Ният

**Ният** (), яки көнчыгышны өйрәнүчеләр даирәсендә кабул ителгән транслитерация буенча, нийәт — шәригать төшенчәсе. «Ният» «омтылыш», «мотивация» яки «теләк» дип тәрҗемә ителә һәм гамәлнең максатын һәм мәгънәсен ачык аңлап, гамәлне аңлы рәвештә башкару яки аннан тыелу дип аңлатыла. Ният кешенең гамәлләрен бәяләүдә, аерым алганда, билгеле бер гамәлнең (намаз, ураза, никах, талак) йоласы һәм юридик көче турында теологик һәм юридик нәтиҗәләргә яки җинаять эше буенча Ислам мәхкәмәсе карарына йогынты ясауда төп роль уйный.

## Сөннәттәге ният
Сөнни һәм шигый хәдис җыентыкларында нияткә кагылышлы күп кенә риваятьләр бар.

### Сөнни җыентыклардагы ният турындагы хәдисләр
Сөнни (әл-Бохари, Мөслим, Кәнз әл-Өммәл) җыентыкларында китерелгән иң танылган хәдисләрнең берсе — Мөхәммәд пәйгамбәрнең түбәндәге сүзләре:

Бу хәдис шулай ук сөнни галим Әл-Нәвавиның өч әсәрендә китерелә: «Тәкъва кешеләр бакчалары» (Әр-Рияд әл-Салихин), «Хәтер» (Әл-Адхар), һәм «Әл-Нававинең кырык хәдисе» (Аль-Арбауна Хадитан әл-Нававия), аларда Әл-Нәвави, Сөнни галимнәренең берсе Әбү Давыдның сүзләрен китерә.

Ән-Нәвави шулай ук дүрт канун сөнни мәзһәбенең икесенә нигез салучыларның — Әхмәт ибн Хәнбәл һәм әш-Шәфигыйнең аңлатмаларын китерә:

Әл-Бохари җыентыгында шулай ук Мөхәммәднең Ибне Габбастан килгән түбәндәге хәдисе бар:

Алты канун сөнни хәдис җыентыгының тагын берсе, ән-Нисагый җыентыгында да ният турындагы хәдисләр бар. Аларның берсендә, Әбү Умама Бәһили тарафыннан әйтелгәнчә, болай диелә:

Шул ук җыентыкта шулай ук ниятләр темасына кагылышлы Әбу Дәрдадан Мөхәммәднең тагын бер хәдисе бар:

Ибн Мәҗә җыентыгында Зәйд ибн Сабит сүзләреннән күчерелгән хәдис бар, анда ният темасы бераз башкачарак аңлатыла:

Сөнни китапларында ният темасына кагылышлы башка берничә хәдис тә бар.

### Шигый җыентыкларыннан ният турындагы хәдисләр
Шигыйләр, сөнниләрдән аермалы буларак, «хәдис» терминын Мөхәммәд пәйгамбәрнең сүзләренә карата гына түгел, ә Фатима Зәһрә һәм унике имамның сүзләренә карата да кулланалар (ә " сөннәт " яки « әхбар» гомуми термины сүзләрне генә түгел, ә гамәлләрне һәм Мөхәммәднең яки, шигыйлар версиясендә, барлык ундүрт Пакизәнең: Мөхәммәд, Фатима һәм унике имамның кайбер гамәлләрен сүзсез хуплавын да аңлата).

Шигыйләрнең «Гамәли әс-Садук» китабында түбәндәге хикәя сөйләнә:

"Гурәр әл-Хикәм " җыентыгында ният турында Имам Гали ибне Әбү Талибтан ике хәдис китерелә. Беренчесендә болай диелә:

Икенчесе болай ди:

«Әл-Кафи» җыентыгында шигыйларның дүртенче имамы Али Зәйн әл-Абидинның түбәндәге хәдисе бар:

## Ислам хокукында (фикһ) ният
Ният гыйбадәт өлкәсендә дә, социаль хезмәттәшлек өлкәсендә дә (мөгамәләт) билгеле бер гамәлләрнең юридик көче турында карар кабул иткәндә исәпкә алына һәм исәпкә алына.

### Уразада ният
Намаз укучы кебек үк, ураза тотучының да ураза тоту нияте булырга тиеш, чөнки бу Ислам диненең бер әмере. Кайбер мөҗтәһидләр Рамазан аенда бу ниятнең иртәнге намазга азан әйтелгәнче үтәлүен таләп итәләр, югыйсә ураза дөрес дип саналмый. Рамазаннан тыш ирекле уразаларга килгәндә, мондый ураза тоту нияте көннең уртасы булган сәгатькә кадәр кылынырга тиеш.

Җәгъфәри һәм Хәнбәли мәзһәбләре буенча, Рамазан ае көндезләрен ашарга яки су эчәргә ниятләгән кеше, хәтта ашамаса һәм эчмәсә дә, уразасы бозылган дип санала.

### Ният аерылышу процессында
Ислам хокукының барлык мәктәпләрендә дә никахның дөрес булуы өчен мөһим шарт — ике якның да (кияү һәм кәләш) никахка ризалыгы. Шуңа күрә ир-ат та, хатын-кыз да бу никахка керер өчен ният итәргә тиеш.

### Ният һәм җинаять хокукы
Дөньяви хокуктагы кебек үк, Ислам хокук системасы да аңлы һәм аңсыз хәлдә кеше үтерүне аера, ягъни үтерү эшләрен караганда гаепләнүченең нияте исәпкә алына.

Моннан тыш, зина эшләрен караганда, ният тә исәпкә алына.

## Яһүд динендәге ният
Яһүд динендә намаз алдыннан эшне һәм мәшәкатьләрне читкә куеп, ният (кавана) кылу гадәте бар . Мөгаен, ислам йогынтысында Мисырдагы Фәләстин Нусахының XI гасыр яһүд литургик язмаларында намаз алдыннан («Рәхимленең исеме белән») дип «бәсмәләһ» (בשם רחום *bshem rahum*) дип әйтергә кушалар — гарәпчә «бисмилләһи р-Рәхим» (בסמאללה אלרחים «рәхимле Аллаһ исеме белән») сүзләренең яһүд теленә тәрҗемәсе, аннары «*Әй Раббым, иреннәремне ач, һәм авызым Сиңа мактаулар игълан итәр*» (Пс. 50:17), аннары амида догасы укыла. Шулай ук гарәп телендә яһүд хәрефләре белән язылган, 1 һәм 2 сүрәләре һәм Басмала (בסמאללה אלרחמן אלרחים *р-Рахмани р-Рәхим*) китабы табылган .

## Искәрмәләр

## Әдәбият

# М. Мөхәммәди Рәйшәхри, Акыл үлчәме, Icas Press, 2009;
# Имам ән-Нәвави, Кырык хәдис, аңлатмалар һәм аңлатмалар, доктор Мостафа әл-Буга Мухий-д-дин Мисту, беренче басма, Мәскәү, 2001;
# Шәех Мөхәммәд Йосыф Кандехлави. Шәех Мөхәммәд Са’д Кандехлави. Сайланган хәдисләр, Казан, инновацион технологияләр үзәге, 2003;
# Мөхәммәт Таки Тустари. Али ибн Әби Талибның карарлары һәм зирәклеге. Мәскәү, «Исток», 2010.
Төркем:Шәригать
Төркем:Ислам терминнары
Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр
Төркем:Ислам