Мугам

**Мугам** ( [muɣam]; مقام [maqam] урын, тукталыш), яки **Мугамат** () – азәрбайҗан халкының классик музыкаль-шигъри сәнгате булып торган күп өлешле вокаль-инструменталь әсәр, азәрбайҗан традицион музыкасының төп жанрларының берсе. Мугам - ул шулай ук азәрбайҗан музыкасының гомуми модуслары атамасы.

## Тасвирлама
Мугамга билгеле бер мугам төренә нигезләнгән импровизацияле көй үсеше хас  . Мугамны тулысынча (дәстгях) һәм өлешчә коралга кушылган җырчы (ханнәнде) яки ялгыз инструменталь әсәрләр рәвешендә ( тар, кәманчә һ.б.) башкарыла. Азәрбайҗан мугам триосы җырлап дәфтә уйнаган башкаручыдан, тар һәм кәманчә уйнаучылардан тора .

Азәрбайҗан мугамы Якын һәм Урта Көнчыгыш мәдәниятләрендә таралган музыка иҗат итү практикасының төре дип исәпләнә  . Башта мугам гарәп һәм төрек макамы, фарсы дәстгяхы һәм мугам-мәкам традициясенең башка урындагы вәкилләре белән бергә бердәм музыкаль традициянең компоненты буларак өйрәнелә, тик азәрбайҗан мәдәнияте белән генә бәйле булмый. Әммә советлардан соңгы чордагы азәрбайҗан мугам осталары һәм музыка белгечләренең теоретик һәм музыкаль эшләре көнбатыш тыңлаучыларына Әзербайҗандагы хәзерге тормышның бер өлеше буларак мугам белән танышу мөмкинлеген ача. 2008 елда ЮНЕСКО Азәрбайҗан мөгамәләрен кешелекнең авыз-тел иҗаты һәм матди булмаган мәдәни мирасы шедеврларының берсе дип игълан итә.

## Искәрмәләр


## Әдәбият

* *Виноградов В.* Уз. Гаджибеков и азербайджанская музыка. — М., 1938.
* *Гаджибеков Уз.* Основы азербайджанской народной музыки. — Б., 1945.
* *Караев К.* Симфонические мугамы Амирова. — Советская музыка. — 1949.
* *Аббасов A.* Уз. Гаджибеков и его опера «Кёр-оглы». — Б., 1956.
* *Карагичева Л.* Азербайджанская ССР. — М., 1957.
* *Карагичева Л.* Уникальное исследование. — Советская музыка. — 1972.
* История Азербайджана. — Б.: Издательство Академии наук Азербайджанской ССР, 1960. — Т. II.
* *Мамедбеков Д.* Симфонические мугамы Ф. Амирова. — Б., 1961.
* *Мамедбеков Д.* К вопросу о классификации азербайджанских мугамов // *Известия Академии наук Азербайджанской ССР*. — 1963. — № 1. — С. 47—54.
* *Беляев В. М.* Очерки по истории музыки народов СССР. — М., 1963.
* *Беляев В. М.* Азербайджанская народная песня // *О музыкальном фольклоре и древней письменности*. — М.: Советский композитор, 1971. — С. 108—162.
* *Мамедов Н.* Азербайджанский мугам Чаргях. — М., 1970.
* *Абасова Э., Мамедов Н.* Мугам и азербайджанский симфонизм // *Известия Академии наук Азербайджанской ССР*. — М., 1974. — № 2.
* *Абасова Э.* Азербайджанская ССР // *История музыки народов СССР*. — М., 1974. — Т. V.
* *Мамедов Н.* Особенности мугама как жанра // *Социологические аспекты изучения музыкального фольклора*. — М.: Наука, 1978.
* *Шушинский Ф.* Народные певцы и музыканты Азербайджана. — М.: Советский композитор, 1979. — 200 с.
* Живая музыкальная традиция: [Беседа с азербайджанским композитором Ф. Амировым] / Записали Л. Григорьев, Я. Платек // *Советская музыка*. — 1983. — № 4. — С. 21—26.
* *Бабаев Э. А. (әзерб.)баш.* Особенности метроритмики азербайджанского зерби-мугама // *Известия Академии наук Азербайджанской ССР*. — 1983. — № 2. — С. 98—105.
* *Мамедова Р. А. (әзерб.)баш.* Об изучении одной из проблем мугамного искусства — мугам и этнос // *Доклады Академии наук Азербайджанской ССР*. — 1986. — № 7.
* *Мамедова Р. А. (әзерб.)баш.* Ладовая переменность функции как ведущий фактор формообразования в мугаме. — Известия Академии наук Азербайджанской ССР. Серия литературы, языка и искусства. — Б., 1987. — С. 99—104.
* *Рагимова Н. А.* К проблеме восточной функциональной теории лада (на примере арабских, персидских макамов и азербайджанских мугамов). — Известия Академии наук Азербайджанской ССР. Серия литературы, языка и искусства. — Б., 1987. — С. 92—98.
* *Джани-заде Т. М.* Личность и канон в азербайджанских мугамах // *Музыка народов Азии и Африки*. — М., 1987.
* *Мамедова Р. А. (әзерб.)баш.* О проблемах функциональности в азербайджанских мугамах // *Известия Академии наук Азербайджанской ССР*. — 1989. — № 3.
* *Алиев А.* Мелодическая и ладовая структура азербайджанской мугамной композиции (дестгях) «Забул-Сегях» // *Народные музыкальные инструменты и инструментальная музыка: Сб. ст. и мат.: В 2-х ч.*. — М.: Советский композитор, 1988. — С. 220—235.
* *Челебиев Ф. И.* О морфологии мугама // *Народная музыка, история и типология: памяти профессора Е. В. Гиппиуса (1903-1985)* : сборник научных трудов. — Л., 1989.
* *Зохрабов Р. Ф.* Теоретические проблемы азербайджанского мугама. — Б.: Шур, 1992. — С. 250.
* *Имрани Р. Г.* Возникновение и история развития азербайджанского мугамного жанра. — Б., 1994.
* *Махмудова Ш.* Тематизм азербайджанского мугама. — Б.: Шур, 1997. — , 9785709400580.
* *Абдуллаева С. А.* Народный музыкальный инструментарий Азербайджана. — Б.: Элм, 2000. — С. 486.
* Всемирное наследие Содружества Независимых Государств. — М.: Новая Элита, 2013. — С. 480.
* *Фархадова С.* Исторические корни азербайджанского мугам-дастгяха. — Б., 2018. — 224 с.

Төркем:Халык музыкасы
Төркем:Фольклор жанрлары