Гиацинт Риго

**Гиаци́нт, искергән язылыш буенча — Гиасент яки Жасен (каталонча: Жасинто), Риго́**, **Риго-и-Рос, Хиакинф-Франсуа-Оноре**, туганда исеме ** Хиакинф Риго-Рос-и-Серра** (француз телендә: Hyacinthe Rigaud, каталон телендә: Jacint Rigaud, né Jacint Francesc Honorat Matias Rigau-Ros i Serra; 1659 елның 18 июле, Перпиньян — 1743 елның 27 декабре, Париж) — академик юнәлешле франко-каталон живописецы, Король-Кояш Людовик XIV хөкеме вакыты “Зур стиле”нең парад «статуар» портретының остасы. Замандашы Николя де Ларжильер белән беррәттән — чорының иң эре портретистларының берсе. 1700 елдан бирле Парижда Король живопись һәм сынчылык академиясе академигы (1684 елдан ассоциацияләнгән әгъза) һәм 1733 елдан ректоры.

## Тәрҗемәи хәле
Гиацинт Риго 1659 елда Перпиньян шәһәрендә туган булган (Төньяк Каталония, хәзер Көнчыгыш Пиренеи провинциясе, Франция). Руссильоннан (Каталония) чиркәү кирәк-яраклары алтын каплаучы рәссамнар оныгы һәм тегүче Матиас Ригоның улы, ул рәссам Гаспар Ригоның абыйсы булган. Башта ул әтисенең тегүче остаханәсендә өйрәнгән, әмма 1671 елда әтисе үлеменнән соң ул Монпельега Антуан Ранк җитәкчелеге астында живопись өйрәнергә җибәрелгән булган. Аннан соң, дүрт елдан соң ул Лионга күчкән. Нәкъ менә шул шәһәрләрдә ул Рубенс, Ван Дейк, Рембрандт һәм Тицианның фламанд, һолланд һәм итальян живописе белән танышкан, аларның картиналарын ул соңыннан тупламасына җыйган. «Ван Дейк берникадәр вакыт аның бердәнбер остазы булган. Ул армый-талмый аннан күчермәләр ясаган».
Парижга 1681 елда осталыгын камилләштерү максаты белән килеп Людовик XIV хөкеме башында нигезләгән мәшһүр Академияне тәшкил иткән рәссамнарның эшләрен күргән. Киләсе елга ул Рим премиясен откан, әмма корольнең беренче живописецы Шарль Лебренны тыңлап Италиягә бармаган. Лебрен яшь каталонлының әсәрләре белән сокланган һәм аны “тарихи живопись”ка караганда табышлырак жанр, әмма Академиядә лаеклырак саналган портрет живописена багышлар өчен Рим сәяхәтенә бармаска ризалаштырган.
1700 елда Риго комиссиягә тәкъдим ителгән де ла Шапельи әфәнде портреты өчен Король живопись һәм сынчылык академиясенә сайланган булган һәм 1735 елда отставкасына кадәр гамәлдәге академик булып калган. Парижда күбесенчә Гиацинт Ригоның эше гравёрның искиткеч портретына рәхмәтле (1700) живописецның һәм гравёр Пьер Древеның нык дуслыгы корылган. Шуннан бирле Древе архитектор Робер де Кот, живописец Шарль Лебрен һәм тагын бер ышанычлы дус сынчы Антуан Куазевоның портретларын кертеп Ригоның күп портретларын гравирлаган.
Риго күп заказлар башкарган, сарай яндагылар, Париж аксөякләре, каһиннәр һәм хәтта өченче катлам шәхесләрен ясаган. Бу “Ван Дейк стилендәге” портретлар “күрелмәгән охшашлык һәм камиллеккә” күрә (Дезалье д’Аржанвиль) зур уңышка ия булган. Заказлар күп булып эшләп бетерә алмыйча 1692 елда рәссам ике ярдәмчене яллаган. Әмма 1690 елда Шарль Лебренның үлеменнән соң корольнең беренче живописецы вазыйфасы Ригога түгел, ә Пьер Миньярга күчкән. Франциянең киләчәк короле Людовик XV Гиацинт Ригодан өч дәвам итеп ясалган парад портреты алган. Өченче портрет өчен рәссам ул вакытларда күрелмәгән 15 мең ливр суммасын сораган.
Әмма ләкин 1715 елда иске монарх Людовик XIV үлеме белән балигъ булмаган Людовик XV-тә Регент киңәшмәсе рәисе, корольнең энесе герцог Филипп II Орлеанлы килүе белән Ригоның заказчиклар даирәсе үзгәргән. Герцог итальян рәссамнарына һәм яңа милли сәләтләргә ачык күренгән ләззәт күрсәткән һәм Ригога Париж сарай яныннан тыш һәм чит ил монархларына мөрәҗәгать итәргә туры килгән. Шулай итеп шул ук 1715 ел Гиацинт Риго өчен җимешле ел булган. Август “Көчле”нең варисы, Август II исеме астында Польша короле Парижга килгән. Риго портретында принц-курфюрст, киләчәк Август III тулы буйга, “Дат Филе Ордены отличиелары билгеләре белән мавр янында сунарчы киемендә” тәкъдим ителгән булган. Бу эш өчен кирәк булган 4000 ливрдан тыш Риго шулай ук берничә истәлек медале алган.
Гиацинт Риго гомеренең соңгы елларында күп авырган. Ул 1743 елның 27 декабрендә сиксән дүртенче елында үлгән һәм Франциянең күп күренекле фәйләсуфлары, шагыйрьләре, рәссамнары күмелгән Париж Сен-Рок чиркәвендә күмелгән булган. Риго биш рәсми автопортрет калдырган. Ул шулай ук зур китапханә һәм зур картиналар тупланмасы калдырган. Риго итальян һәм төньяк мәктәпләр рәссамнарының әсәрләренең тупланмаларын җыйган, кайбер шедеврлардан күчермә ясаган. Аның тупланмасында Рембрандтның җиде картинасы, Рубенсның, Тицианның дүрт, С. Бурдонның ике картинасы булган. 

## Иҗаты

Гиацинт Риго 1681 елда Парижга килгәч, ул үз чорының күренекле кешеләренең киң живопись галереясен барлыкка китергән. Башта өченче катлам тарафыннан соралган булып, 1688 елдан бирле ул Версаль сарае заказлары буенча эшләгән. Киләсе ярты гасыр ул портретлардан башка бернәрсә дә ясамаган. Ул «француз Ван Дейкы» шөһрәтен казанган. Аның сәнгате “король Людовик XIV-нең беренче живописецы Шарль Лебрен барлыкка китергән “зур стиленең” туры дәвамы булган”.
Риго классик чорның иң күренекле француз портретистларының берсе булып санала. Коллеж де Франс профессоры Жак Тюилье шулай дип язган: “Гиацинт Риго “иске режимда” портретистлар буларак зур шөһрәт казанган француз рәссамнарының берсе булган. Бу бәяләмә әсәрләрнең муллыгы белән дә аларның даими камиллеге белән дә ирешелгән булган».
Дезалье де Аржанвиль шулай дип билгеләп үткән: «Ул ясаган бар нәрсәдә хакыйкать балкыган […]. Риго үзенең портретларына шундый охшашлык бирә алган ки, аларга ерактан карап алар тәкъдим иткән кешеләр белән сөйләшүгә кергән сыман».
Француз рәссам-язучы Луи Уртика сүзләре буенча, “Үлгәндә Риго үзе артында бөек персонажлар галереясен калдыра, алар белән күзаллавыбыз Көзгеле залны тутыра; Риго Людовик XIV даны өчен кирәк ул бөеклеген үзе корган хөкем итүенең йогынтысында катнаша». Ригоның иртә әсәрләрендә Людовик XIV чорының “Зур стиле”нең барлык төп хасиятләре, классицизм һәм барокко элементлары кушылмасы чагылган. Соңрак аның иҗатында күбрәк академизм тенденцияләре чагыла башлаган.
Ригоның күп парад портрет эшләрен Пьер Древе бакырда кискеч гравюрасында эшләгән. Барысы кырык бер гравюра мәгълүм, алар арасында король Людовик XIV-нең мәшһүр портреты (1712). Риго үлчәмнәре буенча гаять зур май белән парад портретлары өчен тонирланган кәгазь буенча итальян карандаш һәм акбур белән эре форматлы әзерлек рәсемнәре әзерләгән, һәм Древе портретлар буенча түгел, ә шул рәсемнәр буенча гравирлаган. Әмма Риго бу эшне контрольдә тоткан һәм аны еш төзәткән. Бу дустанә мөнәсәбәтләрдә Пьер Древе гравюралар реализациясе буенча бөтен коммерция ягын үзенә алган. Другим гравёром его картин и другом Риго был Жан Долле.

## Галерея

Rigaud Jean le Juge and Family.jpg|Жан ле Жу гаиләсе белән. 1699. Киндер тукыма, май. Канаданың милли галереясе, Оттава
Louis XIV of France.jpg|Таҗ кию тантанасы киемендә Людовик XIV портреты. 1700 һәм 1701 арасында. Киндер тукыма, май. Лувр, Париж
1706 - Antoine I Grimaldi (Monaco).jpg|Антуан Гримальди. 1706. Киндер тукыма, май. Принцлар сарае, Монако
Herzog Anton Ulrich-Museum, Hyacinthe Rigaud, Bildnis von Konrad Detlef Graf von Dehn.jpg|Конрад Детлеф граф фон Ден портреты. Киндер тукыма, май. Герцог Антон Ульрих музее, Брауншвейг 
Jacques-Bénigne Bossuet 1.PNG|Жак-Бенинь Боссюэ. 1698. Киндер тукыма, май. Уффици, Флоренция
Jacques-Bénigne Bossuet 3.jpg|Жак-Бенинь Боссюэ. 1702. Киндер тукыма, май. Лувр, Париж
Château de Chantilly, Hyacinthe Rigaud, Louis XV.JPG|Король Людовик XV. 1742. Киндер тукыма, май. Конде музее, Шантийи
Charles Gaspard Guillaume de Vintimille du Luc, Archbishop of Paris.jpg|Шарль Гаспар Гийом де Вентимиль дю Люк, Париж архиепископы. 1731. Киндер тукыма, май. Мемориаль художество галереясе, Рочестер, АКШ
Hyacinthe Rigaud - Charles de Saint-Albin, archevêque de Cambrai (1723).jpg|Шарль де Сент-Обен, Камбре архиепископы. 1723. Киндер тукыма, май. Гетти Үзәге, Лос-Анджелес, АКШ


## Искәрмәләр

## Әдәбият
;Беренчел чыганаклар
* 
* 
;Основные исследования
* 
* 
* 
;Сүзлекләр һәм энциклопедияләр
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
;Белешмә күрсәткечләре
* 

## Сылтамалар
* 
Төркем:Рәссамнар