Татарстан Республикасы Рәисен сайлау (2025)

**Татарстан Республикасы Башлыгын ([[Татарстан Рәисе|Рәисен]]) сайлау** () 2025 елның 14 сентябрендә үткән. 2025 елның 11 июнендә Татарстан Республикасы Дәүләт Советы утырышында шул хакта карар кабул ителгән. Депутатлар бертавыштан карар проектын кабул итүне яклап тавыш биргән.

## Сайлау кануны
ТР Конституциясе һәм Татарстан Сайлау кодексы буенча Республика Рәисен сайлау ТР Дәүләт Советы тарафыннан билгеләнә. Закон нигезендә, сайлауларны билгеләү турындагы карар тавыш бирү көненә кадәр йөз көннән дә иртәрәк һәм 90 көннән дә соңга калмыйча кабул ителергә тиеш. Бу очракта ― 5 июньнән 15 июньгә кадәр.

Татарстан халкы республика Рәисен  сайлый.

Татарстан Республикасы Конституциясе нигезендә, 30 яшькә җиткән, гражданлыгы (подданныйлыгы), чит дәүләттә яшәү рөхсәте булмаган һәм пассив сайлау хокукына ия Россия Федерациясе гражданы Татарстан Республикасы Рәисе итеп сайлана ала. Вәкаләтләр срогы – биш ел, чикләнмәгән санда.

Татарстан Республикасы Башлыгы (Рәис) вәкаләтләре Татарстан Республикасы Конституциясенең IV бүлегенең икенче маддәсе белән билгеләнә.

Кандидатларны күрсәтүгә 30 көн бирелә. 2025 елның 11 июленә Үзәк сайлау комиссиясенә төрле сәяси көчләр тәкъдим иткән дүрт кандидат документ тапшырган: ЛДПРдан Руслан Йосыпов, «Бердәм Россия» партиясеннән Рөстәм Миңнеханов, КПРФтан Хафиз Миргалимов һәм «Социаль гаделлек өчен Россия пенсионерлар партиясе»ннән Виталий Смирнов.

ТР Рәисен сайлауларны оештыру һәм уздыру өчен 65 территориаль һәм 2780 участок сайлау комиссиясе җәлеп ителә.

Татарстанда сайлаучылар саны ― 2 932 564. Республикада сайлаучыларның 33,5 %ы ― яшьләр. Татарстан Рәисе сайлауларында ~40 мең яшь кеше беренче мәртәбә тавыш бирә.

Сайлау участокларында 100 % видеоконтроль кертелгән. Моннан тыш, республикада әзерләнгән 16 мең күзәтче бар. 

## Сайлау бюллетеньнәре
2025 елның 14 августында Татарстан Үзәк сайлау комиссиясенең 104нче утырышында ТР Рәисен сайлауда тавыш бирү өчен бюллетень формасын раслау турында карар кабул ителгән.

2025 елның 21 августында Казанда «ТАТМЕДИА» АҖ филиалы ― «Идел-Пресс» полиграфия–нәшрият комплексында ТР Рәисе сайлауларында тавыш бирү бюллетеньнәрен бастыра башлаганнар һәм ул дүрт көн дәвамында тәүлек буе дәвам итә. Сайлау бюллетеньнәренә 18 тонна кәгазь, 150 кг буяу, шул исәптән махсус буяу тотылган. Сайлауга 2 923 100 бюллетень әзерләнә, бу республикадагы сайлаучылар санына туры килә.  файдаланып тавыш бирү өчен 93 900 данә каралган. Бюллетеньнәр ике дәүләт телендә ― рус һәм татар телләрендә басыла, кандидатларның фамилияләре алфавит тәртибендә урнаштырыла.

## Алтарих
Республика җитәкчесен (Татарстан Республикасы Президентын) беренче тапкыр сайлаулар 1991 елның 12 июнендә булган. Анда, тагын ике мәртәбә (1996 елның 24 мартында һәм 2001 елның 25 мартында) Минтимер Шәймиев Татарстан Республикасы Президенты итеп сайланган.

2025 елгы сайлауларга кадәр Татарстанның гамәлдәге Башлыгы (Рәисе; 2010 елдан 2023 елның 5 февраленә кадәр Татарстан Президенты) булып Рөстәм Миңнеханов (1957 елгы, 68 яшьтә) тора.

## Кандидатлар
Һәр кандидатка теркәлү өчен депутатларның һәм муниципаль берәмлекләр башлыкларының кимендә 5% имзаларын җыярга кирәк. Рөстәм Миңнехановны тәкъдим итүче «Бердәм Россия» Бөтенроссия сәяси партиясе 2003 елдан Россия Дәүләт думасында күпчелеккә ия. «Гадел Россия — Дөреслек өчен» һәм  партияләре Татарстан башлыгы сайлауларында үз кандидатларын тәкъдим итүдән баш тарткан.

### Тәкъдим ителгән кандидатлар

## Нәтиҗәләр

Татарстан Республикасы Рәисен сайлауда 2 230 248 сайлаучы, ягъни төбәк сайлаучыларының гомуми саныннан 75,85 проценты катнашкан (Казанда 56 проценттан артыграк сайлаучы тавыш бирергә килгән).
## Котлаулар
Рөстәм Миңнехановны Татарстан Республикасы Рәисе булып (яңадан) сайлануы белән Александр Лукашенко (Беларусь Республикасы Президенты),  (Венгриянең Тышкы эшләр һәм тышкы сәүдә министры), Сәрдар Бәрдемөхәммәдов (Төрекмәнстан Республикасы Президенты), Горбангулы Бәрдемөхәммәдов (Төрекмәнстан Халык Мәсләхәте Рәисе), Садыр Жапаров (Кыргызстан Республикасы Президенты), Шәүкәт Мирзиёев (Үзбәкстан Республикасы Президенты), Касыйм-Жомарт Токаев (Казакъстан Республикасы Президенты),  (Казакъстан Республикасының Абай өлкәсе акимы),  (Казакъстан Республикасының Россия Федерациясендәге Гадәттән тыш һәм Тулы вәкаләтле Илчесе),  (Ханты-Манси автономияле округы – Югра губернаторы),  (Санкт-Петербург губернаторы), Россия Федерациясенең чит илләрдәге сәүдә вәкилләре Сергей Ступарь (Словакиядә), Артем Климентьев (Австриядә), Сергей Безруков (Венгриядә)  һ.б. котлаган.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Выборы Главы (Раиса) Республики Татарстан. Центральная избирательная комиссия Республики Татарстан
*  Сведения о кандидатах. izbirkom.ru
  

Төркем:2025 елгы сайлаулар
Төркем:Татарстанда сайлаулар 
Төркем:Татарстан сәясәте