open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Иоганн Филипп Лемке

**Иоганн (Ханс) Филипп Лемке** (немец телендә: Johann Philipp Lemke), швед телендә: Johan Filip Lemke; 1631, Нюрнберг — 1711 елның 13 апреле, Стокгольм) — 1683 елдан Швеция король сарае янында эшләгән немец-швед рәссам-баталисты, график һәм офортист.

## Тәрҗемәи хәле

Гвардия сержанты улы, Утызъеллык сугыш катнашучысы. Гамбургта мәктәпкә йөргән, 1642 елдан 1647 елга кадәр Якоб Вейердан живопись өйрәнгән. Аннан соң Харлемга барган, анда 1649 елдан 1651 елга кадәр Якоб де Веттан өйрәнгән. Аннан соң Нюрнбергка кайткан һәм гравёр Георг Штраухның (1613–1673) ярдәмчесе булып эшләгән. 1653 елда туган шәһәрендә Израильлеләрнең Амаликитяннарга каршы бәрелешен сурәтләүче картина өчен “Оста” буларак теркәлгән булган.
1653-1657 елларда Римда Питер ван Лар һәм Жак Куртуа́дан стажланган булган.
1660-ынчы елларда аның эшләре Давид Клёккер-Эренстраль һәм Эрик Дальбергны кызыксындырган, шуннан соң 1683 елның октябрендә ул швед короле Карл XI сарай янына чакырылган булган.
Швециянең фортификация генерал-директоры Эрик Дальберг белән аның тарафыннан кальга корылмалары проектларын барлыкка китерүендә хезмәттәшлек иткән. Беренче мәгълүм сугыш тукымалары 1684 ел белән даталана - «Хальмстад янында орыш» һәм «Лунда янында сугыш». Дроттнингхольм сараеның өске галереясе өчен рәт картина барлыкка китергән (1684), шуннан соң аның аскы галереяда король Карл X-ның каһарманлыкларын сурәтләүче тукымалар барган, барысы егерме дүрт картина.
Тәүрат темаларына күп офортлар һәм имзаланмаган зур булмаган картиналар барлыкка китергән. Аларның күбесе башка рәссамнарга карый дип саналган. Аның өйрәнчекләре арасында күренекле дипломат булып киткән Карл Густав Тессин булган.
Рәссамның картиналары хәзер Швециянең Милли музеенда, Уппсала университеты китапханәсендә, Гётеборг художество музеенда һ. б. саклана.


Slaghalm1676.jpg|Хальмстад янында орыш
Charles XII is crossing the Düna, 1701.jpg|Король Карл XII-нең 1701 елда Дюна аша кичүе.
Tredagarsslaget vid Warsawa1656.jpg|Варшава сугышы (1656)
Lemke Scanianwar.jpg|Лунд янында бәрелеш
Battle of Warsaw 1656 Lemke.jpg|Варшава сугышы (1656)
Tåget över bält2.jpg| Карл X Густавның Зур Бельт аша кичүе


## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*Johann (Hans) Philip Lemke  

Төркем:Рәссамнар
Татар шигърияте: XX гасыр башы

**Татар шигърияте: XX гасыр башы** - 2004 елда Мәгариф нәшриятында басылган китап. Китапны төзүче, текстларны басмага әзерләүче,  кереш мәкалә, искәрмә һәм аңлатмалар авторы - Зөфәр Рәмиев. Китапның тиражы - 3000 д.
## Сылтамалар
Төркем:2004 ел китаплары  
Төркем:Татарча китаплар Төркем:Мәгариф нәшриятында басылган китаплар
Иоахим Лун

**Иоахим Лун** (немец телендә: Joachim Luhn, 1640 елда Гамбургта туган — 1717 елда Гамбургта үлгән) — барокко чоры немец рәссамы.

## Тормышы һәм иҗады
Иоахим Лун Римда Амстердам остасы Адриан Бакер (1636—1684) җитәкчелегендә һәм шулай ук Венециядә немец рәссамы Карл Лоттан (1632—1698) живопись өйрәнгән. А. Бакердан ул бөек Рембрандт живопись мәктәбе күнекмәләрен һәм техникасын алган. Өйрәнүне тәмамлагач һәм берничә ел сәфәрдән соң яшь рәссам 1668 елда туган Гамбургына килә. 1673 елда ул монда живопись остасы дәрәҗәсенә ия була. Шул ук елда ул рәссам Якоб Вейерның (1670 елда үлгән) кызы Ханна Маргарета Вейерга өйләнә.
Портретлар да, пейзаж живописе да ясаган И. Лунның эшләре Гамбургта югары бәяләнгән булган. 1689-1692 елларда ул Брауншвейг герцогы Антон-Ульрих чакыруы буенча соңгысында сарай яны рәссамы булып хезмәт итә һәм Зальцдалум сараен җиһазландыру белән мәшгуль була. Бу өч ел дәвамында Брауншвейг живописецы Тобиас Кверфурт Иоахим Лунның бер кызына өйләнә.
Иоахим Лунның художество әсәрләре, аңа XVII гасыр голланд живописе йогынтысына карамастан аның тарафыннан эшләнгән оригиналь, бәйсез төньяк герман стиленә ишарә итә, бу аеруча ачык итеп хатыны белән рәссамны һәм шулай ук хатыны белән шул вакытта инде мәрхүм булган каенатасын (моңа аның кулында аллегорик баш сөяге ишарә итә) сурәтләүче 1673 ел гаилә портретында чагыла. Тукыма Брауншвейгта Герцог Антон-Ульрих художество галереясендә саклана.

## Әдәбият
* *Die Goldene Palette. Tausend Jahre Malerei in Deutschland, Österreich und der Schweiz*. Deutscher Bücherbund. Stuttgart-Hamburg. 1968.

## Галерея

файл:Joachim Luhn - Stadtansicht Hamburg von 1681.jpg|*1681 елда Гамбургка манзара*
файл:


Төркем:Рәссамнар
Хосе Мадрасо

**Хосе́ Мадра́со и Агу́до** (испан телендә: José de Madrazo y Agudo; 1781 елның 22 апрелендә Сантандерда туган — 1859 елның 8 маенда Мадридта үлгән) — испан рәссамы, классицизм вәкиле.

## Тормышы һәм иҗады
Мадрасо Сантандерда 1781 елда туган. Живописьны Сан-Фернандо Король нәфис сәнгать академиясенең XIX гасыр башында киләчәк ректорлары Косме де Акунья һәм Грегорио Ферро белән шул академиядә өйрәнгән.
Франциядә испан илчесе дон Фернандо Ла Серна чакыруы буенча Мадрасо Парижга килә һәм Жак-Луи Давид остаханәсенә стажировкага керә. Шул чорда ул испан короле Карлос IV яклавын кулланып “Лукреций Үлеме” тукымасын һәм антик тарих мотивлары буенча берничә башка тукыма ясый.
Европа континентында Наполеон I хөкеме вакытында Давид киңәше буенча ул Римда дәүләт стипендиясенә гариза язган һәм аны алган булган. 1806 елда Римда яши һәм эшли, анда изге Лука академиясенә керә, әмма Наполеон Бонапартның улы Наполеон II-гә Рим королена буларак ант итмәгән өчен арестланган һәм төрмәгә утыртылган булган.
Король Фердинанд VII вакытында ул инде сарай яны рәссамы дәрәҗәсенә ия була. 1809 елда ул мәрхүм рәссам Тадеуш Кунтценың кызы Изабель Кунтцега өйләнә. 1818 елда Х. Мадрасо Римнан Испаниягә кайта һәм 1823 елда Сан-Фернандо Король нәфис сәнгать академиясен җитәкли. Маркиз де Санта-Крус белән бергә рәссам Прадо музееның нигезләүчедәшләрнең берсе булып тора. Ул Мадридта 1859 елда 78 яшендә үлә.
Х. Де Мадрасо күбесенчә Тәүрат темаларына картиналар һәм тарихи тукымалар һәм шулай ук портретлар ясаган. Ул испан рәссамы Федерико де Мадрасоның (1815—1894) әтисе.

## Галерея


Paul Friedrich August von Oldenburg (by José de Madrazo y Agudo).jpg|Август I, бөек Ольденбург герцогы
Madrazo Viriatus HighRes.jpg|Вириат үлеме (1806—1807)
JOSÉ DE MADRAZO Y AGUDO - María Sandalia de Acebal y Arratia (Colección particular, Madrid, 1820).jpg|Мария Сандалия де Асебаль-и-Аррития (1820) портреты
Fernando VII a caballo.jpg|Король Фердинанд VII-нең җайдак портреты
Coracero francés, por José de Madrazo.jpg|Мәгълүм булмаган кирасиры портреты
José de Madrazo Divine Love and Profane Love.jpg|Илаһи мәхәббәт һәм Дөньяви мәхәббәт



## Искәрмәләр

Төркем:Рәссамнар
Василий Аксёнов. Сайланма әсәрләр

**Василий Аксёнов. Сайланма әсәрләр** - 2016 елда Татарстан китап нәшриятында басылган китап. Бу китапка авторның Казан белән бәйле балачак хәтирәләренә нигезләнеп язылган әсәрләре туплап бирелде.  Төзүчесе һәм йомгаклау сүзе авторы - Әхәт Мушинский. Әсәрләрне русчадан Рөстәм Галиуллин тәрҗемә итте. Китапның тиражы - 1100 д. 
## Эчтәлек
* Ватанга кайту (Казан мэры Илсур Метшин белән әңгәмә)
* Ленд-лиз балалары. Роман
* Күз карасы. Хикәя
* Җирән. Хикәя.
* Василий Аксёнов һәм Казан. Ә. Мушинский.
## Сылтамалар

Төркем:2016 ел китаплары
Төркем:Татарча китаплар
Төркем:Татарстан китап нәшриятында басылган китаплар
Иоганн Христиан фон Манлих

**Иоганн Христиан фон Манлих** (немец телендә: Johann Christian von Mannlich; 1741 елның 2 октябрендә Страсбургта туган — 1822 елның 3 январендә Мюнхенда үлгән) — немец рәссамы һәм архитектор.
## Тормышы һәм иҗаты
Иоганн бала булганда әле аның гаиләсе Цвейбрюккенга күчкән. Живописьны ул Пфальц-Цвейбрюккен кенәзе Христиан IV сарай яны рәссамы әтисе Конрад Манлих җитәкчелеге астында өйрәнгән. Соңрак Мангейм һәм Париж художество Академияләрендә укыган. Парижда Иоганн аның башлангыч иҗади периодына көчле йогынты ясаган француз рококо живописе белән таныша. Соңрак И. Х. Фон Манлих кенәз Христиан IV-нең сарай яны рәссамы була, кенәз Карл II Август вакытында төзелеш буенча генераль мөдир вазифасын били. Тормыш ахырында Бавария короле Максимилиан I Йозефның картина галереясенең мөдире булган. Кенәз Карл II Август өчен ул сокландыргыч живопись тупланмасын җыя, аныл ул Хомбург янында Карлсберг кальгасында урнаштыра. 1793 елның 28 июлендә кальга француз инкыйлаб гаскәрләре тарафыннан җимерелгән булган, әмма фон Манлих шуңа кадәр аннан картина галереясен, кенәз китапханәсен, борынгы сугыш коралы һәм җиһаз тупланмасын һ. б. чыгарырга өлгергән. Картина галереясе һәм башка кыйммәтләр Мангеймга, ә аннан соң Мюнхенга алып кителгән булган, анда алар мәшһүр Иске пинакотека сәнгать музее өчен нигез булган. Фон Манлих кенәзе артыннан Мангеймга, аннан соң Мюнхенга эмиграциягә барган, анда ул литография белән шөгыльләнгән.
Кенәз Карл II Август вакытында фон Манлих шулай ук Карлсберг кальгасын корганда әйдәп баручы архитектор булган. Аның тарафыннан классик стильдә төзелгән биналар сакланмаган. Аның тарафыннан язылган тәрҗемәи хәл кызык булып тора, ул Пфальц-Цвейбрюккенның соңгы кенәзләре һәм французлар тарафыннан җимерелгәнче Карлсберг кальгасы турында бик әһәмиятле мәгълүмат чыганагы булып тора.

## Кызык фактлар
Рәссам пумаласының Фридрих Генрих Якоби фәйләсуфы портреты Иммануил Кантка ялгыш аттрибуциягә күрә мәшһүр булып киткән.

## Иншалар
* *Histoire de ma vie*. изд.: Karl-Heinz Bender und Hermann Kleber, 2 Bde., Trier 1989—1993 ISBN 3-87760-700-4

## Әдәбият
* Karl-Theodor Stahl: *Conrad Mannlich 1700−1758. Johann Christian von Mannlich 1741−1822. Neu entdeckte und wieder aufgefundene Werke 1978−1988*. Kunsthandlung Karl-Theodor Stahl, Mannheim 1989

## Галерея

Файл:Christian Mannlich Weiblicher Kopf 1811.JPG|Хатын-кыз портреты (1811)
Файл:Christian IV of Palatinate-Zweibrücken.jpg|Цвейбрюккен палатины Христиан IV портреты
Файл:Johann Christian Mannlich Schnepre.jpg|Чуллык
Файл:Friedrich Heinrich Jacobi portrait.jpg|Фәйләсуф Фридрих Генрих Якоби портреты

Төркем:Рәссамнар
Питер ван Моль

**Питер ван Моль** (нидерланд телендә: Pieter van Mol; 1599 елның 7 ноябрендә Антверпенда чукындырылган — 1650 елның 8 апрелендә Парижда үлгән) — барокко  стилендә эшләгән фламанд рәссамы, рәсем ясаучысы , бизәк рәссамы һәм сарай яны рәссамы.

## Тәрҗемәи хәле
Рәссам карьерасын 11 яшендә Антверпенда Зегер ван де Гревега өйрәнергә кереп башлаган. 1622 елда Антверпен Изге Лука рәссамнар гильдиясе остасы һәм әгъзасы булган.
1631 ел тирәсендә Парижга күчкән, анда үз студиясен ачкан. Сарай яны рәссамы буларак Людовик XIII сарай янында эшләгән. 
Изге Лука борадәрлеге әгъзалары сыйфатында күп өстенлекләргә ия Париж һөнәр живописецлары һәм сынчылары тарафыннан эзәрлекләүләр башында Шарль Лебрён торган француз рәссамнарны хөкемдар королева правительницы Анна Австрияледән яклау сорарга мәҗбур иткән.
1648 елдан ул кардинал Мазарини патронажында Франция живопись һәм сынчылык академиясенең, соңрак – Король живопись академиясенең оештыручысы һәм беренче әгъзаларның берсе булган.
Тарихи, дини сюжетларга картиналар һәм портретлар ясаган.
Питер ван Мольнең тукымалары Франция, Канада, Россия музейлары тупланмаларында, шул исәптән Луврда һәм А. С. Пушкин исемендәге дәүләт нәфис сәнгать музеенда саклана.

Jeune homme à la mitre van mol.jpg
Pieter van Mol (Attr.) - Lamentation of Christ.jpg
Allégorie de l'Air.JPG
Peter van Mol - Study of a man's head.jpg


## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Питер ван Моль

Төркем:Рәссамнар
Эглон Хендрик ван дер Нер

**Эглон Хендрик ван дер Нер** (нидерланд телендә: Eglon Hendrick van der Neer; 1635 ел, Амстердам — 1703 елның 3 мае, Дюссельдорф) — Голландиянең алтын гасыры чоры нидерланд живописец-пейзажисты; Арт ван дер Нерның улы.
Амстердамда Якоб ван Лооның улы. 1654 елдан француз Оранженда Оран кенәзлеге губернаторы Фридрих фон Донада өч ел эшләгән. Аннан соң Амстердамга кайткан, анда 1658 елның февралендә  Роттердамнан бай нотариус кызы Мария Вагенсвельтка (Maria Wagensvelt) өйләнгән. Хатынының 1677 елда үлеменнән соң Гаагада һәм Брюссельда торган. Рәссам Франсуа дю Шательнең (François du Chastel) кызы миниатюралар рәссамы Мария дю Шательгә (Marie du Chastel) өйләнгән. Аларда тугыз бала туган. Брюссельдә король Карл II-нең сарае янында живописец булып билгеләнгән булган.   
Берничә елдан соң Брюссельгә француз гаскәрләре атканнан соң, рәссам Брюссельдан китәргә мәҗбур булган. Икенче хатыны үлеменнән соң, немец живописецы Йоханн Шпильберг кызы белән танышу аша ван дер Нер Шпильберг үлеменнән соң Дюссельдорфта аны Брюссель буенча инде белгән пфальцграф Иоганн-Вильгельмда бушаган сарай яны рәссамы урынын биләгән. Аннан соң ул Дюссельдорфта 1703 елның маенда үлеменә кадәр эшләгән булган.     
## Әдәбият
* А. Плюшар. Энциклопедический лексикон, том 8. — Типография А. Плюшара; С.-П., 1837 — с. 227 (Вандернеэръ, Эглонъ Генрихъ).
Төркем:Рәссамнар
Хосефа де Обидос

**Хосефа де О́бидос**, португаль әйтелешендә — *Жозефа де Óбидуш*, шулай ук *Хосефа де Аяла* дип имзаланган булган (испан телендә: Josefa de Óbidos, Josefa de Ayalla, тумыштан исеме *Josefa de Ayala Figueira*; 1630, Севилья,  — 1684 ел 2 июле  Обидуш) — XVII гасырның португаль рәссамы һәм график, португаль бароккосының иң эре вәкиле. Испаниядә туган булган.

## Тәрҗемәи хәле
Әнисе — Андалусия хатыны Катарина де Аяла-и-Кабрера, әтисе Обидушта туган һәм Севильяга сәнгатьне камил белү өчен килгән португаль живописецы Балтазар Гомиш Фигейра, Франсиско Эррера остаханәсендә эшләгән булган. 1634 елда гаилә Португалиягә күчкән булган һәм Пенишеда, аннан соң Коимбрада һәм соңыннан Обидушта тора башлаган. Коимбрада Хосефа Изге Анна обителенә кергән (1646), 1653 елда билгеле булмаган сәбәпләр аркасында аннан киткән булган. Үзәк Португалия храмнарында һәм монастырьларында (Алкобаса, Лиссабон, Обидуш, Кашкайш, Торриш-Ведраш, монастырь Баталья) эшләгән булган.
Обидушта Изге Петр храмында күмелгән булган
 

## Иҗат
Рәссамга иң әһәмиятле йогынтыны әтисе ясаган. Аның манерасында шулай ук Сурбаран йогынтысын күрәләр. Монастырьлар һәм храмнар заказлары буенча барлыкка китерелгән изге сюжетларга живопись һәм графикадан тыш, ул шәхси заказчылар өчен эшләгән натюрмортлар авторы һәм портретист булган. Король гаиләсе әгъзалары - королева Мария-Франциска һәм аның кызы донья Изабель портретларын калдырган. Шулай ук үзенең гравюлары белән мәшһүр (шул исәптән, Коимбра университетының уставлар китабында аллегорик сурәтләр белән).

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Serrão V. Josefa de Obidos e o tempo barroco. Lisboa: Instituto Português do Patrimonio Cultural, 1991
* The sacred and the profane: Josefa de Obidos of Portugal (1630—1684)/ Vítor Serrão a.o., ed. Washington: National Museum of Women in the Arts, 1997

## Сылтамалар
* Хосефа де Аяла, яки гөнаһсызлыкны Мактау
* Дөнья музейларында эшләре

Төркем:Рәссамнар
Овон

**Чан Сыно́п** (корей телендә: 장승업|張承業, 1843—1897), күбрәк **Ово́н** (корей телендә: 오원|吾園) тәхәллүсе астында мәгълүм — Чосон династиясе чорының Корея рәссамы.

## Тормышы һәм иҗаты
Тулы ятим булып, Чан Сыноп чит гаиләдә тәрбияләнгән булган, анда рәсем ясарга өйрәнгән булган. Сәләтен үстерергә һәм живопись белән шөгыльләнергә мөмкинчелек аксөяк Ли Ынхо́н (корей телендә: 이응헌|李應憲) хуҗалыгында урын алгач булган. Сәләтен танылуга ирешкәч сарай яны живописецы һәм король сарай янында шәрәфле дәрәҗәгә ия булган. 
Рәссамның югары дәүләт дәрәҗәсендә танылу турында 1896 елда Овонның ике эше император Николай II-нең тәхеткә утыру вакыйгасы хөрмәтенә дипломатик бүләк буларак бирелү факты сөйли. Ике бүләк ителгән төргәк хәзер Мәскәү Кремленең Корал пулаты тупланмасында һәм “кеше һәм предметлар живописе” жанрына карый. Берсе фәйләсуф Лао-Цзының Ханьгу заставасына зиярәт кылуны сурәтли, икенчесе Кытай шагыйре Ли Бо тормышы турында сөйли. 
 https://www.kreml.ru/exhibitions/moscow-kremlin-exhibitions/koreya-i-oruzheynaya-palata-istoriya-koronatsionnogo-dara-poslednemu-imperatoru/ 
Овонның эшләре эчтәлеге буенча төрле – алар пейзажлар, хайван сурәтләре, портретлар, чәчәк сурәтләре, жанр сәхнәләре. 2002 елда  Канн кинофестиваленда корей режиссёры Им Квон Тхэкның Овон оста тормышы турында сөйләүче «Ут штрихлары»  (корей телендә: 취화선|醉畫仙) нәфис фильмы тәкъдим ителгән булган. Фильм иң яхшы режиссура өчен бүләк алган.
Элек эшләгән Танвон һәм Хевон белән беррәттән Овон Кореяның XVIII—XIX гасыр иң яхшы живописецлар “Өч Вон” триадасына керә. 

## Галерея

файл:Owon-Samin.munnyeondo.jpg
файл:Owon-Hochwido.jpg
файл:Owoncat.gif
файл:Owon-Sansu.inmuldo.jpg
файл:Owon-Rooster-detail.jpg
файл:Owon-Ssangma.inmuldo-detail.jpg
файл:Owon-Chowon.jirok.jpg

Төркем:Рәссамнар
Хуан Баутиста Майно

**Хуан Баутиста Майно** (испан телендә: Juan Bautista Maino) — барокко чорының испан живописецы.
## Тәрҗемәи хәле
Мәшһүр Эболи принцессасы хезмәтендә торган тукыма сатучы һәм португаль аксөяге улы.
Толедо һәм Мадрид мәктәбе вәкиле, Эль Греко өйрәнчеге.
Яшь чагыннан Эскориалны бизәү белән шөгыльләнгән. 1600-1610 елларда Италиягә зиярәт кылган һәм торган, анда, хосусан, Караваджо әсәрләре белән танышкан. Испаниягә кайткач, Толедода тора башлаган, анда доминикан орденына кергән, монах булган. 

Якынча 1620 елдан Мадридта торган, анда корольләр Филипп III һәм Филипп IV сарай яннарында сарай яны рәссамы булып хезмәт иткән. Сарай янында өйрәнчеге һәм дусты Диего Веласкеска урнашырга ярдәм иткән.
Рәссам-натуралист; беренче чиратта дини картиналар ясаган, бигрәк тә миниатюр портретлары яхшы килеп чыккан, әмма аларда ул позалаучы персоналарга юмалаган.
Аның иң мәшһүр әсәрләре - «Фландриянең тынычлануы һәм буйсынуы, аллегория» (Мадрид музеенда), «Апостол Пётр» (Толедода Сан-Педро чиркәвендә), «Изге Ильдефонс тормышыннан эпизодлар» (Толедо соборында), «Орыш» (Буэн-Ретиро сараенда) һәм «Пастырьларның иелеше» (Санкт-Петербургта Эрмитажда).
## Искәрмәләр

Төркем:Рәссамнар
Кристобаль Лопеш

**Кристобаль Лопеш** (порт. *Cristóvão Lopes*, 1516 елда туган — 1594 елда үлгән) — португаль рәссамы.

## Тормышы һәм иҗаты
К.Лопеш борынгы рәссамнар гаиләсеннән килеп чыгышлы. Аның әтисе живописец Грегорио Лопеш, ә әнисе ягыннан бабасы — Жорже Афонсу, португаль корольләре Мануэл I һәм Жуан III сарай яны рәссамы булган. Шулай ук сарай яны живописецы булган әтисе 1550 елда үлгәч, Кристобаль 1551 елдан король Жуан III сарае янында аның вазифасын били башлый. Рәссам тарафыннан шул вакытка кадәр ясалган картиналар билгеле түгел. Сәнгать белгечләре, мөгаен, К. Лопеш пумаласыныкы кайбер тукымаларга ишарә итәләр, әмма алар имзаланмаган. К. Лопешның стиле голланд стиленә охшаган һәм 1550-нче еллард португаль король гаиләсе портретларын ясаган живописец  Антонис Мор (Антонио Моро) манерасына якын.
К. Лопешның художество иҗаты күбесенчә аның тарафыннан португаль сарай янында ясалган портретларыннан гыйбарәт. Портрет живописеннан кала оста дини тематикага игътибар биргән. Аның авторлыгына Лиссабонда “Мадре де Деус” хатын-кызлар монастыренда алтарь картинасы һәм  Сезимбрада Мәрхәмәтлелек (*Misericordia*) чиркәве өчен Мәрхәмәтлелек  аллегориясе карый.   
К. Лопешның эшләрен хәзерге вакытта Лиссабон Милли борынгы сәнгать музеенда күрергә мөмкин.

## Галерея

Файл:Infanta Caterina of Spain.jpg|Португалия королевасы Екатерина Һабсбурглы
Файл:JoaoIII-P.jpg|Король Жуан III Португалияле
Файл:Lopes Catherines Madre de Deus.jpg|Королева Екатерина һәм изге Екатерина (Богородица монастыре (Мадре де Деус))
Файл:Lopes John Madre de Deus.jpg|Король Жуан III һәм Иоанн Чукындыручы (Богородица монастыре)
Файл:CristLopes2.jpg|Королева Екатерина һәм изге Екатерина (Илаһи өмет чиркәве (Носса Сеньора да Есперанца))
Файл:CristovaoLopes-JoaoIII-portrait.jpg|Король Жуан III һәм Иоанн Чукындыручы (Носса Сеньора да Есперанца).

Төркем:Рәссамнар
Yeva Dikson

**Yeva Dikson** (; *[[1905 yıl]]nıñ [[8 mart]]ı, [[Şvetsiä]], ,  — [[1938 yıl]]nıñ [[24 mart]]ı, , [[Bağdad]]*) — Şvetsiä säyäxätçese, oçuçısı, avtouzışçısı häm yazuçısı. Saxra çülen maşina belän ütkän berençe xatın.

## Biografiäse
Yeva Dikson 1905 yılnıñ 8 martında tuğan. Mölkätle at ürçetüçe Albert Lindström häm Mariä Lindströmnıñ qızı bulğan.

20 yäşendä Yeva avtouzışçı Olof Diksonğa kiäwgä çıqqan, läkin cide yıldan ayırılışqan. Ayırılışunıñ säbäbe Olofnıñ anıñ säyäxät itüwenä qarşı buluwı bulğan.

Yevanıñ säyäxätläre cämäğätçelekneñ zur iğtibarın cälep itkän. Ul üz täcribäse turında berniçä kitap, şulay uq säyäxätçelär öçen berniçä yul kürsätkeçe çığarğan. Yeva säyäxätlärgä aqçanı törle bay dönyawi zatlar belän pari tözep eşläp tapqan.

1932 yılda ul bäxäskä maşina belän Nayrobidan Stokholmğa barğan, böten Saxra çüle aşa uzğan berençe xatın-qız bulğan.

1932 yılda Yeva yazuçı  elekkege ire baron Bliksen belän tanışqan. Alar Keniädä oçraşqannar häm tizdän söyärkälär bulğannar. Şunda uq, Keniädä, 1932 yılda Yeva törle ekspeditsiälärdä qatnaşqan. Ä kiläse yılğa alar Xäbäşstanğa kitkännär, anda Dikson *The Weekly Journal* Şvetsiä gäziteneñ xärbi korrespondentı sıyfatında Abissiniä krizisı turında yazğan. Xäbäşstannan alar qaçırlarda 2000&nbsp;km yul ütep Keniägä qaytqannar.

1936 yılda alar öyläneşkän. Yeva häm Blinksen bal ayın üzläreneñ dusları — Ernest Hemingwey häm  kompaniäsendä Kuba häm Bahama utrawları yanında yaxtada yözep uzdırğannar.

1937 yılnıñ 3 iyünendä Dikson üzeneñ küptänge xıyalın tormışqa aşırırğa häm böten yefäk yulın yalğızı ğına maşinada ütkän berençe keşe bulırğa niätläp, Stokholmnan Beyciñğa säyäxätkä kitkän. Ul yalğızı ğına Almaniä, Läxstan, Rumıniä, Törkiä, Süriä häm İran aşa uzğan. Ul Äfğänstanğa barıp citkäç, aña Hindstan aşa barırğa kiñäş itkännär, çönki ul salğan marşrut xatın-qız öçen artıq qurqınıç sanalğan. Kälküttägä kilep citkäç, Yeva kinät awırıp kitkän. Yevanı xastaxanädä mışyak yärdämendä däwalağannar, bu anıñ xälen naçaraytqan ğına. Monnan tış, Kälküttädä anıñ aqçası betä başlağan. Ä aña  başlanu turındağı xäbärlär kilep citkäç, Dikson üzeneñ bilgelängän punktına barıp citä almayaçağın añlağan. Awıruwına qaramastan, ul Awrupağa qaytırğa qarar itkän. Ul Bağdadqa qädär barıp citä alğan (ul waqıtqa anıñ säfäre inde 9 ay däwam itkän), anda yullarnıñ bersendä ul avtomobil’ idäräse östennän kontrolne yuğaltqan häm häläqätkä oçrağan. Yeva şunda uq ülgän. 1938 yılnıñ 22 aprelendä Stokholmda cirlängän.

## İskärmälär

## Ädäbiät

* Populär Historia, 23 januari, 2009: ''Äventyraren Eva Dickson''Archived 20 February 2014 at the Wayback Machine. (in Swedish)
* Äventyraren Eva Dickson | Populär Historia".
* Lena Wisaeus & Ann Bjerke: *Eva Dickson — ett bedårande barn av sin tid* (2000)
* Gunnela Edelstam, 20 januari 2012: ''Eva Dickson, en äventyrare''

Төркем:8 март көнне туганнар
Төркем:1905 елда туганнар
Төркем:24 март көнне вафатлар
Төркем:1938 елда вафатлар
Төркем:Багдадта вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Швеция сәяхәтчеләре
Төркем:Швеция язучылары
Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Швеция автоузышчылары
Төркем:Швеция очучылары
Төркем:Юл-транспорт казасында һәлак булганнар
Сэйсон Маэда

**Сэйсон Маэда** (яп. *青邨*; чын исеме **Рэндзо**, 1885 елның 27 январенда Накацугава, Гифу префектурасында туган — 1977 елның 29 октябренда , Накацугавада үлгән) — традицион нихонга стиленда эшләгән япон рәссамы.

## Тормышы һәм иҗады
Сэйсон Маэда 1901 елда Токиога килә, анда “укиё-э” япон агач төсле гравюрасының мәшһүр остасы рәссам Кадзита Ханконың (1870—1919) өйрәнчеге була. Аннан яшь рәссам үзенең «Сэйсон» (Зәңгәр бистә) тәхәллүсен ала. 1907 елда ул Хаями Гёсю, Имамура Микё һәм Ясуда Юкихико кебек осталар белән “Кодзикай” дигән живописецларның яңа берләшмәсенә керә, аның максаты *нихонга* сәнгать стилен камилләштерү тора, иптәшләре белән живопись күргәзмәләрендә катнаша. 1912 елда мәдәният министрлыгы оештырган 6-ынчы Бөтенъяпон живопись күргәзмәсендә Маэда үзенең «Микоси» картинасын тәкъдим итә һәм аның белән өченче урынны ала. 1914 елда ул чираттагы экспозициядә үзенең  «Кайнар чишмәләрдә ял» һәм «Бамбук чабу» картина-төргәкләрен тәкъдим итә, шуннан соң япон «Нихон бидзюцу-ин» рәссамнар Җәмгыятенең әгъзасы була. 1916 елда Маэда *нихонга*дан тайпыла һәм Европа живописе стиленда «Миякога сигез мәшһүр манзара» тукымасын ясый. 1922-нче елдан 1933-енче елга кадәр вакытны ул живописец Кобаяси Кокэй белән Европада уздыра һәм җирле сәнгатьне өйрәнә. Сәфәрне «Нихон бидзюцу-ин» субсидияли. Англиядә ике рәссам Лондонда Британия музеенда сакланган иске япон осталарының әсәрләреннән күчермә ясыйлар. В 1930 году Маэда получает престижную премию Асахи, учреждённую газетой Асахи симбун, за написанное годом раньше полотно «Минамото Ёритомо в пещере». 1935-енче елда ул япон художестволар Академиясенең әгъзасы була. 1944-енче елда ул сарай яны титулына ия була. 1951-енче елдан 1959-ынчы елга кадәр Маэда — Токиода нәфис сәнгать Югары мәктәбенең профессоры. 1955-енче елда япон Мәдәният ордены бүләген ала һәм “Мәдәният өлкәсендә аеруча хезмәт күрсәткән шәхес” дәрәҗәсенә ия була.

Сэйсон Маэда беренче чиратта үзенең тарихи тукымалары өчен мәшһүр, шулай ук портретлар, театр темаларына картиналар, пейзажлар ясаган. Төргәкләрдә һәм пәрдәләрдә художество сурәтләр авторы.

## Әдәбият
* S. Noma (изд.): *Maeda Seison*. в: *Japan. An Illustrated Encyclopedia.* Kodansha, 1993. ISBN 4-06-205938-X, S. 907.
* Tazawa Yutaka: *Biographical Dictionary of Japanese Art*. Kodansha International, 1981. ISBN 0-87011-488-3.
* Laurance P. Roberts: *A Dictionary of Japanese Artists.* Weatherhill, 1976. ISBN 0-8348-0113-2.

## Галерея

File:Catfish, by Maeda Seison.jpg|*Җәен балыгы* (1897)


## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*  Накацуда Маэда Музее

Төркем:Рәссамнар
Юхан Паш

**Юхан Паш** (швед телендә: Johan Pasch; 1706 елның 12 марты, Стокгольм — 1769 елның 16 янавре, шунда ук) — швед рәссамы.

## Тәрҗемәи хәле
Мәшһүр швед рәссамнары гаиләсе вәкиле. Портретист Лоренц Паш Олысының (1702—1766) энесе. Швеция король ирекле сәнгатьләр академиясе әгъзалары Лоренц Паш Кечесе (1733—1802) һәм Ульрика Пашның (1735—1796) абыйсы.
Швеция живопись академиясендә, аннан соң Голландия һәм Парижда өйрәнгән, Ватанына кайтканнан соң король кальгалары декораторы булып эшләгән. Швеция сәнгать Академиясендә өйрәткән.
1748 елдан бирле сарай яны рәссамы, 1758 елдан бирле – сарай яны мөдире булган.

Абыйсы-портретисттан аермалы буларак рәссам-декоратор булган. Аның иҗатының темасы, күбесенчә, француз рококосы өчен хас дүрт ел фасылын яки дүрт континентны сурәтләүче аллегорик эшләр булган. Шулай ук берничә портрет авторы.
Рәссамның иң мәшһүр картинасы — «Живописьле тавыклар» («Hönstavlan», 1747), анда йорт кошлары тәннәре белән сарай яны дамалары сурәтләнгән.
Юхан Пашның эшләре Грипсхольм кальгасында Швеция милли портрет галереясендә тәкъдим ителгән.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Johan Pasch

Төркем:Рәссамнар
Касто Пласенсия и Маэстро

**Касто Пласенсия и Маэстро** (испан телендә: Casto Plasencia y Maestro; 1846 елның 17 июле  , Каньисар, Гвадалахара провинциясе, Кастилия-Ла-Манча — 1890 елның 18 мае  , Мадрид, Испания) — испан рәссам-пейзажисты, портретист һәм фрескист.

## Тәрҗемәи хәле
Авыл табибы улы, кечкенә булганда ятим калган. Берничә җирле дворян яклавына күрә Мадридка барган, анда Сан-Фернандо король нәфис сәнгать академиясенә кергән һәм Римда Испан нәфис сәнгать академиясендә («Academia Española de Bellas Artes de Roma») укыр өчен стипендия алган иң яхшы студентларның берсе булган, анда ул Франсиско Прадилья, Алехандро Феррант-и-Фишерманс, Мануэль Кастильяно, Эдуардо Санчес һәм Хаиме Морера кебек рәссамнар белән бергә укыган һәм эшләгән. Беренче уңыш рәссамга 1878 елда “Рим республикасы килеп чыгышы” картинасын ясагач килгән, ул картина шул ук елда 1878 елның Милли күргәзмәнең премиясен, бронза медальне һәм Париж университетында Почётлы легион Орденының зур хачын алган. Парижда Бөтендөнья күргәзмәдә өченче бүләк иясе.
Тарихи һәм сакраль живопись жанрында, портретлар, чиркәү һәм декоратив росписьлар, зур фрескалар авторы. Король Альфонсо XII һәм аның хатыны Мария де лас Мерседес Орлеанлының сарай яны рәссамы булып хезмәт иткән. Мадридта Король Изге Франциск Бөек соборы, Линарес Сараен бизәүдә һ. б. катнашкан.
Аның өйрәнчекләре арасында Томас Гарсиа Сампедро.
Рәссамның күп әсәрләре хәзер Прадо Музеенда саклана.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Plasencia y Maestro, Casto

Төркем:Рәссамнар
Джон Майкл Райт

**Джон Майкл Райт** (инглиз телендә: John Michael Wright; 1617 елның  мае— 1694 елның июле) — барокко стиленда эшләгән инглиз һәм шотланд рәссам-портретисты. Райт Эдинбургта шотланд живописецы Джордж Джеймсоннан өйрәнгән һәм репутациясенә үзенең Римда озак булуы вакытында ирешкән. Анда ул изге Лука Академиясенә кабул ителгән булган һәм ул буынының әйдәп баручы рәссамнары белән әңгәмә корган. 1655 елда  Испан Нидерландлары штатгальтеры Леопольд Вильгельм Австрияле аны Оливер Кромвель идарәсе астында Англиядә сәнгать әсәрләре сатып алуга җәлеп иткән. 1656 елдан Райт Англиядә тора башлаган һәм Реставрациягә кадәр дә, аннан соң да сарай яны рәссамы булган. Католиклык кабул иткәч, ул Стюартларга ошап китеп Карл II-гә дә, Яков II-гә дә эшләгән һәм шулай итеп чорның күп сәяси интригаларының шәһите булган. Стюартлар монархиясенең соңгы елларында Райт Римга папа Иннокентий XI-гә илчеләрнең берсе буларак кайткан булган.
## Искәрмәләр

Төркем:Рәссамнар
Ян Богумил Розен

**Ян Богумил Розен** (поляк телендә: Jan Bogumił Rosen; 1854 елның 16 октябре, Варшава — 1936ның 8 ноябре, шунда ук) — Польша рәссам - баталисты.

## Тәрҗемәи хәле
Лютеранлыкка күчкән бай яһүд гаиләсендә туган булган.
Балачактан ук рәсем ясауга сәләте булган. Беренче живопись сабакларын Варшавада Францишек Костжевский идарәсе астында алган.
Осталыгын 1872-1875 елларда Мюнхен художестволар академиясендә камилләштерергә дәвам иткән. Юзеф Брандт шәхси художество мәктәбендә дәресләр өйрәнгән. Киләсе дүрт елны Париж нәфис сәнгатьләр Мәктәбендә (École des Beaux-Arts) Ж. Л. Жером һәм Изидор Пильстан укыган.
Европа буенча сәфәр кылган, Мюнхенда, Парижда, Лозаннада торган. 1891 елдан Россиядә торган. Россия императоры Александр III-нең сарай яны рәссамы булып хезмәт иткән.
1907 елда Африкага диңгез сәфәре кылган, ә 1908 елда Скандинавиядә булган.
Польшага бары тик 1921 елда бәйсезлегенә ирешкәч кайткан.
Варшаваның лютеран зиратында күмелгән.
Улы — рәссам Ян Хенрик Розен (1891—1982).

## Иҗат
Күбесенчә рәссам-баталист буларак мәгълүм. Хәрби темага, Наполеон сугышлары сугыш сәхнәләре белән тукымалар ясаган. 1830 ел Польша восстаниесе темасына рәт картина башкарган.
Моннан тыш аның картиналарының яраткан мотивы булып атлар һәм алар белән бәйле бөтен нәрсә булган.
Розен тарафыннан ясалган иң мәшһүр картиналарның берсе – “1824 елда Варшавада Саксон мәйданында бөек кенәз Константин Павел улы тарафыннан поляк кавалериясен карау”. Бу картина император Александр III тарафыннан сатып алынган булган, шуннан соң Я. Розенның Петербургта сарай яны живописецы буларак карьерасы башланган.
Сирәк портретлар ясаган, шулай ук китап иллюстрациясе белән шөгыльләнгән булган.

## Галерея

Файл:Смотр каваллерии.jpg|1824 елда Варшавада Саксон мәйданында бөек кенәз Константин Павел улы тарафыннан поляк кавалериясен карау. 1891 ел. 
Файл:General of Kingdom of Poland on horseback.png|Җайдак Польша Корольлеге генералы. 1923 ел. 
Файл:Battle of Stoczek.jpg|Сточек астында бәрелеш. 1890 ел. 
Файл:Jan Rosen Carriage contest on Ujazdowski square 1881.jpg|1881 елда Уязд мәйданында кареталар карау. 1881 ел.


## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Jan Rosen

Төркем:Рәссамнар
Нүнкәф

**نك**(татарчадан "*нүн вә кәф*" яки "*нүн вә фарсы кәфе*") 1899 елга кадәр булган диграф. Татар теленең иске имлясеңдә имля төзәтү карарына кадәр кулланылган диграф. Сүзләрдә ң авазын белдергән. Иске имлядә имля төзәтү карарыннан соң "нүн вә кәф" диграфы кулланудан чыгарылды.  Нүнкәф белдердән авазы саңгырау кәф аша билгеләү хупланды.

## Чыганаклар


Төркем:Иске имля әлифбасы
Төркем:Татар гарәп язуын кулланган мәкаләләр
ڭ

**ڭ** (татарчадан "саңгырау кәф") Хәзерге вакытта [ң] авазын билгели уйгыр имлясендә вә иске имлядә. Нүн Кәф диграфын алыштырган. Мәгриб гәрәбстанында йомшак [г] авазы.

## Тарихы
Иске имлядә имля төзәтү карарына кадәр һәм фарсы имлясендә ڭ хәрефе "фарсы кәфе" авазын белдергән. Ахырда ڭ хәрефе фарсы телендә گ гә алышынган. 1899 елда имля төзәтү карарыннан соң "кәф фарси" "саңгырау кәф"тән аерылды. Нечкә г авазын белдерү өчен "кәф фарси" калды, ә "саңгырау кәфе" ң авазын белдергән "нүнкәф" диграфын алыштырды.

## Искермәләр:

## Әдәбият

Төркем:Гарәп әлифбасы нигезендә татарча әлифба
Төркем:Татар гарәп язуын кулланган мәкаләләр
هَ

**هَ** (татарчадан "**фәтхәи хәрфия**") Сүз азагында Һәнең нечкә [ә] авазын белдергән очрагы. Гыйльми мәҗлес боерыгыннан соң татар сүзләрнең фәкать ахырында язу рөхсәт ителгән.  

XX гасыр беренче чирегендә Әхмәдһади Максуди үзенең имля проектында "фәтхәи хәрфиягә" яңа исем бирә "*һәи рәсмия*", рәсми, законлашкан һәгә. Әхмәдһәди Максуди имля проектында татар телендә ул монфәсалә хәрефе дип язылган мөттәсаләлеген югалтып. Язылышы буенча монфәсалә хәрефләр төркеменә керә. Бу хәрефне Әхмәдһади Максуди сүз башында, уртасында һәм ахырында тәкъдим итә.

## Тарихы

### Гарәп вә фарсы телендә ه(һә) һәм аның ة(һәи-марбута)төрләре.
Гәрап графикасы тарала башлагач. Алынма сүзләрнең ахырындагы ه(һә) [ә] һәм һ авазын белдергән очраклары булган. Ул:

# Гарәп телендә җенес төрләрен күрсәткән ة(тәи-марбута). 
# Фарсы теле имлясендә тәи-марбута гади ه һә (Фәтхәи хәрфия) белән күрсәтелгән.

Әммә һәнең сүз башында вә сүз уртасында язмак очрагы булмаган. Татарлашкан сүзләрдә график принципка буйсынып язылган.  

### 1899 елгы гыйльми мәҗлес боерыгы

1899 елның июнь аенда Уфада тел, имля һәм мәгариф мәсьәләре буенча мәҗлес гыйльми(фәнни конференция) үткәрелә. Атна буе дәвам иткән бу мәҗлескә кырык-иллегә якын мөгаллим һәм галим-голәмә җыела. Анда яңа чор мәктәпләре өчен программалар төзелә һәм имля берләштерү карары кабул ителә. Ул карарда Фәтхәи хәрфиясе (ә) кәлимәләрнең фәкать ахырында язылырга дип нәтиҗәгә киләләр.

### Әхмәдһади Максудиның һәи-рәсмиясе.
Әхмәдһади Максуди имля проектында сүз башында, уртасында, ахырында [ә] авын белдермәк өчен һә хәрефенең төрен һәи-рәсмия монфәсалә хәрефе дип язмакны тәкъдим иткән. 

## Мисаллар:

## Тагын кара

* Иске имля
* Иске имлянең җәдиди чоры
* ه Һә
* ة Тә-марбута
* اَ Өст билгеле әлиф

## Чыганаклар
Ѕ

**Ѕ** (*ѕа*) — кирилл әлифбасының хәрефе, татар әлифбасында утызынчы хәреф.

Татар телендә алынма сүзләрдә генә очрый. Кайбер мишәр сөйләшләрендә әдәби телдәге «џ» урынына актив кулланыла. "Ѕ" хәрефе татар латыйн әлифбасында "dz" диграфына туры килә.

## Чыганаклар
* Рус Википедиясе.
ه

ه (гарәб هاء"һәэ") хәрефе гәрәп әлифбасында егерме җиденче хәреф. Аерым килгәндә 5 санын билгели.

## Төрләре
"Һә"нең өч төре бар. Алар:

* ه һә.
* ئه һәи-рәсмия.
* ة тәи-марбута

## Чыганаклар


## Тагын кара

* Иске имля
* Иске имлянең җәдиди чоры

Төркем:Иске имля әлифбасы
Төркем:Татар гарәп язуын кулланган мәкаләләр
ا

**ا** (гәрәп. الف), **әлиф** — гарәп һәм татар әлифбасында (әбҗәдендә) беренче хәреф. Мәхъраҗы буенча авыз куышлыгыннан сузылып чыга. Мәд хәрефе. Башка гәрәп хәрефләре кебек 4 төрле языла. Шулай ук 1 санын билгеләү билгесе.

## Белдерүче авазлар
Әлиф хәрефе гомумән озын(мәдле) [а] вә [ә] авазларын белдерә, әммә сүз башында ул а вә ә дән гайре төрле сузык у, ү, о, ө, и, ы, е-э авазларын белдерергә мөмкин.

## Иске имлядә
Иске имля ا хәрефе хәрәкәсез татар сүзләрендә сүз башында а, ә, ү, ы, э, авазын белдерә. Аеру өчен хәрәкәләр кулланыла. Мәсәлән: а авазын آ, ә авзын اَ, ү авазын اُ, э һәм ы авазы хәрәкәсез. Әгәрдә өстәге дулкынлы сызык белән барса а авазын белдерә, сүз уртасында а һәм ә авазын белдерергә мөмкин. Әлиф башка сузыкларны белдерүдә дә катнаша. Әгәр ул сүз башында үәү хәрефенең башында язылса, алар икесе бергә у яхуди ү фонемасын белдерә. Әгәр ул сүз башында йә хәрефенең башында язылса, алар икесе бергә и фонемасын белдерә.

Әлиф вә үәү диграфы һәм әлиф вә йә диграфы.

## Тагын кара

* Иске имля

## Чыганаклар

Төркем:Гарәп әлифбасы нигезендә татарча әлифба
Төркем:Татар гарәп язуын кулланган мәкаләләр
Ежи Семигиновский-Элеутер

**Ежи Семигиновский-Элеутер** (поляк телендә: Jerzy Siemiginowski-Eleuter; якынча 1660, Львов — 1711, шунда ук) — Польша рәссамы.

## Тәрҗемәи хәле
Аның чын исеме Шимонович булган һәм фараз ителгәнчә ул әрмән килеп чыгышлы олы – мәшһүр Львов рәссамы Ежи Шимоновичның улы булган. Король Ян III Собеский яклавына рәхмәтле Италия һәм Франциядә укыган. 1682 елда Рим Изге Лука академиясе бүләгенә ия булган, аның әгъзасы булган.

Польшага 1684 ел тирәсендә кайткач, фамилиясен  **Элеутер**га (Eleuter, грекча *«азат»*) үзгәрткән, ә 1701 елда акчага фәкыйрьләнгән шляхта гаиләсе Семигиновскийлар тарафыннан уллыкка кабул ителгән булган.

Король Ян III Собеский өчен, аннан соң король Август II Көчле өчен Жолквада һәм король резиденциясендә — Вилянувта корольнең сарай яны рәссамы, декоратор һәм король гаиләсенең портретисты буларак эшләгән.

Король Ян III Собеский тарафыннан шляхетлыкка кабул ителгән булган һәм күп мәртәбә бүләкләнгән булган.

Күп XVII гасыр ахыры Варшава осталары белән — Тильман ван Гамерен, Микеланджело Паллони, Мартино Альтомонте һ. б. белән дус булган.

## Сайланган эшләре
XVII  гасырның 2-нче яртысы классик бароккосының иң эре һәм югары бәяләнгән поляк рәссамнарының берсе. Танылган портрет остасы. Жолквада һәм Вилянувта король резиденциясендә плафоннар өчен дүрт аллегорик панно эшләгән — «Яз», «Җәй», «Көз» һәм «Кыш».
Король гаиләсе әгъзаларының күп портретлары, король пары җайдак портреты, аллегорик һәм дини сюжетларга тукымалар авторы. Изге Анна (Краковта Изге Анна костёлы өчен) һәм Изге Себастьян (Варшава Изге Хач костёлы өчен) һәм шулай ук Львов сәнгать галереясендә сакланган “Изге гаилә”, “Вакх”, “Ариадна” Е. Семигиновский-Элеутер пумаласыныкы дип фараз ителә.

Рәссамның картиналары Рим, Краков, Варшава, Вильнюс, Вилянув костёлларында һәм Олес кальгасында (Украинаның Львов өлкәсе) саклана.

Шулай ук: Симонян Ежи, Шимонович-Семигиновский Ежи Элеутер, Юрий Шимонович Кече исемнәрен кулланган.

1711 елда үлгән.


Файл:Siemiginowski Allegory of Winter.jpg|Кыш аллегориясе
Файл:Siemiginowski_Allegory_of_Spring.jpg|Яз аллегориясе
Файл:Siemiginowski_Allegory_of_Autumn.jpg|Көз аллегориясе
Файл:Siemiginowski_Allegory_of_Summer.jpg|Җәй аллегориясе
Файл:Siemiginowski_Madonna_and_Child.jpg|Бала белән Мадонна
Файл:Siemiginowski_Virgin_with_Saint_Anne.jpg|Бала белән Мадонна һәм Изге Анна
Файл:Siemiginowski Marie Casimire with children.jpg|Королева Мария Казимира (Марысенька) балалар тирәсендә
Файл:Siemiginowski_Sobieski_at_the_Battle_of_Vienna.jpg|Ян III Собеский Вена астында


## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Anna Lewicka-Morawska, Marek Machowski, Maria Anna Rudzka. «Slownik malarzy polskich». Wydawnictwo ARKADY. Warszawa 2003.

#### Armenian Art in Warsaw (18th and 19th Centuries), "Annales Universitas Apulensis. Series Historica", 15/II, 2011, p. 49-66.
Waldemar Deluga Daniel Dumitran.

Renaissance and Baroque Art and Culture in the Eastern Polish-Lithuanian Commonwealth (1506-1696)

Urszula Szulakowska

Cambridge Scholars Publishing, 29 jan. 2019 - 459 pagina'

## Сылтамалар
* Jerzy Siemiginowski-Eleuter 
* Jerzy Eleuter Siemiginowski (Szymonowicz) 
Төркем:Рәссамнар
ۋ

ۋ(татарчадан. өчнокталы үәү)Татар телендә фәкать тартык авазны уау хәрефенең төре. Язуда [w] һәм [в] авазын билгеләү осулы.

## Кулланылышы

### Татар телендә
Бененче кулланылышы Мәхмүд Кашгариның иҗатында була. Анда мөәлиф сузык һәм тартык уауны өчнокта куеп аера. Шулай ук Мөхәммәдьяр, Халфин иҗатларында еш кулланыла.

### Уйгур теллендә
Хәзерге вакытта заманавый Уйгур әлифбасында кулланыла [в] һәм [w] авазын белдерү өчен.
## Тагын кара

* Иске имля
* Иске имлянең җәдиди чоры

## Чыганаклар


Төркем:Гарәп әлифбасы нигезендә татарча әлифба
Төркем:Татар гарәп язуын кулланган мәкаләләр
Кызыл чәчәкләр: Татар совет әдәбиятының 20-30 нчы еллар прозасы

**Кызыл чәчәкләр: Татар совет әдәбиятының 20-30 нчы еллар прозасы** - 2003 елда Мәгариф нәшриятында басылган китап. Бу җыентыкка татар совет әдәбиятының 20-30 нчы елларда иҗат ителгән проза әсәрләре тупланды. Китапта Галимҗан Ибраһимов, Фатих Әмирхан, Һади Такташ, Шамил Усманов, Шәриф Камал, Мәхмүт Галәү, Мәҗит Гафури, Газиз Гобәйдуллин әсәрләренә урын бирелде. Китапның тиражы 5000 д.
## Сылтамалар
Төркем:2003 ел китаплары   
Төркем:Татарча китаплар Төркем:Мәгариф нәшриятында басылган китаплар
Татар терминологиясенең тарихи чыганаклары

**Татар терминологиясенең тарихи чыганаклары** - 2003 елда Рифгать Әхмәтьяновның Татарстан китап нәшриятында басылган китабы. Китапта терминнарның килеп чыгышы һәм ясалу ысуллары кызыклы дәлилләргә нигезләнеп яктыртыла. Китапның тиражы 2000 д.
## Сылтамалар
Төркем:2003 ел китаплары
Төркем:Татарча китаплар
Төркем:Татарстан китап нәшриятында басылган китаплар
Хезмәттәш авазы

**«Хезмәттәш авазы»** () ― «Сибур» холдингына керүче «Түбәнкаманефтехим» ГАҖ хезмәт коллективының атналык (корпоратив) газетасы. Гамәлгә куючы: Җаваплылыгы чикләнгән «Нефтехим Медиа Плюс» җәмгыяте. 1992 елдан бирле чыга. Казанда Җаваплылыгы чикләнгән «Принт Сервис» җәмгыятендә басыла. 2024 елның 3 октябренә 1636 саны чыккан.

## Тарих

1992 елдан бирле чыга. Газета Элемтә, мәгълүмат технологияләре һәм массакүләм коммуникацияләр өлкәсендә күзәтчелек буенча Федераль хезмәтнең Татарстан Республикасы буенча идарәсендә ПИ № ТУ16-01744нче номерлы таныклык белән теркәлгән.

 холдингына керүче «Түбәнкаманефтехим» ГАҖнең бүлендек предприятиесе ― Җаваплылыгы чикләнгән «Нефтехим Медиа Плюс» җәмгыяте медиахолдинг структурасына керә. 

«Хезмәттәш авазы» 2015 елдан башлап басманың тематикасын эчке корпоратив басмадан шәһәр тематикасына үзгәрткән. Әгәр элек газета бары тик «Түбәнкаманефтехим» ГАҖ эшчәнлеген яктырткан булса, хәзер шәһәр һәм район яңалыкларын, спорт, фән, мәгариф, техника, мода, психология өлкәсендәге кызыклы фактларны һәм мәкаләләрне үз эченә ала. 

«Нефтехим» җәмгыяте үзенең ветераннарына «Хезмәттәш авазы» газетасын Ветераннар советы аша бушлай яздыра, газета битләрендә 55, 60, 65, 70, 75, 80, 85 яшен билгеләп үтүче ветераннарны котлый.

## Рубрикалары
* Көн кадагында
* Вакыт / Вакыйга
* Эковектор
* Төрлесеннән
* Яхшы эшләр формуласы 
* Атналык телепрограмма 
* Атналык һава торышы һ.б.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* «Татарстан Республикасы матбугат елъязмасы», 2017, № 4, 46нчы бит. ISSN 0201-677 Х

## Сылтамалар
* Хезмәттәш авазы
## Моны да карагыз
* «Нефтехимик»
* «Түбәнкаманефтехим» ГАҖ
С
Төркем:Татарстан гәҗитләре
Төркем:Түбән Кама
Yuhan Gabriel Sparvenfeld

**Yuhan Gabriel Sparvenfeld** (, ; *[[1655 yıl]]nıñ [[17 iyül]]e,  — [[1727 yıl]]nıñ [[2 iyün]]e, Obülund* ) — Şvetsiä diplomatı, lingvistı häm poliglotı.

## Biografiäse
Yuhan Gabriel Sparvenfeld Yuhan Sparvenfeld (1618—1698) häm Kristina Uggla ğailäsendä tuğan. Sparvenfeld üzeneñ uquwın Uppsalada sigez yäşendä başlağan. Qayber tikşerenüçelär ul xoquq, tarix häm tellär öyrängän dip çamalıylar. Uquwın tämamlağaç, Sparvenfeld Niderland, Fransiä häm İtaliägä borınğı şved  ezlärgä kitkän.

1674 yılda anıñ abıysı, admiral , anı  alıp kilgän.  waqıtında, Daniä korsarı qorabnı batırğaç, ul qulğa alınğan häm Angliägä kiterelgän. Öç yıldan soñ ğına aña Şvetsiägä qaytırğa röxsät birgännär.

1684 yılda Sparvenfeld Mäskäwdäge Şvetsiä ilçelegenä cibärelgän. Näq menä şul waqıtta ul Räsäydäge tormış häm mädäniätne taswirlağan köndälegen yazğan. Räsäygä säfäre waqıtında Sparvenfeld slavän telläre belän qızıqsına başlağan, ul urıs telen öyränä başlağan. Soñraq ul slavän tellären leksikografik tikşerenülärdän başlağan häm bu eş belän 20 yılğa yaqın şöğellängän. Bu tikşerenülär *Lexicon Slavonicum* isemle xezmätneñ basıluwına kitergän.

Sparvenfeld ğäräp tele belän bik nıq qızıqsınğan. Bilgele bulğança, 1697 yılda ul *Barthélémy d'Herbelots Bibliothéque Ori-entale* satıp alğan. Anda ul üzeneñ qızıqsınuwın häm ğäräp telen belüwen kürsätüçe berniçä bilge yazğan. Sparvenfeld  belän ayıruça qızıqsınğan.

Bilgele bulğança, Sparvenfeld 14 teldä söyläşä alğan, şul isäptän ispan, ğäräp, latin, urıs häm yunan tellärendä.

## Şäxsi tormışı
1695 yılda Sparvenfeld Antuanetta Sofiä Hildebrandqa öylängän. Aldağı sigez yıl eçendä Sparvenfeld häm Hildebrandnıñ sigez balası tuğan.

## Populär mädäniättä
2020 yılnıñ sentäberendä Sparvenfeld häm anıñ Şvetsiädäge Obülund utarı  *Det sitter I väggarna* serialında dip surätlängän.

## Publikatsiäläre

* Lexicon Slavonicum
* J.G. Sparwenfeld's diary of a journey to Russia (1684—1687)
* Sparwenfeld's Map of Siberia

## İskärmälär

## Ädäbiät

* Sparfwenfeldt (Sparfvenfelt), Johan Gabriel
* Projekt Runeberg — Nordisk familjebok
* Wallensteen, Ivar (1917-); Sällsamheter i Västerås, Rabén & Sjögren, Stockholm, 1989, ISBN 91-29-59256-9, LIBRIS-id 7236430
* Leonardo de Ferrari, el al.; Presidencia de la Junta de Extremadura (Hrsg.): *Imágenes de un Imperio Perdido: El Atlas del Marqués de Heliche: Plantas de diferentes Plazas de España, Italia, Flandes y Las Indias*. 4 Gatos, 2004, ISBN 84-689-0441-4 (*[http://4gatos.es/editorial/atlas-del-marques-de-heliche/ Imágenes de un Imperio Perdido. El Atlas del Marqués de Heliche]*).

Төркем:17 июль көнне туганнар
Төркем:1655 елда туганнар
Төркем:2 июнь көнне вафатлар
Төркем:1727 елда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Швеция галимнәре
Төркем:Швециянең Рәсәйдәге илчеләре
Төркем:Швеция славистлары
Niklas Kvarfort

**Niklas Olsson** (; *[[1983 yıl|1983 yılnıñ]] [[7 dekäber|7 dekäbre]],* *[[Şvetsiä]], [[Һалмстад|Halmstad]]*), **Niklas Kvarfort** () bularaq kübräk bilgele — Şvetsiä muzıkantı,  black-metal-törkemenä nigez saluçı, anıñ kompozitorı häm vokalistı.

## Muzıkal’ karyerası
Kvarfort Shining’nı multiinstrumentalist sıyfatında, aña nibarı 12 yäş bulğanda, 1996 yılda nigezlägän. İke yıl uzğaç, törkem üzeneñ berençe mini-albomın, *Submit to Selfdestruction* çığarğan, anda ul gitara häm bas-gitarada uynağan, vokal partiälären ul waqıtta Robert Ayddan başqarğan. Törkem *Within Deep Dark Chambers* dip atalğan berençe albomın çığarğaç qına, Kvarfort törkemneñ vokalistı bulğan.

## Qaraşları häm çığışları
Kvarfort tere çığışlar waqıtında üzeneñ ekstremal’, ä qayçaqta agressiv totışı belän bilgele, şul isäptän başqa törkemnärdä qatnaşuçılar belän kiseşlär häm 2007 yılda tamaşaçılarğa qırınu päkese yözlären öläşüne dä kertep. Kvarfortnı şulay uq 2017 yılda tamaşaçılarğa höcüm itüdä häm alarğa qarata yanawlarda ğäyeplägännär.

Kvarfort şulay uq säxnädä üzenä  yasağan häm, küräseñ, bu praktikanı xuplıy. İntervyularda ul yış qına «üsä barğan bar närsä»gä qarata näfräte turında beldergän. Anıñ jurnalistlarğa äytelgän belderüläre citdi yäki ul şayaramı ikäne añlaşılmıy. Küp kenä fanatlar Kvarfort jurnalistlarnı häm reportörlarnı näfrät itä häm alarnı yuri mısqıl itä dip sanıy. Kvarfort üze monı publik räwäştä raslamağan häm kire qaqmağan, läkin ezlekle räweştä başqa keşelärgä, üzenä, törle illärgä häm tormışqa qarata näfräten beldergän.

## Diskografiäse

### Shining

* *Within Deep Dark Chambers* (2000)
* *Livets ändhållplats* (2001)
* *III: Angst, självdestruktivitetens emissarie* (2002)
* *IV: The Eerie Cold* (2005)
* *V: Halmstad* (2007)
* *VI: Klagopsalmer* (2009)
* *VII: Född förlorare* (2011)
* *Redefining Darkness* (2012)
* *IX: Everyone, Everything, Everywhere, Ends* (2015)
* *X: Varg Utan Flock* (2018)
* *Shining* (2023)

### Skitliv

* *Amfetamin (MCD)* (2008)
* *Skandinavisk Misantropi* (2009)

### Diabolicum

* *Hail Terror* (2005)

### Den Saakaldte

* *Øl, mørke og depresjon* (2008)
* *All Hail Pessimism* (2009)

### Funeral Dirge

* *The Silence Ebony* (1999)

### Bethlehem

* *A Sacrificial Offering to the Kingdom of Heaven in a Cracked Dog’s Ear* (2009)
* *Stönkfitzchen* (2010)

### Manes

* *Solve et Coagula* (2009)

### The Sarcophagus

* *Towards the Eternal Chaos* (2009)

### Anaal Nathrakh

* *Desideratum* (2014)

### The Vision Bleak

* *Set Sail to Mystery* (2010)

### Behemoth

* *A Forest* (2020)

## İskärmälär

Төркем:7 декабрь көнне туганнар
Төркем:1983 елда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча музыкантлар
Төркем:Швеция җырчылары
Төркем:Һалмстадта туганнар