Арета Франклин

**Арета Луиза Франклин** (; 1942 елның 25 марты, Мемфис, Теннесси - 2018 елның 16 августы, Детройт, Мичиган) - Америка ритм-энд-блюз, соул һәм госпел җырчысы. Ул үзенең иң зур уңышларына 1960 елларның икенче яртысында һәм 1970 еллар башында ирешә. Аның гадәттән тыш сыгылмалы һәм көчле вокалы аркасында аны еш кына *Соул патшабикәсе* дип тә атыйлар () яки *Леди Соул* (). 1987 елның 3 гыйнварында ул Рок-н-ролл Дан Залына кертелгән беренче хатын-кыз була. 2008 елның ноябрендә *Rolling Stone* журналы аны тарихтагы иң бөек җырчы дип игълан итә, аны "Барлык вакытларның иң бөек 100 җырчысы" исемлегендә беренче урынга куялар, ә 2023 елда аны "Барлык вакытларның иң бөек 200 җырчысы" исемлегендә беренче урынга куела.

## Балачак еллары
Арета Франклин Мичиган штатының Детройт шәһәрендә баптист рухание  кызы була, сеңелләре белән чиркәү хорында җырлый. Ул беренче вокаль язмаларын 14 яшендә ясый. Яшь талант Детройтның "Motown" лейблы игътибарын җәлеп итә, ләкин агент Джон Хаммондның осталыгы аркасында ул Columbia Records белән контракт төзи.

1966 елга кадәрге чор, Франклин бу лейбл өчен язмалар ясаган чор, мөмкинлекләрне кулдан ычкындыру чоры дип санала. Аның җырлары вакыт-вакыт чартларда беренче урынны ала, бу чордагы коммерциягә юнәлтелгән язмаларның банальлеге арасында чын җанлылык та сизелә, ләкин гомумән алганда, Франклинның башлангыч язмалары сыйфат ягыннан бик тигез булмый. Әлбәттә, аның талантын билгеле бер юнәлештә җитәкләүче кеше булмый.

## Алтын чор

1966 елның ахырында мондый кеше барлыкка килә - продюсер Джерри Уэкслер. Ул җанлы, нәфис җанның аерым ноталарын Франклинның башкару стиленең төп үзәгенә әйләндерә ала. Җырчы Atlantic Recordsка күчә һәм аның төп йолдызына әйләнә. Ритм-н-блюз дөньясында үзенең гадәти булмаган эмоциональлеге белән революция ясаган "I Never Loved a Man (The Way I Love You)" синглын яздырыр өчен, ул аны Алабамага алып килә, анда ул Америка көньягының иң яхшы музыкантлары белән бергә язмалар ясый.

## Соңгы еллар һәм үлем

Арета Франклинның соңгы зур хит-парадларда уңышы Стиви Уандерның "Until You Come Back to Me" (1974) җырына кавер җырлау була. Бу язма Франклинның суперйолдызлыгының ахырын билгели. Соул музыкасының "алтын гасыры" инде үткән була, аның "патшабикәсе" моны аңламыйча калмый. Өстәвенә аның әтисе параличлана, ул үз милкенә һөҗүм вакытында талаучылар тарафыннан яраланган була.

1978 елдан 1984 елга кадәр ул танылган актер Глинн Терманга кияүгә чыга, ләкин бу никах аерылышу белән тәмамлана.

## Дискография

### Студия альбомнары

* 1956 — *[[The Gospel Soul of Aretha Franklin]]*
* 1961 — **'
* 1962 — ''[[The Electrifying Aretha Franklin]]''
* 1962 — ''[[The Tender, the Moving, the Swinging Aretha Franklin]]''
* 1963 — ''[[Laughing on the Outside]]''
* 1964 — ''[[Unforgettable - A Tribute to Dinah Washington]]''
* 1964 — ''[[Runnin’ Out of Fools]]''
* 1965 — ''[[Yeah!!!]]''
* 1965 — ''[[Once in a Lifetime]]''
* 1966 — ''[[Soul Sister]]''
* 1967 — ''[[Take It Like You Give It]]''
* 1967 — ''[[I Never Loved a Man the Way I Love You]]''
* 1967 — ''[[Aretha Arrives]]''
* 1967 — ''[[Take A Look]]''
* 1968 — ''[[Lady Soul]]''
* 1968 — ''[[Aretha Now]]''
* 1969 — ''[[Soul '69]]''
* 1969 — ''[[Soft and Beautiful]]''
* 1970 — ''[[This Girl's in Love with You]]''
* 1970 — ''[[Spirit in the Dark]]''
* 1972 — ''[[Young, Gifted & Black]]''
* 1973 — ''[[Hey Now Hey (The Other Side of the Sky)]]''
* 1974 — ''[[Let Me In Your Life]]''
* 1974 — ''[[With Everything I Feel in Me]]''
* 1975 — ''[[You (альбом)|You]]''
* 1976 — ''[[Sparkle]]''
* 1977 — ''[[Sweet Passion]]''
* 1978 — ''[[Almighty Fire]]''
* 1979 — ''[[La Diva]]''
* 1980 — ''[[Aretha (1980)]]''
* 1980 — ''[[Aretha Sings the Blues]]''
* 1981 — ''[[Love All the Hurt Away]]''
* 1982 — ''[[Jump to It]]''
* 1983 — ''[[Get It Right]]''
* 1984 — ''[[Never Grow Old]]''
* 1985 — ''[[Who's Zoomin' Who?]]''
* 1986 — ''[[Aretha (1986)]]''
* 1986 — ''[[Soul Survivor (album Arethy Franklin)|Soul Survivor]]''
* 1989 — ''[[Through the Storm]]''
* 1991 — ''[[What You See Is What You Sweat]]''
* 1998 — ''[[A Rose Is Still a Rose]]''
* 2003 — ''[[So Damn Happy]]''
* 2007 — ''[[Jewels in the Crown: All-Star Duets with the Queen]]''
* 2008 — ''[[This Christmas, Aretha]]''
* 2011 — **'
* 2014 — *[[Aretha Franklin Sings the Great Diva Classics]]*

### Концерт альбомнары

** 
** 1956 — *[[:ru:Songs_of_Faith|Songs of Faith]]*
** 1968 — *[[:ru:Aretha_in_Paris|Aretha in Paris]]*
** 1971 — *[[:ru:Aretha_Live_at_Fillmore_West|Aretha Live at Fillmore West]]*
** 1972 — *[[:ru:Amazing_Grace_(альбом)|Amazing Grace]]*
** 1987 — *[[:ru:One_Lord,_One_Faith,_One_Baptism|One Lord, One Faith, One Baptism]]*
** 2005 — *[[:ru:Don't_Fight_the_Feeling:_Live_at_Fillmore_West|Don't Fight the Feeling: Live at Fillmore West]]*
** 2007 — *[[:ru:Oh_Me_Oh_My:_Aretha_Live_in_Philly,_1972|Oh Me Oh My: Aretha Live in Philly, 1972]]*

## Фильмография

* *[[Black Rodeo|Кара Родео]]* (1972) (документаль фильм)
* *Блюз абыйлары* (1980)
* *Тыңлагыз: Куинси Джонсның тормышы* (1990) (документаль фильм)

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Һарвард университетының мактаулы докторлары
Төркем:Википедия:Татар телендә имзаланмаган Викимәгълүмат элементларына сылтамалары булган мәкаләләр
Төркем:Президент Азатлык медале белән бүләкләнгәннәр
Төркем:Меццо-сопрано
Төркем:XXI гасыр җырчылары
Төркем:XX гасыр җырчылары
Төркем:АКШ җырчылары
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:Әлифба буенча музыкантлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:2018 елда вафатлар
Төркем:16 август көнне вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1942 елда туганнар
Төркем:25 март көнне туганнар