ئەلراشىد مەسجىدى

ئەلراشىد مەسجىدى

كانادانىڭ ئىدمونتون ئۆلكىسىدىكى كىچىك “ئەلراشىد” مەسجىدىنىڭ تارىخىي:

كاناداغا تۈنچى مۇسۇلمان كۆچمەنلەر قاچان كەلگەن؟

يازغۇچى: جوئېل ترونو-دوركسېن

يوللانغان ۋاقتى: 2020-يىلى 5-ئاينىڭ 15-كۈنى

“ئەلراشىد” مەسجىدى ئېدمونتوندىكى فورت ئېدمونتون باغچىسىغا جايلاشقان.

«پاۋلا ئې. كىرمان»

بۇ ئاددىي ئۆي جاھازلىرى ئاز بىنا بولۇپ،سۈرىيەنىڭ دەمەشق،مىسىرنىڭ قاھىرە ياكى تۈركىيەنىڭ ئىستانبۇلدىكى چوڭ مەسچىتلەردەك شانۇ-شەۋكەتلىك بولماسلىقى مۇمكىن..

لېكىن،كانادا مۇسۇلمانلىرى ئۈچۈن، ئېدمونتوننىڭ ئەسلىدىكى “ئەل راشىد” مەسچىتى،1982-يىلى يېڭى

“ئەل راشىد” مەسچىتى بىلەن ئالماشتۇرۇلغان بولۇپ،

بىر ئەسىردىن ئارتۇق تارىخقا ئىگە تارىخنىڭ مۇھىم بىر سەھىپىسىنى شەكىللەندۈرىدۇ.

بۇ كانادانىڭ تۇنجى مەسچىتى بولۇپ،ئۇنىڭ تارىخىي  ھېلىھەم ئېغىزدىن ئېغىزغا سۆزلەنمەكتە..

مەن ئايالىم كۇبرا بىلەن  2014-يىلى ئىيۇننىڭ ئىسسىق بىر كۈنىدە دەسلەپكى “ئەل راشىد” مەسچىتىگە باردۇق،

بۇ پەقەت 1938-يىلى تۇنجى قېتىم كاناداغت بىنا قىلىنغان  ۋە ئىشىكىنى ئاچقان تارىخىي مەسجىد بولۇپ،بەلكى كانادادىكى مۇسۇلمانلارنىڭ تارىخىنى ئۆگىنىش پۇرسىتى بولشى مۈمكىن.

كانادانىڭ تۇنجى قېتىملىق نوپۇس تەكشۈرۈشى

1871-يىلى ئېلىپ بېرىلغانلىقىنى بىلىمەن،ئۇنىڭدا كانادادا ياشايدىغان 13 مۇسۇلماننىڭ بارلىقى ئېنىقلانغانلىقىنى بىلدىم.

كاناداغا تۇنجى قېتىم چوڭ كۆچمەن بولۇپ كەلگەن مۇسۇلمانلارنىڭ كۆپىنچىسى 19-ئەسىرنىڭ ئاخىرى

ۋە 20-ئەسىرنىڭ باشلىرىدا ھازىرقى لىۋان ۋە سۈرىيەدىن كەلگەن كىشىلەر.

فورت ئېدمونتون باغچىسى ساياھەت نۇقتىسىدىكى 148 كۋادرات مېتىرلىق مەسچىتكە كىرگەندە،كانادانىڭ تۇنجى مەسچىتىنىڭ نېمە ئۈچۈن ئالبېرتادىكى بىر يايلاق شەھىرىدە قۇرۇلغانلىقىنى دەرھال بىلمەكچى بولدۇم،بۇ يەردە 90 مىڭدىن ئاز نوپۇس بار ئىدى.

مەسچىتكە بېرىشتىن بۇرۇن، رىچارد ئاسمەت ئاۋىدنىڭ «كانادانىڭ تۇنجى مەسچىتى ئەل راشىد» مەسجىدى ناملىق كىتابىنى ئوقۇپ چىقتىم.شۇ مەزگىلدە كۆچۈپ كەلگەن خىرىستىيان ئەرەبلەر كانادانىڭ شەرقىي قىسمىدا خىرىستىيان جەمئىيىتى قۇرغان ئىدى.

يەنە بىر تەرەپتىن، مۇسۇلمانلارنىڭ شەرقتە مۇقىم جەمئىيىتى يوق بولۇپ،ئۇلار ئاساسلىقى غەربكە بېرىشنى تاللىغان دەپ چۈشەندۈرۈلىدۇ كىتابتا…

1930-يىللارنىڭ باشلىرىدا،ئېدمونتوندا،شەھەر باشلىقى “جون فىراي”غا بىر توپ مۇسۇلمانلار رايوننىڭ كېڭىيىۋاتقان مۇسۇلمان جەمئىيىتى ئۈچۈن مەسچىت سېلىشقا بولىدىغان بىر پارچە يەر ئىئانە قىلىشنى تەلەپ قىلىپ كەلگەن.

شەھەر مۇسۇلمانلىرى مەسچىتنىڭ پەقەت ئىبادەت ئورنىدىنلا ئىبارەت ئەمەس، بەلكى ئۇلارنىڭ گۈللىنىۋاتقان جەمئىيىتىنىڭ مەركىزىگە ئايلىنىدىغانلىقىنى چۈشەندۈرگەن ئىدى.

ئۇلارنىڭ تەشۋىقات پائالىيەتلىرى مۇۋەپپەقىيەتلىك بولغان ۋە بىنا 1938-يىلى سېلىنغان.

فورت ئېدمونتون باغچىسىدىكى دەسلەپكى “ئەل راشىد” مەسچىتىنىڭ سىرتىدىكى بىر تاختىدا كانادانىڭ تۇنجى مەسچىتىنىڭ تارىخىنى سۆزلەپ بېرىدۇ.

فورت ئېدمونتون باغچىسىنىڭ ھۆرمىتى بىلەن

مەسچىتنىڭ مەۋجۇتلۇقى سەۋەبىدىن،ئېدمونتوننىڭ مۇسۇلمان جەمئىيىتى داۋاملىق تەرەققىي قىلىپ،نۇرغۇن مۇسۇلمان ئائىلىلىرى شەھەرگە جەلپ قىلىنغان.

يىللارنىڭ ئۆتۈشىگە ئەگىشىپ،بۇ جەمئىيەت گۈللىنىپ، 1980-يىللارنىڭ باشلىرىغا كەلگەندە 16 مىڭدىن ئارتۇق ئادەمگە يەتكەن.

ساننىڭ ئېشىشىغا ماسلىشىش ئۈچۈن،يېڭى ۋە چوڭراق بىنا سېلىشقا ئېھتىياج بولغان.

1982-يىلى، يېڭى “ئەل راشىد” مەسچىتى ئېچىۋېتىلگەن.

ئېدمونتون شەھەر مۈلكىگە سېلىنغان ئەسلى مەسچىت 1990-يىللارنىڭ باشلىرىدا چېقىۋېتىلىشكە تەييارلانغان. ئەمما،مۇسۇلمانلار جەمئىيىتىنىڭ قوللىشى بىلەن،

بىنا ساقلاپ قېلىنغان.ئۇ 1992-يىلى فورت ئېدمونتون باغچىسىغا كۆچۈرۈلگەن.فورت ئېدمونتون باغچىسىغا ساياھەت قىلىش ئېدمونتوننىڭ تارىخىغا تېخىمۇ گۈزەل ھۈسنى قوشقان،

بۇ باغچا شەھەرنىڭ ئەڭ داڭلىق ساياھەت نۇقتىلىرىنىڭ بىرىگە ئايلاندى،ھەمدە ئېدمونتوننىڭ غەربىي شىمالدىكى بىر تۈك سودا پونكىتىدىن بۈگۈنكى چوڭ شەھەر مەركىزىگىچە بولغان تەرەققىياتىنى تەكشۈرىدىغان تۆت خىل تارىخىي بىنالارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

كۇبرا بىلەن مەن 2014-يىلدىكى زىيارىتىمىزدە «كانادانىڭ تۇنجى مەسچىتى» نىڭ ئاپتورى- رىچارد ئاسمەت ئاۋىد بىلەن كۆرۈشتۇق.

ئۇ بىزگە ساياھەت قىلىش ئارلىقىدا،بۇ قۇرۇلۇشنىڭ تارىخى ۋە كاناداغا كۆچۈپ كەلگەن تۇنجى مۇسۇلمانلارنىڭ تارىخى ھەققىدە سۆزلەپ بەردى.

ئۇ نۇرغۇن مۇسۇلمانلارنىڭ كانادا جەمئىيىتىگە ئاسان ماسلىشىش ئۈمىدى بىلەن بۇ دۆلەتكە كەلگەندىن كېيىن ئىسىملىرىنى ئۆزگەرتكەنلىكىنى چۈشەندۈردى.

بەزىلىرى ئەھمەدتىن فىرانكقا،ياكى ئىسمائىلدىن سامغا ئۆزگەردى،شۇ ۋاقىتتا بۇلارنىڭ ھەممىسى يېڭى كەلگەنلىكتىن يېڭى جەمئىيەتكە تېخىمۇ ماسلىشىش ئۈچۈن شۇنداق قىلغان بولىشى مۈمكىن.

بۈگۈنكى كۈندە،ئېدمونتون مۇسۇلمان جەمئىيىتى كەم دېگەندە 62 خىل مىللەتتىن كەلگەن 60 مىڭدىن ئارتۇق ئاھالەدىن تەركىب تاپقان.

مەن 10 نەچچە يىللىق بىنانىڭ گىلەم ئۈستىدە ئولتۇرۇپ دۇئا قىلغاندا،پەقەت كانادا مۇسۇلمانلىرىنىڭ دەسلەپكى تارىخىنىلا ئەمەس،بەلكى كانادادىكى مۇسۇلمانلار جەمئىيىتىنىڭ ھەيران قالارلىق دەرىجىدە تەرەققىي قىلىشىنىمۇ ئويلىدىم.

1871-يىلى 13 مۇسۇلماندىن بۈگۈنكى كۈندە بىر مىليوندىن ئارتۇق مۇسۇلمانغىچە بولغان بۇ تارىخ ئاجايىپ بىر ھېكايە - ئۇنىڭ ئاددىي باشلىنىشىنى بىۋاسىتە ئېدمونتوننىڭ يايلاقتىكى كىچىك مەسچىتىدىن باشلانغان...