open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вера Хәйретдинова

**Вера Николаевна Хәйретдинова** (1974 елның 7 апрелендә туа,Оренбург өлкәсе) — Россия рәссамы һәм дизайнеры, Россия Сәнгать академиясенең мактаулы әгъзасы (2019).

## Биография
Вера Хәйретдинова Оренбург өлкәсендә туа. Беренче югары белеме буенча (1995—2000) ул тау инженеры, соңрак техник фәннәр кандидаты дәрәҗәсен ала. 2000 елда, төп укуы белән беррәттән, ул Халыкара дизайн мәктәбен тәмамлый, ә 2004 елда Мәскәү архитектура институтында (Дәүләт академиясе) икенче югары белем ала. 2004—2008 елларда — рәсем ясауга мәхәббәт һәм Сергей Андриаканың дәүләт махсуслаштырылган акварель мәктәбендә укый. Ул I’Ecole Boulle (Париж), Nuova Accademia di Belle Arti Milano (Милан), Лондон сәнгать университеты һәм Sotheby’s сәнгать институты (Лондон), «Zone Chelsea» сәнгать үзәге (Нью-Йорк) кебек танылган халыкара сәнгать үзәкләрендә рәсем ясау һәм дизайн буенча стажировка үтә. Россиядә һәм чит илләрдә картиналар һәм фоторәсемнәр күргәзмәләре үткәрелә. Вера Хәйрутдинованың сәнгать әсәрләре Россия, Швейцария, Бөекбритания, Германия һәм Азиядә шәхси коллекцияләрдә саклана.

2005 елгы «Дизайн-дебют» конкурсында Гран-при иясе. Халыкара дизайн мәктәбен тәмамлады. Аның интерьер дизайны эшләре күп санлы Россия архитектура һәм дизайн журналларында бастырылды. «Сәнгатеңне дөньяга күрсәт. Күргәзмәне ничек оештырырга һәм шәхси брендыңны ничек алга этәргә» (2019) һәм «Тылсымлы» дәфтәр, яки ике айда 100 максатка ничек ирешергә" (2020) китаплары авторы.

### Иҗат
Вера Хәйрутдинова — күп жанрлы рәссам, Россия Сәнгать академиясенең мактаулы әгъзасы һәм «Сәнгатеңне дөньяга күрсәт: Күргәзмәне ничек оештырырга һәм шәхси брендыңны популярлаштырырга» китабы авторы. Вера Россиядә һәм чит илләрдә 40 тан артык шәхси күргәзмә оештыра һәм үткәрә. Иҗатын ул акварель белән башлый, соңрак майлы буяулар белән шөгыльләнә. Аның төп жанрлары — пейзаж һәм натюрморт. Аның күп кенә әсәрләре чәчәк темаларын үз эченә ала. Рәссамның коллекциясе аның тормышының төрле чорларыннан алынган тематик серияләрдән тора, һәрберсе техника, төс һәм кәеф белән аерылып тора. Алар арасында көнчыгыш акварельләре, бай натюрмортлар, Урал пейзажлары, заманча катнаш техника әсәрләре һәм аның иҗатында яңа юнәлештәге чәчәк бизәкләре тора.

## Бүләкләр һәм титуллар

* 2019 — Россия Сәнгать академиясенең мактаулы әгъзасы.
* 2016 — Россия Рәссамнары Иҗади Берлеге әгъзасы.
* 2005 — Халыкара интерьер дизайны ассоциациясе (IIDA) әгъзасы

## Шәхси күргәзмәләр
2012 елдан алып бүгенге көнгә кадәр 40 тан артык шәхси күргәзмәсе узган булган.

Күп кенә әсәрләр Татарстан һәм Смоленск өлкәсе дәүләт музейларында, шулай ук Россиядә һәм чит илләрдә шәхси коллекцияләрдә хәзерге көндә дә саклана.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Россия Сәнгать академиясе сайтындагы бит
* Россия Дәүләт Үзәк Заманча Тарих музееның Евгений Евтушенко музей-галереясендә шәхси күргәзмә
* Смоленск өлкә дәүләт бюджет учреждениесендә (СОГБУК) «Тенишев мәдәни-күргәзмә үзәге» шәхси күргәзмәсе
Төркем:Россия Рәссамнар берлеге әгъзалары
Төркем:Мәскәү архитектура институтын тәмамлаучылар
Төркем:Ырынбур өлкәсендә туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1974 елда туганнар
Төркем:7 апрель көнне туганнар
Гүзәл Хәйретдинова

**Гүзәл Әнвәр кызы Хәйретдинова** (1999 елның 2 декабре ; Дагыстан, Россия) — Россия тхэквондо спортчысы. Россия чемпионаты призеры булган.

## Биография
2016 елның августында ул Нальчикта узган Россия яшүсмерләр чемпионатында бронза медаль яулаган.

2016 елның ноябрендә ул Мәскәүдә узган Россия чемпионатында бронза медаль яулаган. 2016 елның декабрендә ул Нальчикта узган яшүсмерләр арасында Төньяк Кавказ федераль округы чемпионатында катнашкан. 2017 елның февралендә ул Анапада узган Россия яшүсмерләр чемпионатында бронза медаль яулаган.

## Казанышлар

*  Россия Тхэквондо чемпионаты 2016 — ;

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* taekwondodata.com сайтындагы профиль
* «Спорт Россия» сайтындагы профиль

Төркем:Дагстанда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1999 елда туганнар
Төркем:2 декабрь көнне туганнар
Ильяс (пәйгамбәр)

**Ильяс** ( — Исраил халкына җибәрелгән Ислам *пәйгамбәре*. Коръәндә ике тапкыр искә алына. Коръәндә ул илче, «*мурсал*», «*салих*», «*мөслим*» дип атала. Библия пәйгамбәре Илия белән тиңләштерелә.

## Тарих
Ильяс Исраил халкына җибәрелә, ә Муса (Моисей) шәригать өчен җаваплы була. Мусадан соң израилләр Аллаһ боерыкларыннан тайпылып, пәйгамбәр булмаган затларга гыйбадәт итә башлый. Аллаһы исраиллеләрне иманга кайтырга кисәтү өчен күп пәйгамбәрләр җибәрә, алар арасында Ильяс та була. Ильяс пәйгамбәр кабиләсе Баальбекта яши. Аның кабиләсе Баал (Валу) өчен төп потына 8-10 метр биеклектәге зур һәйкәл куя.

Халык пәйгамбәрнең вәгазен ялган дип кабул итми, һәм аны куып чыгара. Нәтиҗәдә, алар каты җәзага дучар була: корылык, терлек үлеме һәм ачлыкка дучар була. Исраиллеләр Ильясны кире кайтаралар, һәм алар аны тыңлап, Аллаһыга табына башлыйлар. Пәйгамбәрнең догалары яңгырлар яудыра, һәм кабилә өчен тормыш яхшыра, ләкин вакыт узу белән аның ырудашлары потларга табынуга кире кайта, үзләрен җәһәннәм утында мәңгелек газапларга дучар итә.

Ильяс үз кабиләсеннән киткәч, ул Исраилнең башка кабиләләре арасында вәгазь тарата башлый, һәм аларның берсе моңа уңай җавап бирә. Дога ярдәмендә ул үзенең тугры шәкерте һәм Исраил халкының киләсе пәйгамбәре булган Әл Ясәгъ исемле егетне савыктыра .

Ислам риваятьләрендә тыңламау һәм эзәрлекләүләргә дучар булган тәкъва Ильяс турында сөйләнә. Аллаһы аңа яңгыр өстеннән хакимият бирә, аннары аны күккә олгаштыра. Анда Ильяс кеше-фәрештәгә әйләнә. Ул Хизр белән бөтен дөнья буйлап сәяхәт итә, Иерусалимга һәм Мәккәгә даими рәвештә бара.  Хизыр белән хушлашканда, алар дога кылалар, һәм кешеләр аларны уттан, су басуыннан, урлаудан, агулы еланнар һәм бөҗәкләр тешләүләреннән һәм башкалар саклау өчен кабатлыйлар. Кайвакыт Хызыр Ильяс яки Идрис белән тиңләштерелә.

Коръәндә искә алынган вакыйгаларны аңлату өчен Ильяс турындагы төрле христиан һәм яһүд хикәяләре кулланыла. Күккә барып җитү мотивы Ильясны терелү һәм мәңгелек тормышның (ахирәт) ислам символларының берсенә әйләндерә.

## Шулай ук карагыз
* Илия

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* ;
* ;
* *Tottoli, Roberto* Elijah // Encyclopaedia of the Qurʾān.
* *Rippin, Andrew* Elijah // Encyclopaedia of Islam, THREE..

Төркем:Дин
Төркем:Ислам пәйгамбәрләре
Төркем:Ислам
Асия бинт Мөзаһим

**Асия бинт Мөзаһим** ( — Коръән персонажы, Муса пәйгамбәр заманында идарә иткән Фиргавеннең хатыны. Аны мөселманнар иң бөек хатын-кызларның берсе дип хөрмәт итәләр. Ислам риваятьләренә караганда, Мөхәммәд пәйгамбәр Асияне Ислам тарихындагы дүрт иң бөек хатын-кыз арасында, шулай ук Мәрьям (Гайсә пәйгамбәрнең әнисе), Мөхәммәднең беренче хатыны Хәдичә һәм аның кызы Фатыйма белән бергә телгә алган.

Иске Гаһедтә язылганча, камышлык арасыннан Муса исемле баланы тапкан Фиргавеннең яшерен кызына туры килә.

## Тарих
Асия Фиргавеннең хатыны була. Иреннән аермалы буларак, ул тәкъва һәм дини хатын була. Байлыгына карамастан, ул ире кебек тәкәббер булмый. Беркөнне Асия һәм аның хезмәтче кызлары Нил елгасына киләләр һәм елгада йөзеп йөргән кәрҗин күрәләр. Асия шунда ук кәрҗинне елгадан алырга куша, һәм хезмәтче кызлар кәрҗин эчендә бер малай табалар. Асия иренә бала турында сөйли һәм аны тәрбияләргә күндерә. Шуннан соң, Асия Мусага аның чын әнисе булган, тик моны үзе дә белмәгән, имезүче билгели. Ислам традициясендә Асия иренең җәзасыннан куркып, яшерен рәвештә Аллаһыга табына һәм ире аның чын ышануларын белгәч, аның тарафыннан җәфаланып үлә диелә.

Мөхәммәд пәйгамбәр хәдисләрендә Асия җәннәткә керә торган беренче хатын-кызларның берсе булачак дип хәбәр ителә. Коръәндә Асия барлык мөселманнар өчен үрнәк буларак искә алына.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Āsiya / Wensinck, A.J. // Encyclopaedia of Islam. 2nd ed : [англ.] : in 12 vol. / ed. by P. J. Bearman, Th. Bianquis, C. E. Bosworth, E. van Donzel, W. P. Heinrichs et al. — Leiden : E.J. Brill, 1960—2005.

Төркем:Ислам
Төркем:Муса пәйгамбөр
Төркем:Мисыр тарихы
Төркем:Коръән персонажлары
Сөмәйя бинт Хәйят

**Сөмайя бинт Хәйят** яки **Памук** ( үл. , ) — Мөхәммәд пәйгамбәр сәхабәләренең берсе, шулай ук Исламны кабул иткән беренче хатын-кызларның берсе һәм Исламда беренче шәһит. Аммар ибн Ясирның әнисе.

## Биографиясе

Мөхәммәд Хәмидулла буенча Cөмәйя бинт Хәйят төрки халыклардан булгандыр.

Иранлы Кешкердә яшәүче Нуширеван аңа кунакка килгән Йәмән мәлиге Әбү әл Хәйргә хәзинә сыйфатында бүләк иткән. Әбү-әл Хәйр авырып киткәч, Йәмәнгә кайту юлында Таифта туктагач, аны әл-Харис бин Каладе исемле танылган табиб дәвалый. Ул бу табибка Сөмайяны бүләк иткән дигән фикер дә йөри.

Кешкердә төрки халыклар да, иран халыклары да кушылып бергә яшиләр. Таифка киткәнче Бамых, Памук (ягъни мамык) исеме астында да билгеле була.

Сөмәййәнең ире Ясир ибн Әмир һәм аның абыйлары Йәмәннән Мәккәгә тагын бер ир туганнарын эзләп юл тотканнар. Мәккәдә калып, ул Әбу Хузайфа белән союз төзи һәм Әбу Хузайфаның колы булган Сөмәйягә өйләнә. Әммар тугач, Әбу Хузайфа Сөмәйяне азат итә. Соңрак Сөмәйяә әл-Харис ибн Каладаның хезмәтчесе булган һәм Сәлама ибн әл-Азракның әтисе булган Ясир әл-Азрак әр-Румига кияүгә чыга.

Сөмәйяә һәм аның гаиләсе ачыктан-ачык Ислам динен кабул итеп тота башлагач, Мәккә мөшрикләре аларны мәсхәрәли башлыйлар, Исламнан баш тартуларын таләп итәләр. Аларны эссе э чүлгә алып чыгып, җәфалыйлар, тимер чылбыр кидерәләр һәм кайнар ташлар белән бастыралар, ләкин Ясир һәм Сөмәйяә бу сынауга түзеп торалар. Әбү Җәһел Сөмәйяәнең ихтыярын сындырырга тырыша, ул «Мөхәммәдкә бары тик аның матурлыгы өчен гашыйк булганга гына ышанган» дип әйтә һәм аны авыр үлем белән куркыта. Ләкин Сөмәйяә нык тора. Аннары, ачуланып, Әбү Җәһел, ачу белән, Сөмәйяне сөңге белән чәнчи. Шулай итеп, ул Исламның беренче шәһиде була.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* 

Төркем:Сәхабәләр
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:615 елда вафатлар
Төркем:550 елда туганнар
Ангелина Фәйрушина

**Ангелина Фәйрушина**, Ангелина Егор кызы Фәйрушина, *кыз фамилиясе* **Анисимова** (;  *[[1967 ел]]ның [[6 июнь|6 июне]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Якутия АССР]], Сунтар олысы, Хадан ― [[2010 ел]]ның [[23 май|23 мае]], [[РФ]], [[Саха (Якутия)]], [[Якутск]]*) ― мәдәният эшлеклесе, җырчы, автор-башкаручы, композитор, Саха Республикасы (Якутия) мәдәният отличнигы.

## Тәрҗемәи хәле
1967 елның 6 июнендә Якутия АССР Сунтар олысы Хадан авыл җирлегендә туган: әтисе Егор Алексеевич, әнисе Ирина Ильинична Анисимовлар. Яшьтән үк үзешчән сәнгатьтә актив катнашкан. Мәктәп елларында Полад Бүлбүлоглу һәм  җырлары белән мавыккан.

А. Д. Макарова исемендәге Якутск мәдәният һәм сәнгать көллиятендә  «театральләштерелгән тамашалар режиссеры» белгечлеге алган. Сунтар авылы мәдәният йортында методист-культуролог булып эшләгән.

Саха НВК каналының «Сана ырыа» телевизион музыкаль проектында катнашкан.

2010 елның 23 маенда каты авырудан вафат булган.

## Иҗаты
Ангелина Фәйрушина ― якут музыка мәдәниятенең күренекле вәкиле. Аның иҗаты үзенчәлекле стиль белән аерылып торган, ә җырлары игелек һәм туган якка мәхәббәт идеяләрен берләштергән. Тормышка, туганнарга, җиргә мәхәббәт турында йөзләгән җыр авторы. Җырларның сүзләрен һәм көйне мөстәкыйль иҗат иткән. Наталья Михалева (Сайа) һәм Илья Зверев шигырьләренә дә җырлар башкарган. Аның җырларын Егор Неустроев һәм Петя Петров аранжировкалаган. Музыка җитәкчеләре «Тулуйхан» студиясеннән Светлана һәм Егор Неустроевлар булган. Үз җырларына берничә музыкаль видеоклип чыгарган.

## Альбомнары
* 2000 ― 12 авторлык җырын үз эченә алган беренче «Дьылҕабар махтанабын» альбомы. Иң танылган композицияләре: «Кыыс тойуга», «Ыллаа, ыллаа», «Ыйдаҥалаах киэһэ».
* 2005 ― шулай ук 12 җырдан торган икенче «Айар саргым — Сахам сирэ» альбомы. «Сахам сирэ» җыры Якутиянең рәсми булмаган гимнына әверелгән. 
* 2009 ― 21 җырдан торган өченче «Ийэ мичээрэ» альбомы.
* 2014 – дүртенче альбомы (*җырчы истәлегенә кызлары чыгарган*).

Аның репертуарын күп кенә эстрада җырчылары һәм иҗат коллективлары башкара. Республиканың яшь талантлары башкаруында Ангелина Фәйрушина иҗат иткән җырлар республика, бөтенроссия, халыкара конкурсларда билгеләп үтелә.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1996 ― эстрада җырын башкаручыларның «Чуона» республика конкурсының беренче дәрәҗә лауреаты;
* республика мелодистлар конкурсы лауреаты;
* Саха Республикасы (Якутия) мәдәният отличнигы.

## Хәтер
* 2022 елда Якутскида Ангелина Фәйрушинаның тууына 55 ел тулуга багышланган Якутия халыкларының музыка һәм фольклор музее оештырган «Ана елмаюы» күргәзмәсе узган. 
* Ангелина Фәйрушина исемендәге «Кыыс тойуга» республика җыр бәйгесе уздырыла.

## Шәхси тормышы
Кызлары ― эстрада җырчылары Ирена (2011 елдан Дмитрий Кириллинда кияүдә), 1993 елгы Розалина Валентин кызы (2012 елдан җырчы Григорий Пермяков – Сахаминда кияүдә).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*   Якутская эстрада понесла невосполнимую утрату. PrimaMedia.ru
* Прошло четыре года как не стало известной якутской певицы Ангелины Файрушиной. vk.com

Төркем:Автор-башкаручылар
Төркем:Якутия җырчылары
Төркем:Саха Республикасы (Якутия) мәдәният отличниклары
Жан-Франсуа Калле

**Жан-Франсуа Калле** (француз телендә: Jean-François Callet; 1744—1798) — француз математигы.

## Тәрҗемәи хәле

Жан-Франсуа Калле 1744 елда Версальдә туган булган. 

Аеруча 108000-гә кадәр саннарның логарифмнары булган, әйләнәне 360°-ка һәм 400°-ка бүлгәндә тригонометрик сызыкларның логарифмнары һ. б. булган күпсанлы (стереотипик) логарифмик таблицаларны нәшер итүе өчен мәшһүр.

Жан-Франсуа Калле 1798 елда Париж шәһәрендә үлгән.

## Әдәбият
*  

## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Математиклар
Фәйрушин

**Фәйрушин** ― фамилия.
* Иван Фәйрушин (1950―2006), график, китап иллюстрациясе рәссамы (Уфа).
* Марат Фәйрушин (1987), эстрада җырчысы.
----
;Фәйрушина
* Ангелина Фәйрушина (1967―2010), саха эстрада җырчысы.
Төркем:Фамилияләр
Эшче көчләр

**Эшче көчләр** яки **эшче куллар** ( , ) — Марксистик сәяси икътисадта — кешенең эшкә сәләте, аның үз эшчәнлегендә куллана торган физик һәм акыл сәләтләренең суммасы. Карл Маркс ялланган эшчеләр хезмәтне түгел, ә эш көчен саталар дип саный, ул билгеле бер товар.

Эшче көчләр — кешеләрнең белем алу һәм эш тәҗрибәсе нәтиҗәсендә тупланган, өстәмә керем бирергә сәләтле белем һәм күнекмәләре.

Статистикада **эшче көчләр** () — эшкә урнашырга яраклы кешеләр саны (хезмәт ресурслары). Бу күрсәткеч төрле илләрдә төрлечә исәпләнә. Гадәттә, ул эшкә урнашкан кешеләр санын һәм теркәлгән эшсезләр санын үз эченә ала. Яшь һәм башка чикләүләр бар. Мәсәлән, Америка статистикасы 16 яшькә кадәрге кешеләрне үз эченә алмый. Шулай ук билгеле бер методологик сораулар да бар — мәсәлән, бу күрсәткеч эшкә урнашкан кешеләрне генә исәпкә алыргамы, әллә «үзмәшгуль» халыкны да кертергәме (эшкуарлар, фермерлар, рәссамнар һәм шундый ук эшчеләр категорияләре еш кына башка күрсәткечкә, " икътисади яктан актив халык "ка кертелә).

Популяр әдәбиятта һәм журналистикада «эшче көчләр**»** термины эшчеләргә карый. Күпчелек очракта ул түбән квалификацияле эшләрне башкаручы физик хезмәткәрләргә карый. Кайвакыт «хезмәт көче» термины административ хезмәткәрләрдән тыш, предприятие хезмәткәрләренә карый. Гадәттә, ирекле эшкә алу һәм мәҗбүри хезмәт арасында аерма ясалмый.

Аны арттыруга инвестицияләр еш кына икътисади үсешне физик капиталга салынган инвестицияләргә караганда күбрәк тизләтә.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* 

Төркем:Хезмәт
Төркем:Икътисад терминологиясе
Әл-Хәнсә

**Тумадир бинт Әмр әс-Суламия**, **Әл-Хәнсә** ((, **al-Khansāʾ** (,) — Бәнү Сөләйм кабиләсеннән булган мәшһүр гарәп шагыйрәсе.

## Биографиясе
Аның тулы исеме — Тумадир бинт Әмр ибн әл-Харис ибн әш-Шәрид әс-Суламия. Гомеренең күп өлешен үз кабиләсе белән үткәргән, кияүгә чыккан һәм балалары булган. Инде тормышының ахырында ул ислам динен кабул иткән (Мөхәммәд пәйгамбәр белән очрашканнан соң). Аның Мәккә һәм Мәдинә шәһәрләренә барып, хәлиф Гомәр ибн Хаттаб белән очрашканлыгы турында да әйтелә. Аның дүрт улы да Кадисия сугышында гарәп-мөселман армиясе составында һәлак булган. Әл-Хәнсә абыйлары Сахр һәм Муавия үлемнәре турындагы элегияләре белән дан казанган. Әл-Хәнсәнең лирикасын рус теленә А. А. Долинина һәм Н. В. Стефанович тәрҗемә иткәннәр.

Меркурийдагы кратер Әл-Ханса исеме белән аның хөрмәтенә аталган.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Урта гасырлар гарәп шигърияте. — Мәскәү: Нәфис әдәбият, 1975.
* Аравийская старина. — М.: Наука, 1983.

Төркем:Сәхабәләр
Төркем:Хатын-кыз шагыйрьләр
Төркем:Википедия:Имзаланмаган Викимәгълүмат элементларына сылтамалары булган мәкаләләр
Төркем:Согуд Гарәбстанында вафатлар
Төркем:645 елда вафатлар
Төркем:Согуд Гарәбстанында туганнар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:575 елда туганнар
Төркем:Ислам
Төркем:Гарәп язучылары
Елизавета Смирнова

**Елизавета Юрьевна Смирнова** (2000 елның 6 марты) - Россия хатын-кыз ирекле көрәшчесе, 2025 елгы дөнья чемпионатының бронза призеры һәм Россия чемпионаты призеры булган.

## Биография
Ул Чебоксарыдагы SDYUSSHOR-5 спорт комплексында көрәш белән шөгыльләнә башлады. 2014 елның мартында Новочебоксарскида Наталья һәм Ольга Смирновалар призларына кызлар арасында икенче ачык республика турнирында икенче урынны алды. 2017 елның апрелендә Южно-Сахалинскта 18 яшькә кадәрге кызлар арасында Россия чемпионатында бронза медаль яулады. Аннары ул Хакасияне тәкъдим итә башлады. 2021 елның сентябрендә Минскида Александр Медведь призларына 50 нче халыкара турнирда икенче урынны алды. 2022 елның октябрендә Орехово-Зуевода Анна Шамова призларына бөтенроссия ярышында 3 нче урынны яулады. 2022 елдан ул Дагыстан өчен чыгыш ясый. 2022 елның июнендә Наро-Фоминскида Россия чемпионатында бронза медаль яулады. 2023 елның 20 июнендә ул Каспийск шәһәрендә узган Россия чемпионаты финалына чыкты. 2023 елның 21 июнендә Россия чемпионаты финалында ул Ростов өлкәсеннән Полина Лукинага оттырды.  2025 елның сентябрендә ул Загребта узган Дөнья чемпионатында катнашты һәм 50 кг авырлык категориясендә бронза медаль яулады.

## Спорт нәтиҗәләре

*  яшүсмерләр арасындагы көрәш буенча Россия чемпионаты 2017- ;
*  Россия хатын-кызлар көрәше чемпионаты 2022- ;
*  Россия хатын-кызлар көрәше чемпионаты 2023- ;
* Россия хатын-кызлар көрәше чемпионаты 2025-  ;
* 2025 елгы көрәш буенча дөнья чемпионаты 2025-  ;

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Елизавета Смирнова — International Wrestling Database (англ.) сайттагы профиль
Төркем:Россиянең спорт мастерлары
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:2000 елда туганнар
Төркем:6 март көнне туганнар
Анастасия Талызина

**Анастасия Эдуардовна Талызина** (1999 елның 5 июлендә Мәскәү шәһәрендә туган) - Россия театр һәм кино актрисасы, ул, нигездә, "Кентавр" һәм "Туган ел" фильмнарындагы, шулай ук "Нечкә мәсьәләләр" һәм "Патриот" телесериалларындагы рольләре белән данлыклы.

## Биография
Анастасия Талызина 1999 елның 5 июлендә Мәскәүдә туган. Аның әнисе - актриса Ксения Хайрова, актриса Валентина Талызинаның (1935–2025) һәм рәссам Леонид Непомнящийның (1939–2023) кызы. Әтисе турында бернәрсә дә билгеле түгел диярлек. Талызина өч яшеннән балет белән шөгыльләнгән, ләкин 14 яшендә тез җәрәхәте аркасында бу өлкәдәге карьерасын ташлаган. Мәктәптән соң ул Щепкин училищесына укырга кергән. 2018 елда, икенче курс студенты чагында, ул "Пик патшабикәсе: Көзге аша" фильмында беренче кино ролен башкарган. Аннары Талызина "Нечкә мәсьәләләр" телесериалында беренче төп ролен алган.

Киләсе елларда Талызина "Патриот" һәм "Могҗизалы доктор" телесериалларында һәм "Эш" фильмында төп рольләрне башкарды. 2023 елда Талызина катнашкан берничә фильм чыкты: "Кентавр", "Туган ел" һәм "Эйр" (соңгы фильмның режиссеры Алексей Герман кече, фильм чыгу алдыннан Талызинаның "яңа суперйолдыз булачагын" әйтте).

2024 елның 31 августында Талызина "Мин адым ясыйм" фильмындагы хезмәттәше, актер Сергей Новосадка кияүгә чыкты .

## Фильмография

* 2018 — Пиковая дама: Зазеркалье ― *Алиса*
* 2020 — Патриот — *Елена Викторовна Сысарина*
* 2020 — Тонкие материи — *Татьяна Назарова*
* 2020 — Мёртвые души — *губернатор кызы*
* 2021 — Владивосток — *Ника*
* 2021 — Дело — *Настя, күрше*
* 2022 — Молчание (3-я серия) — *Зоя Новикова*
* 2023 — Я делаю шаг — *Ольга Кузнецова*
* 2023 — Кентавр — *Лиза*
* 2023 — Год рождения — *Марина*
* 2023 — Воздух ― *Женя Белова*
* 2024 — Взрослые — *Яна*
* 2025 — Москва слезам не верит. Всё только начинается — *Оля*
* 2025 — Бер яхшы көн — *Катя*
* 2025 — Батя 2. Дед ― *Нюра*
* 2026 — Буратино ― *Мальвина*

## Бүләкләр

* 2024 - XXXI "Виват кинотеатры Россия!" кинофестивале, "Иң яхшы хатын-кыз роле" өчен приз ("Һава" фильмында).
* 2025 — XXIII "Алтын бөркет" кинопремиясе, "Кинодагы иң яхшы актриса" номинациясендә ("Һава" фильмында).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* "Актерлык - ул энергия эше": Анастасия Талызина белән әңгәмә .
* Анастасия Талызина: "Минем холкым әбиемнекеннән йомшакрак."
Төркем:Щепкин театр укуханәсен тәмамлаучылар
Төркем:XXI гасыр актрисалары
Төркем:Россия телевидение актрисалары
Төркем:Россия театр актрисалары
Төркем:Русия актрисалары
Төркем:Әлифба буенча актрисалар
Төркем:Мәскәүдә туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1999 елда туганнар
Төркем:5 июль көнне туганнар
Марат Фәйрушин

**Марат Фәйрушин**, Марат Рәис улы Фәйрушин (*Марат Раисович Файрушин; [[1987 ел]]ның [[23 июль|23 июле]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]],  [[Казан]]*) ― эстрада җырчысы, халыкара, бөтенроссия һәм республика конкурслары һәм фестивальләре лауреаты. 

## Тәрҗемәи хәле
1987 елның 23 июлендә Казанда иҗат яратучы, моңлы гаиләдә туган. Әтисе Рәис (полициядә эшләгән), әнисе Зөлфия. Гаиләдә аннан олы ике абыйсы бар (бер абыйсы полициядә эшли).

Балачактан ук музыка һәм җыр белән мавыккан. Флера Хөрмәтова кул астында шәһәр хакимияте каршында оештырылган балалар «Җәүһәр» ансамблендә шөгыльләнгән. Биш яшендә үк ул беренче тапкыр профессиональ сәхнәдә чыгыш ясаган. Җиде яшендә Яр Чаллыда узган «Энҗе бөртекләре» конкурсында җиңү яулаган. Шуннан соң даими рәвештә республика, бөтенроссия һәм халыкара конкурсларда һәм фестивальләрдә катнашып килә.

Кырымда («Сөембикә варислары»), Төркиядә һ.б. илләрдә узган бөтендөнья балалар фестивальләрендә шөһрәт казанган.

Түбән Каманың 2 нче гимназиясен тәмамлагач, Казан мәдәният һәм сәнгать институтына «эстрада актеры» белгечлегенә укырга кергән (Салават Фәтхетдиновта, Илсур Сафинда укыган) һәм әлеге югары уку йортын 2009 елда тәмамлаган.

2010―2013 елларда килешү нигезендә «Барс Медиа» компаниясе белән хезмәттәшлек иткән.

Түбән Каманың «Илһам» татар эстрада ансамблендә эшли.

## Иҗаты
Үзенең беренче концертын 2010 елда Габдулла Тукай исемендәге филармониянең Концерт залында куйган.

Репертуарында эстрада җырлары һәм татар халык җырлары күп. Шулай ук заманча клиплар да төшерә. Популяр җырлары арасында «Безнең урам», «Шушы яктан, шушы туфрактан без», «Әнкәй, мине таңда уят әле», «Авыл карчыклары», «Рәнҗетмәгез аналарны», «Син сазыңны уйнадың», «Яз булаеммы», «Әйт, дускаем, әйт», «Килә күрәселәрем», «Туганнар, дуслар»,  «Син шундый сөйкемле», «Мин тоям, мин сизәм», «Синең язлар», «Ярый әле, син бар», «Кояшлы сентябрь» һ .б. җырлар бар. . Композиторлардан Хәмит Мәткәримов, Зиннур Сафиуллин, Виталий Агапов белән хезмәттәшлек итә.
 
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2007 ― «Йолдызлык» ― 2нче премия.
* «Татар моңы» халыкара конкурсы җиңүчесе. 
* 2013, 2014, 2019 ― «Болгар радиосы» музыкаль премиясе лауреаты.

## Шәхси тормышы
2016 елда 30 яшендә җырчы Гөлназ Шакировага өйләнгән , әмма 2018 елда аерылышкан. Гөлназның беренче никахыннан Тимур исемле малае,  уртак бер кыз балалары бар.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Марат Файрушин: биография, личная жизнь, жена, дети, семья. stars-top.ru
* *Гөлназ Кашаева*. «Көн темасы» тапшыруы. Студия кунагы ― Марат Фәйрушин. Видео, 11:57

Төркем:Татар җырчылары
Төркем:Татарстан җырчылары
Төркем:Казан дәүләт мәдәният институтын тәмамлаучылар
Төркем:«Татар моңы» конкурсы лауреатлары
Төркем:Шәхесләр:Түбән Кама
Серафима Огарева

**Серафима Александровна Огарева** (1988 елның 11 июлендә туа, Мостов, Краснодар өлкәсе) - Россия театр һәм кино актрисасы .

## Биография
Серафима Огарева 1988 елның 11 июлендә Краснодар өлкәсесенең Мостовской авылында туган. Аның әтисе - режиссер Александр Огарев, ә әнисе - актриса Наталья Молодеева.

2006 елда ул РАТИ-ГИТИСның режиссерлык бүлегенә укырга кергән ("Актерлык осталыгы" белгечлеге, Олег Кудряшов остаханәсе) һәм 2010 елда тәмамлаган. Ул Александр Горновскийның "Бишенче кан төркеме" фильмында төп рольдә уйный. Ул Петр Фоменко остаханә театрында эшләгән.

## Чыгышлар

* «Униженные и оскорблённые» — *Наташа*
* «История мамонта» — *Сашенька Рунева*
* «Концерт ансамблевого пения»
* «Печальная история одной пары. Истории, подслушанные в чужом ipod»
* «Евгений Онегин» — *Татьяна Ларина*
* «Русский человек на rendez-vous» — *Джемма*
* «Сон в летнюю ночь» — *Гермия*
* «Последние свидания» — *Ли*, *Соня Черкасова*, *Поля*
* «Носорог» — *Дэзи*
* «Чайка» — *Маша*
* «Король Лир» — *Регана*

## Фильмография

* 2004—2013 — Кулагин и партнёры 
* 2008 — Стиляги — *эпизод* 
* 2010 — Пятая группа крови (сериал) — *Анфиса, мать Дины*
* 2010 — Капитаны — *Женя*
* 2011 — Два капитана — *Женя*
* 2011 — Два дня — *эпизод*
* 2012 — Конец дежурства (короткометражный) — *девушка*
* 2013 — Прощание — *Ольга Сыркина, студентка журфака*
* 2014 — Слепой расчёт — *Ира*
* 2016 — Лунатики | Lunatics (короткометражный)
* 2018 — Доктор Преображенский — *подружка*
* 2019 — Тест на беременность 2 (сериал) — *Женя Митрич, интерн*
* 2020 — Исчезающие истории (короткометражный)
* 2021 — Портрет незнакомца — *ассистент режиссёра*
* 2022 — Тест на беременность 3 (сериал) — *Женя Митрич, акушер-гинеколог*
* *неизв.* — Декабрь

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Петр Фоменко остаханәсендә "Бүләк" пьесасы Мопассанның нечкә белгеч, җырчы һәм белгеч булган "төп инстинктын" өйрәнә.
* "Бүләк": Фоменко остаханәсендә шундый төрле мәхәббәтләр
* Тамашачыларга "бүләк". Петр Фоменко остаханәсендә "мәхәббәт турында комедия" күрсәтелде.
* Тәмле һәм файдалы ризык истәлегенә
* Тәмле һәм төгәл. Ходерлос де Лаклосның "Куркыныч бәйләнешләр".
Төркем:XXI гасыр актрисалары
Төркем:Россия телевидение актрисалары
Төркем:Россия театр актрисалары
Төркем:Русия актрисалары
Төркем:Әлифба буенча актрисалар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1988 елда туганнар
Төркем:11 июль көнне туганнар
FlatOut (санак уены)

***ТулыКуәт*** (инглиз. *FlatOut*) — ул 2004 елгы узыш уены. *[[Microsoft Windows|Windows]]*, *PlayStation 2* һәм *Xbox* өчен аны фин булдыручы, *Bugbear Entertainment*, булдырган һәм *Empire Interactive* аны чыгарган. Уен барышы җимерү уеннар ассызыклый һәм тәфсилле физика двигателен тәкъдим итә. Биредә уналты төрле машина бар һәм һәркайсы биш буяуга ия. Машиналарны идарә итүчеләрнең алгы тәрәзәләр аша очышлары өчен уен нигездә танылган. Шәхси санакларда 2024 елның июлендә *Steam Workshop*’ка ярдәм итә, *Steam Deck* өчен ярдәм яхшырта һәм башка яклар камилләштерә торган яңарту чыккан. 

## Уен барышы
ТулыКуәттә берничә ярыш төре бар: гади түгәрәк узышлар — ачык урында яки ярыш юлларында — һәм дерби яулары, анда соңгы исән машина җиңә. Боларда уенчы җиде санак контролендә тотылган көндәшкә уена тиеш. Шулай ук уенның махсус ярышлары бар, анда уенчы үз водителен машинасыннан атарга һәм кайбер максатларга җитәргә тиеш. Карьера режимында чүплектән машина сатып алырга мөмкин. Җиңгәч, уенчы билгеле күләмдә акча ала; шул акча белән уенчы үз машинасын яхшырта яки яңа машина сатып ала ала.

*ТулыКуәт* машина зыяны өчен үз физиканы киң куллануы өчен билгеле. Зыян дәрәҗәсе бәрелеш төренә, объектка һәм бәрелеш почмагына бәйле (мәсәлән, төшүче әйберләр нигездә машинаның югары өлешләрен зыян итәчәк). Ә юл дәрәҗәсендәге өлешләр башка машиналар белән бәрелешләргә яхшырак җавап бирә.

Машина йөртүчеләре үз машиналарыннан очкач, чүпрәк курчак физикасы (инглиз. *Ragdoll physics*) шулай ук уенда күрсәтелгән. Бу функция махсус ярышларда кулланылган, анда уенчы үз йөртүчесен билгеле ераклыкка, биеклеккә, яки ниндидер мишеньгә атарга тиеш булган.

*Xbox*’тагы ТулыКуәт версиясе экран бүленеше функциясен дүрт уенчы өчен хуплый. *PlayStation 2* ике уенчы өчен хуплый. Уен онлайн күп кулланучы режимын сигез уенчы өчен хуплаган. *Xbox* версиясе системалы тоташуны(инглиз. *System Link*) хуплый. 

## Кабул итү
*[[Metacritic]]* сайтының күзәтүләр агрегаторы буенча ТулыКуәт "катнаш яки урта" күзәтүләр алган.

## Дәвамнары

* 2006 елның 30 июнендә ТулыКуәт 2 (инглиз. *FlatOut 2*) башта Ауропада чыккан. Анда күбрәк машиналар һәм гомумән контент иде. Төньяк Америкада: 1 августта.

## Искәрмәләр
Япониядә *Racing Game Chuui!!!!* исеме астында билгеле.

## Сылтамалар

## Тышкы сылтамалар

Төркем:Windows өчен уеннар
Фатыйма әл-Фихри

**Фатыйма бинт Мөхәммәт әл-Фихри** (​) — Фестагы Әл-Кайруан мәчетенә һәм мәдрәсәсенә нигез салучы.

## Биография
859 елда ул мәчет янында мәдрәсә нигезли, ул хәзерге вакытта дөньядагы иң борынгы университет дип санала. Мәчет әле дә эшли һәм Төньяк Африкадагы иң зурларының берсе булып тора.

Ул бай сәүдәгәрнең кызы булган һәм яхшы белем алган. Гаилә Кайруан шәһәреннән (хәзерге Тунис) Феска күченгән, шуңа күрә мәчет һәм мәдрәсә бу исемне йөртә башлаган.

Аның сеңлесе Мәрьям әл-Андалус мәчетен финанслаган һәм сеңлесе белән бергә мәчетләргә нигез салучыларның берсе булган

Мәдрәсәдә китапханә оештырылган. 2016 елның маенда китапханә реставрациядән соң яңадан ачыла. 4000 нән артык кулъязма коллекциясендә IX гасыр Коръәне һәм хәдисләрнең тәүге җыентыклары бар.

## Сылтамалар

Төркем:880 елда вафатлар
Төркем:800 елда туганнар
Төркем:Ислам вазифалары
Гөлүсә Галиева

**Гөлүсә Марат кызы Галиева** (1997 елның 8 ноябрендә Арча шәһәрендә туган) - Россия боксчысы. 2023 елгы Россия чемпионатының көмеш призеры, 2016, 2017, 2018, 2021 һәм 2025 елгы Россия чемпионатларының биш тапкыр бронза призеры. 2024 елгы БРИКС уеннарының бронза призеры. Халыкара класслы спорт мастеры.

## Карьера
Гөлүсә Татарстан Республикасының Арча шәһәрендә туган.

Аның тренерлары - М. Г. Галиев, Ю. Б. Чеботарев. Ул "Динамо"да уйный.

2016, 2017, 2018 һәм 2021 елларда Россия чемпионатының бронза призеры. 2023 елда Россия чемпионатының көмеш призеры.

2014 елгы Европа яшүсмерләр чемпионы. 2018 елгы студентлар арасындагы дөнья чемпионатында көмеш медаль иясе. 2019 елгы Европа яшьләр чемпионатының көмеш медале иясе.

2025 елның декабрендә Уфада узган Россия чемпионатында ул 50 кг авырлык категориясендә бронза медаль яулый. Ярымфиналда Арина Востриковага оттыра. Медальгә таба  атлаганда ул Элеонора Чашина һәм Рината Безельны җиңеп чыкты.

Россия Федерациясе Спорт министрының 2015 елның 24 февралендәге 19-нг номерлы боерыгы белән Гөлүсәгә Россиянең халыкара класслы спорт остасы дигән спорт исеме бирелә.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Гөлүсә Галиева.

Төркем:Россиянең халыкара класслы спорт мастерлары
Төркем:Арчада туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1997 елда туганнар
Төркем:8 ноябрь көнне туганнар
Стефан Джеймс (актёр)

**Стефан Джеймс** (1993 елның 16 декабрендә туган) — ул канадалы актёр. Яшүсмер булып ул кайбер сериалларда төшкән. 2016 елгы Узыш фильмында Җәсси Оувәнз йөгерешче кебек уйнагач, ул Канадалы фильм бүләгенең (инглиз. Canadian Screen Award) Иң яхшы актёрын һәм танылу алган.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Фаина Романова

**Фаина Александровна Романова** (1924 елның 4 июне, Янтиково, Чуваш автоном өлкәсе - 1990) ― совет һәм чуаш театр тәнкыйтьчесе һәм язучысы, сәнгать фәннәре кандидаты (1972).

Ул чуаш театр сәнгате тарихы буенча әйдәп баручы белгеч, дистәләгән мәкалә, монография һәм башка хезмәтләр авторы булган.

## Биография
Ул 1924 елның 4 июнендә хәзерге Чуашстанның Янтык районы Янтык авылында хезмәткәр гаиләсендә туа.

1972 елда Ф. А. Романова «Чуваш драма театрының барлыкка килүе һәм үсеше, 1918-1941» темасына диссертация яклаган һәм сәнгать тарихы кандидаты дигән фәнни дәрәҗәгә лаек булган. 1953 елдан бирле КПСС әгъзасы. Ул РСФСР Театр эшлеклеләре берлеге һәм СССР Язучылар берлеге әгъзасы булган (1976).

Фаина Александровна һөнәри эшчәнлеге белән беррәттән җәмәгать тормышында да катнашкан: ул Чуваштан АССР Мәдәният министрлыгының сәнгать советы әгъзасы, КПССның Чуваш өлкә комитетының штаттан тыш инструкторы һәм РСФСР Театр эшлеклеләре берлегенең милли театрлар советы әгъзасы булган.Ул 1990 елның 28 ноябрендә Чебоксарыда вафат булган. Ул актер һәм режиссер В. П. Романовка кияүгә чыккан; аларның уллары П. В. Романов та актер һәм театр белгече булган. Чебоксарыда Фаина Александровна һәм Виктор Павлович Романовлар яшәгән йортка истәлек тактасы куелган.

## Бүләкләр

* Чуваш АССРның атказанган сәнгать эшлеклечесе (1974),
* РСФСРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1987).
* Чуваш АССРның К. В. Иванов исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты (1990). * СССР Мәдәният министрлыгының «Бик яхшы хезмәт өчен» билгесе белән бүләкләнде.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* *Кондратьев М. Г.* Романова Фаина Александровна // Чуваш энциклопедиясе. - Чебоксари, 2009 - Т. 3.

## Сылтамалар

* Сәнгать тарихчылары : Романова Фаина Александровна (Сарри) 
* Романова Фаина Александровна
Төркем:Чуаш АССРның К. В. Иванов исемендәге Дәүләт премиясе лауреатлары
Төркем:Сәнгать фәннәре кандидатлары
Төркем:СБКФ әгъзалары
Төркем:Чуашстан язучылары
Төркем:«Владимир Ильич Ленинның тууына 100 ел тулу уңаеннан» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:РСФСР атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:1990 елда вафатлар
Төркем:28 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:1924 елда туганнар
Төркем:4 июнь көнне туганнар
Надежда Васильева

**Надежда Сергеевна Васильева** (кияүгә чыккач, фамилиясе ― *Танеева*; 22 октябрь (3 ноябрь), 1852 - 4 ноябрь 1920) - актриса, Россия империясенең Император театрлары һәм театр педагогы. Император театрларының атказанган артисты (1909).

## Биография
Ул 1852 елның 22 октябрендә (3 ноябрь) рәссамнар Сергей Васильевич һәм Екатерина Николаевна Васильевлар гаиләсендә туа .

1878 елда ул Александринский театрына кабул ителгән, анда ул Мария Савина белән репертуарны уртаклаган.

Надежданың иң яхшы театр рольләре арасында: Розина ("Севилья чәчтарашы"), Лиза ("Акылдан кайгы"), Агнес ("Хатыннар мәктәбе"), Дорина (Тартюф).

1883 елда Надежда Васильева театр һәм әдәби комитет әгъзасы була, һәм 1888 елдан 1891 елга кадәр Санкт-Петербургның театр мәктәбендә драма курслары укыта.

Васильева репертуарында илледән артык роль бар иде. 1873 елда аның тәрҗемә ителгән "Мәхәббәт барысын да гафу итә" драмасы Мәскәү сәхнәләрендә уңышлы уйналган.

1918 елда ул шул ук вакытта оештырылган Петроград дәүләт театрлары музееның беренче директоры булган.

Ул 1920 елның 4 ноябрендә үзенең сәнгать карьерасының 50 еллыгын бәйрәм итү уңаеннан үткәрелгән "Уңгыр" операсының генераль репетицияләре вакытында вафат булган. Ул Павловск зиратында җирләнгән.

Аның ире Сергей Васильевич Танеев (1840–1910) булган. Аның кече сеңлесе Вера (*кияүдәге фамилиясе Попова*; 1854–1905) да актриса булып киткән, башта Мәскәү дәүләт шәхси театрында, аннары Малый театрында эшләгән.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* 
Төркем:Санкт-Петербургта вафатлар
Төркем:1920 елда вафатлар
Төркем:4 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:Мәскәүдә туганнар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1852 елда туганнар
Төркем:3 ноябрь көнне туганнар
Джейсон Судейкис

**Дэниел Джейсон Судейкис** (инглиз. *Daniel Jason Sudeikis*; әйтелеш: /sʊˈdeɪkɪs/ *suu-DAY-kiss*; 1975 елның 18 сентябрендә туган) — ул америкалы актёр, комик, сцнарий язучы һәм продюсер. 1990 елларда ул үз карьерасын импровизация театры белән башлаган һәм *ComedySportz*, *iO* Чикаго(импровизация буенча Олимпия уеннары) һәм Икенче шәһәр(инглиз. *The Second City*) белән эшләгән. 2003 елда Судәйкес МТК(Милли тапшырулар компаниясе; инглиз. *NBC*; *National Broadcasting Company*) Шимбә төнне эфирда(инглиз. *Saturday Night Live*) скетч комедиясе сериалы өчен сценарий язучы булып ялланган булган. Аннан соң Джо Байденны, Метт Ромнине һәм башкалар уйлап, ул тугыз сезон дәвамында, 2005 елдан 2013 елга кадәр, эшләгән.
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1975 елда туганнар
Карис ван Хаутен

**Карис ван Хаутен** (нидерланд. *Carice Anouk van Houten*: әйтелеш: [kaːˈris(ə ʔ)aːˈnuk vɑn ˈɦʌutə(n)]; 1976 елның 5 сентябрендә туган) — ул нидерланд актрисасы. Сйүзи Кйү(нидерланд. *Suzy Q*) 1999 елгы телевизион фильмында аның беренче төп роле булган аңа Алтын бозау Телевизион драмасында Иң яхшы актёрлык уены өчен откан. Ике елдан соң ул Миноәс(нидерланд. *Minoes*; 2001) фильмындагы Иң яхшы актриса өчен Алтын бозау откан.

## Искәрмәләр

Төркем:1976 елда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Татьяна Грабузова

**Татьяна Валерьевна Грабузова** (1967 елның 9 февралендә Казанда туган) - испан, элеккеге совет һәм Россия шахматчысы, хатын-кызлар гроссмейстеры (1994 ). Тренер.

Михаил Шерешевский, Борис Злотник һәм Сергей Кишнев белән шөгыльләнгән.

Мәскәүнең биш тапкыр чемпионы (1986, 1991, 1997, 2003 һәм 2007), 1992 елда Россия Кубогы җиңүчесе, 1995 елда Германия чемпионы, Блед (1990), Мәскәү (1992), Таллин (2006) шәһәрләрендә узган халыкара турнирлар җиңүчесе.

2022 елның сентябреннән ул Испания флагы астында чыгыш ясый.

## Рейтинг үзгәрешләре
 

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Россия шахматчылары
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1967 елда туганнар
Төркем:9 февраль көнне туганнар
Алиса Вяткина

**Алиса Львовна Вяткина** (1971 елның 29 декабрендә Казан шәһәрендә туган, Татар АССР, РСФСР, ССРБ) - Россия музей хезмәткәре, сәнгать җитәкчесе һәм Татарстан Республикасы Милли музееның генераль директоры.

## Биография
1991 елда Казан медицина училищесын, ә 2004 елда А. Н. Туполев исемендәге Казан дәүләт техник университетын "Оешма белән идарә итү" белгечлеге буенча тәмамлый.

2007 елдан 2009 елга кадәр ул "Маяковский. Сары кофта" иҗади киңлегенең сәнгать җитәкчесе булып эшли.

2012 елдан 2015 елга кадәр - "Ривьера" мәдәни-күңел ачу комплексы ҖЧҖ сәнгать директоры вазифасын били.

2016 елдан 2017 елга кадәр - Игорь Моисеев ансамблен үстерү һәм ярдәм итү хәйрия фондының башкарма директоры урынбасары, башкарма директоры.

2020 елдан 2022 елга кадәр - "Татарстан Республикасы Милли музее" дәүләт бюджет мәдәният учреждениесе генераль директорының беренче урынбасары, генераль директор вазыйфаларын башкаручы.

2022 елның мартыннан 2025 елның 21 октябренә кадәр - "Татарстан Республикасы Милли музее" дәүләт бюджет мәдәният учреждениесенең генераль директоры.

## Куратор проектлары
Алиса Львовна Вяткина - Татарстан музей җәмгыятенең актив әгъзасы. Ул заманча технологияләр һәм традицион формаларын берләштергән принципиаль яңа музей продуктларын булдыруга зур игътибар бирә. Татарстан Республикасы Милли музее ишегалдында башкала халкы һәм кунаклары өчен җәлеп итәрлек мәдәни ял итү өчен яңа җәмәгать киңлеге булдыруга юнәлтелгән проектларны гамәлгә ашыруда турыдан-туры катнаша.

## Турист маршрутлары
Алиса Львовна яңа маршрутлар эшләү һәм Россия Мәдәният министрлыгы химаясендә Россия туристик маршрутларына ТР Милли музеен кертү өстендә актив эшли. Хәзерге вакытта "Тарих призмасы аша Татарстанның кечкенә һәм зур шәһәрләре" проекты эшләнә, ул республика шәһәрләрендә, районнарында һәм авыл торак пунктларында яңа уникаль оригиналь туристик маршрутлар булдыру, популярлаштыру юлы белән ТРда эчке туризмны үстерүгә юнәлтелгән. ТР Мәдәният министрлыгы һәм муниципаль башкарма хакимият органнары белән берлектә республиканың Арча, Әлмәт, Биектау, Ленингорск, Кама Тамагы, Питрәч һәм Лаеш районнары өчен экскурсия маршрутлары эшләнә. 

## Мактау грамоталары
Казан шәһәре Башкарма комитетының Мактау грамотасы (2021).

## Әңгәмә
1. 

2. 

## Искәрмәләр

Төркем:Казан авиация институтын тәмамлаучылар
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1971 елда туганнар
Төркем:29 декабрь көнне туганнар
Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр
Земфира Латыйпова

**Латыйпова Земфира Үзбәк кызы** (1955 елның 26 феврале,Ярмунча, Туймазы районы, Башкорт АССР  — 2021 елның 24 ноябре, Уфа) — юрист, беренче класслы судья. 1988 елдан — Башкортостан Республикасы Югары суды судьясы, 2019 елдан — Башкортостан Республикасы Югары суды рәисе. IX Бөтенрусия судьялар съезды делегаты (2016), Башкортостанның атказанган юристы (), II дәрәҗә Хезмәт даны ордены медале белән бүләкләнгән.

## Биографиясе
Земфира Латыйпова 1951 елның 26 февралендә Башкортостан Республикасының Туймазы районы Ярмунса авылында туган. Балачактан судья булырга хыяллана. Мәктәп елларында ул детективлар белән кызыксынган, иң яраткан әсәре — «Шерлок Холмс турында язмалар». Мәктәптә ул шулай ук Россия тарихы белән дә кызыксына. Мәктәпне тәмамлаганнан соң, Октябрьнең 40 еллыгы исемендәге Башкорт дәүләт университетына (хәзерге Уфа фән һәм технологияләр университеты) укырга керә. 1978 елда «Хокук белгече» һөнәре буенча тәмамлый.

1982 елда ул Башкортостан Республикасының суд структурасында эшли башлый. Алты елдан соң ул Башкортостан Республикасы Югары Судына билгеләнә 2019 елдан 2021 елга кадәр Югары Суд рәисе булып эшли.

## Карьерасы
Земфира Латыйпова университетның юридик факультетында укыганда ук комсомол линиясендә актив эшли. Аның беренче вазифасы халык судьясы була.

Югары квалификацияле юрист Земфира Үзбәк кызы 39 елдан артык суд системасында.

1982 елдан 1987 елга кадәр Кырмыскалы район халык суды вазифасында

1987—1988 елларда ул Уфа шәһәренең Орджоникидзе районы халык суды судьясы булып эшли.

1988 елда ул Башкортостан Республикасы Югары суды судьясы була. 2009 елда ул Республика Югары суды рәисе урынбасары итеп билгеләнә.

2019 елның апреленән Россия Президенты Владимир Путин указы белән Башкортостан Югары Судын җитәкли.

2016 елда Земфира Латыйпова IX Бөтенрусия судьялар съездында делегат функциясен башкара. 2010 елда ул зур күләмле проектның кураторы итеп билгеләнә, аның максаты — Башкортостан судларында балигъ булмаганнар эшләре буенча юстиция структурасының кайбер элементларын суд эшләренә әкренләп кертү. Ул даими рәвештә докладлар ясый, тематик конференцияләрдә һәм очрашуларда катнаша. Земфира Латыйпова Башкортостан Республикасында жюри институтын булдыруда турыдан-туры катнаша.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре
* Башкортостан Республикасының атказанган юристы
* II дәрәҗә Ватан алдындагы хезмәтләр өчен ордены
* II дәрәҗә «Россия Федерациясе суд системасына казанышлары өчен» медале

## Искәрмәләр

Төркем:Башкортстанның атказанган юристлары
Төркем:Әлифба буенча юристлар
Төркем:Уфада вафатлар
Төркем:2021 елда вафатлар
Төркем:24 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:Туймазы районында туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1955 елда туганнар
Төркем:26 февраль көнне туганнар
Ольга Фигнер

**Ольга Николаевна Фигнер** (кияүгә чыккач **Флоровская**; 1862 елның 5 ноябре, Казан губернасы, Никифоровка авылы – 1919 елның 25 сентябре, Орёл губернасы, Луган авылы) – рус революционеры, халыкчы, "социалист-федералист" төркемен оештыручыларның берсе.

## Биография
Ул 1847 елда отставкадагы штабс-капитан Николай Александрович Фигнер (1817–1870) гаиләсендә туган. Аның әтисе Казан губернасының Тәтеш районында Дәүләт милке министрлыгы карамагында хезмәт иткән, губерна секретаре дәрәҗәсенә ирешкән, аннары Тәтеш һәм Мамадыш урман хуҗалыкларында урманчы булып эшләгән. Ул Екатерина Христофоровна Куприяновага (1832–1903) өйләнгән. Аларның алты баласы булган: Вера, Лидия, Петр, Николай, Евгения һәм Ольга.

Ольга Фигнер Санкт-Петербургтагы Югары хатын-кызлар (Бестужев) курсларын тәмамлаган.

1887 елдан 1889 елга кадәр ул законсыз "Социалист-федералистлар" төркемен төзүдә катнаша һәм аның басмасы - "Үзидарә" журналының редакция советында хезмәт итә. Кулга алынудан котылып кала ала.

Бу төркем әгъзасы, табиб Сергей Николаевич Флоровскийга (1861–1904) кияүгә чыкканнан соң, ул аның белән Оренбургка күченә. 1891 елның октябрендә ире революцион эшчәнлеге өчен кулга алынганнан һәм Себердә биш елга сөргенгә хөкем ителгәннән соң, ул аның артыннан Тобольск губернасына сөргенгә китә. Флоровский төзелеп килүче Челябинск – Омск – Новосибирск Себер тимер юлында табиб булып эшләргә җибәрелә. 1892 елда ул Ольга Николаевна белән Плотниково авылына (Тубыл губернасының Тара өязе Аевская волосте) килә һәм хастаханә төзелешен җитәкли, соңрак шунда табиб булып эшли. Ольга Николаевна иренә оештыру һәм медицина эшчәнлегендә ярдәм итә.

1896 елның ноябрендә С. Н. Флоровский һәм Ольга Николаевнага Омск шәһәренә күченергә рөхсәт ителә һәм сөрген тәмамланганнан соң алар Ярославльгә китәләр.

Флоровскийлар Сергей Николаевич вафат булганчыга кадәр төрле шәһәрләргә сәяхәт итеп йөриләр.

Ире үлгәннән соң, Ольга Николаевна Санкт-Петербургта туганнары белән яши.

1918 елның маенда, Петроградта ачлыктан качып, ул апалары Вера һәм Лидия белән бергә Луган авылындагы (Орел губернасы, Севский районы) туганы Вера Сергеевна Стахевич янына күченә.

Ул 1919 елның 25 сентябрендә Луган авылында вафат була. Аны авыл зиратына җирлиләр.

## Әдәби хезмәтләре

* “Вятка партнерлыгы китаплары” \\ Васыятьнамәләр басмасындагы мәкалә авторы. 1914. № 6.

## Сылтамалар
http://www.rusdeutsch-panorama.ru/jencik_statja.php?mode=view&site_id=34&own_menu_id=2859

http://elib.shpl.ru/ru/nodes/12327-figner-florovskaya-olga-nikolaevna#page/1/mode/grid/zoom/1

## Искәрмәләр

Төркем:1919 елда вафатлар
Төркем:25 сентябрь көнне вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1862 елда туганнар
Төркем:5 ноябрь көнне туганнар
Регина Шәйдуллина

**Регина Маратовна Шәйдуллина** (1999 елның 14 апрелендә Татарстаннның Яр Чаллы шәһәрендә туган) - Россия авыр атлеты. Биш тапкыр Россия чемпионы (2021, 2022, 2023, 2024, 2025), 45 кг кадәр авырлык категориясендә, 2025 елгы Россия Кубогы җиңүчесе.

## Биография
1999 елның 14 апрелендә Яр Чаллы шәһәрендә туган. Яр Чаллы дәүләт педагогия университетында укый.

2018 елда ул “Россиянең спорт остасы” исемен ала.

2020 елда ул Россия чемпионатында көмеш медаль яулый, ә 2021 елда 45 кг авырлык категориясендә җиңүгә ирешә.

2021 елда яшүсмерләр арасында Европа чемпионы.

Ташкентта 2021 елгы дөнья чемпионатында катнаша. 

Яңа Уренгойда узган 2023 елгы Авыр атлетика буенча Россия чемпионатында Регина карьерасында өченче тапкыр 150 килограммлы ике күнегүнең гомуми авырлыгы белән чемпион титулын яулый.

2024 елның июлендә Новосибирскида узган Россия чемпионатында Регина карьерасында дүртенче тапкыр 45 кг авырлык категориясендә ил чемпионатында җиңү яулый.

2025 елның августында Санкт-Петербургта узган Россия чемпионатында Регина гомуми нәтиҗәдә 154 кг нәтиҗә белән алтын медаль яулый, ыргылып күтәрүдә икенче, ә этеп күтәрүдә беренче урынны ала.

2025 елның октябрендә ул Норвегиянең Форде шәһәрендә узган дөнья чемпионатында нейтраль буларак катнаша. Ул В финалында 48 кг авырлык категориясендә чыгыш ясый һәм гомуми нәтиҗәдә 152 кг белән 21 нче урынны ала.

2026 елның февралендә Люберцыда узган Россия Кубогында үзе өчен яңа категориядә, 49 кг кадәр, ул ике күнегү суммасында 159 кг нәтиҗә белән икенче урынны ала һәм титулны Елизавета Жаткинага оттыра.

## Төп нәтиҗәләр

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* IWF сайтында Регина Шайдуллина
Төркем:Россиянең спорт мастерлары
Төркем:Яр Чаллыда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1999 елда туганнар
Төркем:14 апрель көнне туганнар
Вяткин

**Вяткин**, Вяткина ― фамилия.
* Алексей Вяткин (1984), хоккейчы (һөҗүмче).
----
;Вяткина
* Алиса Вяткина (1971),  Татарстан Республикасы Милли музееның генераль директоры (2020―2025).
----
;Топоним 
* Вяткина (Пижма кушылдыгы)
* Вяткина (Эрбет шәһәр бүлгесе)
Төркем:Фамилияләр