open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ياڭ زېڭشىن

ياڭ زېڭشىن (خەنچە: 杨增新؛1864-03-06—1928-07-07) خەلقنى نادانلىقتا قالدۇرۇش سىياسىتىنى قوللانغان مۇستەبىت ھۆكۈمدار. 

ياڭ زېڭشىن 1864 - يىلى يۈننەن ئۆلكىسىنىڭ مېڭزى ناھىيىسىدە بيۇكرات ئائىلىسىدە تۇغۇلغان. 1889 - يىلى يىگىرمە ئالتە يېشىدا بېيجىڭدا دۆلەتلىك كېجۈي ئىمتىھانىغا قاتنىشىپ، جىنشى ئۇنۋانىنى ئېلىپ ئەمەلدار بولغان ۋە گەنسۇ ئۆلكىسىنىڭ جۇڭۋېي ناھىيىسىدە ئامبال، خېجۇ ۋىلايىتىدە ۋالىي، گەنسۇ ھەربىي مەكتىپىدە مۇدىرلىق ۋەزىپىلىرىنى ئۆتىگەن.

ئۇ 1907 - يىلى 44 يېشىدا، شىنجاڭنىڭ شۇ چاغدىكى باش مۇپەتتىشى ليەن كۈينىڭ تەكلىپىگە ئاساسەن شىنجاڭغا چىقىپ،شىنجاڭ قۇرۇقلۇق ئارمىيە مەكتىپىنىڭ مۇدىرى بولغان.1912-يىلى شىنجاڭنىڭ ھەربىي، مەمۇرى ھوقۇقىنى چاڭگىلىغا ئالغان ياڭ زېڭشىن ئۆز ھاكىمىيىتىنى مۇستەھكەملەش،يەرلىك خەلقنى قۇل قىلىش،تالان-تاراج قىلىش ۋە نادانلىقتا قالدۇرۇپ باشقۇرۇش ئۈچۈن، كىشىنىڭ ئەقلى يەتمەيدىغان شۇملۇقلارنى قىلغان. 

ياڭ زېڭشىن ئۆلكە ئىچىدە ئىشىكنى ئېتىۋىۋېلىپ خەلقنى نادانلاشتۇرۇش سىياسىتىنى يولغا قويدى. ئۇ ئۆزى يېزىپ مەھكىمىسىنىڭ زالىغا ئېسىپ قويغان مەسنەۋىسىدە شۇنداق دېگەنىدى:

جۇمھۇرىيەت تۇنجى رەت قىلدى ئىزھار مەرىپەت،

ئ‍ۇيات ئەمدى بەش خاقان، يەتتە بەگدەك دەۋرىمەك.

جوڭيۈەندىكى غۇۋغاغا پەرۋا قىلماق نە كېرەك،

چېگرا دىيار بەئەينى باغى ئېرەم ھۆسنىدەك.

مۇسۇلماننى جەنۇبتىن شىمالغىچە بەند قىلساڭ،

ئىپتىدائىي پۇقرالار ئاڭقاۋ بولسا ئەۋزەلرەك.

ياڭ زېڭشىن 1928 - يىلى7 - ئاينىڭ 7 - كۈنى ئۆلكىلىك رۇسچە قانۇن مەكتىپىنىڭ بىرىنچى قارار مەكتەپ پۈتتۈرۈش مۇراسىمىدا فەن ياۋنەن ئەۋەتكەن سولچىلار تەرپىدىن ئېتىپ ئۆلتۈرۈلگەن.
## ئاسسىغلانما
مۇھەممەت ئېلى ھاجىم شاڭخەي

مۇھەممەت ئىلاجىم شاڭخەي قەشقەر شەھرى جانقورغانلىق كاتتا سودىگەر تۇردى ئاخۇننىڭ 3- ئوغلى بولۇپ،ئۇ 1870- يىلى تۇغۇلغان ئۇ ئائىلە تەربىيىسىدىن كېيىن دىنىي بىلىم ئالغان .1898-يىللاردىن باشلاپ،ئاكىسى ئەبراز باي ،ئەسىرابايلار بىلەن بىرگە چارروسىيىدە سودا بىلەن شۇغۇللانغان .كېيىن قەشقەرلىك ئاخۇنباينىڭ نەۋرىسى كېرەم ئاخۇن ھاجىنىڭ (كېرەم ئاخۇن بايۋەتچە)نىڭ ئىچكى ئۆلكىلەردىكى سىچۇئەن، چىڭدۇ، خاڭجۇد ا تۇرۇشلۇق سودا ۋەكىللىرى بىلەن ئىچكى ئكلكىلەرگە سودا قىلىپ كىرگەن. 

كېيىن كېرەم ئاخۇننىڭ سۇجۇ ،خاڭجۇدىكى سودىسىنى ۋاكالىتەن باشقۇرغان ھەم ئۆزى يەككە تىجارەت قىلغان . ئۇ سۇجۇدىن شاڭخەيگە قاتناپ سودا قىلىش جەريانىدا شاڭخەي شەھرىنىڭ ھازىرقى فۇجۇلۇ دېگەن يېرىدىكى پاكىستان مەسچىتى يېنىدىن ئىككى پارچە يەر سېتىۋېلىپ،سودا-- ساراي ۋە ئۇيغۇر ئاشخانىسى ئاچقان.بۇ كۈنلەردە پاكىستانلىقلار بىجىرىپ بەرگەن ۋېزا بىلەن ئىچكىرىسىنىڭ يىپەك توقۇلمىلىرىدىن تاۋار، دۇردۇن خام يىپەك، ۋە شىنجاڭدىن ئېلىپ كىرگەن بۇغا ،بۆكەن مۈڭگۈزى، ئەلتىرە (مارىيە )،كۇچا كۆرپىسى قاتارلىق ماللارنى ئېلىپ دېڭىز يولى بىلەن تۈركىيىگە ۋە باشقا دۆلەتلەرگە بېرىپ سودا قىلغان ۋە تۈركىيىدە بىر تۈرك ئايالغا ئۆيلەنگەن .كېيىن ياپونىيە ئارقىلىق نەنجىڭگە قايتىپ كەلگەن . نەنجىندە كىچىك تىپتىكى سەرەڭگە زاۋۇتى ۋە سوپۇن زاۋۇتى قۇرۇپ كارخانا باشقۇرغان ۋە شاڭخەيدىكى سودا سارىيى ۋە ئاشخانىسىنىن ئىشقا سېلىپ، شىنجاڭ ۋە چەتئەللىك مۇسۇلمان سودىگەرلەرنى جەلپ قىلغان .1931-يىلى قۇمۇل دېھقانلار قوزغىلىڭى پارتلاپ، شىنجاڭ ئۇرۇش ئوتى ئىچىدە قالغاندىن كېيىن ،ئۇ شىنجاڭغا قايتىپ كېلىشكە ئامالسىز قالىدۇ. 1937- يىلى كېرەم ئاخۇنھاجىنىڭ ئىنىسى ئۆمەر باي ھاجى ئاىۇنبايوۋ ۋە ئۆزىنىڭ ئاكىسى ئەبراز باي ،ئەسىرا بايلارمۇ شېڭشىسەي تەرىپىدىن قولغا ئېلىنىپ ئۆلتۈرىلىدۇ. شۇڭا ئۇ نەنجىن ۋە شاڭخەي ئارىلىقىدا تىجارەت قىلىدۇ. ياپون باقۇنچىلىرى شاڭخەي ۋە نەنجىننى بېسىۋالغاندا ھەر ئىكككى قايدىكى مال-مۈلكى بۇلاڭ -تالاڭ قىلىنىپ ئۆزى ئامان قالىدۇ. شاڭخەي ئازات قىلىنغاندىن كېيىن ئاندا -ساندا تىجارەت قىلىپ ،1949-يىلى ئۆلكە ئازات بولۇش ئالدىداد شىنجاڭغا قايتىپ قەقشقەرگە كېلىدۇ. 1950-يىلى تۈركىيە ،ياپونىيىدە سودا قىلغانلىقى ئۈچۈن چەت ئەل جاسوسى دېگەن نام بىلەن قولغا ئېلىنىپ 15 يىل كېسىلىپ كېتىدۇ. 1952-يىلنىڭ ئاخىرىدا كېسەل بىلەن 82 يېشىدا ۋاپات بولىدۇ. 

مۇھەممەت ئېلى ھاجىم شاڭخەي بىزگە مەلۇم بولغان ئۇيغۇرلار ئىچىدە 19-ئەسىرنىڭ ئاخىرىدا شاڭخەيدە سودا ساراي قۇرغان تۇنجى ئۇيغۇر سودىگىرى ئىدى. ئۇنىڭ شاڭخەي فۇجۇلۇدا قۇرغان سودا --سارىيى 100يىلدىن بۇيان ئۇيغۇر سودىگەرلىرىنىڭ چۈشىدىغان سودا سارىيى .اۇجۇلۇدىكى ھازىرقى خۇيزۇلار باشقۇرغان ئاشخانا ئۇيغۇرلار (مۇسۇلمانلار )ئاشخانىسى ئىدى. 

پېشقەدەملەر ۋە ھازىرغىچە شاڭخەيگە بارغان مەيلى سودىگەر، مەيلى ساياھەتچىلەر بولسۇن بۇ كىشىنىڭ نامىنى تىلغا ئېلىپ، مۇھەممەت ئېلى ھاجىم شاڭخەي ئاتاپ كەلمەكتە. 

## مەنبەلەر

*  --شىرىپ خۇشتار

تۈر:كىشلەر
تاڭ تەيزوڭ

**تاڭ تەيزۇڭ** لى شىمىن (خەنچە: **唐太宗李世民؛** 598-يىلى 28-يانۋار  - 649 - يىلى 7-ئاينىڭ 10-كۈنى)، تاڭ سۇلالىسىنىڭ ئىككىنچى ئىمپېراتورى ۋە تۇنجى ۋەزىرى ئەزەمى. تاڭ گاۋزۇ لى يۈەننىڭ ئىككىنچى ئوغلى، ئانىسى دۇ تەيمۇ خانىشتۇر. لى شىمىن داڭلىق سىياسەتچى، ھەربىي ئىستراتېگىست ۋە جۇڭگو تارىخىدىكى مىللىي داھىي. ئۇ تاڭ سۇلالىسىنىڭ قۇرۇلۇشىغا ئاساس سالغان «جېڭگۇەن يىللىرىدىكى ھۆكۈمرانلىق» نى باشلىتىپ، تاڭ سۇلالىسى دەۋرىدىكى، ھەتتا جۇڭگو تارىخىدىكى ئەڭ داڭلىق ئىمپېراتورلارنىڭ بىرىگە ئايلانغان، شۇنداقلا كېيىنكى ئەۋلادلار ئۈلگە قىلماقچى بولغان دانا ھۆكۈمرانلارنىڭ ئۈلگىلىرىدىن بىرى بولغان. ئۇ شەرقىي تۈرك قاغانلىقى ۋەيران قىلىنغاندىن كېيىن، يەنە توققۇز تۆلۆس، غەربىي يۇرت پادىشاھلىرى ۋە توخار يابغۇسى تەرىپىدىن «**تەڭرى قاغان**» شەرىپىگە ئېرىشىپ ، تۇنجى تەڭرى قاغان بولۇپ قالغان.

لى شىمىن ياش ۋاقتىدا ئارمىيەگە قاتناشقان ۋە بىر قېتىم يەنمېن ئېغىزىدىكى سۈي ئىمپېراتورى ياڭنى قۇتقۇزۇۋالغان . جىنياڭ قوشۇننى باشلاپ چاڭئەننى تۇتۇۋالغاندىن كېيىن ، ئۇنىڭغا چىن كىنەزلىكى ئۇنۋانى بېرىلگەن. تاڭ سۇلالىسى قۇرۇلغاندىن كېيىن ، ئۇنىڭغا **گېنېرال تيەنس** ، چىن پادىشاھى ، چوڭ مارشال ، سىتۇ ۋە شاڭشۇ لىڭ ئۇنۋانى بېرىلگەن . ئۇ مۇنەۋۋەر ھەربىي ئىستراتېگىيىچى ئىدى . ئۇ قوشۇنلىرىنى باشلاپ شۈ رېنگاۋ ، ليۇ ۋۇجۇ ، دو جيەندې ، ۋاڭ شىچوڭ ۋە مەرھۇم سۈي سۇلالىسىنىڭ باشقا قەھرىمانلىرىنى تىنىچلاندۇردى ۋە تاڭ سۇلالىسىنىڭ قۇرۇلۇشى ۋە بىرلىشىش مۇساپىسىدە زور ھەربىي مۇۋەپپەقىيەتلەرنى قولغا كەلتۈردى.

ۋۇدنىڭ توققۇزىنچى يىلى (مىلادىيە 626-يىلى) ئۇ شۈەنۋۇ دەرۋازىسى ۋەقەسىنى قوزغىتىپ ، ئاكىسى تاج شاھزادىسى لى جيەنچېڭنى ، تۆتىنچى ئىنىسى چى لى يۈەنجىنىڭ شاھزادىسى ۋە ئۇلارنىڭ ئوغۇللىرىنى ئۆلتۈردى ۋە تاج شاھزادىسى قىلىندى . ئۇزاق ئۆتمەي ، تاڭ ئىمپېراتورى گاۋزۇ لى يۈەن تەختتىن چۈشۈشكە مەجبۇر بولدى ، لى شىمىن تەختكە چىقىپ ، تاڭ ئىمپېراتورى تەيزوڭ بولدى. ئۇ ھۆكۈمرانلىق قىلغان مەزگىلدە پەقەت بىرلا دەۋر نامىنى قوللانغان - جېڭگۇەن .

لى شىمىن تەختكە چىققاندىن كېيىن ، مىنىستىرلىرىنىڭ پىكىرىنى ئاكتىپلىق بىلەن ئاڭلىدى ، دۆلەتنى مەدەنىيەت بىلەن باشقۇرۇپ ، زېمىنىنى كېڭەيتتى ۋە جۇڭگو تارىخىدىكى داڭلىق دانا ھۆكۈمدارغا ئايلاندى. ئۇ كەمتەرلىك بىلەن نەسىھەتنى قوبۇل قىلدى ، دۆلەتتە قاتتىق ئىقتىسادنى يولغا قويدى ۋە كىشىلەرنىڭ ئەسلىگە كېلىشىگە يول قويدى ، نەتىجىدە جەمئىيەتتە تىنچلىق ۋە گۈللىنىش بارلىققا كەلدى. ئۇ جۇڭگو تارىخىدىكى مەشھۇر جېڭگۇەن ھۆكۈمرانلىقىنى قوزغىدى ۋە كېيىنكى كەييۈەن گۈللىنىشى (كەييۈەن ھۆكۈمرانلىقى دەپمۇ ئاتىلىدۇ) ۋە تاڭ سۇلالىسىنىڭ 130 يىللىق گۈللىنىشى ئۈچۈن مۇھىم ئاساس سالدى. لى شىمىن ئەدەبىيات ۋە ھۆسنخەتكە ئامراق ئىدى ، ئۇنىڭ بۈگۈنكى كۈندە ساقلىنىپ قالغان بىردىنبىر ھەقىقىي ئەسەرلىرى جىن بۇتخانىسىنىڭ تېشىدىكى يېزىق ۋە كىرىش سۆز . 649-يىلى 7-ئاينىڭ 10-كۈنى (جېڭگۇەننىڭ 23-يىلى) ، لى شىمىن خەنفېڭ ئوردىسىدا 51 يېشىدا كېسەل سەۋەبىدىن قازا قىلغان ، ئۇ 23 يىل سەلتەنەت قىلغان. ئۇ بۇتخانىنىڭ ئىسمى **تەيزوڭ** بولۇپ ، ئۆلگەندىن كېيىن «ئىمپېراتور ۋېن» دەپ ئاتالغان . ئۇ تۇنجى ئايالى ئىمپېراتور ۋېندې جاڭسۇن بىلەن جاۋلىڭ مەقبەرىسىگە دەپنە قىلىنغان .

## مەنبەلەر
بىئولوگىيە

## 

File:Guriezo Adino vaca toro terneras.jpg|Animalia - Bos primigenius taurus
File:Zboże.jpg|Planta - Triticum
File:Morchella esculenta 08.jpg|Fungi - Morchella esculenta
File:Fucus serratus2.jpg|Stramenopila/Chromista - Fucus serratus
File:Gemmatimonas aurantiaca.jpg|Bacteria - Gemmatimonas aurantiaca (- = 1 Micrometer)
File:Halobacteria.jpg|Archaea - Halobacteria
File:Gamma phage.png|Virus - Gamma phage


## مەنبەلەر
ئاسترونومىيە

ئاسمان جىسىملىرىنىڭ ئورنى، تارىلىشى، ھەرىكىتى، شەكلى، قۇرۇلمىسى، خىمىيىلىك تەركىبى، فىزىكىلىق ھالىتى ۋە ئۆزگىرىشى، تەرەققىي قىلىشى قاتارلىقلارنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.
## مەنبەلەر

تۈر:ئاسترونومىيە
مۇزىكا

ھۆججەت:Accord_violon.jpg

ئۇيغۇر مۇزىكا سەنئىتىنى ئۇسسۇل سەنىتى بىلەن قوشماق ياكى بىر گەۋدە دەپ ئاتاشقا بولىدۇ. چۈنكى ئۇ ئىككىسىنىڭ تەرەققىياتى ئۇيغۇرلارنىڭ پىسخىك ئالاھىدىلىكىگە مۇناسىپ ھالدا بىر - بىرىنى ئۆز ئارا شەرت قىلىشقان. ئۇسسۇل ئۇيغۇرلارنىڭ شوخ، تېتىك، مەردانە، غەيۇر، شادىيانە - خۇشپىچىم، قەيسەر مىجەز - خۇلقىنى نەپىس، نازۇك، ئەۋرىشىملىك ھەرىكەت تىلى بىلەن ئوبرازلىق ئىپادىلەش ئارقىلىق خەلقنىڭ مەنىۋى تۇرمۇشىنى جانلاندۇرۇپ كەلگەن بولسا، ئۇيغۇر مۇزىكا سەنئىتى بەدىئىيلىكىنىڭ ئۈستۈنلۈكى، ئاھاڭىنىڭ كۆپ خىللىقى، رېتىمنىڭ مۇرەككەپلىكى، ۋەزىنىنىڭ ئېنىق - ئۆلچەملىكلىكى قاتارلىق ئالاھىدىلىكلىرى بىلەن ئۇيغۇر ئۇسسۇل ھەرىكىتىگە جان كىرگۈزۈپ، ئۇنى ئۇيغۇرلارنىڭ مىللىي پىسخىك ئالاھىدىلىكىگە تېخىمۇ ئۇيغۇنلاشتۇرغان. 

ئۇيغۇر مۇزىكا تىلىنىڭ بۇ ئالاھىدىلىكىگە مۇناسىپ چالغۇلىرىنىڭمۇ تۈرى كۆپ بولۇپ، ئۇيغۇر مۇزىكىسىنىڭ ئاھاڭىنىڭ كۆپ خىللىقى، مۇرەككەپلىكى قاتارلىق ئالاھىدىلىكلىرىنى تولۇق ئىپادىلەش ئىقتىدارىغا ئىگە. 

ئۇيغۇر مۇزىكا مەدەنىيىتىنىڭ خورىماس مەنبەسى بولغان ئون ئىككى مۇقام ئەنە شۇنداق ئالاھىدىلىكلەرنى ئۆزىگە مۇجەسسەملەشتۈرگەن مۇزىكا دەستۇرى بولۇپ، مەيلى ئەنئەنىۋى نەغمىلەر ياكى ھازىرقى يېڭى مۇۋەپپەقىيەتلىك بەدىئىي مۇزىكا ئىجادىيەتلىرى بولسۇن ھەممىسى ئون ئىككى مۇقامغا ۋارىسلىق قىلىش ئاساسىدا مەيدانغا كەلگەن. مەسىلەن، قەشقەر، يەكەن، كۇچا، كورلا، قۇمۇل، ئىلى سەنەم - مەشرەپلىرى قاتارلىقلاردا ئېيتىلىدىغان ناخشا، ئوينىلىدىغان ئۇسسۇللارنىڭ مۇزىكىسى ۋە ،  قاتارلىقلارنىڭ مۇزىكىسىنى، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ،  قاتارلىق مۇزىكا، ناخشا - ئۇسسۇللارنىڭ ھەممىسى ئون ئىككى مۇقام ئاھاڭىنىڭ دائىرىسى ۋە تەسىرىدىن مۇستەسنا ئەمەس، بۇلار ئۇيغۇرلارنىڭ ئەنئەنىۋى مۇزىكىلىق ناخشا - ئۇسۇللىرىنىڭ تىپىك نەمۇنىلىرىدىن بولۇپ، ئۇزۇن دەۋرلەردىن بۇيان خەلقىمىز بىلەن بىللە ياشاپ كەلمەكتە. 

ئۇيغۇرلارنىڭ ئۆرپ - ئادىتىدە مەھەللىۋى ئالاھىدىلىكلەر مەۋجۇت بولغىنىدەك، ئۇيغۇر مۇزىكىسىمۇ شۇنداق مەھەللىۋى ئالاھىدىلىكلەردىن مۇستەسنا ئەمەس، مۇنداق مەھەللىۋى ئالاھىدىلىكلەر جەنۇبىي شىنجاڭ، شەرقىي شىنجاڭ، شىمالىي شىنجاڭ (ئاساسەن ئىلى رايونى) ئۇيغۇرلىرىنىڭ مۇزىكا - ناخشىلىرىدا ئۇچرايدۇ. بۇ ئالاھىدىلىكلەر جەنۇبىي شىنجاڭ مۇزىكا ئاھاڭىدا مۇرەككەپ ئەگىتمە كۈي - ئاۋازلارنىڭ ئازلىقى، شەرقىي شىنجاڭ ئۇيغۇرلىرىنىڭ مۇزىكا - ناخشا كۈي - ئاۋازىنىڭ ئاددىيلىقى (كورلا، تۇرپان، قۇمۇل سەنەملىرىنىڭ كۈي - ئاۋازلىرى ئاساسىي جەھەتتىن ئوخشاش)، ئىلى مۇزىكا - ناخشىلىرىنىڭ ئەگىتمە، سىيرىلما، بۆلۈنمە ئاۋازلارنىڭ كۆپلۈكى بىلەن خاراكتېرلىنىدۇ. ئەمما بۇ خىل ئالاھىدىلىكلەر ئون ئىككى مۇقام كۈي - ئاۋازلىرىنى ئاساس قىلغان بولۇپ، يەنىلا ئۇيغۇر مۇزىكىسىنىڭ ئورتاق سىستېمىسىغا مەنسۇپ.
## مەنبەلەر

تۈر:سەنئەت
تۈر:ئۇيغۇر سەنئىتى
قارا كۇسەي

thumb
thumb|قارا كۆسەي قوغۇن

قارا كۆسەي قوغۇنى ئۇيغۇر رايونى پەيزىۋات ناھىيىسى ۋە ئاتۇش ناھىيسى داگلاڭ يېزىسىدا چىقىدۇ . يەنە بىر ئاتىلىشى پەيزىۋات قوغۇنى ، ھازىر شىنجاڭنىڭ ھەر قايسى جايلىرىدا تېرىلىدۇ.

## ئالاھىيدىلىكى
شەكلى ئۇزۇن ئىلىپىس شەكىلدە، بىر قوغۇننىڭ ئېغىرلىقى 2.6 كىلوگىرام كىلىدۇ، رەڭگى قارامتۇل يېشىل، پارقىراق ھەم سىلىق، يوللۇق سىزىقلىرى يوق. مىۋە تېرىسى نىپپىز ھەم قاتتىق، مىۋە گۆشى ئاپلىسىن قىزىل رەڭدە، گۆشى قىلىن 1.5 سانتىمىتىر كېلىدۇ، پاكىز ۋە تاتلىق يىيىشلىق، شەربىتى ئوتتۇرا دەرىجىدە، پۇراقلىق.
## مەنبەلەر

تۈر:يەرلىك مەھسۇلاتلار
تۈر:مېۋە-چېۋە
ئەرافات ئارسلان

ئىسىم-فامىلىسى: ئەرافات ئارسلان 

باشقا ئىسمى: ئارفا 
   
جىنىسى: 
   
يۇرتى: ئۈرۈمچى 
 
مىللىتى: ئۇيغۇر 

تۇغۇلغان ۋاقتى: نامەلۇم 
 
ئېگىزلىكى: 120   ئېغىرلىغى: 17 
 
يۇلتۇزلار تۈركۈمى:  
   
قىزىقىشى: ناخشا ئۇسۇل ، ئىتۇت ،كىنو
  
قان تىپى:
    
چولپان تۈرى: ناخشا چولپىنى
  
تور بېكىتى:
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
چىلتەن مازار (40چىلتەن مازىرى)

يەكەن شەھىرىنىڭ ئوتتۇرسىغا جايلاشقان چوڭ قەدىمى مازار
## مەنبەلەر
زاڭ

يەكەن، پوسكام قاتارلىق جايلاردىكى ئۇيغۇرلارنىڭ قوناق ئۇنىدىن ئېتىدىغان ئەنئەنىۋى ئۇيغۇر تائامى
خۇرۇچلىرى ۋە ئېتېش ئۇسۇلى:
گۆش 500 گرام، قۇرۇق لازا بىر تال، يېسىۋىلەك (بەسەي) 140 گرام، كەرەپشە (چىڭسەي) ئازراق، قوناق ئۇنى بىر كىلوگرام، پەمىدۇر ئىككى تال، ياغ 35 گرام، سامساق ئىككى باش، تۇرۇپ 140 گرام، ئاچچىقسۇ 35 گرام، سۇڭپىياز بىر تال، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا.

1. قازانغا سۇ قۇيۇپ قاينىتىپ، تۇز تەمىنى تەڭشەپ، قوناق ئۇنىنى چېلىپ، ئۇزۇن قاينىتىلىدۇ. ئاشنىڭ ياخشى پىشىشى ئۈچۈن، تۇز تەمى تەڭشەلگەن قايناق سۇدىن بىر نەچچە قېتىم قۇيۇپ ئارىلاشتۇرۇپ، پەس ئوتتا دۈملەپ پىشۇرۇپ قاچىلارغا ئېلىنىدۇ. 
2. گۆشنى ياپىلاق، بەسەينى تۆت چاسا، تۇرۇپنى ئۈچ بۇرجەك، كەرەپشىنى (چىڭسەينى) قىسقا - قىسقا، پەمىدۇرنى ئۇششاق، سۇڭپىيازنى ئات تۇۋىقى شەكلىدە، سامساق، لازا ئۇششاق توغرىلىدۇ. ئاندىن ئايرىم قازاندا قورۇما قورۇش تەرتىپى بويىچە قورۇمىلار قورۇلىدۇ. لېكىن قورۇما سۇلۇق بولۇشى كېرەك. 
قاچىغا ئېلىپ سوۋۇتۇلغان زاڭنىڭ ئۈستىگە شورپىلىق قورۇمىدىن ئۇسۇپ يېيىلىدۇ. ئاچچىقسۇ بىلەن ياغ لازا ئايرىم كەلتۈرۈلىدۇ. ھەر كىم خالىغانچە سالسا بولىدۇ.  
## مەنبەلەر
بالتى

يەكەن قاتارلىق جايلاردا بىرقىسىم ئۇيغۇرلار بالتى ئەۋلادى دەپ ئاتىلىدۇ

## مەنبەلەر
ئانار

**ئانار**— ئۆستۈرۈلۈش تارىخى 2000 يىلدىن ئاشىدۇ . ئاساسلىق ئىشلەپچىقىرىلىدىغان جايلار قاغىلىق ، قەشقەر كونا شەھەر ، قەشقەر يېڭى شەھەر ، گۇما ، يەكەن قاتارلىق ناھىيە – شەھەرلەرگە تارقالغان . يېتىلگەن ئانار دەرىخي كۆلىمى 2200 مىڭ گېكتار ، ئومۇمىي مەھسۇلاتى 2600 توننا ، يەككە تۈپ مەھسۇلاتى ئادەتتە 15 كىلوگرامدىن 25 كىلوگرامغىچە ، ئەڭ چوڭ يەككە مېۋىسىنىڭ ئېغىېلىقى 1.5 كىلوگرامغا يېتىدۇ . ئادەتتىكى ئېغىرلىقى 0.3 كىلوگرامدىن 1.3 كىلوگرامغىچە ، ھەر گېكتارنىڭ مەھسۇلاتى 15 مىڭدىن 22 مىڭ 500 كىلوگرامغىچە . شىنجاڭنىڭ ئانىرى تاتلىق ئانار ۋە ئاچچىق ئانار دەپ ئىككى تۈرگە بۆلىنىدۇ . تاتلىق ئانارنىڭ قەنت تەركىبىي 12–15 گرادۇس ، كاربون – سۇ بىرىكمىلىرىنىڭ مىقدارى %17 ، ھەر 100 گرامنىڭ تەركىبىدە 11 مىللىگرام ۋىتامىن ، %2.5 سېللولوزا ، %0.8 مېنرال ماددا ۋە %0.8 ئورگانىك كىسلاتا بار . مېۋىسىنى ھۆل يېگەندە قاننى تۇلۇقلايدۇ ، پارازىت قۇرۇتلارنى ئۆلتۈرىدۇ ، تولغاقنى توختىتىدۇ .20 نەچچە خىل يەرلىك ئانار سورتى بار .

ئانارنىڭ سىرتقى شەكلى كۆركەم ، تەمى شېرىن ، يېيىشلىك ، ئوزۇقلۇق قىممىتى يۇقىرى ، چۈچۈمەل ، تاتلىق بولغاندىن تاشقىرى ، دەرىخىمۇ كۆركەم بولغاچقا ، كىشىلەر ئۇنى ھويلا – ئاراملارغا تىكىپ ، ئۆستۈرۈپ مۇھىتنى گۈزەللەشتۈرىدۇ . ئانارنىڭ ئۇيغۇر تىبابىتىدە يۈرەكنى كۈچلەندۈرۈش ، قان تولۇقلاش ، مېڭىنى قۇۋۋەتلەش ، قان تازىلاش قاتارلىق روللىرى بار . ئۇنىڭ گۈلى چىرايلىق ، چېچەك مەزگىلى ئۇزۇن ، مېۋىسى شېرىن بولغاچقا ، كىشىلەر يەنە تەشتەكلەردە ئۆستۈرۈپ ، ھويلا – ئاراملارغا ، ئۆيلەرگە قويۇپ ھوزۇرلىنىدۇ . ئۇنىڭدىن باشقا ، ئانارنىڭ گۈڭگۈرت تۆت ئوكسىد ۋە قوغۇشۇن گازىنى سۈمۈرۈش ئىقتىدارى يۇقىرى بولۇپ ، زاۋۇت كانلارنى يېشىللاشتۇرۇش ، ھاۋانى تازىلاش ، خەلقنىڭ تەن ساغلاملىقىنى كاپالەتلەندۈرۈشتە ئاكتىپ رول ئوينايدۇ . 

مەنبە:
# تەڭرىتاغ تورى 1

## مەنبەلەر

تۈر:ئۆسۈملۈك
تۈر:خام ئەشيالار‏
يېڭى تاش قۇرال دەۋرى

يېڭى تاش قوراللار دەۋرى
ئارخىئولوگىيە بويىچە دەۋرگە ئايرىشتىكى تاش قوراللار دەۋرىنىڭ ئەڭ ئاخىرقى بىر باسقۇچى بولۇپ،تەخمىنەن 7-8 مىڭ يىلدىن بۇرۇن باشلانغان.ئىنسانىيەت تارىخىدا ئانىلىق ئۇرۇقداشلىق قەبىلىسىنىڭ ئاۋات دەۋرىگە توغرا كېلىدۇ،كېيىنكى مەزگىلدە ئاتىلىق ئۇرۇقداشلىق تۈزۈمىگە ئۆتكەن.تاش قوراللاردىن كەڭ پايدىلانغان،راۋاج تاپقان ساپالچىلىقى بولغان ھەمدە توقۇمچىلىقمۇ ۋۇجۇدقا كەلگەن.تۇرمۇش ۋاستىلىرىنىڭ مەنبەلىرى بىر قەدەر ئىشەنچىلىك بولغان،ئولتۇراقلىشىپ تۇرمۇش كەچۈرۈشكە باشلىغان.
Neolithic Period_新石器时代
## مەنبەلەر
Hidayet Türkoghli

thumbnail|right
Hidayet Türkoghli (Türkche: Hidayet Türkoğlu), Türkiyening waskétbol sportchisi.
ھىدايەت تۈركئوغلى
كاتولىك دىنى

frameless|upright|left|

كاتولىك دىنى بولسا خىرىستىئان دىنىنىڭ بىر تارمىقى

## مەنبەلەر

تۈر:دىن
كۇرىل ئاراللىرى

كامچاتكا يېرىم ئارىلى بىلەن خوككايدو ئارىلى ئوتتۇرىسىدىكى تاقىم ئاراللار
## مەنبەلەر
شاڭخەي ھەمكارلىق تەشكىلاتى

left|thumb|350px
left|thumb|350px
**شاڭخەي ھەمكارلىق تەشكىلاتى** (خەنزۇچە: 上海合作组织; روسچە: Шанхайская Организация Сотрудничества)

## سىرتقى ئۇلاش
* شاڭخەي ھەمكارلىق تەشكىلاتى

## مەنبەلەر
توخار تىلى

left|thumb|350px|توخار تىلى
**توخار تىلى**

## سىرتقى ئۇلاش

* توخار تىلى
## مەنبەلەر

تۈر:ھىندى-ياۋروپا تىللىرى
قالماق تىلى

left|thumb|400px|قالماق تىلى.
رۇسىيە ۋە يېقىن ئەتراپتىكى دۆلەتلەتدە قوللىندۇ.

تەخمىنەن 0.174مىليۇن كىشى بۇ تىلنى بىلىدۇ.
## مەنبەلەر

تۈر:موڭغۇل تىللىرى
قالماقىستان

left|thumb|350px|تاتارىستان
thumb|250px|left
left|thumb|
left|thumb|

**قالماقىستان** بولسا رۇسىيە دىكىبىخاھار 2002 نوپۇس بار، قالماقىستاننىڭ 292،410 نوپۇسىبار، 76،100 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان.
## مەنبەلەر
ئادىگېيە

**ئادىگېيە جۇمھۇرىيىتى** (رۇسچە: Республика Адыгея)(ئاديگې چەركەسچىسى: Адыгэ Республик، [آد‍ہݝە ریەسپوبلیك]) بولسا رۇسىيە دىكىبىخاھار 2024 نوپۇس بار، ئادىگېيەنىڭ 500,591 نوپۇسىبار، 7،600 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان.

## مەمۇرىي رايون

ئادىگېيە جۇمھۇرىيىتى قارمىقىدا 2 شەھەر ۋە 7 ناھىيە بار بولۇپ، ئۇلار تۆۋەندىكىچە:

}} |df=}}}
|-
!1
| ئادىگېيسك (ئادىغەقالا) شەھىرى
| style="text-align:left;" | *gorodskoy okrug Adygejsk′*
| style="text-align:left;" | *قالەو آد‍ہ‍ݝەقالە*
|32.4
|15,625
|-
!2
| مايكۇپ شەھىرى
| style="text-align:left;" | *gorodskoy okrug Majkop′*
| style="text-align:left;" | *قالەو م‍ہ‍یەقواپە*
|۵۸٫۶
|۱۶۷٬۶۵۸
|-
!3
| تەختەمۇكاي ناھىيىسى
| style="text-align:left;" | *Takhtamukajskij rajon′*
| style="text-align:left;" | *تەخوتەم‍ہ‍قوایە قەذ‍ہ‍غۆ*
|440.0
|122,759
|-
!4
| تېۋچېژ ناھىيىسى
| style="text-align:left;" | *Teuchezhskij rajon′*
| style="text-align:left;" | *تەوثۆژ قەذ‍ہ‍غۆ*
|710.0
|22,155
|-
!5
| شوۋگېنوۋ ناھىيىسى
| style="text-align:left;" | *Shovgenovskij rajon′*
| style="text-align:left;" | *س̈ەوجەن قەذ‍ہ‍غۆ*
|521.4
|16,227
|-
!6
| كراسنوگۋاردېيسكىي ناھىيىسى
| style="text-align:left;" | *Krasnogvardejskij rajon′*
| style="text-align:left;" | *کراسنۆݝڤاردەیسکە قەذ‍ہ‍غۆ*
|725.5
|32,049
|-
!7
| كوشىخابل ناھىيىسى
| style="text-align:left;" | *Koshekhabl'skij rajon′*
| style="text-align:left;" | *کۆشحەبلە قەذ‍ہ‍غۆ*
|606,7
|30,047
|-
!8
| گياگا (جەجە) ناھىيىسى
| style="text-align:left;" | *Giaginskij rajon′*
| style="text-align:left;" | *جەجە قەذ‍ہ‍غۆ*
|790.0
|31,937
|-
!۹
| مايكۇپ ناھىيىسى
| style="text-align:left;" | *Majkopskij rajon′*
| style="text-align:left;" | *م‍ہ‍یەقواپە قەذ‍ہ‍غۆ*
|3,667.4
|58,477
|-
!
! ئادىگېيە جۇمھۇرىيىتى
! style="text-align:left;" | *Respublika Adygeja′*
! style="text-align:left;" | *آد‍ہݝە ریەسپوبلیك*
|7,552.0
|496,934
|}

## مەنبەلەر
چېچېنىيە

left|thumb|
left|thumb|
**چېچېنىيە** بولسا رۇسىيە دىكى بىرئۆلكە،چېچېنىيەنىڭ 1،103،686 نوپۇسى بار، 15،300 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىچىدە نوپۇس جايلاشقان.
## مەنبەلەر
قاراچاي-چېركېسىيە

left|thumb|350px|قاراچاي-چېركېسىيە

left|thumb|
left|thumb|

**قاراچاي-چېركېسىيە جۇمھۇرىيىتى** (رۇسچە: Карачаево-Черкесская Республика)(قاباردې چەركەسچىسى: Къэрэшей-Адыгэ Республикэ، [قەرەشەیی-آد‍ہگە رەسپوبلیكە])(قاراچاي-بالقار تۈركچىسى: Къарачай-Черкес Республика، [قاراچای-چەركەس رەسپوبلیكا]) بولسا رۇسىيە دىكىبىخاھار 2002 نوپۇس بار، قاراچاي-چېركېسىيەنىڭ 439،470 نوپۇسىبار، 14،100 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان.

## مەمۇرىي رايون

قاراچاي-چېركېسىيە جۇمھۇرىيىتى قارمىقىدا 2 شەھەر ۋە 10 ناھىيە بار بولۇپ، ئۇلار تۆۋەندىكىچە:

}} |df=}}}
|-
!1
| چېركېسك (چەركەس) شەھىرى
| style="text-align:left;" | *gorodskoy okrug Cherkessk′*
| style="text-align:left;" | *شەرجەس قالە*
| style="text-align:left;" | *چەركەسسك شاھار*
|66.66
|113,226
|-
!2
| كاراچايېۋسك (قاراچاي) شەھىرى
| style="text-align:left;" | *gorodskoy okrug Karachajevsk′*
| style="text-align:left;" | *قەرەشەیقالە*
| style="text-align:left;" | *قاراچای شاھار*
|۲۲٫۴۶
|۲۳٬۸۶۷
|-
!3
| ئابازا ناھىيىسى
| style="text-align:left;" | *Abazinjskij rajon′*
| style="text-align:left;" | *آبازە قەذ‍ہ‍غوە*
| style="text-align:left;" | *ابازا رایوٓن*
|300.19
|17,515
|-
!4
| ئادىگە-خابل ناھىيىسى
| style="text-align:left;" | *Adyge-Khabl'skij rajon′*
| style="text-align:left;" | *آد‍ہ‍گە-حەبلە قەذ‍ہ‍غوە*
| style="text-align:left;" | *ادىٕگە-حۤابل رایوٓن*
|323.37
|16,413
|-
!5
| ئۇرۇپ ناھىيىسى
| style="text-align:left;" | *Urupskij rajon′*
| style="text-align:left;" | *وەرپ قەذ‍ہ‍غوە*
| style="text-align:left;" | *وروپ رایوٓن*
|2,782.00
|24,459
|-
!6
| ئۇست-جېگۇتا ناھىيىسى
| style="text-align:left;" | *Ust'-Dzhegutinskij rajon′*
| style="text-align:left;" | *جەگوەتەن‍ہ‍پە قەذ‍ہ‍غوە*
| style="text-align:left;" | *جۆگەتەی ایاغىٕ رایوٓن*
|890.15
|50,736
|-
!7
| پرىكۇبان ناھىيىسى
| style="text-align:left;" | *Prikubanskij rajon′*
| style="text-align:left;" | *پریکوبان قەذ‍ہ‍غوە*
| style="text-align:left;" | *قوٓبان رایوٓن*
|946.29
|29,881
|-
!8
| خابېز ناھىيىسى
| style="text-align:left;" | *Khabezskij rajon′*
| style="text-align:left;" | *وەرپ قەذ‍ہ‍غوە*
| style="text-align:left;" | *حۤابەز رایوٓن*
|528.53
|30,976
|-
!9
| زېلېنچۇك ناھىيىسى
| style="text-align:left;" | *Zelenchukskij rajon′*
| style="text-align:left;" | *زەلەنچوک قەذ‍ہ‍غوە*
| style="text-align:left;" | *زەلەنچوك رایوٓن*
|2,930.72
|54,309
|-
!10
| كاراچايېۋسك (قاراچاي) ناھىيىسى
| style="text-align:left;" | *Karachajevskij rajon′*
| style="text-align:left;" | *قەرەشەی قەذ‍ہ‍غوە*
| style="text-align:left;" | *قاراچای رایوٓن*
|3,917.24
|31,486
|-
!11
| مالوكاراچايېۋسك (كىچىك قاراچاي) ناھىيىسى
| style="text-align:left;" | *Maloarachajevskij rajon′*
| style="text-align:left;" | *قەرەشەی ڗ‍ہ‍ࢰو قەذ‍ہ‍غوە*
| style="text-align:left;" | *گیتچە قاراچای رایوٓن*
|1,291.89
|43,244
|-
!۱۲
| نوغاي ناھىيىسى
| style="text-align:left;" | *Nogajskij rajon′*
| style="text-align:left;" | *نەغوەی قەذ‍ہ‍غوە*
| style="text-align:left;" | *نوٓغای رایوٓن*
|209.59
|16,455
|-
!
! قاراچاي-چېركېسىيە جۇمھۇرىيىتى
! style="text-align:left;" | *Karacahjevo-Cherkesskaja Respublika′*
! style="text-align:left;" | *قەرەشەیی-آد‍ہگە رەسپوبلیكە*
! style="text-align:left;" | *قاراچای-چەركەس رەسپوبلیكا*
|14,209.09
|452,605
|}

## مەنبەلەر
خاكاسىيە

**خاكاسىيە** بولسا رۇسىيە دىكى بىر شەھەر 2002 نوپۇس بار، خاكاسىيەنىڭ 546،072 نوپۇسى بار، 61،900 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىىىدە نوپۇس جايلاشقان.
## مەنبەلەر
يېڭى يەر

**يېڭى يەر** بولسا رۇسىيە دىكىبىخاھار 2002 نوپۇس بار، يېڭى يەرنىڭ 2،716 نوپۇسىبار، 90،650 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان.
## مەنبەلەر
قازان

thumb|قازاننىڭ تاتارىستاندىكى يېرى
**Qazan** bolsa Tataristan, Rossiye
## مەنبەلەر
ئېلىزابېت II

thumb|ئېلىزابېت II
ئەنگىلىيەدىكى ئېلىزابېت ئىككىنچى 
( ئېلىزابېت ئالېكساندرا مەريەم لوندون ، 1926-يىل 21-ئاپرېل-بالمورال قەلئەسى, 2022-يىلى 9-ئاينىڭ 8-كۈنى ) 1952-يىلى تەختتىن چىققاندىن 2022-يىلى ۋاپات بولغانغا قەدەر ئەنگىلىيەنىڭ پادىشاھى بولغان, پادىشاھلىقتا شەكىللەنگەن ۋە دۆلەتلەر ئورتاق گەۋدىسىنىڭ بىر قىسمى بولغان باشقا ئون تۆت مۇستەقىل دۆلەتنىڭ ئىگىلىك ھوقۇقىدىن باشقا: كانادا ، ئاۋىستىرالىيە ، يېڭى زېلاندىيە ، يامايكا ، باھاما ، بېلىز ، گرانادا, پاپۇئا يېڭى گۋىنىيىسى ، سۇلايمان تاقىم ئارىلى ، تۇۋالۇ ، ساينىت لۇسىيە ، ساينىت ۋىنسېنت ۋە گرېنادىنلار ، ئانتىگۇئا ۋە باربۇدا ۋە ساينىت كىتس ۋە نېۋىس.2022.

## مەنبەلەر
كەۋىن رۇد

thumb|كەۋىن رۇد**کەۋىن مىكائېل رۇد** (ئىنگ:Kevin Michael Rudd؛ تو. 1957-09-21—، ئاۋسترالىيە، كۇۋىنلەند، نامبور) خىتايچە ئىسمى لۇ كېۋېن (**陆克文**) ئاۋۇسترالىيەلىك سىياسەتچى، تاشقى ئ‍ىشلار ئەمەلدارى، 2007-2010 - يىللىرى ئارىسى ئاۋسترالىيە باش مىنىستىر، ھازىرقى ئاۋسترالىيەنىڭ ئا ق ش دا تۇرۇشلۇق باش ئەلچىسى.  

ئاۋسترالىيەنىڭ كۇۋىنلەند (Queensland) ئۆلكىسى نامبور (Nambour) يېزىسىدا ئالبېرت ۋە مارگارىت (دېۋېرە) رۇد ئائىلىسىدە تۇغۇلغان كەۋىن رۇد 11 ياشقىچە ئاتىسىنىڭ قورۇقىدا ئات مىنىپ ۋە قورال مەشقى قىلىپ چوڭ بولغان. ئاتىسى ئۆلگەندىن كېيىن قورۇق ھاياتى ئاخىرلاشقان. تۆرت بالىسى بىلەن تۇل قالغان مارگارىت خانىم بالىلىرىنى غورىگىل بولسىمۇ ئۆزى بىر قوللۇق ئۆستۈرگەن. كەۋىن مەكتەپتە ئەلا دەرىجىدە ئوقۇغان، ئامما ئالدىدا نۇتۇق سۆزلەش ئىقتىدارى بالدۇرلا نامايان بولغان. ئاۋىستىرالىيە دۆلەتلىك ئۇنىۋېرسىتېتقا قوبۇل قىلىنىپ، شەرەپ دەرىجىسىدە ئوقۇش پۈتتۈرگەن. ئاساسلىق تەتقىقات ئوبيېكتى جۇڭگو تارىخى ۋە ئەدەبىياتىدۇر.  

سىياسىي ھاياتىنىڭ دەسلەپكى مەزگىللىرىدە، رۇد ئاۋستىرالىيە تاشقى ئىشلار بۆلۈمى ، كۋېنسلاند شىتات پارلامېنتى، ھەر دەرىجىلىك ھۆكۈمەت ئورگانلىرى ۋە كۋېنلاند ئۇنىۋېرسىتېتىدا ئىشلىگەن. 1998 - يىلى ئۆكتەبىردە، ئاۋىستىرالىيە فېدېراتسىيە پارلامېنتىنىڭ ئەزالىقىغا سايلانغان ۋە تۆۋەن پالاتاغا كىرگەن. 2006 - يىلى ئىشچىلار پارتىيىسىنىڭ رەھبىرى بولۇپ سايلانغان. 2007 - يىلى 11 - ئايدا، ئىشچىلار پارتىيىسىگە ۋاكالەتەن شۇ يىللىق فېدېراتسىيە سايلىمىدا غەلبىنى قولغا كەلتۈرۈپ، ئاۋىستىرالىيەنىڭ 26 - باش مىنىستىرى بولغان. 2008 - يىلدىكى خەلقئارالىق پۇل - مۇئامىلە كرىزىسىدا، رۇد ھۆكۈمىتىنىڭ ئىپادىسى ياخشى بولدى. قوللانغان تەدبىرلىرى ئاۋىستىرالىيە ئىقتىسادىنىڭ كەڭ تەسىرگە ئۇچرىشىنىڭ ئالدىنى ئالدى ۋە ئىقتىسادنىڭ چېكىنىشىدىن ساقلاندى. ئۇ دۇنيادىكى تەرەققىي تاپقان ئىقتىسادىي گەۋدىلەردىكى بىردىنبىر دۆلەت. شۇنىڭ بىلەن رۇد «ۋاقىت ژۇرنىلى» شۇ يىللىق ئەڭ مۇنەۋۋەر 100 كىشىنىڭ بىرى بولۇپ تاللانغان.  

ئاۋسترالىيە ئىشچىلار پارتىيەسى ئەزاسى. 2010 - يىلى پارتىيە ئىچى سايلامدا ئورنىنى مائارىپ مىنىستىرى ۋە ئورۇنباسار باش مىنىستىر جۇلىيا گىلارد (Julia Gillard) قا تارتقۇزۇپ قويدى. 2013 - يىلى قايتا ئۆتكۈزۈلگەن پارتىيە ئىچى ئاۋازغا قويۇش نەتىجىسىدە بۇرۇن يېڭىلىپ قالغان جۇلىيا گىلاردنى مەغلۇپ قىلدى، جۇلىيا باش مىنىستىرلىك ئ‍ورنىنىمۇ كەۋىن رۇدقا ئۆتكۈزۈپ بەردى. ئۇ ئىككىنچى قېتىملىق باش مىنىستىرلىك قەسەميادىنى شۇ يىلى 6 - ئاينىڭ 27 - كۈنى ئوقۇپ ئۆتكەن. 

## مەنبەلەر
قارا دېڭىز

قارا دېڭىز ياۋروپا بىلەن ئاسىيا ئوتتۇرىسىدا ، بالقاننىڭ شەرقىدە ، شەرقىي ياۋروپا تۈزلەڭلىكىنىڭ جەنۇبىدا ، كاۋكازنىڭ غەربىدە ۋە ئانادولۇنىڭ شىمالىدا تۇرىدىغان ئوتتۇرا دېڭىز.  ئۇ بۇلغارىيە ، گرۇزىيە ، رۇمىنىيە ، روسىيە ، تۈركىيە ۋە ئۇكرائىنا بىلەن تۇتىشىدۇ.  قارا دېڭىزنى ئاساسلىق دەريالار تەمىنلەيدۇ ، ئاساسلىقى دوناي ، دنىيپېر ۋە دنىستېر.  نەتىجىدە ، ئالتە دۆلەتنىڭ دېڭىزدا دېڭىز قىرغىقى بار بولسىمۇ ، ئۇنىڭ سۇ چىقىرىش ئويمانلىقى ياۋروپادىكى 24 دۆلەتنىڭ قىسمەن جايلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.thumb|قارا دېڭىزنىڭ خەرىتىدىكى يېرى
## مەنبەلەر
ئانارخىزم

ئانارخىزم، 

ھۆكۈمەتسىزلىك؛

ئانارخىزم ئۇمۇمنىڭ ئەركىنلىكى، ھۇقۇقى قاتارلىقلارنى باراۋەر ئىكەنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويغان ئىدىيە. مەجبۇرى ئىدارە قىلىشقا قارشى تۇرۇش بۇ ئىدىيىنىڭ ئەڭ ئاساسى پرىنسىپنى. ئۆز ئىختىيارلىقى بىلەن ھەمكارلىشىش ئارقىلىق ياشاشنى تەشەببۇس قىلىدۇ. 19-ئەسىردە ياۋروپادا بارلىققا كەلگەن.

ئانارخىزم سۆزى يۇنانچىدىكى «ئان» (قارشى) ۋە «ئارشىىز- archos»(باشقۇرغۇچى) سۆزلىرىدىن بىرىككەن. سۆز مەنىسىدىن ھۆكۈمەت، دۆلەت قاتارلىقلارغا ئېھتىياج كىرەك ئەمەسلىكىنى تەشەببۇس قىلىدۇ. شۇنىڭ ئۇچۇن خەن تىلىدا «无政府主义 » دەيدۇ.
## مەنبەلەر
داغۇر مىللىتى

**داغۇر مىللىتى** - داغۇر تىلىدا سۆزلەيدىغان ھەلىق.

## تەربىيە
## تىل
## تارىخ
## بۆلۈش
## قاراڭwhat is a good idea of what we have a nicer and I will have the same as 2021921

## سىرتقى ئۇلاش
## مەنبەلەر

تۈر:مىللەتلەر
تۈر:جۇڭگودىكى مىللەتلەر
ﻗﺎﺭﺍﻳﯩﻢ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ

ﺋﺎﺳﺎﺳﻪﻥ ﺭﻭﺳﯩﻴﯩﺪﻩ . ﻧﻮﭘﯘﺳﻰ ﺋﯧﻨﯩﻖ ﺋﻪﻣﻪﺱ .
## مەنبەلەر
ﺗﻮﻓﺎ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ

ﻣﻮﯕﻐﯘﻟﯩﻴﯩﺪﻩ ، ﻧﻮﭘﯘﺳﻰ ﻣﯩﯖﺪﯨﻦ ﺋﻮﺷﯘﻕ .
## مەنبەلەر
ﭼﺎﺗﺎﻥ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ

ﭼﺎﺗﺎﻥ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ ---- ﺋﺎﺳﺎﺳﻪﻥ ﻣﻮﯕﻐﯘﻟﯩﻴﻪ ، ﻧﻮﭘﯘﺳﻰ ﻣﯩﯖﺪﯨﻦ ﺋﻮﺷﯘﻕ .
## مەنبەلەر
ﺧﯘﺗﺘﯩﻦ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ

ﺧﯘﺗﺘﯩﻦ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ --- ﺋﺎﺳﺎﺳﻪﻥ ﻣﻮﯕﻐﯘﻟﯩﻴﻪ ، ﻧﻮﭘﻮﺳﻰ 3 ﻣﯩﯔ .
## مەنبەلەر
ﺩﯛﺭﻏﺎﻥ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ

ﺩﯛﺭﻏﺎﻥ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ --- ﺋﺎﺳﺎﺳﻪﻥ ﺭﻭﺳﯩﻴﻪ ، ﻧﻮﭘﯘﺳﻰ 5 ﻣﯩﯔ .
## مەنبەلەر
ﺷﻮﺭ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ

شور مىللىتى — ئاساسەن روسىيە، نوپۇسى 20 مىڭ.
## مەنبەلەر

تۈر:مىللەت
ﺋﯘﺭﺍﻧﺨﺎﻱ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ

ﺋﯘﺭﺍﻧﺨﺎﻱ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ --- ﺩﯙﻟﻪﺕ ﺗﻪﯞﻩﻟﯩﻜﻰ ﻣﻮﯕﻐﯘﻟﯩﻴﻪ ، ﻧﻮﭘﯘﺳﻰ 20 ﻣﯩﯔ .
## مەنبەلەر
ﻗﺎﺗﺎﻍ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ

ﻗﺎﺗﺎﻍ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ -- ﺋﺎﺳﺎﺳﻪﻥ ﺋﯩﺮﺍﻧﺪﺍ ، ﻧﻮﭘﯘﺳﻰ 20 ﻣﯩﯔ .
## مەنبەلەر
ﻧﻮﻏﺎﻱ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ

**ﻧﻮﻏﺎﻱ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ** --- ﺋﺎﺳﺎﺳﻪﻥ ﺭﻭﺳﯩﻴﻪ ، ﻧﻮﭘﯘﺳﻰ 60 ﻣﯩﯔ .
## مەنبەلەر

تۈر:مىللەت
ﺋﺎﻟﺘﺎﻱ مىللىتى

ﺋﺎﻟﺘﺎﻱ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ --- ﺋﺎﺳﺎﺳﻪﻥ ﺭﻭﺳﯩﻴﻪ ، ﻧﻮﭘﯘﺳﻰ 60 ﻣﯩﯔ .
## مەنبەلەر
ﻗﺎﺭﺍ ﭘﺎﭘﺎﻕ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ

**ﻗﺎﺭﺍ ﭘﺎﭘﺎﻕ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ** --- ﺩﯙﻟﻪﺕ ﺗﻪﯞﻩﻟﯩﻜﻰ ﺋﯩﺮﺍﻥ ، ﺗۈﺭﻛﯩﻴﻪ . ﻧﻮﭘﯘﺳﻰ 80 ﻣﯩﯔ .
## مەنبەلەر
ﻗﺎﺭﺍ ﭼﺎﻱ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ

ﻗﺎﺭﺍ ﭼﺎﻱ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ --- ﺋﺎﺳﺎﺳﻪﻥ ﺭﻭﺳﯩﻴﯩﺪﻩ . ﻧﻮﭘﯘﺳﻰ 120 ﻣﯩﯔ .
## مەنبەلەر
ﮔﺎﮔﺎﯞﯗﺯ

ﮔﺎﮔﺎﯞﯗﺯ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ ---- ﺩﯙﻟﻪﺕ ﺗﻪﯞﻩﻟﯩﻜﻰ ﻣﻮﻟﺪﺍﯞﯨﻴﻪ ، ﺗۈﺭﻛﯩﻴﻪ ، ﺑﻮﻟﻐﺎﺭﯨﻴﻪ .ﻧﻮﭘﯘﺳﻰ 180ﻣﯩﯔ .
## مەنبەلەر
شەرقىي ئاسىيا

**شەرقىي ئاسىيا** ئاسيا قىتئەسىنىڭ شەرقى قىسمىدۇر. جۇڭگو، تەيۋەن، شىمالىي كورىيە، جەنۇبىي كورىيە، ياپونىيە، ئۇزاق شەرق رۇسىيە قاتارلىق بەش دۆلەتتىن تەشكىل تاپقان.‌ بەئزىدە موڭغۇلىيە ھەم شەرقى شىمالى ئاسىياغا تەۋە قىلىنىدۇ، لېكىن ئادەتتە موڭغۇلىيە ئوتتۇرا ئاسىياغا تەۋە دەپ قارىلىدۇ. شەرقى ئاسىيا تېنىچ ئوكيانغا ئۇدۇللىنپ تۇرىدۇ​.‌ يەر شەكلى بولسا غەربى ئېگىز شەرقى پەس، تىپىك موسسۇن كىلىماتىغا تەۋە​.‌ تەبىئي بايلىق ناھايىتى مول، چوڭ دەريالارنىڭ كۆپىنچىسى شەرق تەرەپكە ئېقىپ تېنىچ ئوكيانغا قۇيىلىدۇ​.‌ ئاساسلىق دەريالاردىن چاڭجىياڭ، خۇاڭخې، خېيلوڭجىياڭلار بار​.‌ گېئولوگىيە شارائىتى مۇرەككەپ، تاغ ۋە يانار تاغلار كۆپ بولۇپ، يەر تەۋرەش كۆپ​.‌

شەرقىي ئاسىيانىڭ يەر كۆلىمى تەخمىنەن 12 مىلىيون كم2، ئادەم سانىمۇ ناھايىتى كۆپ بولۇپ، تەخمىنەن 1.5 مىلىيارد كىشى بۇ يەردە ياشايدۇ، بۇ دۇنيا نۇپۇسىنىڭ 4 تىن  بىرى دېمەكتۇر. نۇپۇس زىچلىقى تەخمىنەن 131 جان\كلومېتر2، دۇنيا نۇپۇس زىچلىقىنىڭ 3 ھەسسىگە توغرا كېلىدۇ رايوندا ياشىغۇچىلارنىڭ 90​%‌ سېرىق تەنلىكلەردۇر​.‌

شەرقىي ئاسىيانىڭ پايتەختلىرى بېيجىڭ (جۇڭگو)، تەيبېي (تەيۋەن)، توكيو (ياپونىيە)، پيوڭياڭ (شىمالىي چاۋشيەن)، سېئول (كورىيە)، خاباروۋسك (ئۇزاق شەرق رۇسىيە) ۋە ئۇلانبارتۇر (موڭغۇلىيە) قاتارلىقلاردۇر. بېيجىڭ، سېئول ۋە توكيودىن باشقا غەرقىي ئاسىيانىڭ ئەڭ چوڭ شەھەرلىرى ئوساكا، شاڭخەي، گۇاڭجۇ، شېنجېن ۋە ناگويا قاتارلىقلار.

شەرقىي ئاسىيانىڭ شال ئىشەپ چىقرىش مىقدارى دۇنيا ئىشەپ چىقىرىش مىقدارىنىڭ 40​%‌تىنى ،چاي 25​%‌تىنى ئىگىلەيدۇ، ئۇنىڭدىن باشقا كۆممىقوناق، بۇغداي قاتارلىق مەھسۇلاتلار مۇھىم ئورۇندا تۇرىدۇ​.‌
## مەنبەلەر

‌
ﺷﺎﺧﯟﯨﻦ

ﺷﺎﺧﯟﯨﻦ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ --- ﺩۆﻠﻪﺕ ﺗﻪﯞﻩﻟﻪﻛﻰ ﺋﯩﺮﺍﻥ . ﻧﻮﭘﯘﺳﻰ 220 ﻣﯩﯔ.
## مەنبەلەر
ﻗﺎﺭﺍ ﻗﺎﻟﭙﺎﻕ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ

ﻗﺎﺭﺍ ﻗﺎﻟﭙﺎﻕ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ --- ﺩﯙﻟﻪﺕ ﺗﻪﯞﻩﻟﯩﻜﻰ ﺋﯚﺯﺑﯩﺴﺘﺎﻥ . ﻧﻮﭘﯘﺳﻰ 360 ﻣﯩﯔ .
## مەنبەلەر

تۈر:مىللەت
ﻛﺎﺷﻜﺎﻱ

ﻛﺎﺷﻜﺎﻱ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ ---- ﺋﺎﺳﺎﺳﻪﻥ ئىراندا. ﻧﻮﭘﯘﺳﻰ 3000000.
## مەنبەلەر
ﻗﯘﻣﯩﻖ

ﻗﯘﻣﯩﻖ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ ---- ﺩﯙﻟﻪﺕ ﺗﻪﯞﻩﻟﯩﻜﻰ ﺭﻭﺳﯩﻴﻪ . ﻧﻮﭘﯘﺳﻰ 230 ﻣﯩﯔ .
## مەنبەلەر
ﭼﯘﯞﺍﺵ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ

ﭼﯘﯞﺍﺵ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ --دۆلەت ﺗﻪﯞﻩﻟﯩﻜﻰ ﺋﺎﺳﺎﺳﻪﻥ رۇسىيە . ﻧﻮﭘﯘﺳﻰ 1 ﻣﯩﻠﻴﯘﻥ 780 ﻣﯩﯔ .
## مەنبەلەر
ئېنسكلوپېدىيە

__FORCETOC__

**ئېنسكلوپېدىيە**/توپلام/قامۇس (جۇڭگو يېزىقى: 百科) ئېنسكلوپېدىيەدىكى ماقالىلەردىن ئىبارەت بولۇب، ھەر بىر ماقالە بىرەر نەرسە-بۇيۇم، شەخسىيەت ياكى ھادىسەگە ئىنىقلىما بىرىدۇ.

## مەنبەلەر
ﺋﺎﻗﺸﺎﺭ

ﺋﺎﻗﺸﺎﺭ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ -- ﺩﯙﻟﻪﺕ ﺗﻪﯞﻩﻟﯩﻜﻰ ئىران ﯞﻩ ئەزەربەيجان . ﻧﻮﭘﯘﺳﻰ 700ﻣﯩﯔ .
## مەنبەلەر
مايكېل جېكسۇن

ئىنگلىزچە:Michael Joseph Jackson
thumb|مايكېل جېكسۇن

دۆلەت تەۋەلىكى: ئامرىكا
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
بۆرە بورسۇق

left|thumb|350px|بۆرە بورسۇق
left|thumb|350px|
**بۆرە بورسۇق**/ئېيىقسىمان بۇلغۇن

The wolverine likes to eat poop cause it can

## جايلاشماق
## ئادەت
## ئاۋۇماق
## قونالغۇ
## ئوزۇقلىنىش خۇسۇسىيىتى
## كەنجى تۈر
## سىرتقى ئۇلاش

## مەنبەلەر
سېرىق بوغۇز بولغۇن

left|thumb|350px|سېرىق بوغۇز بولغۇن
**سېرىق بوغۇز بولغۇن**/سېرىق تاماق بۇلغۇن

## بەلگە
## جايلاشماق
## ئادەت
## ئاۋۇماق
## قونالغۇ
## ئوزۇقلىنىش خۇسۇسىيىتى
## كەنجى تۈر
## قارالسۇن
## سىرتقى ئۇلاش
## مەنبەلەر

تۈر:ھايۋاناتلار
ئىسكەندەر سەيپۇللا

ئاتاقلىق كومپوزىتور ئىسكەندەر سەيپۇللا 1937 - يىلى تۇرپان شەھىرىدە تۇغۇلغان. باشلانغۇچ ۋە تولۇقسىز ئوتتۇرا مەكتەپلەرنى ئۈرۈمچى، تۇرپانلاردا ئوقۇغان؛ ئۇ بالىلىق چاغلىرىدىلا سەنئەتكە ئالاھىدە مۇھەببەت باغلىغان بولۇپ، توي - تۆكۈنلەر بولغاندا ناغرا - سونايچىلارغا ئەگىشىپ، يىراق - يىراقلارغا بارىدۇ. ئۈرۈمچىدە ئوقۇۋاتقان چاغلىرىدا بارابان، گارمون، ناغرا قاتارلىق سازلارنى چېلىشنى ئۆگىنىشكە باشلايدۇ. كېيىن ئۈرۈمچى 2 - دارىلمۇئەللىمىنگە ئوقۇشقا كىرىپ ئۇزاق ئۆتمەي يەنى 1951 - يىلى مەكتەپ ئۇنى غەربىي شىمال سەنئەت ئىنىستىتوتىنىڭ مۇزىكا فاكولتېتىغا ئوقۇشقا ئەۋەتىدۇ. 

ئىسكەندەر سەيپۇللا ئۆزىنىڭ ناخشا - ئۇسسۇل ئىجادىيىتىنى 1952 - يىلى مەكتەپتە ئوقۇۋاتقان مەزگىلدىلا باشلايدۇ. ئۇ، 1954 - يىلى ئوقۇشنى تاماملاپ، شىنجاڭ ناخشا - ئۇسسۇل ئۆمىكىگە تەقسىم قىلىنىدۇ . 

ئىسكەندەر سەيپۇللا خىزمەتكە چىققاندىن كېيىن ياشلىق جاسارىتىنى ئۇرغۇتۇپ، تالانتىنى نامايان قىلىپ، ناھايتى تېزلا ئاپتونۇم رايونىمىزنىڭ سەنئەت ساھەسىدە تونۇلۇشقا باشلايدۇ. موسكۋادا ئۆتكۈزۈلگەن دۇنيا ياشلار فېستىۋالىغا قاتنىشىپ ياخشى باھاغا ئېرىشىدۇ. شۇنىڭدىن بۇيان ئۇنىڭ ھازىرغىچە 600 پارچىدىن ئارتۇق ناخشا - مۇزىكا ئەسىرى ئېلان قىلىنىپ، بۈگۈنكى دەۋر ئۇيغۇر سەنئىتىنىڭ تەرەققىياتىدا مۇھىم رول ئوينايدۇ. ئۇ ئىجاد قىلغان >، > ، > ، > قاتارلىق ناخشا - مۇزىكىلار كۆپ يىللاردىن بېرى سەنئەتخۇمار خەلقىمىزنىڭ قەلبىنى ھاياجانغا سالغان.
 
ئىسكەندەر سەيپۇللا دراما، ئوپېرا، خور قاتارلىق كۆپلىگەن سەھنە ئەسەرلىرىنىڭ ۋە > ناملىق كىنونىڭ مۇزىكىلىرىنى ئىجاد قىلىشقا قاتنىشىدۇ . > ، > ، > ، > ، > قاتارلىق بەش پارچە كىتابنى نەشىر قىلدۇرۇپ جامائەتچىلىككە سۇنىدۇ. ئۇنىڭ 50 پارچىدىن ئارتۇق بالىلار ناخشىلىرى مىنىستىرلىك تەرىپىدىن تەستىقلانغان رايونلۇق ئوتتۇرا، باشلانغۇچ ۋە باغچا بالىلىرى مۇزىكا ئوقۇتۇشى كىتابلىرىغا كىرگۈزىلىدۇ. >، >، >، > ، >، > ، > ، > قاتارلىق ئەسەرلىرى مەركىزىي مۇزىكا ئىنىستىتوتى ۋە شىنجاڭ سەنئەت ئىنىستىتوتى قاتارلىق مەكتەپلەرنىڭ مۇزىكا ئوقۇتۇش دەرسلىكىگە كىرگۈزۈلىدۇ. 

تالانتلىق كومپوزىتور ئىسكەندەر سەيپۇللانىڭ سەككىز پارچە ئەسىرى مەملىكەت بويىچە ئۆتكۈزۈلگەن مۇسابىقىلەردە 1- ، 2- ، 3- دەرىجىلىك مۇكاپاتلارغا ئېرىشىدۇ.  ناملىق ناخىشلار توپلىمى 1982 - يىلى مۇسكۋادا ئۆتكۈزۈلگەن جۇڭگو كىتابلىرى كۆرگەزمىسىگە قويىلىدۇ ۋە شۇ يىلى مەملىكەت بويىچە مۇنەۋۋەر ئوقۇشلۇق كىتابى بولۇپ باھالىنىدۇ . 

ئۆزىگە خاس ئىجادىيەت ئۇسلوبىغا ئىگە ئىقتىدارلىق كومپوزىتور ئىسكەندەر سەيپۇللا سەنئەت ساھەسىدە قولغا كەلتۈرگەن يۇقىرىقىدەك بىر قاتار ياخشى نەتىجىلىرى بىلەن خەلق قەلبىدىن چوڭقۇر ئورۇن ئېلىپ، ئىككى قېتىم مەملىكەت بويىچە، ئىككى قېتىم شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىمىز بويىچە > بولۇپ باھالىنىپ مۇكاپاتلىنىدۇ . 

دۆلەتلىك بىرىنچى دەرىجىلىك كومپوزىتور ئىسكەندە سەيپۇللا جۇڭگو مۇزىكانتلار جەمئىيىتىنىڭ ۋە شىنجاڭ مۇزىكانتلار جەمئىيىتىنىڭ ئەزاسى ، ئاپتونوم رايونلۇق مۇقام تەتقىقات ئىلمىي جەمئىيىتىنىڭ ئەزاسى، ئاپتونوم رايونلۇق ئوتتۇرا، باشلانغۇچ ۋە باغچا بالىلىرى مۇزىكا ئوقۇتۇش ئىلمىي جەمئىيىتىنىڭ مۇدىرىيەت ئەزاسى، ئاپتونوم رايونلۇق مەدەنىيەت نازارىتى بالىلار سەنئەت كومىتېتىنىڭ ئەزاسى، غۇنچە مۇكاپاتى ئىلمىي جەمئىيىتىنىڭ دائىمىي ئەزاسى قاتارلىق ۋەزىپىلەردە بولغان.
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
مىجىت ناسىر

پىشقەدەم رەھبەر،جامائەت ئەربابى مىجىت ناسىر ئەپەندى 1938-يىلى غۇلجا ناھىيىسىنىڭ ئاربوز يېزىسىدا دېھقان ئائىلىسىدە دۇنياغا كەلگەن،ئۆز يېزىسىدا باشلانغۇچ مەكتەپنى،غۇلجا شەھىرىدە ئوتتۇرا مەكتەپنى پۈتتۈرگەن.1957-يىلىدىن 1962-يىلىغىچە تاشكەنت يېزا ئىگىلىك ئىنىستىتۇتىدا ئوقۇغان،1962-يىلىدىن 1986-يىلىغىچە شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونۇم رايونلۇق يېزا ئىگىلىك پەنلەر ئاكادىمىيىسىدە ۋە كۆپرەك يېزىلاردا خىزمەت قىلغان.بۇ جەرياندا مەمۇرىي خىزمەت بىلەن تەتقىقاتنى بىرگە تۇتۇپ كەلگەن.1982-يىلىدن باشلاپ تەتقىقات ئورنىنىڭ مۇئاۋىن باشلىقى،باشقارما باشلىقى قاتارلىق خىزمەتلەرنى ئىشلىگەن.1986-يىلىدىن1993-يىلىغىچە شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونۇم رايونلۇق دېھقانچىلىق نازارىتىدە مۇئاۋىن نازىر،نازىر بولغان.1993-يىلىدىن 1998-يىلىغىچە شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونۇم رايونىنىڭ مۇئاۋىن رەئىسى بولغان.1998يىلى ئاپتونۇم رايونلۇق خەلق قۇرۇلتىيى دائىمىي كومىتىتىنىڭ مۇئاۋىن مۇدىرى بولغان.بۇ مەزگىلدە ئىلگىرى -كېيىن بولۇپ شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونۇم رايونلۇق پەن-تېخنىكا جەمئىيىتىنىڭ دائىمىي ھەيئەت ئەزاسى،مەملىكەتلىك ۋە ئاپتونۇم رايونلۇق يېزا ئىگىلىك ئىلمىي جەمئىيىتىنىڭ مۇئاۋىن باشلىقى بولغان.
يېزا ئىگىلىككە دائىر يازما كىتاپلىرى ۋە تەرجىمە ئەسەرلىرى نەشىردىن چىققان.
يېقىندا يەنە ئىككى كىتاپنى نەشىرگە تەييارلىماقتا.

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
سېيىت ھاجى

سوۋېت ئىتتىپاقى ئەۋەتكەن جاللاتلار 

200 px|سېيىت ھاجى
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
ﺋﻪﺳﻘﻪﺭ ﻣﯘﮬﻪﻣﻤﻪﺕ-ﻛۈﻟﺮﻩﯓ ﺑۆﺭﻩ

ﺋﻪﺳﻘﻪﺭ ﻣﯘﮬﻪﻣﻤﻪﺕ-ﻛۈﻟﺮﻩﯓ ﺑۆﺭﻩ

ئۇيغۇر مۇزىكانت ئۇ ئويغۇر مۇزىكىسى بىلەن ھازىرقى زامان مۇزىكىسى ۋە روك مۇزكىسىنى بىرلەشتۇرگەن جۇڭگۇ ۋە ئاسىيادا ئاز كۆرۇلدىغان ۋە تەسىرگە ئىگە مۇزىكانت ..ئۇ ئۇرۇمچىدە تۇنجى بۇلۇپ ناخشا كېچىلىكى ئۆتكۇزگەن ..بۇ شىنجاڭدىكى تارىختىن بۇيانقى تۇنجى قىتىملىق ناخشا كېچىلىكى بۇلۇپ شىنجاڭ تارىخىدا يېڭى بىر سەھىپە ئاچتى ..ھەم شىنجاڭدا تۇنجى بۇلۇپ mtv پىلاستىنكىسىنى ئېشلىدى .ئۇنىڭ mtv پىلاستىنكىسى دۆلەت ئچى ۋە سىرتىدا خېلى تەسىرگەئىرىشتى .  قاتارلىقلار..
1980 -يىلى كىلاسسىك گىتتار ئۆگەنگەن .

1982-يىلى كىنۇ مەكتىپىنى پۇتتۇرگەن .

1983-يىلى تەڭرىتاغ كىنو سىتۇدىيىسىدە ئشلىگەن 

1987-ييلى تۇنجى مۇزىكا ئەتىرتى  مۇزىكا ئەتېرتىنى تەشكىللىگەن 

1988-يىلى  فىلىمىدە رول ئالغان .ۋە بارلىق مۇزىكىسىنى ئىشلىگەن..

1989-يىلى  فىلىمىدە رول ئالغان ھەم شۇ يىلى  ناملىق روك مۇزىكا ئەتىرتىنى تەشكىللىگەن .
 
1990-يىلى فىلىمىدە رول ئالغان ..

1991-يىلى مۇزىكا ئەتىرتىنى تەشكىللىگەن . .ھەم ئۇرۇمچىدە تۇنجى بۇلۇپ ناخشا كېچىلىكى ئۆتكۇزگەن ..بۇ شىنجاڭدىكى تارىختىن بۇيانقى تۇنجى قىتىملىق ناخشا كېچىلىكى بۇلۇپ شىنجاڭ تارىخىدا يېڭى بىر سەھىپە ئېچىلغان .....
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
ئەنۋەر

ئەنۋەر ------باس گىتتار .كىلاسسىك گىتتار ،قۇشۇمچە ئاۋاز ناخشىچى ،ۋە ئلىكترونلۇق گىتتار.. كۆزگە كۈرۇنگەن مۇزىكانت ..ھازېر دە ...

## مەنبەلەر
جۇئەي جۇن

جۇئەي جۇن ----گىتتارچى 1987-يىلى ئەسقەر بىلەن تۇنجى مۇزىكا ئەتىرتى  مۇزىكا ئەتېرتىنى تەشكىللىگەن 

1989-يىلىئەسقەر بىلەن  ناملىق روك مۇزىكا ئەتىرتىنى تەشكىللىگەن .

1991-يىلى مۇزىكا ئەتىرتىنى تەشكىللىگەن .
## مەنبەلەر
قەھرىمان قەييۇم

قەھرىمان قەييۇم ----گىتتارچى قۇشۇمچە ناخشىچى ھەم كۆزگە كۇرۇنگەن مۇزىكانت 1995-يىلى مۇزىكا ئەتىرتىنگە كىرگەن .. كىين تۇرغان كۇپ قېتىم ئەسقەر بىلەن ھەمكارلاشقان ھازىر ئۇ ئۆز ئالدىغا تەرەققى قىلىپ  قاتارلىق ئىككى پلاستىنكىسىنى چىقرىپ ئاڭلىغۇچىلارنڭ ياخشى باھاسىغا ئىرىشتى ...بىز ئۇنىڭ مۇزىكا ھاياتىنڭ تىخىمۇ ئۇتۇغلۇق بۇلىشىنى تىلەيمىز ...
## مەنبەلەر
ئابلاجان ئاۋۇت

ئابلاجان ئاۋۇت ------ئېلىكتىرونلۇق رىيال قۇشۇمچە ئاۋاز ناخشىچى ...1995-يىلى مۇزىكا ئەتىرتىنگە كىرگەن .. كىين  تۇرغان ...ئۇنڭ  قاتارلىق پىلاستىنكىلىرى تا ھازىرغىچە ئاڭلىغۇچىلارنڭ ياقتۇرۇپ ئاڭلىشىغا ئېرىشىپ كەلمەكتە..
[تۈر:ناخشىچى] داڭلىق ناخشىچىللىرىمىزنىڭ بىرسى
== مەنبەلەر ==




[تۈر:كىشلەر
مەردان

مەردان -----ئاساسلىق گىتتار .....1996-يىلى مۇزىكا ئەتىرتىنگە كىرگەن .. كىين  تۇرغان ...ئۇنڭ گىتتار سەۋىيىسى يۇقرى كۆپ قېتىم ئەسقەر مۇزىكا ئەتىرتى بىلەن ھەمكارلاشقان ..دۇلەت ئچىدىكى نۇرغۇنلىغان خەنزۇ ناخشىچىلار بىلەنمۇ ھەمكارلاشقان..  ناملىق پىلاستىنكىدىكى ئاساسلىق گىتتار  نۇرغۇن گىتتار مەستاننىلىرنڭ سۈيۈپ ئاڭلىشىغا مۇيەسسەر بولغان ...
## مەنبەلەر
پەيزۇللا پولات

پەيزۇللا پولات -----باس گىتتار قۇشۇمچە ئاۋاز ناخشىچىسى ...2001-يىلى مۇزىكا ئەتىرتىنگە كىرگەن .ئۇنڭدىن بۇرۇنمۇ كۆپ قېتىم مۇزىكا ئەتىرتى بىلەن ھەمكارلاشقان ... تۇرغان ئۇنىڭ ئۆز ئالدىغا ئايرىم چىقارغان  ناملىق پىلاستىنكىسىمۇ بار ئۇ ھازىر دە
## مەنبەلەر
ئابدۇخېلىل مىجىت

ئابدۇخېلىل مىجىت

2005- يىلى شىنجاڭ مائارىپ ئىنىستىتۇتېنىڭ مۇزىكا كەسپىدە ئىككى يىل ئوقۇپ، ئاغرىق سەۋەبىدىن ئوقۇشتىن چېكىنگەن. 
قىزىقىشى: مۇزىكا چېلىش، ناخشا ئېيتىش، ھەر خىل تەنھەرىكەت پائالىيەتلىرىگە قاتنىشىش.

ئارتۇقچىلىقى: مىللىي مۇزىكا، گىتتار مۇزىكىلىرى چېلىش.

## مەنبەلەر
ئەكبەر ئسلام

ئەكبەر ئسلام

شىنجاڭ سەنئەت ئىنىستىتۇتى تىياتىر فاكۇلتېتىنىڭ 2006ـ يىللىق رېژىسسورلۇق سىنىپىنىڭ ئوقۇغۇچىسى.

ئارتۇقچىلىقى: ناخشا ئېيتىش، ھەر خىل تەنتەربىيە تۈرلىرى.

## مەنبەلەر
خاتىمە ئابلىمىت

خاتىمە ئابلىمىت 

1984-يىلى قارامايدا تۇغۇلغان. باشلانغۇچ ۋە ئوتتۇرا مەكتەپلەرنى قارامايدا تاماملىغان. 2002 ـ يىلى شىنجاڭ پىداگوگىكا ئۇنۋېرستېتى مۇزىكا فاكۇلتېتى تولۇق كۇرس بىلەن 2007- يىلى تاماملىغان.ناخشا ـ مۇزىكا ئورۇنداشتىن سىرت ھەر قايسى چوڭ تىپتىكى سەنئەت كېچىلىكىگە رىياسەتچىلىك قىلغان. ھازىرمۇ سەنئەتنى داۋاملاشتۇرماقتا.
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
شىرزات نۇر

شىرزات نۇر، 18 ياش، 1990-يىلى 6-ئاينىڭ 1-كۈنى توغۇلغان. بەش يېرىم ياشتا ئۈرۈمچى جىچېڭ سېلى باشلانغۇچ مەكتىپىدە خەنزۇچىدا ئوقۇپ، 1999-يىلى شۇ مەكتەپنىڭ ئۇيۇشتۇرغان ئۈرۈمچىدە ئۆتكۈزۈلگەن ئۇسسۇل مۇسابىقىسىدە 1-دەرىجىلىككە ئېرىشكەن.

2001-يىلدىن 2002-يىلغىچە بېيجىڭ مىللەتلەر ئىنستىتۇتىنىڭ خەنزۇ تىلى قوش تىل كۇرسىدا «ئۈچتە ياخشى ئوقۇغۇچى» مۇنەۋۋەر پېئونېر بولۇپ باھالانغان. 2003-يىلى 8-ئايدا جۇڭگو بېيجىڭ ئازادلىق ئارمىيە سەنئەت ئىنىستىتۇتىدا ئوقۇپ، 2008-يىلى 6-ئايدا ئۇسسۇل كۇرسىنى پۈتتۈردى.
قىزىقىشى ۋە ئارتۇقچىلىقى: ئۇسسۇل ئويناش، گىتتار چېلىش، رويال چېلىش، ناخشا ئېيتىش، ساياھەت قىلىش، فىلىم ئىشلەش، مودېل مېڭىش، مۇشۇ يېقىنقى يىلاردىن بۇيان 1999-يىلى شىنجاڭ تېلېۋىزىيە ئىستانىسىسىنىڭ كىچىك ئۆسمۈرلەر ماھارەت كۆرسىتىش مۇسابىقىسىدە 2-بولۇپ باھالانغان. 2003-يىلىدىن 2007-يىلغىچە تەيۋەنلىك ناخشا چولپىنى چىچىنىڭ چوڭ تىپتىكى ناخشا كېچىلىكىنىڭ ئەزىز مېھمىنى بولۇپ قاتناشقان. 2006-يىلى مەركىزىي تېلېۋىزىيە ئىستانىسىسىنىڭ 100 قىسىملىق «پەن-تېخنىكا سارىيىدىكى ھېكايە» دېگەن فىلىمىنىڭ 20 قىسىمىدا ئاساسلىق رول ئالغان. 2006-يىلى سىملىق تېلېۋىزيە ئىستانىسىسى تەرىپىدىن زىيارەت قىلىنغان. 2007-يىلى مەركىزىي تېلېۋىزىيە ئىستانىسىسىنىڭ ئىچكى موڭغۇلدىكى باھار بايرىمىلىق ئالاھىدە نومۇردا ئىككى ناخشا ئېيتقان. 2007-يىلى شىنجاڭ تېلېۋىزىيە ئىستانىسىسىنىڭ بالىلار مەشرىپىدە «بىلىم» دېگەن ناخشىنى ئېيتقان. 2008-يىلى شىنجاڭ تېلېۋىزىيە ئىستانىسىسىنىڭ بالىلار بايرىمىلىق ۋە يەر تەۋرەشكە ئالاھىدە نومۇر «مۇھەببەتكە تولسۇن كەڭ دۇنيا» دېگەن ناخشىنى ئورۇنلىغان.
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
مەۋلان مۇھەممەت

مەۋلان مۇھەممەت تاتلىق

مەۋلان مۇھەممەت تاتلىق 1980 ـ يىلى ئۈرۈمچىدە تۇغۇلغان.

شىنجاڭ مالىيە ئىقتىساد ئىنستىتۇتىنىڭ ئۇچۇر باشقۇرۇش كەسىپىنى پۇتۇرگەن
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
قۇرباننىسا بارات

قۇرباننىسا بارات

قۇرباننىسا بارات 1983ـ يىلى 9ـ ئاينىڭ 17ـ كۈنى ئۈرۈمچى تۇدۇڭخابا رايونىدا ئىشچى ـ خىزمەتچى ئائىلىسىدە دۇنياغا كەلگەن.تولۇق ئوتتۇرا مەكتەپنى تۈگىتىپ سودا ـ سانائەت ئىنىستىتۇتىنىڭ بوغالتىرلىق كەسپىدە تۆت يىل ئوقۇپ بولغاندىن كېيىن ئۆزىنىڭ قىزىقىشى ۋە ئارزۇسى بىلەن شىنجاڭ سەنئەت ئىنىستىتۇتىنىڭ چوڭلار مائارىپى مۇزىكا كەسپىدە ئىككى يىل ئوقۇغان. ھازىر ئۈرۈمچى شەھەرلىك 40 ـ باشلانغۇچ مەكتەپنىڭ مۇزىكا ئوقۇتقۇچىسى. قۇرباننىسا بارات 2008 ـ يىلى 6 – ئايدا ئۆتكۈزۈلگەن مەملىكەتلىك ناخشا مۇسابىقىسىنىڭ شىنجاڭ رايونىدىكى مۇسابىقىسىدە بىرىنجى بولۇپ ئالتۇن مېدالغا ئېرىشكەن. �

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
كىبارە ئەنۋەر

كىبارە ئەنۋەر
1997 ـ يىلى 2 ـ ئاينىڭ 1 ـ كۈنى تۇغۇلغان.ھازىر 32 ـ باشلانغۇچ مەكتەپتە ئوقۇيدۇ.ئالاھدىلىكى: ئىسكروپكا چېلىش، ناخشا ـ ئوسۇل ئويناش
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
ئابدۇسەمى ئەركىن

ئابدۇسەمى ئەركىن(مارالبېشىنىڭ يېڭى پەخرى)
ئابدۇسەمى ئەركىن: 1990 ـ يىلى 2 ـ ئاينىڭ 7 ـ كۈنى قەشقەر مارالبېشى ناھىيىسىدە تۇغۇلغان. 

2007 ـ يىلى شىنجاڭ سەنئەت ئىنستوتىغا قۇبۇل قىلىنغان. مەكتەپتە ئۆتكۈزۈلگەن ھەرقايسى مۇسابىقىلەردە ياخشى نەتىجىلەرنى قولغا كەلتۈرگەن.
2007 ـ شىنجاڭ تېلېۋىزىيە ئىستانسىنىڭ «تەلەي يۇلتۇزى» پروگراممىسىغا قاتناشقان. 2008 ـ يىلى شىنجاڭ تېلېۋىزىيە ئىستانسىنىڭ 9 ـ سان «ناۋا» پروگراممىسىغا قاتنىشىپ ياخشى نەتىجىلەرنى قولغا كەلتۈرگەن. 
قىزىقىشى: مۇزىكا چىلىش، ناخشا ئېيتىش
ئارتۇقچىلىقى: رېئال چىلىش، ناخشا ئېيتىش، كومپيۇتېردا مۇزىكا ئاكۇرتلاشتۇرۇش.
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:ئۇيغۇرلار
پەتتار سۇلايمان

پەتتار سۇلايمان

شىنجاڭ رادىئو ـ تېلېۋىزىيە ئۇنۋېرستېتىنىڭ 2005ـ يىللىق فىلىم كىرىشتۈرۈش سىنىپنى تاماملىغان. ھازىر قارلۇق مېدىيا سىتودىيىسىيىنىڭ ئوقۇغۇچىسى. كەسپى:كومپيوتېر گرافىك لاھىيىلەش. 

ئارتۇقچىلىقى: ناخشا ئېيتىش، ئۇسسۇل ئويناش، ئاكتىيورلۇق قىلىش. 

قىزىقىشى: كومپيوتېر گرافىكى، مۇزىكا، پوتبول، گىتتتار.
## مەنبەلەر
مىھرىبان سەمى

مىھرىبان سەمى

2001-يىلى شىنجاڭ پىداگوگىكا ئونۋىرسىتىنىڭ مۇزىكا ئىنستوتىنى پۇتتۇرۈپ ھازىرغىچە ئۈرۈمچى شەھەرلىك 2 ـ ئوتتۇرا مەكتەپنىڭ مۇزىكا ئوقۇتقۇچىسى بولۇپ كېلىۋاتىدۇ. 

ئارتۇقچىلىقى: ناخشا ئېيتىش، بالىلار مۇزىكا يىتەكچىلىكى، فىلوت، پىيانىنو چېلىش.2006 ـ يىلى «بالىلار بايرىمى»لىق ئۆتكۈزۈلگەن پىروگىراممىدا ئىجادىيەت ئەسەرلىرى ئېلان قىلىنغان.

قىزىقىشى: ناخشا ئېيتىش، ساياھەت قىلىش، چەتئەلدە ئوقۇش.
## مەنبەلەر
ئەلفىرە ئەخمەت

ئەلفىرە ئەخمەت

تولۇق ئوتتۇرا مەكتەپ 2 ـ يىللىق ئوقۇغۇچىسى.

قىزىقىشى:پىيانىنو چىلىش، ناخشا ئېيتىش، ئىجادىيەت قىلىش(ناخشا، مۇزىكا)
نەتىجىلىرى: پىيانىنودا 10 ـ دەرىجە ئىمىتھامىدىن ئۆتكەن.«قارا لەيلىسى»شىنجاڭ ئۆسمۈلەر كارا OK ناخشا مۇسابىقىسدە«مۈنەۋەر»مۇكاپاتىغا، ئاپتۇنوم رايۇنلۇق 2 ـ قېتىملىق ئۆسمۈرلەر مۇكاپاتلىق ناخشا قوبۇل قىلىش پائالىيەتىدە «3 ـ دەرىجلىك»موكاپاتقا ئېرىشكەن.

## مەنبەلەر
ھۆرىگۇل دولقۇن

ھۆرىگۇل دولقۇن يۇرتى: قەشقەر پەيزاۋات 2000-يىلى قەشقەر سەنئەت مەكتىپىنىڭ مۇزىكا سىنىپىغا قوبۇل قىلىنىپ، 2003-يىلى ئوقۇش پۇتتۇرگەن.
قىزىقىشى: ناخشا ئېيتىش، ئاكاردىئون چىلىش، ئۇسۇل ئويناش
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
خەيرىگۈل دولقۇن

**خەيرىگۈل دولقۇن**: قەشقەر پەيزىۋات ناھىسىدىن. ئىشتىن سىرتقى ناخشىچى.ھازىر ئىجادىيەت بىلەن شۇغۇلنىۋاتىدۇ.
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
رەنا مىجىت

ئىلى پىداگوگىكا ئىنىستىتۇتى گۈزەل-سەنئەت فاكۇلتېتى 2004- يىللىق مۇزىكا تولۇق كۇرس ئوقۇغۇچىسى.
قىزىقىشى: كىتاب ئوقۇش، مۇزىكا چېلىش، تەنھەرىكەت پائالىيەتلىرى بىلەن شۇغۇللىنىش.
ئارتۇقچىلىقى: مىللىي مۇزىكا چېلىش، گىتتار چېلىش.
## مەنبەلەر
ئەزىمەت قۇربان

ئەزىمەت قۇربان

باشلانغۇچ ۋە ئوتتۇرا مەكتەپنى سانجى ئوبلاست قۇتبى ناھىيىسىدە ئۇيغۇر ئوتتۇرا مەكتىپىدە ئوقۇغان. ھازىر شىنجاڭ سەنئەت ئىنىستىتۇتى 05- قارار مۇزىكا مائارىپ سىنىپىنىڭ ئوقۇغۇچىسى.

ئارتۇقچىلىقى: ناخشا ئېيتىش، مۇزىكا چېلىش، رەسىم سىزىش، تەنتەربىيە.

قىزىقىشى: داڭلىق كىنو – تېلېۋىزىيە فىلىملىرىنى كۆرۈش، داڭلىق شەخىسلەرنىڭ ماتېرىيالىنى كۆرۈش.

سەنئەت تارىخى: تولۇق بىرىنچى يىللىقتىن تارتىپ ھازىرغا قەدەر رېستۇرانلاردا ناخشا ئېيتقان.

نەتىجىسى: 2006- يىلى شاڭخەيدە ئۆتكۈزۈلگەن مەملىكەتلىك ياخشى ئوغۇل مۇسابىقىسىدە شىنجاڭدىكى 20ماھىرنىڭ ئىچىگە كىرگەن. 2008 – يىلى 1 – ئايدا مەملىكەتلىك ياشلار ناخشا مۇسابىقىسىدەشىنجاڭ بويىچە تۆتىنجى بولغان. 2008- يىلى 6 – ئايدا مەملىكەتلىك ياش – ئۆسمۈرلەر ناخشا مۇسابىقىسىدە مۇنەۋۋەر يېتەكچى ئوقۇتقۇچى بولۇپ باھالانغان.

## مەنبەلەر
ئاسىمگۈل رېھىم

ئاسىمگۈل رېھىم قاراماي شەھىرىدە بىر مۇزىكا ئائىلىسىدە تۇغۇلغان،ئىزچىل مۇزىكىغا ئىشتىياق باغلاپ ئۆز تالانتى بىلەن قاراماي مۇزىكا ئىنىستىتۇتىغا قوبۇل قىلىنغان.ئۈچ يىل ئوقۇش جەريانىدا تىرىشچانلىق كۆرسىتىپ،ئەلا نەتىجە بىلەن پۈتتۈرۈپ،قاراماي4-باشلانغۇچ مەكتەپنىڭ مۇزىكا ئوقۇتقۇچىلىغىغا تەيىنلەنگەن،خىزمەت جەريانىدىمۇ ناھايىتى زور مۇۋاپىقىيەتلەرنى قازانغان ھەم ئۆزىنىڭ «قىز قەلبى» ناملىق ئۈنئالغۇ لىنتىسى نەشىر قىلىنغان،كېيىن شاڭخەي پىداگوگىكا ئىنىستىتوتىنىڭ مۇزىكا كەسپىدە ئۈچ يىل تەربىيلەنگەن،ئۆز كەسپىدە تەدرىجىي تەرەققىي قىلغان بۇ قىزنىڭ« سىنى كۈتىمەن »دىگەن پىلاستىنكىسى نەشىر قىلىنغان،ئاتاقلىق كومپوزىتور «ھېكىم ھەسەن» ئاكا ئۆزگەرتىپ ئاكورتلاشتۇرغان «روزىلەم» دىگەن خەلق ناخشىسى خەلقنىڭ ياخشى باھاسىغا ئېرىشكەن،2005-يىلى شىنجاڭنىڭ 50 يىللىغىنى تەبرىكلەش مۇناسىۋىتى بىلەن ئۆتكۈزۈلگەن چوڭ تىپتىكى سەھنە ئويۇنىدا «شىنجاڭ  ئەسكىرى»ناملىق ناخشىسى ناھايىتى مۇۋاپىقىيەتلىك ئورۇندالغان.ھازىرمۇ ئىزچىل تۈردە ھەرخىل تىپتىكى سەھنە ئويۇنلىرىدا ئۆزىنىڭ ئىجادىي ئەسەرلىرى خەلق بىلەن يۈز كۆرۈشتى ھەم داۋاملىق يەنىمۇ كۆپرەك خەلقنىڭ قوللىشىغا ئېرىشىشكە تىرىشماقتا.

بۇ قېتىم «ئاسمان قىزى»ناملىق يېڭى mtv نى يوللىدۇق ھەم بىر قانچە ناخشىلار خەلق بىلەن يۈز كۆرۈشمەكچى...
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
ھۈسەيىن تاش

ھۈسەيىن تاش 1966-يىلى قەشقەر ۋىلايىتىنىڭ  كوناشەھەر ناھىيەسىدە دۇنياغا كەلگەن بولۇپ. 1989-يىلى قەشقەر پىداگوگىكا ئىنىستىتوتىنىڭ تىل-ئەدەبىيات فاكولتىتىنى پۈتتۈرۈپ، ئۈرۈمچى 1-ئاۋغۇست پولات زاۋۇتىغا خىزمەتكە تەقسىم قىلىنغان ۋە «شىنجاڭ پولات-تۆمۈر گېزىتى»دە مۇھەررىر بولۇپ ئىشلىگەن.

ھۈسەيىن تاشنىڭ ۋەكىللىك ھىكايە-پوۋىستلىرىدىن: «ئاق كىيىملىك پەرىزات»، «كۆلەڭگە»، «سېختىكى ئىشلار»، «قاباھەتلىك چۈش»، «يىرگىنىش»، «ئۈرۈمچىنىڭ جىلۋىسى»، «روھنىڭ قۇدرىتى»، «يىلان يىللىق قىز»، «سەۋدايىلار شەھرى»، «جىن باسقان مەھەللە»، «ئاجرىشىش خىتابنامىسى»، «چىڭقى چۈشتىكى مۇھەببەت»، «ئۈرۈمچىنىڭ چۈشى» قاتارلىقلار بار بولۇپ، ئۇ ھايات ۋاقتىدا «ئۈرۈمچىنىڭ چۈشى» ۋە «سەۋدايىلار شەھىرى» ناملىق  ھىكايەتلەر توپلاملىرى نەشر قىلىنغان ئىدى.
ئۇنىڭ بىر پارچە رومانى مىللەتلەر نەشىرىياتىغا تاپشۇرۇلغان بولسىمۇ، تېخى نەشىر قىلىنمىغان ئىدى.

ئۆزىنىڭ ئۆزگىچە ھىكايە-پوۋېستلىرى بىلەن ئەدەبىيات ئىخلاسمەنلىرىنىڭ دىققىتىنى تارتقان تالانتلىق يازغۇچى ھۈسەيىن تاش 2009-يىلى 5-ئاينىڭ 30-كۈنى سەھەر سائەت ئىككىدە راك كېسەللىكى بىلەن قازا قىلدى ۋە باگاڭ مەسچىدىدە پېشىن ۋاقتىدا نامىزى چۈشۈرۈلۇپ، ئۈرۈمچى گۈلساي قەبرىستانلىقىغا دەپنە قىلىندى.

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
ئىدېئولوگىيە

ئى[ر مەلۇم سىنىپ ياكى پارتىيىنىڭ مۇئەييەن كۆزقاراش ، پىكىر ، ئۇقۇم ، ئىدىيىلىرىنىڭ سىستېمىسى (ئۇيغۇرچە سۆز مەنىسى)
ئىدېئولوگىيە سۆزى فىرانسۇزچىدىكى idéologie سۆزىدىن ئوتتۇرىغا چىققان.

ئىدېئولوگىيە ،سىياسى، ئومۇمىيلىق ھاسىل قىلغان بىر ھۆكۈمەتنىڭ، بىر پارتىنىڭ بىر سىنىپنىڭ ھەرىكەتلەرگە يۆنىلىش كۆرسەتكەن سىياسى، قانۇنى، پەلسەپە، دىن، بەخت، ئېستىتىك ئۇقۇملارنىڭ يىغىلىشى.

ئىدېئولوگىيە بىلەن ئىدېئولوگىيلەر ئايرىم ئايرىم ئىكككى نەرسە. ئىدېئولوگىيە بىر ئاساسى ئۇقۇم، ئىدېئولوگىيەلەر كونكرېتنى ئۇقۇمنى كۆرسىتىدۇ.
## مەنبەلەر
فېمىنىزم

فېمىنىزم(ئاياللار ھوقۇقىنى قوغداش)

فېمىنىزم بۇ ئاياللار تەشكىلاتلىرىنى ئاساس قىلغان ئاياللارنىڭ ھوقۇق مەنپەئەتنى قوغداشنى ئاساس قىلغان ئىدىيە. تۈرلىرى كۆپ ياكى ھەرقايسى دۆلەت، رايونلاردا ئىپادىلىنىشى ئوخشىمايدۇ. بىرىنچى دۇنيا ئۇرۇشىدىن كىيىن ھەرقايسى دۆلەتلەردىكى سىياسى ھەرىكەتلەرگە تەسىر قىلىشقا باشلىغان.

فېمىنىزم: سايلامدا ئاۋاز بىرىش ھۇقۇقى، ئوخشاش ئىش ھەققى، «خاتالىق ئىزدەنمىگەن» تۇغۇش ھەققى، باللىرنى دادىسىدىن يىراق قىلىش ھەققى، بالا چۇشۇرۇش ھەققى، ئاجرىشىش ھۇقۇقى، ئۆزلىرىگە تاجاۋۇز، باسقۇنچىلىق قىلغانلاردىن يىراق تۇرۇش، يىراق قىلدۇرۇش ھەققى قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

باراۋەرلىك فېمىنىزمى: جىنسى پەرقى ئايرىمسىغا قارشى. ئەر-ئاياللار باراۋەرلىكىنى تەشەببۇس قىلىدۇ.
ئايال مەركەزلىك فېمىنىزم: مەدەنىيەت، جىنسى ھاياتتا ئاياللارنى مەركەز قىلغان ئىدىيىنى كۆرسىتىدۇ.
بېسىمغا قارشى فېمىنىزم: جەمئىيەت ياكى ئائىلە ئىچىدىكى ئاياللارغا قارىتىلغان بېسىمغا قارشى تۇرۇشنى ئاساس قىلىدۇ. بولۇپمۇ ئائىللەردە ئاياللارنى ئۇرۇش، تىللاش، تۆۋەن كۆرۈش، خورلاشلارغا قارشى تۇرۇش بىلەن ھازىرقى زاماندىكى مېدىيانىڭ مۇھىم تىمىلىرنىڭ بىرسى ئەھۋالىغا كەلدى.
ئايرىمچى: ھەمجىنس (لېيزىبىن)
قارا فېمىنىزم: ئافرىقا، ئامېرىكا دۆلەتلەردىكى ئىرقى كەمسىتىشكە قارشى ئىدىيە.
## مەنبەلەر
لىبېرالىزىم

لىبېرالىزىم (Liberalism) ئەركىنلىكنى قوغلاشقان، ئىنساننىڭ شەخسى پىكىر ۋە ئەركىنلىكىنى قوغدايدىغان، قانۇن ئارقىلىق ھۆكۈمەتنىڭ ھوقۇقنى ئاجىزلىتىش، ئەركىن تىجارەتكە كاپالەتلىك قىلىش، شەخسى كارخانا ۋە بازار ئىگىلىكنى قوللايدىغان روشەن سىياسى تۈزۈم ئارقىلىق ھەر بىر پۇقرانىڭ ھوقۇقىنى قوقداشنى تەشەببۇس قىلىدىغان ئىدىيە.

تۈرلىرى: سىياسى لىبېرالىزىم، ئىقتىسادى لىبېرالىزىم، مەدەنىيەت لېبىرالىزىمى، يېڭى لىبېرالىزىم قاتارلىق تۈرلىرى بار.
## مەنبەلەر
مىللەتچىلىك

ئۆزلىرىنى بىرلەشتۈرگەن تىل، دىن ، تارىخ، مەدەنىيەت باغلىرىنىڭ بىر يۇقىرى قۇرۇلما ھاسىل قىلغان مىللەت ياكى خەلق ئىسمى ئارقىلىق تۇنۇلغان خەلقنىڭ ئىلگىرىلىشى، تەرەققى قىلشنى تەشەببۇس قىلغان ئىدىيە.

19- ئەسىرنىڭ بېشىدا ياۋروپادا 20-ئەسىردە بولسا پۇتۇن دۇنيادا ئەۋج ئالغان ئىدىيە. دۇنيادا خېلى تارقالغان بولسىمۇ، ئانگلو ساكسون مەدەنىيىگە باغلىق دۆلەتلەر، ياۋرۇپا ئىتتىپاقى قاتارلىق يەرلەردە قارشى ئېلىنمايدىغان ئىدىيە.
## مەنبەلەر
كونسېرۋاتىپ

كونسېرۋاتىپلىق مەۋجۇت ئەھۋالنى ئۆزگەرتىشكە قارشى تۇرغان ئىدىيە. ھەرقايسى تارىخى دەۋەر، ھەر خىل مىللەت ، دۆلەتلەردە ئىپادىلىنىش شەكلى ئوخشىمايدۇ. بۇ نۇرمالدا سول ئىدىيىلىك كىشىلەر تەرىپىدىن تەنقىتلىنۋاتقان ئىدىيە. نۇرغۇن دۆلەتلەردە ئوڭچى پارتىيىلەر بۇ خىل ئىدىيىنىڭ تەسىرگە ئۇچرىغان.
## مەنبەلەر
تروچكىزم

**تروچكىزم**: تروچكى ستالىنغا ئۆكتىچى بىر سىياسىئون بۇلۇپ 1929 –يىلى سۈرگۈن قىلىنغان. ھازىرقى ۋىنزوئىلا دۆلەت باشلىقى خۇگۇ چاۋىز بۇ خىل ئىدىيىگە ۋەكىللىك قىلىدىغان كىشى. كاپىتالىزم ئىدىيىسى بىلەن قارمۇ قارشى بولماسلىقى تۈپەيلىدىن ئەنگلىيە، فرانسىيە، گېرمانىيە قاتالىق دۆلەتلەردىكى سوتسىيالىسىتىك پارتىيلەرگىمۇ تەسىر كۆرسەتكەن.
## مەنبەلەر