open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Болгария Халык Җөмһүрияте

**Болгария Халык Җөмһурияте** (болг. *Народна република България*) — 1946 елның 15 сентябреннән 1990 елның 15 ноябренә кадәр Болгариянең рәсми исеме иде, бу вакытта Болгар Коммунистлар партиясе һәм Болгар Авыл хуҗалыгы Халык Союзы җитәкчелегендәге социалистик республика булды. Мондый режим булдыру өчен алшартлар 1944 елның сентябрь күтәрелеше нәтиҗәсендә барлыкка килде, һәм халык республикасы үзе 1946 елның 15 сентябрендә референдумнан соң игълан ителде.

1954 елның мартында Тодор Живков БСП Үзәк Комитетының Генераль Секретаре итеп сайланды, һәм ул бу вазифада 1989 елның ноябренә кадәр калачак. Живков хакимияттән алынгач, илдә демократик реформалар үткәрелде, һәм 1990 елның 15 ноябрендә Болгариянең Бөек Милли Җыелышы илнең исемен Болгария Республикасына үзгәртү һәм коммунистик символларны бетерү турында карар кабул итте. 1991 елның 13 июлендә Болгариянең хәзерге Конституциясе кабул ителде, ниһаять, элек булган политик системаны юкка чыгарды.

## Тарихи
1946 елның 8 сентябрендә Совет гаскәрләре катнашында Болгариядә референдум үткәрелде . Рәсми нәтиҗәләр буенча, 4,509,354 сайлаучы арасыннан 4,132,007 (91,63 %) референдумда катнашкан, шуларның 92,72 % монархияне җимерү һәм республика игълан итү өчен тавыш биргән. 1946 елның 15 сентябрендә Болгария Халык Республикасы игълан ителде; иске коммунист, Тито дусты һәм Югославия һәм Болгария эчендә бер Көньяк Славян дәүләте төзүне яклаучы Георгий Димитров аның беренче премьер-министры булды.1949 елда Димитров ССРБда үлде. Аның үлеме Югославия-Совет мөнәсәбәтләренең начарлануына туры килде. Яңа премьер вакытында Болгариядә Тито белән риза булганнарны эзәрлекләү башлана, вице-премьер урынбасары Траичо Костовның җәмәгать судында тәмамлануы.

1955 елда, Болгария Халык Республикасы СССР һәм башка алты Европа иле белән Варшава килешүенә кул куйды, ФРГның НАТОга керүенә җавап итеп .

### Живков чоры
Живков Болгариядә 35 ел, 1954 елдан 1989 елга кадәр җитәкчелек итә. Болгариядә «җылыту» башланды, Югославия һәм Греция белән мөнәсәбәтләр торгызылды, хезмәт лагерьлары ябылды, чиркәү эзәрлекләүләре туктатылды.

1965 елның язында бер төркем Сталин сәясәтчеләре Живковны  бәреп төшерергә һәм маоист Кытайга юнәлтелгән режим булдыру өчен төңкөреш ясарга тырыштылар. Ләкин, бу план дәүләт куркынычсызлык органнары тарафыннан ачылды һәм бастырылды.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* [Болгария Конституциясе 1947](https://ru.wikisource.org/wiki/bg:Конституция%20на%20Народна%20република%20България%20(1947))
* [Болгария Конституциясе 1971](https://ru.wikisource.org/wiki/bg:Конституция%20на%20Народна%20република%20България%20(1971))

Төркем:Болгария тарихы
Румыния Социалистик Җөмһүрияте

**Румыния Социалистик Республикасы** (), 1965 елның 21 августына кадәр — **Румыния Халык Республикасы** () — Румыния тарихында 1947 елның 30 декабреннән 1989 елның 22 декабренә кадәр булган чор, бу вакытта Румыния коммунистик партиясе җитәкчелегендә социалистик республика булган. Моннан алда монархия чоры (1881—1947), һәм шуннан соң Румыниянең хәзерге тарихы башланды (1989 елдан).

## Филателияда

Файл:1974_CPA_4382.jpg|альт=1974 год| 1974 ел
Файл:Stamp_of_USSR_1687.jpg|альт=1952 год. Государственный герб и флаг республики.| 1952 ел. Дәүләт гербы һәм флагы.
Файл:Stamp_of_USSR_1688.jpg|альт=1952 год. Памятник советским воинам| 1952 ел. Совет солдатларына һәйкәл
Файл:Stamp_of_USSR_1689.jpg|альт=1952 год. Бухарест. Университетская площадь| 1952 ел. Бухарест. Университет мәйданы


## Әдәбият

* 

Төркем:Румыния тарихы
Чехословакия Социалистик Җөмһүрияте

**Чехословакия Социалистик Республикасы** **(ЧССР)**; 1960 елның 11 июленә кадәр — **Чехословакия Республикасы** ; ) Чехословакия тарихында 1948 елның 25 февраленнән 1990 елның 29 мартына кадәр булган чор иде, ул вакытта Чехословакиянең хакимият коммунистик партиясе белән социалистик республика иде. Бу чорда Чехословакия ССРБның де-факто сателлит дәүләте иде һәм Үзара икътисадый ярдәм советы әгъзасы (1949 елдан) һәм Варшава килешүе (1955 елдан). 1969-нчы елда федераль дәүләт структурасы кабул ителгәннән соң, ил ике республикадан торды: Чехия Социалистик Республикасы (ЧСР) һәм Словакия Социалистик Республикасы (ССР).

## Искәрмәләр

Төркем:Чехия тарихы
Төркем:Словакия тарихы
Диёра Келдиёрова

**Диёра Бәхтияр кызы Келдиёрова** (1998 елның 13 июлендә, Җома, Пастдаргом районы, Сәмәрканд өлкәсе, Үзбәкстан) — үзбәк дзюдочысы. Үзбәкстан өчен чыгыш ясаган спортчы. XXXI җәйге Олимпия уеннарында 52 кг га кадәр категориядә катнашучы, ике тапкыр Азия чемпионы, җәйге Азия уеннары чемпионы, өч тапкыр дөнья чемпионы. 2024 елда Парижда (Франция) узган җәйге Олимпия уеннарында Дуздо 52 кг га кадәр авырлык категориясендә алтын призер булды. Үзбәкстан Республикасы Оборона министрлыгының өлкән лейтенанты.
## Тормыш
Диёра Келдиёрова 1998 елның 13 июлендә Пастдаргом районы Җoма шәһәрендә туа. Әти-әнисе Келдиёрованы бию түгәрәгенә бирергә теләгәннәр, ләкин ул дзюдога бисе Гөлсәрә Джойдикова аркасында килгән. 6 яшеннән тренеры Хөршидә Холикова җитәкчелегендә дзюдо белән шөгыльләнә башлый. Диёра Келдиёрова Пастдаргом районы политехник һөнәри көллиятендә, ә аннары Сәмәрканд дәүләт университетында укый.

### Гаилә
Бәхтияр Мәрдоновның әтисе Җoма мамык чистарту заводы эшчесе, әнисе Дилором Шәрипова — районның 19 нчы мәктәпкәчә учреждениесе тәрбиячесе. Апасы Гулнисо, абыйлары Кувондикбәк, Огабәк. Ире — дзюдочы Азамат Матёкубов (1996 елның 19 апрелендә туган). Алар 2022 елда никахлашканнар.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

*
Аббосбек Файзуллаев

**Аббосбәк Сәйҗон улы Фәйзуллаев** (; 3 октябрь 2003, Сырдарья, Сырдарья өлкәсе) — үзбәк футболчысы, ЦСКА һәм Үзбәкстан җыелма командасы һөҗүмчесе.

## Клуб карьерасы
«Пахтакәр» клубы тәрбияләнүчесе. 2021 елның 6 маенда «Турон» га каршы матчта Үзбәкстан Суперлигасында дебют ясады. 2022 елның 29 июнендә «Бунедкор» га каршы уенда Ташкент клубы өчен беренче гол кертте.

2023 елның 4 августында Аббосбек Мәскәү ЦСКА белән өч елга килешү төзеде. 19 августта «Динамо» га каршы матчта (1:2) яңа клуб өчен дебют ясады, 87 нче минутта алмашка чыкты. 24 сентябрьдә «Ростов» ка каршы көрәштә (3:3), ЦСКА өчен беренче голын кертте.

2023 елның декабрендә IFFHS версиясе буенча 2023 елда дөньяның иң яхшы яшь уенчысы исеменә номинациягә эләккән.

2024 елның 26 маенда Фәйзуллаев 2023 / 24 Россия Премьер-Лигасында «сезон ачылышы» бүләгенә ия булды.

2024 елның 29 октябрендә Азиядә 2023 елның иң яхшы яшь уенчысы дип танылды.
## Халыкара карьерасы
«Пахтакор» академиясендә чыгыш ясаганда, Үзбәкстанның 19 яшькә кадәрге җыелмасына чакыру алды. 2021 елның октябрендә 20 яшькә кадәргеләр җыелмасына Азия Яшьләр Кубогы квалификация матчларына чакырыла һәм Бангладеш капкасына гол кертеп беренче тапкыр уйналды. 2022 елгы яшьләр командалары арасында футбол буенча Азия чемпионатында чыгыш ясаган өчен, анда Үзбәкстан җыелмасы финалда Согуд Гарәбстаныннан яшьтәшләрен җиңеп, Үзбәкстанның Футбол ассоциациясе версиясе буенча елның иң яхшы яшь уенчысы бүләген алды.

2023 елның 11 июнендә Оман җыелмасына каршы матчта төп җыелма өчен дебют ясады (3:0). 17 июнь — Таҗикстан җыелмасына каршы матчта милли команда өчен беренче голын кертә һәм 5:1 исәбе белән җиңү китерә. 2024 елның 4 гыйнварында 2023 елгы Азия кубогында катнашу өчен җыелма команданың соңгы заявкасына керде. Турнирда 5 матч үткәрде, Һиндстан һәм Таиланд җыелмалары капкасына ике гол кертте.

2024 елда үзбәкстанның олимпия җыелмасы составында Париждагы җәйге Олимпия уеннарында катнашты. Турнирда Испаниягә каршы матчта чыгыш ясады.

2024 елның 14 ноябрендә ДЧ-2026 сайлап алу матчында Катар җыелмасына каршы (3:2) Фәйзуллаев дубль ясады, ул аның өчен җыелма өчен беренче булды.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
Яңа имля(10 сузык)

**Яңа имля** (*[[Татар теле|татар]]* **ياڭا إملا**)Имля фәнендә 9-10 сузыкны билгеләү заруриятын яклаган хәрәкәт. Х. Курбатов терминологиясе. 19 гасырда башка милләт галимләре һәм татар галимләре татар телендә 9-10 сузык аваз булганын әйтәләр. Шул нисбәттән яңаимлячылар барлык 9-10 сузыкны билгеләү заруриятын яклыйлар. 

## Тарихы
1895 елда басылган "**Әнмүзәҗ**" китабында Каюм Насыйри татар телендә 10 мәд авазы турында яза.

Беренче итеп татар телендә 10 сузык булганын **Каюм Насыйри** исбатлый. Лякин теоретик язуларын практикада кулланмаган. Каюм Насыйри үзенең фәнни әсәрләрен иске имлядә язуын дәвам иткән.

1893 елдан алып 1926 елга кадәр мөдәрис Шакирҗан Таһири 8 сузыкны белдерү тәкъдим иткән үзенең "**Бөдаъ әт-тәгърим нам мөкаммәл әлифба**" китабында Ө, Ү авазларын ۉ, ۉ. Ө, О, Ү, У үәү өстенә ишарәләр белән күрсәтә. А хәрефен آ, э һәм ы ны أ .

Шакирҗан Таһири кебек Мөхәммәд Рашиди "**Нөхбәт әл атфал**" китабында үәү-сузыкларын билгеләү дәвам итте, Һәмзәле әлифне татар әлифеннән аерыр өчен һәмзәи-саутия тәкъдим итде.

Гыймад Нугайбәк 1911елда "**Башлангыч**", "**Төрлек**", 1912еда чыгарган "**Хәсне хат**" китапларында фәнни яктан 10 сузыкның барчасын билгеләүне яклый. Мөхетдин Курбангалиев "**Хәсне хат**" дигән китабына зур бәя бирә. 

Мөхетдин Курбангалиев үзенең "**Ысул саутия үзрә тәртип иделмеш татар әлифбасы**" шулай ук унчылык нигезендә төзи.

Гыйбад Алпаровның казанда нәшер иткән 1912елда "**Хәреф вә имлямыз**" һәм "**Татар әлифбасы**" 1913 ун сузык булганны яклый.

1913 елда Оренбургта Хәсән Галинең "**Дөрес язу**" китабында Каюм Насыйри галәмәтләрен кулланган

1915 елда Фәнни имля конференциясендә дин әһелләре 10 мәд өстәүгә каршы чыга. Чыгыш ясаучыларның берсе Фатих Сәйфи: "Хәзер яңа имля дип карар ясасак, ихтилафка сәбәп булырмыз". Делигатлар иске имляне яклап чыгалар.

1919 елның гыйнварендә Казанда гыйльми һәйәт конференциясе була. Бу конференциядә Мөхетдин Курбангалиев доклад ясый. Галимҗан Шәрәф Әхмәдҗан Мостафаның алтычылыгына(урта имлячелегенә) каршы чыга.

1920 елның 19 декабрендә Татарстан хөкүмәте үзенең декреты белән алтычылыкны яклый хәреф реформасын булдыра.

## Сузыкларны билгеләү осуллары

## Әдәбият

## Искәрмәләр


Төркем:Гарәп әлифбасы нигезендә татарча әлифба
Төркем:Татар гарәп язуын кулланган мәкаләләр
Венера Гаврилова

**Венера Гаврилова**, Венера Миңнулла кызы Гаврилова (*[[1954 ел]]ның [[24 гыйнвар]]ы, [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Зәй районы]], [[Чыбыклы]]*) ― матбугат ветераны, «Зәй офыклары» газетасы баш мөхәррире (1999―2011), Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре, хезмәт ветераны, Татарстан Республикасы Журналистлар берлеге әгъзасы. 

## Тәрҗемәи хәле
1954 елның 24 гыйнварында Зәй районы Чыбыклы авылында укытучы гаиләсендә туган. Якты Күл авылы урта мәктәбен тәмамлагач, әнисе һөнәрен дәвам итү теләге белән Алабуга дәүләт педагогика институтының филология факультетына укырга кергән. 1976 елда Зәй районына кайтып, рус теле һәм әдәбияты укытучысы сыйфатында хезмәт юлын башлаган.
 
Мәктәп елларыннан ук иҗатка тартылуы, фикерен матур итеп кәгазьгә төшерә алу сәләте яшь педагогны район газетасына алып килә. 1983 елдан алып, «Знамя дружбы» газетасында, сәнәгать бүлеге журналисты буларак, рус телендәге язмалары белән таныла башлый, соңрак бүлек мөдире итеп билгеләнә. 

1990 елда, милли күтәрелеш чорында татар телендә мөстәкыйль нәшер ителүче «Зәй офыклары» газетасы дөнья күрә башлауга, Венера Миңнулла кызы җаваплы сәркатиб, бүлек редакторы булып эшли, 1999 елдан «Зәй офыклары» газетасына баш редактор итеп билгеләнә. Бу вазыйфада лаеклы ялга киткәнче — 2011 елга кадәр хезмәт куйган. Венера Миңнулла кызы, баш мөхәррир буларак, газетаны бизәлеше һәм эчтәлеге буенча яңа дәрәҗәгә күтәрә, аның җитәкчелегендә газета күпсанлы конкурсларда, шул исәптән Сөббух Рәфыйков исемендәге конкурста җиңүче була. Лаеклы ялга чыккач, мәдрәсәдә дини юнәлештә махсус белем үзләштереп, Зәй үзәк мәчетендә хатын-кызлар өчен дәресләр биргән.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре 
* хезмәт ветераны 
* «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале 
* «Бөтенроссия халык санын алудагы казанышлары өчен» (2002) медале

## Шәхси тормышы
Лаеклы ялга чыккач, Венера Гаврилова Казанга кызы һәм оныклары янына күчеп килә.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Зәй офыклары / Заинская энциклопедия (гл. редактор-составитель В. С. Малахов). Казань: Издательство «Реноме», 1994, стр. 111-112.

## Сылтамалар
* *Гөлнара Феофанова*. Матбугатка багышланган хезмәт. Союз журналистов Республики Татарстан, 25.01.2024
* *Роза Илалтдинова*.   Ветеран заинской журналистики отмечает юбилей. Заинск-информ, 24.01.2024

Төркем:Татар журналистлары 
Төркем:Татарстан журналистлары 
Төркем:Алабуга дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар 
Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре 
Төркем:«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр
Грек овчаркасы

**Грек овчаркасы** () — Грециянең таулы төбәкләрендә үрчетелгән һәм традицион рәвештә җирле көтүчеләр тарафыннан терлекләрне саклаганда ярдәм итү өчен кулланыла торган этләр токымы.

## Тасвирлама
Грек овчаркасы Грециядә борынгы заманнардан ук очраган — Платон язганча, охшаш формалы һәм билгеләнешле этләр Эпир төбәгендә б. э. к. 800 елда ук билгеле булган. Токым бөтен Греция буйлап, бигрәк тә илнең төньягында таралган.

Грек овчаркасы урта һәм эре токымнар төркеменә керә, көчле, нык һәм мускуллы тәнгә ия. Бу эт бүрене ялгызы гына җиңә ала.

Күзләре коңгырт, овал формасында, симметрияле урнашкан. Күз карашы гадәттә тыныч һәм җитди. Күкрәге киң, тирән һәм яхшы бөгелгән кабыргалы, бу үпкә һәм йөрәкне урнаштыру өчен җитәрлек урын бирә. Койрыгы нигездә калын, озын.

Йон уртача озынлыкта яки озын, куе йонлы, бераз дулкынсыман. Төсе кара, соры һәм ак, еш кына таплы. Токым билгеле бер экстерьер түгел, ә югары эш сыйфатлары алу максаты белән чыгарылган, шуңа күрә тотрыклы төсе юк.

## Темперамент
Грек овчаркасы беренче чиратта хезмәт эте. Бу токым зур чыдамлыгы һәм талымсызлыгы белән аерылып тора. Ул «бер хуҗаның» тугры, кыю һәм тәвәккәл эте. Грек овчаркасы көч һәм шәфкатьсезлеккә нигезләнгән тәрбиягә начар бирелә. Ул эзлекле күнегүләргә һәм кырыслыкка мохтаҗ. Үзенең шикләнүе, сагаюы һәм агрессивлыгы аркасында грек овчаркасы башка этләр һәм кешеләр белән начар аралаша. Хәтта эт карап торуга тыныч тоелса да, ул үзенә тапшырылган кешене яки хуҗалыкны бернигә дә карамастан якларга әзер. Вольерларда грек овчаркасы үзенә бөтен территория күренәчәк урынны алып тора. Бу токым көчекнең мөмкин кадәр иртә социализацияләнүенә мохтаҗ.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Грек овчаркасы
* Токым стандарты
Төркем:Әлифба буенча этләр токымнары
Төркем:Көтүче этләре
Нодирбек Абдусатторов

**Нодирбек Абдусатторов** (тулы исеме: **Нодирбек Фазлиддин улы Абдусатторов**, ; туган көне: 2004 елның 18 сентябрьендә туган) — үзбәк шахматчысы, гроссмейстер. Ул шахмат дөньясында сәләтле бала булып танылды һәм гроссмейстер исеме алуга 13 яшь, 1 ай, 11 көн тулганда иреште. ФИДЕ аңа бу исемне 2018 елның апрелендә бирде. Нодирбек — Үзбәкстанның иң югары рейтинглы гроссмейстеры һәм бүгенге көндә дөньяның иң көчле шахматчыларының берсе.

Абдусатторов 2021 елда Дөнья тиз шахмат чемпионы булды, һәм 17 яшь, 3 ай тулганда иң яшь дөнья тиз шахмат чемпионы булып тарихта калды. Шулай ук ул теләсә кайсы форматта ачык дөнья шахмат чемпионы булган иң яшь уенчы булды, бу рекордны алдан Магнус Карлсен тотты, ул 2009 елда Дөнья блиц шахмат чемпионы булып 18 яшь тулган иде. Абдусатторов 2021 ел чемпионатын җиңү өчен тай-брейк матчында Ян Непомнящийны җиңде. 2022 елда ул Үзбәкстан командасы өчен 44-нче Шахмат Олимпиадасында беренче тактада уйнады, анда команда алтын медаль яулады, ә ул үзенең беренче тактадагы чыгышы өчен шәхси көмеш медальгә лаек булды. Абдусатторов шулай ук 2400 рейтингка ирешкән иң яшь уенчы булып рекорд куя. 2024 елның апрелендә ул дөнья рейтингында дүртенче урынны алды.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
Шамсиддин Вохидов

**Шамсиддин Вохидов** (, 2002 ел 11 гыйнварда туган, Үзбәкстан) — үзбәк шахматчысы, гроссмейстер (2020).

## Биографиясе

2015 елда 14 яшькә кадәр булганнар арасында дөнья чемпионатын җиңде.

Вохидов 2021 елда үткән ФИДЕнең зур швейцарка турнирында 89 нчы урынны алды.

2018 елда рапид буенча дөнья чемпионатында ул Магнус Карлсенны җиңде. Дөнья чемпионы ачык фигуралар белән уйнады һәм Вохидовка «балача мат» куюга омтылды.

Азиянең онлайн чемпионатын җиңеп, 2021 елда дөнья кубогына квалификацияләнде. Дөнья кубогының беренче турында Лука Пайчадзены 2:0 исәбе белән җиңде, ә икенче турда Сергей Карякинга шушы ук исәп белән оттырды.

2023 елда Азия чемпионатын яулады.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*Шамсиддин Вохидов 365Chess.com
Польшада президент сайлаулары (2025)

**Польшада президент сайлаулары** () – Польша Республикасы  сайлаулар 2025 елның 18 маенда башланган. Икенче турны үткәрү вакыты – 1 июнь. Польша Конституциясе нигезендә гамәлдәге президент Анджей Дуда яңадан сайлануга дәгъва кылырга хокуклы түгел, чөнки бу вазыйфаны инде рөхсәт ителгән ике срок биләгән.
## Сайлаулар системасы
Президент ике турлы система буенча сайлана: әгәр беренче турда кандидатларның берсе дә 50% тан артык тавыш җыймаса, иң күп тавыш җыйган ике кандидат арасында икенче тур үткәрелә. Президент биш елга сайлана һәм бер тапкыр яңадан сайланырга мөмкин. Польша Республикасы  128нче маддәсе нигезендә, Президент сайлаулары гамәлдәге Президентның срогы тәмамланырга 75 көннән дә соңга калмыйча ял көнендә узарга тиеш (хәрби яисә гадәттән тыш хәл кертелгән очракта гамәлдәге Президентның срогы озайтыла). Президент Анджей Дуданың икенче срогы 2025 елның 6 августында тәмамлана, шуңа күрә сайлаулар 2025 елның 28 апреленнән 23 маена кадәр вакыт аралыгында узарга тиеш. 2025 елның 15 гыйнварында  Маршалы (спикеры) Шимон Холовня Президент сайлауларының беренче турын 2025 елның 18 маена билгеләгән.Президент беренче турда ук сайланмаганга, икенче тур 1 июньдә булачак.
## Сайлаулар үзенчәлеге
2023 елның декабреннән Польшада 2023 елгы  нәтиҗәсендә ил белән Дональд Туск  идарә итә, аның составына Гражданнар коалициясе, «Польша 2050», Польша крестьян партиясе һәм «Нова лівиця» керә. Туск коалициясенә Президент ветосын урап узу өчен тавыш җитми, моның өчен аңа 276 тавыш кирәк.

## Кандидатлар
### Теркәлгән кандидатлар
 
## Нәтиҗәләр
 

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:2025 елгы сайлаулар
Төркем:Польшада президент сайлаулары
Антиревизионизм (марксизм)

**Антиревизионизм** — марксизм-ленинизм эчендәге сәяси хәрәкәт, ул Сталин, Мао Цзедун һәм Энвер Хоҗа әсәрләре белән бәйле теоретик һәм практик сызыкны хуплый. Ул марксистик ревизионизмга һәм Бернштейн идеяларына каршы һәм Хрущев башлаган десталинизация процессын хөкем итә. Анти-ревизионистлар Сталин вакытында СССР Маркс һәм Энгельс уйлап чыгарган һәм Ленин тарафыннан тормышка ашырылган «фәнни социализм» ны тормышка ашыруны күрсәтәләр дип бәхәсләшәләр.

## Кабатлау
Антиревизионистлар Хрущев һәм Ден Сяопин кебек сәяси лидерлар кабул иткән реформаларга каршы тордылар, аларны социал-империалистик һәм капиталистик дип атадылар. Алар рәсми коммунистик партияләрне ортодоксаль марксизм-ленинизмын һәм троцкизмны кире кагулары өчен тәнкыйтьләделәр. Антиревизионизмның төп аспектларының берсе Сталин шәхесен яклау һәм десталинизациягә каршы көрәш иде. Соңыннан, аның идеологияләре төрле илләр арасында аерыла башлады.

Кытайда антиревизионизм Mao тәгълиматлары аша популярлашты, ул дөнья социалистик хәрәкәтләренең Кытай милләтче хәрәкәтләре белән союздаш була алуын раслады һәм бөтен дөньяны Америка империализмына каршы көрәшергә өндәде; кайбер анти-ревизионистлар хәтта маоизмны ленинизмның иң югары гәүдәләнеше дип санады. Ләкин, 1960-нчы еллар башында Кытай-Совет бүленгәннән соң, Кытайның антиревизионизм идеологиясе Совет антиревизионизмны бик читкә тайпылды.

Кытайдан кала, антиревизионизмның төп үзәкләренең берсе Әнвәр Ходжа идарә иткән вакытта Албания иде.

## Искәрмәләр

Төркем:Марксизм
Атингән

**Атингән** (, ) — Башкортостанның Хәйбулла районындагы авыл. 2010 елның 14 октябренә халык саны 536 кеше.

## Тарихы
Ат Хинганский хуторына 1891 елда, башка мәгълүматлар буенча 1893 елда Воронеж һәм Полтава, Харьков, Курск губерналарыннан Быковец, Сахно, Семенихиннар, Шаульскийлар, Литовскийлар, Богомоловлар, Бондаренко фамилияле күчеп килүчеләр килеп урнаша. Бер елдан соң хутордашлар акчасына чиркәү салына, ул вакытта 21 нче ишегалдында 129 кеше яши. Күчеп килүчеләргә җирле башкортлардан дисәтинәсенә 5 тиенгә сатып алынган 3 мең дисәтинә җир карый. 1901 ел мәгълүматларына караганда, хуторда инде 60 тан артык йорт һәм 400 кеше исәпләнә. 1918 елдан авыл советы эшли, беренче рәисе Василий Филатович Быковец була. 1929 елның октябрендә «Кызыл Октябрь» авыл хуҗалыгы фермасы оештырыла, аның рәисе итеп Иван Васильевич Лихоманов сайлана.

## Халык саны

Төп халкы — башкортлар (70 %).

## Шәхесләр

## Географик урнашу

* Район үзәгенә (Акъяр): 24 км
* Иң якын тимер юл вокзалы (Сара): 80 км

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Башкортостан Республикасының административ-территориаль структурасы: кулланма. — Уфа: GUP RB «Белая Река» нәшрияты, — 416 б. — ISBN 978-5-87691-038-7
* Асфандияров А. З. Башкортостан һәм аның янындагы территорияләрнең торак пунктлары һәм авыллары тарихы. Уфа: Китап, — 744 б. ISBN 978-5-295-04683-4

## Әдәбият

* Башкортостан Республикасының административ-территориаль структурасы: кулланма. — Уфа: GUP RB «Белая Река» нәшрияты, — 416 б. — ISBN 978-5-87691-038-7
* Асфандияров А. З. Башкортостан һәм аның янындагы территорияләрнең торак пунктлары һәм авыллары тарихы. Уфа: Китап, — 744 б. ISBN 978-5-295-04683-4

Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Хәйбулла районы торак пунктлары
Словакия милли музее

**Словакия милли музее** (, *SNM*) — Словакиядә урнашкан 18 музей челтәре. Штаб-фатиры Братиславада урнашкан.

1925 елда нигезләнгән. Музейда Словакиянең флорасы, фаунасы һәм геологик төзелеше турында сөйләүче Табигать белеме музееның (*Prírodovedné múzeum*) бай экспозициясе тәкъдим ителгән. Бинада еш кына төрле темаларга вакытлы күргәзмәләр, сәнгать күргәзмәләре оештырыла.

Словакия милли музее Словакиядә музеология өлкәсендә фәнни тикшеренүләр һәм мәдәни белем бирү белән шөгыльләнүче иң мөһим оешма булып тора. Аның башлангычы «словак милләтенең милли азатлыкка һәм үзбилгеләнүгә омтылышы белән бәйле».

Штаб-фатиры Братиславада урнашкан, әмма Словакия милли музее 18 махсуслаштырылган музей белән идарә итә, аларның күбесе шәһәрдән читтә урнашкан.

## Тарих
Словакия милли музеена 1961 елда нигез салына. Аның чыганаклары Словакия музей җәмгыятен оештырган Матица Словакия музеенда һәм Мартиндагы Милли йорт музеенда ята. Милли коллекциядән финансланган беренче даими экспозиция Мартинда 1908 елда ачылган.

Музейда археология, этнография, тарих, нумизматика, сәнгать һәм табигать фәннәре коллекцияләре формалашкан. Словакия милли география һәм тарих музее Братиславада 1924 елда Словакия милли география һәм тарих музейлар җәмгыяте тарафыннан нигезләнә. Шул ук елда Братиславада Авыл хуҗалыгы музее, Прагадагы Чехословакия авыл хуҗалыгы музееның бүлекчәсенә нигез салына.

1940 елда Словакия милли география һәм тарих музее һәм Авыл хуҗалыгы музее Словакия музеена берләштерелә. 1961 елда Словакия музее һәм Мартиндагы Словакия милли музее Братиславада урнашкан Словакия милли музеена берләштерелә.

2012 елның 11 мартында Красна Горка замогы (Словакия милли музее өлеше) янгын нәтиҗәсендә зыян күргән, ул ике бала тәмәке тартканда башланган. Ут түбәне юк итә, әмма тарихи коллекцияләрнең күп өлеше зыян күрмәгән.

## Хәзерге вакыт

Словакия милли музее Словакиядә музеология өлкәсендә иң зур коллекцияләре булган иң мөһим фәнни-тикшеренү һәм мәдәни-агарту учреждениесе булып тора. Музей шулай ук фәнни-тикшеренү һәм нәшрият эшчәнлеген алып бара. Шулай ук Словакия милли музее «Словакия Республикасында музеологиянең бөтен өлкәсе өчен координацион, методологик, һөнәри консультацион, статистик, белем бирү һәм мәгълүмати үзәк» булып тора.

## Бина
Словакия милли музееның штаб-фатиры Ваянская яр буенда (Братиславаның Иске шәһәрендәге елга буендагы урам) Табигый тарих музее белән бергә урнашкан. Бина төзелеше архитектор М. М. Гарминц проекты буенча 1925 елның июлендә башлана һәм 1928 елда тәмамлана. Музей 1930 елның 4 маенда ачыла.

## Махсуслаштырылган музейлар һәм бүлекләр

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Рәсми сайт

Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Әлифба буенча музейлар
Икътисади төшенчәләр

**Икътисади төшенчә** (, , , ) — икътисади вәзгыять һәм процессларны аңлату ысулы.
 
## Исемлек

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Икътисад фәне
Төркем:Исемлекләр:Икътисад
İosif İser

**İosif İser** (; çın iseme — **İosif İsidor Rubinson** (); *[[1881 yıl]]nıñ [[21 may]]ı, , [[Bükräş]] — [[1958 yıl]]nıñ [[25 aprel]]e, [[Румыния Социалистик Җөмһүрияте|Rumıniä Sotsialistik Respublikası]], [[Bükräş]]*) — yähüd çığışlı Rumıniä rässamı häm grafigı. Ekspressionizm stilendä eşlägän.

## Biografiäse
İsernıñ balaçağı häm yäşlege Ployeşti şähärendä uzğan. Sänğät belemen ul 1899—1904 yıllarda Münxen sänğät akademiäsendä  häm  citäkçelegendä alğan. 1904 yılda Ployeştiğa qaytqaç, rässam üzeneñ berençe şäxsi kürgäzmäsen oyıştırğan. 1905 yılda ul Bükräşkä küçep kilgän häm berniçä başqala gäcite öçen rässam-karikaturist bulıp eşlägän, *Tinerimii artistice* kürgäzmäsendä qatnaşqan. 1906 yılda İsernıñ berençe Bükräştäge şäxsi kürgäzmäse uzğan. 1907—1909 yıllarda rässam Parijda yäşägän häm üzeneñ ostalığın Ranson akademiäsendä kamilläştergän. Parijda ul şulay uq törle waqıtlı matbuğat öçen, ayırım alğanda *Les Témoins* häm *Le Rire* satirik jurnalları öçen karikaturalar yasağan. Fransiä başqalasında yäşäp häm eşläp, İser  rässam-avangardistları arasında küpsanlı tanışular buldırğan;  häm  kebek ostalar belän dus bulğan.

1909 yılda tuğan yağına qaytqaç, rässam Bükräş  Rumıniädä berençe modernist sänğät kürgäzmäsen oyıştırğan. Rumıniä Berençe bötendönya suğışına kergäç, armiägä alınğan, Moldaviä frontında xärbi xäräkätlärdä qatnaşqan. Bu yıllardağı waqiğalar İser icatında çağılış tapqan («Soldatlar» suräte (1917)). Suğış betkäç, ul ozaq waqıt Parijda yäşägän (1921—1934), şunnan soñ inde tulısınça Rumıniägä qaytqan.

1926 yılda ul  kürgäzmäsendä qatnaşqan. 1930 yıllarda İser surätläre kürgäzmäläre Bükräş, Parij, Amsterdam, Haaga häm Brüssel muzeylarında häm galereyalarında uzğan. Bu çorda ul rässamnar  häm  belän berlektä «Sänğät» («Arta») törkemen tözägän.

İkençe bötendönya suğışı tämamlanğannan soñ rässamnıñ şäxsi kürgäzmäläre Nyu-Yorkta (1948), Mäskäw häm Leningradta (1956), Venada (1957) uzğan. 1954 yılda ul Venetsiä biennalesında qatnaşqan. 1955 yılda İser  xaqiqi äğzası bulğan.

## İskärmälär

## Ädäbiät

* *Dicționar Enciclopedic Român, Editura Politică, București 1964*
* 

Төркем:21 май көнне туганнар
Төркем:1881 елда туганнар
Төркем:Бухарестта туганнар
Төркем:25 апрель көнне вафатлар
Төркем:1958 елда вафатлар
Төркем:Бүкрәштә вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча рәссамнар
Төркем:Румыния рәссамнары
Төркем:Румыния рәссам-карикатуристлары
Төркем:Румыния академиклары
Төркем:Беренче бөтендөнья сугышында катнашучылар (Румыния)
Төркем:Румыния академиясе әгъзалары
Марксистик-ленинчы партияләр һәм оешмаларның халыкара конференциясе (хоҗаистик)

**Марксистик-ленинчы партияләр һәм оешмаларның халыкара конференциясе** () — халыкара иҗтимагый коммунистик оешма. 1994-нче елда Эквадорның Кито шәһәрендә формалашкан. Бу хоҗаист инандыруның марксистик-ленинчы идеологиясенә нигезләнгән коммунистик партияләрнең берләшмәсе. Аның бик аз саны бар һәм ревизионизм һәм маоизмны тәнкыйтьли. Оешманың басма органы — «Бердәмлек һәм көрәш» газетасы ().

## Катнашучылар

*  Бенин коммунистик партиясе
*  Вольта революцион коммунистик партиясе
*  Кот-д’Ивуар революцион коммунистик партиясе
*  Демократик юл (Марокко)
*  Тунис эшчеләре партиясе
*  Бангладеш коммунистик партиясе (марксистик-ленинчы)
*  Революцион демократия (Индия)
*  Иран хезмәт партиясе
*  Пакистан эшчеләре фронты
*  Хезмәт партиясе (Төркия)
*  Албания коммунистик партиясе
*  Коммунистлар эш партиясе (Дания)
*  Алмания коммунистик партиясен төзү оешмасы (Arbeit Zukunft)
*  Франция эшчеләренең коммунистик партиясе
*  Греция коммунистик партиясен (1918—1955) үзгәртеп кору хәрәкәте
*  Коммунистик платформасы (Италия)
*  «Революция» марксистик-ленинчы төркеме (Норвегия)
*  Испания коммунистик партиясе (марксистик-ленинчы)
*  Революцион коммунистик партиясе (Бразилия)
*  Революцион коммунистик партиясе (Чили)
*  Колумбия коммунистик партиясе (марксистик-ленинчы)
*  Мексика коммунистик партиясе (марксистик-ленинчы)
*  Перу коммунистик партиясе (марксистик-ленинчы)
*  Коммунистик хезмәт партиясе (Доминикана Республикасы)
*  Эквадор марксистик-ленинчы коммунистик партиясе
*  Венесуэла марксистик-ленинчы коммунистик партиясе

## Искәрмәләр

Төркем:Марксизм
Алмания коммунистик фиркасе (марксист-ленинист)

**Алмания коммунистик фиркасе (марксистик-ленинчы)**, **АКП/МЛ** (, *KPD/ML*) — Көнбатыш Германиядә 1968—1986 елларда булган хоҗаист сәяси партиясе.

## Кыска тарих
Партия 1968-нче елда Гамбургта Эрнст Ауст тарафыннан Германия коммунистик фиркасеннән аерылу нигезендә оештырылган. Партиянең үзәк органы «Ротер Морген» газетасы иде («Кызыл Кояш чыгу»). Үзәк штаб Дортмундта урнашкан.

Төркем башта маоист Кытайга юнәлтелгән. Кытай һәм Албания арасындагы конфликттан соң, АКП/МЛ Албан Хезмәт партиясе (APL) лидеры Энвер Хоҗаны яклаган.

## АКП/МЛ съездлары

* Гамәлгә кую съезды — 1968 елның 31 декабрь
* 1 нче съезд — 1971 елның декабрь
* 2 нче съезд — 1972 елның июль
* 3 нче съезд — 1977 елның февраль
* 4 нче съезд — 1978 елның декабрь
* 5 нче съезд — 1983 елның ноябрь

## АКП/МЛ председательләре

* 1968—1983 Эрнст Ауст
* 1983—1986 Хорст -Дитер Кох

## Сылтамалар

* Г. Полифка. ГДРдагы KPD / ML бүлегенең эшчәнлеге һәм җимерелүе турында яңа материаллар ; рус теленә кыскартылган тәрҗемә
* ГДРда марксистлар-ленинчылар көрәше турында материаллар 
* KPD/ML сайты — «Roter Stern»

## Искәрмәләр

Төркем:Алмания тарихы
Төркем:Әлифба буенча сәяси фиркаләр
Әнвәр Хоҗа

**Әнвәр Хәлил Хоҗа** ( ; 1908 елның 16 октябре, Гирокастра, Османлы империясе — 1985 елның 11 апрелендә, Тирана, Албания Халык Социалистик Республикасы) — Албан революцион, дәүләт эшлеклесе, сәяси, хәрби һәм партия эшлеклесе, һәм марксизм-ленинизм теоретикы иде. 1944—1985 елларда Социалистик Албания лидеры. Албания Халык Герое (1995-нче елда исемнән мәхрүм). Ул Албаниянең Демократик фронты председателе һәм 1944 елдан үлеменә кадәр Албан кораллы көчләренең Баш Командующие иде. Ул озак еллар, 1944—1954 елларда Албания Премьер-Министры булып эшләде, һәм төрле вакытта тышкы эшләр һәм оборона министры булды. Марксизм-ленинизм өлкәсендә күп санлы теоретик әсәрләр авторы, КПСС, КПК политикасын тәнкыйтьләүче, шулай ук Көнчыгыш блокның күп илләре, Пол Пот, Фидель Кастро, КХДР, Чаушеску, Кушылмау хәрәкәт һәм АКШ тышкы сәясәте.

Хакимияткә килгәч, ул Икенче бөтендөнья сугышыннан соң хәрабәләрдә калган илне торгызуга игътибарын юнәлтте. Ул идарә иткән кырык елдан артык вакыт эчендә албан икътисады, мәгариф һәм сәламәтлек саклау үсешендә уңышларга ирешелде, беренче тимер юл линиясе төзелде, югары белем бирү системасы (Фәннәр академиясе Албания һәм Тирана университеты), профессиональ театр, телевидение төзелде; өлкән халыкның белеме дәрәҗәсе 5 % тан алып 98 % ка кадәр артты, илнең авыл хуҗалыгы өлкәсендә үз-үзен тәэмин итүгә ирешелде. Ул илне икътисадый, сәнәгать һәм аграр державага, шулай ук атеистик дәүләткә әйләндерде.

Тышкы сәясәттә башта Югославия һәм СССРга йөз тота, ләкин Совет-Югославия конфликтында соңгысы позициясенә баса. СССРда десталинизация башланганнан соң Албания аның белән мөнәсәбәтләрне өзде һәм маоистик Кытай белән тыгыз хезмәттәшлекне үстерә башлады. Әмма Кытайда реформачылар хакимияткә килү бу ил белән дә мөнәсәбәтләр өзелүгә китерде, нәтиҗәдә, шулай ук марксизм-ленинизм идеологиясенә торган аерым оешмалар кабул иткән йөреш ходжаизм идеологиясе барлыкка килде.

## Искәрмәләр

Төркем:Париж университетын тәмамлаучылар
Төркем:Марксистлар
Төркем:I дәрәҗә Суворов ордены кавалерлары
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:Франция Коммунистик Фиркасе әгъзалары
Төркем:1985 елда вафатлар
Төркем:11 апрель көнне вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1908 елда туганнар
Төркем:16 октябрь көнне туганнар
Виктория (Мальта)

**Виктория** (1887 елга кадәр — **Рабат**) — Мальтаның зурлыгы буенча икенче урында торган Гоцо утравының төп шәһәре.

## Тарих
Шәһәр исеме 1887 елда патшабикә Виктория хөрмәтенә үзгәртелә. Шәһәр урынында бакыр гасырларда ук урнаша башлаганнар, соңрак монда финикиялеләр һәм римлылар урнашкан, алар шәһәр цитаделен төзегәннәр, соңрак ул яңадан төзелгән.

## Цитадель
Яхшы ныгытылган цитадель диңгез өстеннән 150 м биеклектә тора, аннан Гоцо утравы тирәләре яхшы күренә.

Хәзер цитадель урнашкан урын элек пуник-римлы Гаулос җирлегенең акрополе булган, Урта гасырларда акрополь замокка әйләндерелгән. Антик заманда төзелгән саклагыч корылмалар XVI гасырда ук искергән була ― 1551 елда госман гаскәрләре Гоцо утравына бәреп керә һәм цитадельне талый.

1599 һәм 1622 еллар арасында цитадельнең көньяк диварларын ныгыту эшләре башкарыла. Төньяк диварлар кагылмыйча калган ― алар хәзерге вакытта да урта гасырлар күренешен саклыйлар. Алдагы дистә елларда ныгытма таркала башлый һәм XVII―XVIII гасырларда цитадельне җимерү планнары барлыкка килә башлый, ләкин алар тормышка ашмый кала.

Цитадель Мальтага французлар басып кергәндә һәм аннан соң баш күтәрелеш вакытында сугыш хәрәкәтләрендә катнашкан, ике очракта да ныгытма сугышсыз бирелгән. Ул хәрби объект функциясен үтәүдән 1868 елның 1 апрелендә туктаган.

1998 елда цитадель ЮНЕСКО Бөтендөнья мирасы исемлегенә кертелә.

### Санта-Мария соборы
Санта-Мария соборы цитадель эчендә урнашкан. Ул 1697 елда архитектор Лоренцо Гаф проекты буенча җир тетрәү нәтиҗәсендә җимерелгән элекке чиркәү хәрабәләрендә төзелгән, ул, үз чиратында, Рим яки Финикия чоры хәрабәләрендә төзелгән.

## Сурәтләр

Файл:Cathedral Victoria Gozo Malta.jpg|Виктория цитаделендәге Успение соборы эченнән күренеш
Файл:GozoCathedral.JPG|Успение соборының тышкы күренеше
Файл:GozoVictoriaCittadella.jpg|Цитадельдәге урамнарның берсе
Файл:GozoVictoriaStMary.jpg|Санта-Мария соборы
Файл:Malta Gozo Victoria BW 2011-10-08 15-32-18.jpg|Виктория шәһәренә күренеше


## Искәрмәләр
Төркем:Мальта шәһәрләре
Төркем:Википедия:Викиҗыентыкка мәкаләдә турыдан-туры сылтама булган мәкаләләр
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Мджарр

**Мджарр** () — Мальтаның Гоцо утравындагы көньяк-көнчыгышындагы порт шәһәре.

Мджарр шәһәре шул ук исемдәге сай сулы гавань тирәсендә барлыкка килгән. Мальтага даими хәрәкәт итүче кичү беренче тапкыр 1241 елда телгә алына, ул вакытка утрауда балыкчылык инде яхшы үскән була. Яр буе территориясе берничә гасыр дәвамында үскән булса да, гавань үзе 1841 елга кадәр бөтенләй үсмәгән. 1841 елда портны саклау өчен беренче дулкын кисүче төзелә, аннары ул ныгытыла һәм 1906 елга кадәр киңәйтелә. 1929—1935 елларда эрерәк дулкын кисүче төзелә, ә 1969 елда тагын икесе. Бу төзелеш тәмамланганнан соң порт мәйданы 121,4 мең кв. метрга кадәр арткан.

XXI гасыр башында утрауда бәясе 9,3 млн евро булган паром терминалы төзелә. Төзелеш эшләре 2001 елда башлана һәм җиде ел вакыт ала, терминал 2008 елның февралендә ачыла. Терминал төзелеше тәмамлануга гавань якынча 600 пассажирны һәм 200 автомобильне сыйдыра башлый. Яңа гаваньның дизайны төзелеш процессында аның әйләнә-тирә ландшафтка визуаль йогынтысын киметү өчен үзгәртелә.

## Экономика
Мджарр — Гоцодагы иң зур балык тоту торак пункты. Паром терминалыннан тыш, шәһәрдә шулай ук яхталар өчен пристань да бар. Шәһәр өстендә 1749 елда Изге Иоанн Ордены рыцарьлары тарафыннан төзелгән Шамбре форты калкып тора.

2010 елның маенда пристань яхталар өчен пристаньны модернизацияләргә ниятләгән Harbour Management Company Limited компаниясенә тапшырылачагы игълан ителә.

Гаваньдагы беренче причал янында урнашкан «Глениглз» бары 1732 елда паром пассажирлары өчен каюта буларак төзелгән һәм уникаль авыш түбәгә ия

## Транспорт
Мджарр Чиркевв гаване һәм Комино утравы белән паром юлы белән бәйләнгән. Автобуслар Виктория һәм Марсалфорн шәһәрләренә кадәр йөри.

## Искәрмәләр

Төркем:Мальта шәһәрләре
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Өзләү

**Өзләү** — башкорт вокаль сәнгатенең бер төре, башка төрки һәм монгол халыкларында да (тыва, хакас, шор, алтай, монгол һ.б.) охшаш вариантлары таралган. Мөселман халыклары арасында ул башкортлар арасында гына сакланган диярлек. Өзләүнең башка җирле исемнәре: һоҙҙау (Белорет районы), ҡайҙау (Аргаяш районы), тамаҡ-ҡурай.

## Өзләү төрләре
Ике төп төре бар:

# Соло өзләү — кеше бер үзе, йә думбыра йә кылкубызга кушылып башкарыла.
# Курай яки кубызда уйнаганда өзләү кушу.

Соло өзләү, үз чиратында, өч өлешкә бүленә:

# Кара өзләү яки түбән өзләү;
# Югары өзләү;
# Бала өзләү һәм хатын өзләү

### Репертуар
Өзләү сәнгате ярдәмендә байтак җырлар һәм музыкаль әсәрләр башкарыла: озын-көй, халык маршлары һәм бию көйләре, кош сайравы һәм җәнлекләр тавышы. Шулай ук өзләүне төрле җырларга кушып җибәрәләр, кобайыр, эпик әсәрләр башкарганда кулланалар.

Өзләүгә өйрәнү җиңел түгел, тәҗрибәле укытучы белән бик байтак күнегүләр таләп ителә.

### Тарих
Борынгы заманнарда өзләү башкорт халкында киң таралган һәм йолаларда кулланылган, ул — исламга кадәрге ышануларның яңгырашы. Өзләүне борынгы бакчылар (камнар) кулланган. Халык арасында ислам таралып, бакчылар роле кимегәч, өзләү дә югала бшалый. XIX гасыр уртасында ул башкортлар арасында онытылып барган сәнгатькә әйләнгән.

Бәхеткә, өзләүне буыннан-буынга саклап килүчеләр дә булган. ХХ гасырда Башкортостанда С. Юлмөхәммәтов, Р. Заһретдинов, М. Сәләмәтов өзләүләре белән билгеле булса, Белорет районыннан Бибизадә Сөләйманова башкорт хатын-кызлары арасында бердәнбер өзләүче генә түгел, ә башка дөньяда һич ишетелмәгән өзләү төрен саклап калучы да була.

Өзләү турында беренче тапкыр С.Рыбаков XIX гасырда язып чыга, Л. Н.Лебединский һәм Х. С.Ихтисамов аны нотага сала һәм өйрәнә.

Бүгенге көндә башкорт сәхнәсендә өзләүне танылган курайчы Рәис Низаметдинов башкара, моңарчы кулланмаган борынгы төрләрен тергезү белән шөгыльләнә.

### Әдәбият

* *Башҡортостан. Ҡыҫҡа энциклопедия.* «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми нәшриәте. — Өфө, 2007.

## Сылтамалар

* 
Төркем:Башкорт музыкасы
Георг Рааб

**Георг Мартин Игнац Рааб** (немец телендә: Georg Martin Ignaz Raab; 1821 елның 1 феврале, Вена — 1885 елның 31 декабре, шунда ук) — австрияле живописец, портретист, миниатюрист һәм литограф. Сарай яны рәссамы.
## Тәрҗемәи хәле
Художество белемен Вена художестволар академиясендә  (1833—1837) алган. Леопольд Купельвизер өйрәнчеге.
1841 елдан 1846 елга кадәр Будапештта торган, ә аннан соң Венада тора башлагач андагы күргәзмәләрдә әсәрләре белән еш була башлаган – май буяулары белән дә, акварель белән дә ясалган идеаль башчыклар һәм портретлар белән. Аның портрет миниатюралары аеруча кыйммәтле булган.
Раабны мәшһүр живописец иткән беренче картиналарның берсе 1858 елда күргәзмәгә тәкъдим ителгән “Девора” булган; аннан соң һәр ел саен уздырыла торган күргәзмәдә шигърилеге белән публиканы җәлеп иткән хатын-кыз портретлары, мәсәлән, “Миньона”, “Ак япма белән дама” (Вена музеенда) һ. б. Рааб тарафыннан ясалган Австрия император фамилиясенең миниатюр портретлары бик охшаган һәм Кригубер литографияләрендә бик таралган булган.
Аның тарафыннан ясалган Австрия императрицасы Елизавета портреты хәзер Львов сәнгать галереясе тупламасында.
## Сайланган картиналар

Файл:Lwowska Galeria Sztuki - Georg Raab - Portrait of the Empress Elizabeth.jpg| Австрия императрицасы  Елизавета портреты
Файл:Kaiser Portraet Raab.jpg|Фельдмаршал формасында император Франц Иосиф I портреты. 
Файл:Kaiserin Elisabeth im Galakleid mit Rubinschmuck und Fächer.jpg| Австрия императрицасы  Елизавета портреты
Файл:Georg Raab - Kaiserin Elisabeth im ungarischen Krönungsornat.jpg|Елизавета Баварияле, Венгрия принцессасы
Файл:Kronprinz Rudolf mit 16 Jahren Raab 1875.jpg|16 яшендә кронпринц Рудольф
Файл:Marie von Wedel Miniatur Elfenbein Raab.jpg

## Сылтамалар
* Raab, Georg Martin Ignaz (1821—1885), Maler
Төркем:Рәссамнар
Медицина терминологиясе

**[[Медицина]] терминологиясе** (, , , ) — кеше тәненең бар компонентларны, эчендә урын алган бар процессларны, үзләренә тәэсир итүче бар хәлләрне һәм үткәрелгән бар процедураларны төгәл тасвирлау өчен кулланылган тел. 
 
## Медицина терминнары

## Медицина төшенчәләре

## Медицина сленгы

**Медицина сленгы** — пациентларны, башка мед.персоналны һәм медицина төшенчәләрен тасвирлау өчен кулланылган кыскартмалар һәм рәсми булмаган терминология.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Медицина
Төркем:Исемлекләр:Фән
Төркем:Фәнни терминология
Кароль Навроцкий

**Кароль Навроцкий**, Ка́роль Таде́уш Навро́цкий (; *[[1983 ел]]ның [[3 март]]ы, [[Польша Халык Республикасы]], [[Гданьск]]*) ― поляк тарихчысы, Польшаның сәясәт, дәүләт һәм җирле үзидарә эшлеклесе. 2021 елның 23 июленнән Польшаның Милли хәтер институты президенты.  партиясеннән 2025 елгы сайлауларда Польша Президентлыгына кандидат. 2025 елгы сайлауларда шул елның 1 июнендә узган 2нче турда, 50 проценттан артык тавыш казанып, ил Президентлыгы вазыйфасына сайланган.

## Тәрҗемәи хәле
1983 елның 3 мартында Гданьскида туган.

1998 елга кадәр Гданьскидагы 58нче башлангыч мәктәптә укыган. 2002 елда 4нче гомуми белем бирү урта мәктәбен, 2003 елда «персонал белән идарә итү» белгечлеге буенча Гданьскидагы Югары бизнес һәм администрация мәктәбен тәмамлаган. 2003 елдан Гданьск университетының Тарих институтында укыган, 2008 елда магистр дәрәҗәсен алган. 2013 елда Гданьск университетында 1976-1989 елларда *Эльблонг воеводалыгында коммунистик хөкүмәткә социаль каршылык* темасына диссертация нигезендә гуманитар фәннәр докторы дәрәҗәсен алган. 2023 елда Гданьск  стратегия, программалар һәм проектлар белән идарә итү буенча MBA халыкара программасын тәмамлаган.

2009―2017 елларда Милли хәтер институтында эшләгән, шулай ук 2011―2017 елларда Гданьск-Седльце район Советы рәисе булган. 2017-2021 елларда Гданьскида Икенче бөтендөнья сугышы  директоры булган, 2021 елның июнендә Милли хәтер институтына вице-президент сыйфатында кайткан. 2021 елның 27 апрелендә Милли хәтер институты коллегиясе аны әлеге институтның президенты вазыйфасына тәкъдим иткән.

2021 елның 28 маенда  аны Милли хәтер институты президенты итеп сайлаган. 2021 елның 23 июлендә  раслаган.

2024 елның 24 ноябрендә Польша Республикасы Президенты вазыйфасына бәйсез кандидат буларак игълан ителгән һәм «Хокук һәм гаделлек» фиркасе тарафыннан хупланган.

1980-елларда Польша Халык Республикасында оешкан җинаятьчелекне тикшерүне башлаган Польшада беренче тарихчы. Гданьскидагы антикоммунистик подполье солдатлары турында хәтер коалициясе рәисе. 

2024 елның февралендә Польша территориясендә Кызыл Армия һәйкәлләрен җимерү белән бәйле эшчәнлек өчен Россия Федерациясендә кузгатылган җинаять гаепләүләре белән бәйле рәвештә эзләнелүчеләр исемлегенә кертелгән.

2025 елның 18 маенда узган сайлауларның 1нче турында 29,54% тавыш җыеп, икенче турга узган. 1 июньдә узган 2нче турда сайлаучыларның 10 606 877 тавышын 
(50,89 %) җыеп ил президенты итеп сайланган (рәсми рәвештә вазыйфасына 2025 елның 6 августында ант биргәннән соң керешә).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Гданьск университетын тәмамлаучылар
Төркем:Польша галимнәре 
Төркем:Польша тарихчылары 
Төркем:Польша сәясәтчеләре 
Төркем:Польша президентлыгына кандидатлар
Төркем:Гуманитар фәннәр докторлары
Төркем:Польша президентлары
Төркем:Гамәлдәге дәүләт башлыклары
Драгана Кршенкович-Бркович

**Драгана Кршенкович-Бркович** ( / *Драгана Кршенковић Брковић*) — черногор язучысы.

## Тормыш юлы
Драгана Кршенкович-Бркович сәяси фәннәр факультетын һәм драма сәнгате факультетын тәмамлаган. 1989 елда Белград телевидениесе аның 1981 елда керү имтиханы өчен язылган «Vrele kapi» пьесасын күрсәтә.

Югославия сугышлары вакытында Драгана Кршенкович-Бркович Белградтан Подгорицага күченә. Анда ул ире Томислав Бркович белән «Зәңгәр лагуна» курчак театрына нигез сала. Бу театр турында тулырак мәгълүмат «„Зәңгәр лагуна“ курчак театры» (Подгорица, 2019) икетелле монографиясендә басылып чыга.

2005—2006 елларда Фулбрайт алмашу программасы буенча Хьюберт Хамфри стипендиаты була. Кршенкович-Бркович ел буе Вашингтонда уздыра. 2008 елда Карл һәм Франц исемендәге Грац университетында тикшеренүләр үткәрү өчен Австрия хөкүмәте грантын ала.

АКШ (*apexart New York City Fellowship*, Нью-Йорк, 2014; *Writers Omi*, Ledig House, Нью-Йорк, 2017), Маҗарстан (*Pecs Writers Program*, Печ, 2013) һәм Австрия (*Writers* *Residence* программасында, KulturKontakt Austria, Вена, 2011). Моннан тыш, Родос утравында ЮНЕСКО эгидасы астында Урта диңгездә хатын-кыз иҗат итүчеләрнең 1 нче Халыкара мәдәнияте форумында, 2011 елда Болоньяда уздырылган Болонья китап ярминкәсендә, Братиславада 23 нче Халыкара иллюстрация биенналенда һәм башка мәдәни чараларда катнаша.

Язучы Астрид Линдгрен истәлеге премиясенә 10 тапкыр номинацияләнгән (2008 елдан 2018 елга кадәр). Ике нәфис фильм, «Хозентарус» (2018) һәм «Тылсымлы ачкыч» (2020) Черногориянең җәмәгать тапшырулары хезмәте тарафыннан аның шул исемдәге әкиятләре буенча төшерелгән.

Аның пьесалары Балканның күп илләрендә куела. Драгананың дүрт пьесасы Черногория һәм Төньяк Македониянең башлангыч мәктәпләре өчен язылган. Кршенкович-Брковичның «Манито күле джинны» китабы 2011 елда Мюнхенда Халыкара яшьләр китапханәсе тарафыннан «Ак каргалар» премиясен тапшыру өчен сайлана. Хикәяләр *Buchkultur*, *Blesok*, *Sarajevo Notebook*, *ARS* һәм башкалар кебек күп кенә халыкара журналларда бастырылган. Кршенкович-Бркович ике роман, ике хикәяләр җыентыгы, бер драма пьесалары җыентыгы, ике монография һәм берничә балалар китабы бастырып чыгара.

## Хезмәтләре

#### Матур әдәбият

* «Ателан төне» ();
* «Югалган мөһер» ();
* «Александриядә янгын» ();
* «Күренми торган стена артында» ();
* «Оста сарае» ().

#### Балалар әдәбияты

* «Сер сере» (; издана на двух языках);
* «Зәңгәр тау» ();
* «Цилиндрлы һәм лацканында чәчәкле музыкант» ();
* «Манито күле джинны» ();
* «Зәңгәр кристаллның сере» ().

#### Документаль әдәбият

* «Фрагментлар: әдәбият рекордлары» ();
* «Үзгәрүчәнлекнең поэтикасы: Данило Кишның «Иртә кайгылар»ында вакытны оештыру»  ();
* «Эдгар Аллан По онейризмы һәм Алисия Острикерның экзистенциаль борчылуы» ();
* «Мифологиянең феминистик ревизиясе: классик әкиятләрдә хатын-кыз идентификациясенең патриархаль модельләрен җимерү» ();
* «Онытылган сәяхәт — әкиятләрдә сурәтләнгән Эзләр» ().

## Искәрмәләр


Төркем:Белград университетын тәмамлаучылар
Төркем:1956 елда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Черногория язучылары
Двейра манарасы

**Двейра манарасы** () — Мальтаның Гоцо утравындагы Сан-Лоренц авылы чикләрендәге «Лазур тәрәзә» янындагы кечкенә сак манарасы. Аның төзелеше 1652 елда тәмамлана. Ласкари манараларының берсе булып тора. Бу Гоцодагы сакланган дүрт яр буе каравыл манарасының берсе.

## Тарих
Двейра манарасы известьташтан 1652 елда Бөек Магистр Жан де Ласкарис-Кастеллара идарә иткән вакытта Гоцо Университеты акчасына төзелә. Тирә-яктагы районнарны дошман һөҗүмнәреннән, бигрәк тә пират десантларыннан саклау өчен каравыл посты итеп төзелгән. Бу манара, бүтәннәр кебек үк, якындагы саклау ныгытмалары белән ут һәм сигнал төтене ярдәмендә төнлә дә, көндез дә хәбәрләшә алган. Манараны тоту чыгымнары аның янәшәсендәге тоз ванналарыннан тоз чыгару хисабына капланган. Башня алты фунтлы өч корал белән җиһазландырылган. 1744 елда Бөек Магистр Пинто Гөмбә Кыясына баруны законсыз дип игълан итә, чөнки анда үсә торган гөмбә дәвалау үзлекләренә ия дип санала, ә Двейра манарасы утрауга беркем дә үтеп кермәсен өчен күзәтү пункты буларак кулланылган.

1839—1873 еллар аралыгында манараны Король Мальта артиллериясе били. Аннары 1914 елга кадәр ташландык хәлдә була. Беренче бөтендөнья сугышы вакытында анда Король Мальта пехота полкының һәм артиллериянең өлешләре урнашкан, алар карамагында ике, ә соңрак дүрт 12 фунтлы корал булган. Манара янә Икенче бөтендөнья сугышы вакытында күзәтү пункты сыйфатында файдаланылган, ә 1942 елда анда булган капитан Франк Дебоно һәм Кармело Захра бухтада һәлакәткә очраган британия Хәрби-һава көчләре пилотын коткарган.

Манара 1956 елда Джеральд де Траффордка арендага бирелгән. Ул  Din l-Art Ħelwa хөкүмәтнеке булмаган һәм коммерциягә карамаган ирекле оешмага тулысынча җимерелгән хәлдә тапшырыла.

## Хәзерге вакыт

1997—1999 елларда манара торгызыла. Хәзер ул яхшы хәлдә һәм бушлай керү өчен ачык.

## Мәдәнияттә

* Двейра манарасы 1963 елгы «Мальтадагы хәзинә» фильмын һәм 1985 елгы «Бүреләр арасында» фильмын төшергәндә кулланылган.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands
Төркем:Манаралар