Semön Vişnevskiy (1920)

**Semön Vişnevskiy**, Semön Alekseyeviç Vişnevskiy (; *[[1920 yıl]]nıñ [[23 may]]ı, [[Qazan gubernası]], [[Çabaqsar öyäze]], [[Помар|Pomarı]] — [[1990 yıl]]nıñ [[29 may]]ı, [[Mari ASSR]], [[Yoşkar-Ola]]*) — mari sovet şağire, prozaigı, tärcemäçese, jurnalistı.  räise (1953—1958).  qatnaşuçısı.  (1970).  laureatı (1983). Almaniä-Sovet suğışında qatnaşqan.

## Biografiäse
1920 yılnıñ 23 mayında Qazan gubernasınıñ Çabaqsar öyäzeneñ Pomarı awılında yarlı krestyan ğailäsendä tuğan. Şağirneñ ätise yalçı häm kötüçe bulğan. Ğailädä altı bala bulğan: alarnıñ dürtese irtä wafat bulğan, qärdäşläre İvan häm Semön isän qalğannar. Ğailäse kürşe Peredovik awılına küçenügä qaramastan, Semön 7 yıllıq mäktäpne tuğan awılında tämamlağan (1928—1935).

1936—1939 yıllarda Vişnevskiy Mari sänğät texnikumınıñ teatr bülegendä uqığan. 1939 yıldan «» gäcite möxärriätendä xezmätkär bulıp eşlägän.

1940 yılda Qızıl Armiägä alınğan. Xärbi-säyäsi uquxanäne tämamlağan. Suğışnıñ törle frontlarında (Könbatış, Tönyaq-Könbatış, 3-nçe Belorussiä) suğışqan, Könçığış Prussiä territoriäsendä awır yaralanğan.

Demobilizatsiädän soñ Vişnevskiy Pomarı awılına qaytqan. 1947 yılda ul Yoşkar-Olağa küçep kilgän häm 1948 yılğa qädär «Mariy kommuna» respublika gäcitendä eşlägän. 1948—1952 yıllarda  uqığan.

5 yıl däwamında  belän citäkçelek itkän. MASSR Yazuçılar berlege räise sıyfatında 1958 yılnıñ avgustında Vişnevskiy mari yazuçılarınıñ I qorıltayında qatnaşqan, anda 5 yıl eçendä (1953—1958) mari ädäbiätınıñ üseşe turında doklad belän çığış yasağan.

Mari ASSR Yazuçılar berlege räise häm Mari ASSR şağirläre delegatsiäse citäkçese bularaq, 1956 yılnıñ 17—24 avgustında  qatnaşqan. Anda ul mari ädäbiätı üseşe turında dokladlar belän çığış yasağan häm üzeneñ şiğirlären uqığan.

1958—1966 yıllarda Vişnevskiy — MASSR Mädäniät ministrlığınıñ sänğät buyınça ölkän inspektorı. Berniqädär waqıt M. Şketan isemendäge Mari däwlät teatrı direktorı bulıp eşlägän. 1966—1968 yıllarda «Paçemış» satirik jurnalı baş möxärrire urınbasarı bulıp eşlägän. 1973—1975 yıllarda — Mari ASSR Yazuçılar berlegeneñ cawaplı särqätibe (räise). 1975 yılda respublika ähämiätendäge şäxsi pensioner statusın alğan.

1990 yılnıñ 29 mayında Yoşkar-Olada wafat bulğan.

## Ğailäse
Suğıştan soñ Vişnevskiy üzeneñ bulaçaq xatını Yevdokiä Filippovna Şçerbakova belän tanışqan, ul xäzerge Mari İl Köcäñär rayonınıñ Şoy-Şudumar awılında tuğan häm 7 yıllıq mäktäptä başlanğıç sıynıflar uqıtuçısı bulıp eşlägän. Aña ul berniçä lirik şiğir bağışlağan. Semön Alekseyeviç belän Yevdokiä Filippovna nikaxınnan qızları Rozaliä, Yelena häm Tatyana tuğan.

## Ädäbi eşçänlege
1936 yıldan yaza häm basıla başlağan. Suğış yıllarında 3 şiğirlär cıyıntığı çığarğan: «Фронтовой корно» («Front yulı», 1943), «Эрвел мардеж» («Könçığış cile», 1944), «Шӱмем ӱжеш» («Yöräk çaqıra», 1946).

1951 yıldan SSRB Yazuçılar berlege äğzası.

1956 yılnıñ avgustında Mari ASSR yazuçıları delegatsiäse sostavında Mäskäwdä uzğan mari şiğriäte atnalığında qatnaşuçılarnıñ berse bulğan.

1957 yılda «Шӱм гыч шӱмыш» («Yöräktän yöräkkä») isemle şiğirlär häm poemalar cıyıntığın bastırğan. «Пиал» («Bäxet») poeması Bötensoyuz radiosı aşa translatsiälängän.

50 yıldan artıq ädäbi eşçänlege däwerendä 20gä yaqın kitap bastırıp çığarğan. Vişnevskiy şiğirlärenä 100gä yaqın cır yazılğan. Şulay uq kümäk cıyıntıqlarda basılğan satirik şiğirlär dä yazğan. Şağirneñ qayber äsärläre Mäskäwneñ «Библиотечка журнала „Огонёк“» häm «Крокодил» näşriätlarında basılıp çıqqan.

1965 yılda anıñ «Ик олаште» («Ber şähärdä») xikäyälär cıyıntığı dönya kürgän.

Vişnevskiy äsärläre urıs, ukrain, belarus, bolgar, fin-uğır tellärenä tärcemä itelgän. Üz çiratında ul urıs häm sovet klassikları (A. Puşkin, M. Lermontov, , , ) lirikasın häm  «Stojarlar» häm  «Yoldız» povestlären mari telenä tärcemä itkän.

## İctimaği-säyäsi eşçänlege
Yoşkar-Ola şähär Sovetı (1955—1959),  IV (1955—1959) häm VIII (1971—1975) çaqırılış deputatı itep saylanğan. MASSR Yuğarı Sovetı Prezidiumı äğzası bulğan (1971—1975).

## Büläkläre häm isemnäre

*  (1970)
*  (1983)
* Xalıqlar duslığı ordenı (1980)
* I däräcä Watan suğışı ordenı (06.04.1985)
* Qızıl Yoldız ordenı (07.02.1945)
* «Batırlıq öçen» medale (22.04.1943)
*  (1975)
* 
* MASSR Yuğarı Sovetı Prezidiumınıñ maqtaw gramotaları (1943, 1945, 1951, 1953, 1990)

## Xäter

* A. Zarubin yazğan portret (1961).
* Pomarı awılınıñ ber uramı şağir isemen yörtä.
* 2010 yılda Yoşkar-Olada Berençe May uramı, 120 adresı buyınça şağir yäşägän häm eşlägän yortqa anıñ tuuwına 90 yıl tulu uñayınnan memorial’ taqta quyılğan.
* 2015 yılda, şağirneñ tuuwına 95 yıl tulu uñayınnan, Pomarı mäktäbendä yıl sayın ütkärelä torğan «Vişnevskiy uquları» şiğriät häm cır icatı konkursı start alğan.
* 2015 yılda, şağirneñ tuuwına 95 yıl tulu uñayınnan, Pomarı awılı Üzäk kitapxanäsendä S. Vişnevskiy isemendäge ädäbi zal açılğan.

## İskärmälär

## Ädäbiät

* *Александров А. М., Беспалова Г. Е., Васин К. К.* С. Вишневский // Писатели Марийской АССР: биобиблиографический справочник. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1976. — С. 66—69. — 368 с. — 5000 экз.
* *Беспалова Г. Е., Васин К. К., Зайниев Г. З.* Семён Вишневский // Писатели Марийской АССР: биобиблиографический справочник / Отв. А. В. Селин. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1988. — С. 54—59. — 376 с. — 5000 экз.
* Семён Вишневский // Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / Сост. А. Васинкин, В. Абукаев и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2008. — С. 153—156. — 752 с. — 3000 экз. — .
* Вишневский Семён Алексеевич // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 278. — 872 с. — 3505 экз. — .
* *Зайниев Г. З.* Вишневский Семён Алексеевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 84. — 606 с. — 1500 экз. — .
* Вишневский Семён Алексеевич // Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / Сост. Г. Сабанцев, Ю. Соловьёв и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2020. — С. 71—74. — 423 с. — 1000 экз. — .
* *Шурыгин А. В.* Славный путь (к 100-летию со дня рождения народного поэта Марийской АССР С. А. Вишневского) // Музейный вестник: ежегодный сборник. Вып. № 15 / ГБУК «Национальный музей РМЭ им. Т. Евсеева»; науч. ред. Д. Ю. Ефремова. — Йошкар-Ола, 2021. — С. 128—136.

## Sıltamalar

* Марийская история в лицах. Вишневский Семён Алексеевич
* Национальная библиотека Республики Коми. Вишневский Семён Алексеевич (23.05.1920 — 29.05.1990)
* Память народа. Вишневский Семён Алексеевич
* Каталог советских пластинок. Вишневский Семён
* «Марийский край, в тебя влюблён я…» (к 100-летию со дня рождения народного поэта Марийской АССР С. А. Вишневского) 

Төркем:23 май көнне туганнар
Төркем:1920 елда туганнар
Төркем:29 май көнне вафатлар
Төркем:1990 елда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Йошкар-Олада вафатлар
Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:ССРБ язучылары
Төркем:XX гасыр язучылары
Төркем:Әлифба буенча шагыйрьләр
Төркем:Әлифба буенча тәрҗемәчеләр
Төркем:Әлифба буенча журналистлар
Төркем:Халыклар дуслыгы ордены кавалерлары
Төркем:II дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары
Төркем:Кызыл Йолдыз ордены кавалерлары
Төркем:«Батырлык өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«Кенигсбергны алган өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Алманияне җиңгән өчен» медале белән бүләкләнүчеләре
Төркем:ССРБ Язучылар берлеге әгъзалары
Төркем:Мари АССР дәүләт премиясе лауреатлары
Төркем:Мари Иле язучылары
Төркем:Мари Ил журналистлары
Төркем:Мари Ил тәрҗемәчеләре
Төркем:Мари шагыйрьләре
Төркем:Урыс теленнән тәрҗемәчеләр