Фәрәх Пәһләви

**Фәрәх Пәһләви** (  (14 октябрь 1938 ел, Тәһран , Иран) — Иранның тол калган императрицасы (яки патшабикәсе), Шаһ Мөхәммәд Пәһләвинең хатыны.

Шаһның өч хатыны арасында ул императрица (шаһбану) исемен алган бердәнбере. Ул VII гасырдагы гарәп һөҗүменнән бирле Иранда таҗ кигән беренче императрица . Ике сасанидлар императрицасы, Борандохт һәм Азәрмәдохт (якынча 630), аннан алда бу титулга ия булган соңгы императрица.

## Тәрҗемәи хәле
Әзербайҗан чыгышлы Фәрәх Диба (кыз фамилиясе) Сен-Сир хәрби мәктәбен тәмамлаган офицер гаиләсендә туган. Аның әтисе ягыннан бабасы XIX гасыр ахырында Романовлар () сараенда Иран илчесе булган . Фәрәх бай гаиләдән булган, ләкин әтисенең иртә үлеме гаиләне Тәһрандагы виллаларын ташлап, туганнары йортына күченергә мәҗбүр иткән. Ул Тәһранда һәм Парижда белем алган. Мәктәп елларында спорт белән кызыксынган һәм баскетбол командасы капитаны булган. Ул еш кына мини-юбкалар һәм футболкалар киюе белән танылган. Ләкин, урта мәктәпне тәмамлагач, архитектура белән шөгыльләнә һәм Париждагы махсус архитектура мәктәбендә укый. Анда, 1959 елда, Иран илчелегендәге кабул итүдә, ул Франциядә укучы Иран студентларының берсе буларак Шаһ белән таныштырылган. Шаһ аңа очрашканнан соң шунда ук тәкъдим ясый. Аларның туйлары 1959 елның 21 декабрендә була. Тәхет варисы Реза Пәһләви 1960 елның 31 октябрендә туган..Барлыгы Фарах һәм Мөхәммәтнең дүрт баласы бар:

* Реза Пәһләви (1960 елның 30 октябрендә туган)
* Фәрхназ Пәһләви (1963 елның 12 мартында туган)
* Али Реза Пәһләви (1966 елның 28 апрелендә туган) 2011 елның 4 гыйнварында Бостондагы өендә мылтык белән үз-үзенә кул салган.
* Ләйлә Пәһләви (1970 елның 27 мартында туган). 2001 елның 10 июнендә Ләйлә Пәһләви Лондон кунакханәсе бүлмәсендә үле килеш табылган. Үлем сәбәбе ачыкланмаган, наркотикларның артык дозасы булуы ихтимал. Принцесса соңгы елларында каты депрессиядән интегә, шуңа күрә ул «ял итү» өчен кунакханә бүлмәләрен арендага алган. Ләйлә Пәһләвинең канында кокаин һәм героин эзләре табылган.

Үзенең буш вакытын императрица Фәрәх сәнгатькә багышлаган. Фәрәх — югары белемле хатын, әзербайҗан теленнән тыш, фарсы, инглиз һәм француз телләрендә иркен сөйләшә, һәрвакыт модалы һәм нәфис киенә. Күпләр аны Жаклин Кеннеди белән чагыштыра. Аның активлыгы нәтиҗәсендә Иранда музейлар күп ачыла. Фәрәх Марк Ротко һәм Джексон Поллок кебек рәссамнарны аңлау өчен шундый катлаулы полотноларны сатып алган. Моннан тыш, ул илгә кайчандыр читкә чыгарылган милли рәссамнарның әсәрләрен дә илгә кайтара.

Иренә йогынтысы арткан саен, Фәрәх Мөхәммәтнең игътибарын үз илендәге хатын-кызларның хәл-күренешенә юнәлтә. Күп тә үтми, хатын-кызлар Европа стилендәге киемнәр кия башлыйлар, йөзләрен һәм кулларын яшертүдән тукталар. Фәрәх Иранда мода законнары чыгаручы булып китә, ире «Playboy» журналын Иранда чыгаруга рөхсәт бирә. 1972 елда императрица Фәрәх СССРга килә, анда ул Әзербайҗанга чакырыла. Бакыла аны бик зур кунак итеп кабул итәләр. Фәрәхнең килүе уңаеннан үткәрелгән концертта Әзербайҗанның әйдәп баручы артистлары чыгыш ясый: Зәйнәп Ханларова, Мөслим Магомаев, Шөвкәт Алекперова, Рәшит Беһбудов, Фидан Касыймова һәм башкалар.1979 елгы Ислам революциясеннән соң, хаким һәм аның гаиләсе Мисырда сыену урыны таба, аннары Хәсән II патша чакыруы буенча кыска вакытка Мароккога күченәләр.

Тол калганнан соң, Фәрәх Пәһләви Америка хөкүмәте чакыруы буенча Америка Кушма Штатларына күченә. 2003 елда аның «Шаһ белән тормышым» дигән истәлекләре халыкара бестселлерга әйләнә.

## Сәнгатькә һәм мәдәнияткә керткән өлеш
Идарә итүенең башында ук императрица Иранда мәдәният һәм сәнгать үсешендә актив роль уйный. Аның химаясе ярдәмендә Иранда да, Көнбатыш дөньясында да тарихи һәм заманча Иран сәнгатен алга таба үстерүгә ярдәм итүче күпсанлы оешмалар төзелә. Императрица буларак, шаһбану иреннән антиквариат сәүдәгәрләре тарафыннан элек экспортланган Иран антиквариатларын сатып алу өчен шактый акча алуга ирешкән. Аның ярдәме белән Тәһран заманча сәнгать музее Азиядәге иң зур коллекциягә әйләнә.

Шуның белән бергә консерваторлар һәм дини радикаллардан канәгатьсезлек хисе аның бигрәк тә затлы булырга омтылуын һәм «ачык» яшәү рәвешен барлыкка китерә.

## Иран революциясе
Иранда 1978 елның башына империя хөкүмәтенә карата канәгатьсезлек көчәя башлый. Сәяси яктан шаһбану либераль реформистик позицияләрдә тора һәм үз тирәсенә либераль интеллигенция вәкилләрен туплый — аларның күренекле вәкиле, профессор Наһаванди, аның штаб җитәкчесе булып эшли. Ләкин, 1970 еллар ахырына мондый сәясәт өчен вакыт инде үткән була .

Илдә канәгатьсезлек көчәя бара, соңрак монархиягә каршы массакүләм протестларга китерә . 1978 елның ахырына сәяси вәзгыять кискен начарлана.. Тәртипсезлекләр һәм чуалышлар ешрак күзәтелә башлый һәм 1979 елның гыйнварында кульминациягә җитә. Хөкүмәт Иранның күпчелек зур шәһәрләрендә хәрби хәл кертә. Революция илне биләп ала. Шаһбану Фәрәх, мөмкин булганча, конфликтларны көч кулланмыйча хәл итәргә тырыша — аерым алганда, ул хөкүмәт башлыгы итеп катылыгы белән танылган генерал Овейсины билгеләүгә комачаулый, ләкин бу омтылышлар уңышсыз тәмамлана.

1979 елның башында Шаһ Мөхәммәд Реза һәм Шаһбану Фәрах илдән китәргә карар кыла. Алар 1979 елның 16 гыйнварында Тәһраннан китәләр.

## Сөргендәге тормышы
Шаһ үлгәннән соң, императрица Мисырда ике елга якын кала. 1981 елның октябрендә президент Әнвәр Садат үтерелгәннән соң берничә ай үткәч, императрица һәм аның гаиләсе Мисырдан китә. Президент Рональд Рейган императрицага Америка Кушма Штатлары аны кабул итәргә әзер булуын хәбәр итә.

Фарах башта Массачусетс штатының Уильямстаун шәһәрендә урнашкан, ләкин соңрак Коннектикут штатының Гринвич шәһәрендә йорт сатып алган. 2001 елда кызы, принцесса Ләйлә вафат булганнан соң , ул улы һәм оныкларына якынрак булу өчен, Мэриленд штатының Вашингтон янындагы Потомак шәһәрендә кечкенә йорт сатып ала.

### Оныклары
Хәзерге вакытта императрица — улы Реза һәм аның хатыны Ясмин Пәһләвидән өч оныкның әбисе:

* Нур (1992 елның 3 апреле)
* Иман (1993 елның 12 сентябре)
* Фәрәх (2004 елның 17 гыйнвары)

Императрицаның шулай ук мәрхүм улы Али Реза Пәһләвидән оныгы бар :

* Ириана Ләйлә (26 июль, 2011)

## Бүләкләре

*  Иран — 1 класс Кояш ордены (1967)
*  Иран — 1 класс Плеяд ордены
*  — Орден Серафимов (1960)
*  — Дама ордена Слона (1963)
*  — Большой крест ордена Нидерландского льва (1963)
*  — Большой крест ордена Почётного легиона (1963)
*  Эфиопия — Большой крест ордена Царицы Савской (1964)
*  — Большой крест ордена Леопольда I (1964)
*  — Большой крест ордена святого Олафа (1965)
*  — Большая лента ордена Независимости (1965)
*  Бразилия — Цепь ордена Южного Креста (1965)
*  — Большой крест ордена Освободителя Сан-Мартина (1965)
*  — Золотой Почётный знак «За заслуги перед Австрийской Республикой» (1966)
*  ФРГ — Большой крест ордена «За заслуги перед Федеративной Республикой Германии» специального класса (1967)
*  — Гранд-командор ордена Короны Малайзии (1968)
*  — Большая лента ордена Драгоценной короны (1968)
*  — Дама ордена Чакри (1968)
*  — Большой крест декорированный Большой лентой ордена «За заслуги перед Итальянской Республикой» (1974)
*  Чехословакия — Орден Белого Льва 1-й степени (1977)
*  Испания — Большой крест ордена Изабеллы Католички (1975)

## Галерея

Файл:Pahlavi_Coronation.png|альт=Шах коронует императрицу на церемонии коронации в 1967 г.| *Шаһ 1967 елда императрицага таҗ кидерә.*
Файл:Empress_Farah_Office.jpg|альт=За работой в кабинете. Тегеран, 70-е гг.| *Офиста эштә. Тәһран, 1970 еллар&nbsp;гг.*
Файл:Empress_Farah.jpg|альт=1972 г.| *1972 ел*
Файл:MohammadRezaPahlavi1977.jpg|альт=Визит в США, 1977 г.| *АКШка сәфәр, 1977 ел*
Файл:Shah_Farah_Leave.jpg|альт=Перед отъездом из Ирана в 1979 г.| *1979 елда Ираннан киткәнче&nbsp;Г.*
Файл:Farah.jpg|альт=Фарах Пехлеви с лентой и орденом Солнца| *Фарах Пәһләви тасма һәм Кояш ордены белән *
Файл:Fpabbas.jpg|альт=Фарах Пехлеви посещает Бендер-Аббас.| *Фарах Пахлави [[Бәндәре-Габбас|Бандар Аббаска]] бара.*
Файл:Fpdegaulle.jpg|альт=Фарах Пехлеви и Шарль де Голль| *Фарах Пахлави һәм [[Шарль де Голль|Чарльз де Гол]]*
Файл:FpGiroft.jpg|альт=Фарах Пехлеви и школьницы.| *Фәрәх Пәһләви һәм мәктәп кызлар.*
Файл:Fpnurses.jpg|альт=Фарах Пехлеви среди медсестёр в Керманшахе.| *[[Кирманшаһ|Керманшада]] шәфкать туташлары арасында Фарах Пахлави.*
Файл:FPMHPmariage.jpg|альт=Фарах Пехлеви и Мохаммед Реза Пехлеви на их свадьбе| *Фәрәх Пәһләви һәм Мөхәммәд Реза Пәһләви туйларында*
Файл:Stamp_of_Fujeira_02.jpg|альт=Марка ОАЭ, 1972 г.| *БАӘ мөһере, 1972 ел*


## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Фәрәх Пәһләвинең рәсми сайтысайтында .
* *Майнхоф, У.* Фарах Дибага ачык хатсайтында .
* Шәһрам Разави фотолары — «Пәһләви династиясенең Император Ираны» альбомы

Төркем:Елмаю Ордены кавалерлары
Төркем:1938 елда туганнар
Төркем:14 октябрь көнне туганнар