Әдия Топчы

**Әдия Топчы** (, 1919 елның 22 сентябре, Бакчасарай, Таврич губернасы - 1967 елның 7 ноябре, Ташкент) - совет кырымтатар артисты, җырчы, Үзбәкстан ССРның атказанган артисты (1965), Кырым татарларының "Хайтарма" дәүләт җыр һәм бию ансамбле солисты.

## Биография
Ул 1919 елның 22 сентябрендә Бакчасарай шәһәрендә туган.

Мәктәптә укыган елларында ул үзешчән тамашаларда катнаша. 1935 елда, 16 яшендә, ул Кырым радио комитетында эшли башлый, анда вокаль ансамбль хорында җырлый. 1938 елда ансамбльнең солисты була.

1940 елда ул Симферополь музыка көллиятенең вокал бүлегенә укырга керә, Н. Чернов җитәкчелегендә укый. 1941 елда Кырым АССР Халык Комиссарлары Советының сәнгать бүлегенә эшкә күчә.

Ләкин сугыш аңа Мәскәүнең Чайковский исемендәге консерваториясенә укырга керергә комачаулый. Совет гаскәрләре Кырымны азат иткәннән соң, ул 1944 елның 18 маенда Үзбәкстан ССРның Бекабад шәһәренә сөргенгә җибәрелә. Анда ул 1944 елдан 1946 елга кадәр Үзбәкстан дәүләт театрында солист булып эшли. 1950 елдан 1951 елга кадәр хор төркемен җитәкли.

Аннары аңа җырлаудан китәргә туры килә, Беговацкий мамык фабрикасының сату бүлегендә үлчәүче (1951), 1952 елдан 1955 елга кадәр шәһәр сәнәгать комплексында тегүче, ә 1956-1957 елларда шәһәр паркында мәдәният бүлегендә массакүләм эшче булып эшли.

Җырлауга кире кайтып, ул Бекабад мәдәният йортында үзешчән ансамбльдә чыгыш ясый. 1957 елда, композитор Эдем Налбандов тырышлыгы белән, Үзбәкстан дәүләт филармониясендә Кырым татарларының дәүләт җыр һәм бию ансамбле оештырыла, ул 1965 елдан бирле "Хайтарма" дип атала.

Әдия Топчы бу ансамбль оешкан көннән бирле анда танылган артистлар: Сәбрия Эрежепова, Әбләмит Умеров, Аким Җәмилев, Сәләми Чәләбиева һ.б. белән бергә хезмәт итә.

Легендар җырчы башкаруындагы 60 тан артык җырның аудиоязмалары сакланып калган, шул исәптән кырымтатар халык җырлары, шулай ук композиторлар Яя Шерфединов, Әбибулла Каври, Ильяс Бахшиш, Эдем Налбандов, шагыйрьләр Максуд Сөләйман, Әшрәф Шәмә-задә, Рәшид Мурад, Риза Халид һәм башкаларның оригиналь җырлары да бар.

1966 елда җыр сәнгатен үстерүгә керткән өлеше өчен җырчы Әдия Топчыга "Үзбәкстанның атказанган артисты" дигән мактаулы исем бирелә.

Озакка сузылган каты авырудан соң 1967 елның 7 ноябрендә вафат була. Ул Ташкенттагы Чиланзар шәһәр зиратына җирләнә.

## Гаилә

* Ире: Осман Батыров, журналист. Симферопольне басып алу вакытында Абдулла Дагҗиның яшерен төркеме әгъзасы. Атылган. 

## Бүләкләр

* Үзбәкстан ССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1965). 

## Хәтер

* Бахчисарайның 7 нче микрорайонындагы Евпаториянең Айсабай микрорайонындагы Чишмәле авылындагы урам, Симферополь районының Родниково авылында Бакчасарай районының Терекләр авылында һәм Джанкой районының Тимофеевка авылындагы урамнар Әдия Топчы исеме белән аталган.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Эди Топчиның тавышы һәм язмышы
* Эдие Топчиның 100 еллыгын бәйрәм итү
* "Эди Топчи" фотокүргәзмәсе
* Кырымтатар Республикасы китапханәсе "Әдәбият. Театр. Иҗат" чаралары марафонын дәвам итә.
* Некролог
Төркем:Үзбәкстан җырчылары
Төркем:ССРБ җырчылары
Төркем:Кырымтатар музыкантлары
Төркем:Үзбәкстан ССРның атказанган артистлары
Төркем:Ташкәнттә вафатлар
Төркем:1967 елда вафатлар
Төркем:7 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:Бакчасарайда туганнар
Төркем:1919 елда туганнар
Төркем:22 сентябрь көнне туганнар