Каң

**Каң** (, ) — демирниң углерод-биле (база периодиктиг таблицаның өске-даа элементилери-биле) холуксаазы, ооң иштинде демир 45 % хуудан эвээш эвес болур, а углеродтуң хуузу 0,02-ден 2,14 % чедир. 0,6-дан 2,14% чедир углероду бедик каң деп санаттынар.

Бир эвес холуксаада углеродтуң хуузу 2,14 % ажа бээр болза, ындыг холуксааны шой дээр. Бо шагның порошок каңнарының, чижээ ZDP-189, составында 2,9-ден 3,0% чедир  углерод бар бооп болур, ынчалза-даа ол дээш олар шой апарбас. Углерод холуксааларны быжыг болгаш кадыг кылыр болгаш, оларның ээлгирин эвээжедир.  Бедик ээлгир шынарлыг каңнарны машина болгаш приборлар кылырынга калбаа-биле рессор, амортизаторлар, буржунактар кылырынга ажыглап турар.

## Каңның төөгүзү
Эң бурунгу каңны Турцияның Анатолия деп черден казып тыпкан, ооң назыны 3800 чыл, бистиң эрага чедир 1800 чылдар үези. Бурунгу делегейниң үезинде индий каңны дыка улуг үнелеп чораан. Индий каңдан ортаа чүс чылдарның Ортаа Азияга база Чөөн Европага сураглыг чораан булат тывылган. Барыын Европага каңны Антиктиг үениң сөөлүнде бүдүрүп өоренип алган. Ортаа чүс чылдарның үезинде каңдан колдуу чепсек кылып турган. Чоокку Чөөн чүкке дамас каң билдингир турган, оон шамшир кылып турган. Японияга ортаа чүс чылдарда тамахаганэ деп каңдан катана, вакидзаси база танто кылып турган. Европага каңның ачызында селемелерни узадыптар аргалыг апарган, ооң ачызында шпага (XV-ки чүс чылда) база рапира тывылган.

Шуткаан каң кылырының технологиязын англи инженер Гентсман чогааткан, ынчалзажок Европаның дип кезээнче XIX-ку чүс чылда (Крупптуң ачызында) кирген. Артиллерияның кезектерин 1854 чылда каңдан (Армстронгтуң пушказы), XX-ги чүс чылда каңдан танкыларга куяк кылып эгелээн.

## Каңнарның классификациязы
Каңнарны классификаастаар аргалар хөй: ажыглалының аайы-биле, химиктиг составының аайы-биле, шынарының аайы-биле база тургузуунуң аайы-биле. 

Ажыглалының аайы-биле: конструкцияларга ажыглаар каң , дадарбас каң, херексел кылыр каң, криогенниг каң.

Химиктиг составының аайы-биле углеродтуг база легирлеттинген деп аңгылаар.

Структуразының аайы-биле аустениттиг, ферриттиг, мартенситтиг, бейниттиг база перлиттиг деп чарар.

## Каңның характеристикалары

* Дыгыйы: 7700—7900 кг/м³ (7,7—7,9 г/см³).
* Дңзизи: 75500—77500 Н/м³ (7700—7900 кгс/м³).
* Чылыг сиңирери: 20 °C градуста 462 Дж/(кг·°C) (110 кал/(кг·°C)).
* Эстир температуразы: 1450—1520 °C.
* Чылыг эрттирер коэффициентизи 100 °C:

## Кезек каңнарның хевирлери

## Каңның бүдүрүлгези
Каң бүдүрүп кылыр талазы-биле делегейде бир дугаар черде Кыдат турар, 2017 чылдың түңнелдери-биле 49 % чедип турар.

Каң бүдүрүп турар 10 мурнакчы чурттарның аразынче:

## Демдеглелдер

## Литература

*  (нем.)

## Шөлүглер

* VIII. Механические свойства сталей. Краткий справочник металлурга \\ Под ред. Адрнава В. П. — М.: Государственное Научно-Техническое Издательство, 1960. — С. 370.
* Назначение сталей  для конструкций машин и механизмов; Северсталь.
* steeluniversity.org (бесплатный интернет-проект, разработанный International Iron and Steel Institute)
* Марочник металлов и сплавов (более 1600 марок металлов и сплавов)
* Соответствие марок сплавов по ANSI, ASME, DIN, JIS, ГОСТ и др. 
* Таблицы применимости материалов
* Плотность стали (справочная таблица)
* Сравнительная таблица твёрдости стали (справочная таблица)