The Elder Scrolls V: Skyrim

***The Elder Scrolls V: Skyrim*** (süzgä-süz ingliz telennän — «Borınğı törgäklär 5: Skayrim») —  studiäse tarafınnan eşlängän häm  kompaniäse tarafınnan çığarılğan   janrındağı sanaq uyını. **' seriäseneñ bişençe öleşe. Uyın 2011 yılnıñ 11 noyäberendä [[Microsoft Windows|Windows]],  häm  öçen çığarılğan. Soñraq anıñ öçen ,  häm  isemnäre astında öç  çığarılğan, soñraq alar ''The Elder Scrolls V: Skrim — Legendary Edition'' basmasında berläşterelgän. 2016 yılda Bethesda uyınnı ''Special Edition'', ä 2021 yılda — ''Anniversary Edition'' basması räweşendä yañadan çığarğan; bu basmalar originaldan yaxşırtılğan grafika belän ayırılıp torğan häm üz eçenä törle östämälär häm modifikatsiälärne kertkän.

Seriäneñ aldağı uyınnarı kebek ük, Skyrim uyınçığa kiñ uyın dönyası buylap irekle säyäxät itärgä, anı tikşerergä häm möstäqil räweştä yaña urınnar häm biremnär tabarğa mömkinlek birä. Uyınnıñ klassik [[fentezi]] janrındağı süjetı  motivların, şulay uq  töşençälären häm atributikasın qullana. Waqiğalar Tamriel materigındağı Skayrim provinsiäsendä bara, seriäneñ aldağı uyını (**') waqiğalarınnan soñ ike yöz yıl uzğaç. Uyınnıñ töp süjet liniäse Skayrimda qüätle ajdaha Alduinnıñ barlıqqa kilüwe belän bäyle; baş geroyğa ajdahalarnıñ qaytuwın tuqtatu häm Alduinnı ciñü burıçı yöklängän.

Uyın tänqitçelärneñ yuğarı bäyälären alğan häm berniçä büläk cıyğan, şul isäptän  2011 yılnıñ iñ yaxşı uyını,  häm  «yıl uyını» häm «yılnıñ rolle uyını» isemnäre. 2014 yılğa böten dönyada satılğan uyın küçermäläre sanı 20 millionnan, ä 2016 yılnıñ noyäberenä inde 30 millionnan artıp kitkän. 2023 yılda The Elder Scrolls V: Skyrim tarixta iñ küp satılğan videouyınnar top-10ına kergän.

## Uyın dönyası

Skayrim provinsiäse Tamriel kontinentınıñ tönyağında urnaşqan. Klimatı salqın. Retsenzentlar Skayrim lokatsiäläreneñ Skandinaviä peyzajları belän oxşaşlığın bilgeli. Fauna törle böcäklärdän, qoşlardan, qılıç teşle yulbarıslardan, poşilardan, yort quyannarınnan, bürelärdän, tölkelärdän, mamontlardan, alıplardan, trolllärdän, boz öräklärennän, ayulardan häm, iñ möhime, ajdahalardan tora. Sularda pıçraq krablar häm üterüçe balıqlar yäşi — TEЅ dönyasınıñ traditsion monstrları, şulay uq TEЅ seriäsendä elek kürenmägän balıqlarnıñ yaña törläre bar. Provinsiä territoriäsendä bilämälärneñ başqalası bulğan tuğız şähär bar: Solityud (Haafingar), Riften (Rift), Morfal (Hyalmark), Danstar (Ak Yar), Windhelm (İstmark), Winterhold (Winterhold), Waytran (Waytran), Folkrit (Folkrit) häm Markart (Çik). Provinsiä territoriäsendä dwemer xäräbälärenä kerü yulları küp.

Şulay uq ğämäl qılu urınnarınıñ berse bulıp Sovngard tora — nordlarnıñ axirät dönyası (skandinav mifologiäsendäge Valhalla analogı), anda Dovakin Alduinnı ezärlekläp elägä.

Skyrim’da, *The Elder Scrolls* seriäseneñ aldağı uyınnarındağı kebek ük, berniçä fraksiä häm gildiä bar, alarğa quşılırğa häm rekruttan başlıqqa qädär yul ütärgä mömkin. Här gildiädä üz süjet liniäse bar, häm härberseneñ üz üzençälekläre bar.

## Töp süjetı

Uyın waqiğaları ** waqiğalarınnan soñ 200 yıl uzğaç, 4 eranıñ 201 yılında bara. İmperiä belän Aldmer Dominionı arasındağı Böyek suğış 30 yıl elek xurlıqlı Aq altın konkordatı belän tämamlanğan, ul İmperiädä yäşäwçelärneñ küp xoquqların, şul isäptän ilah Talosqa (Tayber Septimğa) tabınunı da qısqan. Suğış veteranı häm Windhelm yarlı Dawıl Qoşı Ulfrik citäkçelegendäge «Dawıl Qoşları» bularaq bilgele millätçe qaraşlı nordlar törkeme İmperiä xakimiätenä qarşı fetnä oyıştıra, şunıñ näticäsendä Skayrimda watandaşlar suğışı başlana. Üze turında böten Skayrimğa belderü öçen, Ulfrik ajdaha Qıçqıruların faydalanırğa mömkinlek birä torğan legendar Tu’um tılsımı yärdämendä provinsiäneñ yuğarı patşası Torugnı üterä, läkin tizdän imperiälelär zasadasına elägä. Şul uq waqıtta Skayrimğa borınğıraq qurqınıç yanıy.

Ulfrik häm başqa fetnäçelär belän bergä oçraqlı räweştä totılğan protagonistnı Skayrimnıñ könyağındağı Helgen nığıtmasına cäzalawğa alıp baralar. Cäzalawnı ütäw aldınnan soñğı sekundta nığıtmağa ajdaha Alduin höcüm itä, ul uyınnıñ töp antagonistı, ul tärtipsez räweştä nığıtmanı yandıra häm xalıqnı üterä başlıy. Protagonist başta fetnäçe Ralof artınnan bara, annarı Ralof imperiä ofitserlarınıñ berse, awıldaşı nord Hadvar belän şaqtıy yaqın, läkin doşmannarça tanış ikänlege açıqlana. Şunda uq qatışqan ajdaha alarnı Helgen nığıtmasınıñ törle qapqalarında yäşerenergä mäcbür itä, häm protagonist aldında süjetlı yul çatı barlıqqa kilä — yä Helgennan Ralof belän (Dawıl Qoşları) yä Hadvar belän (İmperiä) qaçarğa, monıñ öçen tieşle fraksiädä yuğarıraq avtoritet alınaçaq. Kem belän qaçuına qaramastan, geroy birem ala — Waytran şähäre yarlı Olı Balgrufqa ajdaha turında söylärgä. Yarl geroynı saray tılsımçısı Farengarğa cibärä, çönki ul ajdahalarnı öyränä, häm tılsımçı Cil Pigınıñ nord xäräbälärennän Ajdaha Taşın alıp kilüwen sorıy. Anda geroy Qıçqırularnıñ bersenä kergän berençe Köç Süzen taba.

Waytranğa qaytqaç, geroyğa şähär tiräsendä Mirmulnir isemle ajdaha höcüm itkänlege añlaşıla, häm xäzer aña şähär saqçıları oträdı yärdäme belän anı üterergä tırışırğa kiräk. Ajdaha üterelgän, ämmä anıñ mäyetenä yaqınlaşqannan soñ, geroyğa añardan nindider yaqtı substansiä küçä. Ajdahanı üterergä yärdäm itkän saqçı borınğı zamanda ajdahalarnıñ canın yota alğan häm aldan äzerleksez ajdaha Qıçqırularınnan faydalana alğan üzençälekle keşelär, Dovakinnar bulğanlığın söyli. Geroy öyränelgän Köç Süzen qıçqırırğa tırışa häm üzeneñ kilep çığışın raslıy. Saqçılar bu xaqta yarlğa xäbär itärgä kiräk dilär. Şähärgä qaytqanda, Dönya Yotqılığı tawında urnaşqan Biek Hrotgar fortınnan böten Skayrimğa qotoçqıç görelte işetelä häm kemder icekläp qıçqırıp «Do-va-kin» dip äytä. Şul räweşle Çal Saqallılar, Skayrimnıñ borınğı monax-därwişlär ordenı, Dovakinnı, anı öyrätü öçen, üzläreneñ taw torağına çaqıralar.

Geroy ajdahanı üterelüwe turında Balgrufqa xäbär itkäç, Biek Hrotgarğa kitä. Anda Çal Saqallılar barlıq Qıçqırular da öç Köç Süzennän tora, häm berençese — «Fus» («Köç»), geroy inde belä dip añlatalar. Anı tağın ike ajdaha süzenä öyrätälär — berse berençe Qıçqırunı tulılandıra, ä ikençese yaña Qıçqıruğa qarıy. Annarı alar anı Ustengrevqa, borınğı nord şähäre xäräbälärenä soñğı sınawğa cibärälär, Cil Çaqıruçı Yurgen mögezen ezläp tabu häm alu öçen, läkin, urınğa barıp citkäç, Dovakin artefakt urınına yazu ğına taba. Anda nindider «dus» anıñ belän Riverwud awılındağı «Yoqlap yatqan alıp» tavernasında, çormadağı bülmädä oçraşırğa teli dip yazılğan. Taverna xucabikäse Delfina alarnıñ çorması yuq, läkin ber buş bülmäse bar dip äytä. Anı alğaç, Dovakin «dustın» kötä, ul Delfina üze bulıp çığa. Taverna xucabikäse Dovakinğa artefaktnı birä häm ajdahalar berqaya da yuğalmağan — alar terelä dip xäbär itä. Delfina äytüwençä, näq menä ul Farengardan Ajdaha Taşın zakaz itkän, ul borınğı ajdahalar kümü xaritası bulıp tora. Buş kurgannarnıñ urnaşu qanunçalığın küzätep, ul Dovakinnan üze belän Kinnıñ Ağaçlığı awılına baruwın sorıy, çönki, anıñ mäğlümatları buyınça, anda tizdän tağın ber ajdaha terelergä tieş. Delfina belän Dovakin näq ajdahanıñ terelüwenä kilälär.

Küptän ülgän häm kümelgän ajdahalarnı Alduin canlandıra ikän. Päyğämbärlek buyınça, Alduin böten Nirnnı yuq itäçäk, häm anı barı tik Dovakin ğına tuqtata alaçaq. Alduin tarafınnan tereltkän Saloknir isemle ajdahanı üterä alalar, häm xäzer Delfina geroynıñ Dovakin buluwına ışana. Şulay uq ul üzeneñ Qılıçlar borınğı ordenına qarawın xäbär itä häm Talmor (Aldmer Dominionınıñ idärä itüçe säyäsi partiäse) yä ajdahalarnıñ qaytuına qatnaşı bar, yä kim digändä bu xaqta mäğlümatqa iä dip uylıy. Dovakin Talmor ilçelegenä ütep kerä häm böten mäğlümatnı taba, ämmä altmerlar berni dä belmi, şulay uq alar nindider Esbernnı ezlilär. Üz waqıtında Qılıçlar arxivariusı bulğan Esbern Riften şähärendä yäşerenä. Geroy anı taba häm Delfina yanına alıp kilä. Esbern geroylarğa bolay di: Alduinnı niçek ciñärgä ikänen añlar öçen Kük Havane Ğibadätxanäsenä — Skayrimnıñ tönyaq-könbatışındağı Ajdaha saqçıları ordenınıñ borınğı sitadelenä barırğa kiräk. Geroylar şunda kitälär häm Alduin diwarın tabalar. Anda borınğı geroylarnıñ Alduinnı ciñärgä mömkin bulğan maxsus Qıçqıru — «Ajdahağa suğu» qullanuwı surätlängän.

Dovakin tağın Çal Saqallılarğa kitä, läkin alar bu Qıçqırunı belmilär ikän. Alar taw başında, Dönya Yotqılığında yäşäwçe Parturnaks, alarnıñ yulbaşçısı, «Ajdahağa suğu»nı belergä tieş dip äytälär. Parturnaks ajdaha häm Alduinnıñ enese bulıp çığa. Ul añlatqança, borınğı zamanda ülemle rasalar Alduinğa häm başqa ajdahalarğa (qayçandır alar ajdahalarğa ilahlarğa kebek tabınğannar) qarşı baş kütärgännär, ämmä köçlär tigez bulmağan. Alduin yullarınıñ yalğan ikänen añlap, Parturnaks abıysına xıyanät itä häm, Ajdahalar tiraniäsen bärep töşerü öçen, alihä Kin yärdämendä berençe nordlarnı Tawış tılsımına öyrätä. Läkin ul da «Ajdahağa suğu»nı belmi, çönki bu Qıçqırunı keşelär üzläre ajdahalar belän köräşü öçen uylap çığarğannar. Şuña da qaramastan, ul Dönya Yotqılığında nindider Waqıt özelüwe bar dip äytä. Qayçandır borınğı geroylar Alduin belän suğış waqıtında Borınğı törgäk qullanğannar häm Alduinnı şul waqıttan quıp çığarğannar. Ütkängä eläkkäç, suğışnı kürergä häm Qıçqırunı öyränergä mömkin bulaçaq, Borınğı törgäkneñ üzen genä tabası qala. Winterhold kollegiäse kitapxanäçese Urag gro-Şub häm aqıldan yazğan ğalim Septimus Signus yärdämendä Dovakin dwemer rasasınıñ cir astı şähärendä Borınğı törgäk taba häm anı Vaqıt özelü urınında qullana. Dovakin ütkänne kürä häm şul räweşle anı buldıruçılardan kiräkle Qıçqıruın öyränä. Annarı Dönya Yotqılığına Alduin üze kilä. Suğış başlana, Dovakin ciñügä ireşä diärlek, läkin yaralanğan ajdaha, kübräk cannarnı yotu häm köçlären qaytaru öçen, tege dönyağa — Sovngardqa çigenergä qarar itä. Anda niçek elägergä ikänen belü öçen, geroylar Alduinnıñ soyuzdaşlarınıñ bersen soraw alu öçen totarğa tırışa. Geroy yarl Balgruftan (yäki Sorı Yal Vignardan, ägär protagonist Dawıl Qoşlarına watandaşlar suğışında ciñärgä yärdäm itkän bulsa) yärdäm sorıy, läkin ul qarşı kilä — ul İmperiä belän Dawıl Qoşları arasında watandaşlar suğışı barğanda ajdaha totu belän şöğellänä almıy. Töp geroyğa bu problemanı xäl itärgä turı kiläçäk — yä tınıç söyläşülär oyıştırıp, yä konfliktnıñ ber yağına quşılıp häm suğışta ciñü yawlap. Şunnan soñ Balgruf Odaviing isemle ajdahanı totarğa yärdäm itä, ul Sovngardqa niçek elägergä ikänen belergä tieş. Äsir Odaviingqa Sovngardqa portalnıñ urının birergä häm anda Dovakinnı iltergä turı kilä.

Portal aşa Sovngardqa eläkkäç, Dovakin anıñ töp gürnäçäsenä — ilah Şor zalına uza, anda suğışlarda häläk bulğan borınğı geroylar mäcles ütkärä. Alar belän bergä ul Alduin tudırğan tomannı quıp tarata. Annarı ajdaha üze kilep çığa, häm Dovakin anı ciñügä ireşä. Alduinnıñ canın yotıp bulmıy, çönki ajdahanıñ täne şartlıy häm bötenläy yuqqa çığa. Nihayät, Şor zalı saqçısı Tsun Dovakinnı kire Skayrimğa qaytara häm kiräk bula qalsa Sovnğard geroylarınıñ bersen çaqırırğa mömkinlek birä torğan Qıçqıruğa öyrätä. Dönya Yotqılığına kire qaytqaç, geroy Parturnaks, Odaviing häm başqa ajdahalarnı oçrata. Ajdahalar, Dovakinnıñ Tu’umı iñ köçle dip tanıp, Alduin ülde dip unisonlap qıçqıralar. Odaviing Dovakinğa yärdäm kiräk bulsa, aña xezmät itärgä ant itä, ä Parturnaks ajdahalarnı citäklärgä häm alarnı tınıç Tawış Yulına öyrätergä wäğdä itä.

## İskärmälär

## Sıltamalar

* The Elder Scrolls räsmi saytı
* Bethesda Softworks

Төркем:Санак уеннары
Төркем:Санак уеннары — D.I.C.E. Awards лауреатлары
Төркем:Санак уеннары — Golden Joystick Awards лауреатлары
Төркем:The Elder Scrolls
Төркем:2011 елгы санак уеннары
Төркем:PlayStation 3 өчен уеннар
Төркем:Xbox 360 өчен уеннар
Төркем:Windows өчен уеннар
Төркем:PlayStation 4 өчен уеннар
Төркем:Xbox One өчен уеннар
Төркем:Nintendo Switch өчен уеннар
Төркем:PlayStation VR өчен уеннар
Төркем:HTC Vive өчен уеннар
Төркем:Oculus Rift өчен уеннар
Төркем:Steam-уеннар
Төркем:Өч үлчәүле графикалы санак уеннары
Төркем:Ачык дөньялы санак уеннары
Төркем:Бер кулланучы уеннары
Төркем:Bethesda Game Studios тарафыннан эшләнгән санак уеннары
Төркем:Action/RPG