Matilda J. Papa'i parau

Ua riro mai **o Matilda** **Johanna** **Clerk** (2 no mati 1916 – 27 no titema 1984) ei pionie i te pae rapaauraa e ei orometua haapii i te pae no te ihi i te pae miti auro, e i muri iho i Ghana, e tae noa'tu i te piti o te vahine no Ghana tei riro mai ei taote aravihi i te pae no te rapaauraa ma'i .   O Clerk te vahine matamua no Ghana i roto i te mau ohipa atoa tei farii i te hoê haamaitairaa haapiiraa no te haapiiraa i te fare haapiiraa tuatoru no te mau fenua ěê, te vahine matamua no Ghana e no Afrika Tooa o te râ tei haere i te fare haapiiraa tuatoru e no te fana'o i te hoê parau faaite no te haapiiraa tuatoru.   O MJ Clerk te paeraa o te vahine no Afirika Tooa o te râ tei riro mai ei taote i muri a'e i te mau vahine no Nigeria, o Agnes Yewande Savage (1929), te taote matamua no Afirika Tooa o te râ, e o Elizabeth Abimbola Awoliyi (1938); Irene Ighodaro (1944), te taote matamua no Sierra Leone, e o Susan Ofori-Atta (1947), te taote matamua no Ghana.        Ua riro teie mau taote pionie ei feia turu matamua no te oraora - maitai - raa o te mau metua vahine, te haapaoraa i te mau tamarii, e te oraora - maitai - raa o te huiraatira i roto i te tuhaa fenua.     O Clerk e o Ofori-Atta ana'e te mau taote vahine i Ghana no te hoê tau maoro i muri a'e i te ti'amâraa i te matahiti 1957.   Ua riro ratou ei faaûruraa no te hoê u'i o te mau taote vahine no Ghana e no Aprika Tooa o te râ i muri a'e i te faatereraa hau, i te hoê taime a riro noa ai te rahiraa o te mau vahine na te ao nei ei faaûruraa i te pae no te rapaauraa ma'i e te tahi atu mau fifi i te pae no te rapaauraa ma'i.   Ua pii te feia aravihi i roto i te pŭpŭ rapaauraa ma'i i taua anotau ra ia Matilda J. Clerk " te maramarama no te ti'amâraa o te vahine no Ghana ".  

## Te oraraa matamua e te utuafare
Ua fanauhia o Matilda Johanna papa'i parau i te 2 no mati 1916 i Larteh i ni'a i te mau mou'a Akuapem, i reira to'na metua tane, o Nicholas Timothy Clerk (1862–1961), i te taviniraa ei misionare no Basel i taua taime ra.     metua tane, te hoê taata aravihi i te pae no te faaroo, tei faaineinehia i Basel, te papa'i parau matamua no te Ekalesia Presbyterian no te pae miti auro mai  1918 e tae atu i te  . Ua fanauhia te metua vahine o Anna Alice Meyer (1873–1934) no te fenua Ga- Danish .   O Meyer te fetii fetii o Emmanuel Charles Quist (1880–1959), te hoê auvaha paruru e te haava o tei riro mai ei peresideni matamua no te Apooraa Rahi no Afirika mai te matahiti 1949 e tae atu i te matahiti 1951, te taata papa'i parau no te Apooraa a te Hau no te pae miti auro mai te matahiti 1951 e tae atu i te matahiti 1951 1957 e tae atu i te ava'e novema 

## Te haapiiraa e te faaineineraa
Ua fana'o oia i te fare haapiiraa tuatoru e te fare haapiiraa tuarua i te mau fare haapiiraa Presbyterian i Adawso e i Aburi .  Ua pii o Matilda Clerk i te fare haapiiraa tuatoru no te mau tamahine atoa no Aburi e tae roa'tu i te hopea o te matahiti 1931, e ua pii te mau orometua haapii misionare no Europa ia'na te "  ".  Ua tomo o MJ Clerk i te fare haapiiraa tuatoru no Achimota i te matahiti 1932.  Ua farii oia i te hoê haamaitairaa haapiiraa no Cadbury i te matahiti 1934.  I Achimota, ua farii oia i te hoê ti'amana'o no te piti o te pŭpŭ orometua haapii (1935) e te ti'amana'oraa no te fare haapiiraa tuatoru no Cambridge no Lonedona1).

I to'na matahiti hopea i Achimota, ua ma'itihia o Matilda Clerk ei ti'a faatere no te fare haapiiraa a te mau tamahine .  E taata faata'i upaupa piano e te harpe atoa oia ; Ei piahi, ua maitai roa oia i roto i te ohipa tuaro.  Te tahi o ta'na mau mea e au a'e na'na, o te mau ohipa ïa no te rave i te ohipa, te mau ohipa rima î ( te mau hoho'a peni ), e te ohipa faaapu . 

I te matahiti 1942, ua riro mai o Matilda Clerk ei vahine matamua no Ghana tei faaoti i te haapiiraa matamua no ni'a i te ihi rapaauraa ma'i, ma te rave i te mau haapiiraa teitei no ni'a i te ahu, te mau tao'a tahi, te mau tumu raau, e te mau animala i Achimota.   I taua taime ra, ua farii te faatereraa hau no Peretane i te mau piahi tane ana'e ia amui atu i roto i te faanahoraa.  No reira, hou a farii ai te fare haapiiraa ia MJ Clerk ia amui atu i roto i te haapiiraa i te matahiti 1940, ua ani to ' na metua tane ia Arnold Wienholt Hodson, te tavana no te pae miti auro i taua taime ra, no te hoê faaoreraa taa ê.   O oia ana'e te taata, tane aore ra vahine, tei upooti'a i ni'a i te mau hi'opo'araa matamua no te pae rapaauraa i piihia te 1st MB, Lonedona, i te matahiti 1942. 

## Haereere

### Te orometua haapii ihi
In Ua riro oia ei orometua haapii i te pae no te ihi i te fare haapiiraa tuatoru no Wesley Girls mai te matahiti 1938 e tae atu i te  i rotopu i ta'na faaineineraa ei orometua haapii/haapiiraa tuarua e te haapiiraa.4.

### Taote
Ua rave oia i te taatoaraa o ta ' na toroa ohipa i roto i te tuhaa fenua no te utuuturaa ma'i e te oraora - maitai - raa o te huiraatira, ma te ape i te hoê ravea rapaauraa moni rahi a'e. Ua riro oia ei raatira rapaauraa e ei tiaau no te Piha ohipa a te Hau no te pae miti auro.  I roto i te mau fare ma'i ta'na i rave, te vai ra te piha no te mau metua vahine no te fare ma'i haapiiraa no Korle-Bu (1951–53), te fare ma'i rahi no Kumasi (1954–57), te fare ma'i no Effia-Nkwanta, Sekondi (1957–62), e te fare ma'i rahi no Tema (1962–68).  I te matahiti 1969, ua faatoro'ahia oia ei raatira rahi no te pae rapaauraa e ua tavini oia e o Susan Ofori-Atta i te fare ma'i no te mau vahine no Princess Marie Louise, tei piihia i teie nei te fare ma'i no te mau tamarii no Accra.   Ua rave atoa oia i te ohipa i roto i te Tuhaa no te Haapiiraa no te oraora - maitai - raa o te Fare haapiiraa no te oraora - maitai - raa i Accra mai te matahiti 1969 e tae atu i te matahiti 1971. Ua riro oia ei raatira rahi no te oraora - maitai - raa o te mau ma'i pee, te mau metua vahine e te mau tamarii a te Piha toro'a no te oraora - maitai - raa o te fenua] i raro a'e i te Fare Haapiiraa Tuarua no te oraora  raa mai te matahiti 1971 mai Accra. ua rave oia i te ohipa ei Taata faatere no te pae rapaauraa o te fenua. 

## Te poheraa e te hunaraa
I te 27 no Titema 1984, ua pohe oioi noa o Matilda Clerk i to ' na fare i Osu, i Accra, i te 68raa o to ' na matahiti.  Ua faatupuhia to'na oro'a hunaraa i te fare pureraa Presbyterian no Ebenezer, i Osu ; ua tanumia to'na mau toetoea i roto i te menema a te ekalesia, te menema misioni no Basel, i Osu atoa, i Accra.  I roto i to'na oro'a hunaraa, ua horo'a o Emmanuel Evans-Anfom, te taote Ghana, te taata aravihi, te faatere no te fare haapiiraa tuatoru e te taata rave ohipa huiraatira, i te hoê parau haapopou . ..ral.
## i ter