىتاي ۋەتىنىمىزنى بېسىۋېلىشتىن بۇرۇن كۇچا مەھكىمە شەرئى مانا مۇشۇ خانىقا مەسچىتنىڭ ئىچىدە ئىدى.

بۇ ھەيۋەتلىك ۋە ئاجايىپ كۆركەم 500 يىللىق تارىخى كۇچا خانىقا مەسچىتى تەخمىنەن 2010-يىلىدىن كېيىن تاجاۋۇزچى خىتاي تەرىپىدىن ساياھەت رايونى ۋە ناخشا-ئۇسۇل كېچىلىكى ئۆتكۈزىدىغان... يەرگە ئايلاندۇرۇۋېتىلدى.
thumb|庫車大寺 كۇچا خانىقا مەسچىتى
بەئەينى بىر ئايدەك

**بەئەينى بىر ئايدەك**

**ئۇنسىي ئەلھاج**

**I**

كۆك كىيىم كىيمەيسەن. شائىرلارنىڭ كۆزلىرىدىكى كۆكنى كىيىسەن.

**II**

ھېلىقى كۈندۈزى توپان كېلىپ ئولتۇردى. كېمە ئۆزىنى كۆتۈرگىدەك سۇ تاپالمىدى. ھەمدە توپاندىن مەھرۇم قالدۇرۇشقا ئىككىمىزنىڭ ھېچقايسىسىنى تاپالمىدى!

**III**

مەن ئۆزۈمنىڭ، نىگارىم ئۆزىنىڭ. بىز بەئەينى بىر ئايدەك بىرلەشكەن.

(ئەرەبچىدىن ئەخمەتجان ئوسمان تەرجىمىسى)

مەنبە: «بەرقىي» مۇنبىرى

----

### ئەرەبچە
**مِثْلَ قَمَرٍ**

**أنسي الحاج**

**I**

لَا تَلْبَسِينَ ثِيَاباً زَرْقَاءَ. تَلْبَسِينَ الْأَزْرَقَ الَّذِي فِي عُيُونِ الشُّعَرَاءِ.

**II**

ذَلِكَ النَّهَارَ جَاءَ الطُّوفَانُ وَجَلَسَ. لَمْ تَجِدِ السَّفِينَةُ مَاءً يَحْمِلُهَا. وَلَمْ تَجِدْ أَيّاً مِنَّا لِتَحْرِمَهُ الطُّوفَانَ!

**III**

أَنَا لِنَفْسِي وَحَبِيبَتِي لِنَفْسِهَا. نَحْنُ مُتَّحِدَانِ مِثْلَ قَمَرَ.

----

### ئەرەبچە - ئۇيغۇرچە

**مِثْلَ قَمَرٍ**

**بەئەينى بىر ئايدەك**

**أنسي الحاج**

**ئۇنسىي ئەلھاج**

**I**

**لَا تَلْبَسِينَ ثِيَاباً زَرْقَاءَ.**

كۆك كىيىم كىيمەيسەن.

**تَلْبَسِينَ الْأَزْرَقَ الَّذِي فِي عُيُونِ الشُّعَرَاءِ.**

شائىرلارنىڭ كۆزلىرىدىكى كۆكنى كىيىسەن.

**II**

**ذَلِكَ النَّهَارَ جَاءَ الطُّوفَانُ وَجَلَسَ.**

ھېلىقى كۈندۈزى توپان كېلىپ ئولتۇردى.

**لَمْ تَجِدِ السَّفِينَةُ مَاءً يَحْمِلُهَا.**

كېمە ئۆزىنى كۆتۈرگىدەك سۇ تاپالمىدى.

**وَلَمْ تَجِدْ أَيّاً مِنَّا لِتَحْرِمَهُ الطُّوفَانَ!**

ھەمدە توپاندىن مەھرۇم قالدۇرۇشقا ئىككىمىزنىڭ ھېچقايسىسىنى تاپالمىدى!

**III**

**أَنَا لِنَفْسِي وَحَبِيبَتِي لِنَفْسِهَا.**

مەن ئۆزۈمنىڭ، نىگارىم ئۆزىنىڭ.

**نَحْنُ مُتَّحِدَانِ مِثْلَ قَمَرَ.**

بىز بەئەينى بىر ئايدەك بىرلەشكەن.

----

تۈر: ئۇيغۇر
تۈر: تەرجىمە
تۈر: ئەخمەتجان ئوسمان
زازا مىللىتى

**زازا مىللىتى** شەرقىي تۈركىيە جۇمھۇرىيىتى زېمىنىدا ياشايدىغان, ئىراني تىللىق خەلقلەردىن بولۇپ زازا تىلىدا سۆزلەيدىغان خەلىق.

## تىل
زازا تىلى, ئىراني تىللار تەۋە بىر تىلدۇر.
تۈر:مىللەتلەر
ئىمران خان

ئىمران خان (ئۇردۇچە: عمران احمد خان نیازی‎‎، ئىڭلىزچە: Imran Khan؛ 1952-يىل 5-اكتيەبردە تۇغىلگەن) 22- ھەمدە ئەمەلدەگى پاكىستان باش ۋەزىرىدىر. ئۇ، شۇنىڭدېك، سابىق پرافېسسىئانەل كرىكېت ئويىنچىسى ۋە ئەدالەت ھەرەكەتى پەرتىيەسى لىدېرىدىر. باش ۋەزىر لەۋازىمىگە 2018-يىلى كېلگەن.

## تەرجىمەئى ھالى
ئىمران خان 1952-يىل 5-اكتيەبردە (باشقە مەنبەگە كورە 25-نايەبردە) لاھۇر شەھرىدە تۇغىلگەن. ئاتەسى ئىنجېنېر-قۇرۇۋچى بولگەن. 1971-يىل 18 ياشلى ئىمران كرىكېت بويىچە پاكىستان تېرمە جەمائەسى سەفىدە ئەڭلىيە تېرمە جەمائەسىگە قەرشى ئويىڭە تۇشگەن. ئەڭلىيەگە كوچىب ئوتگەنىدەن كېيىن 1973—75-يىللەر ئۇ Oxford ئۇنىۋېرسىتېتى جەمائەسىدە ئوينەگەن ۋە 1974-يىلدەن جەمائە سەردارى بولگەن. 1982-يىلدەن 1992-يىلگەچە ئىمران خان كرىكېت بويىچە پاكىستان تېرمە جەمائەسى سەردارى بولگەن. ئەدالەت ھەرەكەتى پەرتىيەسىگە ئەساس سالگەنىدەن سوڭ پاكىستاننىڭ ئېڭ مەشھۇر سىياسەتچىلەرىدەن بىرىگە ئەيلەندى. ئۇنىڭ مىتىڭلەرىگە 100 مىڭلەب ئادەملەر توپلەڭەن. U Imran, All-Round View, The Warrior Race ئەسەرلەرىنىڭ مۇئەللىفىدىر.

## ھەۋالەلەر
ئاپتورىتارىزم

ئاپتورىتارىزم    ( مۇستەبىت ) (ئىنگلىزچە: authoritarianism ) سىياسىي كۆپ خىللىقنى رەت قىلىدىغان، سىياسىي مەۋجۇتلۇق ۋە بېكىتىلگەن تەرتىپنى ساقلاش ئۈچۈن كۈچلۈك مەركىزىي ھوقۇقتىن پايدىلىنىدىغان، قانۇن ئۈستۈنلۈكى، ھوقۇقنى ئايرىش ۋە دېموكراتىك سايلام ھوقۇقى قاتارلىق ئېلېمېنتلارنىڭ ئازايتىلىدىغان سىياسىي سىستېما.

**مۇستەبىت** (authoritarian) نى مىسالغان ئالغاندا :

* مۇستەبىت → مۇستەبىتچى → مۇستەبىتلىك
* مۇستەبىتچىلىك → مۇستەبىتلەشتۈرۈش → مۇستەبىتلەشكەن

ئۇنىڭغا ئوخشاش:

* دېموكرات → دېموكراتچى → دېموكراتلىك → دېموكراتچىلىق
* لىبېرال → لىبېرالچى → لىبېراللىق → لىبېرالچىلىق

1. Authoritarian (مۇستەبىت)

مۇستەبىت           authoritarian (adj.)

مۇستەبىتچى        authoritarian (person); authoritarianist

مۇستەبىتلىك       authoritarianism (system / condition)

مۇستەبىتچىلىك    authoritarianism (ideology / doctrine)

مۇستەبىتلەشتۈرۈش           authoritarianization

مۇستەبىتلەشكەن  authoritarianized
شەپقەتسىز رېئاللىق قارشىسىدىكى ھال – ۋەزىيىتىمىز

شەپقەتسىز رېئاللىق قارشىسىدىكى ھال – ۋەزىيىتىمىز

دەۋاگەر سۇس بولسا، قازى مۇتتەھەم بولۇپتۇ، دەيدۇ ئەجدادلىرىمىز. ئىنسانىيەت تارىخىي تەجىربىلىرى كېلىۋاتقان ھەر پۇرسەتنىڭ بىر ئىمكانىيەتنىمۇ قوشۇپ ئېلىپ كېلىدىغانلىقىنى سۆزلىمەكتە. پۇرسەتنى ئىمكانىيىتى بىلەن قوشۇپ تۇتۇش  ۋە بۇ ئىمكانىيەتتىن ئۈنۈم ھاسىل قىلىش ياكى پۇرسەتنىڭ ۋاقتى ئۆتكەندە مەيدانغا كەلگەن نەتىجىنىڭ ۋە ئىمكانىيەتسىزلىكلەرنىڭ بەدىلىنى تۆلەش ئۆزىمىزنىڭ ئىرادىسىگە، سەۋەب قىلىشىغا باغلىق. پۇرسەتلەر بەزى شەپىلەرنى ئالدىن بېرىۋاتىدۇ. پەلەك چەرخىنىڭ شەرقىي تۈركىستان ئۈچۈن ئايلىنىدىغان كۈنىنىڭمۇ بولىدىغانلىقىدىن، شۇنداق كۈنلەرنىڭ ھامان يېتىپ كېلىدىغانلىقىدىن بېشارەت بېرىۋاتىدۇ. ھالبۇكى قىلىۋاتقان تەييارلىقلىرىمىز، كۆرسىتىۋاتقان ئىنكاسلىرىمىز كېلىش ئالدىدىكى پۇرسەتلەرنى ئىمكانىيەتلەرگە ئايلاندۇرۇش ئۈچۈن ئەمەس، بەلكى ئاشۇ پۇرسەتلەر ئۆتۈپ كەتكەن چاغدا قانداق قىلىپ چىڭ تۇتالمىغانلىقىمىزنى ئاقلاشقا يارايدىغان ئىشلارنى ئورۇنداشتەك، باھانە قىلىشقا ئەسقاتىدىغان ئىشلار ئۈچۈن تەرەپ - تەرەپتىن قىمىرلاۋاتقاندەك بىر كەيپىيات شەكىللەنمەكتە. پاسسىپ سىياسەتۋازلىقنىڭ دامىغا چۈشۈپ كېتىۋاتقان ئاكتىپ مەزلۇملۇق، ئاكتىپ مەزلۇملۇقتىن نەپ يەۋاتقان پاسسىپ سىياسەتۋازلىق بۈگۈنىمىزنى قانداق ھازىرلاشقا ھەسسە قوشقان بولسا، كېلەچىكىمىزنىمۇ شۇ تەرىقىدە بەلگىلەشكە خىزمەت قىلىۋاتقان ياكى قىلمايۋاتقانلىقى دەرگۇمان. قەيەردىن يولغا چىقىپ قەيەردە قېيىپ كەتكەنلىكىمىز ۋە قەيەردىن قېيىپ قەيەرلەرگە كېتىۋاتقانلىقىمىز ھەققىدە ئەتراپلىق چۈشەنچە شەكىللەنمىگەن ئەھۋالدا، بۈگۈنىمىزدىن ئاغرىنىشقا ھەققىمىز بولمىغىنىدەك، كېلەچىكىمىز ئۈستىدىمۇ قاخشىغۇدەك سالاھىيەتنىڭ قولىمىزدا بولمايدىغانلىقى مۇئەييەنلەشكۈسى. تۆۋەندىكى يازما بەلكىم بۇ ھەقتە بىزنى بەزى جەھەتلەردە سىلكىگۈسى. ئەلۋەتتە سىلكىنىش سەزگۈيىمىزنى مۆرىمىز ئۈستىدىكى ئەسلى مەركىزىدىن غۇلىتىپ مۆرە ئاستىدىكى جايلاردىن بىرەرسىگە مەركەزلەشتۈرۈپ قويمىغانلا بولساق...

مەنبە: «ئويغاقلار دۇنياسىدا− بۇرھان» سەھىپىسى

تۈر: ئۇيغۇر
تۈر: بۇرھان مۇھەممەد
تۈر: ئويغاقلار دۇنياسىدا− بۇرھان
جۇدالىق ئىزتىراپلىرى

**جۇدالىق ئىزتىراپلىرى**

تارىخ بەزىدە شۇ قەدەر ئاچچىق قايتىلىنىپ قالىدۇ. بەزىدە ئاخىرلاشقۇسى كەلمىگەن شۇ ئەنسىز يىللارنىڭ ئۇنتۇلغۇسىز ئەمما يادقا ئېلىش كىشىنى شۈركەندۈرىدىغان تىراگېدىيەلىرى بىزنى ئەنسىرەش تۇيغۇمىزدىنمۇ جۇدا قىلىۋەتكەندك بىلىنىدۇ. بۇ ئەھۋال ئىختىيارسىز ھالدا ئوي - خىياللارنى غەيىب پەردىلىرىنى قايرىپ كەلگۈسىگە نەزەر تاشلاشقا ئۈندەيدۇ. ناگاھان بىر قارا بوراننىڭ سايىسى كېلىۋاتقاندەك، كېلەچەككە سەپ سېلىۋاتقان كۆزلەرگە قۇم بارخانلىرى يوپۇرۇلۇپ كېلىۋاتقاندەك ھېسلار قاپلاشقا باشلايدۇ. قانداقتۇر بۇ ئوينى داۋاملاشتۇرۇشقا بولمايدىغاندەك، ئاخىرىنى ئۇلاش قاباھەت بىلەن نەتىجىلىنىدىغاندەك، ئۈمىد ئۇچقۇنلىرىنىڭ نۇرلىنىشىغا قانداقتۇر كۆرۈنمەس بىر سايە چوقۇم توسقۇن بولىدىغاندەك تۇيۇلۇشقا باشلايدۇ. بۇ ۋاقىتتا سىزگە نېچشىدەك دەۋر گىگانتلىرىنىڭ زاماننىڭ چەرخىگە قاراپ ئەقلىدىن ئاداشقان جۇنۇنلۇقلىرى، بېشىر ھافىينىڭ يالاڭ ئاياق كەزگەن دەشتى - چۆللەردىكى ئۆچمەس ئىزلىرى، مەشرەپنىڭ جەزىرىمۇجەزىرە توختاۋسىز باسقان قەدەملىرىنىڭ چوڭقۇر سېمالىرى تەسەۋۋۇر كۆزنەكلىرىدە يالت - يۇلت قىلىشقا باشلايدۇ-يۇ، بىردىنلا بۇ سېمالارمۇ خىرەلىشىشكە، ئوي - تەسەۋۋۇرنى تۇمانلىق ئىس - تۈتەكلەر ئىگىلەشكە باشلايدۇ. بىردىنلا سۈرگۈن ھاياتنىڭ ئۇقۇبەتلىرىنى باشتىن كەچۈرگەن دوستويېۋسكىينى ئەسلەپ قالىسىز. ئۇنىڭ مەجبۇرىي سۈرگۈنلۈكتە ياشىغان كۈنلىرىدە، ۋەتەن ئۇنىڭغا، ئۇ ۋەتىنىگە ئۇزاق قېلىشقا قىستىغان زامانغا تاشلىغان نەزىرىگە، ھېس - تۇيغۇلىرىغا ئەسىر بولغىڭىز كېلىدۇ. ئۇ شۇنداق يازمىغانمىدى: «بىز سەرگەردانلىقتا ياشايدىغان، ئائىلىمىز بىزدىن خاۋاتىرلىنىپ ئەنسىز ئۆتىدىغان زامانلار ئەمدى تۈگىدى. بىز ۋەتەن سىرتىدا سۈرگۈن ياشايدىغان، ئۇلارنىڭ ئامانلىقىدىن بىز خەۋپسىرەپ ئەنسىز ئۆتىدىغان زامانغا كېلىپ قالدۇق». 

توختا!!! بۇ سۆزلەر دوستويېۋسكىيدىن ئىككى ئەسىر كېيىنكى بىزگە بىر نەرسە دېمەكچىمۇ قانداق؟ ئەجەبا، بىز بۇ تۇيغۇلارنى تەكرار ياشىمىدۇقمۇ؟! ئەجەبا، ئەنسىزلىكنى باشتىن كەچۈرمىدۇقمۇ؟! قاراپ تۇرۇپ سۈرگۈنلەر توپىغا ئىتتىرىلمىدۇقمۇ؟! تېخى يېقىندىلا ئالاقە قىلمىساق بىزدىن ئەنسىرەيدىغانلىقى بىلەن تەنبىھلەپ تۇرىدىغان جان - جىگەرلىرىمىز، قەدىردانلىرىمىز يوقمىدى، ئەمدىچۇ؟ ئەجەبا، ئۇلارنىڭ ئۈستىدىن ئەنسىزلىك ئاتموسفېراسىنىڭ كۆتۈرۈلۈپ كېتىشى ئۈچۈن كۈرەش قىلىشىمىز كېرەكلىكىنى قانچىلىك تونۇپ يەتكەندىمىز؟! ئەجەبا، بۇنداق ئويدا قەتئىي بولۇشقا جۈرئىتىمىز قانچىلىك قالدى ياكى بۇ ئەنسىزلىكنى تۈگىتىش يولىدىكى جۈرئىتىمىز زادى قايسى دەرىجىدە تاۋلاندى؟! ياكى بىز بۇنىڭدىنمۇ ئاستا - ئاستا ئۆزىمىزگىمۇ تۇيدۇرماي سوۋۇۋاتامدۇق، قەدەممۇقەدەم سۇسلىشىۋاتامدۇق ياكى ۋەتەن ئىچىگە بولغان ئەنسىزلىكنىڭ توختاۋسىز رىتىملىق سوقۇشلىرى بىز ئۈچۈن بارا - بارا ئەمىنلىك بىلىنىشكە باشلاۋاتامدۇ؟ ياكى بۇ ئەرمەكلەشكەن ئۆي جانىۋارلىرىغا ئوخشاپ قېلىۋاتقانلىقىمىزدىن، يالاڭ ئاياقلىقتىن، جۇنۇنلۇقتىن، ئىسيانكارلىقتىن قورقۇشقا باشلايدىغان بولۇپ قېلىۋاتقانلىقىمىزدىنمىدۇ؟! ئەجەبا، دوستويېۋسكىينىڭ شۇ سۆزلىرى بىزگە ئاتاپ يېزىلغان بولغىيمىدى؟!: «ئۇ دەسلەپ ئۆكسۈپ يىغلايتتى. پۇچۇلىناتتى... بارا - بارا بۇنىڭغىمۇ كۆنۈپ قالدى... دەرۋەقە ئىنسان نېمىلەرگە كۆنمىدى؟! ئاھ، بىچارە ئىنسان!». 

- بۇرھان مۇھەممەد

2022-02-16

مەنبە: «ئويغاقلار دۇنياسىدا− بۇرھان» سەھىپىسى

تۈر:ئۇيغۇر
تۈر:بۇرھان مۇھەممەد
تۈر:ئويغاقلار دۇنياسىدا− بۇرھان
ماغزاپ سىياسەتچىلىك ۋە زېھنىي قاتماللىق

**ماغزاپ سىياسەتچىلىك ۋە زېھنىي قاتماللىق**

  مەدەنىي دۇنيادا ماغزاپ سىياسەتچىلىكنىڭ، پاسىقانە ياشام ۋە مۇناپىقانە تۇتۇمنىڭ بازارلىشىپ كېتىۋاتقانلىقىغا ھەمدە بۇنىڭ تەلۋىلەچە ئاتالمىش «مەدەنىيەت» دەۋاسى قىلىپ ھارمىغان قوش يۈزلۈك «ئاكتىۋېست» ۋە ئالا - چىپار «سىياسەتچىلەر» ئېقىنىدىن سادىر بولۇۋاتقانلىقىغا شاھىت بولۇپ تۇرۇپتىمىز. بۇ ھال كىشىگە مۇتەپەككۇر ئالىم ھەمدە سىياسىيون ئەدىب مۇستافا سىبائىينىڭ يازغان شۇ قۇرلىرىنى ئەسكە سالىدۇ: «قەلەم ناداننىڭ، مىلتىق قانخورنىڭ، ھاكىمىيەت خائىننىڭ، مۇنبەر پاسىقنىڭ قولىغا چۈشۈپ كەتكەندە ۋەتەن ئادەم ياشىغۇسىز جاڭگالغا ئايلىنىپ قالىدۇ».

بۇ قۇرلار مەدەنىيلىكتىن، مەدەنىيەت يىلتىزى چوڭقۇر بولغان ھازارەتلىك ئاڭدىن بەدەۋىيچە زېھنىيەتكە چېكىنىشنىڭ سەۋەب ۋە ئىپادىلىرىنى، بەلگە - ئالامەتلىرىنى ئەكس ئەتتۈرۈپ تۇرۇپتۇ. بۇ يەنە نەچچە مىڭ يىللىق مەدەنىيەت ئارقا كۆرۈنۈشىگە ئىگە بولغان، يەنە كېلىپ مەدەنىيەت ياراتقان، مەدىنە (شەھەر) قۇرغان بىر مىللەتنىڭ كېلەچىكىنى «ئىندىجىنىس»لىقلار تائىپىسىنىڭ ھالقىسىغا باغلاپ قويىدىغان؛ مۇنداقچە ئېيتقاندا، مەدەنىي دۇنياغا قۇرۇق قول كىرمىگەن بىر مىللەتنى جاڭگاللىقلار تائىپىسىگە سۆرەپ ئەكىرىپ قويىدىغان دەرىجىدە ۋىجدانسىز، تۇيغۇسىز ماڭقۇرت تىپلارنىڭ، مىللىي تارىخىغا، ئەجدادىغا قارا يۈزلۈك بولىدىغان بىر ئۇرۇنۇشنى تەپ تارتماي  مىللەتنىڭ چىقىش يولى جۈملىسىدىن سانايدىغان ۋە ئاقلايدىغان شالغۇت زېھنىيەتلەرنىڭ قانداق قىلىپ يېڭى زامان «جاڭگال زېھنىيىتى»نىڭ مەنسۇپلىرىغا ئايلىنىپ قالغانلىقىنىمۇ ئىپادە قىلىپ تۇرۇپتۇ. يۇقىرىقى قۇرلار بىزگە يازغۇچىلام بولسا ھېساب ئەمەس، بەلكى قەلەم تۇتقۇچىنىڭمۇ ساغلام بولۇشى كېرەكلىكىنى، قورال تۇتقۇچى بولسىلا ھېساب ئەمەس، ئۇنى تۇتۇشقا تۈرتكە بولغان ئىدېئولوگىيەنىڭمۇ ساپ ۋە مەزمۇت بولۇشى كېرەكلىكىنى، باش بولسىلام ھېساب ئەمەس، بەلكى باش بولغۇچىنىڭ قاپاقباش ئەمەس، ئەقىل ۋە ۋىجدان باشى بولۇشىنىڭمۇ مۇھىملىقىنى، ئاتاقتا ياكى ساندىلا ئەمەس، بەلكى سۈپەتتە، جەۋھىرىدە ھەقىقىي ئىلىم ۋە ئالىملىق روھىغا ئىگە پەزىلەت ئەھلىنىڭ بولۇشى كېرەكلىكىنى سەمىمىزگە سېلىپ تۇرۇپتۇ.

-بۇرھان مۇھەممەد

2021-12-30

مەنبە: «ئويغاقلار دۇنياسىدا− بۇرھان» سەھىپىسى

تۈر:ئۇيغۇر
تۈر:بۇرھان مۇھەممەد
تۈر:ئويغاقلار دۇنياسىدا− بۇرھان
زېھنىي بەدەۋىلىك، شالغۇت سەنئەتۋازلىق ۋە سىياسىي ھاڭۋاقتىلىق

**زېھنىي بەدەۋىلىك، شالغۇت سەنئەتۋازلىق ۋە سىياسىي ھاڭۋاقتىلىق**

قازاندا بارى چۆمۈچكە چىقىدۇ، دەيدۇ ئەجدادلار. مانا، شالغۇت زېھنىيەتنىڭ ساھىب چىقىشىدىكى شالغۇت سەنئەتنىڭ روھسىز ھالى. مەسجىدلىرىڭنى نەغمە - ناۋا ماكانى قىلىۋېلىشسا ئۇنى مەدەنىيەت قىرغىنچىلىقى دەپ جار سالىسەن، ئەمما ئۆزۈڭ باشقىلارنىڭ مۇقەددەسگاھلىرىدا (بۇنى ئۇلار نورمال قارىسۇن ياكى قارىمىسۇن) كونسېرت قويۇشتىن ئايانمايسەن. ساڭا شۇنداق ئورۇن ھازىرلانغان تەقدىردىمۇ بۇنى سېنىڭ بۈگۈنۈڭ بىلەن پاراللېل قاراپ ئۆزرە ئېيتىشىڭ، مۇقەددەسگاھنى نەغمە - ناۋا ماكانى قىلىش سېنىڭ مىللىتىڭنىڭ ئەخلاقى ئەمەسلىكىدە چىڭ تۇرالىشىڭ سېنىڭ پەرقىڭنى، ئۆزۈڭگە خاس تۇتۇمۇڭ ۋە ئىددالىرىڭ بار بىر مىللەت ئىكەنلىكىڭنى يەنىمۇ قۇۋۋەتلىمەسمىدى؟! ئۆزۈڭگە ئائىت ئىددىئايىڭ بولمىسا، باشقا مىللەتتىن پەرقىڭنى ھېس قىلدۇرغىدەك دىتىڭ، سېنى گەۋدىلەندۈرگۈچى مىللىي تۇيغۇڭ بولمىسا، سېنىڭ بۇ مىللەتكە نېمە لازىمىڭ؟ پەرقىڭنى پەرق ئەتتۈرەلمىسەڭ، ئۆزۈڭگە خاس كۈلتۈرۈڭ، قىزىل سىزىقىڭ، مەدەنىيىتىڭ ۋە دۇنيا قارىشىڭ بار بىر مىللەتلىكىڭنى جار سالغىنىڭنىڭ نە ئەھمىيىتى بولسۇن، ئەي تىرىك مۇردىلار! مەسىلىنىڭ ئەڭ كومېدىيەلىك ۋە پارادوكىسلىق تەرىپى بۇ تەرز ياۋايىلىق ئېڭى سىڭگەن كونسېرتلارنىڭ خەلقئاراغا بەرمەكچى بولغان ئۇچۇرىنىڭ ئاتالمىش «مەدەنىيەت قىرغىنچىلىقىدىكى ئىچىنىشلىق ۋەزىيەتنى ئاڭلىتىش» دەپ خەۋەر قىلىنىشىدۇر. دۇنيانىڭ سىياسىي ئاتموسفېراسى ئاللىبۇرۇن ئىرقىي قىرغىنچىلىق جاكارلاشقا قەدەم ئېلىپ بولغان بولسىمۇ، ئەمما لوندوننىڭ ئاتموسفېراسىدا، سوتىدا، پائالىيەتلىرىدە ۋە بارلىق پائالىيەت ۋە ئۇرۇنۇشلىرىدا شالغۇت سەنەئتچىلىكنى بازارغا سېلىش ئارقىلىق چاستوتنى يەنە شۇ «مەدەنىيەت قىرغىنچىلىقى» دېگەنگە ھازىرلاشقا قارىتىلىۋاتقانلىقى دىققەتتىن قاچقىنى يوق. كۆرۈۋېلىشقا بولىدۇكى، ئەقلىگە چالغۇ ئەسۋاب شورپىسى ئىچىپ چوڭ بولغان مەزكۇر تىرىك مۇردىلار مىللەتنىڭ ئىستىقبالىنى چۆكەرتىشكە خىزمەت قىلىدىغان يەنە قانداق تىياتىرلارغا تۇتۇنىدۇ، ۋاقىت ھەممىنى يېشىپ مېڭىۋاتىدۇ.

مەنبە: «ئويغاقلار دۇنياسىدا− بۇرھان» سەھىپىسى

تۈر:ئۇيغۇر
تۈر:بۇرھان مۇھەممەد
تۈر:ئويغاقلار دۇنياسىدا− بۇرھان
قالپاققا تۇشلۇق «قىرغىز»لار غايىب زاماندا

**قالپاققا تۇشلۇق «قىرغىز»لار غايىب زاماندا**

ئەقلىي يېتىلىشى كېچىكىپ بوي تارتىپ قالغان كەپسىز بالىنى نازۇ - نېمەتلىك داستىخانغا قويۇپ بەرسەڭ، قىلىدىغان ئىشى پېتىقداش بولغىنى بولغان. «سەۋىيە» دەرىجىسىگە كۆتۈرگىلى بولمايدىغان ئېتىرازغا يەڭ تۈرگۈچە، سەۋىيە ئالدىدا ھەد – ھۇدۇدىنى بىلىدىغان قۇلاق موللىسى بولۇشمۇ بىر سەنئەت، بىر سەۋىيە، بىر دىت مەسىلىسى. ئەھۋالدىن قارىغاندا، ھە دېگەندە تەنقىدىي كۆز قاراشلارغا ئولتۇرالماي كېتىدىغان، پەرقلىق سىياسىي نۇقتىئىنەزەرلەرگە ئەقلىي سوغۇققانلىق بىلەن مۇئامىلە قىلىشنى، مۇھاكىمىلىق يوسۇندا زاكونلىشىشنى بىلمەي كالامپايلارچە ئىنكاس قايتۇرۇش (كاپشىش) قا خۇشتار نوپۇزپەرەسلىكنىڭ؛  تەنقىدنى قانداق يوسۇندا ئوقۇشنى، ئاڭلاشنى ۋە قانداق قوبۇل قىلىشنى بىلمىگەندىن سىرت، ئېپىنى كەلتۈرۈپمۇ بولسا جاۋاب قايتۇرۇشتا ساپاسى نۆلدىن تۆۋەنگە ساقىپ تۇرىدىغان تومپايلىقنىڭ؛ ئىجتىمائىي تەنقىد تىلى بىلەن سىياسىي تەنقىد تىلى ئوتتۇرىسىدىكى چېگرانى پېتىقداپ كۈلكىگە قېلىشتىن ئايانمايدىغان پىكرىي گادايلىقنىڭ؛ يوق نوپۇزنىڭ ئارقىسىغا سىغىنىپ كۈن ئۆتكۈزۈشنى داھىيلىق سانايدىغان ئانارخىيلىق بەڭۋاشلىقنىڭ؛ ئىشى ئارتىپ كەتكەن قانسىق تەرەپبازلىق ۋە قوش ئۆلچەمچى قاشاڭ زېھنىيەتنىڭ تىپىك ئورنىكى بولغان بۈگۈنكى «ئەبگالاشقان موللىلىق» ئەسلىدىكى پەگاسىنى تاپالماي پەدە ئىزدەپ ئاۋارە ئوخشايدۇ.

مەنبە: «ئويغاقلار دۇنياسىدا− بۇرھان» سەھىپىسى

تۈر:ئۇيغۇر
تۈر:بۇرھان مۇھەممەد
تۈر:ئويغاقلار دۇنياسىدا− بۇرھان
سىياسىي تەشكىلاتچىلىقتىن سىياسىي ئانسامبىللىققىچە

**سىياسىي تەشكىلاتچىلىقتىن سىياسىي ئانسامبىللىققىچە**

«ئىشەك ئۆلۈۋاتسا كۆتى غېجەك تارتارمىش» خاراكتېرى قان - قېنىغا سىڭىپ كەتسە، ھەر نېمە گەپ ھەق بولسا كېرەك. داۋراڭچىلار توپى تەشكىلاتلارغا باندىتلىق يۈرگۈزۈۋاتامدۇ ياكى ئۇلارنى دېگەن يېرىگە ئېلىپ كېلەلەيدىغان ۋاكسىنىسى بارمۇ نامەلۇم. ئەڭ پاسسىپ، ئەڭ بىمەنە ئۇيۇشتۇرمىلەر، شەكىلۋازلارچە پائالىيەتلىرىدىمۇ ھەممىنى دېگەن يېرىگە ئاۋاز قوشتۇرىدۇ. گېزى كەلسە ئەقلىنى ئىجارىگە قويغان بىر بۆلۈك كادىر سۈپەت قالپاقلىق زىيالىي ئاتلىقلارنى  ئورۇنلاشتۇرۇپ ھەر تۈرلۈك سىياسىي ۋە ئىجتىمائىي مەسىلىلەرنى تەپمە ھالال قىلىشقا كۆندۈرەلەيدۇ. گېزى كەلسە كومپانىيە ئورۇنلاشتۇرۇپ ئۇر - ئۇرغا چىقىرىپ پەرقلىق پىكىر ئەھلىلىرىنى پاسسىپ ئورۇنغا چۈشۈرەلەيدۇ. گېزى كەلسە، مىللەتنىڭ قىرغىنچىلىقىنى كوچا - كويلاردا داقا - دۇمباق، ناخشا -ئۇسسۇل بىلەن كىشىلەرنى سازايى بولۇشقا ئۇيۇشتۇرالايدۇ. گېزى كەلسە قىرغىنچىلىق دېيىلىۋاتقان بىر پەيتتە بايرام قۇتلىيالايدۇ. تەشكىلاتلار بويىچە سەپەرۋەرلىكلەرنى باشلىتالايدۇ. مىللەت قەتلىئام قىلىنىۋاتقان ئەنسىز يىللاردىمۇ نومۇس قىلماي «مەدەنىيەت فېستىۋالى يىلى» ئېلان قىلىپ ھەر تۈرلۈك داستىخان ئىتتىپاقداشلىرىنى شەكىلۋاز مەدەنىيەتپەرەسلىككە سەپەرۋەر قىلالايدۇ. ئەمما شۇنچە ئۇرۇنۇش ۋە ھەرىكەتلىنىشلەرنىڭ مېۋىسى سۈپىتىدە جاھاننى بارمىقىدا ئوينىتىۋاتقان كاتتىباش دۆلەتلەر «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» تۇتۇمىنى كەسكىن ئىپادىلەۋاتقان، نۆۋەت بىلەن جاكارلاۋاتقان پەيتتە «مىللەت قىرىلىۋاتىدۇ. بۇ يىل بىزگە كۈلكە - تەبەسسۇم ھارام يىلى بولسۇن!» چاقىرىقى ئېلىپ بېرىپمۇ بولسا، قوۋمداشلىرىنىڭ سىياسىي ئېڭىنى تىرىك تۇتۇش ئۈچۈن، مىللىي دەۋانى كۆزىتىۋاتقان خەلقئارا مېدىيالاردا بولسۇن، مىللەتنىڭ ھازىسىنى ئىپادىلەشنى، قىرغىنچىلىققا قارشى تۇتۇمىنى ۋە قەتئىيلىكىنى نامايان قىلىدىغان تەشۋىقات، سەپەرۋەرلىك پائالىيەتلىرىنى ئۇيۇشتۇرۇشنى ئويلاپمۇ سالمايدۇ. بۇنىڭ تەشكىلاتچىلىق ئەمەس، سىياسىي ئانسامبىلچىلىقتىن نېمە پەرقى؟ بۇنداق تەشكىلاتچىلىقنىڭ قىلىۋاتقانلىرىنىڭ سىياسىي دەۋا ئەمەس،  بىر تۈرلۈك سىياسىي كونسېرت ئىكەنلىكىگە قانداقمۇ چىن پۈتمەي تۇرغىلى بولسۇن؟!

ئاگاھ! «مەن چالاي سەن ئوينا» زېھنىيىتى بىلەن مىللەتنى ساز قىلىپ ئويناشنىڭ بەدىلى ھامان تۆلىنىدۇ. 

−بۇرھان مۇھەممەد

2021-03-21

مەنبە: «ئويغاقلار دۇنياسىدا− بۇرھان» سەھىپىسى

تۈر:ئۇيغۇر
تۈر:بۇرھان مۇھەممەد
تۈر:ئويغاقلار دۇنياسىدا− بۇرھان
بەزلەش ۋە بەزلىنىش ئارىسىدا ئۆزىنى ئالداش

**بەزلەش ۋە بەزلىنىش ئارىسىدا ئۆزىنى ئالداش**

باشقىلار تىكلەپ بەرگەن بۇتلارنى چېقىش ئۈچۈن ۋاقتى كەلسە بىر ئىنقىلاب يېتەرلىك. ئەمما ئۆز قولىمىز بىلەن قاتۇرۇپ تىكلىگەن بۇتلىرىمىزنى زېھنىيىتىمىزدىن سۆكۈپ چىقىرش ئۈچۈن ئەسىر بويى ئاقارتىش ئېلىپ بېرىشىمىزغا توغرا كېلىدۇ. باشقىلارنىڭ تىكلەپ بەرگەن بۇتلىرى دەۋر ئۆتۈشى بىلەن ئەسلىي قىياپىتى پاش بولىدۇ. مىللەت قەلبىدىن سۇسلاپ ئۆچىدۇ. ئەمما ئۆز قولىمىزدا تىكلەنگەن بۇتلار ھۈجەيرىلىرىمىزگە ئارىلىشىپ كېتىدىغان بولغاچ نەچچە ئەۋلاد يۇقۇندىلىرى بىلەن كۈرەش قىلىشىمىزغا توغرا كېلىدۇ. ئەقىل تۇرۇپ گالۋاڭلىشىش، كۆز تۇرۇپ پاراسەتسىزلىشىش، شەكىلگە ئالدىنىش، ماھىيەتتىن قېچىش ۋە پاش قىلىنىشىدىن ئەندىكىش، ھېسسىيلىققا پۈركىنىپ ئۈزۈل - كېسىل بۇرۇلۇش ھاسىل قىلىشتىن ھىدىيقاش قاتارلىق پىسىخىكىلىق ئامىللار گويا جىسمانىي كېسەللىك ۋە ياللۇغلىنىشنىڭ ئالامەتلىرى بەدەندە قىزىش، تىتىرەش، ماغدۇرسىزلىق قاتارلىقلار  بىلەن ئىپادىلىنىپ تۇرغاندەك كىشىنىڭ تۇتۇم ۋە پوزىتسىيەلىرىدە، ئىش - ھەرىكەت ۋە مۇئامىلىلىرىدە ئەكس ئېتىپ تۇرىدىغان روھىي بىتابلىقلارنىڭ سەمەرىلىرىدۇر. روھىي بىتابلىقنى تۈگەتمەي تۇرۇپ جىسمانىي كۈچ - قۇۋۋەتتىن سۆز ئېچىش، مەنىۋىيات سەددىلىرى بىنا بولماي تۇرۇپ ماددىيات سېپىل قورغانلىرىنى قۇرۇپ چىقىش بىر تۈرلۈك خىيالىي دۇنيانىڭ شېرىن فانتازىيەلىرىدۇر. فانتازىيە ئىچىدە ياشاشنى تاللاپ تۇرۇپ رېئال دۇنيادا مۇستەقىل پۇت تىرەپ تۇرۇشنىڭ خىيالىنى سۈرۈشتىنمۇ ئارتۇق خىيالپەرەسلىك بولمىسا كېرەك. بىلىش كېرەككى، چۈش ھامان چۈشتۇر. چۈش بىلەن رېئاللىقنىڭ پەرقىنى ئاڭقىرىپ يېتىشنىڭ يېگانە يولى ئالدى بىلەن ئويغىنىشتۇر. خۇددى شۇنىڭدەك بۈگۈنكى رېئاللىققا رېئال بولۇشنىڭمۇ يېگانە يولى بار. ئۇ بولسىمۇ ئالدى بىلەن مەنلىك تۇيغۇمىز تەرىپىدىن توختىماي قۇلىقىمىزغا پىچىرلىنىۋاتقان «مەن ئويغاندىم» ناملىق ئۆز - ئۆزىنى بەزلەش تىپىدىكى بىخۇدلۇق چۈشىدىن ئەڭ تېز سۈرئەتتە ئويغىنىپ كېتىشنى ئەمەلگە ئاشۇرۇشتۇر.

- بۇرھان مۇھەممەد

مەنبە: «ئويغاقلار دۇنياسىدا− بۇرھان» سەھىپىسى

تۈر:ئۇيغۇر
تۈر:بۇرھان مۇھەممەد
تۈر:ئويغاقلار دۇنياسىدا− بۇرھان
شانلىق ئەجداد روھىدىن بىر كۆرۈنۈش: تەڭرىم! تاجاۋۇزچىلارنى تارمار قىلمىغۇچە جېنىمنى ئالما!

**شانلىق ئەجداد روھىدىن بىر كۆرۈنۈش: تەڭرىم! تاجاۋۇزچىلارنى تارمار قىلمىغۇچە جېنىمنى ئالما!**

«...شۇنداق قىلىپ ھىجرىيە 408 - يىلىمۇ كىرىپ كەلدى. بۇ يىلى تۈركىستان سۇلتانى قاراخان ئالەمدىن ئۆتتى. بەزى تارىخچىلار قاراخاننىڭ ھىجرىيە 406 - يىلى تۈركىستان دىيارى بولمىش كاشغەردە ۋاپات بولغانلىقىنى قەيت قىلىشىدۇ. ئەسلىدە قاراخان شۇ يىلى بىتاپ بولۇپ يېتىپ قالغانىدى. بەزى تۈرك قەبىلىلىرى ۋە قاراخىتايلارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان زور كۆلەملىك چىن قوشۇنى پۇرسەتنى غەنىيمەت بىلىپ ئۇنىڭ يۇرتىغا بېسىپ كەلمەكچى بولدى. قاراخان ئۇلارغا قارشى ئاتلىنىش ئۈچۈن ئاللاھقا مۇناجات قىلىپ ئۆزىگە شىپالىق بېرىشىنى، خىتاي قوشۇنىنى بىر تەرەپ قىلىۋەتكەندىن كېيىن باشقا نېمە كەلسە مەيلى ئىكەنلىكىنى ئېيتىپ دۇئا قىلدى. دېگەندەك سۇلتاننىڭ كېسىلى ساقايدى. شۇنىڭ بىلەن سۇلتان دەرھال پۈتكۈل قوشۇننى توپلاپ چىن قوشۇنىنى تارمار قىلىشقا ئاتلاندى. چىن قوشۇنى شۇ ۋاقىتتا ئۈچ يۈزمىڭ چېدىرلىق قوشۇنغا ئىگە بولۇپ، سۇلتان ئۇلارغا قاقشاتقۇچ زەربىسى بىلەن ئىككى يۈز مىڭدىن ئارتۇق دۈشمەننى ئۆلتۈردى، يۈز مىڭچە كىشىنى ئەسىر ئېلىپ سان - ساناقسىز غەنىيمەتلەر بىلەن بالاساغۇنغا قايتىپ كەلدى. قايتىپ ئۇزۇن ئۆتمەيلا سۇلتان ئالەمدىن ئۆتتى. سۇلتان قاراخان ھەقىقەتەن دىنى مۇستەھكەم، ئادالەتپەرۋەر سۇلتان ئىدى. ئۇنىڭ بۇ سەرگۈزەشتىسى ساھابىلەردىن سەئد ئىبنى مۇئاز ئەلئەنسارىي رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنىڭ سەرگۈزەشتىسىگە نەقەدەر ئوخشىغان - ھە! مۇئاز رەزىيەللاھۇ ئەنھۇمۇ (خەندەك غازىتى مەزگىلىدە) ئاللاھتىن ئۆزىنى تاكى بەنى قۇرەيزە غازىتىغا قاتناشقانغا قەدەر قەبزى روھ قىلماي تۇرۇشىنى تىلىگەن ئىدى. دېگەندەك ئۇنىڭ جەڭدىكى يارىسى تاكى رەسۇلۇللاھ بەنى قۇرەيزە يەھۇدىيلىرىنى جازالاپ ئۆلتۈرۈشكە تېگىشلىكىنى ئۆلتۈرۈپ، سۈرگۈن قىلىشقا تېگىشلىكىنى سۈرگۈن قىلىپ توختىغانغا قەدەر ئەدىمەي تۇردى. ئىشلار ئاخىرلىشىشى بىلەن بىردىنلا سەئدنىڭ يارىسى قاناشقا باشلىدى ۋە بۇ ئالەمدىن خوشلاشتى. سۇلتان قاراخانمۇ خۇددى شۇ ساھابىغا ئوخشاش ئالەمدىن ئۆتكەن ئىدى. سۇلتاننىڭ تولۇق ئىسمى ئەبۇ نەسر ئەھمەد ئىبنى ئەلى تۇغانخان بولۇپ، ئۇنىڭ ۋاپاتىدىن كېيىن قېرىندىشى ئەبۇلمۇزەپپەر ئارسلان خان تەختكە ئولتۇرغانىدى».

مەشھۇر تارىخچى ئەبۇلفىدا (ھ. 672 – 732 / م. 1273 – 1331) نىڭ «المختصر في تاريخ البشر» ناملىق كىتابىدىن ئۈزۈندە.

مەنبە: «ئويغاقلار دۇنياسىدا− بۇرھان» سەھىپىسى

تۈر:ئۇيغۇر
تۈر:بۇرھان مۇھەممەد
تۈر:ئويغاقلار دۇنياسىدا− بۇرھان
«قۇتادغۇبىلىك»تىكى ئوخشىتىشلار ۋە ئۇلارنىڭ ئالاھىدىلىكى توغرىسىدا ئىزدىنىش

**«قۇتادغۇبىلىك»تىكى ئوخشىتىشلار ۋە ئۇلارنىڭ ئالاھىدىلىكى توغرىسىدا ئىزدىنىش**

ماقالە نامى: «قۇتادغۇبىلىك»تىكى ئوخشىتىشلار ۋە ئۇلارنىڭ ئالاھىدىلىكى توغرىسىدا ئىزدىنىش

يازغۇچى: ئارسلان ئابدۇللا (دوكتور، پىروفېسسور)

ئېلان قىلىنغان ژۇرنال: «تىل ۋە تەرجىمە» 1999 – يىللىق 4 – سان

قىسقىچە مەزمۇنى: «قۇتادغۇبىلىك»تەك بىر بۈيۈك ئەسەرنىڭ ئىستىلىستىكىلىق ئۈنۈمى ۋە ئىستىتىك قىممىتى ئۇنىڭدا قوللىنىلغان ھەر خىل ئىستىلىستىكىلىق ۋاستىلەر بىلەن زىچ باغلىنىشلىق بولغاچقا، «قۇتادغۇبىلىك» ھەققىدىكى ئىستىلىستىكا تەتقىقاتى قاراخانىيلار دەۋرىدىكى ئۇيغۇرلارنىڭ تىل مەدەنىيىتى، ئىستىتىك ئېڭى ۋە ئۇيغۇر تىلى ئىستىلىستىكىسىنىڭ تارىخىنى يورۇتۇپ بېرىشتىمۇ مۇھىم ئەھمىيەتكە ئىگە. شۇڭا، بۇ جەھەتتىكى تەتقىقاتنى زور كۈچ بىلەن چوڭقۇرلاشتۇرۇش كېرەك.
ھازىرقى زامان ئۇيغۇر تىلىنىڭ قۇمۇل شېۋىسى

**ھازىرقى زامان ئۇيغۇر تىلىنىڭ قۇمۇل شېۋىسى**

كىتاب ئىسمى: ھازىرقى زامان ئۇيغۇر تىلىنىڭ قۇمۇل شېۋىسى

كىتابنى تۈزگۈچىلەر: ئابدۇراخمان كېرەك، توختىخان ئىسمايىل، تۇردى ئابلا، مىرسۇلتان ئوسمانوف، ئېلى ئىسمايىل، سائادەت كىچىك، سەمەت ئەسرا، ئايگۈل مەمەت، يۇنۇس سادىق.

كىتاب تۈزۈلگەن ۋاقىت: 1997 – يىل

قىسقىچە مەزمۇنى: بۇ كىتابتا ھازىرقى زامان ئۇيغۇر تىلىنىڭ قومۇل شىۋىسى (قۇمۇل شېۋىسى) تىل تاۋۇشلىرى، سۆزلۈك ۋە گىرامماتىكا جەھەتتىن تەپسىلىي تونۇشتۇرۇلغان. كىتاب مەزمۇنى مەخسۇس تەكشۈرۈش گۇرۇپپىسىنىڭ ئەمەلىي تەكشۈرۈش نەتىجىسى بولۇپ، ئۇيغۇر تىلى تەتقىقاتىدا يۇقىرى ئورۇن تۇتىدۇ.

ھازىرقى زامان ئۇيغۇر تىلىنىڭ قۇمۇل شېۋىسى | تۈركىستانىي كۇتۇپخانىسى

ھازىرقى زامان ئۇيغۇرتىلىنىڭ قۇمۇل شېۋىسى | ئۇيغۇر تورى

ھازىرقى زامان ئۇيغۇر تىلىنىڭ قۇمۇل شېۋىسى - ئۇيغۇر كىتاب تور بېكىتى

ھازىرقى زامان ئۇيغۇر تىلىنىڭ قۇمۇل شېۋىسى- :ئېلكىتاب تورى

تۈر:ئۇيغۇر
بارسا كەلمەس يول

**بارسا كەلمەس يول**

چىمەنگۈل ئاۋۇت

كىشنەيدۇ تەبىئەتكە قوشۇلۇپ ئىللىق،

ئەسلىمە كۆركىدە قان بولغان يۈرەك.

يالغۇز بىر ئايالدەك يىقىلدى يەرگە،

ھە ئەنە، يېنىمدىلا كېسىلگەن تېرەك.

مېھرىمگە سېنى دەپ ياغماقتا توپا،

ئاجايىپ گۈزەل ھەم ئاجايىپ دەھشەت.

بىلەمسەن، مەندىكى ئازاب ھوزۇرى،

مۇشۇ دەم تېرەك بولۇپ كۆكلىدى رەت- رەت.

شۇندىمۇ چۇل-چۇل بولۇپ كەتمىدىم يەنە،

سۈكۈتنى مەن سەندىن ئۆگەنگەن، جېنىم.

باغلىرىم پايخان بولسۇن، تاغلىرىم قامال،

ياش بولۇپ ئاقمىدىم ھەرگىز بىر تېمىم.

شۇ كېچە ئاسماندا سېنىڭ يۇلتۇزۇڭ،

كۆزۈمدىن زۇلمەتنى تارتقان ئاۋايلاپ.

ئىسسىق بىر تۇيغۇدا جۇغۇلدايمەن، ئاھ !

سەن يەنە ئۇ يولدا تۇرغاندەك شۇ تاپ.

قەغەزدەك نېپىز ھەم قۇرۇقتۇر ۋاقىت،

ئىشخانا ئەزمەكتە خىياللىرىمنى.

شىۋىرلاپ باقىمەن ئۆزۈمگە تەكرار،

ۋاز كېچىش، ئىرادە دېگەنلىرىڭنى

سادامغا شېئىر ئوقۇپ بەرگۈم كېلىدۇ،

كلىنتون سۇخانىدىن چىقىدۇ ھەيۋەت.

ئامالسىز شىرەدىكى بىر قەۋەت چاڭنى،

سەن تۇتقان قولۇمدا سۈرتىمەن رەت- رەت.

مۈشۈكنىڭ تىرناقلىرى ئېسىمگە كېلىپ،

بىر قۇتا سىياھنى تۆكىمەن يەرگە.

ئانىلار خاتىرجەم، ئاتىلار رازى،

قىزىنى بەرسىلا ئوبدان بىر ئەرگە.

ئۆيۈمنىڭ ئىشىكىدىكى قاپقارا قۇلۇپ،

شاراقلاپ ئېچىلار كېچىدەك گويا.

ئوت ياقسام ئوچاققا چاي قاينىتاي دەپ،

ئۆمۈرلۈك پىغانىم قاينايدۇ چايدا.

چېچىمنى چۇۋۇماي، يالاڭ ئاياغ پېتىم،

چېقىلغان ئەينەككە قارايمەن ئىللىق.

دېرىزە تۈۋىدە چېچەكلەر تىمتاس،

جان بالام ئات ئېتىپ ئوينىغان چىۋىق.

ھەيرانمەن، ھېسلىرىمغا تۆكىدۇ ئارمان،

ئۇ بىلىپ قالغاندەك كۆڭلۈمدىكىنى.

باغرىمدا بېلىقتەك پىلتىڭلاپ تۇرۇپ،

ئوقۇيدۇ سادىرنىڭ قوشاقلىرىنى.

پاختىنىڭ ئىچىدە بىر تال چوغ ساقلاپ،

كۈنلەرنى ئۆتكۈزۈش ئاسانمۇ ئەمەس.

قۇشلارنىڭ دەردىنى سۆزلىيەلمەيدۇ،

قۇرۇغان گۈل بىلەن لىق تولغان قەپەس.

ماشىنا چاقىدا چەكسىز رېئاللىق،

چانالغان يىلاندەك تولغاندى يوللار.

كېچىنىڭ تىنىقىنى يالمايدۇ يۇلتۇز،

ئاھ ، يەنە مۇلايىم كىرىشتى قوللار.

بۇ يولدا تېرەك يوق، چىملار كۆرۈنمەس،

يىراقتا ۋىلىلدار كوچا چىرىغى.

ئۈچ ئىشەك ھارۋىسى ئۇزىدى لەرزان،

كېلىدۇ ئۇنىڭدىن سامان پۇرىقى.

ھەيرانمەن، ھېسلىرىمغا تۆكىدۇ ئارمان،

ئۇ بىلىپ قالغاندەك كۆڭلۈمدىكىنى.

باغرىمدا بېلىقتەك پىلتىڭلاپ تۇرۇپ،

ئوقۇيدۇ سادىرنىڭ قوشاقلىرىنى.

پاختىنىڭ ئىچىدە بىر تال چوغ ساقلاپ،

كۈنلەرنى ئۆتكۈزۈش ئاسانمۇ ئەمەس.

قۇشلارنىڭ دەردىنى سۆزلىيەلمەيدۇ،

قۇرۇغان گۈل بىلەن لىق تولغان قەپەس.

تۈر:ئۇيغۇر
تۈر:شېئىر
ئابدۇرەشىت ئابدۇلھەمىت

ئابدۇرەشىت ئابدۇلھەمىت سەككىزىنچى نۆۋەتلىك دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى مۇئاۋىن رەئىسى .

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى ۋەخپىنىڭ قۇرغۇچىسى ۋە سابىق رەئىسى .
ئەركىن ئەخمەتوۋ

ئەركىن ئەخمەتوۋ  8-نۆۋەتلىك دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى ئومۇمىي ۋەكىللەر يىغىنىدا دېموكراتىك ئۇسۇلدا سايلاپ چىقىلغان مۇئاۋىن رەئىس ،
رىزۋانا ئىلھام

رىزۋانا   ئىلھام 8-نۆۋەتلىك دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى ئومۇمىي ۋەكىللەر يىغىنىدا دېموكراتىك ئۇسۇلدا سايلاپ چىقىلغان ياشلار كومىتېتى رەئىسى.
ماھىرە ئەيسايوۋا

ماھىرە ئەيسايوۋا  8-نۆۋەتلىك دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى ئومۇمىي ۋەكىللەر يىغىنىدا دېموكراتىك ئۇسۇلدا سايلاپ چىقىلغان ئاياللار كومىتېتى رەئىسى.

ماھىرە ئەيسايوۋا  2024-يىلى 7-ئايدا ئىككىنچى قېتىم بىرىتانىيە ئۇيغۇر  جەمئىيەتنىڭ رەيئىسى بولۇپ سايلاندى.