Ассия Джебар

**Ассия Джебар** (, бербер. ⴰⵙⵢⴰ ⴷⵊⴱⴰⵔ), чынлыкта **Фатима Зохра Ималаен**,  (1936 елның 30 июне, Черчелл — 2015 елның 6 феврале, Париж) — Алжир язучысы һәм кинорежиссёры. Аның романнарының төп темалары — Алжир сугышы һәм мөселман хатын-кызларының хәле.

## Тәрҗемәи хәле һәм иҗаты
Ассия Джебар 1936 елда француз теле укытучысы гаиләсендә туган. Ул 1980 елдан бирле Франциядә яши . Бельгиянең француз теле һәм әдәбияты король академиясе әгъзасы.

Аның күпчелек әсәрләре хатын-кызларның көрәшен феминистик караштан карый. Ул «Сусау» («Жажда») (1957), «Алжир хатын-кызлары йортның яртысында» («Алжирские женщины на своей половине дома») (1980), «Мәхәббәт, фантазия» («Любовь, фантазия») (1985), «Мәдинәдән еракта» («Далеко от Медины») (1991) һәм «Зур төрмә» («Огромная тюрьма») (1995) романнары авторы.

1969 елда Ассия Джебарның Оуахид Карн белән бергә язылган «Кызыл таң» («Красная заря») пьесасы басылып чыга. Бу киң пьесадагы 40 персонаж бәйсезлек өчен сугыш вакытында Алжирның барлык халкын чагылдыра. Дүрт төп персонажның төп роле провинциаль шәһәр мәйданында мандолина тоткан сукыр шагыйрьгә бирелә. Шагыйрь классик шигырьләр сөйли, мәйданда атыш тавышларын ишетә һәм шикләнелгән хыянәтчене атып үтергән егеткә качарга ярдәм итә. Егет тауларга кача, ә шагыйрь үзе корал алып, патрульләрнең берсен үтерә һәм җәфаланганнан соң җәзалап үтерелә .

«Мәхәббәт һәм фантазия» иң колачлы эпик романыны 1985 йылда XX гасырның 12 иң яхшы Африка китабы исемлегенә кертелгән. Роменда Ассия Джебар ике параллель вакытлы план берләштерә: XIX гасырның икенче чирегендә Алжирны яулауның тарихи хроникасын һәм 1950 еллардагы Алжир сугышы вакытында яшәгән героиняның шәхси биографиясен.

Беренче сугышның коточкыч күренешләре, бөтен кабиләләрне юк итү һәм әниләр тарафыннан сабыйларны үтерү белән бергә, икенче сугышның, алжирлылар тарафыннан аларның җирләрен "кайтарып алу"ның шундый ук вәхши күренешләренә өстәлә. Романның төп герое тавышы белән бергә, ул үзенең кемлегенә шикләнә һәм башка кабилә кешеләреннән читләшкән кебек хис итә, китапта шулай ук күп Алжир хатын-кызларының тавышлары да бар, *тынлыкның куе караңгылыгын җимерүче телсез коллар хоры*. Вакыт һәм киңлек карашларын берләштереп, Джебар Алжирның Яңа гасыр килүе өчен коточкыч бәя түләгән дигән нәтиҗәгә килә, бу азатлыкны яңача аңлау, милли үзаңны аңлау уянуы һәм барлык коллыкны бетерү теләге белән бергә бара — гореф-гадәтләрнең тышкы һәм эчке басымы. Россия әдәбият галиме Светлана Прожогина фикеренчә, *ике хикәя дә шәхеснең, халыкның, милләтнең, илнең уянуы һәм өлгерүе, тоткынлыктан рухи алгарыш, ирексезлек һәм коллыктан аңлауга, үз "мин"не, үз тавышыңны, үз тормышыңа хокукыңны ачу кебек уртак темага багышланган…*  .

Джебар үзенең «Оран, үле тел» (1997) исемле хикәяләр сериясендә Алжир бәйсезлегеннән соңгы елларга мөрәҗәгать итә һәм ислам фанатикларының хатын-кызлар эмансипациясенең теләсә нинди билгесен ничек юкка чыгарганнарын күрсәтә: Европа белеме алган барлык хатын-кызлар, хәтта кафеда ир-ат белән очрашырга батырчылык иткән кешеләр дә, фундаменталист «террор» елларында аеруча еш кына һөҗүмгә дучар булалар .

«Көмелмәгән» («Непогребённая») (2002) романының героинялары — французлар тарафыннан үтерелгән партизан, аннары Азатлык өчен көрәшне дәвам итәргә карар кылган аның кызы .

Ассия Джебар 2015 елда Парижда 78 яшендә вафат була.

## Әсәрләре

### Романнары

* *La Soif*, 1957 (Сусау, С. Прожогинаның рус теленә тәрҗемәсе, 1990)
* *Les Impatients*, 1958 (В. Орловның русча тәрҗемәсе, 1990)
* *Les Enfamts du Nouveau Monde*, 1962
* *Les Alouettes наивлары*, 1967
* *Poème pour une algérie heureuse*, 1969
* *Алтын төстәге кызыл төс*
* *L’Amour, la fantasia*, 1985 (Н. Световидованың рус теленә тәрҗемәсе, 1990; XX гасырның йөз иң яхшы Африка китабы исемлегенә кертелгән)
* *Омбре султане*, 1987
* *Медина аягы*, 1991
* *Vaste est la prison*, 1995
* *Алжирның ак чәчәге*, 1996
* *Femmes d’Alger dans leur appartement*, 2002
* *La femme sans sepulture*, 2002
* *La Disparition de la langue française*, 2003
* *Nulle part dans la maison de mon père*, 2007

### Фильмнар
* *Шенүа тавы хатын-кызларының бәйрәме (La nouba des femmes du Mont Chenoua*) 1977
* *La Zerda яки оныту җырлары (La Zerda ou les chants de l’oubli*,) 1979

### Рус телендәге басмалар
* *Джебар, А.* Сайланма әсәрләр. / Төз. һәм мөхәррир. С. Прожогина. Мәскәү: Радуга, 1990. 523 б. ISBN 5-05-002502-8 («Сусау», «Түземсезлек», «Мәхәббәт һәм фантазия» романнарын да кертеп)

## Игътибар
Халыкара Нойштадт әдәби премиясе (1996), Германия китап сатучыларының тынычлык премиясе (2000) һәм әдәбият һәм кино өлкәсендәге казанышлары өчен башка бүләкләр лауреаты.

Француз академиясе әгъзасы (2005).

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Прожогина С. В. Литература на французском языке // История национальных литератур стран Магриба. В 3 кн. Кн.1. Литература Алжира.. — М.: Наука-Вост. лит., 1993.
* Прожогина С. В. Магрибинский франкоязычный роман. // История романных форм в литературах Африки. — М.: Вост. лит., 2010.
* Clerc J.-M. Assia Djebar: écrire, transgresser, résister. Paris: L’Harmattan, 1997
* Calle-Gruber M. Assia Djebar, ou, La résistance de l'écriture: regards d’un écrivain d’Algérie. Paris: Maisonneuve et Larose, 2001
* Rocca A. Assia Djebar, le corps invisible: voir sans être vue. Paris: L’Harmattan, 2004
* Hiddleston J. Assia Djebar: out of Algeria. Liverpool: Liverpool UP, 2006
* Ringrose P. Assia Djebar: in dialogue with feminisms. Amsterdam; New York: Rodopi, 2006
* Schuchardt B. Schreiben auf der Grenze: postkoloniale Geschichtsbilder bei Assia Djebar. Köln: Böhlau, 2006

## Сылтамалар
* Рәсми сайт (Французча)

Төркем:Нью-Йорк университеты укытучылары
Төркем:Псевдоним астында билгеле әдипләр
Төркем:Франсуз академиясе әгъзалары
Төркем:Почетлы легион ордены кавалерлары
Төркем:Парижда вафатлар
Төркем:2015 елда вафатлар
Төркем:6 февраль көнне вафатлар
Төркем:1936 елда туганнар
Төркем:30 июнь көнне туганнар