Khumbo Kachali

**Khumbo Hasting Kachali** ni mulongozgi wa chalo cha Malawi uyo wakaŵa mulembi wa chalo cha Malawi kufuma mu mwezi wa April 2012 mpaka mu mwezi wa May 2014, apo wakaŵa mu boma la Joyce Banda. Wakapika udindo wa kuŵa wachiŵiri kwa pulezidenti wakwamba kufuma ku chigaŵa cha kumpoto kwa Malaŵi. Ŵalaraŵalara ŵatatu awo ŵakaŵako kale ŵakafuma ku vigaŵa vya pakati na kumwera. Kachali adalipo kale ndi maudindo ambiri pakati pa 2004 ndi 2010.

## Umoyo na masambiro
Khumbo Kachali wakababika mu chaka cha 1966 ndipo wakasambira pa Phwezi Secondary School. Pamanyuma wakapokera digiri ya Dipuloma ya Management of Projects pa yunivesite ya Cambridge, ku England. Wakapokera digiri ya Master of Science Degree mu Strategic Management mu 2011 ku University of Derby, England. Pa thesis yake ya MSc, wakalemba nkhani yakuchemeka kuti The Impact of Multiparty Politics on the socio-economic lives of people. Wupu wa Derby University ku UK ukayowoya na kujikuzga pa webusayiti yawo pa 13 Epulero 2012 kuti mwana wawo uyo wakasambiranga pa yunivesite iyi ndiyo wakwiza pa udindo wa ku Malaŵi.

Pambere wandambe nchito ya ndyali, Kachali wakaŵa wachiŵiri kwa pulezidenti wa Malawi Chamber of Commerce and Industry ndipo wakhala wakucita bizinesi kwa vyaka vinandi. Kachali ni munthu wakumanyikwa chomene uyo wakovwira ŵanthu ŵanandi mu masambiro, pa bizinesi, kweniso pa vya chisopa.

## Ntchito ya ndale
Kachali wakaŵa treasurer general wa United Democratic Front (UDF) kufuma 2002 mpaka 2004. Kachali wakasankhika ku mphala ya malango mu May 2004. Mu 2005 adasankhidwa kukhala wachiwiri kwa purezidenti wa Democratic Progressive Party (DPP). Wakaŵaso nduna ya vya mafakitale, sayansi na tekinoloje (2004-2006), wachiŵiri kwa nduna ya vya mu nyumba na vya chivikiliro (2006-2007) na nduna ya chitukuko cha ŵawukirano na maseŵero (2007-2008). Kufuma mu 2008 m'paka mu 2009 wakaŵa nduna ya vyaumoyo. Ŵanji ŵakuti wakaŵa yumoza wa ŵaministala ŵacoko comene awo ŵakagwiranga nchito mwakwenelera pa nkhani ya vyaumoyo, ndipo wakawunganiskanga ŵantchito wose ŵa vyaumoyo kuti ŵapeleke wovwiri wakwenelera. Apo wakaŵa wachiŵiri kwa pulezidenti, wakagwiliskira nchito ivyo wakasambira apo wakaŵa nduna ya vyaumoyo kuti wamazge suzgo ilo likaŵapo ku chipatala cha Kamuzu Central Hospital mu Juni 2012. Kuwelera kwake kukawovwiraso kuti ku Malaŵi kuwelereso munkhwala wakukhumbikwa mu vipatala vya boma, ivyo ni nthowa zikuru za kupwelelera umoyo wa ŵakavu pamanyuma pa myezi yinandi apo mu ma pharmacy mukaŵavya munkhwala.

Kachali wakasankhika kuŵa nduna ya vya msewu na msewu mu boma ilo likamba kugwira nchito pa 15 June 2009. Adataya udindo wake wa nduna mu nduna ya 9 August 2010.
Apo wakaŵa Vice-President, Kachali wakawonekanga nga ni munthu uyo wakugwira nchito mu boma la Joyce Banda, ndipo wakapika mulimo wa kusamalira nkhani zakusuzga na za ndyali, kusazgapo nkhani zakukhwaskana na ŵanyawo mu Kaboni, kusamalira suzgo la cakurya, na kudumbiskana vya ndyali na ŵalongozgi ŵanyake. Kachali wakuyowoyeka kuti ndiyo wakapangiska kuti ŵalongozgi ŵakususka ŵa mu vigaŵa vikuru-vikuru ŵaleke kugomezgana na chipani cha Peoples Party icho chili ku muwuso. Kweni mukati mwa boma, ŵanthu ŵanyake awo ŵakambiska chipani cha Peoples Party na awo ŵakuŵalondezga, ŵakulimbikira kunanga nkharo yake mwa kusesa utesi panji kuŵika ŵanthu awo ŵakujiyimira paŵekha pa visankho ivyo vikachitika ku Mzimba South West Constituency na Mzimba Central. Chipani cha PP chikapoka malo agho kale wakaŵa, ndipo ŵanthu awo ŵakamususkanga ŵakaluta ku mphepo. Iyo njumoza wa ŵanthu ŵankhongono comene mu cigaŵa ca kumpoto kwa Malawi.

Wakimilira Malaŵi pa nkhumano ya African Union mu chaka cha 2012 apo wakawovwilira kusankhika kwa mwanakazi wakwamba wa AU Nkosazana Dlamini-Zuma kwizira mu wovwiri wake wakupeleka mazaza ku ŵanakazi. Iyo wakalutizgaso mulimo wake wa diplomacy pakuŵa mulongozgi wa boma la Banda pa nkhani ya kukanizga pulezidenti wa Sudan Al Bashir kuti waleke kwiza ku ungano wa mu 2012 wa AU uwo ukacitikira ku Malawi.

Kuŵikika kwake kwa mulara uyu kwapangiska kuti ŵanthu ŵambe kukayikira usange wali na wanangwa wakufwatuka ku mulandu uwo ŵalongozgi awo ŵakamuteŵeteranga ŵakaŵa nawo para ŵaphalirika kuti ŵafumemo mu nchito. Ŵabali ŵaŵiri awo ŵakaŵako kumanyuma kwake, Joyce Banda na Cassim Chilumpha, nyengo zinyake ŵakaŵavya mulandu, kweni dango likaŵavikilira.

M'malo mwake, wakukhalako kwa nyengo yitali, ndipo wakukhalako kwa nyengo yitali, ndipo wakukhalako kwa nyengo yitali.

Rt. Ŵadada. Khumbo Kachali sono ni mulongozgi wa chipani cha Freedom Party, icho chikalembeka na Registrar of Political parties mu Malawi mu chaka cha 2017.

## Ukaboni