Марина Мнишек

**Марина Мнишек** (; якынча 1588—1614) — Россия патшабикәсе, Сандомир воеводасы Ежи Мнишекның кызы. Ул Россия тарихында  (Смута) иң күренекле шәхесләренең берсе булып тора.

Марина Мнишек Россия тарихында таҗ кидерелеп, рәсми рәвештә патшабикә дип игълан ителгән беренче хатын-кыз була (Ялган Дмитрий I-нең хатыны буларак). Беренче ире үтерелгәннән соң, ул үзенең статусын саклап калырга тырыша һәм чираттагы авантюрист — үзен беренче ялган патша дип атаган Ялган Дмитрий II-не үзенең ире дип таный.

Аның эшчәнлеге Фетнәле заман чорында патша хакимиятенең легитимлыгын тагын да какшата һәм илдәге сәяси тотрыксызлыкны тирәнәйтә.

## Тормыш юлы

### Чыгышы һәм Ялган Дмитрий I белән танышу

Марина Мнишек якынча 1588 елда Речь Посполитаяның Мурована шәһәрендә (хәзерге Украинаның Львов өлкәсе) дөньяга килә. Ул йогынтылы поляк магнаты, Сандомир воеводасы Ежи Мнишекның кызы була.

1604 елда аның атасы Мәскәү тәхетенә дәгъва итүче Ялган Дмитрий I (Григорий Отрепьев) белән килешү төзи. Бу килешү буенча, Марина ялганчыга кияүгә чыгарга тиеш була, ә алмашка Ялган Дмитрий Мнишекларга зур күләмдә акча һәм Новгород белән Псков шәһәрләрен бирергә вәгъдә итә.

### Россия патшабикәсе (1606)

1606 елның маенда Марина Мнишек тантаналы рәвештә Мәскәүгә килә. 8 (18) майда Успение соборында аңа патшабикә таҗы кидерелә, һәм ул Ялган Дмитрий I белән никахлаша. Бу вакыйга Россия тарихында хатын-кызның патшабикә буларак таҗ киюенең беренче очрагы була.

Аның патшабикә статусы нибары бер атна гына саклана. 17 майда Мәскәүдә баш күтәрү башлана, Ялган Дмитрий I үтерелә. Марина исә могҗиза белән исән кала һәм атасы белән Ярославльгә сөрелә.

### Ялган Дмитрий II («Тушино карагы») белән берләшү

Василий Шуйский белән 1608 елда төзелгән солых нигезендә, Маринага Польшага кайтырга рөхсәт ителә. Ләкин юлда аны Ялган Дмитрий II яклылар тоткарлый һәм Тушино лагерына алып килә.

Марина, үзенең статусын һәм тәхеткә хокукын саклап калу өчен, бу кешене «исән калган ире» (Ялган Дмитрий I) дип таный. Алар яшерен рәвештә никахлашалар. 1610 елда Ялган Дмитрий II үтерелгәннән соң, Маринаның улы Иван туа, тарихта ул «нәни карак» (Ворёнок) исеме белән билгеле.

### Фетнәнең ахыры һәм үлем

Ялган Дмитрий II үлгәннән соң, Марина атаман  белән берләшә. Алар, Идел буе һәм Әстерхан төбәкләренә таянып, яңадан хакимияткә омтылалар. Ләкин 1613 елда Романовлар династиясе тәхеткә утыргач, Маринаның хәле катлаулана.

1614 елда Марина Мнишек улы һәм Заруцкий белән Җаек буенда патша гаскәрләре тарафыннан кулга алына. Аны Мәскәүгә китерәләр:
* Иван Заруцкий һәм Маринаның өч яшьлек улы асып үтерелә.
* Марина Мнишек Коломна кирмәненең бер манарасына (хәзерге вакытта ул «Марина манарасы» дип атала) ябыла һәм тиздән шунда вафат була. Рәсми версия буенча, ул сагыштан үлә, ләкин халык арасында аны буып үтергәннәр дигән имеш-мимешләр дә йөргән.

## Риваять

Марина Мнишек исеме белән Романовлар династиясенә кагылышлы куркыныч бер риваять — «Марина каргышы» бәйле. Халык арасында таралган легенда буенча, 1614 елда Маринаның өч яшьлек улы Иван («нәни карак») Мәскәүнең Серпухов капкасы янында асып үтерелгәч, ул Романовлар нәселен каһәрли. Марина: *«Сез гаепсез бала үтерүдән башладыгыз, гаепсез бала үтерелү белән тәмамларсыз!»* — дип әйткән, дип санала.

Бу риваять бигрәк тә 1917 елгы инкыйлабтан соң зур кызыксыну уята. Күпләр 1613 елда Ипатьев монастыренда башланып киткән Романовлар хакимиятенең 1918 елда Екатеринбургтагы Ипатьев йортында фаҗигале рәвештә тәмамлануын, ягъни патша гаиләсенең, шул исәптән балаларының да атып үтерелүен әлеге борынгы каргышның чынга ашуы дип кабул итә. Гәрчә бу фәнни факт булмаса да, Фетнәле заман тарихында Марина Мнишек образына серлелек һәм трагизм өстәп торучы төп риваять булып кала.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Козляков В. Н. Марина Мнишек : [рус.]. — М. : Молодая гвардия, 2005. — Вып. 935. — (Жизнь замечательных людей. Серия биографий.). — 5000 экз. — ISBN 5-235-02790-6.