open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кояшны сәламләү

**Кояшны сәламләү** () — Хорватиянең Задар шәһәре яр буенда урнашкан архитектор Никола Башичның яктыдиодлы яктылык инсталляциясе. «Кояшны сәламләү» яктылык эффектлары ярдәмендә янәшәдә урнашкан «Диңгез органы» — авторның алдагы инсталляциясе уенына яраклаша.

## Урнашу
Һәйкәл Хорватиянең Задар шәһәре портына керү урынында Задар ярымутравының көнбатыш очында урнашкан, аннан Задар каналына, утрауларга һәм кичке кояш батуга күренеш ачыла.

## Дизайн

Һәйкәл таш түшәлгән яр буе белән бер дәрәҗәдә урнашкан өч йөз күп катлы пыяла пластинадан тора һәм астында фотоэлектрик кояш элементлары булган 22 метр диаметрлы түгәрәк булып тора. Төп (Кояш) инсталляция янында Кояш системасы планеталарын чагылдырган шундый ук, зурлыгы буенча кечерәк инсталляцияләр урнашкан. Кояш һәм планеталарның зурлыклары, һәр пластина үзәгеннән ераклыклар кебек үк, пропорциональ. Пыяла астындагы кояш элементлары, көн дәвамында энергия туплап, төнлә кушыла һәм яктылык шоуы тудыра.

Фотоэлектрик элементларны әйләндереп алган хромлаштырылган боҗрада Задар ярымутравындагы чиркәүләргә исем бирелгән барлык изгеләрнең исемнәре язылган. Аларның исемнәре һәм бәйрәм даталары белән янәшә Кояшның экватордан төньякка яки көньякка авышлыгы һәм биеклеге, шул көнне яр буендагы шул урында кояшлы көннең озынлыгы күрсәтелә. Һәйкәл Задар Диңгез мәктәбенең галим-маринисты профессор Максим Максимин белән хезмәттәшлектә эшләнгән.

## Бәя
Инсталляцияне төзү бәясе 8 миллион кун (якынча 1,3 миллион евро) тәшкил иткән, ә якындагы территорияне төзекләндерүне исәпкә алып — 50 миллион кун (якынча 7 миллион евро). Кояш яктысы, дым һәм диңгез тозы йогынтысыннан килгән зыянны бетерүгә юнәлдерелгән техник хезмәт күрсәтү 2008 елдан алып 2013 елга кадәр 700 мең кун тәшкил иткән. 2019 елның мартында 4 миллион кун бәясендәге масштаблы реконструкция һәм модернизация проекты тәмамлана.

## Вандализм

Инсталляция берничә тапкыр вандализм объекты була. 2009 елның июнендә билгесез кеше тарафыннан дүрт кояш панеле ватылган, ә 8 августка каршы төндә — тагын икесе. 2019 елның маенда егет берничә модульне чүкеч белән ваткан, зыяны 90 мең евродан арткан.

## Галерея

Файл:Pozdrav Suncu MERKUR.JPG|Меркурий
Файл:Pozdrav Suncu VENERA.JPG|Чулпан
Файл:Pozdrav Suncu ZEMLJA.JPG|Җир
Файл:Pozdrav Suncu MARS.JPG|Марс
Файл:Pozdrav Suncu JUPITER.JPG|Юпитер
Файл:Pozdrav Suncu SATURN.JPG|Сатурн
Файл:Pozdrav Suncu URAN.JPG|Уран
Файл:Pozdrav Suncu NEPTUN.JPG|Нептун


## Искәрмәләр

Төркем:Википедия:Татар телендә имзаланмаган Викимәгълүмат элементларына сылтамалары булган мәкаләләр
Төркем:Хорватиянең истәлекле урыннары
ح

**ح** (гәрәп. حاء хә) гарәп һәм татар әлифбасында 6нче хәреф. Мәхъраҗы буенча бугаз хәрефе. Бугазның уртасыннан чыга. Тартык нечкә хәреф. 

## Мисаллар
Ишелгәнчә языла

## Капма-каршы хәреф

* Ха خ хәрефе.

## Тагын кара

* Иске имля
* Иске имлянең җәдиди чоры

## Чыганаклар

Төркем:Гарәп әлифбасы нигезендә татарча әлифба
Төркем:Татар гарәп язуын кулланган мәкаләләр
Гиподинамия

**Гиподинамия**  ( — «түбән» һәм  — «көч») -  түбән физик активлык белән тасвирланучы аз хәрәкәтле яшәү рәвеше. Шул сәбәпле организмның терәк-хәрәкәт, кан әйләнеше, сулыш, ашкайнату системаларының эшчәнлеге бозыла. Гиподинамия урбанизация, хезмәтне автоматлаштыру, коммуникация чараларының артуы белән беррәттән тарала.   

Аз хәрәкәт итү биологик оксидлашуның активлыгын киметә, күзәнәк структуралары: митохондрияләр, кыскару җепләре, күзәнәк мембраналары барлыкка килү өчен кирәкле энергиягә бай матдәләр тиешле микъдарда ясалмый башлый. Мускуллар сәлперәя, көчсезләнә. 

Сөякләрдән кальций тозлары китә. Алар канга сеңә, андагы органик матдә (холестерин) белән кушылма хасил итеп, кан тамырларының эчке стеналарына утыра, бу исә кан әйләнешен боза. Ул атеросклероз дип йөртелә. Кеше хәлсезләнә һәм сүлпәнләнә.

Йөрәк-кан тамырлары системасы күнегүләр вакытында үсеш ала, ныгый. Гиподинамиядә аның хәле начарая, эшләү сәләте һәм уңайсыз факторларга чыдамлыгы кими.

Гиподинамия мускулларның һәм тулаем организмның йомшаруына китерә, гомуми чыдамлыкны киметә. 

## Профилактика
Гиподинамиянең төп профилактика чарасы - физик культура.

Бу авыруларны булдырмас өчен, көндәлек рәвештә гимнастика белән шөгыльләнергә, гади күнегүләр ясарга, җәяү йөрү, йөгерү, йөзү, бию, чаңгыда шуу, велосипедта йөрү, һәм башка физик активлык төрләре белән шөгыльләнү мөһим. Табиблар аеруча утырып эшли торган һөнәр ияләренә эш вакытларында даими рәвештә төрле күнегүләр ясарга киңәш итәләр.

## Чыганаклар
Колесов Д. В. Биология. Кеше : Татар урта гомуми белем бирү мәкт. 8 нче с-фы өчен д-лек / Д. В. Колесов, Р. Д. Маш, И. Н. Беляев; Русча 10 нчы басмадан Ф. Г. Иштирәкова тәрж,.— Казан : Мәгариф, 2009.— 332 б.: рәс. б-н.
ضمة (لغة)

**ضمة (لغة)** **Д(з)аммә** яхуди **Өтер (**гарәп. ضمة (لغة)) - Гарәп вә татар әбҗәдендә кыска у вә ү сузыкларын белдерүче хәрәкә (билге).Гарәп телендә хәрефнең астлымы, өстлеме яки өтөрлеме булганын белдерер өчен хуруфләр арасына хәрәкәләр языла. 

## Мисаллар
Ишелгәнчә языла

## Капма-каршы хәреф

## Тагын кара

* Иске имля
* Имля төзәтү

## Чыганаклар

Төркем:Гарәп әлифбасы нигезендә татарча әлифба
Төркем:Татар гарәп язуын кулланган мәкаләләр
Имля төзәтү

**Имля төзәтү**Х. Курбатов керткән фәнни терминологиясе. 1899 елда әдәби телне билгеләү, язмак формаларын стандартлаштыру һәм укыту программаларын төзү мәҗлес гыйльми карары. 

## Имля төзәтү карары
1899 елның июнь аенда Уфада тел, имля һәм мәгариф мәсьәләре буенча мәҗлес гыйльми(фәнни конференция) үткәрелә. Атна буе дәвам иткән бу мәҗлескә кырык-иллегә якын мөгаллим һәм галим-голәмә җыела. Анда яңа чор мәктәпләре өчен программалар төзелә һәм имля берләштерү карары кабул ителә. Карарда шул пунктлар бар:

# Руссия төркиләре өчен Казан шивәсе лисанын гомуми ителеп кабул итәргә.
# Фәнни вә истлахи мәгънәләр өчен истлахәт гарәбине кабул итәргә.
# Җәмегъ галәмәтләре улан لر لار  адәтләре, урынларына карап, һәр икесе истигъмал ителергә.
# Хикәя имази сыйгасендә сыйгасендә фәтхә ишетелсә дә, әлиф илә язылырга: килгән, киткән, икән
# Ачык ишетелгәнен язмый калмаска: сезнең, безнең, аның
# Саңгырау кәфне өстенә өч нокта куелып, фарсы кәфнең өстенә бер сызык сызу иля кәф гарәбидән аерырга:
# д дыр-дер, д дым-дем, д дык-дек, адәтләре уаусыз гына язылырга:
# Хәл сыйгаләре ып ып-еп язылырга
# Оч, өч, уч, үч кәлимәләре бер-бересеннән аермак өчен уау өстенә галәмәт куймаска.
# اوچونөчен, بوتونбөтен, تييوشтиеш, كييمкием кәлимәләре ايچون, بيتون, تيوش, كيوم рәвешендә замма ишетелгәне و илә язырга.
# вв хәрефләре кәлимәләрнең әүвәлендә язылырга, илтибасы булмаганда, уртада вә ахырда язылмаска: сан, сабан, таш, табан.
# Фәтхәи хәрфиясе (ә) кәлимәләрнең фәкать ахырында язылырга:
# Нәфи мөзаригъ сыйгаләре мас-мәс адәтләре илә язылырга:

## Нәтиҗәсе
Бу карар шул рәвешенчә, гарәп хәрефләрнең сафлыгын саклау, татар сүзләре өчен өстәмә хәрефләр арттырмау  (о, ө, у, ү авазларын бер-бересеннән аермак өчен уау өстенә галәмәт куймаска) рухында була. Шуңа карамастан аның уңай яклары  бар: гарәпнең фәтхәсе урынында ه хәрефен (ә) язу, گ (г), ڭ (ң)хәрефләрнең куллануны законлаштыру, мас-мәс кушымчаларын татар телендә әйтелгәнчә алу һ.б.

## Искәрмәләр:


Төркем:Иске имля әлифбасы
Төркем:Татар гарәп язуын кулланган мәкаләләр
Төркем:Иске имля
Төркем:Имля
Төркем:Гарәп әлифбасы нигезендә татарча әлифба
س

**س** (гәрәп. سين син) гарәп һәм гарәп имляле татар әлифбасында 12нче хәреф. Мәхъраҗы буенча теш арты хәрефе, нечкә әйтелешле. Телнең очын алгы аскы тешләрнең очына якын китергәндә чыга. Тартык нечкә хәреф. 

## Капма-каршы хәреф

* Сад ص хәрефе.

## Тагын кара

* Иске имля
* Иске имлянең җәдиди чоры

## Чыганаклар

Төркем:Гарәп әлифбасы нигезендә татарча әлифба
Төркем:Татар гарәп язуын кулланган мәкаләләр
Бәрбәр гарәп әлифбасы

**Бәрбәр гарәп әлифбасы** (бәрбәр : اݣ زامزغ اعرب ياكى اڨ شاڭ امزيغ اعراب ياكى ءاݣ زانى ءامازيغ ءعراب; гарәпчә : الأبجدية العربية الأمازيغية) — гарәп графикасына нигезләнгән бәрбәр теле әлифбасы. Бәрбәр әлифбасы урта гасырлардан гарәп язуында гына булган. Хәзерге вакытта кулланучылар күбесенчә Мароккодагы тифинаг алфавитын, яки Алжирдагы бәрбәр латин алфавитын кулланалар.

## Белешмәләр

## Әдәбият

* 

Төркем:Бәрбәр теле
Төркем:Гарәп әлифбасы
Корольков

**Корольков** ― фамилия.
* Григорий Корольков (1934―2012), нефтьче.
* Юрий Корольков (1906―1981), язучы.
Төркем:Фамилияләр
Заманча сәнгать музее (Загреб)

**Заманча сәнгать музее** (, *MSU*) — Хорватия башкаласы Загребта Дубровник проспектында урнашкан музей. Ул илнең иң эре һәм иң заманча музее булып тора.

## Тарих
Музей үзенең тарихын 1954 елда нигез салынган Заманча сәнгать шәһәр галереясеннән алып бара. Ул Түбән шәһәрдәге Кульмер сараенда урнашкан, анда шулай ук Фотография, кинематография һәм телевидение үзәге, шулай ук музей китапханәсе урнашкан була. Урын җитмәү сәбәпле музейда даими экспозиция булмаган.

1998 елда музейны Яңа Загреб районындагы Дубровник һәм Вечеслав Холевац проспектлары почмагындагы яңа бинага күчерү турында карар кабул ителә. Бина проектына конкурс үткәрелә һәм тәкъдим ителгән 85 эш арасыннан архитектор Игорь Франич проекты сайлап алына. 2003 елның ноябрендә музей нигезенә беренче таш салына һәм 2009 елның 11 декабрендә, берничә тоткарлык белән барган алты ел төзелештән соң, музей ачыла. Бинаның беренчел бәясе 200 млн. хорват куны белән бәяләнгән, ә ахыр чиктә ул Хорватия Мәдәният министрлыгы һәм Загреб шәһәре тарафыннан тигез өлешләрдә инвестицияләнгән 450 млн. кун (якынча 84 млн. АКШ доллары) тәшкил иткән.

Бинаның гомуми мәйданы 14 600 м² тәшкил итә, шуларның 3500 м² даими экспозиция өчен, ә 1500 м² тирәсе вакытлы күргәзмәләр уздыру өчен билгеләнгән. Бинада шулай ук китапханә, мультимедиа залы, китап кибете, кафе һәм ресторан урнашкан.

## Хәзерге вакыт
Музей коллекциясендә 12 000 гә якын сәнгать әйберләре бар, шуларның 600 гә якыны даими экспозициядә тора. Музейда заманча хорват рәссамнары Юлие Книфер, Тошо Дабац, Иван Кожарич, Венцеслав Рихтер, Бенко Хорват, Иван Пицель, Мирослав Шутей, Томислав Готовац, Далибор Мартинис, Саня Ивекович; шулай ук заманча сәнгатьнең чит ил вәкилләре Джетулио Альвиани, Альберто Бьязи, Макс Билль, Пьеро Дорацио, Хулио Ле Парк, Рихард Мортенсен, Отто Пьене, Хесус Рафаэль Сото, Виктор Вазарели, Марина Абрамович, Дороти Кросс, Катажина Козыра һ.б. хезмәтләре тәкъдим ителгән.

Бинаның көньяк керү урыны каршында Брацо Димитриевич һәм Мирослав Балки инсталляцияләре, Карстен Хёллерның *Икеләтә тау* металл скульптурасы музей вестибюлендә аның рәсми ачылышы вакытында урнаштырылган.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Рәсми сайт
* Музей тарихы *Vijenac* журналында 

Төркем:2009 елда төзелгән биналар һәм корылмалар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Википедия:Татар телендә имзаланмаган Викимәгълүмат элементларына сылтамалары булган мәкаләләр
Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Загреб
Загреб обсерваториясе

**Загреб астрономия обсерваториясе** () — Хорватия башкаласы Загребта урнашкан астрономик обсерватория. 1903 елда нигезләнгән һәм Загреб астрономия җәмгыяте карамагында тора.

## Урнашу урыны һәм җиһазлары
Обсерватория гөмбәзе астында 2007 елда урнаштырылган TMB APO 175/1400 мм рефракторы төп телескоп булып тора. Zeiss фирмасының иске телескобы (130/1950 мм) беренчесенә параллель урнаштырылган; аның ярдәмендә өстәмә җиһазлар урнаштырылганнан соң водород спектрында (Hα линиясе) Кояшны фотога төшерү планлаштырыла. Шулай ук обсерваториядә кечерәк берничә портатив телескоп бар, алар арасында — Celestron 200/2000 мм һәм Konus refractor 80/900 мм. Обсерватория каршындагы фотолаборатория ак-кара төстә сурәтләр күрсәтә.

Обсерватория шәһәр үзәгендә, төп мәйданнан ерак түгел урнашкан. Опатичка () урамындагы «Рухани манарасы»ның () соңгы катында урнаша, манара XIII гасырда төзелгән һәм элек Загреб архиепискобы карамагында булган. Өске террасадагы гөмбәздән тыш, обсерватория 50 кешелек лекцияләр залын, фотолабораторияне, 5 офисны, китапханәне һәм зур булмаган коворкингны сыйдыра.

## Тарих
Обсерваториягә Хорватия табигый фәннәр җәмгыяте нигез сала. Манараның өске өлешендәге бүлмәләр шәһәр хөкүмәте тарафыннан бирелгән, ул шулай ук гөмбәзне реконструкцияләүне һәм урнаштыруны финанслаган. Ачылу 1903 елның 5 декабрендә үткәрелә. Аның беренче җитәкчесе Оттон Кучера, танылган хорват фәнне популярлаштыручы була.

1906 елда Гейдельберг обсерваториясендә Август Копфф тарафыннан ачылган 589 номерлы астероид Загреб обсерваториясен ачу хөрмәтенә «Хорватия» исемен ала.

Кучераның өметләренә карамастан, белгечләр җитмәү сәбәпле обсерватория тикшеренү үзәге булмый. Ул һәрвакыт, нигездә, фәнне популярлаштыру өчен кулланылган. XX гасыр уртасында обсерватория эгидасы астында чыгарылган эсперантодагы басмалар танылу ала. Обсерватория Икенче бөтендөнья сугышы вакытында ябыла. 1963 елда обсерватория һәм Хорват астрономия җәмгыяте планетарий төзеп, шәһәр мәдәниятенә мөһим өлеш кертәләр. Соңрак ул Техник музейга бүләк итеп тапшырыла, анда ул хәзер дә эшли. Zeiss рефракторы 1966 елда башта обсерваториядә урнаштырылган телескопны алмаштырган.

1980 еллар уртасында обсерватория бинасы ремонтланган. 1992 елда яңа гөмбәз урнаштырыла, шул ук вакытта җиһазлар яңартыла. Хәзерге вакытта обсерватория астрономия һәм башка табигый фәннәрне яратучыларның очрашу урыны булып тора. Биредә төнге һаваны күзәтү, лекцияләр һәм астрономия тематикасына башка белем бирү чаралары уза. Обсерваториянең фәнни тикшеренүләре Кояш физикасына багышланган һәм Хвар обсерваториясе белән хезмәттәшлектә алып барыла.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Обсерваториянең рәсми сайты
Төркем:Загреб
Төркем:Астрономия обсерваторияләре
Кадим Әлмәт

**Кадим Әлмәт** ― төрле милли музыка коралларыннан төзелгән зур ансамбль.

Ансамбльнең сәнгать җитәкчесе ― ТР атказанган артисты Эрдни Чавлинов.

## Тарих
Ансамбль 2021 елда «Татнефть» хәйрия фонды тарафыннан төбәкнең борынгы музыкаль мәдәниятен торгызу һәм популярлаштыру максатында оештыра. Коллективның репертуары 1907 елдан башлап Татарстан, Ырынбур, Сембер, Чиләбе, Әстерхан өлкәләре авыллары буйлап этнографик экспедицияләрдә тупланган материалларга нигезләнгән.  Материалны эшкәрткәндә Идел буе халыкларының музыкаль формасы, шигъри ритмнары саклап калу тырышыла, бу борынгы музыкаль мәдәниятнең рухын, атмосферасын чагылдыра.

Барлык әсәрләр дә төрки һәм төрле тугандаш халыкларның уен коралларында башкарыла, алар арасында - кылкубыз, ятаган, думбыра, саз, гучжэн һәм башкалар. Коллективның "Гаҗәеп ирер Болгар тарихы" исемле беренче альбомы профессиональ тәнкыйтьчеләр арасында югары бәяләнә, «иң яхшы аутентик проект» номинациясендә «Russian World Music Awards» 2022 этник музыка Россия премиясендә җиңүгә лаек була. 

2024 елда "Кадим Алмет" "Russian World Music Awards" премиясенең "Иң яхшы видео" номинациясендә җиңүче була. Икенче альбомнары "Гаярь Җәнәй" "Russian World Music Chart" исемлегенә "иң яхшы фолк-альбомнар" номинациясенә керде.

2025 елда Әлмәт шәһәрендә "Әлиф" иҗат төркеме оештырган "Караш" фестивале кысаларында "Каф" спектакле музыкасын башкарды һәм яздырды. 

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
* Татьяна Ефремова

Төркем:Татарстанның музыкаль коллективларыТөркем:Әлмәт оешмалары
Даниэль Рабель

**Даниэль Рабель** (француз телендә: Daniel Rabel; 1578 — 1637 елның 3 январе, Париж) — француз живописецы, гравёр, рәсем ясаучы, дизайнер, миниатюрист, ботаник һәм табигать тарихы иллюстраторы, Яңарыш чоры инженеры.

## Тәрҗемәи хәле
Франция короле Генрих III-нең сарай яны рәссамының улы.

Беренче мәртәбә үзенә игътибарны король Генрих IV-нең икенче хатыны Марии Медичиның сәләтле портретисты буларак җәлеп иткән.

1612 тирәсендә Карл Гонзага I, герцог де Невера (соңыннан Мантуя герцогы) сарае янында рәссам һәм аның балаларында рәсем остазы булган.

1618 елда Сен-Жермен-де-Прега (Париж) күчкән һәм Бри һәм Шампань тарихи провинцияләрендә инженер фортификацион корылмаларның мөдире итеп билгеләнгән булган, ә 1625 елда король сарае яны инженеры булган.

1631 елдан бирле Франция короле Генрих IV Бурбонның һәм Марии Медичиның кече улы Гастон Орлеанлының сарай яны рәссамы итеп билгеләнгән булган.

Людовик XIII кушуы буенча кәләше Анна Австрияленең портретын ясар өчен Парижга барган.

Кардинал Мазарини аны Блуага сөргенгә җибәргән, анда Рабель провинциядә беренче ботаник бакчасын нигезләгән, Антиль утрауларыннан күп төр үсемлекне керткән һәм утырткан.

## Иҗаты
1610 елдан бирле балет- бурлесклар өчен акварель техникасында башкарылган костюмнар проектлау белән шөгыльләнгән булган (хәзер Лувр, Парижның Милли китапханәсе тупламаларында). 1617 елдан үлеменә кадәр Рабель сарай яны театрлары һәм балетларының рәсми сценографы булган.

Май белән рәт пейзаж һәм шулай ук сунар күренешләре сурәте белән картиналар авторы.

1622 елда Парижда шул вакытта ирешүдә булган 69 иң ачык төстәге үсемлекләрдән ботаник тупламаларның гуашь белән бик реалистик иллюминацияләре булган  *«Theatrum Florae»* альбомын (соңрак басмалар 1627 һәм 1633 елда) нәшер иткән.

Моннан тыш ул астроном Николя-Клод Фабри де Пейреск өчен Ай өслеге картографиясе буенча берничә эш барлыкка китергән булган.

Ул китаплар иллюстрацияләре эшләгән булган: аның рәсемнәре буенча 350 пластина Мишель Ласне, Клод Давид һәм Исаак Брио II тарафыннан гравирланган булган. Рабель үзе нечкәлеге һәм төгәллеге Антонио Темпеста һәм Жак Калло стиленә охшаган 230-дан артык офорт барлыкка китергән. Алар үзләренә картушлар, пейзажлар, чәчәк белән натюрмортлар, жанр күренешләрен кертә.

## Сайланган басмалар һәм иллюстрацияләр

* Cent fleurs et insectes

* Livre de differants desseings de parterres 1600—1640

* Theatrum florae 1627

* Cartouches de diferentes inuentions tres utilles a plussieurs sortes de personnes 1632

* E. T. Hamy, Jean Le Roy de la Boissière et Daniel Rabel, peintres d’histoire naturelle du commencement du XVIIe siècle … Editor: Paris, Masson et cie

* Léo R. Schidlof, La Miniature en Europe, Graz, Akademiche Druck Verlagsanstalt, 1964, vol. II (M-Z).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Биография

:Төркем:Рәссамнар
Филипп Рейнагл

**Филипп Рейнагл** (инглиз телендә: Philip Reinagle; 1749 — 1833 елның 27 ноябре, Лондон) — инглиз сарай яны рәссам-анималисты, пейзажист, портретист. Король художестволар академиясе әгъзасы. 

## Тәрҗемәи хәле

Эдинбургта тора башлаган Венгрия музыкантлары улы.
Дөньяга унике рәссам биргән династиядән килеп чыгышлы. Аның әтисе Шотландиягә тәхеткә яшь претендент белән 1745 елда килгән.
1769 елда Король художестволар Академиясе каршында мәктәптә укыган, соңыннан шотланд рәссамы Аллан Рэмзи өйрәнчеге булган, аңа король Георг III һәм королева Шарлоттаның күп портретларының барлыкка китерүендә булышкан.
Картиналарын беренче мәртәбә 1773 елда Король Академиясендә тәкъдим иткән. 1785 елга кадәр күбесенчә портретлар ясаган, аннан соң портрет живописеннән киткән һәм хайван сурәтләре белән картиналар ясый башлаган.

## Иҗаты
Филипп Рейнагл вакытының иң мәшһүр спорт рәссамы булган, аның хайван, аеруча этләр сурәтләре аларның тарихын аңлау өчен әлегәчә зур әһәмияткә ия. Рәссамның максаты монарх кушуы түгел, ә сурәтнең төгәллеге булган дип санала. Аның картиналарына башка авторларның картиналарында булмаган хәрәкәт хас. Эт яратучылар дөньясында Рейнагл 1803-1804 елларда чыккан һәм инглиз телендә этләр турында өченче китап булган Уильям Теплинның “Спортсмен кабинеты” өчен Джон Скотт (1774—1827) шулардан гравюралар ясаган картиналар сериясе белән истә калган.
Ул спорт этләре, аеруча спаниельләр, һ. б. сурәтләнеше һәм тотышларының трактовкасында бик уңышлы булган.
1787 елда академиядә күргәзмәгә рәт пейзаж тәкъдим иткән. 1787 елда Король Академиясенең ассоциирланган әгъзасы булып сайланган булган, әмма 1812 елга кадәр академик булмаган. 1812 елда академик званиесенә ирешү өчен «An Eagle and a Vulture disputing with a Hyaena» картинасын тәкъдим иткән. Еш Британия нәфис сәнгать институтында күргәзмәгә эшләрен тәкъдим иткән.

Филипп Рейнагл — һолланд живописенең алтын гасыры рәссамнары, мәсәлән, П. Поттер, Рёйсдал, Н. Берхем, М. Хоббем, Ф. Вауэрман, А. Вельде, К. Дюжардел һ.б. картиналарыннан уңышлы күчермәләр авторы. Аның көтүгә чыккан мал-туар һәм пейзажлар белән репродукцияләрен еш оригинал итеп күрсәткәннәр.
 
Рәссамның берничә картинасы хәзер Виктория һәм Альберта Музеенда саклана.

Улы — рәссам Ремси Ричард Рейнагл.

## Галерея

Philip Reinagle00.jpg
Members of the Carrow Abbey Hunt by Philip Reinagle 1780.jpeg
Man with Falcon by Philip Reinagle.jpg
Reinagle Penguin.jpg
A Moorhen A Gull A Scarlet Macaw and Red-Rumped A Cacique By A Stream in a Landscape by Philip Reinagle.jpg
Reinagle musikalischer Hund.jpg


## Сылтамалар
* Philip Reinagle RA (1749—1833)  
Төркем:Рәссамнар
Сент-Джулианс

**Сент-Джулианс** (), **Сан-Джильян** () — Мальтада Урта диңгез яр буйларында урнашкан шәһәр. Илнең башкаласы Валлеттадан төньякта урнашкан.

## Мәгълүмат
Сент-Джулианс популяр туристик курорт булып тора, диңгез яры буйлап пляжлар белән җиһазландырылган.

2005 елның ноябрендә Сент-Джулианс халкы 7752 кеше тәшкил иткән.

Шәһәр берничә районга бүленә, алар арасында:

* Paceville
* Ta' Ġiorni
* Tal-Għoqod
* St Andrew’s
* Изге Георгий бухтасы
* Спинола бухтасы
* Баллюта
* Il-Qaliet cliffs.

## Тарих
XVI гасырның икенче яртысыннан бераз соңрак җирле култыкка корсар Тургут Рейс җитәкчелегендәге күпсанлы төрек флоты якынлаша. Бөек Сөләйман сараена якынаерга омтылып, ул Сент-Джулиансны яулап алып, утрауны үзенә буйсындырырга өметләнгән. Ләкин Мальта ордены рыцарьлары белән көрәш нәтиҗәсендә Тургут Рейс үлем ярасы ала һәм үлә.

Шәһәрнең типик, тар һәм текә урамнары Спинола Сарае урнашкан ярга таба төшә. Сарайның беренче бинасы 1688 елда Орденның бейлифы (администраторы), генуэзлы Паоло Раффаэло Спиноланың җәйге торуы өчен төзелә. Сарайның хәзерге кыяфәте Паоло Спиноланың туганнан туган энесе Фра Джованни Баттиста Спинола ихтыяры белән башкарылган XVIII гасыр реконструкциясенә карый. 1798 елда француз оккупациясе вакытында француз гаскәрләре сарайда урнашалар һәм аны бушаталар. Беренче бөтендөнья сугышы вакытында сарайны хәрби госпиталь буларак кулланганнар.

XIX гасырга кадәр шәһәр урынында Спинола Сарае, мәхәллә чиркәве һәм җирле балыкчыларның берничә кечкенә өйләре гена булган. Берникадәр вакыттан соң бу авыл җирле байларның җәйге резиденциясенә әверелә, ә бүген аның урынында Мальта утравының иң эре курортларының берсе урнашкан.

## Температура

## Шәһәр атамасы
Шәһәр шәһәрнең изге химаячесе, изге Юлиан, Юлиан Странноприимец, шулай ук Юлиан Бедный буларак киң танылган хөрмәтенә аталган. Бу изгене искә алу көне 12 февральдә билгеләп үтелә.

## Галерея

Файл:San Giulian, harbour with boats.jpg|Сент-Джулианс пристаненә күренеш
Файл:Malta-stjulians-hotels-207.jpg|Сент-Джулианс панорамасы
Файл:Church St Julians-Carschten2.jpg|Сент-Джулианс чиркәве
Файл:Bild - 323.jpg|Портомасо бизнес-центры


## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Visitpaceville.com Сент-Джулианска килүчеләр өчен интернет-экскурсовод
Төркем:Мальта шәһәрләре
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Назар Чепурный

**Назар Вячеславович Чепурный** (; 2002 ел 3 сентябрь, Черкассы) — Украин гимнасты. 2024 елгы җәйге Олимпия уеннарында Украина исеменнән чыгыш ясады. 2024 елда ир-атлар арасында спорт гимнастикасы буенча Европа чемпионатында алтын медаль һәм 2019 елда юниорлар арасында дөнья чемпионатында көмеш медаль яулаган команда составына кергән. Шәхси сикерүдә 2011 елгы җәйге Универсиада чемпионы, 2018 елгы җәйге Яшүсмерләр Олимпия уеннарының көмеш призеры, 2023 елгы дөнья һәм 2024 елгы Европа чемпионатларының бронза призеры. Моннан тыш, 2019 елда Яшүсмерләр арасында перекладинада дөнья чемпионы.
## Конкурентлык тарихы

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
Артур Фельфнер

**Артур Сергеевич Фельфнер** (; 2003 елның 17 октябре, Конотоп, Сумы өлкәсе, Украина) — украин җиңел атлеты, сөңге ыргыту буенча махсуслашкан. 2024 елда Парижда узган Олимпия уеннарында катнашучы.

## Биографиясе

Артур Фельфнер 2003 елның 17 октябрендә Сумы өлкәсенең Конотоп шәһәрендә Сергей һәм Дарья гаиләсендә дөньяга килә. Соңрак гаилә Бахмач шәһәренә күчә. Артурдан тыш, гаиләдә тагын ике кече энесе — Назар һәм Матвей тәрбияләнә. Әби-бабасы Батурин шәһәрендә яши.

Артур җиңел атлетика белән Конотоптагы Мамиашвили исемендәге балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбендә шөгыльләнә башлый, әтисе анда тренер булып эшли. Соңрак ул Бровар югары физик культура училищесын тәмамлый. Аның төп тренеры — Вячеслав Рымко.
## Спорт карьерасы

2018 елда Днепр шәһәрендә узган яшүсмерләр арасындагы Украина чемпионатында 700 граммлы копьены 62,63 метрга ыргыткан һәм шәхси рекордын урнаштырып, алтын медаль яулаган.

2019 елда Артур Украина данын Баку шәһәрендә узган Европа яшүсмерләр Олимпия фестивалендә яклаган, анда 73,16 метр нәтиҗә күрсәтеп бронза медаль яулаган.

2021 елда Таллин шәһәрендә узган яшьләр арасында Европа чемпионатында 78,41 метр нәтиҗә белән алтын медаль алган. Шуннан соң Найроби (Кения) шәһәрендә узган дөнья чемпионатында катнашып, фин Янне Ляспядан 14 сантиметрга калышып, көмеш медальгә ия булган. Шул ук ел нәтиҗәләре буенча Украина җиңел атлетика федерациясе тарафыннан «Яшь йолдыз» бүләге белән бүләкләнгән.

2022 елның май аенда Оффенбург шәһәрендә узган ярышларда Артур 83,28 метр нәтиҗә күрсәтеп, Украина яшүсмерләре арасында яңа рекорд куйган, ләкин бу нәтиҗә ярышта дүртенче урынны гына биргән. Июль аенда Шоморин шәһәрендә ул бу нәтиҗәне 84,32 метрга кадәр яхшырткан.

Шул ук елда Колумбиядә узган яшьләр арасында дөнья чемпионатында 79,36 метр нәтиҗә белән алтын медаль яулаган.

Олылар арасындагы дебюты 2022 елның августында Мюнхенда узган Европа чемпионатында була, тик Артур квалификацияне уза алмыйча финалга чыга алмый. 2023 елның мартында Лейрия шәһәрендә узган Европа кубогында 80,09 метр нәтиҗә белән алтын медаль яулаган. Шул ук елда Артур Европа уеннарында бронза медаль, Украина чемпионатында алтын медаль, һәм яшьләр арасында Европа чемпионатында алтын медаль ала. Әмма Будапешт шәһәрендә узган дөнья чемпионатында ул бары тик 32-нче нәтиҗә белән чикләнә.

2024 ел Артур өчен Европа кубогында җиңүдән башлана — ул 81,89 метр нәтиҗә күрсәтә. Май аенда Оффенбургта узган *Hylo Javelin Meeting* ярышында 83,95 метр нәтиҗәгә ирешә. Июньдә Рим шәһәрендә узган Европа чемпионатында финалга чыгып, 81,38 метр нәтиҗә белән сигезенче урынны яулый. Шул ук айда Львов шәһәрендә узган Украина чемпионатында үз карьерасында икенче тапкыр алтын медаль ала. Июльдә Парижда узган Бриллиант лигада 80,48 метр нәтиҗә белән бишенче урынны били.

2024 елда Артур дөнья рейтингындагы урынына күрә Парижда узган Олимпия уеннарында катнашу хокукы ала.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
Биргу

**Биргу** ( яки ) — Мальтадагы зур булмаган шәһәр. 2005 елгы җанисәп буенча шәһәрдә 2701 кеше яши. Диңгездән шәһәргә Сант-Анджело форты, ә көньяк-көнбатыштан Коспикуа шәһәре тоташа.

## Тарих
Биргу тарихы утрауның хәрби-диңгез һәм сәүдә эшчәнлеге вакыйгаларын үз эченә ала. Валлетта килеп чыкканчы, Бөек гаваньда уңышлы урнашу сәбәпле, Биргу Мальтаның төп стратегик шәһәре булган, анда төп хәрби көчләр тупланган. Аның үсешенә һәм чәчәк атуына күп халыклар, шул исәптән финикиялеләр, юнаннар, римлылар, византиялеләр, гарәпләр, шулай ук Мальта ордены рыцарьлары ярдәм иткән.

1530 елда, утрауга госпитальерлар килгәч, Биргу аларның башкаласы була, чөнки утрауның эчендә булган элеккеге башкала Мдина хәрби-диңгез таләпләренә туры килмәгән. Шуннан соң ук алар Сант-Анджело фортын, Биргу шәһәрен һәм аңа якын тагын ике шәһәрне ныгыту буенча чаралар эшләрен уздыралар. Ул вакытта шәһәргә Читта Коттонера () исеме бирелә, ул вакытлар узу белән шәһәргә якын бөтен төбәк атамасы да була.

Госпитальерлар һәм төрекләр арасындагы сугыш дәвамында Биргу дошман һөҗүменә каршы торып, бер тапкыр да төрекләр тарафыннан басып алынмаган. Шулай да сугыш шәһәрне хәлсезләндерә һәм сугыш тәмамлангач, госпитальерлар орденының Бөек магистры Бөек гаваньның аръягында Валлетта исеме бирелгән тагын да ныгытылган яңа шәһәр төзергә карар кыла. Камау өзгәннән соң госпитальерлар Биргуга яңа исем бирәләр — Читта Витториоза (), итальянчадан тәрҗемә иткәндә *җиңүче шәһәр* дигәнне аңлата. 1571 елда, Бөек магистр резиденциясе яңа башкалага күчерелгәч, Биргу үзенең әһәмиятен югалта.

1800 елда утрау хуҗасы булган Бөекбритания Биргуда үзенең хәрби-диңгез базасын урнаштырган, ул анда 1979 елга кадәр калган.

Шәһәр хәзер дә ныгытылган шәһәр диварлары белән әйләндереп алынган, ә туристларны Инквизиторлар сарае һәм Сант-Анджело форты җәлеп итә, анда беркадәр вакыт дәвамында Караваджоны сак астында тотканнар.

Биргу һәм аңа якын урнашкан Коспикуа һәм Сенглея шәһәрләре Коттонера () төбәген барлыкка китерәләр, ул көньяктан Бөек гаваньны уратып ала һәм аларның гомуми халкы 5642 кеше тәшкил итә.

## Биргуда демография

* 1901: 6093 кеше
* 1921: 5887 кеше
* 1931: 6673 кеше
* 1948: 3816 кеше
* 1957: 4242 кеше
* 1967: 4017 кеше
* 1985: 3572 кеше
* 1995: 3069 кеше
* 2005: 2701 кеше.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Шәһәр сайты
* Праздник св. Лаврения
* Праздник св. Доминика в Биргу
Төркем:Мальта шәһәрләре
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Франциско Ксавьер Рамос-и-Альбертос

**Франциско Ксавьер Рамос-и-Альбертос** (испан телендә: Francisco Javier Ramos y Albertos; 1746 елның 30 марты, Мадрид — 1817 елның 10 ноябре, шунда ук) — испан рәссамы, король Карла IV Испанияленең сарай яны рәссамы, Мадрид Художестволар Академиясе президенты.
## Тәрҗемәи хәле
Франциско Ксавьер Рамос 1746 елның 30 мартында Мадридта туган булган. Бик яшь булганда Фра Бартоломео де Сан-Антонио җитәкчелеге астында ул живопись өйрәнә башлаган. Король Карл III-тән укуын Римда дәвам итәр өчен стипендияне алгач, ул укуын тәмамлау нияте белән менторы Антон Рафаэль Менгс һәм дүрт яшь испан рәссамы белән 1777 елның 27 январендә Мадридтан киткән. Менгсның үлеменнән соң (1779), Рамосны Рим испан илчесе һәм сәнгать сөючесе Хосе Николас де Асара яклаган. Асара заказы буенча Рамос Римда Испания Сарае биналарының берсе росписьлар белән бизәгән.
Римда Рамос шулай ук берничә картина башкарган, алар арасында иң яхшылары дип «Бөркет образында Зевс белән Ганимед» һәм «Зевс образында бөркет белән Геба», алар рәссамнан шундук рус кенәзе Николай Борисович Юсупов тарафыннан сатып алынган булган һәм әле дә Юсуповларның «Архангельское» музей-утары тупланмасының бизәге булып тора.
1787 елда әле Римда булганда Рамос елына 15000 реал оклады белән испан камергеры сарай яны званиесе бирелгән патша указын алган. Бу указ шулай ук Мадрид Сан-Фернандо король нәфис сәнгатьләр академиясендә аңа билгеләнгән өйрәнчекләргә живопись сәнгатен өйрәтергә мәҗбүр иткән. Указдан соң граф Флоридабланка Рамоска бер тоткарлыксыз Испаниягә килергә таләп җибәргән. 1788 елда Мадридка кайтканнан соң Рамос бер тоткарлыксыз Академиянең гамәлдәге әгъзасы, 1794 елда – живопись бүлеге буенча вице-президент, ә 1812 елда – президент булып билгеләнгән булган. Бу вазыйфаларны биләп, Франциско Рамос укыту системасын берникадәр заманчалаштырган.
Параллель рәвештә Франциско Рамос шактый уңышлы живописец эшчәнлеген дәвам иткән. Корольнең фавориты Мануэль Годой заказы буенча ул Швейцария педагогы Песталоцци портретын кертеп берничә портрет башкарган булган; берничә эре храм һәм монастырьларны бизәү өчен дини картиналар барлыкка китергән булган. Рәссам тарафыннан башкарылган дини картиналарның кайберләре океан артында испан биләмәләренә - Мексикага җибәрелгән булган.
Пиреней сугышы вакытында рәссамның матди халәте шактый начарайган. Ул Мадридта 1817 елның 11 октябрендә, Академия президенты вазыйфасыннан отставкадан соң тиздән үлгән булган.

## Галерея

File:Франциско Рамос. Ганимед.jpg|Бөркет образында Зевс белән Ганимед. «Архангельское» музей-утары.
File:Hebe by Ramos y Albertos.jpg|Бөркет образында Зевс белән Геба. «Архангельское» музей-утары.
File:Johann Heinrich Pestalozzi (Real Academia de Bellas Artes de San Fernando, Madrid).jpg|Швейцария педагогы Иоганн Генрих Песталоцци портреты. Сан-Фернандо король нәфис сәнгатьләр академиясе тупламасы, Мадрид.


## Искәрмәләр

Төркем:Рәссамнар
Нәкбә

**Нәкбә** (гарәп. **النكبة)** - Фәлистин гарәпләре халыгын куу, җәберләү, көчләп үтерү, җирне этник яктан чистарту фәҗигасы. Фәлистин гарәпләрен этник чистарту, җирләрен, мөлкәтләрен, әйберләрен көчләп күчерү, җәмгыятьләрен җимерү һәм аларның мәдәниятын, шәхесләрен, сәяси хокукларын, милли омтылышларын бастыру. Бу термин 1948-нче елда мәҗбүри Фәлистиндагы Палестина сугышы вакыйгаларын, шулай ук ​​Израиль тарафыннан Фәлистин халкын эзәрлекләү һәм күчерү өчен кулланыла. Тулаем алганда, ул Фәлистин җәмгыятенең җимерелүен һәм Фәлистин качакларына һәм аларның токымнарына кире кайту хокукыннан озак вакыт баш тартуны үз эченә ала.

Нәкбә вакыйгалары сионистик хәрәкәт белән Фәлистин җирләрен басып алу, 750 меңнән артык Фәлистин халкын куып чыгару вә аларны качакка әверелүен үз эченә ала. Вакыйгалар дистәләгән үтермәк, фәхшилек, Фәлистин халкына каршы талау, 500дән артык авылны җимерү, Фәлистин шәһәрләрен җимерү һәм аларның яһүд диненә күчүе, Нәкаб чүлендә яшәүче бәдәви гарәп кабиләләрне күбесен куып чыгару. Фәлистин үзәнчелекләрен юкка чыгармак вә гарәп топомимикасы атамаларын бетерү вә  ауруппа пейзажын алыштыру. Этник чистартулар 1947 елда БМО Бөек Британияның Фәлистин мандатын гарәп һәм яһүд мәмләкәтләргә бүлүен тәкъдим иткәннән соң башланды. Сионист юлбасарлар фиркаләре "Далет операциясен" дип аталган олуг бер барлык бер җир күләмендә этник чистартулар  башлап җибәрделәр.

## Искәрмәләр:
Төркем:Фәлистыйн
Төркем:Фәлистин тарихы
Төркем:Җәберләүләр
Михайло Кохан

**Михаил Сергеевич Кохан** (; 2001 ел 22 гыйнвар, Запорожье) — украин җиңел атлеты, молот ыргыту буенча белгеч. 2024 елгы җәйге Олимпия һәм 2024 елгы Европа чемпионатының бронза призёры, Буэнос-Айрестагы яшьләр Олимпия уеннары, яшьләр һәм кадетлар арасында дөнья чемпионаты, яшьләр, кадетлар һәм яшьләр арасында Европа чемпионаты, милли дәрәҗәдәге ярышлар җиңүчесе һәм призёры.

Михаил Кохан 2001 елның 22 гыйнварында туган. Ярышларда Днепропетровск өлкәсе исеменнән чыгыш ясаган.

2017 елда халыкара мәйданда беренче тапкыр үзен күрсәтте, ул украин милли җыелма командасына керде һәм Найробида яшьләр дөнья беренчелегендә катнашты — молот ыргытуда 82,31 метр белән барлык конкурентларын уздырып, алтын медаль яулады. Шул ук сезонда Дьёрда узган Европа яшьләр җәйге Олимпия фестивалендә дә җиңде (78,28 метр).

2018 елда дөнья рекорды булып саналган 87,82 метр белән Дьёрда яшьләр Европа беренчелегендә җиңде, Тампеда узган кадетлар дөнья беренчелегендә көмеш медаль алды (79,68 метр), Буэнос-Айрестагы җәйге яшьләр Олимпия уеннарында иң яхшы нәтижә күрсәтте (85,97 + 85,14 метр).

2019 елда Шамориндагы Европа Кубогының яшьләр категориясендә җиңде (76,68 метр), Буросдагы кадетлар Европа беренчелегендә Европа рекорды белән (84,73 метр) беренче урынны алды, шулай ук беренче тапкыр олылар арасында Украина молот ыргыту чемпионатын җиңде (73,94 метр). Дохада узган дөнья чемпионатында катнашты, анда финалда молотны 77,39 метрга ыргытып, бишенче урын алды.

2020 елда Луцкта узган Украина чемпионатында җиңде (75,39 метр), һәм Клуж-Напокада Балкан чемпионатында җиңүче булды (75,43 метр).

2021 елда өченче тапкыр чираттагы Украина чемпионатын яулады (78,61 метр), Таллинда узган яшьләр Европа беренчелегендә җиңде (77,88 метр), һәм Секешфехервардагы Венгрия Гран-присында шәхси рекордын куйды — 80,78 метр. Олимпия квалификация нормасын үтәп (77,50 метр), Токио җәйге Олимпия уеннарында ил намусын яклау хокукын алды — молот ыргыту финалында 80,39 метр күрсәтеп, ярышлар нәтиҗәләре буенча дүртенче урынны алды. 20 яшьлек булса да, берничә тарихи рекорд куйды: молот ыргыту Олимпиада финалында иң яшь катнашучы; 80 метрдан озынрак молот ыргыту Олимпиадалар тарихында иң яшь җиңел атлет; һәм Олимпия уеннарында дүртенче урынны алган иң яшь молот ыргытучысы булды.

2024 елның июнендә, Римда узган Европа чемпионатында, Михаил 80,18 метр күрсәтеп бронза медаль алды.

4 август 2024 елда Парижда узган Олимпия уеннарында бронза медальгә лаек булды.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
Нәкаб

**Нәкаб чүле**(гарәп. **صحراء النقب**), шулай ук ​​"җиде чүл"(гарәп. **السبع**) яки "Көнчыгыш Синай"(гарәп. **شرق سيناء**), Алгы Азия урнашкан чүл төбәге. Географик яктан ул Синай ярымутравының бер өлеше, аның көнчыгыш чиге Олуг Африка рифтының дәвамы, гарәп вадисы белән күрсәтелгән. Бу мәҗбүри Фәлистина өлеше иде һәм хәзерге вакытта басып алынган Фәлистинада урнашкан. Халыкның яртысы 1948 елгы сугыштан соң төбәктә калган гарәп бәдәвиләрдән тора.

## География

## Климаты
## Тарих

### Ислам таралуы вакатыннан соң
Шимәли Нәкаб VIII-XI яки XI гасырларда икътисади үсешнең чәчәк атуын күрде.  Алты Ислам торак пункты хәзерге Эйлат тирәсендә бакыр, алтын шахталары һәм таш карьерлары, катлаулы сугару системасы һәм юл челтәре белән табылды.  Икътисади үзәк Айла порты иде (Акаба). 

## Бәдәвичелек
Көнчыгыш Синай иң коры җирләрнең берсе. Игенчелек шөгелләнү климат ягыннан авыр булуы җитәрлек су булмавы бу җир Гарәп бәдәвиләре көтүчелек вә күчмә хуҗалык шөгелләнү урыннары.

## Шулай ук кара

## Аңлатма язмалары

## Искәрмәләр

Төркем:Фәлистыйн
Төркем:Фәлистин җире
Төркем:Чүлләр
Төркем:Шәрык
Төркем:Гарәбестан
Төркем:География
Вади

**Вади** ( )  - Географик вә гидрологик өйрәнүләр буенча түбән таулар арасында уйсы җир тарлавык, үзән вә корылык яхуди каты яңгыр вә яз су ташып агуы нисбәтендә барлыкка килгән эрозион елга үзәнләре вә тарлавыклары. Күпчелек очракларда коры җирлекләрдә яхуди климат үзгәрүе нигезендә, көчле яңгырдан соң һәм елга агымыннан соң ачылучы вә ачылган үзәнлек, Олуг вадилар гарәп ярымутравы һәм Төньяк Африка чүлләрендә таралган.

## Тасвирлау
Вади озынлыгы йөзләрчә километрга җитәргә мөмкин һәм гадәттә эндорхик бассейннарда бетә, һәм аларның асты пролувий белән капланган. Аларның еш кына текә таулары бар.

Мөгаен, алар дымлы климатларда булган елга үзәннәре.

### Топонимикада
Гарәп ярымутравында, Сүриядә һәм Шимәл Африкада бу сүз еш географик исемнәрдә очрый. Ул шулай ук ​​Иберия ярымутравында очрый, мәсәлән, Гвадалахара (гарәпчә: **وَادِي الحِجَارَة**) яки Вади ал Кәбир(Гвадалкувир) елгасы (гарәпчә: **الوادي الكبير**).

## Шулай ук кара

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Вади // Большая советская энциклопедия : в 66 т. (65 т. и 1 доп.) / гл. ред. О. Ю. Шмидт. — М. : Советская энциклопедия, 1926—1947.

## Сылтамалар

* 
* Вади // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. — 2-е изд., вновь перераб. и значит. доп. — Т. 1—2. — СПб., 1907. — Т. I.
Төркем:Су юлын өйрәнү
Төркем:Гидрография
Олег Дорощук

**Олег Евгеньевич Дорощук** (; 2001 елның 4 июле, Кировоград) — украин җиңел атлеты (биеклеккә сикерүче). 2024 елгы Олимпия уеннарында катнашучы. 2024 елгы Европа чемпионатының бронза призёры, 2025 елда бина эчендәге Европа чемпионы. Украина Халыкара класстагы спорт остасы.

## Биографиясе

Кировоградта туган. Геннадий Здитовецкий кул астында СДЮСШОР № 2 мәктәбендә шөгыльләнгән.

2018 елның июнендә Балкан яшьләр чемпионатында 2 метр 8 сантиметрга сикереп көмеш медаль яулаган. Киләсе айда Дьёр шәһәрендә узган яшьләр Европа чемпионатында да көмеш медаль яулаган. Буэнос-Айрестагы 2018 елгы яшьләр Олимпия уеннарында 2,14 метр нәтиҗәсе белән бронза медаль алган.

Яшьләр арасында Европа чемпионатына икенче тапкыр 2019 елда, Бурос шәһәрендә катнашкан, һәм тагын көмеш медаль яулаган. 2019 ел нәтиҗәләре буенча Кировоград өлкәсендә елның иң яхшы яшь спортчысы дип танылган.

2020 елда Львовта узган Украина чемпионатында бронза медаль яулаган. Соңрак узган җәйге Украина беренчелекләрендә түбәндәге нәтиҗәләргә ирешкән: 2021 — бронза, 2022 — алтын, 2023 — бронза, 2024 — алтын.

Олы яшьтәгеләр арасында халыкара ярышларда дебюты 2021 елда Торунь шәһәрендә узган Европа чемпионатының бина эчендәге версиясендә булган, анда финалга чыга алмаган. Шул ук елда Таллинда узган яшьләр Европа чемпионатында финалда бишенче урынны алган.

2022 елда Юджинда узган дөнья чемпионатында (квалификациядә 15-нче урын) һәм Мюнхенда узган Европа чемпионатында (финалда 4-нче урын) катнашкан.

2023 елда Эспоода узган яшьләр Европа чемпионатында икенче урынны Украинадан тагын бер спортчы — Роман Петрук белән бүлешкән. 2023 елда Будапештта узган дөнья чемпионаты финалында катнашып, 13-нче урында тәмамлаган.

2024 елның февралендә Банска Быстрицеда 2 метр 30 сантиметрга сикереп бронза медаль яулаган. 2024 елгы бина эчендәге дөнья чемпионатында, Глазгода, дүртенче урынны алган. 2024 елгы Европа чемпионатында (Рим) 2,26 метр нәтиҗәсе белән өченче урынны алган.

Дөнья рейтингындагы урыны аркасында 2024 елгы Париж Олимпия уеннарында катнашу хокукы алган. Олимпиадада 2,34 метр биеклекне уза алмыйча, 6-нчы урынны алган, ләкин шәхси рекордын яңартып (2,31 метр) ярышны тәмамлаган. 2024 елда Бриллиант Лигасы этабында Польша (Хожув) һәм Италия (Рим) шәһәрләрендә бронза медальләр яулаган.

2025 елның марты аенда Нидерландның Апелдорн шәһәрендә узган бина эчендәге Европа җиңел атлетика чемпионатында 2,34 метр нәтиҗәсе белән дөньяда сезонның иң яхшы күрсәткечен һәм шәхси рекордын куеп, алтын медаль яулаган, һәм бинада узучы Европа чемпионатында җиңгән беренче украин биеклеккә сикерүче булган.
## Нәтиҗәләр

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
Елизавета Губарева

**Елизавета Сергеевна Губарева** (; 2004 елның 16 июнендә, Донецкда туган) — Украина гимнастикачысы, спорт гимнастикасы белән шөгыльләнә. 2020 елгы Европа чемпионатында Украина җыелма командасы составында алтын медаль яулаган.

## Иртә еллары
Елизавета Губарева 2004 елның 16 июнендә Донецк өлкәсенең Донецк шәһәрендә дөньяга килә. Гимнастика белән ул 2010 елда шөгыльләнә башлый. Спорт дөньясына аны әнисе алып керә, һәм беренче тренеры да әнисе була.

## Спорт карьерасы

### 2019 ел
Март аенда ул Украина чемпионатында катнаша һәм күп төр буенча 2 нче урынны ала. Соңрак Стелла Захарова кубогында чыгыш ясый һәм ирекле хәрәкәтләр күнегүендә алтын медаль яулый.

Июнь аенда Венгриянең Дьёр шәһәрендә узган беренче Җир шары яшьләр чемпионатында катнаша. Аның белән бергә Анастасия Мотак һәм Дарья Муржак чыгыш ясыйлар. Украина командасы 13 нче урынны били. Аннары алар Европа яшьләр олимпия фестивалендә катнашалар һәм 10 нче урында финишлыйлар.

### 2020 ел
Сентябрь аенда Елизавета өлкәннәр арасында дебют ясый — Украина чемпионатында күп төр буенча 3 нче, ирекле хәрәкәтләр күнегүендә 2 нче урынны ала.

Декабрьдә Европа чемпионатында катнаша. Сайлап алу этабында ул Украина җыелма командасының финалга икенче урын белән узуына өлеш кертә (беренче урында — Румыния). Шулай ук шәхси ярышта — төрлечә биеклектәге брусьяларда финалга үтә. Команда финалында Елизавета трамплинда һәм ирекле хәрәкәтләрдә чыгыш ясый, һәм команда Украина тарихында беренче тапкыр Европа чемпионы була. Брусья финалында ул 7 нче урынны ала.

### 2021 ел
Елизавета Копер һәм Мерсин шәһәрләрендә узган Дөнья кубогы этапларында катнаша. Мерсинда ул төрлечә биеклектәге брусьяларда көмеш медаль яулый (Зоя Секейдан соң икенче урын).

Октябрьдә дөнья чемпионатында катнаша, күп төр буенча 14 нче урынны били.

Ноябрьдә Артур Гендер мемориалында катнаша. Монда ул 3 төр ярышыннан торган күп төр буенча 4 нче урынны ала (Ангелина Мельникова (Русия), Таис Бура (Франция) һәм Сиена Алипио (АКШ) алдарак булалар).

Шул ук айда ул Швейцария кубогында Илля Ковтун белән парлап чыгыш ясый. Алар икенче урынны алалар (беренче урында — Русия командасы: Никита Нагорный һәм Мельникова).

## Ярыш тарихы

## Искәрмәләр
Әлиф (иҗат төркеме)

**«Әлиф» иҗат** **төркеме** — заманча татар сәнгате өлкәсендә музыкаль-театр юнәлешенә юнәлгән алдынгы берләшмәләрнең берсе.

## Тасвирлама
Берләшмәнең уникальлеге шунда ки, ул Татарстан Республикасында заманча театр һәм дөньяның төрки телле халыкларының традицион уен кораллары яңгырашын берләштергән бердәнбер оешма диярлек. «Әлиф» студиясе 2017 елның 12 июлендә шул ук исемдәге спектакльнең беренче куелышы белән барлыкка килде. Атама иске имляның беренче хәрефе буенча бирелгән, шушы әлифба, болгар телендә, аннары татар телендә Х гасырдан алып 1928 елга кадәр киң кулланылган. Кайбер чит ил татарлары арасында хәзер дә кулланыла.

Студия проектлары Россиянең төрле сәхнәләрендә, шул исәптән Мәскәү, Санкт-Петербург, Пермь, Казан, Мехико, Париж, Бакы, Бухарест һәм башка бик күп шәһәрләрдә күрсәтелде. Алар берничә тапкыр бөтенроссия һәм халыкара премияләр лауреатлары һәм номинантлары булдылар , һәм зур фестивальләрдә, шул исәптән Мексикада Халыкара бию фестивале һәм Дягилев фестивалендә, катнаштылар.

## Шәхесләр

* Туфан Имаметдинов — куратор, җитәкче
* Нурбәк Батулла — хореограф, биюче
* Алёна Батулла — проектлар координаторы
* Эльмир Низамов — композитор
* Марсель Нуриев — хореограф, биюче
* Татьяна Ефремова ― вокал

## Кайбер спектакльләре

* Әлиф
* Каф
* Ха-Тын
* sak-sok
* Әңгәмә
* Дөр
* Һава
* Нәфес
* Дәрдемәнд
* Шамаил

## Искәрмәләр

Төркем:Мәдәният оешмалары
Пишмание

**Пишмание** (*пашмак, «аждаһа сакалы», җиңел хәлвә, татлы мамык*) — төрек кухнясының татлы ризыгы, ул майда кыздырылган он һәм шикәрдән торган, кайчакта фисташка чикләвеге, кунжут, ваниль яки башка тәмле өстәмәләр салынган юка җепләрдән торган йомгаклардан гыйбарәт. Хәлвә белән шикәр мамыгы уртаклыгы буларак тасвирланырга мөмкин. Тышкы яктан бөтерелгән җеп бәйләмен хәтерләтә, тәме бик татлы.

Башка исемнәр астында башка төрки халыкларның милли ашлары, шулай ук фарсы, Кытай һәм Корея ашлары составына керә. Һинд татлылыгы соан-папди Иран һәм төрек татлылыгына караганда тыгызрак. Десертның үзенең дә, аның атамасының да Мисырдан килеп чыккан дигән юрама да бар.

Кытайда, Төркиядә, Иранда мондый тәм-томнар белән урам сәүдәгәрләре сату итә. Шуның белән бергә эре фабрика җитештерүе дә бар, андый продукциясе фирма һәм башка кибетләрдә сатыла.

## Милли вариантлар
Элек татлылык төрек хуҗабикәләре тарафыннан өй шартларында ясалган, әмма бүгенге көндә бу гадәт сирәк очрый, пишмание, нигездә, фабрикаларда җитештерелә. Пишманиеның иң борынгы рецепты 1430 нчы елларда Сервани табибы китабында китерелә.

Татар милли ашлары арасында охшаш ризык ''талкыш кәләвә'' дип атала, ул шикәр, бодай он, май, бал һәм судан әзерләнә. Сүсләрне сыгалар һәм аларны конус формасында ясыйлар.

Иранда шундый ук татлылык *пашмак* исеме белән билгеле. Беренче тапкыр шагыйрь Әбү Исхак тарафыннан XV гасырда телгә алына. «Пашмак» сүзе йонны белдерүче «пашм» сүзеннән килеп чыккан. Пашмакның ватаны Йәзд шәһәре санала.

Кытай кухнясының шундый ук татлылыгы *«аждаһа сакалы»* исемен йөртә. Кытай кухнясыннан бу татлы ризык Кытай диаспорасы белән бергә Көнчыгыш Азия буйлап таралган, шулай ук Канада һәм АКШ базарына үтеп кергән. Классик «аждаһа сакалы» шикәр, кукуруз сиробы, дөге оны, җир чикләвеге, кунжут һәм кокос йомычкасыннан ясала. Тышкы яктан пишмание белән пашмактан әллә ни аерылмый. Пишманиедан аермалы буларак, «аждаһа сакалы» эченә өстәмә рәвештә татлы эчлек төрәләр. Аны әзерләгәннән соң ук ашарга киңәш ителә (фабрикада әзерләнгән пишмание шактый озак саклана). «Аждаһа сакалы» татлылыгы Кытайда аристократия белән ассоциацияләнгән, һәм мәдәни революция барышында Кытайның үзендә кулланыштан чыккан диярлек, диаспорада сакланып калган һәм акрынлап капиталистик мөнәсәбәтләр үсеше белән яңадан торгызылган. Корея кухнясының шундый ук татлылыгы *«бал йомгагы»* (*ккультхарэ*) дип атала.

## Галерея

Файл:Pashmak.jpg|Иран пашмагы
Файл:Dragons beard candy.JPG|Кытай десерты «аҗдаһа сакалы»
Файл:Kkultarae, Korean court cake.jpg|Кореядагы ккультхарэ


## Искәрмәләр

Төркем:Әлифба буенча ашамлыклар
Төркем:Төркия ризыклары