Маракана

**«Маракана́»** ( ; рәсми исеме — **«Жорнали́ста Ма́риу Фи́лью»** ) — Бразилиядәге сыйдырышлыгы буенча иң зур футбол стадионы. Рио-де-Жанейрода урнашкан һәм дөньядагы иң танылган спорт ареналарының берсе. Проектны төзүдә җиде архитектордан торган төркем катнаша (В. Рамос, Р. Галван, М. Фелдман, О. Валдетар, П. П. Б. Бастус, О. Азеведу, А. Д. Карнейру).

Монда «Фламенго» һәм «Флуминенсе», шулай ук Бразилиянең барлык яшь төркемнәреннән җыелма командасы уйный. Штат футболының башка ике гиганты, «Ботафого» һәм «Васко да Гама», үзләренең 40 000 урынлы стадионнары булуга карамастан, гадәттә Суперкласико матчларын башка штат командаларына каршы "Маракана"да үткәрәләр. Кариока лигасы чемпионатының финал матчлары да ел саен монда үткәрелә.

## Тасвирлама

Стадион овал формасында. Түбә чатыры кронштейннар белән ныгытылган.

Элегрәк футбол кыры трибуналардан су белән тутырылган чокыр белән аерылган; чокырның төп функциясе тропик яңгырлар вакытында трибуналардан суны агызу булган (шуның өчен аңа дренаж чокырлары салынган). Шундый ук элементлар Көньяк Американың берничә стадионында очрый. 2014 елгы Дөнья чемпионатына реконструкция вакытында атаклы чокыр бетерелгән, хәзер су түбәдән махсус резервуарларга агып төшә. Элегрәк «Маракана» стадионында «жерал» дип аталган урын була — капка һәм эскәмияләр артында басып тору урыннары (бу аңа 200 мең тамашачыны сыйдырырга мөмкинлек биргән), монда иң ярлы җанатарлар урнашкан. Билетлар нибары бер доллар тора, шуңа күрә һәркем үзенең яраткан командасы матчына бара ала. «Жерал» "Маракана"дагы иң демократик урын булып санала һәм Бразилия футбол мәдәниятенең бер өлеше булып тора. 2014 елгы дөнья чемпионаты өчен стадионны ремонтлау вакытында, ФИФАның стадионда урындыклар номерлы гына булырга тиеш дигән таләбе аркасында, «жерал» бетерелә.

Стадионда 296 бәдрәф, 17 лифт, 12 эскалатор һәм 60 кафе бар. Кырдагы һәм трибуналардагы вакыйгалар 396 прожектор белән яктыртыла һәм 360 видеокамера белән яздырыла. Уенчыларның якыннан төшерелгән фотосурәтләрен хәтта арткы рәтләрдән дә күрергә мөмкин, һәрберсе 100 м² мәйданлы дүрт электрон экранда.

Төп арена янында бокс ярышлары, теннис матчлары, шулай ук төрле фестивальләр һәм концертлар үткәрелә торган ябык спорт залы — «Мараканасиньо» урнашкан.

## Тарихы
Якында агып торган кечкенә елга исеме белән аталган «Маракана» төзелеше 1948 елда 1950 елгы дөнья чемпионатына әзерлек кысаларында башланып китә. Әмма төзелеш 1965 елда гына тулысынча тәмамланган. Ул Бразилиянең милли стадионы булган, гәрчә башта клубның иске стадионы Васко да Гаманы алыштырырга тиеш булса да. Шәһәр казнасы акчасына төзелгән, ул хәзер дә шәһәр милке булып тора.

Аның рәсми исеме — «Мариу Филью», проектны тормышка ашырган Бразилия журналисты хөрмәтенә аталган. Рәсми ачылыш 1950 елның июнендә, Рио-де-Жанейро һәм Сан-Паулу җыелма командалары арасында матч үткәрелгәндә була, һәм беренче голны мәшһүр Диди кертә.

Беренче мөһим халыкара матчлар дүртенче Дөнья кубогы вакытында Мараканада үткәрелә, финалда хуҗаларның күптәнге көндәшләре Уругвайга оттыруы белән тәмамлана. Бу матчка рекордлы 199 850 тамашачы килә. Глазгодагы Һемпден -Паркы кебек үк, Маракана да берничә тамашачы рекорды куйды, аларның кайберләре бүгенге көнгә кадәр яңартылмаган.

1963 елда милли чемпионат матчы ((«Фламенго» — «Флуминенсе») 177 656 җанатар җыйды — бу клуб ярышлары өчен рекордлы күрсәткеч. Халыкара матчлар монда 180 000 гә кадәр тамашачы җыя, ә 1980 елларда милли чемпионат матчларына уртача 130 000 кеше килә. Хәтта «Сантос» төньякка махсус сәяхәт итеп, "Маракана"да «Бенфика» һәм «Милан» га каршы Континенталь Кубок матчларын уйный (1962 һәм 1963 елларда).

Якынча 40 елдан соң, 2000 елның гыйнварында, дөньяның иң көчле клублары тагын бер тапкыр «Маракана» стадионында ФИФА тарафыннан оештырылган яңа турнир — ФИФА Клублар арасындагы Дөнья Кубогы финалында уйнады.

; Реконструкция

Элегрәк Маракана дөньядагы иң зур стадион була, анда 200 000 тамашачы сыя. Ләкин, ФИФАның номерлы урыннар гына таләп итүе аркасында, стадионның «жерал» дип аталган урыны — капкалар артында басып тору урыннары һәм иң ярлы җанатарлар урнашкан эскәмияләр — бетерелә. Ләкин, Рио-де-Жанейроның спорт буенча дәүләт секретаре Франсиско де Карвальо сүзләренчә, «жерал» юкка чыкмаячак, һәм «жералда» урынны алганнар, бары тик матчны эскәмиядә утырып күзәтәчәкләр.

Реконструкция барышында мәшһүр чокыр да бетерелә: хәзер су түбәдән махсус резервуарларга агып төшә, аннан алынган су стадион бәдрәфләрендә кулланыла .

Реконструкциядән соң, «Маракана» Көньяк Америкадагы иң зур стадион статусын югалта һәм хәтта дөньядагы иң зур 50 стадион арасына да керми. 2014 елга «Маракана» сыйдырышлыгы 78 838 тамашачы, ләкин Дөнья кубогы өчен ФИФА үтенече буенча 2014 елгы ФИФА Дөнья кубогының төп аренасының сыйдырышлыгы 73 531 гә кадәр киметелә.

Стадион шулай ук яңа пластик түбә менән каплана, бу аңа барлык тамашачылар утыргычларын диярлек капларга мөмкинлек бирә. 2014 елгы дөнья чемпионаты өчен "Маракана"ны реконструкцияләү ФИФА таләпләренә туры китереп башкарыла, һәм бу 480 миллион долларга төшә.

2016 елда Маракана стадионында җәйге Олимпия уеннары һәм Паралимпия уеннарының ачылыш һәм ябылу тантаналары, шулай ук Олимпия футбол турниры матчлары да уза.

2016 елгы Олимпия уеннарыннан соң «Маракана» берникадәр вакыт җимерек хәлдә ята: стадион хуҗасы (Рио-де-Жанейро штаты администрациясе), оператор һәм Олимпия оештыру комитеты арасындагы низаг электр һәм су белән тәэмин итү өзеклекләренә китерә. Бу вакыт эчендә стадион эшләми диярлек тора, югалтулар китерә, ә вандаллар барлык кыйммәтле әйберләрне урлыйлар (хәтта стадион аның исеме белән аталган журналист Марио Фильоның бронза бюсты да урлана).

2025 елның октябрендә Рио-де-Жанейро штаты хакимиятенең стадионны сатуга куюы игълан ителә. Бу карар төбәкнең бурычларын өлешчә каплау һәм стадионга техник хезмәт күрсәтү чыгымнарын булдырмау өчен кабул ителә.Штатның закон чыгару җыелышы вәкилләре бәяләве буенча, «Мараканда» бер матчны үткәрү хакимиятләргә якынча 160 мең еврога төшә. Стадионны һәм аның тирәсендәге комплексны сатудан 320 миллион евродан артык керем килеп чыгарга мөмкин.

## 1950 елгы дөнья чемпионаты

1950 елгы дөнья чемпионатында стадионда сигез матч узда: бишесе беренче төркем этабында һәм өчесе финал төркемендә.

## 2014 елгы Дөнья кубогы

2014 елгы дөнья чемпионатында стадионда җиде матч уза: дүрт төркем этабы һәм өч плей-офф матчы (финалны да кертеп). Шунысы игътибарга лаек, Бразилия җыелма командасы стадионда уйнамый.

## 2016 елгы Олимпия уеннарында футбол турниры

Стадионда Олимпия футбол турнирының дүрт уены уза: бер ярымфинал һәм хатын-кызлар һәм ир-атлар өчен алтын медаль матчы.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* «Маракана» (футбольный стадион, Рио-де Жанйро)
* С юбилеем, Маракана!

Төркем:Бразилия истәлекле урыннары
Төркем:Рио-де-Жанейро
Төркем:Футбол стадионнары
Төркем:Олимпия уеннары
Төркем:Бразилия футбол стадионнары