open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ناركروز بىرىنچى بۈلۈم

thumb|ناركوس لوگو
thumb|پابلو ئەسكوبارنىڭ رولچىسى
thumb|ھەققىقى پابلو ئەسكوبار
ناركوز بىرىىنچى بۈلۈم بولسا ئامىرىكىنىڭ كىشىنى ھاياجانغا سالىدىغان كۆپ قىسىملىق تور تىلۋىرزىيە تىياتىرى. 

### ئاساسى ئۇچۇرلىرى

#### ئاسالىق ئارتىسلىىر:
ۋاگنىر مورا

بويدى خولبروك

پەترو پاسكال
thumb|پەترو پاسكال، ئاساسلىق ساقچى
جوئاننا كىرىست

جۇئەن پابلو راببا

مورىس كومپىت

دىياگو كاتانو

جورج،ئا، جىممەنىز

پولىنا گايتان

پولىنا گارسىيا

ستەڧانىيە سىگمەن

برۇنو بىتچېر

رائۇل مەندىز

مانولو كاردونا

كىرىستىيانا ئۇمانا

#### ئىشلىگەن دۆلەت
ئامىرىكا

#### قىسىم سانى
10

#### قۇيۇلۇش ئۇچۇر
دەسلەپكى تور سۇپاسى: نەتڧلىكىس

تۇنجى قۇيۇلغان ۋاقىت: 2015-يىلى 28 ئاۋغۇسىت

### ئاساسلىق ۋەقەلىكى
بىرنىچى بۈلۈمدە، پابلو ئەسكوبارنىڭ 1970 يىلىنىڭ ئاخرىدا تۇنچى قېتىم كوكايىن ئىشلەپچىقارغان ۋاقتىدىن تارتىپ 1992-يىلى ئۇنىڭ ئۈزى ياسىۋالغان لا كاسىدىرا تۈرمىسىدىن قىچىشقىچە بولغان جەريانى بايان قىلىندۇ. بۇ تىياتىردىكى ئىش-ئىزلارنىڭ ھەممىسى ئەينى دەۋىرىدە كولۇمبىيەدا يۈز بەرگەن ھەققىقى ۋەقەلەرنىڭ ۋاقىت ئوقى بۇيىنچە بايان قىلىندۇ. بۇ ڧىلىم ئامىرىكا ڧىدىراتىسىيە زەھەر ئەتكەسچىلىرىگە قارشى تۇرۇش ئىدارىسىنىڭ كولۇمبىيەگە ئەۋەتىلىگەن خادىمى ستەۋ مورڧىنىڭ نۇقتى نەزىرىدىن تۇرۇپ بايان قىلىندۇ.
## مەنبەلەر
ئېگىز بىنالار ۋە شەھەر ئولتۇراق كېڭىشى

**ئېگىز بىنالار ۋە شەھەر ئولتۇراق كېڭىشى** (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: **Égiz Binalar we Sheher Olturaq Kéngishi, **ÉBShOK،ئىنگلىزچە: Council on Tall Buildings and Urban Habitat) بولسا بىناكارلىق ساھەسىدىكى بىر خەلقئارالىق ئورگان.
## بىنالارنىڭ ئېگىزلىكىنى تەرتىپلەش
**ئېبشوك** بىنالارنىڭ ئېگىزلىكىنى تۆۋەندىكى ئۈچ خىل ئۇسۇل ئارقىلىق ئۆلچەيدۇ:
*1. بىنانىڭ قۇرۇلمىلىق ئېگىزلىكى؛
*2. بىنانىڭ ئەڭ يۇقۇرىقى قەۋەتكىچە بولغان ئېگىزلىكى؛
*3. بىنانىڭ چوققىسىغىچە بولغان ئېگىزلىكى.
## خىزمەتلەر

## مەتبۇئات
## مۇكاپات
## تەتقىقات
## قارالسۇن
## مەنبە
## سىرتقى ئۇلانمىلار

## مەنبەلەر
ئەركىن ئاسىيا رادىئوسى

**ئەركىن ئاسىيا رادىئوسى** (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: Erkin Asiya Radiosi،ئىنگلىزچە: Radio Free Aisa) بولسا ئامېرىكىدىكى رادىئو ئىستانسىسى بولۇپ، ئاسىيادىكى مۇھىم خەۋەرلەرنى تارقىتىدۇ، بولۇپمۇ ئىنسان ھوقۇقلىرى غا چېتىشلىق خەۋەرلەر كۆپلەپ ئاڭلىتىلىدۇ.
## تارىخى
## پەلسەپە

## تۈرلەرگە ئايرىلىشى
## خەلقئارادىكى قوغدىلىشى
## تەتقىقات
## قارالسۇن
## مەنبە
## سىرتقى ئۇلانمىلار

## مەنبەلەر
گوگول ئۇيغۇرچە كىرگۈزگۈچىسى

گوگول ئۇيغۇرچە كىرگۈزگۈچىسى بولسا ئامىركىنڭ گوگول (Google) شىركىتى تەرىپىدىن تەقىقى قىلىپ ياسالغان ئۇيغۇر تىلىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان 80 دىن ئارتۇق تىلدا كىرگۈزۇش دىتالى. 

ئىنگىىلىزچە ئاتىلىشى: Google input tools 

ئۇيغۇچە تەرجىمىسى: گوگول كىرگۈزگۈچ بوغچسى

چۈشۈرۈش ئادىرىسى: https://www.google.com/inputtools/

قوللايدىغان سۇپپا: كومپىيوتىر، ئاندىرويىد، ئالما

ئاپتوماتىك سۆز تېپىش: بار، باش ھەرىپى چىقىسىلا بارلىق مۇمىكن سۆزلەرنى ئاپتوماتىك كۆرسىتىپ بىرىدۇ. 

ئىشلىگەن شىركە: گوگىل شىركىتى
## مەنبەلەر
قورغاس شەھىرى

**قورغاس شەھىرى** (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: **Qorghas Shehiri**)  شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى دائىرىسى ئىچىدىكى بىر شەھىر بۇلۇپ مەمۇرى جەھەتتىن ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستى تىگە قارايدۇ. قورغاس شەھىرى غەربتە قورغاس ئېغىزى ئارقىلىق ئوتتۇرا ئاسىيادىكى قازاقىستان بىلەن چېگرىداش.
## مەمۇرىي رايون
2016-يىلى قورغاس شەھىرى قارمىقىدا 4 دانەكوچا باشقارمىسى ، 1 دانە مىللىي يېزا، 1 دانە چارۋىچىلىق مەيدانى، 2 دانە بىڭتۇەن مەيدانى بار بولۇپ، ئۇلار تۆۋەندىكىچە:
*كوچا باشقارمىسى: قاراسۇ كوچا باشقارمىسى، سانائەت رايونى كوچا باشقارمىسى قاتارلىقلار.
*يېزا-بازارلىق: 
*بىڭتۇەن: 61-تۇەن، 62-تۇەن.
## يېزا ئىگىلىكى
## يەر تۈزۈلۈشى
## ئىقتىسادى
## ئىقلىمى
## ساياھەتچىلىكى
## مائارىپى
## مەنبەلەر
## سىرتقى ئۇلانمىلار

## مەنبەلەر

تۈر:ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستى
تۈر:شەرقىي تۈركىستان
تۈر:ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى
دۇبەي خور مۇنارى

دۇبەي خور مۇنارى (خور مۇنارى) قۇرۇلۇش قىلىنىۋاتقان ئۇنىۋېرسال بىرىكمە قۇرۇلما بولۇپ،بىرلەشمە ئەرەب ئەمىرلىكلىرى نىڭ دۇنياغا مەشھۇر ساياھەت نوقتىسى بولغان دۇبەي شەھىرىگە جايلاشقان. بۇ مۇنارغا كىتىدىغان چىقىم تەخمىنەن 3.67 مىليارد دىرھام بولۇپ، 2020-يىلى پۈتۈپ چىقىشى مۆلچەرلەنمەكتە.

## چۈشەنچە
## قۇرۇلۇش
## مائارىپى
## مەنبە
## سىرتقى ئۇلانمىلار
## مەنبەلەر
جوف ئۆلكىسى

جوف ئۆلكىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:**Jof Ölkisi**) سەئۇدى ئەرەبىستان قارمىقىدىكى بىر ئۆلكە.
## مەمۇرىي رايون
## يەر تۈزۈلۈشى

## بايلىقى

## ئىقلىمى

## يېزا ئىگىلىكى

## ئىقتىسادى

## ساياھەتچىلىكى
## مائارىپى
## مەنبەلەر
## سىرتقى ئۇلانمىلار
## مەنبەلەر
ناركوز ئىككىنچى بۈلۈم

thumb|ناركوز نەتفلىكىس لوگوسى
ناركوز ئىككىچن بۈلۈمى بولسا ئامىركىنىڭ ھاياجاننى ئالىدىغان، رازۋىتىچىك-جىنايەتچى تىىپىدىكى كۆپ بۈلۈملۈك تىلۋىزىيە تىياتىرىنىڭ ئىككىنچى بۈلۈمى. بۇ بۈلۈمىدىكى ۋەقەلىك بىرنىچى بۈلۈمىدىكى ۋەقەلىكنىڭ داۋامى بۇلۇپ، پابلو ئەسكوبار ئۆزى ياسىۋالغان تۈرمىدىن قېچىشتىن باشلاپ تاكى ئۇ كولۇمبىيە ھۆكۈمەت ئارمىيىسىنىڭ مەخسۇس قوغلاپ تۇتۇش قىسىمى تەرىپىدىن ئېتىپ تاشلانغىچە بايان قىلىندۇ. بارلىق ۋەقەلىك رازۋىتچىك يانىۋىر پىنانىڭ نۇقتىسىدىن تۇرۇپ بايان قىلىندۇ. ئۈچىنچى بۈلۈمىغا ئۇلاش بۇلۇش ئۈچۈن، ئەڭ ئاخىرقى قىسىمىدا، پابلو ئەسكوبارنىڭ ئايالى پابلونىڭ بارلىقى قىلىپ قالغان مال مۈلۈكىنى كالى گروچى (زەھەر ئەتكەسچىسى) نىڭ كاتتىۋىشىغا ئۈتكۈزۈپ بىرىدۇ. شۇنىڭ بەدىلىگە، پانلونىڭ ئايالى، باللىرى، ئانىسى كالى گروچىنىڭ ياردىمىدە كولومبىيەدىن ئارگىنتىانغا قېچىپ كىتىدۇ. 

### ئاسالىق ئارتىسلار
thumb|زەھەر ئەتكەسچىلىرى ئىشلىتىپ تاشۋەتكەن سۇ ئاستى پاراخوتى
ۋەگنىر مورا

بودىي خولبىرىك
thumb|پابلو ئەسكوبارنىڭ قەبىرىسى
پەترو پاسكال 

ۋە باشقىلار

### باشقا ئۇچۇرلىرى
ئىشىلگەن دۆلەت: ئامىرىكا (ئا ق ش)

قۇيۇلغان تور: نەتفلىكىس (Netflix)

قۇيۇلغان ۋاقتى: 2016 يىلى 9-ىنچى سېپتەمبىر
## مەنبەلەر
ئاۋات بازىرى (ئاۋات ناھىيىسى)

ئاۋات بازىرى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:**Awat Baziri**)ئاقسۇ ۋىلايىتى نىڭ ئاۋات ناھىيىسى گە جايلاشقان.
## مەمۇرىي رايونلار

## ئىقتىسادى
## مائارىپى
## ساياھەتچىلىكى
## سىرتقى ئۇلانمىلار
## مەنبەلەر
تامتوغراق يېزىسى (توقسۇ ناھىيىسى)

**تامتوغراق يېزىسى** (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:**Tamtoghraq Yézisi**)ئاقسۇ ۋىلايىتى نىڭ توقسۇ ناھىيىسى گە جايلاشقان. تامتوغراق يېزىسى ئەسلىدە ]]تاشئېرىق يېزىسى[[غا  قاراشلىق بۇلۇپ، 2000-يىلى 12-ئاينىڭ 19-كۈنى، تاشئېرىق يېزىسىنىڭ 1چولاقشەھەر شەھەر كەنتى، بەشتوما كەنتى، يېڭىئېرىق كەنتى، تامتوغراق كەنتى، ئاققۇم كەنتى، يېڭىيەر كەنتى، كۆيۈندى ئېرىق كەنتى، چولاقتۇر كەنتى، لەڭگەر كەنتى قاتارلىق توققۇز تەبىئىي كەنت تامتوغراق يېزىسى ئايرىلىپ بېرىلىپ تامتوغراق يېزىسى تەسىس قىلىنىغان.
## مەمۇرىي رايونلار
تامتوغراق يېزىسى ۋاكالەت نومۇرى 652925205: ~ 200 ئاققۇم كەنتى، ~ 201 كۆيۈندى ئېرىق كەنتى، ~ 202 چولاقتۇر كەنتى، ~ 203 بەشتوما كەنتى، ~ 204 يېڭىيەر كەنتى، ~ 205  يېڭى ئېرىق كەنتى، ~ 206  لەڭگەر كەنتى، ~ 207 تامتوغراق كەنتى، ~ 208 چولاقشەھەر كەنتى، ~ 500 قارادۆڭ دېھقانچىلىق مەيدانى، ~ 501 تۇڭگۇزباش دېھقانچىلىق مەيدانى، ~ 502 نەسىللىك چارۋا فېرمىسى قاتارلىقلار. 
## ئىقتىسادى
## مائارىپى
## ساياھەتچىلىكى
## سىرتقى ئۇلانمىلار
## مەنبەلەر
ناركوز ئۈچىنچى بۈلۈم

thumb|ناركوز نەتفلىكىس لوگوسى
بۇ بولسا ئامىركىنڭ كىشىنى ھەر مىنۇتىدا ھاياجانغا سالدىغان ساقچى-رازچىتىچىك ۋەقەلىكىنى ئاساس قىلغان ناركوز يۈرۈشلۈك تىياتىرلىرىنىڭ ئۈچۈنچى بۈلۈمى. بۇ بۈلۈمىنىڭ ۋەقەلىكىن كىرىس برانتو، كارلو بېرنانىد ۋە دوگ مىرو بىرلىكتە يازغان. بۇ بۈلۈمى بولسا پابلو ئەسكوبار ئىككىنچى بۈلۈمىدە كولومبىيە ئەسكەرلىرى تەرىپىدىن ئېتىۋىتلگەندىن كىيىن، ئەينى ۋاقىتتكى ئۇنىڭ رىقابەتچىسى، كالى گروھى، كولومبىيە، شۇنداقىلا شىمالى ئامىرىكا زەھەر بازىرغا غوجىدارلىق قىلغانلىقى، ۋە ئەڭ ئارقىسىدا، ئامىرىكا ھۈكۈمىتى، كولومبىيە ھۆكۈمىتى تەرپىدىن بىرلىكتە يوقىتلغانغا بولغىچە ۋەقەلەر بايان قىلىندۇ. بۇرۇنقى بۈلۈمىلىگە ئوخشاشلا، بۇ بۈلۈمىدىكى ۋەقەلىك ئامىرىكا فېدىراتىسىيە زەھەر ئەتكەسچىلىك ئىدارىسىنىڭ ساقچىسى ياۋىر پىنا تەرىپىدىن بىرىنچى شەخسى تىلىدا بايان قىلىندۇ. 
thumb|كالى گروھىنىڭ كاتتىۋېشى ئامىركىغا ئۈتكۈزۈپ بىرىلگەن كۈرۈنۈش
كالى گروھى يىغىشتۇرۇلغاندىن كىيىن پىنا دادىسى بىلەن بىللە بۇرۇش جەريانىدا ئۈزىنىڭ مېكسىكىغا بېىرىپ ئۇ يەردىكى ئەتكەسچىلەرنى تازلايدىغانلىقى ئېيتىپ ئاخرىلىشىدۇ. 

### ئاساسلىق ئۇچۇرلىرى
ئاساسلىقى ئارتىسلار: پەترو پاسكال، دامىيەن ئالكازار، مايكېل ستاك داۋېىل، مەت ۋېخان

ئىشلىگەن دۈلەت: ئامىرىكا (ئا ق ش)

قىسىم سانى: 10
thumb|كالى گروھنىىڭ ئاتامانىنىڭ رولچىسى
تارقىتىلغان سۇپا: نەتفلىكىس تورى
thumb|كالى گروھىنىڭ ئاسالىق كاتتىۋاشلىرى
تارقاتغان ۋاقىت: 2017-يىلى 1-سېپتەمبىر

بۇرۇنقى بۈلۇمى: ناركوز ئىككىنچى بۈلۈمى

### فىلىم ۋەقەلىكى
بۇ فىلىمدا تەسۋىرلىندىغان كالى گروھى بولسا كولومبىيە تارىخىدىكى ئەڭ ۋەھشى، رەزىل، مەلۇن بىلەن ئوخشاشلا بۇلۇپ، ناھايىتى ئەسەبىي ۋاستىلەر بىلەن ئۈزىگە بويسۇنمىغانلاردىن ئۆچ ئالىدۇ. 1993-يىلى پابلو ئەسكوبار ئۆلگەندىىن كېيىن كالى گروھىنىڭ سودىسى ئالامەت جانلىنىپ كىتىدۇ.
## مەنبەلەر
ئاچال بازىرى (مارالبېشى ناھىيىسى)

ئاچال بازىرى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Achal Baziri)قەشقەر ۋىلايىتى نىڭ مارالبېشى ناھىيىسىگە جايلاشقان بولۇپ، ئومۇمىي نوپۇسى 800 ئەتراپىدا.
## مەمۇرىي رايونلار
## ئىقتىسادى
## مائارىپى
## ساياھەتچىلىكى
## سىرتقى ئۇلانمىلار
## مەنبەلەر
ئاسمانپەلەك

ئاسمانپەلەك بولسا40 دىن ئارتۇق قەۋەت سانىغا ئىگە بولغان بىنادۇر.
## تەبىرى
## لايىھە
## مۇھىت تەسىرى
## مەنبەلەر
## سىرتقى ئۇلانمىلار

## مەنبەلەر
خەلىپە مۇنارى

**خەلىپە مۇنارى** (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: **Xelipe Munari** ) بۈگۈنكى كۈندە دۇنيادىكى پۈتكەن ئەڭ ئېگىز ئاسمانپەلەك ھېسابلىنىدۇ، ئېگىزلىكى 828 مېتىربولۇپ جەمئىي 163 قەۋەت، 2010-يىلى مۇنارنىڭ ئېچىلىش مۇراسىمىدا دۇبەي ئەمىرلىكى ئەمىرى مۇھەممەد بىن راشىد ئەلمەقتۇم قۇرۇلۇشنىڭ مۇۋەپپەقىيەتلىك تاماملانغانلىقىنى جاكارلىغان ھەمدە مۇنارنىڭ ئەسلىدىكى دۇبەي مۇنارى دېگەن ئىسمىنىڭ خەلىپە مۇنارىغا ئۆزگەرگەنلىكىنى ئېلان قىلغان.

## چۈشەنچە
بىرلەشمە ئەرەب ئەمىرلىكلىرى زېمىنىنىڭ كۆپ قىسمى قۇملۇق، سۇ كەمچىل، تېرىلغۇ يەر ئاز. پۈتۈن دۆلەت ئاساسلىقى نېفىت كىرىمىگە بېقىنىدۇ، كەلگۈسىدە مۇشۇنداق نېفىتقىلا بېقىنىپ ياشاشتەك ۋەزىيەتنى ئۆزگەرتىش ئۈچۈن دۇبەي ئەمىرلىكى ئەمىرى مۇھەممەد بىن راشىد ئەلمەقتۇم ساياھەتچىلىكنى راۋاجلاندۇرۇشنى كۈچلۈك تەشەببۇس قىلغان، خەلىپە مۇنارى قۇرۇلۇشى مانا مۇشۇنداق شارائىتتا دۇبەي ئەمىرى تەرىپىدىن قوزغىتىلغان.

## قۇرۇلۇش

## لايىھە
## تەسىرى
## يېڭىلىقلار
## مەنبە
## سىرتقى ئۇلانمىلار
* ئېگىز بىنالار ۋە شەھەر ئولتۇراق كېڭىشى
## مەنبەلەر
ئىمام بازىرى

ئىمام بازىرى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:**Imam Baziri،** تولۇق ئاتلىشى: ئىماملىرىم بازىرى، ئىماملىرىم يېزىسى )ئاقسۇ ۋىلايىتى نىڭ ئۇچتۇرپان ناھىيىسى گە جايلاشقان. ئىماملىرىم يېزىسى 2015-يىلى 3 ئاپرىل ئىماملىرىم بازىرىغا ئۆزگەرتىلگەن. بۇ بىر قەدىمى ئۇيغۇر يېزىسىدۇر. 
## مەمۇرىي رايونلار

## ئىقتىسادى
## مائارىپى
## ساياھەتچىلىكى
## سىرتقى ئۇلانمىلار

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:مۇھەددىسلەر
تۈر:ئىسلام دىنى ئالىملىرىمىز
توخۇلا يېزىسى (قاراقاش ناھىيىسى)

توخۇلا يېزىسى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى خوتەن ۋىلايىتىقاراقاش ناھىيىسى نىڭ ئوتتۇرسىغا جايلاشقان.  يېزىلىق ھۆكۈمەتنىڭ تۇرۇشلۇق جايى بازاربويى كەنتى، ناھىيە بازىرىنىڭ شەرقىي جەنۇبى بىلەن بولغان ئارلىقى 6 كىلومېتىر، 315-دۆلەت تاشيولى دائىرىسىنى توغرسىغا كېسىپ ئۆتكەن. شەرقتە جاھانباغ يېزىسى، قاراقاش بازىرى، غەربتەئاقساراي يېزىسى، شىمالدا ماڭلاي يېزىسى بىلەن تۇتاشقان.
## مەمۇرىي كەنتلەر
توخۇلا يېزىسىدا 11 دانە كەنت بار بولۇپ، ئۇلار تۆۋەندىكىچە:
*1.توخۇلا كەنتى؛
*2.بازار بويى كەنتى؛
*3.قارمان كەنتى؛
*4.تاشكەنت كەنتى؛
*5.بۇغۇچ كەنتى؛
*6.بارتالا كەنتى؛
*7.بورىچى كەنتى؛
*8.باش گۆر كەنتى؛
*9.ئاياغ گۆر كەنتى؛
*10.قاراتام كەنتى؛
*11.يېڭىباغ كەنتى؛
## ئىقتىساد
2006-يىلى كىشى بېشىغا توغرا كېلىدىغان ساپ كىرىمى 1418.50 يۈەن بولغان. يېزا بويىچە ئاشلىق تېرىلغۇ كۆلىمى 18558 مو، بىرلىك مەھسۇلاتى 457.22 كىلوگرام، ئومۇمىي مەھسۇلاتى 8485 توننا بولغان. بۇنىڭ ئىچىدە بۇغداي تېرىلغۇ كۆلىمى 9900 مو بولۇپ، بىرلىك مەھسۇلاتى 436.97 كىلوگرام، ئومۇمىي مەھسۇلاتى 4326 توننىغا يەتكەن، كۆممىقوناق تېرىلغۇ كۆلىمى 5826 مو بولۇپ، بىرلىك مەھسۇلاتى 468.42 كىلوگرام، ئومۇمىي مەھسۇلاتى 720 توننىغا يەتكەن. شالتېرىلغۇ كۆلىمى 2832 مو بولۇپ، بىرلىك مەھسۇلاتى 504.94 كىلوگرام، ئومۇمىي ھوسۇلى 14300 توننىغا يەتكەن. كېۋەز تېرىلغۇ كۆلىمى 72 مو بولۇپ، بىرلىك مەھسۇلاتى 109.72 كىلوگرام، ئومۇمىي ھوسۇلى 8 توننا (ساپ پاختا)  بولغان. يىل ئاخىرىدا قولدا قالغان مال-چارۋا 44053 تۇياق بولغان. ئەلا سورتلۇق ئۆرۈكلۈك 5857 مو، سەرخىل ياڭاقلىق 4246 موغا يەتكەن.
## مەنبەلەر
قىزىل يېزىسى (يېڭىسار ناھىيىسى)

قىزىل يېزىسى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى قەشقەر ۋىلايىتى يېڭىسار ناھىيەسىگە قاراشلىق مەمۇرىي يېزا بۇلۇپ، ناھىيە بازىرىنىڭ شەرقىي جەنۇب قىسمىغا جايلاشقان، ناھىيە بازىرى بىلەن بولغان تۈز سىزىق ئارىلىقى 43 كىلومېتىر، 315-دۆلەت يولى كېسىپ ئۆتىدۇ.
## مەمۇرىي كەنتلەر
پۈتۈن قىزىل يېزا تەۋەسىدە 14 مەمۇرىي كەنىت كومتېتى بار بۇلۇپ، بۇلار: لەڭگەر ئېرىق كەنتى، قوشگۈمبەز كەنتى، تامى كەنتى، قۇدۇق كەنتى، چامۇلۇن كەنتى، مەھەللە تام كەنتى، جىلغۇي كەنتى، كۆلئېرىق كەنتى، تېتىر مەسچىت كەنتى، قارا ساي كەنتى، ھېيتكار كەنتى، ئارا كۆل كەنتى، تونۇچ كەنتى، قۇمئېرىق كەنتى قاتارلىقلار.
يېڭىسار بازىرى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى قەشقەر ۋىلايىتى نىڭ يېڭىسار ناھىيىسىگە جايلاشقان بولۇپ، ئومۇمىي نوپۇسى 31 مىڭ ئەتراپىدا.
## مەمۇرىي كەنتلەر
## ئىقتىسادى
## مائارىپى
## ساياھەتچىلىكى
## سىرتقى ئۇلانمىلار
## مەنبەلەر
قىزىل يېزىسى (باي ناھىيىسى)

قىزىل يېزىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:**Qizil Baziri**)ئاقسۇ ۋىلايىتى نىڭ باي ناھىيىسى گە جايلاشقان.
## مەمۇرىي رايونلار

## ئىقتىسادى
## مائارىپى
## ساياھەتچىلىكى
## سىرتقى ئۇلانمىلار
## مەنبەلەر
نەتفلىكىس

thumb|نەاتفلىكىس لوگوسى
نەتفلىكىس(Netflix) بولسا ئامىرىكىنىڭ تاماشا شىركىتى بولۇپ، توردا كىنو فىلىم قۇيۇش مۇلازىمىتى، ئېھتياجغا ئاساسەن سىن تەمىنلەش مۇلازىمىتى بىلەن تەمىنلەيدىغان شىركەت. نەتفلىكىس 1997-يىلى رىد خاستىڭ، مارىك رەندولىف تەرىپىدىن سكوت جىلغىسىدا قۇرۇلغان. 
thumb|نەتفلىكىس قۇيۇلدىغان رايونلار

### ئاساسى ئۇچۇرلىرى
thumb|نەتفلىكىس باش شىتابى
thumb|نەتفلىكىس بەلگىسى
شىركەت خاراكتىرى: ئامما ئىگىلىكىدىكى

ئاكسىيە بازار نامى: NASDAT: NFLX,    NASDAQ-100 component,   S&P 500 component. 

قۇرۇلغان ۋاقتى: 1997-يىلى 29 ئاۋغۇسىت، ئامىركىنڭ كالىفورنىيە شىتاتىدىكى سكوت جىلغىسىدا. 

قۇرۇغۇچى: رىد خەستىڭ، مارك رەندولىف 

باش شىتابى جايلاشقان جاي: ئامىرىكا، كالىغورنىيە شىتاتى، لوس ئانگلىىس

مۇھىم شەخىسلەر: رىد خەستىڭ (ب ئ ئە)، تەد ساراندوس

مەھسۇلاتى: قۇيۇش تاراتقۇسى، ئىھتىياجغا ئاساسەن سىن ئىشلەش

مۇلازىمىتى: كىنو ئىشلەش، كىنو تارقىتىش، تېلۋىزىيە مەھسۇلاتىلىر ئىشلەش

كىرىمى: 11. 692 بىليون دوللار (2017-يىلى)

ئۇمۇمى مۈلۈكى:  19.013 بىليون دوللار (2017)

ئۇمۇمى تاپاۋىتى: 3.582 بىليون دوللار (2017)

خىزمەتىچى سانى: 5400 (2017)

تارماق شۆبىسى: ئامىرىكىدا توردا قۇيۇش، خەلىقارادا توردا قۇيۇش، ئامىرىكىدا د ۋ د تارقىتىش

تارماق تور بەتلىرى: DVD.com, milarworld

ئورگان تور بېتى: www.netflix.com
## مەنبەلەر
سايبويى كوچا باشقارمىسى

سايبويى كوچا باشقارمىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:**Sayboyi Kocha Bashqarmisi**)ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستى نىڭ غۇلجا شەھىرى گە جايلاشقان.
## مەمۇرىي رايونلار
## جۇغراپىيىسى
## يېزا-ئىگىلىكى
## ئىقتىسادى
## مائارىپى
## ساياھەتچىلىكى
## مەنبەلەر
## سىرتقى ئۇلانمىلار
## مەنبەلەر
باخۇبالى: باشلىنىش

thumb|باش رولچى
thumb|پىرابخاس، باش رولچى
thumb|رىژىسور ۋە ئارتىسلار
بۇ ھىندىستاننىڭ ئىككى بۈلۈملۈك رىۋايەت خاراكتىرىنى ئالغان فانتازىيەلىك فىلىمنىڭ بىرىچنى بۈلۈمى. بۇ كىنو 2015-يىلى ھىندىستانلىق رىژىسور س س  راجامولى تەرپىىدىن ئىشلەنگەن. 

### ئاساسى ئۇچۇرلىرى
رىژىسور: س س راجامولى

ئىشلىگەنلەر: شوبۇ يارلاگادا، پىراساد دەۋىنى

سىنارىسىت: ك ۋ ۋىجايېندىرا پراساد

سەھنىلەشتۈرگۈچى: ك ۋ ۋىجانيېندىرا پراساد، س س راجامولى

ھىكايە يازغۇچى: ك ۋ ۋىجانيېندا پراساد

#### باش روللاردا:
پىرابخاس

رانا داگۇباتى

ئانۇشكا شەتتىي

تامانناھ

راميا كىرىشىنا

ساسياراج

ناسىر

مۇزىكىسنى ئىشلىگۈچى: م م كېراۋانى

تەھرىر: كوتاگرى راۋ

ئىشلىگەن شىركەت: ئاركا تاراتقۇ ئىشخانىسى

#### تارقاتقۇچىلار:
تېلاگۇ: ئاركا مىدىيا ئىشخانىسى

ھىندى: دارما شىركىتى

تامىل: يېشىل ئىستودىيەسى، يۇ ۋ تاماشا، سىر سېنادال كىنوچىلىقى

تۇنچى تارقىتىلىشى: 2015-يىلى 10 ئىيۇل

#### ئۇمۇمى ۋاقتى:
تېلاگۇچە: 158 مىنۇت

تامىل: 159 مىنۇت

دۆلەت: ھىندىستان

تىلى: تېلاگۇ، تامىل

#### سالغان مەبلەغ:
28 مىليون دوللار

#### بىلەت كىرىمى
100 مىليون دوللار

## مەنبەلەر
ۋاكالەتسىز مىللەتلار تەشكىلاتى

**ۋاكالەتسىز مىللەتلار تەشكىلاتى** (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Wakaletsiz Milletler Teshkilati ؛ ئىنگلىزچەUnrepresented Nations and Peoples Organization) بولسا خەلقئارالىق ئىنسان ھەقلىرى ئورگىنى. بۇ ئورگان 1991-يىلى گوللاندىيە نىڭ لاھەي شەھىرىدە قۇرۇلغان. ئۇنىڭ مەقسىتى ۋاكالەتسىز مىللەتلەر ۋە دۆلەتلەرنىڭ ئاۋازىنى دۇنياغا ئاڭلىتىش.
## تارىخى

## مەقسىتى
## ئەزالىقى
### ئەزالىرى

### ئېسىپ قويۇلغان ئەزالىرى

### بۇرۇنقى ئەزالىرى
## رەھبەرلىك

## قارالسۇن
*دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى
*تەھدىت ئاستىدىكى خەلقلەر جەمئىيىتى
## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار
## مەنبەلەر

تۈر:جەمئىيەت
تۈر:ئۇيغۇرلار
تەھدىت ئاستىدىكى خەلقلەر جەمئىيىتى

**تەھدىت ئاستىدىكى خەلقلەر جەمئىيىتى** (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Tehdit Astidiki Xelqler Jem'iyiti ؛ ئىنگلىزچەSociety for Threatened Peoples) بولسا خەلقئارالىق ئىنسان ھەقلىرى ئورگىنى. باش شىتابى گېرمانىيەنىڭ گۆتتىنگەن شەھىرىگە جايلاشقان.
## تارىخى
2018-يىلى 21-ماي ب د ت دا خىتاي ۋەكىلى گېرمانىيە «تەھدىت ئاستىدىكى خەلقلەر جەمئىيىتى» نىڭ ب د ت دىكى سالاھىيىتىنى بىكار قىلىشنى، د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسانىڭ ب د ت يىغىنلىرىغا قاتنىشىشىنى چەكلەشنى تەلەپ قىلدى. يىغىندا خىتاي ۋەكىلى گېرمانىيە «تەھدىت ئاستىدىكى خەلقلەر جەمئىيىتى» نىڭ ب د ت دىكى كۆزەتكۈچىلىك سالاھىيىتىنى بىكار قىلىشنى، د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسانىڭ ب د ت يىغىنلىرىغا قاتنىشىشىنى چەكلەشنى تەلەپ قىلىپ، ئۇنى «تېررورلۇق» بىلەن ئەيىبلىگەن.  
## مەقسىتى
## ئەزالىقى

## رەھبەرلىك

## قارالسۇن
*دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى
*ۋاكالەتسىز مىللەتلار تەشكىلاتى
## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار
## مەنبەلەر

تۈر:جەمئىيەت
يېڭىتام بازىرى

يېڭىتام بازىرى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:**Yéngitam Baziri**)ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستى نىڭ غۇلجا ناھىيىسى گە جايلاشقان. 2014-يىلى 10-ئاينىڭ 21-كۈنى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق خەلق ھۆكۈمىتىنىڭ تەستىقلىشى بىلەن ئەسلىدىكى يېڭىتام يېزىسى يېڭىتام بازىرى قىلىپ ئۆزگەرتىلگەن.
## مەمۇرىي رايونلار
*يېڭىتام كەنتى؛
*قاراسۇ كەنتى؛
*ئاقتام كەنتى؛
*شاخلىقتام كەنتى؛
*تۆۋەنكى تام كەنتى؛
*مۇرات كەنتى قاتارلىقلار.
## جۇغراپىيىسى
## يېزا-ئىگىلىكى
## ئىقتىسادى
## مائارىپى
## ساياھەتچىلىكى

## سىرتقى ئۇلانمىلار
## مەنبەلەر
لۇسىگۇڭ بازىرى

**لۇسىگۇڭ بازىرى** (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:**Lusigung Baziri**)ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستى نىڭ قورغاس ناھىيىسى گە جايلاشقان.
## مەمۇرىي رايونلار
*ئۇلاستاي كەنتى؛
*دۆڭمەھەللە كەنتى قاتارلىقلار.
## جۇغراپىيىسى
## يېزا-ئىگىلىكى
## ئىقتىسادى
## مائارىپى
## ساياھەتچىلىكى
## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار
لەڭگەر يېزىسى (كېرىيە ناھىيىسى)

لەڭگەر يېزىسى كېرىيە ناھىيىسىنىڭ جەنۇبىغا جايلاشقان، كېرىيە ناھىيىسى بازىرى بىلەن بولغان ئارىلىقى تەخمىنەن 38 كىلومېتىر كېلىدۇ، شىمالىي تەرىپى شەنبە بازار بازىرى بىلەن قوشنا، جەنۇبتا كوئېنلۇن تاغ تىزمىسى بىلەن چېگرالىنىدۇ، شەرق تەرىپى چۆللۈك. بۇ يېزىدا 48 كەنت ئاھالىلەر گۇرۇپپىسى،جەمئىي  4055 دېھقانلار ئائىلسى بار بۇلۇپ، كىشى بېشىغا توغرا كېلىدىغان تېرىلغۇ يەر بىر يېرىم مو كېلىدۇ. بىر يېزىلىق باشلانغۇچ مەكتەپ ۋە بىر يېزىلىق ئوتتۇرا مەكتەپ بار. 2000-يىلىغا كەلگەنگە قەدەر ئۈزۈمچىلىك كۆلىمى 144 مىڭ مو بولۇپ، ئومۇمىي تېرىلغۇ يەر كۆلىمىدىن %8.06 ئاشقان، كىشى بېشىغا توغرا كېلىدىغان ئۈزۈم كۆلىمىنىڭ ئۇزۇنلۇق 0.87 مو بولۇپ، بۇ يېزىدىكى بىر تەبىئىي ئۈزۈم ماكانىغا ئايلىنىپ قالغان.
## مەمۇرىي كەنتلەر
بۇ يېزىدا 13 كەنت ئاھالە كومىتېتى بار بۇلۇپ، بازار كەنتى، لايقا كەنتى، توغراق كەنتى، سۈك كەنتى، ئۇلۇغئېرىق كەنتى، ئارقا كەنتى، يېڭى كۆلبېشى كەنتى، يولئارىش كەنتى، باش كەنتى، ئۈجمىلىك ئاقا كەنتى، ئارا كەنتى، كەتمىلىك كەنتى، يەتتەتۈڭلۈك كەنتى قاتارلىقلار.
## يېزا ئىگىلىكى
15-نۆۋەتلىك 5-ئومۇمىي يىغىنى ئېچىلغاندىن كېيىن، يېزىلىق پارتكوم، خەلق ھۆكۈمىتى قاتارلىق ئورۇنلار مەھسۇلات قۇرۇلمىسىنى پائال تەڭشەپ، مەھسۇلاتنىڭ سۈپىتىنى تېخىمۇ يۇقىرى كۆتۈرۈش ئۈچۈن، بازار رىقابەت كۈچىنى ئاشۇرۇپ، 5 يىلغىچە 6500 مو قىزىل ئۈزۈم، سايۋا ئۈزۈم، مۇناقى ئۈزۈم قاتارلىقلارنى تېرىشنى پىلانلىغان. مەھسۇلات مىقدارىنىڭ سۈپىتىنى ئۆستۈرۈش، «10-بەش يىللىق» پىلان مەزگىلىدە، ئۈزۈم كۆلىمىنى 165000 مودىن ئاشۇرۇغان، كىشى بېشىغا بىر مودىن توغرا كەلگەن.
## مەنبەلەر
قاراسۇ يېزىسى (نىلقا ناھىيىسى)

قاراسۇ يېزىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:**Qarasu Yézisi**)ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستى نىڭ نىلقا ناھىيىسى گە جايلاشقان.
## مەمۇرىي رايونلار
*تۇپچىن كەنتى (吐普辛村 )
*جارتوغان كەنتى (加尔托汗村)
*چوڭ قاراسۇ كەنتى (克什喀拉苏村)
*چولاقبۇلاق كەنتى (乔拉克布拉克村)
*سېپىل كەنتى (赛普勒村)
*قاراسۇ كەنتى (喀拉苏村 )
*قۇزباس كەنتى (库孜巴斯村)
*كىچىك قاراسۇ كەنتى (克什喀拉苏村)

## جۇغراپىيىسى
## يېزا-ئىگىلىكى
## ئىقتىسادى
## مائارىپى
## ساياھەتچىلىكى
## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار
سۇپتاي يېزىسى

سۇپتاي يېزىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:**Suptay Yézisi**)ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستى نىڭ نىلقا ناھىيىسى گە جايلاشقان.
## مەمۇرىي رايونلار
*بوبۇسۇن كەنتى
*تاۋ سۇپتاي كەنتى (套苏布台村)
*كىچىك سۇپتاي كەنتى (克其克苏布台村)
*يۇقىرىقى مەھەللە كەنتى (尤喀克买里村)

## جۇغراپىيىسى
## يېزا-ئىگىلىكى
## ئىقتىسادى
## مائارىپى
## ساياھەتچىلىكى
## سىرتقى ئۇلانمىلار
## مەنبەلەر
قاراتۆپە يېزىسى

قاراتۆپە يېزىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:**Qaratöpe Yézisi**)ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستى نىڭ نىلقا ناھىيىسى گە جايلاشقان.
## مەمۇرىي رايونلار
* تاشيول كەنتى (塔斯卓勒村)
* سايبويى كەنتى (萨依博依村)
* قارائۆي كەنتى (喀尔沃依村)
* كۆكتال تۇخان كەنتى (阔克托干村)

## جۇغراپىيىسى
## يېزا-ئىگىلىكى
## ئىقتىسادى
## مائارىپى
## ساياھەتچىلىكى
## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار
## مەنبەلەر
قۇجۇرتاي يېزىسى

قۇجۇرتاي يېزىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:**Qujurtay Yézisi**)ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستى نىڭ نىلقا ناھىيىسى گە جايلاشقان.
## مەمۇرىي رايونلار
*ئاقتاش كەنتى (阿克塔斯村)
*ئۈشكۆمەي كەنتى (玉什阔灭依村 )
*ئۇلانبۇلاق كەنتى (乌兰布鲁克村)
*تاشتوغان كەنتى (塔斯托干村)
*تېرىستوغان كەنتى (铁尔斯托干村 )
*جىرىنتاي كەنتى (吉仁台村)
*قاتئۇزۇر كەنتى

## جۇغراپىيىسى
## يېزا-ئىگىلىكى
## ئىقتىسادى
## مائارىپى
## ساياھەتچىلىكى
## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار
قاراسۇ يېزىسى (يەكەن ناھىيىسى)

قاراسۇ يېزىسى قەشقەر ۋىلايىتى نىڭ يەكەن ناھىيىسىگە جايلاشقان بولۇپ، ئومۇمىي نوپۇسى 15 مىڭ ئەتراپىدا.
## مەمۇرىي كەنتلەر
## ئىقتىسادى
## مائارىپى
## ساياھەتچىلىكى
## سىرتقى ئۇلانمىلار
## مەنبەلەر
ئۆزەن يېزىسى

ئۆزەن يېزىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:**Özen Yézisi**)ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستى نىڭ نىلقا ناھىيىسى گە جايلاشقان.
## مەمۇرىي رايونلار
*ئۆزەن كەنتى (乌赞村)
*تۇلۇق مەھەللە كەنتى
*توققۇزتولۇق كەنتى (托库孜托鲁克村)
*تۇڭگان مەھەللە كەنتى (吐尔克买里村)
*تەرىكتى كەنتى (塔尔克特村)
*قۇرئۆزەك كەنتى
*كونا بازار كەنتى
*لەڭگەر مەھەللە كەنتى (兰干买里村)
*مۆلدۈر تاغ كەنتى
*نىلقا ئۆزەن كەنتى (尼勒克乌赞村)
*يېڭىمەھەللە كەنتى

## جۇغراپىيىسى
## يېزا-ئىگىلىكى
## ئىقتىسادى
## مائارىپى
## ساياھەتچىلىكى
## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار
كۈنەس بازىرى

كۈنەس بازىرى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:**Künes Baziri**)ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستى نىڭ كۈنەس ناھىيىسى گە جايلاشقان.
## مەمۇرىي رايونلار
*بەخت يولى مەھەللىسى؛
*ئەمگەك كوچىسى مەھەللىسى؛
*نۇرلۇق يولى مەھەللىسى؛
*تەڭرىتاغ يولى مەھەللىسى؛
*بەشتۆپە كەنتى؛
*توقاي كەنتى'
*ئىتتىپاق كەنتى؛
## جۇغراپىيىسى
## يېزا-ئىگىلىكى
## ئىقتىسادى
## مائارىپى
## ساياھەتچىلىكى
## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار
## مەنبەلەر
ئالمالى بازىرى

ئالمالى بازىرى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:**Nilqa Baziri**)ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستى نىڭ كۈنەس ناھىيىسى گە جايلاشقان. 2014-يىلى 10-ئاينىڭ 21-كۈنى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق خەلق ھۆكۈمىتىنىڭ تەستىقلىشى بىلەن ئەسلىدىكى ئالمالى يېزىسى ئالمالى بازىرى قىلىپ ئۆزگەرتىلگەن. 
## مەمۇرىي رايونلار
*ئالمالى كەنتى؛
*ئاقچى كەنتى قاتارلىلار.
## جۇغراپىيىسى
## يېزا-ئىگىلىكى
## ئىقتىسادى
## مائارىپى
## ساياھەتچىلىكى
## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار
ئۇلاستاي يېزىسى

ئۇلاستاي يېزىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:**Ulastay Yézisi**)ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستى نىڭ نىلقا ناھىيىسى گە جايلاشقان.
## مەمۇرىي رايونلار
* ئۇلاستاي كەنتى (乌拉斯台村)
* بايانغول كەنتى (巴彦郭勒村)
* بەرىكەت كەنتى 
* تۆگجىن كەنتى (托格金村 )
* ساربۇلاق كەنتى 
* قىزىلتاش كەنتى (克孜勒塔斯村)
* كابۇچىگى كەنتى 
* كابۇچىگى چارۋىچىلىق كەنتى

## جۇغراپىيىسى
## يېزا-ئىگىلىكى
## ئىقتىسادى
## مائارىپى
## ساياھەتچىلىكى
## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار
## مەنبەلەر
مالايسىيا ئاۋىياتسىيەسى MH370

thumb|م خ  370 نەزەريەلىك ئىزدەش دىئاگراممىسى
thumb|ئىزدەش دىئاگراممىسى
2014-يىلى 8-مارت، مالايسىيا ئاۋىياتسىيەسى MH370 يولۇچىلار ئايروپىلانى كۇئالالامپۇردىن بېيجىڭغا ئۇچۇش جەريانىدا ئالاقە ئۈزۈلۈپ قالغان، ئايروپىلاندا 227 نەپەر يولۇچى ۋە 12 نەپەر ئايروپىلان خادىمى بار. ئارقىدىن نۇرغۇن دۆلەتلەر چوڭ كۆلەملىك ئىزدەپ قۇتقۇزۇش ھەرىكەتلىرىنى ئېلىپ بارغان، لېكىن ھازىرغىچە يولۇچىلار ئايروپىلانىنىڭ ئىز-دېرىكىنى بايقىيالمىغان.

### ئاساسلىق ئۇچۇرلىرى
thumb|مالايسىيە ئاۋىئاتىسىيەسى

#### يۇقاپ كىتش ئۇچۇرى
ۋاقتى: 2014-يىلى 8-مارت

خۇلاسە: سەۋەبى تىخىغىچە تېپىلمىدى، ئىزدەش توختىتلدى 

چۈشۈپ كەتكەن ئورۇن: جەنۇبى ھىندى ئوكيان

#### ئايروپلان ئۇچۇرلىرى
ئۇچقۇ تىپى: بوئىن 777-200ER

تەۋە ئورگان: مالايسىيە ئاۋىئاتسىيەسى

تىزىمغا ئالغان نۇمۇرى: 9M-MRO

ئۇچقۇ باشلانغان جاي: ماليسىيە، سېپاڭ، كۇئالامپۇر خەلقئارا ئايىردۇرۇمى

ئۇچقۇ نىشانى: بېيجىڭ خەلقئارا ئايىردورومى

يۇلۇچى سانى: 227

خىزمەتچى: 12

قازا قىلغانلا سانى: 239

ھايات قالغانلار سانى؛ 0
thumb|ئىزدەش كۈرۈنۈشى

### ئىزدەش جەريانى
بۇندىن بۇرۇنقى خەۋەرلەرگە ئاساسلانغاندا، مالايسىيا ھۆكۈمىتى بۇ يىل 10-يانۋار كۇئالالامپۇردا ئامېرىكىدىكى «چەكسىز دېڭىز» شىركىتى بىلەن كېلىشىم ئىمزالاپ، MH370 يولۇچىلار ئايروپىلانىنى ئىزدەش خىزمىتىنى قايتا باشلىغان بولۇپ، مۇددىتى 90 كۈن بولغان. بۇ ئىزدەش ھەرىكىتى «نەتىجە بولمىسا، ھەق ئالماسلىق» ئاساسىغا قۇرۇلغان، يەنە بۇ شىركەت پەقەت ئايروپىلان قالدۇقى ياكى ئايروپىلان ئۇچۇرۇش خاتىرىلىگۈچىنى تاپالىسا ئاندىن ئەڭ يۇقىرى بولغاندا 70 مىليون ئامېرىكا دوللىرى ئىش ھەققىگە ئېرىشەلەيدۇ.

ھۆكۈمەت تەرەپنىڭ ئايروپىلان قالدۇقىنى ئىزدەش ھەرىكىتى 2017-يىلى 1-ئاينىڭ ئوتتۇرىلىرىدا ۋاقىتلىق توختىتىلغان. 2018-يىلى 1-ئاينىڭ باشلىرىدىكى خەۋەردە، مالايسىيا يەرلىك ئورگانلىرى شەخسىيلەر ۋە گۇرۇپپىلارنىڭ ئايروپىلان قالدۇقىنى ئىزدىشىگە يول قويغاندىن كېيىن، مالايسىيا ھۆكۈمىتى ئامېرىكا «چەكسىز دېڭىز» ئىزدەش شىركىتى بىلەن ھەمكارلىشىشقا قوشۇلۇپ، ئىزدەش خىزمىتىنى ئەسلىگە كەلتۈرگەنلىكى خەۋەر قىلىنغان. يېقىندا، مالايسىيا ئىزدەش خىزمىتىنىڭ 2018-يىلى  29-ماي ئاخىرلىشىدىغانلىقىنى ئېيتقان.

### مەنبە
جوڭگو ئۇيغۇرچە رادىئو تورى http://www.uycnr.com/wyzl/201805/t20180531_1249305.html
## مەنبەلەر
باقى ھاجى يۈسۈپ

ئۆزىنىڭ پۈتكۈل ھاياتىنى ئۇيغۇر تېبابەتچىلىك ئىشلىرى تەرەققىياتىغا بېغىشلىغان، ئۇيغۇر تېبابەتچىلىك مۇتەخەسىسىسى مەرھۇم ئۇستاز باقى ھاجى يۈسۈپ 1933- يىلى خوتەن لوپ ناھىيىسىنىڭ ھازىرقى بۇيا يېزىسىدا تېۋىپ ئائىلىسىدا تۇغۇلغان. 

### قىسقىچە ھاياتى
ئۇ ئۆسمۈرلۈك ۋە ياش چاغلىرىدا، ئۆز يۇرتىدا تېبابەتچىلىككە دائىر دەسلەپكى ئاساسقا ئىگە بولغاندىن كېيىن دادىسىغا ئەگىشىپ خوتەن، قەشقەر، ئۈرۈمچى قاتارلىق جايلاردا تېۋىپلىق قىلغان. 1981-يىلىدىن باشلاپ ئاپتونۇم رايونلۇق ئۇيغۇر تېبابەت شىپاخانىسىنىڭ ئىچكى كېسەللىكلەر بۆلۈمىدە ئىشلىگەن ھەم ئۇزۇن يىللىق ئەمەلىي تەجىربىسىگە ئاساسەن، ئۇيغۇر تېبابىتىدە داۋالاش بىر قەدەر قىيىن ھەم مۇرەككەپ بولغان ھەزىم قىلىش سېستىمىسى كېسەللىكلىرى، قان تومۇر سېستىمىسى كېسەللىكلىرى، نەپەس يولى، سۈيدۈك يولى سېستىمىسى كېسەللىكلىرى ۋە بوغۇم ئاغرىقى كېسەللىكلىرىگە دىئاگنوز قويۇش ۋە داۋالاشتا كۆرىنەرلىك نەتىجىگە ئېرىشكەن ھەم تەتقىقات بىلەن شۇغۇللانغان.

«ئادىراسمان مەلھىمىنىڭ يېڭى دورا تەتقىقاتى» ۋە «غەيرىي تەبئىي سەۋدا خىلىتىدىن بولغان كېسەللىكلەرنى كىلىنكىلىق دىئاگنوز قويۇش ئۇسۇلى ۋە تەجىربىلەرنى ھازىرقى زامان پەن-تېخنىكىسى بىلەن بىرلەشتۈرۈپ تەتقىق قىلىش» قاتارلىق ئاپتونۇم رايونلۇق، دۆلەتلىك پەن-تەتقىقات تېمىلىرىنى ئىشلەپ ئۇيغۇر تېبابەتچىلىك ئىشلىرىنى ئىلگىرى سۈرگەن ھەم «زۇكام جەۋھىرى»، «قۇۋۋىتى ئەلا ئىچىملىكى»، «ئانار شەربىتى»، «قىزىلگۈل گۈلقەنتى»، «چايلىق»، «سىيادان مېيى» قاتارلىق دورىلارنى يېڭى دورا ئۆلچىمىگە كىرگۈزۈپ، كەڭ كۆلەمدە ئىشلىتىشىگە ئاساس سالغان. سەھىيە مىنىستىرلىكى تەرىپىدىن تۈزۈلگەن «ئۇيغۇر تېبابەت قامۇسى» نى تۈزۈش خىزمىتىگە قاتناشقان. 2003-يىلى ئېچىلغان خەلقئارالىق ئۇيغۇر تېبابەتچىلىك يىغىنىنىڭ ئىلمىي ماقالىلار توپلىمىنى تۈزۈش خىزمىتىگە قاتناشقان. 26 پارچە ئىلمىي تەتقىقات ماقالىسىنى ئېلان قىلغان.

مەرھۇم ئۇستاز باقى ھاجى يۈسۈپ 2014-يىلى 4-ئاينىڭ 11-كۈنى، ئۈرۈمچىدە، 82 يېشدا بىز بىلەن مەڭگۈلۈك ۋىدالاشتى.

### خىزمەت
ئۇ ھايات ۋاقتىدا، ئاپتونۇم رايونلۇق مىللىي تېبابەتچىلىك ئىلمىي جەمئىيتىنىڭ مۇدىرىيەت ئەزاسى، ئاپتونۇم رايونلۇق قىزىل كېرست جەمئىيتى، ئاپتونۇم رايونلۇق 4- نۆۋەتلىك پەن-تېخنىكا قۇرۇلتىيىنىڭ ۋەكىلى، ئاپتونۇم رايونلۇق يېڭى دورىلارنى تەكشۈرۈش گۇرۇپپىسىنىڭ ئەزاسى، ئاپتونۇم رايونلۇق سەھىيە سېستىمىسىدىكى مۇنەۋەر مۇتەخەسىسىلەرنى باھالاش گۇرۇپپىسىنىڭ ئەزاسى، ئاپتونۇم رايونلۇق جۇڭيى-مىللىي سەھىيە خادىملىرىنىڭ ئالىي دەرىجىلىك ئۇنۋانلىرىنى باھالاش كومېتىتىنىڭ ئەزاسى، خەلقئارالىق ئۇيغۇر تېبابەتچىلىك يىغىنى تەشكىلىي ھەيئىتى، ئۇيغۇر تېبابەتچىلىك ژۇرنىلى تۈزۈش ھەيئىتى قاتارلىق ۋەزىپىلەرنى ئۆتىگەن. ئاپتونۇم رايونلۇق خەلق ھۆكۈمىتى تەرىپىدىن «مۇنەۋەر كەسپىي تېخنىكا خادىمى»، ئاپتونۇم رايونلۇق پەن-تېخنىكا كادىرلىرى ئىدارىسى تەرىپىدىن «مۇنەۋەر كەسپىي تېخنىكا خادىمى»، ئاپتونۇم رايونلۇق سەھىيە سېستىمىسى بويىچە «مەملىكەتلىك ئىلغار خىزمەتچى»، «مۇنەۋەر مۇتەخەسىس» بولۇپ باھالانغان. ئۇ يەنە، جۇڭگو جۇڭيى تېبابەتچىلىك دورىلىرىنى باشقۇرۇش ئىدارىسى تەرىپىدىن بېكىتىلگەن ئۇيغۇر تېبابىتى ئاسپىرانت يېتەكچىسى، ئاپتونۇم رايونلۇق مىللىي تېبابەتچىلىك ئىلمىي جەمئىيتىنىڭ پەخرىي رەئىسى ئىدى.

### مەنبە
جوڭگو ئۇيغۇرچە رادىئو تورى http://www.uycnr.com/zl/rw/201404/t20140417_773451_1.html
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
ئەل چاپپو (تىياتىر)

thumb|ئال چاپپو
thumb|نەتفلىكىس (قۇيۇلغان سۇپا)
ئەل چاپپو ئامىركىنڭ نەتفلىكىس تاماشا شىركىتى ئىشلىگەن مېكىسىكىلىق دۇنياغا داڭلىق زەھەر ئەتكەسچىىس كاتتىبىشى ئەل چاپپونىڭ ھاياتىغان ئاساسەن ئىشلەنگەن. بۇ فىلىمدە ئاسالىقى ئەل چاپپوننىڭ سودا ۋە رايون تالىشىپ ئاتامان بولۇش ئۈچۈن مېكىسىكىدىكى باشقا زەھەر ئەتكەسچىلىك گروھىلىرى بىلەن قىلغان كۈرۈەشلىرى، شۇنداقلا مېكىسكىنىڭ چىرىكلىشىپ كەتكەن ساقچى، ئەسكەر ۋە سىياسىئونلىرى، ھەم شۇنداقلى ئەل چاپپونىڭ نەچچە قېتىم تۈرمىدىن قېچىش جەريانى بايان قىلىندۇ. بۇ فىلىم ئەل چاپپونىڭ نەزىرىدە، بىرىنچى شەخىس تىلىدا بايان قىلىندۇ. 
thumb|رىئاللىقتىكى ئەل چاپپو (تۇتۇلغان ۋاقتى)

### ئاساسى ئۇچۇرلىرى
ژانىرى: جىنايەتچى-ساقچى ۋەقەلىكى، بئوگرافىيە

يازغۇچى: سىلۋانا ئاگۇررا، كارلوس كانتىراس

رىژىسور: ئەرمەستو كانتىراس، مەنيۇئول كىراۋىتو

ئارتىسلار: ماركو د لا و، خامبىرتو بوستا، ئالىجاندىرو ئاگۇتار ۋە باشقىلار

تىما مۇزىكىسى كومپوسىتور:  ئاندىرىس بوتىرو

ئىشلىگەن دۆلەت: ئا ق ش 

تىلى: ئىسپانچە

بۈلۈم سانى: 2 (2018-يىلىغىچە)

قىسىم: ھەر بىر بۈلۈمى 10 قىسىم 

ئىجىرائىيە ئىشلىگۈچىسى: ئىساك لى، كامىلە جىممەنىز ۋىللە، ۋە باشقىلار

ئىشلىگۈچى: دەنىيال پوسادا

سۈرەتكە ئېلىنغان جاي: كولومبىيە

سەھنىلەشتۈرگۈچى: ئىۋان خېرنەنداز، جۈئەن پابلو رامىراز، سىزار گۈلتىراز

تەھىرىلىگۈچىلەر: جوناس گارسىيە فرېگوساس ۋە باشقىلار

كامىر: كۆپ كامىرالىق

ئىشلىگەن شىركەت: سىتورىي خاۋىس تاماشا شىركىتى

تارقاتقۇچى: نەتفلىكىس

تۇنچى تارقاتقۇچى: يۇنىۋىژېن 

رەسىم فورمات: خ د ت ۈ 1080ى

ئاۋاز فورمات: ستىرولىق ئاۋاز

تۇنچى تارقىتىلىشى: 2017 يىلى 23 ئاپىرىل -ھازىرغىچە 

تارقىتىلغان بۈلۈمى: ھازىرغىچە 2 بۈلۈم .

## مەنبەلەر
مۇھەممەد ئىمىن بۇغرا

مۇھەممەد ئىمىن بۇغرا (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: **Muhemmed Imin Bughra** ) بولسا 1901-يىلى خوتەن ۋىلايىتىنىڭ قاراقاش ناھىيىسىدە تۇغۇلغان، 2017-يىلى نويابىردا شېھىد قىلىنغان ئابدۇلئەھەد مەخسۇم ھاجىم ئۇنىڭ جىيەنى.
## ھاياتى
## سۈرگۈندە بولىشى
## ئىزاھات
## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار

تۈر:كىشلەر
ئەخەت تۇردى

ئەخەت تۇردى 1940-يىلى قەشقەر شەھىرىدە قول ھۈنەرۋەن ئائىلىسىدە تۇغۇلغان. 1959-يىلىدىن 1964-يىلىغىچە شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ ئەدەبىيات فاكۇلتېتىدا ئوقۇغان. ئوقۇش پۈتتۈرگەندىن كېيىن، شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق ئەدەبىيات-سەنئەتچىلەر بىرلەشمىسىگە تەقسىم قىلىنىپ، «تارىم» ژورنىلى تەھرىر بۆلۈمىدە مۇھەرىر، مۇئاۋىن باش مۇھەررىر بولۇپ ئىشلىگەن. 1989-يىلى 1-ئايدىن باشلاپ شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق يازغۇچىلار جەمئىيىتىنىڭ كەسپى يازغۇچىسى بولغان.

ئەخەت تۇردىنىڭ ھازىرغىچە «ئۇنتۇلغان كىشىلەر»، «ھايات شۇنداق»، «ئاي يامغۇرى»، «يىراقتا قالغان مۇھەببەت»، «سەرسان روھ»، «بەختسىز سەئىدىيە»، «قاباھەت» قاتارلىق رومانلىرى؛ «قىيانلىق دەريا»، «قەترە»، «ئەلۋىدا، كۆز يېشىم» قاتارلىق پوۋېست توپلاملىرى؛ «گۈلخان»، «گىرىمسەن يوللار»، «خەيرى-خوش توققۇز كۈنلۈك ماكان»، «بىر ئەۋلىيا ھەققىدە قىسسە» قاتارلىق ھېكايە ۋە ئەدەبىي ئاخباراتلار توپلىمى؛ «ئەۋلادتىن ئەجدادقىچە»، «دەۋر ساداسى»، «ئەدەبىي ئىجادىيەت توغرىسىدا ئويلىغانلىرىم» قاتارلىق ئون نەچچە پارچە ئەدەبىي ۋە ئوبزورلار توپلىمى نەشر قىلىنغان. «سەرسان روھ» ناملىق رومانى مەملىكەتلىك «تۇلپار» مۇكاپاتىغا ئېرىشتى.

ئەخەت تۇردى ھازىر جۇڭگو يازغۇچىلار جەمئىيىتىنىڭ ئەزاسى، جۇڭگو ئاز سانلىق مىللەت يازغۇچىلىرى ئىلمىي جەمئىيىتىنىڭ ئەزاسى. شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق يازغۇچىلار جەمئىيىتىنىڭ مۇدىرىيەت ئەزاسى. شىنجاڭ پېداگوگىكا ئۇنىۋېرستېتى فىلولوگىيە ئىنستىتۇتىنىڭ پەخرىي پىروفېسسورى.
## مەنبەلەر

جوڭگو ئۇيغۇرچە رادئىيو تورى https://web.archive.org/web/20170727155041/http://www.uycnr.com/lssc/xs/zz/201012/t20101207_70046.html 

تۈر:كىشلەر
ياقۇپ مۇھەممەتروزى

ياقۇپ مۇھەممەتروزى 1968-يىلى 6-ئايدا كېرىيە ناھىيەسىدە تۇغۇلغان. 1989-يىلى مەركىزىي مىللەتلەر ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ ئۇيغۇر تىل -ئەدەبىياتى كەسپىنى پۈتتۈرۈپ مىللەتلەر نەشرىياتى ئۇيغۇر تەھرىر بۆلۈمىگە تەقسىم قىلىنغان. ئالىي مۇھەررىر، ئۇيغۇر تەھرىر بۆلۈمىنىڭ مۇدىرى.

ئۇ ھازىرغىچە «ئۇيغۇر خەلق ئېغىز ئەدەبىياتى قامۇسى» (1 - 6)، «ئۇيغۇرچە-خەنزۇچە لۇغەت»، «مېنىڭ ئىسمىم قىزىل»، «ئۇيغۇر خەلق ئەدەبىياتى جەۋھەرلىرى»، «روزى سايىت ئەسەرلىرى» (1 - 2)، «باھادىرنامە» (3 - 4)، «ھىدايەت گۈلزارى» (1 – 2)، «تارىختىكى ئەرەبلەر» قاتارلىق يۈزدىن ئوشۇق كىتابنىڭ تەھرىرلىكىنى ئىشلىگەن. «ئىيوردانىيە پادىشاھى ھۈسەيىن»، «باياۋاندىكى ئۇسسۇلچى قىز»، «365 مەسەل» قاتارلىق ئەللىكتىن ئوشۇق كىتابنىڭ تەرجىمىسىگە قاتناشقان.

ئۇ ئاساسلىق زېھنىنى ئۇيغۇر مەتبۇئاتچىلىقىدا تونۇشتۇرۇش كەم بولۇۋاتقان ساھەلەر بويىچە تۈرلۈك كىتابلارنى پىلانلاش، نەشر قىلىش ئىشلىرىغا قارىتىپ، ئۇيغۇر مەتبۇئاتچىلىقىغا تېگىشلىك تۆھپىسىنى قوشۇش ئۈچۈن ئىزدىنىۋاتىدۇ.
## مەنبەلەر

جوڭگو ئۇيغۇرچە رادئىو تورى  https://web.archive.org/web/20170727092601/http://www.uycnr.com/lssc/xs/bj/201012/t20101207_69972.html

تۈر:كىشلەر
پەرھات كازىمى

پەرھات كازىمى 1970-يىلى پىچان ناھىيىسىنىڭ دالانكارىز يېزىسىدا دېھقان ئائىلىسىدە دۇنياغا كەلگەن. 1988-يىلى شىنجاڭ پېداگوگىكا ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ تىل فاكۇلتېتىغا قوبۇل قىلىنغان.1991-يىلى ئۇقۇشنى پۈتتۈرۈپ، 1999-يىلى 9-ئايغىچە پىچان ناھىيىلىك 1-ئوتتۇرا مەكتەپتە ئوقۇتقۇچىلىق قىلغان. 1999-يىلى 9-ئايدىن 2007-يىلى 9-ئايغىچە پىچان ناھىيىلىك 2-ئوتتۇرا مەكتەپتە ئوقۇتقۇچىلىق قىلغان. ھازىر پىچان ناھىيىلىك مائارىپ ئىدارىسى ئوقۇتۇش تەتقىقات ئورنىنىڭ مۇئاۋىن مەسئۇلى بولۇپ ئىشلەپ كېلىۋاتىدۇ. ئۇ شىنجاڭ يازغۇچىلار جەمىيىتىنىڭ ئەزاسى، پىچان ناھىيىلىك يازغۇچىلار جەمىيىتىنىڭ مۇئاۋىن رەئىسى.

### ئەدەبىي ھاياتى
پەرھات كازىمى «تۇرپان» ژۇرنىلىنىڭ 1988-يىلى2-سانىدا ئېلان قىلغان «ئارزۇ» ناملىق شېئىرى بىلەن ئەدەبىيات سېپىگە كىرگەن بولۇپ، ھازىرغىچە ئاپتونوم رايونىمىزدىكى ھەرقايسى گېزىت-ژۇرناللاردا «ئاپرېلدىكى لۈكچۈن سەھىرى»، «ئىدىقۇتنىڭ يېشىل يۈرىكى»، «ئۈمىد قوڭغۇرىقى»، «كۈز-كارىز دالاسى»، «بىر يۇتۇم سۇ»، «ئەپسۇس، ئوماق قۇشۇم»، «مېنىڭ ناخشام»... قاتارلىق 300 پارچىدىن ئارتۇق شېئىر، نەسىر ئېلان قىلغان؛ «يىلان مۈڭگۈزى»، «ئۆڭمەش مۇھەببەت»، «كۆزىنى ئېچىش»، «ئالتۇن پاجىئەسى»، «ناجىيە»، «ماندالىن كۈيى»... قاتارلىق 30پارچىغا يېقىن چوڭلار تۇرمۇش ھېكايە- پوۋېستلىرىنى؛ «بىر پۇتلۇق بالا»، «كونا قەلەمدان»، «مىس قازان»، «شەبنەم»، «يېشىل كىيىملىك پەرىزات»، «قارلىغاچ ئايىم ۋە ئوردا ئويۇنى»... قاتارلىق 55 پارچە بالىلار ھېكايىلىرىنى ئېلان قىلدى. ئۇنىڭدىن باشقا يەنە تىل، تارىخ تەتقىقاتىدىمۇ ئىزدىنىپ «كارىز ناملىرىنىڭ ئالاھىدىلىكى»، «سىركىپ ۋە ئۇيغۇر كۇلالچىلىقى»، «كارىز ۋە كارىزچىلىق ئاتالغۇلىرى»، «ئابدۇخالىق ئۇيغۇر شېئىرلىرىدىكى خەنزۇ تىلىدىن كىرگەن سۆزلەرنىڭ ئىشلىتىلىشى توغرىسىدا»، «كارىز مەدەنىيىتىگە دائىر بايانلار» ... قاتارلىق15پارچە ئىلمىي ماقالە ئېلان قىلدى.

### ئەسەرلىرى
2001-يىلى شىنجاڭ ياشلار-ئۆسمۈرلەر نەشرىياتى «بوۋام ۋە ئۈجمە دەرىخى» ناملىق ھېكايىلەر توپلىمىنى نەشر قىلىنغان.

2003-يىلى شىنجاڭ ياشلار-ئۆسمۈرلەر نەشرىياتى «ئوغرى ئاتىلىپ قالغان قىز» ناملىق ھېكايىلەر توپلىمىنى نەشر قىلىنغان.

2007-يىلى 5-ئايدا قەشقەر ئۇيغۇر نەشرىياتى نەشر قىلغان بالىلار ھېكايىلىرى كوللېكتىپ توپلىمى «ئوسما ئوغرىسى» غا « بوۋاي بولۇشنى خالايدىغان بالا» ماۋزۇدا ئالتە پارچە ھېكايىسى كىرگۈزۈلگەن.

2007-يىلى 8-ئايدا شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتى نەشرىياتى ئۇ تۈزگەن (باشقىلار بىلەن بىللە) «گۈزەل پىچان» ناملىق پىچان ناھىيىسىنى تونۇشتۇرغان ئوقۇشلۇقنى نەشر قىلغان.

2009-يىلى 7-ئايدا شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى تەرىپىدىن «ئۈمىدۋار بالا» ناملىق رومانى نەشر قىلىنغان.

## مەنبەلەر

خەلق گېزىتى تور بىتى https://web.archive.org/web/20130406130512/http://uyghur.people.com.cn/157635/12590271.html

تۈر:كىشلەر
زەپەرئابلىز

**زەپەر ئابلىز** - مەركىزىي مىللەتلەر ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ مۇئاۋىن مۇدىرى، جۇڭگو تىببىي پەنلەر ئاكادېمىيەسى بېيجىڭ ‹‹شيېخې›› تېببىي ئىنستىتۇتى (تۆۋەندە قىسقارتىلىپ ‹‹ئاكادېمىيە – ئىنستىتۇت›› دەپ ئېلىندى) دورا تەتقىقات ئورنىنىڭ تەتقىقاتچىسى، دوكتور يېتەكچىسى، ‹‹ئاكادېمىيە – ئىنستىتۇت›› ئىلىم – پەن كومىتېتى ئىجرائىيە كومىتېتىنىڭ ئەزاسى، دورا تەتقىقات يۇرتىنىڭ مۇئاۋىن باشلىقى، دۆلەت دورا ۋە مېتابولىت ئانالىزى تەتقىقات مەركىزىنىڭ مۇدىرى، تەبىئىي دورا ئاكتىپ ماددىسى ۋە فۇنكسىيەسى دۆلەت نۇقتىلىق تەجرىبىخانىسىنىڭ مۇئاۋىن مۇدىرى، گوۋۇيۈەننىڭ ھۆكۈمەت ئالاھىدە ياردەم پۇلىدىن بەھرىمەن بولۇۋاتقان مۇتەخەسسىس، بېيجىڭ شەھەرلىك سىياسىي كېڭەش دائىمىي كومىتېتىنىڭ ئەزاسى 

### ئوقۇش ھاياتى
1985 – يىلى زەپەر ئابلىزنىڭ شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتىنى پۈتكۈزۈپ مەكتەپتە قالغىنىغا ئىككى يىل بولغان ۋاقىت ئىدى. ئاپتونوم رايون تۇنجى قېتىم ياش ئوقۇتقۇچىلار ئارىسىدىن غوللۇق 15 ئوقۇتقۇچىنى تاللاپ ياپونىيەدە بىلىم ئاشۇرۇشقا ئەۋەتىشنى قارار قىلدى، زەپەر ئابلىز دەل شۇلارنىڭ قاتارىدا ياپونىيەگە بىلىم ئاشۇرۇشقا باردى. 1988 – يىلى زەپەر ئابلىز ياپونىيە توخو ئۇنىۋېرسىتېتى تەبىئىي پەنلەر ئىنستىتۇتى خىمىيە فاكۇلتېتىنىڭ تەكلىپىنى تاپشۇرۇۋېلىپ، ياپونىيەگە قايتا ئوقۇش ئۈچۈن باردى ۋە ياپونىيەدە پىروفېسسور ئائوكىغا ئەگىشىپ بىرىكمە خىمىيە تەتقىقاتىغا كىرىشتى. ئوقۇش پۈتكۈزۈپ ۋەتەنگە قايتىپ كەلگەندىن كېيىن، زەپەر جۇڭگو تېببىي پەنلەر ئاكادېمىيەسى ۋە بېيجىڭ ‹‹شيېخې›› تېببىي ئىنستىتۇتى دورا تەتقىقات ئورنىغا كىرىپ، پىروفېسسور فاڭ چىچېڭغا ئەگىشىپ پوست دوكتورلۇق تەتقىقاتىنى قانات يايدۇردى.

زەپەر ئابلىز تەتقىقات ھاياتىدا، كىچىك مولېكۇلا تەتقىقاتى ئۈچۈن سىجىل ئىزدىنىپ كەلدى. 1985 – يىلى چەت ئەلدە ئوقۇغاندىن تارتىپ ھازىرغىچە بولغان 30 نەچچە يىلدا، ئۇ ماسسا سپېكترى ئانالىزى تېخنىكىسى تەتقىقاتىدىن ئايرىلمىدى.
## مەنبەلەر

* خەلق تورى

تۈر:كىشلەر
زۇلپىقار مۇھەممەتئېلى

زۇلپىقار مۇھەممەتئېلى 1994-يىلى 6-ئايدا مەكىت ناھىيەسىدە تۇغۇلغان، چىلىشچى مەشقاۋۇلى بولغان دادىسى مۇھەممەتئېلى زۇلپىقارغا ئۈچ ياش ۋاقتىدىن باشلاپلا بوكس ئۆگىتىشنى باشلىۋەتكەن. زۇلپىقار 12 ياشقا كىرگەندە بوكسنىڭ ئاساسىي ماھارەتلىرىنى خېلى پۇختا ئىگىلەپ، چوڭ شەھەرلەردە مۇنتىزىم تەربىيەلىنىش ئارزۇسى بويىچە شىنجاڭ تەنتەربىيە مەكتىپىگە ئوقۇشقا كەلگەن.

### بوكىس ھاياتى
زۇلپىقار تەنتەربىيە مەكتىپىگە كېلىپ ئىككى يىلدىن كېيىن، شىنجاڭ بوكس كوماندىسىنىڭ تۇنجى قېتىم تەسىس قىلغان ياشلار، ئۆسمۈرلەر كوماندىسىغا تاللىنىپ، مەرھۇم ئابدۇراخمان ئابلىكىم قاتارلىق ئۇستازلىرىنىڭ تېخىمۇ سىستېمىلىق تەربىيەلىشى ئارقىسىدا كەسپىي جەھەتتە تېز ئالغا باسقان ھەم شۇ يىلى ئاپتونوم رايون بويىچە ئۆتكۈزۈلگەن ياشلار، ئۆسمۈرلەر بوكس مۇسابىقىسىدە چېمپىيون بولغان. 16 ياشقا كىرگەندە قازاقىستاندا ئۆتكۈزۈلگەن خەلقئارالىق ياشلار، ئۆسمۈرلەر بوكس مۇسابىقىسىدە بوكسچىلىقتا دۇنيانىڭ ئالدىنقى قاتارىدا تۇرىدىغان كۇبا ماھىرىنى يەڭگەن. ئۇ يەنە قازاقىستان، قىرغىزىستان قاتارلىق دۆلەتلەردە ئۆتكۈزۈلگەن تۈرلۈك بوكس مۇسابىقىلەرگە قاتنىشىپ، چېمپىيونلۇقنىڭ تاتلىق تەمىنىمۇ، مەغلۇبىيەتنىڭ ئاچچىق تەمىنىمۇ ئوبدانلا تېتىغان.

　زۇلپىقار 20 ياشقا كىرگەندە، ئېغىرلىقىمۇ، تېخنىكىسىمۇ، ئۆزىگە بولغان ئىشەنچىسىمۇ ئاشتى. ئەڭ مۇھىمى، مەسئۇلىيەت تۇيغۇسى، ئۆزى ئۈچۈن جاپا تارتقان ھەر بىر كىشىگە ياخشى نەتىجە بىلەن جاۋاب قايتۇرۇش ئىرادىسى كۈچىيىپ، ھەر قانداق مۇسابىقىگە قاتنىشىشنى قولدىن بەرمىدى. 2014-يىلىنىڭ ئاخىرى ئۇ شاڭخەيدىكى «شېڭلىشىجيا» بوكس كۇلۇبىنىڭ تەكلىپى بىلەن شاڭخەيگە كېلىپ، دۇنياغا داڭلىق تىرېنېر مارىئونىڭ يېتەكلىشىگە ئېرىشىپ، تېخنىكا سەۋىيەسىنى تېخىمۇ ئۆستۈردى

### مەنبە
خەلق تورى https://web.archive.org/web/20161107085240/http://uyghur.people.com.cn/165019/15603194.html
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تاھىر تالىپ

**　**ئاتاقلىق شائىر، ئەدەبىي تەرجىمان، تەتقىقاتچى تاھىر تالىپ 1946 - يىلى 7-ئاينىڭ 15-كۈنى قەشقەر يېڭىشەھەر ناھىيەسىنىڭ يامانياردىكى دېھقان ئائىلىسىدە تۇغۇلغان، ئۆز يېزىسى ۋە ناھىيە مەركىزىدە باشلانغۇچ-ئوتتۇرا مەكتەپلەرنى ئوقۇپ تاماملىغان. 1963 - يىلىدىن باشلاپ، ئىلگىرى-كېيىن بولۇپ يېزىلىق ھۆكۈمەتتە ۋە ناھىيەلىك پارتكومدا تەرجىمان بولۇپ ئىشلىگەن. 1978-يىلى «قەشقەر گېزىتى» ئىدارىسىگە يۆتكىلىپ، مۇھەررىر، ئۇيغۇر تەھرىر بۆلۈمىنىڭ مۇئاۋىن مۇدىرى بولۇپ ئىشلىگەن.

### ئىش-ئىزلىرى
تاھىر تالىپنىڭ ئەدەبىي ئىجادىيەت پائالىيىتى 1960-يىلى «قەشقەر گېزىتى» دە ئېلان قىلىنغان «يېزىغا چۈشكەن كادىرغا» ناملىق شېئىرى بىلەن باشلانغان. ئۇ شۇنىڭدىن تارتىپ ھازىرغىچە «چۈنكى، مەن ئادەم»، «ئادەمنىڭ » قاتارلىق بىر تۈركۈم شېئىرلارنى يازغان. تاھىر تالىپ ئىشتىن سىرتقى ۋاقىتلاردىن پايدىلىنىپ، ئۆزى يالغۇز ياكى باشقىلار بىلەن بىللە «لارسىننىڭ ئۆلۈمى» قاتارلىق ھېكايىلەرنى، «پەرھاد – شېرىن» قاتارلىق تېلېۋىزىيە تىياتىرلىرىنى، «دىيانەت»، «دەھشەتلىك تېھران» قاتارلىق رومانلارنى، «قاچقۇن ما جۇڭيىڭ» قاتارلىق ئەسەرلەرنى تەرجىمە قىلغان. ئۇنىڭ «چۈنكى مەن ئادەم» ناملىق شېئىرى ئوتتۇرا مەكتەپ ئەدەبىيات دەرسلىكىگە كىرگۈزۈلگەن. تاھىر تالىپنىڭ ھازىرغىچە نەشر قىلىنغان ئەسەرلىرىدىن «خەير، ياشلىقىم» (1989 - يىل، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى)، «مەن-ئادەم» (2014 - يىل، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى)، «ئەتىكى قۇياش» (2016-يىلى قەشقەر ئۇيغۇر نەشرىياتى) قاتارلىق ئۈچ پارچە شىئىرلار توپلىمى بار. شۇنداقلا، بىر قىسىم شېئىرلىرى كوللېكتىپ توپلاملارغا كىرگۈزۈلگەن. «ئادەم ۋە ئۇنىڭ ئىلمىي ماھىيىتى» (ئىلمىي ماقالىلار توپلىمى) ۋە «زادى كىملەر زىيالىي» (چوڭ ھەجىملىك ئىلمىي ئەسەر) قاتارلىق ئىككى پارچە كىتابى پات يېقىندا ئوقۇرمەنلەر بىلەن يۈز كۆرۈشىدۇ. تاھىر تالىپ ھازىر جۇڭگو ئاز سانلىق مىللەت يازغۇچىلىرى ئىلمىي جەمئىيىتى، شىنجاڭ يازغۇچىلار جەمئىيىتىنىڭ ئەزاسى.
## مەنبەلەر

خەلق تورى https://web.archive.org/web/20161107093000/http://uyghur.people.com.cn/157635/15602595.html

تۈر:كىشلەر
تۈر:شائىرلار
شىفىرلىق پۇل

**شىفىرلىق پۇل** بولسا يېىڭىدىن پەيدا بولغان بىر خىل تور مۇھىتىدا ئىلىم-بىرىم قىلىدىغان، مەۋھۇم پۇل. بۇ پۇل يەنە رەقەملىك پۇل دەپمۇ ئاتىلدۇ. بىت تەڭگىسى بولسا بۇ خىل پۇلنىڭ ئىچىدىكى ئەڭ ۋەكىل خارەكتىرلىك، تارقىلىش ئەڭ چوڭ، سودا سوممىسى ئەڭ چوڭ بىرى. 

### نامى
ئۇيغۇرچە: شىفىرلىق پۇل 

ئىنگىلىزچە: Cryptocurrency

خەنزۇچە: 加密货币

### تارىخى
بىت تەڭگىسى بولسا دۇنيادىكى تۇنچى تارقىتىلغان شىفىىرلىق پۇل. بىت تەڭگىسى 2009-يىلى ئۇچۇق مەنبەلىك مەنبە سۈپىتىدە تارقىتىلغان. ھازىرغا قەدەر 4000 يېقىن خىل شىفىرلىق پۇل بازارغا سېلىنىدى
## مەنبەلەر

تۈر:شىفىرلىق پۇللار
تۈركىستان ئوبلاستى

**تۈركىستان ئوبلاستى** (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:**Türkistan Oblasti**، قازاقچە: Túrkistan oblysy) قازاقىستاننىڭ قارمىقىدىكى بىر ئوبلاست بولۇپ، ئۇنىڭ مەركىزى چىمكەنت.
## مەمۇرىي رايون

## يەر تۈزۈلۈشى

## بايلىقى

## ئىقلىمى

## يېزا ئىگىلىكى

## ئىقتىسادى

## ساياھەتچىلىكى
## مائارىپى
## مەنبەلەر
## سىرتقى ئۇلانمىلار
## مەنبەلەر
يۇبېر

thumb|يۇبېر ئەپ سىنبەلگىسى
يۇبېر بولسا ئامېرىكىنىڭ كالىفورنىيە شىتاتى سان فىرانسىسىكو شەھىرىگە جايلاشقان شەخىس ۋە شەخس ئارا توشۇش مۇلازىمىتى، تاكسى مۇلازىمىتى، تاماق تۇشۇش مۇلازىمتىى بىلەن شۇغۇللىندىغان قاتناش تور مۇلازىمىت شىركىتى. بۇ شىركەتنىڭ مۇلازىمىتى دۇنيادىكى 633 شەھەرنى قاپلىغان. يۇبېرنىڭ مۇلازىمىتىنى تور ياكى ئەپ ئارقىلىق زاكاس قىلغىلى بۇلىدۇ. دارا خۆسرۆشاهی 2017-يىلى ئوغۇستتا يۇبېرنىڭ يېڭى باش ئىجراىي رەئىسى بولۇپ تەيىنلاندى.https://web.archive.org/web/20250129190055/https://shahrebours.com/%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7-%D8%AE%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%B4%D8%A7%D9%87%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C/ 

### ئاساسى ئۇچۇرلىرى
تۇلۇق ئاتىلىش: يۇبېر كەب (2009-2011) UberCab
thumb|يۇبېر يېيىش لوگوسى
تىپى: شەخسى شىركەت

سانائەت: قاتناش، توشۇش 

قۇرۇلغان ۋاقتى: 2009 يىلى مارت 

قۇرۇغۇچىلىرى: تىرەۋىس كالانىك، گارىت كەمپ

باش شىتابى: ئامىرىكا، كالىغورنىيە، سان فىرانسىسىكو

مۇلازىمەت رايونى: پۈتكلۈ دۇنيادا ، 633 شەھەردە 

#### ھالىقىلق شەخىسلەر
thumb|يۇبېر لوگوسى
گەرىت كەمپ (رەئىس)

دارا خوسروۋشاھى (باش ئىچىرائىيە ئەمەلدارى)

سۇئەن پام ( باش قاتناش ئەمەلدارى)

مەھسۇلاتى: ئەپ، تور بەت 

مۇلازىمىتى: ئاپتوموبىل چاقىرىش، يەتكۈزۈش 

#### كىرىمى
6.5 بىليون دوللار (2016)

7.5 بىليون دوللار (2017)

#### ساپ كىرىمى
2.8 بىليون (2016)

4.5 بىليون (2017)

#### ئومۇمى مۈلۈكى
15.7 بىليون (2016)

15.3 بىليون (2017)

خىزمەتچى سانى: 12000 دىن ئارتۇق 

#### شۆبىسى
يۇبېر يېيېش 

ئوتتو 

#### ئورگان تور ئادىرىسى
https://www.uber.com/?
## مەنبەلەر
ئۇچقۇچى (تىياتىر)

thumb|ئۇچقۇچى تىياتىرىنىڭ لوگوسى
ئۇچقۇچى ( ئىسپانچە: La Piloto ) بولسا ئامىرىكىنىڭ زەھەر ئەتكەسچىلىرى ۋە ساقچى ۋەقەلىكىنى ئاساسى كۈرۈنۈش قىلغان، ۋ ستۇدىيو ۋە لىمون كىنو شىركىتى تەرپىدىن يۇنىۋىژىن تاماشا شىركىتىگە ئشلىگەن ئامىرىكىنىڭ تېلۋىزىيە تىياتىرى. 

بۇ تىياتىردىكى ۋەقەلىكلەر رىئالىققا ئاساسەن ئىشلەنگەن بۇلۇپ ھەر بىر قىسىمى كۆرۈرمەنلەرنىڭ ھاياجىنىنى قوزغىتىدۇ.  بۇ تىياتىر 2017 يىلى 7 مارتىن باشلاپ يۇنىۋىژېن قانىلدا قويۇلغان.  بۇ فىلىمدە ئاسالىقى يوللاندا كادېنانىڭ ئائىلىسىدىن ئايرىلىپ ياشاشقا مەجبۇر بۇلۇشى ۋە ئۇنىڭ ئۇچقۇچى بۇلۇش يۇلىدا باشتىن كەچۈرگەن جاپا مۇشەقەتلىىر، ۋە شۇنداقلا زەھەر ئەتكەسچىلىك پائالىيەلىىر بىلەن شۇغۇللىنىش، ساقچىلار تەرىپىدىن قوغلىنشىشى قاتارلىق ۋەقەلار بايان قىلىندۇ. 
thumb|لىبىيا بىرىتو ( يوللەندا رولىدا )

### ئاساسى ئۇچۇرلىرى
ژانىرى: جىنايەت ۋەقەلىكلىىر، دىراما

فىلىم ئىشلىگۈچى: جورگ خىللىر 
thumb|ئەرەپ بەسكى ( جون لۇسىيو رولىدا )

#### سىنارىسىت
جورگ خللىر 

مارىيە كاسىللا بوئېنخام 

جورج سېرۋانتىس

جايرو ئەسترادا

كارولىنا بارىئا

مەلەنداز 

كارلوس بارداسەنو
thumb|تومىي ۋاسكىۋىز ( پارخور، لۈكچەك قوماندان رولىىدا )

#### رېژىسور
ئالۋارو كۇرىيېل

رولاندو ئوكامپو

داۋى رئۇىز 

ئالىجاندىرو لوزانو 

#### ئاسالىق ئارتىسلار
لىۋىيا بىرىتو 

ئاراپ بەسكى 

مارىيا فېرناندو يەپەس 

ئالىجاندىرو نانىس 

مارىيا دى لا فۇئىنتى 

ۋەروسىيا مونتىس 

ناتاشا دومىڭگوز 

مارىيا فېرناندو گارسىيا 

مورسىيو ئاسپى 

ستەفەنى سالاس 

ئارتۇرو باربا

توممي ۋاسكىۋىز 

ماكارىنا ئاچاگا 

ئوكا گىنېىر 

خۇئەن كولوچو 

مارگارىيا مۇنوز 

ئىلزا پونكو 

لىساردو 

پائۇل كۈۋىۋىدو 

خۇئەن ۋىدال 

ۋە باشقىلار 

#### مۇزىكىسنى ئىشلىگۈچى
كارلوس مارمو 

#### باشلىنىش مۇزىكىسى
بۇئىننا ۋىدا 

#### ئاخىرلىشىشى مۇزىكىسى
ئۇچقۇچى، لىزا كۈۋىن ئىشلىگەن 

ئىشلىگەن دۆلەت: ئامىرىكا ، ئا ق ش

تىلى: ئىسپانچە 

بۈلۈم سانى: 2

قىسىم سانى: 82

ئىجىرائىيە ئىشلىگۈچى: پەترىكو ۋىلىس 

ئىشلەنگەن جاي: مېكىسىكا ، دۇرانگو 

سەھنىلەشتۈرگۈچى: مارىيو گالىگوس ، كىرىستىان ئولىۋارىس ، مارسىيا ۋالۋېردا 

تەھرىر:  ئالبا مېرچەن ھامان 

ئانا تارقىتىش تورى: يۇنىۋىژىن ، لاس ئەسترەللاس 

سۈرەت قېىپى: خ د ت ۈ 1080ئى 

تۇنجى قۇيۇلغان دۆلەت: ئامىرىكا 

تۇنجى قۇيۇلغان ۋاقتى: 2017-يىلى 7 مايدىن- ھازىرغىچە 

بىرىنچى بۈلۈم (2017 يىلى 7 مارت - 2017 يىلى 26 ئىيۇن )

ئىككىنچى بۈلۈم ( 2018 يىلى 18 ئىيۇن - ھازىرغىچە )

## مەنبەلەر
شايبا

**شايبا**(ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: Shayba،ئىنگلىزچە: Washer) بولسا رۇس تىلىدىن كىرگەن سۆز بولۇپ، ئادەتتە گايكاۋە بولتا بىلەن قوشۇپ ئىشلىتىلىدۇ.
## تۈرى

## ماتېرىيالى

## دەرىجىسى

## باشقىلار
## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانما
## مەنبەلەر
ئۈشكە

**ئۈشكە**(ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: Üshke) ئادەتتە ئوخشىمىغان ماتېرىياللارغا تۆشۈك ئېچىش ئۈچۈن ئىشلىتىلىدىغان ئەسۋاپ.
## تۈرى

## ماتېرىيالى

## دەرىجىسى

## باشقىلار
ئامبۇر،ئەتۋىركە،كۇلۇچ،بولقا،ھەرە،ئۈشكە
## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانما

## مەنبەلەر
بولقا

**بولقا**(ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: Bolqa) بولسا مىخ قاتارلىق نەرسىلەرنى قېقىش، تۆمۈر ماتېرىياللىرىنىڭ ئۈستىنى تەكشىلەش ۋە ئېگىشكە ئوخشاش ئىشلاردا قوللىنىلىدىغان سايمان.
## تۈرى

## ماتېرىيالى

## دەرىجىسى

## باشقىلار
ئامبۇر،ئەتۋىركە،كۇلۇچ،بولقا،ھەرە،ئۈشكە
## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانما

## مەنبەلەر
كۇلۇچ

**كۇلۇچ**(ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: Kuluch) بولسا ۋىنتا، گايكا قاتارلىقلارنى بوشىتىش، چىڭىتىش ئۈچۈن ئىشلىتىلىدىغان تۆمۈر ئەسۋاب.
## تۈرى==FREE UYGHUR

## ماتېرىيالى

## دەرىجىسى

## باشقىلار
ئامبۇر،ئەتۋىركە،كۇلۇچ،بولقا،ھەرە،ئۈشكە
## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانما
## مەنبەلەر
ئەتۋىركە

**ئەتۋىركە**(ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: Etwirke) بولسا قالپاقلىق بۇرما مىخلارنى چىڭىتىش، بوشىتىش ئۈچۈن ئىشلىتىدىغان قول سايمىنى.
## تۈرى

## ماتېرىيالى

## دەرىجىسى

## باشقىلار
ئامبۇر،ئەتۋىركە،كۇلۇچ،بولقا،ھەرە،ئۈشكە
## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانما
ئامبۇر

**ئامبۇر**(ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: Ambur) جىسىملارنى قىسىش، سۇغۇرۇش، سۇندۇرۇش، ئېگىش ۋە ئاجرىتىش قاتارلىق ئىشلار ئۈچۈن ئىلىتىلىدىغان قىسقۇچ ئەسۋاب.
## تۈرى

## ماتېرىيالى

## دەرىجىسى

## باشقىلار
ئامبۇر،ئەتۋىركە،كۇلۇچ،بولقا،ھەرە،ئۈشكە
## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانما

## مەنبەلەر
خارۋارد ئۇيغۇرتىلى تۈرى

**خارۋارد ئۇيغۇر تىلى تۈرى** بولسا خارۋارد شەرقىي ئاسىيا تىلى ۋە مەدەنيىتى فاكۇلتىتىنىڭ تارمىقىدىكى ئۇيغۇرتىلى ئوقۇ-ئۇقۇتۇش، تەتقىقات بىلەن شۇغىلندىغان بىر تۈر. 

### نامى
ئېنگلىزچە: Department of East Asian languages and Civilization. 

ئۇيغۇرچە: شەرقى ئاسىيا تىللىرى ۋە مەدەنيىتى فاكۇلتىتى

### ئالاقىدار تىللار
خەن، ياپون، كورىيە، مانجۇ، موڭغۇل، ئۇيغۇر، ۋېيتنام

### خارۋارد ئۇيغۇرتىلى چۈشەندۈرۇلمىسى
Uyghur is the language of everyday communication for nearly 8 million people, most of them Muslims inhabiting the Xinjiang Uyghur Autonomous Region in the PRC.  Written in a modified Arabic script, Uyghur belongs to the Eastern branch of the Turkic language family and is closely related to Uzbek.  Though there are some dialectical variations between the language as spoken in different oases (Khotan, Kashgar, Turpan), standard Uyghur is understood everywhere in Xinjiang and is an essential tool for students with a serious interest in the region, one of the fastest-developing and ethnically most complex parts of China.  Two years of instruction are offered, with the introductory course taught every other year.

### ئۈتۈلدىغان دەرىسلەر
ئا: ئۇيغۇرچە دەسلەپكى ساۋات 

ئېڭگلىزچە ئاتىلىش: Uyghur A. Elementary Uyghur

ب: ئۇيغۇرچە دەسلەپكى ساۋات

ئېڭگلىزچە ئاتىلىش:Uyghur B. Elementary Uyghur

120 ئا: ئۇيغۇرچە ئوتتۇرا \ ئالى دەرىجىلىك ساۋات

ئېڭگلىزچە ئاتىلىش:Uyghur 120A. Intermediate/Advanced Uyghur

120 ب: ئۇيغۇرچە ئوتتۇرا \ ئالى دەرىجىلىك ساۋات 

ئېڭگلىزچە ئاتىلىش:Uyghur 120B. Intermediate/Advanced Uyghur

300: ئۇيغۇرچە ئەسەرلەرنى ئۇقۇش 

ئىنگىلىزچە ئاتىلىشى: Uyghur 300. Readings in Uyghur Language and Literature

### مەنبە
## مەنبەلەر

خارۋارد شەرقىي ئاسىيا تىل ۋە تەتقىقات فاكۇلتى
سېيىت تۈمتۈرك

سېيىت تۈمتۈرك (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: **Seyit Tümtürk** ) ئەپەندىم ھازىر قەيسەرىدىكى شەرقىي تۈركىستان مەدەنىيەت مەركىزىنىڭ رەئىسى.
## ياشلىق ھاياتى
سېيىت تۈرمتۈرك ئەپەندىم 1961-يىلى خىتاينىڭ زۇلۇمىدىن قېچىپ ئافغانىستانغا يەرلەشكەن ئۇيغۇر جەمئىيىتنىڭ ئەۋلادى، ئۇ 1964-يىلى كابۇلدا دۇنياغا كەلگەن. 1965-يىلى تۈركىيەنىڭ ياردىمى بىلەن ئائىلىسى بويىچە تۈركىيەنىڭ قەيسەرى شەھىرىگە يەرلەشتۈرۈلگەن.

## سىياسىي ھاياتى
## دۇق بىلەن
سابىق دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى مۇئاۋىن رەئىسى.
## باشقىلار
## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر