Трипслар

**Трипслар** , яки **куыгаяклылар** (лат. *Thysanoptera*) — тулы булмаган әверелешле бөҗәкләр отряды. Кагыйдә буларак, алар бик вак. Трипслар барлык континентларда, нигездә тропик һәм субтропик өлкәләрдә очрый.

## Этимология
Thysanoptera отрядының фәнни латин исеме борынгы грек телендәге  (тизанос*, «пумала» яки «чук»*), һәм πτερόν (*птерон*; «канат») сүзләреннән ясала. Төркемнең иске атамасы — Physopoda — аяклар структурасының үзенчәлекләре белән бәйле һәм аяк очларында куыкчыкларга охшаган формацияләр аркасында «куыклы аяклылар» дип тәрҗемә ителә .

*Трипс* сүзе борыңгы грек «» сүзенең туры транслитерациясе, «агач корты» дигәнне аңлата .

## Зыян китерү
Трипс — ябык грунттагы чәчәк, яшелчә культуралары корткычы. Ул 300гә кадәр төр үсемлекне зарарлый. Аеруча хризантеманы, гөл-чәчәкне, гербераны, цинерарияне, гипсофиланы, кыярны үз итә. Аның зыяны уңыш түбәнәюдән, чәчәк культураларының декоративлылыгы начараюдан гыйбарәт. Трипслар вирус йөртүче булулары белән дә куркыныч тудыралар. Әлеге бөҗәкләр бик вак — 0,9-1,2 миллиметр озынлыкта, төсләре тонык сарыдан караңгы-көрәнгә кадәр төрлеләнә, канатлары — ачык сары. Ябык грунт шартларында сезонга 12-15 буын чыгара. Личинкалары һәм үсеп җиткән кортлары үсемлекләрнең кү-зәнәк согы белән тукланалар.

Трипс утыртма материал, кисеп алынган чәчәкләр, транспорт, тара, җитештерү кораллары белән тарала. Корткычлар күп булганда үсемлекләрне фитоверм белән эшкәртәләр.

## Тасвирлау
Трипсның гәүдәсе озынча, озынлыгы 0,5 — 14 мм (гадәттә 1-2 мм). Авыз аппараты чәнчеп суыручы. Күпчелек төрләрнең аяклары кыска, нечкә һәм йөгерүгә яраклашкан. Тәпиләре 1 яки 2 буыннан тора, тырнакчыклары бар һәм алар арасында куыкка охшаган ябышу җайланмалары урнашкан  . Корсаклары 10 боҗрадан тора, аларның соңгысы гадәттә торбасымансузылган. Ана затлар ата затларга караганда зуррак һәм күбрәк санда, аларның тешчәле күкәйсалгычлары бар .

Үсеш вакытында түбәндәге этаплар уза: йомырка, личинка, пронимфа, нимфа һәм имаго. Кайвакыт партеногенетик рәвештә үрчиләр. Үсешләре тиз бара. Елына 15 буынга кадәр җитештерә алалар  .

## Таксономия һәм таралу
2013 елга 6991 төрләре, шул исәптән 153 казылма төр билгеле , алар йөздән артык ыругка төркемләнгән. Элеккеге Советлар Союзы территориясендә 300 дән артык, Россиядә 200гә якын төр билгеле. Азиядә киң таралган төрләр:

* **Thrips palmi** — килеп чыгышы Көньяк Азиядән булган төр, Cucurbitaceae Solanaceae семьялыкларына аеручы зыян китерә.
* **Scirtothrips dorsalis** — Һинд-Кытай чәчәк трипсы, Көньяк-Көнчыгыш Азиядә таралган. Кытай, Индонезия, Бангладеш, Бруней, Вьетнам, Һиндстан, Малайзия, Мьянма, Пакистан, Согыт Гарәбстаны, Тайланд, Тайвань, Филиппиннар, Япония, Шри-Ланкада очрый.
* **Asianthrips dasycornis** — Көньяк-Көнчыгыш Азиядә очрый торган төр. Малай ярымутравы, Сабах (Малайзия), Минданао утравында (Филиппиннар) таралган.

## Галерея

Файл:Suocerathrips_linguis.jpg|альт=Личинка и имаго трипса Suocerathrips lingus| *Suocerathrips lingus личинкалары һәм имаголары*


## Искәрмәләр

## Әдәбият
* 
* 
* Мещеряков А. А. Отряд Thysanoptera (Physopoda) — Бахромчатокрылые, пузыреногие, или трипсы // 
* Яхонтов В. В. Отряд Thysanoptera (Physopoda) — Бахромчатокрылые, пузыреногие, или трипсы // 
* 
* 
* Stannard, L. J. 1968. *The thrips, or Thysanoptera, of Illinois.* Illinois Natural History Survey 21: 215—552.
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Әлифба буенча хайваннар
Төркем:Хайваннар
Төркем:Зоология
Төркем:Бөҗәкләр