Хәрәм

**Хәрәм (** тамырдаш сүз — гарем, һәрам) — шәригать тарафыннан тыелган гамәлләр. Капма-каршы сүз — хәләл. Мәсәлән, дуңгыз ите ашау тыелган, ә Аллаһ исеме белән чалынган сарык ите хәләл.

## Этимология
Кайвакыт «хәрәм» сүзе «гөнаһ» сүзе белән бер үк дип санала, ләкин бу алай түгел. Мәсәлән, Кәгъбәдәге мәчет Әл-Харам мәчете дип атала. Бу аның гөнаһлы мәчет булуын түгел, ә тыелган мәчет булуын аңлата. Бу сүзнең тамырлары семит телләрендә дә бар. Яһүд телендә «херем» «тыелган» дигәнне аңлата, ә Эфиопия телендә «`irm, ирм», «ләгънәтләнгән, каһәр төшкән» дигәнне аңлата. Гарәпләр «хәрәм» сүзен «оятлы», «тыелган» дигән мәгънәдә дә кулланалар.

## Хәрәмгә мисаллар
Мөселманнар өчен иң танылган мисаллар — Коръәндә тыелган гамәлләр:

**Аллаһка ширек китерү (Коръән, 17:23)**

**Ата-ананы рәнҗетү (Коръән, 29:8, 17:23)**

Тыелган очракларда үтерү (Коръән, 6:151)**




**Уйнаш (Коръән, 17:32)**



**Урлау (Коръән, 5:38)**



**Ялган шаһитлек бирү (Коръән, 24:4-5)**



**Вәгъдә үтәмәү (Коръән, 5:1)**



**Риба (Коръән, 2:275)**



**Исерткеч эчемлекләр куллану, үлгән хайваннарның ите, кан, дуңгыз ите, Аллаһ исеме әйтелмичә суелган хайваннарның ите һәм башкалар (Коръән, 5:91, 5:3)**



Сезгә үлгән хайванның итен, канны, дуңгызның итен, яки Аллаһтан башка кемнең дә булса исеме белән бугазланган хайванның итен ашау, бәйләнгән һәм кыйналган, биеклектән егылган яки баткан хайванның итен ашау һәм аны ук белән бүлү тыелган. Болар — бозыклык. Бүген ышанмаучылар сезнең динегездән өметләрен өзделәр. Алардан курыкмагыз. Миннән куркыгыз! Бүген Мин сезнең өчен диңгезне коры иттем һәм нигъмәтләремне сезгә бирдем. Мин сезнең динегез буларак Ислам белән канәгатьмен. Ачлыктан ашарга мәҗбүр булган кеше булса, әлбәттә, Аллаһ гафу итүче һәм рәхимле.

**Нәфси уеннар, ялган илаһларга корбан китерү, күрәзәчелек һәм сихер (Коръән, 5:90, 2:102)'''

Алар Сөләйман патшалыгында шайтаннар укыган нәрсәгә иярделәр. Сөләйман көферләрдән түгел иде, ләкин шайтаннар Бабилдагы ике фәрештә Һарут һәм Марутка вәхий ителгәнне кешеләргә өйрәтеп көфер булдылар. Әмма алар беркемгә дә өйрәтмәделәр, хәтта: "Без бары тик сынау гына. Алар ирләр һәм хатыннарны аерырга өйрәнделәр. Ләкин алар Аллаһ рөхсәтеннән башка беркемгә дә зыян китермәделәр. Алар үзләренә зыян китерә торган, файдасы юк нәрсәне өйрәнделәр, һәм алар шуны сатып алган кешегә ахирәттә өлеш юклыгын белделәр. Алар үзләре өчен сатып алган нәрсә начар иде. Әгәр белсәләр иде! 2:102

### Хәрам һәм үтерү
Үтерү хәрәм, ләкин һәрвакытта да түгел: мөселманга һөҗүм итүче кешене үтерү (ул мөселманмы яки башка дин кешесеме); җәллад бурычына туры китереп үтерү; Җиһад вакытында кәфер солдатын үтерү рөхсәт ителә.

Шулай ук хайваннарны явыз ният белән үтерү тыела. Хәләл ит өчен үтерелгәннәрне яки зыян китергәннәрне үтерү тыелган түгел.

### Азык-төлеккә тыю
Тыелган ризыкларны, бигрәк тә дуңгыз итен ашау тыела. Дуңгыз итеннән алынган барлык ризыклар, шул исәптән желатин, тыела. Бөҗәкләрдән алынган табигый буягычлар (мәсәлән, кармин) да тыела.

## Хәрәмнең төрләре
Соңгы чорлар галимнәре хәрәм төшенчәсен җентекләп эшләделәр. Алар хәрәмнең ике төрен аералар: 1) чит кешеләргә карата кылынган золми хәрәм (мәсәлән, урлау); 2) башкача золым итүче хәрәм — үзеңә генә зыян китерә торган хәрәм гамәл (мәсәлән, рөхсәт ителмәгән әйберне ашау).

Ислам кануннары буенча, Аллаһ золми хәрәм кылучыны корбан аны гафу итсә генә гафу итә. Әгәр ул тәүбә итсә һәм тыелганны кабатламаса, Аллаһ аны гафу итә ала.

## Сылтамалар

* Харам Зулми
* Шәригать буенча хәрәм төрләре
Төркем:Дини тәртип һәм тәҗрибә
Төркем:Шәригать
Төркем:Ислам терминнары
Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр
Төркем:Ислам