Валериан Киргизин

**Валериан Киргизин**, Валериан (*Валерьян*) Николай улы Киргизин (; *[[1949 ел]]ның [[5 октябрь|5 октябре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Норлат районы|Октябрь районы]], [[3 съезд исемендәге|3 съезд исемендәге авыл]] ― [[2021 ел]]ның [[15 август]]ы, [[РФ]], [[ТР]], [[Болгар (Спас районы)|Болгар]]*) ― рәссам, Татарстан Республикасы Рәссамнар берлеге әгъзасы, Болгар шәһәре Балалар сәнгать мәктәбе һәм Тармак технологияләре техникумы укытучысы. Татарстанның Спас районы Чуаш милли-мәдәни үзәге советы әгъзасы. 

## Тәрҗемәи хәле
1949 елның 5 октябрендә Татарстан АССР  Октябрь (1997 елдан Норлат) районы  III Съезд исемендәге авылда туган. Аның гаиләсендә рәсем ясау таланты гаиләнең һәр әгъзасына диярлек күчкән. Мәсәлән, рәссамның икетуган абыйсы иконалар ясаучы була, алга таба рухани дәрәҗәсен ала. Беренче рәсемнәрен әтисенең документларының арткы ягына һәм кырыйларына, күз алдында торган теләсә нинди кәгазь кисәкләренә, катыргыларга ясаган. Рәсем ясарга аны туганы өйрәткән.

Лениногорскида музыка-сәнгать педагогика училищесын (2011 елдан көллият) тәмамлаган. Валериан Николаевичның беренче укытучысы ― Василий Павлов. 1975 елда Чабаксарда  И. Я. Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика институтына (хәзер университет) укырга кергән. Әлеге югары уку йортының сәнгать-графика факультетын (Николай Овчинников классы) тәмамлагач, Татарстан АССРның Куйбышев (1991 елдан Болгар) шәһәрендә яшәгән һәм 30 елдан артык Болгар шәһәрендәге ике мәктәптә һәм 1967 елда ачылган сәнгать мәктәбендә (хәзер «Болгар балалар сәнгать мәктәбе» муниципаль автоном өстәмә белем бирү оешмасы ) рәсем сәнгатеннән укыткан. 2010 елдан 2014 елга кадәр Спас тармак технологияләре техникумында эшләгән. Укытучы буларак рәсем сәнгатен яратучыларның берничә буынын үстергән. Ул укучыларына рәсем сәнгатен төшендергән, аларның күңеленә табигатьне, төсне танып белү сәләтен салган, аларны бөек рәссамнарның шедеврлары белән таныштырган.

2021 елның 15 августында вафат булган.

## Иҗаты

Һөнәри рәссам иҗатына бик соңлап, лаеклы ялга чыккач килгән. Аңа татар мәдәнияте дә, чуаш мәдәнияте дә якын. Автор борынгы Болгар җиренең гүзәл табигатен төрле төсләрдә тасвирлый. «Валериан Николаевич Киргизин ― үз талантын вак-төяккә алмаштырмаган рәссам һәм тормыштан, табигатьтән, әйләнә-тирәдәге кешеләрдән өйрәнүче укучы булу сәләтен саклап калган кеше. Ул җитди  авыруны җиңгән, берничә катлаулы операция кичергән, әмма кешеләргә шатлык һәм матурлык бүләк итү омтылышын саклап калган».

Рәссамның әсәрләре Болгар музей-тыюлыгында, шулай ук шәхси коллекцияләрдә саклана. Аның пейзажлары, этюдлары һәм портретлары Америкада, Россиядә, Италиядә, Испаниядә, Франциядә музейларны, сәнгать сөючеләрнең шәхси галереяларын бизи.

## Күргәзмәләре
Рәссамның исәбендә Ухта шәһәрендә (*[[Коми Республикасы|Коми]]*), Казанда, Чабаксарда, Болгарда, Норлатта, Бөгелмәдә халыкара, бөтенроссия һәм республика дәрәҗәсендәге күпсанлы күргәзмәләр бар. Ухтада «Төньяк балкышы» (Северное сияние) шәхси күргәзмәсе тәмамлангач, Валериан Кргизин чараны оештыручыларга 70ләп эшен бүләк иткән.
* 2017 елның 9 июне ― Казанда Татарстан халыклары Дуслыгы йортында «Болгар киңлекләре» (Булгарские просторы) күргәзмәсе ачылган. Күргәзмәне ачу тантанасында Татарстан халыклары Дуслыгы Йорты директоры (2012―2023), ТР Дәүләт Советы депутаты Ирек Шәрипов катнашкан. 
* 2018 елның 8 гыйнвары ― Норлат шәһәре Халыклар дуслыгы йортында «Вөҗдан һәм табигать белән килешеп» (В ладу с совестью и природой) күргәзмәсе ачылган. Күргәзмәдә 50дән артык картина тәкъдим ителгән. Рәссам һәрберсенең язылу тарихын сөйләгән.  
* 2020 елның 26 мае ― Казанның «Манеж» күргәзмәләр залында «Яңарыш» (Возрождение) күргәзмәсендә катнашкан. Күргәзмә республиканың архитектура һәйкәлләре һәм мәдәни үзәкләре объектлары турында сөйли. 
* 2020 елның 7 августы ― Чабаксарда Чуашстан Халыклар дуслыгы йортының күргәзмәләр залында «Прикосновение к истокам» (Чыганакларга кагылу) шәхси күргәзмәсе ачылган. Анда авторның майлы буяу белән рәсем сәнгатенең традицион техникасында язылган йөзгә якын нәфис картинасы тәкъдим ителгән. 
* 2024 елның 5 октябре ― Болгар музей-тыюлыгының Болгар цивилизациясе музееның күргәзмә мәйданчыгында «Прикосновение к истокам» (Чыганакларга кагылу) күргәзмәсе. Күргәзмәдә рәссамның гаиләсе һәм дусларының шәхси коллекцияләреннән картиналар, шулай ук Болгар музей–тыюлыгы фондларыннан эшләр тәкъдим ителгән. Күргәзмәне ачуда Россия Федерациясенең Император православ Палестина  Чуашстандагы бүлекчәсе рәисе Бассам Фатхи Аль Балауи чыгыш ясаган. 
* һ.б.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2020 ― Чуаш Республикасы Дәүләт Советының Рәхмәте ― *рәсем сәнгатен үстерүгә зур өлеш керткәне һәм күпьеллык нәтиҗәле иҗади эшчәнлеге өчен*

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Художник Валериан Киргизин. Выставочный зал «Манеж»
* В Доме Дружбы народов Чувашии открылась выставка чувашского художника из Республики Татарстан Валериана Киргизина.  Министерство культуры, по делам национальностей и архивного дела Чувашской Республики
* Открытие выставки картин Валериана Киргизина «Булгарские просторы». YouTube видео, 1:26

Төркем:Әлифба буенча рәссамнар 
Төркем:Татарстан рәссамнары
Төркем:Чуаш рәссамнары
Төркем:Лениногорск педагогика көллиятен тәмамлаучылар
Төркем:Чуаш дәүләт педагогика университетын тәмамлаучылар
Төркем:Укытучылар