Ада Лавлейс

**Августа Ада Кинг** (туганда Байрон), графиня **Лавлейс** (; **Ада Лавлейс** буларак билгеле; 1815 елның 10 декабре, Лондон, Англия, Британия ипмериясе — 1852 елның 27 ноябре, Марилебон, Лондон, Англия, Британия империясе) — инглиз математигы. Ул Чарльз Бэббидж тарафыннан эшләнгән исәпләү машинасының тасвирламасын булдыру белән танылган.

Ул дөньядагы беренче программаны (бу машина өчен) төзегән. Ул «цикл» һәм " эш күзәнәге " терминнарын уйлап тапкан һәм тарихта беренче программист булып санала.

## Биография
Кызы Ада туганчы, лорд Байрон баласының «яхшы малай» булачагын көткән һәм 1815 елның 10 декабрендә хатыны Анна Изабелла (Аннабелла) кыз бала тапкач, бик нык күңелсезләнгән. Балага Байронның үги апасы Августа Ли хөрмәтенә исем бирелгән, шагыйрь үзе аны Ада дип атаган. Киләсе елның 16 гыйнварында, лорд боерыгы буенча, Анна Изабелла биш атналык кызын алып, әти-әнисе йортына киткән. Ул вакытта Британия законы аерылышу очрагында әтигә балаларны тулысынча карау хокукын бирсә дә, Байрон баланы үзе өчен алырга тырышмаган, ә апасыннан кызының эшләре турында хәбәрдар итеп торуын сораган.

Балачактан ук Ада еш авырган. Сигез яшендә ул күрү сәләтенә комачаулый торган баш авыртуларын сизә башлаган. 1829 елның июнендә ул кызамык авыруы аркасында параличланган . Бер ел дәвамында Ада даими рәвештә караватта ята башлаган. 1831 елга ул таяк белән хәрәкәтләнә алган. Ләкин, моңа карамастан, ул инженерия һәм математика өлкәсендәге күнекмәләрен һәм белемнәрен үстерә башлаган.

Ада унҗиде яшен тутыргач, ул җәмгыятькә чыга ала һәм патша һәм патшабикә белән таныша. Яшь Байрон ханым Чарльз Бэббидж исемен беренче тапкыр Мэри Сомервиллдан кичке аш өстәлендә ишетә. Берничә атнадан соң, 1833 елның 5 июнендә, алар беренче тапкыр очрашалар. Очрашу вакытында Чарльз Бэббидж Кембридж университетының математика кафедрасында профессор була — гасыр ярым элек сэр Исаак Ньютон кебек үк. Соңрак ул шул чорның башка күренекле шәхесләре белән очраша: Майкл Фарадей, Дэвид Брюстер, Чарльз Уитстон, Чарльз Диккенс һәм башкалар.

### Үлем
Лавлейс 1852 елның 27 ноябрендә 36 яшендә аналык яман шешеннән вафат була. Аның авыруы берничә ай дәвам итә, бу вакыт эчендә әнисе Аннабелла Аданың кемне күрүен контрольдә тота һәм барлык дусларын һәм сердәшләрен читләштерә. Әнисе йогынтысында Ада дин кабул итә һәм элеккеге гамәлләреннән тәүбә итәргә һәм Аннабелланы үзенең варисы итеп куярга күндерә. 30 августта ире аны ташлап киткәннән соң, ул аның белән элемтәсен өзә. Аның үтенече буенча, ул гомерендә беркайчан да белмәгән әтисе янына, Ноттингемширның Хакналл шәһәрендәге Изге Мәрьям Магдалена чиркәвендә җирләнә. Хорсли Тауэрс янында урнашкан капеллада аңа һәм әтисенә багышланган латин телендә язылган истәлек тактасы урнашкан.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Петров Ю. П. История и философия науки. Математика, вычислительная техника, информатика. Учебное пособие. — БХВ-Петербург, 2012. — 448 с. — ISBN 5941576897.
* Essinger, James[англ.]. Ada’s Algorithm: How Lord Byron’s Daughter Ada Lovelace Launched the Digital Age (англ.). — London: Melville House[англ.], 2014. — 272 p. — ISBN 978-1-612-19408-0.
* Stein, Dorothy[англ.]. Ada: A Life and a Legacy (англ.). — Cambridge, MA: MIT Press, 1985. — 321 p. — (Mit Press Series in the History of Computing). — ISBN 978-0-262-19242-2.
* Betty, Alexandra Toole. Ada, the Enchantress of Numbers: Poetical Science (англ.). — 2nd edition. — New York: Critical Connection, 2010. — 323 p. — ISBN 9780615397269.
* Toole, Betty Alexandra. Byron, (Augusta) Ada [married name (Augusta) Ada King, countess of Lovelace] // Oxford Dictionary of National Biography (англ.). — Oxford: Oxford University Press, 2004—2014.
* O’Connor, J.J. and Robertson, E.F. Augusta Ada King, countess of Lovelace (англ.). Архив истории математики Мактьютор. Дата обращения: 3 ноября 2021.
* Turney, Catherine. Byron’s Daughter: A Biography of Elizabeth Medora Leigh (англ.). — New York: Charles Scribner’s Sons, 1972. — 320 p. — ISBN 978-0-684-12753-8.
* Woolley, Benjamin[англ.]. The Bride of Science: Romance, Reason, and Byron’s Daughter (англ.). — Sydney: Pan Macmillan, 1999. — 416 p. — ISBN 978-0-333-72436-1.

## Сылтамалар

* *Стивен Вольфрам ,* Ада Лавлейс (Тарихның беренче программисты) хикәясен ачу
* BBC Four . Ада Лавлейс: Программалаштыруның беренче ханымы
* IfBest. Ада Байрон, планетаның беренче программисты
Төркем:XIX гасыр математиклары
Төркем:Әлифба буенча математиклар
Төркем:Кембридж университеты галимнәре
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Лондонда вафатлар
Төркем:1852 елда вафатлар
Төркем:27 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:Лондонда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1815 елда туганнар
Төркем:10 декабрь көнне туганнар