open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Коми Республиканың Гимни

**Коми Республиканың гимни** (коми:*Коми Республикаса кып*) 1994 чылдың июнь 6-да хүлээп алдынган.Ону коми болгаш орус дылдарда ырлап турар.

## Ырының сөстери

## Үндезин
Аңгылал:Гимннер
Аңгылал:Коми
Ŧ

**Ŧ**,**ŧ** дээрге чөөн саами дылдың 25 дугаар үжүү-дүр. Юникодта ооң ады «latin capital letter t with stroke».

## Фонема
[θ]

## Юникод

* **Ŧ** – U+0166
* **ŧ** – U+0167

## Үндезин


Аңгылал:Латин алфавит
Ȝ

**Ȝ**, **ȝ** дээрге ооң мурнунда ортумак англи болгаш ортумак шотланд дылдарда ажыглаттынып турган үжүктер-дир, ынчалза-даа ам ажыглаттынмайн турар.

## Юникод

* **Ȝ** – U+021C
* **ȝ** – U+021D

## Үндезин


Аңгылал:Латин алфавит
6 Он ай

**6 он ай** — григориан календарь ёзугаар чылдың 279 дугаар хүнү (хүндүлүг чылдарда 280 дугаар хүнү), чыл төнчүзүнге чедир 86 хонук арткан.

## Болуушкуннар

## Үндезин
Аңгылал:Хүнү
Аңгылал:Он ай
8 Он ай

**8 Он ай** — Григориан календарь ёзугаар чылдың 281 дугаар хүнү (үстүкү чылдарда 282 дугаар хүнү), чыл төнчүзүнге чедир 84 хонук арткан.

## Болуушкуннар

## Үндезин

Аңгылал:Хүнү
Аңгылал:Он ай
Ƒ

**Ƒ**, **ƒ** дээрге эве дылда ажыглаттынып турар үжүктер-дир.

## Фонема
/ɸ/

## Юникод

* **Ƒ** – U+0191
* **ƒ** – U+0192

## Үндезин

Аңгылал:Латин алфавит
Å

**Å**, **å** дээрге колдуунда норвег, дат болгаш швед дылдарда ажыглаттынып турар үжүктер-дир.

## Фонема
[ɔ] азы [ɔː]

## Юникод

* **Å** – U+00C5
* **å** – U+00E5
* **Å** – U+212B

## Үндезин

Аңгылал:Латин алфавит
Мордовия Республиканың күрүне ырызы

**Мордовия Республиканың күрүне** **ырызы** (мокшан:*Мордовия Республикань Гимнать,*эрзян:*Мордовия Республикань Гимнань*) дээрге Мордовия Республикада ажыглап турар күрүне гимни-дир. Ырының сөзүн С.Кинякин, аялгазын Н.Кошелиева бижээн. Ону мокшан, эрзян, орус дылдарда ырлап турар.

## Ырының сөстери

## Үндезин
Аңгылал:Гимннер
Ƣ

**Ƣ**,**ƣ** дээрге латин үжүк-түр, кажан-бир шагда ажыглаттынып турган, ынчалза-даа ам ажыглаттынмайн. Ол үеде чамдык түрк дылдарның орфографиязында ажыглаттынып турган үжүктер.( Төөгүден алырга, тыва дылда база ажыглаттынып турган )

## Юникод

* **Ƣ** – U+01A2
* **ƣ** – U+01A3

## Амгы
Бо үжүктер ол үеде ажыглап турган "Ƣ"-ге дүгжүп турар.

* Азербайджан дыл: Ğ,ğ
* Крым татар дыл: Ğ,ğ(латин), ГЪ,гъ(кириллица)
* Туркмен дыл: G,g
* Уйгур дыл: Ғ,ғ(кириллица) ,gh(латин), غ(араб бижик)
* Тыва дыл: Г, г
* Саха дыл: Ҕ, ҕ
* Хакас дыл: Ғ, ғ
* Башкир дыл: Ғ, ғ

## Үндезин


Аңгылал:Латин алфавит
21 Он ай

**21 Он ай** — григориан календарь ёзугаар чылдың 294-кү хүнү (хүндүлүг чылдарда 295-ки хүнү), ынчангаш чыл төнчүзүнге чедир 71 хонук арткан.

## Болуушкуннар

## Үндезин
Аңгылал:Хүнү
Аңгылал:Он ай
10 Он ай

**10 Он ай** — григориан календарь ёзугаар чылдың 283 дугаар хүнү (хүндүлүг чылдарда 284 дугаар хүнү), чыл төнчүзүнге чедир 82 хонук арткан.

## Болуушкуннар

## Үндезин
Аңгылал:Хүнү
Аңгылал:Он ай
13 Он ай

**13 Он ай** — григориан календарь ёзугаар чылдың 286 дугаар хүнү (хүндүлүг чылдарда 287 дугаар хүнү), ынчангаш чыл төнчүзүнге чедир 79 хонук арткан.

## Болуушкуннар

* 1775 чыл – Континенталдыг Конгресс Континенталдыг флотту тургузарын чөпшээрээн, ол флот АКШ-тың далай флоду апарган.
* 1843 чыл – Нью-Йорк хоорайга еврей албан организациязы B'nai B'rith тургустунган.

* 1943 чыл – Ийиги делегей дайынының үезинде Италия Шериглерже катчып алгаш, Германияга удур дайын чарлаан.
* 2010 чыл – Чилиниң шахта камгалалы доозулган, шупту 33 хаап каан шахтерларны суг кырынче үндүрген.

## Үндезин
Аңгылал:Хүнү
Аңгылал:Он ай
15 Он ай

**15 Он ай** — григориан календарьда чылдың 288 дугаар хүнү (хүндүлүг чылдарда 289 дугаар хүнү), ынчангаш чыл төнчүзүнге чедир 77 хонук арткан.

## Болуушкуннар

## Үндезин
Аңгылал:Хүнү
Аңгылал:Он ай
Rabitabank

**Rabitabank** — Азербайжанда иштеп турувган банк. 30 июн 1993-чылда негизделген. Ачык Акционер Компаниясы формасында финанс кызматтарын көрсөтүп турувган уюм.

## Тарих
Rabitabank 1993-чылда Азербайжан Республикасынын Орталық Банкынын 136-нөмүр лицензиясынын негизинде ишке киришкен.  
Банк соода, өндүрүш, курулуш, айыл чарба, транспорт жана байланыш тармактарында, ошондой эле жарандарга да финанс кызматтарын көрсөтөт.  

Rabitabank 27 филиал, 75 ATM жана 1 бөлүм менен өлкөнүн 16 регионунда иштейт (Sumqayıt, Quba, Qusar, Xaçmaz, Lənkəran, Gəncə, Şəmkir, Şirvan, Şəki, Naxçıvan, Şamaxı, Kürdəmir, Ağsu, Masallı, Ağcabədi).

1994-чылда банк Азербайжан Банктар Ассоциациясынын мүчөсү болуп, финанс мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтти. Ош жылы “Yasamal” филиалы ачылган.  
Rabitabank SWIFT, Europa International, Visa International төлөм системаларынын катышуучусу болуп эсептелет.

## Продукттар
### Kartmane
Debet, kredit жана premium карталарын бириктирген Kartmane аркылуу дүйнөнүн каалаган жеринде төлөмдөрдү аткаруу мүмкүн.  
Kartmane картасы аркылуу картадан картага акча өткөрүү жана ATM аркылуу накталаштыруу акысыз.

### Rabita Mobile
Мобил тиркемеси 700дөн ашык төлөмдү онлайн жүргүзүүгө мүмкүндүк берет.  
Функцияларына Split Bill, Send to Friend, MoneySend, ƏDV кайтарып алуу жана паркинг төлөмдөрү кирет.  

### RabitaBot
Rabitabank тарабынан Telegram жана Messenger платформаларында иштеген алгачкы финанс чатбот.  
Чатбот аркылуу акча жөнөтүү, коммунал төлөмдөрдү жүргүзүү жана карта/кредит заказ кылуу мүмкүн.

## Тармак
Rabitabank өлкө боюнча 400 миңден ашык кардарга кызмат көрсөтөт.  
Банк социалдык программаларга жана коомдук демилгелерге активдүү катышат.

## Башкаруу
### Мушахид Совети
* Zakir Nuriyev — Башчы  
* Rauf Əliyev — Мүчө  
* Rəşad Abasov — Мүчө  
* Zaur Baxşəliyev — Мүчө  
* Rəhman Əliyev — Мүчө  

### Идаре Совети
* Aydın Hüseynov — Башчы  
* Orhan Gültekin — Биринчи орун басары  
* Samir Rzayev — Финанс жетекчиси  
* Ramil Nəsibov — Технология жетекчиси  
* Natiq Novruzov — Риск жетекчиси  

## Сыйлыктар
* Kartmane — «Жылдын банк продукты» (Azeri Business Award).  
* Visa Global Challenge — 1-орун (17 команда арасынан).  
* KIAF фестивалы — эки алтын медаль («Дизайн & Брэндинг», «Чоп & Басма»).  
* Asian Development Bank — «Leading Partner Bank in Azerbaijan» (2024).  

## Чыдагчылар

## Сыртқы байланыштар
* Рәсмий сайт
Милан стильның дория

**Милан стильның дория** (яп:*ミラノ風ドリア*) дээрге япон итальян өг-бүлениң рестораны Сайзерияның менюзунуң бирээзи-дир. Ол Сайзерияның кол чеми деп билдингир.

## Үндезин
Аңгылал:Сайзерия
17 Он ай

**17 Он ай** — григориан календарь ёзугаар чылдың 290 дугаар хүнү (үстүкү чылдарда 291 дугаар хүнү), ынчангаш чыл төнчүзүнге чедир 75 хонук арткан.

## Болуушкуннар

* 1973 чыл – Нефть үндүр сөөртүр чурттар организациязы Йом Кипур дайынының үезинде Израильди деткип турган чурттарга удур нефть эмбаргозун үндүрген, ынчангаш нефть чедишпес апарган.
* 1979 чыл – Мать Тереза ачы-буян ажылы дээш Нобель шаңналын алган.

* 1989 чыл – Сан-Францисконуң эриинге 6,9 баллдыг Лома-Приета чер шимчээшкини болган, 63 кижи өлген, миллиард долларларның когаралды чедирген.

## Үндезин
Аңгылал:Хүнү
Аңгылал:Он ай
9 Он ай

**9 Он ай** — григориан календарьда чылдың 282 дугаар хүнү (хүндүлүг чылдарда 283 дугаар хүнү), ынчангаш чыл төнчүзүнге чедир 83 хонук арткан.

## Болуушкуннар

* 1000 чыл – Лейф Эриксон Соңгу Америкага чедип келген бир дугаар европейжи кижи болган
* 1635 чыл – Роджер Уильямсты Массачусетс Бэй колониязындан үндүр сывырыпкан.
* 1701 чыл – Йель университеди Нью-Хейвенге (Коннектикут штады) тургустунган.
* 1926 чыл – Национал дамчыдылга корпорациязы (NBC) тургустунган.
* 1936 чыл – Гувер дамбазы Лос-Анджелеске электри энергиязын дамчыдып эгелээн.

## Үндезин
Аңгылал:Хүнү
Аңгылал:Он ай
12 Он ай

**12 Он ай** — григориан календарьда чылдың 285 дугаар хүнү (хүндүлүг чылдарда 286 дугаар хүнү), ынчангаш чыл төнчүзүнге чедир 80 хонук арткан.

## Болуушкуннар

* 1492 чыл – Христофор Колумбтуң экспедициязы Кариб дипке кээп дүшкеш, Азияга чедип келген бис деп санаан.
* 1792 чыл — Мэриленд штадының Балтимор хоорайга Христофор Колумбка тураскааткан бир дугаар тураскаалды тургускан.
* 1811 чыл – Парагвай Испания биле Аргентинадан хамаарышпас чоруун чарлаан.
* 1822 чыл — Бразилия Португалиядан хамаарышпас апарган.
* 1915 чыл – Бирги делегей дайынының үезинде британ эмчи сестразы Эдит Кавеллди немец аткылашкан отряд өлүрүп каан.

## Үндезин
Аңгылал:Хүнү
Аңгылал:Он ай
18 Он ай

**18 Он ай** — григориан календарьда чылдың 291 дугаар хүнү (хүндүлүг чылдарда 292 дугаар хүнү), ынчангаш чыл төнчүзүнге чедир 74 хонук арткан.

## Болуушкуннар

* 1867 чыл – АКШ Алясканы Россиядан албан езузу-биле эжелеп алган, ол болуушкунну чылдың-на Аляска хүнү кылдыр демдеглеп турган.
* 1931 чыл: тывынгыр Томас Эдисон 84 харлыында чок апарган.
* 2019 чыл – НАСА-ның астронавтылары Джессика Меир биле Кристина Кох бир дугаар шупту херээжен улустуң космоска үнүүшкүнүн кылганнар.

## үндезин
Аңгылал:Хүнү
Аңгылал:Он ай
Æ

**Æ**, **æ** дээрге A биле E-ниң лигатуразы-дыр.

## Фонема
[ɛ](Дат дыл)

[æ] азы [e](Норвег дыл)

[ai](Исланд дыл)

## Юникод

* **Æ** – U+00C6
* **æ** – U+00E6

## Үндезин


Аңгылал:Латин алфавит
Узун S

**ſ** (узун S) дээрге латин үжүк-түр. Ол дээрге бичии S-тиң өске хевири-дир. Ол 18 вектиң төнчүзүнде болгаш 19 вектиң эгезинде ажыглалдан үнген.

## Юникод

* **ſ** – U+017F
* **ẛ** – U+1E9B

## Үндезин


Аңгылал:Латин алфавит
Латин дылдың узундузу-G

**Латин дылдың узундузу-G** (англ:*Latin Extended-G*) дээрге Юникодтуң блогу-дур, бир дугаарында Юникодтуң 14.0 хевиринге немешкен.

## Блоктары

## Үндезин
Аңгылал:Латин алфавит
Аңгылал:Юникод
Хөгжүм демдектери (Юникод блоктары)

**Хөгжүм демдектери** (англ:*Musical Symbols*) дээрге Юникодтуң блогу-дур. Ында хөгжүмнүг демдектер бар, олар дээрге хөгжүмнүг партитураларның үнүн, үре-түңнелин, динамиказын болгаш темпизин көргүзеринге ажыглап турар демдектер-дир.

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Аңгылал:Хөгжүм
Смайликтер (Юникод блоктары)

**Смайликтер** (англ:*Emoticons*) дээрге кижиниң арнының эмодзилерлиг Юникод блогу-дур.

## Ол кирип турар ужуктер

### Өскертирикчи
Дериңерниң өңүн өскертип болур силер. Олар кижиниң кежиниң өңнерин бөлүктээр Фицпатриктиң шкалазынга даянган.(  🏻 🏼 🏽 🏾 🏿. )

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Юникод эмодзилерниң даңзызы

Бо бөлүкте Юникодтуң эмодзилер кылдыр тодараткан демдектерин көргүскен.

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Июнь 1

**1 Алды ай** — Григориан календарь ёзугаар чылдың 152 дугаар хүнү (вес чылдарда 153 дугаар хүнү), чыл төнчүзүнге чедир 213 хонук арткан. 

## Болуушкуннар

* 1533 чыл – Анна Болейн Англияның хааны апарган.
* 1648 чыл – Төгерик стол Мейдстоун тулчуушкунунда рыцарьларны тиилээн.
* 1774 чыл – Британияның чазаа Бостон портун хаап каарын дужааган.
* 1792 чыл – Кентукки АКШ-тың 15 дугаар штады апарган.
* 1796 чыл – Теннесси АКШ-тың 16-гы штады апарган.
* 1980 чыл – CNN, бир дугаар 24 шак дургузунда дамчыдар медээлер четкизи, ажылдап эгелээн.
* 1990 чыл – Джордж Х.В. Буш биле Михаил Горбачев химиктиг чепсек бүдүрүлгезин соксадыр дугайында дугурушкан.

## Юбилейлер болгаш болуушкуннар

* Бүгү-делегейниң уруглар камгалалының хүнү
* Самоаның хамаарышпас чоруунуң хүнү

## Үндезин
Аңгылал:Алды ай
TON 618

**TON 618** дээрге өртемчейде эң улуг кара оңгарларның бирээзи.Ол Черден 18,2 млрд чырык чыл ыракта турар, Хүнден 140 триллион катап чырык, массазы Хүнден 60 млрд катап хөй.

## Үндезин
Аңгылал:Кара оңгар
Аңгылал:Астрономия дугайында статьялар
Математиктиг демдектер (Юникод блоктары)

**Математиктиг демдектер** (англ:*Mathematical Operators*) дээрге Юникодтуң 80 дугаар блогу-дур. Ында математикада ажыглаттынып турар янзы-бүрү математиктиг демдектер бар. Диапазону U+2200..U+22FF.

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Өске математиктиг демдектер-A

**Өске математиктиг демдектер-A** (англ:*Miscellaneous Mathematical Symbols-*A) дээрге Юникодтуң 90 дугаар блогу-дур. Ында Математиктиг демдектер деп блокка кирбээн математиктиг демдектер бар. Бир дугаарында Юникодтуң 3.2 хевиринге немешкен.

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Өске математиктиг демдектер-B

**Өске математиктиг демдектер-B**(англ:*Miscellaneous Mathematical Symbols-B*)  дээрге Юникодтуң 94 дугаар блогу-дур. Бир дугаарында Юникодтуң 3.2 хевиринге немешкен.

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Домино демдектер

**Домино демдектери** (англ:*Domino Tiles*) дээрге домино оюнунга туружун илередирде ажыглап турар домино плиткаларын илередип турар демдектерлиг Юникод блогу-дур.

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
CJK интеграция канджи(Юникод блоктары)

**CJK интеграция канджи** (англ:*CJK Unified Ideographs*) дээрге Юникодтуң 121 дугаар блогу-дур, ында амгы Кыдатка болгаш Японияга хөйү-биле ажыглаттынып турар CJK интеграция канджи-тан демдектер бар.

## Ол кирип турар ужуктер
Адаанда көрүңер

* CJK интеграция канджи (4E00-62FF)
* CJK интеграция канджи (6300-77FF)
* CJK интеграция канджи (7800-8CFF)
* CJK интеграция канджи (8D00-9FFF)

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Өске демдектер

**Өске демдектер** (англ:*Miscellaneous Symbols*) дээрге Юникодтуң 88 дугаар блогу-дур. Янзы-бүрү демдектерниң глифтерин киирген.

## Ол кирип турар ужуктер

## Эмодзи
"**Өске демдектер**" деп блокта дараазында эмодзи бар: U+2600–U+2604, U+260E, U+2611, U+2614–U+2615, U+2618, U+261D, U+2620, U+2622–U+263, U+2626, U+2626 U+262E–U+262F, U+2638–U+263A, U+2648–U+2653, U+2660, U+2663, U+2665–U+2666, U+2668, U+267B, U+267F, U+2692–2694, U+2696–U+2697, U+2699, U+269B–U+269C, U+26A0–U+26A1, U+26AA–U+26AB, U+26B0–U+26B1, U+26BD–U+26BE, U+26C4–U+269C, U+26C, U+26C U+26CE–U+26CF, U+26D1, U+26D3–U+26D4, U+26E9–U+26EA, U+26F0–U+26F5, U+26F7–U+26FA болгаш U+26FD.

### кижи азы мага-бот кезээ

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Геометриктиг дүрзүлер(Юникод блоктары)

**Геометриктиг дүрзүлер** (англ:*Geometric Shapes*) дээрге Юникодтуң 87 дугаар блогу-дур. Ында төгериктер болгаш дөрбелчиннер дээн ышкаш геометриктиг хевирлер бар.

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
CJK интеграция канджи (4E00-62FF)

Адаанда Юникодтуң CJK интеграция канджи +4E00–62FF(1/4) деп блокунга кирген демдектерниң даңзызын көргүскен.

## Үндезин
Аңгылал:Юникод таблицазы
CJK интеграция канджи (7800-8CFF)

Адаанда Юникодтуң CJK интеграция канджи U+7800–8CFF(3/4) деп блокунга кирген демдектерниң даңзызын көргүскен.

## Үндезин
Аңгылал:Юникод таблицазы
Юникод даңзызы 0000-0FFF

Бо даңзы дээрге U+0000-дан U+0FFF чедир Юникод кодтарының даңзызы-дыр.

Аңгылал:Юникод таблицазы
CJK интеграция канджи делгемчидер-A

**CJK интеграция канджи делгемчидер-A** (англ:*CJK Unified Ideographs Extension A*) дээрге Юникодтуң 119 дугаар блогу болгаш ында эвээш ажыглаттынып турар CJK интеграция канджи бар.

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
CJK интеграция канджи делгемчидер-J

**CJK интеграция канджи делгемчидер-J** (англ:*CJK Unified Ideographs Extension J*) дээрге Юникодтуң блоктарының бирээзи-дир. Бо блокту кииргени-биле, Юникодка кирген идеографтарның саны 100,000 ажа берген.

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
CJK интеграция канджи делгемчидер-I

**CJK интеграция канджи делгемчидер-I** (англ:*CJK Unified Ideographs Extension I*) дээрге Юникодтуң блогу-дур.

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
CJK интеграция канджи делгемчидер-D

**CJK интеграция канджи делгемчидер-D** (англ: *CJK Unified Ideographs Extension D*) дээрге Юникодтуң блоктарының бирээзи-дир.

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
(225088) 2007 OR10

**(225088) 2007 OR10** дээрге тарадып диск дээрниң мага-бодулер бөлүүнге хамааржыр астероид-тир. Диаметри 1535 км. Ады **Gonggong**. Бурунгу кыдат тоолчургу чугаада суг үерлерин үндүрүп турар суг бурганының ады-биле адаан. (Гун-гун)

## Орбита
эллипс хевирлиг орбита-дыр. Gonggong 547,8 чыл дургузунда орбитаны эртип турар.

## Үндезин
Аңгылал:Астрономия дугайында статьялар
Эрис (карлик планета)

**Эрис** (демдээ:⯰) дээрге карлик планета-дыр, ону база тарадып диск дээрниң мага-боду деп бөлүкке хамаарыштырган.

## Ону канчаар тыпканыл
Ону 2005 чылдың январь 5-те Майкл Браун, Чадвик Трухильо болгаш Дэвид Рабиновиц деп астрономнар бөлүү 2003 чылдың октябрь 21-де тырттырган чурукта тыпкан.

## Орбита

## Үндезин
Аңгылал:Астрономия дугайында статьялар
Ì

**Ì**,**ì** дээрге итальян болгаш өске-даа дылдарда ажыглаттынып турар латин үжүктер-дир.

## Юникод

* **Ì** – U+00CC
* **ì** – U+00EC

## Үндезин


Аңгылал:Латин алфавит
Кабардино-Балкар Республиканың Гимни

**Кабардин-Балкар Республиканың гимни** (орус:*Гимн Кабардино-Балкарии,*Карачаево-Балкар:*Къабарты-Малкъар Республиканы Гимни,*Кабард:*Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэ и Къэрал Орэдыр*) 1992 чылда хүлээп алдынган.

* **Композиция:** Хасан Карданов

## Ырының сөстери

## Тыва очулга
Арыг дээр адаанга чечектелип турар чурт

Сен бистиң бажыңывыс

Бистиң бажыңывыс – ыдыктыг чер

Идегел, чоргаарал болгаш ынакшыл

***Кожумаа'':'''

Чечектел, бистиң Республикавыс

Кезээ мөңгеде чырыыр

Сен, Кабардин-Балкария

Амыр-тайбың, хүннүң херелдери болгаш күш-ажылдың чурту.


Бурун шагда өгбелеривистен арттырып каан

Чоннуң найыралы

Судьба бадыткаар

Бо ынакшыл өлүм чок деп

***Кожумаа*:*'

кижилер демниг

Эльбрус дээрге ынакшылдын бедии-дир

Чаңгыс демниг чорук дээрге күш-түр

Русь сээн биле

**''Кожумаа'':**

## Үндезин


Аңгылал:Гимннер
Чаъс

**Чаъс**(англ:*rain*) дээрге агаар-бойдустуң бир хевири-дир. Бо дээрге атмосферадан суг дамдылары дүжүп турар болуушкун-дур.

## Чаъс тыптып келири

### Суг парының тыптып келири болгаш булуттарның тургустунары
Хүннүң изии-биле океаннарда, хемнерде болгаш чер кырында суглар бустап, суг бустары апаар. Суг бузу-биле байлак агаар дээрже агаарның агымнары көдүрлүп үнүп турар, аңаа ол соой бээрге, дойуп, суг дамдылары болгаш мөңгүн бөлүктерже конденсацияланып, булуттарны тургузуп турар.

### Булуттан чаъска чедир
Булуттарда суг дамдылары болгаш мөңгүн кезектери каттышкаш, улгадып, сөөлүнде барып дүжүп, катап чаъс апаар хире аар апаар.

## Чаъстың хевирлери

### Чаъс дамдылары

## Өске планеталарга чаъс
Венерада күкүр кислоталыг чаъс чаап турар, ынчалза-даа чер кырында температураның ужундан ол чаъс чаап, чер кырынга кажан-даа үнмес.

HD 189733 b-да шил чаъс чаап турар.

## Үндезин

Аңгылал:Агаар бойдус
Мең

**Мең** (англ:*Nevus*) дээрге меланин пигментизи (меланоциттер) бар клеткалар долгандыр турар девискээрден бедик шыгжамырлыг кеш кезээнге чыглып кээр шиш хевири.

## Хевирлери
Хөй кезии мең эки шынарлыг, ынчалза-даа ховар таварылгаларда рак аарыглыг болур хоралыг мең бар. Хоралыг мең колдуунда меланома дээр.

## Диагноз

## Үндезин
Аңгылал:Эмчи дузазы
27 Он ай

**27 Он ай** — григориан календарьда чылдың 300 дугаар хүнү (хүндүлүг чылдарда 301 дугаар хүн), чыл төнчүзүнге чедир 65 хонук арткан.

## Болуушкуннар

## Үндезин
Аңгылал:Хүнү
Аңгылал:Он ай
2009 чыл

**2009 чыл** дээрге  Григориан календарь ёзугаар четвергте эгелээр ниити чыл.  Джуче 98 чыл, Хейсей 21 чыл, Кыдат Республиканың календары 98 чыл,unix-үези 1230768000 - 1262303999, Буддийжи календарьОктябрь 6, 2551 - Октябрь 15, 2552, Хиджри календары 1430 чылдың январь 4 - 1431 чылдың январь 14, Еврей календарь Апрель 5, 5769 - Апрель 14, 5770, Данкун-үези 4342 чыл.

Аңгылал:Чылдар
Өске техниктиг символдар

**Өске техниктиг символдар** (англ:*Miscellaneous Technical*) дээрге Юникодтуң 81 дугаар блогу-дур. Ооң иштинде программалаашкын дылдарының шрифттери болгаш эртем демдектери бар.

## Ол кирип турар ужуктер

### Эмодзи

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Тарадып диск дээрниң мага-боду

**Тарадып диск дээрниң мага-боду** (англ:*scattered disk object、SDO*) дээрге Хүн системазындан ырак черде турар бичии, мөңгүн объектилер бөлүү-дүр. Нептундан ыракта чыдар Хүн системазында дээрниң мага-бодунга хамаарыштыр ниити термин.

## Ажыдыышкын

## Тургустунары

## Үндезин

Аңгылал:Астрономия дугайында статьялар
Кирилликтиг Узадыр B

**Кирилликтиг Узадыр B** (англ:*Cyrillic Extended-B*) дээрге Юникодтуң 126 дугаар блогу-дур. Аңаа эрте-бурунгу үелерден кириллица үжүктер кирген.

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Аңгылал:Кириллица
Кирилликтиг Узадыр C

**Кирилликтиг Узадыр C** (англ:*Cyrillic Extended-C*) дээрге Юникодтуң 64 дугаар блогу-дур. 

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Аңгылал:Кириллица
Кириллица (Юникод блоктары)

**Кириллица** (англ:*Cyrillic*) дээрге Юникодтуң тоску блогу дыр. Бо блокта кириллица алфавит бар.

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Аңгылал:Кириллица
Катакана (Юникод блоктары)

**Катакана** (англ:Katakana) дээрге Юникодтуң 110 дугаар блогу-дур. Ында япон болгаш айну дылдарда ажыглап турар катакана деп үжүктер бар.

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Хирагана (Юникод блоктары)

**Хирагана** (англ:Hiragana) — Юникодтуң 109 дугаар блогу, ында япон дылда ажыглап турар хирагана үжүктер бар.

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Катакана узадыышкыны

**Катакана узадыышкыны** (англ:*Katakana Phonetic Extensions*) дээрге Юникодтуң 116 дугаар блогу-дур. Ында айну дылдың катакана үжүктери бар. Бир дугаарында Юникодтуң 3.2 хевиринге немешкен.

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Í

**Í**,**í**  дээрге Латин алфавиттерниң бирээзи. испан, каталон, португаль, голланд, исланд, чех, словак, венгр, гуарани дээш оон-даа өске дылдарда ажыглаттынып турар.

## Юникод

* **Í** – U+00CD
* **í** – U+00ED

## Үндезин


Аңгылал:Латин алфавит
Кирилликтиг Узадыр A

**Кирилликтиг Узадыр A** (англ:*Cyrillic Extended-A*) дээрге Юникодтуң 103 дугаар блогу-дур.

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Аңгылал:Кириллица
Октар (Юникод блоктары)

**Октар** (англ:*Arrows*) дээрге Юникодтуң 79 дугаар блогу-дур.

## Ол кирип турар ужуктер

### Эмодзи

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Өске демдектер биле октар

**Өске демдектер болгаш октар** (англ:*Miscellaneous Symbols and Arrows*) Юникодтуң 96 дугаар блогу-дур.

## Ол кирип турар ужуктер

### Эмодзи

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Өске демдектер биле эмодзи

**Өске демдектер биле эмодзи** (англ:*Miscellaneous Symbols and Pictographs*)  – Юникод блоктарының бирээзи.

## Ол кирип турар ужуктер

### Кижилер

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Эрги уйгур бижик(Юникод блоктары)

**Эрги уйгур бижик** (англ:*Old Uyghur*) – Юникодтуң блоктарының бирээзи. Бо блокта эрги уйгур бижик бар.

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Эрги түрк бижик (Юникод блоктары)

**Эрги түрк бижик**(англ:*Old Turkic*) дээрге Юникодтуң бир блогу-дур.Бо блокта эрги турк бижик үжүктер бар.

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Сентябрь 19

**Сентябрь 19** — Григориан календарь ёзугаар чылдың 262 дугаар хүнү (үстүкү чылдарда 263 дугаар хүнү), чыл төнчүзүнге чедир 103 хонук арткан.

## Болуушкуннар

* 1881 чыл — АКШ-тың президентизи Джеймс Гарфилд өлүрүкчүнүң кемдээшкиннеринден өлген.
* 1934 чыл – Бруно Хауптманны Чарльз Линдбергтиң чаш оглун өлүрүп кааны дээш тудуп хоругдаан.
* 1944 чыл — Финляндия, Совет Эвилели болгаш Великобританияның аразынга Уланчы дайынын соксаткан Москвага дайылдажыр дугуржулгага атты салган.
* 1946 чыл – Францияга Ийиги делегей дайынының уржуундан соңгаарлаткан бир дугаар Канны кинофестивалы болуп эрткен.
* 1995 чыл – Нью-Йорк Таймс шинчилел репортёру Джудит Миллерниң бир дугаар статьязын парлаан.

## Үндезин

Аңгылал:Хүнү
Кежээ

**Кежээ** дээрге хүн бадар үе-дир. Ол дээрге дүн биле хүннүң кызыгаары-дыр.

## Астрономия

## Дириг амытан
Дүнеки болгаш хүндүс дириг амытаннарның солчулгазы болуп турар.

## Үндезин
Аңгылал:Шак
Dutch angle

**Dutch angle** дээрге камераның аргазы-дыр, ында камераны чайып, сценаны тырттырып алыр. Ол колдуунда коргуушкунну болгаш дүвүрелди илередирде ажыглаттынып турар.

## Фото

Intentional camera tilt or Dutch angle - example in fashion photography for filling the frame - ModelTanja.jpg
Balaban and Katz Chicago Theater.JPG
File:Bill Maher and Mark Warner.jpg
Bus station in Sebnitz - Image impressions of a street photographer - December 2021 - Image 001.jpg
Civic Center Market 7623891608.jpg
Enghave Station (indgang).jpg
Maaza Mengiste Puterbaugh 2013.jpg
Milk sweet.jpg
Shah Jahan Mosque Thatta.jpg
Sunset at Yawgoog Scout Reservation dam (PixDeVl) 07.jpg
|
|


## Үндезин
Аңгылал:Камера-биле тырттырып алырының аргалары
20 Он ай

**20 Он ай** — Григориан календарь ёзугаар чылдың 293 дугаар хүнү (үстүкү чылдарда 294 дугаар хүнү), ынчангаш чыл төнчүзүнге чедир 72 хонук арткан.

## Болуушкуннар

## Үндезин
Аңгылал:Хүнү
Аңгылал:Он ай
Сентябрь 18

**Сентябрь 18** — григориан календарьда чылдың 261 дугаар хүнү (хүндүлүг чылдарда 262 дугаар хүнү), ынчангаш чыл төнчүзүнге чедир 104 хонук арткан.

## Болуушкуннар

* 1759 чыл — Авраам ховуларынга тулчуушкун соонда, Франция Квебекти англилерге хүлээдип берген.

* 1793 чыл – АКШ-тың президентизи Джордж Вашингтон АКШ-тың Капитолийиниң үндезин дажын салган.
* 1810 чыл – Чили Испаниядан хамаарышпас чоруун чарлаан.
* 1851 чыл — «Нью-Йорк Дэйли Таймс» солуннуң бирги үндүрүлгези үнген, ооң соонда «Нью-Йорк Таймс» апарган.
* 1931 чыл – Маньчжурияның болуушкуну болган.

## Үндезин
Аңгылал:Хүнү
Араб алфавит делгемчиткен-A

**Араб алфавит делгемчиткен-A** (англ:*Arabic Extended-A*) дээрге Юникодтуң 22 дугаар блогу-дур.

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Дузалал стрелка B

**Дузалал стрелка B** (англ:*Supplemental Arrows-B*) дээрге Юникодтуң 93 дугаар блогу-дур. Бир дугаарында Юникодтуң 3.2 хевиринге немешкен.

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Кирилликтиг дузалал

**Кирилликтиг дузалал** (англ:*Cyrillic Supplement*) дээрге Юникодтуң он дугаар блогу-дур, бир дугаарында Юникодтуң 3.2 хевиринге немешкен.

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Араб алфавит делгемчиткен-C

**Араб алфавит делгемчиткен-C** (Англ:*Arabic Extended-C*) деп узадыышкын дээрге Юникодтуң блогу-дур, бир дугаарында Юникодтуң 15.0 хевиринге немешкен.

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Пиен

**Пиен** (яп:*ぴえん*) дээрге япон жаргон сөс-түр, ыглаар дээн уткалыг. Ону колдуунда аныяктар социал четкилерде харылзааларда ажыглап турар.

## Ниити көрүш
"Пиен" деп сөстү муңгарап-даа, өөрүп-даа тургаш ажыглап болур болгаш кандыг-даа серьезностьту чүдүрбес. Ону хөй кезиинде "🥺" деп эмоджи-биле ажыглап турар.

### Солун чүүл
"PIEN -ぴえん-"(Пиен)" деп оюн болгаш "「ぴえん」のうた(Пиенниң ырызы) " деп ыры бар, оларны "Пиен" деп темага үндезилеп бижээн.

## Үндезин
Аңгылал:Япон интернет жаргон
Патриотчу порно

**Патриотчу порно** (яп:*愛国ポルノ*) дээрге Ылаңгыя японияда бодунуң чуртун аажок мактап турар номнар болгаш теледамчыдылгаларга хамаарыштыр адааргак сөс-түр. Көрей дылда база ындыг понятие бар.

## Үндезин
Аңгылал:Япон интернет жаргон
Ге'ез бижик делгемчиткен

**Ге'ез бижик делгемчиткен** (Англ:*Ethiopic Extended*) дээрге Юникодтуң 102 дугаар блогу-дур, бир дугаарында Юникодтуң 4.1 хевиринге немешкен.

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Акша-хөреңгиниң демдээ(Юникод блоктары)

**Акша-хөреңгиниң демдээ** (англ:*Currency Symbols*) дээрге Юникодтуң 75 дугаар блогу-дур.

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Кана Узадыышкын-A

**Кана Узадыышкын-A** (англ:*Kana Extended-A*) дээрге Юникодтуң блогу-дур. Ында япон дылда ажыглаттынып турган хирагана (вариант кана) деп сөстүң чамдык эрги хевирлери бар. 

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Ге'ез бижик(Юникод блоктары)

**Ге'ез бижик** (англ:*Ethiopic*) дээрге Юникодтуң 39 дугаар блогу-дур. Ында Ге'ез бижик алфавит бар. Бир дугаарында Юникодтуң 3.0 хевиринге немешкен.

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Ге'ез бижик делгемчиткен-A

**Ге'ез бижик делгемчиткен-A** (Англ:*Ethiopic Extended-A*) дээрге Юникодтуң 144 дугаар блогу-дур. Бир дугаарында Юникодтуң 6.0 хевиринге немешкен.

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Сентябрь 17

**Сентябрь 17** — григориан календарь ёзугаар чылдың 260 дугаар хүнү (хүндүлүг чылдарда 261 дугаар хүнү), ынчангаш чыл төнчүзүнге чедир 105 хонук арткан.

## Болуушкуннар

* 1787 чыл – Филадельфияга АКШ-тың Конституциязынга атты салган, ол Конфедерацияның Уставтарын солуп каан.
* 1796 чыл – АКШ-тың Конгрессинге Джордж Вашингтоннуң байыр чедириишкини номчаан.
* 1939 чыл – Германияның халдаашкыны-биле дайын эгелээн соонда, он алды хонук эрткенде, Совет Эвилели Польшаже халдап кирген.
* 1976 чыл – НАСА бир дугаар «Энтерпрайз» деп космос шаттлын ажыткан.

## Үндезин
Аңгылал:Хүнү
2026 чыл

**2026 чыл** дээрге Григориан календарь ёзугаар четвергте эгелээр ниити чыл.  Джуче 115 чыл, Рейва 8 чыл, Кыдат Республиканың календары 115 чыл,unix-үези 1767225600 - 1798761599, Буддийжи календарь  2568 чылдың октябрь 13 - 2569 чылдың сентябрь 7, Хиджри календары 1447 чылдың июль 12 - 1448 чылдың июль 21, Еврей календарь Апрель 12, 5786 - Апрель 21, 5787, Данкун-үези 4359 чыл.

Аңгылал:Чылдар
Ž

**Ž**, **ž** дээрге Z деп үжүктер-дир, ында Гачек немешкен. Чех, словак, словен, хорват, эстон, латыш, литов дээш оон-даа өске дылдарда ажыглаттынып турар.

## Юникод

* **Ž** – U+017D
* **ž** – U+017E

## Үндезин


Аңгылал:Латин алфавит
Сентябрь 16

**Сентябрь 16** — григориан календарь ёзугаар чылдың 259 дугаар хүнү (хүндүлүг чылдарда 260 дугаар хүнү), ынчангаш чыл төнчүзүнге чедир 106 хонук арткан.

## Болуушкуннар

* 1620 чыл – «Мейфлауэр» Англияның Плимуттан Чаа делегейже аян-чорук кылган.
* 1810 чыл — отец Мигель Идальго и Костилла «Долорестиң улуг чогаалдары» деп номну парлаан, ында испан чагырганы соксадырын кыйгырган болгаш Мексиканың хамаарышпас чоруу дээш дайынының эгезин демдеглээн.
* 1880 чыл – Корнелл Дэйли Сан бирги үндүрүлгезин парлаан.
* 1920 чыл – Нью-Йорк хоорайның Уолл-стритке чаалап алган аът-биле чүдүрген арба аттырыпкан, 38 кижи өлген, чүс-чүс кижилер кемдээн.
* 1963 чыл – Малайзияның Федерациязы тургустунган.

## Үндезин
Аңгылал:Хүнү
THE Tsuburo

**THE Tsuburo** (яп:THEつぶろ) дээрге япон оккультчу ютубер азы ол-ла аттыг сайт-дыр.   

## Ниити көрүш
Интернет хоорайның тоолчургу чугааларын болгаш читкен медианы шинчилээри болгаш шинчилээри дээш оон-даа оске.

эгезинде 2018 чылда блог кылдыр эгелээн, ында автор бодунуң амыдыралының дугайында бижип турган, ынчалза-даа оккультизм дугайында статьялар бижээн соонда, ол популярлыг апарган болгаш ол оккультизмче кичээнгейни угландырар угланыышкынны өскертип алган.

Ол 2019 чылда 都市伝説考察ちゃんねる(Тыва очулга:*Урбан Легенда Дискуссия каналы*)деп ютуб каналды ажыткан. Амгы үеде ол оккультизм-биле холбаалыг ютубер кылдыр ажылдап турар.

## Даштыкы ссылкалар
Ютуб канал

X

Веб-сайт

THE Tsuburo дыңнадыглар самбыра

## Үндезин
Аңгылал:Японияның сайттар
Латин 1 дузалал сөс

**Латин 1 дузалал сөс** (англ:*Latin-1 Supplement*) дээрге Юникодтуң ийиги блогу-дур.

## Ол кирип турар ужуктер

### Эмодзи

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Ǹ

**Ǹ**,**ǹ** дээрге кыдат пиньинь демдектеринде ажыглаттынып турар үжүктер-дир.

## Юникод

* **Ǹ** – U+01F8
* **ǹ** – U+01F9

## Үндезин
Аңгылал:Латин алфавит
Ò

**Ò**,**ò** дээрге латин үжүктер-дир. Итальян болгаш каталон дылдарда ажыглаттынып турар.

## Юникод

* **Ò** – U+00D2
* **ò** – U+00F2

## Үндезин


Аңгылал:Латин алфавит
Ň

**Ň**, **ň** дээрге латин үжүктер-дир.бо үжүкда N деп ужукту Гачек-биле каттыштырып турар. Чех, словак, туркмен дээш оон-даа өске дылдарда ажыглаттынып турар.

## Фонема
/ɲ/ (чех, словак)

/ŋ/ (туркмен)

## Юникод

* **Ň** – U+0147
* **ň** – U+0148

## Үндезин


Аңгылал:Латин алфавит
Проект:Азия айы 2025

## Таблица
Бижээн болгаш эдип-чазаан чүүлдерни ук таблицаже киир бижиир херек.

## Делегей статистиказы
* 

## Түңнелдер
Негелделерге дүгжүп турар чүүлдер чок болган.

2025
Брайль дүрзүлери

**Брайль дүрзүлери** (англ:*Braille Patterns*) дээрге Юникодтуң 92 дугаар блогу, ында Брайль үжүктери бар. Оларны бир дугаарында Юникодтуң 3.0 хевиринге киирген.

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Джохор японнар школазы

**Джохор японнар школазы** (англ:*The Japanese School Of Johor*,малай:*Sekolah Jepun(Johor)*,яп:*ジョホール日本人学校*) дээрге Малайзияның Джохор штадының төвү Джохор Бахру хоорайга турар япон школа-дыр, ол Малайзияда чурттап турар япон чонга эге болгаш ортумак өөредилгени берип турар.

## Төөгү

* 1997 чылдың апрель 15-те ажыдыышкын
* 1997 чылдың декабрь 26 - Өөредилге яамызының далай кыдыында өөредилге чери кылдыр сертификатты алган

## Онза чүүлдери

## Үндезин


## Даштыкы ссылкалар
Джохор японнар школазы

Джохор Японнар Ассоциациязы
Аңгылал:Японнар школазы
Аңгылал:Япония-Малайзия харылзаазы
Аңгылал:Малайзияның өөредилгези
Нон Ла

**Нон Ла**(вьетнам:*Nón lá, 𥶄蘿,Nón tơi,𥶄哉,*кыдат:*簑笠*) дээрге чаңчылчаан вьетнам шляпа (Кин этниктиг бөлүк). Ратанхи ыяштың бүрүлеринден кылган конус хевирлиг шляпа. Nón дээрге шляпа, а tơi дээрге кат дээн уткалыг. Эр, кыс улуска вариантылар бар.

## Сорулгазы
Ооң кол сорулгазы - хөлеге бээри, ынчалза-даа ол чиик чаъстан камгалаар.

## Фото

Conical hat.jpg
Garments market in Hanoi, 2003 July 15.jpg
Jeune vietnamienne à Cần Thơ.jpg
Nón tơi in Tam Coc - August 2023.jpg
Vietnamese conical hat nonla.jpg
57743296 PaysanChoLon.jpg
Hatter Vietnam.jpg
|
|


## Үндезин
Аңгылал:Вьетнам
Ƨ

**Ƨ**,**ƨ** дээрге латин үжүктер-дир. Ол 1982 чылга чедир Чжуанга ийиги аялга кылдыр ажыглаттынып турган. Амгы үеде ооң орнунга z ажыглаттынып турар.

## Юникод

* **Ƨ** – U+01A7
* **ƨ** – U+01A8

## Үндезин
Аңгылал:Латин алфавит
Ƅ

**Ƅ**,**ƅ** дээрге латин үжүктер-дир. 1957 чылдан 1982 чылга чедир Чжуан алфавитинде алды дугаар үннүг үжүк кылдыр ажыглаттынып турган. Амгы үеде h деп үжүктү ажыглап турар.

## Юникод

* **Ƅ** – U+0184
* **ƅ** – U+0185

## Үндезин
Аңгылал:Латин алфавит
Бешки тон

**Ƽ**,**ƽ** дээрге латин үжүктер-дир. 1957 чылдан 1986 чылга чедир Чжуан дылда беш дугаар тон (˧˥) кылдыр ажыглаттынып турган, ам q деп үжүктү ажыглап турар.

## Юникод

* **Ƽ** – U+01BC
* **ƽ** – U+01BD

## Үндезин
Аңгылал:Латин алфавит
IPA узадыышкыны

**IPA узадыышкыны** (англ:IPA Extensions) дээрге Юникодтуң беш дугаар блогу, ында Делегей чергелиг фонетиктиг алфавит (IPA) бар.

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин

Аңгылал:Юникод
CJK демдектери болгаш бижик демдектери

**CJK демдектер болгаш бижик демдектери** (англ:*CJK Symbols and Punctuation*) дээрге Юникодтуң 108 дугаар блогу-дур. Ында кыдат, япон, көрей (CJK) бижиктерде демдектер болгаш бижик демдектери бар.

## Ол кирип турар ужуктер

### Эмодзи

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Армян бижик (Юникод блоктары)

**Армян бижик** (англ:*Armenian*) — Юникодтуң 11-ги блогу. Армян бижикни киирген.

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Армян бижик

**Армян бижик** (армян:*Հայկական այբուբեն*) дээрге армян дылды бижиирде ажыглап турар алфавит-тир. Ол 38 үжүктен тургустунган (оон ыңай ийи лигатура) болгаш латин алфавит ышкаш солагайдан оң талаже номчуур. 2019 чылда армян бижиктиң чаражы болгаш ооң культурлуг илередии ЮНЕСКО-нуң материалдыг эвес культура өнчүзүнүң даңзызынче кирген.

## Төөгү
Ол V вектиң эгезинде тывылган.405 чылда эртемден болгаш хам Месроп Маштоц армян апостол хүрээзиниң баштыңы Исаак Великий хаанның болгаш грек Руфаностуң дузазы-биле бижикти чогааткан.  Эгезинде алфавит 36 үжүктүг турган болза, сөөлүнде барып 38 чедир калбарткан.

Армян бижик тывылбаан шаанда, армяннар төрээн дылын илередирде янзы-бүрү даштыкы үжүктерни ажыглап турган.

## Даңзы

File:ա handwritten.svg | 
File:բ handwritten.svg | 
File:գ handwritten.svg | 
File:դ handwritten.svg | 
File:ե handwritten.svg | 
File:զ handwritten.svg | 
File:է handwritten.svg | 
File:ը handwritten.svg | 
File:թ handwritten.svg | 
File:ժ handwritten.svg | 
File:ի handwritten.svg | 
File:լ handwritten.svg | 
File:խ handwritten.svg | 
File:ծ handwritten.svg | 
File:կ handwritten.svg | 
File:հ handwritten.svg | 
File:ձ handwritten.svg | 
File:ղ handwritten.svg | 
File:ճ handwritten.svg | 
File:մ handwritten.svg | 
File:յ handwritten.svg | 
File:ն handwritten.svg | 
File:շ handwritten.svg | 
File:ո handwritten.svg | 
File:չ handwritten.svg | 
File:պ handwritten.svg | 
File:ջ handwritten.svg | 
File:ռ handwritten.svg | 
File:ս handwritten.svg | 
File:վ handwritten.svg | 
File:տ handwritten.svg | 
File:ր handwritten.svg | 
File:ց handwritten.svg | 

File:Ու handwritten.svg | 
File:փ handwritten.svg | 
File:ք handwritten.svg | 
File:օ handwritten.svg | 
File:ֆ handwritten.svg | 
File:և handwritten.svg | 
|
|

## Үндезин

Аңгылал:Үжүктер
Š

**Š**,**š** дээрге S-де гачек бар үжүктер. Оларны чех, словак, хорват, словен, эстон, латыш, литов дээш оон-даа өске дылдарда ажыглап турар.

## Юникод

* **Š** – U+0160
* **š** – U+0161

## Үндезин


Аңгылал:Латин алфавит
Ɯ

**Ɯ**,**ɯ** дээрге латин үжүктер-дир. Чжуанга 1982 чылга чедир ажыглап турган.

## Фонема
/ɨˤ/, /ɯ/

## Юникод

* **Ɯ** – U+019C
* **ɯ** – U+026F

## Үндезин
Аңгылал:Латин алфавит
Ƃ

**Ƃ**,**ƃ** дээрге латин үжүктер-дир. Ону Чжуанга 1957 чылдан 1986 чылга чедир ажыглап турган.

## Юникод

* **Ƃ** – U+0182
* **ƃ** – U+0183

## Үндезин
Аңгылал:Латин алфавит
Кирилликтиг Узадыр D

**Кирилликтиг Узадыр D** (англ:*Cyrillic Extended-D*) дээрге Юникодтуң блогу-дур, ону бир дугаарында Юникодтуң 15.0 хевиринге немээн.

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Хааржак CJK үжүктер – Ай

**Хааржак CJK үжүктер – Ай** (англ:*Enclosed CJK Letters and Months*) дээрге Юникодтуң 117 дугаар блогу-дур.

## Ол кирип турар ужуктер

### Эмодзи

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Ī

**Ī**, **ī** дээрге макрон-биле I деп үжүктер-дир. Кыдат пиньинь, латыш, маори болгаш гавай дылдарда ажыглаттынып турар.

## Фонема
Колдуунда узун [i] деп ажык унну илередир.

## Юникод

* **Ī** – U+012A
* **ī** – U+012B

## Үндезин


Аңгылал:Латин алфавит
Ō

**Ō**, **ō** дээрге O деп үжүктер-дир, оларга макронну кожуп каан. Ол япон, пиньинь кыдат болгаш маори дылдарның романизациязында ажыглаттынып турар.

## Фонема
[oː]( Япон дылдың романизациязы )

Латыш дылда кажан-бир шагда [ɔː] деп адаашкынны илередип турган, ынчалза-даа амгы орфографияда ажыглаттынмайн турар.

## Юникод

* **Ō** – U+014C
* **ō** – U+014D

## Үндезин


Аңгылал:Латин алфавит
ゟ

**ゟ** азы ***' дээрге [[Япон дыл|япон]] кана деп үжүктерниң бирээзи-дир.

== Дөзү ==

* '''ゟ''' дээрге "より"(йори) деп хирагана деп үжүктүң лигатуразы-дыр.
* ***'  дээрге катакана "ヨリ"(йори) деп үжүктүң лигатуразы-дыр.

## Чижек

Файл:「より」の例.jpg


## Юникод
**** аңаа онаашкан Юникодтуң код точказы чок.

* **ゟ** – U+309F

## Үндезин
Аңгылал:Кана
2 Алды ай

**2 Алды ай** — Григориан календарь ёзугаар чылдың 153 дугаар хүнү (вес чылдарда 154 дугаар хүнү), чыл төнчүзүнге чедир 212 хонук арткан.

## Болуушкуннар

* 1924 чыл – АКШ-тың Конгресси Индий хамаатылар дугайында хоойлуну хүлээп алган, шупту американ үндезин чурттакчыларга долу АКШ-тың хамааты эргезин берген.
* 1946 чыл – Италияга хаанныг эрге-чагырганы узуткааш, Италия Республиказын тургузары-биле референдумну эрттирген.
* 1946 чыл – Шериглерниң Германияже «челнок бомбалаашкыны» эгелээн, бомбардировщиктер Италиядан ужуп үнүп келгеш, Совет Эвилелинге кээп дүшкен.
* 1979 чыл – Папа Иоанн Павел II бодунуң төрээн Польшазынга бир дугаар кадарчы аян-чорукту эгелээн, бир дугаар папа коммунистиг чуртка аалдап келген.

## Үндезин
Аңгылал:Хүнү
Аңгылал:Алды ай
Анпанман (астероид)

**Анпанман** (46737 Anpanman) — Хүн системазында астероид. Ол Марс биле Юпитерниң аразынга долганып турар. Ону 1997 чылдың ноябрь 1-де тыпкан, 2003 чылда адаан.

## Аттың тывылганы
Ол ат Такаши Янасениң бижээни "Анпанман" деп чуруктарлыг номдан болгаш телеаниме сериалындан укталган. Такаси Янасениң ады өске астероидке база каттышкан, "46643 Yanase".

## Үндезин


## Даштыкы ссылкалар
Анпанманның траекториязы
Аңгылал:Астрономия дугайында статьялар
Аңгылал:Япон улустуң тыпкан астероидтери
Ваби-Саби (астероид)

**Ваби-Саби** (10585 Wabi-Sabi) — астероидтер курлавырында турар астероид. Ону 1996 чылдың апрель 13-те Spacewatch тыпкан. астроном Дж. Монтани ваби-саби деп ону адап каан.

## Үндезин


## Даштыкы ссылкалар
Ваби-сабиның орбиталдыг элементилери
Аңгылал:Астрономия дугайында статьялар
M32(дээрниң мага-боду)

**М32** (NGC 221) — Андромеда деп сылдыстар бөлүүнде эллипс хевирлиг галактика. Ол Андромеда галактиказының (М31) эш-өөрү болгаш Тус черниң галактикалар бөлүүнге хамааржыр.

## Ниити көрүш
Ол Черден 2,9 миллион чырык чыл хире черде турар болгаш Сүт оруунуң массазының оннуң бир кезии хире деп санап турар.

## Фото

M32 Lanoue.png
M32.jpg
Messier 32 from Hubble.jpg
NGC 0221 DSS.png
Messier32.png
|
|

## Үндезин
Аңгылал:Астрономия дугайында статьялар
Аңгылал:Галактика
Консадоле (астероид)

**Консадоле** (7777 Consadole) — астероидтер курлавырында астероид. Ону Куширо, Хоккайдодан Сэйдзи Уэда биле Саппородан Хироши Канеда тыпкан. Ооң ады Хоккайдо Консадоле Саппоро командазындан укталган.

## Үндезин

## Даштыкы ссылкалар
Консадоледуң траекториязы
Аңгылал:Астрономия дугайында статьялар
Аңгылал:Япон улустуң тыпкан астероидтери
Зашики-вараши (астероид)

**Зашики-вараши** (*10223 Zashikiwarashi*) дээрге астероид курлавырында турар астероид-тир. Ону Такеши Урата Сидзуока префектуразының Симидзу хоорайның Нихон-дайра обсерваториязындан тыпкан (амгы үеде Сидзуока хоорайның Симидзу уезинде). Ону Японияның Ивате префектуразында бар деп турар араатаннар Зашики Варашиниң ады-биле адаан.

## Үндезин

## Даштыкы ссылкалар
Зашики-варашиниң орбита элементилери
Аңгылал:Астрономия дугайында статьялар
Аңгылал:Япон улустуң тыпкан астероидтери
Канагава (астероид)

**Канагава** (17683 Kanagawa) дээрге кол куржагда турар астероидтерниң бирээзи. Ону Канагава префектуразының Хадано хоорайдан бот-тускайлаң астроном Ацуо Асами тыпкан. Ооң ады Канагава префектуразындан укталган.

## Үндезин

## Даштыкы ссылкалар
Канагаваның орбиталдыг элементилери
Аңгылал:Астрономия дугайында статьялар
Аңгылал:Япон улустуң тыпкан астероидтери
C-типтиг астероидтер

**С-типтиг астероидтер** дээрге кол компонентизи углеродтуг астероидтер-дир. Билдингир астероидтерниң 75 хире хуузу C-типтиг астероидтер. "C" дээрге "Carbonaceous" деп сөстен укталган, англи дылда углеродтуг дээн уткалыг.

## C-типтиг астероидтерниң чижектери

* Матильда
* Рюгу
* Церера 

## Үндезин
Аңгылал:Астероидтерниң спектрлиг классификациязы
B-типтиг астероидтер

**B-типтиг астероидтер** дээрге эвээш нептереңгей углеродтуг астероидтер, C-типтиг астероидтериниң бөлүү.

## Онза чүүлдери
Ол ниитизи-биле C-типтиг астероидке дөмей, ынчалза-даа ооң спектри кызылдан арай көк.

## Үндезин
Аңгылал:Астероидтерниң спектрлиг классификациязы
Кочи (астероид)

**Кочи** (2396 Kochi) дээрге астероид курлавырында турар S-типтиг астероидтер-тир. Ону Цутому Секи Кочи префектуразының Гейсей суурда Гейсей обсерваториязындан тыпкан, ону тыпкан кижиниң төрээн хоорайы Кочи хоорайның ады-биле адаан.

## Үндезин

## Даштыкы ссылкалар
Кочиниң орбиталдыг элементилери
Аңгылал:Астрономия дугайында статьялар
Аңгылал:Япон улустуң тыпкан астероидтери
S-типтиг астероидтер

**S-типтиг астероидтер** дээрге колдуунда демир силикат болгаш магний силикат дээн ышкаш даш материалдардан тургустунган астероидтер болур. Олар билдингир астероидтерниң 17 хире хуузу болуп турар. "S-типтиг астероид" деп сөсте "S" дээрге "*Stony*" деп сөстен укталган, англи дылда stony дээн уткалыг. Азы "*Silicaceous*" деп сөстен укталган, утказы кремний.

## S-типтиг астероидтерниң чижектери

* Юнона 
* Гаспра
* Эрос
* Итокава
* Кочи

## Үндезин
Аңгылал:Астероидтерниң спектрлиг классификациязы
Краснодар

**Краснодар** (1920 чылга чедир — **Екатеринодар**) — Россияның мурнуу талазында эң улуг хоорай, Краснодар крайының административтиг төвү. Кубань хемниң эриинде турар. 1793 чылда үндезилээн. Чурттакчы чону — 1 154 885 кижи (2025 чылда). Чурттуң экономика, эртем, уран-чүүл, спорт талазы-биле улуг салдарлыг хоорайларының бирээзи база мурнуу орук-харылзааның чугула адыры болуп турар. Аңаа «Мурнуу чүүктүң найысылалы» деп шола ат база бар.

## Чуруктар

Krasnodar, Russia, near natural colors, Sentinel-2 satellite image 2018-SEP-18.jpg
Триумфальная арка и памятник Святой Екатерине (1).jpg
Медакадемия Краснодар Russia.JPG
View of Krasnodar taken from Kozhevennaya street, 24 2020-04-18-5.jpg
Здание гостиницы централь 03.JPG
Karasunskiy okrug, Krasnodar, Krasnodarskiy kray, Russia - panoramio (27).jpg
2022. Краснодар DSC 9475.jpg
Дом Шарданова Б. Б. Краснодар Russia 06.JPG


## Демдеглелдер

## Даштыкы шөлүглер

*  

Аңгылал:Хоорай
Аңгылал:География
G-типтиг астероидтер

**G-типтиг астероидтер** дээрге колдуунда углеродтуг материалдардан тургустунган, хары угда ховар хевирниң астероидтери-дир.

## Онза чүүлдери
Ниитизи-биле олар C-типтиг астероидтер-биле дөмей, ынчалза-даа G-типтер 0,5 мкм азы оон эвээш долгуннарлыг ультрафиолет чырыын күштүг шиңгээдип алыры-биле онзаланып турар.

## Үндезин
Аңгылал:Астероидтерниң спектрлиг классификациязы
A-типтиг астероидтер

**A-типтиг астероидтер** дээрге астероидтерниң иштики куржагында тыптып турар ховар астероидтер бөлүү-дүр. A-типтиг астероидтер дыка ховар, 2018 чылда чүгле 17 астероид билдингир.

2018 чылдың байдалы-биле алырга, тывылган A-типтиг астероидтер аттары дараазында:246 Asporina, 289 Nenetta, 446 Aeternitas, 863 Benkoela, 1126 Otero, 1600 Vyssotsky, 1951 Lick, 2234 Schmadel, 2423 Ibarruri, 2501 Lohja, 2715 Mielikki, 2732 Witt, 3352 McAuliffe, 4142 Dersu-Uzala, 4713 Steel, 4982 Bartini and 5641 McCleese.

## Үндезин
Аңгылал:Астероидтерниң спектрлиг классификациязы
Грек бижик болгаш копт бижик

**Грек бижик болгаш копт бижик** (англ:*Greek and Coptic*) дээрге Юникодтуң сески блогу-дур. Ында грек алфавит болгаш копт алфавит бар.

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
CJK интеграция канджи делгемчидер-G

**CJK интеграция канджи делгемчидер-G** (англ:*CJK Unified Ideographs Extension G*) дээрге Юникодтуң блоктарының бирээзи-дир.

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин

Аңгылал:Юникод
Дузалал CJK тааржыр канджи

**Дузалал CJK тааржыр канджи** (англ:*CJK Compatibility Ideographs Supplement*) дээрге Юникодтуң блогу-дур. Юникод 3.1-ге немешкен.

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
CJK интеграция канджи делгемчидер-B

**CJK интеграция канджи делгемчидер-B** (англ:*CJK Unified Ideographs Extension B*) дээрге Юникодтуң блогу-дур.

## Ол кирип турар ужуктер
Адаанда көрүңер

* CJK интеграция канджи делгемчидер-B (20000-215FF)

* CJK интеграция канджи делгемчидер-B (21600-230FF)

* CJK интеграция канджи делгемчидер-B (23100–245FF)

* CJK интеграция канджи делгемчидер-B (24600-260FF)

* CJK интеграция канджи делгемчидер-B (26100-275FF)

* CJK интеграция канджи делгемчидер-B (27600-290FF)

* CJK интеграция канджи делгемчидер-B (29100-2A6DF)

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Математиктиг үжүк-санныг демдектер

**Математиктиг үжүк-санныг демдектер** (англ:*Mathematical Alphanumeric Symbols*) дээрге Юникодтуң блоктарының бирээзи.

## Ол кирип турар ужуктер

### Латин үжүктер

### Грек үжүктер болгаш демдектер

### Саннар

### Курсивтиг

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
Грек бижик узадыышкыны

**Грек бижик узадыышкыны** (англ:*Greek Extended*) дээрге Юникодтуң 72 дугаар блогу-дур. Ында эрги грек дылда ажыглап турар үжүктер бар. Бир дугаарында Юникодтуң 1.1 хевиринге немешкен.

## Ол кирип турар ужуктер

## Үндезин
Аңгылал:Юникод
CJK интеграция канджи делгемчидер-B (20000-215FF)

Адаанда Юникодтуң CJK интеграция канджи делгемчидер-B U+20000–215FF(1/7) деп блокунга кирген демдектерниң даңзызын көргүскен.

## Үндезин
Аңгылал:Юникод таблицазы
Сентябрь 15

**Сентябрь 15** азы **15** **Тос ай** — григориан календарь ёзугаар чылдың 258 дугаар хүнү (хүндүлүг чылдарда 259 дугаар хүнү), ынчангаш чыл төнчүзүнге чедир 107 хонук арткан.

## Болуушкуннар

* 1776 чыл — Американың революстуг дайынының үезинде британ шериглер Нью-Йорк хоорайны эжелеп алган.

* 1821 чыл – Коста-Рика, Сальвадор, Гватемала, Гондурас болгаш Никарагуа Испаниядан хамаарышпас чорукту чарлаан.
* 1916 чыл – Бир дугаар делегей дайынында Сомма чанынга тулчуушкун үезинде танкыларны дайынга бир дугаар ажыглаан.
* 1935 чыл – Нацист Германия свастиканы албан езузунуң тугу кылдыр хүлээп алгаш, Нюрнберг хоойлуларын хүлээп алгаш, немец еврейлерниң хамааты эргезин казып каапкан.

## Үндезин
Аңгылал:Хүнү
Январь 2

**Январь 2** азы **2 бир ай** — григориан календарь-биле чылдың ийиги хүнү, чыл төнчүзүнге чедир 363 хонук (үстүкү чылдарда 364 хонук) арткан.

## Болуушкуннар

* 1788 чыл – Джорджия АКШ-тың Конституциязын бадылаан дөрткү күрүне болган.
* 1842 чыл – Пенсильвания штадының Фэрмонт хоорайга бир дугаар проводтуг азып каан көвүрүгнү ажыткан.
* 1959 чыл – Совет Эвилели Айның чоогунга бир дугаар четкен космос корабльдыг Луна 1-ни үндүрген.
* 1942 чыл – Ийиги делегей дайынының үезинде япон күштер Филиппиннерниң төвү Маниланы эжелеп алган.
* 2004 чыл – НАСА-ның Марс шинчилээр Ровер Спирит Марска кээп дүшкен.
* 2024 чыл – Токионуң Ханеда аэропортунга Японияның авиакомпаниязының пассажир самолету биле Японияның эрик камгалалының самолеттары үскүлежипкен.

## Үндезин
Аңгылал:Хүнү
Аңгылал:Январь
Январь 1

**Январь 1** азы **1 бир ай** — григориан календарьда чылдың бирги хүнү, чыл төнчүзүнге чедир 364 хонук арткан (үстүкү чылдарда 365 хонук). Ниити чылдарда ол чылдың сөөлгү хүнү, декабрь 31-ге, неделяның чаңгыс хүнүнге дүжер.

## Болуушкуннар

* Б.Ч 45 чыл – Рим империязы юлиан календарьны албан езузу-биле хүлээп алган, январь 1-ни чылдың бирги хүнү кылдыр тургускан.
* 1863 чыл — Президент Авраам Линкольннуң Хосталга чарлалы күшче кирген, Конфедерацияның контрольдаар девискээрлеринде шупту кулдарны хостуг деп чарлаан.
* 1912 чыл — Кыдатка 2000 чыл ажыг империяның чагыргазы доозулган Кыдат Республика тургустунган.
* 1999 чыл – Европаның 11 чурттарында албан езузунуң акша-хөреңгизи кылдыр евро ажыглаттынган.

## Үндезин
Аңгылал:Январь

Аңгылал:Хүнү