ساغلاملىق ھەققىدە 300 ماقال-تەمسىل

**<big>ساغلاملىق ھەققىدە 300 ماقال-تەمسىل</big>**

ساپ ھاۋا− تەنگە داۋا.

ساغلام بولاي دېسەڭ ھەرىكەت قىل،

ھوسۇل ئالاي دېسەڭ مېھنەت قىل.

ساغلام تەندە ساپ ئەقىل.

ساغلام تىلەمچى كېسەلمەن شاھتىن بەختلىكتۇر.

ساغلاملىق ئالتۇندىن ئەلا.

ساق بولاي دېسەڭ گېلىڭنى يىغ،

تىنچ بولاي دېسەڭ تىلىڭنى (يىغ).

ساق يۈرەي دېسەڭ باغرى كەڭ بول.

ساقايساڭ مەندىن كۆر،

ساقايمىساڭ ئەنە گۆر.

ساقايمايدىغان جاراھەت يوق،

خورىمايدىغان تاپاۋەت (يوق).

ساقتىن زېرەك گاچا بار،

شاختىن چىڭراق ئاچا (بار).

ساقلانساڭ ساق بولىسەن.

ساقلانغان ساغلام بولۇر.

ساقلانغانغا بالا يوق،

ساقلانمىسا داۋا (يوق).

ساقلىقتا خورلۇق يوق.

ساقلىقىڭ — بايلىقىڭ.

ساقلىقىڭ− پاشالىقىڭ.

ساقلىقىمدا تىللىماڭ،

ئۆلگىنىمدە يىغلىماڭ.

ساقىلىمغا قارىماي،

ساغلاملىقىمغا قارا.

ساقىي بولساڭ ساق بول.

سالامەتلىك− جاننىڭ راھىتى.

سامساق يېگەنىڭ تېنى ساق.

ساياھەت قىلساڭ، سالامەت بولىسەن.

سوغۇق پۇتتىن كىرەر،

كېسەل ئېغىزدىن (كىرەر).

سوغۇق پۇتتىن ئۆتەر،

ئىسسىق يۈرەكتىن (ئۆتەر).

سوغۇقۇڭ ئاشسا – دۆلەت،

ئىسسىقىڭ ئاشسا− قىيامەت.

سېمىزلىك — ئىككى پۇتقا يۈك.

كۆپ ئاغرىغان ئەمچى بولۇر،

كۆپ يۈرگەن يولچى(بولۇر).

كۆپ ئاغرىغان ئۆزىگە ئۆزى تېۋىپ.

كۆز ئاغرىقى قولدىن،

پۇت ئاغرىقى يولدىن.

كۆزۈڭ ئاغرىسا،

قۇرسىقىڭنى سىيلا.

كېسەل باشقا،

ئەجەل باشقا.

كېسەل بولمىغان ساقلىقنىڭ قەدرىنى بىلمەيدۇ.

كېسەل پاتمانلاپ كىرەر،

مىسقاللاپ چىقار.

كېسەل پىلنى پاشىدەك قىلار.

كېسەل تەگدى،

دەرمان كەتتى.

كېسەل جېنىڭنى ئالار،

قەرزدار پۇلۇڭنى (ئالار).

كېسەل كۈلكىنى خالىماس.

كېسەل كېمەيسە،

تېۋىپ كېسەل بولار.

كېسەل گۆش بىلەن تۈزۈلەر،

بىشەم مۇشت بىلەن (تۈزۈلەر).

كېسەل ئۇزاققا سوزۇلسا بالىدا ۋاپا قالماس.

كېسەل ئېغىزدىن كىرەر.

كېسەل ئېنىقلانمىسا دورا كېلىشمەس.

كېسەل يوقلىساڭ،

كۆڭۈل كۆتۈر.

كېسەلگە سۆز ياقماس،

چارچىغانغا ئويۇن (ياقماس).

كېسەلگە قاراپ دورا،

كاڭغا قاراپ بورا.

كېسەلگە ھەسەلمۇ بىمەزە تويۇلار.

كېسەلنى بۆلۈشۈۋالغىلى بولماس.

كېسەلنىڭ ئانىسى زۇكام،

ناخشىنىڭ ئانىسى مۇقام.

كېسەلنىڭ ئەسكىسى قىچىشقاق،

ئادەمنىڭ ئەسكىسى ئۇرۇشقاق.

كېسەلنىڭ باشلىنىشى زۇكامدىن،

ئادەمنىڭ بۇزۇلۇشى پۇكاندىن.

كېسەلنىڭ باشلىنىشى زۇكامدىن،

ئەرنىڭ بۇزۇلۇشى چوكاندىن.

كېسەلنىڭ بېرى جېنىدىن،

توققۇزى ژىنىدىن كېلەر.

كېسەلنىڭ بېشى ئەسنەك،

جېدەلنىڭ بېشى تەستەك.

كېسەلنىڭ دەردىنى كېسەلمەن بىلەر.

كېسەلنىڭ ساقايغۇسى كەلسە،

تېۋىپ ئۆزى كېلەر.

كېسەلنىڭ قامچىسى يۆتەل.

كېسەلنىڭ كېلىشى ئاسان،

كېتىشى تەس.

كېسەلنىڭ ياخشى – يامانى يوق.

كېسەل− ئۆلۈمنىڭ ئەلچىسى.

كېسىلىنى يوشۇرساڭ،

ئۆلۈمى ئاشكارا.

كىمنىڭ قەيىرى ئاغرىسا شۇ يەرنى سۆزلەيدۇ.

تاتلىق مىڭ بولۇر،

ساقلىق بىر بولۇر.

تاتلىق – تەملىك مىڭ بولۇر،

تەن ساغلاملىق بىر (بولۇر).

تازىلىق – ساقلىق.

تازىلىقى ياخشى كېسەل ئاز،

ئوچىقى ياخشى ئېشى ساز.

تازىلىق− بايلىقتىن ئارتۇق،

سالامەتلىك− شاھلىقتىن ئارتۇق.

تەن ئاغرىسا، جان سېزەر.

تەن ساقلىق – بەختتۇر.

تەن ساقلىق− زور بايلىق.

تەن قېرىسىمۇ روھ قېرىماس.

تەننىڭ ساقلىقى− جاننىڭ راھىتى.

تەننىڭ ساقلىقى− ئۆمۈر بايلىقى.

توخۇنىڭ خىيالى داندا،

ئاغرىقنىڭ خىيالىدا جاندا.

تولغاق ئاغرىقى كۆڭۈلدە تۇرماس،

كۆڭۈلدە تۇرسا قايتا تۇغماس.

تۇخۇ سەمرىسە، تۇغمىقى تەس،

ئادەم سەمرىسە، تۇرمىقى (تەس).

تەننىڭ ساقلىقى− غەمنىڭ يوقلۇقى.

تېنى ساققا كۈندە توي.

تەن ساقلىقىڭ− پادىشاھلىقىڭ.

ئاچ ھالىنى توق بىلمەس،

كېسەل ھالىنى ساق (بىلمەس).

ئاچ ئۇخلىساڭ تېتىك قوپىسەن.

ئاچچىق بار يەردە ئاغرىق بار.

ئاچچىقى يوق ئادەم ئاسان قېرىماس.

ئادەم ئاغزىدىن قېرىيدۇ،

تام تۈۋىدىن قېرىيدۇ.

ئادەم پۇتىدىن قېرىيدۇ.

ئادەم سۇنى مەينەت قىلار،

سۇ ئادەمنى پاكىز (قىلار).

ئادەم قېرىسا مۇڭ باسار،

ئاغرىغاننى ئوي (باسار).

ئادەم قېرىلىقتىن ئۆلمەس،

ئەجەلدىن ئۆلەر.

ئادەمنىڭ قېرىشى ئىشىدىن بىلىنىدۇ،

ھايۋاننىڭ قېرىشى چىشىدىن (بىلىنىدۇ).

ئارچا سۈيىنى ئىچكەن مىڭ يىل ياشار.

ئاز  يە، ئاسان تېرىل.

ئاز – ئاز يە، كۆپ چاينا.

ئاش بار يەردە ئاغرىق يوق.

ئاغرىپ ساقايغان جان ئولجا،

يوقىلىپ تېپىلغان مال (ئولجا).

ئاغرىغان باشقا ئاقچا دورا بولماس.

ئاغرىق ئادەم− كىچىك بالا.

ئاغرىق ئاشتىن كېلىدۇ،

بالا باشتىن (كېلىدۇ).

ئاغرىق بولساڭ ئۆلۈپ قۇتۇل،

قەرزدار بولساڭ بېرىپ (قۇتۇل).

ئاغرىق توختىسىمۇ، ئەجەل توختىماس.

ئاغرىق ساقايغاندا،

تېۋىپنىڭ نېمە كېرىكى.

ئاغرىق ساقنى يۆلەپتۇ،

قاپ تاغارنى (يۆلەپتۇ).

ئاغرىق نەدىن كېلۇر،

ئىلغىماي يېگەن ئاشتىن.

ئاغرىق ئۆرلىسە، جېنىڭنى ئالار،

شىپا ئۆرلىسە، پۇلۇڭنى (ئالار).

ئاغرىق، تاغ يىقىلغاندەك كېلىپ،

قىل سۇغارغاندەك چىقار.

ئاغرىققا تەييارلىق بىكار،

ئۆلۈمگە ھەييارلىق (بىكار).

ئاغرىققا كۈلكە ياقماس.

ئاغرىققا گەپ ياقماس،

ھارغانغا ئويۇن (ياقماس).

ئاغرىقنىڭ ئالدىدا ئۆلۈم توغرۇلۇق سۆزلىمە.

ئاغرىقنىڭ بېلى ئاغرىسا،

دوختۇرنىڭ بېشى ئاغرىپتۇ.

ئاغرىقنىڭ سانجىقى يامان،

سۆزنىڭ ئاچچىقى يامان.

ئاغرىقنىڭ سەۋەبى تېپىلسا،

داۋاسىمۇ تېپىلىدۇ.

ئاغرىقنىڭ ۋەسىيىتى − ياخشىلىقنىڭ ئالامىتى.

ئاغىرىماي ئۆلۈپتۇ،

كولىماي كۆمۈپتۇ.

ئالا قاغىدا ئېلىشىڭ بولسا،

ئالغىلى ئامانلىق كېرەك.

ئالما يەپ سۇ ئىچمەڭ ئاغرىيسىز،

جىگدە يەپ سۇ ئىچمەڭ سەمرىيسىز.

ئەتىگەن قىلسا ناشتا،

كېسەل بولماس باشتا.

ئەجەل نەگە بارىسەن؟

باينىڭ مېلىنى چاچقىلى،

يوقنىڭ كۆتىنى ئاچقىلى.

ئەجەل يولى− كەكلىكنىڭ قەدىمىدىن قىسقا.

ئەجەلدىن بۇرۇن دورا قىل،

ئوچاققا قاراپ مورا (قىل).

ئەجەلنىڭ ئېتى ئېگەرلىكلىك.

ئەمانىڭ تىلىكى كۆز،

گاچىنىڭ تىلىكى سۆز.

ئەمىتاخۇن چۈشكۈرسە،

مەمىتاخۇن زۇكامداپتۇ.

باش ساق بولسا، تەن ساق بولار.

باشقا كەلگەن بالا،

ئاغرىق – سىلاقنى ئالا.

بالا ساقلىقى — ئانا بايلىقى.

بايلىقنىڭ بېشى — ساقلىق.

بولساڭ ئەگەر دۇرۇس – پاك،

ئۆتەر ئۆمرۈڭ تېنىڭ ساق.

بىر خىل تۇرساڭ، يۈز يىل ئۆمۈر كۆرىسەن.

بىر كۈنلۈك قىزىتما قىرىق كۈنلۈك كۈچنى ئالار.

بىر كېسەل ئون كېسەلنى يۈكلەپ كېلىدۇ.

بىمار ئۆزىگە ياقمىغان تاماققا ئۆچ.

پاكلىق ساقلىقنى، ئەقىل سەۋىر ساقلار.

پاكىزلىق− ساغلاملىقنىڭ دورىسى،

ئۇيات− ئەدەبلىكنىڭ جورىسى.

پۇتىدىن يىقىلغان قوپار،

ئېغىزىدىن يىقىلغان قوپالماس.

پۇل كېسەلگە دورا بولماس.

جاپا تارتمىغۇچە ھالاۋەت يوق،

چېنىقمىغۇچە سالامەت يوق.

جان راھىتى تەن بىلەن،

تەن ساقلىقى پەم بىلەن.

چېچەكنىڭ ئېتى يامان،

قىزىلنىڭ يېلى (يامان).

چىش ئاغرىقى ئاغرىق ئەمەس،

چىش ئاغرىغانغا كىشى ئۆلمەس.

چىش ئاغرىقى مېڭىنى يەيدۇ،

قۇلاق ئاغرىقى تېڭىنى (يەيدۇ).

چىش باشقىچە ئاغرىيدۇ،

كۆز ياشقىچە (ئاغرىيدۇ).

چىشسىز ئېغىز – تاشسىز تۈگمەن.

چىشنىڭ دورىسى ئامبۇر،

ئۆپكىنىڭ دورىسى چامغۇر.

چىشى ئاغرىغاننى ھېچكىم يوقلىماس.

چىۋىن دېگەن مەينەت نېمە،

ئۇ قونغان نەرسىنى يۇماي يېمە.

خاتىرجەملىك− كۆڭۈل يايلىقى.

خوراز يېڭىلسە ۋاك دەيدۇ،

دوختۇر يېڭىلسە راك (دەيدۇ).

دەۋا كۈچەيسە، پۇلۇڭنى ئالار،

ئاغرىق كۈچەيسە جېنىڭنى (ئالار).

دۇنيادا نېمە تولا،

تېۋىپ تولا.

دۈشمەننىڭ ئۆلۈمىنى تېلىگۈچە،

جېنىڭنىڭ ساقلىقىنى تىلە.

رازى بولمىغان ئاش قۇرساق ئاغرىتار.

روھى چۈشكەن ئادەمنىڭ ئېتىمۇ يۈگۈرەلمەيدۇ.

غىزاغا دۈم چۈشكەننىڭ تېنى ساق بولماس.

غىزانى ئاز – ئاز يە،

پات- پات يە.

قاغا جىگدىسىنى يېمەڭ،

مەيدەم ئاغرىدى دېمەڭ.

قەيەر ئاغرىسا، جان شۇ يەردە.

قوغۇن يېسەڭ سەھەر يە،

سەھەر يېمىسەڭ، زەھەر يە.

قولۇڭ پاكىز بولسا،

ئاغرىق – سىلاقتىن خالىي بولىسەن.

قېتىق ئىچكەن قېرىماس.

قېرى دوڭغاق كېلۇر،

سوغۇقتا توڭغاق (كېلۇر).

قېرىشتىن قورقماي،

يېتىپ قېلىشتىن قورق.

قېرىغاندا نان پايدا قىلماس،

ئوغرىغا ئاش (پايدا قىلماس).

قېرىغاندا يۆتەل تۇتار،

ھۇرۇنغا كېسەل يۇقار.

مال كەتسۇن، پۇل كەتسۇن،

ساغلاملىققا نېمە يەتسۇن.

نان تۇرۇپ قالسا، سۇغا يۈگۈر،

سۇ تۇرۇپ قالسا، گۆرگە (يۈگۈر).

ھاياتلىق ھەرىكەتتە.

ئون تۇغۇتتىن بىر چۈشۈك يامان.

ئۆلگەندە سەۋەب قىلغۇچە،

ئۆلمەستە تەلەپ قىل.

ئۆلمەس ئاغرىق، چىقماس جان.

ئۆلۈمگە يىغلىغۇچە،

كېسەلگە سەۋەب قىل.

ياتقان ئاغرىق ئەمەس،

باققان ئاغرىق.

ياتقان كېسەل تېز ئۆلەر،

ماڭغان كېسەل تېز كۈلەر.

ياتقانمۇ ئاغرىق،

ئۇنى باققانمۇ ئاغرىق.

يارا ساقايسىمۇ ئاغرىقنى ئۇنتۇما.

يارا ئېغىز ئالمىغۇچە ئاغرىق پەسەيمەس.