Mrangura-ugaŵi (mirangura)

**Mrangura-ugaŵi** ni mrangura iyo yikupereka uthenga ku mirangura ghanyake, ghakuchemeka "ŵapokeleli", pa mkwawo ya mirangura. Kazengekero aka kakuchemeka kuti chiyelezgero cha mpokeleri-Mrangura-ugaŵi. Mirangura-yigaŵi yingapereka milimo yakupambanapambana, kanandi yikuchemeka "mauteŵeti", nga nkhugaŵa uthenga panji vinthu vyakugwiliska ntchito pakati pa makasitomala ghanandi panji kuchita maŵerengero gha mirangura m'malo mwa mpokeleri. Mrangura-ugaŵi umoza ungateŵetera ŵanthu ŵanandi, ndipo mpokeleri yumoza wangagwiliskira ntchito mirangura-yigaŵi yinandi. Nthowa ya mpokeleri yingachitika pa makina ghamoza panji yingalumikizgika pa mkwawo na mirangura-yigaŵi pa makina ghanyake. mirangura-yigaŵi ghakumanyikwa ghakusazgapo mirangura-yigaŵi ya database, mirangura-yigaŵi ya mafayilo, mirangura-yigaŵi ya makalata, mirangura-yigaŵi ghakusindikizga, mirangura-yigaŵi gha pa webusayiti, mirangura-yigaŵi ya maseŵero, na mirangura-yigaŵi gha vilwero vipepu vyakugwiliska. 

Mikolelano ya mpokeleri-Mranguraugaŵi kanandi zikugwiriskirika ntchito mwakugwiliskira nchito (ndipo kanandi na) chiyelezgero cha pempho-kuzgora: mpokeleri wakutuma pempho ku seva, iyo yikuchita chinthu chinyake na kutuma zgoro ku mpokeleri, kanandi na chinthu icho chikuchitika panji kukhozgera. Kusankha mrangura nga ni "chipangizo cha Mrangura-ugaŵi" kukung'anamura kuti nchapadera pakugwiliskira ntchito maseva. Kanandi ivi vikung’anamura kuti ni vyankhongono chomene ndiposo vyaluŵiro chomene kuluska mirangura ya ŵanthu, kweni mwa nthowa yinyake, magulu ghakuru gha makompyuta ghangaŵa na vigaŵa vinandi vya mrangura-ugaŵi ivyo ni vipusu ndiposo vyakusinthika pala ntchakukhumbika.

## Mbiri
Kugwiriskira ncito lizgu lakuti "seva" mu kompyuta kuli na kufumapo kwake mu fundo ya kuŵika mzere,[1] apo likaŵa pakati pa vilimika vya m'ma 1900, likagwiriskirika ncito kakwamba mu Kendall (1953) (pamoza na "utumiki"), pepala ilo likayambiska notation ya Kendall. Mu mapepala ghakwambilira, nga ni Erlang (1909), mazgu ghakukhozga chomene nga ni "[ŵakugwira ntchito pa foni]" ŵakugwiriskirika nchito.

Mukupanga makompyuta, "mrangura-ugaŵi" yikayamba pafupifupi ku  (1969), yimoza mwa mabuku ghakwambilira ghakulongosora ARPANET (iyo yikaŵako pakwamba pa Intaneti), ndipo yikugwiriskirika nchito pamoza na "wakugwiriskira ntchito", kupambaniska pakati pa mitundu yiŵiri ya ŵalendo: "seva-host" na "user-host". Kugwiriskira ncito "kuteŵetera" nako kwafuma mu mabuku ghakale, nga ni , kuyezgelera "kuteŵetera-mwenenyumba" na "kugwiriskira ntchito-ŵalendo".

Fayilo ya Jargon yikulongosora "mrangura-ugaŵi" mu fundo yakumanyikwa nga ni ndondomeko yakupelekera wovwiri ku ivyo vikupempha, kanandi vyakutali, na mtundu wa 1981 uwo ukuŵazga nthena:

Pafupifupi kugwiriskira ntchito kwa mrangura-ugaŵi kukwambilira kwa vilimika vya m’ma 2000 kukaŵa 5 mpaka 15%, kweni na kuzomerezga virtualization, chiŵelengero ichi cikamba kusazgikira na unandi wa maseva agho ghakakhumbikwiranga. 

## Kendeskero

Kuyowoya mwakudumura, lizgu lakuti "mrangura-ugaŵi" likuyowoya za pulogiramu ya pa kompyuta panji ndondomeko (pulogalamu iyo yikuchitika). Pa metonymy, likung’anamura chipangizo icho chikugwiriskirika nchito (panji kujipeleka) kuti chichitenge pulogiramu yimoza panji zinandi za seva. Mu vya mikwawo, chilwero chanthena chikuchemeka "mwenenyumba". Padera pa "mrangura-ugaŵi", mazgu ghakuti "kuteŵetera" na "uteŵeti" (nga ni lizgu lakuti nchito ndiposo nga ni zina, mwakuyana) ghakugwiriskirika ncito kanandi waka, nangauli "wakuteŵeta" na "uteŵeti" ghakugwiriskirika ntchito yayi. Lizgu lakuti "kuteŵetera" (zina) lingayowoya za mtundu wambura kumanyikwa wa ntchito, e.g. "Uteŵeti wa pa webusayiti". Panji, lingayowoya za pulogiramu ya pa kompyuta iyo yikuzgora kompyuta kuŵa seva, e.g. "Uteŵeti wa mawindo". Pakwamba ŵakagwiliskiranga ntchito nga ni "maseva ghakuteŵetera awo ŵakugwiliskira ntchito" (na "ŵakugwiriskira ntchito ŵakugwiliskira ntchito maseva"), kung'anamura "kupulikira", mazuŵa ghano kanandi ŵakuti "maseva ghakuteŵetera data", mu ng'anamuro limoza na "kupereka". Mwachiyelezgero, ma seva gha pa webusayiti "ghakupereka masamba gha pa webusayiti ku awo ŵakuseŵezeska" panji "kupereka ivyo ŵakukhumba."

Mrangura-ugaŵi ni chigaŵa cha chiyelezgero cha mpokeleri-mranguraugaŵi; mu chiyelezgero ichi, seva yikupeleka data ku mpokeleri. Mtundu wa kuyowoyeskana pakati pa mpokeleri na mranguraugaŵi ni pempho na kuzgora. Ichi chikupambana na chiyerezgero cha ŵanyawo umo ubwezi ukuŵira wa kuzgorana kwa pempho. Mu fundo, ndondomeko yiliyose ya pa mrangura iyo yingagwiliskirika ntchito panji kucemeka na ndondomeko yinyake (makamaka patali, chomenechomene kupharazga wovwiri) ni mrangura-ugaŵi, ndipo ndondomeko panji ndondomeko zakuchemeka ni mpokeleri. Ntheura, kompyuta yiliyose yakugwiriskira ncito vinthu vyose iyo yikulumikizgika ku netiweki yingaŵa na maseva. Mwachiyelezgero, usange mafayilo ghakugaŵika pa chilwero na ndondomeko, ndondomeko iyo ni seva ya mafayilo. Mwakuyana waka, mapulogiramu gha pa webusayiti ghangagwira ntchito pa kompyuta yiliyose yakukwana, ntheura laputopu panji kompyuta ya munthu payekha yingaŵa na webusayiti.

Nangauli pempho-kuzgora ndilo nthowa yakumanyikwa chomene ya kasitomala-seva, vinyake vilikoso, nga ni mtundu wa kusindikizga-kulembeska. Mu chiyelezgero ichi, makasitomala ŵakulembeska na mrangura-ugaŵi ya pub-subscribe, kulembeska ku mitundu yinyake ya mauthenga; kulembeska kwakwamba uku kungachitika kwizira mu pempho-kuzgora. Pamanyuma, seva ya pub-subscribe yikutumizga mauthenga ghakuyana waka ku ŵamakasitomala kwambura kupemphaso: seva yikutumizga mauthenga ku kasitomala, m’malo mwa kasitomala kutora mauthenga kufuma ku seva, nga umo vikuŵira mu pempho-kuzgora.

## Chirato
Mulimo wa seva nkhugaŵana data, kweniso kugaŵana vinthu na kugaŵira ntchito. mrangura ya mrangura-ugaŵi yingateŵeteraso mapulogiramu ghake gha pa mrangura; kutengera umo vinthu viliri, ichi chingaŵa chigaŵa cha quid pro quo, panji chingaŵa waka chinthu icho chingachitika mwaluso. Thebulu ilo lili pasi apa likulongora vinthu vinandi ivyo vikuchitika apo seva yikugwiriskirika nchito.

Pafupifupi ndondomeko yose ya Intaneti yikuthemba pa nthowa ya kasitomala na seva. Ma seva gha mazina ghapachanya, DNS, na ma router ghakulongozga ŵanthu awo ŵakwenda pa Intaneti. Pali mamiliyoni ghanandi gha maseva gha pa Intaneti agho ghakukolerana, agho ghakugwira ntchito nyengo zose pa charu chose[1] ndipo pafupifupi chilichose icho munthu wakuchita pa Intaneti chikukhumbikwira kuti wachitenge chinthu chimoza panji vinandi na seva yimoza panji zinandi. Pali vyakupatulika ivyo vikugwiriskira ncito yayi maseva ghakupatulika; mwachiyelezgero, kugaŵana mafayilo na ŵanyako na kukhazikiska vinyake vya foni (mwachiyelezgero Skype pambere Microsoft yindaŵeko).

## Vilwero vyakukhoma

Vilwero vyakukhoma vya vikukhumbikwa pa seva vikupambana chomene, vikuthemba pa chilato cha seva na mapulogiramu ghake. Kanandi maseva ghakuŵa ghankhongono chomene ndiposo ghakudura chomene kuluska makasitomala awo ŵakuŵalumikizga.

Zina lakuti seva yikugwiriskirika nchito pa vigaŵa vyose viŵiri vya vilwero vyakukhoma na vilwero vipepu. Pa maseva gha hardware, kanandi likuyowoya za makina ghapachanya, nangauli maseva gha mapulogalamu ghangagwira ntchito pa hardware yakupambanapambana.

Pakuti kanandi ŵanthu ŵakugwiliskira ntchito maseva pa netiweki, ghanandi ghakugwira ntchito kwambura kompyuta panji chipangizo chakulembera, vyakupulikira, na USB. Ma seva ghanandi ghalije chithuzithuzi cha munthu uyo ​​wakugwiriskira ntchito (GUI). Ŵakukonkheka na kulaŵilirika kutali. Kulaŵilira kwakutali kungakwaniskika kwizira mu nthowa zakupambanapambana, nga ni Microsoft Management Console (MMC), PowerShell, SSH, na ndondomeko zakulongozgera zakunja kwa band izo zikupangika na burauza, nga ni iDRAC ya Dell panji iLo ya HP.

### Ma seva ghakuru
Ma seva ghakuru, gha chikhalidwe ghakwenera kugwira ntchito kwa nyengo yitali kwambura kuswa. Kusangika kukwenera kuŵa kwakukwana comene, ndipo ivi vikupangiska kuti kugomezgeka na kukhalilira kwa vipangizo ivi kuŵe kwakuzirwa comene. Ma seva ghakuzirwa chomene pa bizinesi ghakuzizipizga viheni ndipo ghakugwiliskira ntchito vipangizo vyapadera ivyo vikutondeka vichoko waka kuti visazgireko nyengo yakugwilira ntchito. Ŵangaŵikamo magesi ghambura kugaŵikana kuti magesi ghaleke kuzima. Ma seva kanandi ghakuŵa na vipangizo vyambura kukhumbikwa, nga ni magesi ghaŵiri, RAID disk systems, na ECC memory, [1] pamoza na kuyezga memory yikuru na kukhozgera pambere mundambe. Vinthu vyakuzirwa vingaŵa vyakutentha, ndipo ivi vingapangiska kuti ŵasayansi ŵasinthe mu seva iyo yikugwira ntchito kwambura kuyijara, ndipo kuti vileke kutentha chomene, maseva ghangaŵa na mafani ghankhongono chomene panji ghangaŵa na maji ghakuzizimiska. Kanandi ŵangakonkheska, kuŵika magesi na kuzima, panji kuyambiska kutali mwakugwiliskira nchito kulongozga kwa kuwaro kwa gulu, chomenechomene mwakuyana na IPMI. Kanandi vipinda vya seva vikuŵa vyakuphapha ndiposo vyakutambasuka, ndipo vikupangika kuti viŵikike mu makabati, panji makabati gha masentimita 19 panji makabati ghakujulika.

Mitundu iyi ya ma seva kanandi yikuŵikika mu malo ghakupatulika ghakusungirako data. Ivi kanandi viŵenge na nkhongono zakukhazikika comene na Intaneti ndiposo civikiliro cikuru. Phokoso nalo likukhwaska viŵi yayi, kweni kugwiliskira ntchito magesi na kutentha kungaŵa nkhani yikuru. Vipinda vya seva vikuŵa na vyakuzizimiska mphepo.

### Magulu
Munda wa maseva panji chiwunjiko cha seva ni gulu la ma seva gha pa kompyuta agho ghakusungika na wupu kuti ghapelekenge milimo ya seva kuluska chomene ivyo makina ghangachita. Malo gha mazuŵa ghano ghakusungirako data sono kanandi ghakuzengeka kufuma ku mafamu ghakuru gha maseva ghambura kusuzga chomene, [1] ndipo pali mulimo wakukolerana, Open Compute Project, kuzingilizga fundo iyi.

### Vilwero vya megesi
Kilasi la ma seva ghachoko, ghapadera ghakuchemeka "network appliances" kanandi ghakuŵa ghapasi, kanandi ghakuŵa ghachoko chomene kuluska makompyuta gha pa kompyuta ghakumanyikwa.

### Kwendakwenda
Seva ya kwendakwenda yili na fomu yakunyamulika, e.g. kompyuta ya kupakata. Kupambana na malo ghakuru ghakusungirako data panji maseva mu kabati, seva ya foni yikupangika kuti yigwiriskike nchito paulendo panji mu nyengo ya ngozi, masoka, panji malo gha nyengo yichoko waka apo maseva ghakale ghangakwaniska yayi chifukwa cha nkhongono zakukhumbikwa, kukura, na nyengo yakutumizgirako.[2] Pakati pa awo ŵakusanga phindu likuru la tekinoloje ya "mobile server" pali awo ŵakulaŵilira ma netiweki, awo ŵakupanga mapulogalamu panji database, malo ghakusambizgirako ŵasilikari, ŵapolisi, ŵasayansi ŵa milandu, magulu ghakovwira ŵanthu awo ŵakhwaskika na masoka gha chilengiwa, na mabungwe ghakovwira ŵanthu.[3] Kuti vinthu viŵe vyambura kusuzga kunyamura, vinthu nga ni kiyibodi, chiwoneskero, batire (nkhongono zambura kugaŵikana kuti zipeleke nkhongono zakusazgikira para vyatondeka), na mbeŵa vyose vikuŵikika mu chigaŵa cha galimoto.

## Vilwero vipepu vya ulongozgi

Pa intaneti, ndondomeko yakugwiliskira ntchito seva yikuru ni vyakugaŵira vyakuyana na UNIX ndiposo vyakujulika, nga ni ivyo vikukhazikika pa Linux na FreeBSD,[1] nangauli Windows Server nayo yili na chigaŵa chikuru. Mapulogalamu ghakugwiliskira ntchito, nga ni z/OS na macOS Server, nagho ghakugwiriskirika nchito, kweni mu unandi uchoko chomene. Ma seva agho ghakugwiliskira ntchito Linux ghakugwiriskirika nchito chomene nga ni ma seva gha pa webusayiti panji ma seva gha database. Ma seva gha Windows ghakugwiriskirika nchito pa ma netiweki agho ghali na makasitomala a Windows.

Mapulogalamu ghakugwiliskira ntchito seva gha nkhwantha ghali na vinthu nga ni ivi:

* GUI yikusangika yayi panji njakusankha
* Kukwaniska kusintha na kusintha vyose viŵiri hardware na software kufika pa mlingo unyake kwambura kuyambaso
* Malo ghapachanya ghakusungirako vinthu kuti ghazomerezge kusunga vinthu vyakuzirwa pa Intaneti nyengo zose na pafupipafupi ,
* Kutumizga data mwakuwonekera pakati pa mavoliyumu panji vipangizo vyakupambanapambana
* Nkhongono zakusinthasintha na zapachanya zakupangira mauthenga
* Nkhongono zakujiyimira paŵekha nga ni viŵanda mu UNIX na mauteŵeti mu Windows .
* Chitetezo cha dongosolo, na wakuseŵezeska wapachanya, vyakugwiliskira ntchito, data, na chitetezo cha kukumbukira.
* Kumanya makora na kuchenjezga pa vinthu nga nkhutenthema chomene, purosesa na kutondeka kwa diski. 

Mukuchita, mazuŵa ghano ndondomeko zinandi zakugwiliskira ntchito pa makompyuta gha munthu payekha na maseva ghakugaŵana makodi ghakuyana waka, kanandi ghakupambana pa umo ghakuŵikika.

## Kugwiriskira ncito nkhongono
Mu 2014, malo ghakusungirako data (maseva, kuzizimiska, na vinyake vya magesi) ghakagwiliskira ntchito nkhongono za magesi za maora 415 terawatt, agho ghakwimira pafupifupi 1.5% ya nkhongono za magesi izo zikugwiriskirika nchito pa charu chose, [1] ndipo 4.4% ku United States, [2] ndipo chiŵerengero chimoza chikuwoneka kuti nkhongono za magesi zose zakukwana carbon footprint[3] ya chuma chose, kupulumuska ndalama mwa kusazgirako nchito.

Kugwiriskira ncito nkhongono pa caru cose kukusazgikira cifukwa cakuti ŵanthu ŵakukhumba comene data na bandwidth.

Magulu ghakuvikilira chilengiwa ghaŵika mtima chomene pa carbon dioxide iyo yikufuma mu malo ghakusungamo data chifukwa yikupanga matani 200 miliyoni gha carbon dioxide pa chaka.

## Wonaniso

* Pakati-pa-ŵakuyana 

## Mabuku

## Kuŵerenga kwakusazgikira