open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
تاموژنا

تاموژنا − بىر دۆلەتنىڭ دېڭىز بويى، چېگرا ياكى ئىچكى قۇرۇقلۇق پورتلىرىدا تەسىس قىلغان، ئىمپورت - ئېكسپورت ئىشلىرىنى نازارەت قىلىدىغان ۋە باشقۇرىدىغان دۆلەت مەمۇرىي ئاپپاراتى. تاموژنا دۆلەتنىڭ ئەمىر - پەرمانلىرىغا ئاساسەن، ئىمپورت - ئېكسپورت قىلىنغان مال، پوچتا بۇيۇملىرى، ساياھەتچىلەرنىڭ يۈك - تاقلىرى، پۇل، ئالتۇن - كۈمۈش، ئاكسىيە ۋە قاتناش قوراللىرىنى تەكشۈرىدۇ، نازارەت قىلىدۇ، باج يىغىدۇ ھەمدە ئەتكەسچىلىكنى تەقىپ قىلىش ۋەزىپىسىنى ئۆتەيدۇ. تاموژنا ئادەتتە دېڭىز بويلىرىغا تەسىس قىلىنىدۇ، ئىچكى قۇرۇقلۇق دۆلەتلىرىنىڭ تاموژنىسى قۇرۇقلۇق چېگرا لىنىيىسىگە تەسىس قىلىنىدۇ. ئادەتتە ھەرقايسى دۆلەتلەر ئىچكى جايلار، بولۇپمۇ پايتەخت ۋە چوڭ شەھەرلەردە تاموژنا تەسىس قىلىدۇ. تاموژنىنىڭ باشقۇرۇشىدىكى رايون تاموژنا رايونى، ئۇنىڭ چېگرىسى تاموژنا چېگرىسى دېيىلىدۇ. تاموژنا چېگرىسى شۇ دۆلەتنىڭ تاموژنا ئەمىر - پەرمانلىرى ۋە مۇناسىۋەتلىك نىزاملارنى قوللىنىدىغان زېمىنى بولۇپ، تاموژنىنىڭ باشقۇرۇش دائىرىسىدىكى ۋە تاموژنا ۋەزىپىسىنى ئىجرا قىلىدىغان رايون ھېسابلىنىدۇ. ئادەتتە تاموژنا چېگرىسى بىلەن دۆلەت چېگرىسى بىردەك بولىدۇ، لېكىن تاموژنا چېگرىسى دۆلەت چېگرىسىدىن كىچىك ياكى چوڭ بولىدىغان دۆلەتلەرمۇ بار. ئالدىنقىسى، ئەركىن پورت، ئەركىن سودا رايونى، باجدىن خالىي ئىسكىلات ياكى ئېكسپورت پىششىقلاپ ئىشلەش رايونى تەسىس قىلغان دۆلەتلەرنى كۆرسىتىدۇ، بۇ ئىقتىسادىي ئالاھىدە رايونلار تاموژنا چېگرىسى دائىرىسىدە بولمايدۇ؛ كېيىنكىسى، تاموژنا بېجى ئىتتىپاقى ئورناتقان دۆلەتلەرنى كۆرسىتىدۇ، ئىتتىپاققا قاتناشقان ئەزا دۆلەتلەر ئوتتۇرىسىدىكى تاموژنا بېجى بىكار قىلىنغان بولۇپ، بۇ دۆلەتلەرنىڭ تېررىتورىيىسى بىرلىككە كەلگەن تاموژنا چېگرىسىغا ئايلانغان بولىدۇ. تاموژنا خەلقئارا سودىنىڭ راۋاجلىنىشىغا ئەگىشىپ تەدرىجىي بارلىققا كەلگەن ۋە تەرەققىي قىلغان. دۆلىتىمىز سىرتقا قارىتا ئېچىۋېتىلگەن پورت، چېگرا پويىز ئىستانسىسى، خەلقئارا ئۇلاپ توشۇش پويىز ئىستانسىسى، خەلقئارا سۇ ترانسپورتى پونكىتلىرى، خەلقئارا پوچتا خالتىسى ۋە خەت - يوللانمىلارنى ئۆزئارا ئالماشتۇرۇش ئىدارىسى، قۇرۇقلۇق يول ئېغىزى، دۆلەت چېگرىسىدىكى دەريالاردا مال ۋە  ساياھەتچىلەر كىرىپ - چىقىشقا ئىجازەت قىلىنغان جاي، ئىقتىسادىي ئالاھىدە رايون ھەمدە ئىمپورت - ئېكسپورت ماللىرىغا ئالاھىدە رەسمىيەت بېجىرىدىغان ئورۇن قاتارلىق جايلاردا تاموژنا تەسىس قىلغان. دۆلەت تەسىس قىلغان تاموژنا باش مەھكىمىسى گوۋۇيۈەنگە بىۋاسىتە قارايدىغان بولۇپ، دۆلەتنىڭ تاموژنا ئورگىنىنى ياكى تاموژنا مۇلازىمىتىنى بىر تۇتاش باشقۇرىدۇ. تاموژنا بېجى تاموژنىنىڭ دۆلەت ئېلان قىلغان تاموژنا بېجى مىزانىغا ئاساسلىنىپ، تاموژنا چېگرىسىدىن كىرگۈزۈلىدىغان ياكى چىقىرىلىدىغان ماللاردىن يىغىۋالىدىغان باجنى كۆرسىتىدۇ. يىغىۋالىدىغان ئوبيېكتقا ئاساسەن، تاموژنا بېجى ئىمپورت بېجى، ئېكسپورت بېجى ۋە چېگرا بېجى دەپ ئايرىلىدۇ. دۆلەت ئىچى - سىرتىدىكى ئوخشىمىغان ئەھۋالغا ئاساسەن، دۆلەت تاموژنا بېجىنىڭ نىسبىتى ۋە تۈرىنى تەڭشىسە بولىدۇ.

## مەنبەلەر
تاۋار ماركىسى

ماگىزىنلاردا سېتىلىۋاتقان تاۋارلارغا ياكى ئۇلارنىڭ ئورالمىسىغا سېتىۋالغۇچىلارنىڭ ئوخشاش تۈردىكى باشقا تاۋارلاردىن ئاسان پەرقلەندۈرۈۋېلىشى ئۈچۈن ئېنىق بەلگە قويۇلغان، بۇ خىل بەلگە تاۋار ماركىسى دېيىلىدۇ. دەسلەپكى مەزگىللەردە تاۋارنىڭ ئۈستىگە ھۈنەرۋەننىڭ ئىسىم فامىلىسى ياكى ھۈنەرۋەنچىلىك ئىشخانىسى، كەسىپداشلار ئۇيۇشمىسىنىڭ نامىنى تاۋار ماركىسى قىلىپ ئويۇپ قويۇلاتتى، كېيىن يېزىق، شەكىل، بەلگە ياكى ئۈچىنىڭ بىرلەشمىسىدىن ھاسىل بولغان تاۋار ماركىسىغا تەرەققىي قىلدى. تاۋار ئىشلەپچىقىرىش يۈكسەك دەرىجىدە راۋاجلانغان كاپىتالىستىك جەمئىيەتكە كەلگەندە، تاۋار ماركىسى كەڭ قوللىنىلىپ، يالغۇز تاۋارنىڭ بەلگىسىلا ئەمەس، بەلكى سودا رىقابىتىنىڭ قورالىغا ئايلاندى. تاۋار ماركىسى كۈچلۈك نامايانچانلىققا ۋە تەشۋىقاتچانلىققا ئىگە بولغاچقا، ئۇ ئوخشاش بولمىغان ئىشلەپچىقارغۇچى ۋە تىجارەتچىلەرنىڭ تاۋارلىرىنى پەرقلەندۈرۈپ بېرىدۇ. شۇڭا، تاۋار ماركىسى ئىشلەپچىقارغۇچىنىڭ بازاردا ئۆز ئىناۋىتىنى تىكلىشىگە، تاۋارلىرىنىڭ بازار تېپىشىغا ياردەم بېرىدۇ؛ شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، تاۋار ماركىسى ئىستېمالچىلارنىڭ ئوخشاش بولمىغان سۈپەتكە ئىگە تاۋارلارنى پەرقلەندۈرۈۋېلىشىغا ياردەم بېرىدۇ، شۇنداقلا ئىشلەپچىقارغۇچىلارنىڭ تاۋارلارنىڭ سۈپىتىنى ساقلاپ قېلىش ۋە ياخشىلاش ئارقىلىق، تاۋار ماركىسىنىڭ ئىناۋىتىنى قوغدىشى، شۇ ئارقىلىق ئىستېمالچىلارنىڭ مەنپەئىتىنى قوغدىشىغا تۈرتكە بولىدۇ؛ ئۇنىڭدىن باشقا، تاۋار ماركىسى يەنە ئېلان - تەشۋىقاتنىڭ مۇھىم مەزمۇنى بولۇپ، ئۇ ئىستېمالچىلارنىڭ تاۋارغا بولغان تەسىراتىنى چوڭقۇرلاشتۇرىدۇ. مەلۇم تاۋارنى ئىشلىتىپ باقمىغان ئىستېمالچىلاردا تاۋار ماركىسى ئارقىلىق ئاسانلا تەسىرات شەكىللىنىدۇ - دە، ئۇلاردا سېتىۋېلىش قىزغىنلىقى قوزغىلىدۇ. تاۋار ماركىسىنىڭ بازاردىكى ئىناۋىتى تاۋارنىڭ سۈپىتىنى ئاساس قىلغان بولۇپ، ئىستېمالچىلارنىڭ ئۇزاق مەزگىللىك ئىشلىتىشى ئارقىلىق تۇرغۇزۇلىدۇ. تاۋار ماركىسى تاۋارنىڭ بازاردىكى ئورنى ۋە سېتىلىش يولىغا مۇناسىۋەتلىك بولۇپ، كارخانىنىڭ ئىقتىسادىي ئۈنۈمىگە تەسىر كۆرسىتىدۇ. شۇڭا، سۈپىتى ناچار تاۋارلارنى ئىشلەپچىقىرىدىغان ۋە ساتىدىغان بەزى كارخانىلار ۋە شەخسلەر باشقىلارنىڭ ئىناۋىتى ياخشى تاۋار ماركىسىنى سۇيىئىستېمال قىلىپ، پايدىغا ئېرىشمەكچى بولۇشىدۇ. تاۋار ماركىسىنىڭ ئىناۋىتىنى قوغداش ئۈچۈن، كارخانىلار تاۋارلارنىڭ سۈپىتىگە كاپالەتلىك قىلىپلا قالماستىن، بەلكى ئۆزىنىڭ تاۋار ماركىسىدىن مەخسۇس پايدىلىنىش ھوقۇقىدىن بەھرىمەن بولۇشى، دۆلەت قانۇنىنىڭ قوغدىشى ئاستىدا، ساختىلىقنىڭ ئالدىنى ئېلىپ، زىياندىن ساقلىنىشى كېرەك. كارخانىنىڭ قانۇن بويىچە مۇناسىۋەتلىك مەسئۇل تارماققا تاۋار ماركىسىدىن مەخسۇس پايدىلىنىش ھوقۇقىنى ئىلتىماس قىلىپ، شۇ تاۋار ماركىسىنى مەخسۇس دەپتەرگە تىزىملىتىشى تاۋار ماركىسىنى رويخەتكە ئالدۇرۇش دېيىلىدۇ. تەكشۈرۈپ تەستىقلانغاندىن كېيىن مەخسۇس دەپتەرگە تىزىملانغان تاۋار ماركىسى رويخەتكە ئالدۇرۇلغان تاۋار ماركىسى دېيىلىدۇ. تاۋار ماركىسىنى رويخەتكە ئالدۇرغۇچى ئەگەر ئۆزىنىڭ تاۋار ماركىسىنىڭ دەخلى - تەرۇزگە ئۇچرىغانلىقىنى ياكى ساختىسىنى بايقىسا، تاۋار ماركىسىنى باشقۇرۇش ئورگىنىغا بىر تەرەپ قىلىپ بېرىشنى تەلەپ قىلسا ياكى سوت مەھكىمىسىگە ئەرز سۇنۇپ، دەخلى - تەرۇزنى تۈگىتىش ۋە زىياننى تۆلەپ بېرىشنى تەلەپ قىلسا بولىدۇ. تاۋار ماركىسىنى رويخەتكە ئالدۇرۇش رويخەتكە ئالدۇرغۇچىنىڭ مەنپەئىتىنى، بازارنىڭ نورمال تەرتىپىنى ۋە تاۋارنىڭ سۈپىتىنى قوغداشتا مۇھىم رول ئوينايدۇ
## مەنبەلەر

## مەنبەلەر
خەلقئارا كىرىم - چىقىم

**خەلقئارا كىرىم** - چىقىم بىر دۆلەتنىڭ مۇئەييەن مەزگىل ئىچىدە دۆلەت سىرتىدىن كىرىم قىلغان بارلىق پۇل مەبلىغى ۋە دۆلەت سىرتىغا چىقىم قىلغان بارلىق پۇل مەبلىغى ئوتتۇرىسىدىكى سېلىشتۇرما مۇناسىۋەتنى ئەكس ئەتتۈرىدۇ، ئۇ دۆلەتنىڭ مۇئەييەن مەزگىل (ئادەتتە بىر يىل) ئىچىدىكى تاشقى ئىقتىسادىي سودا ئالاقىسىنىڭ سىستېمىلىق خاتىرىسى. خەلقئارا كىرىم - چىقىم «دائىملىق تۈر» ۋە «كاپىتال تۈر» دىن ئىبارەت ئىككى چوڭ تۈرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. دائىمىي تۈر يەنە تاۋار ۋە ئەمگەك - مۇلازىمەت تۈرى دەپمۇ ئاتىلىدۇ. تاۋار تۈرى تاۋارنىڭ ئىمپورت - ئېكسپورت سوممىسىنى كۆرسىتىدۇ. ئەمگەك - مۇلازىمەت تۈرى ئەمگەك - مۇلازىمەتنىڭ ئىمپورت - ئېكسپورت سوممىسىنى، جۈملىدىن سۇغۇرتا پۇلى، ترانسپورت خىراجىتى، رەسمىيەت ھەققى، ئۆسۈم، ساياھەت خىراجىتى، شۇنداقلا مۇھاجىرلارنىڭ پېرېۋوت پۇلى قاتارلىق جەھەتلەردىكى كىرىم ۋە چىقىمنى كۆرسىتىدۇ. كاپىتال تۈر كاپىتالنىڭ دۆلەتلەر ئوتتۇرىسىدىكى ئايلىنىش خاتىرىسىنى كۆرسىتىدۇ، مۇددەت جەھەتتىن، ئۇنى ئۇزاق مەزگىللىك كاپىتال تۈر ۋە قىسقا مۇددەتلىك كاپىتال تۈر دەپ بۆلۈشكە بولىدۇ. ئالاقىدار تەرەپلەرگە ئاساسلىنىپ، ھۆكۈمەت كاپىتالى تۈرى ۋە شەخسىي كاپىتال تۈرى دەپ ئايرىشقا بولىدۇ. كاپىتالنىڭ كىرگۈزۈلۈشى كىرىم دەپ ئاتىلىدۇ؛ كاپىتالنىڭ چىقىرىلىشى چىقىم دەپ ئاتىلىدۇ. كاپىتال تۈرى ۋە دائىمىي تۈردىكى بارلىق كىرىم بىلەن چىقىمنى سېلىشتۇرغاندا، ئەگەر كىرىم بىلەن چىقىم ئۆزئارا تەڭ بولسا، بۇ »خەلقئارا كىرىم - چىقىم تەڭپۇڭلۇقى« دەپ ئاتىلىدۇ، ئەگەر كىرىم ئومۇمىي سوممىسى چىقىم ئومۇمىي سوممىسىدىن چوڭ بولسا، بۇ «خەلقئارا كىرىم - چىقىمدىكى ئوڭ پەرق» دەپ ئاتىلىدۇ؛ ئەكسىچە بولسا، بۇ «خەلقئارا كىرىم - چىقىمدىكى تەتۈر پەرق» ياكى خەلقئارا كىرىم - چىقىمدىكى قىزىل رەقەم دەپ ئاتىلىدۇ، بۇ ئادەتتە تاشقى پېرېۋوت ياكى ئالتۇن ئارقىلىق قايتۇرۇلىدۇ.

## مەنبەلەر
ئەتكەسچىلىك

ئەتكەسچىلىك دۆلەتنىڭ تاشقى سودىنى باشقۇرۇش، ئىمپورت - ئېكسپورت بۇيۇملىرىنى باشقۇرۇش ۋە تاموژنا بېجىنى باشقۇرۇش بەلگىلىمىلىرىگە خىلاپ بولغان، مال، ئالتۇن - كۈمۈش، پۇل، ۋېكسېل، ئاكسىيە ھەمدە باشقا نەرسىلەرنى چېگرىدىن قانۇنسىز ئەكىرگەن ۋە ئېلىپ چىققان، توشۇغان، پوچتا ئارقىلىق ئەۋەتكەن، تاموژنىنىڭ نازارىتىدىن ئۆزىنى قاچۇرغان، تاموژنا بېجىنى ئوغرىلىغان ياكى تاپشۇرمىغان، شۇنداقلا دۆلەت ئىچىدە تاموژنىنىڭ ئالاھىدە رۇخسىتىدىن ئۆتمىگەن ياكى باج كېمەيتىلمىگەن ۋە ياكى كەچۈرۈم قىلىنمىغانلىقتىن سېتىش ھوقۇقى بولمايدىغان ئىمپورت ماللارنى ئۆز ئالدىغا ئالغان ياكى ساتقان قىلمىشنى كۆرسىتىدۇ. كونكرېت ئېيتقاندا، ئەتكەسچىلىك قىلمىشى تۆۋەندىكىلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ: گوۋۇيۈەن ياكى گوۋۇيۈەن ھوقۇق بەرگەن ئورۇننىڭ تەستىقىدىن ئۆتمىگەن، تاموژنا تەسىس قىلىنمىغان جايدىن دۆلەت چېگرىدىن چىقىرىش ۋە كىرگۈزۈشنى مەنئى قىلغان ماللارنى، دۆلەت ئېكسپورت ۋە ئىمپورت قىلىشقا چەك قويغان ياكى قانۇن بويىچە تاموژنا بېجى تاپشۇرۇشقا تېگىشلىك بولغان ماللارنى چېگرىدىن ئېلىپ كىرگەن ۋە چىقارغان، توشۇغان قىلمىش؛ تاموژنا تەسىس قىلىنغان جايدىن دۆلەت چېگرىسىدىن كىرگۈزۈش ۋە چىقىرىشنى مەنئى قىلغان بۇيۇملارنى، دۆلەت چەك قويغان ياكى تاموژنا بېجى تاپشۇرۇشقا تېگىشلىك ماللارنى يوشۇرۇش، نىقابلاش، يوشۇرۇپ مەلۇم قىلىش، ساختا مەلۇم قىلىش ياكى باشقا ۋاسىتىلەر ئارقىلىق، تاموژنىنىڭ نازارىتىدىن ئۆزىنى قاچۇرغان، توشۇغان، پوچتا ئارقىلىق ئەۋەتكەن، ئېلىپ كىرگەن قىلمىش؛ تاموژنىنىڭ رۇخسىتىدىن ئۆتمىگەن ھەمدە تولۇقلاپ باج تاپشۇرماي تۇرۇپ ئالاھىدە رۇخسەت بىلەن ئىمپورت قىلىنىدىغان باجدىن خالىي ماللار، تاموژنا نازارەت قىلىدىغان، باشقۇرىدىغان باشقا ماللار ياكى ئىمپورت قىلىنغان قاتناش قوراللىرىنى ئۆز ئالدىغا سېتىش؛ تاموژنىنىڭ رۇخسىتىدىن ئۆتمىگەن ھەمدە باج تاپشۇرماي تۇرۇپ، ئالاھىدە رۇخسەت قىلىنىدىغان، بېجى كۆتۈرۈۋېتىلىدىغان ياكى كېمەيتىلىدىغان، ئىمپورت قىلىنىپ ئالاھىدە بەلگىلەنگەن كارخانىلارغا، ئالاھىدە بەلگىلەنگەن ئورۇنلارغا ئىشلىتىلىدىغان ماللارنى ئۆز ئالدىغا ساتقان ياكى چېگرا ئىچىدىكى باشقا رايونلارغا توشۇغان قىلمىش قاتارلىقلار. تاموژنا بەلگىلىمىلىرىگە خىلاپ بولغان بۇيۇملارنى ئېلىپ كىرگەن، پوچتا ئارقىلىق ئەۋەتكەن، بىراق سانى كۆپ بولمىغان، سېتىپ پايدا ئېلىشنى مەقسەت قىلمىغان قىلمىشلارغا قارىتا، ئادەتتە تاموژنا ئەتكەس ماللارنى مۇسادىرە قىلىش ھەمدە جەرىمانە قويۇش ئارقىلىق بىر تەرەپ قىلىدۇ. پايدا ئېلىشنى مەقسەت قىلغان، جىنايەت شەكىللەندۈرگەن زور ئەتكەسچىلىك قىلمىشلىرىنى بولسا، سوت مەھكىمىسىنىڭ جازالىشىغا تاپشۇرۇپ بېرىدۇ.

## مەنبەلەر
تاشقى پېرېۋوت

خەلقئارا ئىقتىسادىي ئالاقىدە دۆلەتلەر ئوتتۇرىسىدا ھەممە قوبۇل قىلىدىغان ھەمدە ئىككى تەرەپ مەسلىھەتلىشىپ بېكىتكەن پۇل ئىشلىتىلىپ ھېسابات قىلىنىدۇ ۋە كىرىم - چىقىم قىلىنىدۇ. تاشقى پېرېۋوت خەلقئارا ھېسابات ئىشلىرىغا ئىشلىتىلىدىغان چەت ئەل پۇلى ۋە چەت ئەل پۇلى بولۇپ ئىپادىلەنگەن چىقىم قىلىش دوكۇمېنتى ۋە كرېدىت دوكۇمېنتىدۇر. تاشقى پېرېۋوت ئاساسلىقى مۇنۇرلارنى كۆرسىتىدۇ: چەت ئەل پۇلى، بۇ چەت ئەل قەغەز پۇلى ۋە تەڭگە پۇلىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ؛ چەت ئەلنىڭ ئاكسىيىسى، بۇ ھۆكۈمەت زايومى، شىركەت زايومى، پاي چېكى قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ؛ چەت ئەلنىڭ چىقىم دوكۇمېنتى، بۇ چەت ئەلنىڭ ۋېكسىلى، بانكا پۇل ئامانەت دوكومېنتى، پوچتا پۇل ئامانەت دوكۇمېنتى قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇلار چەت ئەل پۇلى بولۇپ ئىپادىلىنىدىغان چىقىم دوكۇمېنتى ۋە كرېدىت دوكۇمېنتى، چەت ئەل پۇلى بولۇپ ئىپادىلىنىدىغان تۆلىتىۋېلىش ھوقۇقى بولۇپ، ئىگىدارنىڭ ئۇنىڭغا ئاساسلىنىپ قارشى تەرەپتىن چەت ئەل پۇلى تېگىشىۋېلىش ھوقۇقى بولىدۇ. شۇڭا، ئۇلار چەت ئەل پۇلىغا ئوخشاشلا دۆلەت تاشقى پېرېۋوتىنىڭ مۇھىم تەركىبىي  قىسمى ھېسابلىنىدۇ. تاشقى پېرېۋوت خەلقئارا ئىقتىسادىي ئالاقىنىڭ مەھسۇلى، شۇنداقلا ئىقتىسادىي ئالاقىدىكى چىقىم قىلىش ۋاسىتىسى. خەلقئارا سودا ۋە پۇل مۇئامىلە ئالاقىسىنى ئوڭۇشلۇق ئېلىپ بېرىش ئۈچۈن، ھەرقايسى دۆلەتلەر مەلۇم مىقداردا تاشقى پېرېۋوت زاپىسى ساقلىشى كېرەك. نۆۋەتتە، ئامېرىكا دوللىرى، گېرمانىيە ماركى، ياپونىيە يېنى، فوند ستېرلىڭ، شۋېتسارىيە فرانكى، فرانسىيە فرانكىنى ھەرقايسى دۆلەتلەر كەڭ كۆلەمدە تاشقى پېرېۋوت زاپىسى قىلىپ ئىشلەتمەكتە. بىر دۆلەتنىڭ پۇلىنى يەنە بىر دۆلەتنىڭ پۇلىغا سۇندۇرۇپ ھېسابلاش نىسبىتى ياكى سېلىشتۇرما باھا تاشقى پېرېۋوت نىسبىتى دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن،100  يۈەن خەلق پۇلىنى قانچىلىك ئامېرىكا دوللىرىغا تېگىشكىلى بولىدىغانلىقى خەلق پۇلىنىڭ ئامېرىكا دوللىرىغا نىسبەتەن پېرېۋوت نىسبىتى بولىدۇ. دۆلەت بانكىسى ئىككى دۆلەت پۇلىنىڭ ئەمەلىي سېتىۋېلىش كۈچى ۋە تەمىنلەش - تەلەپ ئەھۋالىغا ئاساسەن، خەلقئارا ئالاقىنىڭ تەرەققىياتى ۋە ئۆز دۆلىتىنىڭ ئىقتىسادىغا پايدىلىق بولۇشنى چىقىش قىلىپ، تاشقى پېرېۋوت نىسبىتىنى تەڭشەيدۇ. 

## مەنبەلەر
ۋەيران بولۇش

ۋەيران بولۇش كارخانا ۋە شەخسنىڭ پۈتۈن مال - مۈلكى قەرزىنى قايتۇرۇشقا يەتمىگەن ۋاقىتتا، سوت مەھكىمىسىنىڭ قەرزدار ياكى ھەقدارنىڭ ئىلتىماسىغا ئاساسەن، ئۇنىڭ مال - مۈلكى ياكى سۇندۇرۇپ سېتىشتىن ئېرىشكەن كىرىمىنى ھەقدارغا تەقسىملەپ بېرىش جەريانىنى كۆرسىتىدۇ. قەرزدارنىڭ ۋەيران بولغانلىقىنى سوت مەھكىمىسى ئېلان قىلىدۇ. ۋەيران بولغانلىقى ئېلان قىلىنغان قەرزدار مال - مۈلۈك ئەھۋالىنىڭ چۈشەندۈرۈلۈشى ۋە ھەقدار بىلەن قەرزدارنىڭ ھېسابات تەكشۈرۈش تىزىملىكىنى تاپشۇرۇشى كېرەك، ئۇنىڭ مال - مۈلكىنى سوت مەھكىمىسى بەلگىلىگەن ھېسابات ئېنىقلىغۇچى كىشى ساقلايدۇ. ھەرقايسى ھەقدارلار بەلگىلىك مۇددەت ئىچىدە راسچوت قىلغۇچىغا ئۆزىنىڭ ھەقدارلىق ھوقۇقىنى ئىلتىماس قىلىدۇ. ھېسابات ئېنىقلىغۇچى كىشى ۋەيران بولغۇچىنىڭ كىرىم - چىقىمىنى بېكىتىدۇ، ئۇنىڭ مال - مۈلكىنى ئېنىقلايدۇ. ئېنىقلانغاندىن كېيىنكى بارلىق مال - مۈلۈك قانۇندا بەلگىلەنگەن تەرتىپ ۋە نىسبەت بويىچە، ھەقدار كىشىگە قايتۇرۇپ بېرىلىدۇ. ۋەيران بولۇش تەرتىپى ئارقىلىق قەرز ئېنىقلاپ چىقىلغاندىن كېيىن، ھەقدار قايتۇرۇشقا تېگىشلىك سوممىغا تولۇق ئېرىشەلمىسە، قەرزدار قەرز تۆلەش مەسئۇلىيىتىنى يەنە ئۈستىگە ئالمايدۇ. ھەرقايسى ھەقدارنىڭ قەرزدارنىڭ مال - مۈلكىدىن باراۋەر تۆلەمگە ئېرىشىش ھوقۇقىنى، ئىككى تەرەپنىڭ مەنپەئىتىنى قوغداش ئۈچۈن، ھەرقايسى دۆلەتلەر مەخسۇس ۋەيران بولۇشقا ئائىت قانۇنلارنى تۈزۈپ چىقتى. گەرچە ھەرقايسى دۆلەتلەرنىڭ ۋەيران بولۇش قانۇنىنىڭ تۈزۈلۈش تەرتىپى ئوخشىمىسىمۇ، بىراق ھەممىسىلا ۋەيران بولۇشنى ئىلتىماس قىلىش، ئېلان قىلىش، قەرز قايتۇرۇش، ھەقدار بىلەن قەرزدارنى كېلىشتۈرۈش قاتارلىقلارغا ئائىت قانۇن - بەلگىلىمىلەردۇر.1986 - يىل12 - ئاينىڭ12 - كۈنى «جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى كارخانا ۋەيران بولۇش قانۇنى (سىناق نۇسخا)» ئېلان قىلىندى. ۋەيران بولۇش قانۇنىنى يولغا قويۇش ھەقدار ۋە قەرزدارنىڭ قانۇنلۇق ھوقۇق - مەنپەئىتىنى قوغداش، دۆلەتنىڭ يۈكىنى يېنىكلىتىش، ئىجتىمائىي ئىقتىسادىي تۇرمۇشنىڭ نورمال ئېلىپ بېرىلىشىنى قوغداش قاتارلىق جەھەتلەردە ناھايىتى مۇھىم رول ئوينايدۇ.

## مەنبەلەر

تۈر:ئىقتىساد
ھۈسىيىن تەمبۇر

تالانتلىق چالغۇچى ھۈسىيىن تەمبۇر 1904 - يىلى ئىلىدا تۇغۇلغان. 19 - ئەسىرنىڭ ئاخىرى ۋە مۇشۇ ئەسىرنىڭ باشلىرى ئىلىدا كۆن - خۇرۇم ئىشلەش ئىشلىرىنىڭ تەرەققىي قىلىشىغا ئەگىشىپ، موزدۇزلۇق كەسپىمۇ كەڭ راۋاجلانغان. شۇ چاغدىكى موزدۇزلار ئىچىدىن نۇرغۇن ناخشا - ساز ئۇستىلىرى چىققان. ھۈسىيىن تەمبۇر ئىلى موزدۇزلىرى ئىچىدىن چىققان كۆزگە كۆرۈنگەن تالانت ئىگىسى. بولۇپمۇ ئۇنىڭ تەمبۇرغا ناخۇل ئۇرۇشتىكى ماھارىتىنى ئومۇم ئېتىراپ قىلغان. غۇلجىدىكى ئاتاقىق سازەندىلەرنىڭ بىرى بولغان زوردۇن نۇسرەت ئەينى ۋاقىتتا: «مېنىڭ سازەندە بولۇپ قېلىشىمغا سەۋەبچى بولغان نەرسە ھۈسىيىنىمنىڭ تەمبۇرغا ناخۇل چېكىشى. ئۇنىڭ ئۆسەك ئاھاڭىغا يەككە چالغان بىر قېتىمقى سازى يۈرىكىمگە تەمبۇر ئۆگىنىش ئوتىنى تۇتاشتۇرغانىدى» دېگەن. ھۈسىيىن تەمبۇر روزى تەمبۇردىن كېيىنلا كارۇشاڭ ئاخۇنۇمدىن ساز ئۆگىنىشكە باشلاپ، ناھايىتى قىسقا ۋاقىت ئىچىدە نۇرغۇن ئاھاڭلارنى ئۆزلەشتۈرگەن. ھۈسىيىن تەمبۇر سۈيدۈڭدە كۆپ ۋاقىت تۇرغان ۋە سازغا كامىللىقى بىلەن داڭق چىقارغان. 30 - يىللارنىڭ بېشىدا ئۇ كۈرەدە ئېچىلغان دارىلمۇئەللىمىن مەكتىپىدە ساز مۇئەللىمى بولغان. 1934 - يىلى غۇلجىدا سەنائىي نەفىسە قۇرۇلغاندا، ئەڭ دەسلەپكى قابىل سازچىلار قاتارىدا چاقىرتىلغان. ئۇ ھەسەن تەمبۇر، روزى تەمبۇر قاتارلىق مۇزىكا ئۇستىلىرى بىلەن بىللە ئەينى يىللاردا سەھنىلەشتۈرۈلگەن خەلق داستانلىرى «غېرىب - سەنەم»، «پەرھاد - شېرىن» قاتارلىق ئەسەرلەرگە مۇقام ئاھاڭلىرىنى كىرىشتۈرۈشتە كۆپ ھەسسە قوشقان. ھۈسىيىن تەمبۇر «جۇنۇن ئىككىنچى»، «دېھقان ناخشىسى»، «مۇجدى كەلدى»، «كىردىم يولۇڭغا» قاتارلىق يېقىملىق ئاھاڭلارنى ئىشلىگەن. ھۈسىيىن تەمبۇر خۇشخۇي، چاقچاقچى، ئاۋازى ساز سەنئەتكار بولۇپ، مۇقام ۋە خەلق ئاھاڭلىرىنى تەمبۇردا نەپىس ئورۇنداپ، تەمبۇرغا ناخۇل چېكىشنى كامالەتكە يەتكۈزگەن. ئەپسۇسكى شۇم ئەجەل بۇ ياش تالانت ئىگىسىنى 1938 - يىلى 34 يېشىدىلا ئارىمىزدىن ئېلىپ كەتتى. ھۈسىيىن تەمبۇرنىڭ ۋاپاتى توغرىسىدىكى خەۋەر ئەينى چاغدا ئىلىنى تەۋرىتىۋەتكەن. دەپنە مۇراسىمىغا مۇزىكا ئەترەتلىرى قاتنىشىپ، مەرھۇمنىڭ جەسىتى ناھايىتى داغدۇغىلىق ئۇزىتىلغان. روزى تەمبۇر بۇ تالانت ئىگىسىنىڭ ئۆلۈمىگە ھەسرەت چېكىپ، بېلىگە ئاق باغلاپ، تاۋۇتنىڭ ئالدىدا يىغلاپ ماڭغان.

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
ئىستىقلال مارشى (تۈركىيە)

مەھمەت ئاكىف ئەرسوي

1923-يىلى تۈركىيەنىڭ دۆلەت مارشى قىلىپ بېكىتىلگەن

*

قورقما، ئۆچمەس شەپەقلەردە ئۈزگەن بۇ ئال بايراق،

ئۆچمەستىن يۇرتۇمنىڭ ئۈستىدە كۆيگەن ئاخىرقى ئوچاق.

بۇ مىنىڭ مىللىتىمنىڭ يۇلتۇزىدۇر، پارلار شۇنداق،

بۇ مىنىڭدۇر، بۇ مىنىڭ مىللىتىمنىڭدۇر ئانداق.

 

توسما، قۇربان بولاي چېھىرلىك ئەي نازلى ھىلال،

قەھرىمان ئېرقىمغا بىر كۈل، نىمانچە بۇ زورلۇق..بۇ ھال،

ئاقماس بىكار،تۆكۈلگەن قانلىرىمىز بولسۇن ھالال

ھەققىدۇر، ھەققە تېۋىنغان مىللىتىمگە ئىستىقلال.

 

مەن ئەزەلدىن بېرى ھۆر ياشىدىم، ھۆر ياشايمەن،

قايسى ئىپلاس ماڭا زەنجىر ئۇرار، ھەيرانمەن.

شىددەتلىك كەلكۈندەك توغان، توساقتىن ئاشارمەن،

تاغلارنى ئېقىتىپ، سىغماسمەن ھىچ يەرگە تاشارمەن. �

 

غەربنىڭ زېمىنى پولات تام بىلەن قورشالسا گەر،

مېنىڭ ئىمان تولغان كۆكسۈم كەبى پاسىلىم بار.

مىللىتىم، قورقما،بۇ ئىمانىمىزنى قانداق بوغار،

«مەدەنىيەت»دېگىنىنىڭ يالغۇز چىشى قالغان جانىۋار.

 

بۇرادەر،يۇرتۇمغا پەسكەشلەرنى يولاتما، ئاگاھ بولغىن،

قالقان قىل كۆكرىكىڭنى، تۇرسۇن بۇ ھاياسىز ئاققىن.

تۇغاردۇر ساڭا ۋاھ! دەيدىغان كۈنلەر ھەققىڭ،

كىم بىلۇر، بەلكى ئەتە، بەلكى ئەتىدىنمۇ يېقىن.

 

دەسسىگەن يەرلەرنى« تۇپراق »دەپ مېڭىۋەرمە،بىل بۇنى!

 ئويلىغىن، ئاستىدىكى مېڭلارچە كىپەنسىز ياتقانلارنى،

سەن شېھىت ئوغلىسەن، رەنجىتمە گۇناھتۇر، ئاتىلارنى!

 بەرمە، دۇنيالارنى ئالسىمۇ بۇ جەننەت ۋەتەننى،

 

كىم بۇ جەننەت ۋەتەننىڭ ئىشقىغا بولماس پىدا؟

تۇپراقنى دەسسىسەڭ چىقار مىڭلارچە شاھىتلار ئۇدا!

جاننى،جاناننى،پۈتۈن بارىمنى ئالسۇن خۇدا،

ئەتمىسۇن بىرلا ۋەتىنىمنى دۇنيادىن جۇدا.

 

قەلبىمنىڭ سەندىن كۈتكىنى، شۇدۇر پەقەت تىلىكى،

تەگمىسۇن بەدىنىم كۆكسۈمگە نامەھرەمنىڭ قولى.

بۇ ئەزانلار شاھادەت-بەخىتتۇر، دىننىڭ ئۇلى،

ئەبەدىي يۇرتۇمنىڭ ئۈستىدە مېنىڭ ياڭرىغۇسى،

 

ئۇ زامان مىڭ سەجدە قىلار ھەتتا قەبرە تاشىم، 

 ھەر جاراھىتىمدىن ،خۇدايىم،ئاقار قانلىق ياشىم

، چىقىپ كېتەر تۇپراقتىن تېنىم روھ كەبى،

شۇندىلا، كۆتۈرلۈپ ئەرشكە تېگەر بەلكى باشىم،

 

لەپىلدە، سەنمۇ شەپەقلەردەك ئەي شانلىق ھىلال، 

 بولسۇن يەنە تۆكۈلگەن قانلىرىمىز ھەممىسى ھالال.

ئەبەدىي ساڭا يوق، ئىرقىمغا يوق قۇللۇق ھال،

ھەققىدۇر ھۆر ياشاش، بايرىغىمغا ھۆررىيەت.

ھەققىدۇر، ھەققە تىۋىنغان مىللىتىمگە ئىستىقلال

*
## مەنبەلەر
رىڧات

**رىڧات ئەھەتبايوڧ ئوسمانىۋا ھەسەن** 
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
Kukturk

kukturkdigan bir kuqluk bir emprie bulidu bularning empriesinining qung ligi hazir ki zhongguo heilongjian den hazirki turkyagiqa bar hayran kalar luk yeri u monghullardak putun asia nialaydigan bu empria ning dang link khani bilgi kahan bulur ularningh tarihini hitayqisida kursangla buludu likin bazan yarliriga ixanmang lar yalghan buluximumkin!
Karahan emprie

karahan emprie sibir doletini birinji ilamha bargan turk dolat , budolatdin maxhur insanlar qikkan masilan :mahmud kaxkiry alxinawayidigandak maxhur insanlar kalgan budolatning umumi jayi hazirki xinjian uyghur aptunumrayunidak xarki turkistan dak bar budolatning maxhur xahi kadirhanbulidu.
Osasko

> 
right|thumb|250px|Osasko
right|thumb|250px
**Osasko** bolsa Braziliye dikibixahar 2007 nopus bar, 64.935 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, San Pawloning 718,646 nopusibar, ximalikang lik 23.31°, xariki uzunluk 46°47.
## مەنبەلەر
ئىسلامئاۋات

ئىسلامئاۋات يېزىسى خوتەن ناھىيەسىنىڭ شىمالى قىسمىغا تەكلىماكان قۇملۇقىنىڭ جەنۇبى گىرۋىكىگە، يۇرۇڭقاش دەرياسىنىڭ غەربى قىرغىقىغا جايلاشقان. ئۈچ ئەتراپىنى ئاساسەن تەكلىماكان قۇملۇقى ئوراپ تۇرىدۇ. ئاھالىسى ئومۇمەن دىھقانچىلىق بىلەن شۇغۇللىنىدۇ.

## مەمۇرى كەنىتلىرى
*يامانبۆك (مەيدان)
*خالتا بۇلۇڭ
*خانئېرىق
*يەتتىنچى ئېرىق
*ئىسلامئاۋات(كەنىت)
*قۇمئېغىل
*تاغئېرىق
*شىپاڭ
*ئۇزۇنكۆل
*چىگىلىك
*قاغاتۈز

## ئۇلىنىشلار
*خوتەن ناھىيىسى
*خوتەن ۋىلايىتى
*شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى
## مەنبەلەر
ئامازون

«ئامازون»[Amazon]6297209791 دۇنيادىكى [www.amazon.com] تۇنجى تور كىتابخانىسى، 1995 – يىلى ئېچىلغان. شۇ چاغدا ئۇنىڭ رىقابەتچىسى بولمىغاچقا، 1997 – يىلىغا كەلگەندە «ئامازون» نىڭ سېتىش سوممىسى 66 مىليون ئامېرىكا دوللىرىغا يەتكەن.

«ئامازون» كىتابخانىسىنى ئاچقان جېف بېزوۋس ئاكسىيە سودىسى [Bond Business] قىلىدىغان ئادەم بولۇپ، كومپيۇتېر تورى بارلىققا كەلگەندە، تور قانداق نەرسە سېتىشقا ئەڭ ماس كېلىدىغاندۇ؟ دېگەن مەسىلە ئۈستىدە كۆپ ئويلىنىپ، ئاخىرى تورنىڭ كىتاب سېتىشقا ئەڭ ماس كېلىدىغانلىقىنى تونۇپ يەتكەن. ئۇ مۇنداق دېگەن: توردا 2 مىليارد 500 مىليون كىتاب بار كىتابخانا ئاچقىلى بولىدۇ، ئەمما رېئاللىقتا بۇنچىۋالا كۆپ كىتاب سىغىدىغان كىتابخانا ئېچىش مۇمكىن ئەمەس.

جېف بېنزوۋس مۇۋەپپەقىيەت قازاندى، ئۇنىڭ رىقابەتچىلىرىمۇ «ئامازون» كىتابخانىسىنىڭ سودا ئەندىزىسىدىن ئۆرنەك ئېلىشقا باشلىدى. بۇ چاغدا جېف بېزوۋس باشلامچى بولۇش سۈپىتى بىلەن يېڭى ساھەلەرنى ئاچتى. ئۇ «ھەمكارلىشىش ئەندىزىسى» [Cooperation Model] نى ياراتتى، تورغا چىقىدىغان ھەر قانداق ئادەم «ھەمكارلىشىش ئەندىزىسى» گە قاتناشسا، ئۆزلىرىنىڭ تور بېكەتلىرى ياكى تور بەتلىرىدە «ئامازون» كىتابخانىسىنىڭ «زەنجىرسىمان كىتابخانا» لىرىنى ئاچسا بولىدۇ، بۇ «زەنجىرسىمان كىتابخانا» لارغا كىتاب سېتىش سوممىسىنىڭ ٪15 ى بويىچە شىرىنكانە بېرىلدى. ئۇزۇن ئۆتمەي بۇ ئەندىزىنى باشقىلار دوراشقا باشلىدى. ئەمما جېف بېنزوۋس بۇ ساھەنىڭ باشلامچىسى بولغاچقا، يەنە يېڭى ساھەلەرنى ئاچتى.
«ئامازون» كىتابخانىسىنىڭ بۇ سودا ئەندىزىسى توردا كىتاب ئوقۇيدىغان ئوقۇرمەنلەرنى تېز كۆپەيتتى. 1998 – يىلى «ئامازون» كىتابخانىسىنىڭ ئوقۇرمەنلىرى 4 مىليونغا يەتتى، بۇنىڭ ٪64 ى سادىق ئوقۇرمەنلەرگە ئايلاندى. «ئامازون» كىتابخانىسى CD پلاستىنكىسى بازىرىغا كىرگەندە، «ئامازون» ئوقۇرمەنلىرى كۆپ بولۇشتەك ئارتۇقچىلىقى بىلەن CD پلاستىنكىسى ساتىدىغان تور بېكەتلىرىنى تېزلا ئارقىدا قالدۇردى. «ئامازون» كىتابخانىسى تور كىنوخانىسىنى سېتىۋالدى. بۇ چاغدا «ئامازون» كىتابخانىسىنى كۆزگە ئىلمايدىغانلارمۇ «ئامازون» كىتابخانىسىنىڭ نوقۇل ھالدىكى تور كىتابخانىسىدىن دۇنيا بويىچە داڭلىق توردا سودا قىلىدىغان شىركەتكە ئايلانغانلىقىنى ئېتىراپ قىلماي تۇرالمىدى.

بۇنىڭدىن باشقا «ئامازون» كىتابخانىسىنى ئېچىشقا دول ئىسىملىك بىر مەبلەغ سالغۇچى 8 مىليون ئامېرىكا دوللىرى (سېلىنغان ئومۇمىي مەبلەغنىڭ ٪15 ىنى ئىگىلىگەن) مەبلەغ سالدى. ئۇ «ئامازون» كىتابخانىسىنىڭ باشقۇرۇش ئۈنۈمىنى ئاشۇرۇشقا ئالاھىدە كۈچىدى، «ۋال – مارت» تاللا بازىرىنىڭ يۇقىرى دەرىجىلىك ئۇچۇر تېخنىكىسى باشقۇرغۇچىسىنى، «پېدىئاتسىيە تېز يوللانمىسى» نىڭ يۇقىرى دەرىجىلىك ئارقا سەپ باشقۇرغۇچىسىنى «ئامازون» كىتابخانىسىدا ئىشلەشكە قايىل قىلدى. نەتىجىدە، «ئامازون» كىتابخانىسىنىڭ پېيى بازارغا سېلىنىپ، ئىككى يىلدىن كېيىن دولنىڭ بۇ شىركەتتىكى پاي سوممىسى 900 مىليون ئامېرىكا دوللىرىغا يەتتى.

## مەنبەلەر

* «شىنجاڭ ئىقتىساد گېزىتى» دىن ئېلىندى
## مەنبەلەر

تۈر:كىتابلار
باھادىر شاھ II

ھۆججەت:http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/da/Bahadur_Shah_II.jpg|Caption1
ھۆججەت:http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/da/Bahadur_Shah_II.jpg|Caption2

خ▲لاسە

باھادىر شاھII(1838-1857مۇغۇل ئېمپىرىيە دەۋېرىدە ھېندىستاننىڭ پادىشاھى بولغان.

## مەنبەلەر
پارونىخىيە كىسىلى

پارونىخىيە كېسىلى: [ئىنگىلىزچە(Paronychia)، خەنزۇچە(甲沟炎  Jiǎ gōu yán)]  بولسا بىر خىل تىرناققا مۇناسىۋەتلىك كېسەللىك، يەنى پۇت ياكى قول بارمىقىنىڭ يان تەرىپىدىكى تىرناق گۆش ئىچىگە ئۆسۈپ قىلىش سەۋەبىدىن ياكى تىرناقنى بەك چوڭقۇر ئىلىش قاتارلىق سەۋەبلەردىن كېلىپ چىققان بىر خىل تىرناق ئەتراپى ياللۇغلىنىش كېسەللىكى.
تەپسىلىي چۈشەندۈرۈلۈشىنىhttp://zh.wikipedia.org بۇ يەردىن ئىزدەڭ، ھالقىلىق سۆز 甲沟炎 ياكى Paronychia

## مەنبەلەر
كرىستىن دەلفى

كرىستىن دەلفى فرانسىيەنىڭ تونۇلغان جەمىيەتشۇناسى ۋە فرانسىيە دۆلەتلىك تەتقىقات مەركىزىنىڭ تەتقىقاتچىسى. ئاساسلىق تەتقىقات دائىرىسى ئايالىزىم ۋە جىنىسلەر تەتقىقاتى بولۇپ، فرانسىيەدە نەشىر قىلىنىدىغان “يېڭى ئايالىزىم مەسىلىلىرى” ژورنىلىنىڭ قۇرغۇچىسى ۋە باش مۇدىرى.

فرانسۇز ئايالىزىمچىلار ۋە جەمىيەتشۇناسلار ئىچىدە ئەڭ ئادىل تەتقىقاتچىلاردىن بىرى بولغان دەلفى ئۆزىنىڭ ئامرىكىنى باش قىلغان غەرپ يېڭى مۇستەملىكىچىلىكى ۋە دۇنيادىكى سىياسى زوراۋانلىقىغا قەتئى قارشى تۇرغانلىقى، باشتىن-ئاخىر مەيدانىدىن ۋاز كەچمەي، ئافغانىستان، ئىراقلارغا قارشى قىلىنغان دەپسەندە ئۇرۇشنى قاتتىق ئەيىپلىگەنلىكى بىلەنلا كۆزگە كۆرۈنمەي، بەلكى يەنە فرانسىيەنىڭ دۆلەت ئورگانلىرىدا ياغلىق چەكلەش قانۇنىغا قارشى چىققانلىقى بىلەن غۇلغۇلا قوزغىغان مۇھىم شەخسلەردىن بىرى ھېساپلىنىدۇ.

كرىستىن دەلفى پەقەت فرانسىيە جەمىيىتىدىكى ئاياللارنىڭ تەڭسىزلىك ئورنىغا قارشى كۈرەش قىلىپلا قالماي، يەنە كۆچمەنلەر، تېگى كۆچمەن بولغان ئازسانلىقلار(ئاساسەن شىمالى ئافرىقا ئەسلىدىن بولغان ئەرەپلەر) ۋە يەنە ھەمجىنىسلارنىڭ كەمسىتىلىشى ۋە چەتكە قېقىلىشىنى ئۆتكۈر ئانالىز ۋە ئەمەلى تەتقىقات نەتىجىلىرى بىلەن قامچىلايدۇ. بۇ ئۈچ خىل كەمسىتىلىشنىڭ تارىخى، سىياسى ۋە ئىقتىسادى ئارقا كۆرۈنۈشلىرىنى ئېنىق كۆرسىتىش ۋە ئانالىز قىلىش ئارقىلىق، ئرقۋازلىق ۋە جنىسۋازلىقنىڭ ئەسلى ماھىيىتىنى ئېچىپ بېرىدۇ.

كرىستىن دەلفى ئامرىكىنىڭ ئافغانىستانغا قارشى ئۇرۇشى ۋە خەلقئارا كۈچلەرنىڭ ھەمنەپەس بولغانلىقىنى ئەيىپلەپلا قالماي، يەنە ئاتالمىش ئافغان ئاياللىرىنى ئازاد قىلىشنىڭ ئامرىكا تەرىپىدىن ئۇرۇش سەۋەپلىرىنىڭ بىرى قىلىپ كۆرسىتىلگەنلىكىنى تەنقىد قىلىدۇ. ئافغان ئاياللىرىنىڭ بەلكى تالىبانلار زامانىدىكىدىنمۇ بەتەر كۈن كۆرىۋاتقانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويغان دەلفى بۇ ئانالىزى ئۈچۈن، فرانسىيەدە چەتكە قېقىلىدۇ ۋە ئايالىزىمچىلار تەرىپىدىن تەنقىدكە ئۇچرايدۇ.

كرىستىن دەلفى فرانسۇز ئىنسانى ئىلىملەر تەتقىقاتچىلىرى ئىچىدە، شۈبھىسىزكى ئىسلام دىنىنى، مۇسۇلمانلارنى ۋە بولۇپمۇ مۇسۇلمان ئاياللارنى ئەڭ قوغدىغان بىرىدۇر. ياغلىق چەكلەش قانۇنىغا ئىزچىل قارشى تۇرۇپ كەلگەن دەلفى بۇ قانۇننى فرانسىيەنىڭ ئەلمىساقتىن بېرى ئىسلام دۇنياسىغا ۋە مۇسۇلمانلارغا بولغان ئۆچمەنلىكىنىڭ ئىپادىلىرىدىن بىرى دەپ كۆرسىتىدۇ. مۇسۇلمان ئاياللارنىڭ بىر تەرەپتىن باشقا كۆچمەنلەردەك ئەسلى، باشقا مۇسۇلمانلاردەك دىنى ۋە باشقا بارلىق ئاياللاردەك جىنسى سەۋەبىدىن ئۈچ تۈرلۈك زوراۋانلىققا ۋە كەمسىتىلىشكە ئۇچراۋاتقانلىقىنى ئېچىپ بېرىدۇ.

## ئەسەرلىرى
* *ئاساسلىق دۈشمەن 1: ئاتىلىق تۈزۈمنىڭ ئىقتىسادى سىياسىتى*، سىلەپىس نەشرى، يېڭى ئايالىزىم مەسىلىلىرى، 1998.
* *ئاساسلىق دۈشمەن 2: جىنىسلەر ھەققىدە تەپەككۈر*،سىلەپىس نەشرى، يېڭى ئايالىزىم مەسىلىلىرى، 2001.
* 'ئىككىنچى جىنىسنىڭ 50 يىللىقى*، سىلەپىس نەشرى، 2002
* *ئايرىماق، باشقۇرماق: “باشقىلار” كىم؟*، لا فابغىك نەشرى، 2008
* *شۇ قەدەر ئالاھىدە بىر ئۇنىۋېرسالىزىم: ئايالىزىم ۋە فرانسۇزچە ئالاھىدىلىك، 1980-2010،''، سىلەپىس نەشرى، يېڭى ئايالىزىم مەسىلىلىرى، ئاپرىل 2010
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
ئۇچۇر مەدەنىيىتى

ئۇچۇر مەدەنىيىتى –ئۇچۇر دەۋرىدىكى مەۋجۈت مىللەتلەر مەدەنىيىتىنىڭ كومپيۇتېر ۋە ئالاقە تېخنىكىللىرىنى ۋاستە ،ئىنتېرنېتنى ئۆزىنىڭ پائالىيەت سورىنى قىلغان  ئۇچۇر دەۋرىدىكى تەرەققىياتىدىن  ئىبارەت .

## مەنبەلەر
ئەبۇ ھامىد مۇھەممەد ئەل-غازالىي

ئەبۇ ھامىد مۇھەممەد ئەل-غازالىي

 

abu- Hamid al- Ghazali

 

 

ھۆججەتۇل ئىسلام ئەبۇ ھامىد مۇھەممەد بىننى مۇھەممەد بىننى مۇھەممەد ئەل- غازالىي (1058~1111) تۇس شەھىرىدە تۇغۇلغان، كىچىك ۋاقتىدا دادىسىدىن ئايرىلغان، ئۇنى ۋەسىي سوپى ئۆز زامانىسىنىڭ ئادىتى بويىچە تەربىيىلىگەن، ئاندىن ئۇنىڭ ئۆگىنىشى ۋە ياشىشى ئۈچۈن خەيرىيەت مەدىرىسىگە كىرگۈزگەن. ئەل-غازالىي نىشاپۇرغا كەلگەن، فەرامىدىيدا تەسەۋۋۇپنى، ئىككى ھەرەمنىڭ ئىمامىدا كالام ئىلمى ۋە فىقھىنى ئۆگەنگەن، كېيىن نىزامۇل مۇلكنىڭ مەجلىسىگە كەلگەن، شۇ يىلى (1085) نىزامۇل مۇلك سالجۇقىيلارنىڭ ۋەزىرى ئىدى، ئەل-غازالىي ئۇ يەردە ئالتە يىل تۇرغان، ۋەزىر ئۇنى باغداد نىزامىيە مەدرىسىگە ئۇستاز قىلىپ تەيىنلىگەن، ئەل-غازالىي باغداتتا تۆت يىل دەرىس ئۆتكەن... ئۇ بۇ جەرياندا ئىككى كىتاب تۈزگەن: «پەيلاسوپلارنىڭ مەقسىدى»، بۇنى فارابىي ۋە ئىبىن سىنانىڭ پەلسەپىسىگە قارىتا يازغان؛ «پەيلاسوپلارنىڭ ھالاكىتى»، بۇنى پەلسەپىنى تەنقىدلەپ يازغان. ئۇ باغداتتىن كەتكەن، ئون يىل  زاھىدلىق بىلەن ياشاشقا ئۇرۇنغان. كېيىن ئۆگىتىش ئىشلىرى ئۈچۈن نىشاپۇرغا قايتىپ كەلگەن. ئۇ 1106-يىلدىن كېيىن ئۆزىنى تەلىم-تەربىيە ئىشلىرىغىلا ئاتىغان، تاكى  ۋاپات بولغانغا قەدەر ئىلىم بىلەنلا شۇغۇللانغان. 

ئەل-غازالىي پەلسەپە ساھەسىدە ئىنىسكلوپىدىك مۇتەپەككۇر، ئۆز زامانىسىدىكى يىراقنى كۆرەر ئالىم. گەرچە ماتېماتىكا، تەبىئەت بىلىملىرىگە پىشىشىق بولمىسىمۇ، بىراق،  ئۇ ئىلىملەردىن ئۆزىگە لايىق نېسىۋىسىنى ئالغان ۋە مۇھىم پىرىنسىپلىرىنىڭ توغرىلىقىنى بېكىتكەن. ئەمما  مەنتىق ئىلمى (لوگىكا)، پەلسەپە ساھەلىرىدە شۇ ئىلىملەرنىڭ ئۆزىگىلا خاس نامايەندىلىرىنىڭ بىرى  بولغان. مەنتىق ئىلمىنى ئىسلامنىڭ گۈللىنىشى ئۈچۈن ئىشلەتكەن، ئۆتكۈر ئەقىللىق ئىستىداد ئىگىلىرىنى ئازدۇرىدىغانلىقى ئۈچۈن پەلسەپىگە قارشى چىققان. 

ئۇنىڭ ئەڭ مۇھىم كىتابلىرى: «پەيلاسوپلارنىڭ مەقسىدى»؛ «پەيلاسوپلارنىڭ ھالاكىتى»؛ «ئېتىقادتا ئىقتىساد»؛ «دىن ئىلىملىرىنى گۈللەندۈرۈش»؛ «ئى، ئوغلۇم»؛ «ئازغۇنلارنىڭ نىجاتلىق يۇلتۇزى»...قاتارلىقلار (ئۈچ كىتابىنىڭ ئىسمىنى نېمە دەپ ئاتاشنى بىلمىدىم، چوڭلاردىن سوراپ شۇ بويىچە تولۇقلاپ قوياي-ئەفىيفىي)

 

## مەنبەلەر

* «خەلقئارا ئەرەب ئىنىسكلوپىدىيىسى» ناملىق كىتابتىن تەرجىمە قىلىنغان.

تۈر:كىشلەر
لیلا چڑھاو

ئىنگلىزچە:Ana Lila Downs Sánchez
160px|thumb|Lila Downs
دۆلەت تەۋەلىكى: ئامرىكا
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:ئاياللار
Siggraph ھەققىدە

Siggraph - خەلقئارالىق گرافىك جەمئىيىتى (ACM SIGGRAPH) تەرپىدىن ھەر يىلى 7-ئايدا ئامېرىكىدا ئۆتكۈزۈلىدىغان دۇنيادىكى تەسىر كۈچى ئەڭ زور، كۆلىمى ئەڭ كەڭ، شۇنىڭ بىلەن بىرگە ئىلم-پەن، سەنئەت ۋە سودىنى بىرگەۋدە قىلغان نوپۇزلۇق كومپيۇتېر گرافىك سەنئىتى كۆرگەزمىسى، ئىلىم مۇھاكىمە قىلىش يىغىنىدۇر. نۆۋەتتىكى ئەڭ كۆپ تىلغا ئېلىنىدىغان پىكسېل، رەسىم قەۋىتى، چوققا قاتارلىق ئۇقۇملارنىڭ ھەممىسى ئىلگىرىكى Siggraph يىغىنلىرىدا ئوتتۇرىغا قويۇلغان. ھەر قېتىملىق Siggraph دا Adobe, Avid Nvidia, Discreet, Microsoft قاتارلىق نۇرغۇن شىركەتلەر ئۆزىنىڭ يېڭى يۇمشاق ۋە قاتتىق دېتاللىرى ھەققىدىكى مۇھىم يېڭىلىقلىرىنى ئېلان قىلىدۇ.
Siggraph (Special Intrest Group for Computer Graphics) 1967-يىلى قۇرۇلغان بولۇپ، ئىزچىل كومپيۇتېر گرافىكى ۋە جانلاندۇرۇم ئىشلەش يۇمشاق، قاتتىق دېتاللىرى، تېخنىكىلىرىنى تەشۋىق قىلىپ كەلمەكتە. 1974-يىلدىن باشلاپ يىلدا بىر قېتىم يىغىن چاقىرىشقا باشلىغان، 1981-يىلىدىن باشلاپ كومپيۇتېر گرافىكى (CG, Computer Graphics) كۆرگەزمىسى ئۆتكۈزۈش قوشۇلغان. مۇتلەق كۆپ قىسىم كومپيۇتېر گرافىك تېخنىكىسى ۋە يۇمشاق، قاتتىق دېتال شىركەتلىرى ئۆزىنىڭ ھەر يىللىق ئەڭ ئالى نەتىجىلىرىنى Siggraph قا ئېلىپ كېلىپ ئېلان قىلىدۇ، كۆپ قىسىم ئېلېكتىرونلۇق ئويۇنلارنىڭ جانلاندۇرىم ئاپتورلىرىمۇ ئۆزىنىڭ يىللىق ئەڭ نادىر ئەسەرلىرىنى Siggraph دا كۆرگەزمىگە قويىدۇ. 
2011-يىللىق Siggraph 8-ئاينىڭ 7-كۈنىدىن 11-كۈنىگىچە كانادانىڭ ۋانكۇۋېردا ئېچىلىدۇ، بۇ Siggraph نىڭ تۇنجى قېتىملىق ئامېرىكىدىن باشقا بىر دۆلەتتە ئېچىلىشقا ئورۇنلاشتۇرلىشى.
Siggraph مەسئۇل تەرەپ توربېتى ئادرېسى: http://www.siggraph.org

Siggraph Asia

2008-يىلى Siggraph ئاسىياغا كەلدى، 12-ئاينىڭ 9 كۈنىدىن 13-كۈنىگىچە تۇنجى قېتىملىق Siggraph Asia (ئاسىيا كومپيۇتېر گرافىكى ۋە تېخنىكىسى كۆرگەزمە يىغىنى) سىنگاپوردا ئۆتكۈزۈلدى. بۇ دۇنيادىكى ئەڭ چوڭ كومپيۇتېر گرافىك يىغىنى Siggraph نىڭ ئامېرىكىدىن سىرت جايدا ئۆتكۈزگەن تۇنجى يىغىنىدۇر، Siggraph Asia نىڭ ئېچىلىشى ئاسىيا قىتئەسىدىكى دۆلەتلەرنىڭ نىڭ كومپيۇتېر گرافىك ئىشلىرىنى دۇنياغا تۇتاشتۇرىدىغانغا يول ۋە سەھنە ھازىرلاپ بەردى.
2008-يىلى 12-ئاينىڭ 9-كۈنىدىن 13-كۈنىگىچە تۇنجى نۆۋەتلىك Siggraph Asia سىنگاپوردا ئېچىلدى.
2009-يىلى 12-ئاينىڭ 16-كۈنىدىن 19-كۈنىگىچە ئىككىنچى نۆۋەتلىك Siggraph Asia ياپونىيەنىڭ يوكوخاما دا ئېچىلدى، 41 دۆلەتتىن كەلگەن 6400 نەپەر سەنئەت، ئىلمى تەتقىقات، ئېچىش، ئېلىكتىرونلۇق ئويۇن، فىلىم ... ساھەسىدىكى تېخنىك خادىملار بۇ قېتىملىق يىغىنغا قاتناشتى.
2010-يىلى 12-ئاينىڭ 15-كۈنىدىن 18-كۈنىگىچە ئۈچىنچى نۆۋەتلىك Siggraph Asia كورىيەنىڭ سېئول دا ئېچىلدى، بۇ قېتىملىق يىغىنغا سەنئەتكارلا، ئىلمى تەتقىقاتچىلار، ئاچقۇچىلار دىن تارتىپ ئىشلەپ چىقارغۇچى شىركەت، مۇلازىمەت تەمىنلىگۈچىلىرىمۇ قاتناشتى.
2011-يىللىق Siggraph Asia مۇشۇ يىلى 12-ئاينىڭ 12-كۈنىدىن 15-كۈنىگىچە جۇڭگو شياڭگاڭدىكى شياڭگاڭ يىغىن ۋە كۆرگەزمە زالىدا ئېچىلىدۇ.
تۈر:كومپيۇتېر
2011-يىلدىكى ياپونىيە يەر تەۋرەش ۋە دېڭىز تاشقىنى

«خەلق گېزىتى»نىڭ 15-مارت توكيودىن بەرگەن تېلېگراممىسى: ياپونىيە ساقچى دائىرلىرى ئېلان قىلغان سانلىق مەلۇماتىغا ئاساسلانغاندا، شۇ يەر ۋاقتى 15-چېسلا سائەت 20گىچە يەر تەۋرەش ۋە ئۇنىڭدىن كېلىپ چىققان دېڭىز تاشقىنى ئاپىتىدە 3373 ئادەم قازا قىلغان، 15 مىڭدىن ئارتۇق ئادەم يوقۇلۇپ كەتكەن. بۇ قېتىمقى ئاپەت ئەڭ ئېغىر بولغان جاي مىياگى، ئىۋاتې ۋە فۇكۇشىما ناھىيەسى ئىكەن. نۆۋەتتە، ئاپەت رايونىدا تەخمىنەن 440 مىڭ ئامما پاناھلىنىۋېتىپتۇ، ھەرقايسى پاناھلىنىش ئورۇنلىرىنىڭ ئۇچۇرى ئېتىك بولۇپ، ئىچىملىك سۇ، يېمەكلىك، يۇڭ ئەدىيال قاتارلىق تۇرمۇش بۇيۇملىرى كەمچىل ئىكەن.

ياپونىيە فۇكۇشىما 1-يادرو ئېلېكتىر ئىستانسىسىنىڭ تۆت گېنراتورلار گۇرۇپپىسى تۆت كۈن ئىچىدە ئارقا-ئارقىدىن پارتىلىغان. پاپونىيە باش ۋەزىرى ناتو كەن 15-چېسلا رادىئوئاكتىپلىق ماددىلارنىڭ چىقىپ كېتىش خەۋپىنىڭ ئېشىپ بېرىۋاتقانلىقىنى ئېيتقان. ناتو كەن ھۆكۈمەتنىڭ تېخىمۇ كۆپ رادىئوئاكتىپلىق ماددىلارنىڭ چىقىپ كېتىشىنى پۈتۈن كۈچى بىلەن توسۇدىغانلىقىنى، خەلقنىڭ بۇنىڭدىن ساراسىمىگە چۈشۈپ كەتمەسلىكىنى سەمىمىي ئۈمىد قىلىدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن.

جۇڭگونىڭ ياپونىيەدە تۇرۇشلۇق باش ئەلچىخانىسى 15-چېسلا جىددىي ئۇقتۇرۇش چىقىرىپ، ياپونىيەنىڭ يەر تەۋرىگەن ئاپەت رايونىدىكى جۇڭگولۇق پۇقرالارنىڭ تەرتىپلىك قايتىشىنى مۇراجىئەت قىلدى. ئۇقتۇرۇشتا كونكرېت قايتۇرۇش لايىھەسى، يىغىلىدىغان ئورۇن، ئالاقىلىشىدىغان ئادەمنى جۇڭگونىڭ ياپونىيەدە تۇرۇشلۇق باش ئەلچىخانىسى تورىغا چىقىپ كۆرۈڭلار دېيىلدى.

«خەلق گېزىتى»نىڭ 14-مارت توكيودىن بەرگەن تېلېگراممىسى: ياپونىيە ھۆكۈمەت تەرەپ 11-چېسلا يۈز بەرگەن يەر تەۋرەش ۋە دېڭىز تاشقىنىدا 1800دىن ئارتۇق ئادەم قازا قىلغانلىقىنى، 15 مىڭدىن ئارتۇق ئادەم يوقاپ كەتكەنلىكىنى ئېلان قىلدى.

14-چېسلا ئاپەتتىن كېيىنكى تۇنجى پاي چېكى بازىرى ۋە پېرىۋوت چېكى بازىرى سودا كۈنى. پەۋقۇلئاددە زور يەر تەۋرەش ئاپىتىنىڭ تەسىرىدە، ياپونىيەدىكى نۇرغۇن ساھەلەرنىڭ ئىشلەپچىقىرىشى توختاپ قالدى، ئىقتىسادىي كۆرسەتكۈچلەر ئۈزلۈكسىز تۆۋەنلەپ، 633.94 ۋە 9620.49 نۇقتىغا چۈشۈپ قالدى، چۈشۈش نىسبىتى ٪6.18 كە يېتىپ، خەلقئارا پۇل مۇئامىلە كىرىزىسىدىن بۇيانقى ئەڭ زور چۈشۈش بولۇپ قالدى.

توك بىلەن تەمىنلەش يېتىشمىگەنلىكتىن، 13-چېسلا كەچتە ئېلېكتىر ئېنېرگىيەسى شىركىتى «توك بىلەن پىلانلىق تەمىنلەش» تەدبىرىنى يولغا قويىدىغانلىقىنى، يەنى توكيو ۋە ئۇنىڭ ئەتراپىدىكى 8 ناھىيەنى 5 گۇرۇپپىغا ئايرىپ، نۆۋەت بىلەن ھەر گۇرۇپپىدا كۈنىگە 3 سائەت توك توختىتىدىغانلىقىنى جاكارلىدى.

14-چېسلا سائەت 11دىن 1 مىنۇت ئۆتكەندە، فۇكۇشىما 1-يادرو ئېلېكتىر ئىستانسىسىنىڭ 3-نومۇرلۇق گېنېراتورلار گۇرۇپپىسى پارتلاپ كەتتى. ئېلېكتىر ئېنېرگىيەسى شىركىتى نەق مەيداندا 6 ئادەم يارىلانغانلىقىنى دەلىللىدى.

14-چېسلا سائەت 18دىن 30 مىنۇت ئۆتكەندە، توكيو ئېلېكتىر شىركىتى فۇكۇشىما 1-يادرو ئېلېكتىر ئىستانسىسىنىڭ 2-نومۇرلۇق گېنېراتورلار گۇرۇپپىسىنىڭ ئىقتىدارىنى يوقاتقانلىقىنى، ھۆكۈمەتكە جىددىي ئەھۋال ئىلتىماسى سۇنغانلىقىنى جاكارلىدى. مۇتەخەسسىسلەر بۇ 1- ۋە 3-نومۇرلۇق گېنېراتورلار گۇرۇپپىسىنىڭ پارتلاش جەريانىغا ناھايىتى ئوخشىشىپ كېتىدۇ، 2- نومۇرلۇق گېنېراتورلار گۇرۇپپىسىنىڭ پارتلاپ كېتىش ئېھتىماللىقى ئىنتايىن زور، دەپ قارىدى.

**مەنبە**
https://web.archive.org/web/20110925005718/http://uyghur.people.com.cn/157170/15151200.html

https://web.archive.org/web/20110319224251/http://uyghur.people.com.cn/157170/15151051.html
مۇئەممەر قەززافى

تولۇق ئىسمى مۇئەممەر قەززافى بولغان لىۋىيە پىرېزىدېنتى، 1942-يىلى 7-ئىيۇلدا لىۋىيەنىڭ سىرتە شەھىرىدە بىر كۆچمەن ئائىلىدە دۇنياغا كەلدى. 
غەززافى، ھازىر ئۆكتىچىلەردىن قايتۇرۇۋېلىش ئۈچۈن بوسۇغىسىقىچە يېتىپ بارغان بىنغازىدىكى ئۇنىۋېرسىتېت ھاياتىغا ئەسكەر بولۇش ئۈچۈن 1961-يىلى خاتىمە بەردى. 
قەززافىنىڭ بۇ قارارى ھەم ئۆز تەقدىرىنى ھەمدە دۇنيانىڭ تەقدىرىنى ئۆزگەرتكەندۇ بەلكىم.... 
ئارمىيەگە قاتنىشىپ 8 يىل ئۆتكەندىن كېيىن، 28 يېشىدىلا ھاكىمىيەتنى قولغا كىرگۈزدى. 
1951-يىلدىن بېرى ھاكمىيەتتە بېشىدا تۇرۇپ كەلگەن پادىشاھ ئىدرىس، تۈركىيەدە داۋالىنىۋاتقاندا، قەززافى پۇرسەتتىن پايدىلىنىپ قان تۆكمەيلا ھاكىمىيەتنى تارتىۋالدى. 
قەززافى ھاكىمىيەتنى تارتىۋالغان بولسىمۇ ئۆزىگە رەسمىي ئورۇن مۇناسىپ كۆرمىدى. بۇنىڭ ئورنىغا ئۆزىنى «رەھبەر ۋە ئىنقىلاپ باشلامچىسى» دەپ ئاتاشنى مۇۋاپىق كۆردى. ئۆزى ئوفېستىر بولغانلىقى ئۈچۈن، لىۋىيە ئارمىيەسىدىكى ئوفېستىرلاردىن يۇقىرى ئۇنىۋانلارنى ئەمەلدىن قالدۇردى. 
قەززافى، ئالدى بىلەن كومۇنىزم بىلەن كاپىتالىزم ئارىسىدا ئىكەنلىكى ئىلگىرى سۈرۈلگەن «ئۈچىنچى دۇنيا نەزىيەسى» نى ئەمەلىيلەشتۈردى. 
دۆلەتنىڭ نېفېت كىرىمىنى ئاشۇرۇش ۋە خەلقنىڭ تۇرمۇش سەۋىيەسىنى ئۆستۈرۈش ئۈچۈن كەڭ ئىسلاھاتلارنى ئېلىپ باردى. قەززافى، ئەرەب دۇنياسىنىڭ غەربكە قارشى ئېلىپ بارغان تەشكىللەش پائالىيەتلىرى بىلەن باشقىلارنىڭ دىققىتىنى قوزغاپ كەلدى. 
بۇ دائىرىدە 1971-يىلى سۈرىيە ۋە مىسىر بىلەن ئەرەب فېدراتسىيەسى بەرپا قىلىش تىرىشچانلىقى مۇۋەپپەقىيەتسىزلىك بىلەن ئاخىرلاشتى. 1978-يىلى مىسىر ۋە ئىسرائىلىيە تەرىپىدىن ئىمزالانغان كەمپ دېۋىد تىنچلىق كېلىشىمىگە نارازىلىق بىلدۈرۈش ھەرىكىتىگە باشلامچىلىق قىلدى. 
80-يىللاردا غەرب دۇنياسى بىلەن لىۋىيە مۇناسىۋىتى يىرىكلىشىپ كەتتى. 1986-يىل گېرمانىيەنىڭ بېرلىن شەھىرىدە مەلۇم بىر كېچىلىك كۇلۇبتا يۈز بەرگەن پاتلاش ۋەقەسىنى پەيدا قىلىش بىلەن ئەيىبلەندى. نەتىجىدە ئامېرىكا تىرابلۇس ۋە بىنغازىغا ھۇجۇم قىلدى. 
1988-يىلى لوكېربىي ھۇجۇمىنى ئېلىپ بېرىپ، لىۋىيەنىڭ خەلقئارادا يېتىم قېلىشىغا سەۋەب بولدى. 
270 ئادەم ھاياتىدىن ئايرىلغان ھۇجۇمنىڭ جاۋابكارى دەپ ئەيىبلەنگەن لىۋىيەگە ئىمبارگولار ئىجرا قىلىنىشقا باشلىدى. 
2003-يىلى قىرغۇچى قوراللارنى ياساش پىلانىدىن ۋاز كەچكەنلىكىنى جاكارلاپ، پۈتكۈل دۇنيانى ھەيران قالدۇردى. بۇ ھەقتە بايانات ئېلان قىلىنغاندىن كېيىن ئىمبارگولار ئەمەلدىن قالدۇرۇلدى. ۋاشىنگىتون لىۋىيەنى تېررورچى دۆلەتلەر تىزىملىكىدىن چىقىرىپ تاشلىدى. 
قەززافى 2009-يىلى ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنى تۇنجى قېتىم زىيارەت قىلدى. 
زىيارەت ئەسناسىدا ب د ت ئومۇمىي كېڭىشىدە بىر يېرىم سائەتتەك سۆز قىلغاندا، يەنە پۈتكۈل دۇنياغا ھەيۋە كۆرسەتتى. 
ئوفېستىر قەززافى، ھاكىمىيەت بېشىدا تۇرۇش جەريانىدا ئارىلاشقان ئىشلىرى، تېرىغان چاتاقلىرىغا ئوخشاش ئايال مۇھاپىزەتچىلىرى ۋە بەدەۋى چېدىرلىرىمۇ كۈنتەرتىپتىن چۈشمەي كەلدى. 
41 يىللىق مۇرەككەپ ھاكىمىيەت باسقۇچىنى باشتىن كەچۈرگەن قەززافى، نەچچە ھەپتىدىن بېرى ئۆكتىچىلەرگە قارشى تۇرۇپ كەلمەكتە. قەززافىي، ۋەقەلەرنىڭ ئارقىسىدا ئەل قائىدىنىڭ بارلىقىنى ئىلگىرى سۈرمەكتە. 
قەززافى، غەرب دۆلەتلىرى ھاۋادىن لىۋىيەگە ھۇجۇم قىلىشتىن ئىلگىرى، «غەرب دۆلەتلىرى مۇبادا ھۇجۇم قىلىپ قىلسا، بۇ ئەسەبىيلىك بولىدۇ. دۇنيا ئەسەبىيلەشسە، بىزمۇ ئەسەبىيلىشىمىز» دېگەن ئىدى.

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
ناتالىيە پورتمەن

12 تۈردە ئىسمى ئاتالغان «پادىشاھنىڭ نۇتقى» ئەڭ مۇنەۋۋەر كىنو، ئەڭ مۇنەۋۋەر رېژىسسور، ئەڭ مۇنەۋۋەر ئىجادىي سېنارىيەنى ئۆز ئىچىگە ئالغان تۆت چوڭ مۇكاپاتقا ئېرىشىپ، ئەڭ چوڭ غالىب بولۇپ قالدى. كىنو شاھلىق تاجىمۇ تالاش-تارتىشسىزلا «پادىشاھنىڭ نۇتقى»نىڭ باش ئەر رولچىسى كولىن فېرسقا كىيدۈرۈلدى، ئەڭ مۇنەۋۋەر ئايال باش پېرسوناژ مۇكاپاتىنى بولسا ھامىلدارلىق مەزگىلىدە تۇرۇۋاتقان ناتالىيە پورتمەن ئالدى.

«دوستلىشىش تورى» تاللاشتا «پادىشاھنىڭ نۇتقى»غا يېڭىلىپ قېلىپ، پەقەت ئەڭ مۇنەۋۋەر ئۆزگەرتىلگەن سېنارىيە، ئەڭ مۇنەۋۋەر يانداش مۇزىكا ۋە ئەڭ مۇنەۋۋەر تەھرىرلەش مۇكاپاتىنىلا ئالالىدى.

«پادىشاھنىڭ نۇتقى»بىلەن بىرلىكتە تۆت ئوسكار مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن «چۈش» تېخنىك تۈرىدە ئۇتۇق قازاندى، بۇ فىلىم ئەڭ مۇنەۋۋەر ئاۋاز مۇھەررىر، ئەڭ مۇنەۋۋەر ئاۋاز ئۈنۈمى ھەم ئەڭ مۇنەۋۋەر ئالاھىدە ئۈنۈم مۇكاپاتىغا ئېرىشىپلا قالماستىن، يەنە كۆپلىگەن رىقابەتچىلىرىنى يېڭىپ، ئەڭ مۇنەۋۋەر سۈرەتكە ئېلىش مۇكاپاتىغا ئېرىشتى.
## مەنبەلەر
ئىكول تىل مەكتىپى

ئىكول تىل ئۆگىنىش مەكتىپى 1988-يىلى قۇرۇلغان بولۇپ،مەكتەپ بىر خىل سىرتقا قارىتا فرانسۇز تىل دەرس بېرىدىغان ئالىي مائارىپ ئىنىستىتۇتى.مەكتەپ ھەر يىلى 50 دۆلەتتىن كەلگەن 5000نەپەر ئۆقۇغۇچىنى قوبۇل قىلىدۇ. **ئىكول تىل مەكتىپى** ھازىرغا قەدەر فرانسىيە مائارىپ باشقارمىلىرى تەرى سۈپەت لاياقەت گۇۋاھنامىسىگە ئېرىشكە Qualité français langue étrangère ىدىن تارقاتقانن، شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا يەنە 5خىل لاياقەت باھالىشى يەنى( ئوقۇغۇچى قوبۇل قىلىش،ئوقۇش ئەسلىھەلىرى،ئوقۇتقۇچى قوشۇنى،دەرس لاھىيەسى،مەكتەپ باشقۇرۇش)قاتارلىقلارنىڭ ھەممىسىدە يۇقىرى يۇلتۇز دەرىجىسىگە ئېرىشتى.

## مەكتەپ تارىخى
) كوچىسىدىكى تىپىك پارىژ بىناكارلىق ئۇسلۇبىدىكى بىناغا جايلاشقان Grand boulevards مەكتەپ ( بولۇپ ، ئۇ يەنە بۇرۇنقى قەدىمىي شەھەر تىېمى يادىكارلىقى جايلاشقان جاي. بۇ چوڭ كوچىدا دىرامما ئەترىتى ،كىچىك تىپتىكى قەھۋەخانا ۋە كىچىك ئاشخانىلار جايلاشقانلىقى ئۈچۈن بۇ كوچا خىلى بىر ۋاقىتقىچە كىشىلەر تەرىپىدىن جىنايەت كوچىسى دەپ نام ئالغان . تاكى 19-ئەسىرگە بارغاندا 
پارىژغا قارىتا ئېلىپ بارغان بىر قىتىملىق زامانىۋىلاشتۇرۇش جورت ئورىن ئوسمان بارون
ئۆزگەرتىشتە بۇ چوڭ كوچا شەھەر مەركىزىگە ئايلانغان . بۇ خىل تورسىمان ئۆلچەم قۇرۇلمىسى دەل شەھەر پىلانلاش نەزەرىيىسىدىن پايدىلانغاندىن كىيىن بارلىققا كەلگەن .

## ئوقۇتۇش
مەكتەپنىڭ نىشانى ئوقۇغۇچىلارنى يېتەكلەپ ئىجتىمائىي تۇرمۇشتىكى ھەرخىل ئەھۋاللار ۋە چەكلىمىلەرگە يۈزلەندۈرۈش ھەمدە ئوقۇغۇچىلارنىڭ ئوقۇش ئىستىراتىگىيىسىنى ئېچىش،مۇشۇ ئۇسۇل ئارقىلىق ئۇلارنىڭ ئانا تىل بىلەن پىكىر ئالماشتۇرۇش ئىقتىدارىنى فرانسۇز تىلىدا ئىشلىتىشكە ئايلاندۇرۇش ۋە يېتەكلەش.
مەكتەپ تىل ئويۇنى ئويناش ، تەقلىد قىلىش ،ئۆز ئارا ھەرىكەت پائالىيىتى ئىلىپ بېرىش قاتارلىق خىلمۇخىل مەشىقلەر ئارقىلىق ، ھەرخىل سورۇنلاردا گىراماتىكا بىلىملىرىنى ئۆگەتمەكتە.

## ئاساسلىق مەمۇرىي خادىم

مەكتەپ مۇدىرىFrancois Pfeiffer 

## پايدىلانغان مەنبەلەر

## مەنبەلەر

## قاراڭ
*  
* 
* 

تۈر:تىل
تۈر:پارىژ
تۈر:فرانسۇز تىلى
شياڭگاڭ جۇڭگو تىللىرى ئۇنۋېرسىتېتى

شياڭگاڭ جۇڭگو تىللىرى ئۇنۋېرسىتېتى: شياڭگاڭ جۇڭگو تىللىرى ئۇنۋېرسىتېتى بولسا يۇقىرى قاتلام رەھبەر ئىختىساسلىقلىرىنى تەربىيەلەيدىغان، ئەدەبىي خىسلەتتىكى دۇنياۋىي داڭلىق مەكتەپ. مەكتەپ قۇرۇلغاندىن بۇيان، ‹‹ ئەنئەنە بىلەن زامانىۋىيلىقنى، جۇڭگو بىلەن غەربنى بىرلەشتۈرۈش ›› نى بۇرچ قىلغان شياڭگاڭ جۇڭگو تىللىرى ئۇنۋېرسىتېتى، شياڭگاڭنىڭ مائارىپ تارىخىدا نۇرغۇن مۆجىزىلەرنى ياراتقان.
* شياڭگاڭ جۇڭگو تىللىرى ئۇنۋېرسىتېتى تەھرىرلەۋاتىدۇ
## مەنبەلەر
سىتوكخولم

سىتوكھولم، (ئىنگلىزچىدە Stockholm)، شىۋىتسىيەنىڭ پايتەختى ھەم ئەڭ چوڭ شەھىرى.بالتىق دېڭىزى بويىدا بولۇپ  پۈتۈن شەھەرنىڭ نوپۇسى 2.1 مىليون. سىتوكخولم شىۋىتسىيەنىڭ مەدەنىيەت، سىياسەت، ئالاقىلىشىش ۋە ئىقتىساد مەركىزى.
## مەنبەلەر
تىراختور

**تىراختور** ئىراندا یاشاغان تۈرکى تىللىک خه‌لقله‌رنىڭ فۇتبال تاقىمى تۇرۇر .
## مەنبەلەر
ساران

400px|thumb|left|ساران 

**ساران** ئىران نين شه‌رقی ازربايجان كه‌نت‌لريندن بيري. بو كه‌نت‌ده 333 کیشی ئاهاله و 50 ئائىلە بار.

## قايناق

*ساران 
*امار واطلاعات ایران کندلری
*http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86
گونئي ئەزەربەيجان

thumb|250px|Güney Azərbaycan əyalətləri və bölgələri

گونئي ئەزەربەيجان

## تۇنۇلغان شەخىسلەر


File:Bulud Qarachurlu.jpg|Bulud Qaraçorlu

## مەنبەلەر
Wolfgang Amadeus Mozart

**Wolfgang Amadeus Mozart**
thumb|399x399px|Mozart in 1780-1 by Johann Nepommuk della Croce
گىرمانىيىلىك مۇزىكانىت بىتخوۋېن

thumb|200px|Mozart 1770

ئۇنىڭ بىر ئۆمىرى مۇھاببەت جەھەتتە ئوڭۇشسىزلىق ئىچىدە ئۆتكەن. شۇڭا ئۇ ھاياتقا زىرىكىشلىك نەزىرى بىلەن قارايىتتى. ئۇنىڭ سىفونىيىلىرىدىن "قەھرىمان "، "تەقدىر" قاتارلىقلار داڭلىق ئەسەرلىرى بار. ئۇ ئۆۈر بويى توي قىلمىغان.
ئىران ئەزەربەيجان

alt=|thumb|250x250px| ئىران ئەزەربەيجان
ئىران ئەزەربەيجان ئىراننىڭ شىمالىي قىسمىدىكى پېررىس يادرو قىلىنغان رايونغا تەۋە ، بۇ يەر ئەزەربەيجانلىقلارنى ئاساس قىلىدۇ ، ئىران شىئە مەزھىپىنىڭ مەنبەسى بولۇپ ، تارىختا نۇرغۇن ئىران خاندانلىقى ئەزەربەيجاندا باش كۆتۈرگەن .
## مەنبەلەر

تۈر:ئىران
يېڭىئېرىق يېزىسى

**يېڭىئېرىق يېزىسى** دىگەن سۆزلۈك كۆپ خىل مەنە تۈرىنى ئىپادىلىگەن، تۆۋەندىكى مەنە تۈرلىرى بويىچە كۆرۈڭ:
*يېڭىئېرىق يېزىسى (خوتەن ناھىيىسى)، خوتەن ۋىلايىتى خوتەن ناھىيىسى قارمىقىدىكى يېزا؛
*يېڭىئېرىق يېزىسى (يېڭىشەھەر ناھىيىسى)، قەشقەر ۋىلايىتى يېڭىشەھەر ناھىيىسى قارمىقىدىكى يېزا؛
*يېڭىئېرىق يېزىسى (ئاۋات ناھىيىسى)، ئاقسۇ ۋىلايىتى ئاۋات ناھىيىسى قارمىقىدىكى يېزا؛
## مەنبەلەر
كەرىمە نادىر

كەرىمە نادىر

تۈركىيە ھازىرقى زامان ئايال يازغۇچىسى، ئىستانبۇل لاچىنى دەپ ئاتالغان كەرىمە نادىر ئارزاق(ئارزاق-تۈركچە نادىر دېگەن مەنىنى بىلدۈرىدىغان سۆز بولۇپ، ئۇنىڭ فامىلىسى) 1917- يىلى 20-مارتتا ئسىتانبۇلدا دېڭىز قاتنىشى شىركىتىنىڭ بۇغالتىرى نادىرئارزاق ئائىلىسىدە تۇغۇلغان.باشلانغۇچ ۋە ئوتتۇرا مەكتەپلەرنى كونىچە مەكتەپتە ئوقۇپ پۈتتۈرگە ندىن كېيىن، 1935-يىلى سائىنت جونپېرس نامىدىكى فىرانسوس قىزلار مەكتىپىدە ئوقۇغان. كەرىمە نادىر مەكتەپتە ئوقۇۋاتقان مەزگىللىرىدىلا ئىجادىيەتكە كىرىشكەن بولۇپ، دەسلەپكى ئىجادىيتى شېئىر يېزىشتىن باشلانغان، كېيىنچە ئۇ تۈركىيىدىكى بىرئەنئەنىۋىي ئەدەبىي ئېقىم ھىساپلىنىدىغان «سەرۋەتى فۇنۇن» ئۇسلۇبىدىكى ھېكايىلىرى بىلەن كۆزگە كۆرۈنۈ شكەباشلىغان،«سەرۋەتى فۇنۇن»ئۇيۇشمىسىنىڭ «ئويغىنىش»،«يېرىم ئاي»ژورناللىرىدا ئىشلىگەن.
كەرىمەنادىر تۈرك ئەدەبىياتىدا نەسىرچىلىكنىڭ گۈللىنىشىگە ئالاھىدە ھەسسە قوشقان.ئۇنىڭ دەسلەپكى نەسىرلىرى «يەتتەكۈن»، «ھايات»ناملىق ژورناللاردا ھەرئايدا دېگۈدەك ئېلان قىلىنىپ تۇرغان. ئۇ ھاياتىدا مۇھەببەت تېما قىلىنىپ،ئاشىق-مەشۇقلارتەسۋىرلەنگەن پىسخىك تەسۋىر ئۇسلۇبىدىكى مۇھەببەت رومانلىر ىنى يېزىش بىلەن داڭ چىقارغان ۋە «قىرىق ئاشىق كۈيچىسى»دېگەن نامغا ئېرىشكەن.
كەرىمەنادىرنىڭ بەزى ئەسەرلىرى ئۆتكەن ئەسىرنىڭ 30-يىللىرىدىلا سىنارىيىلە شتۈرلۈپ، كىنو-فىلىم قىلىپ ئىشلىنىشكە باشلىغان.
ئۇ 50-يىللاردىن تارتىپ ھاياتىنىڭ ئاخىرىغىچە«خۇددى مۇسابىقىگەچۈشكەندەك»تو ختىماي يېزىقچىلىق بىلەن شۇغۇنلانغان.
1937-يىلى كەرىمە نادىرنىڭ تۇنجى رومانى «يېشىل نۇر»نەشرقىلىنغاندىن باشلاپ ھازىر غىچە،«كۆڭۈل جاراھىتى»،«ئۇيقۇسىز كېچىلەر»،«ئۆكسۈش»،«كۆڭۈل ئوغرىسى»،«مۇھە ببەتكە توۋا»،«بەرباد بولغان ئۈمىد»،«ئەسىرقۇشى»، «سۇلغان ھايات»،«سامان يولى»، «مۇ ھەببەت ھەسرىتى»...قاتارلىق كۆپلىگەن رومان -پوۋېستلارنى يازغان.

كەرىمە نادىرنىڭ«ئۇيقۇسىز كېچىلەر»،«ئۆكسۈش»،«سامان يولى»ناملىق پوۋ ېستلىرى ئۇيغۇرچىغا تەرجىمە قىلىنىپ نەشرقىلىنغان بۇ كىتابلار ياشلار تەرىپىدىن قىزغىن سۆيۈپ ئوقۇلىدىغان ئەسەرلەر قاتارىدىن ئورۇن ئالغان.

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
بۈلەنت ئەرسوي

بۈلەنت ئەرسوي

تۈركىينىڭ داڭلىق ناخشىچىسى.
بۇرۇن ئەر كىشى ئىدى، كىيىن جىنسىيتىنى ئۆزگەرتتى.

left|thumb|بۈلەنت ئەرسوي

«ئىستانبۇل ئاخشاملىرى» ناملىق ناخشىنىڭ تىكىستى

ئىستانبۇل ئاخشاملىرى

بىر ئىنسانىم بار

كىم قالسا كىم قالسا مېنىڭ

قالغان دەرتكە خېلىدىن

بۇرۇندىنلا يىقىلىپ قالىتى بىر بۇلۇڭدا

بۇرۇندىنلا يوق بولۇپ كىتەتتى سوغۇق كوچىلىرىدا

مەن نەدە سورىما، قايىسى ئەھۋالىدا سورىما

سۆيگەن ھېچكىشى بولمىدى

سەندىن كېيىن 

مەن نەدە سورىما، قايىسى ئەھۋالىدا سورىما

تۈگمىدى ھىچ سۆيگۈ

ياكى ئىچىمدىكى بوران

ئىستانبۇل ئاخشاملىرىدا خاتىرلىرمىز بار،

ئىستانبۇل ئاخشاملىرىدا يۇلتۇزلار يىغلار

ئىستانبۇل شۇ قەلبىمنى كۆيدۇرەلمەيتى بۇنچىلىك

سەن يوقسۇن يوقسۇن ئارتۇق

## مەنبەلەر
Concepción, Chile

right|thumb|250px|

**Concepción** (IPA: [kon.sepˈsjon]) bolsa Biobío, Chile dikibixahar 2002 nopus bar, Concepciónning 216,061 nopusibar, 221.6 km² dairaiqida nopus jaylaxkan. 36° 46' 22" S 73° 03' 47" W

concepcion.cl

Commons:Concepción



تۈر:چىلى
Sint-Truiden

right|thumb|250px|Sint-Truiden
right|thumb|250px|Sint-Truiden

**Sint-Truiden** bolsa Bélgiye dikibixahar 2010 nopus bar, Sint-Truidning 39,309 nopusibar, 106.87 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 50.48°, xariki uzunluk 05°11, poqtamuri 3800-3806 rayonmuri 011.
جامىس جويىس

right|thumb
جامىس جويىس (James Joyce1882- 1941)

جامىس جويىس ئېرلاندىيىلىك مەشھۇر يازغۇچى، ئاڭ ئېقىنى پروزىچىلىقىنىڭ مەشھۇر ۋەكىلى. ئۇ ئېرلاندىيىنىڭ پايتەختى دۇبلىندا تۇغۇلغان . دادىسى باج ئىشلىرى ۋالىيسى بولغاچقا، دەسلەپكى مەزگىللەردە ئۇلارنىڭ ئىقتىسادى ئەھۋالى خېلى ياخشى بولغان. 1891-يىلى دادىسى سىياسى سەۋەپ تۈپەيلىدىن ۋەزىپىسىدىن قالدۇرۇلغان، شۇنىڭدىن باشلاپ، ئۇلارنىڭ ئائىلسى خارابلىشىپ، رەنىگە قۇيۇش ۋە قەرز ئېلىشقا تايىنىپ كۈن كەچۈرگەن. جويىس دۇبلىن ئۇنۋېرستىتىدا تىلشۇناسلىق ئۆگەنگەن مەزگىلدە، نۇرغۇن كىتابلارنى ئوقۇپ، ھەر جەھەتتىن ئەتراپلىق يېتىشكەن. 1902-يىلى ئۇ باكلاۋۇرلۇق ئۇنۋانىغا ئېرىشكەن. ئوقۇش پۈتتۈرگەندىن كېيىن، پارىژغا بېرىپ، كىتاپلارغا باھا يېزىش ۋە ئىىگىلىز تىلىدىن دەرس ئۆتۈشكە تايىنىپ جان باققان. ئۇنىڭ بۇمەزگىلدە يازغان ئوبزورلىرى ۋە ئېستىكىغا ئائىت خاتىرلىرى 1959- يىلى «جامىس جويىس ماقالىلىرى» دىگەن نامدا نەشىر قىلىنغان.

1903 -يىلى ئانىسىنىڭ كىسىلى ئېغىرلىشىپ كەتكەچكە، ئۇ ئېرلاندىيىگە كېلىپ بىر مەزگىل تۇرغان. 1904-يىلى «ئېرلاندىيە دىھقانلىرى» ژۇرنىلىنىڭ تەكلىپىگە ئاساسەن ھېكايە يېزىشقا باشلىغان. ياۋروپا ئەدىبىياتىغا بولغان قىزغىن تەتقىقات تۈپەيلىدىن، ئۇ سىمۋولىزىم بىلەن رىئالىزىمغا قىزىقىپ، بىر-بىرىگە قارشى بولغان بۇ ئىككى خىل خاھىشنى ئەدەبىي ئىجادىيىتىدە بىرلەشتۈرگەن. 1920 -يىلى ئۇ پارىژغا بېرىپ ئولتۇراقلاشقان.
thumb|upright|''Dubliners'', 1914

1922-يىلى ئۇنىڭ ۋەكىللىك نادىر رومانى«ئۇلىسىس» نەشىر قىلىنغان. ئاڭ ئېقىنى ئۇسلۇبىدا يېزىلغان بۇ ئەسەر نەشىر قىلىنىشى بىلەنلا پارىژ ۋە ئېرلاندىيىدە زىلزىلە پەيدا قىلىپ، پۈتكۈل غەربى ياۋروپانىڭ دىققىتىنى قوزغىغان. بۇ روماننىڭ ئاڭ ئېقىنى ناھايىتى گەۋدىلىك روماننىىڭ قۇرۇلمىسى غايەت زور، بايان قاتلىمى مۇرەككەپ، ئەسەر قۇرۇلمىسى ناھايىتى پۇختا ئورۇنلاشتۇرغان. بۇ روماندا پېرسوناژلارنىڭ يېشىغا ۋە تۇرمۇش ئالاھىدىلىكىگە مۇناسىپ ھالدىكى تىل ۋە تەپەككۇر ئارقىلىق پېرسوناژلارنىڭ ئىچكى دۇنيا ۋە ئاڭ پائالىيەتلىرى چىنلىق بىلەن قايتا نامايەن قىلىنغان. 1939-يىلى ئۇنىڭ 16يىل سەرپ قىلىپ يازغان ئەڭ ئاخىرقى ۋە ئەڭ مۇھىم رومانى«فىننېگىنلارنىڭ ئويغىنىشى » نەشىر قىلىنغان. بۇ روماندا جۆيلۈشكە ئوخشاپ كېتىدىغان تىل بىلەن قارا باسقان چۈشتىكى ئاڭ ئېقىنى تەسۋىرلەنگەن. جويىس بۇ روماننى ئىجاد قىلىشقا باشلىغاندا ئۇنىڭ بىر جۈپ كۆزى ئاساسەن كۆرمەس بۇلۇپ قالغان بولسىمۇ، لېكىن ئۇ قەيسەرلىك بىلەن كۈرەش قىلىپ، ئىنتايىن ناچار شارائىتتا ، ئۆزىنىڭ يۈرەك قېنى بىلەن بۇ ئەسەرنى يېزىپ تۈگەتكەن. ئۇ ئۆزىنىڭ ئاجايىپ ماھارىتى ئارقىلىق ئادىمىيلىكنى ئىنچىكە ۋە مەردانىلارچە تەسۋىرلەپ، پروزا تىلىنى ۋە بەدئىي شەكىللەرنى راۋاجاندۇرۇپ، ئۆزىنىڭ پارلاق نەتىجىلىرى بىلەن ھازىرقى زامان يازغۇچىلىرى ئارسىدا ئەڭ يۇقىرى نوپۇزغا ۋە كۈچلۈك تەسىرگە ئىگە بۈيۈك شەخىسلەرنىڭ بىرى بۇلۇپ قالغان. ئۇ 1941-يىلى 1-ئاينىڭ 13-كۈنى شىۋېتسارىيىنىڭ سىيۇرىختا ئالەمدىن ئۆتكەن.
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
خىمىيەلىك ئېلېمېنتلار

خىمىيەلىك ئېلېمېنتلار جەدۋىلى (ئاتوم رەت نۇمۇرى بويىچە تىزىلىشى)

مەنبەسى: خىمىيە تورى
## مەنبەلەر
يېڭىيەر

**يېڭىيەر يېزىسى**

## ئومۇمى ئەھۋالى

يېڭىيەر يېزىسى قاراقاش ناھىيە بازىرىنىڭ شىمالىدا بولۇپ، ناھىيە بازىرىدىن ㏎12 كىلىدۇ، شەرقى قاراقاش دەرياسى ئارقىلىق خوتەن ناھىيىسى بىلەن ، جەنۇبى تۈۋەت يېزىسى بىلەن، شىمالى كاۋاك يېزىسى بىلەن، غەربى قوچى يېزىسى ۋە 47-تۈۋەننىڭ 1-،2-لىيەنى بىلەن چىگرالىنىدۇ. ئومۇمى كۆلىمى 74كۆۋادىرات كېلومېتىر ، تېرىلغۇ كۈلۈمى 21مىڭ 217مو، كىشى بېشىغا توغرا كىلىدىغان ئوتتۇرىچە تېرىلغۇكۈلەم 1.95مو.
يېڭىيەر (ئۇيغۇرچە يېڭىدىن ئېچىلغان يەر دىگەن مەنىدە) يېزىسى 1919-1937-يىللىرى بارامسۈيى، بۇخۇا بەگىلىكىگە تەۋە بولغان. 1944-يىلى ناھىيىمىزنىڭ 2-رايۇنىدىكى ئەسكى، يېڭىيەر رايۇنىنى ئۆزئىچىگە ئالغان.  1956-يىلىدىن كىيىن ناھىيىمىزنىڭ 13-رايۇنىدىكى  ئەسكى، يېڭىيەر،سۇقۇلۇق كەنىتلىرىنى ئۆزئىچىگە ئالغان. شۇنىڭدىن تارتىپ كوپىراتسىيەلەشتۈرۈش مەزگىلىگىچە 11-رايۇن بولغان. كوپىراتسىيەلەشتۈرۈش مەزگىلىگىچە تىنىچلىق خەلق كوپىراتسىيىسى قۇرۇلغان. مەدەنىيەت زور ئىنقىلاۋى مەزگىلىدە ياۋا، شەرىق قىزاردى گۇڭشىلىرى ۋە  ناھىيىلىك ياڭاقچىلىق مەيدانىغا تەۋە بولغان.  1984- يىلى يېڭىيەر يېزىسىغا ئۆزگەرتىلگەن. 

2006- يىلى 16 يېزىغا بىيۋاستە قاراشلىق ئورۇن،12 مەمۇرىي كەنت، 41 مەھەللە،2675 ئائىلە(85 ئائىلە غەيرى يېزا نوپۇس)، 11مىڭ 418 نوپۇس بار(ئۇيغۇرلار 11مىڭ387نەپەر، ئايال5مىڭ691نەپەر). 

2006- يىلى يېزىدىكى دىھقانلارنىڭ كىشى بېشى ساپ كىرىمى 1296.54يۈەنگە، ئاشلىق تېرىلغۇسى 17مىڭ موغا، بۇنىڭدىن: بۇغداي 8مىڭ500 مو، قۇناق3مىڭ 700مو، شال 1200مو، كىۋەز  650مو، چارۋىنىڭ قوتان قالدۇقى 38مىڭ741توياققا يەتتى. 

 ئۆزگىچە كەسىپلىرىدىن يەنە ئورگانىك كۆكتات، ياڭاق، ئۈزۈم قاتارلىقلار بار.
## مەنبەلەر