Олы-Кыр

**Олы-Кыр** яки **Олыкыр** (, ) ― Мари Илнең Бәрәңге районында урнашкан татар авылы. Административ бүленеш ягыннан Усола авылы җирлеге составына керә.

## География
Авыл республиканың көнчыгыш өлешендә, ылыслы-киң яфраклы урманнар зонасында, Усола елгасының уң ярында, районның административ үзәге Бәрәңгедән төньяк-көнчыгышка таба якынча 4 километр (туры юлдан) ераклыкта урнашкан. Диңгез өсте биеклеге — 151 метр.

### Климат
Климаты уртача континенталь, уртача салкын карлы кыш һәм чагыштырмача җылы җәй белән характерлана. Һаваның уртача еллык температурасы 2,2 °С, иң җылы айның (июль) уртача һава температурасы 18,5 °C; иң салкын айның (гыйнвар) уртача температурасы −14 °C. Көчле салкыннар торган чорның дәвамлылыгы уртача 127 көн.

Атмосфера явым-төшемнәренең уртача еллык саны 496 мм тәшкил итә, шуларның 70 %ы апрельдән октябрьгә кадәрге чорда ява.

### Сәгать поясы
Олыкыр авылы, бөтен Мари Ил кебек үк, Мәскәү вакыты булган сәгать зонасында урнашкан. Кулланылган вакытның UTCка карата тайпылышы +3: 00 тәшкил итә.

## Тарих
Авылны XVIII гасыр ахырында Гайфулла, Сөләйман, Әхмәтша исемле татарлар, көчләп христианлаштырудан качкан татарлар нигезләгән. Чиста сулы елга буендагы урынны үзләштергәннән соң, тораклар төзи башлаганнар. Шулай итеп Олыкыр урыны барлыкка килә.

Беренче тапкыр 1782 елда телгә алына.

XVIII гасыр ахыры — XIX гасыр башында Бәрәңге волостеның авылда 6 йорт, 15 ир-ат һәм 17 хатын-кыз яшәгән, татар. 1836 елда 9 йорттан торган авылда 82 кеше яшәгән. 1869 елга йортлар саны 25кә, халык саны 154кә җитә. Крестьяннар 50 ат, 70 баш мөгезле эре терлек, 89 сарык, 20 кәҗә асраганнар.

1884 елда биредә 41 крестьян йорты исәпләнә, аларда 127 ир-ат һәм 138 хатын-кыз яши. Авыл халкына беркетелгән 508 дисәтинә җир 79 ревизия җаннары арасында бүленә. Бөртекле культуралардан тыш, бәрәңге дә үстергәннәр. Монда яшелчә белән мавыкмаганнар, суган гына утыртканнар. Авыл хуҗалыгы эшләреннән буш вакытта ирләр урманын кискәннәр, мунчала ясаганнар. Кайберәүләр чана ясау белән шөгыльләнгән. Авылның агач мәчете була.

1923 елда авылда 88 йорт исәпләнә, 1926 елда 165 ир-ат, 200 хатын-кыз яши, 2 рус ир-атыннан кала барысы да татарлар була.

1929 елда авыл халкы «Кызыл йолдыз» колхозына берләшә. Башлангыч мәктәп ачыла.

1950 елга кадәр авыл колхозы мөстәкыйль рәвештә үсә. Колхозлар эреләнә башлагач, ул Усола авылы «У Пасу» колхозына кушыла. Авыл халкы соңыннан «Н. С. Хрущев исемендәге», аннары зуррак «Коммунизм өчен» колхозларына кертелә. Халкы күченеп китә башлый. Мәктәп ябыла. Балалар Усолино башлангыч мәктәбендә укыйлар, анда татар сыйныфлары ачыла. Авылда яшәүчеләрнең күбесе Бәрәңге авылына эшкә урнашканнар, анда торак алганнар. 1981 елда авылда 48 йорт, 56 ир-ат, 95 хатын-кыз исәпләнә. 100 урынга исәпләнгән клуб, сәүдә кибете эшләгән.

## Халкы

## Милли состав
2002 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча, халыкның милли структурасында татарлар 96 кешедән 56 % тәшкил иткән. 2010 елда 79 кеше яшәгән.

## Шәхесләр

* Гөлкәбирә Тимерханова- Мари АССР мәктәбенең атказанган укытучысы.
* Зәмзәмия Сәмигуллина — Мари АССР мәктәбенең атказанган укытучысы.
* Нурфис Фәйзиев — Марий Эл Республикасының сәүдә һәм көнкүреш хезмәте министры.

## Социаль өлкә
2003 ел башында авылда 27 йорт, 73 кеше булган. Шулардан 69 татарлар. Халыкның 0,6 гектар йорт яны участогы булган. 19 йортта сыер, берсендә сарык асраганнар. Ике урамның берсенә асфальт җәелгән. Кибет бар.

## Дин

XIX гасыр ахырында бер мәчет булуы билгеле. 1930 елларда мәчет ябыла.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* 

Төркем:Мари Иле татар авыллары
Төркем:Бәрәңге районы торак пунктлары