Бөтендөнья әйләнә-тирә мохит көне

**Бөтендөнья әйләнә-тирә мохит көне** (БМО башка рәсми телләрендә: , , ,* [[Кытайча|кыт.]]世界环境日, ) — *планетада әйләнә-тирә мохитта килеп туган проблемаларга кешеләрнең игътибарын җәлеп итүне максат итеп куйган бөтендөнья көне*. *

Бөтен дөньяда ел саен 5 июньдә уздырыла.

## Тарихы
БМО Генераль Ассамблеясенең 1972 елның 15 декабрендә узган 27 нче сессиясендә игълан ителә (А/RES/2994 (XXVII) номерлы резолюция).

Үткәрү көне итеп 5 июнь — 1972 елда әйләнә-тирә мохит проблемалары буенча узган Стокгольм конференциясенең эшли башлау көне сайланган.

Генераль Ассамблея үз резолюциясендә дәүләтләрне һәм БМО системасы оешмаларын ел саен бу көнне әйләнә-тирә мохитне саклау һәм яхшыртуга омтылышларын раслаучы чаралар үткәрергә чакыра.

Генераль Ассамблеянең 27 нче сессиясендә БМО системасында яңа оешма — Әйләнә-тирә мохит буенча БМО программасы (*United Nations Environment Programme;* ЮНЕП) булдырыла. Нәкъ менә әлеге программа эгидасы астында ел саен Бөтендөнья әйләнә-тирә мохит көне билгеләп үтелә.

## Бөтендөнья әйләнә-тирә мохит көненең тематикасы
Ел саен төп халыкара чараларның тематикасы һәм уздырылу урыны билгеләнә.

* 2023 ел — «Пластик белән пычратуга каршы көрәш»
* 2022 ел — «Җир — бер генә»
* 2021 ел — «Яңа баштан фикерләргә. Яңа баштан булдырырга. Торгызырга»
* 2020 ел — «Табигать вакыты»
* 2019 ел — «Һаваны пычратуга каршы көрәш»
* 2018 ел — «Пластик белән пычратуга каршы көрәш»
* 2017 ел — «Мин табигатҗ белән»
* 2016 ел — «Кыргый хайваннар белән законсыз сәүдә итүгә абсолют түземсезлек сәясәте»
* 2015 ел — «Җиде миллиард төш. Бер Планета. Саклык белән куллан»
* 2014 ел — «Тавышыңны күтәр, диңгез өсте тигезлеген түгел!» ()
* 2013 ел — «Уйла. Аша. Сакла» ()
* 2012 ел — «Яшел икътисад: син аның бер өлешеме?»
* 2011 ел — «Урманнар: табигатьтән файдаланып»
* 2010 ел — «Төрләр күплеге. Бер планета. Бер киләчәк»
* 2009 ел — «Планетагыз сезгә мохтаҗ»
* 2008 ел — "Бәйлелектән котыл! Түбән углерод чыгарылышы белән икътисадка таба! "
* 2007 ел — «Боз эрүе — кайнар тема!»
* 2006 ел — «Чүлләр һәм чүлләшү  — корылыклы җирләрнең чүлләшүенә — юк!»
* 2005 ел — «„Яшел шәһәрләр“: Планета өчен план!»
* 2004 ел — «Диңгезләр һәм дәрьялар кирәк! Үле түгел, тере килеш!»
* 2003 ел — «Су — ике миллиард кеше аңа нык мохтаҗлык кичерә!»
* 2002 ел — «Җиргә шанс бир»
* 2001 ел — «Бөтендөнья тормыш челтәренә керергә»
* 2000 ел — «Әйләнә-тирә мохитның меңъеллыгы — хәрәкәткә күчәргә вакыт»
* 1999 ел — «Безнең Җир — безнең киләчәк. Коткарыйк аны!»
* 1998 ел — «Җирдәге тормыш хакына — диңгезләребезне коткарыйк»
* 1997 ел — «Җирдәге тормыш хакына»
* 1996 ел — «Безнең Җир, безнең яшәү мохиты, безнең йорт»
* 1995 ел — «Без — халыклар: глобаль тирә-як хакына берләшү»
* 1994 ел — «Бер Җир — бер гаилә»
* 1993 ел — «Ярлылык һәм әйләнә-тирә мохит — боҗраны өзәргә»
* 1992 ел — «Җир барыбызга да берәү генә — аны бергәләп кайгыртыйк»
* 1991 ел — «Климат үзгәрү. Глобаль партнерлык зарурлыгы»
* 1990 ел — «Балалар һәм әйләнә-тирә мохит»
* 1989 ел — «Глобаль җылыну, глобаль искәртү»
* 1988 ел — «Әйләнә-тирә мохит беренче урында булганда, үсеш туктамас»
* 1987 ел — «Әйләнә-тирә мохит һәм яшәү урыны: түбә генә түгел»
* 1986 ел — «Дөнья өчен агач»
* 1985 ел — «Яшьләр: халык һәм әйләнә-тирә мохит»
* 1984 ел — «Чүлләшү»
* 1983 ел — «Куркыныч калдыкларны җыю, юк итү һәм күмү: серкә яңгырлары һәм энергия»
* 1982 ел — «Стокгольмнан соң ун ел узгач (табигатьне саклау проблемаларына күзәтү)»
* 1981 ел — «Грунт сулары; кешенең ризык чылбырында агулы химик матдәләр»
* 1980 ел — «Яңа унъеллыкка яңа чакыру: җимерелүләрсез үсеш»
* 1979 ел — «Балаларыбызга бер генә киләчәк — җимерелүләрсез үсеш»
* 1978 ел — «Җимерелүләрсез үсеш»
* 1977 ел — «Табигатьтә озон катламын саклау проблемасы; җирне югалту һәм туфрак деградациясе»
* 1976 ел — «Су — тормышның төп ресурсы»
* 1975 ел — «Торак пунктлар»
* 1974 ел — «Җир — бердәнбер»

## Россия
Россиядә бу көндә 2008 елдан, Әйләнә-тирә мохит көне белән бергә, Экологлар көне дә билгеләп үтелә.

## Италия
Италиядә 2010 елда Әйләнә-тирә мохит көне уңаеннан OIKOS компаниясе әйләнә-тирә мохитне яхшыртуга багышланган акцияләр уздыра.

## Шулай ук карагыз

* Экологлар көне
* Биологик ресурслар буенча Татарстан Республикасы дәүләт комитеты
* Татарстан Республикасы экология һәм табигый ресурслар миниистрлыгы

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* 
* 
* Организация Объединенных Наций. Официальный сайт. Памятные даты ООН
* Программа Организации Объединённых Наций по окружающей среде. Министерство иностранных дел Республики Беларусь. Официальный сайт 
* Генеральный секретарь ООН. Официальный сайт. Послание по случаю Всемирного дня окружающей среды 5 июня 2007 года
* Генеральный секретарь ООН. Официальный сайт. Послание по случаю Всемирного дня окружающей среды 5 июня 2008 года
* Генеральный секретарь ООН. Официальный сайт. Послание по случаю Всемирного дня окружающей среды 5 июня 2010 года
* ООН: Программа по окружающей среде. Всемирный день окружающей среды в 2023 году пройдет в Кот-д’Ивуаре с акцентом на решение проблемы загрязнения пластиком