open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Әбүгалисина мәчете (Казан)

**«Әбүгалисина» мәчете** () ― Казан шәһәрендә Республика балалар клиник хастаханәсе җирлегендә «Тыныч бакча» рухи үзәге () комплексында урнашкан ислам гыйбадәтханәсе (мәчет). 2024 елның 30 августында ачылган. Янәшәсендә православие чиркәве урнашкан.

## Тарих
Республика балалар клиник хастаханәсе янындагы 250 квадрат метр мәйданлы мәчет Татарстан Рәисе Рөстәм Миңнеханов теләктәшлегендә РФ Мөселман эшмәкәрләре ассоциациясе (президенты Айдар Шаһимәрданов) акчасына төзелгән. Генераль подрядчы – «ГК Металл Сервис» компаниясе. «Тыныч бакча» рухи үзәге төзелешендә «“Эллада” төзелеш компаниясе» ҖЧҖ (директоры Айрат Хәлиуллин), «СМУ-88» компанияләр төркеме (генераль директоры Наил Галиев), гыйбадәтханә төзү буенча участок башлыгы Денис Левагин, архитектура бюросы белгечләре Валерия Гыйматутдинова һәм Альбина Гагарина катнашкан.

2023 елның 1 июнендә булачак рухи комплекс нигезенә капсулалар салып калдырылган.

2024 елның 13 августында төзелә торган мәчет гөмбәзенә ярымай куелган. Тантаналы чарада ТР мөфтиенең беренче урынбасары Илфар хәзрәт Хәсәнов, ТР Рәисе Департаментының дини берләшмәләр белән хезмәттәшлек идарәсе башлыгы Альберт Дирзизов, РФ мөселманнары ассоциациясе президенты Айдар Шаһимәрдәнов һәм ДРКБ баш табибы Айрат Зиатдинов катнашкан. «Тыныч бакча» проектының баш архитекторы ― Алмаз Вәлиуллин.

2024 елның 30 августында узган мәчетне ачу тантанасында Татарстан Рәисе Рөстәм Миңнеханов, ТР Дәүләт Киңәшчесе Минтимер Шәймиев, Казан шәһәре мэры Илсур Метшин, Татарстан мөфтие Камил хәзрәт Сәмигуллин, Татарстан митрополиясе башлыгы Кирилл, ТР Сәламәтлек саклау министры Марсель Миңнуллин, ТР төзелеш, архитектура һәм торак-коммуналь хуҗалык министры Марат Айзатуллин, РФ Дәүләт Думасы депутатлары Татьяна Ларионова, Илья Вольфсон, Республика балалар клиник хастаханәсе баш табибы Айрат Зиатдинов, РФ Мөселман эшмәкәрләре Ассоциациясе президенты Айдар Шаһимәрданов, табиблар, дәваланучы балалар һәм аларның ата-аналары, иганәчеләр, җитәкчеләр һ.б. катнашкан. Камил хәзрәт Сәмигуллин мәчет төзелешенә өлеш кертүчеләргә ТР мөселманнары Диния нәзарәте медальләрен һәм рәхмәт хатларын һәм Татарстан митрополиясе башлыгы Кирилл рухи комплекс төзелешендә катнашучыларга чиркәү бүләкләре (Изге Гурий Казанский медале һ.б.) тапшырган.

2024 елның 30 августында мәчеттә беренче азан яңгырап, беренче җомга намазы укылган. Җомга намазында имам булып мөфти Камил хәзрәт Сәмигуллин торган.

## Тасвирлама
Йөз кеше сыйдырышлы «Әбүгалисина» мәчете – бер катлы, балконы, барлык уңайлыклары булган тәһарәтханәсе һәм имам бүлмәсе бар. Мәчеттә ир-атлар һәм хатын-кызларга намаз уку өчен барлык мөмкинлекләр тудырылган.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Республика балалар клиник хастаханәсе янында рухи үзәк эшли башлады. Татар-информ, 30.08.2024
* Республика балалар клиник хастаханәсе янында рухи үзәк эшли башлады. ТР МДН, 30.08.2024.

Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:Казан мәчетләре
Төркем:2024 елда төзелгән мәчетләр
Гариф Ахунов (Истәлекләр)

**Гариф Ахунов: Истәлекләр** - 2005 елда Татарстан китап нәшриятында халык язучысы, Г. Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты Гариф Ахунов турында замандашларының истәлекләре тупланып бастырылган китап.  Китапның тиражы - 3000 д. Тезүчеләре - Ш.Г. Максудова, Н.Г.Ахунова.
## Эчтәлек
## Сылтамалар

Төркем:2005 ел китаплары
Төркем:Татарча китаплар
Төркем:Татарстан китап нәшриятында басылган китаплар
Төркем:Гариф Ахунов
Югары Суыксу мәчете

**Югары Суыксу мәчете** () ― Татарстанның  Тукай районы Түбән Суыксу  караучы Югары Суыксу авылында урнашкан ислам гыйбадәтханәсе. ТР МДН Тукай районы  мөхтәсибәте карамагында. Тукай районында эшләп килүче 58нче мәчет.

## Тарих
1870 ел мәгълүматларына караганда, авылда мәчет, мәдрәсә, 1913 елда биредә малайлар өчен мәктәп һәм кызлар өчен 2 мәктәп булган 

1897 елгы халык санын алу мәгълүматлары буенча, Уфа губернасы Минзәлә өязе Югары Суыксу авылында 640 кеше (311 ир-ат һәм 329 хатын-кыз) яшәгән, шуларның 638е мөселманнар.

Авылда 2010 елда 292 кеше , 2020 елда 436 кеше яшәгән, татарлар.

2024 елның 31 августында зур төзекләндерү эшләреннән соң мәчет яңадан ачылган.

## Тасвирлама
Бер катлы мәчетнең мәйданы ― 160 квадрат метр. Мәчет каршында дини курслар һәм ифтарлар үткәрү өчен 50-60 кеше сыйдырышлы янкорма корылган. Барлык уңайлыклар тудырылган тәһарәтханә бар. Мәчеттә ир-атларга һәм хатын-кызларга гыйбадәт кылу өчен барлык шартлар булдырылган. Югары Суыксу авылы мәчете су, газ, электр белән тәэмин итү буенча инженерлык челтәрләренә тоташтырылган, әйләнә-тирәсе матурлап тәртипкә китерелгән.

Югары Суыксу авылы мәчете имам-хатыйбы Наис хәзрәт Сәйфетдинов. Тукай районы мөхтәсибәте (район имам-мөхтәсибе Тәүфик улы Инсаф хәзрәт Сәүбәнов) карамагында.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* В Тукаевском мухтасибате после масштабной реконструкции открылась мечеть. ДУМ Рт, 31.08.2024
* Тукай мөхтәсибәтендә зур төзекләндерү эшләреннән соң мәчет ачылды. Татар-информ, 31.08.2024

Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:Тукай районы мәчетләре
Гасырдан - гасырга

**Гасырдан - гасырга** - 2004 елда Татарстан китап нәшриятында тарихчы Миркасыйм Госмановның басылган китабы. Китапның тиражы - 3000 д.
## Эчтәлек
* Узганга мөнәсәбәт (Кереш сүз урынына)
* Алтын Урда: тарих һәм мирас
* Мирас һәм бурычлар
* Зур сәнгатьтән кечкенә истәлекләр
* Бер ялгыш караш турында
* Бу нинди бәйрәм?
* Бер гыйбрәтле тарихи хезмәт хакында
* Ерак тәгәрәгән бер энҗе эзеннән
* Кулъязма мирасыбызның документальлек әһәмияте хакында
* Тамыры ерак агачның гомере озын була
* Тарихи як - серле як...
* Диаспора тарихыбызның кара сәхифәләрен төгәл ачыкларга булыша
* Безгә әле кешелекле булырга өйрәнергә кирәк
* Өметле башлангыч
* "Манас" һәм татарлар
* Җан тартуы
* Һич җуелмас тарихи бу хәтер
* Бүлгәләү
* Утырып уйлар уйладым
* Мөхәммәдъяр: бөеклек фаҗигасе
* Шиһабеддин Мәрҗани һәм тарихи чыганакларны өйрәнү
* Төрки-татар мәгърифәтчелек тарихында Исмәгыйль Гаспралы
* Исмәгыйль Гаспралы вә Шәркый Төркестанда яңа уйгур мәгарифчелеге
* Ризаэддин Фәхреддин мирасын өйрәнүгә кайбер мөһим мәсьәләләр 
* Бер күрүгә ни җитә
* Гаяз Исхакый: "Ике йөз елдан соң инкыйраз" һәм патша цензурасы
* Яңадан танышу яки фидакяр хәйриячеләребез хакында
* Зыялылык үрнәге
* Галимнең дәрәҗәсе
* Остаз хәтирәсе
* Галимнең гыйбрәтле язмышы
* Янартаулар сердәше
* Ул уникаль шәхес иде
* Каһирә очрашулары
* "Спектакль карау да эш ул!"
* Аяз әкә сабаклары
* Илһам сабаклары
* Камиллекнең көче
* Анага мәдхия
* Алтын бусаганы атлаганда
* Бер китап һәм серле "кармак"
* Бертекләп җыелган хәзинә
* Тыйнак табигатьле каләмдәшебез
* Аңа җир дә, күк тә якын

## Сылтамалар

Төркем:2004 ел китаплары
Төркем:Татарча китаплар
Төркем:Татарстан китап нәшриятында басылган китаплар
Себердә һәм Үзәк Азиядә борынгы төрки дәүләтләр (китап)

**Себердә һәм Үзәк Азиядә борынгы төрки дәүләтләр** - 2005 елда Мәгариф нәшриятында тарихчы Габделбәр Фәйзрахмановның басылган китабы. Китапның тиражы - 3000 д.  
## Эчтәлек
* Көнъяк  Себернең археологик мәдәниятләре
* Сөннәр
** Бөек дала
** Үзәк Азиянең борынгы халкы
** Сөннәр
** Сөннәрнең күршеләре
** Сөннү дәүләте
** Кытай белән мөнәсәбәтләр
** Кытай диверсиясе
** Сөннү җәмгыятенең кризисы. Бүленү
** Сөннүнең хуҗалыгы һәм рухи мәдәнияте
** Сөннүнең иҗтимагый һәм дәүләт төзелеше
** Һәләкәттән соң сөннәрнең язмышы. Көньяк сөннәр, Юебань һәм һуннар
* Бөек Төрки каһанлыгы
** Борынгы төркиләр
** Беренче Төрки каһанлыгы
** Икенче Төрки каһанлыгы
** Хәзәр каһанлыгы һәм Азов буендагы Бөек Болгар дәүләте
** Борынгы төркиләрнең дәүләт һәм иҗтимагый төзелеше
** Бөек Төрки каһанлыгының халкы
** Борынгы төркиләрнең хуҗалыгы
** Борынгы төркиләрнең дине
** Мәдәният
* Уйгыр каһанлыгы
* Кимәк каһанлыгы һәм борынгы төркиләр язмышы
** Кимәк каһанлыгы
** Кимәк каһанлыгы халкы
** Кимәк каһанлыгының хуҗалыгы һәм мәдәнияте
** Кимәк дәүләтенең һәләкәте
** Кимәк дәүләтенең һәләкәтеннән соң борынгы төркиләрнең язмышы
* Енисей кыргызлары дәүләте
** Минуса каһанлыгының борынгы халкы
** Енисей кыргызлары дәүләте
** Монголларга каршы көрәш
** Енисей кыргызлары дәүләтенең иҗтимагый төзелеше
** Кыргызларның хуҗалыгы
** Рухи мәдәният
* Йомгак

## Сылтамалар
Төркем:2005 ел китаплары  
Төркем:Татарча китаплар Төркем:Мәгариф нәшриятында басылган китаплар
Габделбәр Фәйзрахманов

**Фәйзрахманов Габделбәр Лотфи улы** - тарихчы, тарих фәннәре докторы. 1954 елда Казан педагогия институтын тәмамлый. 1948 елдан Арча, Зәй, Питрәч районнары мәктәпләрендә тарих укытучысы. 1954–1955 елларда ВЛКСМның Питрәч райкомы 2 нче секретаре. 1955 елдан Арча районы Куйбышев исемендәге колхоз рәисе. 1982–1985 елларда ТАССР МС каршындагы ЗАГС бүлеге мөдире. 
1986 елдан Тел, әдәбият һәм тарих институтында, өлкән фәнни хезмәткәр (1989–1992), 1992 елдан ТР ФАнең Тарих институтында, әйдәп баручы фәнни хезмәткәр (2006 елдан). Республиканың иҗтимагый-сәяси тормышында актив катнаша: Бөтентатар иҗтимагый үзәген оештыручыларның берсе һәм аның идарәсе әгъзасы.
## Хезмәтләре
* Древние тюрки Сибири и Центральной Азии. К., 2000; 
* История сибирских татар (с древнейших времён до начала XX века). К., 2002; 
* Себердә һәм Үзәк Азиядә борынгы төрки дәүләтләр. 2005
* История татар Западной Сибири (с древнейших времён до начала XX века). К., 2007.

## Искәрмәләр
## Сылтамалар
* Фәйзрахманов Габделбәр Лотфи улы Татар энциклопедиясе

Төркем:Татар тарихчылары Төркем:Тарих фәннәре докторлары
Төркем:Татарстан галимнәре
Төркем:Татар дәүләт гуманитар-педагогика университетын тәмамлаучылар
Añkan Kalayanapoñ

**Añkan Kalayanapoñ** (; *[[1926 yıl|1926 yılnıñ]] [[13 fevral|13 fevrale]], [[Tailand|Siam]],  — [[2012 yıl|2012 yılnıñ]] [[25 avgust|25 avgustı]], [[Tailand]], [[Bangkok]],* **) — kürenekle Tailand şağire häm rässamı. 1986 yılda  ädäbi premiäsen alğan. 1989 yılda Tailand xalıq artistı isemen alğan.

## İrtä yılları
Añkan Kalayanapoñ Tailandnıñ könyağında  provinsiäsendä tuğan. Yuğarı sıynıflarda uqığanda ul şiğirlär yaza başlağan. Mäktäptän soñ Añkan Sinlapakon universitetına uqırğa kergän, anda anıñ uqıtuçılarınıñ berse universitetqa nigez saluçı kürenekle italyan arxitektorı häm skulptorı Silpa Bhirasri (çın iseme — Korrado Feroçi) bulğan. 

## Karyerası
1950-yıllarda ul üzeneñ xezmätlären bastıra başlağan. Tay şiğriätendä novator. Küp kenä ädäbiät belgeçläre süzlärençä, näq menä Kalayanapoñ traditsion tay ısulı häm yaña tendensiälär arasında küper tözegän. Şağir üz şiğirlärendä söyläm leksikasın, neologizmnarnı, inglizçäleklärne qullanğan, paradokslarğa häm  moda kertkän. Şiğirlär yazu belän genä tügel, räsem sänğäte belän dä şöğellängän. Anıñ eşläre Tailandta da, çit illärdä dä tanılu alğan.

Üzeneñ şiğirlärendä mäñgelek ilahi maturlıq ideyasın assızıqlağan. Monnan tış, klassik buddaçı dönyağa qaraşına ayırım ähämiät birgän. Tailandnıñ tarixi ütkänen ideallaştırğan. Şağur fikerençä,  çorı — Tailandnıñ altın yılları, Ayutthaya — ideal’ däwlät ürnäge.

Añkan Kalayanapoñnıñ iñ yaqtı äsärläreneñ berse bulıp «Bangkok — Tailand» poeması sanala, anda ul zamança tay cämğiäten tänqitli. Moña oxşaş tema «Qaşıq belän diñgez çumırıp alırğa» şiğırendä dä kütärelgän ide.

«Yıllıq büläklär» şiğirlär cıyıntığında ekologiä temasın kütärä, xökümätne Tailandnıñ milli baylıqların urlağan öçen tänqitli. Şağir fikerençä, tabiğät üzeneñ berençel qiäfätendä qalırğa tieş.

Küp kenä ictimaği häm säyäsi eşleklelär Añkan Kalayanapoñ icatın añlamağannar häm qabul itmägännär. Şuña da qaramastan, Tailand patşalığınıñ zamança ädäbi cämğiäte talantlı icatçını maqtamıy almağan: Añkan berniçä tapqır cirle ädäbi premiälär laureatı bulğan. 1986 yılda SEATO ädäbi premiäsendä büläklänüwe anıñ professionallegen häm talantın tağın ber raslağan. 

## Şäxsi tormışı
Añkan öylängän bulğan, anıñ öç balası (ber ulı häm ike qızı) bulğan. 2006 yılda ul Tailand premyer-ministrı  qarşı protest beldergän häm anıñ otstavkasın taläp itkän «sarı külmäklelär»ne xuplağan.

2012 yılda Añkan Bangkok xastaxanäläreneñ bersendä wafat bulğan.

## İskärmälär

Төркем:13 февраль көнне туганнар
Төркем:1926 елда туганнар
Төркем:Таиландта туганнар
Төркем:25 август көнне вафатлар
Төркем:2012 елда вафатлар
Төркем:Бангкокта вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Таиланд әдәбияты
Төркем:Таиланд шагыйрьләре
Төркем:Таиланд рәссамнары
Бакчачы, яшелчәче һәм умартачы календаре

**Бакчачы, яшелчәче һәм умартачы календаре** - Татарстан китап нәшриятында 1993 елда басылган китап. Китапның тиражы - 60 мең экз.

## Сылтамалар

Төркем:1993 ел китаплары
Төркем:Татарча китаплар
Төркем:Татарстан китап нәшриятында басылган китаплар
Халид Зыя Ушаклыгөл

**Халит Зыя Ушаклыгөл** (төрекчә *Halid Ziya Uşaklıgil*, 1866 — 1945 елның 27 марты) — төрек язучысы, шагыйрь һәм драматургы. Госманлы дәүләтенең соңгы дәверләрендә барлыкка килгән *Әдәбияти Җәдидә* («Яңа әдәбият») хәрәкәте әгъзасы, күпсанлы әдәби хәрәкәтләр һәм оешмаларга нигез салуда катнашучы, озак еллар *Сәрвәти-Фүнүн* («Белем байлыгы») журналында язышучы автор. Габделхәмит II солтанны даими һәм катгый рәвештә тәнкыйтьләве сәбәпле, иҗатының күпчелек өлеше Госманлы хөкүмәтенең цензурасына эләгә.

Ушаклыгөлнең хикәяләре, пьесалары, новелла һәм эсселары киң танылу ала. 1899 елда язылган *Ашкы Мәмнү* («Тыелган мәхәббәт») романтик повесте аеруча данлыклы әсәргә әверелә, аның нигезендә берничә тапкыр халыкара танылган телесериаллар төшерелә.

## Тормыш юлы

Халит Зыя Ушаклыгөл 1866 нчы елда Истанбулда туа. Туган шәһәрендә үк ул башлангыч мәктәпкә йөри, аннары Фатих Рөшдиясе урта мәктәбендә укый. 1879 елда гаиләләре Измирга күченә. Шулай итеп, ул урта белемен Измирда, хәзер Измир Ататүрк Лисеси дип аталган мәктәптә тәмамлый.  Соңрак ул әрмән католик мәктәбендә укып, француз телен өйрәнә һәм беренче әдәби тәрҗемәләрен башкара.

Ушаклыгөл 1886 елда «Хезмәт» (*Hizmet*) газетасына нигез сала. 1896 елдан соң аның әсәрләре Аурупадагы әдәби стильләрне кабул итүе белән танылган төрек әдәби журналы «Сәрвәти-Фүнүн»дә басыла.

Аның «*Бозылган язмышлар*» романы 1901 елда Госманлы дәүләте цензурасына дучар булгач, ул романнар бастыруын туктата. Бу елларда ул 1908 елгы Яшь төрекләр инкыйлабыннан ачылган «*Мәхәсин*» хатын-кызлар журналына яза.  Моннан тыш, аның *«Фәрди һәм иптәшләре»* романы журналда серия булып басыла. *«Бозылган язмышлар»* исә Төркия җөмһүрияткә әверелгәч, 1923 елда гына нәшер ителә.

Ушаклыгөлнең баштагы иҗат стиле башлыча француз романтизмына нигезләнгән, романнарының күпчелеге дә бәхетсез мәхәббәт темасы белән бәйле. Аның иҗаты чордаш төрек әдәбиятыннан конкретрак формасы белән аерылып тора. Ул, гарәп һәм фарсы алынмаларын куллану аша, үзенең аерым иҗат телен тудыра дип тә әйтәләр.

Ушаклыгөлнең прозасы татар әдәбиятына, аерым алганда, Шәриф Камалның инкыйлабка кадәрге прозасына берникадәр тәэсир иткән.

Соңгы елларында язучы Истанбул янындагы Сан-Стефано авылында яши. 1926 елда һәр торак пунктка төрекчә атама бирү турында канун кабул ителгәч, ул бу авылга *Яшелкөй* (Яшел авыл) исемен бирергә тәкъдим итә.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
* 

## Сылтамалар

Төркем:Төрек язучылары
Әдәби сүзлек (2001)

**Әдәби сүзлек** - 2001 елда Татарстан китап нәшриятында басылган китап.  Күренекле китапчы, галим, матбугат белгече Исмәгыйль Рәминең (1895-1969) бу белешмәлекне исән вакытында төзелеп, автор исән чагында матбугатка чыга алмыйча, беренче мәртәбә кулъязмадан 1992-1994 елларда "Татарстан" журналы битләрендә басылган иде. Китапны басмага әзерләү барышында текстлар Рәис Даутов тарафыннан яңадан тикшерелде, төгәлсезлекләр бетерелде, библиография өлешләре тулыландырдырылып, яңа мәглүмәтләр өстәлде. Китапның тиражы - 5000 д.
## Эчтәлек
* Әдәби сүзлек
* Кушымта:
** Мәдрәсәдән - университетка
** Казан университетында беренче студентларыбыз (1804-1904)
** 1905-1917 елларда Казан университетында һәм Казанның башка югары уку йортларында укучылар
** Петербург шәһәрендәге югары уку йортларында укучылар
** Мәскәүдәге югары уку йортларында укучылар
** Русиянең башка шәһәрләрендәге югары уку йортларында укучылар
** Октябрьгәчә чорда Русиянең төрле шәһәрләрендәге югары уку йортларында, Югары курсларында белем алган татар хатын-кызлары
** Октябрьгә кадәр европача югары белем алганбашка шәхесләребездән бер төркем
** Чит илләрдә югары уку йортларында укучылар
** 1916/1917 уку елында Казан музыка мәктәбендә укучылар
** Октябрьгәчә чорда татар халкы арасыннан чыккан дәрәҗәле хәрбиләрдән бер төркем
** Рус хезмәтендәге татар чиновникларыннан бер төркем
** Октябрьгә кадәр чорда төрки төбәкләрдә чыгарылган милли гәзитә-журналлар:
*** 1. Кавказда
*** 2. Кырымда
*** 3. Төркестанда
*** 4. Казакъ телендә
*** 5. Рус һәм башка телләрдә нәшер ителгән мөселман вакытлы матбугаты
*** 6. Чит илләрдә татар телендә чыккан  вакытлы матбугат (1925 елга кадәрге чор)
* Мәдәниятебез фидакяре. Р. Даутов

## Сылтамалар
Төркем:2001 ел китаплары  
Төркем:Татарча китаплар Төркем:Татарстан китап нәшриятында басылган китаплар
Чон Сон

**Чон Сон**  (кор. *정선*,  1676 елда туган — 1759 елда үлгән) — Корея рәссам — пейзажисты.

*Чон Сон* мәшһүр Корея рәссамы булган – Корея өчен дә традицион булган Кытай живописе стиле каноннарыннан баш тарткан әз сан рәссамнарның берсе булган. Замандашлары шәһадәтләре буенча Чон Сон еш үзенең художество остаханәсеннән чыккан булган һәм аның игътибарын җәлеп иткән бөтен нәрсәне ясаган. Чон Соннан мондый иҗат манерасын соңрак Чосон династиясе эпохасында эшләгән Корея живописецларның тулы буыннары кабатлаган һәм мирас итеп алган.

Чон Сон (янбан) ярлы чиновниклар гаиләсеннән килеп чыгышлы. Аның сәләте аксөякләр ыруыннан булган күршеләре тарафыннан ачылган һәм югары бәяләнгән булган һәм алар Чон Сонны сарай янына тәкъдим иткәннәр, анда ул рәсми сарай яны рәссамы урынын алган. Тормышының күпчелек өлешен ул Кореяның башкаласы Сеулда үткәргән. Рәссам турында ул бик олы яшенә кадәр көн саен рәсем ясаган дип әйтелә. Гәрчә аның эшләре рәсми рәвештә шулай аталган Көньяк мәктәпкә караса да, Чон Сон вакыт узу белән үз аерылып тора торган художество стилен эшләп чыгара алган – пумаланың аерым кискен сылаулары белән ул параллель сызыклар белән сурәтләнгәннең төгәл контурларын салган. 
Чо Сонның өйрәнчекләренең берсе булып Сим Са Джон булган.

## Галерея

файл:After Rain at Mt. Inwang.jpg|*Яңгырдан соң Инвансан тавында*
файл:Jeong Seon-Geumgangjeondo.jpg|*Кымгансан таулары*
файл:Jeong Seon-Ingok.yugeodo.jpg|* Инвансан тавы янында үзәндә ялгыз алачык*
файл:Jeong Seon-Soyo.jeong.jpg|*Сеулда Янчхон-гуда павильон*
файл:Jeong Seon-Cheongpung.gye-02.jpg|*Сеулда Чонно-гуда үзән*
файл:Jeong Seon-Bakyeon pokpo.jpg|*Пагён шарлавыгы*
файл:Jeong Seon-Gwangjin.jpg|*Сеулда Кванджин-гу районы*
файл:Jeong Seon-Jaha.dong.jpg|*Сеулда Чонно-гу районы*

## Искәрмәләр

Төркем:Рәссамнар
Төркем:Корея рәссамнары
Каурый каләм эзеннән

**Каурый каләм эзеннән** - 1994 елда Татарстан китап нәшриятында тарихчы Миркасыйм Госмановның басылган китабы. Миркасыйм Госмановныӊ еллар буе эзләнүләр, өйрәнүләр hәм уйланулар аша туган гыйльми әдәби тупланма. Китапның тиражы - 7000 д.
## Эчтәлек
* Укучыма
* Тарихта тирән эзләр
* I. Китаплар, сәяхәтләр
* II. Шәкертләр, аларның дәфтәрләре
* III. Тирән эзләр, үзәк тамырлар
* IV. Түләк батыр, аның олы мәхәббәте
* V. Күктән көткәнне... юлдан
* VI. Мираслар, варислар, бурычлар
* Саубуллашу сүзе
* Киң колачлы галим һәм әдип. Рәис Даутов

## Сылтамалар

Төркем:1994 ел китаплары
Төркем:Татарча китаплар
Төркем:Татарстан китап нәшриятында басылган китаплар
Казаныңа ни салсаң...

**Казаныңа ни салсаң...** - 2005 елда Мәгариф нәшриятында Эльмира Шәрифуллинаның басылган китабы. Китапка авторның төрле елларда тәрбия мәсьәләләренә кагышлы матбугатта басылган язмалары урнаштырылды. Укытучылар, педагогия көллиятләре һәм югары уку йортлары студентлары өчен. Китапның тиражы - 3000 данә.
## Сылтамалар

Төркем:2005 ел китаплары
Төркем:Татарча китаплар
Төркем:Мәгариф нәшриятында басылган китаплар
Төрекчә сөйләшәбез

**Төрекчә сөйләшәбез** - 1995 елда Татарстан китап нәшриятында басылган Әлфинә Сибгатуллина төзегән татарча-төрекчә сөйләшү өчен сүзлек.  Китапның тиражы - 10000 д.
## Сылтамалар
Төркем:1995 ел китаплары  Төркем:Төрекчә китаплар 
Төркем:Татарча китаплар Төркем:Татарстан китап нәшриятында басылган китаплар
Шәрык алынмалары сүзлеге

**Шәрык алынмалары сүзлеге** - 1994 елда Мәгариф нәшриятында бастырылган Җәмил Зәйнуллин төзегән сүзлек. Сүзләктә татар теленә кергән гарәп,  фарсы  һәм төрек телләреннән сүзләр күрсәтелгән. Китапның тиражы - 17700 данә. Сүзлекне төзегәндә С. Җантуринның "Лөгать" исемле гарәпчә-фарсыча-татарча сүзлеге нигез итеп алынды (Уфа, 1911) һәм башка күп сүзлекләр дә файдаланылды.
## Сылтамалар
Төркем:1994 ел китаплары  
Төркем:Татарча китаплар Төркем:Мәгариф нәшриятында басылган китаплар
Антонис ван Дейк

Сэр **Антонис (Антун) Ван Дейк** (һолланд телендә: Anthony van Dyck; Antoon, Anthonis Vandyck, Antonio, Anthonie, Anton van Dyck; 1599 елның 22 марты, Антверпен —1641 елның 9 декабре, Лондон) — фламанд живописецы, офорт  техникасында рәсем ясаучы һәм гравёр, сарай яны портрет остасы. Камера (интим) һәм парад, репрезентатив портреты жанр төрләре барлыкка китерүчесе. Италиядә озак булудан соң Антонис Ван Дейк инглиз короле Карл I-нең беренче сарай яны живописецы булган (моннан аның нидерланд исемен инглизчә язу традициясе – ике сүз дә баш хәрефтән – килеп чыккан. Ул Питер Лели кебек алдагы инглиз рәссам-портретистларга әһәмиятле һәм озак йогынты ясаган. Замандашлары бик югары бәяләгән портретлардан башка, Ван Дейк Тәүрат һәм мифология сюжетларына картиналар язган. Ул шуннан техниканы һәм өлешчә стильне алган рәссам Питера Пауль Рубенсның өйрәнчеге һәм дусты булган.

## Тәрҗемәи хәле

Антонис ван Дейк 1599 елның 22 мартында Антверпенда (Брабант) бай тукыма сатучы гаиләсендә туган булган. Аның бабасы Антон (Antoon, 1529—1581) рәссам булган, әмма ефәк сату буенча контораны ачкан; аның үлеменнән соң аның хатына Корнелия Прюйстинк уллары Франческо һәм Фердинандо ярдәмендә ире эшен дәвам иткән. Сәүдә табыш китергән, гаиләнең Парижда һәм Лондонда һәм шулай ук фламанд шәһәрләренең күбесендә клиентлары булган. Антунның әтисе, Франсуа ван Дейк 1590 елда Мария Кайперска икенче мәртәбә өйләнгән булган. Аннан никахтан аның унике баласы булган, шулардан Антун Кече җиденче булган. Ул 1599 елның 23 мартында (Антонио исеме астында) чукындырылган булган. .
Гаиләнең муллыгы үсү белән ван Дейклар хәтта ванна бүлмәсе булган яңа, киң һәм зиннәтле җиһазландырылган «De Stadt van Ghendt» йортын сатып алырга булганнар. Антун сәләтле булган һәм аны 1609 елда живопись нигезләрен өйрәнү һәм тәҗрибә алу өчен мифологик  сюжетларга картиналар ясаган Изге Лука гильдиясе деканы шәһәрнең иң яхшы живописецларның берсе Хендрик ван Баленның остаханәсенә җибәрелгән булган. .
1615 елдан бирле Ван Дейкның Антверпенда Ян Брейгель Кечесе белән бергә үз остаханәсе булган, анда ул “Апостол башлары” картиналар сериясен барлыкка китергән.
. Аның иртә эшләренә «„Җитмеш яшьлек ир-ат портреты“» (1613) һәм «Автопортрет» (як. 1615, Вена, Сәнгать тарихы Музее) карый.
1617 елдан бирле Ван Дейк озак вакыт Питер Пауль Рубенс белән хезмәттәшлек иткән һәм бәйсез остаханәсен калдырып аның өйрәнчеге булган. Аннан соң бергәләп эш айлары булган; Рубенс Ван Дейкны иң яхшы өйрәнчеге дип атаган.  Хәтта 1618 елның 11 февраленнән соң, Ван Дейк Изге Лука гильдиясенә кабул ителгәчтен дә ул Рубенс белән эшләвен дәвам иткән. Бөтен Европада танылган булып киткән Рубенсның Антверпенда остаханәсендә Ван Дейк аксөяк түгәрәкләрендә ат казанган һәм классик мәдәният һәм сарай яны этикет белән танышкан. Яшь рәссам “Император Феодосий һәм изге Амвросий” картинасында җиңел күренгәнчә сәнгатенең күп алымнарын алып оста манерасын кабатларга өйрәнгән.

1618—1620 елларда Ван Дейк агачта Гайсәне һәм апостолларны сурәтләгән унөч картинаны ясаган. Апостолларның чагылдыручы йөзләре ирекле живопись манерасында ясалган. Хәзер бу цикл картиналарның зур өлеше дөньяның төрле музейларында таралган.
Мамадыш төбәгенең ташъязма истәлекләре (китап)

**Мамадыш төбәгенең ташъязма истәлекләре** - 2015 елда Татарстан китап нәшриятында басылган китап. Бу китапта Татарстан Республикасының Мамадыш районы татар-мөселман авыллары  зиратларындагы гарәп язулы эпиграфик истәлекләр (кабер ташлар) тасвирлап бирелә. Китапның тиражы - 1100 д.
## Сылтамалар
Төркем:2015 ел китаплары  
Төркем:Татарча китаплар Төркем:Татарстан китап нәшриятында басылган китаплар
Төркем:Мамадыш районы
Бакый Урманченың рухи дөньясы (китап)

**Бакый Урманченың рухи дөньясы** - 2005 елда Татарстан китап нәшриятында басылган китап. Китаптагы барлык текстлар 3 телдә (татарча, русча һәм инглизчә) бирелә. Китапның тиражы - 2000 д.
## Эчтәлек
* Татар мәдәниятен нурландурыручы. А. Новицкий
* Саз җебенә тезгән догалар. Ф. Әхмәтова-Урманче
* Бакый Урманче шәмаилләре. Ш. Монасыйпов
* Бакый Урманче иҗатында каллиграфия. М. Мингалиев
* Бакый Урманченың шигъри иҗатыннан үрнәкләр.
* Бакый Урманче әсәрләренең тулы булмаган исемлеге.
* Шартлы кыскартмалар исемлеге.

## Сылтамалар
Төркем:2005 ел китаплары
Төркем:Татарча китаплар
Төркем:Татарстан китап нәшриятында басылган китаплар
Төркем:Бакый Урманче
Гусукума Сэйхо

**Гусукума Сэйхо** (城間　清豊, гусукума сэйхо:, 1614—1644) — Рюкю корольлегендә сарай яны рәссамы. Шулай ук Дзи Рё (自了, дзи рё:) һәм кытайлаштырылган Цинь Кешэн　(кытай телендә: 欽可聖, qīn kěshèng, яп. Кин Касэй) исемнәре астында мәгълүм.

Сэйхо Рюкюның башкаласы Сюрида затлы гаиләдә туган. Сэйхоның әтисе музыкант булган, әмма Сэйхо үзе тумыштан чукрак булган, шуңа күрә ул көчләрен башка агымга юнәлтергә булган һәм үзлектән рәсем ясарга өйрәнгән. Ул Кытай картиналарыннан өйрәнгән, алар аның стилена зур йогынты ясаган.

Яшь рәссам турында белгәч, король Сё Хо аны сарай янына чакырган, ә шуннан соң аны Дзи Рё исеме белән атаган. Аның картиналарын күргән Кытай илчеләре аны иң яхшы Кытай рәссамнары белән чагыштырганнар, ә Токугаваларда сарай яны рәссамы Кано Ясунобу 1634 елда Гусукума картиналарның берсе илче белән Эдога эләккәч аның сәләтен мактаган дип әйтәләр.

Сэйхноның берәүдән башка барлык эшләре Окинава өчен сугышлар вакытында юк ителгән булган. Аның авторлыгын раслый торган бер генә калган, ул Окинава префектурасы музеенда саклана һәм Япониянең гаять әһәмиятле мәдәни һәйкәле статусына ия. Анда Япониядә хакутаку, ә Кытайда байцзэ буларак мәгълүм фантастик хайван сурәтләнгән.

## Искәрмәләр
* «Ji Ryô .» *Okinawa konpakuto jiten* (沖縄コンパクト事典, «Okinawa Compact Dictionary»). *Ryukyu Shimpo*. 1 March 2003. Accessed 6 October 2009.


Төркем:Рәссамнар
Кан Се Хван

**Кан Се Хван** (кор. *강세황*; 1713 елның 25 январе, Чинджу — 23 января 1791 елның 23 январе, Сеул) — Корея рәссам һәм каллиграфы.

Кореяның көньяк өлешендә туган булган. Сарай яны рәссамы булган, король хезмәтендә 60 ел булган. Мунинхва художество стиленең барлыкка китерүчесе булып тора.

1744 елда Ансан шәһәрендә тора башлаган, анда 30 ел уздырган. 1774 елда Кореяның башкаласы Сеулга күчкән анда үлеменә кадәр торган. 1784 елда Пекинга сәфәр кылган.

Иң эре Корея рәссамнарының берсе Танвонның остазы.

## Галерея

файл:Korea-Kang Sehwang-Yeongtong donggudo.jpg


## Сылтамалар
* Биография и избранные работы Кан Се Хвана 
* Биография и избранные работы Кан Се Хвана  

Төркем:Рәссамнар
Ким Хон До

**Ким Хон До** (김홍도, Ким Хондо), шулай ук *Танвон* буларак мәгълүм (1745 елда туган — 1806 елда үлгән) — Корея рәссамы һәм хаттаты.

## Тормышы һәм иҗаты
*Ким Хон До* Кореяның көньягындагы Ансан шәһәрендә үскән, хаттат сәнгатенә үз вакытының мәшһүр остасы Кан Сехваннан өйрәнгән. Тохвасо сәнгать академиясенең әгъзасы булып рәсми король хезмәтенә кергән һәм шуннан соң сарай яны король рәссамы булган. 1771 елда ул Корея ваны Чонджо портретын барлыкка китерә. 1788 елда ул Корея мәдәнияте үзәге Андон шәһәренә китә. Соңрак Кымгансан тауларында тора, анда күп рәсем ясый. *Танвон* картиналарында башкару манерасы буенча XVII—XVIII гасыр һолланд осталары графикасы шедеврларына якын булган аңа замандаш корей җәмгыяте көн саен тормышыннан күп санлы көнкүреш сәхнәләрен ясаган беренче корей рәссамы булган. “Танвон”ның Ходайлар киңәшмәсен сурәтләүче картинасы 1971 елда (139 номер астында) Кореяның милли хәзинәләре исемлегенә кертелгән булган.
Хевон һәм Овон белән беррәттән “Танвон” “Өч Вон” корей рәссамнар төркемен тәшкил итә. Овон һәм XV гасыр остасы Ан Гён белән “Танвон” Кореянең иң әһәмиятле живописецлары һәм графиклары өчлегенә керә. Ансан шәһәрендә аның исеме белән бер район аталган, Ансанда шулай ук ел саен «Danwon Art Festival» сәнгать фестивале үткәрелә.
## Галерея

файл:Hwangmyo.jpg
файл:Danwon-Seodang.jpg
файл:Danwon-Byeo.tajak.jpg
файл:Danwon-Giwa.igi.jpg
файл:Korea-National.Treasure-139-Gunseondobyeong-Joseon-Leeum.jpg
Файл:김홍도 금강사군첩 - 총석정.jpg
File:Danwon-Hwal.ssogi.jpg
File:Danwon-Mudong.jpg


## Искәрмәләр

Төркем:Рәссамнар
Чегән әкиятләре (китап)

**Чегән әкиятләре** - 1993 елда Татарстан китап нәшриятында басылган китап. Китапта Русиядә яшәүче чегәннәрнең халык авыз иҗаты - әкиятләр һәм хикмәтләр тупланган.  Китапны Г. Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты Марс Шабаев русчадан тәрҗемә итте.  Китапның тиражы - 30000 д.
## Сылтамалар
Төркем:1993 ел китаплары  
Төркем:Татарча китаплар Төркем:Татарстан китап нәшриятында басылган китаплар
Төркем:Чегәннәр
У Вэй (рәссам)

**У Вэй** (кытай телендә: 吳偉, 1459 —1508) — Мин династиясе вакыты кытай рәссамы һәм хаттаты. Чжэ мәктәбе вәкиле.

## Тәрҗемәи хәле
1459 елда Цзянся өязендә (хәзерге Хубэй провинциясе территориясе) туган. Яшь чагында Чжэцзян провинциясенә күчкән. Биредә Чжэ мәктәбе иҗади фикерләре белән мавыга башлаган. Дай Цзинь әсәрләрендә өйрәнгән. Шуннан соң живопись белән профессиональ рәвештә шөгыльләнә башлаган, картиналарын сату исәбенә торган. Шиинг һәм Цвиэнг исемнәре, Луфу һәм Сяо Сян кушаматлары астында мәгълүм. Соңыннан рәсем ясауга өйрәтү белән шөгыльләнгән, күп өйрәнчекләре булган. Вакыт узу белән У Вэй осталыгын император сарай янында югары бәяләгәннәр. Император Хунчжи У Вэйны беренче сарай яны рәссамы итеп билгеләгән.

Озак вакыт живописец империя башкаласы Пекинда торган. Тормыш ахырында Нанкинга күчкән, анда ул 1508 елда үлгән.

## Иҗаты
У Вэй пейзажларны һәм кеше гәүдәләрен көчле, ирекле стильдә ясаган. Аның иң мәшһүр эшләре «Цзянсу манзарасы», «Балыкчылар авылында бәйрәм итү». «Сяо Сян стиле»н башлаучы буларак танылган.

MET 13 100 23 d2.jpg
MET 13 100 23 O.jpg
MET 13 100 23 d4.jpg


## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*  Wu Wei 
Төркем:Рәссамнар
Һанс Бессер (рәссам)

**Һанс Бессер**, шулай ук **Һанс Кёльнлы** буларак мәгълүм (немец телендә: Hans Besser; 1510, Ахен — 1584 елга кадәр, Гейдельберг) — Яңарыш чорының немец рәссам-портретисты.

## Тәрҗемәи хәле
1537 елда дини эзәрлекләүләргә күрә Кёльннан киткән һәм Курпфальцта ышыклану тапкан. Шпейер шәһәренең гражданлыгына, мөгаен, диненнән баш тартканнан соң ия булган. Шуннан соң 1546 елдан бирле Гейдельбергта эшләгән.
1546 елда туганын алыштырганнан соң Фридрих II, Пфальц курфюрсты сарай яны рәссамы. Фридрих II 1556 елда үлгәннән соң Бессер Пфальц курфюрсты Отто Генрих сарай яны рәссамы булган.
Рәссамның эзе 1556 елдан соң югала.
Сәләтле портретист. Аның эшләре табылганчы һәм документлар ярдәмендә расланганчы, я Пфальцтан Остага, я билгеле булмаган остага карый дип саналганнар. Рәссам еш Пфальц курфюрстларын ясаган. Каткан позалар һәм ишарәләр белән парад портретлары Яңарыш чоры һолланд живописеның йогынтысын күрсәтә.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Holes, Kurt: Hans Better — The Master of Pfalz- and Margrave. (With a contribution by Barbara Schock-Werner.) In: Munich Yearbook of Fine Arts, the third episode, 47 (1996), pp 73-102
* Hans Besser. In: Art Encyclopedia. The Concise Grove Dictionary of Art, Oxford University Press Online Edition 2002 called, April 2010
* Holes, Kurt: Hans Besser. In: Saur. General Artist Encyclopedia, Vol. 10, Munich / Leipzig 1995, p 208—209.
* Baden State Museum Karlsruhe: The Renaissance in the southwest of Germany between the Reformation and the Thirty Years' War. Catalog. Bd. 1 Karlsruhe 1986
Төркем:Рәссамнар
Һәвәскәр бакчачыга көндәлек киңәшләр

**Һәвәскәр бакчачыга көндәлек киңәшләр** - 1989 елда Татарстан китап нәшриятында басылган китап. Сорау һәм җаваплар рәвешендә төзелгән белешмә-китап. Китапның тиражы - 50000 д.
## Сылтамалар
Төркем:1989 ел китаплары  
Төркем:Татарча китаплар Төркем:Татарстан китап нәшриятында басылган китаплар
Бакчачы - синең өчен

**Бакчачы - синең өчен** - 2002 елда Раннур нәшриятында  басылган китап.  Китапның тиражы - 20000 д.
## Сылтамалар
Төркем:2002 ел китаплары  
Төркем:Татарча китаплар Төркем:Раннур нәшриятында басылган китаплар
Балтамак мәчете

**Балтамак мәчете**, «Баллы Тамак мәчете» () ― Татарстанның Сарман районы Рангазар  караучы  Балтамак авылында урнашкан ислам гыйбадәтханәсе (мәчет). ТР МДН Сарман районы мөхтәсибәте карамагында. 

## Тарих
Авылга 1883 елда нигез салынган. Инкыйлабка кадәрге чыганакларда авыл атамасы «Баллы Тамак» буларак билгеле. 1920 елга кадәр авыл Уфа губернасы Минзәлә өязенең Әлмәтмулла волостена кергән. 

1900 елдан Балтамак авылында Харрас Шәрәфетдин улы Борһанетдиновның (1853―1926) имам, Шакирҗан Әшрәф улы Сәйфетдинов, Муфаза Гозәир улының  (1921 елда вафат) азанчы булулары мәгълүм.

## Хәзерге заман

Балтамакта 2000 елда 34, 2010 елда 32 кеше яшәгән (татарлар).

2023 елның 15 июлендә Балтамакта узган авыл бәйрәме кысаларында авыл мәчетенә нигез салынган: мәчет төзеләчәк урынга беренче казыклар беркетелгән. Тантаналы чарада Сарман районы башлыгы Фәрит Мөнәвир улы Хөснуллин, тамырлары шушы авылдан булган ТР Сәламәтлек саклау министры урынбасары Илдар Разин улы Фатыйхов, чыгышы белән Балтамак авылыннан булган (әнисе Энҗе Гәрәева тумышы белән Балтамактан) Түбән Кама шәһәре мэры Рамил Хәмзә улы Муллин, Сарман районы мөхтәсибәте мөхтәсибе Сәид хәзрәт Хаков һ.б. кунаклар катнашкан
.

2024 елның 31 августында мәчет ачылган. Тантаналы чарада Сарман районы башлыгы Фәрит Хөснуллин, Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министры урынбасары, Татарстан Республикасының атказанган табибы, Сарман районы мактаулы гражданины Илдар Фатыйхов, Чаллы шәһәре мэры Наил Мәһдиев, Түбән Кама районы башлыгы һәм шәһәр мэры Рамил Муллин, Сарман авылы тумасы Татарстан Республикасы Суд департаменты идарәсе башлыгы урынбасары, Татарстан Республикасының атказанган юристы Рамил Рамазанов, Сарман районы мөхтәсибәте мөхтәсибе Сәид хәзрәт (Сәгыйть Габделхәй улы) Хаков һ.б. кунаклар катнашкан.  

## Тасвирлама
Мәчет бер катлы, эре ташлардан төзелгән, сайдинг белән тышланган бина; ихатасы һәм мәчет алды төзекләндерелгән, чәчәкләр, декоратив куаклар утыртылган. Бина газ белән җылытыла.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Сандугачлар моңы булып Сарман кала хәтердә. К.: АО «ИД Казанская Недвижимость», 2020. ISBN 978-5-6044058-7-1
* *Д. Кашапова, Н. Мәхмүтов, Ф. Салихова*. Гасырларны бәйләүче азан авазы. Сарман, 2022, 62нче бит.
* *Сәрия Исламова*. Балтамак. Авыл тарихы һәм кешеләре. 2023

## Сылтамалар
*   Бал-Тамак (Балтамак)   / Татарский энциклопедический словарь. К.: Институт Татарской энциклопедии, 1999,  С.406. ISBN 0-9530650-3-0
* В деревне Бал-Тамак состоялось открытие мечети. Всемирный конгресс татар, 04.09.2024

Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:2024 елда төзелгән мәчетләр
Төркем:Сарман районы мәчетләре
Фердинанд Эль

**Фердинанд Эль** (француз телендә: Ferdinand Elle; 1570, Мехелен (хәзерге вакытта Бельгия) — 1637, Париж) — француз рәссам-портретисты. Сарай яны рәссамы.

## Тәрҗемәи хәле
Фламанд килеп чыгышлы.

Парижга 1601 елның 25 февралена кадәр килгән. 1607 елның 18 апрелендә Сен-Жермен-де-Преда торган, Парижда өйләнгән булган. 1608 елдан бирле король Людовик XIII-нең сарай яны рәссамы булып хезмәт иткән. 1627 елның 21 августында Париж гражданы булган, рәссамнар цехына кабул ителгән булган.

1601 елдан 1637 елга кадәр Парижда эшләгән, анда гаилә художество остаханәсен барлыкка китергән. Луи Фердинанд Эль Олысы (1612—1689) дигән рәссамның әтисе. Луи Фердинанд Эль Кечесе (1648—1717) дигән рәссамның бабасы.

Нидерланд сәнгать тарихы институты бирелгән мәгълүматы буенча Никола Пуссен һәм улы Луи Фердинанд Эль (Олысы) аның өйрәнчекләре булган.

Аның эшләренең бик азы гына хәзерге көнгә кадәр сакланып калган.

File:P1280185 Paris IV eglise ND Blancs-Manteaux tableau rwk.jpg|Давид һәм беренче каһин Ахимелех
File:P1280117 Paris IV eglise ND des Blancs-Manteaux tableau rwk1.jpg|Күк маннасы
File:Elle Ferdinand, studio of - Anne Marie Louise d'Orléans, La Grande Mademoiselle.png|Анна де Монпансье портреты


## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Ferdinand Elle

Төркем:Рәссамнар
Альбертранди, Антони

**Антони Зигмунд Александр Альбертранди** (поляк телендә: Antoni Albertrandi; 1732 яки 1733—1795) — Польша сарай яны король рәссамы, сәнгать теоретигы, шагыйрь.
## Тәрҗемәи хәле
Польшага күчкән итальянның улы. Ученик Шимон Чехович һәм Марчелло Бачиарелли өйрәнчеге.
Марчелло Бачиареллиның Станислав Август Понятовский сарае янында Варшавада Король сараенда художество остаханәсендә ярдәмчесе булып эшләгән.
Варшавада нәфис сәнгать Академиясенең барлыкка китерү авторларының берсе. 1776 елда сарай яны король рәссамы булып билгеләнгән һәм туганнан туган энесе Ян Баптист Альбертранди белән поляк дворянлыгына кабул ителгән булган.

## Иҗады
А. Альбертранди — дини һәм мифологик темаларга классик портретлар, рәсемнәр һәм тукымалар авторы. Аның картиналарының күбесе сакланып калмаган. Безгә кадәр килеп җиткәннәрдән — «Императрица Екатерина II портреты».
Аның “Теоретик живопись курсы” (1787) эше һәм үз иҗатына багышланган “Живопись турында шигырьләр” (1790) лирик әсәре мәгълүм.
## Сылтамалар
* Antoni Albertrandi
Төркем:Рәссамнар
Бальтазар Августин Альбрехт

**Бальтазар Августин Альбрехт** (1687 елның 6 январе, Берг (Штарнбергер-Зе) — 1765 елның 15 августы, Мюнхен, Бавария курфюршествосы) — немец живописецы, бавар курфюрсты сарае яны рәссамы.

## Тәрҗемәи хәле
1687 елдан бирле Николаус Готфрид Стубер өйрәнчеге булган, соңыннан Венециядә һәм Римда өйрәнгән. 1719 елда Бавариягә кайткач популяр тарихи рәссам булып киткән.
Сарай яны рәссамы һәм Мюнхенда Картина галереясенең саклаучы-инспекторы булып билгеләнгән булган.
1753-1754 елларда Виста Паломниклар чиркәвенең баш алтарен бизәгән. 
 Мюнхен резиденциясендә фрескалар барлыкка китергән.
Моннан кала Дисен-ам-Аммерзе, Поллинг (Вайльхайм), Шефтларн шәһәрләренең чиркәүләрендә, Обераудорфта Мюнхен Изге Рух һәм Изге Михаил чиркәвенең алтарьларын барлыкка китергән.


Conv.Herrenchiemsee-Kaisersaal2.JPG
Herrenchiemsee Kloster - Kaisersaal 4c Fresko Wappen.jpg
Marienmünster Dießen Josephsaltar.jpg
Balthasar August Albrecht - J. B. Straub im Atelier 1763-1.jpg|Студиядә Иоганн Баптист Штрауб, 1763


## Искәрмәләр

## Әдәбият
*  Bryan, Michael . Dictionary of painters and engravers, biographical and critical. (1886)

Төркем:Рәссамнар
Булонь, Луи Кечесе

**Луи де Булонь** (шулай ук **Буллонь**, әдәбиятта **Кечесе** дип атала (француз телендә: Louis de Boullogne, le Jeune; 1654 елның 19 ноябре, Париж — 1733 21 ноябре, шунда ук)) — француз живописецы, гравёры, профессор (1693), Король живопись һәм сынчылык Академиясенең директоры (1722 елдан бирле).

## Тәрҗемәи хәле
Луи де Булонь 1654 елның 19 ноябрендә *Le Vieux* буларак мәгълүм Луи де Булонь (тулы адашы) дигән рәссамның (1609—1674) гаиләсендә туган. *L’Aîné* (1649—1717) буларак мәгълүм Бон Булонь Олысы һәм рәсимә Мадлен Булоньның (1646—1710) туганы.
Беренче рәсем ясау сабакларын әтисе җитәкчелеге астында алган.
18-енче яшендә инде академик премиягә лаек булган һәм король хисабына Италиягә өйрәнергә җибәрелгән булган. Парижга кайтканнан соң күбесенчә дини сюжетлар өстендә эшләгән.
1681 елда Король живопись һәм сынчылык Академиясе әгъзасы булган, 1693 елда – Академия профессоры, 1722 елда – аның мөдире, ә 1725 елда Людовик XV-нең «беренче король живописецы» титулына ия булган.
Луи де Булонь 1733 елның 21 ноябрендә туган шәһәрендә үлгән.
Аның мәшһүр өйрәнчекләре арасында Николя Бертен.
## Иҗады
Дини, мифологик һәм тарихи темаларга художество композицияләрен ясаган. Версаль капелласының плафонын бизәгән.
Людовик XV кушуы өчен гобеленнар мануфактурасы өчен Рафаэльнең әсәрләренең рәт күчермәсен ясаган.
Луи де Булонь Кечесе картиналарына композиция гадилеге, рәсем дөреслеге һәм яктылык һәм күләгәнең уңышлы таратылышы хас.
Рәссамның тукымалары күбесенчә Парижда Париж Ходай Анасы соборында, изге Августин капелласында, Версаль капелласында һ.б. сакланган.
Аның күп картиналары шул заманның иң яхшы гравёрлары тарафыннан бакырда гравирланган булган.

## Галерея

Файл:Abigail Offering Bread to David - by Louis de Boullogne, 1700.jpg
Файл:Cérès recadré Louis de Bologne.jpg
Файл:Auguste fait fermer les portes du Temple de Janus - Louis de Boullogne le Jeune.jpg
Файл:Louis de Boullogne - DEIFICATION D'ÉNÉE.jpg
Файл:Uranie et Melpomène - 1680-1681 Louis de Boullogne.jpg


## Искәрмәләр

## Әдәбият
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Сылтамалар
* 

Төркем:Рәссамнар
Нуры содур (китап)

**Нуры содур** - 1997 елда Татарстан китап нәшриятында басылган китап. Китапка Мөхәммәдьярның ике мәшһүр поэмасы - "Төхфәи мәрдан", "Нуры содур" һәм "Насыйхәт" исемле шигыре кергән. Бу әсәрләр башлангыч текстында һәм бүгенге көнгә тәрҗемәсе белән бирелә. Китап шагыйрнең 500 еллык юбилеена багышлана. Китапны әзерләүдә рәссам Рушан Шәмсетдин һәм хаттат Нәҗип Нәкъкаш катнашканнар. Китапның тиражы - 5000 д. 
## Эчтәлек
* Хатыйп Миңнегулов. Бөекләребезнең берсе (мөхәррир сүзе)
* Шакир Абилов. Мөхәммәдьяр - гаделлек җырчысы
* Мөхәммәдьяр әсәрләренең тәнкыйди нөсхәләренә һәм хәзерге телдә бирелешенә карата
* Төхфәи мәрдан (тәнкыйди нөсхә)
* Искәрмәләр
* Төхфәи мәрдан (Егетләргә бүләк). Тәрҗемә
* Аңлатмалар
* Нуры содур (тәнкыйди нөсхә)
* Искәрмәләр
* Нуры содур (Күңелләр нуры). Тәрҗемә
* Аңлатмалар
* Нәсыйхәт
* Искәрмәләр
* Нәсыйхәт (Тәрҗемә)
* Библиография
* Миркасыйм Госманов. Мөхәммәдьяр: бөеклек фаҗигасе
## Сылтамалар
Төркем:1997 ел китаплары
Төркем:Татарстан китап нәшриятында басылган китаплар
Төркем:Татарча китаплар
Казан ханнары (китап)

**Казан ханнары** - Татарстан китап нәшриятында 1995 елда Ризаэддин Фәхреддинның басылган китабы. Китапның тиражы 10000 д. Китапның рәссамнары - Рушан Шәмсетдинов, Рем Шәмсетдинов.
## Эчтәлек
* Галимнәр галиме (Равил Әмирхан кереш мәкаләсе)
* Казан ханнары (Р. Фәхретдин текстлары)
* Казан - ханлык мәркәзе (Солтан Шәмси мәкаләсе)
* Казан ханнарының хакимлек итү еллары
## Сылтамалар

Төркем:1995 ел китаплары
Төркем:Татарстан китап нәшриятында басылган китаплар
Төркем:Татарча китаплар
Морза кызы Фатыйма (китап)

**Морза кызы Фатыйма** - Татарстан китап нәшриятында 1996 елда Фатих Кәриминең сайланма әсәрләреннән тупланып басылган китап. Китапның тиражы  7000 д. 
## Эчтәлек
*  Мәсгуд Гайнетдинов. Кереш сүз
* Шәкерт илә студент. Повесть
* Нуретдин хәлфә. Хикәя
* Морза кызы Фатыйма. Повесть
* Хыялмы? Хакыйкәтьме? Повесть
* Ауропа сәяхәтнамәсе. Сәяхәтнамә
* Кырымга сәяхәт. Сәяхәтнамә
* Искәрмәләр
## Сылтамалар
Төркем:1996 ел китаплары
Төркем:Татарстан китап нәшриятында басылган китаплар
Төркем:Татарча китаплар
Аветик Абаджян

**Аветик Сергеевич Абаджян** (, *[[Ереван]], [[Әрмән Совет Социалистик Республикасы|Әрмән ССР]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]], [[1952 ел]]ның [[29 август]]ында туган*) —  россия рәссамы һәм .

## Биографиясе
Әнисе — табиб, әтисе — хәрби конструктор, шуңа күрә гаилә еш күчеп йөргән. Балачагын Ленинградта, Ереванда һәм Мәскәү өлкәсендә үткәрә. 9-10 сыйныфларда «программалаштыру» курсы буенча төркемдә шөгыльләнә. Мәктәпне тәмамлагач, 1969 елда  укырга керә. Анда ел ярым укыгач, институтны ташлый. Күпмедер вакыт психология факультетына укырга керергә әзерләнә, бер ел органнарны күчереп утырту лабораториясендә эшли. Сәнгать белән мавыга. Сәнгать академиясенең күргәзмәләр залында  графика күргәзмәсендә булганнан соң мөстәкыйль рәвештә рәсем сәнгате белән шөгыльләнә башлый.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Төркем:Россия рәссамнары
Төркем:ССРБ рәссамнары
Төркем:XX гасыр рәссамнары
Төркем:Әлифба буенча рәссамнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Ереванда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1952 елда туганнар
Төркем:29 август көнне туганнар
Башкортстан башлыгын сайлау (2024)

**Башкортстан башлыгын сайлау** (, ) ― Башкортстан Республикасы башлыгын сайлаулар 2024 елның 6-8 сентябрендә (бердәм тавыш бирү көнендә) узган. Әлеге сайлауларда республика башлыгы вазыйфага 5 елга сайлана. Гамәлдәге башлык Радий Хәбиров икенче срокка сайланган. Башкортстан башлыгы инаугурациясе 12 сентябрьдә уза.

## Тарих
Башкортстан Республикасында республика Башлыгына кандидатларны теркәлгән сәяси партияләр генә тәкъдим итә ала. Башкортстан Башлыгына кандидат Росия Федерациясе гражданы булырга һәм яше буенча 30 яшьтән ким булмаска тиеш. Башлыкка кандидатларның чит ил гражданлыгы да, чит илдә яшәүгә рөхсәт кәгазе дә булырга тиеш түгел. Һәр кандидат теркәлү өчен муниципаль берәмлекләр депутатлары һәм башлыкларының ким дигәндә 5% ының имзаларын җыярга тиеш. Шулай ук республика Башлыгына кандидатлар Федерация Советына 3 кандидатура тәкъдим итә һәм сайлауда җиңгән кеше соңрак тәкъдим ителгән кандидатлардан берсен Федерация Советына әгъза итеп билгели.

### Кандидатлар

## Нәтиҗә
Гамәлдәге башлык Радий Хәбиров икенче срокка сайланган. Башкортстан башлыгы сайлауларында 80,21% тавыш җыя. Барлыгы Радий Хәбиров өчен республиканың 1,724 миллионнан артык сайлаучысы тавыш биргән. 
* Артур Шәйнуров (КПРФ) — 6,95%, 
* Иван Сухарев (ЛДПР) — 4,98%, 
* Владимир Нагорный (Гадел Россия) — 4,26%, 
* Илшат Тимерьянов (Яңа кешеләр) ― 2,60% тавыш җыйган

## Искәрмәләр

Төркем:2024 ел сайлаулары
Төркем:Башкортстан сәясәте
Фатих Әмирхан турында истәлекләр

**Фатих Әмирхан турында истәлекләр** - Татарстан китап нәшриятында 2005 елда басылган китап. Җыентыкта язучы Фатих Әмирхан турында туганнарының, каләмдәш дусларының, замандашларының истәлекләре тупланган. Китап әдипнең тууына 120 ел тулуга багышлана. Китапның төзүчеләр - Фатыйма Ибраһимова, Равил Әмирхан.  Китапның тиражы  2000 д. 
Бу китап - тулыландырылган икенче басма. Беренче истәлекләр китабы Фатих Әмирханның тууына 100 ел тулу уңае белән 1986 елда басылды. 
## Эчтәлек
## Сылтамалар
Төркем:2005 ел китаплары Төркем:1986 ел китаплары
Төркем:Татарстан китап нәшриятында басылган китаплар
Төркем:Татарча китаплар
Çat Kobcitti

**Çat Kobcitti** (; *[[1954 yıl]]nıñ [[25 iyün]]e, [[Tailand]],* **) — Tailand yazuçısı. Berniçä populär roman häm qısqa xikäyälär cıyıntığı avtorı.

## Karyerası
Çat Kobcitti 1954 yılda  provinsiäsendä tuğan. 1969 yılda, 15 yäşendä, ul mäktäp publikatsiäse sıyfatında üzeneñ berençe «Mäktäp uquçıları-xuligannar» xikäyäsen bastırğan. Aña tanılu kitergän berençe äsär «Xökem» dip atala. «Xökem» yıl kitabı dip iğlan itelgän, häm Çat Kobcitti Könyaq-Könçığış Aziä ädäbi premiäsen alğan. Bu äsär ingliz telendä basılıp çıqqan. Monnan tış, kitap motivları buyınça tulı metrajlı «Ay Fak» filmı töşerelgän (*2004*).

1994 yılda anıñ «Waqıt» romanı tänqitçelär tarafınnan yuğarı bäyälängän. Bu romanı öçen Çat Kobcitti ikençe tapqır Könyaq-Könçığış Aziä ädäbi premiäsenä layıq bulğan. 2004 yılda yazuçı «Ädäbiät» kategoriäsendä Tailand xalıq artistı dip iğlan itelgän. «Ğädäti tarix» häm «Çığu yuq» romannarı şulay uq avtornıñ kürenekle äsärläre bulıp sanala.

Çat Kobcitti Tailandnıñ berniçä mäktäbendä häm universitetında leksiälär belän çığış yasağan. Böten ğömeren yazuçılıqqa bağışlağan keşe bularaq, Çat Kobcitti yış qına yäş talantlı keşelärgä bu ölkädä üz yulın tabarğa, döres yunäleştä üsärgä yärdäm itärgä äzer buluwın äytä.

Samnakphim Hon (Howling Books) näşriät yortına nigez salğan. Çat Kobcittinıñ xezmätläre ingliz, fransuz, alman, qıtay, yapon, malaya tellärenä tärcemä itelgän.

## «Xökem» romanı
«Xökem» romanınıñ töp geroyı — Fak isemle yäş keşe. Waqiğalar keçkenä awılda bara, anda barısı da ber-bersen belä. Elek Fak monastırdä posluşnik bulğan, böten ğömeren monaxlıqta ütkärergä xıyallanğan. Läkin Faknıñ ätise nıq sälämätlekkä iä tügel, aña xucalıqta yärdäm kiräk. Şul säbäple Fakqa, ätisenä yärdäm itär öçen, ruxani xezmätennän kitärgä turı kilgän. Xäzer ul ğibädätxanä qarşındağı provinsial’ mäktäptä cıyıştıruçı bulıp eşli. Ätise ülgäç, Fak anıñ tol xatının xatınlıqqa ala. Anı doşman cämğiätennän saqlarğa tırışıp, ul üze xorafatlar häm kürşeläre tarafınnan añlamawnıñ qorbanı bula. Ul xämerdä yuwanıç taba.

## İskärmälär

Төркем:25 июнь көнне туганнар
Төркем:1954 елда туганнар
Төркем:Таиландта туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Таиланд язучылары
Төркем:XX гасыр язучылары
Балакатай районы татар авыллары

**[[Балакатай районы]]** (, ) — Башкортстанга керүче муниципаль район. Башкортстандың төньяк-көнчыгыш өлешендә, Чиләбе белән Свердловск өлкәләре чигендә урнашкан.

Районда барлыгы 46 авыл бар. Биредә даими халкы булган бер кечкенә татар авылы бар — Перевоз, элек шул ук авыл янда тагын ике татар авылы булган. 2009 елга кадәр 15 кеше яшәгән Сандалаш шуларның берсе. Аннан кала Биләнбаш (Никутино) авылы да билгеле. 1969 елда Садалашта 147, Биләнбашта 195 татар яшәгән.

## Искәрмәләр

*
Балакатай районы