Дикалу Музакаев

**Дикалу Музакаев**,  Дика́лу Абузе́дович Музака́ев (*[[1960 ел]]ның [[24 март]]ы, [[СССР]], [[Казакъ ССР]], [[Акмола өлкәсе]], Акмола районы, [[Ракымҗан Кошкарбаев авылы|Романовка]]*) ― халык-сәхнә биюләре артисты һәм хореограф,  ансамбле җитәкчесе (1992―1996), «Ингушетия» ансамбленең сәнгать җитәкчесе (1996―2001), Россия Федерациясенең халык артисты (2005) , Чечня мәдәният министры (2007―2013).

## Тәрҗемәи хәле
 
 

1960 елның 24 мартында Казакъ ССРның Акмола өлкәсе Целиноград районы (1961 елга кадәр — Акмола районы) Романовка авылында
(Ракымҗан Кошкарбаев авылы) туган.  

Беренче биюен өч яшендә биегән. Беренче укытучысы ― бабасының абыйсы Музаки Малсаг. Сигез яшендә  станицасының (2024 елдан шәһәр) Балалар хореография коллективында бии башлаган. 1975 елда Грозный шәһәренең мәдәни-агарту училищесының хореография бүлегенә укырга кергән. Укуы белән бер үк вакытта «Нийсархой» («Ровесники») халык ансамблендә биегән.

1978 елда, училищены тәмамлагач, «Вайнах» ансамбленә эшкә алынган. Ансамбль составында Португалиядә һәм Аргентинада гастрольләрдә булган, анда Санта-Фе шәһәрендә чыгышлардан буш вакытта «Маламбос» аргентина биюе курсларын тәмамлаган һәм Аргентина традицион хореографиясе институты дипломын алган.

1980―1982 елларда Совет Армиясендә Төньяк Кавказ хәрби округының җыр һәм бию ансамбле артисты сыйфатында хезмәт иткән. Шул ук вакытта «В ауле Ах-Вах» Кавказ хореографик сюитасын (Рәсүл Гамзатов әсәрләре мотивлары буенча), «Гаучо» Аргентина биюен һәм «Матрос биюен» куеп, хореограф буларак үз көчен сынап карый башлаган. 

1986 елда Мәскәү мәдәният институтын «балетмейстер-педагог» белгечлеге буенча бик яхшыга тәмамлаган, шуннан соң «Вайнах» ансамблендә балетмейстер булып эшләгән. 1992 елда үзенең «Нохчо́» («чечен») фольклор бию театрын оештырган, ул 1996 елның августына кадәр эшләгән.

1996―2001 елларда ― «Ингушетия» халык биюләре ансамбленең сәнгать җитәкчесе. Аның җитәкчелегендә ансамбль  (Польша) һәм Арагона (Италия) фестивальләрендә бүләкләр яулаган, Россия төбәкләре һәм чит илләр буйлап гастрольләрдә булган.

2001 елда ул вакытта әле булмаган «Вайнах» ансамблен җитәкләгән ― артистлар, качаклар булып, ил буйлап таралган, костюмнар, инструментлар һәм реквизитлар югалган. Музакаев эшчәнлеге нәтиҗәсендә ансамбльнең яңа составы тупланган, яшь артистлар чакырылган. 2001 елның 18 маенда Краснодарда яңартылган ансамбльнең беренче концерты булган.

2007 елның 13 мартында Чечен Республикасы мәдәният министры итеп билгеләнгән. 2009 елның 26 ноябрендә аңа Чечен Республикасының Мактаулы гражданины исеме бирелгән.

2013 елның 26 декабрендә биләгән вазыйфасыннан азат ителгән.

## Әдәби эшчәнлеге
«Вайнах – минем тормышым!» һәм «Чечен мәдәнияте — традиционлыктан заманчалыкка» китаплары авторы.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1998 ― Ингушетия Республикасының халык артисты
* 2004 ― Россия Федерациясенең халык артисты ― *сәнгать өлкәсендәге зур хезмәтләре өчен*
* 2005 – «Чечен Республикасы алдындагы казанышлары өчен»
* 2008 ― Әхмәт Кадыйров исемендәге орден
* 2008 ― «Чечен Республикасында парламентаризмны үстергән өчен» ордены
* 2008 ― «Ингушетия Республикасы алдындагы казанышлары өчен» ордены
* 2008 ― Россия Федерациясе Хөкүмәтенең мәдәният өлкәсендәге премиясе.
* 2008 ― I дәрәҗә «Россиягә хезмәт өчен» ордены
* 2009 ― Чечен Республикасының Мактаулы гражданы 
* 2010 ― Абхазиянең атказанган артисты
* 2010 ― Башкортстан Республикасының халык артисты 
* 2010 ― Кабарда-Балкария республикасының халык артисты 
* 2011 ― «Халык биюе рыцаре» номинациясендә  призы
* 2012 – Чечен Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе.

## Шәхси тормышы
Гаиләле. Хатыны Мәдинә Музакаева, биюче, ЧР халык артисты. Балалары: уллары ― Хадис Музакаев (1988), биюче, Чечен Республикасының һәм Төньяк-Осетия-Алания Республикасының атказанган артисты, Адам, Дени.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* 
* 

 
Төркем:Русиянең халык артистлары
Төркем:Россиянең атказанган артистлары
Төркем:Мәдәният өлкәсендә РФ Хөкүмәте премиясе лауреатлары
Төркем:Башкортстанның халык артистлары
Төркем:Әхмәт Кадыйров исемендәге орден кавалерлары
Төркем:Биючеләр
Төркем:Хореографлар
Төркем:Мәскәү дәүләт мәдәният институтын тәмамлаучылар