2022 чылда Казахстанга болган удурланыышкын чыскаалы

**2022 чылда Казахстанга болган удурланыышкын чыскаалы** () — сугже шилчиткен газтың өртээ хенертен өскениниң ужурундан 2022 чылдың январь 2-де эгелээн удурланыышкын чыскаалы. Жанаозен хоорайга эгелээн чыскаал Казахстанның өске хоорайларын хөме апкан. Арат-чон Алматы, Актобе, Актау, Атырау, Караганда, Нур-Султан, Шымкент, Кокшетау, Уральск дээн хоорайларның төп кудумчуларынче үнүп, экономиктиг негелделерден аңгыда политиктиг өскерлиишкиннерни негеп эгелээн. 

2022 чылдың январь 2-де Жанаозенге удурланыкчылар сугже шилчиткен газтың өртээн бадырарын негеп, автомобиль оруун дуглаан. Чон хоорай болгаш область акимнеринден  өртектерни быжыктырып доктаадыры болгаш чайгаар бүткен газтың чедишпес чоруун узуткаарын негээн.  Ук негелделерниң күүсеттинмээнинге удурланган чыскаал дараазында хүн база уламчылаан. Январь 4-те Казахстанның чазаа Мангистау облазында сугже шилчиткен газтың өртээн 1 литрде 50 теңгеге чедир бадырарын дыңнаткаш, президент Касым-Жомарт Токаев  Казахстанның чонун хоойлуга удур үүлгедиглер кылбазынче кыйгырган. 

Казахстанның өске улуг хоорайларының чурттакчылары Жанаозенге эгелээн удурланыышкын чыскаалын деткип, кудумчуларже үнген. Алматы хоорайда удурланыкчылар полиция машиналарын чок кылып өрттеткен. Чүс-чүс кижилерни тудуп хоругдааш, январь 4-түң дүнүнде чуртка Интернет-четки харылзаазын өжүрген. Мангистау облазы болгаш Алматы хоорайга онза байдалды чарлаан. Январь 5-тиң эртенинде Казахстанның чазаа халажып үнген деп медээ дыңналган.

## Болуушкуннар
### январь 2
* Жанаозенде удурланыкчылар сугже шилчиткен газтың өртээн бадырарын негеп, автомобиль оруун дуглаан.
* Мангистау облазында чыскаалчыларга газ өртээн ооң мурнунда деңнелинге чедир бадырбазын дыңнаткан.

### январь 3
* Нур-Султан хоорайга Жанаозенде чыскаалчыларны деткип, кудумчуже үнген кезек кижилерни полиция тудуп хоругдаан. Алматы хоорайда Республика болгаш Астана шөлүн хаап каапкан.
* Эреңгей сайыт Аскар Маминниң удуртулгазы-биле Мангистауда социал-экономиктиг байдалды хынап көөр комиссия тургустунган.
* Шымкент хоорайның төп шөлдеринге таңныылдарны тургускан.
* Жанаозенде удурланыышкын чыскаалынга чыылган кижилерниң саны 3 муңга четкен.Чугаалажыышкын кылыр дээш келген область акими Ногаевти чыскаалчылар үндүр сывыртапкан.
* Актобе хоорайның төп шөлүнге 100 хире кижи чыылган.
* Сугже шилчиткен газ өртээниң өскен чылдагаанын чонга чогууру-биле тайылбырлап бербээн деп энергетика сайыды Магзум Мырзагалиев медээлээн. Өртек ооң мурнундагы деңнелге чедир батпас дээрзин катап бадыткаан.

### январь 4
* Жазаозен болгаш Актау хоорайларның шөлдеринге мөөң кижилер сугже шилчиткен газтың өртээн бадырарын негеп, чыскаалын уламчылаан.
* Жанаозенге эгелээн удурланыышкын чыскаалын деткиирин оралдашкан Алматы хоорайның идепкейжилерин тудуп хоругдааш, харыысалгага онааштырган. 
* Тенгиз деп чер үзү болгаш газтың мөөң чыдымында чүс-чүс ажылдап турар кижилер Мангистаунуң чурттакчыларын деткип, митингиже үнген.
* Алматы, Нур-Султан, Шымкент болгаш Актобе хоорайларда он хире кижилерни тудуп хоругдаан.
* Чазак комиссиязының Мангистау облазында чыскаалчылар-биле чугаалажылга кылып эгелээни билдингир болган.
* Актобеде чыскаалчылар полицияның шугумун чаза булгап киргеш, область акимадынче угланган.
* Тараз хоорайда чыскаалчыларны журналистер-биле кады тудуп хоругдаан.
* Актау хоорайга эреңгей сайыттың оралакчызы Ералы Тугжанов сугже шилчиткен газтың өртээн 1 литрде 50 теңгеге чедир бадырар деп дыңнадырга-даа митингилээн чон ооң соонда тараваан.
* Алматы хоорайда 150 ажыг кижини тудуп хоругдаан.
* «Нур Отан» намындан депутат Берик Абдигали оглу чазактың халажырын негээн. 
* Касым-Жомарт Токаев Twitter таварыштыр «чурттуң бүрүн бүдүн байдалы болгаш чаңгыс эвин буза тепсирин оралдашкан деструктивтиг бөлүктерниң кыйгырыын дыңнавазынче» кыйгырган.
* Атырау хоорайда 5000 хире чурттакчылар Исатай биле Махамбеттиң шөлүнге чыглып, Жанаозенниң чурттакчыларын деткээн.
* Жанаозенниң чурттакчыларын деткиири-биле каш муң кижи Шымкент хоорайга чыылган.
* Январь 4-5 хүннеринде полицияның тускай күштери Нур-Султанда чыскаалчыларның чамдыктарын тудуп хоругдаан.

### январь 5
* Январь 5-тиң эртенинде Казахстанның президентизи Чазактың халажыр дугайында дилээн хүлээп алган деп медээ дыңналган.
* Касым-Жомарт Токаев кадрлар өскерлиишкиннерин кылган. Марат Нуртлеу Национал айыыл чок чорук комитединиң даргазының бирги оралакчызының албан-дужаалынга томуйлаткан. Ерлан Каринни Кырымбек Кошербаевтиң орнунга күрүне секретары кылдыр томуйлаан. Эреңгей сайыт Алихан Смаилов болган. 
* Алматы хоорайда «Алтын Орда» базаарының чанынга өртектерниң өзүлдезинге удур митинг кылган кижилерже тускай күштер дааштыг гранаталар ажыглап, резинниг ок-биле аткан.
* Январь 5-тен 19-ка чедир Мангистау облазы болгаш Алматы хоорайга онза байдалды чарлаан деп медээ дыңналган.
* Бүгү Казахстанда 200 хире «хөй-ниитиниң корум-чурум үрегдекчилерин» тудуп хоругдаанының дугайында Иштики херектер яамызы медээлээн. 
* Актобе хоорайда акиматтың мурнунга чыылган удурланыкчылар акимат бажыңын эжелеп алырын оралдашкан. Полиция чыскаалчыларга удур карак чажы төгүлдүрер газты ажыглаан. 
* Алматыда «Сайран» автовокзалындан ырак эвесте «Нур Отан» намының бажыңы өрттенген.

## Демдеглелдер

Аңгылал: Казахстан
Аңгылал: 2022 чылда болуушкуннар