Өммәт

**Өммәт** (араб. ‎ — җәмгыять, милләт Исламда — дини җәмгыять. Бу терминның мәгънәсе Мөхәммәт пәйгамбәрнең вәгазь эше вакытында барлыкка килгән һәм аның Мәккәдә булуы ахырында (620—622) нигезләнгән.

## Билгеләмә
Коръәндә бу термин 60 тапкырдан артык очрый , бу бергәләп кешеләр дөньясын тәшкил иткән кешелек җәмгыятьләрен аңлата  . Шулай итеп, "Ән’ам " (Терлек) сүрәсенең 38 нче аятендә болай диелә:

Коръәннең кайбер тәфсирчеләре бу аятьтә кешелекнең бер вакытта мөэминнәрнең бердәм *өммәте* булуы турында сөйләнә, ләкин аннары ул бүленеп, бердәм җәмгыять булудан туктады дип саныйлар. Башка тәфсирчеләр кешелекнең бер вакытта динсезләрнең бердәм җәмгыяте булуына ышана, шуңа күрә *өммәт* төшенчәсен мөэминнәргә генә түгел, ә мөэминнәргә дә кулланырга мөмкин. Аларның фикеренчә, пәйгамбәрләр килгәннән соң, мөэминнәр *өммәте* динсезләр өммәтеннән аерылып чыккан. Күпчелек ислам теологлары пәйгамбәрләргә буйсынган җәмгыятьләрне генә *өммәтнең* бер өлеше дип саныйлар  . Моның нигезе Мөхәммәт пәйгамбәрнең хәдисе : " *Һәр өммәт үз пәйгамбәренә буйсына* " .

Гомуми диннәре, Изге Язма белән берләшкән аерым җәмгыятьләр, рухи ата-баба исеме белән аталган һәм шулай ук *өммәт* термины белән билгеләнгән . Исламга кадәрге чорда бу термин иманны аңлаткан. *әммә* () фигыле *өммәт* сүзе белән бәйле булган, бу терминның рухи варислык төшенчәсен үз эченә алуын күрсәтә.

*Өммәт* бер халыктан яки берничә халыктан һәм расадан торырга мөмкин. Ислам дине буенча, кайбер кешеләрнең башкалардан өстенлеге аларның чыгышында яки тире төсендә түгел, ә аларның тәкъвалыгында һәм ихлас иманында. Моңа мисал итеп, Мөхәммәт пәйгамбәр җитәкчелегендәге беренче мөселманнарның гарәпләр белән тигез хокуклы булган башка халыклар һәм расалар вәкилләренә карашын китерергә мөмкин. Ислам дине беркайчан да милли телләргә, шулай ук төрле халыкларның гореф- гадәтләренә каршы килмәде, әгәр алар шәригатькә каршы килмәсә.Гарәп теле дини хезмәтләрдә генә мәҗбүри, ул мөселман *өммәтен* берләштерүче өстәмә фактор булып тора  .

## Тарихы
Мәдинә сүрәләрендә «өммәт» беренче чиратта мөселман һәм яһүд *өммәтләреннән* торган Мәдинә җәмгыятен аңлата иде. Мәдинә җәмгыятенең социаль оешмасының нигезен абсолют характер алган бәйлелек/патронаж мөнәсәбәтләре (*вала җивар*) тәшкил иткән. Җәмгыятьнең барлык әгъзалары да бу мөнәсәбәтләр белән бәйләнгән һәм шул ук вакытта югары мәүлә (*вәли*) — Аллаһ яклавы астында булганнар. Исламга кадәрге чорда кабиләнең яклаучысы һәм кабилә әгъзалары арасында мөнәсәбәт төшенчәсе булган. Мөхәммәт үзе *өммәт* әгъзаларының яклаучысы (*вәли*) булган, ул Аллаһ ихтыярын тапшыручы булган .

Мөхәммәт пәйгамбәр гомеренең ахырына *өммәткә* Гарәбстан ярымутравының бөтен халкы диярлек кергән. Аның үлеменнән соң, ислам *өммәте* югары суверенитетның җирдәге хуҗасына әйләнгән. Берничә гасыр дәвамында барган исламлашу барышында «әл-өммәт» (билгеле бер артикль белән) термины мөселманнарның бөтен ислам җәмгыятен аңлата башлаган, һәм артикльсез аны бөтен "мөселман булмаганнар җәмгыяте"нә — *дар әл-харб* яки *дар әл-күфр* халкына карата да кулланырга мөмкин булган .

VII гасырда мөселман җәмгыяте үзләренең яшәү урыны (*дар әл-Ислам*) һәм хәлифәлек белән билгеләнә башлый. Хәлифәлектән читтә яшәүче мөселман да *өммәткә* карый. XIX гасыр ахырына кадәр төрле дәүләтләрдән килгән мөселманнар юридик яктан бердәм мөселман җәмгыяте әгъзалары дип санала. Панисламизм һәм пангарабизм идеологиясенең барлыкка килүе һәм үсеше *өммәт Исламия* («мөселманнар җәмгыяте») һәм *өммәт Арабия* («гарәп милләте») кебек төшенчәләрнең барлыкка килүенә китерде. *өммәт мисрия* («Мисыр милләте») дигән сүзтезмә пангарабизмны кире каккан мисырлыларның хезмәтләрендә теркәлгән. «Өммәт» термины автоном дини җәмгыятьләрне (маронитларны) билгеләү өчен кулланыла .

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Өммә
* 
* Умма : [арх. 4 января 2023] / Бобровников В. О. // Уланд — Хватцев. — М. : Большая российская энциклопедия, 2017. — С. 32. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 33). — .
* Резван Е. А. Умма // Ислам: энциклопедический словарь / Отв. ред. С. М. Прозоров. — М. : Наука, ГРВЛ, 1991. — С. 241. — 315 с. — 50 000 экз. — .

Төркем:Ислам терминнары
Төркем:Шәригать