Vladimir Varankin

**Vladimir Varankin**, Vladimir Valentinoviç Varankin (; *[[1902 yıl]]nıñ 30 oktäbere ([[12 noyäber]]e), [[Räsäy imperiäse]], [[Tübän Novgorod]] — [[1938 yıl]]nıñ [[3 oktäber]]e, [[SSRB]], [[Mäskäw]]*) — sovet tarixçısı, , esperanto yazuçısı.  ÜK äğzası (1921),  Lingvistik komitetı äğzası (1921).

## Biografiäse
1902 yılnıñ 12 noyäberendä tuğan. Anıñ ätise — Valentin Yegoroviç (1921 yılda wafat bulğan) — Qızıl Armiägä mobilizatsiälängänçe saqlıq kassası mödire bulğan, änise — Nina Alekseyevna (1953 yılda wafat bulğan) — kitapxanäçe bulğan. Beleme buyınça — tarixçı, Könbatış Awrupa tarixı mäs’äläläre buyınça belgeç. Çit tellär mäktäbe (soñınnan 2nçe Mäskäw däwlät çit tellär pedagogiä institutı itep üzgärtelgän) direktorı bulğan. Şulay uq 1935 yıldan  Bötendönya tarixı kafedrası mödire.

1919 yıldan — ; sovet esperanto xäräkätendä aktiv qatnaşqan. 1920 yılda uq Tübän Novgorod gubernasında 40qa yaqın esperanto-küzänäk oyıştırğan. 1921 yılnıñ iyünendä Petrogradta uzğan 3nçe Bötenräsäy esperantistlar qorıltayında Sovet illäre esperantistları berlege (1927 yılda Sovet respublikaları esperantistları berlege dip üzgärtelgän) oyışqaç, V. Varankin Berlekneñ Üzäk komitetına saylanğan häm ğömereneñ axırına qädär Berlek eşendä aktiv qatnaşqan.

1930-yıllarnıñ ikençe yartısında sovet esperanto xäräkäte östendä bolıtlar quyırğan; SREB ÜKnıñ böten sostavı diärlek häm bik küp ğadi esperantistlar «şpionaj»da ğäyeplänep repressiälängännär. V. Varankin 1938 yılnıñ 7 fevralennän 8 fevralenä qarşı töndä «antisovet trotskist terrorçılıq oyışmasında qatnaşuçı häm bu oyışmanıñ „Berlek üzäge“ äğzası» bularaq qulğa alınğan. 1938 yılnıñ 3 oktäberendä Xärbi kollegiä Varankinnı atuğa xökem itkän, häm şul uq könne xökem qararı ütälgän. 1957 yılnıñ 11 mayında Varankin reabilitatsiälängän, ä cinäyät eşe cinäyät sostavı bulmaw säbäple yabılğan.

## Fänni häm ädäbi eşçänlege
V. Varankin esperantologiä buyınça bik küp xezmätlär yazğan, barınnan da elek, SREB basma orğanı — «Международный язык» jurnalında basılğan mäqälälär. *Teorio de Esperanto* («Esperanto teoriäse»; 1929) eşe esperanto leksikasınıñ etimologiäsen, şulay uq älege telneñ fonetikasın, morfologiäsen häm sintaksisın tikşerügä bağışlanğan.

1933 yılda EKRELO («Revolütsion esperanto ädäbiätı näşriät kooperativı», Amsterdam) näşriätında Varankinnıñ *Metropoliteno* («Metropoliten») romanı basılıp çıqqan. Romannıñ teması 1928—1929 yıllarda Mäskäwdä metropoliten tözeleşenä äzerlek bulğan. Romannıñ töp geroyı — metro tözeleşe täcribäsen öyränü öçen Berlinğa komandirovkağa cibärelgän yäş sovet injenerı. Anda ul Almaniä kommunistlarınıñ tormışı häm säyäsi köräşe belän tanışa, şulay uq komandirovkağa qädär Mäskäwdäge tormışı häm Berlindağı waqiğalar turında avtobiografik roman yaza.

Ädäbiät belgeçläre Varankinnı, , A. Valyen, H. Loyken, A. Saxarov, , , Ç. Rossetti belän berrättän, esperanto prozasınıñ barlıqqa kilüwe bäyle töp figuralar isemlegenä kertälär. 1977 yılda, Kopenhagenda «Metropoliten» romanınıñ ikençe basması çıqqaç, Esperanto akademiäse räise  romanına yuğarı bäyä birgän häm romannı üzeneñ esperanto yäşäyeşe berençe yöz yılı eçendä esperantoda icat itelgän iñ kürenekle 50 äsär isemlegenä kertkän.

## Publikatsiäläre

### Esperantologiä buyınça eşläre

* 

### «Metropoliten» romanı basmaları

* 
* 
* 
*  (1933 yılğı basmanıñ reprintı)
* 
* 

## İskärmälär

## Ädäbiät

* 
* 

## Sıltamalar

* 
* 
* 

Төркем:12 ноябрь көнне туганнар
Төркем:1902 елда туганнар
Төркем:Түбән Новгородта туганнар
Төркем:3 октябрь көнне вафатлар
Төркем:1938 елда вафатлар
Төркем:Мәскәүдә вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:ССРБ язучылары
Төркем:Эсперантологлар
Төркем:РСФСРда атып үтерелгәннәр
Төркем:ССРБ тарихчылары
Төркем:Эсперанто язучылары
Төркем:ССРБда үлгәннән соң реабилитацияләнгәннәр