Kallistrat Jakov

**Kallistrat Jakov**, Kallistrat Falaleyeviç Jakov (, ; psevdonimnarı: «**Palaley** **Kalö**», «**Gara-mort**» ();  *[[1866 yıl|1866 yılnıñ]]  [[30 sentäber|[30] sentäbere]], [[Räsäy imperiäse]], [[Вологда губернасы|Vologda gubernası]], , Davpon — [[1926 yıl|1926 yılnıñ]] [[20 ğinwar|20 ğinwarı]], , [[Riga]]*) — komi çığışlı ,  häm yazuçı;  professorı (1911 yıldan),  fälsäfä professorı wazifaların başqaruçı (1919 yıldan).

, Födor Dostoyevskiy, Anton Çexov häm başqalarnıñ ädäbi täcribäläre turında äsärlär siklı avtorı. «Limitizm»nıñ möstäqil gnoseologik konsepsiäsen eşläwçe, anda tanıp belü teoriäsendä «çik» töşençäsen yañadan añlağan; bolşevik materializmı häm marksizmnıñ açıq tänqitçese.

## Biografiäse
Vologda gubernasında Ust-Sısolsk şähäre yanındağı Davpon awılında tuğan (29.8.1961 yıldan — Sıktıvkar çigendä). Komi çığışlı krestyan ğailäsendä unberençe bala bulğan. Kallistrat Jakov üzen komi xalqınnan çıqqan keşe itep añlağan, şul uq waqıtta ul urıs xalqı yazmışı turında küp yazğan häm «» konseptın eşläwçelärneñ berse bulğan.

1879 yılda Ust-Sısolsk öyäz uquxanäsen, 1884 yılda  tämamlağan. 1885 yıldan Wätke gubernasınıñ  qara eşçe bulıp eşlägän.

1891 yılda  uqırğa kergän, läkin awır tormış arqasında anı qaldırğan.  monax bulırğa omtılğan, läkin din täğlimatı dogmatlarınnan ayırılıp torğan irekle fikerläwe öçen annan quwılğan.

1896 yılda  fizika-matematika fakultetı studentı bulğan, ä ber yıldan soñ tarix-filologiä fakultetına küçkän. Annarı ul  küçkän, anı 1901 yılda tämamlağan. Magistrlıq dissertatsiäsen yaqlağannan soñ universitetnıñ tarix-filologiä fakultetında uqıta başlağan.

Anıñ ädäbi, fänni häm pedagogik eşçänlege 1908 yılnıñ 15 fevralendä açılğan  belän bäyle, anda ul 1917 yılğa qädär uqıtuçı bulıp eşlägän. 1911 yılda professor bulğan.

Oktäber revolütsiäsennän soñ berençe waqıtların Peterburgta yäşägän. 1917 yılnıñ dekäberennän 1919 yılnıñ yazına qädär Pskovta yäşägän, anda uqıtuçı häm tabib bulıp eşlägän. 1919 yılnıñ avgust axırında Jakov Valgağa küçengän, ä sentäberdä Tartu universitetınıñ fälsäfä professorı wazifaların başqaruçı itep bilgelängän. 1921 yılnıñ 1 iyülenä qädär Tartu universitetında lektor bulıp eşlägän. 1921 yılnıñ axırında Jakov Rigağa küçengän. Anda ul awır iqtisadi şartlarda yäşägän, berdänber kereme fälsäfä buyınça leksiälär bulıp qalğan. 1926 yılnıñ 20 ğinwarında Riga şähär xastaxanäsendä bawır yaman şeşennän wafat bulğan. 1990 yılnıñ 19 dekäberendä Jakovnıñ tuzanı Sıktıvkarnıñ Üzäk ziratında yañadan cirlängän.

## Ädäbi eşçänlege
XIX ğasır axırında yaza başlağan. Anıñ «Tönyaqqa Pam Burmortnı ezläp» (1905) oçerklar kitabı tanılu alğan. İñ zur äsäre anıñ 4 öleştän torğan «Tormış räweşe aşa» (1912—1914) isemle avtobiografik poveste bulğan. 1911 yılda komilarnıñ  şähärçegen nuğaylardan saqlaw turındağı riwäyät nigezendä «Patşa Kor» poemasın bastırğan. Şulay uq «Biarmiä» (1916) epik poemasın yazğan. Jakov äsärlärenä Maksim Gorkiy, Aleksandr Blok, ,  häm başqa ädäbiätçılar uñay bäyälär birgännär. Jakov küp kenä yaqtaşlarına, şul isäptän böten dönyağa tanılğan sotsiolog , mädäniättä nıqlap urnaşırğa yärdäm itkän.

Jakov küpqırlı fiker iäse bulğan häm materializmnan häm ateizmnan dini mistitsizmğa evolütsiä uzğan. Ul limitizm isemle fälsäfi täğlimatnı tudıruçı bulıp tora. Limitizm nigezläre anıñ «Gnoseologiädä häm tanıp belü tarixında üzgäreşle häm çik teoriäse» (1904) digän berençe fälsäfi xezmätendä salınğan. «Sänğät-fälsäfi tänqit»kä küp urın birelgän. Bu janrda ul « häm anıñ äsärläre (Fälsäfi tänqit täcribäse)» (1909), «. Dostoyevskiynıñ „“ romanına fälsäfi añlatma birü omtılışı» (1909) h. b.

## Fälsäfi qaraşları
Jakovnıñ fälsäfi qaraşların formalaştıruğa alman klassik fälsäfäse köçle yoğıntı yasağan. Jakov, ayırım alğanda, urıs fälsäfäse üseşe mäs’äläsen aña alman yoğıntısı prizması aşa öyrängän. 1915 yılnıñ yazında ul Valk şähärendä «Almaniäneñ ruxi mädäniäte häm urıs fälsäfäse» temasına leksiälär qısqaça siklı uqığan.

Jakovnıñ limitizm fälsäfäsendä tabiğät turındağı mäğlümatlarnı tulılandırunıñ häm anıñ qanunnarın çığarunıñ tuqtawsız protsessı näticäsendä çikkä çiksez omtılu turındağı tezis açıla. Gnoseologik yaqtan, belem çigen qapşap tabu omtılışı härwaqıt «iksez-çiksez tupik»qa äylänä. Fälsäfäneñ qapma-qarşı ağımnarı ber-bersenä antitezisqa tezis bularaq qarıylar häm här däwerdä sinteznıñ yaña täcribäsendä tatulaşu tabalar. Fälsäfäneñ burıçı yaña sintezlarnı açıqlaw maqsatında törle fänni distsiplinalar arasında konseptual’ bäyläneşlär urnaştırudan ğibärät.

Jakovnıñ limitizmı fälsäfi, tabiği häm humanitar belemnärne dini küzallawlar belän sintezlawnıñ üzençälekle omtılışı bulıp tora:  gnoseologik teoriälärneñ ul waqıttağı yaña nigezlämäläre belän kileşterü omtılışı. Gruzenberg fikerençä, Jakov  aldan xäbärçese bulıp çığa.

## İskärmälär

## Ädäbiät

* *[[Серафим Канев|Канев С. Н.]]* Каллистрат Жаков: жизнь и судьба: [писатель, философ, историк, этнограф, фольклорист]. — Сыктывкар, 1990. — 20 с.
* *Югов С. А.* Каллистрат Фалалеевич Жаков // Север. — 1992. — № 7. — С. 135—146.
* **' [https://iphlib.ru/library/collection/newphilenc/document/HASH915aba574715ea45784291 Жаков] //  : в 4 т. / пред. науч.-ред. совета . — 2-е изд., испр. и доп. — <abbr>М.</abbr> : Мысль, 2010. — 2816 с.
* Русская философия: Энциклопедия / Под общ. ред. М. А. Маслина. — М.: Алгоритм, 2007. — С. 171.
* **' Kalistrat Zhakov. Ideas of Limit Philosophy. — Proceedings of the Latvian Academy of Sciences, Section A, 1999. — Vol. 53. — № 4/5/6. — pp. 74–78 (in Latvian).

## Sıltamalar

* Kallistrat Jakovnıñ onlayn-basmaları
* Kallistrat Jakov 
* V. Leninğa açıq xat, 1920 yıl

Төркем:30 сентябрь көнне туганнар
Төркем:1866 елда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:20 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:1926 елда вафатлар
Төркем:Ригада вафатлар
Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Коми язучылары
Төркем:XIX гасыр рус язучылары
Төркем:XX гасыр урыс язучылары
Төркем:XIX гасыр Рәсәй язучылары
Төркем:XX гасыр Рәсәй язучылары
Төркем:Россия фәлсәфәчеләре
Төркем:XX гасыр фәлсәфәчеләре
Төркем:Россия империясе этнографлары
Төркем:XIX гасыр этнографлары
Төркем:XX гасыр этнографлары
Төркем:Латвиядә беренче дулкын урыс эмигрантлары
Төркем:Император Санкт-Петербург университетын тәмамлаучылар