open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
فىرانسىسكو پاچې توررېس

**فىرانسىسكو** پاچې توررېس (خىگۇي ، 1949-يىلى 7-ئاينىڭ 18-كۈنى ) ،  **Ramón Torres** دەپ ئاتالغان ، دومىنىكالىق ناخشىچى ، يازغۇچى ، ئۇ باچاتانى ئەڭ ياخشى نامايەن قىلغۇچىلارنىڭ.

سەنئەت ساھەسىدە *El Poeta* دەپ ئاتالغان ،  بىر مۇنەۋۋەر كومپوزىتور ۋە ئورۇنلاشتۇرغۇچى ، كەسپىي ھاياتى 40 نەچچە يىل.  

## تەرجىمىھالى

### دەسلەپكى يىللار
رامون توررېس 1949-يىلى 7-ئاينىڭ 18-كۈنى دومىنىكا جۇمھۇرىيىتىنىڭ خىگۇيدا تۇغۇلغان ، دومىنىكا ئاتا-ئانىسىنىڭ ئوغلى (رۇپېرتو پاچې ۋە كاتالىنا توررېس). 

### مۇزىكا كەسپى
1987-يىلى ئۇ سانتو دومىنگوغا بېرىپ ، Radhamés Aracena خاتىرىلەش شىركىتى ئارقىلىق ئۆزىنىڭ تۇنجى ناخشىسى «Las estrellas پارلاق» نى خاتىرىلىدى.  ئۇنىڭ خاتىرىلەنگەن بەزى ناخشىلىرى «ئىككىنچى خەت» ، «سىز بىلەن ئاخىرغىچە» ، «مېنىڭ ئۇلۇغ مەخپىيىتىم» ، «نېمە دېگەن 

» ، «سەن مېنىڭ» قاتارلىقلار. 

## Discography

### Studio albums

* نازۇك مۇھەببەت (1990)
* مەن ئۇنى ئايال قىلدىم (1994)
* مېنىڭ ئەۋلىيا جون ( 2002 )
* باخاتېئو پادىشاھى (2002)
* ئەگەر مەن تۈنۈگۈن (2014) قازا قىلغان بولسام
* تۈنۈگۈندىن بۈگۈنگىچە (2014)
* قەھۋە بىلەن قەھۋە (2015)
* مېنىڭ مۇۋەپپەقىيەتلىرىم (2016)
* بايرىقىمغا ناخشا ئېيتىڭ ( 2019 - 2021 )
* مېنىڭ رىۋايەتلىك باچاتا ( 2020 )

## پايدىلانما

## سىرتقى ئۇلىنىش



## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
پرېمىيۇم

**پرېمىيۇم** (ئېنگلىزچە: Premium) ئېنگلزچىدىن قوبۇل قىلىنغان بىر سۆز بولۇپ، مەنىسى ئالى دەرىجىلىك، يۇقىرى دەرىجىلىك دېگەن مەنىدە. مەسىلەن ئېنگلىزچە Premium business model دېگەن ئالى دەرىجىلىك سودا مودېلى دېگەن گەپ.  پرېمىيۇم يەنە باشقا مەخسۇس ئەزا بولدىغان مۇلازىمەتلىردىكى ئالى دەرىجىلىك مۇلازىمەت دېگەن مەنىسىمۇ بار، مەسىلەن، پرېمىيۇم ئەزا، پرېمىيۇم ئالاھېدىلىكىرى دېگەندەك.

## مەنبەلەر
سىياسى كومىسار

سىياسى كومىسار (ئېنگلىزچە: political commissar پولىتىكال كومىسسار؛ خەنچە: 政治委員 ياكى 政委، جېڭۋېي، جىڭۋېي) ئادەەتتە كومىنىستىك پارتىيە كونتروللىقىدىكى ئارمىيەدە، ئارمىيە قوماندانىنىڭ سىياسى مەيدانىنى كۆزىتىش، پارتىيە ئىشلىرغا مەسئۇل بولۇش، ئارمىيە خىزمىتىنىڭ پارتىيە كونتروللىقىدا بولۇشىغا كاپالەتلىك قىلىش ۋەزىپىسنى ئورۇندايدىغان بىر ھەربىي ئەمەل. سىياسى كومىسارلار ئاسالىقى ئىدىلوگىيە خىزمىتىگە مەسئۇل بولىدۇ. سىياسى كومىسار تۈزۈمى كومپارتىيە تۈزۈمىدىكى دۆلەتلەرگىلا خاس بىر تۈزۈمدۇر. نورمال دۆلەتلەردە ئادەتتە قوماندان بىر ئارمىيە رەھبەرلىك قىلىدۇ. 
thumb|سىياسى كومىسارلار ۋە ئەسكەرلەر
thumb|يۇگۇسلاۋىيەدىكى بىر سياسى كومىسارنىڭ بايرىقى
## مەنبەلەر
يىتەكچى

**يىتەكچى** (باشقىچە ئاتىلىشى: سىياسى يىتەكچى، ساقىچىخانا يىتەكچىسى، ئوقۇغۇچىلار يىتەكچىسى؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 指导员، جىداۋيۈەن، يىتەكچى دېگەن مەنىدە) ئادتتە جوڭگودا مەخسۇس ئوقوغۇچى ياكى خىزمەتچىلەرنىڭ  كۈندىلىك خىزمەتلىرىگە مەسئۇل بولدىغان بىر ئەمەلدۇر.  ئادەەتتە مەھەلىلەردىكى ساقچىخانلارنىڭ ئىككىنچى قول ئەمەلدرىمۇ يىتەكچى دېيىلدۇ.
## مەنبەلەر
پروفىل

پروفىل (ئېنگلىزچە: profile ياكى User profile؛ ئۇيغۇرچە باشقىچە ئاتىلىشى: ئىشلەتكۈچى پروفىلى، پىروفىل) ئادەتتە ئىشلەتكۈچىگە دائىر ئۇچۇر ۋە تەڭشەكلەرنىڭ توپلىمى. پروفىل ئادەتتە ئىشلەتكۈچىلەرنىڭ كىلمىكىگە دائىر مۇھىم ئۇچۇرلارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان بولىدۇ،مەسىلەن، ئىسمى، كىملىك نۇمۇرى، يانفون نومۇرى، ۋە باشقىلار. كۆپ ھاللاردا، پروفىل ئادەتتە ئىجتىمائى تاراتقۇلارغا،مەسىلەن فەيىسبوك، تىۋىتتېر، ئىنىستىگرام، ۋە ۋاتىسئەپ، ئەزالىق ئىلتىماسى سۇنغاندا ئۆز ئىخيارلىقى بىلەن تاپشۇرغان كىملىك ئۇچۇرلىرىنى كۆرسىتىدۇ.
thumb|ئەڭ كۆپ ئۇچىرايدىغان پروفىلارنىڭ بىرسى
thumb|كۆپ ئىشلىتىلدىغان ئىجتىمائى تاراتقۇلار لوگوسى

## مەنبەلەر
بېيجىڭ ئوپىراسى

بېيجىڭ ئوپىراسى (ئۇيغۇرچە باشقىچە ئاتىلىشى: جىڭجۈ تىياتىرى، جىڭجۈ، بېيجىڭ تىياتىرى، پەكىڭ ئوپىراسى، بېيجىڭ ئوپىرا؛ ئېنگلىزچە: Peking opera؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 京剧 جىڭجۈ، ياكى 國劇 گوجۈ، دۆلەتلىك ئوپىرا، دۆلەت ئوپىراسى دىگەن مەنىدە) خەنزۇلنىڭ ئەڭ ئالقىشقا ئېرىشكەن سەنئەت ۋاريانتى. بېيجىڭ ئوپىراسى ئۇسۇل، ناخشا، سېرىك، ئاغزاكى ئورۇنلاش قاتارلىق بىر قاتار ۋاريانتلىنى مۇجەسسەملىگەن بىر خىل ئۇنىۋېرسال سەنئەت تۈرى. 

thumb|قاشتېشىچى ناملىق بېيجىڭ ئوپىراسى
thumb|چاڭبەن ئۇرۇشى ناملىق بېيجىڭ ئوپىراسى
thumb|ئالەمدىكى مالىمانچىلىق ناملىق بېيجىڭ ئوپىراسى

## مەنبەلەر
گېلون (يېزا)

**غېلان** ( ئۇزبېكچە: Gʻelon) ئۆزبېكىستان جۇمھۇرىيىتىنىڭ قاشقادەريا ۋىلايىتى شەھرىسەبز شەھرىگە قاراشلىق شەھەر تىپىدىكى ئولتۇراق رايون. غېلان قىشلاقى 1305 - يىلى قۇرۇلغان بولۇپ، بۇ يېزىدىكى ئاھالىلەر يەنىلا قەدىمكى ئۆرپ - ئادەت ۋە تۇرمۇش ئۇسۇلىنى ساقلاپ كەلگەن. 2018 - يىلىنىڭ ئوتتۇرىلىرىغىچە، ئالاھىدە چېگرا تۈزۈمى سەۋەبىدىن چەتئەللىك ساياھەتچىلەر بۇ يېزىنى زىيارەت قىلالمىدى.

## جۇغراپىيە
غېلان ئۆزبېكىستاننىڭ جەنۇبىغا، قاشقادەرياسى ئويمانلىقىغا ، پامىر-ئالاي تېغىنىڭ غەربىي ئېتىكىگە جايلاشقان.  

بۇ تېررىتورىيە ئۆزبېكىستان ۋە تاجىكىستان چېگرىسىغا جايلاشقان بولۇپ ، شاخرىسابزغا 80 كىلومىتىر كېلىدۇ. كىشلاق ئېگىز تاغلار بىلەن قورشالغان بولۇپ ، شەرقتە 4000 مېتىردىن ئاشىدۇ. بۇ ئۆزبېكىستاندىكى ئەڭ ئېگىز تاغلىق كەنتلەرنىڭ بىرى. بۇ يەردە نۇرغۇن يىلانلار بار تەس ، ئەمما گۈزەل تاغ توپا يولىنى بويلاپ مېڭىش ئاسان ئەمەس.  

## كىلىمات
كېلىمات قۇرۇقلۇق ، قۇرغاق ، بەزى جايلاردا سۇبتروپىك بەلۋاغ بولىدۇ . 

## نۇپۇسى
بۇ يېزىنىڭ نوپۇسى 5 834 ئادەم (2019)

مىللىي تەركىبى: تاجىكلار - 5831 ئادەم ، ئۆزبېكلەر - 3 ئادەم. ( 2019- يىل 12-دېكابىرغىچە ).  

## مەنزىرە نۇقتىلىرى
بۇ يېزىغا يېقىن جايدا « ھەزرىتى سۇلتان » دەپ ئاتالغان بىر تاغ بار ، شۇنداقلا ساياھەتچىلەرنىڭ ئالقىشىغا ئېرىشكەن «ھىسوراك سۇۋ ئومبورى» بار.

## ئىزاھات (تەھرىر)

## مەنبەلەر
جۇبران خەلىل جۇبران

thumb|جۇبران خەلىل جۇبران
**جۇبران خەلىل جۇبران** (؛ ) ئەرەب ئەدەبىياتىدىكى ئەڭ مۇھىم شائىرلارنىڭ بىرىدۇر. مىلادى 1883 – يىلى 1-ئاينىڭ 6-كۈنى بىشەررى (ھازىرقى لۇبناندىكى بىر شەھەر) شەھىرىدە دۇنياغا كەلگەن. 1931 يىلى 4 – ئاينىڭ 10 – كۈنى نيۇ يورك شەھىرىدە ۋاپات بولغان. شائىر ئىجادىيىتىنىڭ شاھ ئەسىرى «پەيغەمبەر» ()دۇر.

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:يازغۇچىلار
تۈر:شائىرلار
تۈر:ئەرەب ئەدەبىياتى
مەھجەر ئەدەبىياتى

مەھجەر ئەدەبىياتىدىكى () يازغۇچىلار ۋە شائىرلار:
*جۇبران خەلىل جۇبران
*مىخائىل نۇئەيمە
*نەسىب ئەرىزە
*ئىلىيا ئەبۇمازى
*ئەبدۇلمەسىھ ھەدداد
## مەنبەلەر

تۈر:ئەرەب ئەدەبىياتى
قۇنىيە

thumb
**قۇنىيە** شەھرى تۈركىيە جۇمھۇرىيىتىنىڭ غەربىي قىسىمىغا جايلاشقان.
ئىزدىنىش ژۇرنىلى

**ئىزدىنىش ژۇرنىلى** (ئۇيغۇر لاتىن: Izdinish؛ ئۇيغۇر كرىل: Издиниш) ئۇيغۇر ئەدەبىياتىغا بېغىشلانغان ئۇنىۋېرسال ئەدەبىي ژۇرنال بولۇپ، ئۇيغۇر ئاكادېمىك، دوتسېنت مۇرات ئورخۇننىڭ تەشەببۇس ۋە تىرىشچانلىقى بىلەن ئېلان قىلىنغان/قىلىنىۋاتقان تور ژۇرنىلىدۇر. 

## ژۇرنال ھەققىدە
مەزكـۇر ژۇرنـال ئۇيغـۇر ئەدەبىياتىنـى ئـۆز ئىچىگـە ئالغـان دۇنيـا ئەدەبىياتىدىكـى كلاسسىك ۋە نادىـر ئەسـەرلەرنى ئوقۇرمەنلەرگـە تەقدىـم قىلىـش، ئۇيغـۇر تىلىـدا ئىجادىيـەت بىلـەن شـۇغۇللىنىدىغان كەسـىپ ئىگىلىـرى ۋە ھەۋەسـكارلىرنىڭ ئەسـەرلىرىنى ئېلان قىلىـش، ئۇيغـۇر ئەدەبىياتىنـى ۋە ئەدەبىـي تىلىنـى باشـقا تۈركىـي مىللەتلەرگـە تونۇشـتۇرۇش، شـۇنداقلا ئۇيغـۇر تىلىدىكـى بىـر ژۇرنالنـى مەزمـۇن ۋە سـۈپەت جەھەتتىـن تەرەققىـي قىلـدۇرۇپ، خەلقئارادىكـى سـۈپەتلىك ئەدەبىـي ژۇرنالالرنىـڭ سەۋىيەسـىگە يەتكۈزۈشـنى مەقسـەت قىلىدىغـان پەسـىللىك ئەدەبىـي ژۇرنـالدۇر. 

ئىزدىنىش ژۇرنىلىدا پەقــەت ئەدەبىــي ئەســەرلەرلا ئېــلان قىلىنىدىغــان بولــۇپ، بىۋاســىتە ئۇيغۇرچــە يېزىلغــان ياكــى باشــقا تىللاردىــن ئۇيغۇرچىغــا تەرجىمــە قىلىنغــان ئەســەرلەر قوبــۇل قىلىنىــدۇ. 

## ژۇرنالغا قوبۇل قىلىنىدىغان ئەدەبىي ئەسەرلەر:

# ئۇيغۇر ئەدەبىياتى تارىخىدىكى كلاسسىك ۋە نادىر ئەسەرلەر؛
# ئىجادىي ئەسەرلەر؛  
# باشقا تىللاردىن ئۇيغۇرچىغا تەرجىمە قىلىنغان ئەسەرلەر؛
# خەلق ئارىسىغا تارقالغان ئەقلىيە سۆز، ماقال - تەمسىل، چۆچەك، قوشاق، يۇمۇر قاتارلىقلار؛ 
# ئۇيغۇرلار تەسۋىرلەنگەن رەسىملەر، فوتو سۈرەت، ھەجۋىي رەسىملەر؛  
# مەلۇم رايوندىكى ئۇيغۇرلار ئارىسىدىلا قوللىنىلىدىغان سۆزلەر (لۇغەت)؛

## ژۇرنالنىڭ ئېلان قىلىنىش شەكلى
ژۇرنــال پەســىللىك تــور ژۇرنىلــى بولــۇپ، كونا يېزىق (ئــەرەب ھەرپلىــرى)، لاتىــن ھەرىپلىــرى، قازاقىستان ئۇيغۇرلىرى قوللىنىدىغان كرىل ھەرپلىــرى ئاساســىدىكى ئۇيغــۇر يېزىقىــدا ۋە (باشــقا تــۈرك مىللەتلىرىنىڭمــۇ مەزكۇر ژۇرنالدىن پايدىلىنالىشــى ئۈچــۈن) بىرلىككــە كەلگــەن تــۈرك ئېلىپبەســىدە بولــۇپ جەمئىــي تــۆت نۇســخا ئېــلان قىلىنىشى، يىلــدا بىــر قېتىــم تــۆت ســان بىرلەشــتۈرۈلۈپ يىللىــق توپــلام شــەكلىدە نەشــر قىلىنىــپ، ئۇنىۋېرســىتېت ۋە ئاممىۋىــي كۈتۈپخانىلارغــا ھەقســىز تارقىتىلىـشى پىلانغان بولۇپ، ھازىرچە ئۇيغۇر كونا يېزىقىدا ۋە بەزى سانلار كرىل ئۇيغۇر يېزىقىدا ئېلان قىلىنىش ئىشقا ئاشقان.

## ئېلان قىلىنغان سانلار
مەزكۇر ژۇرنال 2017 - يىلى ئېلان قىلىنىشقا باشلىغان بولۇپ، 2017 - يىلى 2 سان، 2018 - يىلى 2 سان، 2019 - يىلى نورمال 2 سان، 3 - سان بولسا يۈسۈپ خاس ھاجىبقا ئاتالغان مەخسۇس سان بىلەن بىللە 4/3 - سان نامىدا جەمئىي 4 سان، 2020 - يىلى 4 سان، 2021 - يىلى 1 سان چىققان.

## ژۇرنالغا دائىر
ژۇرنالنىڭ رۇخسەت نومۇرى: ISSN: 2602–389X

تور بەت ئادرېسى: ئىزدىنىش ژۇرنىلى
## مەنبەلەر

تۈر:ئۇيغۇرچە ژۇرناللار
تۈر:مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇرچە ژۇرناللار
تۈر:ئىزدىنىش ژۇرنىلى
سىياھ بېلىق ئويۇنى

سىياھ بېلىق ئويۇنى (ئېنگلىزچە: Squid Game، سكۋاد گېيىم) كورىيەنىڭ 2021 دۇنيا تەۋەسىدە ئەڭ ئالقىشلانغان نەتفىلىكىس ئىجادى تور تياتىرى. بۇ تىياتىرنىڭ نەتفلىكىسدە قويۇلۇشى بىلەن دۇنيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىدا بىر دولقۇن قوزغالدى. شۇنداقلا كورىيە ئېقىمى ياكى تەسىرنى كېڭەيتىشكە بىر كىشلىك ھەسسە قوشتى. بۇ تىياتىرنىڭ 1-بۆلۈمى ئالىقىشلانغاندىن كېيىن، نەتفلىكىس ئۇنىڭ ئىككىنچى بۆلۈمنى ئىشلەشنى پىلانىلماقتا. بۇ تور تىياتىردا قەرىزگە بوغۇلغان بىر توپ كىشلەرنىڭ بىر ئويۇنغا قاتنىشىپ زور سۇممولۇق مۇكاپات ئۇتۇش جەريانىدا بەرگەن رەزىللىك، ئادىميلىك، ۋە باشقا ئىشلار بايان قىلىندۇ. 

thumb|باش رولچى لى جۇڭ جائى
thumb|سىياھ بېلىق ئويۇنى لوگوسى
thumb|سىياھ بېلىق ئويۇنى لوگوسى
## مەنبەلەر
سەلجۇقىيلار

**سەلجۇقىيلار**، **سەلجۇقىي خانىدانلىقى** (1138-1157) مۇسۇلمان تۈرك خانەدانلىقى. 
مىلادى 1138-يىلى تۇغرۇل بەك غەزنەۋىي خاندانلىقىنى ئاغدۇرۇپ تاشلىغاندىن كىيىن سەلجۇقىيلار خاندانلىقىنى قۇرغان.

## تارىخچە
ئۇلارنىڭ تەسىر دائىرىسى ئاناتولىيە سۈرىيە ، ئېراق ، ئېران قاتارلىق جايلارغىچە بولغان . مىلادى 1157-يىلى خارەزىمشاھلار تامانىدىن مۇنقەرز قىلىنغان.
## مەنبەلەر

تۈر:تارىخ
دىسپېتچېر

دىسپېتچېر (ئېنگلىزچە: dispatcher، دىسپېتچىر) بىر خىل كەسپ ياكى فۇنكىسيەنىڭ نامىدۇر. دىسپېتچېر ئادەتتە بىر نۇقتىلىق ئۇرۇندىكى شەخىش بولۇپ كەلگەن كەتكەن، ئالدى كەينى ئۇچۇر، سىگنال ياكى ماللارنى توغرا نىشانغا يوللايدىغان، ماسلاشتۇردىغان، بەلگىلەيدىغان ۋەزىپىنى ئىجىرا قىلدۇ. مەسلەن قۇتقۇزۇش مەركىزى دىسپېتچېرى ياكى پورت رايونى دىسپېتچېرى، ئايروپورت دىسپېتچېرى، تېلگىراف دىسپېتچېرى دېگەندەك. 
thumb|دوختۇرخاندىكى دىسپېتچېر
thumb|دىسپېتچېر
## مەنبەلەر
قىزىل بولاق

قىزىل بولاق (باشقىچە يېزىلىشى: قىزىلبولاق؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 红包، خوڭباۋ ياكى خوڭ باۋ؛ ئېنگلىزچە: Red envelope؛ كورىيەچە: 세뱃돈) شەرقى ئاسىيا رايوندىكى خەنزۇ مەدەنيىتنىڭ تەسىرىگە ئۇچرىغان رايونلاردىكى خەلىقلەرنىڭ توي-تۆكۈنلەردە، ھېيت-بايراملاردا پۇل، چەك، ياكى باشقا قىممىتى بار بۇيۇملارنى قىزىل لىپاپىنىڭ (كونۋېرت) ئىچىگە سېلىپ سوۋغات بەرگەندىكى قىزىل لىپاپىنى كۆرسىتىدۇ. قىزىل بولا يەنە ئەمەلدارلاغا پارا بېرىش دىگەندەك ئاشكار مەنىسمۇ بار. 
[thumb|[چاغان|چاغانلىق قىزىل بولاقنى تۇتۇپ تۇرغان ئەركىشى. ]]
thumb|ھەر خىل ھەر ياڭزا قىزىل بولاق
## مەنبەلەر
تۈگرە

تۈگرە (ئېنگلىزچە: Dumpling ،دامپلىڭ؛ ئاددىيلاشتۇرلغان خەنچە: 饺子 ،جياۋزى) ئۇيغۇر خەلقىنىڭ بىر خىل تائامىدۇر. بۇ ئادتتە جىلتە بىلەن گۆش ياكى باشقا خىل قىيمنى ئوراپ، سۇدا قاتنىتىپ، پىشقاندىن كېيىن ئاچچىق چۈچۈك ئاچچىقسۇ، ياكى ياغلىق قىزىل مۇچ بىلەن يەيدىغان تائام. تۈگرىنىڭ كۆپ خىل تۈرلىرى بار. 
thumb|تۈگرە
thumb|گالىسىيان تۈگرىسى.
[thumb|[كۈدە تۈگرىسى. ]]
## مەنبەلەر
مەسنەۋى

thumb|چاغانلىق مەسنەۋىنىڭ (چۈنليەن) ئىشككە چاپلىنىشى.
**مەسنەۋى** (ئېنگىلىزچە: Antithetical couplet) ئادەتتە ئالدى كەينى ماسلاشقان، چوڭقۇر مەنىگە ئىگە، كۆپىنچە ھالدا قىسقا بولدىغان بىر خىل قاپىيەلىك شئېرى شەكلىدۇر.

خەنزۇلار ئادەتتە چاغاندا ئىشىك ئالدىغان چاپلايدىغان چۇنليەن بىر خىل چاغانلىق مەنسەۋىدۇر. چاغانلىق مەسنەۋىنىڭ تەگلىك رەڭگى كۆپىنچە ھالدا قىزىل رەڭدۇر. شەكلى بولسا كۋادىرات ياكى تىك تۆتبۇلۇڭ شەكىلدىدۇر. 

## مەنبەلەر
کېت وېنسلت

2017|thumb

**کېت وېنسلت** (1975)
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:ئاياللار
چېگراسىز ئالەم (مېتاۋېرس)

چېگراسىز ئالەم (ئۇيغۇرچە باشقىچە ئاتىلىشى: مېتا-ئالەم، مېتا ئالەم، مىتاۋېرس؛ ئېنگلىزچە: Metaverse، مېتاۋېرس)  كەلگۈسى ئىنتېرنېت قايتىلنىش ئۇقۇم بولۇپ، ئاساسلىقى سىجىل، ئورتاقلىندىغان، 3د جانلاندۇرۇم بوشلۇقنى بىر خىل پەقەتلا ھېس قىلغىلى بۇلدىغان مەۋھۇم ئالەمگە ئۇلاشنى كۆرسىتىدۇ. چېگراسىز ئالەم كەڭ مەندىن ئېلپ ئىيتقاندا، يالغۇز مەۋھۇم دۇنيانىلا ئەمەس، بەلكى بارلىق كۈچەيتمە رېئاللىقنىڭ يىغىندىسۇر.
## مەنبەلەر
مىكروسوفت تەرجىمانى (مىكروسوفت تىلماچ)

**مىكروسوفت تەرجىمانى** (ئۇيغۇرچە باشقىچە ئاتىلشى: مىكروسوفت تىلماچ، مىكروسوفىت تەرجىمانى، ئېنگلىزچە: Microsoft Translator، مىكروسوفت تىرانىسلېيتېر) مىكروسوفت شىركىت ئىشلەپ بازارغا سالغان، سۈنئىي ئىدىراك تېخنىكسنى قوللۇنۇپ تىللار ئارا تەرجىمە قىلدىغان بىر مەھسۇلاتى. مىكروسوفت تەرجىمانى گۇگول تەرجىمانىدىن قالسىلا دۇنيادىكى ئىككىنچى چوڭ تور ۋە ئەپ تەرجىمە دېتالى. 2021-يىل 12 ئۆكتەبىر ئۇيغۇر تىلى مىكروسوفت تەرجىمانىغا قېتىلغان. بۇ گۇگول تەرجىمانىغا ئۇيغۇرچە قېىتلغاندىن كېينكى يەنەر بىر خۇش خەۋەر. بۇنىڭدىن كېيىن پەقەت مىكروسوفت تەرجىمان بار يەردىلا ئۇيغۇرچە ۋە باشقا تىللار ئارىسىدا بىۋاستە تەرجىمە قىلغىلى بولىدۇ. بۇ ئۇيغۇر تىلىنىڭ كەڭ قوللىنىشىغا ناھايىتىلىق پايدىلىق. 
مىكروسوفت تەرجىمانى مىكروسوفىت شىركىتنىڭ باشقا مەھسۇلاتلىرىغان ئاپتوماتىك ھالدا قوشۇۋېتلگەن. بۇ مەھسۇلاتلار: بىڭ ئىزدەش ماتورى، مىكروسوفت ئوفىس، شارپويىنت، مىكروسوفت تور كۆرگۈچىسى، مىكروسوفت لىڭك، ياممېر، سكايپ تەرجىمانى، ۋىزۇئال ئىستودىيوسى، ۋە مىكروسوفت تەرجىمان ئەپىدۇر. 

## قوللايدىغان تىللار (2021-يىلى ئۆكتەبىرگىچە)
[thumb|نېپال تىلنىڭ [گۇگول تەرجىمانى (گۇگول تىلماچ)|گۇگول تەرجىمانى ۋە مىكروسوفت تەرجىمانى سېلىشتۇرمىسى|310x310px]]
[thumb|[ئۈندىدار تەرجىمانى (مىكروسوفت تەرجىمانى قوللىغان)|309x309px]]
thumb|بىڭ تەرجىمانى كەسمە يۈزى (بىڭ مىكروسوفت شىركىتنىڭ ئىزدەش ماتورى، گۇگولغا ئوخشاش)|310x310px

# ئافرىكانىس
# ئالبانىيە
# ئامھارىكچە
# ئەرەبچە
# ئەرمىنىيە
# ئاسامچە
# ئەزەرىچە
# بەشىر
# بېنگالچە
# بوسنىيەچە
# بۇلغارىيە
# گۇاڭدوڭچە (ئەنئەنىۋى)
# كاتالان تىلى
# خەنزۇچە (ئاددىيلاشتۇرۇلغان)
# خەنزۇچە (ئەنئەنىۋى)
# خەنزۇچە (ئەدەبىيات)
# كىرودىيە
# چېخچە
# دانىشچە
# دارىچە
# Dhivehi
# گوللاندىيەچە
# ئىنگىلىزچە
# ئېستونىيە
# فىجىچە
# فىلىپپىنلىق
# فىنلاندىيە
# فىرانسۇزچە
# گرۇزىيە
# گېرمانچە (ئالمانچە)
# گرېتسىيە
# گۇجىراتچە
# ھايتى كرېئول
# ئىبرانىي تىلى
# ھىنىچە
# مياۋزۇچە
# ۋېنگرىيە
# ئىسلاندىيە
# ھىندونېزىيە
# Inuktitut
# ئىرېلاندىيە
# ئىتالىيەچە
# ياپون
# كاننادا تىلى
# قازاقچە
# كامبودژاچە
# كىلىڭتون (لاتىنچە)
# Klingon (plqaD)
# كورېيەچە
# كۇردچە (شىمالىي) (كۇرمانجى)
# كۇردچە (ئوتتۇرا) (سورانى)
# قىرغىزىستان
# لائوسچە
# لاتۋىيەچە
# لىتۋانىيە
# ماكېدونىيە
# Malagasy
# مالايچە
# Malayalam
# Maltese
# ماۋرىچە
# ماراسىچە
# موڭغۇل تىلى (كىرىل تىلى)
# موڭغۇل تىلى (ئەنئەنىۋى)
# بېرما
# نېپال
# Queretaro Otomi
# نورۋېگچە
# ئۆچ
# پۇشتۇ
# پارسچە
# پولشاچە
# پورتۇگالىيە (بىرازىلىيە)
# پورتۇگال تىلى (پورتۇگالىيە)
# پۇنجاپچە
# فىرانسۇسچە (كانادا)
# رومىنيەچە
# رۇسچە
# سېربىيە (كىرىل تىلى)
# سامون
# سېربىيە (لاتىنچە)
# سلوۋاكىيە
# سىلوۋېنىيە
# ئىسپانچە
# سىۋالچە
# شىۋىتسىيەچە
# Tahitian
# تامىل
# تاتار
# تەلۇگۇ
# تايلاندچە
# زاڭزۇچە
# Tigrinya
# Tongan
# تۈركچە
# تۈركمەنچە
# ئۇكرائىناچە
# ئوردۇچە
# ئۇيغۇرچە
# ئۆزبېكچە (لاتىنچە)
# ۋېيتنامچە
# ۋالىشچە
# يۈجاتەك مايا تىلى
## مەنبەلەر

تۈر:مىكروسەفت
خوتدوگ

خوتدوگ (باشقىچە يېزىلىشى: خوت دوگ؛ ئېنگلىزچە: Hot dog، خوت دوگ، خوت دىگەن قىزىق، ئىسسىق دىگەن مەنىدە، دوگ دىگەن ئىت دىگەن مەنىدە) ھازىر دۇنيا تەۋەسىدە مودا بولغان بىر خىل غەرىپ تېز تامىقى. ئۇ ئادەتتە قىزىتلغان ئۇزۇنچاق كولباسانى يېرىلغان ئۈچەي بولكىسىنىڭ ئىچىگە سېلىپ باشقا تېتىتقۇللارنى سۈرتۈپ پەيدىغان بىر خىل تائام. بۇ بىر خىل تېز تائامدۇر. 

thumb|ئەڭ ئاددى ئۆيدە ئېتلىگەن خوتدوگ
[thumb|[تەرخەمەك|تەرخەمەك، پەمىدۇر، ۋە باشقا كۆكتات قېتلغان خوتدوگ]]
[thumb|خوتدوگ - ئۈستىگە چېچلغىنى [پەمىدۇر تەمچىسى]]
thumb|خوتدوگ
thumb|خوتدوگنىڭ ماتىريالى - كالا گۆشى كولباساسى
thumb|خوتدوگ ھارۋىچە يايمىسى
## مەنبەلەر
قۇس دۆلىتى

**قۇس بەگلىكى** ياكى **قۇس دۆلىتى** (خەنچە: 车师، ئوقۇلۇشى: Jūshī) قۇرىغار (غەربىي يۇرت) ياكى بۈگۈنكى شەرقىي تۈركىستاندا قۇرۇلغان تارىخى بىر ھاكىمىيەتتۇر. ئالدى قۇس بەگلىكى ۋە ئارقا قۇس بەگلىكى دەپ ئىككى قىسىمغا بۆلىنىدۇ. 

قۇس دۆلىتى شەرقتە دۇنخۇاڭغا، جەنۇبتا كروران، پىشامشان دۆلەتلىرى بىلەن، غەربىي جەنۇبتا كىنگىت ئەللىرىگە تۇتىشىدۇ.

## دەۋىرداش ئەل - بەگلىكلەر
# ئەركەشتام
# ئەندىرە
# بارىكۆل
# بەشبالىق
# پاسئان
# كروران
# پىشامشان
# توخار
# خۇزخۇز (يۇلغۇنتېرەك)
# چانبالىق (جيې)
# چەرچى
# ئۇلۇغچات
# چۈەنيومۇ
# چۇرچان (چەرچەن)
# چۇقۇ (باغراش دۆلىتى)
# چېدىر
# دېرۇ
# سارىقول (تاشقورغان)
# ساكارائۇل
# سەپەرباي
# سۇلى (قەشقەر)
# شەرقىي جۇمى
# غەربىي جۇمى
# قارغالىق
# قۇرۇقتاغ
# قۇم
# كورلى
# كۆكيار
# كۈسەن
# كىنگىت (ئاگنى، قاراشەھەر)
# لاداق
# ناندۇ
# نوبچان
# نىيە
# ئىناي
# يولئېرىق
# يولئارىش (رۇڭلۇ)
# ۋائېرىيە (كۆنچى دۆلىتى)
# ئۇتانزىل (ماناس)
# ئۇدۇن
# ئۇرۇياب
# ئۇزۇن تات (ئۇزۇن تاتراڭ)
# ئۇشاق
# ئۈرۈمسىمنى (يول ئىچى)
# ئۈرۈنسۇ (ئۇچ، ئونسۇ)
## مەنبەلەر

تۈر: قۇرىغار
تۈر:شەرقىي تۈركىستان تارىخى
ئەركەشتام دۆلىتى

**ئەركەشتام دۆلىتى**

## توغرىسىدا

## مەنبەلەر

تۈر: قۇرىغار
تۈر:شەرقىي تۈركىستان تارىخى
شىبائىنۇ تەڭگىسى

شىبائىنۇ تەڭگىسى (باشقىچە ئاتىلىشى: شىبا ئىت تەڭگىسى، شىبائىنۇ، ياپون ئىتى تەڭگىسى؛ ئېنگلىزچە: Shiba Inu) 2020-يىلى "رىيوشى" ئاتاقلىق نامەلۇم بىر شەخس تەرىپىدىن بارلىققا كەلتۈرگەن مەركەسىزلەشتۈرۈلگەن شىفىرلىق پۇلدۇر. بۇ پۇلنىڭ نامى پايونيەنىڭ دۇنياغا داڭلىق شىبائىنۇ ئىتىدىن كەلگەن. شىبائىنۇ ئىتى ياپونيەنىڭ چۇبۇ رايونغان يەرلىك بولۇپ، بۇ ئىت يەنە دوج تەڭگىسنىڭ (ئىت تەڭگىسى دەپمۇ ئاتىلدۇ) نىڭ ئىسمنىڭ كېلىپ چىقىشىغۇ سەۋەپچى بولغان. 

شىبانۇ تەڭگسى 2020-يىلى ئاۋغۇستتا بارلىققا كەلگەن. شۇ چاغدا ئۆزىنى " دوج تەڭگىسنىڭ قاتىلى" دەپ جاراڭ سالغان.  2021-يىلى ئۆكتەبىرنىڭ ئالدىنقى كۈنلىرى شىبائىنۇ تەڭگىسنىڭ باھاسى تۇيۇقسىزلا شىددەت بىلەن ئۆرلەپ كەتكەن. 

[thumb|[ياپونىيە|ياپونيەنىڭ دۇنياغا داڭلىق شىبائىنۇ ئىتى. ]]

## مەنبەلەر

تۈر:ئىت
قوش 11

**قوش 11** (باشقىچە ئاتىلىشى: بويتاقلار بايرىمى، 11-نويابېر مال سېتىۋېلىش بايرىمى، قوش ئونبىر؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 双11؛ ئېنگلىزچە: Singles' Day) جوڭگودىكى بىر برەسمى بويتاقلار بايرىمى شۇنداقلا مال سېتىۋېىلىش كۈنىدۇر. بۇ كۈندە ئالبابا ۋە باشقا تور سودىگەرلىرى يۇقىرى سوممىلىق تىجارەت قىلدۇ. 

thumb|2016-2019 يللىردىكى ئالىبابادا قوش 11 كۈنىدىكى سودا پۈتۈشۈش سوممىسى گىرافىكى
## مەنبەلەر
كۆكتاتۋازلىق

كۆكتاتۋازلىق (باشقىچە ئاتىلىشى: كۆكتاتۋازلىق ئىدىيىسى، كۆكچىلىك ئىدىيەسى، كۆكچىلىك؛ ئېنگلىزچە: Vegetarianism) بىر خىل گۆش يېيىشنى تەرىك ئېتىش ئادىتى. بۇ يالغۇز بىۋاستە گۆش بىلەن ئېتىلگەن تائاملىنىلا ئەمەس، بەلكى گۆشنىڭ ئەگەشمە مەھسۇلاتلىرنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. كۆكتاتۋازلىق ئادىتى بەزى دىن ياكى كۈلتۈردە تارىختىن بۇيان مەۋجۇت ھادىسە، مەسلەن، يۇقىر تەبىقىدكى ھىنىدى مۇرتلىرى ئادەتتە گۆش يېمەيدۇ. دەۋرىرنىڭ تەرەققىي قىلىشغا ئەگىشىپ، ھازىر نۇرغۇن كىشلەر ئۇرۇقلاش، ھايۋاناتلانى ئاسىراش، كىلىمات ئىلىششقا قارشى تۈرۇش، ۋە باشقا سەۋەبلەر تۈپەيلىدىن كۆكتاتۋازلىق ئىدىيەسنى ئەمەليەتتە ئىجرا قىلدۇ. بۇ خىل كىشلەرنى كۆكتاتۋاز ياكى كۆكچى دېيىلدۇ. 
thumb|كۆكتاتۋازلىق ئىدىيەسى
## مەنبەلەر
جادىلەر بايرىمى

**جادىلار بايرىمى** (باشقىچە ئاتىلىشى: خەلوۋىن/خالوۋىن؛ ئېنگلىزچە: Halloween، خالوۋىىن) ھەر يىلى 31-ئۆكتەبىر غەرب دۇنياسىدا تەبرىكلىندىغان بىر خىرىستىيان بايرىمىدۇر. بۇنىڭدا ئاساسلىقى كىشلەر ھەرخىل غەلىتە كېيىنىپ ياسىندۇ. 
thumb|ئالۋاستى سىياقىدا كىينۋالغان بىر جادى مېترودا
thumb|سانفىرانسىسكودىكى 2002 جادىلار بايرىمىدىن بىر كۆرۈنۈش

thumb|جادىلار بايرىمىدىكى غەلىتە كېيىنگەنلەر
thumb|ئۆيدىكى جادىلار
thumb|جادىلار بايرىمىدىكى غەلىتە كىينۋاغان ياشلار
## مەنبەلەر
كۆكتاتۋاز (كۆكچى)

كۆكتاتۋاز (باشقىچە ئاتىلىشى:كۆكتاتۋازلار، كۆكچى، كۆكتاتخور، ۋىگان، ۋىگانلىق؛ ئېنگلىزچە: vegan، ۋىگان) ئادەتتە گۆش ۋە ئۇنىڭ ئەگەشمە مەھسۇلاتلىرىنى ئىستىمال قېلمايدىغان شەخسنى كۆرستىدۇ. بۇ خىل ئىدىيە كۆكتاتۋازلىق دېيىلدۇ.  ھەقىقى كۆكتاتۋازلار ئادەتتە گۆش، تۇخۇم، سۈت مەسۇلاتلىرىنى ئىستىمال قىلمايدۇ. بىر كىشنىڭ كۆكتاتۋاز بۇلۇشىنىڭ سەۋەبى ھەر خىل، مەسىلەن، مۇھىتنى ئاسىراش، كىلماتنىڭ ئىللىپ كېتىشنىڭ ئالدىنى ئېلىش، شەپقەتچىلىك، مېھر-مۇھەببەت، دىن ۋە باشقا شەخسى سەۋەبلەر. 
thumb|كۆكتاتۋازلىنىڭ دۇنيادىكى ھەر قايسى ئۇلۇسلاردىكى نىسپىتى خەرىتىسى
thumb|كۆكتاتۋازلار بازىرى
thumb|كۆكتاتۋازلار قەھۋاخانىسى (تاختىدىكى ۋېگان دىگەن خەتكە دىققەت قىلىڭ)
thumb|كۆكتاتۋازغا خاس يېمەكلىكەرنىڭ بەلگىسى
thumb|كۆكتاتۋازلىنىڭ تائاملىرى
## مەنبەلەر
تېرمىنال

تېرمىنال ئادتتە مەلۇم ئىشنىڭ ئاخىرقى نۇقتىسنى كۆرستىدۇ. ئۇ ھازىر ئاساسلىق ئۈچ مەنىسى بار. 

# ھەر خىل كومپىيۇتېر ۋە يانفۇن، ئەقلىيفون، ئەپ ياكى قوللانمىلانىرنىڭ ئەڭ ئاخىرقى نۇقتىسى، يەنى ئىشلەتكۈچى ياكى ئىستىمالچىنىڭ بىۋاستە چېكىپ ئىشلتىدىغان قولايلىق ھاسىلات. مەسلەن ھەرخىل ئەفلىيغۇن ئەپلىنىڭ يانفۇنغا چۈشۈرۈپ قاچىلغاندېن كېيىنىكى ئېكراندا ھاسىل بولغان سىن بەلگىسى (ئايكونى) دەل مۇشۇ ئەپنىڭ تېرمىنالىدۇر. 
# thumb|تېھران جەنۇبى ئاپتوبۇس تېرمىنالىئايرودۇرم ۋە باشقا قاتناش بېكەتلىردىكى ئايرىم ئايرىم ئۇچۇش، قونۇش، ئايرلىش، ۋە كېلىش نۇقتىلىرى. مەسلەن خەلىقاارالىق ئايرودۇرملارنىڭ ئا، ب، س، د،،، تېرمىناللىرى. بىر ۋە بىر قانچە تېرمىناللار بىر ئايرودورۇمنى ھاسىل قىلدۇ. 
# ھەرخىل قاتتىق دېتال ۋە ئۈسكىنلەرنىڭ ئىستىمالچىلار بىلەن ئۇچىرىشىدىغان بىۋاستە نۇقتىسى. مەسلەن پوس ماشنىسنىڭ كارتا سۈردىغان ئاپپاراتى دەل بىر تېرمىنالدۇر. 

thumb|دەريا بويدىكى پاراخۇت تېرمىنالى
## مەنبەلەر
پلاتفورما

پلاتفورما ئادەتتە پويىز ئىستانسىدىكى پويىز توختۇتۇلغان رېلىسنىڭ يېنىدىكى يولۇچىلا ساقلايدىغان، ئارام ئالدىغان، پويىزغا چىقىدىغان بىر رايوندۇر. پلاتفورما دېگەن ئېنگلىزچىدىن كىرگەن سۆز بولۇپ ئۇنىڭ سۇپا ياكى تاختا دېگەن مەنىسى بار. مەسلەن مېترو پلاتفورمىسى، پويىز پىلاتفورمىسى دېگەندەك. 
thumb|ئوجىگوۋو پويىز پلاتفورمىسى.
thumb|ئاددى يول بويىدىكى پلاتفورم
thumb|ئەنگىليە لوندون كىرىس پويىز ئىستانسىدىكى 5-تىن 8 كىچچە بولغان پلاتفورمىلار.
thumb|لاڭفاڭ يويىز ئىستانسىدىكى 1- پلاتفورما

## مەنبەلەر
دىليار مۇساباي

دىليار مۇساباي (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: **Dilyar Musabay**، تۇغۇلغان 1988-يىل) بولسا شەرقىي تۈركىستانلىق ئىنقىلاپچى ۋە ئۇيغۇر سىياسەتچى.
## بالىلىقى ۋە ئوقۇش ھاياتى

## سىياسىي ھاياتى

## باشقىلار

### ئاۋسترالىيە
*نۇرگۈل ساۋۇت
*ئابدۇسالام ئالىم
## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:ئۇيغۇرلار
قىستۇرما تاختا

thumb|كونا تىپتىكى قىستۇرما تاختا
thumb|ئشلىتىلۋاتقان كېڭەيتمە روزېتكلىق قىستۇرما تاختا
thumb|قىستۇرما تاختانىڭ ئىچكى كۆرۈنۈشى
thumb|قىستۇرما تاختا**قىستۇرما تاختا** (ئېنگلىزچە: Power strip؛ ئاددىيلاشتۇرلغان خەنچە: 插板، چابەن؛ 接线板) بىر قاتار روزېتكالارنى ئۆزىگە مۇجەسسەملىگەن، بىر ئۇچى بىۋاستە توك مەنبەسگە ئۇلانغان، كۆچمە زەرەتلىگۈچ ئۈسكۈنىسىدۇر. قىستۇرما تاختا ئادەتتە ناھايىتى كەڭ ئىشلىتىلدىغان، قۇلايلىق، يۆتكەشكە بۇلدىغان، كۆپ روزېتىكا تۆشىگى بىلەن تەمىنلەيدىغان بىر خىل ئۈسكۈنىدۇر.
## مەنبەلەر
شتېپسىل

**شتېپسىل** (ئۇيغۇرچە باشقىچە ئاتىلىشى: تىقتۇرما، پلاگ، زرەتلىگۈچ تېرمىنالى؛ ئېنگلىزچە: electrical plug) ئادەتتە توك سىمنىڭ ئۇچىدىكى تومتاق مىخلىق قىسمى بولۇپ، بىۋاستە ھالدا روزېتكا ياكى قىستۇرما تاختىغان قىستۇرۇش ئارقىلق زەرەتلەش مەقسىتىگە يەتكۈزىدۇر. 
thumb|ئەگمە شتېپسىل
thumb|رۇسىيەنىڭ ستېپسىلى

thumb|قىززىق شتېپسىل
thumb|ب س 546 تىپلىق شتېپسىل
## مەنبەلەر
زەرەتلىگۈچ

زەرەتلىگۈچ (ياكى زەرەتلىگۈچى؛ ئېنگلىزچە: Charger ، چارجېر ؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 充电器، چوڭ دىيەنچى، چوڭدىيەنچى، چوڭدىيەنجى) مەلۇم ئېلىكتېر ئەسۋابنى توك مەنبەسىگە ئۇلاش ئارقىلىق، بۇ ئەسۋاپنىڭ ئېلكتېر مىقدارىنى ئاشۇرۇش جەريانىدا ئىشلىتىغان توك ئۆتكۈزگۈچ قاتتىق دېتالنى كۆرستىدۇ. ھازىر يانفونلارغا توك قاچىلاشتا ئىشلىتىلدىغان ئەسۋاپ دەل زەرەتلىگۈچدۇر. زەرەتلەش جەريانىدا بەلكىم قىستۇرما تاختا، روزېتىكا، ۋە شتېپسىل ئىشلىتىلىشى مۇمكىن. ھازىر تېلفون ياكى باشقا ئېلكتېر ئەسۋابلىرىنىڭ ھەممىسنىڭ مەخسۇس، ئۆزىگە خاس زەرەتلىگۈچىسى باردۇر،مەسلەن خاتىرە كومپيۇتېر، يانفون، ئېلىكتورلۇق ماشىنا، ۋە باشقا ئۈسكۈنىلەر. 
thumb|شياۋمى  توكا بانكىسدىن زەرەتلىگۈچ ئارقىلىق زەرەتلەش
thumb|شياۋمى زەرەتلىگۈچىسى

[thumb|[ئالما شىركىتى|ئالما ئەقلىيفوننىنىڭ رەرەتلىگۈچىسى]]
thumb|ئەڭ ئاددى باتارىيەلىك زەرەتلىگۈچ
thumb|لەنوۋو كىچىك خاتىرە كومپيۇتېرىنىڭ زەرەتلىگۈچىسى
## مەنبەلەر
توك بانكىسى

**توك بانكىسى** (ئېنگلىزچە: power bank، پاۋېر بانك؛ ئاددىيلاشتۇرلغان خەنچە: 充电宝، چوڭدىيەنباۋ) شۇنداقلا **توكدان** ھەم دېيىلىدىغان، بىر خىل ئېلىپ يۈرۈشكە قولاي، كۆچمە توك مەنبەسىدۇر. يانفون ياكى باشقا ئۈسكىنلەرنىڭ توكى ناھايىتى قىسقا ۋاقىت يېتىدىغانلىغى ئۈچۈن، ۋاقتىدا توك قاچىلاش ئېھتىياجىمىزنى قاندۇرۇش مەقسىتىدە ئېلىپ يۈرۈشكە بولىدىغان توك مەنبەسى ئىجاد قىلىنغان. زەرەتلىگۈچ ئارقىلىق توك بانكىسى/توكداندىن يانفون، خاتىرە كومپىيۇتېر قاتارلىق كۆچمە ئۈسكۈنىلەرگە زەرەتلەش ئېلىپ بارغىلى بولىدۇ. توك بانكىسى كۆپىنچە ھالدا تىك تۆتبۇلۇپ ياكى يۇمىلاق شەكىلدە بولىدۇ. 
thumb|ئاستروم توك بانكسىى
thumb|توك بانكىسىدىن يانفونغا توك قاچىلاش

thumb|شياۋمى 2 توك بانكىسى
thumb|توك بانكىسى

## مەنبەلەر
چېتىش تۆشۈكى

چېتىش تۆشۈكى (ياكى ئۇلاش ئاغزى، ئۇلىنىش يۈزى، باغلانما نۇقتىسى ؛ ئېنگلىزچە: Interface؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 接口) ئادەتتە قىستۇرما تاختا، روزېتكا، توك بانكىسى، ياكى باشقا ئۈسكۈنىلەرنىڭ يۈز قىسمدىكى شتېپسىل، زەرەتلىگۈچ، ياكى باشقا چاتما ئەسۋابلىنى چاتىدىغان ياكى ئۇلايدىغان تۆشۈكچىدۇر. 
thumb|ئەقلى يۈز قىسمىدىكى قوش رس423 يۈرۈشلۈك چېتىش تۆشۈكى
thumb|تور يۈز تېزگىنەكتىكى چېتىش تۆشۈكچىسى
## مەنبەلەر
SARS-CoV-2 ۋاريانتلىرى (كوۋىد-19 ۋاريانتلىرى)

2019-يىلدىكى يېڭى تىپىلق تاجىسمان ۋىرۇس كېسلنى قوزغىغان ئۆتكۈر نەپەس يوللى كېسەللىكىرىنىڭ(SARS-CoV-2) نۇرغۇن ۋاريانتى بار. بەزىلىر بىر قەدەر تۇراقلىك، باشقىلىرى ناھايىتى يۇقۇمچان، مەسلەن دېلتا ۋاريانتى. ئادەتتە ۋىرۇسنىڭ توختىماي ئۆزگۈرۈپ يېڭى ۋاريانتلىنى بەرپا قىلىشى نورمال ھادىسە. مەيلى قايسى خىل تپ ياكى ۋاريانت بولسۇن، ئۇ كوۋىد-19 پەندەمىيەسىگەە سەۋەپچى. 
[thumb|[دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتى|دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتىنىڭ باش كاتىپى (گېنەل سېكرىتارى) - تەدروس ئادخانوم ]] 
thumb|SARS-CoV-2 ۋىرۇسنىڭ 3 د ھەركەتجان كۆرۈنۈشى
thumb|SARS-CoV-2 ۋىرۇسنىڭ ئاساسى قاتلىمى ۋە چوڭقۇرلاپ كىرگەندىن كېيىنكى SARS-CoV-2 تاجسىدىكى گلىكوپروتىنى 
thumb|يېڭى تىپلىق تاجسىمان ۋىرۇسنىڭ 3 د (جانلاندۇرۇم) سۈرتى 

### ۋاريانت تىزىملىگى

thumb|SARS-CoV-2 ئومىكرون ردىيال دەرىخى گرافىكى (2021-يىلى 26 نويابېر)
thumb|SARS-CoV-2 ئايئوتا ۋاريانتى
thumb|SARS-CoV-2 لەمبىدا (لەممۇدا) ۋاريانتى
thumb|SARS-CoV-2 زېتا ۋاريانتى
thumb|SARS-CoV-2 سېتا ۋاريانتى
thumb|SARS-CoV-2 گاما ۋاريانتى
thumb|SARS-CoV-2 دېلتا ۋاريانتى
thumb|SARS-CoV-2 بېتا ۋاريانتى
thumb|SARS-CoV-2 ئالفا ۋاريانتى (ياكى تۈرى)

### مەنبە

# https://www.who.int/en/activities/tracking-SARS-CoV-2-variants/
روزېتكا

thumb|روزېتكېنىڭ سىرتىقى كۆرۈنۈشى
thumb|ياۋروپا ئۆلچىمىگە ماس كېلدىغان روزېتكا ئىشلىتىدغان رايونلار
thumb|ياۋروپا روزېتكىسى، ياۋروپا ئۆلچىمى
thumb|ھەرخىل روزېتكا**روزېتكا** (ئېنگلىزچە: AC power plugs and sockets؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 插座/چازو) بىر خىلا ئېلىكتر ئۈسكۈنسى بولۇپ، توك مەنبەسنىڭ ئەسۋابلارغا توك تەمنىلەشتىكى تېرمىنالدۇر. يەنى، ھەرخىل ئۈسكۈنىلەرنى زەرەتلىگۈچ سىمى بىلەن روزېتكىغا چاتقاندىن كېيىن، توكقا ئۇلىنىدۇ. روزېتكىنىڭ خەلقئارالىق ئۆلچىمى باردۇر.
## مەنبەلەر
نوقۇت

نوقۇت بىر خىل پۇرچاق تۈرىدىكى كۆكتاتتۇر. نوقۇتنىڭ شەكلى يۇمىلاق ياكى ئېلىپىس شەكىلدە بولۇپ، رەڭگى كۆپىنچە ھالدا سېرىق ياكى سۇس سېرىق رەڭلىكتۇر. پۇرچاق ئۇيغۇر تائامىلىرىدا ناھايىتى كۆپ قوللىندۇ. مەسىلەن نوقۇت پولو، نوقۇت شورپىسى، ۋە باشقىلار. نوقۇتنىڭ ئۇزۇقلۇق قىممىتى ناھايىتى يۇقىرى. شۇڭىلاشقا ئۇ ئادەتتە ئۇزۇقلۇق تۇللۇقلىغۇچى سۈپىتدە ئېزىپ تالقان قىلىپ ئىشلىتىلىپ كېلىنگەن. 
thumb|بىر جاۋۇر نوقۇت
thumb|مىسىرنىڭ داڭلىق تامىقى كوشارىيگە قېتلغان نوقۇت
[thumb|ئاق - [يېشىل رەڭ|يېشىل نوقۇت سېلىشتۇرمىسى]]
[thumb|يېڭىدىن ئۈزۈۋېلىنغان نوقۇت ([يېشىل رەڭ|يېشىل رەڭدە)]]
thumb|ئوراپ قاچىلانغان دۇكاندىكى نوقۇتلار
thumb|نوقۇت ئېكىنزارلىقى
## مەنبەلەر
يۇتتا

يۇتتا شەكلى (ئۇيغۇر يېڭى يېزىقى: Yutta; باشقىچە تەلەپپۇزى: يۇتا) ئەگمە ئۇزۇنچاق كېلدىغان، ئۇن، سۇ، تۇخۇم، ماي، ۋە قايماق بىلەن ھورلاندۇرۇپ پىشرۇلدىغان بىر شاھانە ئۇيغۇر تائامىدۇر. 

يۇتتانى قاسقاندا ھورلاپ پىشۇرغاندىن كېيىن، ئۇنىڭ رەڭگى ئۇچۇق سېرىق ياكى سارغۇچ رەڭگە كىرىدۇ. 30 مىنۇتلارچە ھور يېگەندىن كېيىن قازاندىن ئېلىپ ئىستىمال قىلىشقا بولىدۇ. يۇتتانىڭ تەمى بىر ئاز تاتلىق، خۇشپۇراق ھىدى بار، چۈرۈك كېلىدۇ.
## مەنبەلەر
ماندارىن

ماندارىن (باشقىچە ئاتىلىشى: ماندارىن ئاپېلسىن؛ ئېنگلىزچە: Mandarin orange، يەنى ماندارىن ئاپېلسىن دىگەن مەنىدە؛) ئاپېلسىننىڭ بىر تۈرىدۇر. ماندارىن ئاپېلسىننىڭ بىر ئايرىم مۇستەقىل خىلىدۇر. ماندارىننىڭ تېنى كىچىك، رەڭگى سېرىق ياكى سۇس سېرىق رەڭدە كېلىپ، پوستى، گۆشى (ئېتى)، ۋە ئۇرۇقچىدىن تەركىپ تاپقان. ماندارىن كۆپىنچە ھالدا ئايرىم پوستنى سۇيۇپ بىۋاستە ئىستىمال قىلىندۇ ياكى بولمىسا ئېزىپ شەربەت قىلىنىپ ئىچىلدۇر. بەزىلەر ماندارىننى ئەتىگەنلىك ناشتىدا سالاتقا قېتىپ يەيدۇ. 
thumb|ماندارىننىڭ ھالىتى
thumb|ئادەتتە دۇكانلاردا ياك تاللار بازارلاردا سېتىلدىغان تو بىلەن ئورالغان ماندارىن.
[thumb|ئەتىگەنلىك ناشتىدىكى [قەھۋە بىلەن ماندارىن]]
thumb|ماندارىننىڭ ئىتى
thumb|ماندارىننىڭ ئۇرىقى
thumb|ئادەتتە نۇرغۇن جايلاردا ماندارىن مەنزىرە دەرىخى سۈپىتدە ئىشلىتىلدۇ.
## مەنبەلەر

تۈر:مېۋە-چېۋە
قېلىن شۆپۈكلۈك ئاپېلسىن

قېلىن شۆپۈكلۈك ئاپېلسىن (ئېنگلىزچە: Tangerine، تانگەرىنا؛) بىر خىل ئاپېلسىندۇر. قېلىن شۆپۈكلۈك ئاپېلسىن ۋە ماندارىنلار ئاپېلىسننىڭ ئىككى خىل ئايرىم مۇستەقىل خىلىدۇر. قېلىن شۆپۈكلۈك ئاپېلسىن ئادەتتكى ئاپېلسىنغا قارىغاندا بىر قەدەر كىچىك ھەم ئاز ئۇچىرايدۇ. قېلىن شۆپۈكلۈك ئاپېلسىننىڭ تەمى ئادەتتە چۈچۈك، ئاز تۇلا تاتلىق، ۋە قىرتاق كېلىدۇ. قېلىن شۆپۈكلۈك ئاپېلسىن باشقا ئاپېلسىنلارغا ئوخشاش يۇمىلاق شەكىلدە، سېرىق ياكى سارغۇچ، سېرىق قىزىل رەڭدە كېلىدۇ. قېلىن شۆپۈكلۈك ئاپېلسىن كىشىگە قاتتىقتىن تارتىپ ئازىراق يۇمشاققىچە بولغان تۇيغۇر كەلتۈردۇ. 
thumb|قېلىن شۆپۈكلۈك ئاپېلسىن
thumb|قېلىن شۆپۈكلۈك ئاپېلسىن دەرىخى
thumb|قېلىن شۆپۈكلۈك ئاپېلسىن
thumb|قېلىن شۆپۈكلۈك ئاپېلسىن دەرىخى
thumb|قېلىن شۆپۈكلۈك ئاپېلسىن
thumb|پىشمىغان خام قېلىن شۆپۈكلۈك ئاپېلسىن
thumb|قېلىن شۆپۈكلۈك ئاپېلسىن
thumb|تاللا بازىردىكى قېلىن شۆپۈكلۈك ئاپېلسىن
## مەنبەلەر
ساندىۋىژ

ساندىۋىژ (باشقىچە تەلەپپۇزى: ساندۋىج، ساندۋىچ؛ ئېنگلىزچە: sandwich) بىر خىل غەرب تېز تامىقى. ساندىۋىژ ئادەتتە گۆش، كەسمە ئېرىمچىك، كۆكتات قاتارلىقلارنى ئىككى شاپلاق بولكىنىڭ ئارىسىغا قىستۇرۇپ تەييارلانغان تاماقدۇر. ياكى، كەڭ مەنىدىن ئېيتقاندا، ھەرقانداق ئىككى دانە شاپلاق بولكىنىڭ ئارىسىغان قىستۇرۇپ ھازىرلانغان تاماقنى كۆرسىتىدۇ. ساندىۋىژ ئەڭ دەسلەپتە غەرى دۇنياسىدا قولايلىق، تېز تاماق سۈپىتدە باشلانغان. ساندىۋىژنىڭ ئارىسغا قىستۇرۇلغان ماتىرياللار قىلىنغان رايونغا ئاساسەن ھەرخىل بولىدۇ، بەزىلەر ئىچىگە تۇخۇم قىستۇردۇ، يەنە بەزىلەر باشقا يەرلىك مەھسۇلاتلارنى قىستۇرىدۇ. كۆكتات كۆپىنچە ھالدا تەرخەمەك، لەتىس (ئوسۇڭ ياكى كاھو دەپمۇ ئاتىلدۇ)، زەيتۇن، قىزىل مۇچ، كۆك مۇچ، تۇرۇپ، ۋە پەمىدۇرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. 
thumb|ئەمبەل ئۈستىدىكى ساندىۋىژ
thumb|تۇخۇم ساندىۋىژ
thumb|ئادەتتە ساندىۋىژغا ئىشلىتىلدىغان شاپلاق بولكا
thumb|ۋېننادىكى ساندىۋىژ
[thumb|[Zeytun|زەيتۇن بىلەن ساندىۋىژ]]
## مەنبەلەر
ھامبۇرگ (تاماق)

ھامبۇرگ (باشقىچە ئاتىلىشى: ھامبۇرگ بولكىسى؛ ئېنگلىزچە: Hamburger) بىر خىل غەرب تېز تامىقىدۇر. ھامبۇرگ بېرگېر بولكىلىرىنىڭ بىر خىل تۈرى خالاس. بېرگېر بولكىلىر ئادەتتە ئېرىمچىكبۇرگ، كالا گۆشى بېرگېر، توخۇ گۆشى بېرگېر، قوۋۇرغا گۆشى بېرگېر، گۈرۈچ بېرگېر، كۆكۈ توخۇ گۆشى بېرگېر قاتارلىقالارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. 

ھامبۇرگ ئادەتتە ئىچىگە پىشۇرۇلغان گۆش ياكى باشقا نەرسىلەر توقاچ بولكىنىڭ ئىچىگە قۇيۇلغاندا تەييار بولغان تائامنى كۆرسىتىدۇ. ئىچىگە قويۇلغان گۆش قاقلاپ پىشۇرلغان ياكى قورۇلغان بولسىمۇ بولىۋېردۇ. ھامبۇرگنىڭ ئىچىگە ئادەەتتە تەرخەمەك، پەمىدۇر، مۇچ، پىياز، كاھو، زەيتۇن، ئېرىمچىك ياكى تەم ئاشۇرغۇچىدىن پەمىدۇر قىيامى، قىچا قىيامى،تۇخۇم سېرىقى قىيامى قاتارلىقلار قېتىلدۇ. 

ئىچىگە ئېرىمچىك سۈركەلگەن ياكى قويۇلغان ھامبۇرگنى ئادەەتتە ئېرىمچىكبۇرگ دەيمىز. 

thumb|ئۆيدە ئېتىلگەن ھامبۇرگ (ئىچگە قويۇلغىن توخۇ گۆشىدۇر)
thumb|ھامبۇرگ ئىچىگە قېتىلدىغان ئېزىلگەن كالا گۆشى پىشۇرۇلماقتا
thumb|ھايۋانات ئۇسلۇبىدىكى ھامبۇرگ
thumb|ھەرخىل چوڭلۇقتىكى ھامبۇرگلار
 
thumb|چوڭ مەك ھامبۇرگ (ئىككى ئۇچىدىكى توقاچ بولكىغان ۋە ئوتۇرىسىدىكى شاپلاق بولكىغا دىققەت قىلىڭ)
## مەنبەلەر
ئاچچىق-چۈچۈك (تەم)

ئاچچىق-چۈچۈك بىر خىل تەم سەزگۈسىدۇر. ئاچچىق-چۈچۈك ئادەتتە ئىنسانلار بىر خىل تائام ياكى يېمەكلىك (مەسلەن ساماۋەر شورپىسى، كاۋاپ، لەڭمەن، دان-دان قورۇما چۆپ، سامسا ئاچچىق-چۈچۈك توخۇ (جوماجى) ، ھامبۇرگ، چوڭ تەخسىلىك توخۇ قورۇمىسى، ۋە باشقىلار) نى ئىستىمال قىلغاندا ئېرىشىدىغان بىر خىل سەزگۈدۈر. ئۇيغۇر تىلدىكى ئاچچىق-چۈچۈك ئادەتتە ئاددىيلاشتۇرلغان خەنچىدىكى مالا (麻辣)، ھىندى تىلدىكى ماسالا ۋە ئېنگلىزتىلدىكى خوت (Hot) ياكى سىپايسى (Spicy) دېگەن سۆزلەر بىلەن ئوخشاش ياكى ئوخشىشىپ كېتىدىغان مەنىگە ئىگە. 
thumb|ئاچچىق-چۈچۈك توخۇ (جوماجى ياكى ئاچچىق-چۈچۈك سوغوق توخۇ)
[thumb|توخۇ قورۇمىسى ([چوڭ تەخسە توخۇ قورۇمىسى|چوڭ تەخسىلىك توخۇ قورۇمىسى)]]
## مەنبەلەر
شراپنېل

شراپنېل (ئېنگلىزچە: Shrapnel) ئادەتتە بومبا،سىنارەد، راكىتا، ياكى باشقا نەرسىلە پارتىلغان چاغدا چاچىراپ چىققاندا ھاسىل بولغان شەيئىدۇر. شراپنېل يەنە بىر مەنسى بولسا بومبا ياكى باشقا پارتىلغۇچ بۇيۇملارغا قېتىلغان، پارتلىغاندىن كېينىكى ۋەيران قىلىش ئۈنۈمنى چوڭايتىش مەقسىتىگە يېتىدىغان مىخ، تۈگمە مىخ، ياكى باشقا ئۇچلۇق جىسملارنى كۆرستىدۇ. شراپنېل بۇ سۆز ئېنگلىزتىلىدىكى Shrapnel نى ئۆزگەرتىپ ئۇيغۇر تىلىغان قوبۇل قىلىنغان سۆز بولۇپ، ئەسلى مەنىسى ئۇچلۇق، تىغلىق، ئۇچلاش دېگەن مەنىلەردە. 

### كېڭەيتىپ قوللۇنۇشى
شراپنېل (ئىچىگە شراپنېل سېلىنغان گىرانات دېگەن مەنىدە)

شراپنېل ئاتىدىغان زەمبىرەك  (ئاددىيلاشتۇرلغان خەنچە: 榴弹炮)

شراپنېل (ئىچى ئۇششاق ئوق بىلەن تولدۇرۇلغان سنارەد)  (ئاددىيلاشتۇرلغان خەنچە: 榴霰弹)
thumb|شراپنېلنىڭ ھەركەتجان كۆرۈنۈشى
thumb|شراپنېلنىڭ ئورۇنلاشتۇرلۇشى
thumb|ئەڭ دەسلەپكى شراپنېل
thumb|شراپنېل
## مەنبەلەر
شاۋارما (چەۋىرمە)

شاۋارما (ئەرەپچە: شاورما)، ئەسلى تۈركچىدىكى چەۋىرمە دېگەن سۆزدىن كەلگەن، بىر خىل تېز تائامدۇر.  شاۋارما ئادەتتە ئۆرىمە يۇمشاق ناننىڭ (ساندىۋىژنىڭ) ئىچىگە تىك ئاستا قاقلاپ ئايلاندۇرپ پىشۇرلغان گۆش (شاۋارما گۆشى، ھەرخىل ماتىرىياللىغا چىلانغان، مەسلەن لېمون، سۈت، پەمىدۇر شەربىتى ۋە باشقىلا)، ھەرخىل كۆكتات،ۋە باشقا تەم تېتىتىقۇلانى قېتىش ئارقىلق تەييار بولدىغان تېز تائام. شاۋارما ئوتتۇرا شەرقتىن چىقىپ، ھازىر پۈكتۈل دۇنيا تەۋەسىدە ئالقىشاق ئېرىشكەن، ئەرزان باھالىق، تېز تەييار بولدىغان، قۇۋەتلىك بىر تائامدۇر. 

thumb|توخۇ گۆشى شاۋارمىسى
thumb|شاۋارما ۋە ئاشپەز
thumb|ئۇستام ھەدەپ شاۋارما تەييارلىماقتا
[thumb|[ئەرمېنىيە|ئەرمىنيە شاۋارمىسى]]
thumb|كالا گۆشى شاۋارمىسى
thumb|شاۋارما گۆشى
[thumb|[قۇددۇستىكى شاۋارما]]
thumb|شاۋارما (پىتا نان ئىچىگە سېلىنغان گۆش ۋە كۆكتاتلار)
[thumb|شاۋارمىنى تەييارلاش ([سۇرىيە|سۈرىيە، ئالېپو)]]
thumb|شاۋارما
[thumb|[لىۋان شاۋارمىسى]]
thumb|شاۋارما
[thumb|شاۋارما [ساندىۋىژ]]
thumb|تەخسە شاۋارما
[thumb|شاۋارما (بىر خىل [ساندىۋىژ)]]
## مەنبەلەر
2022-يىللىق قىشلىق ئولىمپىك

2022-يىللىق بېيجىڭ قىشلىق ئولىمپىك
## تەييارلىق
## قاتناش
## مالىيەت
## ئويۇنلار
## تارىخ
## بايقۇت
ھازىرغىچە تۆۋەندىكى دۆلەتلەر 2022-يىللىق بېيجىڭ قىشلىق ئولىمپىكىنى بايقۇت قىلىدىغانلىقىنى جاكارلىغان.

*ئامېرىكا ۋە كانادا
*ئەنگىلىيە ۋە سكوتلاندىيە
*ئاۋسترالىيە ۋە يېڭى زىللاندىيە
*لىتۋانىيە

## باشقىلار

## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار
شوك

thumb|قان ئايلانما سېستىمىسى
**شوك** (ئېنگلىزچە: Shock؛ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 休克؛) ئادەتتە قان ئايلىنىش سېستىمىسدىكى بەدەننىڭ ھەرقايسى ئورگانلىرىغا بارىدىغان قاننىڭ مىقدارى پەۋقۇلادە تۆۋەن بولۇشى سەۋەبىدىن كېلىپ چىققان بەدەن ئاجىزلىقىنى كۆرسىتىدۇ، مەسىلەن، يۈرەكنىڭ تېز سوقۇشى، جىددى نەپەسلىنىش، بەدىنىدن تەر چىقىش، ئەندىشە قىلىش، ۋە ئۇسساش قاتارلىقلار.  شوك بولۇشنىڭ 4 چوڭ تۈرى باردۇر، ئۇلار يۈرەك شوكى، قان توسولۇپ قېلىش شوكى، قان تارقاتمان شوكى، تۆۋەن قان پلازما شوكىدۇر. 
thumb|بەدەندىكى قان ئايلانما سېستىمسى رەسىمى
## مەنبەلەر
كىم جۇڭئېن

thumb|كىم جۇڭئېن
[thumb|[دانىلد ترامپ|دونالد ترامپ ۋە كىم جۇڭئېننىڭ سىياقدىشى ]]**كىم جۇڭئېن** (باشقىچە ئاتىلىشى: كىم جوڭ ئېن، كىم جوڭ ئۇن، كىم جوڭئۇن؛ ئىنگلىزچە: Kim Jong-un؛ خانگۇل (كورىيەچە): 김정은) 2011 - يىلدىن بۇيان چاۋشىيەن (ياكى شىمالى كورىيە، چوسون) دېموكراتىك خەلق جۇمھۇريىتىنىڭ ئالىي رەھبىرىدۇر. 

2012 - يىلىدىن بېرى شىمالى كورىيە ئەمگەكچىلەر پارتىيەسىنىڭ رەئىسلىك ماقامىغا ئولتۇرماقتا.

كىم جۇڭئېننىڭ بوۋىسى كىم ئېلسۇڭ، دادىسى كىم جۇڭئىل ئېرۇر. كىم جۇڭئېن كىچىك ۋاقتىدا غەرب ئەللىردە بىلىم ئالغان. كىم جۇڭئېن تەخىتكە چىققاندىن كېيىن ھوقوقىنى مۇستەھكەملەش ئۈچۈن ناھايتى رەزىللىك بىلەن نۇرغۇن ئالى، يۇقىرى دەرىجىلىك ئارمىيە، ھۆكۈمەت ۋە پارتىيە ئەزالىرىنى قەبىھ ئۇسۇللار بىلەن تازلىغان، ھەتتا يېزنەتاغىسى (دادىسنىڭ سىڭلىنىڭ ئېرى)نى زەمبىرەك بىلەن ئامما ئالدىدا ئاشكارە ھالدا ئۆلتۈرگەن.  

ھوقۇقنى مۇستەھكەملەش ئۈچۈن، كىم جۇڭئېن ھەتتا بىر تۇققان قېرىندىشنى مالايسىيە ئاپرودۇرۇمىدا زەھەر بىلەن قەستلەپ ئۆلتۈرگۈزگەنلىكى ئىلگىرى سۈرۈلمەكتە.

## بەزى رەسىملەر

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
ئىدرىس ھەسەن

ئىدرىس ھەسەن (لاتىن يېزىقى: **Idris Hasan, Yideresi Aishan** ) بولسا 1988-يىلى شەرقىي تۈركىستاندا دۇنياغا كەلگەن.
## ھاياتى
ئىدرىس ھەسەن ئەپەندىم 2021-يىلى 7-ئاينىڭ 19-كۈنى ئىستانبۇل دىن ياۋروپاغا بېرىش جەريانىدا ماراكەش كاساپلانجا ئايرودىرومىدا تۇتۇپ قېلىنغان.
## ئائىلىسى
*ئايالى: زەينۇرە
*ئۈچ پەرزەنتى بار.
## تۇتۇقلىنىشى
ئىدرىس ھەسەن ئەپەندىم 2021-يىلى 7-ئاينىڭ 19-كۈنى ئىستانبۇل دىن ياۋروپاغا بېرىش جەريانىدا ماراكەش كاساپلانجا ئايرودىرومىدا تۇتۇپ قېلىنغان.
*Safeguard Defenders، 2021- يىلى 15-دېكابىر تىۋىتتېر ھېسابىدا ماراكەش ئالىي سوتىنىڭ ئىدرىس ھەسەننى خىتايغا قايتۇرۇش قارارى ئالغانلىقىنى، ۋە ب د ت نىڭ مۇناسىۋەتلىك ئورۇنلىرىغا سوتنىڭ قارارىنى توختۇتۇش تەلىپىدە بولغانلىقىنى خەۋەر قىلغان.
*2021-يىلى 16-دېكابىر ئىستانبۇل ۋە باشقا دۆلەتلەردىكى ماراكەش ئەلچىخانىسا ئالدىدا نارازىلىق نامايىشى ئۆتكۈزۈلگەن.
## باشقا

## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار

تۈر:كىشلەر
تۈر:ئۇيغۇرلار
بېھىستون قىياتاش پۈتۈكلىرى

thumb|448x448px|بېھىستون قىياتاشى
**بېھىستون قىياتاش پۈتۈكلىر**ى (فارسچە: سنگ‌نوشته بیستون) قەدىمكى ئىران قراللىرىدىن دارا I نىڭ بۇيرۇقى بىلەن بۈگۈنكى ئىراننىڭ ھەمەدان شەھرى يېقىنلىرىغا جايلاشقان بېھىستون دېگەن يەردىكى قىياتاشلارغا ئۇيۇلغان قەدىمكى پارس، ۋاۋىلون ۋە ئىلەم تىللىرىدا ئويۇلغان مەتىن. ئۇنىڭدا مىلادىدىن بۇرۇنقى 522 - 519 - يىللىرى ئىران ئاخامەنىش سۇلالىسى تارىخىدا يۈز بەرگەن بىر قاتار ئىشلار بايان قىلىنغان. قىيا تاشقا يەنە دارا I نىڭ تۆھپىلىرى قۇتلىنىۋاتقان مەنزىرە ئويۇپ رەسىم ئېتىلگەن.

## مەنبەلەر
Selena Gomez

**سېلېنا مارى گومېز** (/ səˈliːnə ˈɡoʊmɛz / sə-LEE-nə GOH-mez; 1992-يىلى 7-ئاينىڭ 22-كۈنى تۇغۇلغان) ئامېرىكىلىق ناخشىچى ، ئارتىس ۋە ئىشلىگۈچى. تېكساس شىتاتىدا تۇغۇلۇپ چوڭ بولغان گومېز ئارتىسلىق ھاياتىنى بالىلار تېلېۋىزىيە تىياتىرى «Barney & Friends» (2002–2004) دىن باشلىغان. ئۇ ئۆسمۈرلۈك دەۋرىدە ، دىسنىي قانىلىنىڭ تېلېۋىزىيە تىياتىرى «Waverly Place» (2007–2012) دىكى ئالېكىس رۇسسونىڭ باش رول ئېلىشى بىلەن داڭق چىقارغان.

گومېز تېلېۋىزىيە ھاياتى بىلەن بىر ۋاقىتتا ، يەنە بىر سىندىرېللا ھېكايىسى (2008) ، مەلىكە قوغداش پروگراممىسى (2009) ، ۋاۋېرلىينىڭ سېھرىگەرلىرى: كىنو (2009) ، رامونا ۋە بېزۇس (2010) ، مونتې كارلو (2011) ، باھار بايرىمى قاتارلىق فىلىملەردە پەيدا بولدى. . ئۇ مېھمانساراي ترانسىلۋانىيە كىنو ئالاھىدە رايونىدا (2012) ماۋىس پېرسوناژىغا ئاۋاز قوشتى. گومېز ئىجرائىيە ئەمەلدارى ئۆزىنىڭ ئىشلەپچىقىرىش شىركىتى 7-ئايدىكى Moonhead Productions ئارقىلىق Netflix تېلېۋىزىيە تىياتىرىنىڭ 13 سەۋەبى (2017–2020) ۋە ياشاش گۇۋاھنامىسى يوق (2019) نى ئىشلىگەن. ئۇ يەنە HBO Max ئاشپەزلىك يۈرۈشلۈك فىلىمى سېلېنا + ئاشپەز (2020-2023) ۋە Hulu سىرلىق كومېدىيە تىياتىرى «بىنادىكى قاتىللار» (2021-يىلدىن ھازىرغىچە) دا رول ئالىدۇ.

گومېز ئىلگىرىكى مۇزىكا ئەترىتى Selena Gomez & The Scene بىلەن ئۈچ پىلاستىنكا چىقاردى ، ئۇلارنىڭ ھەممىسى ئامېرىكا ئېلان تاختىسى 200 نىڭ ئالدىنقى ئوننىڭ ئىچىگە كىردى ۋە ئامېرىكا خاتىرىلەش سانائىتى جەمئىيىتى تەرىپىدىن «Kiss & Tell» (2009) ، يامغۇرسىز بىر يىل (2010) ، ۋە قۇياش چىققاندا (2011). بۇنىڭدىن باشقا ، گومېزنىڭ ئۈچ يالغۇز كىشىلىك ستۇدىيە پىلاستىنكىسى - چولپانلار ئۇسسۇلى (2013) ، گۈللىنىش (2015) ۋە ئاز ئۇچرايدىغان (2020) قاتارلىقلار ھەر بىرسى ئېلان تاختىسى 200 دە تۇنجى قېتىم قويۇلغان. ئۇ يەنە ئىسپان تىلىدىكى EP Revelación (2021) نى تارقاتقان بولۇپ ، ئۇ ئەڭ ياخشى لاتىنچە پوپ پىلاستىنكىسى مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن. گومېزنىڭ بىر قانچە ناخشىلىرى ئامېرىكا ئېلان تاختىسى قىزىق 100 نىڭ ئىچىگە كىرگەن بولۇپ ، «كېلىڭ ۋە ئېلىڭ» ، «يۈرەك نېمىگە ئېھتىياجلىق بولسا» ، «سىزگە پايدىلىق» ، «ئوخشاش كونا مۇھەببەت» ، «قوللار ئۆزۈم »،« بىز بۇنىڭدىن كېيىن پاراڭلاشمايمىز »،« ئۇ مەن ئەمەس »، ۋە ئۇنىڭ بىرىنچى نومۇرلۇق ناخشىسى« سېنى مېنى ياخشى كۆرىمەن ».

بىلبوردنىڭ خەۋىرىگە قارىغاندا ، 2017-يىلغا قەدەر ، گومېز دۇنيا مىقياسىدا يەتتە مىليوندىن ئارتۇق پىلاستىنكا ۋە 22 مىليون يەككە سېتىلغان. ئۇ ھەر خىل شان-شەرەپلەرگە ئېرىشىپ ، 2017-يىلى بىلبوردنىڭ يىللىق ئايال شەرىپىگە ئېرىشكەن. ئۇنىڭ ئىجتىمائىي ئالاقە تورىدا ناھايىتى كۆپ ئەگەشكۈچىلىرى بار ، ئۇ بىر ۋاقىتتا Instagram دا ئەڭ ئالقىشقا ئېرىشكەن شەخس ئىدى. گومېزنىڭ باشقا كەسىپلىرى گىرىم قىلىش لىنىيىسى ، كىيىم-كېچەك لىنىيىسى ، سومكا سىزىقى ۋە خۇشپۇراق لىنىيىسىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. ئۇ نۇرغۇن خەير-ساخاۋەت تەشكىلاتلىرى بىلەن ھەمكارلاشقان ۋە 17 ياشتىن باشلاپ UNICEF نىڭ باش ئەلچىسى بولغان.
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
ھەشقىپۈچەك

ھەشقىپۈچەك ئۇيغۇرلار ئۆيدە تەشتەكتە ياكى گۈللۈكتە ئۆستۈردىغان، ياغاش غوللۇق، يۇمىران كېلدىغان، قاداپ قويغان ياغاچقا يۆگۈشۈپ ياكى يېقىن ئەتىراپتىكى تامغا ئېسلىپ ئۆسدىغان، قىزغۇچ، بىنەپشە، ياكى باشقە رەڭدە چېچىگى بار بىر خىل گۈلدۈر. 

### ئوخشاش گۈللەر
يالمانقۇلاق

پېچەكگۈل
## مەنبەلەر
ئۇنىۋېرسىتېت (ئالى مەكتەپ)

ئۇنىۋېرسىتېت (باشقىچە ئاتىلىشى: بىلكان، ئىلكان؛ ئېنگلىزچە: University، يۇنىۋېرسىتي؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 大学، داشۆ) ئالى بىلىم ۋە تەتقىقات يۇرتىدۇر. ئۇنىۋېرسىتېت ئوقۇغۇچىلانى يېتىشتۈرۇپ جەمئىيەتكە ۋە خىزمەتكە ھازىرلىق سالدىغان، باكلاۋىرلىق، ماگىسترلىق، دوكتۇرلۇق ئۇنىۋانى تارقىتىدىغان، ھەرخىل تەتقىقات ۋە ئىزدىنىش بىلەن شۇغۇللىنىدىغان، ئاقىللار ۋە بىلىم ئەھلىلىرىنىڭ توپلاشقان، بىلىم تارقىتىدىغان، پۈتۈن ئىنسانىيەت كۈلتۈرى ۋە مەدەنيىتىنى ئالغا سىلجىتىش ئۈچۈن ھارماي تەتقىقات ۋە تەپەككۈر قىلدىغان جايىدۇر. مەسلەن خارۋارد ئۇنىۋېرسىتېتى، كامبىرىج ئۇنىۋېرسىتېتى، بېيجىڭ ئۇنىۋېرسىتېتى دېگەندەك. ئۇنىۋېرسىتېت ئادەتتە ھەر قايسى پەنلەر ۋە ساھەلەر بويىنچە تەتقىقات ۋە ئوقۇتۇش ئېلىپ بارىدۇ ۋە كەسىپلىرى بىر قەدەر مۇكەممەل كېلىدۇ. ئۇنىۋېرسىتېت ئوقۇغۇچىلىرى ئادەتتە ستۇدېنت دېيىلدۇ. 

ئۇنىۋېرسىتېت بىلەن ئوخشىشىپ كېتىدىغان، لېكىن پەقەت مەلۇم بىر ساھە ياكى كەسىپكە قارىتلغان ئورگان ئىنستىتۇت دېيىلدۇ. مەسلەن سەنئەت ئىنستىتۇتى، ماسساچۇستېس تېخنىكا ئىنستىتۇتى، كالىفورنىيە تېخنىكا ئىنستىتۇتى (كالتەك). 
[thumb|[ئوكسفورد ئۇنىۋېرسىتېتى|ئوكىسفورد ئۇنىۋېرسىتېتنىڭ بەلگىسى]]
[thumb|[كورىيە يونسەي ئۇنىۋېرسىتېتى]]
[thumb|[موسكۋا|موسكىۋا دۆلەتلىك ئۇنىۋېرسىتېتى]]
[thumb|[ستانفورد ئۇنىۋېرستېتى|ستانفورد ئۇنىۋېرسىتېتى]]
## مەنبەلەر

تۈر:ئۇنىۋېرسىتېتلەر
بۇتا مېۋىسى

thumb|بۇتا مېۋىسى
بۇتا مېۋىسى (باشقىچە ئاتىلىشى: كۆكجۈرگەن، كۆك دولانە؛ ئېنگلىزچە: Blueberry؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 蓝莓، لەنمېي؛ ئىلمى نامى: Cyanococcus) بىر خىل كۆپىنچە ھالدا كۆك رەڭلىك، يۇمىلاق، ياۋا ئالما چوڭلۇقىدىكى مېۋېدۇر. 
thumb|بۇتا مېۋىسى
thumb|بۇتا دەرىجى ۋە بۇتا مېۋىسى

thumb|بۇتا مېۋىسى، قايماق بىلەن ياسالغان مۇز قايماق
thumb|بۇتا قاتلىمىسى
thumb|كىچىك قاپتىكى بۇتا مېۋىسى
thumb|دەرەخ ئۇچىدىكى بۇتا مېۋىسى
thumb|بۇتا مېۋىسى

## مەنبەلەر
قىشلىق كۈن توختاش كۈنى

قىشلىق كۈن توختاش كۈنى (ياكى قىشلىق كۈن توختاش بايرىمى، دوڭجى بايرىمى؛ ئېنگلىزچە: Winter Solstice Festival؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 冬至، دوڭجى؛ ئەنئەنۋى خەنچە: 冬節) خەن مىللىتى شۇنداقلا خەن كۈلتۈرنىڭ تەسرىگە ئۇچرىغان رايونلاردىكى ئاۋامنىڭ قىشلىق كۈن توختاشنى خاتىرلەش ئۈچۈن تەبرىكلەيدىغان بىر بايرىمى. بۇ بايرام بىر كۈنلۈك بايرامدۇر ھەمدە يېپىشقاق گۈرۈچ كۇمىلىچى يېىش بىلەن خاتىرلىندۇ. چوكانتال بايرىمى (قەبرە سۈپۈرۈش بايرىمى)، تاۋۇز چاغىنى، ۋە ئەجدىرھا قولۋاق بايرىمىغان ئوخشاشلا خەن مىللىتنىڭ يەنە بىر بايرىمىدۇر. 

[thumb|[سىنگاپور|سىڭگاپورلۇق خەنلەر يېپىشقاق گۈرۈچ كۇمىلىچى تەييارلىماقتا]]
## مەنبەلەر
شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق خەلق ھۆكىمىتى

**شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق خەلق ھۆكىمىتى** (خەنچە: 新疆维吾尔自治区人民政府) جوڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىنىڭ رەسمىي ئىدارە ئورگىنى. 1955 - يىلى 1 - ئۆكتەبردە قۇرۇلغاندۇر.
## مەنبەلەر
ماترىكىس رەقەملىك يامغۇر

> ئىسىملىق كىنودا كومپىيوتېر ئېكرانىدا چىقىدىغان كود يامغۇرى.
thumb|ماترىكىس رەقەملىك يامغۇر

ئۆرنەك:

تۆۋەندىكىنى كودنى text ھۆججىتىگە كۆچۈرۈپ، **باشقىچىە ساقلاش** (Save As) قىسىمىدىن bat فورماتى بىلەن ساقلاڭ. يەنى **New Text Document.txt** ئىسىملىك بىر text ھۆججىتىگە كۆچۈرگەن بولسىڭىز،باشقىچىە ساقلىغان ۋاقىتتا **txt.** دېگەن فورمات قىسمىنى **bat.** دەپ ئۆزگەرتىپ يېزىپ ساقلاڭ (مەسىلەن **Matrix.bat** دەپ ساقلىۋېلىڭ) ئۇ ھۆججەتنى ئىجرا قىلىڭ.

تەبرىكلەر! ئېكراندا كىنودىكى **ماترىكىس رەقەملىك يامغۇرىغا** ئوخشىشىپ كېتىدىغان بىر كود يامغۇرى يېغىشقا باشلايدۇ  ^_-
```batch
:: Matrix Digital Rain Task from Uyghur Wikipedia
:: Batch File Implementation
 
@echo off
setlocal enabledelayedexpansion

rem escape character (for Windows 10 VT100 escape sequences)
rem info: https://docs.microsoft.com/en-us/windows/console/console-virtual-terminal-sequences
for /f %%e in ('echo prompt $e^| cmd') do @set "esc=%%e"

rem set window size
set "col=190"   %== please don't make this too large ==%
set "row=30"   %== please don't make this too large ==%
mode con cols=%col% lines=%row%

rem set up the variables for display
set "rain_length=!random! %% 15"                    %== vertical length of the rain, default is 12 ==%
for /l %%y in (1,1,%col%) do set "disp_col[%%y]= "   %== what to display ==%
for /l %%y in (1,1,%col%) do set "ctr_col[%%y]=0"   %== counter for rain length ==%

rem hide the cursor, and clear the screen
<nul set /p "=%esc%[?25l"
cls
 
:matrix_loop
for /l %%y in (1,1,%col%) do (
    if !ctr_col[%%y]! equ 0 (
        set "disp_col[%%y]= "
    ) else (
        set /a "rnd_digit=!random! %% 10"
        if !ctr_col[%%y]! equ 1 (
            set "disp_col[%%y]=%esc%[97m!rnd_digit!%esc%[32m"
        ) else if !ctr_col[%%y]! equ 2 (
            set "disp_col[%%y]=%esc%[92m!rnd_digit!%esc%[32m"
        ) else (
            set "disp_col[%%y]=!rnd_digit!"
        )
        set /a "ctr_col[%%y]=(!ctr_col[%%y]! + 1) %% (%rain_length% + 1)"
    )
    rem drop rain randomly
    set /a "rnd_drop=!random! %% 25"                  %== relative distance of raind drops,the bigger the wider,default is 20 ==%
    if !rnd_drop! equ 0 set "ctr_col[%%y]=1"
)
set "disp_line=%esc%[32m"
for /l %%y in (1,1,%col%) do set "disp_line=!disp_line!!disp_col[%%y]!"
<nul set /p "=%esc%[1T%esc%[1;1H"   %== scroll down and set cursor position to home ==%
echo(%disp_line%
goto matrix_loop
```
مەنبە:

1. https://rosettacode.org/wiki/Matrix_digital_rain
## مەنبەلەر
تەشەھھۇد

تەشەھھۇد ياكى ئەتتەھىيياتۇ
## مەنبەسى
## ئوقۇلىدىغان ئايەتلەر
### التشهد الأول
*ٱلتَّحِيَّاتُ لِلَّٰهِ وَٱلصَّلَوَاتُ وَٱلطَّيِّبَاتُ، ٱلسَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا ٱلنَّبِيُّ وَرَحْمَةُ ٱللَّٰهِ وَبَرَكَاتُهُ، ٱلسَّلَامُ عَلَيْنَا وَعَلَىٰ عِبَادِٱللَّٰهِ ٱلصَّالِحِينَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا ٱللَّٰهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ.
### التشهد الثاني
*ٱلتَّحِيَّاتُ لِلَّٰهِ وَٱلصَّلَوَاتُ وَٱلطَّيِّبَاتُ، ٱلسَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا ٱلنَّبِيُّ وَرَحْمَةُ ٱللَّٰهِ وَبَرَكَاتُهُ، ٱلسَّلَامُ عَلَيْنَا وَعَلَىٰ عِبَادِٱللَّٰهِ ٱلصَّالِحِينَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا ٱللَّٰهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ.
- الصلاة عى النبي صلى الله عليه وسلم.

*اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ، وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ، وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ.

*اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ، وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ، وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ.

*رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ.

## باشقا

## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار
نۇرمۇھەممەت روزى

**نۇرمۇھەممەت روزى** (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: **Nurmuhemmet Rozi**, NUERMAIMAITI RUZE) بولسا شەرقىي تۈركىستاندا توغۇلغان. 
## ھاياتى

## تۇتۇقلىنىشى
نۇرمۇھەممەت روزى ئەپەندىم سەئۇدى ئەرەبىستان ساقچىلىرى تەرىپىدىن 2020-يىلى 11-ئاينىڭ 20-كۈنى ھەمدۇللا ۋەلى بىلەن تۇرۇۋاتقان ئۆيدىن تۇتۇپ كەتكەن. شۇندىن بۇيان سەئۇدى ھۆكۈمىتى ئۇلارنى يا قويۇپ بەرمەي، يا بىر تەرەپ قىلماي تۇتۇپ تۇرغانىدى.

مەلۇم بولۇشىچە، 3-يانۋار سەئۇدى دائىرىلىرى ھەمدۇللا ۋەلى بىلەن نۇرمۇھەممەت روزىنى خىتايغا ئۆتكۈزۈپ بېرىدىغانلىقىنى ئۇقتۇرغان. ھالبۇكى، ئۇلارنىڭ ھەر ئىككىلىسىدە تۈركىيەنىڭ ئۇزۇن مۇددەتلىك ئىقامىتى بار ئىكەن.

## باشقىلار
## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:ئۇيغۇرلار
ئىبراھىم سۇلتان

**ئىبراھىم سۇلتان** ياكى **سۇپى سۇلتان** (؟ - 1560)، ياركەند خانلىقىنىڭ ئىككىنچى سۇلتانى ئابدۇررەشىدخاننىڭ ئوغلىدۇر.

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
سۇلتان ئابدۇلكەرىمخان

**سۇلتان ئابدۇلكەرىمخان** (1529 - 1591) ياركەند سەئىدىيە خانلىقىنىڭ ئۈچىنچى سۇلتانى بولۇپ 1560 - 1591 - يىللار ئارىسى تەختتە ئولتۇرغان. ئۇ سۇلتان ئابدۇررەشىدخاننىڭ ئوغلى، سۇلتان سەئىدخاننىڭ نەۋرىسدۇر. 

يەركەند خانلىقى تەختىدە ئۈزلۈكسىز ئەڭ ئۇزۇن ھۆكۈم سۈرگەن سۇلتاندۇر.

1591 - يىلى ئىنىسى قۇرەيىش سۇلتان ۋە ئوردا ۋەزىرلىرىدىن ئەبۇلمەئانى، مۇھەممەد رەھىم قاتارلىقلار كۆتەرگەن ئوردا توپلىڭىدا شەھىد قىلىنغان.

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
چۈچۈك خانىم

چۈچۈك خانىم (؟ - ؟) سۇلتان ئابدۇررەشىدخاننىڭ خانىمى، ياركەند خانلىقى ئۈچىنچى سۇلتانى سۇلتان ئابدۇلكەرىمخاننىڭ ئانىسىدۇر. ئاتىسى قازاق تۆرىلەردىن، ئانىسى سۇلتان ئەھمەدخان (ئالاچى خان)نىڭ قىزى، سۇلتان سەئىدخاننىڭ قىز قېرىندىشى ئىدى. 

چۈچۈك خانىم ناھايىتى زاھىدە ۋە ئابىدە، سالىمە ۋە كېڭەشلىك كىشى ئىدى.

چۈچۈك خانىم سۇلتان ئابدۇررەشىدخاننىڭ ئابدۇللەتىف، ئابدۇلكەرىم، ئابدۇررەھىم، ئىبراھىم (سۇفى سۇلتان)، مۇھەممەد ۋە ئەبۇ سەئىد قاتارلىق ئالتە ئوغلىنىڭ ئانىسىدۇر.

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:ئاياللار
تۈر:ئۇيغۇر تارىخى
تۈر:ياركەند خانلىقى
تۈر:تارىخىي شەخسلەر
خۇبنىگار خانىم

**خۇبنىگار خانىم** (XVI - يۈزيىل) سۇلتان ئابدۇررەشىدخاننىڭ خانىمى، ئاتىسى سۇلتان ئابدۇررەشىدخاننىڭ تاغىسى مەنسۇرخاننىڭ ئوغلى شاھخان ئېرۇر. خۇبنىگار خانىم سۇلتان ئابدۇررەشىدخاننىڭ سەككىزىنچى ئوغلى مۇھەممەدباقى سۇلتاننىڭ ئاناسىدۇر. 
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
تۈر:ئاياللار
تۈر:ئۇيغۇر تارىخى
تۈر:ياركەند خانلىقى
تۈر:تارىخىي شەخسلەر
ئابدۇللەتىف سۇلتان

**ئابدۇللەتىف سۇلتان** ()، سۇلتان ئابدۇررەشىدخاننىڭ چوڭ ئوغلىدۇر. سۇلتان ئابدۇررەشىدخان تەرىپىدىن ئاقسۇ بىلەن ئۇچغا ۋالىي قىلىپ تەيىنلەنگەن، لېكىن قازاق ۋە قىرغىزلار بىلەن بولغان جەڭدە شەھىد بولغان.

## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
لېۋودروپروپىزىن

**لېۋودروپروپىزىن**

بىرخىل ھۆتەل دورىسىدۇر، شىرنىلىك سۇيۇقلۇق ھالىتىدە. 

| bioavailability =  | protein_bound = 11-14% | metabolism =  | elimination_half-life =  | excretion = 83% via urine within 96 h  | CAS_number_Ref =  | CAS_number = 99291-25-5 | ATC_prefix = R05 | ATC_suffix = DB27 | PubChem = 65859 | DrugBank_Ref =  | DrugBank =  | ChemSpiderID_Ref =  | ChemSpiderID = 59270 | UNII_Ref =  | UNII = 3O31P6T4G3 | KEGG_Ref =  | KEGG = D08119 | ChEBI_Ref =  | ChEBI = 82722  | C=13 | H=20 | N=2 | O=2 | smiles = O[C@@H](CN2CCN(c1ccccc1)CC2)CO | StdInChI_Ref =  | StdInChI = 1S/C13H20N2O2/c16-11-13(17)10-14-6-8-15(9-7-14)12-4-2-1-3-5-12/h1-5,13,16-17H,6-11H2/t13-/m0/s1 | StdInChIKey_Ref = 
## مەنبەلەر
مافىيا

**مافىيا** (ئېنگلىزچە: Mafia؛ باشقىچە ئاتىلىشى: قارا جەمئىيەت) تەشكىللىك يەر ئاستى جىنايەت گوروھى. مافىيا ئادەتتە زوراۋانلىق ئارقىلىق قانۇنسىز سودا ياكى پائالىيەتلەرنى ئېلىپ بارىدۇ. دۇنيادىكى داڭلىق مافىيالىدىن ئىتالىيەنىڭ مافىيالىرى (قارا قول پارتىيەسى) بار.
## مەنبەلەر