open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
USB

USB دېگەن بۇ نام ئىنگلىز تىلىدىكى Universal Serial BUS نىڭ باش ھەرپلىرىدىن بىرىكتۈرۈلۈپ ياسالغان، ئاساسى مەنىسى «ھەممىباب ئارقىمۇ-ئارقا ئۇلانما ئاساسى لىنىيەسى» دېگەنلىك بولۇپ، ئۇ بىر تۈرلۈك سىرتقى ئاساسى لىنىيە ئۆلچىمى.

*
*

  

## ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
**ئۇيغۇرچە نامى :**ھەممىباب ئارقىمۇ-ئارقا ئۇلانما ئاساسى لىنىيەسى

**چەتئەلچە نامى :**Universal Serial Bus

**قىسقارتىلما نامى :**usb

## تۇنۇشتۇرۇلىشى
USBUSB دېگەن بۇ نام  ئىنگلىز تىلىدىكى Universal Serial BUS نىڭ باش ھەرپلىرىدىن بىرىكتۈرۈلۈپ ياسالغان، ئاساسى مەنىسى «ھەممىباب ئارقىمۇ-ئارقا ئۇلانما ئاساسى لىنىيەسى» دېگەنلىك بولۇپ، ئۇ بىر تۈرلۈك سىرتقى ئاساسى لىنىيە ئۆلچىمى. 

*
*
*
*
*
*
*
قۇشقاچ تىلى ئاش

قۇشقاچ تىلى ئاش ئاق ئۇن، سۇ يېغى، تۇز ، ئاق شېكەر ، قوينىڭ بىقىن گۆشى ، سۇڭپىياز ، سامساق، تۇخۇم ، سوققان لازا ، پەمىدۇر، زەنجىۋىل، يۇمغاقسۈت، كاۋاۋىچىن ، كەرەپشە(چىڭسەي) قاتارلىقلارنى ماتېرىيال قىلىپ تەييارلىنىدىغان سۇيۇقئاشنىڭ بىر تۈرى.

## كېرەكلىك ماتېرىياللار
15پارچەكېرەكلىك ماتېرىياللارئاق ئۇن بىر كىلوگرام، سۇ يېغى 70 گرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، ئاق شېكەر 25 گرام، قوينىڭ بىقىن گۆشى 140 گرام، سۇڭپىياز بىر تال، سامساق 15 گرام، تۇخۇم ئىككى دانە، سوققان لازا ئازراق، پەمىدۇر ئىككى تال، زەنجىۋىل ئازراق، يۇمغاقسۈت مۇۋاپىق، كاۋاۋىچىن ئازراق، كەرەپشە(چىڭسەي) ئازراق.

## تەييارلاش ئۇسۇلى
1. ئاق شېكەرنى ئازراق سۇدا ئېرىتىپ، ئۇنىڭغا تۇخۇمنى چېقىپ ئارىلاشتۇرۇپ، سۇ يېغى قۇيۇپ، بۇلار بىلەن خېمىر يۇغۇرۇپ 10 مىنۇت تىندۇرۇلىدۇ.

2. تىنغان خېمىردا توملۇقى بارماق قولدەك پىلتە ياساپ ئۈستىدىن بېسىپ نېپىزلىتىپ، ئۈچ بۇرجەك قىلىپ ئۇششاق كېسىلىدۇ. يۇغۇرۇلغان خېمىرنى يېيىپ، كېسىپ ئەتسىمۇ بولىدۇ.

3. گۆشنى قوناقتەك، سۇڭپىياز، سامساق، كەرەپشە(چىڭسەي) ، پەمىدۇرلار ئۇششاق توغرىلىدۇ. قازاننىڭ سۈيىنى تەييارلاش ئۇسۇلى(ئۈزۈپ تاشلاپ ئاش) نىڭكىگە ئوخشاش بولىدۇ.

4. قازان تەييار بولغاندا، كېسىلگەن خېمىرنى سېلىپ 3-2 مىنۇت قاينىتىپ، يۇمغاقسۈت ۋە سامساقنى سېلىپ ئارىلاشتۇرۇپلا قاچىلارغا ئۇسۇلىدۇ.
## مەنبەلەر
مېسوپوتامىيە

مېسوپوتامىيە __ غەربىي ئاسىيادىكى تىگىر ھەم ئىفرات دەريالىرى ئارىلىقىدىكى تۈزلەڭلىك بولۇپ، بۇ ئورۇننىڭ ئاساسىي قىسمى ئىراق تەۋەسىگە، ئاز قىسمى سۈرىيىنىڭ شەرقىي، ئىراننىڭ كارولىن دەريا بويلىرى ھەم كۋريتىنىڭ بىر قىسمىغا توغرا كېلىدۇ.

## ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
**نامى :**مېسوپوتامىيە

**مەمۇرىي رايون شەكلى :**تۈزلەڭلىك

**جۇغراپىيەلىك ئورنى :**ئېقىندى تۈزلەڭلىك، ئىراق چېگرىسى ئىچىدە

## قىسقىچە تونۇشتۇرۇش
غەربىي ئاسىيادىكى تىگىر ھەم ئىفرات دەريالىرى ئارىلىقىدىكى تۈزلەڭلىك بولۇپ، بۇ ئورۇننىڭ ئاساسىي قىسمى ئىراق تەۋەسىگە، ئاز قىسمى سۈرىيىنىڭ شەرقىي، ئىراننىڭ كارولىن دەريا بويلىرى ھەم كۋريتىنىڭ بىر قىسمىغا توغرا كېلىدۇ. بۇ تۈزلەڭلىكنىڭ شىمالىي قىسىملىرىنىڭ يەر ۋەزىيىتى ئېگىز-پەس بولۇپ، جەنۇبقا بارغانسېرى پەسىيىپ بارىدۇ. دېڭىز يۈزىدىن ئوتتۇرىچە ئېگىزلىكى 200 مېتىر ئەتراپىدا كېلىدۇ.

## مۇندەرىجە

* قىسقىچە چۈشەندۈرۈش
* ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
* قىسقىچە تونۇشتۇرۇش 
* كېلىماتى
* ئىشلەپچىقىرىش ئەھۋالى 
* سۈرەتلەر
* قامۇس باشبېتى

## كېلىماتى
مېسوپوتامىيە رايوننىڭ شەرقىي شىمالىدىكى تاغلىق رايونلار ئوتتۇرا دېڭىز كېلىماتىغا تەۋە. قالغانلىرى سۇبتىروپىك بەلباغ قۇرغاق، يېرىم قۇرغاق كىلىماتقا تەۋە. يىللىق ھۆل-يېغىن مىقدارى شىمالىي قىسمنىڭ 500 مىللىمېتىر، جەنۇبىي 100 مىللىمېترغىمۇ يەتمەيدۇ. 

## ئىشلەپچىقىرىش ئەھۋالى
مېسوپوتامىيە ئىراقنىڭ مۇھىم سانائەت، يېزا ئىگىلىك رايونى، بۇ جاينىڭ تەبىئىي شارائىتى قوناق ۋە خورما ئۆستۈرۈشكە بەك قولاي، شۇڭا ئىراق خورما ئۆستۈرۈشتە دۇنيادا بىرىنچى ئورۇندا تۇرىدۇ.
## مەنبەلەر
شۇڭغۇتماق

شۇڭغۇتماق بولسا قوناق ئۇنى ، ياغ ،لازا ، يېشىل ماش ، تۇز ، چامغۇر ، پىننە قاتارلىق ماتىرياللاردىن تەييارلىنىدىغان بۇلۇپ ،تەمى ئۆزگىچە .

## لازىملىق ماتىرياللار
7پارچەلازىملىق ماتىرياللارقوناق ئۇنى بىر كىلوگرام، ياغ ،لازا مۇۋاپىق مىقداردا، يېشىل ماش 500 گرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، چامغۇر 500 گرام، پىننە ئازراق. 

## تەييارلاش ئۇسۇلى
1.ماشنى تازىلاپ، سوغۇق سۇدا 4-3 قېتىم يۇيۇپ، ئىلمان سۇ بار قازانغا سېلىپ، پەس ئوتتا قاينىتىلىدۇ. ماش ئېتىلغاندا چوڭ-چوڭ تۆت بۇرجەك توغرالغان چامغۇرنى سېلىپ 7-5 مىنۇت قاينىتىپ پىشۇرۇلىدۇ. 

2. قوناق ئۇنىغا تۇز قۇيۇپ قايناق سۇ بىلەن يۇغۇرۇپ، خېمىرنى ئۆرۈك قېقىدەك چوڭلۇقتا ئۈزۈپ، ئىككى قولىنىڭ ئالىقىنىغا ئېلىپ يۇمىلاقلاپ، چوڭ بارماق قولىنىڭ ئۇچى بىلەن بېسىپ كاۋاك قىلىپ، قايناۋاتقان قازانغا سېلىپ 10 مىنۇت قاينىتىلىدۇ. ئاندىن پىننە سېلىپ قازاننى چۈشۈرۈپ، ئازراق تىنغاندىن كېيىن قاچىلارغا ئۇسۇپ، ھەربىر قاچىغا يېرىم قوشۇقتىن ياكى خالىغانچە ياغ لازا سالسا بولىدۇ.
## مەنبەلەر
يۈرەك بەدەندىن ئايرىلسىمۇ سوقۇۋېرىدۇ

پاقىنىڭ بېشىنى كېسىۋېتىپ، يۇلۇنىنى يىڭنە بىلەن قوچۇپ بۇزۇۋەتكەندىن كېيىن، ئۇنىڭ كۆكرەك قىسمىنى قايچا بىلەن ئاچساق يۈرەكنىڭ يەنىلا رېتىملىق سوقۇۋاتقانلىقىنى كۆرىمىز. ئاندىن يۈرىكىنى قايچىدا ئاۋايلاپ كېسىۋېلىپ %7.0 لىك تۇز سۈيىگە سالساق، يۈرىكى داۋاملىق سوقۇۋېرىدۇ. يۈرەكنى ئىككى پارچە قىلىۋەتسەكمۇ ئۇنىڭ يېرىمى يەنىلا سوقۇۋېرىدۇ. يۈرەك بەدەندىن ئايرىلىپمۇ بىرنەچچە سائەت ھەتتا تېخىمۇ ئۇزاق ۋاقىت سوقۇپ تۇرىدىغان بولغاچقا، بۇ خىل ھادىسە كىشىنى ھەيران قالدۇرىدۇ. sfdf

يۈرەكنىڭ فۇنكسىيىسى يۈرەك مۇسكۇلىنىڭ ئالاھىدىلىكىگە باغلىق. يۈرەك مۇسكۇلىدا سۆڭەك مۇسكۇللىرىغا ئوخشاش قوزغىلىشچانلىق، ئۆتكۈزۈشچانلىق، قىسقىرىشچانلىق بولغاندىن سىرت، ئاپتوماتىك رىتىمچانلىقتىن ئىبارەت يەنە بىر خىل ئۆزگىچە ئالاھىدىلىكمۇ بار. يۈرەكتە يەنە يۈرەكنىڭ ئۆتكۈزۈش سىستېمىسى دەپ ئاتىلىدىغان بىر خىل ئالاھىدە مۇسكۇل توقۇلمىسى يوشۇرۇنغان بولۇپ، يۈرەكنىڭ نورمال خىزمىتى مۇشۇ سىستېما ئارقىلىق داۋاملىشىدۇ. پۈتكۈل ئۆتكۈزۈش سىستېمىسىدا ئەڭ يۇقىرى قوماندانلىق ئورنىدا تۇرىدىغىنى سىنۇس-دالانچە تۈگۈنى بولۇپ، ئۇنىڭ ئورنى يۈرەك ئوڭ دالانچىسىنىڭ ئوڭ يۇقىرى تەرىپىدە بولىدۇ ھەمدە ئۇ پۈتۈن يۈرەك سوقۇشنىڭ تېز-ئاستىلىقىنى كونترول قىلىدۇ. قوزغىلىش سىنۇس-دالانچە تۈگۈنىدىن باشلىنىپ، رەت بويىچە پۈتۈن يۈرەك مۇسكۇلىنى ھەرىكەتلەندۈرىدۇ. سىنۇس-دالانچە تۈگۈنى مىنۇتىغا70 −80 قېتىم قوزغىتىش دولقۇنى چىقىرىپ تۇرىدۇ، سىنۇس-دالانچە تۈگۈنىنىڭ بۇ قوزغىتىش دولقۇنلىرى بىر-بىرىگە ئۇلانغان ھالدا داۋاملىق چىقىپ تۇرىدىغان بولغاچقا، باشقا ئورۇنلار پەقەت بۇ دولقۇنلارنى تۆۋەنگە يەتكۈزۈش ۋەزىپىسىنىلا ئۆتەيدۇ، بۇنىڭ بىلەن سىنۇس-دالانچە تۈگۈنىنىڭ قوماندانلىق ئورنى كاپالەتكە ئىگە بولىدۇ. سىنۇس-دالانچە تۈگۈنى ئەڭ ئالىي قوزغىتىش نۇقتىسى بولغاچقا، بۇنداق يۈرەك رىتىمى سىنۇسلۇق يۈرەك رىتىمى دېيىلىدۇ.

سىنۇس-دالانچە تۈگۈنى ئۆز دائىرىسىنى بىرلىككە كەلتۈرسىمۇ، ئەمما باشقا ئورۇنلار يەنىلا ئاپتوماتىك رىتىمچانلىقىنى ساقلاپ قېلىۋېرىدۇ. ئەگەر ئاغرىق تۈپەيلىدىن سىنۇس-دالانچە تۈگۈنىنىڭ چىقارغان قوزغىتىش دولقۇنلىرى ۋە يۈرەكنىڭ سوقۇشى ئاستىلاپ، چىقىرىلغان قاننىڭ مىقدارى بەدەننىڭ ئېھتىياجىنى قاندۇرالمىسا، دالانچە-قېرىنچە تۈگۈنى كۆكرەك كېرىپ ئوتتۇرىغا چىقىپ، قوزغىتىش دولقۇنلىرىنى ئاپتوماتىك چىقىرىپ، يۈرەك قېرىنچىسىنىڭ سوقۇشىنى تېزلىتىپ، يېتەرلىك قان چىقىرىشقا كاپالەتلىك قىلىدۇ. چۈنكى، دالانچە-قېرىنچە تۈگۈنى «ئىككىنچى يانمۇيان ئەترەت» نىڭ رولىنى ئوينايدىغان بولغاچقا، ئۇنى ئىككىنچى قوزغىتىش نۇقتىسى دېيىشكە بولىدۇ. ئەگەر سىنۇس-دالانچە تۈگۈنى بىلەن دالانچە-قېرىنچە تۈگۈنىمۇ نورمال ئىشلىيەلمىسە، يۈرەك قېرىنچىسىنىڭ تۇتام تارمىقىمۇ ئاپتوماتىك باشقۇرۇش ھوقۇقىنى جارى قىلدۇرۇپ، يۈرەك دالانچىسىنىڭ قىسقىرىشى ۋە بوشىشىغا قوماندانلىق قىلىدۇ، بۇ «ئۈچىنچى يانمۇيان ئەترەت» ھېسابلىنىدۇ. ئومۇمەن، سىنۇس-دالانچە تۈگۈنىنىڭ ئورنىغا ۋاكالىتەن تىزگىنلەنگەن يۈرەك سوقۇش غەيرىي ئورۇنلۇق يۈرەك سوقۇش دېيىلىدۇ، بۇ چاغدىكى يۈرەك رىتىمى غەيرىي ئورۇنلۇق يۈرەك رىتىمى دېيىلىدۇ.
## مەنبەلەر
توكلۇق بېلىق ۋە ۋولت باتارېيىسى

تەبىئەت دۇنياسىدا توك ھاسىل قىلالايدىغان جانلىقلار ناھايىتى كۆپ بولۇپ، پەقەت بېلىقلاردىنلا 500 نەچچە تۈرى بار، كىشىلەر توك چىقىرالايدىغان بۇ بېلىقلارنى ئومۇملاشتۇرۇپ «توكلۇق بېلىق» دەپ ئاتايدۇ.

ھەر خىل بېلىقلارنىڭ توك چىقىرىش ئىقتىدارى ئوخشاش بولمايدۇ. توك چىقىرىش ئىقتىدارى ئەڭ كۈچلۈكلىرى توكلۇق سىكاتى بېلىقى، توكلۇق ئامۇرسوم بېلىقى ۋە توكلۇق يىلانبېلىقلاردۇر. ئوتتۇرىھال چوڭلۇقتىكى بىر توكلۇق سىكاتى بېلىقى 70 ۋولت ئەتراپىدا توك بېسىمى ھاسىل قىلالايدۇ؛ ئافرىقا توكلۇق سىكاتى بېلىقىنىڭ ھاسىل قىلىدىغان توك بېسىمى 220 ۋولتقا يېتىدۇ؛ ئافرىقا توكلۇق ئامۇرسوم بېلىقى 350 ۋولت توك بېسىمى ھاسىل قىلالايدۇ؛ توكلۇق يىلانبېلىق 500 ۋولت توك بېسىمى ھاسىل قىلالايدۇ؛ جەنۇبىي ئامېرىكىدىكى بىر خىل توكلۇق يىلانبېلىق 880 ۋولت ئەتراپىدا توك بېسىمى ھاسىل قىلىپ، ئات چوڭلۇقىدىكى ھايۋانلارنى توك بىلەن سوقۇپ ئۆلتۈرەلەيدىغان بولغاچقا، ئۇنى توك سوقۇش چېمپىيونى دېيىشكە بولىدۇ. 

توكلۇق بېلىقلارنىڭ توك چىقىرالىشىدىكى سىر زادى نەدە؟ توكلۇق بېلىقلارنى ئاناتومىيىلىك تەتقىق قىلىش ئارقىلىق، ئۇلارنىڭ تېنىدە بىر خىل ئالاھىدە توك چىقىرىش ئەزاسىنىڭ بارلىقى بايقالدى. بۇ توك چىقىرىش ئەزاسى ئېلېكتر تاختىچىسى ياكى ئېلېكتر تەخسىچىسى دەپ ئاتىلىدىغان نۇرغۇن يېرىم سۈزۈك تەخسىسىمان ھۈجەيرىلەردىن تۈزۈلىدۇ. توكلۇق بېلىقلارنىڭ تۈرلىرى ئوخشاش بولمىغاچقا، توك چىقىرىش ئەزاسىنىڭ شەكلى، ئورنى ۋە ئېلېكتر تاختىچىلىرىنىڭ سانىمۇ ئوخشاش بولمايدۇ. توكلۇق يىلانبېلىقنىڭ توك چىقىرىش ئەزاسى پرىزمىسىمان بولۇپ، قۇيرۇق ئومۇرتقىسىنىڭ ئىككى يېنىدىكى مۇسكۇللىرى ئىچىگە جايلاشقان؛ توكلۇق سىكاتى بېلىقىنىڭ توك چىقىرىش ئەزاسى ياپىلاق بۆرەكسىمان بولۇپ، بەدەن ئوتتۇرا سىزىقىنىڭ ئىككى يېنىغا جايلاشقان، ئۇنىڭدا تەخمىنەن2 مىليون پارچە ئېلېكتر تاختىچىسى بولىدۇ؛ توكلۇق ئامۇرسوم بېلىقىنىڭ توك چىقىرىش ئەزاسىنىڭ مەنبەسى مەلۇم خىل بەز تەنچىسىدە بولۇپ، ئۇ تېرىسى بىلەن مۇسكۇللىرىنىڭ ئارىلىقىغا جايلاشقان، ئۇنىڭدا تەخمىنەن5 مىليون پارچە ئېلېكتر تاختىچىسى بولىدۇ. يالغۇز بىر تال ئېلېكتر تاختىچىسىنىڭ ھاسىل قىلىدىغان توك بېسىمى ناھايىتى ئاجىز بولسىمۇ، لېكىن ئېلېكتر تاختىچىلىرى ناھايىتى كۆپ بولغاچقا، ھاسىل قىلىدىغان توك بېسىمى ناھايىتى يۇقىرى بولىدۇ. 

توكلۇق بېلىقلارنىڭ بۇ خىل ئالاھىدە ماھارىتى كىشىلەرنى بەكمۇ قىزىقتۇرماقتا. 19-ئەسىرنىڭ باشلىرىدا ئىتالىيە فىزىكا ئالىمى ۋولت توكلۇق بېلىقلارنىڭ توك چىقىرىش ئەزاسىنى ئۆرنەك قىلىپ، دۇنيا بويىچە ئەڭ بۇرۇنقى(ئىپتىدائىي) ۋولتا باتارېيىسىنى لايىھىلەپ چىققان. بۇ خىل باتارېيە توكلۇق بېلىقلارنىڭ تەبىئىي توك چىقىرىش ئەزاسى بويىچە لايىھىلەنگەن بولغاچقا، «سۈنئىي ئېلېكترىك ئەزا» دەپ ئاتالغان.

توكلۇق بېلىق ھەققىدىكى تەتقىقاتلار كىشىلەرنى يەنە مۇنداق بىر ئىشقا ئىلھاملاندۇرماقتا: ئەگەر توكلۇق بېلىقلارنىڭ توك چىقىرىش ئەزاسىغا تەقلىد قىلىش مۇۋەپپەقىيەت قازىنالىسا، ئۇنداقتا پاراخوت ۋە سۇ ئاستى پاراخوتى قاتارلىقلارنىڭ ئېنېرگىيە مەسىلىسى ناھايىتى ئوبدان ھەل بولغان بولاتتى.
## مەنبەلەر
ئالدىن سىگىنال بېرىدىغان ئايروپىلان

ئالدىن سىگىنال بېرىدىغان ئايروپىلان كۈرەشچى ئايروپىلانغىمۇ، ترانسىپورت ئايروپىلانغىمۇ، بەلكى ئۇ پەۋقۇلئاددە بىر خىل ھەربىي ئايروپىلان. ئالدىن سىگنال بېرىدىغان ئايروپىلاننىڭ سىرتقى شەكلى ئۆزگىچە بولۇپلا قالماستىن، بەلكى ئىقتىدارىمۇ ئالاھىدە.

*
*

  

## قىسقىچە تۇنۇشتۇرۇش
ئالدىن سىگىنال بېرىدىغان ئايروپىلان كۈرەشچى ئايروپىلانغىمۇ، ترانسىپورت ئايروپىلانغىمۇ، بەلكى ئۇ پەۋقۇلئاددە بىر خىل ھەربىي ئايروپىلان. ئۇنىڭ سىرتقى كۆرۈنۈشى «غەلىتە» رەك بولۇپ، ئايروپىلاننىڭ ئۈستىدە ناھايىتى چوڭ بىر موگۇسىمان تەخسە بار. ئەمەلىيەتتە بۇ ئالدىن سىگىنال بېرىدىغان ئايروپىلاننىڭ رادار ئانتېنناسىنىڭ قاپقىقى.

## ئالدىن سىگىنال بېرىدىغان ئايروپىلاننىڭ ئىقتىدارى
ئالدىن سىگنال بېرىدىغان ئايروپىلاننىڭ سىرتقى شەكلى ئۆزگىچە بولۇپلا قالماستىن، بەلكى ئىقتىدارىمۇ ئالاھىدە. ئۇنىڭغا يۇقىرى ئىقتىدارلىق رادار ۋە نۇرغۇن ئېلېكترونلۇق ئۈسكۈنىلەر ئورنىتىلغان بولۇپ، ئېگىز ھاۋا بوشلۇقىدا كۆزىتەلەيدۇ. شۇنداق بولغاچقا دۈشمەننىڭ ئايروپىلان، باشقۇرۇلىدىغان سىنارەدلىرىنى يىراقتىن بايقاپ، ئۆزىنىڭ كۈرەشچى ئايروپىلان، باشقۇرۇلىدىغان سنارەد ۋە يەر يۈزىدىكى ھاۋا مۇداپىئە قىسىملىرىغا ئېھتىيات قىلىش توغرىسىدا ئالدىن ئۇچۇر بېرەلەيدۇ. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، ئالدىن سىگىنال بېرەلەيدىغان ئايروپىلان «ئېگىزدە تۇرۇپ، يىراقنى كۆرەلەيدىغان» لىقى، ئىلغار كومپىيوتېر سىستېمىسى ئارقىلىق دېڭىز، قۇرۇقلۇق ۋە ھاۋادا ئۇرۇش قىلىش سىستېمىسىنى ئومۇميۈزلۈك، ۋاقتىدا ئورۇنلاشتۇرالايدىغانلىقى ھەم ئۇلارغا قوماندانلىق قىلالايدىغانلىقى ئۈچۈن، «ھاۋا بوشلۇقىدىكى قوماندانلىق پونكىتى» دەپ ئاتالغان.

## مۇندەرىجە

* قىسقىچە چۈشەندۈرۈش
* قىسقىچە تۇنۇشتۇرۇش
* ئالدىن سىگىنال بېرىدىغان ئايروپىلاننىڭ ئىقتىدارى 
* ئالدىن سىگىنال بېرىدىغان ئايروپىلان-«كۆزىتىش پەشتىقى»
* سۈرەتلەر
* قامۇس باشبېتى

## ئالدىن سىگىنال بېرىدىغان ئايروپىلان-«كۆزىتىش پەشتىقى»
نۆۋەتتىكى ئەڭ ئىلغار بولغان ئالدىن سىگنال بېرىدىغان ئايروپىلان A-3F «كۆزىتىش پەشتىقى» ناملىق ئالدىن سىگنال بېرىدىغان ئايروپىلاندۇر. ئۇنىڭغا ئەڭ سەزگۈر رادار ھەم ئىقتىدارى ئىنتايىن كۈچلۈك كومپىيوتېر سىستېمىسى ئورنىتىلغان بولۇپ، 9000 مېتىر ئېگىزلىكتىكى ھاۋا بوشلۇقىدا بىرلا ۋاقىتتا 006 نىشاننى ئاختۇرالايدۇ ھەم 240 نۇقتىلىق نىشاننى پەرق ئېتەلەيدۇ. «كۆزىتىش پەشتىقى» ناملىق ئايروپىلاننىڭ ئاختۇرۇش دائىرىسى ئىنتايىن كەڭ بولۇپ، 300-400 كىلومېتىردىن يىراق دائىرىدىكى تۆۋەن ھاۋا بوشلۇقىدىكى نىشانلارنى ھەم 500-600 كىلومېتىردىن يىراق دائىرىدىكى يۇقىرى ھاۋا بوشلۇقىدىكى نىشانلارنى بايقىيالايدۇ، كۆزىتىش دائىرىسى نەچچە يۈز مىڭ كۋادرات كىلومېتىرغا يېتىدىغان بولۇپ، يەر يۈزىدىكى 30 رادارنىڭ ئاختۇرۇش كۆلىمىگە توغرا كېلىدۇ. ئادەتتىكى كۈرەشچى ئايروپىلانلارنىڭ 500 كىلومېتىر ئۇچۇشىغا تەخمىنەن 30 مىنۇت ۋاقىت كېتىدۇ. دېمەك، «كۆزىتىش پەشتىقى» ناملىق ئايروپىلاننىڭ ئالدىن سىگنال بېرىش ۋاقتى 30 مىنۇتقا يېتىدىغان بولۇپ، بۇنداقتا ھاۋا ۋە قۇرۇقلۇق مۇداپىئە ئىشلىرىنى ئورۇنلاشتۇرۇشقا يېتەرلىك ۋاقىت چىقىدۇ
## مەنبەلەر
كارولىن تاقىم ئاراللىرى

تىنچ ئوكياننىڭ غەربىگە جايلاشقان. شىمالىي كەڭلىك تەخمىنەن °5-°11، شەرقىي ئۇزۇنلۇق °131-° 163 ئارىلىقىغا توغرا كېلىدۇ.

## ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
**نامى :**كارولىن تاقىم ئاراللىرى

**يەر مەيدانى :**1161.3 كۋادرات كىلومېتىر

**نوپۇسى :**77 مىڭدىن ئاشىدۇ

**چەتئەلچە نامى :**Caroline Islands

**جۇغراپىيىلىك ئورنى :**تىنچ ئوكياننىڭ غەربىگە جايلاشقان

## قىسقىچە تۇنۇشتۇرۇش
12پارچەكارولىن تاقىم ئاراللىرىتىنچ ئوكياننىڭ غەربىگە جايلاشقان. شىمالىي كەڭلىك تەخمىنەن °5-°11، شەرقىي ئۇزۇنلۇق °131-° 163 ئارىلىقىغا توغرا كېلىدۇ. بۇ ئاراللار يابو ئارىلى، پېلېۋ تاقىم ئاراللىرى، ترۇك تاقىم ئاراللىرى، پوناپې ئارىلى قاتارلىق 963 يانا تاغ ئارىلى ھەم مارجان ئاراللىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ، قۇرۇقلۇق مەيدانى 1161.3 كۋادرات كىلومېتىر . ئاھالىسى 77 مىڭدىن ئاشىدۇ، ئاھالىنڭى ئاساسىي قىسمىنى مىكرونېزىيىلىكلەر تەشكىل قىلىدۇ، ئىقلىمى تروپىك ئىقلىم تىپىغا كىرىدۇ، يىللىق ھۆل-يېغىن مىقدارى 3000-5000 غا يېتىدۇ.
## مەنبەلەر
كۆكباش كاۋا شورپىسى

كۆكباش كاۋا شورپىسى كۆكباش، كاۋا، قوينىڭ سۆڭەكلىك گۆشى، يۇمغاقسۇت، تۇز قاتارلىق ماتېرىياللاردىن تەييارلىنىدۇ.

## كېرەكلىك ماتېرىياللار
3پارچەكۆكباش كاۋا شورپىسىئاساسلىق ماتېرىيالى: كۆكباش، كاۋا، قوينىڭ سۆڭەكلىك گۆشى 250 گىرام 

قوشۇمچە ماتىريالى: يۇمغاقسۇت

تەم خۇرۇچلىرى : تۇز 

## تەييارلاش ئۇسۇلى
كۆكباش كاۋا شورپىسى1. گۆشنى ياڭاق چوڭلىقىدا پارچىلىۋالىمىز. 

2. كۆكباش، كاۋىلارنى پاكىز ئادالاپ يۇيۇپ گۆش چوڭلىقىدا توغراپ تەييارلىۋالىمىز.

3. قازانغا بەش چۈمۈچ سۇ قۇيۇپ كۆكباش، كاۋا، قوينىڭ قۇۋۇرغا گۆشىنى سېلىپ قاينىغاندا كۆپۈكچىلەرنى ئېلىپ سۇس ئوتتا 15 مىنۇت قاينىتىپ تۇز سېلىپ تەمىنى تېتىپ شورپا قاچىسىغا ئۇسۇپ ئۈستىگە يۇمغاقسۇت سېپىپ ئىستىمال قىلنسا بولىدۇ.
## مەنبەلەر
ئەڭ كۆپ يەرنى ساياھەت قىلغۇچى

**ئۇيغۇرچە ئىسمى :**ج. خارت روسىدائىل

## قىسقىچە مەزمۇنى
ئامېرىكىنىڭ ئىللىنويىس شتاتى خېلىم خۇرىتلىق ج. خارت روسىدائىل 1934-يىلدىن باشلاپ، دۇنيادىكى 161 مۇستەقىل دۆلەت ۋە 60 ۋاكالىتەن باشقۇرۇلىدىغان دۆلەت بولۇپ جەمئى 221 دۆلەتنى ساياھەت قىلغان، ئۇ ۋاپات بولۇشتىن ئىلگىرى شىمالىي چاۋشيەن ۋە جەنۇبىي قۇتۇپىنىڭ فرانسىيە ھامىيلىقىدىكى يەرلىرىگە بارمىغاندىن باشقا ئۇنىڭ ماڭغان ئومۇمىي مۇساپىسى 2 مىليون 167 مىڭ 766 كىلومېتىرغا يەتكەن.

## مەنبەلەر
ئولىمپىيە

ئولىمپىيە گرېتسىيىنىڭ پىلو پونېنس يېرىم ئارىلىنىڭ غەربىي جەنۇبىدىكى قەدىمىي شەھەر، دۇنيا ئولىمپىك تەنتەربىيە ھەرىكىتىنىڭ كېلىپ چىققان جايى، قەدىمىي گرېتسىيىنىڭ دىنىي ئورنى.

*
*

  

## ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
**ئۇيغۇرچە نامى :**ئولىمپىيە

**چەتئەلچە نامى :**Ολυμπία

**تۈرى :**جەنۇبىي تۈزلەڭلىككتىكى بىر شەھەر

**ئورنى :**گرېتسىيە

## ئولىمپىيە شەھىرى ھەققىدە
17پارچەئولىمپىيەگرېتسىيىنىڭ پىلو پونېنس يېرىم ئارىلىنىڭ غەربىي جەنۇبىدىكى قەدىمىي شەھەر، دۇنيا ئولىمپىك تەنتەربىيە ھەرىكىتىنىڭ كېلىپ چىققان جايى، قەدىمىي گرېتسىيىنىڭ دىنىي ئورنى. بۇ جايدا مەشھۇر بۇتخانىلار، ئاتاقلىق نەققاش فدىياسنىڭ مەشھۇر ئەسەرلىرى بار. ئولىمپىيىدە مىلادىيىدىن بۇرۇنقى 776-يىلى تۇنجى قېتىم ئولىمپېك تەنھەرىكەت يىغىنى ئۆتكۈزۈلگەن، شۇنىڭدىن كېيىن ھەر تۆت يىلدا بىر قېتىم ئۆتكۈزۈلىدىغان بولغان. بۇ خىل تەنھەرىكەت يىغىنى تاكى مىلادىيە 393-يىلى رىم ئىمپېرىيىسى تەرىپىدىن ئەمەلدىن قالدۇرۇلغۇچە داۋاملاشقان. يېقىنقى زامان ئولىمپىك تەنھەرىكەت يىغىنىمۇ 1896-يىلى مۇشۇ جايدا ئۆتكۈزۈلگەن.
## مەنبەلەر
ياچىۋەك

ياچىۋەك گۆشخور ھاشاراتقا تەۋە. ئۇنىڭ بىر جۈپ يوغان مۇرەككەپ كۆزى بولۇپ ، ئوڭ - سول كۆزى ئايرىم - ئايرىم ھالدا ئەتراپتىكى مۇھىتنى كۆزىتىپ، تېز سۈرئەتتە چاققانلىق بىلەن ئوۋنى تاپالايدۇ.

## ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
**ئۇيغۇرچە نامى :**ياچىۋەك

**تەۋەلىكى :**ھايۋاناتلار دۇنياسى

**تىپى :**بوغۇم پۇتلۇقلار تىپى

**سىنىپى :**ھاشاراتلار سىنىپى

**تۈركۈمى :**ياچىۋەك تۈركۈمى

**ئائىلىسى :**ياچىۋەك ئائىلىسى

**ئۇرۇقداشلىرى :**ياچىۋەك ئۇرۇقدىشى

**تۈرى :**ياچىۋەك

**لاتىنچە نامى :**Hierodula petellifera

**كەنجى تىپى :**ئالتە پۇتلۇقلار كەنجى تىپى

**كەنجە سىنىپى :**قاناتلىقلار كەنجە سىنىپى

## قىسقىچە تونۇشتۇرۇش
5پارچەياچىۋەكھاشاراتلار سىنىپى، ياچىۋەك ئەترىتى، ياچىۋەك ئائىلىسى گۆشخور ھاشاراتقا تەۋە. ئۇنىڭ بىر جۈپ يوغان مۇرەككەپ كۆزى بولۇپ، ئوڭ - سول كۆزى ئايرىم - ئايرىم ھالدا ئەتراپتىكى مۇھىتنى كۆزىتىپ، تېز سۈرئەتتە چاققانلىق بىلەن ئوۋنى تاپالايدۇ. ئۇنىڭ يەنە چوڭ قورسىقى، ئۈچ بۇرجەك بېشى بولىدۇ. بېشىنى خالىغانچە ئايلاندۇرالايدۇ، ناھايىتى ھەرىكەتچان. 

## مۇندەرىجە

* قىسقىچە چۈشەندۈرۈش
* ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
* قىسقىچە تونۇشتۇرۇش 
* ماكانلىشىش ئورنى 
* سۈرەتلەر
* قامۇس باشبېتى

## ماكانلىشىش ئورنى
4پارچەياچىۋەكناھايىتى سوغۇق بولىدىغان رايۇنلاردىن باشقا ، دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرى.

يېمەكلىكى : ھاشاراتلار 

كۈشەندىسى : قۇرتخور قۇشلار
## مەنبەلەر
فېرمى

تۇنجى ئاتوم يادرو رېئاكتورىنىڭ لايھەلىگۈچىسى فېرمى 1901-يىلى، ئىتالىيە نىڭ رىم شەھىرىدە تۇغۇلغان. ئۇ ئالدىنقى قاتاردىكى ئوقۇغۇچى بولۇپ، 21 يېشىدا فىزىكا پەنلىرى بويىچە دوكتورلۇق ئۇنىۋانىغا ئېرىشكەن.

## ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
**ئۇيغۇرچە ئىسمى :**فېرمى

**باشقا نامى :**Enrico Fermi

**دۆلەت تەۋەلىكى :**ئامېرىكا

**يۇرتى :**ئىتالىيەنىڭ رىم شەھىرى

**تۇغۇلغان ۋاقتى :**1901-يىلى

**ۋاپات بولغان ۋاقتى :**1954-يىلى

**كەسپى :**ئالىم

## شەخىسلەر ئانكلىتى
فېرمىتۇنجى ئاتوم يادرو رېئاكتورىنىڭ لايىھەلىگۈچىسى فېرمى 1190-يىلى، ئىتالىيە نىڭ رىم شەھىرىدە تۇغۇلغان. ئۇ ئالدىنقى قاتاردىكى ئوقۇغۇچى بولۇپ، 21 يېشىدا فىزىكا پەنلىرى بويىچە دوكتورلۇق ئۇنىۋانىغا ئېرىشكەن. 26 يېشىدىلا رىم ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ نەزەرىيە فىزىكىسى پەنلىرىنىڭ پروفېسسورى بولغان، بۇ مەزگىلدە ئۇ ئۆزىنىڭ فىزىكا تەتقىقاتىغا ئائىت تۇنجى ئەسىرى «كۋانت ستاتىستىكىسى» نى ئېلان قىلغان.

ئۇ نېيترون بىلەن بومباردىمان قىلغاندا ھاسىل بولىدىغان نۇرغۇن يېڭى رادىئوئاكتىپلىق ئېلېمېنتلارنى ئېنىقلاپ چىققانلىقى ئۈچۈن ھەمدە ھەرىكەت ئېنېرگىيەسى تۆۋەن بولغان نېيتروندىن پايدىلىنىپ يادرو رېئاكسىيەسىنى ئەمەلگە ئاشۇرۇشنى كەشپ قىلغانلىقى ئۈچۈن، 1938-يىلى، فىزىكا نوبىل مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن. بۇ مەزگىللەردە ئۇ ئۆز ۋەتىنى ئىتالىيىدە ئازاب-ئوقۇبەتلەرگە دۇچ كەلگەن، چۈنكى ئۇنىڭ ئايالى يەھۇدىي ئىدى، مۇسسولىن باشچىلىقىدىكى فاشىست ھۆكۈمەت يەھۇدىيلارغا قارشى تۇرىدىغانلىقىنى جاكارلىغانىدى. 

فېرمى مۇسسولىننىڭ مۇستەبىت ھاكىمىيىتىگە نەپرەتلىنەتتى. 1938-يىلى 12-ئايدا، ئۇ ستوكھولمغا بېرىپ، مۇكاپات ئېلىش پۇرسىتىدىن پايدىلىنىپ، ئىتالىيىدىن مەڭگۈلۈك ئايرىلىپ، نيۇ-يوركقا بېرىپ، كولۇمبىيە ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ قىزغىن قارشى ئېلىشىغا ئېرىشىدۇ. چۈنكى ئەينى ۋاقىتتا بۇ ئۇنىۋېرسىتېت دۇنيادىكى ئەڭ مۇنەۋۋەر ئالىملارنى تەكلىپ قىلىپ، ئۆزىنىڭ ئوقۇتۇش قۇرۇلمىسىنى تولۇقلاشنى ئارزۇ قىلىۋاتاتتى. 1944-يىلى فېرمى ئامېرىكا پۇقراسى بولىدۇ. 
## مەنبەلەر
سۇغا ئەڭ چوڭقۇر شۇڭغۇش رېكورتى

تېنچ ئوكياندىكى گوئام ئارىلىنىڭ غەربىي جەنۇبىغا 400 كىلومېتىر كېلىدىغان يەردە چاللېنگېر دەپ ئاتىلىدىغان دېڭىز ئاستى جىراسى بولۇپ، دۇنيا بويىچە سۇغا ئەڭ چوڭقۇر شۇڭغۇش رېكورتى مۇشۇ يەردە يارىتىلغان. 1960-يىلى 1-ئاينىڭ 23-كۈنى سائەت بىردىن 10 مىنۇت ئۆتكەندە، شىۋېتسارىيىلىك دوكتۇر جاكچۇ ئېس پىككارد ۋە ئامېرىكىلىق فرىس لېيتنانت دونالد ۋالشنىڭ قوماندانلىقىدا، ئامېرىكا دېڭىز ئارمىيىسىنىڭ «تېرسىت» ناملىق سۇغا شۇڭغۇپ كېزىپ تەكشۈرۈش ساندۇقى(شىۋېتسارىيىدە ياسالغان) ئوكياننىڭ 10 مىڭ 916 مېتىر چوڭقۇر يېرىگە شۇڭغۇپ كىرىپ، سۇغا چوڭقۇر شۇڭغۇشتا دۇنيا بويىچە رېكورت ياراتقان.
## مەنبەلەر
ئاشلەڭپۇڭ

ئاشلەڭپۇڭ پۇرچاق ئۇنى، تۇز، سۇ، ئاچچىقسۇ، تۇخۇم خۇرۇچى، سامساق قىيامى، كۈنجۈت قېتىقى، قىزىلمۇچ قىيامى، كۈدە ۋە قىلياشلار مۇۋپىق مىقداردا قاتارلىق ماتېرىياللاردىن تەييارلىندۇ.

## كېرەكلىك ماتېرىياللار
8پارچەئاشلەڭپۇڭپۇرچاق ئۇنى بىر كىلوگرام ، تۇز 100 گرام، سۇ بىر لىتىر، ئاچچىقسۇ 100 گرام، تۇخۇم خۇرۇچى 100 گرام، سامساق قىيامى بىر قوشۇق، كۈنجۈت قېتىقى بىر قوشۇق، قىزىلمۇچ قىيامى 20 گرام، كۈدە ۋە قىلياشلار مۇۋپىق مىقداردا.

## تەييارلاش ئۇسۇلى
1. قازانغا بەش لىتىر سۇ قۇيۇپ، تۇز سېلىپ قاينىتىمىز.

2. ئۇننى سوغۇق سۇغا تۆكۈپ ئىلەشتۈرۈپ، ئۇنى قايناق سۇغا ئاۋايلاپ تۆكۈپ، سۇس ئوتتا پىشۇرىمىز.

3. ئارىلاشمىدىن كۆپۈك چىقىشقا باشلىغاندا، ئۇنىڭغا ماي سۈركەپ قاچىغا قۇيىمىز. بۇ ئارىلاشما لەڭپۇڭ دەپ ئاتىلىدۇ. 

4. ئارىلاشمىنى بىر سوتكا قويۇپ ئۇيۇتىمىز.

4. ئىنچىكە تارتىپ سوزۇلغان لەڭمەن پىلتىسىنى مايلاپ، تەخسىلەرگە 200 گرامدىن سالىمىز. ئۈستىگە ئىنچىكە قىلىپ قىرىپ چىققان لەڭپۇڭنى 150 گىرامدىن سالىمىز. ئۇنىڭغا ئاچچىقسۇ، تۇخۇم خۇرۇچى، سامساق قىيامى، كۈنجۈتلۈك قېتىق، قىزىلمۇچ قىيامى، كۈدە ۋە قىلياشلارنى قوشىمىز. يۇقىرىدىكى قىياملارغا ئالدىدا قايناق سۇ قۇيۇپ قويىمىز.

5. كۈنجۈتلۈك قېتىق، تۇخۇم خۇرۇچى، سامساق قىيامى، ماش پۇرچاق ئۇنى قېتىقلىرى تۆۋەندىكىدەك ئۇسۇللاردا تەييارلىنىدۇ :

كۈنجۈتلۈك قېتىق تەييارلاش ئۇسۇلى : 100 گرام كۈنجۈتنى قىزدۇرۇپ تەييارلانغان قۇرغاق تاۋىدا قورۇۋالىمىز، ئاندىن ھاۋانچىدا سوقۇپ، %3 لىك ئاچچىقسۇ بىلەن بىللە يۇمشىتىمىز. بۇ ئاشلەڭپۇڭنىڭ ئاساسلىق قوشۇلمىلىرى ھېسابلىنىدۇ.

تۇخۇم خۇرۇچى تەييارلاش : 300 گرام ئۆسۈملۈك ماينى چۈچۈتۈۋېلىپ، ئۇنىڭغا 200 گرام باشپىياز سېلىپ قورۇۋالىمىز ھەمدە باشقا كۆكتاتلاردىنمۇ 100 گرامدىن قوشۇپ قويىمىز. تۇز ۋە مۇچلارنى مۇۋاپىق سېلىپ ، پەمىدۇر قىيامىدىن 100 گرام قوشۇپ قورۇيمىز. ئون دانە تۇخۇمنى چېقىپ، ئۇنىڭغا تۇز سېلىپ ئېلەشتۈرۈۋالىمىز . پىيازنى ياخشى قورۇۋېلپ ، ئۈستىگە سۇ قۇيۇپ قاينىتىمىز. ئاندىن ئىلەشتۈرۈپ تەييارلىۋالغان تۇخۇمنى ئاستا قۇيىمىز. خۇرۇچ قاينىغاندىن كېيىن ئېلەشتۈرگەچ ئالدىن تەييارلىۋالغان سوغۇق سۇغا چىلانغان ماش ئۇنىنى تۆكىمىز. سۇس ئوتتا ئون مىنۇت قاينىتىپ، قاچىغا ئېلىپ سوۋۇتىمىز. 20 گرام كاپۇستىلارنى ئۇششاق توغراپ قورۇۋېلىپ تۇخۇم خۇرۇچىغا قوشىمىز. كۆكتاتلارنىڭ مىقدارى قورۇش ئۈچۈن ئىشلىتىلگەن ماكەينىدىن خۇرۇچىغا قوشىمىز. ھەر بىر تەخسە لەڭپۇڭغا 3 – 2 قوشۇق خۇرۇچ قۇيىمىز.

سامساق قىيامى تەييارلاش : سامساقنى ئاقلاپ، ئاندىن ئۇششاق چاناپ پىيالىگە قۇيىمىز. 100 گرام ئۆسۈملۈك ماينى چۈچۈتۈۋېلىپ، ئۇنىڭغا قۇيۇپ ئىلەشتۈرىمىز. ئاندىن سوۋۇتۇلغان قايناق سۇ قوشۇپ تۇرغۇزىمىز. ھەر بىر تەخسە لەڭپۇڭغا بىر قوشۇق سامساق قىيامى قۇيىمىز.
## مەنبەلەر

تۈر:ئۆسۈملۈك
تېرمومېتىر

تۇنجى تېرمومېتىر تاشقى كۆرۈنۈشى جەھەتتە ھازىر ئىشلىتىۋاتقان سىماپلىق تېرمومېتىرغا ئوخشىشىپ كېتىدۇ. ھازىرقى تېرمومېتىرنى 18-ئەسىرنىڭ دەسلىپىدە پولشادا تۇغۇلغان گوللاندىيە لىك ئۈسكۈنە ياسىغۇچى D.G. ۋاررېن خىت ياخشىلىغان ۋە مۇكەممەللەشتۈرگەن.

*
*

  

## ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
**ئۇيغۇرچە نامى :**تېرمومېتىر

**ئىقتىدارى :**تېمپېراتۇرا ئۆلچەش ئەسۋابى

**ئىنگلىزچە نامى :**thermometer

## تونۇشتۇرۇلۇشى
تۇنجى تېرمومېتىر تاشقى كۆرۈنۈشى جەھەتتە ھازىر ئىشلىتىۋاتقان سىماپلىق تېرمومېتىرغا ئوخشىشىپ كېتىدۇ. ھازىرقى تېرمومېتىرنى 18-ئەسىرنىڭ دەسلىپىدە پولشادا تۇغۇلغان گوللاندىيە لىك ئۈسكۈنە ياسىغۇچى D.G. ۋاررېن خىت ياخشىلىغان ۋە مۇكەممەللەشتۈرگەن. بۇ خىل تېرمومېتىرغا جىسىملارنىڭ ئىسسىقلىقتىن كېڭىيىش خۇسۇسىيىتى تەتبىقلانغان. تېرمومېتىرنىڭ تېگى شارچە جىسىم ئورنىتىلغان ئىنچىكە ئەينەك نەيچىدىن تۈزۈلگەن بولۇپ، شارچىنىڭ ئىچىگە سىماب تۈرۈدىكى سۇيۇقلۇق قاچىلانغان. تېمپېراتۇرا ئۆرلىگەندە سۇيۇقلۇق كېڭىيىدۇ ھەمدە نەيچىنىڭ ئۈستى تەرىپىگە قاراپ سىلجىيدۇ. كىشىلەر بۇ نەيچىنىڭ سىرتىدىكى سانلارغا قاراپلا تېمپېراتۇرىنىڭ قانچە بولغانلىقىنى بىلەلەيدۇ.

## مۇندەرىجە

* قىسقىچە چۈشەندۈرۈش
* ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
* تونۇشتۇرۇلۇشى
* تەرەققىيات تارىخى
* سۈرەتلەر
* قامۇس باشبېتى

## تەرەققىيات تارىخى
ئىتالىيىلىك ئالىم گالىلېي 1592-يىلى تۇنجى ئاتموسفېرالىق تېرمومېتىرنى ئىجاد قىلغان. ئۇ «تېمپېراتۇرا ئۆلچىگۈچ» دەپ ئاتىلىدىغان بىر خىل ئۈسكۈنە ياساپ چىققان. ئۇنىڭ ئىچىدىكى ئاغزى ئوچۇق بىر تال نەيچە سۇ قاچىلانغان قاچىغا تۇتاشتۇرۇلغان، نەيچىنىڭ ئىچىدىكى سۇنىڭ تەكشىلىكى ئۆينىڭ تېمپېراتۇرىسىنىڭ ئۆزگىرىشىگە ئەگىشىپ ئۆزگىرىدۇ. چاتاق يېرى شۇكى، ئاتموسفېرا بېسىمىدا ئۆزگىرىش بولسا نەيچە ئىچىدىكى سۇنىڭ تەكشىلىكىدىمۇ ئۆزگىرىشى بولىدۇ.

17-ئەسىرنىڭ دەسلىپىدە ئىتالىيە توسكانا رايونىنىڭ كېنەزى فىدىنان Ⅱ گالىلېي ئىجاد قىلغان ئۈسكۈنىگە قىزىقىپ قالغان ھەمدە ئۇنىڭدىن تەجرىبە بۇيۇم ئورنىدا پايدىلانغان. 1644-يىلى ئۇ بۇ خىل ئغىكغىنى ھىملاپ ئەتراپىدىكى ئاتموسفېرادىن ئايرىۋېتىپ، ئاتموسفېرا بېسىمىنىڭ تەسىرىنى تۈگەتكەن.

ۋاررېن خىت يەنە ئۆزىنىڭ نامى بىلەن ئاتالغان تېمپېراتۇرا ئۆلچەيدىغان شكالىنى ئىجاد قىلغان. ئۇ ئىجاد قىلغان شكالا ئىلگىرى كەڭ كۆلەمدە قوللىنىلغان. ھازىر قوللىنىۋاتقىنى شۋېتسىيىلىك ئاسترونوم ئاندىس شېرخۇئېس 1742-يىلى ئىجاد قىلغان شكالا گرادۇسلۇق شكالا بولۇپ، پىرسەنتلىك شكالا دەپمۇ ئاتىلىدۇ، بۇ خىل شكالا كىشىلەرنىڭ تېخىمۇ قارشى ئېلىشىغا ئېرىشكەن.



*
*
*
*
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
ھەسەل ۋە ياڭاق تورتى

ھەسەل ۋە ياڭاق بولسا تورتى شەكلى كۆركەم ،كەسمە يۈزى رەڭگارەڭ ،تاتلىق ،كۆپ خۇرۇچلۇق ،ئۇزۇقلۇق قىممىتى يۇقىرى بۇلۇشتەك ئالاھىدىلىككە ئىگە.
## لازىملىق ماتىرياللار
7پارچەلازىملىق ماتىرياللارتۇخۇم بەش دانە، شېكەر 70 گرام، ئۇن 300 ~ 400 گرام، ئەبجەش ياغ ئۈچ ئاش قوشۇق، لىمون پوستىنىڭ قىرىندىسى بىر دانە، مۇئەتتەر ئىككى تامچە. 

ئىچ خۇرۇچى ئۈچۈن: تەييار كىرىم بىر چوڭ قۇتا، توغرالغان ياڭاق مېغىزى 200 گرام، ھەسەل 70 گرام، بانان ئىككى تال. 

## تەييارلاش ئۇسۇلى
1. تۇخۇم، شېكەر، لىمون پوستىنىڭ قىرىندىسى ۋە مۇئەتتەر ئوبدان كۆپتۈرۈلىدۇ. ئۇن ئاز-ئازدىن قوشۇلۇپ ئارىلاشتۇرۇلىدۇ. يۈزىگە ئېرىتىلگەن ياغ سېلىنىپ، بەك قوچۇۋەتمەي، خېمىرغا يېدۈرۈلىدۇ. ياغلانغان لېسقا بۇ سۇيۇق خېمىر تۆكۈلۈپ 200 گرادۇسقا توغرىلانغان دۇخوپكىدا 20 مىنۇت پىشۇرۇلۇپ، سوۋۇتىلىدۇ. 

2. كىرىم پاراشوكى سۈت بىلەن ئارىلاشتۇرۇلۇپ، قويۇق قىيام ھالىتىگە كەلتۈرۈلىدۇ، بانانلار تىلمىلىنىدۇ. 

3. سوۋۇغان تورت ئوتتۇرىدىن ئىككىگە بۆلۈپ كېسىلىدۇ. بىر قاتنىڭ ئۈستىگە ھازىرلانغان كىرىم سۈرتۈلۈپ، كىرىمنىڭ يۈزىگە بانان تىلمىلىرى تىزىلىدۇ، بانانلارنىڭ ئۈستىگە يەنە كىرىم سۈرتۈلىدۇ. 

4. ھەسەل بىلەن ياڭاق مېغىزى ئارىلاشتۇرۇلۇپ، كىرىمنىڭ يۈزىگە سۈرتۈلىدۇ. ئۇنىڭمۇ ئۈستىگە يەنە نېپىز بىر قات كىرىم سۈرتۈلىدۇ. ئاندىن ئىككى قات تورت پارچىسى يېپىشتۇرۇلىدۇ، ئۇنىڭمۇ ئۈستى شاكىلات ئېرىتمىلىرى بىلەن پەردازلىنىدۇ. غىش شەكلىدە كېسىلىپ، داستىخانغا كەلتۈرۈلىدۇ.
## مەنبەلەر
تۇخۇم چۆچۈرىسى

**تۇخۇم چۆچۈرىسى** بولسا ئاق ئۇن ، تۇخۇم ، پۇرچاق ئۇنى ، كۈدە (جۈسەي) ، كاۋاۋىچىن ، سۇ يېغى ، تۇز ، يۇمغاقسۈت قاتارلىق ماتىرياللاردىن تەييارلىنىدىغان بۇلۇپ ،ناھايىتى يىيىشلىك .

*
*

  

## لازىملىق ماتىرياللار
8پارچەلازىملىق ماتىرياللارئاق ئۇن بىر كىلوگرام، تۇخۇم تۆت دانە، پۇرچاق ئۇنى ئازراق، كۈدە(جۈسەي) 500 گرام، كاۋاۋىچىن ئازراق، سۇ يېغى 70 گرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، يۇمغاقسۈت ئازراق.

## تەييارلاش ئۇسۇلى
1. تۇخۇمنى چېقىپ ئۇنىڭغا پۇرچاق ئۇنى، تۇز، قۇيۇپ ئارىلاشتۇرۇپ، تۇخۇم شىرىسى 

ياسىلىدۇ. قازاننى قىزىتىپ ئازراق ياغ قۇيۇپ قازاننى ياغلاپ، تۇخۇم شىرىسىنى قۇيۇپ، نېپىز تۇخۇم پوشكىلى ياساپ، ئاندىن ئۇنى ئۇششاق توغراپ، توغرالغان كۈدە، تۇز، كاۋاۋىچىن ۋە سۇ يېغى بىلەن ئارىلاشتۇرۇپ تۇخۇم قىيمىسى تەييارلىنىدۇ. 

2. بۇ ئاشنىڭ خېمىرى ئادەتتىكى چۆچۈرە خېمىرىدەك تەييارلىنىدۇ. بىر جىلتقا كىچىك قوشۇقتا يېرىم قوشۇقتىن تۇخۇم قىيمىسى سېلىپ، چۆچۈرە تۈگىلىدۇ. 

3. قايناق سۇ ياكى شورپىغا تۇز سېلىپ تەمىنى تەڭشەپ، تۈگۈلگەن چۆچۈرىنى سېلىپ، پەس ئوتتا 10 15 مىنۇت سىم-سىم قاينىتىپ پىشۇرۇلىدۇ. پىشقان چۆچۈرىگە يۇمغاقسۈت ياكى پىننە سېلىپ، سۈيى بىلەن چىنىلەرگە ئۇسىلىدۇ.
## مەنبەلەر
دېۋىت داۋىد ئىزېنھوۋىر

دېۋىت داۋىد ئىزېنھوۋىر (Dwight David Eisenhower) بولسا ئامېرىكىنىڭ 34-نۆۋەتلىك زوڭتۇڭى بۇلۇپ، 1953-يىلىدىن 1961-يىلىغىچە زۇڭتۇڭلۇق ۋەزىپىسىنى ئۆتىگەن. 1890-يىلى ئىزېنھوۋىر ئامېرىكىنڭ تېكساس شىتاتى دېنسوندا ۋەيران بولغان خىرىستىئان دىنى مۇخلىس ئائىلىسىدە تۇغۇلغان.

*
*

  

## ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
**ئۇيغۇرچە ئىسمى :**دېۋىت داۋىد ئىزېنھوۋىر

**تۇغۇلغان ۋاقتى :**1890-يىلى 10-ئاينىڭ 14-كۈنى

**ۋاپات بولغان ۋاقتى :**1969-يىلى 3-ئاينىڭ 28-كۈنى

**باشقا نامى :**Dwight David Eisenhower

**دۆلەت تەۋەلىكى :**ئامېرىكا

**ئۇنۋانى :**قۇرۇقلۇق ئارمىيەنىڭ بەش يۇلتۇزلۇق گېنرالى

**مىللىتى :**گېرمان

**يۇرتى :**ئامېرىكا تېكساس شىتاتى دېنسون

**كەسپى :**سىياسىيون، ھەربى ئالىم

## چوڭ ئىشلار

* 1952-يىلى جۇمھۇريەتچىلەر پارتىيەسىنىڭ زۇڭتوڭلۇق نامزاتى بۇلۇپ زۇڭتوڭ سايلام رىقابىتىگە قاتنىشىپ غەلبە قىلغان، شۇنىڭ بىلەن ئامېرىكىنىڭ 34-نۆۋەتلىك زۇڭتۇڭى بولغان.
*

## مۇندەرىجە

* قىسقىچە چۈشەندۈرۈش
* ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
* چوڭ ئىشلار
* شەخسلەر ئانكىتى
* ۋەزىپىسى
* مۇھىم بايانلىرى
* نەتىجىسى
* ۋەكىللىك ئەسەرلىرى 
* سۈرەتلەر
* قامۇس باشبېتى

## ۋەزىپىسى
ياۋروپا قىتئەسىنىڭ ئەڭ ئالىي باش قوماندانى، شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتىنىڭ قوماندانى. 

## مۇھىم بايانلىرى
1952-يىلى جۇمھۇريەتچىلەر پارتىيەسىنىڭ زۇڭتوڭلۇق نامزاتى بۇلۇپ زۇڭتوڭ سايلام رىقابىتىگە قاتنىشىپ غەلبە قىلغان، شۇنىڭ بىلەن ئامېرىكىنىڭ 34-نۆۋەتلىك زۇڭتۇڭى بولغان، 1956-يىلى يەنە بىر قېتىم زۇڭتوڭ سايلام رىقابىتىگە قاتنىشىپ غەلبە قىلغان، داۋاملىق زۇڭتوڭ بولغان. 1969-يىلى 3-ئاينىڭ 28-يىلى ۋاشىنگتوندا يۈرەك كېسىلى سەۋەبىدىن ۋاپات بولغان.

## نەتىجىسى
ئامېرىكىنىڭ ئىككى نۆۋەتلىك زۇڭتوڭلۇق ۋەزىپىسىنى ئۆتىگەن، ئىككى قېتىم شەرەپلىك ھالدا دەۋىر ژورنىلىدا يىللىق ئاتاقلىق ئەرباپ قىلىپ يېزىلغان، قۇرۇقلۇق ئارمىيە مەشھۇر ھەربى ۋەزىپە ئۆتەش ئوردىنىغا ئىرىشكەن (بەش دانە)، فرانسىيە شەرەپلىك گۇرۇپپىۋوي مېدالىغا ئېرىشكەن. ئۆستۈرۈلىشى ئەڭ تېز بولغان بەش يۇلتۇزلۇق گېنرال دىگەن شەرەپلىك نامغا ئېرىشكەن.

## ۋەكىللىك ئەسەرلىرى
ياۋروپا قىتئەسىگە يىراقتىن يۈرۈش قىلىش، بۇيرۇق ئېلىش ئۆزگىرىشى، تىنىچلىقنى بەرپا قىلىش، غەمسىز سۆز.
## مەنبەلەر

تۈر:كىشلەر
ئۆتكەمە

ئىشلىتىش دائىرىسى، ياسىلىش ئۇسۇلى، خام ماتېرىيالى، شەكلى جەھەتتىن غەلۋىر بىلەن ئوخشاش. بۇ سايماننىڭ تۆشۈكچىسى غەلۋىرنىڭكىدىن چوڭراق بولىدۇ.

## قىسقىچە مەزمۇنى
ئىشلىتىش دائىرىسى، ياسىلىش ئۇسۇلى، خام ماتېرىيالى، شەكلى جەھەتتىن غەلۋىر بىلەن ئوخشاش. بۇ سايماننىڭ تۆشۈكچىسى غەلۋىرنىڭكىدىن  چوڭراق بولىدۇ. ئۇ بۇغداي، قوناق، كەندىر قاتارلىقلارنى پاخالدىن ئايرىۋېلىشتا ئىشلىتىلىدۇ. دېھقانلار بۇغداي، قوناق خامانلىرىنى ئېلىشتا ئۆتكەمىنىڭ رولىدىن پايدىلىنىدۇ. ئۆتكەمىنىڭ ئىشلىتىش تارىخىمۇ غەلۋىرنىڭكىدىن قېلىشمايدۇ.
## مەنبەلەر
تۇخۇم ئېقى چېيى

تۇخۇم ئېقى چېيى سۆزنەككە مەنپەئەت قىلىدۇ.

### قولاي تىزىملىك

* قامۇس باشبېتى
* سۈرەتلەر

### مۇناسىۋەتلىك سۆزلۈك
  

## ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
**ئۇيغۇرچە نامى :**تۇخۇم ئېقى چېيى


## خۇرۇچى
تۇخۇم ئېقى، شېكەر، قارىچاي مۇۋاپىق مىقداردا.

## مۇندەرىجە

* قىسقىچە چۈشەندۈرۈش
* ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
* خۇرۇچى
* تەييارلاش ئۇسۇلى
* تەبىئىتى
* شىپالىق رولى
* ئىشلىتىش ئۇسۇلى
* سۈرەتلەر
* قامۇس باشبېتى

## تەييارلاش ئۇسۇلى
چەينەككە قارىچاي سېلىپ، قىزىق قايناق سۇ قۇيۇپ چاي دەملىنىدۇ. ئاندىن بىر پىيالىگە تۇخۇم ئېقىنى قۇيۇپ، ئۈستىگە شېكەر سېلىپ، ياخشى ئارىلاشتۇرغاندىن كېيىن دەملەنگەن قارىچاينى قۇيۇپ تەييارلىنىدۇ.

## تەبىئىتى
سوغۇق.

## شىپالىق رولى
سۆزنەككە مەنپەئەت قىلىدۇ.

## ئىشلىتىش ئۇسۇلى
ئېھتىياجغا قاراپ ئۇسسۇزلۇق ئۈچۈن ھەر ۋاقىت ئىستېمال قىلىنىدۇ.
## مەنبەلەر
مەبلىغى بىر مىليارت ئامېرىكا دوللىرىدىن ئېشىپ كەتكەن تۇنجى شىركەت

## ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
**ئۇيغۇرچە نامى :**ئامېرىكا پولات-تۆمۈر شىركىتى

## قىسقىچە مەزمۇنى
ئامېرىكىنىڭ پولات-تۆمۈر شىركىتى دۇنيا بويىچە مەبلىغى بىر مىليارد ئامېرىكا دوللىرىدىن ئېشىپ كەتكەن تۇنجى شىركەت. بۇ شىركەتنىڭ 1900-يىلى بىرلىشىپ قۇرۇلغاندىكى مەبلىغى 1 مىليارد 400 مىليون ئامېرىكا دوللىرىغا يەتكەن.
## مەنبەلەر
مىلان شەھىرى

**مىلان شەھىرى** __ ئىتالىيىنىڭ ئىككىنچى چوڭ شەھىرى. لۇمبارىيە رايونىنىڭ مەركىزى، ئىتالىيىنىڭ ئاتاقلىق سودا-سانائەت مەركىزى.

## ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
**نامى :**مىلان شەھىرى

**دۆلىتى :**ئىتالىيە

**مەمۇرىي رايون شەكلى :**شەھەر

**تەۋە رايون :**ئىتالىيەنىڭ لۇمبارىيە رايونى (جەنۇبىي رايونى)

**يەر مەيدانى :**183.77 كۋادرات كىلومېتىر

**نوپۇسى :**1 مىليون 301 مىڭ 394 ئادەم

**چەتئەلچە نامى :**Milan

**قارىمىقىدىكى رايونلار :**مىلان چوڭ شەھەر رايونى، مىلان ئۆلكىسى، مىلان شەھىرى

**جۇغراپىيىلىك ئورنى :**ئىتالىيەنىڭ غەربىي شىمال تەرەپى

**پوچتا رايون نومۇرى :**20100

**دىئالېكتى :**ئىتالىيە تىلى

**داڭلىق مەنزىرە نۇقتىسى :**توئوموكا چېركاۋى، سىكالا تىياتىرخانىسى

**چەتئەلچە نامى :**Milan

## قىسقىچە تونۇشتۇرۇش
6پارچەمىلان شەھىرىئىتالىيىنىڭ ئىككىنچى چوڭ شەھىرى. لۇمبارىيە رايونىنىڭ مەركىزى، ئىتالىيىنىڭ ئاتاقلىق سودا-سانائەت مەركىزى. شەھەر ئاھالىسى 1 مىليون 301 مىڭ 394 ئادەم ئاشىدۇ). بۇ شەھەرنىڭ ئاساسى مىلادىيىدىن بۇرۇنقى 4-ئەسىردە گاللى خەلقلىرى تەرىپىدىن سېلىنغان. مىلادىيە 395-يىلى غەربىي رىم ئىمپېرىيىسىنىڭ مەكرىزى بولغان. بۇ شەھەر 1158-ۋە 1162-يىللىرىدىكى ئىككى قېتىملىق ئۇرۇشتا پۈتۈنلەي دېگۈدەك ۋەيران بولغان. 1796-يىلى فرانسىيىلىك ناپالىئون تەرىپىدىن بېسىۋېلىنغان. ئىككىنچى يىلى مىلان جۇمھۇرىيىتىنىڭ پايتەختى قىلىپ بەلگىلەنگەن، 1861-يىلى ئىتالىيە پادىشاھلىقى دائىرىسىگە قوشۇلغان. بۇ جايدا ئىتالىيە بويىچە چوڭ مونوپول مالىيە گۇرۇھلىرىنىڭ ئىش باشقۇرۇش ئورنى ۋە ئاتاقلىق چوڭ بانكىلار تولىغان. 

## مۇندەرىجە

* قىسقىچە چۈشەندۈرۈش
* ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
* قىسقىچە تونۇشتۇرۇش
* كىلىماتى 
* سانائەت تەرەققىياتى 
* بايلىقى
* ساياھەت نوقتىلىرى
* قاتناش-ترانسىپورتى
* سۈرەتلەر
* قامۇس باشبېتى

## كىلىماتى
4پارچەمىلان شەھىرىمىلان شەھىرى ئوتتۇرا دېڭىز ئىقلىمىغا تەۋە : ياز پەسلى ئىسسىق ، قۇرغاق ، قىش پەسلى ئىللىق ۋە كۆپ يامغۇرلۇق بولىدۇ. كىلىماتى قىشتا يامغۇر، يازدا قۇرغاق بۇلۇش ئالاھىدىلىكىگە ئىگە، دۇنيادىكى ھەر خىل ئىقلىم تىپلىرى ئىچىدە ئۆزگىچىلىكى بار. تومۇز پەيتلەردە تېمپىراتورا يۇقىرى، ئۆي ئىچى ناھايىتى سالقىن ، كېچىدە ھەتتا ئازراق سوغۇقنىمۇ ھېس قىلغىلى بولدۇ. 

## سانائەت تەرەققىياتى
مىلان شەھىرى ئىتالىيە بويىچە ئەڭ چوڭ سودا-سانائەت، پۇل مۇئامىلە مەركىزى، ئۇ ئۆزىنىڭ پولات-تۆمۈر، ئاپتوموبىل، ئايروپىلان، ئېلېكتر ئەسۋابلىرى، ئېلېكتر سانائىتى، ستانوك سانائىتى، ھەربىي قورال-ياراغ ئىشلەش، نېفىت-خىمىيە سانائىتى، توقۇمىچىلىق، نەشرىياتچىلىق قاتارلىق مۇھىم ئورۇن تۇتىدۇ.

## بايلىقى
شەھەر ئەتراپىدا تەرەققىي قىلغان سۇ ئېلېكتر ئىستانسىلىرى، ئاتاقلىق يېزا ئىگىلىك مەيدانلىرى، مول ئورمان بايلىقى بار. بۇ مىلان شەھىرىنى زور ئېنېرگىيە مەنبىئى، يېمەك-ئىچمەك، ياغاچچىلىق، سانائەت خام ئەشياسى بىلەن تەمىنلەيدۇ.

## ساياھەت نوقتىلىرى
مىلان ئىتالىيىنىڭ ئۇزۇن تارىخقا ئىگە مەدەنىيەت مەركەزلىرىنىڭ بىرى. ئۇ جايدا سىكالا تىياتىرخانىسى ۋە ياۋرپا بويىچە ئاتاقلىق ئۈچ چوڭ چېركاۋنىڭ بىرى بولغان توئومو چېركاۋسى بار. بۇ چېركاۋ 1386-يىلى سېلىنغان.  

## قاتناش-ترانسىپورتى
مىلان شەھىرى ئىتالىيە بويىچە مۇھىم قاتناش تۈگۈنى بولۇپلا قالماي، بەلكى ئالىپ تاغلىرىنى بېسىپ ئۆتۈپ، شىمالىي ياۋروپاغا بېرىشتىكى مۇھىم خەلقئارا تاشيول، تۆمۈر يول قاتناش تۈگۈنى، شەھەرنىڭ قاتناش-ترانسىپورتىمۇ تەرەققىي قىلغان. بۇ جايدىكى يەر ئاستى تۆمۈر يولى 1964-يىلى سېلىنغان.

## مەنبەلەر

* قامۇس
ئۆتۈشمە كۆۋرۈك

ئۆتۈشمە كۆۋرۈك كېسىشىش ئېغىزلىرىدا قۇرۇلىدۇ. مۇنداق كۆۋرۈكتە ھەر خىل يۆنىلىشتىن كەلگەن ماشىنا ئېقىمى ھەر خىل ئېگىزلىكتىكى يوللاردىن بىر-بىرىگە تاقاشماي ئۆتۈپ كېتەلەيدۇ، ھەر كىم ئۆز يولىدا ماڭىدۇ. بىر-بىرىگە ھالاقەت بەرمەيدۇ.

## ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
**ئۇيغۇرچە نامى :**ئۆتۈشمە كۆۋرۈك

**چەتئەلچە نامى :**overbridge

## ئارتۇقچىلىقى
4پارچەئۆتۈشمە كۆۋرۈكقاتناش يولى ئېغىزلىرىنى قىزىل، يېشىل چىراغلار بىلەن باشقۇرغاندا، بىر يۆنىلىشنىڭ ماشىنىلىرى ئۆتۈپ بولغاندىن كېيىن، يەنە بىر يۈرۈشنىڭ ماشىنىلىرى ئۆتىدۇ، سائىتىگە ئاران 1500 ~1800 ماشىنا ئۆتەلەيدۇ؛ ھالبۇكى، بەزى شەھەرلەردە تۆت كوچا ئېغىزىدىكى ماتورلۇق قاتناش ۋاسىتىلىرى سائىتىگە 4000 گە يېتىدۇ، شۇڭا كۆپ ھاللاردا «ماشىنا ئەجدىھا» شەكىللىنىدۇ. ئۆتۈشمە كۆۋرۈكتىن پايدىلانغاندا، قاتناش تىقىلمىسى مەسىلىسىنى ھەل قىلغىلى بولىدۇ.

ئۆتۈشمە كۆۋرۈك كېسىشىش ئېغىزلىرىدا قۇرۇلىدۇ. مۇنداق كۆۋرۈكتە ھەر خىل يۆنىلىشتىن كەلگەن ماشىنا ئېقىمى ھەر خىل ئېگىزلىكتىكى يوللاردىن بىر-بىرىگە تاقاشماي ئۆتۈپ كېتەلەيدۇ، ھەر كىم ئۆز يولىدا ماڭىدۇ. بىر-بىرىگە ھالاقەت بەرمەيدۇ. 

ئۆتۈشمە كۆۋرۈك ئەتراپىدىكى كىشىلەر مېترو ئېغىزىدىن كىرىپ مېتروغا ئولتۇرالايدۇ. بۇنىڭ بىلەن يەر ئۈستى، يەر ئاستى قاتنىشى ئورگانىك بىرگەۋدىگە ئايلىنىدۇ. مۇنداق تېز، ئازادە ۋە قۇلاي قاتناش سىستېمىسى كىشىلەرنىڭ ئىجتىمائىي تۇرمۇشىغا غايەت زور ئوڭۇشلۇقلارنى ئېلىپ كېلىدۇ. 

## مۇندەرىجە

* قىسقىچە چۈشەندۈرۈش
* ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
* ئارتۇقچىلىقى 
* قۇرۇلمىسى 
* سۈرەتلەر
* قامۇس باشبېتى

## قۇرۇلمىسى
6پارچەئۆتۈشمە كۆۋرۈكيولدىكى ئۆتۈشمە كۆۋرۈك ئادەتتە تۆت قىسىمدىن تۈزۈلىدۇ: لىنىيە ھالقىغان كۆۋرۈك، تۇتاشتۇرغۇچى يول، لىنىيە ھالقىغان كۆۋرۈككە چىقىش يولى ۋە كۆۋرۈكتىن چۈشۈش يولى. لىنىيە ھالقىغان كۆۋرۈك ئۆتۈشمە كۆۋرۈكنىڭ ئاساسىي قۇرۇلمىسىدۇر. بىر غول لىنىيە كۆۋرۈك ئۈستىدىن ئۆتىدۇ، ئۇنىڭ بىلەن كېسىشىدىغان يەنە بىر يول بۇ كۆۋرۈكنىڭ ئاستىدىن ئۆتىدۇ. تۇتاشتۇرغۇچى يول ئۆزئارا كېسىشىدىغان ئاستى-ئۈستى ئىككى يولنى تۇتاشتۇرىدىغان يولدۇر، ئۇ مەخسۇس ئوڭ-سولغا ئەگىيدىغان ماشىنىلارنىڭ ئۆزئارا كېسىشىدىغان يوللارغا چىقىپ-چۈشۈشى ئۈچۈن ئىشلىتىلىدۇ. ئادەتتە لىنىيە ھالقىغان كۆۋرۈك ئېگىزرەك بولۇپ، ئەسلىي يول يۈزى بىلەن كۆۋرۈك بېشىنى لىنىيە ھالقىغان كۆۋرۈككە چىقىش يولى تۇتاشتۇرىدۇ. كۆۋرۈكتىن چۈشۈش يولى ئەسلىي يەر يۈزى بىلەن كۆۋرۈك ئاستى يول يۈزىنى تۇتاشتۇرىدىغان يول بۆلىكىدۇر.

شەھەر قۇرۇلۇشىنىڭ ئورۇنلاشتۇرۇلۇشى، يەر ئاستى تۇرۇبا تورىنىڭ ئورنى، يوللارنى كېسىشتۈرۈش تەلىپى ۋە يەر شەكلى شارائىتىغا ئاساسەن خىلمۇخىل شەكىللەردىكى ئۆتۈشمە كۆۋرۈكلەرنى لايىھىلىگىلى بولىدۇ. ئۇنىڭ ئاساسىي شەكىللىرى رومبا شەكىللىك، بېدە يوپۇرمىقى شەكىللىك، ھالقا شەكىللىك، مۇقىم يۆنىلىش شەكىللىك ۋە يېرىم مۇقىم يۆنىلىش شەكىللىك قاتارلىقلاردىن ئىبارەت. 
## مەنبەلەر
ئاسىيا تەرەققىيات بانكىسى

ئاسىيا تەرەققىيات بانكىسى قىسقارتىلىپ «ئاسىيا بانكىسى» دېيىلىدۇ. ئۇ رايون خاراكتېرلىك ھۆكۈمەتلەر ئارا پۇل مۇئامىلە تەشكىلاتى بولۇپ، 1966-يىلى 12-ئايدا رەسمىي تىجارەت باشلىغان.

### قولاي تىزىملىك

* قامۇس باشبېتى
* سۈرەتلەر

### مۇناسىۋەتلىك سۆزلۈك
  

## ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
**ئۇيغۇرچە نامى :**ئاسىيا تەرەققىيات بانكىسى

**خەنزۇچە نامى :**亚洲开发银行

**چەتئەلچە نامى :**Asian Development Bank

**تىجارەت باشلىغان ۋاقىت :**1966-يىلى 12-ئاي

## بانكا ھەققىدە
ئاسىيا تەرەققىيات بانكىسىئاسىيا تەرەققىيات بانكىسى قىسقارتىلىپ «ئاسىيا بانكىسى» دېيىلىدۇ. ئۇ رايون خاراكتېرلىك ھۆكۈمەتلەر ئارا پۇل مۇئامىلە تەشكىلاتى بولۇپ، 1966-يىلى 12-ئايدا رەسمىي تىجارەت باشلىغان. 

## مۇندەرىجە

* قىسقىچە چۈشەندۈرۈش
* ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
* بانكا ھەققىدە 
* ئەزالىرى
* كەسپىي پائالىيەت ئېلىپ بېرىشتىكى مەقسىتى
* ئاساسلىق كەسپى
* تەشكىلىي ئاپپاراتى
* سۈرەتلەر
* قامۇس باشبېتى

## ئەزالىرى
«ئاسىيا بانكىسى» نىڭ ئەزالىرى: بىرى، بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى ئاسىيا-تىنچ ئوكيان ئىقتىسادىي كومىتېتىنىڭ ئەزالىرى ۋە غەيرىي رەسمىي ئەزالىرى؛ يەنە بىرى، بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى ھەمدە ئۇنىڭ مەخسۇس ئاپپاراتلىرىنىڭ ئاسىيا-تىنچ ئوكيان رايونىدىكى باشقا دۆلەتلەر ۋە بۇ رايوندا بولمىغان تەرەققىي تاپقان دۆلەتلەردىن ئىبارەت. 1986-يىل 3-ئاينىڭ 10-كۈنى دۆلىتىمىز بۇ بانكىنىڭ رەسمىي ئەزاسىغا ئايلاندى. 

## كەسپىي پائالىيەت ئېلىپ بېرىشتىكى مەقسىتى
ئاسىيا بانكىسىنىڭ كەسپىي پائالىيەت ئېلىپ بېرىشتىكى مەقسىتى: مۇشۇ رايوندىكى تەرەققىي قىلىۋاتقان دۆلەتلەرنى قەرز پۇل ۋە تېخنىكىلىق ياردەم بىلەن تەمىنلەش، بۇ رايوننىڭ ئىقتىسادىي تەرەققىياتى ۋە ھەمكارلىقىنى ئىلگىرى سۈرۈشتىن ئىبارەت.

## ئاساسلىق كەسپى
4پارچەئاسىيا تەرەققىيات بانكىسى ئاساسلىق كەسپى: تۈر قەرزى، تېخنىكىلىق ياردەم، پاي چېكى مەبلىغى، ئورتاق مەبلەغدىن ئىبارەت. ئۇنىڭ مەبلىغى ئادەتتىكى مەبلەغ ۋە ئالاھىدە مەبلەغ دەپ ئىككى خىلغا بۆلۈنىدۇ. ئادەتتىكى مەبلەغ ئاساسلىقى ھەرقايسى ئەزالار تاپشۇرغان پاي پۇلى ۋە قەرز پۇلى ئارقىلىق توپلانغان مەبلەغنى كۆرسىتىدۇ. پاي پۇلى مۇددەتكە بۆلۈپ تاپشۇرۇلىدۇ، ھەر قېتىمدا مەلۇم نىسبەتتىكى ئالتۇن ياكى ئالماشتۇرۇشقا بولىدىغان پۇل ۋە ئۆز دۆلىتىنىڭ پۇلى تاپشۇرۇلىدۇ. پاي دەسمايىسىنى تاپشۇرۇشتا، بۇ بانكا قەرز پۇلىنى ياكى كېپىللىك پۇلىنى قايتۇرماقچى بولغاندىلا ئەزا دۆلەتلەرنى تاپشۇرۇشقا سۈيلەيدۇ. قەرز پۇل بولسا زايوم تارقىتىش ئۇسۇلى بويىچە خەلقئارا كاپىتال بازىرىدىن توپلىنىدۇ. 

## تەشكىلىي ئاپپاراتى
ئاسىيا تەرەققىيات بانكىسىنىڭ تەشكىلىي ئاپپاراتى مۇدىرىيەت، كېڭەش مەجلىسى ۋە مەمۇرىي مەھكىمە دەپ بۆلۈنىدۇ. بانكا باشلىقى كۈندىلىك خىزمەتلەرگە رىياسەتچىلىك قىلىدۇ. باش بانكا فىلىپپىننىڭ پايتەختى مانىلاغا جايلاشقان.

ئىزدە قامۇسى - ئىزدە تورى


*
*
*
*
## مەنبەلەر
دانىخورەك

دانىخورەك ياشلاردا كۆپ كۆرۈلىدىغان تېرە كېسەللىكى، ئادەتتە تېرىنىڭ مايلىقلىق دەرىجىسىنىڭ ئېشىپ كېتىشى، بەدەندىكى ئاجرىتىپ چىقىرىلغان ھورمۇنلارنىڭ تەڭپۇڭلۇقىنىڭ قالايمىقانلىشىشى قاتارلىق تۈرلۈك سەۋەبلەردىن، تېرە ئاستىدىكى مايلار تېرە سىرتىغا تولۇق چىقىرىلماي يىغىلىپ قالغانلىقتىن دانىخورەك پەيدا بولىدۇ. 

## ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
**غەرب تېبابىتى نامى :**دانىخورەك

**ئاساسلىق ئالامىتى :**قىزىل مودۇلار چىقىپ، تېرە يۈزىدىن كۆتۈرۈلۈپ ئۇچى ئاقىرىشى، سىققاندا بەتبۇي پۇراقلىق، يىرىڭلىق ئۇيۇل ماددا چىقىش، سىققان جاي ئويمانلىشىش، بەزىدە يىرىڭلاش، قىچىشىش، ئاغرىش

**كېسەللىك سەۋەبى :**يېمەك-ئىچمەك، ھاۋا كىلىماتى، ئىرسىيەت،قان بۇزۇلۇش

**كۆپ كۆرۈلىدىغانلار :**ياش ئەر - ئاياللار

**تەۋە بۆلۈم :**تېرە بۆلۈمى

**كېسەللىك ئورنى :**يۈز قىسىمى , دۈمبە قىسمى ۋە كۆكرەك قىسمى

## كېسەللىك ھەققىدە
دانىخورەكسەۋەبى: بۇ كېسەللىك، يېمەك-ئىچمەك، ھاۋا كىلىماتى، ئىرسىيەت قاتارلىق كۆپ خىل ئامىللار شۇنداقلا قان بۇزۇلۇش ۋە بەلغەمگە غەيرىي تەبىئىي سەۋدانىڭ قوشۇلۇشى سەۋەبىدىن كېلىپ چىقىدۇ.

ئالامىتى: يۈز، پېشانە، يوتا، يۇقىرىقى دۈمبە قاتارلىق ياغ بەزلىرى كۆپرەك ئورۇنلاردا پەيدا بولۇش بىلەن بىللە، دەسلەپتە تېرىدىن پەرقسىز دۆڭچە ئەسۋە كۆرۈلۈش، سىققاندا سۇس سېرىق ياغ نۆكچىسى چىقىش، كېيىنچە قىزىل مودۇلار چىقىپ، تېرە يۈزىدىن كۆتۈرۈلۈپ ئۇچى ئاقىرىشى، سىققاندا بەتبۇي پۇراقلىق، يىرىڭلىق ئۇيۇل ماددا چىقىش، سىققان جاي ئويمانلىشىش، بەزىدە يىرىڭلاش، قىچىشىش، ئاغرىش، بەزىلەردە يىرىڭلىق خالتىلىق ئىششىق شەكىللىنىش قاتارلىق ئالامەتلەر بىلەن ئىپادىلىنىدۇ.
## مەنبەلەر
C تىپلىق ۋىرۇسلۇق جىگەر ياللۇغى

C تىپلىق ۋىرۇسلۇق جىگەر ياللۇغى قىسقارتىلىپ جىگەر ياللۇغى، B تىپلىق جىگەر ياللۇغى، C تىپلىق جىگەر ياللۇغى ۋىرۇسى (HCV) بىر خىل يۇقۇملىنىشتىن كېلىپ چىقىدىغان، ۋىرۇسلۇق جىگەر ياللۇغى.

*
*

  

## ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
**ئۇيغۇرچە نامى :**C تىپلىق ۋىرۇسلۇق جىگەر ياللۇغى

**ئىنگلىزچە :**viral hepatitis C

**ئاساسلىق ئالامىتى :**ئاسان چارچاش، ئىشتىھاسى ناچار، قورساق كۆپۈش قاتارلىق

**كېسەللىك سەۋەبى :**C تىپلىق جىگەر ياللۇغى ۋىرۇسى  يۇقۇملىنىش

**تەۋە بۆلۈم :**ھەزىم قىلىش كېسەللىرى ئىچكى بۆلۈمى

**يۇقۇملىنىشى :**يۇقۇملۇق

**كېسەللىك ئورنى :**جىگەر

**يۇقۇملىنىش يولى :**قاندىن يۇقۇش، جىنسىي مۇناسىۋەتتىن يۇقۇش، ئانىدىن بالىغا يۇقۇش

## كېسەللىك سەۋەبى
C تىپلىق جىگەر ياللۇغى ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملىنىش كېسەللىك پەيدا قىلىدىغان تۈپ سەۋەب، سىرتقى ئامىللارنىڭ تەسىرى ئاستىدا، مەسىلەن، ھاراق، ھېرىپ-چارچاش، ئۇزاق مۇددەت ئىستېمال قىلغاندا جىگەرنى زەھەرلەش خاراكتېرلىك دورا قاتارلىقلار، كېسەللىك ئەھۋالىنىڭ تەرەققىياتىنى ئىلگىرى سۈرۈش كېرەك. C تىپلىق جىگەر ياللۇغى پاتولوگىيەلىك ئۆزگىرىشى B تىپلىق جىگەر ياللۇغى ئىنتايىن ئوخشىشىپ كېتىدۇ، جىگەر ھۈجەيرىلىرىنىڭ ئۆلۈشى ۋە لىمفا ھۈجەيرىلىرى ئىنفىلتراتسىيىلىنىشنى ئاساس قىلىدۇ. ئاستا خاراكتېرلىك جىگەر ياللۇغى پەيدا بولىدۇ. پېرېۋوت باشقۇرۇش رايونى تالا قۇرۇلمىسى ئۆسۈش، ئېغىر بولغاندا يالغان كىچىك يوپۇرماقلىق بولىدۇ، يەنى جىگەر قېتىش بولۇپ قالىدۇ.
ئىنسانلار ئىممۇنىتېت كەملىكى ۋىرۇسى

ئىنسانلار ئىممۇنىتېت كەملىك ۋىرۇسى، يەنى ئەيدىز (AIDS، ئېرىشمە ئىممۇنىتېت كەملىك سىندرومى) ۋىرۇسى، ئىنسانلار ئىممۇنىتېت سىستېمىسى كەمتۈكلۈك كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان بىر خىل ۋىرۇس.

*
*

  

## ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
**ئۇيغۇرچە نامى :**ئىنسانلار ئىممۇنىتېت كەملىكى ۋىرۇسى

**ئىنگلىزچە :**HIV

**يۇقۇملىنىشى :**يۇقۇملۇق

**باشقا نامى :**ئەيدىز ۋىرۇسى

## مەنبەسى
2015-يىلى 3-ئاينىڭ 4-كۈنى، كۆپ دۆلەت ئالىملىرى تەتقىق قىلىش ئارقىلىق بايقىلىشىچە، ئەيدىز ۋىرۇسىدا تۆت خىل كېسەللىك مەلۇم بولغان، كامېروندىكى قارا ئورانگۇتان ۋە ئورانگۇتان كېلىدىغانلىقى، ئىنسانلار تۇنجى قېتىم، ئەيدىز ۋىرۇسىنىڭ مەنبەسىنى زەھەر دەپ بىكىتكەن. 

مەلۇم بولغان ئەيدىز ۋىرۇسىدىكى زەھەر جەمئىي تۆت خىل بولۇپ، ئايرىم-ئايرىم ھالدا M ،N ،O ،P، ھەر قايسىسىنىڭ ئوخشاش بولمىغان ھەر خىل مەنبەسى بار، بۇنىڭ ئىچىدە كەڭ تارقالغىنى M ۋە N شىمپەنزەدىن كەلگەنلىكى ئاللىقاچان ئىسپاتلانغان، لېكىن سەل ئاز ئۇچرايدىغىنى O ۋە P بولسا كېيىن ھەممىسى كامېروننىڭ غەربىي جەنۇب قىسمىدىكى ئورانگۇتاندىن كەلگەنلكى ئىسپاتلانغان.
## مەنبەلەر
غالجىرلىق كېسىلى

thumb|غالجىرلىق ۋىرۇسى بار ئىت
ئىتتىن ئادەمگە يۇقىدىغان ئەڭ قورقۇنچلۇق كېسەل غالجىرلىق كېسىلىدۇر(ئاددى خەنچە: 狂犬病، ئېنگىلىزچە: Rabies). بەزى ساغلام ئىتلارنىڭ شۆلگىيىدىمۇ غالجىر ۋىرۇسى بولۇپ، ئىت چىشلىۋالغان ھامان دەرھال 24 سائەت ئىچىدە غالجىر كېسىلىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋاكسىنىسىنى ئۇرغۇزۇش كېرەك. نۆۋەتتە غالجىر كېسىلىنى داۋالاپ ساقايتىش مۇمكىن بولمىغاچقا، غالجىرلىقنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋاكسىنىسىنى ۋاقتىدا ئۇرغۇزۇش ئەڭ ئۈنۈملۈك ئالدىنى ئېلىش ئۇسۇلىدۇر.

بەزى ئىت باقىدىغان ئائىلىلەردىكى كىشىلەر ئىتقا ۋاقتىدا ۋاكسىنا ئەملىتىش بىلەن بىللە، ئادەملەر ئۆزلىرىگىمۇ غالجىرلىقنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋاكسىنىسىنى ئەملىتىشى كېرەك. ئىت يەنە قاپلىق قۇرت كېسىلىنى تارقىتىدۇ. بۇ كېسەل بىر خىل پارازىت قۇرت كېسىلى بولۇپ، قاپلىق قۇرتنىڭ تۇخۇملىرى ئىتنىڭ گەندىسى ئارقىلىق سۇنى، تۇپراقنى بۇلغايدۇ. بۇلغانغان مۇھىتتا ئوتلىغان قويلارنىڭ ئېغىزى ئارقىلىق جىگەر، مېڭە ۋە ئۆپكىسىگە ئورۇنلىشىپ پارازىتلىق ھايات كەچۈرىدۇ. ئادەملەر بۇنداق قويلارنىڭ گۆشى ۋە ئىچكى ئەزالىرىنى تولۇق پىشۇرماي ئىستېمال قىلغاندا، قاپلىق قۇرت تۇخۇملىرى ئادەملەرنىڭ ئېغىزى ئارقىلىق ھەزىم قىلىش سىستېمىسى بىلەن قانغا ئۆتۈپ ئايلىنىپ كېلىپ، جىگەر، ئۆپكە ۋە مېڭىسىدە پارازىتلىق ھايات كەچۈرۈپ، كىشىلەرنىڭ ساغلاملىقىغا ئېغىر زىيان يەتكۈزىدۇ، ھەتتا ھاياتىغا خەۋپ ئېلىپ كېلىدۇ.

ئىت يەنە كالا ئازار (病热黑)كېسىلىنى يۇقتۇرىدۇ. بۇ كېسەلمۇ داۋالاش قىيىن بولغان يۇقۇملۇق كېسەللىكنىڭ بىرى.
thumb|غالجىرلىق ۋىرۇسى
قىسقىسى، ئىتنىڭ يۇڭلىرى ئارىسىدىكى پىت، بۈرگىلەرمۇ پارازىتلىق ھايات كۆچۈرىدىغان بولۇپ، پىت، بۈرگىنىڭ بەدىنىدە نۇرغۇن پارازىت قۇرتلار ۋە كېسەل مىكروبلىرى بار، بۇلار دەل كېسەل توشۇغۇچىلاردۇر.

مۈشۈكنىڭ تېنىدە پارازىتلىق ھايات كەچۈرىدىغان ياچاق شەكىللىك پارازىت قۇرت بولۇپ، ھامىلىدار ئاياللار مۈشۈك بىلەن ئۇچراشسا بۇ خىل قۇرت بىلەن يۇقۇملىنىپ قېلىشى مۇمكىن. بۇ خىل قۇرت ھامىلىدار ئايالنىڭ بەدىنىگە كىرىپ، ھامىلىنىڭ يېتىلىشىگە ئېغىر زىيان يەتكۈزىدۇ.

غالجىر مۈشۈك ئادەم چىشلىگەندە ئوخشاشلا غالجىرلىق كېسىلىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. مۈشۈك بەدىنىدىمۇ ئوخشاشلا پىت، بۈرگىلەر پارازىتلىق ھايات كەچۈرىدۇ.
## مەنبەلەر
فخر العروبة (كىتاب)

**ئەرەبلەرنىڭ پەخرى: شەيخ مۇھەممەد بىن زەيىد ئەل نەھيان، رەھبەر ۋە ئادەم** (ئەرەبچە: *فخر العروبة: الشيخ محمد بن زايد آل نهيان، القائد والانسان*) ئەمىرلىكنىڭ سىياسىي ئانالىزچىسى سالم الكتبي نىڭ كىتابى. كىتابنىڭ تۇنجى نەشرى 2017-يىلى نەشىر قىلىنغان. كىتابتا ئەبۇزەبىنىڭ تەخت ۋارىسى شاھزادە، قوراللىق قىسىمنىڭ مۇئاۋىن قوماندانى شەيخ مۇھەممەد بىن زەيىد ئەل نەھياننىڭ مەيدانى ۋە سىياسىتى سۆزلەنگەن. بۇ كىتاب سالم الكتبي تەرىپىدىن نەشر قىلىنغان ئىككىنچى كىتاب.

## مەنبەلەر

تۈر:كىتابلار
كىملىك (جوڭخۇا خەلق جۇمھۇريىتى)

كىملىك ( يېڭى يېزىق: Kimlik؛ ئاددى خەنچە: 居民身份证; ئېنگلىزچە: Resident identity card)  جوڭگو پۇقرالىرنىڭ كىملىكىنى ئىسپاتلايدىغان بىر قانۇنلۇق ھۆججەت. 

thumb|بىرىنچى ئەۋلاد كىملىكResident Identity Card

### باشقا مىللەت يىل يېزىقلىرى

## مەنبەلەر
شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى رەئىسى ئەلىخان تۆرىنىڭ ستالىنغا ئەۋەتكەن ئۇلتىماتۇم خاراكتېرلىك مەكتۇپى ۋە تىنچلىق سۆھبىتى

شەرقىي تۈركىستان مىللىي ئارمىيەسى مەركىزىي فرونتتىكى خىتاي قوشۇنلىرىنى تارمار قىلىپ، قەدەممۇ قەدەم دۈشمەن قوشۇنلىرىنى قوغلاپ -9-يىلى 1945 ماناس دەرياسى بويىغا يېتىپ كېلىپ، ئۈرۈمچىگە يۈرۈش قىلىشقا جىددىي تەييارلىنىۋاتقاندا، -كۈنى سوۋېت ئىتتىپاقى تەرەپنىڭ جىددىي بېسىم خاراكتېرلىك بۇيرۇقى بويىچە ئۈرۈمچىگە 17 ئاينىڭ -16 ھۇجۇم قىلىشنى، يەنى داۋاملىق ئۇرۇش قىلىشنى توختاتتى. بۇنىڭ ئالدىدا سوۋېت ئىتتىپاقى تەرەپ سېنتەبىر كۈنى خىتاي تەرەپكە مېموراندۇم تاپشۇرۇپ، ئۆزىنىڭ غۇلجا قوزغىلاڭچىلىرى بىلەن خىتاي تەرەپنىڭ سۆھبەت ئۆتكۈزۈپ، مەسىلىنى تىنچلىق بىلەن ھەل قىلىشىدا ۋاسىتىچى بولۇپ بېرىشكە رازى -سېنتەبىر كۈنى جاڭ كەيشىنىڭ قوشۇلۇشى بىلەن خىتاي تاشقى ئىشلار 17 ئىكەنلىكىنى بىلدۈردى. مىنىستىرلىقى ۋەكىلى سوۋېت ئىتتىپاقىنىڭ خىتايدا تۇرۇشلۇق باش ئەلچىسى ئاپپولون پېتروفقا رەسمىي بىلدۈرۈپ، خىتاينىڭ سوۋېت ئىتتىپاقىنىڭ ئوتتۇرىدا ۋاسىتىچى بولۇشىنى قارشى ئالىدىغانلىقىنى بىلدۈردى. دېمەك، بۇ جەھەتتە ئىككى دۆلەت ئىچكى جەھەتتە پۈتۈشۈپ بولغانىدى. ستالىن رەھبەرلىكىدىكى سوۋېت ئىتتىپاقى كومپارتىيىسى مەركىزىي كومىتېتى سىياسىي بيۇروسى 15 – سېنتەبىر كۈنى خەلق ئىشلار كومىسسارى لاۋرېنتىي بېرىيا بىلەن خەلق تاشقى ئىشلار مۇئاۋىن كومىسسارى ئاندرېي ۋىشىنسكىي تەييارلىغان »شىنجاڭ ۋەزىيىتى ھەققىدە« ناملىق مەخپىي ھۆججەتنى ئىمزالاپ، »قوزغىلاڭچىلارغا خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ سوۋېت ئەلچىسىنىڭ باياناتىغا جاۋاب بەرگۈچە ھەمدە يەنە ئەگەر سۆھبەت بولۇپ قالسا، سۆھبەت ۋاقتىدا ئۆز قوراللىق كۈچلىرىنىڭ ئاكتىپ ھەرىكەتلىرىنى توختىتىشنى تەۋسىيە قىلىش« دەپ كۆرسەتكەن ھەمدە مىللىي ئارمىيىنىڭ ئۇرۇش توختىتىشىنى ۋە شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى تەرەپنى خىتاي بىلەن سۆھبەت ئۆتكۈزۈشكە تەۋسىيە قىلىش ھەم خىتاي تەرەپنىڭ ئالدىغا بۇ مەسىلىنى قويۇشتىن باشقا يەنە خىتاي تەرەپكە قويۇلىدىغان لايىھەنىڭ تېكىستلىرىنىمۇ بېكىتىپ بولغانىدى. شۇ ۋاقىتتا يەنە، موسكۋانىڭ كۆرسەتمىسى بويىچە، سوۋېت ئىتتىپاقىنىڭ غۇلجىدىكى يۇقىرى دەرىجىلىك -دومدىكى گېنېرال مايور ۋلادىمىر ستېپانوۋىچ يېگناروف 2 ھەربىي-سىياسىي مەسلىھەتچىلىرى، يەنى قاتارلىقلار شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى ھۆكۈمىتىگە ئۇرۇش توختىتىپ، خىتاي بىلەن تىنچلىق سۆھبىتى ئۆتكۈزۈش تەكلىپىنى بەرگەنىدى. موسكۋانىڭ ھەربىي جەھەتتىن، يەنى قورال-ياراق، ئوق-دورا ۋە ئوفىتسېر قاتارلىق ھەر ساھەلەر بويىچە زور دەرىجىدە ياردىمىگە ئېرىشكەن شۇنىڭدەك سوۋېت ئىتتىپاقىنىڭ ئىزچىل قوللىشىغا ئېرىشىۋاتقان شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى ھۆكۈمىتى رەھبەرلىكى تەركىبىدە خىتاي بىلەن سۆھبەت ئۆتكۈزۈش ياكى ئۆتكۈزمەسلىك مەسىلىلىرى ھەققىدە كۆپ پىكىر ئىختىلاپى بولسىمۇ، بىراق موسكۋانىڭ قاتتىق بېسىمى ئاستىدا ئاخىرى شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى ھۆكۈمىتى ھەيئىتى قارار تىنچلىق» ماقۇللاپ، ئۈرۈمچىگە ۋەكىل ئەۋەتىپ، خىتاي مەركىزى ھۆكۈمىتى بىلەن سۆھبەت ئۆتكۈزۈش، يەنى سۆھبىتى ئارقىلىق خىتاينىڭ شەرقىي تۈركىستاننىڭ مۇستەقىللىقىنى ئېتىراپ قىلدۇرۇشنى قولغا كەلتۈرۈشنى « بېكىتكەنىدى.

داۋامىنى تۆۋەندىكى ئۇلانما ئارقىلىق  PDF نۇسخسىنى چۈشۈرۈپ كۆرۈڭ:

شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى رەئىسى ئەلىخان تۆرىنىڭ ستالىنغا ئەۋەتكەن ئۇلتىماتۇم خاراكتېرلىك مەكتۇپى ۋە تىنچلىق سۆھبىتى

ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى يازمىلارنى مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالدا كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ

مەنبە: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى
## مەنبەلەر