Түрәкол Айтматов

**Түрәкол Айтматов**, Түрәкол Айтмат улы Айтматов (, *[[1903 ел]], [[Россия империясе| РИ]], Төркистан крае, [[Сырдәрья өлкәсе (Россия империясе) |Сырдәрья өлкәсе]], [[Шәкәр (авыл) |Шәкәр]] ― [[1938 ел]]ның [[11 ноябрь|11 ноябре]], [[СССР]], [[Кыргыз ССР]], [[Чуй өлкәсе]], Ворошилов районы, Чон-Таш*) ― совет фирка һәм дәүләт эшлеклесе, Кыргызстан Коммунистлар партиясе Үзәк Комитетының 2нче сәркатибе (1933―1935), Кыргыз АССРның сәүдә халык комиссары (1929).

## Тәрҗемәи хәле
 
1903 елда 5нче авылда (хәзерге Талас өлкәсенең Айтматов районы) кыргыз гаиләсендә туган. 1928 елда Әүлия-Атада реаль училищеда укыган. 1920―1921 елларда Кукурьев волость советы (Төркистан АССР) башкарма комитеты сәркатибе булып эшләгән. 1921 елда Ташкентта партия мәктәбенә укырга кергән, шул ук елны Мәскәүгә җибәрелгән, 1921―1925 елларда Көнчыгыш хезмәт ияләренең коммунистик университетында укыган. 1925 елда РКП(б) сафларына кергән.

1925 елдан РСФСР составындагы  РКП(б) өлкә комитетының агитация-пропаганда бүлегендә эшләгән: инструктор, мөдир урынбасары, бүлек мөдире (1925 елның ноябреннән). 1926 елның маеннан — ВКП(б) кантон комитетының җаваплы сәркатибе: Каракул, 1927 елның мартыннан ― Җәлал-Абад (Кыргыз АССР). 1929 елда (ноябрьгә кадәр) — Кыргыз АССРның сәүдә халык комиссары.

1929 елның ноябреннән 1931 елның апреленә кадәр — Кыргыз АССР халык хуҗалыгының Үзәк советы рәисе, аннары (1933 елның сентябренә кадәр) — ВКП(б)ның Араван-бура район комитетының (Кыргыз АССР) җаваплы сәркатибе, 1нче сәркатибе. 1933 елның сентябреннән 1935 елга кадәр – ВКП(б) Кыргыз өлкә комитетының 2нче сәркатибе. 1935 елдан Мәскәүдә  укыган.

1937 елның 15 сентябрендә Кыргыз ССР КП Үзәк комитеты бюросы «*ВКП(б) Үзәк Комитетыннан Кызыл профессура институтында укудан милләтче Айтматовны аның партиялелеге турындагы мәсьәләне хәл итү өчен КПК Үзәк Комитеты карамагына җибәрүне сорарга*» дигән карар чыгара; Мәскәүдә кулга алына һәм Фрунзега этап белән озатыла. 1938 елның 5 ноябрендә атып үтерелә.

1958 елда аклана.

1938 елның ноябрендә Чон-Ташта атып үтерелгән 19 милләттән 137 кыргызстанлының мәетен 1991 елда табалар һәм 1991 елның 30 августында дәүләт югарылыгында хөрмәт күрсәтеп Чон-Таш авылындагы «Ата-Бейит» репрессия корбаннары мемориаль комплексына күмәләр.

Чыңгыз Айтматов әтисенең каберен озак эзләгән һәм 1990-елларда гына таба алган; үзен әтисе янында күмәргә васыять иткән.

## Шәхси тормышы

Хатыны (1925 елның 3 сентябреннән) ― Нәгыймә Хәмзә кызы Габделвәлиева (1904―1971), татар.

Беренче улы Риза (Каракулда туган, сабый вакытында вафат).
Улы Чыңгыз Айтматов (1928―2008). Беренче хатыны табибә Керездән туган балалары: Сәнҗәр (1954), Әскәр (1959). Икенче хатыны Мәйрәмнән туган балалары Ширин (1977), Илдар (1979).
Улы Илгиз Айтматов (1931―2024). Хатыны Розалия Җанчораевадан туган балалары Җәмилә (1962), Әнвәр (1967), Җибәк (1982).
Игезәк балалары: улы Рево (1934, сабый вакытта Шәкәрдә вафат булган); кызы Люция (1934—1997) Кенжебәй Әхмәтовка кияүгә чыккан, балалары: Медет (1960), Солтан (1965), Әсән (1968).
Кызы Розетта (*[[Роза Айтматова|Роза]]*, 1937) Эсенбәк Алымкуловка кияүгә чыккан, балалары: улы Үрмәт (1960), кызы Айгөл (1965).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* 
* 
* 
* 

Төркем:Русия империясенең Сырдәрья өлкәсендә туганнар
Төркем:Сталин репрессияләре корбаннары
Төркем:КПСС район комитетларының беренче секретарьлары
Төркем:Көнчыгыш хезмәт ияләренең коммунистчыл университетын тәмамлаучылар
Төркем:Чыңгыз Айтматов