Karonga

**Karonga** ni tawuni iyo yili mu chigaŵa cha Karonga ku mpoto kwa charu cha Malaŵi. Msumba uwu uli mumphepete mwa Nyanja ya Nyasa, ndipo ukazengeka pambere chaka cha 1877 chindafike. Mu 2018, Karonga wakaŵa na ŵanthu 61,609. Chiyowoyero chikuru mu chigaŵa ichi ntchitumbuka, icho chikuyowoyeka kumpoto kwa Malawi.

## Mbili
Vinthu ivyo ŵanthu ŵakagwiliskiranga ntchito pambere ŵandababike na visomba ivyo vikasangika ku Karonga, kumpoto kwa Malawi, vikulongora kuti malo agha ndigho ŵanthu ŵakambira. Pulofesa Friedemann Schrenk wa pa Yunivesite ya Goethe ku Frankfurt wakaphalira Reuters News kuti ŵana ŵa sukulu ŵaŵiri awo ŵakagwiranga nchito pa malo agha mu Seputembala 2009 ŵakasanga viŵiya vya ŵanthu awo ŵakaŵako pambere caru cindaŵeko na mino gha munthu munyake. Buku linyake likuti: "Vinthu ivi vikulongora kuti ŵanthu ŵakaŵako mu nyengo yakale chomene". Schrenk wakayowoya. Pa malo agha pakaŵaso vinyama vinyake vyakuchemeka dinosaurs ivyo vikaŵako pakati pa vyaka 100 miliyoni na 140 miliyoni ivyo vyajumpha. Ŵakasanga vinthu ivi pa malo ghakufukura gha Malema, agho ghali pa mtunda wa makilomita 10 kufuma ku Karonga.

Pakuyowoya za ivyo vikachitika kumasinda, ku Karonga kuli vinthu vinandi ivyo vikulongora kuti ŵanthu ŵakakhalanga mu nyengo ya Pleistocene na Holocene..

Pambere chaka cha 1877 chindafike, Karonga wakaŵa malo ghakukhazikika gha Mlozi, uyo wakaŵa muzga wakumanyikwa comene wa Ŵaarabu. Mu 1883 ofesi ya ŵamalonda ya Britain yikajulika mu msumba uwu. Munthu munyake wakucemeka Sir Harry Johnston, uyo wakaŵa wa ku Britain, wakagura malo agha mu 1895 na kumazga malonda gha ŵazga agho ghakacitikanga ku nyanja ya Nyasa. Pa nyengo iyi, Karonga wakaŵa msumba wakuzirwa wa malonda na ulimi. Buku linyake likuti, mu tawuni iyi "mucali ŵanthu ŵa ciyowoyero ca Swahili na Ciarabu".

Pa Julayi 11, 2008, migodi ya Kayelekera ku Karonga yikakondwelera maora 1.5 miliyoni gha migodi ya uranium yambura ngozi. "Ŵasayansi" ŵakuti ici nchakucitika capadera comene. Kale, migodi iyi yikaŵa yakususkana cifukwa cakuti ŵanthu ŵakakolekanga na radiation.

Mu Disembala 2009, mu chigaŵa ichi mukachitika vindindindi vinandi.

## Makhalilo
Karonga wali pa mtunda wa mamita 478 (1,568 ft) pa nyanja ya Nyasa. Ili pa mtunda wa 28 km (17+1⁄2 mi) kuchokera ku Kenan Ngomba, 18 km (11 mi) kuchokera ku Kaporo, 42.5 km (26+1⁄2 mi) kuchokera ku Kilondo ndi 12 km (7+1⁄2 mi) kuchokera ku Lupembe..

## Ŵanthu

### Viyowoyelo
Chiyowoyero cha Tumbuka chikuyowoyeka chomene ku Karonga. Karonga wakumanyikwa kuti ni "chilumba cha ŵanthu ŵa ciyowoyero na kakhaliro ka ciyowoyero ca Tumbuka".

## Chuma
Charu ichi chili na vyakurya vinandi nga ni katoni, mpunga, na vingoma.. Ŵanthu ŵa ku Karonga ŵakuthemba chomene somba.

## Nyengo
Nyengo ya ku Karonga njakuthukira. Mu Karonga, mu nyengo ya chihanya kukulokwa chomene kuluska mu nyengo ya chiwuvi. Umoyo wa mu charu ichi ukuyana na ndondomeko ya Köppen-Geiger. Ku Karonga, nyengo ya mu chaka ni 25.6 °C (78.8 °F).

## Maluso na mitheto
Malo ghakusungirako vinthu vyakusanguluska na vyakusungiramo vinthu vyakale gha Karonga ndigho ghakopa chomene ŵalendo. Ku malo agha ndiko kuli chinyama chakuchemeka Malawisaurus, icho chili na vyaka 150 miliyoni.Pa malo agha pali cinthu cinyake cakucemeka "From Dinosaurs to Democracy", ico cikulongosora mbiri ya cigaŵa ici.

## Vinthu vyakwendakwenda
Karonga ndiyo yili na chiŵanja cha ndege cha Karonga Airport icho chikugwira waka ndege za mu malawi.. Mabasi ghakufuma ku Mzuzu na Nkhata Bay kuluta ku Karonga.

## Vyakulemba


## Maukaboni

* 
* 
* 

## Nthowa zakuwalo