Муми-трольёс

**Муми-трольёс** () — швед кылын гожъяськись Туве Янссон финн гожъяськисьлэн книгаосысьтыз валтӥсь геройёсыз. Муми-трольёс сярысь книгаос швед кылысь 43 пӧртэм кылъёсы берыктэмын, та книгаосъя мультфильмъёс суредамын, аудиокнигаос гожтэмын, спектакльёс но балет пуктэмын. 

Пусъёно созэ но, Туве Янссон книгаысь валтӥсь геройёсты ачиз суредаз. Нырысетӥез книга швед кылын "*Småtrollen och den stora översvämningen"* нимын 1945-тӥ арын потӥз, нош финн кылэ со 1991-тӥ арын гинэ "*Muumit ja suuri tuhotulva"* (*Муми-трольёс но бадӟым вутудӟон*) нимын берыктэмын вал ай. 
## Муми-трольёслэн кылдэмзы

Муми-трольлэн вылтусыз кылдӥз Туве Янссонлэн суредъёсаз 1930-тӥ арын. Нимыз но солэн Снорк вал. Гожъяськись Муми-трольлэсь суредзэ котькуд гожтэм веросэз улэ пуктэ вал. Озьы суредъя гинэ но валано ни вал, кин верослэн гожтӥсез. 
## Муми-геройёс
**Муми-троль** - гиппопотамлы укшась валтӥсь герой. Арлыдызъя 14-15 арес сётод. Со котькыӵе пинал кадь ик выльзэ тодыны яратэ, соин ик олокыӵе но учыръёсы сюрылэ. Со кышкасьтэм, но со дыре ик дӥсьтӥсьтэм. Олокинэн но тодматскыны яратэ, со понна солы ялан анаезлэсь сюре. 

**Муми-анай** - льӧль малпанъёсысь анай, малы ке шуоно ваньзэ лэзе. Котьку дась пиезлэсь выль тодмооссэ доразы куноятыны, сюдыны, изьыны выдтыны. Солэн бордаз котьку сумкаез ветлэ, отын со туж кулэ арбериосты - кӧс пыдвылъёсты, кампет, мусурлы эмъюм - нулдэ. Муми-атай пумитаз Муми-анаез шторм дыръя, кудӥз соосты герӟаз. 

**Муми-атай** - вордскем бераз Хемулиха апай кие куштыса кельтэмын вал. Егит дыръяз трос кытӥ ветлӥз, ас киосыныз Муми-коркаез пуктӥз. Муми-нёжалын со мемуаръёс гожъяменыз тодмо. Яратэ аспӧртэмлыко арбериосты, дышем сямъёссэ ноку уг вошты. Ассэ со таланто шуэ, но валантэм. 

**Снифф** - Муми-трольлэн эшез. Комаклы тупась кузь быжо пӧйшур. Туж кышкась, трос ӝожтӥськись но кӧня ке жадной. Коӵо кадь ик ваньзэ яркытсэ но чилясьсэ яратэ. Туж кышка быжзэ ыштыны. Яратоно веранэз: "Мон кадь пичи пӧйшур понна та уж туж кышкыт луыны быгатэ". 

**[[Снусмумрик]] **- Муми-трольлэн матысь эшез. Котькуд гужемзэ Муми-нёжалын ортчытэ, нош сӥзьыл мукет шаеръёсы кошкылэ. Котькуд пӧйшурез но тылобурдоосты нимзыя тодэ. Яратэ пӧртэм учыръёсы сюрылыны, огназ улыны, чильым кыскыны но ымдур-арганэн шудыны. Уг яраты маке карыны лэзисьтэм пусъёсты но караулчиосты. Улэ палаткаын, кудзэ котьку сьӧраз нулдэ.

**Коркакузё** - Муми-семьялэн кыдёкысь ӵыжы-выжыез. Улэ соосын ӵош гур сьӧрын. Куке но туж кемалась вань муми-трольёс гур сьӧрын адями коркаосын уло, пе, вал, нош собере Муми-нёжалэ улыны выжизы. 

**Снорк** - тусызъя Муми-трольлы укша, но вань сноркъёс кадь буёлэз мылкыдызъя вошъяське. Яратэ, куке ваньмыз ас интыяз кылле, нош котькыӵе мугъя кенеш ортчытэ. Туж рос-прос но кӧня ке акылес. Солэн туж потэ кылдытэмез сыӵе машинаез, кудӥз вера, мар умой, нош мар урод. 

**Фрёкен Снорк** - Снорклэн апаез, Муми-трольлэн туганэз. Быдэс мугорыз небыт-небыт гоно, вань чёлкаез но пыдаз зарни суйпоскесэз. Яратэ пӧртэм чеберъяськон арбериосты, синучкон азьын туж трос дырзэ быдтэ. Куддыръя туж визьмо луыны быгатэ. 

**Туу-тикки** - Муми-трольёс сярысь куд-ог книгаосын гинэ пумиське. Туу-тикки зарезь дорысь коркан улэ. Кинэн ке кусыпъёс тупатонлэсь кулэлыксэ туж ик уг вала. Та улонын со тужгес но музъем вылын кылльыса инбаме учкыны яратэ. Но со доры кин ке куное вуэ ик ке, со котьку шыдэн куноятыны дась. 

**Хемуль** - Муми-нёжалысь тужгес но трос тодӥсез улӥсь. Акылес, но вожзэ уд поттӥськы ке, чидамон. Косъяськыны яратэ, ассэ котьку шонерен лыдъя. Почта маркаосты но будосъёсты люка. Вылаз апаезлэсь кылем дэремен ветлэ. Солэн туж трос ӵыжы-выжыосыз. 

**Ондатр** - йырыз философиен тырмытэмын. Дуннепум вуэмез вите но "Котырысь арбериослэн кулэтэмзы сярысь" книга лыдӟе. 

**[[Пичи Мю]]** - дунне вылысь тужгес но пичиез мюмла. Урод ӧвӧл, но мукетъёсыз вылын серекъяны яратэ. Мӧзмыны уг быгаты, шумпотыны но вожпытыны гинэ пӧрмытэ. Ӵашетэмез яратэ.

**Мюмла** - рос-прос нылаш, ваньзэ ачиз лэсьтыны но эрико луыны тырше. Яратэ аслэсьтыз пуштрес йырсиоссэ, кудъёссэ со ялан сына. Сузэрзэ Пичи Мюэз дышетыны тырше, туж ик уг пӧрмы ке но. 

**Филифьонка** - алекъяськись нылкышно, туж кышка нымы-кибыослэсь, ялан кытчы ке дыртэ. Яратэ утялскыны но сиён пӧраны. Уг яраты ӵыжы-выжыоссэ, но ассэ кияз возьыны тырше. 

**Тофсла но Вифсла** - кык пичи но туж ӝог пӧйшуръёс. Валантэм, нылъёс-а, пиос-а соос. Верасько валантэм кылын. Бадӟым чемоданзэс ноку киысьтызы уг куяло. Ярато йӧл но чемодан пушкысьтызы арбериосты. 

**Морра** - кӧшкемыт юрӟым но кезьыт. Кытӥ со ортче, отын ваньмыз кынме. Шунскон понна котькуд тылскем вылэ пуксе, нош соиз соку ик кысэ. "Морра" кылэз нёжалын улисьёс тышкаськонэз кадь вераськоназы кутыло. 

**Хатифнатъёс** - ымныртэм но мылкыдъёссэс возьматӥсьтэм макеос, уло езтылэз "сиыса". 

**Лякпыдъёс (Скалотяпъёс яке Липолапъёс)** - уллёосын улӥсь но туж зульыны яратӥсь пичи пӧйшуръёс, туссыя пыдъёс вылын возиськись комак яке пуны йыръёслы тупало. Туж мыло-кыдо луэменызы уродэ вуттыны быгато. 

## Книгаос
* *Muumit ja suuri tuhotulva* (*Småtrollen och den stora översvämningen*) (1945, suom. 1991, romaani) 
* *Muumipeikko ja pyrstötähti* (*Kometjakten*) (1946, suom. 1955, uudelleen julkaistu 1968 nimellä *Kometen kommer*, romaani) 
* *Taikurin hattu* (*Trollkarlens hatt*) (1948, suom. 1956, romaani)
* *Muumipapan urotyöt* (*Muminpappas bravader*) (1950, suom. 1963, uudelleen julkaistu 1968 nimellä *Muminpappans memoarer*, romaani)
* *Kuinkas sitten kävikään?* (*Hur gick det sen?*) (1952, kuvakirja)
* *Vaarallinen juhannus* (*Farlig midsommar*) (1954, suom. 1957, romaani) 
* *Taikatalvi* (*Trollvinter*) (1957, suom. 1958, romaani)
* *Kuka lohduttaisi Nyytiä?* (*Vem ska trösta knyttet*) (1960, kuvakirja)
* *Näkymätön lapsi ja muita kertomuksia* (*Det osynliga barnet och andra berättelser*) (1962, novellikokoelma)
* *Muumipappa ja meri* (*Pappan och havet*) (1965, romaani)
* *Muumilaakson marraskuu* (*Sent i november*) (1970, romaani)
* *Vaarallinen matka* (*Den farliga resan*) (1977, kuvakirja)
* *Outo vieras Muumitalossa* (1980, kuvakirja)

## Чӧлсконъёс




## Литература
* Happonen, Sirke:&nbsp;*Muumiopas*.   Helsinki: Suomalaisen Kirjallisuuden Seura, 2012.  ISBN 978-952-222-363-0.  
* Karjalainen, Tuula:&nbsp;*Tove Jansson. **Tee työtä ja rakasta*.   Helsinki: Tammi, 2013.  ISBN 978-951-31-6963-3.  
* Laajarinne, Jukka:&nbsp;*Muumit ja olemisen arvoitus*.   Jyväskylä: Atena, 2009.  ISBN 978-951-796-592-7.  
; Потоно книга
* Pulkkis, Nina & Tolvanen, Juhani:&nbsp;*Muumeista miljoonabisnes*.   Helsinki: Siltala, 2016.  ISBN 978-952-234-303-1.  

## Учкы озьы ик
* Luettelo Muumi-tarinoiden hahmoista
* Muumiopas
* Muumit ja olemisen arvoitus

## Та сярысь ик мукет интыосын
* Oy Moomin Characters Ltd:n sivusto
* Muumi-sarjakuvalehden sivusto
* Tampereen taidemuseon Muumilaakso
* Naantalin Muumimaailman sivusto
* Zépé's Virtuelles Muminforschungszentrum (saksaksi) Christian Panse