Гөлчәчәк Нәҗипова

**Гөлчәчәк Рәхимҗановна Нәҗипова** (туган фамилиясе Сәлахова; 1961 елның 10 февралендә, Тойгузино, Минзәлә районы, Татар АССР, РСФСР, СССР) — тарихчы, музей белгече, укытучы, Россия җәмәгатьчелеге һәм музей эшлеклесе. Татарстан Республикасы Милли музееның генераль директоры (2006—2020). Казан дәүләт мәдәният институты профессоры (2021 елдан). «Европа-Азия» Халыкара гуманитар академиясе академигы (2010), Петровская фәннәр һәм сәнгать академиясенең хакыйкый әгъзасы.

## Биографиясе
Кияүдә. Ике баласы бар.

1983—1984 елларда Минзелинск педагогия училищесында тарих һәм җәмгыять белеме укытучысы булып эшли.

1984 елдан ул Татарстан Республикасы Милли музеенда (ул вакытта Татарстан Республикасы Дәүләт Берләшкән музее, алга таба СУМ ТР) СУМ ТР филиалы булды А. М. Горький музеенда кече фәнни хезмәткәр булып эшләде. 1992 елдан СУМ ТР этнография бүлеге мөдире булып эшләде. 1998—1999 елларда ул Татарстан Фәннәр академиясенең урта гасырлар тарихы бүлегендә эшләде. 1999 елдан ул Татарстан Республикасы Милли музеенда фәнни-тикшеренү эшләре буенча генераль директор урынбасары булып эшләде. Аның фәнни җитәкчелегендә «ТР Милли музее экспозициясенең фәнни концепциясе» һәм «ТР Милли музеен үстерү программасы» эшләнде, төп музей һәм аның филиалларының киләчәк экспозицияләре өчен фәнни һәм тематик планнар әзерләнде, мәгълүмати технологияләр актив үсеш алды: Татарстанда беренче музей сайты булдырылды, беренче электрон экспозиция, музей коллекцияләрен исәпкә алу өчен автоматик система кертелде һәм башкалар

2006 елдан 2020 елга кадәр ул Татарстан Республикасы Милли музееның генераль директоры булып эшләде. Бу вакыт эчендә музей, үз традицияләрен дәвам итеп, мәдәни һәм мәгариф эшчәнлеген актив үстерде һәм илдә иң күп йөри торган төбәк тарихы музейларының берсенә әйләнде. Г. Р. Нәҗипованың инициативасы һәм җитәкчелегендә музей зур халыкара музей форумнарын һәм фәнни-гамәли конференцияләрне оештырды, күп конкурсларда җиңү яулады.

Бу елларда Нәҗипова Г. Р. эшенең төп өлеше биналарны реконструкцияләү һәм реставрацияләү, шулай ук Татарстан Республткасының Милли музееның төп музее, филиаллары һәм бүлекчәләре өчен яңа күргәзмәләр булдыру буенча төрле эшләрдән гыйбарәт иде: Е. А. Боратынский музее (2015), В. И. Ленин йорт-музее (2015), А. М. Горький әдәби музее (2016), Г.Тукай әдәби музее (2018) һәм Татар китаплары йорты(Ш. Камал мемориаль фатиры белән Татар әдәбияты тарихы музее) (2019). Г. Р. Нәҗипованың турыдан-туры җитәкчелегендә Татарстан Республикасының Милли музее Репозиторийын булдыру өчен техник йөкләмәләр эшләнде.

Нәҗипова җитәкчелегендә музей «Борынгы заманнардан бүгенге көнгә кадәр Татарстан Республикасы тарихы» күргәзмәсен булдырды (2020), шулай ук 1941—1945 еллардагы Бөек Ватан сугышы музей-мемориалында яңа күргәзмә төзеде (2020), Болгардагы Икмәк музее (2012), Болгар дәүләт тарихи-архитектура музей-тыюлыгындагы Коръән музее (2015), Татарстан Республикасы Саба муниципаль районының Миңгәр авылындагы татар рәссамы Ш.Биктимиров музее (2015); Россиядә беренче тапкыр Россиядә туган, танылган татар кешесе, ике тапкыр Социалистик Хезмәт Герое, 1953—1977 елларда СССР Авиация сәнәгате министры П. В. Дементьевның Чүпрәле районының Убей авылындагы музее (2017) һәм башкалар күргәзмәләрен булдырды.

1978 елда ул ТАССРның Минзелинск шәһәрендәге № 2 урта мәктәпне алтын медаль белән, ә 1983 елда Казан дәүләт университетының тарих факультетын тарих белгечлеге буенча кызыл диплом белән тәмамлый.

## Фәнни эшчәнлек
Г. Р. Нәҗипованың бөтен фәнни карьерасы Казан һәм Татарстанның мәдәни тарихына, шулай ук төбәктәге күренекле галимнәрнең эшенә багышланган. Ул, аерым алганда, Татарстан һәм Идел буе музейлары тарихына, шулай ук музейларның фәнни, күргәзмә һәм коллекция эшчәнлегенә, җәмгыятьтәге музейлар роленә игътибар итә. Ул күп санлы фәнни конференцияләрдә, шул исәптән халыкара симпозиумнарда катнашты, анда ул Татарстанның музей эшчәнлегенең төрле аспектларын, шулай ук төбәкнең күренекле галимнәрен һәм кыйммәтле музей коллекцияләрен тәкъдим итте.

1991 елда ул Казан дәүләт университетының Россия тарихы кафедрасында «Казан шәһәр музее һәм аның Идел-Кама төбәгенең мәдәни тормышындагы роле (XIX гасыр ахыры — XX гасырлар башы)» дигән темага кандидатлык диссертациясен яклады.

2009 елда «Казан университеты һәм музейлар: мәдәни үзара бәйләнеш проблемасы (XIX гасыр — XX гасыр башы)» дигән докторлык диссертациясен яклады.

120 дән артык фәнни һәм фәнни-популяр басма, өч монография авторы .

## Социаль эшчәнлек
Россия Музейлар Берлеге Президиумы әгъзасы (2018 елдан); Россия ИКОМ (ЮНЕСКО Халыкара Музейлар Советы) Президиумы әгъзасы (2006—2009, 2016), Россия вице-президенты (ИКОМ) (2009—2016, 2020 елдан), SAMOS — ИКОМ Шәһәрләр Музейларының Халыкара Комитеты Президиумы әгъзасы (2010—2013), Россия Мәдәният Хезмәткәрләренең Иҗади Берлеге Президиумы әгъзасы (2009—2016), Россия Хәрби Тарих Җәмгыятенең Татарстан Республикасындагы төбәк бүлегенең башкарма директоры (2016—2021), Татарстан Музейлар Ассоциациясенә нигез салучы (2009) һәм Идарә Рәисе (2021 елга кадәр) Татарстан Республикасы Иҗтимагый палатасы әгъзасы (2013—2018), ТР Министрлар Кабинетының Гражданлык актларын теркәү идарәсе каршындагы Иҗтимагый совет әгъзасы (2013—2020), ТР Дәүләт Туризм Комитетының Иҗтимагый Советы әгъзасы (2013—2021), Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы каршындагы Иҗтимагый совет әгъзасы (2014—2021).

## Биография һәм эш тәҗрибәсе
«Татарстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре» (2010).

" Казанның 1000 еллыгы истәлегенә " медале (2005).

## Аерма билгеләре
«Мәдәнияттәге казанышлары өчен» (2015), «Казанга камил хезмәт иткән өчен» (2016).

## Бүләкләр
Татарстан Республикасы Хөкүмәте (2011), Россия Федерациясе Мәдәният министры (2014); Саха Республикасы Хөкүмәте (Якутия, 2010), Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы (2008, 2009, 2010, 2011), Татарстан Республикасы Эчке эшләр министрлыгы, Татарстан Республикасы Иҗтимагый палатасы (2016).

## Мактау грамоталары
Россия Федерациясе Эчке эшләр министрлыгы (2014), Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы (2001, 2011), Яшьләр эшләре, спорт һәм туризм министрлыгы (2007, 2011), Россия мәдәният хезмәткәрләренең иҗади берлеге (2012), Россия музейлар берлеге (2012); Россия ICOM (2016).

«Ел хәйриячесе» (2008, 2011, 2012, 2014). «Иң яхшы менеджер» — мәдәният, сәнгать һәм кинематография учреждениеләре хезмәткәрләре арасында Татарстан Республикасы Хөкүмәте грантлары конкурсында җиңүче (2012). 2012 елда «Ел хатын-кызы. Хатын-кыз карашы» республика конкурсында «Хатын-кыз — мәдәният һәм рухият» номинациясендә җиңүче (2013).

## Истәлек медальләре
«Россия халыклары мирасына керткән өлеше өчен» (2004), «1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Җиңүнең 65 еллыгы» (2010), «Туризм индустриясен үстерүгә керткән өлеше өчен» (2012), «1812 елгы Ватан сугышы истәлеген мәңгеләштергән өчен» тәре (2014), «Халык батырлыгының юбилее» 1613—2013 (2014) Император медале, «2013 елда Казанда узган XXVII Бөтендөнья җәйге Универсиада», «2015 елда Казанда узган XVI су спорт төрләре буенча дөнья чемпионаты» истәлекле медале, « Муса Җәлилнең тууына 110 ел тулу истәлегенә» (2016).

## Рәхмәт хатлары
 

## Әңгәмә

* Татарстан элитасы. 2015 елның мае. — Гөлчәчәк Нәҗипова. Музей — еллар дәвамында барысы да үзгәрешсез калган «туңдырылган» учреждение түгел. — 36 нчы бит.
* Россия. Татарстан. 03/10/2020. — Гөлчәчәк Нәҗипова Милли музейда Татарстан тарихына багышланган күргәзмә ачылуы турында сөйләде.
* TATPRESSA.RU. 2020 елның 27 июне. Г. Р. Нәҗипова белән әңгәмә.
* «Казанские ведомости». 2020 елның 2 июле: Гөлчәчәк Нәҗипова, Татарстан Республикасы Милли музее генераль директоры: Без республикабыз турында аның халкының хикәяләре аша сөйләргә тырышабыз.
* «Реальное Время». 2020 елның 29 июле — Борынгы Болгар бизәнү әйберләреннән алып уртак фатирга кадәр: Милли музейда Татарстанның 100 еллыгына нәрсә күрсәтеләчәк. Гөлчәчәк Нәҗипова яңа даими күргәзмәнең үзенчәлекләре турында фикер алыша.
* Татарстан. 29.09.2020: Татарстан Республикасы Милли музее: «Борынгы заманнардан алып бүгенге көнгә кадәр Татарстан тарихы» һәм башкалар

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Казан мәдәният институты укытучылары
Төркем:«Мәдәнияттәге казанышлар өчен» билгесе (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклеләре
Төркем:«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Тарих фәннәре докторлары
Төркем:XX гасыр тарихчылары
Төркем:Урыс тарихчылары
Төркем:ССРБ тарихчылары
Төркем:Әлифба буенча тарихчылар
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Минзәлә районында туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1961 елда туганнар
Төркем:10 февраль көнне туганнар
Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр