Альтамира

**Альтами́ра** (*La cueva de Altamira*) — Испаниядә соңгы палеолит чорыннан (Солютрея мәдәнияте) полихром кыя рәсемнәре сакланган мәгарә. Испаниянең Кантабриялагы Сантильяна-дель-Мар шәһәре үзәгеннән 2 км ераклыкта, Сантандердан 30 км көнбатыштарак, шул ук исемдәге болында урнашкан

Альтамира — кыядагы табигый мәгарә, һәм андагы рәсемнәр тарихка кадәрге сәнгатьнең иң мөһим сакланып калган рәсем һәм сәнгать циклларының берсе  .

1879 елда ачылганнан бирле, мәгарә һәр палеолит чорының барлык әйдәп баручы палеонтологлары тарафыннан тикшерелгән.

Мәгарәдәге картиналар һәм рәсемнәр, нигездә, Мадлен һәм Солутре мәдәниятләренә карый, шулай ук кайберләре башкаларга, шул исәптән Граветт һәм иртә Ориньяк (Aurignac) мәдәниятләре дә бар, моны уран-торий датасын билгеләүнең соңгы сериясе күрсәтә  . Шулай итеп, мәгарәнең төрле чорларда, якынча 22 000 ел элек, якынча 35 600 елдан алып 13 000 елга кадәр, мәгарәгә керү юлы шуышма белән капланганчы кулланылганлыгы турында дәлилләр бар. Барлык кулланылышлар да соңгы палеолит чорында булган.

Күпчелек рәсемнәрнең стиле Франко-Кантабрия мәктәбе дип аталган стильгә карый, ул сурәтләнгән фигураларның реализмы белән характерлана. Кара, кызыл һәм охра төсендәге полихром картиналар һәм рәсемнәрдә хайваннар һәм антропоморфик фигуралар, шулай ук абстракт һәм образлы булмаган образлар сурәтләнгән.

Полихром түшәм борынгы сәнгатьнең «Сикстин капелласы» кебек мактауларга лаек булган бәяләрне алган: «…палеолит чоры сәнгатенең иң гаҗәеп чагылышы…», «…беренче бизәлгән мәгарә табылган һәм әле дә иң матуры» һәм «…әгәр тарихка кадәрге сәнгать бөек сәнгать сәләтен күрсәтсә, Альтамира мәгарәсе иң гаҗәеп әсәр булып тора». Мәгарә түшәме бу өлкәдә мадлен мәдәниятенә караган кеше эшенең югары сыйфатын һәм матурлыгын күрсәтә.

Бу мәгарә 1985 елда ЮНЕСКОның Бөтендөнья мирасы объекты дип игълан ителә. 2008 елда ул Баск илендәге тагын 17 мәгарә белән киңәйтелә, алар хәзер Альтамира мәгарәсе һәм Төньяк Испаниянең палеолит чоры таш сәнгате Бөтендөнья мирасы объектына кертелгән.

## Тасвирлама
270 метр озынлыктагы мәгарә икеләтә коридорлар һәм заллар сериясеннән тора. Төп залның озынлыгы 18 метр, биеклеге 2 метрдан алып 6 метрга кадәр. Берникадәр вакыт мәгарәдә хайваннардан башка беркем дә яшәмәгән. Рәсемнәрдә бизоннар, атлар, кабан дуңгызлары, кул эзләре һәм башка җан ияләре сурәтләнгән. Алар күмер, охра, гематит һәм башка табигый пигментлар белән ясалган. Рәсемнәр кул бармаклары белән генә түгел, ә тарихка кадәрге кешеләр ясаган махсус кораллар белән дә ясалган. Рәсемнәр төп залда гына түгел, ә төп коридорда һәм башка залларда да, түшәмдә һәм стеналарда урнашкан. Борынгы рәссамнар стеналарның табигый контурларын өч үлчәмле эффект тудыру өчен кулланганнар. Бу аларның дөньяга дини карашлары белән бәйле булгандыр. Охшаш рәсемнәр Скандинавия һәм Төньяк Италия мәгарәләрендә дә очрый.

## Ачылыш
Мәгарә Альтамира 1868 елда аучы Модест Кубильяс Перас тарафыннан табыла, ул корбанын эзләгәндә таш ярыгына эләккән этен азат итәргә тырышканда керү урынын тапкан. Ул вакытта мәгарә ачылу турындагы хәбәрнең бу районда кешеләр өчен бөтенләй әһәмияте булмый, чөнки җирнең рельефы карстлы.

1879 елда һәвәскәр археолог Марселино Санс де Саутуола һәм аның тугыз яшьлек кызы Мария очраклы рәвештә картиналар тупланган мәгарә тапканнар. Мәгарәдә Саутуола һәм Мадрид университеты археологы Хуан Виланова- и- Пьера казу эшләрен башкарганнар. 1880 елда алар казу эшләре нәтиҗәләрен бастырганнар, анда рәсемнәрне палеолит чорына карый дип күрсәткәннәр.

Башка галимнәр бу хәбәрне бер мәгънәлә генә кабул итмиләр, һәм Саутуоланы картиналарны ялганлауда гаепләнгәннәр, ләкин соңрак мәгарә картиналары башка җирдә дә табылган, бу вакытка Саутуола инде үлгән булган. Мәгарәдә казу эшләре 1902—1904, 1924—1925 һәм 1981 елларда үткәрелгән.

1960—1970 елларда мәгарәгә көненә 1500 кешегә кадәр туристлар килгән. Бу дымлылык аркасында картиналарда күгәрек табылуга китергән. Хакимият 1977 елда мәгарәне реставрацияләү өчен япкан һәм 1982 елда аны яңадан ачкан, ләкин көненә якынча 20 кешегә керүне катгый чикләгән. Килүгә чиратны өч елга кадәр көтәргә туры килә. 2002 елда, төп залдагы картиналарда күгәрек табылгач, мәгарә халык өчен ябылган. 2010 елның июнендә Испания мәдәният министры Анхелес Гонсалес-Синде мәгарәнең 2011 елда яңадан ачылачагы турында игълан итә.

2001 елда мәгарә янында урнашкан Альтамира музей комплексында мәшһүр Зур түшәм панеленең күчермәләре, шулай ук башка берничә мәгарә рәсеме табылган. Бу күчермәләр кунакларга мәгарәгә бармыйча картиналарны карарга мөмкинлек бирә. Альтамира рәсемнәренең башка күчермәләре Мадридтагы Испаниянең Милли археология музеенда, Мюнхендагы Deutsches музеенда һәм Япониядә саклана.

## Кинематограф
* «Альтамира» — 2016 елда төшерелгән фильм, режиссёры Хью Хадсон, ә композиторлары Марк Нопфлер һәм Эвелин Гленни.

## Шулай ук карагыз
* Петроглифлар
* Сьерра-де-Атапуэрка

## Галерея

Файл:11_Manos_en_negativo_de_Altamira.JPG|альт=Фрагмент рисунка в пещере| Мәгарәдә рәсем кисәге
Файл:Altamira_ceiling_02.JPG|альт=Копии рисунков из Альтамиры в музее археологии в Брно| Брно археология музеендагы Альтамира рәсемнәренең күчермәләре
Файл:Diorama_de_la_Cova_d'Altamira_(1929)_obra_de_l'escultor_Josep_Font.JPG|альт=Диорама в музее археологии Каталонии в Барселоне| Барселонадагы Каталония археология музеендагы диорама
Файл:Altamira_4.jpg|альт=Фрагмент рисунка в пещере| Мәгарәдә рәсем кисәге


## Әдәбият
* 
* *П. Алтамираны тыю* — «Яңа Мәгарә» // SAIPI бюллетене. Кемерово, 2001. 4 чыгарылыш.
* Мадариага де ла Кампа, Бенито (2000). Sanz de Sautuola y el descubrimiento de Altamira, Сантандер, Fundación Марсельино Ботин . ISBN 84-95516-18-7 .
* *Девлет Э. Г.* Альтамира — «буяу белән бизәлгән мәгарәләрнең патшабикәсе»: Мәгарә сәнгате ачылуның 125 еллыгына // Природа. — 2004. — № 12.
* Coma-Cros, D. y Tello, A., ed. (2006). «Los orígenes del arte». Historia del Arte. Prehistoria. África negra. Oceanía'. Tomo 1. Madrid: Salvat. pp. 40-113.  .

## Искәрмәләр

Төркем:Мәгарәләр
Төркем:Испания
Төркем:Әлифба буенча бөтендөнья мирасы объектлары