open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Libertarian partiäse (Argentina)

**Libertarian partiäse** (, abbr. **PL**) — xäzerge waqıtta idärä itüçe Argentina säyäsi partiäse. Ul iqtisadi liberalizm häm  xuplap,  häm  elementların alğa sörä. Xäzerge waqıtta partiäne prezident Xavyer Miley citäkli. Partiä şulay uq  koalitsiäsenä nigez saluçılarnıñ berse bulıp tora, anı şulay uq Xavyer Miley citäkli.

Partiä ideologiäse, anıñ üz platforması nigezendä,  häm minimal’ häm  däwlät öçen çığış yasap, libertarianlıqta tuplanğan. Ämmä anıñ tarafdarları arasında  häm konservatizmnan alıp  qädär bulğan pozitsiäläre bar.

Milli başqarma şura Rosarioda törle provinsiälärdän libertarian liderları qatnaşında oyıştırılğan. Anı Ramiro Marra citäkli, ul şulay uq  qanun çığaruçı wazifasın başqara.

## Tarixı
Partiägä 2018 yılda nigez salınğan. Partiägä nigez saluçılar sotsial’ çeltärlär häm debatlar forumnarı aşa bäylängän häm törkemlängän, alar barısı da iqtisadçı Xavyer Miley tarafdarları bulğan. Kiläse yılnıñ 23 fevralendä, federal’ başqalada Libertarian partiäse oyıştırğan partiä çarası waqıtında, Miley publik räweştä partiägä quşılğan häm ber ük waqıtta anıñ maqtawlı prezidentı itep bilgelängän.

## İskärmälär

Төркем:Әлифба буенча сәяси фиркаләр
Төркем:2018 елда нигезләнгән сәяси партияләр
Төркем:Аргентина либертариан партияләре
Ерактагы якын туганнар (китап)

**«Ерактагы якын туганнар»** ― Татарстанның халык язучысы, Г. Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты Вахит Имамовның 2024 елда «Идел-пресс» нәшриятында басылган, сәфәрләрдән язмалар тупланган китабы. Җыентыктагы язмаларның төп өлеше автор газета-журналларда мөхәррир булып эшләгәндә хезмәт вазыйфалары буенча яки шәхси теләге белән катнашкан сәяхәтләргә нисбәтле. Китап фотоиллюстрацияләргә бай. Әлеге китап Бөтендөнья татар конгрессы ярдәме белән басылган

2020-еллардагы сәяхәтләрен «Казан утлары» һәм «Безнең мирас» журналларының баш мөхәррирләре Рөстәм Галиуллин һәм Ләбиб Лерон белән бергә башкарган.

## Эчтәлек
* Кереш мәкалә. Җыентык тарих фәннәре докторы Искәндәр Гыйләҗевның «Милләттәшләр учагы» исемле кереш мәкаләсе (ике битлек) белән ачыла. Кереш мәкаләдә В. Имамовның тарихи әсәрләренә, публицистикасына югары бәя бирелә.
* «Европага сәяхәт» юлъязмасы. Беренче мәртәбә «Мәйдан» журналының 2006 елгы август санында басылган. Мәскәүдән Европа илләренә (Беларусия, Польша, Германия, Бельгия, Франция) 15 көнлек сәфәр турында сөйләнә.
* Төркиянең Кастамону шәһәрендә 2018 елның язында үткәрелгән төрки каләм әһелләре корылтаенда алган тәэсирләре махсус сәяхәтнамә рәвешен алган.
* Авторның берничә язмасы Кырымга багышланган. Аерым бүлекчә Чистай керәшене генерал-майор Петр Георгиевич Новиковка багышланган. Автор Кырым  музейларында Асаф Габдерахманов, Петр Новиков кебек бөек татар каһарманнары турында белмәү, аларның портретлары да булмавына гаҗәпләнә.
* 2021 елда язылган сәяхәтнамәсе «Әремнәрдәй әче Әстерхан» дип атала. Автор элек ханлык башкаласы булган, төрле сәбәпләр аркасында татарлыгын җуя баручы шәһәр язмышы турында уйлана.
* Җыентыктагы сәяхәтнамәләрнең зур өлешен Башкортстанга ясалган сәяхәт юлъязмалары тәшкил итә. Автор, нигездә, татарлар яшәгән Яңавыл, Тәтешле, Балтач, Илеш, Чакмагыш, Эстәрлебаш, Чишмә, Туймазы, Авыргазы, Кырмыскалы, Нуриман, Мишкә, Ишембай, Мәчетле һ.б. районнарда булып, күренекле татар шәхесләрен барлаган. Китапта Башкортстанда җанисәптән җанисәпкә татарларның санын ясалма киметү мәсьәләсе тәнкыйди рухта яктыртылган.
* Язмаларында автор Троицк, Ырынбур, Екатеринбург, Чиләбе, Магнитогорск шәһәр һәм өлкәләрендә яшәүче татарларның күп кенә проблемаларын (милли мәгариф булмау, туган телне куллану сферасының гаять тараюы, милли аң түбән булу) үзәккә куя.
* Мари Иленә, Петербургка, Мәскәүгә һ.б. өлкәләргә сәяхәтләрен яктырткан юлъязмалары бар.
* «Җәлил кызы Люция» язмасы патриот-шагыйрь Муса Җәлилнең кызы Люция Җәлилова белән Мостафа авылына сәяхәтен тасвирлый. 

## Искәрмәләр

## Әдәбият
;Мәкаләләр
* *[[Хатыйп Миңнегулов]]*. Милләтпәрвәр әдип китабы. Мәдәни Җомга, 26.08.2024, № 29, 16-17нче бит.

Төркем:Идел-пресс нәшриятында басылган китаплар
Төркем:2024 ел китаплары
Төркем:Татарча китаплар
Roza Dubovski

**Roza Çanovski** (; şulaq uq **Çanovskaya** (); *yaq. [[1885|1885 yıl]], [[Räsäy imperiäse]] — [[1972 yıl]], [[Argentina]], [[Buenos-Ayres]]*), kübräk **Roza Dubovski** () yäki **Roza** **Dubovskaya** () bularaq bilgele — yähüd çığışlı Argentina  häm  aktivistkası.

Ul  (FORA) häm Emma Goldman kitapxanäsen nigezläwdä aktiv qatnaşqan.

## Biografiäse
Roza Çanovski Räsäy imperiäsendä yähüd ğailäsendä tuğan.

1905 yılda anıñ ire Adolf Dubovskiy (soñraq Argentinada Adolfo bularaq bilgele) 1905 yılğı Räsäy inqilabına kitergän tärtipsezleklärdä qatnaşqan. Roza anarxist xäräkätenä cälep itelgän bulıp çıqqan.

Adolf belän Roza Räsäydän Törkiä aşa emigratsiälägän, ä annan Roza Fransiägä, ä Adolf Buenos-Ayresqa küçkän.

1907 yılda ğailä Santa-Fe provinsiäsendäge Rosario şähärendä yañadan berläşkän.

Roza eşläpä yasaw buyınça osta bulıp eşlägän, ä anıñ ire timer yulda eşlägän. Roza Argentinada anarxistlar xäräkätendä qatnaşa başlağan, üzen xatın-qızlar törkemnären oyıştıruğa bağışlağan.

Argentinada ul xatın-qızlar problemalarında maxsuslaşqan Emma Goldman kitapxanäsenä nigez salğan.

1900 yıllar başında ul şırpı fabrikasında eşläwçe xatın-qızlarnı oyıştırırğa yärdäm itkän.

1930 yılda  soñ Roza, anıñ ire häm alarnıñ altı balası Buenos-Ayresqa qaçqan, anda 1934 yılda anıñ ire ülgän. Dubovskaya tışlaw sänäğätendä eşli başlağan.

Ul FORA häm  belän 1972 yılda wafat bulğançı bäyle bulğan.

Anıñ qızı Sara şulay uq xatın-qızlar anarxist xäräkätenä cälep itelgän bulğan.

## İskärmälär

## Ädäbiät

* 

Төркем:Россия империясендә туганнар
Төркем:1972 елда вафатлар
Төркем:Буэнос-Айреста вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Рәсәй империясе анархистлары
Төркем:Анархо-синдикалистлар
Төркем:Анархо-феминистлар
Төркем:Аргентина анархистлары
Төркем:Аргентина китапханәчеләре
Төркем:Аргентинаның феминизм эшлеклеләре
Argentina prezidentı

**Argentina prezidentı** (), räsmi räweştä **Argentina milläte prezidentı** () bularaq bilgele — Argentinanıñ yuğarı säyäsi wazifası,  başlığı häm  wazifası. Şulay uq prezident  baş komanda itüçese bulıp tora.

Berençe bulıp  prezidentı wazifasın  alğan.  idärä itkän çorda wazifa  nigezendä  prezidentı isemen alğan. 1860 yılğı konstitutsion reformadan soñ saylanğan  Argentina milläte prezidentı () dip atalğan inde. Bu wazifanıñ iseme älegä qädär saqlanıp qalğan.

1994 yıldan Argentinada prezident srogı 4 yıl däwam itä. Ul otstavka yäki ülem oçrağında anı almaştırırğa tieşle Argentina vitse-prezidentı belän parda saylana.

Prezident rezidentsiäse Buenos-Ayresta urnaşqan häm  dip atala.

## İskärmälär

## Ädäbiät

* 
* 
* 
* 
* ** Аргентина // Країни світу: енциклопедичний довідник / І. І. Дахно, С. М. Тимофієв. — К. : «МАПА», 2011. — 608 с. — (Бібліотека нового українця) — ISBN 978-966-8804-23-6.

## Sıltamalar

* Argentina prezidentınıñ räsmi saytı
* Argentina xakimnäre

* 

Төркем:Аргентина президентлары
Төркем:1826 елда барлыкка килгәннәр
Argentina vitse-prezidentı

**Argentina milläte vitse-prezidentı** () — Argentina başqarma xakimiäteneñ wazifai zatı. Prezident belän ber ük waqıtta turı yäşeren bötenxalıq tawış birü yulı belän dürt yılğa saylana. Vitse-prezidentnıñ töp funtsiäse — prezident yuqlığı, eşkä sälätsezlege, üleme yäki otstavkası oçraqta anı almaştıru.  nigezendä vitse-prezident  räise bulıp tora. Wazifası 1854 yılda barlıqqa kilgän. 2023 yılnıñ 10 dekäbrennän ilneñ ğämäldäge vitse-prezidentı bulıp  tora.

## İskärmälär

## Sıltamalar

* Sitio oficial de la Presidencia de la Nación 

Төркем:Аргентина вице-президентлары
Төркем:Вазифалар
Тукай — журналист (китап)

**Тукай — журналист** — 1986 елда Флорид Әгъзамовның Татарстан китап нәшриятында басылган китабы. Бу китапта Габдулла Тукайның матбугатка карашы, публицистик иҗатының төп тематик юнәлешләре, форма һәм алымнары, жанрлары тикшерелә. Китап шагыйрьнең тууына 100 ел тулган елны басыла. Китапның тиражы 2400 д.

## Эчтәлек
* Кереш сүз
* 1 бүлек. Тукайның матбугатка карашлары
** Оештыручы һәм җитәкче
** «Әйдә халыкка хезмәткә …»
** Реакцион матбугатка каршы
* 2 бүлек. Әдипнең тәнкыйди публицистикасы
** Фаш итү алымнары
** «Сугыш кирәк ишаннарга …»
* 3 бүлек. «Халык зур ул, көчле ул …»
** Изүче сыйныфларны камчылаганда
** «Кузгатмакчы булсаң халык күңелләрен …»
** «… Дөньяга социалистический тормыш чыкмыйча …»
* 4 бүлек. «… Халык … әдип ул …»
** «Тәнкыйть — кирәкле шәйдер»
** Алдынгы культураны яклап
** « … Тел, лөгать, гадәт вә әхлак алмашып…»
* 5 бүлек. Жанр төрлелеге
** Кайнар эздән
** Очеркист һәм фельтионист
* Йомгак
* Аңлатмалар

## Сылтамалар
Төркем:1986 ел китаплары
Төркем:Татарча китаплар Төркем:Татарстан китап нәшриятында басылган китаплар
Төркем:Габдулла Тукай
Kordoba milli universitetı

**Kordoba milli universitetı** () — Argentinanıñ iñ ere universitetlarınıñ berse. Kordoba şähärendä urnaşqan häm ildä iñ borınğı häm Amerikada yäşe buyınça dürtençe universitet.

İke ğasır däwamında Argentinada berdänber universitet bulğan, läkin XX ğasırda  berençelekne birgän. Universitetnıñ tarixi binaları urnaşqan  — keşelekneñ Bötendönya mirası häykäle.

## Tarixı
Universitet tarixı 1610 yıldan başlana, ul waqıtta  Kordobada fälsäfä häm  bäyän itelgän Yuğarı Kollegiä () oyıştırğannar. Kollegiä nigezendä 1613 yılda universitet häm kitapxanä oyıştırılğan. 1621 yılnıñ 8 avgustında papa  universitetqa fänni däräcälär birergä röxsät itkän, ä 1622 yılnıñ 2 fevralendä bu qararnı patşa  ratifikatsiälägän.

1767 yılnıñ 2 aprelendäge boyırıq belän İspaniä patşası  iezuitlarnı üz bilämälärennän sörgän, şunnan soñ universitet  ordenına küçkän. 1791 yılda universitetta gubernator  tarafınnan xoquq fakultetı oyıştırılğan.

1800 yılda patşa boyırığı belän universitet «İzge Karl häm İzge Ana Monserrat patşa universitetı» isemen alğan, şulay uq patşa häm papa statusın alğan. Universitetta matematika uqıta başlağannar.

1820 yılda Kordoba provinsiäse gubernatorı Xuan Bautista Bustos universitetqa provinsiä statusı birgän, ä 1856 yılda ul milligä äylängän häm üzeneñ xäzerge isemen alğan.

1918 yılda Kordoba universitetınnan  başlanğan, soñınnan ul böten qıytğağa taralğan. Reformanıñ töp prinsipları bulıp yuğarı uqu yortlarınıñ avtonomiäse, üzidärä, alarnı cämğiätkä yaqınaytu, kafedralarnı waqıt-waqıt publik akkreditatsiälär h. b. torğan.

XX ğasırda universitetta belgeçleklär häm studentlar sanı şaqtıy artqan, ul ilneñ möhim tikşerenü üzägenä äwerelgän.

## Sostavı
Kordoba milli universitetında 12 fakultet bar. Universitet sostavına 100 tikşerenü üzäge, 25 kitapxanä häm 16 muzey kerä.

Şulay uq universitet sostavına Diplomnan soñ belem birü üzäge, Däwlät idäräsen öyränü institutı, Kosmosnı öyränü institutı, Monserrat milli kölliäte, , observatoriä, astronomiä muzeyı, stomatologiä klinikası, informatika bülege, milli klinik hospital’, Azıq-tölek sänäğäte yuğarı institutı, Su resursları yuğarı institutı h. b. kerä.

## Galereya

Файл:Pabellón Argentina - UNC-01.jpg|ссылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Pabell%C3%B3n_Argentina_-_UNC-01.jpg|Rektorat
Файл:Pabellón Perú - UNC-01.jpg|ссылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Pabell%C3%B3n_Per%C3%BA_-_UNC-01.jpg|Meditsina fakultetı
Файл:Cordoba-derecho2.JPG|ссылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Cordoba-derecho2.JPG|Xoquq häm cämğiät beleme fakultetı
Файл:Cordoba-derecho1.JPG|ссылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Cordoba-derecho1.JPG|Zur kitapxanä (120 000 tomı bar)


## İskärmälär

## Sıltamalar

* Räsmi sayt

Төркем:Әлифба буенча уку йортлары
Төркем:Әлифба буенча университетлар
Төркем:Кордоба милли университеты
Төркем:Кордоба (Аргентина)
Төркем:Аргентина университетлары
Флорид Әгъзамов

**Әгъзамов Флорит Имамәхмәт улы** — журналист, тәрҗемәче, тарих фәннәре кандидаты (1971), Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре (1996).

## Хезмәтләре
* Яшәү көче. Казан, 1977.
* Үзәктә — кеше. Казан, 1982.
* Гуманизм советской журналистики. Казань, 1984.
* Тукай - журналист. Казан, 1986.
* Журналистское исследование активности личности. Казань, 1989.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Әгъзамов Флорит Имамәхмәт улы Татар энциклопедиясе

Төркем:Татар журналистлары
Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Fransisko Narkiso Laprida häykäle

**Fransisko Narkiso Laprida häykäle** () — San-Xuan provinsiäsendäge  şähärendä urnaşqan aq Karrara märmärennän skulptura. Arxitektor  eşe.

Argentina bäysezlegen iğlan itkän  utırışlarında räislek itkän  bağışlanğan.

## Tarixı
Skulptura 1906—1907 yıllar çorında yasalğan. Sın üze , ,  häm Fransisko Narkiso Laprida istälegen mäñgeläşterergä tieşle «Dürt prezident ansamble» isemle eşlärneñ ber öleşe bulıp tora.

Başta skulptura  qarağan «Salon-de-Los-Pasos-Perdidos»ta urnaşqan bulğan. Soñraq skulptor xakimiät tarafınnan ezärlekläwlärgä duçar bulğan. Näticädä, 1915 yılda Lola Moranıñ skulpturası häm başqa eşläre munitsipal’ saqlawğa tapşırılğan. 1930 yılda skulptura San-Xuan provinsiäsenä küçerelgän häm  urnaştırılğan. 1944 yılda San-Xuanda cir teträw bulğan, ul waqıtta skulptura munitsipal’ saqlağıçta saqlanğan.

1951 yılda  şähärenä nigez salınunıñ yıllığı uñayınnan skulptura general San-Martin üzäk mäydanına küçerelgän.

## Restavratsiäläw
2005 yılda restavratsiä ütkärelgän. Eşlärne ,  häm San-Xose-de-Xaçal munitsipalitetı koordinatsiälägän. Finanslaw cirle oyışmalarnıñ iğänäläre xisabına başqarılğan. Restavratsiä çorında postamentqa, ayırım alğanda anı nığıtuğa, cir teträwlär waqıtında risklardan qaçu öçen ayırım iğtibar birelgän. 

## Galereya

Файл:Estatua_de_Francisco_Narciso_Laprida,_por_Lola_Mora_01.jpg|ссылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Estatua_de_Francisco_Narciso_Laprida,_por_Lola_Mora_01.jpg
Файл:Estatua_de_Francisco_Narciso_Laprida,_por_Lola_Mora_03.jpg|ссылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Estatua_de_Francisco_Narciso_Laprida,_por_Lola_Mora_03.jpg
Файл:Estatua_de_Francisco_Narciso_Laprida,_por_Lola_Mora_04.jpg|ссылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Estatua_de_Francisco_Narciso_Laprida,_por_Lola_Mora_04.jpg
Файл:Estatua_de_Francisco_Narciso_Laprida,_por_Lola_Mora_05.jpg|ссылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Estatua_de_Francisco_Narciso_Laprida,_por_Lola_Mora_05.jpg


## İskärmälär

## Sıltamalar

* «Restaurarán una estatua realizada por Lola Mora»  (digital y papel). *Diario de Cuyo*. 9 de agosto de 2005. Consultado el 27 de agosto de 2012.

* «Barrick financia la restauración de la estatua de Lola Mora» (digital y papel). *La Séptima*. Consultado el 27 de agosto de 2012.

Төркем:Әлифба буенча һәйкәлләр
Төркем:Аргентина истәлекле урыннары
Төркем:1907 елгы скульптуралар
Төркем:Аргентина һәйкәлләре
Әлфред Дәүләтшин

**Әлфред Дәүләтшин**, Әлфред Әмир улы Дәүләтшин (*[[1983 ел|1983 елның]] [[8 сентябрь|8 сентябре]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]], [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]], [[Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы|БАССР]], [[Уфа]]*) — җәмәгать һәм дин эшлеклесе, юрист, адвокат, Башкортстанда Бөтендөнья татар конгрессы вәкиле, «Ихлас» мәчете имам-хатыйбы (2019).

## Тәрҗемәи хәле
1983 елның 8 сентябрендә Уфа шәһәрендә туа. Әлфредның әтисе Әмир Дәүләтшин тумышы белән Гафури районының Ялгызкаен авылыннан, отставкадагы милиция полковнигы, озак еллар юрист булып эшләгән. Әтисе ягыннан картатасы мулла була, 90 нчы елларда шул ук авылда мөселман мәхәлләсе оештыра; әнисе — пенсиядәге стоматолог, Уфада туа, әмма әти-әнисе тумышы белән Авыргазы районының Корманай авылыннан. Милләте буенча татар. Кечкенәдән татар телендә сөйләшә. 6 яшендә әти-әнисе ярдәме белән Әлфред исламны өйрәнә башлый. Мәктәпне медаль белән тәмамлый. Студент буларак 2004 елда «Трилистник групп» эре инвестиция компаниясендә юрист вазифасында эшли башлый. 2005 елда БДУның юридик факультетын яхшы билгеләргә тәмамлый, шул ук елда беренче тапкыр хаҗ кыла. Адвокатлык эшчәнлеген 2008 елда башлаган. 2019 елда Казан ислам университетын тәмамлый, шул ук елның августында «Ихлас» мәчетенең имам-хатыйбы итеп сайлана, элек анда имамның ярдәмчесе һәм мәчетнең яшьләр бүлеге җитәкчесе була. Шул ук елның декабрендә Бөтендөнья татар конгрессының БРдагы вәкиллеге рәсми рәвештә ачыла, анда Әлфред Әмир улы аның вәкиле итеп билгеләнә.

## Күргәзмәләре

* «ТАССРның 100 еллыгы» медале (2022).

## Гаилә һәм шәхси тормыш
Өйләнгән. Тормыш иптәшенең тамырлары — Чакмагыш һәм Шаран районнарыннан. Өч бала тәрбияли.

## Искәрмәләр
Төркем:«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале белән бүләкләнүчеләр

Төркем:Уфада туганнар
Maria Kodama

**Maria Kodama**, Maria Kodama Şvaytser (; *[[1937 yıl|1937 yılnıñ]] [[10 mart|10 martı]], [[Буэнос-Айрес|Buenos-Ayres]] — [[2023 ел|2023 yılnıñ]] [[26 mart|26 martı]],* **') — Argentina yazuçısı häm tärcemäçese. Yazuçı [[Хорхе Луис Борхес|Xorxe Luis Borxesnıñ]] tol xatını. Xorxe Luis 1986 yılda wafat bulğannan soñ Maria anıñ mölkäteneñ berdänber xucası bulğan. Borxes Kodamağa 1979 yılda yazılğan wasiätnamädä avtor bularaq üz xoquqların wasiät itkän, ul waqıtta Maria anıñ ädäbi särqätibe bulğan, häm Borxes aña üzeneñ böten mölkäten 1985 yılda wasiät itkän.

== Biografiäse ==

Kodama [[İswiçrä]]-alman, ingliz häm ispan çığışlı Argentina qızı häm yapon ire qızı bulğan.

1975 yılda Borxesnıñ tuqsan tuğız yäşlek änise Leonor Asevedo wafat bulğannan soñ, Kodama Borxesnıñ ädäbi särqätibe bulğan. Kodama Borxesqa yazarğa yärdäm itkän, çönki ul kürü säläten yuğaltqan.

Kodama 1986 yılnıñ 26 aprelendä [[Paragway|Paragwayda]] watandaşlıq protsessında wäkilläre aşa Borxesqa kiäwgä çıqqan. Bu ul waqıtta üz ilendä ayırılışuğa çikläwlärne urap uzarğa telägän argentinalılar öçen ğädäti praktika bulğan, häm Borxes inde ber tapqır öylängän bulğan, läkin küp yıllar däwamında üzeneñ berençe xatınınnan çitläşterelgän. Tuy waqıtında Borxes däwalap bulmıy torğan awıru bulğan häm 1986 yılnıñ 14 iyünendä [[Женева|Jenevada]] yaman şeştän ülgän.

Kodama 1988 yılda [[Буэнос-Айрес|Buenos-Ayresta]] nigez salğan ''Fundación Internacional Jorge Luis Borges'' prezidentı bulğan.

Borxes ülgännän soñ Kodama Xorxe Luisnıñ äsärlären ingliz telenä tärcemä itü xoquqın yañadan qarağan. Ayırım alğanda, ul Borxes häm tärcemäçe  arasındağı küptänge kileşüne özgän.  yaña tärcemälärenä zakaz birelgän häm di Covanninıñ basmadan alınğan tärcemälären alıştıru öçen bastırılğan.

Qodamanıñ Borxes mirası belän idärä itüwe şulay uq Fransiä näşriätı  belän Borxes äsärläreneñ tulı cıyıntığın fransuz telendä yañadan bastıru turında kisken bäxäskä kitergän,  **'’da (2006 yılnıñ avgustı) Kodamanı «Borxes äsärläreneñ taraluwına qarşılıq» dip atağan. Kodama Assulinnı xökemgä birgän, bu süzlärne nigezsez häm yalğan dip sanağan häm simvolik kompensatsiäne ber awroğa taläp itkän.

Kodama 2023 yılnıñ 26 martında 86 yäşendä ,  wafat bulğan.

## Bibloografiäse

* 
* 

## İskärmälär


## Sıltamalar

* Fundación Internacional Jorge Luis Borges
*  

Төркем:10 март көнне туганнар
Төркем:1937 елда туганнар
Төркем:Буэнос-Айреста туганнар
Төркем:26 март көнне вафатлар
Төркем:2023 елда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Аргентина тәрҗемәчеләре
Төркем:Буэнос-Айрес университетын тәмамлаучылар
Рифкат Кудашев

**Рифкат Кудашев**, Рифкат Хөсәен улы Кудашев (*Рифкат Хусаинович кн. Кудашев* ; *[[1939 ел]]ның [[30 июль|30 июле]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[БАССР]], [[Уфа]]*) ― химик-органик, химия фәннәре докторы (1992), Башкорт дәүләт аграр университеты профессоры (2001), РФ һәм БР Журналистлар берлеге әгъзасы.

## Тәрҗемәи хәле
1939 елның 30 июлендә Уфада туган. Әтисе Хөсәен Илдерхан улы Кудашев (1913―1986), әнисе Фәридә Мирсәяп кызы Камалетдинова (1916―2008). Әтисе ягыннан бабасы Илдерхан Әсфәндияр улы борынгы татар кенәз Кудашевлар нәселеннән. Сеңлесе Флорида (1940―2016). Кече сеңлесе Гөлназ кечкенә вакытта вафат булган.

Уфаның 11нче санлы Аксаков гимназиясен, Башкорт дәүләт университетының химия факультетын тәмамлаганнан соң (1964), Стәрлетамак химия заводында эшли. 1968 елдан Стәрлетамак химия-технология һәм  Уфа химия техникумнарында укыта. 1972 елдан СССР (Россия) Фәннәр академиясе Уфа фәнни үзәгенең Органик химия институтында гыйльми хезмәткәр булып эшли (1977―1980 елларда директорның фән буенча урынбасары). 1992 елдан БДАУ мөгаллиме, профессор. Фәнни хезмәтләре югары молекуляр кушылмалар химиясе өлкәсендәге тикшеренүләргә багышланган. 150 дән артык фәнни, фәнни-популяр әсәрләр, 150‐гә якын туган якны өйрәнүгә багышланган мәкаләләр, 4 уйлап табу  авторы. 

1974 елда «Циглер катализаторының катион үзлекләрен тикшерү» темасына химия фәннәре кандидатлыгына , 1992 елда «Металл комплекслы катализаторларда диеннарны сызыклы һәм циклик полиеннар белән сополимерлаштыру» темасына химия фәннәре докторлыгына диссертацияләр яклаган.

Рифкат Кудашев Россия һәм БР Татар дворяннар җыелышы (татар морзалары мәҗлесе), Флүрә Әхмәрова исемендәге Уфа төбәкне өйрәнүчеләр җәмгыяте советы әгъзасы булып тора. Соңгы 20 елда үзенең данлыклы ата-бабалары тарихын эзләү белән шөгыльләнә. Аның туганнары арасында ― М. И. Кутузовның кияве, әдәбиятка, сәнгатькә, фәнгә, дипломатиягә һәм башка эшчәнлек өлкәләренә зур өлеш керткән дипломатлар, галимнәр, артистлар бар.

## Китаплары
* 2017 ― «Княжеский след в истории России»
* 2022 ― «И всё былое в отжившем сердце ожило»

## Гаиләсе
Хатыны Гүзәл Гизетдин кызы (Мамлеева, 1942), уллары Артур (1967), Булат (1977). Артурның хатыны Альбина Зия кызы (Хәлиуллина, 1973), кызлар Элина (2003) һәм Арина (2010) 

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Кудашевы / *Адиль Беляев*. Историческая генеалогия татарского народа. Казань: ТКИ, 2012, 431 – 444нче битләр. ISBN 978-5-298-02215-6

## Моны да карагыз
* Хөсәен Кудашев (әти)
* Фәридә Камалетдинова (әни) 
* Флорида Кудашева (сеңел)

Төркем:Әлифба буенча химиклар
Төркем:Химия фәннәре докторлары
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Башкорт дәүләт аграр университеты укытучылары
Төркем:Кудашевлар
Учалы типтәрләре

**Учалы типтәрләре** — татарларның Башкортстанның Учалы районында һәм Чиләбе өлкәсенең Яңа Ахун авылында яшәүче бер этнографик төркеме. Биредә учалы сөйләше таралган. Галимнәр әйтүенчә, учалы татарлары элек «типтәрләр» дип аталган.
## Тарих
Көньяк Урал тимер юлы төзелү уңае белән бу җирләргә төрле өлкәләрдән татарлар күчеп килә башлый: башта монда бүгенге Чиләбе өлкәсенең көнчыгышыннан мишәрләр (бүгенге Мөслим авылы ягы), алар янга эчкен татарлары һәм соңрак Казан ягы татарлары (ясаклы татарлар, типтәрләр) күченә. Алар белән игенчелек кәсебе дә үтеп керә. Типтәр авылларының халкы терлекчелек белән шөгыльләнгән. Ат урлау таралган булган. Учалы типтәрләре үзләрен татарлар дип саныйлар. Сөйләшнең төп үзенчәлекләре дә һәм аларның материаль культурасына караган мәгълүматлар да моны раслый. Укыту 90 нчы елларга кадәр татар телендә алып барылган.
Кайбер авторлар типтәрләр Казан алынганнан соң күченгән татар, чирмеш, чуаш, арлардан торган дип тә санаганнар. Тик 1770 елда бу якларда авыллар булуы билгеле түгел. Авыл шәҗәрәләре дә 1780 еллардан башлана, шул ук вакытта эчкен татарлары үзләрен Казан ханлыгы алынгач Себергә качкан татарлар дип саныйлар һәм бу риваятьләр дә алар белән килүе ихтимал. Икенчеләре аларны татар белән башкорт катышы дип язганнар.
Лингвистлар татар типтәрләренең һәм казан татарларының телдә генә түгел, ә яшәү рәвешендә, матди һәм рухи мәдәнияттә уртак булуларын ассызыклыйлар. Әмма шулкадәр озак вакыт дәвамында башкортлар белән үзара бәйләнеш тә үз эзен калдырган: аларның сөйләмендә башкорт теле белән уртак кайбер үзенчәлекләр бар, нигездә — лексикада, өлешчә грамматика һәм фонетика өлкәсендә дә очрый.
## Таралышы
Учалы типтәрләре Башкортстанның Учалы районы, элеккеге Верхнеуральск өязе Типтәр-Учалы вулысы территориясендә таралган. Алар бу төбәктә 3—10 км ераклыкта урнашкан 16 авылда (Ахун, Илче, Имангул, Мансур, Сәфәр, Ураз, Урал, Өрген, Учалы, Ырысай, Кунакбай, Калкан, Илтабан, Кыйдыш, Танычау, Ташморын) һәм Чиләбе өлкәсенең күрше Верхнеурал районындагы Яңа Ахунда яшиләр.
## Саннары
2010 елда Учалы районында татарлар саны 11543 кеше булган. Әмма Ахун, Танычау һәм Кыйдыш авылларыннан кала, башка типтәрләр башкорт дип яздырылган. Татарлар рәсми рәвештә Учалы авылында һәм Учалы шәһәрендә дә яшиләр.
Соңгы 2021 елгы җанисәп буенча бу авылларда 18 410 кеше яши, шуларның 2685е генә татар дип яздырылган, 13 972 кешесе — башкорт.
XIX гасыр ахырында саннары якынча 8 мең кеше дип саналган. Тик Ахун авылы халкы 1926 елга кадәр мишәр дип исәптә торган.
## Искәрмәләр

Төркем:Башкортстан татарлары
Төркем:Татарлар
Төркем:Башкортстан халыклары
Учалы районы
Pedro de Sevalyos

**Pedro de Sevalyos**, Pedro Antonio de Sevalyos Kortes-i-Kalderon (; şulaq uq **Sebalyos** (); *[[1715 yıl|1715 yılnıñ]] [[29 iyün|29 iyüne]], [[Кадис|Kadis]] — [[1778 yıl|1778 yılnıñ]] [[26 dekäber|26 dekäbre]], [[Qurtubä]]*) — 1757 yıldan 1766 yıllğa qädär  häm 1776 yıllda .

## Biografiäse
Pedro Antonio de Sevalyos Kadista tuğan häm tanılğan Kantabriä ğailäsennän çıqqan.

Ul barınnan da bigräk ike tapqır  yawlap aluwı belän istä qalğan: 1762—1763 yıllarda üzeneñ  (1762 yılğı  waqıtında häm annan soñ) häm 1776—1777 yıllarda ikençe ekspeditsiäsendä (1776—1777 yıllardağı  waqıtında).

1776 yılnıñ 12 oktäbrendä ul armiä belän Kadistan yözep kitkän häm cäyne Könyaq yarımşarda Buenos-Ayresta ütkärgän, anda vitse-patşa itep bilgelängän. 1777 yılnıñ 22 aprelendä ul 9316 keşelek oträd belän Montevideoğa töşkän. Annarı ul xäzerge Urugwayda bäxäsle Portugaliä şähäre  barğan, şähär şunda uq diärlek birelgän. Annarı ul Braziliädäge Riu-Grandi-Du-Sulğa barğan,  yawlap alğan, läkin İspaniä belän Portugaliä arasında imzalanğan kileşü turında xäbär alğan häm kire borılğan.

Annarı ul Buenos-Ayresqa qaytqan, anda 1777 yılnıñ 15 oktäbrendä yañadan vitse-patşa urının alğan. Ul Buenos-Ayresqa Peru vitse-patşalığı aşa säwdä itärgä mäcbür bulu urınına turıdan-turı İspaniä belän säwdä itärgä mömkinlek birgän 1778 yılğı irekle säwdä turındağı qanunnı kertkän. Ul şulay uq kömeşne vitse-patşalıqtan çitkä çığarunı tıyğan. Bu qanun Buenos-Ayres üseşenä etärgeç birgän. Ul awıl xucalığın häm qollar säwdäsen üsterügä yärdäm itkän.

1778 yılnıñ 26 dekäbrendä Qurtubädäge (İspaniä) Kaputsinnar monastırenda wafat bulğan. Ul Qurtubä soborında zinnätle seremoniädä cirlängän.

Ul Mariä Luiza Pinto-i-Ortegağa öylängän bulğan. Anıñ ulı Pedro Antonio de Sebalyos Pinto Salta gubernatorı  awıl xucalığı ministrı bulğan.

## Ädäbiät

* 

## Sıltamalar

* Pedro de Cevallos (1715–1778)

Төркем:29 июнь көнне туганнар
Төркем:1715 елда туганнар
Төркем:Кадиста туганнар
Төркем:26 декабрь көнне вафатлар
Төркем:1778 елда вафатлар
Төркем:Куртубәдә вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Рио-де-ла-Плата вице-патшалары
Төркем:Аргентина тарихы
Төркем:Испания сәясәтчеләре
Төркем:Испания генерал-капитаннары
Келәтле (Түбән Кама районы)

**Келәтле** () ― Татарстан Республикасының Түбән Кама районындагы авыл. Шәңгәлче авыл җирлегенә карый.
## География
Татарстанның үзәк өлешендә, район үзәге Түбән Кама шәһәреннән көньяк ― көньяк-көнчыгышка таба туры юлдан якынча 6 км ераклыкта Аланка елгасы буенда урнашкан.
## Тарих
1678 елдан бирле билгеле.. Петропавел часовнясы төзелгән.
## Халкы
Даими яшәүчеләр: 1870 ― 280, 1913 ― 638, 1920 ― 671, 1926 ― 696, 1938 ― 478, 1949 ― 433, 1958 ― 368, 1970 ― 458, 1979 ― 230, 1989 ― 116, 2002 елда ― 91 (татарлар ― 65 %, керәшеннәр ― 29%), 2010 елда ― 60.
## Шәхесләр

* Фолк-җырчы, композитор Лариса Басыйрованың әтисе Иван Якушевның туган авылы.
## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар 
Төркем:Түбән Кама районы торак пунктлары
Келәтле

**Келәтле**:
* Келәтле ― Биектау районы авылы.
* Келәтле ― Түбән Кама районы авылы.

Төркем:Топонимнар
Тәмте (Теләче районы)

**Тәмте** () ― Татарстанның Теләче районындагы авыл. Олы Нырсы авыл җирлеге составына керә.
## География
Татарстанның төньяк-көнбатыш өлешендә, район үзәге Теләче авылыннан турыдан якынча 18 км көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
## Тарих
1680 елдан *Починок на пустоши Бахты Враг* буларак билгеле. Керәшен халкы булган торак пунктларга керә.
## Халык
Даими яшәүчеләр: 1782 елда — 57 ир-ат, 1859 елда — 307, 1897 елда — 476, 1908 елда — 563, 1920 елда — 557, 1926 елда — 555, 1938 елда — 543, 1949 елда — 539, 1970 елда — 263, 1979 елда — 200, 1989 елда –102, 2002 елда – 46 (татарлар (керәшеннәр) – 93 %, 2010 елда – 35.
## Шәхесләр

* Илья Максимов (1963), рәссам, педагог, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе (2019). 
## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар 
Төркем:Теләче районының торак пунктлары
Тәмте (мәгънәләр)

**Тәмте**:
* Тәмте ― Кама Тамагы районы авылы.
* Тәмте ― Теләче районы авылы.

## Моны да карагыз
* Тәмте-Мәтәскә
* Төрек-Тәмте
Төркем:Топонимнар
Илья Максимов

**Илья Максимов**,  Илья Николай улы Максимов (*Илья Николаевич Максимов; [[1963 ел]]ның [[6 август]]ы, [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]],  [[Саба районы]], [[Тәмте (Теләче районы)|Тәмте]]*) ― рәссам, педагог, 2009 елдан Алабуга мәдәният һәм сәнгать көллиятенең «Дизайн» бүлеге җитәкчесе һәм югары категорияле укытучысы (2000). Татарстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе (2019). Татарстан Республикасының Рәссамнар берлеге әгъзасы.

## Тәрҗемәи хәле
1963 елның 6 августында Татарстан АССР Саба (1991 елдан Теләче) районының Тәмте авылында туган. Башлангыч мәктәптә рәсем ясау нигезләрен үзләштерә башлаган. 1982 елда Казан сәнгать училищесын тәмамлаган.

## Хезмәт юлы
1982―2000 елларда Алабуга шәһәренең мәдәният бүлегендә рәссам-бизәүче булып эшләгән.

2000 елдан ― И. И. Шишкин исемендәге 1нче сәнгать мәктәбе укытучысы.

2005 елда Яр Чаллы педагогия институтының сәнгать-график бүлеген тәмамлаган.

2009 елдан ― Алабуга мәдәният һәм сәнгать көллиятенең «Дизайн» бүлеге җитәкчесе. Педагог тарафыннан укытыла торган дисциплиналар: Сынлы сәнгать (ИЗО) укытучысы, Укытучы – Рәсем, Рәсем сәнгате, Дизайн-проектлау.

## Иҗаты

Илья Максимов иҗаты этник темага ясаган картиналары белән кадерле. Аның күпчелек хезмәтләрендә ― керәшеннәрнең тарихы, җаны һәм язмышы. Картиналары тамашачыны үзенең эмоциональлеге белән җәлеп итә. 

### Күргәзмәләре
* 2013 ― «Минем дөньям» () шәхси күргәзмәсе (экспозиция рәссамның 50 еллык юбилеена һәм аның иҗат эшчәнлегенең 30 еллыгына багышланган).
* 2013 ― Илья Максимовның картиналары «Хәзинә» галереясендә эшләүче «Керәшен сәнгате» күргәзмәсендә катнашкан.
* 2019 ― Алабуга шәһәр мәдәният йортының мәрмәр залында «Арт-галерея» проекты кысаларында «Язмыш бүләге» () күргәзмәсе. 
* 2020 – Илья Николаевич Максимовның теләктәшлеге һәм ярдәме белән Яков Емельянов исемендәге Мәдәни үзәктә (Җырчы Җәкәү җортында) керәшен рәссамнары картиналарыннан зур күргәзмә оештырыла.
* 2021 елда, керәшен мәдәниятенә багышлап, этнорәссамнарның республика күләмендәге «Безнең ил» пленэры уздырыла. Пленэр нәтиҗәсендә, Зәй төбәге матурлыгын чагылдырган 40тан артык сәнгать әсәре ясалган. 
* 2024 ― Баулының туган якны өйрәнү музеенда рәссам Хәмит Латыйпов белән берлектә үткәргән күргәзмәсе .

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1987 ― Яшь рәссамнарның Бөтенсоюз күргәзмәсе (Мәскәү) лауреаты
* 2012 ― «Мәдәният өлкәсендәге казанышлары өчен» күкрәк билгесе (Татарстан мәдәният министрлыгы)
* 2019 ― Татарстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* *Фрида Вәлитова*.  «Керәшенлек – җанымның тамыры». «Туганайлар», 6.08.2024
*  Максимов Илья Николаевич. ГАПОУ «Елабужский колледж культуры и искусств» 
*   «Мой мир» художника Ильи Максимова. YouTube видео, 1:25

Төркем:Татар рәссамнары
Төркем:Татарстан рәссамнары
Төркем:Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:Казан сынлы сәнгать укуханәсен тәмамлаучылар
Төркем:Яр Чаллы дәүләт педагогика университетын тәмамлаучылар
Төркем:«Мәдәнияттәге казанышлар өчен» билгесе (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр 
Төркем:Керәшен татарлары
Palasio Barolo

**Palasio Barolo** (), şulay uq **Barolo passajı** yäki **Barolo galereyası** — Buenos-Ayres şähäreneñ  rayonında  prospektında urnaşqan ofis binası. 1923 yılda tözelgän waqıtta bu bina şähärdä häm böten Könyaq Amerikada iñ biek bina bulğan. Xäzerge waqıtta Milli tarixi häykäl bulıp tora.

## Tarixı

İtaliä arxitektorı  bu saraynı biznesmen Luis Barolo üteneçe buyınça tözegän. Palanti şulay uq işek totqaları, yaqtırtqıçlar häm lift räşätkäläre kebek bina dizaynınıñ unikal’ elementları avtorı da bulğan. 1923 yılnıñ 7 iyülendä bina publika öçen açılğan. 1935 yılğa qädär ul  binası tözelgängä qädär şähärdä iñ biek bina bulğan.

Binanıñ berençe xucası berençe öç qatnı üze öçen qullanırğa, ä qalğannarın arendağa birergä planlaştırğan. Bügen bu ofis binası. Binanı yaqtırtu qüäte 300 000  täşkil itä. Binanıñ öske öleşendä maxsus oçraqlarda eşli torğan mayak bar. Tözeleş bäyäse 4 500 000 Argentina pesosın täşkil itkän. Tözeleştä 650 tonna qorıç, 3500 tonna kirpeç häm 70 000 miçkä  totılğan. Barlıq dekorativ materiallar, şul isäptän  dä kertep, importlanğan.

22 qatlı binanıñ bieklege 100 m täşkil itä. Palanti Dante Aligyerinıñ «»enä tayanıp bina proyektın tözegän. Arxitektor binanıñ qatların öç seksiägä bülgän: idän astı cähännämne simvollaştıra, 1-nçe qattan 14-nçe qatqa qädär araf allegoriäse bulıp tora, ä 15-nçe qattan 22-nçe qatqa qädär ocmaxnı simvollaştıra. Manara başındağı mayak üzeneñ strukturası buyınça «» bulıp tora. Plannarnıñ berse buyınça, Palasio Barolo şağir Dante mavzoleyı bulırğa tieş bulğan, arxitektor anıñ qaldıqların Buenos-Ayresqa küçerergä planlaştırğan.

Ul waqıtta binanıñ arxitekturası ğäyät zur yañalıq ide.

Bina 9 lift belän cihazlandırılğan. Palasio Baroloda 20 metrlı zal urnaşqan, anda bizäkle tüşäm bar. Manaranıñ öske öleşendä mayak urnaştırılğan, anıñ yärdämendä bina xätta Urugwaydan da kürenä. 2009 yılda bina restavratsiälängän. 1997 yılda Palasio Barolo Milli tarixi häykäl dip iğlan itelgän.

Bina tübäsendäge mayak 2009 yılnıñ 25 sentäberendä yañadan eşli başlağan. Ul Buenos-Ayresnı ike yöz yıllığın bäyräm itü qısalarında yaqtırtqan. 2010 yılnıñ 25 mayınnan başlap ul här aynıñ 25 könendä eşli başlıy häm yartı säğät däwamında ul Buenos-Ayresnıñ tönge kügen yaqtırta.

## Sänğättä
2012 yılda rejissör Sebastyan Şindel tarafınnan «Latin Amerikası kükteräwe» () dokumental’ filmı töşerelgän, anda binanıñ tarixı häm anı proyektlaw waqıtındağı kuryozlar turında söylänelä. Ozınlığı ber säğätkä yaqın bulğan film 2012 yılnıñ aprelendä BAFICI 2012 festivale qısalarında uzğan dokumental’ filmnar kinofestivalendä ciñüçe itep saylanğan. Film şul uq yılnıñ noyäbrendä San-Martin mädäni üzägendä kiñ publikağa kürsätelgän.

## İskärmälär

## Sıltamalar

* Catalogue of Monuments
* Photo essay of the palace
* Monument to the Latin geniuses

Төркем:1923 елда барлыкка килгәннәр
Төркем:Буэнос-Айрес истәлекле урыннары
Төркем:Буэнос-Айрес күктерәүләре
Слепцова

**Слепцова**,  Слепцов ― фамилия.
* Елена Слепцова, шулай ук Куорсуннаах буларак билгеле (1964), шагыйрь, прозаик, тәрҗемәче.
* Матрёна Слепцова (1916―1995), драма актрисасы, РСФСРның (1962) һәм Якут АССРның (1952) халык артисты.
----
* **[[Слепцов]]**
Төркем:Фамилияләр
Xuan Karlos Kastanyino

**Xuan Karlos Kastanyino** (; *[[1908 yıl]]nıñ [[18 noyäber]]e, Kamet — [[1972 yıl]]nıñ [[21 aprel]]e, [[Buenos-Ayres]]*) — Argentina rässamı-monumentalistı, grafigı häm arxitektorı.

## Biografiäse
Mar-del-Plata şähärennän yıraq tügel Kamet awılında tuğan. Buenos-Ayresta näfis sänğät mäktäbendä uqığan häm  häm  uquçısı bulğan.

1920-yıllar axırında ul Argentina kommunist partiäse äğzası bulğan. 1933 yılda ul berençe Argentina rässamnar gildiäsenä kergän, ä soñraq şul uq yılda anıñ eşläre Buenos-Ayrestağı Milli näfis sänğät zalında kürsätelgän. Anıñ eşläre kübesençä başlanğıç yıllarda  bulğan, läkin soñraq  bula başlağan, häm anıñ kommunistik buluwı sotsial’ podtekstlı küpsanlı eşlärendä çağılsa da, ul törle temalarğa surätlär yazğan.

, Spilimbergo häm Meksika rässamı-monumentalistı  belän bergä ul biznesmen Natalio Botannıqı bulğan villa öçen freskalar seriäsen buldırğan. 1939 yılda Kastanyino Parijğa kitkän, anda ul rässam-kubist  ostaxanäsendä bulğan, ä annarı Jorj Brak,  häm Pablo Pikasso kompaniäsendä üz sänğäten qamilläşterep, Awrupa buylap säyäxät itkän. Kastanyino Argentinağa 1941 yılda qaytqan, anda ul  uqırğa kergän häm arxitektura ölkäsendä däräcä alğan. Aldağı yıllarda ul küp kenä büläklär alğan.

Kastanyino Buenos-Ayresta 1972 yılda wafat bulğan.

## İskärmälär

## Sıltamalar

* Xuan Karlos Kastanyino
* Museo Municipal de Arte Juan Carlos Castagnino

Төркем:18 ноябрь көнне туганнар
Төркем:1908 елда туганнар
Төркем:21 апрель көнне вафатлар
Төркем:1972 елда вафатлар
Төркем:Буэнос-Айреста вафатлар
Төркем:Буэнос-Айрес университетын тәмамлаучылар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча рәссамнар
Төркем:Аргентина рәссамнары
Төркем:Аргентина графиклары
Төркем:Аргентина архитекторлары
Төркем:Әлифба буенча архитекторлар
Төркем:Аргентина коммунистлары
Канавинская урамы

**Канавинская урамы** () — Түбән Новгородның Канавинский районындагы урам.

## Тарих

## Җәмәгать транспорты
Урамнан ерак түгел Нижгар метрополитеның Мәскәү станциясе урнашкан.

## Тышкы сылтамалар
* 
* Урам панорамасы

Төркем:Түбән Новгород урамнары
Әнүәр Акчурин

*Галим бабасы турында [[Әнвәр Акчурин |биредән]] укыгыз*. 

**Әнүәр Акчурин**, Әнүәр Айсолтан улы Акчурин, АКШта: Anuar Akchurin (*Ануар Айсултанович Акчурин, [[2000 ел]], [[Казакъстан]], [[Алматы]]*) ― казакъстанлы спортчы (байдарка һәм каноэда ишү), 2018 елгы дөнья беренчелегенең көмеш призеры, Казакъстанның халыкара класслы спорт мастеры. 

## Тәрҗемәи хәле
2000 елда Алматыда туган. Механика белгече, техник фәннәр докторы (1979), профессор (1982) Әнвәр Гафур улы Акчуринның (1944―2015) оныгы.

Байдарка һәм каноэда йөзү секциясенә 2011 елда 4нче санлы СДЮШтан килгән. 2012 елда (12 яшеннән) ишкәк ишү белән шөгыльләнә башлаган. Секциягә әтисе яздырган. Игълан буенча «Толкын» су спорт төрләре спорт комплексына килгән. Тренеры Сергей Николаевич Тиунов. Нурсолтан (2022 елдан Астана) шәһәре балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбендә тәрбияләнгән. 2018 елда Нурсолтан шәһәрендә физика-математика юнәлешле Назарбаев интеллектуаль мәктәбен тәмамлаган. Шул ук елны АКШка укырга китә. АКШның әйдәп баручы аэрокосмик югары уку йортларының берсе — Florida Institute of Technology (Флорида технология университетында) (Мельбурн, Флорида, АКШ) mechanical engineer белгечлеге буенча 2022 елда укып бетергән. Шул уку йортында профессор ассистенты булып эшли. Әнүәр Акчурин Florida Institute of Technology тарихында беренче тапкыр «Елның студенты» дип танылган.

## Спорттагы уңышлары
Каноэчы Әнүәр Акчурин байдарка һәм каноэларда ишү буенча спринтер дистанцияләрендә чыгыш ясый.
* 1000, 500 һәм 200 метр дистанцияләрдә Казакъстан Республикасының берничә тапкыр призеры (2017―2019). 
* 2016 елда Үзбәкстанда узган Азия кубогы чемпионы, Сәмәрканд шәһәре. 
* 2018 елда Пиштань шәһәрендә (Словакия) узган Халыкара регатада 200 метр дистанциядә беренче урынны яулаган. 
* 2018 елда Яшьләр арасында дөнья чемпионатының (Пловдив шәһәре, Болгария) 200 метрлы дистанциядә көмеш призеры. 
* 2018 елда 500, 200 метр дистанцияләрдә ике тапкыр Азия чемпионы (Сәмәрканд, Үзбәкстан).
* 2021 елда байдарка һәм каноэда ишү буенча АКШның ачык чемпионатында (Оклахома-Сити) америкалы Росс Гэвин белән бергә икеле каноэда 200 метр дистанциядә беренче булган, төрле дистанцияләрдә, шул исәптән 200 метрга шәхси узышта, дүрт көмеш медаль яулаган.
* 2022 елда байдарка һәм каноэда ишү буенча АКШның ачык чемпионатында (Цинциннати) беренче урынны яулаган.

Ел дәвамында Әнүәр казакъстанлы тренер Тимур Хәйдәров (дөнья Кубогы чемпионы, 2016 елгы Олимпия уеннарында катнашучы, күп тапкырлар Азия чемпионы, 2015―2021 елгы КР Милли җыелма командасы әгъзасы)  белән шөгыльләнә.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Ануар Акчурин: «Смелым судьба помогает». Федерация гребли на байдарках и каноэ Ростовской области, 04.02.2019
* Впервые казахстанский спортсмен стал чемпионом США по гребле. forbes.kz, 25.08.2021
* Уехать в Штаты и победить без тренера. Впервые в истории казахстанский гребец стал чемпионом США. Vesti.kz, 25.08.2021

Төркем:Әлифба буенча спортчылар
Төркем:Казакъстан спортчылары
Төркем:Каноэ һәм байдаркада ишүчеләр
Төркем:Казакъстанның халыкара класслы спорт мастерлары
Кабинда (Ангола)

**Кабинда**, шулай ук **Чиоуа** буларак мәгълүм, ул Кабинда Провинциясендә урнашкан шәһәр һәм муниципалитет, Анголаның эксклавы. Анголаның Кабинда өстеннән суверинитеты сецессионист Кабинда Республикасы тарафыннан бәхәсләнә. Кабинда шәһәренең халкы 550 000 һәм муниципалитетның халкы 2014 халык санын алу буенча 624646. Шәһәр яшәүчеләре *Кабиндалар* яки *Фиотлар* буларак мәгълүм. Кабинда зур нефть запасларына якын булуына күрә Анголаның төп нефть портлары булып хезмәт итә.

## Тарихы
Шәһәр португалиялеләр тарафыннан 1883 елда Симуламбуко Килешүен имзалаганнан соң, Берлин Конференциясе белән шул ук чорда нигезләнгән булган.
Кабинда колларны Бразияләгә утырту ноктасы булган.
Якында әһәмияткә ия ярдан тыш нефть запаслары бар.

## География
Кабинда Атлантик Океан ярында Кабинда Провинциясенең көньягында Беле елгасының уң ярында урнашкан.

Көппен климат классификациясе буенча Кабиндада тропик саванна климаты.
Ул Моандадан (Конго-Киншаса) 56 километр (35 миля) төньякта, Конго елгасы эстуариеннан 70 км (43 миля) төньякта һәм Пуант-Нуардан (Конго-Браззавиль) 137 километр (85 миля) көньякта.

## Районнары
Кабинда шәһәре өч районга яки *комуна*га бүленгән:

*Кабинда, шәһәр урнашу урыны, шәһәрнең 88.6%-ы
*Малембо, 3.1%-ы
*Тандо-Зинзе, 8.3%-ы

## Белем бирү һәм фән
Кабиндада ике җәмәгать югары уку йорты урнашкан, атап әйткәндә 11 de Novembro University һәм Кабинданың Белем Бирү Фәннәренең Югары Институты.
Шуңа өстәп анда Лузиада Университетының һәм Анголаның Шәхси Университетының кампуслары бар.

## Мәдәният
Шәһәр халкы киенү һәм ашаудан алып традицион ритуалларга кадәр, бигрәк тә Чикумбе һәм *Bakamas do Tchizo* бәйрәм итү церемонияләренә кадәр (бу исән кешеләр һәм Ходайларның һәм бабаларның оккульт рухлары арасында үзара хезмәттәшлекне куллана торган ритуал, шулай итеп үлеләр һәм исәннәр арасында тынычлык урнаша) аерылып тора.  

## Тел
Португалия Кабинданы Анголаның башка өлешләренә кадәр соңрак колонизацияләгәч, португаль теле, Анголаның рәсми теле, әле киң сөйләшелми, шулай да португальчә сөйләшүчеләр сан буенча тиз арта. Португаль теле күбесенчә рәсми яки хөкүмәт шартларда сөйләшелә. Кабинда шәһәренең һәм провинциянең беренчел теле булып Банту теле Ибинда тора.
## Транспорт
2012 елда төп Ангола системасына тоташтырыла торган тимер юл тәкъдим ителә, ул Конго Демократик Җөмһүрияте территориясе аша барачак.

## Ат казанган кешеләре
*Эдуардо Камавинга (2002 елда туган), Франция футбол уенчысы
## Шулай ук карагыз
* Того милли футбол такымы автобусына һөҗүм

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Profile of Cabinda Municipality
Төркем:Ангола шәһәрләре
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Проект:Төбәк тематик атналыгы/Ангола атналыгы

**«Ангола атналыгы»** —  Ангола, төбәк халкы, мәдәнияте һәм тарихы турында мәкаләләр язу өчен төзелгән «Төбәк тематик атналыгы» проектының өлеше. Шулай ук Ангола турында булган мәкаләләрне яхшырту планлаштырыла.

Ангола атналыгы бу төбәк турындагы мәкаләләр буенча бушлыкларны тутырырга тиеш. Атна кысаларында Ангола һәм Ангола мәдәнияте белән бәйле мәкаләләр булдырылачак һәм яхшыртылачак.

**Вакыт:** 15 — 31 август 2024

**Кыйбла:** португал, инглиз Википедияләрендә Ангола турында татар Википедиясенә караганда күпкә күбрәк мәгълүмат бар.

## Нәтиҗә
10 төзелгән һәм 0 яхшыртылган мәкалә, 0 калып, 0 рәсем.

## Бүләкләр

### Ангола ордены

* Хөрмәтле проектта катнашучылар! Ангола атналыгы кысаларында 10 һәм аннан да күбрәк мәкалә язган һәркемгә атнада катнашу истәлегенә проект кураторы тарафыннан «Ангола ордены» тапшырылачак. **Шартлар**: әһәмиятлелек, язылган мәкаләнең күләме 5000 байттан ким булмаска тиеш һәм мәкаләдәге мәгълүматны раслаучы бер абруйлы чыганакның булуы мәҗбүри.

### Проекттан рәхмәт
Бер атна эчендә бер яки берничә мәкалә язган катнашучыларның фикер алышу битләрендә атна тәмамлангач, проектның шәхси рәхмәте белдереләчәк.

## Статистика
**Зинһар, кертем мәгълүматларын яңартырга онытмагыз.**

## Ясарга кирәк
Түбәндәге исемлектәге мәкаләләрдән тыш, төбәк белән бәйле теләсә нинди әйберләр турында яза аласыз.

### Шәхесләр

* Марио Пинту де Андраде en

* Жералду Сашипенгу Нунда en

* Абел Шивукувуку en

* Эсперанса да Кошта en

### География

* Луанда en

* Кабинда (Ангола) en

* Уамбо en

* Лубанго en

* Бенгела en
Руфина Искакова

**Руфина Искакова** *(Исхакова*) (, *[[2003 ел]]ның [[13 июль|13 июле]], [[Казакъстан]], [[Шымкент]]*) ― халыкара дәрәҗәдә Казакъстан өчен чыгыш ясаучы спортчы-каноэчы. Яшүсмерләр һәм яшьләр арасында Байдарка һәм каноэда ишү буенча 2023 елгы дөнья чемпионатының (Италия) алтын медаль иясе. 

## Тәрҗемәи хәле
2003 елның 13 июлендә Шымкентта туган. Шымкент шәһәренең Ләззәт Тәжиева исемендәге олимпия резервының 4нче махсуслаштырылган балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбе (  ) укучысы. Шымкентта Үзәк Азия инновацион университетының () Иҗат факультетында (педагогика факультеты) «Физик культура һәм спорт» белгечлеге буенча укый.

## Спорт уңышлары
2023 елның май аенда байдарка һәм каноэда ишү буенча Дөнья кубогы этабында (Сегед, Венгрия) напарнигы Сергей Емельянов белән бергә алтын яулаган. Сергей Емельянов белән 2022 елдан бирле бергә (C2 mix) чыгыш ясыйлар. Шымкент шәһәреннән 30 чакрым ераклыктагы Михайловское сусаклагычында шөгыльләнәләр. Дөнья кубогына Сергей Емельяновның абыйсы һәм тренеры Михаил Емельянов әзерләгән.
 
Яшүсмерләр һәм яшьләр арасында байдарка һәм каноэда ишү буенча 2023 елгы дөнья чемпионатында (Аронзо, Италия) 23 яшькә кадәрге спортчылар арасында 5000 метрга йөзүдә 30:18.59 секунд  күрсәткече белән иң көчлесе була, С-1 категориясендә 1000 метрга узышта икенче була.  

Каноэ һәм байдаркада ишү буенча Азия чемпионатында (Япония) Руфина Искакова парлы разрядта Олимпия путевкасын яулаган. 

2024 елгы  иптәше Мария Боровкова белән хатын-кызлар арасында (500 метр) икеле каноэда ишү (WС2, 500 м) төрендә беренчел узышларда катнашып, икенче узышта спортчылар бишенче нәтиҗә күрсәткән. Нәтиҗәдә алар 1/4 финалга чыга алган. Әмма 500 метр дистанциядә ярымфиналга чыга алмаган (нәтиҗәдә олимпиаданы 11нче урында тәмамлаганнар).
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

*  Rufina Iskakova (Canoeing) : Prize list and results

Төркем:Әлифба буенча спортчылар 
Төркем:Каноэ һәм байдаркада ишүчеләр 
Төркем:Казакъстан спортчылары
Төркем:Казакъстанның халыкара класслы спорт мастерлары
Төркем:2024 елгы җәйге Олимпия уеннарында катнашучылар
Лиман хурулы

**Лиман хурулы** — Әстерхан өлкәсендә, Лиманда урнашкан Буддачылык храмы.
## Тарихы
XVIII гасыр ахырына кадәр Әстерхан өлкәсе территориясендә күчмә хуруллар төзелгән, әмма XIX гасырда инде җиде стационар хурул төзелгән булган – бу Әстерхан өлкәсенең калмык улуслары саны буенча, ә XX гасырның 20-нче елларына кадәр аларның саны 28-гә кадәр үскән. ССРБ вакытларында барлык хуруллар юк ителгән булган.
Әстерхан өлкәсе территориясендә уннарча төрле халык тора, шуларның берсе - калмыклар, алар күбесенчә Буддачылык динен тота һәм иң күпсанлы булып Әстерхан өлкәсенең Лиман районында тора.
Асаба калмыклар инициативасы буенча һәм төбәк хөкүмәтләре булышлыгы белән 1997 елда Лиман шәһәр тибындагы бистәсендә яңа Буддачылык храмы төзелеше башланган булган. Хурул ачылуы 2003 елда булган һәм калмык халкы депортациясенең 60 еллыгын билгеләгән. Куылудан кайтмаган калмыклар хәтеренә храм территориясендә мемориаль такта урнаштырылган.
## Тасвирлама
Хурул архитектурасында Буддачылык ышануының төп символлары чагылдырылган: “Тәгълимат тәгәрмәче”, яктыртылуны ирешергә ярдәм итүче догалар белән “кюрдэ” барабаннары; дөнья корылышы символлары – дүрт ступа. Хурул эчендә бер метр ярым биеклектә “Алтын” Будда поты урнашкан.

## Сылтамалар
* О Лиманском хуруле, Астраханский центр туристической информации

Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр
Төркем:Буддизм