ياپونىيە

left|thumb|250px|ياپونىيە
left|thumb|دۆلەت بايرىقى

**ياپونىيە** () غەربىي شىمال تىنچ ئوكيان غا جايلاشقان شەرقىي ئاسىيا دىكى ئارال دۆلىتى. ئۇ غەربتە ياپونىيە دېڭىزى بىلەن چېگرىلىنىدۇ ، شىمالدا ئوخوتسك دېڭىزى دىن جەنۇبتا شەرقىي جۇڭگو دېڭىزى ۋە تەيۋەن گە تۇتىشىدۇ. تىنچ ئوكياننىڭ بىر قىسمى ئوت ئۈزۈكى ، ياپونىيە 377 مىڭ 975 كۋادرات كىلومېتىر كېلىدىغان 6852 ئارالنىڭ تاقىم ئارىلىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. دۆلەتنىڭ شىمالىدىن جەنۇبقىچە بولغان بەش چوڭ ئارال خوككايدو ، خونشۇ ، شىكوكۇ ، كيۇشۇ ۋە ئوكىناۋا. توكيو ياپونىيەنىڭ پايتەختى ۋە ئەڭ چوڭ شەھىرى باشقا ئاساسلىق شەھەرلەر يوكوخاما ، ئوساكا ، ناگويا ، ساپپورو ، فۇكۇئوكا.

ياپونىيە دۇنيادىكى نوپۇسى ئەڭ كۆپ 11-دۆلەت ، شۇنداقلا نوپۇسى ئەڭ زىچ ۋە شەھەرلەشكەن دۆلەتلەرنىڭ بىرى. دۆلەت زېمىنىنىڭ تۆتتىن ئۈچ قىسمى تاغلىق بولۇپ ، نوپۇسى 126 مىليون 200 مىڭ تار دېڭىز بويى تۈزلەڭلىكىگە مەركەزلەشكەن. ياپونىيە 47 مەمۇرىي ۋىلايەت ۋە سەككىز ئەنئەنىۋى رايونغا ئايرىلىدۇ. بۈيۈك توكيو رايونى دۇنيادىكى نوپۇسى ئەڭ كۆپ شەھەر بولۇپ ، ئاھالىسى 37 مىليون 400 مىڭدىن ئاشىدۇ.

4-ئەسىردىن 9-ئەسىرگىچە بولغان ئارىلىقتا ، ياپونىيە خانلىقلىرى ئىمپېراتور ۋە خېيەن-كىچنى ئاساس قىلغان ئىمپېرىيە مەھكىمىسى ئاستىدا بىرلىككە كەلگەن. 12-ئەسىردىن باشلاپ ، سىياسىي كۈچ بىر قاتار ھەربىي مۇستەبىتلەر (شۈنگۇن) ۋە فېئودال خوجايىنلار (دەيميو) تەرىپىدىن تۇتۇلدى ۋە بىر تۈركۈم جەڭچىلەر ئاقسۆڭەكلىرى (سامۇرايلار) تەرىپىدىن ئىجرا قىلىندى. بىر ئەسىر داۋاملاشقان ئىچكى ئۇرۇشتىن كېيىن ، بۇ دۆلەت 1603-يىلى توكۇگاۋا مىلتىق ئاستىدا بىرلىككە كېلىپ ، يەككە-يېگانە دىپلوماتىيە سىياسىتىنى يولغا قويدى. 1854-يىلى ، ئامېرىكا فىلوتى ياپونىيەنى غەربكە سودا ئېچىشقا قىستىدى ، بۇنىڭ بىلەن 1868-يىلى شوغۇننىڭ ئاخىرلىشىشى ۋە ئىمپېرىيە كۈچىنىڭ ئەسلىگە كېلىشىگە سەۋەب بولدى. مېيجى دەۋرىدە ، ئىمپېرىيە ياپونىيەنىڭ غەرب ئۇسلۇبىدىكى ئاساسىي قانۇننى ماقۇللاپ ، سانائەتلىشىش ۋە زامانىۋىلاشتۇرۇش پروگراممىسىنى يولغا قويدى. 1937-يىلى ، ياپونىيە تاجاۋۇز قىلدى. 1941-يىلى ئۇ ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشى غا ئوق كۈچى سۈپىتىدە كىرگەن. تىنچ ئوكيان ئۇرۇشى ۋە ئىككى قېتىملىق ئاتوم بومبىسىدا مەغلۇبىيەتكە ئۇچرىغاندىن كېيىن ، ياپونىيە 1945-يىلى تەسلىم بولۇپ ، يەتتە يىللىق ئىتتىپاقداشلار ئىشغالىيىتىگە ئۇچرىغان ، بۇ جەرياندا ئۇ يېڭى ئاساسىي قانۇننى ماقۇللىغان. 1947-يىلدىن باشلاپ ، ياپونىيە ئىككى پالاتالىق قانۇن چىقىرىش ئورگىنى بىلەن بىرلىككە كەلگەن پارلامېنت ئاساسىي قانۇن پادىشاھلىقىنى ساقلاپ كەلدى

ياپونىيە چوڭ دۆلەت ۋە بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى (1956-يىلدىن باشلاپ) ، ئىقتىسادىي ھەمكارلىق ۋە تەرەققىيات تەشكىلاتى ۋە G7 قاتارلىق نۇرغۇن خەلقئارالىق تەشكىلاتلارنىڭ ئەزاسى. ياپونىيە ئۇرۇش ئېلان قىلىش ھوقۇقىدىن ۋاز كەچتى.
ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشىدىن كېيىن ، ياپونىيە ئىقتىسادىنىڭ ئېشىشىنى باشتىن كەچۈرۈپ ، 1990-يىلغىچە دۇنيادىكى ئىككىنچى چوڭ ئىقتىسادىي گەۋدىگە ئايلاندى. ئۈچىنچىسى ئەڭ چوڭ دۆلەت ئىچى ئىشلەپچىقىرىش ئومۇمىي قىممىتى ، تۆتىنچى ئورۇندا سېتىۋېلىش كۈچى باراۋەرلىكى. ماشىنا ۋە ئېلېكترون سانائىتىنىڭ باشلامچىسى ، ياپونىيە ئىلىم-پەن ۋە تېخنىكا غا زور تۆھپە قوشتى. سىنگاپور دىن كېيىن ئاسىيا دىكى ئىنسانلار تەرەققىيات كۆرسەتكۈچى دىكى ئىككىنچى ئورۇندا تۇرىدىغان دۆلەت قاتارىغا تىزىلغان ياپونىيە ، گەرچە ھازىر نوپۇسنىڭ ئازىيىشىنى باشتىن كەچۈرۈۋاتقان بولسىمۇ ، ئەمما ئۆمرى دۇنيادىكى ئىككىنچى ئورۇندا تۇرىدۇ. ياپونىيە دۇنيادىكى ئەڭ باي مەدەنىيەتنىڭ بىرى بولۇپ ، ئۇ سەنئەت ، يېمەك-ئىچمەك ، مۇزىكا ۋە ئاممىباب مەدەنىيىتى بىلەن داڭلىق كارتون ۋە سىن ئويۇنى كەسپى بىلەن داڭلىق.

## تارىخ
## جۇغراپىيە
## مەمۇرىي رايون
## ئىقتىساد
## ئاساسىي قۇرۇلۇش
## نۇپوس ئىستاتىستىكا
## تەربىيە
## ساياھەتچىلىك
## مائارىپ
## تەنھەرىكەت يىغىنى
## سىرتقى ئۇلاش

## مەنبەلەر

تۈر:دۆلەتلەر
تۈر:ياپۇنىيە