Красный, Сергей Хочекович

**Сергей Хочекович Красный** (1919 чылдың июнь 10, Биче-Ажык, Каа-Хем, Тыва – 2006 чылдың ноябрь 25, Кызыл) — тыва совет күрүне болгаш төре ажылдакчызы. РСФСР-ниң Дээди Совединиң депутады, Кызыл хоорайның мэри, Кызыл хоорайның хүндүлүг хамаатызы.

## Намдары
С.Х. Красный 1919 чылда Тываның Каа-Хемде Биче-Ажык деп черге чылгычы Хочек Шининович Салчак деп кижиниң өг-бүлезинге төрүттүнген. Адазы Сергей 4 хар безин четпээнде чок болурга, авазы сези азыранды он ийи ажы-төлдү өстүрген. Азыракчы кижизи мөчээн сөөлүнде, күжүр ие, Дындый Азаровна Салчак, база ооң ажы-төлү амыдыралдың кандыг-даа бергезин көргеннер. Ажы-төлү берге чылдарда авазынга шыдаар шаа-биле дузалажып шаг болганнар. Сергей Красныйның аажы-чаңынга, мөзү-бүдүжүнге кезээде шыңгыы, негелделиг чорук ол үеден бээр арткан магатчок. Кижилерге сагыш човангыр угаан-сарыыл, арыг ак сеткил ол үеден бээр ужукталган чадавас. 

1930 чылда үжүк-бижикке өөренген. 1932 чылда Кызылга каттышкан школага өөренип чедип келген.

Школа соонда Тыва аныяктарның революстуг эвилелиниң кежигүнүнге кирген. Бүрен сумузунуң аныяктарның революстуг эвилелиниң секретарынга соңгуткан. Оон алды чыл ишти Сарыг-Сепке ревсомолдуң райкомга ажылдаан.

1940 чылдың октябрьдан 1946 чылдың апрельге чедир Тыва улусчу революстуг шеригге, оон Совет Эвилелиниң шериинге шериг албанын эрттирген.

ВКП(б)-ниң кежигүнү.

Шериг соонда Осоавиахимниң Область Чөвүлелиниң шериг өөредилге килдизиниң даргазы кылдыр ийи чыл ажылдааш, облкүүскомнуң улуг инструктору кылдыр, Барыын-Хемчиктиң кожкүүскомунуң даргазы кылдыр үш чыл ажылдаан.

1954 чылда Москваның үш чылдыг партия школазын дооскан. 

А 1961 чылда бот-өөредилге-биле Москвада СЭКП-тиң ТК-ниң чанында Партияның дээди школазын дооскан.

1957 чылдан 1959 чылга чедир Чөөн-Хемчиктиң кожкүүскомунуң даргазы кылдыр ажылдаан.

1959 чылда Кызылче чоргускан, аңаа Кызыл хоорайның Улусчу депутаттарның Чөвүлелиниң күүскомунуң даргазы кылдыр соңгуттурган. Ол эрге-дужаалга 14 чыл ажылдаан. Дыка хөй кудумчуларны асфальт-биле шыпкан, дыка хөй ыяштарны тарааш, хоорайны ниитизи-биде ногаанчыткан. 

1973 чылдың мартта Тыва АССР-ниң Дээди Чөвүлелиниң Президиумунуң Секретары кылдыр соңгуткан. Аңаа 1980 чылдың ноябрьга чедир ажылдаан. Ооң соонда пенсияже үнген.

1963 чылда РСФСР-ниң Дээди Чөвүлелиниң 6-гы чыыжының депутады кылдыр соңгуттурган, бир дугаар сессияда-ла ону РСФСР-ниң Дээди Чөвүлелиниң Президиумунуң Даргазының оралакчызы кылдыр соңгуттурган.

## Өг-бүлези
Өөнүң ишти — Варвара Ермиловна Красная.  

Уруу — Надежда Сергеевна Красная — билдингир ыраажы, оглу — Дмитрий — инженер-автомобилист. 

Кайызы-даа дээди эртемниг. Надя бир оол, бир кыстыг: Долаана (Голландияда чурттап чоруур) биле Владимир (Москваның цирк артизи). Дима ийи кыс уруглуг.  

## Шаңналдары, ат-алдары

* Кызыл хоорайның хүндүлүг хамаатызы 
* "Хүндүткелдиң демдээ" орденниң кавалери 
* "1941-1945 чылдарда Ада-Чурттуң Улуг дайынынга Германияны тиилээни дээш" деп медаль
* "XX чүсчылда Тываның алдарлыг кижилери" күрүне номнда ады кирген. 

## Дөс
* Сергей Хочекович КРАСНЫЙ // XX чүс чылда Тываның алдарлыг кижилери. Күрүне ному. Кызыл. 2004. С. 99
* Сергей Хочекович Красный: [90-летию со дня рождения] // Летопись Тувы - 2009: историко-краеведческий альманах. Кызыл - 2008. С. 119-126.
* СЕРГЕЙ КРАСНЫЙ: «МЭР С УНИКАЛЬНОЙ ФАМИЛИЕЙ»

## Шөлүглер
# Исполняется 100 лет со дня рождения мэра Кызыла Сергея Хочековича Красного (Салчака) (1919-2006)
# Красный Сергей. Ушел из жизни ветеран Кызыла.
# Памятные краеведческие даты 2019 года 
# Первый тувинский дирижер-кавалерист - Сергей Красный

Аңгылал:Алфавиттээн кижилер
Аңгылал:Июньнуң 10 төрүттүнген
Аңгылал: Москвада Намның Дээди школазының доозукчулары