Элеонора Рузвельт

**Анна Элеонора** (**Эленор**) **Рузвельт** ( , IPA [ˈænə ˈɛlənɔr ˈroʊzəˌvɛlt] ;  ел, Нью-Йорк —  ел, шунда ук) — Америка җәмәгать эшлеклесе һәм АКШ президенты Франклин Делано Рузвельтның хатыны. Президент Теодор Рузвельтның туганының кызы.

## Тәрҗемәи хәле

### Балачак һәм яшьлек еллары
Анна Элеонора Рузвельт 1884 елның 11 октябрендә Нью-Йорк шәһәренең 37 нче урамының көнбатыш ягындагы 56 нчы йортта Эллиот һәм Анна Холл Рузвельтов гаиләсендә туган. АКШ президенты Теодор Рузвельт аның абыйсы була. Элеонораның кече энеләре, Эллиотт Рузвельт (1889—1893) һәм Холл Рузвельт (1891—1941), берничә елдан соң туган. Аның шулай ук бер үги энесе, Эллиотт Рузвельт Манн (1941 елда үлгән) булган, аның әнисе гаилә хезмәтчесе Кэти Манн булган .

Ул әнисе һәм апасы Анна Коулз хөрмәтенә «Анна» исемен, ә әтисе хөрмәтенә «Элеонора» исемен алган, бу аның кушаматына әйләнгән («Элли» яки «Кечкенә Нелл») . Балачактан ук ул үзен Элеонора дип атауны өстен күрә. Гаиләсе Нью-Йоркның югары җәмгыятенә караган. Рузвельт балачактан ук байлык һәм өстенлекләр дөньясында яши. Сигез яшендә әнисе дифтериядән үлә, әтисе ике елдан соң вафат була. Аның абыйсы Эллиотт Рузвельт-кече дә дифтериядән үлгән. Әти-әнисе үлгәннән соң, аны Нью-Йоркның Тиволи шәһәрендә яшәгән әбисе Мэри Людлов Холл (1843—1919) тәрбияләгән.

### Никах һәм гаилә тормышы
1905 елда Элеонора Рузвельт үзенең ерак туганы Франклин Делано Рузвельтка кияүгә чыга. Аның абыйсы Теодор Рузвельт аны мәрхүм әтисе урынына михрапка (алтарь) озатып килә. Рузвельтларның алты баласы була, шуларның берсе балачакта үлә.

### Иҗтимагый һәм сәяси эшчәнлеге
Рузвельт журналист, язучы, сәясәтче һәм гражданлык хокуклары активисты буларак танылу ала. Иренең сәяси карьерасында, бигрәк тә 1921 елдан соң, ул полиомиелит белән авырып, инвалид коляскасына утыргач, зур роль уйный. Үзенең беренче ханым вазифасын Яңа Килешүне һәм Рузвельтның башка реформаларын актив рәвештә алга этәрү өчен куллана. 1936 елда аның «Минем көнем» дигән мәкаләсе басылып чыга, анда беренче ханым укучыларның игътибарын социаль мәсьәләләргә юнәлтә. Шул ук елны ул Америка Журналистлар Гильдиясе әгъзасы була. 1939 елда Элеонора популярлыгы буенча ирен узып китә: америкалыларның 67 % ы аның эшен «яхшы» дип бәяли, ә Франклин Рузвельтның эшчәнлеге — 58 %.

Рузвельт, лесбиянлыкты аңларга теләп, берничә хатын-кыз пар белән якын дуслар булган, мәсәлән, Нэнси Кук һәм Марион Дикерман, Эстер Лап һәм Элизабет Рид. Рузвельтның балачак укытучысы, аның соңрак фикерләүенә зур йогынты ясаган Мари Сувестр да лесбиянка булган. Фабер 1980 елда Рузвельтның Америка журналисты, репортёры Лорена Хикок белән хат алышуларыннан өзекләр бастырып чыгарган, ләкин бу бары тик «гадәттән тыш соңга калган мәктәп баласы мәхәббәте» дигән нәтиҗәгә килгән һәм тарихчыларны ялгышмаска кисәткән. Галим, тарихчы, феминистка һәм Санта-Барбарда Калифорния университетының феминистик тикшеренүләр профессоры Лейла Дж. Рупп () Фаберның сүзләрен тәнкыйтьләгән, аның китабын «гомофобиянең дәреслек мисалы» дип атаган һәм Фаберның «ике хатын-кыз арасындагы мәхәббәт мөнәсәбәтләренең үсә барган битләрен күрсәтүче» битләр китергәнен раслаган. 1992 елда Элеонора Рузвельт биографы Бланш Визен Кук бу мөнәсәбәтләрнең чынлыкта романтик булуын раслаган. Рассел Бейкер 2011 елда «Нью-Йорк Таймс» «Обзор книг» журналында Рузвельтның ике яңа биографиясен анализлаган эссесында (Хейзел Роулиның «Франклин һәм Элеонора: Гадәттән тыш никах»  һәм Маурина Х. Бислиның «Элеонора Рузвельт: Трансформацияләүче беренче ханым» ) болай дип язган: «Хикок белән мөнәсәбәтләр чыннан да эротик иде, хәзер аларның хатлары буенча моны шиксез әйтеп була»

1940 нчы елларда Элеонора Рузвельт «Фридом Хаус» иҗтимагый оешмасына нигез салучыларның берсе иде. 1943 елда Рузвельт БМО ны булдыруны алга этәрү өчен АКШ ның Берләшкән Милләтләр Оешмасы Ассоциациясен булдыра.

Ул Берләшкән Милләтләр Оешмасын булдыруда катнашкан һәм АКШ Президенты Гарри Труман тарафыннан Сенат ярдәме белән БМО Ассамблеясенә делегат итеп билгеләнә. БМОда эшләгәндә, ул Кеше хокукларының гомуми декларациясен әзерләүче комитетны җитәкли. Гарри Труман аны кеше хокукларын яклау өлкәсендәге казанышларын искә алып, «Бөтен дөньяның беренче ханымы» дип атый . Президент Эйзенхауэр сайланганнан соң, ул 1953 елда БМОдагы Америка делегациясе составында эшләүдән туктый.

1950 елның августында Элеонора Рузвельт Сергей Прокофьевның " Петя һәм Бүре " симфоник әкиятендә Сергей Куссевицкий җитәкчелегендәге Бостон симфоник оркестры белән берлектә диктор ролен башкара. Бу гонорар хәйриягә күчерелә. В. А. Юзефович сүзләренчә, бу язмадан башлап, Прокофьев әкиятен танылган театр һәм кино актёрлары гына түгел, ә күренекле сәяси эшлеклеләр дә башкара .

Америка Кушма Штатларында Элеонора Рузвельт прогрессив көн тәртибен үстерү белән шөгыльләнүен дәвам итә: ул Гражданлык хокуклары хәрәкәтен актив рәвештә яклый (төсле халык алгарышына ярдәм итү Милли ассоциациясе әгъзасы була) һәм беренче дулкын феминистларына карый иде. Ул Демократик партиянең сул-либерал канатындагы иң абруйлы шәхесләрнең берсе була. Ул 1952 һәм 1956 еллардагы президент сайлауларында либерал-демократ Эдлай Стивенсон кандидатурасын актив рәвештә яклый.

1957 елда Рузвельт СССРга килә, аны сугыштан бирле хөрмәтле Америка президентының тол хатыны буларак зур хөрмәт белән каршы алалар. Соңрак ул Мәскәүгә килгәнен: «Сталин диктатурасы Никита Хрущевның куркыныч булмаган диктатурасы белән алышынган вакытта, кешеләр һаман да күзәтү системасы астында яши, һәм минемчә власть һаман да тимер кул белән гамәлгә ашырыла кебек тоелды», дип яза. СССРда өч атна буена булган вакытында, аның сүзләренә караганда, урамнарда көлүне ишетмәгән һәм үзен дөньядан аерылган итеп хис иткән. «Әгәр анда яшәргә туры килсә, мин үлгән булыр идем», — дигән нәтиҗә чыгара Элеонора Рузвельт . Рузвельт 1942 елда Ак Йортта кунак булган совет хатын-кыз снайперы Людмила Павличенко белән шәхсән таныш булган һәм аны Америка Кушма Штатлары буйлап сәяхәткә чакырган. 15 елдан соң Элеонора Рузвельт Мәскәүгә килгәч, ул Людмила Павличенко белән иске дус буларак кабат очрашкан. Америка президентының хатыны белән совет хатын-кыз снайперы арасындагы очрашу сюжеты 2015 елда экранга җайлаштырылган, анда  " Севастополь өчен сугыш «Битва за Севастополь» фильмында төп рольне башкарган.

Гомеренең ахырына кадәр сәясәт белән шөгыльләнгән Рузвельт үзенең активизмын дәвам итә, Кеннеди администрациясе чорында Президентның Хатын-кызлар статусы буенча комитеты рәисе була. Комитетның эше феминизмның икенче дулкыны башлануын билгели.

1962 елның 7 ноябрендә, 78 яшендә, Элеонора Рузвельт вафат була һәм ире янына Гайд-Парк роза бакчасында җирләнә.

## Тану һәм хәтер
1982 елда Элеонора Рузвельт турында «Элеонора: бөтен дөньяның беренче ханымы» дигән биографик фильм төшерелә.).

1999 елда Элеонора Рузвельт Gallup тарафыннан XX гасырның иң хөрмәтле ун кешесенең берсе дип атала.

## Фильмдагы инкарнацияләр

* «Азатлык» («Освобождение») (1967—1971) — Элеонора Рузвельт ролен совет актрисасы Елизавета Алексеева башкара.
* Гайд-парк, Гудзон, («Гайд-Парк на Гудзоне») 2012 — Элеонора Рузвельт ролен Британия актрисасы Оливия Уильямс уйный.
* «Севастополь өчен сугыш» («Битва за Севастополь»), 2015 — Элеонора Рузвельт ролен  башкара .
* Башка вакыт («Другое время» (2015—2018) — Элеонора Рузвельт ролен Америка актрисасы Джун Дайан Рафаэль уйный.
* «Атлантик кичү» («Пересекая Атлантику») (2020) — Элеонора Рузвельт ролен Харриет Сэнсом Харрис башкара.
* «Беренче ханым» («Первая леди») (2022) — Элеонора Рузвельт ролен Джиллиан Андерсон башкара.

## Мәдәнияттә
* Александр Солженицынның В круге первом романында искә алына.

## Әдәбият
* Леди мира. Автобиография Элеоноры Рузвельт
* 

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

*  — Бостонский симфонический оркестр под управлением Сергея Кусевицкого, 1950
Төркем:Нью-Йоркта вафатлар
Төркем:1962 елда вафатлар
Төркем:7 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:Нью-Йоркта туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1884 елда туганнар
Төркем:11 октябрь көнне туганнар
Төркем:Нансен премиясе лауреатлары
Төркем:АКШ Демократик партиясе әгъзалары
Төркем:Хатын-кызлар милли дан залы
Төркем:Кызыл Хач
Төркем:Рузвельтлар