Deni Mukwege

**Deni Mukwege**, Deni Mukengere Mukwege (; *[[1955 yıl|1955 yılnıñ]] [[1 mart|1 martı]], ,* **) — Kongo DR ginekologı,  ofitserı (2013), Tınıçlıq öçen Nobel premiäse laureatı (2018). Barınnan da bigräk  nigez saluçı häm direktorı bularaq bilgele. Hospital’ eşe  barışında baş kütärüçelär tarafınnan yış qullanıla torğan  qorbannarı bulğan xatın-qızlarğa meditsina yärdäme kürsätügä yunälderelgän. Mukwege ginekologik yaralarnı däwalaw ölkäsendä iñ ere zamança belgeç dip tanılğan.  waqıtında Mukwege, qayber mäğlümatlar buyınça, meñlägän xatın-qızlarğa yärdäm kürsätkän, alarnıñ qayberlärenä — berniçä tapqır, qayvaqıt üzeneñ 18 säğätlek eş könendä unnan artıq operatsiä yasağan. Üz karyerasında Mukwege  (2008),  (2009) häm başqa bik küp büläklär laureatı bulğan. 2014 yılda Awrupa Berlege citäkçelegennän Mukwege suğış waqıtında censi köçläw qorbanı bulğan xatın-qızlarnı reabilitatsiäläw buyınça eşe öçen  alğan häm ul waqıtta uq kiläçäktä Tınıçlıq öçen Nobel premiäsen aluğa kandidatlarnıñ berse dip iğlan itelgän. AQŞ Milli meditsina akademiäseneñ çit il äğzası (2014).

## Biografiäse

### Yäşlege häm beleme
Deni Mukwege 1955 yılnıñ 1 martında  Kivu provinsiäsendäge Kostermanvil şähärendä (xäzerge Kongo Demokratik Respublikasınıñ,  provinsiäseneñ,  şähäre) tuğan. Ul Şvetsiä missiäsendä eşlägän - ğailäsendä tuğız balanıñ öçençese bulğan. Balaçaqtan ätise belän bergä awırulardan integüçe keşelärgä yörägän, şunnan soñ tabib bulırğa qarar itkän. Kürşe Burundida başlanğıç meditsina beleme alğannan soñ, Mukwege  xristian hospitalendä eşlägän häm başta  maxsuslaşqan, läkin tizdän, maxsuslaştırılğan meditsina yärdämenä kerü mömkinlege bulmağan Kongo xatın-qızlarında bala tudırğannan soñ qatlawlanular küp sanlı oçraqları belän oçraşqaç, Fransiägä kitkän, anda 1984 yıldan 1989 yılğa qädär   häm akuşerlıq öyrängän.

### Eşe häm ictimaği eşçänlege
Tuğan yağına qaytqaç, 1989 yılda Deni Lemerada akuşerlıq häm ginekologiä xezmäten oyıştırğan. Köçläwgä duçar bulğan xatın-qızlarğa yärdämne 1994 yıldan başlap, Rwandada başlanğan  arqasında  (1971 yıldan 1997 yılğa qädär Kongo Demokratik Respublikası iseme)  qorallı törkemnäre ütep kerä başlağaç, massaküläm tärtiptä kürsätä başlağan. 1996 yılda, Kivuda qorallı konflikt başlanğannan soñ,  diktaturasına qarşı baş kütärüçelär Lemeradağı xastaxanäne cimergännär häm üz qarawatlarında 35 patsientnı ütergännär. Deni şpionajda ğäyeplängän, häm avtomobil yöksalğıçında Bukavuğa qaçqan, anda çatırlardan bala tudıru bülege häm operatsiä bülmäse bulğan yaña xastaxanä tözägän. Ämmä 1998 yılda barısı da yañadan cimerelgän. Şul uq waqıtta, suğış häm massaküläm köçläwlär başlanğannan birle, meditsina yärdäme kürsätüdän tış, Mukwege massaküläm mäğlümat çaralarında aktiv kampaniä başlağan, ul barlıq mömkin bulğan ısullar belän DRKda xatın-qızlarğa qarata köç qullanuğa qarşı köräşkä yunälderelgän, şul isäptän anda BMO tınıçlıq urnaştıruçılarınıñ buluwın kiñäytü häm küpsanlı intervyular birü yulı belän. Konflikt fonında 1998 yılda Mukwege xalıqara yärdäm belän Bukavuda Panzi hospitalen tözägän, anıñ baş menecerı häm xirurğı bulğan. Qayber mäğlümatlar buyınça, şul waqıttan alıp 2013 yılğa qädär Mukwege häm anıñ xezmättäşläre 40 meñnän artıq xatın-qızğa operatsiä yasağannar.

2012 yılnıñ 25 sentäberendä Mukwege, yanawlarğa qaramastan, Nyu-Yorktağı  çığış yasağan, dönya cämäğätçelegen DRKda massaküläm törkemle köçläwlärne bertawıştan ğäyeplärgä çaqırğan. 2012 yılnıñ 25 oktäberendä Mukwege yortına höcüm yasalğan, ul waqıtta anıñ üze öydä bulmağan, ä biş cinayätçe anıñ ike qızın totqınlıqqa alğan. Mukwege öygä qaytqaç, cinayätçelärne anıñ cansaqçıları ütergän, ämmä atış waqıtında Mukwege üze moğciza belän ülemnän qotılğan, ä saqçılarnıñ berse üzen qorban itkän. Bu höcüm Mukwege karyerasında altınçı bulğan, häm annan soñ ul xatını häm ike balası belän berniqädär waqıtqa Awrupağa emigratsiälängän: başta Şvetsiägä, annarı Belgiägä, läkin soñraq DRKğa 2013 yılnıñ ğinwarında uq qaytqan. 2013 yıl axırında Mukwege Parijğa suğış buşağan illärdä xatın-qızlarğa qarata qılınğan yırtqıçlıqlarnı döresläw öçen kilgän. Şul uq yılda Deni Tınıçlıq öçen Nobel premiäsenä nominant bulğan.

2014 yılnıñ 21 oktäberendä  äğzaları bertawıştan Mukwegeğa «xatın-qızlarnı yaqlaw öçen köräş öçen» formulirovkası belän  birgännär. Büläkläw tantanası 26 noyäberdä uzğan.

## Şäxsi tormışı
Kaboyi Mapendo Madelinğa öylängän. Alarnıñ biş balası bar: Aleyn, Patrisiä, Silvi, Liza häm Deniz.

## İskärmälär

Төркем:1 март көнне туганнар
Төркем:1955 елда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Почетлы легион ордены офицерлары
Төркем:Почетлы легион ордены кавалерлары
Төркем:Әлифба буенча Нобель премиясе лауреатлары
Төркем:Сахаров исемендәге премия лауреатлары
Төркем:Әлифба буенча гинекологлар
Төркем:Конго гинекологлары
Төркем:Феминистлар
Төркем:Хокук яклаучылар
Төркем:Улоф Пальме премиясе лауреатлары
Төркем:Тынычлык өчен Нобель премиясе лауреатлары
Төркем:Һарвард университетының мактаулы докторлары
Төркем:Эдинбург университетының мактаулы докторлары
Төркем:Пенсильвания университетының мактаулы докторлары
Төркем:Монреаль университетының мактаулы докторлары
Төркем:Умео университетының мактаулы докторлары
Төркем:Лувен католик университетының мактаулы докторлары
Төркем:Льеж университетының мактаулы докторлары
Төркем:Нова-де-Лиссабон университетының мактаулы докторлары
Төркем:АКШ Милли медицина академиясенең чит ил әгъзалары
Төркем:Бурунди университетын тәмамлаучылар
Төркем:Париж мактаулы ватандашлары