open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
8 - يانۋار

**** ياكى **8 - قەھرىتان** ۋە ياكى **1 - ئاينىڭ 8 - كۈنى،** مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 8 - كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 357 (كەبىسە يىللارى 358) كۈن بار.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
0 - مارت

**0 - مارت** مەۋھۇم بىر كۈندۇر. بۇ ئىپادە Microsoft Excel غا ئوخشاش بىر سېستىمىدا، ئوخشاشمىغان ئۇزۇنلۇقتىكى ئايلارنى ۋە كەبىسە يىللارنى ئىپادىلەش ئۈچۈن قوللىنىلىدۇ. شۇنداقلا بەئزىدە ئاسترونوملار تەرىپىدىن ڧېۋرالنىڭ ئاخىرىقى كۈنى دېگەن مەنىدە قوللىنىلىدۇ.

## قاراڭ
0- يانۋار

30- ڧېۋرال

31- ڧېۋرال

## مەنبئەلەر

Insert paragraph
2 - يانۋار

**** ياكى **2 - قەھرىتان** ۋە ياكى **1 - ئاينىڭ 2 - كۈنى،** مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 2 - كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 363 (كەبىسە يىللارى 364) كۈن بار.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبە
9 - يانۋار

**** ياكى **9 - قەھرىتان** ۋە ياكى **1 - ئاينىڭ 9 - كۈنى،** مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 9 - كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 356 (كەبىسە يىللارى 357) كۈن بار.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبە
10 - يانۋار

**** ياكى **10 - قەھرىتان** ۋە ياكى **1 - ئاينىڭ 10 - كۈنى،** مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 10 - كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 355 (كەبىسە يىللارى 356) كۈن بار.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
11 - يانۋار

**** ياكى **11 - قەھرىتان** ۋە ياكى **1 - ئاينىڭ 11 - كۈنى،** مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 11 - كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 354 (كەبىسە يىللارى 355) كۈن بار.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
12 - يانۋار

**** ياكى **12 - قەھرىتان** ۋە ياكى **1 - ئاينىڭ 12 - كۈنى،** مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 12 - كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 353 (كەبىسە يىللارى 354) كۈن بار.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
13 - يانۋار

**** ياكى **13 - قەھرىتان** ۋە ياكى **1 - ئاينىڭ 13 - كۈنى،** مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 13 - كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 352 (كەبىسە يىللارى 353) كۈن بار.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبە
25 - يانۋار

**** ياكى **25 - قەھرىتان** ۋە ياكى **1 - ئاينىڭ 25 - كۈنى،** مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 25 - كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 340 (كەبىسە يىللارى 341) كۈن بار.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
16 - يانۋار

**** ياكى **16 - قەھرىتان** ۋە ياكى **1 - ئاينىڭ 16 - كۈنى،** مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 16 - كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 349 (كەبىسە يىللارى 350) كۈن بار.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبە
26 - يانۋار

**** ياكى **26 - قەھرىتان** ۋە ياكى **1 - ئاينىڭ 26 - كۈنى،** مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 26 - كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 339 (كەبىسە يىللارى 340) كۈن بار.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
17 - يانۋار

**** ياكى **17 - قەھرىتان** ۋە ياكى **1 - ئاينىڭ 17 - كۈنى،** مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 17 - كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 348 (كەبىسە يىللارى 349) كۈن بار.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
27 - يانۋار

**** ياكى **27 - قەھرىتان** ۋە ياكى **1 - ئاينىڭ 27 - كۈنى،** مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 27 - كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 338 (كەبىسە يىللارى 339) كۈن بار.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
18 - يانۋار

**** ياكى **18 - قەھرىتان** ۋە ياكى **1 - ئاينىڭ 18 - كۈنى،** مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 18 - كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 347 (كەبىسە يىللارى 348) كۈن بار.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
14 - يانۋار

**** ياكى **14 - قەھرىتان** ۋە ياكى **1 - ئاينىڭ 14 - كۈنى،** مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 14 - كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 351 (كەبىسە يىللارى 352) كۈن بار.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
15 - يانۋار

**** ياكى **15 - قەھرىتان** ۋە ياكى **1 - ئاينىڭ 15 - كۈنى،** مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 15 - كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 350 (كەبىسە يىللارى 351) كۈن بار.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبە
28 - يانۋار

**** ياكى **28 - قەھرىتان** ۋە ياكى **1 - ئاينىڭ 28 - كۈنى،** مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 28 - كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 337 (كەبىسە يىللارى 338) كۈن بار.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبە
19 - يانۋار

**** ياكى **19 - قەھرىتان** ۋە ياكى **1 - ئاينىڭ 19 - كۈنى،** مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 19 - كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 346 (كەبىسە يىللارى 347) كۈن بار.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
29 - يانۋار

**** ياكى **29 - قەھرىتان** ۋە ياكى **1 - ئاينىڭ 29 - كۈنى،** مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 29 - كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 336 (كەبىسە يىللارى 337) كۈن بار.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبە
21 - يانۋار

**** ياكى **21 - قەھرىتان** ۋە ياكى **1 - ئاينىڭ 21 - كۈنى،** مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 21 - كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 344 (كەبىسە يىللارى 345) كۈن بار.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
20 - يانۋار

**** ياكى **20 - قەھرىتان** ۋە ياكى **1 - ئاينىڭ 20 - كۈنى،** مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 20 - كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 345 (كەبىسە يىللارى 346) كۈن بار.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
30 - يانۋار

**** ياكى **30 - قەھرىتان** ۋە ياكى **1 - ئاينىڭ 30 - كۈنى،** مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 30 - كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 335 (كەبىسە يىللارى 336) كۈن بار.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
24 - يانۋار

**** ياكى **24 - قەھرىتان** ۋە ياكى **1 - ئاينىڭ 24 - كۈنى،** مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 24 - كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 341 (كەبىسە يىللارى 342) كۈن بار.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
Idëologiye

Idëologiye melum sinip yaki par tiyining mueyyen közqarash, pikir, uqum, idiyilirining sistemsi (Uyghurche söz mensi) idëologiye sözi fir ansuzchidiki "idéologie" sözidin otturigha chiqqan.

Idëologiye, siyasi, omumiyliq hasil qilghan bir hökümetning, bir partining bir sinipning heriketler ge yönilish körsetken siyasi, qanuni, pelsepe, din, bext, ëstitik uqumlarbing yighilishi.

Idëologiye bilen idëologiyler ayrim ayrim ikkki nerse. Idëologiye bir asasi uqum, idëologiyeler konkrëtni uqumni körsitidu.
ئۈمۈتكە تولغان يۇرت

ئۈمۈتكە تولغان يۇرت (ئېنگلىزچە: A Promised Land) ئامېرىكىنىڭ سابىق ئەلبېشى باراك ئوباما تەرىپىدىن يېزىلغان بىئوگرافىيەلىك ئەسلىمە رومان. باراك ئوباما ئامېرىكا تارىخدىكى تۇنجى قارا تەنلىك ئەلبېشى.  بۇ كىتاپ 2020-يىلى 17 نويابىر نەشىردىن چىققان بولۇپ، قەغەزلىك، ئېلىكتىرونلۇق نۇسخىلىرى بار. بۇ كىتاپ جەمىئى ئىككى بۈلۈم بولۇپ پىلانلانغان، نەشىردىن چىققىنى بولسا ئۇنىڭ بىرىنچى بۈلۈمىدۇر. بۇ كىتاپتا ئوبامانىڭ ئامېرىكا ئەلبېشى بولغان مەزگىل (2009-2017) دىكى بېشىدىن ئۆتكەن سىياسى ۋە شەخسى ئىشلىرى، دۇنيادىكى باشقا ئەللەرنىڭ سىياسئونلىرىغان بولغان كۆز قاراشلىرى يۇرۇتۇپ بېرىلىگەن.
22 - يانۋار

**** ياكى **22 - قەھرىتان** ۋە ياكى **1 - ئاينىڭ 22 - كۈنى،** مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 22 - كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 343 (كەبىسە يىللارى 344) كۈن بار.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
23 - يانۋار

**** ياكى **23 - قەھرىتان** ۋە ياكى **1 - ئاينىڭ 23 - كۈنى،** مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 23 - كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 342 (كەبىسە يىللارى 343) كۈن بار.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
تۇرسۇنئاي زىياۋۇدۇن

**تۇرسۇنئاي زىياۋۇدۇن** (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: **Tursunay Ziyawudun**) غۇلجانىڭ كۈنەس ناھىيەسىدىن بولۇپ، 1978-يىلى تۇغۇلغان. 
## ھاياتى
*تۇرسۇنئاي زىياۋۇدۇن خانىم توي قىلىشتىن بۇرۇن تىككىچىلىك قىلغان.
*2008-يىلى 6-ئايدا بۇ ناھىيەدىكى خالمىرزا خالىق ئىسىملىك قازاق دوختۇر بىلەن توي قىلغان. تۇرسۇنئاي ئېرى بىلەن بىرلىكتە 2011-يىلى قازاقىستانغا كۆچۈپ چىققان ۋە بىر ئوغۇللۇق بولغان؛ ئېرى قازاقىستان پۇقرالىقىغا قوبۇل قىلىنغان بولسىمۇ، ئۆزى ئۇيغۇر بولغىنى ئۈچۈن رەت قىلىنغان. 
## لاگېرغا قامىلىشى
*تۇرسۇنئاي 2016-يىلى 11-ئايدا تۇغقانلىرىنى يوقلاش ۋە داۋالىنىش ئۈچۈن يۇرتىغا قايتقاندا پاسپورتى تارتىۋېلىنىپ، 2017-يىل 4-ئايدا كۈنەستىكى ئاتالمىش «تەربىيەلەش مەركىزى» گە يىغىۋېلىنغان، كىيىن قويۇپ بېرىلگەن.

*2018-يىل 3-ئايدا لاگېرغا ئىككىنجى قېتىم قايتا قامالغان. 

*2018-يىلى 12-ئاينىڭ 20-كۈنى لاگېردىن چىقىرىش ئۈچۈن خىتايلار ئاخېرقى سوراق قىلغان.

*قازاقىستاندىكى ئېرىنىڭ قايتا-قايتا يول مېڭىشى بىلەن 2018-يىلى 12-ئاينىڭ 25-كۈنى قويۇپ بېرىلگەن. 

*2019-يىلى 26-سېنتەبىردە قازاقىستانغا كىرگەن.

## ئامېرىكىغا كىلىشى
لاگېر شاھىدى تۇرسۇنئاي زىياۋۇدۇن ئامېرىكىدا پائالىيەت قىلىۋاتقان ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشىنىڭ ياردىمى بىلەن 2020-يىلى 25-سېنتەبىر ئامېرىكىغا يېتىپ كەلگەن.

تۇرسۇنئاي زىياۋۇدۇن يېقىنقى ئىككى يىل ئىچىدە ئامېرىكا تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىكىنىڭ ياردىمىدە ئامېرىكىغا بارغان ئىككىنچى لاگېر شاھىتى بولۇپ، بۇندىن ئىلگىرى ئامېرىكا ھۆكۈمىتى يەنە لاگېر شاھىتى مېھرىگۈل تۇرسۇننىمۇ مىسىردىن ئامېرىكىغا ئېلىپ كەتكەن ئىدى.

## باشقىلار
تۇرسۇنئاي زىياۋۇدۇن 2018-يىلى 12-ئايدا لاگېردىن قويۇپ بېرىلگەندىن كېيىن، قازاقىستاندىكى يولدىشىنىڭ ياردىمىدە قازاقىستانغا چىققان. ئۇنىڭ يولدىشى قازاقىستان گىراژدانى بولغاچقا، ئايالىنى قازاقىستانغا ئېلىپ چىقىش ئىمكانىيىتى بولغان. تۇرسۇنئاي خانىم لاگېردىكى توققۇز ئايلىق تۇتقۇنلۇق ھاياتى ۋە لاگېردىكى قورقۇنچلۇق ئەھۋاللار ھەققىدە كۆپ قېتىم گۇۋاھلىق بېرىپ، ئىچكى ئەھۋاللارنى ئاشكارىلىغان. ئۇنىڭ بۇ گۇۋاھلىقى ئالدى بىلەن خىتاينى، ئاندىن خىتاينىڭ بېسىمىغا دۇچ كەلگەن قازاقىستان ھۆكۈمىتىنى بىئارام قىلغان.

شۇنىڭدىن كېيىن قازاقىستان ھۆكۈمىتى ئۇنىڭ ۋىزىسىنى ئۇزارتىپ بېرىشنى رەت قىلغان ھەمدە شەرقىي تۈركىستانغا قايتىپ كېتىشىنى تەلەپ قىلغان. بۇ يىلنىڭ بېشىدا ئۇنىڭ ئالمۇتىدا تۇرۇشلۇق ئۆيىگە ئوت كەتكەن ئەھۋاللارمۇ يۈز بەرگەن.

تۇرسۇنئاي خانىم قازاقىستاندا تۇرۇش جەريانىدا خىتاي بىلەن قازاقىستاننىڭ قاتتىق بېسىمىغا دۇچ كېلىپ، ئاخىرىدا قازاقىستاندىن ئايرىلىشقا مەجبۇر بولغان. يېقىندا ئۇ تۈركىيەگە كېلىپ، تۈركىيە ئارقىلىق ئامېرىكىغا كېتەلىگەن.

مەلۇم بولۇشىچە، تۇرسۇنئاي زىياۋۇدۇن مۇھىم لاگېر شاھىتلىرىنىڭ بىرى بولۇپ، ئۇنىڭ شەرقىي تۈركىستاندىكى لاگېرلار ھەققىدىكى گۇۋاھلىقى خىتاينىڭ ئىرقىي قىرغىنچىلىق جىنايىتىنى بېكىتىشتە مۇھىم رول ئوينايدىكەن.
## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار

تۈر:كىشلەر
تۈر:ئۇيغۇرلار
2 - ئاپرېل

**2 - ئاپرېل** ياكى **2 - ئۈمىد** ۋە ياكى **4 - ئاينىڭ 2 - كۈنى**، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 92. (كەبىسە يىللاردا 93.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 273 كۈن باردۇر.

## چوڭ ئىشلار

* 1937 - يىلى — گېنېرال مەھمۇت مۇھىتى كاشغەردىن ئايرىلىپ ھىندىستانغا ھىجرەت قىلدى.
*

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبە
12 - ماي

**** ياكى 5 - ئاينىڭ 12 - كۈنى (12 - باھار) مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 132 - (كەبىسە يىلىلاردا 133 -) كۈنىدۇر. يىل ئاخىرىغا قەدەر يەنە 233 كۈن باردۇر.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر
1936 - يىلى — ئابدۇغۇپۇر شاپتۇل داموللا ۋەتەن مىللەت خەيرىگە ئۆلتۈرۈلگەن.

## مەنبەلەر
نەقسۇنۇم (شۇ دەقىقىدە)

thumb
thumb|نەقسۇنۇم سەھنىسى
**نەقسۇنۇم** (ئۇيغۇرچە باشقىچە ئاتلىشى: بىۋاستە تارقىتىش، شۇ دەقىقىدە؛ ئېنگلىزچە: Live streaming؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 直播) ئادەتتە كومپىيوتېردا ياكى باشقا كۆچمە ئۈسكۈنىلەردە تور ئارقىلىق، ۋە ياكى ئەنئەنىۋى تاراتقۇلار تېلۋىزىيە ياكى رادىيو ئارقىلىق سىنلىق ۋە ئاۋازلىق سۆھبەتنى شۇ دەقىقدە كۆرۈرمەنلەرگە سۇنۇشنى كۆرسىتىدۇ.
## مەنبەلەر
ھەمدۇللا ۋەلى

**ھەمدۇللا ۋەلى** (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: **Hemdulla Weli**) بولسا شەرقىي تۈركىستاننىڭ توقسۇن ناھىيىسى دە توغۇلغان. 
## ھاياتى
ھەمدۇللا ۋەلى ئەپەندىم شەرقىي تۈركىستاننىڭ توقسۇن ناھىيىسىدە توغۇلغان.

*تۈركىيەدە نۇرىمانگۈل، سۈمەييە ئايتۈرك قاتارلىق قىزلىرى بار، ۋە ھەسەنجان ئىسىملىق كۈيئوغلى بار.
## تۇتۇقلىنىشى
ھەمدۇللا ۋەلى 2020-يىلى 2-ئاينىڭ 3-كۈنى ھەج قىلىش ئۈچۈن سەئۇدى ئەرەبىستانىغا بارغان. كېيىن خىتاي ۋىرۇسى سەۋەبلىك يول تاقىلىپ قالغاچقا، تۈركىيەگە قايتىپ كېلەلمىگەن.

سەئۇدى ئەرەبىستان ساقچىلىرى 2020-يىلى 11-ئاينىڭ 20-كۈنى ھەمدۇللا ۋەلى بىلەن نۇرمۇھەممەت روزىنى تۇرۇۋاتقان ئۆيدىن تۇتۇپ كەتكەن. شۇندىن بۇيان سەئۇدى ھۆكۈمىتى ئۇلارنى يا قويۇپ بەرمەي، يا بىر تەرەپ قىلماي تۇتۇپ تۇرغانىدى.

مەلۇم بولۇشىچە، 3-يانۋار سەئۇدى دائىرىلىرى ھەمدۇللا ۋەلى بىلەن نۇرمۇھەممەت روزىنى خىتايغا ئۆتكۈزۈپ بېرىدىغانلىقىنى ئۇقتۇرغان. ھالبۇكى، ئۇلارنىڭ ھەر ئىككىلىسىدە تۈركىيەنىڭ ئۇزۇن مۇددەتلىك ئىقامىتى بار ئىكەن.

بۇ خەتەرلىك ئەھۋالدىن خەۋەردار بولغان ھەمدۇللا ۋەلىنىڭ قىزى سۇمەييە ئايتۈرك دادىسى ھەمدۇللا ۋەلىنى بىلەن نۇرمۇھەممەت روزىنى قۇتۇلدۇرۇش ھەققىدە خەلقئارا جەمئىيەتتىن ياردەم تەلەپ قىلدى.

*2022-يىلى 3-ئاينىڭ 31-كۈنى پەيشەنبە كۈنى تۇتقۇندا تۇرۇۋاتقان نۇرمەمەت روزى ئەپەندىمنىڭ سابىق ئايالى بۇخەلچەم ئابلا ۋە 13 ياشلىق قىزى مەككە ئەتراپىدا تۇتقۇن قىلىنغان. ئۇلارنىڭ 2020-يىلىدىن بېرى تۇتقۇندا تۇرۇۋاتقان ھەمدۇللا ۋەلى ۋە نۇرمۇھەممەت روزى بىلەن بىرلىكتە خىتايغا قايتۇرۇلىدىغانلىقى ئۇختۇرۇلغان.
## باشقىلار
## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:ئۇيغۇرلار
1 - فېۋرال

**** ياكى **1 - ھۇد** ۋە ياكى **2 - ئاينىڭ 1 - كۈنى،** مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 32. كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 333 (كەبىسە يىللارى 334) كۈن بار.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبە

تۈر:فېۋرال
تۈر:فېۋرال كۈنلىرى
تۈر:مىلادى كۈنلىرى
21 - فېۋرال

**** ياكى **21 - ھۇد** ۋە ياكى **2 - ئاينىڭ 21 - كۈنى،** مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 52 - كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 313 (كەبىسە يىللارى 314) كۈن بار.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

* 1977 — مۇبەششىر تىرازى قاھىرەدە ۋاپات بولغان، (تۇ. 1897)

## مەنبە



تۈر:فېۋرال
تۈر:فېۋرال كۈنلىرى
تۈر:مىلادى كۈنلىرى
ﺋﻮﺳﻤﺎﻥ ئېلى

ئوسمان ئېلى (؟ - ؟) قىرغىز، ئۇلۇغچاتلىق. ياڭ زېڭىشىن ۋە جىن شۇرېن دەۋىرلىرىدە ئەسكەر بولغان، خىتايچە بىلەتتى. ئۇرۇش تەجرىبىسى كۆپ، ئاتلىق ئەسكەر كوماندىرى بولغان.

1933 - يىلىنىڭ بېشىدا قەشقەرنى ئىشغال قىلىپ خىتايلارنى قوغلاپ چىقارغان. ما جەنساڭ تەرىپىدىن مەغلۇپ قىلىنىپ، قەشقەر كونا شەھەردىن چىقىشقا مەجبۇر بولغان. يېڭىلگەندىن كېيىن ئۇلۇغچات تاغلىرىغا قايتىدۇ. كېيىن قاقشالدا ھەرىكەت قىلىپ قايتا باش كۆتەرمەكچى بولىدۇ، ئەمما مەغلۇب بولۇپ قولغا چۈشۈپ تۈرمىدە ئۆلتۈرۈلگەن.
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
2 - فېۋرال

**2 - ڧېۋرال** ياكى **[[2- ھۇد]]** ۋە ياكى **[[2 - ئاينىڭ 2 - كۈنى]]،** مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 33. كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 332 (كەبىسە يىللارى 333) كۈن بار.

## چوڭ ئىشلار

* 1238 — باتۇخان باشچىلىقىدىكى موڭغۇل ئوردۇسى بۇگۈنكى موسكوۋاغا يۈرۈش قىلدى.
* 1260 — تاتارلار قولىدىكى دەمەشىق ھىلاكوخان تامانىدىن ئالىندى.

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر

تۈر:فېۋرال
تۈر:فېۋرال كۈنلىرى
تۈر:مىلادى كۈنلىرى
3 - فېۋرال

**** ياكى **[[3- ھۇد]]** ۋە ياكى **[[2 - ئاينىڭ 3 - كۈنى]]،** مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 34. كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 331 (كەبىسە يىللارى 332) كۈن بار.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبە

تۈر:فېۋرال
تۈر:فېۋرال كۈنلىرى
تۈر:مىلادى كۈنلىرى
9 - فېۋرال

**** ياكى **[[9- ھۇد]]** ۋە ياكى **[[2 - ئاينىڭ 9 - كۈنى]]،** مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 40. كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 325 (كەبىسە يىللارى 326) كۈن بار.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

* 1441 — ئەلىشىر نەۋائى. (ئۆ. 1501)
* 1901 — ئابدۇخالىق ئۇيغۇر. (ئۆ. 1933)

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر


تۈر:فېۋرال
تۈر:فېۋرال كۈنلىرى
تۈر:مىلادى كۈنلىرى
13 - فېۋرال

**** ياكى **13- ھۇد** ۋە ياكى **2 - ئاينىڭ 13 - كۈنى،** مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 44. كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 321 (كەبىسە يىللارى 322) كۈن بار.

## چوڭ ئىشلار

* 840 — شاخۇ (غۇز قىرغان) تېغى يېقىنلىرىدا ليۇ ميەن قوماندانلىقىدا ۋە شى شيوڭ باشلامچىلىقىدىكى تاڭ سۇلالىسى قوشۇنلىرى ئۇيغۇر قاغانى ئۆگەنىڭ بارىگاھىغا تېگىش قىلىپ بىر تۈمەن ئۇيغۇر ئەسكىرىنى ئۆلتۈردى. كېيىنچە ئۆلتۈرۈلگۈسى 5 — 20 تۈمەن ئەتراپىدا ئادەمنى ئەسىر ئالدى. ئۆگە قاغان 700 ئادىمى بىلەن قېچىپ قۇتۇلدى. .

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## پايدىلانما


تۈر:فېۋرال
تۈر:فېۋرال كۈنلىرى
تۈر:مىلادى كۈنلىرى
5 - فېۋرال

**** ياكى **[[5- ھۇد]]** ۋە ياكى **[[2 - ئاينىڭ 5 - كۈنى]]،** مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 36. كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 329 (كەبىسە يىللارى 330) كۈن بار.

## چوڭ ئىشلار

* 1997 – 5- ڧېۋرال غۇلجا ۋەقەسى.

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبە

تۈر:فېۋرال
تۈر:فېۋرال كۈنلىرى
تۈر:مىلادى كۈنلىرى
18 - فېۋرال

**** ياكى **18- ھۇد** ۋە ياكى **2 - ئاينىڭ 18 - كۈنى،** مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 49 - كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 316 (كەبىسە يىللارى 317) كۈن بار.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبە

تۈر:فېۋرال
تۈر:فېۋرال كۈنلىرى
تۈر:مىلادى كۈنلىرى
29 - فېۋرال

**** ياكى **29- ھۇد** ۋە ياكى **2 - ئاينىڭ 29 - كۈنى،** مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە كەبىسە يىلنىڭ 60 - كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 306 كۈن بار.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبە
ئەرۋا بىنت ئەھمەد

**ئەرۋا بىنتى ئەھمەد سۇلەيھىيە** (ئەرەبچە: أَرْوَى بِنْت أَحْمَد بن مُحَمَّد بن جَعْفَر بن مُوْسَى ٱلصُّلَيْحِي) ئىسلام دۇنياسىدا دۆلەت باشقۇرغان تۇنجى ئايال.

ئۇ 1048 - يىلى توغۇلغان، ھ. 477 / م. 1084 – يىلى ئېرى پادىشاھ مۇكەررەمنىڭ ۋاپاتىدىن كېيىن يەمەن دۆلىتىنىڭ تەختىدە ئولتۇرغان ۋە دۆلەت ئىشلىرىنى يۈرگۈزگەن. ئۆزىگە «ھۆررە»، «مەلىكە»، «دانا خېنىم» دېگەندەك بىر قانچە ناملارنى قوللانغان. بۇ دۆلەتكە تاكى 1138 - يىلىغىچە 55 يىل ھۆكۈمرانلىق قىلغان.

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:ئاياللار
تۈر:ئىسلام تارىخى
تۈر:ساجىيە ئىسلام تەتقىقات مەركىزى
ياپونىيەلىك ئۇيغۇرلار

**ياپونىيەلىك ئۇيغۇرلار** (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:**Yaponiyelik Uyghurlar** ) بولسا...
## تارىخى

## تەشكىلاتلار
*ياپونىيە ئۇيغۇر جەمئىيىتى

«ياپونىيە ئۇيغۇر جەمئىيىتى» رەئىسى غەيرەت كەنجى ئەپەندى ۋە مۇئاۋىن رەئىسى ئەخمەتجان لېتىپ.

## تونۇلغان كىشىلەر
*ئىلھام ماخمۇت
*ئابدۇكېرىم ئابدۇراخمان-ياپونىييە ئۇيغۇر جەمئىيىتىنىڭ رەئىسى.
*ھاجى قۇتلۇق قادىرى
*ئابدۇراخمان ھەسەن
*بۇلبۇلناز جالالىدىن-ئابدۇقادىر جالالىدىن نىڭ قىزى.
*ئارڧىيە ئەرى-Arfiya Eri، دادىسى ئۇيغۇر، ئانىسى ئۆزبەك مىللىتى، ياپونىيەنىڭ كىتاكيۇشۇ شەھىرىدە توغۇلغان.
LIBERAL DEMOCRATIC PARTY UPPER HOUSE CANDIDATE

## باشقىلار
*مېھراي ئەركىن-(1990-2020)

## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار

## مەنبەلەر

تۈر:جەمئىيەت
تۈر:ئۇيغۇرلار
ئىلھام ماخمۇت

ئىلھام مەھمۇت (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: **Ilham Mahmut** ) بولسا 1969-يىلى شەرقىي تۈركىستان نىڭ قۇمۇل شەھىرى دە تۇغۇلغان. باشلانغۇچ ۋە ئوتتۇرا مەكتەپلەرنى قۇمۇل شەھىرى دە خىتايچە مەكتەپلەردە ئوقۇغان، تولۇق ئوتتۇرا مەكتەپنى ئۇيغۇرچە مەكتەپتە ئوقۇپ، كېيىن شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتې نى پۈتتۈرگەن.
## ياشلىق ھاياتى
## سىياسىي ھاياتى

## باشقىلار

## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:ئۇيغۇرلار
نورۋېگىيەلىك ئۇيغۇرلار

**نورۋېگىيەلىك ئۇيغۇرلار** (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:**Norwégiyelik Uyghurlar** ) بولسا...
## تارىخى

## تەشكىلاتلار
*نورۋېگىيە ئۇيغۇر كومىتېتى
*ئۇيغۇر ئەدلىيە ئارخىپ ئامبىرى
## تونۇلغان كىشىلەر
*بەختىيار ئۆمەر-نورۋېگىيە ئۇيغۇر كومىتېتى رەئىسى ۋە ئۇيغۇر ئەدلىيە ئارخىپ ئامبىرىنىڭ دېرىكتورى.
*ئابدۇۋېلى ئايۇپ
*زۇمرەت تۇرسۇن
*تۇرغۇنجان ئابدۇلئەھەت
----
*مۇئەتتەر ئېلقۇت-ئۇيغۇر ئەدلىيە ئارخىپ ئامبىرى نىڭ خادىمى كۆزگە كۆرۈنگەن ئۇيغۇر پائالىيەتچى.

## سىرتقى ئۇلانمىلار
## مەنبەلەر

تۈر:ئۇيغۇرلار
ئامېرىكا دۆلەتلىك ئاۋىئاتىسىيە ۋە ئالەم بوشلۇقى ئىدارىسى

**** قىسقا ئىسمى **NASA** بولغان بىر ئامېرىكان ئىدارىسى.
## مەنبەلەر
Baskin-Robbins

**Baskin-Robbins** خەلقئارالىق ماروژنىخانا. ئۇنىڭ 30 نەچچە دۆلەتتە ئالاھىدە ئىجازەتنامىسى بار. 5800 ئورۇننىڭ 2800 ى ئامېرىكىدا. ئۇ 1953-يىلى Burt Baskin ۋە Irv Robbins دىن ئىبارەت ئىككى ئايرىم ماروژنى كارخانىسىنىڭ قوشۇلۇشى بىلەن قۇرۇلغان. قوشۇۋېلىشتىن ئىلگىرى ، ئايرىم-ئايرىم ئىككى ماروژنى تەۋەككۈلچىلىكى بۇرتنىڭ مۇز قايماق دۇكىنى ۋە قار قۇشلىرى ماروژنى دەپ ئاتالغان. قار قۇش ماروژنىسىنىڭ ئەينى ۋاقىتتا 21 خىل تەمى بار بولۇپ ، رومان ۋە يېڭى دەپ تەرىپلەنگەن.

## باشقا تور بېكەتلەر
* ئورگان تور بېكىتى
شەجەرەتۇددۇر

**شەجەرەتۇددۇر** ياكى **شەجەرۇددۇر** (ئەرەبچە: شجر الدر/شجرة الدّر، مەنىسى: ئۈنچە - دۇرلار دەرىخى)، مەملۇكىيلەرنىڭ تۇنجى ھۆكۈمدارى.

ئۇ ئىسلام تارىخىدا يەمەن سۇلەيھىي سۇلتانەسى ئەرۋا بىنت ئەھمەددىن كېيىن ئىككىنچى بولۇپ رەسمىي سەلتەنەت سۈرگەن ئايال سۇلتان ئەلتۇتمىش قىزى رازىيە سۇلتاندىن كېيىنكى ئۈچىنچى ئايال ھۆكۈمداردۇر.

شەجەرەتۇددۇرنىڭ تېگى خارەزملىك تۈركلەردىن بولۇپ، پادىشاھلىق تەختىدە ئولتۇرغان مۇسۇلمان جۈملىسىدىن ئۈچىنچى، تۈركلەر جۈملىسىدىن ئىككىنچى، مۇسۇلمان مىسىر تارىخىدا تۇنجى ۋە بىردىنبىر ئايالدۇر. 

ئۇ 1216 - يىلى ئەتراپىدا توغۇلغان بولۇپ، يەتتىنچى قېتىملىق ئەھلىسەلپ ئۇرۇشىدا خرىستىيانلار مىسىردىكى مەنسۇرەگە قىلغان ھۇجۇمى پەيتىدە ئېرى ئەييۇبىيلەر سۇلتانى سالىھ ئەييۇبىي شىددەت بىلەن جەڭ قىلىۋاتقان ئەسنادا ئۆلىدۇ، ئۇنىڭ ئورنىغا تەختكە چىققان مۇئەززەم تۇرانشاھ ھەم سۈيقەست بىلەن ئۆلتۈرۈلىدۇ، شۇنىڭ بىلەن ھ. 648 / م. 1250 - يىلى 5 - ئاينىڭ 2 - كۈنى مەملۇك ئەمىرلەر مەرھۇم سۇلتان سالىھ ئەييۇبىينىڭ خانىمى شەجەرەددۇرنى تەختكە چىقىرىپ سۇلتان ئېلان قىلىدۇ. لېكىن قىسقا مۇددەتتىن كېيىن بىر ئايال كىشىنىڭ مۇسۇلمانلارغا پادىشاھ بولۇشى ھەم خەلق ئىچىدە ھەم قوشنا ھاكىمىيەتلەر نەزدىدە خوش كۆرۈلمەيدۇ. بولۇپمۇ، باغدادتىكى ئابباسىي خەلىپىسى (مۇتەسىم بىللاھ) «ئىچىڭلاردا ئەر كىشى يوق بولسا سىلەرگە باغداددتىن ئەر كىشى ئەۋەتەي» دېگەندەك ئېغىر سۆزلەر بىلەن بىر مەكتۇب يېزىپ مەملۇكىيلەرنى تەڭلىكتە قويىدۇ. شۇنىڭ بىلەن شەجەرەتۇددۇر مەملۇك ئەمىر، تۈركمەنلەردىن بولغان مۇئىزىددىن ئايبېك بىلەن نىكاھلىنىپ، 80 كۈنلۈك سەلتەنىتىدىن كېيىن تەختنى ئۇنىڭغا ئۆتكۈزۈپ بېرىدۇ. شۇنىڭ بىلەن تەختكە بىر مەملۇك (قۇل تۈرك) چىققان بولىدۇ ۋە مەملۇكىيلەر سۇلتانلىقى رەسمىي قۇرۇلىدۇ.

ئىسلام تارىخچىلىرىنىڭ كۆپچىلىكى تۈركلەردىن دەپ قارىسىمۇ، بەزى دۇنيا تارىخىچىلىرى رۇم، بەدەۋىي، ئەرمەنىي ياكى چەركەس دەپ قارايدۇ.

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:ئىسلام تارىخى
تۈر:تۈرك تارىخى
تۈر:مەملۇك سۇلتانلىقى
تۈر:ساجىيە ئىسلام تەتقىقات مەركىزى
غەربىي تۈركىستان

[thumb|541x541px|[تۈركىستان|بۈيۈك تۈركىستاننىڭ جۇغراپىيىلىك دائىرىسى.]]
**غەربىي تۈركىستان** بىر جۇغراپىيىلىك نام بولۇپ، بۈيۈك تۈركىستاننىڭ غەربىي يېرىمىدۇر. غەربىي تۈركىستاننىڭ ئومۇمىي كۆلىمى 4 مىليون كۋادرات كىلومېتر ئەتراپىدا بولۇپ، شەرقتە تەڭرىتاغ تىزمىسى ۋە پامىر تاغلىرى بىلەن شەرقىي تۈركىستانغا تۇتىشىدۇ ۋە جەنۇبىي قازاقىستان، قىرغىزىستان، تاجىكىستان، ئۆزبېكىستان، تۈركمەنىستان، ئافغانىستاننىڭ شىمالىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

## مەنبەلەر
1 - مارت

**** ياكى 1- نەۋرۇز ۋە ياكى 3 - ئاينىڭ 1 - كۈنى، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 60. (كەبىسە يىللاردا 61.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 305 كۈن باردۇر.

## چوڭ ئىشلار

* 138 — جاڭ خېڭ ئىجاد قىلغان يەر تەۋرەشنى ئۆلچەش ئەسبابى لوڭشىدىكى يەر تەۋرەشنى ئۆلچىدى.
* 1430 - ئوسمانلى سۇلتانى پادىشاھ ئىككىنچى مۇرادخان سەلانىكنى ڧەتىھ قىلدى.

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
2 - مارت

**** ياكى 2- نەۋرۇز ۋە ياكى 3 - ئاينىڭ 2 - كۈنى، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 61. (كەبىسە يىللار 62.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 304 كۈن باردۇر.

## چوڭ ئىشلار

* 1855 - ئالېكساندىر II رۇس چارى بولدى.

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
ئەنگىلىيەلىك ئۇيغۇرلار

**ئەنگىلىيەلىك ئۇيغۇرلار** (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:**Engiliyelik Uyghurlar** ).
## تارىخى

## تەشكىلاتلار
*ئەنگىلىيە ئۇيغۇر جەمئىيىتى
*برىتانىيە ئۇيغۇر جەمئىيىتى 
*ئۇيغۇر سوت كوللېگىيىسى

## تونۇلغان كىشىلەر
*ئەنۋەر توختى- دوختۇر
*رەھىمە مەھمۇت-ئۇيغۇر پائالىيەتچى، ناخشىچى. دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى لوندون ئىشخانىسىنىڭ مۇدىرى.
*ئەزىز ئەيسا ئەلكۈن-يازغۇچى.
*ئۆمەرجان كېرىموف-ئەنگىلىيە ئۇيغۇر جەمئىيىتى رەئىسى
*ماھىرە ئەيسا-برىتانىيە ئۇيغۇر جەمئىيىتى رەئىسى
*ئابدۇكېرىم زاھىر- جامائەت ئەرباپى، ئىسلام بىلىملىرى تەتقىقاتچى
*مەمەتتۇرسۇن زۇنۇن ئوقيا - تەتقىقاتچى
*ئەركىن بەرداش- ئۇيغۇر پائالىيەتچى

## باشقىلار
*نۇسرەت غەنى-ئەنگىلىيە پارلامېنتىنىڭ كونسېرۋاتىپلا پارتىيەسىگە مەنسۇپ بولغان پارلامېنت ئەزاسى
## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار
تۈر:ئۇيغۇرلار

## مەنبەلەر

تۈر:جەمئىيەت
1 - ئاپرېل

**1 - ئاپرېل** ياكى **1 - ئۈمىد** ۋە ياكى **4 - ئاينىڭ 1 - كۈنى**، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 91. (كەبىسە يىللاردا 92.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 274 كۈن باردۇر.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
3 - ئاپرېل

**3 - ئاپرېل** ياكى **3 - ئۈمىد** ۋە ياكى **4 - ئاينىڭ 3 - كۈنى**، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 93. (كەبىسە يىللاردا 94.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 272 كۈن باردۇر.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
13 - ئاپرېل

**13 - ئاپرېل** ياكى **13 - ئۈمىد** ۋە ياكى **4 - ئاينىڭ 13 - كۈنى**، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 103. (كەبىسە يىللاردا 104.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 262 كۈن باردۇر.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
14 - ئاپرېل

**14 - ئاپرېل** ياكى **14 - ئۈمىد** ۋە ياكى **4 - ئاينىڭ 14 - كۈنى**، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 104. (كەبىسە يىللاردا 105.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 261 كۈن باردۇر.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
6 - ئاپرېل

**6 - ئاپرېل** ياكى **6 - ئۈمىد** ۋە ياكى **4 - ئاينىڭ 6 - كۈنى**، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 96. (كەبىسە يىللاردا 97.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 269 كۈن باردۇر.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
16 - ئاپرېل

**16 - ئاپرېل** ياكى **16 - ئۈمىد** ۋە ياكى **4 - ئاينىڭ 16 - كۈنى**، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 106. (كەبىسە يىللاردا 107.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 259 كۈن باردۇر.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
26 - ئاپرېل

**26 - ئاپرېل** ياكى **26 - ئۈمىد** ۋە ياكى **4 - ئاينىڭ 26 - كۈنى**، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 116. (كەبىسە يىللاردا 117.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 249 كۈن باردۇر.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
7 - ئاپرېل

**7 - ئاپرېل** ياكى **7 - ئۈمىد** ۋە ياكى **4 - ئاينىڭ 7 - كۈنى**، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 97. (كەبىسە يىللاردا 98.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 268 كۈن باردۇر.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
17 - ئاپرېل

**17 - ئاپرېل** ياكى **17 - ئۈمىد** ۋە ياكى **4 - ئاينىڭ 17 - كۈنى**، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 107. (كەبىسە يىللاردا 108.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 258 كۈن باردۇر.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
27 - ئاپرېل

**27 - ئاپرېل** ياكى **27 - ئۈمىد** ۋە ياكى **4 - ئاينىڭ 27 - كۈنى**، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 117. (كەبىسە يىللاردا 118.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 248 كۈن باردۇر.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
24 - ئاپرېل

**24 - ئاپرېل** ياكى **24 - ئۈمىد** ۋە ياكى **4 - ئاينىڭ 24 - كۈنى**، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 114. (كەبىسە يىللاردا 115.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 251 كۈن باردۇر.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
5 - ئاپرېل

**5 - ئاپرېل** ياكى **5 - ئۈمىد** ۋە ياكى **4 - ئاينىڭ 5 - كۈنى**، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 95. (كەبىسە يىللاردا 96.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 270 كۈن باردۇر.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
8 - ئاپرېل

**8 - ئاپرېل** ياكى **8 - ئۈمىد** ۋە ياكى **4 - ئاينىڭ 8 - كۈنى**، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 98. (كەبىسە يىللاردا 99.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 267 كۈن باردۇر.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
18 - ئاپرېل

**18 - ئاپرېل** ياكى **18 - ئۈمىد** ۋە ياكى **4 - ئاينىڭ 18 - كۈنى**، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 108. (كەبىسە يىللاردا 109.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 257 كۈن باردۇر.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
28 - ئاپرېل

**28 - ئاپرېل** ياكى **28 - ئۈمىد** ۋە ياكى **4 - ئاينىڭ 28 - كۈنى**، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 118. (كەبىسە يىللاردا 119.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 247 كۈن باردۇر.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
9 - ئاپرېل

**9 - ئاپرېل** ياكى **9 - ئۈمىد** ۋە ياكى **4 - ئاينىڭ 9 - كۈنى**، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 99. (كەبىسە يىللاردا 100.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 266 كۈن باردۇر.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
19 - ئاپرېل

**19 - ئاپرېل** ياكى **19 - ئۈمىد** ۋە ياكى **4 - ئاينىڭ 19 - كۈنى**، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 109. (كەبىسە يىللاردا 110.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 256 كۈن باردۇر.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
20 - ئاپرېل

**20 - ئاپرېل** ياكى **20 - ئۈمىد** ۋە ياكى **4 - ئاينىڭ 20 - كۈنى**، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 110. (كەبىسە يىللاردا 111.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 265 كۈن باردۇر.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
30 - ئاپرېل

**30 - ئاپرېل** ياكى **30 - ئۈمىد** ۋە ياكى **4 - ئاينىڭ 30 - كۈنى**، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 120. (كەبىسە يىللاردا 121.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 245 كۈن باردۇر.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
11 - ئاپرېل

**11 - ئاپرېل** ياكى **11 - ئۈمىد** ۋە ياكى **4 - ئاينىڭ 11 - كۈنى**، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 101. (كەبىسە يىللاردا 102.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 264 كۈن باردۇر.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
12 - ئاپرېل

**12 - ئاپرېل** ياكى **12 - ئۈمىد** ۋە ياكى **4 - ئاينىڭ 12 - كۈنى**، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 102. (كەبىسە يىللاردا 103.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 263 كۈن باردۇر.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
22 - ئاپرېل

**22 - ئاپرېل** ياكى **22 - ئۈمىد** ۋە ياكى **4 - ئاينىڭ 22 - كۈنى**، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 112. (كەبىسە يىللاردا 113.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 253 كۈن باردۇر.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
21 - ئاپرېل

**21 - ئاپرېل** ياكى **21 - ئۈمىد** ۋە ياكى **4 - ئاينىڭ 21 - كۈنى**، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 111. (كەبىسە يىللاردا 112.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 254 كۈن باردۇر.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
23 - ئاپرېل

**23 - ئاپرېل** ياكى **23 - ئۈمىد** ۋە ياكى **4 - ئاينىڭ 23 - كۈنى**، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 113. (كەبىسە يىللاردا 114.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 252 كۈن باردۇر.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
15 - ئاپرېل

**15 - ئاپرېل** ياكى **15 - ئۈمىد** ۋە ياكى **4 - ئاينىڭ 15 - كۈنى**، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 105. (كەبىسە يىللاردا 106.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 260 كۈن باردۇر.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
1 - ماي

**1 - ماي** ياكى **1 - باھار** ۋە ياكى **5 - ئاينىڭ 1 - كۈنى**، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 121. (كەبىسە يىللاردا 122.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 244 كۈن باردۇر.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
25 - ئاپرېل

**25 - ئاپرېل** ياكى **25 - ئۈمىد** ۋە ياكى **4 - ئاينىڭ 25 - كۈنى**، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 115. (كەبىسە يىللاردا 116.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 250 كۈن باردۇر.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
29 - ئاپرېل

**29 - ئاپرېل** ياكى **29 - ئۈمىد** ۋە ياكى **4 - ئاينىڭ 29 - كۈنى**، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 119. (كەبىسە يىللاردا 120.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 246 كۈن باردۇر.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
دۆلەت پايتەختلىرى تېزىملىكى

## A

## B

## C

## D

## E

## F

## G

## H

## İ

## J

## K

## L

## M

## N

## O

## P

## Q

## R

## S

## Ş

## T

## U

## Ü

## V

## W

## Y

## Z

## Ayrıca bakınız

* Başkenti en büyük kenti olmayan ülkeler listesi
* Birden fazla başkenti olan ülkeler

## مەنبەلەر
فىنلاندىيەلىك ئۇيغۇرلار

**فىنلاندىيەلىك ئۇيغۇرلار** (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:**Finlandiyelik Uyghurlar** ) بولسا...
## تارىخى

## تەشكىلاتلار

## تونۇلغان كىشىلەر
*دىلبەر يۇنۇس
*خالمۇرات ھاررى

## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار

تۈر:ئۇيغۇرلار
روسىيەلىك ئۇيغۇرلار

**روسىيەلىك ئۇيغۇرلار** (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:**Rosiyelik Uyghurlar** ) بولسا...
## تارىخى

## تەشكىلاتلار

## تونۇلغان كىشىلەر
*مۇرات ناسىروۋ
## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار
## مەنبەلەر

تۈر:ئۇيغۇرلار
سەئۇدى ئەرەبىستانلىق ئۇيغۇرلار

**سەئۇدى ئەرەبىستانلىق ئۇيغۇرلار** (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:**Seudi Erebistanliq Uyghurlar** ) بولسا...
## تارىخى

## تەشكىلاتلار

## تونۇلغان كىشىلەر
*ھەمدۇللا ۋەلى
*نۇرمۇھەممەت روزى
*ماناس دەرياسى: 1954-يىلى 3-مارت.
## باشقا
*سەئۇدى ئەرەبىستانلىق ئۇيغۇرلار

*سەئۇدى ئەرەبىستان ئىقامىتى

*سەئۇدى ئەرەبىستان مائارىپى

## مەنبەلەر

تۈر:ئۇيغۇرلار
گوللاندىيەلىك ئۇيغۇرلار

**گوللاندىيەلىك ئۇيغۇرلار** (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:**Gollandiyelik Uyghurlar** ) بولسا...
## تارىخى

## تەشكىلاتلار
*ئۇيغۇر مەدەنىيەت ۋە تەشۋىقات مەركىزى
Stichting Uyghur Cultuur en Informatie Centrum, Haarlem

*ياۋروپا شەرقىي تۈركىستان مائارىپ جەمئىيىتى

- تەلىم-تەربىيە بۆلۈمى
+31686246523, 31634829194

*گوللاندىيە ئۇيغۇر ئانا تىل مەكتىپى

گوللاندىيە ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق فوندىن

## تونۇلغان كىشىلەر
*قەلبىنۇر سىدىق
*ئابدۇرېھىم غېنى
*پەرىدە ئوبۇلقاسىم
## باشقىلار
2022-يىلى 9-ئاينىڭ 30-كۈنى گوللاندىيەنىڭ ئامستېردام شەھىرىدە مۇنىسە ئىسىملىك بىر ئۇيغۇر قىزى بىلەن شى لۈن ئىسىملىك بىر خىتاينىڭ تويى بولغان، ۋە دىئاسپورادىكى ئۇيغۇرلار ئارىسىدا بەلگىلىك غۇلغۇلا قوزغالغان.
## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار

## مەنبەلەر

تۈر:جەمئىيەت
تۈر:ئۇيغۇرلار
ۋاقىت رايونى

thumb|671x671px|دۇنيادىكى ۋاقىت رايونلىرى
ۋاقىت رايونى: يەر يۈزىنىڭ قانۇنىي، تىجارىي ۋە سوتسىيال ھەقىقەتلەر بىلەن جەنۇبتىن شىمالغا گورزىنتال ۋاقىت سىزىقلىرىنىڭ ھەربىرىگە بېرىلگەن ئىسىمدۇر.

ھەر ۋاقىت رايونى تەخمىنەن 15 گرادوسلۇق ئۇزۇنلۇقلارغا قارىتا تىزىلغاندۇر. ۋاقىت رايونلىرى ئەنگىلىيە گرېنىۋىچدىكى1 گرادوسلۇق شەرقىي ئۇزۇنلۇقتىن باشلايدۇ (قاراڭ UTC) ۋە شەرققە قاراپ ئارتىپ، غەربكە قاراپ كېمىيىپ ماڭىدۇ.

ۋاقىت رايونلىرى ئادەتتە ھۆكۈمەتلەر ۋە بەزى ئاسترونومىيە ئېنىستىتۇتلىرى تەرىپىدىن بېلگىلىنىدۇ ۋە 3 ياكى 4 ھەرپ بىلەن ئىپادىلىنىدۇ

## قاراڭ

* ماس قەدەملىك كائىنات ۋاقىت
* 24 سائەتلىك ۋاقىت
* ئۇزۇنلۇق
* كەڭلىك

## تاشقى باغلىنىشلار

* ىەلقئارالىق سائەت پەرقلىرى تەرجىمىلىرى
*
## مەنبەلەر
13 - ئەسىر

13 - ئەسىر بولسا مىلادى 1201 - 1300 - يىللار ئارىسىنى كۆرسىتىدىغان 100 يىللىق مۇددەتتۇر.

## چوڭ ئىشلار
* 1211 - يىلى شەرقىي قاراخانىيلار سۇلالىسى گۇمران بولدى.
* 1212 - يىلى غەربىي قاراخانىيلار سۇلالىسى گۇمران بولدى.

## توغۇلغان مۇھىم شەخسلەر

## ئۆلگەن مۇھىم شەخسلەر

## مەنبەلەر
Pedro Calderón de la Barca

**پېدرو كالدېرون دې لا بارك** ( مادرىد ، 1600 -يىلى 1-ئاينىڭ 17-كۈنى - *مۇھىت* ، 1681-يىلى 5-ئاينىڭ 25-كۈن ) ئىسپانىيەلىك يازغۇچى ، سانتىياگو ئوردېنىنىڭ رىۋايىتى ، ئۇ ئاساسلىقى ئالتۇن دەۋرنىڭ ئەڭ داڭلىق باروك يازغۇچىلىرىنىڭ بىرى دەپ تونۇلغان ، بولۇپمۇ ئۇنىڭ تىياتىرخانىسى ئۈچۈن .
thumb|362x362px| '''<span style="white-space:nowrap">پېدرو كالدېرون دې لا باركا ئەپەندى</span>'''<br /><br /><br /><br /> ''سانتىياگو ئوردېنىنىڭ چەۋەندازلىرى ، HM نىڭ پەخرىي چاپلانى ۋە تولېدودىكى يېڭى پادىشاھلار ، ئەقىللىق كەشپىيات رىقابەتلەشكەن ھەجۋىي شائىر ، تىلنىڭ شەھەر ۋە گۈزەللىكى بىلەن.'' ''ئۇ 1601-يىلى مادرىدتا تۇغۇلغان ، ئۇ يەردە 81 يېشىدا ۋاپات بولغان.''
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
Lope de Vega

thumb| 1604-يىلى بېرناردو گراسا تۈزگەن ''داڭلىق شائىر لوپ دې ۋېگا كارپىئونىڭ كومېدىيە ئەسەرلىرىنىڭ مۇقاۋىسى'' .
**Vega Carpio de L** ( مادرىد, نويابىر 25, 1562 - *ibidem,* ئاۋغۇست 27, 1635 )  ئەڭ مۇھىم poets ۋە playwrights بىرى بولۇپ ئىسپانىيە ئالتۇن ئۇزارتىپ ئارقىلىق, يېشى ۋە ئۇنىڭ ئەسىرى ، دۇنيا ئەدەبىياتىدىكى ئەڭ مول ئاپتورلارنىڭ بىرى.
thumb| Lope de Vega by Francisco Pacheco . ''مەشھۇر ۋە ئۇنتۇلغۇسىز ئەرلەرنىڭ ھەقىقىي سۈرەتلىرىنىڭ تەسۋىر كىتابى'' ، مادرىد ، لازارو گالدىيانو فوندى جەمئىيىتى كۇتۇپخانىسى .
سادام ئابدۇسالام

**سادام ئابدۇسالام** (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: **Salam Abdusalam**) بولسا ئاۋسترالىيەلىك ئۇيغۇر بولۇپ، ۋەتەندە قاپسىلىپ قالغان ئوغلى ۋە ئايالى ئۈچۈن كۆرەش قىلىپ خەلقئارادا تونۇلغان
## ھاياتى
ئون نەچچە يىل ئالدىدا ئوقۇغۇچى بولۇپ كەلگەن ،2013-يىلى ئاۋسترالىيە پۇقراسى بولغان.2016-يىلى ئايالى بىلەن ۋەتەندە توي قىلغان.
## ئائىلىسى
2020-يىلى فېۋرالدا ختتاينىڭ ئاۋستىرالىيەدىكى مۇئاۋىن باش كونسۇلى ئاۋسترالىيە تىلىۋىزىيە قانىلىدا :«سادامنىڭ ئايالى شنجاڭدىن ئايرىلىشنى خالىمىدى »دىگەندىن كېين،نادىرە ئۆمەر دەرھال يولدىشغا :«مەن ئايرىلىشنى ۋە يولدىشىم بىلەم جەم بولۇشنى خالايمەن »دەپ پىلاكات بىلەن سۈرەتكە چۈشۈپ،يولدىشغا ئۈدندار ئارقىلىق ئەۋەتكەندىن كىين، ختتاي دىپلوماتىيەسى ئاۋاستىرالىيەدە يەنە بىر قېتىم مات بولغان.
ئاۋسترالىيە ھۆكۈمىتى ۋە تاشقى ئ‍شلار منستىرى كۆپ قېتىم ختتاي ھۆكۈمىتىنى سادامنىڭ ئائىلىسى بىلەن جەم بولۇشقا رۇخسەت قىلىشنى تەلەپ قىلغان.
## جەم بولىشى
2020-يىلى 10-دىكابىر سادام ئ‍ابدۇسالام ئايالى نادىرە ئۆمەر ۋە ھازىرغىچە كۆرۈشۇپ باقمىغان ئۈچ ياشلىق ئوغلى لۇتفى بىلەن سدنى ئايرۇپورتىدا ئۇچرشىپ، بىر ئائىلە كشلىرى جەم بولدى.

سادامنىڭ ئادوۋكاتى بىرادلىنىڭ رويتىر ئاگېنىتلىقىغا بىلدۈرىشچە، بۇ ئائىلە ئىككى ھەپتە بۇرۇن كەلگەن بولۇپ، بىرسبانە مېھمانخانىسدا كارانتىندا تۇرغاندىن كىين ئاندىن سادام  بىلەن جەم بولغان.
## باشقىلار

## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:ئۇيغۇرلار
ایل ایسکو

alt=|thumb| El Escorial موناستىرى ، ئالدى ھويلى.
thumb| El Escorial موناستىرى باغچىسى.
**سان لورېنزو de El Escorial خان جەمەتى موناستىرى** خان ئوردىسى ، رەيھانگۈل ، پانتېخانا ، كۈتۈپخانا ، مەكتەپ ۋە موناستىرنى ئۆز ئىچىگە ئالغان بىر مۇرەككەپ بىنا . ئۇ ئىسپانىيەنىڭ سان لورېنزو دې El Escorial شەھىرىگە ، مادرىد مەھەللىسىگە جايلاشقان بولۇپ ، 16-ئەسىردە 1563-يىلدىن 1584-يىلغىچە بولغان

## مەنبەلەر
Garcilaso de la Vega

thumb| نامەلۇم ئاپتور تەرىپىدىن يېزىلغان گارسىلاسو دې لا ۋېگانىڭ باش سۈرىتى .
**Garci Lasso de la Vega** ( Toledo ئوتتۇرىسىدا 1498 - مەزگىلدىكىدىن بەلكىم بىر نەچچە يىل 1491 - ۋە 1503] - چىرايلىق, Savoy قىلىش Duchy, ئۆكتەبىر 14, 1536 ), ياخشى **Garcilaso de la Vega** دەپ ئاتالغان,  ئۇ ئالتۇن دەۋرنىڭ شائىرى ۋە ھەربىي ئىسپانچىسى .
thumb|329x329px| ''بوسكان ۋە گاركىلاسو دې لا ۋېگانىڭ بىر قىسىم ئەسەرلىرىنىڭ مۇقاۋىسى'' بارسېلونا ، كارلوس ئاموروس ، 1543-يىلى ''تۆت كىتابقا ئايرىلغان'' .
Tomás Luis de Victoria

**توماس لۇئىس دې ۋىكتورىيە** (Ávila, h 1548 - مادرىد ، 1611 -يىلى 27-ئاۋغۇس ) ئىسپانىيە گۈللىنىش دەۋرىدىكى كاتولىك پوپ ، چېركاۋ باشلىقى ۋە مەشھۇر كۆپ ئىقتىدارلىق كومپوزىتور. ئۇ муқаррәр heralded يېڭىلىق يارىتىشچان ئۇسلۇبى بىلەن, ئۇنىڭ ۋاقتى ئەڭ ئالاقىدار ۋە ئىلغار composers بىرى دەپ قارالغان ئىزچىل Baroque . ئۇنىڭ تەسىرى 20-ئەسىرگە قەدەر يېتىپ كېلىدۇ ، ئۇ سېسىلىزىمنىڭ كومپوزىتورلىرى تەرىپىدىن ئۈلگە قىلىنغان.

توماس لۇئىس دې ۋىكتورىيەنىڭ تۇغۇلغان كۈنىنى بىلمەسلىك سەۋەبىدىن ، ئاكىلىرى ۋە ئەڭ يېقىن تۇغقانلىرىنىڭ تۇغۇلۇشى تەكشۈرۈلۈپ ، ئۇ 1548- يىلىنىڭ ئاخىرىدا تۇغۇلغان دەپ يەكۈن چىقاردى. ئۇنىڭ دادىسى يەھۇدىي دىنىغا ئېتىقاد قىلغان.  ناھايىتى ياش, ئۇ باشلاپ مۇزىكا تەجرىبىلەرنى قوبۇل بولۇشى مۇمكىن Escobedo ئۇ شەھىرىدە ئىدى Ávila . قانداقلا بولمىسۇن ، ئۇنىڭ سەنئىتىنى مۇكەممەللەشتۈرگەن پەلەستىن ئىدى.
ھىرا مەدەنىيەت ۋە مائارىپ ۋەخپى

**ھىرا مەدەنىيەت ۋە مائارىپ ۋەخپى** (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Hira Medeniyet ve Maarip Wexpi) بولسا شەرقىي تۈركىستان خەلقىنىڭ تۈركىيەنىڭ ئىستانبۇل شەھىرىدە 2015-يىلى قۇرۇلغان جەمئىيەت.
## تارىخى
ھىرا ۋەخپى 2015-يىلى 12-ئاينىڭ 14-كۈنى تۈركىيەنىڭ ئىستانبۇل شەھىرىدە قۇرۇلغان.

## رەھبەرلىك ھەيئىتى

## ۋەكىللەر قۇرۇلتىيى

## باشقا تەشكىلاتلار
*شەرقىي تۈركىستان مائارىپ ۋە ھەمكارلىق جەمئىيىتى
*دۇنيا شەرقىي تۈركىستانلىقلار قېرىنداشلىق ئۇچرىشىشى
*شەرقىي تۈركىستان مىللىي بىرلىك شۇراسى

*شەرقىي تۈركىستان ئۆلىمالار بىرلىكى
*شەرقىي تۈركىستان يېڭى نەسىل ھەرىكىتى
*شەرقىي تۈركىستان نۇزۇگۇم كۈلتۈر ۋە ئائىلە جەمئىيىتى
*ئوقۇ ئۇيغۇر بىلىگ يۇرتى
*شەرقىي تۈركىستان ۋەقپى
*ھىرا مەدەنىيەت ۋە مائارىپ ۋەخپى
## تەتقىقات مەركىزى

## نەشرىياتى

## قارالسۇن
### شەرقىي تۈركىستان
*شەرقىي تۈركىستان
*شەرقىي تۈركىستان دۆلەت بايرىقى
*شەرقىي تۈركىستان دۆلەت گېربى
*قۇرتۇلۇش مارشى

جۇمھۇرىيەتلەر:

*شەرقىي تۈركىستان ئىسلام جۇمھۇرىيىتى 
*شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى

## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار
تۈر:ئۇيغۇرلار
Benito Pérez Galdós

**بېنىتو پېرېز گالدوس** (لاس پالماس ، 10 de mayo de 1843 - مادرىد 4 de enero de 1920  رومان يازغۇچى ، دراماتورگ ، يازغۇچى ۋە سىياسەتچى ئىسپان .

ئۇ ئىسپانىيەدىلا ئەمەس ، xix ئەسىردىكى رېئالىزملىق روماننىڭ ئەڭ ياخشى ۋەكىللىرىنىڭ بىرى ۋە ئىسپانىيە تىلىدىكى ئەدەبىيات تارىخىدىكى بايانچى پايتەختى دەپ قارىلىدۇ ، ھەتتا ئۇنىڭ ئەسەرلىرىدىكى بىر قانچە مۇتەخەسسىس ۋە ئالىملار تەرىپىدىن ئوتتۇرىغا قويۇلغان. سېرۋانتېستىن كېيىنكى ئىسپانىيەلىك رومان يازغۇچىسى.
thumb| ھېرناندونىڭ 1935-يىلدىكى مەملىكەتلىك بىرىنچى بۆلۈمىنىڭ مۇقاۋىسى: ''ترافالگار'' .
فرانسیسکو ڈی زورباران

**فىرانسىسكو دې زۇرباران** ( فۇئېنتې دې كانتوس ، باداجوز ، 1598 -يىلى 11-ئاينىڭ 7-كۈنى - مادرىد ، 1664-يىلى 27-ئاۋغۇست) ئىسپانىيە ئالتۇن دەۋرىنىڭ رەسسام.

ۋېلازكېزنىڭ ھازىرقى زامان ۋە دوستى زۇرباران دىنىي رەسساملىقتا مۇنەۋۋەر بولۇپ ، ئۇنىڭدا ئۇنىڭ سەنئىتى زور كۆرۈش قۇۋۋىتى ۋە چوڭقۇر تەسەۋۋۇپنى ئاشكارىلايدۇ. ئۇ قايتۇرما ئىسلاھاتنىڭ ۋەكىللىك سەنئەتچىسى. ئۇنىڭ بېشىدا كۈن تەسىرىگە Caravaggio, ئۇنىڭ ئۇسلۇبى تەخمىنىي شەكىللەندۈرگەن ئىتالىيە Mannerist خوجايىنغا. ئۇنىڭ ۋەكىللىرى ۋېلازكېزنىڭ رېئالىزمدىن يىراق بولۇپ ،ئۇنىڭ تەركىبىدە كىسلاتا كىسلاتاسى بىلەن تېخىمۇ كۆپ كىسلاتالىق مودېللار بار.
thumb| ''ئەۋلىيا سېراپيۇس'' ، 1628 (120 x 103 سانتىمېتىر). ) ، Wadsworth Athenaeum (Connecticut).
تۇغۇلغان تەرىپىدىن Extremadura, ئۇ بىر imagery رەسسام (رەسىم ۋە statues كەسپىي دىنىي خاراكتېرى بىر سەنئەتكار,) دەپ قارىلىدۇ. Zurbarán يېڭى توختام ئىمزالىغان 1628 Nuestra Señora de la Merced Calzada قىلىش convent بىلەن ۋە ئۇنىڭ ئائىلە ۋە ئەزالىرى بىلەن ھەل سېۋىلدىكى سېخىدىن. ئاندىن ئۇ رەھىم-شەپقەت ئوردېنىنىڭ شېھىتلىرىدىن *سان سېراپيونىڭ* رەسىمىنى سىزىپ  1240- يىلى قىيناشتىن كېيىن قازا قىلغان ، بەلكىم ساراسېن دېڭىز قاراقچىلىرى تەرىپىدىن ئۆلتۈرۈلگەن.
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
قەلبىنۇر سىدىق

**قەلبىنۇر سىدىق** (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: **Qelbinur Sidiq**) بولسا ئۈرۈمچى شەھىرى سايباغ رايونىدىكى 24-باشلانغۇچ مەكتەپنىڭ 28 يىل خىزمەت قىلغان سابىق ئوقۇتقۇچىسى.

## ھاياتى
ئۈرۈمچى شەھىرى سايباغ رايونىدىكى 24-باشلانغۇچ مەكتەپنىڭ 28 يىل خىزمەت قىلغان سابىق ئوقۇتقۇچىسى.
## لاگېردا ئوقۇتقۇچىلىق قىلىشى
قەلبىنۇر لاگېر باشلىنىش بىلەن تەڭ ئەڭ ئاۋۋال زەربىگە ئۇچرىغان ئۇيغۇر زىيالىيلىرى قاتارىدا ئۇيغۇر دىيارىنىڭ مائارىپ ساھەسىدىكى ئانا تىلدىكى دەرسلىكلەرنى تۈزگۈچى مائارىپچىلار ۋە يەنە ھەرقايسى ئوتتۇرا-باشلانغۇچ مەكتەپلەردىكى تىل-ئەدەبىيات دەرس ئوقۇتقۇچىلىرى بىراقلا زەربىگە ئۇچرىغانلىقىنى بىلدۈردى. 2016-يىلى 9-ئاي يېڭى ئوقۇش مەۋسۇمىدىن باشلاپ، خىتاي ھۆكۈمىتى ئۇيغۇر تىلىنى مائارىپتىن ئەمەلدىن قالدۇرغانىدى.
## چەتئەلگە چىقىشى
## باشقىلار
## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:ئۇيغۇرلار
La vida es sueño

[thumb|250x250px| ''چەۋەندازلارنىڭ ئارزۇسى'' ياكى ''ھاياتى بىر چۈش'' ، باروك رەسسام ئانتونىيو دې پېرېدانىڭ رەسىمى [Madrid|مادرىد ئاكادېمىيىسى س.فېرناندودا كۆرگەزمە قىلىنغان.]]
[left|thumb|250x250px| ''ھايات بىر چۈش'' . مىس قۇتقۇزۇش ئۈچۈن مۇزدەلىفەدە قىلىش تەپسىلاتى [Pedro Calderón de la Barca|Calderón يىلى Plaza de سانتا Ana -يىلى مادرىد (خىزمەتلەر J. Figueras, 1878 ).]]
***ھايات*** بىر ***چۈش*** ، پېدرو كالدېرون دې لا باركانىڭ 1635-يىلى قويۇلغان ۋە باروك ئەدەبىيات ھەرىكىتىگە تەۋە تىياتىرخانىسى . مەركىزىي تېما ئىنساننىڭ ھاياتىنى تەڭشەش ئەركىنلىكى ، پەرەز قىلىنغان تەقدىر تەرىپىدىن ئېلىپ كېلىنمەيدۇ

ھاياتنى چۈش دەپ چۈشىنىش تولىمۇ كونا ، ھىندى تەپەككۇرى ، پارس تەسەۋۋۇپلىرى ، بۇددا دىنى ئەخلاقى ، يەھۇدى - خىرىستىيان ئەنئەنىسى ۋە گرېتسىيە پەلسەپىسىدە پايدىلىنىشلار بار . شۇڭلاشقا ئۇ ھەتتا ئەدەبىي تېما دەپ قارالغان

بويىچە ئەپلاتۇن نىڭ خىزمەت ئەر چۈش دۇنيادا ياشايدىغان, قاراڭغۇ, بىر ئۆڭكۈردىن يىلى ئەسىرىم ئۇ پەقەت ئىش ئۆزىنى ئازاد بولىدىغان دىن ياخشى ; شۇنداق قىلغاندىلا ئىنسان ماددىدىن ۋاز كېچىپ يورۇقلۇققا چىقىدۇ

بۇ ئەپلاتوننىڭ ئۇقۇمىنىڭ ئەسەردىكى تەسىرى ناھايىتى ئېنىق: سىگگىسموند دەسلەپتە تۈرمىنىڭ ، ئۆڭكۈرنىڭ ئىچىدە تۇرىدۇ ، ئۇ ئۆزى بىلمەسلىك سەۋەبىدىن ئەڭ تولۇق قاراڭغۇلۇقتا قالىدۇ. پەقەت ئۆزىنىڭ كىملىكىنى بىلەلەيدىغاندىلا ، ئۇ غەلىبە ، نۇرغا ئېرىشىدۇ. كالدېرون ناھايىتى تولۇق پەلسەپىۋى دراما شەكلىنى قوللانغان بولۇپ ، بۇ فوكۇس ۋە غەرب ئەدەبىياتىدىكى پىلاتىنانىڭ بۇ فوكۇس نۇقتىسى ۋە بۇ ئەدەبىي تېمىدا نۇرغۇن تۇتاشقان تېمىلارنى ھەل قىلغان.

* ئۇ دىنىي دىراما بولۇش سۈپىتى بىلەن يىقىلىش ياكى ئەسلى گۇناھ ۋە كاپارەت مەسىلىلىرىنى ھەل قىلىدۇ
* بىر پەلسەپىلىك شېئىرىدا دەپ, بۇ ئادەمنىڭ تەقدىرىنى ۋە بىلىم مەنبەسى ۋە ئالاقىدار مەسىلىلەرنى ھەل ئىختىيارى ۋە predestination .
* باروك ۋە قايتۇرما ئىسلاھاتقا خاس ئەخلاق دەرسلىكى بولۇش سۈپىتى بىلەن ، ئۇ بۇ دۇنيانىڭ خام خىياللىرى ۋە بىھۇدەلىقىدىن ئۈمىدسىزلىنىدۇ.
* مائارىپ ۋە poetic تىياتىرى قاتارلىق, ئۇ تورمۇز ئالماي تۇرۇپ قانداق ئەر-كۈنى يوليورۇق مائارىپ .
* ئۇ ئىنقىلابىي نامايىش بولۇش سۈپىتى بىلەن ، ئازدۇرۇلۇشتىن ئۆزىنى قاچۇرۇش باھانىسى بىلەن ئەركىنلىكنى بوغۇپ تۇرىدىغان زاپاس تەرتىپنىڭ مۇتلەق ۋە ئاجۇرىد پرىنسىپىغا ھۇجۇم قىلىدۇ.
* بىر سىياسىي دەرس بولۇش سۈپىتى بىلەن «چۈنكى بۇ خىل جەڭلەردە / غەلىبە قىلغۇچىلار سادىق / مەغلۇپ بولغانلار ، ساتقۇنلار» ، ئۇ كىشىلەرگە ئەركىنلىك ۋە ئىچكى ئۇرۇشنىڭ قالايمىقان ئىشلىتىلىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ 
* ئۇ يەنە ئاسترونومىيەنىڭ بىشارەتلىرى ۋە ھۆكۈملىرىنىڭ ساراڭلىقىغا قارشى تۇرىدۇ
* ئۇ ئىنسان بىلەن ئىنسانىيەتنىڭ ئۈمىدسىزلىك ۋە ئارزۇ ئوتتۇرىسىدىكى ئىلگىرىلەشلىرىنى تەسۋىرلەيدۇ.
* بۇ زاھىدلىق بىلەن بېسىلغان ھەۋەسلەرنىڭ ئەركىن ئەمەس ، بەلكى مەجبۇرلانغانلىقى ، باستۇرۇشنىڭ شۇنچە زور كۈچ بىلەن پارتىلىغانلىقىنى ئىسپاتلايدۇ.
* پىسخىكا ئانالىز ئۆلچىمىدىن قارىغاندا ، ئۇ ئودىپال توقۇنۇشىنى يېڭىش ياكى ئەۋرىشىملىكىنى ئىپادىلەيدۇ.
* ئۇ رېئاللىقنى تاشقى دۇنياغا ئىنكار قىلغان يالغۇزلۇق پەلسەپىسىنى ئىلھاملاندۇرىدۇ. . . بۇلارنىڭ ھەممىسى ۋە تېخىمۇ كۆپ ، ئەگەر ئۇنى يەنىمۇ ئىچكىرىلەپ تەكشۈرسىڭىز ، *ھايات بىر چۈش*
ئىسكەندەر ۋىدجاجا

**** (ئىنگ: Iskandar Widjaja) گېرمانىيەدە توغۇلغان ھىندونېزىيە ئەسىللىق داڭلىق ئىسكىرىپكاچى ۋە دۇنياۋىي نۇرغۇن يارىشلارنىڭ غالىبى. ھىندۇنېزىيە جۇمھۇرباشقانى سوئېكارنو (Soekarno) زامانىدا داڭق چىقارغان ھىندونېزىيەلىك مۇزىكانت ئۇدىن ۋىدجاجانىڭ نەبىرەسى. ئانا تەرەپ مەدان خىتاي (Chin Widjaja) قېنى ۋە ئاتا تەرەپ (Ivan Hadar) گوللاندىيەلىك ئەرەب-مالۇكۇ (ھىندۇنېزىيەدە بىر يەرلىك مىللەت) قېنى بار. ئۇ ئۈچ يېشىدا ئانىسى بىلەن گېرمانىيەدە بىر بالىلار مۇزىكا كونسېرتىنى تاماشا قىلغاندىن كېيىن پىئانىنو چېلىشقا باشلىغان.
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
مۇقىم قىممەتلىك تەڭگە

مۇقىم قىممەتلىك تەڭگە (ئۇيغۇرچە باشقىچە ئاتىلىشى: تۇراقلىق تەڭگە، مۇقىم باھالىق تەڭگە؛ ئېنگلىزچە: Stablecoin) باھا داۋالغۇشىنى كونترول قىلىش ئۈچۈن لايىھلەنگەن بىر خىل يېڭى تىپىلق شىفىرلىق پۇل.  مۇقىم قىممەتلىك تەڭگە باشقا پۇل-مۇئامىلە مەھسۇلاتلىرىدىن كۆتەكلەنگەن ياكى كۆتەكلەنمىگەن بولسىمۇ بولدۇ. ئەڭ داڭلىق بىت تەڭگىسى مۇقىم قىممەتلىك تەڭگە ئەمەس.
## مەنبەلەر
پۇلتەك (پۇل-مۇئامىلە تېخنىكىسى)

**پۇل-مۇئامىلە تېخنىكىسى** (ئېنگلىزچە: Financial technology)، قىسقارتىلىپ پۇلتەك، ئادەتتە ئەنئەنىۋى بانكا ياكى باشقا پۇل مۇئامىلە شىركەتلىرىنى ئىقتىدارلىرى بىلەن رىقابەتلىشىدىغان ھەم ئورنىنى ئېلىش ئىمكانىيىتى يارىتىدىغان ھازىر يېڭىدىن بەرپا بولغان پەن تېخنىكا مەسىلەن يانفون، باشقا كۆچمە ئۈسكىنە، تور، ۋە بۆلەكچە زەنجىرى تېخنىكىسى قاتارلىق بىر تۈركۈم پەن تېخنىكا يېڭىلقلىرىنى كۆرستىدۇ. ئالىبابانىڭ چۈمۆلە پۇل-مۇئامىلەسى دەل پۇلتەك كارخانلىرىنىڭ بىر يارقىن ئۈلگىسىدۇر.
## مەنبەلەر
Francisco de Quevedo

**Francisco Gómez de Quevedo Villegas y Santibáñez Cevallos** (مادرىد, سېنتەبىر 14 1580 - Villanueva de لوس Infantes, Ciudad ئۆي, سېنتەبىر 8, 1645) **فىرانسىسكو de Quevedo** دەپ ئاتالغان, بىر بولۇپ ئىسپانىيە يازغۇچى بىلەن ئالتۇن ياش . ئۇ ئىسپانىيە ئەدەبىياتى تارىخىدىكى كۆزگە كۆرۈنگەن ئاپتورلارنىڭ بىرى ، ئۇ شېئىرىي ئەسىرى بىلەن تونۇلغان ، گەرچە ئۇ ھېكايە ، تىياتىر ۋە ھەر خىل پەلسەپە ، سىياسىي ، ئەخلاق ، زاھىد ، ئىنسانپەرۋەرلىك ۋە تارىخى كىتابچە يازغان.

ئۇ توررې دې جۈەن ئابادنىڭ خوجايىنى (1620-يىلى ئېرىشكەن ، نۇرغۇن قىيىنچىلىقلاردىن كېيىن ئېرىشكەن) ۋە سانتىياگو ئوردېنىنىڭ (ئۇنىڭ كىرىشى 1617 -يىلى 12-ئاينىڭ 29-كۈنى فېلىپ ئىمزالىغان خانلىق گۇۋاھنامىسى ئارقىلىق رەسمىي ئېلان قىلىنغان). III ، ۋە بۇ نام 1618-يىلى 2-ئاينىڭ 8-كۈنى ئەۋەتىلگەن).
thumb| فىرانسىسكو دې كۇۋېدو 1618-يىلى سانتىياگو ئوردىنىغا كىرگەندىن كېيىن فىرانسىسكو پاچېكو ئۆزىنىڭ ''ھەقىقىي سۈرەتلەرنى تەسۋىرلەش كىتابىدا ، ئوبرازلىق ۋە ئۇنتۇلغۇسىز ئەرلەرنى تەسۋىرلىگەن'' .
ھەسەن بەسرىي

**** (ئەرەبچە: الحسن البصري/الحَسَنُ بنُ أَبِي الحَسَنِ يَسَارٍ البَصْرِيُّ الأَنْصَارِيُّ) ئەلھەسەن ئىبنى يەسار ئەلبەسرىي ئەلئەنسارىي (ئەبۇ سەئىد). (ھىجرىيە 21 – 110 / مىلادىيە 642 – 728) كاتتا تابىئىن. يۈكسەك چوققىلاردىن بىر چوققا، چوڭ ئىماملاردىن بىر ئىمام، زامان نادىرلىرىدىن بىر نادىر، ئۆز زامانىسىدا قەلبلەرنى ھەيرەتتە قالدۇرغان، 13 ئەسىر ئۆتۈپمۇ ھالا قەلبلەرنى ھەيرەتتە قالدۇرۇۋاتقان بىر زات. 

پەرھىزكار ۋە تەقۋالىقتا روشەن مۆجىزە، ئىلىمدا چەكسىز دېڭىز، پاساھەت ۋە باياندا يېگانە بىر چوققا، ئىسلامنىڭ پۈتۈن تارىخىدىكى ئەڭ بۈيۈك ئىسلام ۋائىزى، تابىئىنلار سەردارىدۇر. بەسرە مۇپتىسى بولغان ھەدىسشۇناس ئالىم.

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:ئىسلام دىنى ئالىملىرىمىز
تۈر:ئىسلام تارىخى
تۈر:تابىئىن
تۈر:ساجىيە ئىسلام تەتقىقات مەركىزى
ئابلىكىمخان مەخسۇم

**ئابلىكىمخان مەخسۇم** (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: **Ablikimkhan Mekhsun**) ياكى ئابلىكىمخان مەخسۇم ھاجىم 1963 - يىلى قەشقەر ۋىلايىتى نىڭ [قاغىلىق ناھىيىسىدە توغۇلغان. 
==ھاياتى==


==ۋاپاتى==


==باشقىلار==
مەرھۇم ئابدۇلھەكىمخان مەخسۇم ھاجىمنىڭ باشچىلىقىدا قۇرۇلغان تەشكىلاتلار:
*1. شەرقىي تۈركىستان مائارىپ ۋە ھەمكارلىق جەمئىيىتى (2006-يىلى 5-ئاينىڭ 24- كۈنى قۇرۇلغان) (سىياسىي خىزمەتلەرگە مەسئۇل).
*2. سۇتۇق بۇغراخان ۋەقفى (ئوقۇغۇچىلار خىزمىتىگە مەسئۇل).
*3. ئىستىقلال تور تېلېۋىزىيەسى (تەشۋىقات ئىشلىرىغا مەسئۇل).
*4. سۇتۇق بۇغراخان نەشرىياتى (تەرجىمە ۋە نەشرىيات ئىشلىرىغا مەسئۇل)
*5. شەرقىي تۈركىستان ئىستراتېگىيە تەتقىقات مەركىزى.
*6. ياش مائارىپچىلار (بۇ تەشكىلات 2018-يىلى 3-ئاينىڭ 18-كۈنى «يېڭى نەسىل ھەركىتى» دېگەن ئىسىم بىلەن تەستىقلىنىپ رەسمىي قۇرۇلدى) (ياشلار خىزمىتىگە مەسئۇل).
*7. شەرقىي تۈركىستان تەشكىلاتلار بىرلىكى.
*8. شەرقىي تۈركىستان ئۆلىمالار بىرلىكى (2016-يىلى 1-ئاينىڭ 15-كۈنى).
*9. نۇزۇگۇم خانىملار مەدەنىيەت مەركىزى (2013-يىلى). (بۇ تەشكىلات (2017-يىلى 11-ئاينىڭ 25-كۈنى «شەرقىي تۈركىستان مائارىپ جەمئىيىتى نۇزۇگۇم كۈلتۈر ۋە ئائىلە جەمئىيىتى» دېگەن ئىسىم بىلەن تەستىقلىنىپ رەسمىي قۇرۇلدى).
*10. سۇتۇق بۇغراخان كىتابخانىسى (2016-يىلى 6-ئاينىڭ 13-كۈنى).
*11. ياۋروپا شەرقىي تۈركىستان مائارىپ جەمئىيىتى (گوللاندىيە).
*12. شىۋېتسىيە مائارىپ جەمئىيىتى
(مەنبە: Mehmet Uygur)

==مەنبەلەر==

==سىرتقى ئۇلانمىلار==

[تۈر:كىشلەر
تۈر:ئۇيغۇرلار
رۇقىيە بىنت مۇھەممەد

رۇقيە(رەزىيەللاھۇ ئەنھا) مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ قىزى
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:ئاياللار
پەرىدە قاسىم

**پەرىدە قاسىم** (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: **Peride Qasim**) بولسا 1963-يىلى ئۈرۈمچى شەھىرىدە تۇغۇلغان،
## ھاياتى
1981-يىلىدىن 1985-يىلىغىچە بېيجىڭ كىنو ئىنستىتۇتىدا ئوقۇغان.
## ۋاپاتى
پەرىدە قاسىم 2000-يىلى 1-ئاينىڭ 8-كۈنى قازاقىستاندا قاتناش ھادىسىدە قازا قىلغان.

## باشقىلار
*پەرىدە قاسىم

## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار

تۈر:كىشلەر

تۈر:ئۇيغۇرلار
مۇھەممەد رەھىم ئەمىن

alt=Muhammed rehim emin|thumb| محمد رحيم أمينداعية ومدرس اللغة العربية
سيرة ذاتية مختصرة:

محمد رحيم أمين داعية أويغور من تركستان الشرقية ومؤسس جمعية دار الأرقم للعلوم والثقافة. ولد محمد رحيم أمين في 30 نوفمبر 1989 في منطقة قاراقاش في تركستان الشرقية في عائلة متدينة. حالة الدراسة:

وفي عام 2003 تخرج من المدرسة الثانوية دخل مدرسة القرآن وبدأ بحفظ القرآن في التركستان الشرقية وأتم حفظه في عام ٢٠٠٢٤ . بعد حفظ القران سافر إلى مدينة أورومتشي ودرس العلوم العربية والإسلامية على يد المشايخ حتى عام 2013. سافرتإلى السعودية للدراسة في عام 2013 ودخل كلية الشريعة بالمعهد الحرام بالمدينة المنورة وأتم دراسته عام 2018. وأتم أيضا برنامج التأهيل الفقهي مدته 18 شهرًا أجرته الجمعية الفقهية السعودية من عام 2016 إلى نهاية عام 2017.

عمله :

بدأ محمد رحيم بتدريس اللغة العربية مبكرا وهو طالبا عبر الدردشة في عام ٢٠٠٧ ونشره دروسه الصوتية لتعليم اللغة العربية

وفي عام 2016 أثناء دراسته في المدينة المنورة بدأ لإنشاء برامج لتعليم اللغة العربية والعولم الإسلامية عن بعد وفي 12 فبراير 2018، أعلن رسميًا موقعه التعليمي بإسم "طيبة للتعلم" يمكن مشاهدة فيلم تعرفي لبرامجه من هنا

بدأ عمله الدعوية منذ عام ٢٠١٨ وأسس "جمعية دار الأرقم والعلوم والثقافة" للدعوة والتوعية الشباب، ونشر دعوته في قناته (Nur TV) وموقعه

وتطبيقات جوال

مؤلفاته:

ألف محمد رحيم أمين كتبًا مثل "الميسر في علم الصرف"، و"الميسر في علم النحو"، و" دليل التدريب على الترجمة العربية"، و" الميسر في علم البلاغة

" لمساعدة الطلاب على تعلم اللغة العربية.

نسأل الله تعالى أن يتقبل عمله وأن يرزقه الإخلاص والقبول ومزيدا من العمل ما ترضاهولد في 30 نوفمبر 1989 في منطقة كاراجاش بتركستان الشرقية في عائلة متدينة.

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر