Зәйнәп бинт Гали

**Сәгыйдә Зәйнәп бинт Гали (Әли) әл-Кубра** (гарәп.: **زينب بنت علي**) - Мөхәммәт пәйгамбәрнең оныгы, кызы әз-Зәһра Фатыйма һәм Хәзрәти Гали ибне Әбү Талибның кызы. Ул аеруча шигыйлар тарафыннан хөрмәт ителә. Ул мөселманнарга Кәрбәлә вакыйгалары һәм Пәйгамбәрнең оныгы имам Хөсәеннең шәһит булуы турында сөйләгән.

## Тууы һәм никахы
Сәгыйдә Зәйнәп бинт Гали (Али) һиҗрәтнең 6 нчы елында, Җөмәдил-әүвәлнең 5 нче көнендә Мәдинәдә өченче бала булып дөньяга килә. Мөхәммәт пәйгамбәр үзе оныгына бу исемне биргән диләр, бу исем гарәп телендә "атасының бизәге" дигәнне аңлата. Әби-бабасы вафат булганнан соң, Зәйнәп әтисе хәзрәти Гали йортында абыйлары Хәсән һәм Хөсәен белән бергә тәрбияләнә.

Һиҗринең 18 нче елында Зәйнәп Абдуллаһ ибн Ягъфәргә кияүгә чыга һәм биш бала таба: уллары Мөхәммәд, Ягъфәр, Әүн һәм Гали (Али), шулай ук кызы Өмм Күлсүм. Соңрак аның ике улы, Мөхәммәд һәм Әүн, Имам Хөсәен ибн Гали тарафдарлары булалар һәм Кәрбәләдә вафат булалар.

Абдуллаһ ибн Ягъфәр бай кеше була, ләкин алар бик гади тормыш белән яшәгәннәр һәм хәйрия эшләрендә юмарт булганнар.

#### Биография

Зәйнәп исемле кыз Мәдинә шәһәренең асыл кешеләрнең берсе - Хәзрәти Гали һәм Пәйгамбәрнең кызы Фатыймадан туган. 

Аның әти-әнисе намус белән эшләп тапкан маллары белән яшиләр һәм хезмәтчеләре булмый. Шуңа күрә бер-бер артлы кечкенә балалар иртә эшкә өйрәнеп, һөнәрле булып үсәләр. 

## Зәйнәб һәм Гашура айларындагы вакыйгалар
Тарихи чыганакларга караганда, Зәйнәпнең абыйсы Имам Хөсәенне бик яраткан. Язид ибн Мөавия Өмәви хәлифәтенә килгәч, Имам Хөсәен аны диннән чыгуда гаепләп ант бирүдән баш тарткан. Язидның сайлануына канәгать булмаган Күфә халкы аны чакыргач, ул Мәдинәдән киткән. Бу шартларда Зәйнәп иреннән абыйсы белән бергә барырга сораган.

Һиҗрәтнең 61 нче елында (680 елның 10 октябрендә), Мөхәррәм аеның 10 нчы көнендә, Имам Хөсәен Язидның 70 000 кешелек армиясен Кәрбәлә (хәзерге Ирак) янында калдыра. Хәдисләргә караганда, сугышка бер көн кала, Имам Хөсәен төн караңгылыгыннан файдаланып, качарга теләгәннәргә рөхсәт итә, чөнки аларның үләчәгенә шик булмый. Мөхәррәмнең 9 һәм 10 нчы көннәрендә алар хәтта су чыганагына да бара алмыйлар. Имам Хөсәен һәм аның юлдашлары бу сугышта үтерелә, башлары киселә һәм Язидка китерелә. Хатыннары һәм гаиләсе әсирлеккә алына һәм Димәшккә җибәрелә.

Зәйнәп Кәрбәла вакыйгаларының шаһиты булган. Сугыштан соң ул имам Хөсәен улы имам Зәйн әл-Габидин (Имам әс-Сәҗҗәд) белән бергә әсирлеккә алынган. Аның апасы Өмм Күлсүм, Бәнү Хашимның башка хатыннары, һәм имам Хөсәеннең өч кече улы һәм кызы Сәкинә һәм Сүкәйнә да кулга алынган. Аларны дөягә җигүсез коллар кебек утырырга мәҗбүр итәләр; хатын-кызларның хиҗаблары тартып алына - ислам әхлагы кагыйдәләре буенча, бу иң җитди мәсхәрә дип санала.

Башта тоткыннарны Күфәгә алып киләләр. Шәһәрнең гади халкын бер кабилә мөселманнарга һөҗүм иткән һәм аларны үтерә башлаган дип ышандыралар. Кешеләр дошманнарны бәйрәм тантаналары белән каршы алалар. Ләкин тоткыннар шәһәр буйлап йөргәндә, күп кеше Зәйнәпне таный, хәтта бер хатын-кыз хиҗаблар да алып килә. Зәйнәп хакыйкатьнең ачылуын күргәч, күфәлеләрне хыянәттә һәм сатлыклыкта гаепли. Ул вакытта имам Хөсәеннең башы киселгән килеш Күфә хакиме Ибн Зияд алдында алтын савытта ята.

Әсирләр һәм шәһитләрнең башлары Димәшккә, Язид янына җибәрелә. Аларны Кәрбәлә, Багалбәк, Мосул һәм Хомс аша алып китәләр.

## Зәйнәпнең Язид сараенда чыгышы
Рабигъ әл-Әүвәлнең 16сында әсирләрне Димәшккә алып киләләр. Шәһәрдә бәйрәм чарасы үткәрелә, һәм Язид алтын батмуста яткан Имам Хөсәеннең башына тибә. Бу шартларда Зәйнәп күп кенә Ислам тарихы китапларында искә алынган чыгыш ясый.

## Гомеренең соңгы еллары
Сүриядә Зәйнәп имам Хөсәен рухына багышланган искә алу көннәрен билгеләп үтә башлsq, ә шигыйлар Мөхәррәмнең беренче ун көнен матәм көннәре буларак билгеләп үтәләр. Тиздән Язид Зәйнәпне Мәдинәгә кире кайтарf. Кайбер чыганаклар аның Каһирәдә яшәгәнен әйтә.

Сәгыйдә Зәйнәп бинт Гали әл-Кубра Һиҗри буенча 62 нче елда, Рәҗәб аеның 15ендә вафат була. Аның җирләнгән урыны төгәл билгеле түгел, ләкин иң танылган урын - Димәшктәге төрбә.

## Библиография
*М.Х. Билграм.* Хакыйкать җиңүе: Зәйнәп бинт Алиның тормышы

Коръән, М.Н.-О. тәрҗемәсе.  архивланган.

## Әдәбият
Изге Коръәннең башкорт, татар һәм рус телләренә тәрҗемәләре.

Тәшһилүл Бәян (Изге Коръәннең гадиләштерелгән аңлатмасы), 1-4 томнар - Казан,2004

Ализадә Ә. Ислам энциклопедия сүзлеге. - М., 2007

Ибн Хишам. Мөхәммәд пәйгамбәрнең биографиясе — М.,2002

Матвеев К. П. Ислам тарихы. - М.,2005

Фәхретдинов Ризаэтдин. Жәвамигул Кәлим аңлатмасы - Казан, 1995

## Искәрмәләр

Төркем:Википедия:Татар телендә имзаланмаган Викимәгълүмат элементларына сылтамалары булган мәкаләләр
Төркем:Дамаскта вафатлар
Төркем:Ислам
Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр