Октай Рифат

**Октай Рифат** (), *тулы исеме* Али Октай Рифат, Октай Рифат Хорозҗу (), *[[1914 ел]]ның [[10 июнь|10 июне]], [[Госман империясе]], [[Трабзон]] ― [[1988 ел]]ның [[18 апрель|18 апреле]], [[Төркия]], [[Истанбул]]*) ― төрек шагыйре, прозаигы һәм драматургы. Орхан Вәли Канык һәм Мәлих Җәүдәт Андай белән бергә яңа төрек поэзиясенә нигез салучы булып санала.

## Тәрҗемәи хәле
1914 елның 10 июнендә Трабзон шәһәрендә туган. Әтисе Сәмих Рифат (1875―1932) ― төрек шагыйре, тел белгече һәм сәясәтче, Төрек теле институтына нигез салучыларның берсе. Әнисе Мөнәввәр (*Münevver*) ягыннан бабасы  (1857―1929), төрек гаскәрие, Госман империясе армиясе офицеры. Октай Рифат ― төрек инкыйлаб шигъриятенә нигез салучы Назыйм Хикмәтнең (1902―1963) икетуган энесе (кузены), аларның уртак ерак бабалары ― госманлыларда хезмәт иткән поляк офицеры  (Төркиядә ислам кабул иткәч: Мостафа Җәләлетдин Паша, 1826―1876).

1932 елда Әнкарада  (*Ankara Atatürk Lisesi*) тәмамлаганнан соң,  хокук факультетында укыган, 1937 елда Финанс министрлыгы хисабына сәяси фәннәрне өйрәнү өчен Франциягә җибәрелә.  сәяси белем факультетында укый. Туган иленә кайткач, матбугат департаментында эшли.

## Иҗаты
Октай Рифат ― берничә пьеса авторы. Шулай ук күп кенә Аурупа шагыйрләре әсәрләрен төрек теленә тәрҗемә итүче. Шигъриятенең төп каһарманы ―  аның замандашы. Бу чорда язылган әсәрләрендә ул җәмгыятьтә булган җитешсезлекләрне тәнкыйтьли: *Yaşayıp Ölmek, Aşk ve Avarelik Üstüne Şiirler* (Тормыш, мәхәббәт һәм сукбайлык турында шигырьләр, 1945), *Güzelleme* (Матурлыкка мәдхия, 1945), *Aşağı Yukarı* (Түбән ‒ югары, 1952).

Шагыйрь буларак, Октай Рифат стереотиплардан һәм күзаллаулардан котылырга кирәк дип раслаучы, формализмга, сентиментальлеккә каршы чыгучы һәм сөйләмнең матурлыгына нигезләнүче «Garip» () әдәби түгәрәгенең лидерларының берсе була, анда шулай ук Орхан Вәли Канык һәм Мәлих Җәүдәт Андай да керә. Аларның 1941 елда бастырылган уртак җыентыгының кереш сүзендә бәян ителгән карашлары нигезендә, поэзия алдагы гасырларның формализмыннан һәм риторик классик стиленнән баш тартырга тиеш, гади, сөйләм теленә якын һәм асылда гади кешеләргә хезмәт итәргә чакырылган «сәнгатьсез» сәнгатькә әверелергә тиеш.

1941 елда Орхан Вәли Канык һәм Мәлих Җәүдәт Андай белән бергә «Таган» әдәби төркемен оештыра.

1949 елда Орхан Вәли Канык һәм Мәлих Җәүдәт Андай белән бергә төрек шагыйре Назыйм Хикмәтне төрмәдән чыгаруны таләп итеп, өч көнлек ач тору акциясе үткәрә.

Соңрак Октай Рифат «Таган»ның әдәби платформасыннан читләшә, «İkinci Yeni» () дип аталган модернист-шагыйрлар төркемендә билгеле шагыйрь булып таныла. Бу төркемнең шигърияте чынбарлык һәм социаль юнәлештән баш тартып, формаль тәҗрибә юлын сайлый. 1950―1960 елларда язылган шигырьләрендә шәһәр тормышын, аның социаль капма-каршылыкларын күрсәтә.

## Әсәрләре
### Поэзия
* xxxx: Garip
* 1945: Güzelleme
* 1946: Yaşayıp Ölmek, Aşk ve Avarelik Üstüne Şiirler
* 1952: Aşağı Yukarı
* 1954: Karga ile Tilki
* 1956: Perçemli Sokak
* 1958: Âşık Merdiveni
* 1963: İkilik (Aşağı Yukarı ve Karga ile Tilki'nin ikinci baskısı)
* 1966: Elleri Var Özgürlüğün
* 1969: Şiirler
* 1973: Yeni Şiirler
* 1976: Çobanıl Şiirler
* 1979: Bir Cıgara İçimi
* 1980: Elifli
* 1982: Denize Doğru Konuşma
* 1984: Dilsiz ve Çıplak
* 1987: Koca Bir Yaz
* 2007: Bütün Şiirleri I, ISBN 978-975-08-1295-8
* 2007: Bütün Şiirleri II, ISBN 978-975-08-1296-5

### Роман
* 1976: Bir Kadının Penceresinden
* 1980: Danaburnu
* 1982: Bay Lear

### Драматургия
* 1961: Birtakım İnsanlar
* 1948: Kadınlar Arasında (Devlet Tiyatrosu'nda gösterilmiştir) ya da Fettah Paşalar
* 1988: Atlarla Filler ya da Dirlik Düzenlik (ilk yayınlanışı)
* 1988: Çil Horoz (ilk yayınlanışı)
* 1988: Yağmur Sıkıntısı (ilk yayınlanışı) 

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Oktay Rifat'ın Soyadının Horozcu Olduğu İddiası. Malumatfuruş

## Моны да карагыз
* Орхан Вәли Канык
* Мәлих Җәүдәт Андай

Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Әлифба буенча шагыйрьләр 
Төркем:Төрек шагыйрьләре
Төркем:XX гасыр шагыйрьләре
Төркем:Төрек тәрҗемәчеләре
Төркем:Төркия драматурглары
Төркем:Әнкара университетын тәмамлаучылар
Төркем:Седат Симави премиясе лауреатлары