ھەسرەت ناخشىسى

**ھەسرەت ناخشىسى**

**ئاپتورى: بەي جۈيى ( تاڭ دەۋرى )**

**تەرجىمە قىلغۇچى: ئەلخۇمار يۈسۈپ**

**قىز- سەتەڭگە زوقى بولغاچ نەۋقىران تاڭ خانىنىڭ،**

**ئىزدىسە چىقماي خىلى، يىللار ئۆتۈپ دەۋرانىنىڭ.**

**بىر پەرى رۇخسار رەسىدە بوپتۇ ياڭ جەمەتىدە،**

**ساقلىغان ئەلدىن نىھانە ھوجرىسى خىلۋەتىدە.**

**تەس ئىكەن زىبا جاناننىڭ يۈرمىكى چۈمكەپ بېشى،**

**تاللىنىپتۇ ئوردىغا بانۇ بولۇپ خان ياندىشى.**

**قايرىلىپ باققاچ كۈلۈپ ناز- ئىشقىدا ئويناتسا قاش،**

**بارچە دىلبەر چېھرىدىن ئۆچكەي ھەسەتتە نۇر- قۇياش.**

**باش باھاردا ئىلتىپات بوپتۇ ئاڭا خان ئارشىڭى،**

**بەدىنى چاقناپتۇ سۇدا ياغ ئۇيۇتقاندەك يېڭى.**

**مىسلى گۈل بەرنا- لېۋەننى چۆرە قىز قولتۇقلىبان،**

**ئۆزگىچە ھىممەت كۆرۈپتۇ خانىدىن شۇندىن بۇيان.**

**ئەبرى ساچىغا تاقاپ شاھنازى قىسقۇچ گۈل بىكەچ،**

**خان بىلەن زەرباب چىدىردا ئۆتكۈزۈپتۇ تۇنجى كەچ.**

**قىسقا تۈندىن رەنجىشىپ تۇرۇپتۇ چۈش مەھەلىدە،**

**شۇ پېتى خان بوپتۇ چىقماس ئوردىغا قەرەلىدە.**

**قىزمۇ نائىل بوپتۇ خاننىڭ ھەمدىمىگە  ھەردېمى،**

**كۈندۈزى بىللە سەيردە ھەم تۆشەكداش ئاخشىمى.**

**تۇرسا ئۈچمىڭ نازىنىن يەكتا سۈزۈكلۈك- ئاقلىقى،**

**شۇ بىرىگە بوپتۇ بەخشەندە خاقان ئامراقلىقى.**

**تارىنىپ زەرخانىدە خاننى كۈتكەي ناز پەرەس،**

**ھۆسنىگە پەيزىن قوشۇپ قاشتاش راۋاقتا چالا مەست.**

**يۇرت سوراپتۇ بەگ بولۇپ قەۋمۇ- ئۇرۇق ھەمشىرىسى،**

**بارچە دىلدا ياڭ جەمەت قوزغار ھەۋەس شان- جىلۋىسى.**

**ئۇشبۇ ھالەتتىن جىمى چوڭ- قېرى ئۆزگەرتىپ قارار،**

**خار كۆرۈپ ئوغلىنى، ئەيلەپتۇ قىزىنى ئەتىۋار.**

**ئوردا قاشتاش راۋىقى كۆكتە بۇلۇتنى بويلىبان،**

**تارقىتۇر ئۇندىن مەيىن شامال ئەزىم كۈي ھەر تامان.**

**قۇشۇلۇپ نەي- تار كۈيى لەرزان ئۇسۇل، مۇڭ نەزمىگە،**

**كۈن بويى تۇرسىمۇ خان قانماس ئىكەن بۇ بەزمىگە.**

**ياڭرىغاندا سۈر بىلەن يۈياڭدا جەڭنىڭ ناغرىسى،**

**چۆچۈشۈپتۇ ئۈزۈلۈپ «لىباس كۈيى» نىڭ تارىسى.**

**كۆتۈرۈلۈپ توققۇز قۇرۇق بالىقتىمۇ  چاپقۇن- بوران،**

**زور قوشۇن باشلاپ قېچىپتۇ كۈن پېتىش جەنۇپقا خان.**

**كەپتۇ پەرتۇغلۇق قوشۇن ئىلگىرلىبان ئالغاچ تىنىم،**

**قاپتۇ ئاستانە يىراقلاپ شەرقىدە يۈز چاقىرىم.**

**بۇندا سەپ ئىسيان قىلىپ قويغاچقا خاننى نائىلاج،**

**دارغا ئاپتۇ نازىنىننى شۇندىلا سەپ تىنجىغاچ.**

**ئۈزۈلۈپ، قاپتۇ لەئىل- زەر ئۈنچىسى تۇپراقسايان،**

**قاپتۇ قاشتاش تارغىقى ھەم قىسقۇچى- سۇمرۇغسىمان.**

**قۇتقۇزالماي داڭ قېتىپ خان، باش قاماللاپ، زار- پىغان،**

**قايرىلىپ بۇ پاجىئەگە تۆكتى كۆزدىن ياشۇ- قان.**

**ھۇشقىرىپ سۆرۈن شامال چاڭ توزۇتۇپ تاغدىن ھە دەپ،**

**ئاسما تاغيولدىن ئۆتۈپ شەمشەر ئېغىزغا كەپتۇ سەپ.**

**باغرىدا ئىمىي تېغىنىڭ زەپ شالاڭ يولۇچىلار،**

**تۇغ- ئەلەملەر شۇنچە رەڭسىز، كۈنمۇ ئاجىز پارقىرار.**

**شۇ دىيارىنىڭ زىبا تاغ ھەم زىلالە سۇلىرى،**

**قوزغىتىپتۇ خاندا ھىجران- سېغىنىش تۇيغۇلىرى.**

**خان دالا ئوردىسىدا ئايغا قاراپ سۇلغۇن- غېرىپ،**

**جۆر بولۇپ كولدۇرما كۈي، يامغۇر تۈنى باغرىن يېرىپ.**

**ئوڭشىلىپ چەرخۇ- پەلەك، تەختىگە قايتىش يولىدا،**

**توختىۋاپتۇ يارى جان بەرگەن داۋاننىڭ بويىدا.**

**ئات داۋاننىڭ لاي- سېغىزلىق توپىسىدا مۇڭسىنىپ،**

**چۆلدەرەپ قاپتۇ مازارى، قاشتېشى چېھرى قېچىپ.**

**خان- ۋەزىرلەر يىغلىشىپ ئېتەكلىرى نەم بوپ تولۇق،**

**ئاپتۇ يول ئاستانىگە، ئات قامچىلاشقا رايى يوق.**

**شۇ پېتى تۇرغانىكەن كۆل باغچىسى كۆرسە كېلىپ،**

**سۇدا نىلۇپەر تېنچ، مەجنۇن سۆگەتلەر باش ئېگىپ.**

**يار يۈزىدەك نىلۇپەر ۋە قاشىدەك تال ياپرىقى،**

**ئۇشبۇ ھالدىن نە ئەجەبتۇر ياش تاراملاپ ئاقمىقى.**

**نە كېرەك؟! نورۇز ساباسى چىللىسا ھەر يان چېچەك،**

**نە كېرەك؟! كۈز يامغۇرى چۈشسە چىنارغا ئۈنچىدەك.**

**ئورۇنۇپ گويا بولۇق ئوت- خەسكە ئوردا ئىچ- تېشى،**

**ھەممە ياق خازان ئارا قالغان سىياق كۆرۈنگۈدەك.**

**ئاق كىرىپتۇ نەزمىگاھتا كۈيچى قىزنىڭ باشىغا،**

**چۆرىلەر چېھرىمۇ رەڭسىز ھەم دېدەكخانە ئارا.**

**يالتىراق قوڭغۇز پەرىشان كەزدى ئوردىنى كېچە،**

**ئۇيقۇسىزدۇر خان چىراقتا ياغ تۈگەپ تاڭ ئاتقۇچە.**

**ھەر تۈنى جېسەڭ دېڭى ساناپ يېتىپ غەمكىن- بىدار،**

**تىكىلىپ يۇلتۇز توپىغا تاڭ- شەپەققە ئىنتىزار.**

**چۈشسە قوش ئۆردەكسىمان كاھىشقا قىروۋدىن چېچەك،**

**كىممۇ بار زەرباب، سوغۇق يوتقاننى تەڭ ئىللىتقۇدەك.**

**بولدى بىر يىل باقىي ۋە پانىيدا ئايرىم يۈرگىلى،**

**نە سەۋەب كەلمەيدۇ روھى چۈشىدە بىر كۆرگىلى.**

**بار ئىكەن چاڭئەندە مەشھۇر، يۇرتى لىن چوڭلۇق پىرىم،**

**ئەپ كېلەركەن چاقىرىپ روھنى زېمىنغا بېجىرىم.**

**ئۇمۇ خاننىڭ ئىشقىزار ھىجرانىدىن باغرى ئېرىپ،**

**ئىشقا ساپتۇ ئىزدىمەككە بار كارامەتنى يىغىپ.**

**ئاتلىنىپ ھەيدەپ بۇلۇت، ئاسمان يېرىپ چاقماق بولۇپ،**

**گاھى ئۆرلەپ كۆككە، گاھ يەرگە چۆكۈپ تاپماق بولۇپ.**

**ئىزدىسە ئەرشىن مۇئەللەق بىرلە يەر زۇلمەتىدىن،**

**ھېچ تاپالماپتۇ لېكىن ئىككى جاھان خىلۋەتىدىن.**

**ئاخىر ئاڭلاپتۇ دېڭىزدا بارلىقىن پەرى تېغى،**

**ئاق بۇلۇتقا ئورۇنۇپ مەۋھۇم تۇراركەن ھەر چېغى.**

**راۋىقى رەڭدار بۇلۇتنىڭ ئۈستىدە چاقنار تېرەن،**

**ئىچىدە بىر توپ پەرىزات ھەر بىرى نازۇك- لېۋەن.**

**ئارىسىدا بار ئىمىش تەيجىن ئىسىملىك ھۆر پەرى،**

**ھۆسنى گۈلدەك، تېرىسى قار، ئېھتىمال خان دىلبەرى.**

**زەر قۇرۇق قاشتاش ئىشىكتە بار ئىكەن قورۇقچى قىز،**

**دەپتۇ پىر: «ھۆر كېنىزىكىگە كەلگىنىم يەتكۈزسىڭىز».**

**«ئەلچى كەپتۇ خانىدىن» دېگەن خەۋەر ھۆرگە كېلىپ،**

**بەرگىدەك قات- قات چىمىلداقتىن تۇرۇپتۇ تاڭ قېلىپ.**

**كىيىنىپتۇ قوينىدىن تاشلاپلا پەرلىك تەكرىنى،**

**زەپ راۋان قايرىپ كۆمۈش توساقنى، مارجان پەردىنى.**

**چالا جۆندەپلا چېچىنى ئالدىراپ قىلماي گىرىم،**

**تاجىنى قىڭغىر تاقاپ يۈگرەپ چىقىپتۇ ھۆر خېنىم.**

**ئوينىتار سەرخۇش شامال دولقۇنلىتىپ لىباسىنى،**

**ئەسلىتىپ ئوردىدىكى «لىباس كۈيى» رەققاسىنى.**

**كەھرىۋا چېھرىنى غەمناكلاپتۇ  ياشى چەمبىرەك،**

**نەۋ باھار قالغان كەبى يامغۇردا گويا ئاق چېچەك.**

**خانغا ئىيتىپتۇ تەشەككۈر كۆزىگە سۆيگۈ تولۇپ،**

**لالە چېھرى، زىل ئۈنى كەتكەنىكەن تەڭ يوقۇلۇپ.**

**«ياشنىغان بانۇ سارايدا سۆيگۈ سۇلدى زەپ بۇرۇن،**

**كۈن ئۆتەر تەمسىز پەرىگاھتا يەنە قانچە ئۇزۇن.**

**باش ئېگىپ باقسام يېنىشلاپ ئالىمى پەرشىن تامان،**

**ھېچ كۆرۈنمەس شەھىرىم چاڭ ئەن پەقەت كۆردۈم تۇمان.**

**ئەستىلىك بولغاي پەقەت مەندىن بۇ كونا ئەھدىگۇ،**

**يەتكۈزۈڭ ياقۇت قۇتام، زەر قىسقۇچۇمنى سىز شۇبۇ.**

**تەڭ ئالايلى پارچىلاپ قىسقۇچنى ئىككى بۆلۈشۈپ،**

**ھەمدە ياقۇت قۇتىنىڭ زەر كەشتىسىن تەڭ ئۆلۈشۈپ.**

**بولسا ئىشقى رېشتىمىز مەھكەملا ياقۇت- زەر مىسال،**

**ئەرشى يا پەرشىندە بىر كۈن ئەيلىگەيمىز بىر ۋىسال.»**

**خوشلىشاردا پىر بىلەن ئەيلەپ يەنە ھاۋالە سۆز،**

**بار مۇجەسسەم سۆزىدە قىلغان قەسەملەر يۈزمۇ- يۈز.**

**شۇ يىلى ئوردا ئارا تۇمۇز ئېيىنىڭ يەتتىسى،**

**نىسىپى تۈندە خان بىلەن يالغۇز قىلىشقان ئەھدىسى:**

**«كۆكتە ئۇچقايمىز بولۇپ تۇتاش بەدەنلىك ئىككى قۇش،**

**يەردە بولغايمىز ئۆسۈشكەن غوللىرى چىرماش قومۇش».**

**بولسىمۇ قانچە ئۇزۇن توختار ھامان چۆرگۈلەپ چەرخ،**

**ئۆكسۈگەيمۇ مەڭگۈ بۇ ھەسرەت لېكىن، ھەي، ۋادەرىخ!**

**长恨歌**

**朝代：唐代**

**作者：白居易**

**汉皇重色思倾国，御宇多年求不得。**

**杨家有女初长成，养在深闺人未识。**

**天生丽质难自弃，一朝选在君王侧。**

**回眸一笑百媚生，六宫粉黛无颜色。**

**春寒赐浴华清池，温泉水滑洗凝脂。**

**侍儿扶起娇无力，始是新承恩泽时。**

**云鬓花颜金步摇，芙蓉帐暖度春宵。**

**春宵苦短日高起，从此君王不早朝。**

**承欢侍宴无闲暇，春从春游夜专夜。**

**后宫佳丽三千人，三千宠爱在一身。**

**金屋妆成娇侍夜，玉楼宴罢醉和春。**

**姊妹弟兄皆列土，可怜光彩生门户。**

**遂令天下父母心，不重生男重生女。**

**骊宫高处入青云，仙乐风飘处处闻。**

**缓歌慢舞凝丝竹，尽日君王看不足。**

**渔阳鼙鼓动地来，惊破霓裳羽衣曲。**

**九重城阙烟尘生，千乘万骑西南行。**

**翠华摇摇行复止，西出都门百余里。**

**六军不发无奈何，宛转蛾眉马前死。**

**花钿委地无人收，翠翘金雀玉搔头。**

**君王掩面救不得，回看血泪相和流。**

**黄埃散漫风萧索，云栈萦纡登剑阁。**

**峨嵋山下少人行，旌旗无光日色薄。**

**蜀江水碧蜀山青，圣主朝朝暮暮情。**

**行宫见月伤心色，夜雨闻铃肠断声。**

**天旋地转回龙驭，到此踌躇不能去。**

**马嵬坡下泥土中，不见玉颜空死处。**

**君臣相顾尽沾衣，东望都门信马归。**

**归来池苑皆依旧，太液芙蓉未央柳。**

**芙蓉如面柳如眉，对此如何不泪垂。**

**春风桃李花开日，秋雨梧桐叶落时。**

**西宫南内多秋草，落叶满阶红不扫。**

**梨园弟子白发新，椒房阿监青娥老。**

**夕殿萤飞思悄然，孤灯挑尽未成眠。**

**迟迟钟鼓初长夜，耿耿星河欲曙天。**

**鸳鸯瓦冷霜华重，翡翠衾寒谁与共。**

**悠悠生死别经年，魂魄不曾来入梦。**

**临邛道士鸿都客，能以精诚致魂魄。**

**为感君王辗转思，遂教方士殷勤觅。**

**排空驭气奔如电，升天入地求之遍。**

**上穷碧落下黄泉，两处茫茫皆不见。**

**忽闻海上有仙山，山在虚无缥渺间。**

**楼阁玲珑五云起，其中绰约多仙子。**

**中有一人字太真，雪肤花貌参差是。**

**金阙西厢叩玉扃，转教小玉报双成。**

**闻道汉家天子使，九华帐里梦魂惊。**

**揽衣推枕起徘徊，珠箔银屏迤逦开。**

**云鬓半偏新睡觉，花冠不整下堂来。**

**风吹仙袂飘飘举，犹似霓裳羽衣舞。**

**玉容寂寞泪阑干，梨花一枝春带雨。**

**含情凝睇谢君王，一别音容两渺茫。**

**昭阳殿里恩爱绝，蓬莱宫中日月长。**

**回头下望人寰处，不见长安见尘雾。**

**惟将旧物表深情，钿合金钗寄将去。**

**钗留一股合一扇，钗擘黄金合分钿。**

**但教心似金钿坚，天上人间会相见。**

**临别殷勤重寄词，词中有誓两心知。**

**七月七日长生殿，夜半无人私语时。**

**在天愿作比翼鸟，在地愿为连理枝。**

**天长地久有时尽，此恨绵绵无绝期。**