open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Самватас

**Самватас** (*Самбатас*; грек телендә: Σαμβατας) — Киев яки аның кальгасының атамаларының берсе.

X гасырда Византия императоры Константин Багрянородный тарафыннан шәһадәте китерелә, ул «Империя белән идарә итү» трактатында (около 948 ел тирәсе) “Самватас” дип аталган **Киоава** кальгасы» турында игълан итә. Бу гапакс, бүтән мондый топоним беркайда да искә алынмый.

## Этимология һәм тарихи шәһадәтләр
Сүзнең этимологиясен аңлатып карау әлегә ышанычлы нигезгә ия түгел. Аны славян, скандинав яки төрки телләрдән чыгарырга тәкъдим ителә. Славян этимологиясе топонимны  елга суднолары тукталышы мәгънәсендә Samvatas — Samvadas — *Sǫvodъ дип реконструкцияләгән Польша лингвисты С. Роспонд тарафыннан тәкъдим ителгән. Скандинав юрамасы атаманы (швед телендәге) sambåd белән чагыштыра — Урта гасыр Швециясендә обозначал место сбора дани для лейданг, диңгез хәрби экспедициясе өчен ясак җыю урынын аңлаткан. Иң популяр булып хәзәр килеп чыгышлы юрама булып тора. Бу гипотеза тарафдарлары Самватасны төрки  sam- («югары, өске») һәм bat («көчле») сүзләреннән «Өске кальга» дип тәрҗемә итәләр, яки риваять шимбә елгасы Самбатион белән бәйлиләр (румын телендә Sâmbătă белән чагыштырыгыз) — Еврей әдәбиятында ун югалган  Израиль буыннары илендә җир кырыенда аккан шимбә. Бу очракта атама Киевда булган еврей-хәзәр общинасы эчендә барлыкка килергә мөмкин.
Көнбатыш историографиясендә Самватас турында искә алу кайвакыт Киевны хәзәрләр нигезләве өчен шәһадәт буларак карала.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* 
* 
* 
* *Роспонд С.* Значение древнерусской ономастики для истории: к этимологии топонима Киев // Вопросы языкознания. — 1968. — № 1. — С. 103—108.
* 

Төркем:Украина тарихы
Кобелев

**Кобелев** ― фамилия.
* Гелий Кобелев (1937), ТР Дәүләт советы депутаты.
* Никита Кобелев (1987), театр режиссеры, театр педагогы.
## Моны да карагыз
**Кобелевлар** ― Казанда заводчы һәм җәмәгать эшлеклеләре нәселе:
* Афанасий Иванович (1724―1796 елдан соң), заводчы һәм тылмач.
* Иван Афанасьевич (1752―1809 елдан соң), бакыр эретү заводлары хуҗасы.
* Иван Иванович (1737―1811 елдан соң), заводлар хуҗасы.
Төркем:Фамилияләр
Daniella Raş

**Daniella Raş** (), çın iseme — **Daniela Motlikova** (; *[[1976 yıl|1976 yılnıñ]] [[17 sentäber|17 sentäbere]], [[Чехословакия|Çexoslovakiä]], *) — elekkege Çexiä pornoaktrisası. , , , Metro häm  pornostudiäläre belän eşlägän. 2002 yılnıñ iyülendä Daniella avtomobil häläqätenä eläkkän, annan soñ invalid känäfienä berketelgän kileş qalğan häm pornoindustriädän kitärgä mäcbür bulğan, 2002 yıldan soñ barlıq video — aldağı filmnardan kompilätsiälär.

## Pornokaryerası
Daniella üz gäwdäsen yalanğaç qaldıru buyınça berençe täcribälärne yıraq balaçaqta uq tormışqa aşırğan, çönki  häwäslege bar. Soñınnan, Könçığış Awrupa illäre häm şähärläre buylap säyäxät itep, 20 yäşendä  belän aqça eşli başlağan. Daniella üzeneñ berençe pornofilmında 1999 yılda töşkän. Anıñ karyerası başındağı iñ kürenekle filmnarnıñ berse «World Sex Tour 19» filmı bulğan, anda Daniella qara tänle aktör  belän anal’ seks belän şöğellängän.

2002 yılda qıznıñ pornoindustriädäge karyerası avtomobil häläqäte näticäsendä özelgän, şunnan soñ aña ozaq waqıtlı reabilitatsiä uzarğa kiräk bulğan. Daniella ayaqları paraliçlanuğa kitergän umırtqalıq cäräxäte arqasında invalid känäfienä berketelgän kileş qalğan, ämmä soñraq özelgän meditsina uquwın uñışlı tämamlağan häm tabib bulıp eşen däwam itkän. 2016 yılda ikençe tapqır kiäwgä çıqqan häm bu nikaxtan ike balası bar.

## Premiäläre häm nominatsiäläre

## İskärmälär

## Sıltamalar

* 
* AVN saytında profil

Төркем:17 сентябрь көнне туганнар
Төркем:1976 елда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Порнографик актрисалар
Төркем:Чехия порноактрисалары
Чәй тактасы

**Чәй тактасы** яки чабань(кыт. 茶板 пиньинь сhábǎn, сhá - чәй bǎn - такта; иске татарча "**چای تختەسی**") - чәй йоласы өчен кирәк такта. Чәй йоласында, аның өстендә төрле сынчыкларны(кыт.茶寵, пиньинь *cháchǒng "*чәй йорт хайваны"*)* куялар һәм аларга су агызалар. Тактасы икетөбәнле, һәм икенче төбәндә су өчен урыны бар. Бу борынгы заманнардан безгә килгән гадәт.

Төркем:Савыт-саба
Төркем:Чәй йоласы өчен
Гайван

**Гайван** шулай ук гайвань(мандарин. 蓋碗 *gàiwǎn,* хокло. 翕甌 *hip-au* *- "*томалап пешерү өчен кәсә" яки 勘甌 *khàm-au* *-* "капкач белән кәсә", чаошан. 禁甌 *hìm-au)* - бу чәй кайнату өчен кытай ганганәле кәсә. Өч элементлардан тора: капкач, кәсә һәм кечкенә тәлинкә. Гадәттә, фарфурдан, ташаяктан һәм пыяладан, рәсемләр бизәлеп, җитештерә. 

## Гайванда чәй кайнату

# **Гайванны кайнар су белән җылыту**.Бу, чәйнең температурасы кинәт сикермәсең өчен итә;
# **Чәй яфракларың гайванга салу**.  Капкачны ябыгыз һәм әзрәк селкетегез - бу адымда чәйнең яфракларын исе ачылыр;
# **Суны агызыгыз**. Кырыйга кадәр 1 см калдырыгыз;
# **Капкачны ябыгыз**. Бу чәйнең исен саклар;
# **Чә кайнасын өчен, берничә секунд көтегез**;
# **Капкачны кырыйдан әзрәк күчерегез**. Чәй агызу өчен ярык кирәк;
# **Чәйне кәсәгә салыгыз.**

## Искәрмәләр
Чаек - Гайвань: что это и как пользоваться?
Төркем:Савыт-саба
Төркем:Чәй йоласы өчен
Хосе Леонардо

**Хосе́ Леона́рдо**, шулай ук **Джузепе Леонардо** буларак мәгълүм (испан телендә: José Leonardo яки *Jusepe Leonardo*; 1601, Калатаюд, Сарагоса — 1652, Сарагоса) — барокко чорының испан рәссамы. Испан бароккосының Мадрид мәктәбенең күренекле вәкилләренең берсе.

## Тәрҗемәи хәле

Эухени Каксес өйрәнчеге. Соңрак Педро де лас Куэвастан өйрәнгән.

Үзенең баталь картиналары белән мәшһүр булган. Тәүрат һәм мифологик сюжетларга рәт тукыма авторы.

Веласкес иҗаты белән танышу аның эшләрендә төс яхшыруына һәм яктылык эффектларына китергән.

Корольнең сарай яны рәссамы булып хезмәт иткән, Буэн-Ретиро сараен бизәү өчен тукымаларны барлыкка китергән.

Леонардо испан короле Филипп IV тарафыннан торгызылган Мадрид Алькасары бизәүгә кертем ясаган рәссамнарның берсе булган.

Феликс Кастелло белән Леонардо король часовнясы ризницасының гөмбәзләрен буяган. Шул ук часовняның реликвариен бизәүне 1648 елда өлгермәгән.

Алкоголизмнан интеккән, эзәрлекләү маниясенә бирелгән булган һәм акылдан язган. Соңыннан аның дошманнары Леонардо агулавында гаепләнгән булган.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Биография
Төркем:Рәссамнар
Ли Ди (рәссам)

**Ли Ди** (кытай телендә: 李迪|李迪) — кытай рәссамы.

## Тормышы һәм иҗады
Ли Ди Көньяк Сун императорларында 1174—1197 елларда сарай яны рәссамы булып хезмәт иткән. Кайфында император академиясенең әгъзасы; Ханчжоуда император сәнгатьләр академиясе *Юхуа юань* әгъзалары булган 26 живописецның берсе булган.

Ли Ди реалистик манерада ясалган пейзажларның авторы булып тора. Ул шулай ук декоратив манерада башкарылган җимешләр, бамбук, хайван һәм кошлар сурәтләре белән мәшһүр. Аның кайбер эшләре аңа замандаш булган әсәрләргә иллюстрацияләр булып тора.
Ли Ди тарафыннан иҗат ителгән картиналарны Пекин, Шанхай, Тайбэй, Токио, Бостон һ.б. иң эре художество музейларында күреп була.

## Галерея

файл:Buffles et vacher fuyant l'orage, attribué à Li Di.png|*Яңгыр һәм җилле булганда өйгә кайту*
файл:Pie-grièche sur un arbre en hiver par Li Di.png|*Сорокопут кышын агачта*
файл:Li Di-Hunting Dog.jpg|*Эт*, 1197 ел, Гугун Музее, Пекин
файл:Li Di - Red and White Cotton Roses - Google Art Project.jpg|*Ак һәм кызыл розалар*
файл:Li Di-Maple Falcon and Pheasant.jpg|*Лачын һәм кыргавыл*
файл:Red hibiscuses.jpg|*Кызыл ибискус*


## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Barnhart, R. M. et al. (1997). Three thousand years of Chinese painting. New Haven, Yale University Press. ISBN 0-300-07013-6
* Ci hai bian ji wei yuan hui (辞海编辑委员会）. Ci hai （辞海）. Shanghai: Shanghai ci shu chu ban she （上海辞书出版社）, 1979.

Төркем:Рәссамнар
Апанаев

**Апанаев** ― фамилия. 
;Апанаевлар
* Апанай Хафиз
* Вәли Апанаев
* Габделкәрим Апанаев (1813)
* Габделкәрим Апанаев (1840)
* Габдулла Апанаев
** Габдулла Апанаев (1862)
** Габдулла Апанаев (1873)
* Гобәйдулла Апанаев
* Исмәгыйль Апанаев
* Исхак Апанаев
* Йосыф Апанаев
* Мортаза Апанаев
* Мөхәммәт Апанаев
* Мөхәммәтбәдретдин Апанаев
* Мөхәммәтйосыф Апанаев
* Муса Апанаев
* Хәсән Апанаев
;Апанаева
* Альбина Апанаева (1981)
* Гүзәл Апанаева (1948)
* Наталья Апанаева (*[[Нат Апанай]]*, 1986)
Төркем:Фамилияләр
Ким Чжу Э

**Ким Чжу Э** (; 2012 - 2013) - Төньяк Кореянең Югары Лидеры Ким Чен Ын һәм аның хатыны Ли Соль Чжуның кызы булып тора. Төньяк Корея хөкүмәте аның турында аз мәгълүмат ачты, һәм аның турында күп нәрсә билгеле түгел, шул исәптән аның туган көнен һәм исемен дә кертеп. "Чжу Э" исеме беренче тапкыр Америка баскетболчысы Деннис Родман тарафыннан 2012 елда Төньяк Кореягә сәфәреннән соң телгә алына, ләкин ул Төньяк Корея хөкүмәте тарафыннан да, Көньяк Корея разведкасы тарафыннан да расланмаган. Көньяк Корея разведкасы тарафыннан сораштырылган Төньяк Корея качкыннары аңа ике альтернатив исем атаганнар: Ын Чжу (은주) һәм Чжу Е (주예). 

Ул беренче тапкыр халык алдында үзенең әтисе белән бергә 2022 елда ракета җибәргәндә пәйда булды. Дәүләт массакүләм мәгълүмат чаралары башта аны Ким Чен Ынның "яраткан" һәм "кыйммәтле" кызы дип атаганнар, ә аннары "хөрмәтле" сыйфатын кулланганнар, ул гадәттә Ким Чен Ын үзе кебек Төньяк Корея җәмгыятенең иң хөрмәтле әгъзалары өчен кулланыла. Аның гавами дебюты вакытыннан Төньяк Корея аналитиклары аның дәүләт ММЧ танышлык танылуының сәбәбе турында фаразлар төзеде, өстәвенә кайберәүләр ул Югары Лидер постының варисы булырга мөмкин, дип фаразлады, ә башкалар бу идеягә каршы чыгыш ясады.

## Иртә хәбәрләр һәм билгесезлекләр
Төньяк Корея Хөкүмәте ким Чжу Эның туган көнен ачыктан-ачык әйтми. 2012 елда Ли Сол Чжуның халык алдында озак булмавын соңрак аның Ким Чжу Эдан йөкле булуы белән аңлаттылар. Көньяк Корея Милли Разведка Хезмәте (NIS) бәяләве буенча, 2023 елда аңа 10 яки 11 яшь булган. Көньяк Корея закон чыгаручысы Ким Бең Ки, "NISга карамаган чыганакларга" сылтама ясап, ул 2013 елда туган дип раслый. Аның коллегасы И Ван Йоң, NISдәге һәм алардан читтәге чыганакларга сылтама ясап, Ким Чжу Эның 2010 елда туган абыйсы һәм 2017 елда туган билгесез җенесле энесе бар, дип раслый. Әмма 2023 елда Ирекле Азия Радиосына биргән интервьюсында Ким Чен Ының шәхси танышы Жуан Микаэло Төньяк Корея лидерының кайчан да булса улы булуына шик белдерде. Микаэло Ким Чен Ын белән беренче тапкыр 1998 елда, алар Швейцариядәге мәктәптә бергә укыганда очрашканын раслый. Алар олы яшьтә кабат очрашкач, Микаэло Ким Чен Ын улы турында беркайчан да телгә алмавын раслый, бары тик ул халык алдында күренгән кызы турында гына.
## Гавами чыгышлар

## АКың киләчәге турында уйланулар

## Искәрмәләр
Шубыр

**Шубыр** () — салкын җәйдә киелгән чуаш милли өс киеме. Бу кием хатын-кызларда ешрак очрый, ләкин ирләр дә бар. Гади эш киеме белән чагыштырганда, ул чигү белән бизәлгән була.

## Тасвирлау

Бу кафан яки чапанга охшаган кием диярлек. Ләкин ул аннан төс белән аерылып тора. Шубыр гадәттә ак тукымадан тегелгән җәйге өске киеме булып саналган.

Шубыр сүзе фин-угор телләреннән алынган, марича «шовыр, шавыр» — киндер япма дигәнне аңлата, бу сүз манси телендә «шуп», хант телендә «шабур» күлмәк дигән сүзгә дә охшаш.

## Галерея

Файл:Etna_festivalo_"Ponto_de_amikeco"_(Tjumeno,_2024)_28.jpg| «Ponto de amikeco» этно фестивале (Төмән, 2024). Ирләр шубыры
Файл:Kazan_Volga_region_costumes_(2024-02-06)_18.jpg|Идел буе костюмнары (Казан, 2024-02-06). Бу рәсемдәге ир шубыр кигән, ләкин хатын-кыз аны кимәгән


## Шулай ук карагыз

* Хыс
* Халат
* Чапан

## Әдәбият

* Беловинский Л. В. Поддёвка // Иллюстрированный энциклопедический историко-бытовой словарь русского народа. XVIII — начало XIX в. / под ред. Н. Ерёминой. — М.: Эксмо, 2007. — С. 496. — 784 с. — 5000 экз. — ISBN 978-5-699-24458-4.
* Буровик К. А. Поддёвка // Красная книга вещей: Словарь. — М.: Экономика, 1996. — С. 4344. — 215 с. — ISBN 5-282-01639-7.
* Поддевать // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882.
* Глинкина Л. А. Поддёвка // Иллюстрированный словарь забытых и трудных слов русского языка: ок. 7000 единиц: более 500 ил. / Л. А. Глинкина; худож. М. М. Салтыков. — М.: Мир энциклопедий Аванта+, 2008. — С. 237. — 432 с. — ISBN 978-5-98986-208-5.
* Поддёвка // Товарный словарь / И. А. Пугачёв (главный редактор). — М.: Государственное издательство торговой литературы, 1959. — Т. VII. — Стб. 150—151.
* Кирсанова Р. М. Поддёвка // Костюм в русской художественной культуре 18 — первой половины 20 вв.: Опыт энциклопедии / под ред. Т. Г. Морозовой, В. Д. Синюкова. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1995. — С. 218—219. — 383 с.: ил. с. — 50 000 экз. — ISBN 5-85270-144-0.
* Поддёвка // Русский традиционный костюм: Иллюстрированная энциклопедия / Авт.: Н. Соснина, И. Шангина. — СПб.: Искусство — СПб, 2006. — С. 227—228. — 400 с. — 3000 экз. — ISBN 5-210-01612-9.

## Искәрмәләр

Төркем:Чуаш милли киемнәре
Төркем:Өс киеме
Вильгельм Линденшмит Олысы

**Вильгельм Линденшмит Олысы** (немец телендә: Wilhelm Lindenschmit (der Ältere)}}, 1806 елның 9 марты, Майнц — 1848 12 марты, Мюнхен)  — немец рәссамы, живописьтә тарихи жанр остасы. Рәссам Вильгельм Линденшмит Кечесенең әтисе.

## Тәрҗемәи хәле
В. Линденшмит медальер гаиләсендә туган булган. 1823 елда ул Мюнхен нәфис сәнгатьләр Академиясен тәмамлый. 1824-1825 елларда ул Вена сәнгатьләр Академиясендә укый. Петер Корнелиус Дюссельдорфтан Мюнхенга күчкәннән соң, 1825 ел ахырыннан В. Линденшмит та Мюнхенда тора. Монда ул 1828 елга кадәр П. Корнелиусның өйрәнчеге булып соңгысына фрескалар ясауда булыша. 1848 елда Линденшмит Мейнингенда ( Саксен-Мейнинген герцоглыгы) сарай яны рәссамы урынын ала, әмма шул ук елда үлә.
Мюнхенда В. Линденшмит Сарай яны бакчасы (Хофгартенда) Аркадалар өчен «Гинген янында Бавар сугышында (1459–1463) Людвиг Бай (Баварияленең) над Альбрехт Ахиллесом (Бранденбурглы) өстеннән җиңүе» дип аталган картиналар ясый. 1830 елда ул Зендлингта изге Маргарита чиркәве өчен ясалган иң мәшһүр әсәре “Зендлинг астында 1705 елда крестьяннарның сугышы” фрескасы өстендә эшне тәмамлый. Аның башка мәшһүр эшләре булып Ф. Шиллер шигырьләреннән темаларга тукымалары һәм  Леонардо да Винчи тормышыннан ике картина ( Иске пинакотекасында саклана) тора. В. Линденшмит ясаган рәт фреска Хоэншвангау кальгасында сакланып калган, анда ул дүрт бүлмәне бавар тарихыннан сәхнәләр белән бизәгән.
В. Линденшмит эшләрендә (бигрәк тә иртәләрдә) живописьнең реалистик традицияләре классицизм чоры сәнгате һәм назарейлылар художество манерасы кушылган. Бу рәссамның соңрак картиналары «Корнелиус мәктәбе»нә хас соң классик стильдә ясалган.
## Галерея

файл:Munich Sendling Fresco Old Church St Margaret by Lindenschmidt.jpg|Зендлинг янында крестьян сугышы (фреска)


## Әдәбият
* R. Oldenbourg: *Die Münchner Malerei im 19. Jahrhundert.*. I. Teil, S. 256, München 1922
* Horst Ludwig: *Münchner Malerei im 19. Jahrhundert.*, S. 78, München 1978
* Museums-Katalog *Neue Pinakothek, München. Erläuterungen zu den ausgestellten Werken.* S. 200/201, München 1981
* *Bruckmanns Lexikon der Münchner Kunst - Münchner Maler im 19. Jahrhundert.* Band 3, S.60/62, Bruckmann München 1982, ISBN 3-7654-1803-X
## Искәрмәләр

Төркем:Рәссамнар
Ли Ин Мун

**Ли Ин Мун**, Ли Инмун (кор. *이인문*, 1745—1821) — Корея рәссамы.

## Тәрҗемәи хәле

Корея король сарае яны рәссамы булган. Күбесенчә пейзажлар ясаган. Сарай яны живописецы вазыйфасыннан тыш сарай янында зур хәрби постны биләгән. Аның иң мәшһүр әсәре булып Сеулда Кореянең Милли музеенда саклана торган *Елгалар һәм таулар мәңгелеге (강산무진도)* дип аталган ефәктә роспись булып тора. 1968 елда Кореяга 1963 елда барган Америка композиторы Алан Хованесс бу тукымадан илһамланып *Mountains and Rivers Without End* камера симфониясен язган.
## Искәрмәләр

Төркем:Рәссамнар
Ирек Мусин

**Ирек Мусин**
* Ирек Мусин (1923―2020), эре заводлар директоры.
* Ирек Мусин (1966), рәссам.
Фәнәвис Дәүләтбаев

**Фәнәвис Әбеләес улы Дәүләтбаев** (*1951 елның 20 октябре, ТАССР, [[Актаныш районы]], [[Түмерҗә]]*) — татар язучысы, шагыйрь, робагыйчы, С. Сөләйманова исемендәге әдәби премияләре лауреаты.

## Тәрҗемәи хәле
Фәнәвис Әбеләес улы Дәүләтбаев 1951 елның 20 октябрендә Актаныш районының Түмерҗә авылында туа. 1969 елда Такталачык урта мәктәбен тәмамлый.

1970—1972 елларда Ерак Көнчыгышта Совет Армиясе сафларында хезмәт итә. 1973—1978 елларда Казан дәүләт финанс-икътисад институтында укый. Тәүге шигырьләре 1978 елдан басыла башлый.

1978 елдан алып ялга чыкканчы Актаныш районының Татар Суыксуы авылында баш икътисадчы булып эшләгән.

## Китаплары
* «Суз җырыңны, былбылым!» (1990),
* «Карурман чишмәсе» (2007),
* «Таныш халәт» (2013),
* «Әйтер сүзем бар» (2014),
* «Әй сөеклем» (2015).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар
Глөт

**Глөт** () — удор комиларының мифологик җанвары, ул топонимик нигезгә ия булган (аның үлем урынында Глотово авылы нигезләнгән). Ышанулар буенча, елганың тирән урынында яшәгән һәм урындагы халыкка зур зыян китергән: кешеләрне һәм китерелгән терлекләрне тулысынча йота торган булган.

Аны бер монах җиңгән, ул үзен бер хайван тиресенә төргән, шулай итеп Глөт аны йота алган. Аннары монах эченнән Глөтне кисеп үтергән. Аның зур сөякләреннән авылга керү капкасы ясаганнар.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Н. Д. Конаков Мифология коми //Энциклопедия уральских мифологий — Москва, Сыктывкар: Издательство ДИК, 1999 ISBN 5-8213-0025-8
* Ю. Г. Рочев Коми легенды и предания / Составитель Сыктывкар: Коми книжное издательство, 1984
* Петрухин В. Я. Мифы финно-угров. — Астрель: АСТ:Транзиткнига, 2005. — С. 463. ISBN 5-17-019005-0

Төркем:Коми мифологиясе
Дәүләтбаев

**Дәүләтбаев** — фамилия, дәүләт сүзеннән ясалган..

* Дәүләтбаев Булат Сабир улы (1937 т.) — тарихчы, тарих фәннәре кандидаты. Башкортстан Республикасының атказанган халык мәгарифе эшлеклесе.
* Дәүләтбаев Мирас Ибраһим улы (1949 т.) — рәссам.
* Дәүләтбаев Рәмис Рәҗәп улы (1962 т.) —  башкорт радио һәм телевидение журналисты.
* Дәүләтбаев Тәлгать Шаһимәрдән улы (1925 т.) — совет-фирка дәүләт эшлеклсее, техник фәннәре кандидаты.
* Дәүләтбаев Усман Йосып улы (1926-2010) — бораулаучы. ССРБ-ның Дәүләт премиясе лауреаты (1980).
* Дәүләтбаев Фатих Ислам улы (1950 т.) — Россия Федерациясенең атказанган (2010), БАССР-ның халык (1989) артисты.
* Фәнәвис Әбеләес улы Дәүләтбаев (1951 т.) — татар язучысы, шагыйрь, робагыйчы.
----

* Дәүләтбаева Рәйсә Гобәйдулла кызы (1939 т.) — педагог-методист, педагогика фәннәре докторы.

## Шулай ук карагыз

* Дәүләтбаевлар — 1662-1664 еллардагы башкорт күтәрелешлшендә катнашучылар. Тарханнар.
Бернардо Лопес Пикер

**Берна́рдо Ло́пес Пике́р** (испан телендә: Bernardo López Piquer; 20 августа 1799/1800 елның 20 августы, Валенсия — 1874 елның 1 августы, Мадрид) — испан рәссам-портретисты.
## Тормышы һәм иҗаты
Рәссамнар гаиләсендә туган. Бернардоның әтисе Висенте Лопес Порталья рәссам-портретист булган. Бернардоның ир туганы Луис шулай ук живописец булган. Соңыннан бөтен өчесе дә Ориуэль соборын бизәү өстендә эшләгәннәр.
1825 елда ике ир туган Бернардо һәм Луис Мадридта де Сан-Фернанд нәфис сәнгатьләр Академиясенә керә. Укуын тәмамлаганнан соң Бернардо әтисе ярдәме белән король сарай яны янында портретист урынын таба. Висенте Лопес Порталья живопись стиленә охшатып ясап күбесенчә пастель белән эшләгән. 1844 елда рәссам нәфис сәнгать Академиясе бүлегенең мөдире постын били, 1845 елдан 1874 елда үлеменә кадәр анда живопись секциясенең президенты булган. 1843 елда королева Изабелла II-нең сарай яны рәссамы була. 1858 елның 17 февралендә остага «Беренче рәссам» ("Primer Pintor") титулы бирелгән булган, ул аннан бары тик 1868 ел инкыйлабыннан соң гына, сарай яны рәссамы вазыйфасын да югалткач мәхрүм булган.
## Сайланган эшләр
* Королева-ана Мария-Изабелла Браганлы портреты
* Королева Изабелла II портреты
* Висенте Лопес портреты
* *Изге Паскуале причастиесе*
* Генерал дон Мануэль Фернандес Верел портреты

## Галерея

SantosBailon.jpg|*Изге Паскуале Байлон причастиесе*
Bernardo lópez piquer-miquel payá.jpg|Толедо архиепископы кардинал Мигель Пайя-и-Рико портреты
Retrato de Vicente López Portaña (Museo del Prado).jpg|Әти портреты
La reina Isabel II de España (Museo de Bellas Artes de Valencia).jpg|Королева Изабелла II портреты
Maria Isabel of Portugal in front of the Prado in 1829 by Bernardo López y piquer.jpg|Королева Мария Изабелла Браганлы портреты (1829)
Retrato del jesuita padre Puyol (Real Academia de Bellas Artes de San Fernando).jpg|Иезуит падре Пуйоль портреты.



## Өстәмәләр

* *Работы Б. Лопеса Пикера на ArtNet
## Искәрмәләр

Төркем:Рәссамнар
Дамирә Кузаева исемендәге премия

**Дамирә Кузаева исемендәге премия** () ― 2016 елда Әлмәт татар драма театрында булдырылган  театр премиясе.

## Исеме
 

Әлмәт татар драма театры булдырган премиягә әлеге театрның әйдәүче актрисасы, Татарстанның Г. Тукай исемендәге Дәүләт бүләге иясе (1979), Татарстан АССРның халык артисты (1986) Дамирә Нәҗмиҗан кызы Кузаева (1948―1993) исеме бирелгән.

1970 елда Казан театр училищесын (СССР халык артисты Марсель Xәким улы Сәлимҗанов җыйган беренче актерлык курсы) тәмамлаган (курсташлары Шамил Закиров, Луара Шакирҗанова, Фирдәввес Хәйруллина, Илдар Хәйруллин, Айдар Хафизов, Фәридә Хафизова, Илдус Вәлиев, А. Гарифуллина, Л. Сираҗетдинова, Ф. Абдуллина, Ф. Мәмәш, С. Мифтахов).

Әлмәт татар драма театры сәхнәсендә Туфан Миңнуллинның «Ай булмаса, йолдыз бар» пьесасы буенча куелган спектакльдә уйнаган Мәдинә роле өчен 1979 елда Татарстанның Г. Тукай исемендәге Дәүләт премиясенә лаек булган (спектакльне куйган режиссер Гали Кәрим улы Хөсәенов белән берлектә).

## Тарихы

2016 елның августында Әлмәт татар драма театрының сәнгать советы карары белән оештырылган. Премиянең беренче ияләре:
Алмаз Шаһимәрдәнов, Айрат Мифтахов. 

## Максаты
Әлмәт татар драма театры спектакльләрендә иң яхшы иҗади эшләрне ачыклау, талантлы театр башкаручыларын тану һәм бүләкләү, актерлык һөнәренең һөнәри осталыгын һәм абруен күтәрү максатында оештырылган.

Кагыйдә буларак, ике актерга (берсе ― өлкәнрәк буын, икенчесе ― яшьрәк буын вәкиленә) бирелә. Яңа сезон ачылуга багышланган тантанада Әлмәт шәһәр башлыгы тарафыннан булдырылган «Ел актеры» премиясе белән бергә тапшырыла.

## Лауреатлар
*Моны да карагыз*: :Төркем:Дамирә Кузаева премиясе лауреатлары
##### 2024
* Зөлфия Газизова
* Рифат Әхмәдиев
##### 2023
* Асия Харисова
* Миләүшә Юзаева
##### 2022
* Эльмир Нургалиев
##### 2021
* Илсур Хәертдинов
* Наилә Мифтахетдинова
##### 2020
* Алсу Сибгатуллина
##### 2019
* Камил Вәлиев
* Энҗе Сәйфетдинова
##### 2018
* Луиза Солтанова
* Илшат Агиев
##### 2017
* Раушан Мөхәммәтҗанов
##### 2016
* Алмаз Шаһимәрдәнов
* Айрат Мифтахов

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Премия имени Дамиры Кузаевой. Милләттәшләр

## Моны да карагыз
* Зәкия Туешева исемендәге премия
Төркем:Сәнгать өлкәсендә премияләр
Төркем:2016 елда барлыкка килгән бүләкләр
Төркем:Дамирә Кузаева
Төркем:Әлмәт татар дәүләт драма театры
Висенте Лопес Портанья

**Висенте Лопес Портанья** (испан телендә: Vicente López Portaña; туу датасы: 1772 елның 19 сентябре, Валенсия, — үлем датасы: 1850 елның 22 июле, Мадрид) — үз вакытының иң яхшы испан портретисты дип саналган рәссам.
## Тормышы һәм иҗады
Висенте Лопес Портанья живописьне 13 яшендә туган шәһәрендә монах-францисканец Антонио де Виллануэва җитәкчелеге астында өйрәнә башлый. Аннан соң Валенсия Сан-Карлос король нәфис сәнгатьләр академиясе. 
17 яшендә ул Мадрид Сан-Фернандо король нәфис сәнгатьләр академиясендә рәсем буенча приз ота.
Мадридта өч ел укып Винсенте 1794 елда Валенсиягә кайта, анда Сан-Карлос Академиясе мөдире урынбасарының постын били.
1795 елда рәссам Мария Пикьерга өйләнгән, ул аңа ике угыл: Бернародо Лопес Пикьер һәм Луисны тудырган, алар соңрак рәссамнар булган. 1801 елда Портанья Валенсия Сан-Карлос Академиясенең президенты булган.
Висенте Лопес Портанья Испания корольләре Карла IV (1802 елдан бирле), Фердинанд VII (1814 елдан бирле) һәм королева Изабелла II-дә сарай яны рәссамы булган; ул шулай ук Фердинанд VII-нең икенче Мария Изабелла Португалияле һәм өченче Марии Йозефа Саксонияленең рәсем остазы булган.
1817 елда Портанья Мадрид Сан-Фернандо нәфис сәнгатьләр Академиясенең президенты булган.
Портанья тукымаларын төрле тематикага ясаган – алар дини, аллегорик һәм мифологик эчтәлекле, әмма чын осталыкка ул портрет живописендә ирешкән. 
Иҗады еллары буена ул XIX гасырның 1-енче яртысы испан җәмгыятенең күп төп шәхесләренең портретларын барлыкка китергән.
Висенте Лопес Портанья олы эшләрен классицизм стилендә ясаган, әмма аның кайбер иртә эшләре рококо стилендә башкарылган, ә гомер ахырында рәссам романтизм йогынтысын кичергән. Рәссамның иҗатына А. Р. Менгс живописе шактый йогынты ясаган.
Портанья үз вакытының иң яхшы испан живописецларының  берсе, осталыгы буенча Гойядан соң икенче рәссам дип санала.

## Әдәбият
* José Luis Díez García, Vicente López (1772-1850) : Vida y obra, Madrid, Fundación Arte Hispánico, 1999.

## Галерея

Файл:Vicente López Portaña - el pintor Francisco de Goya.jpg|Франсиско Гойя портреты (1826)
Файл:Carlos IV y su familia homenajeados por la Universidad de Valencia.png|Король Карл IV гаиләсе (1802)
Файл:López y Portaña - Maria Luisa of Parma, Royal Palace of Madrid.jpg|Мария-Луиза Пармалы, Испания королевасы
Файл:Vicente López Y Portaña - Adoration of the Trinity - WGA13460.jpg| Изге Өчлеккә иелеш (1791—1792)
Файл:María Cristina de Borbón-Dos Sicilias, reina de España.jpg|Королева Мария Кристина портреты 
Файл:Fernando VII a caballo.jpg|Король Фердинанд VII портреты
Файл:Infanta Maria Francisca of Portugal.jpg|Инфанта Мария-Франсишка Португалияле
Файл:General Francisco Javier de Elío (Museo del Prado).jpg|Генерал Элио портреты

Төркем:Рәссамнар
Федерико Мадрасо

**Федери́ко де Мадра́со и Кунц** (испан телендә: Federico de Madrazo y Kuntz; туу датасы: 1815 елның 9 феврале, Рим — 1894 елның 10-ынчы июне, Мадрид) — күбесенчә тарихи картина остасы һәм портретист буларак мәгълүм испан живописецы.

## Килеп чыгышы һәм гаиләсе
Федерико Мадрасо — Мадрасо художество династиясенең вәкиле. Аның әтисе Хосе Мадрасо (1781—1859), ир туганы Луис, һәм улы Раймундо (1841—1920) рәссамнар булган. Федериконың әнисе Римда туган Изабелла Кунц (Кунцте; 1785—1866) Польша рәссамы Тадуеш Кунтце (1727—1793) кызы булган. Федериконың кызы һәм Раймундоның кыз туганы Сесилия де Мадрасо (1846—1932), рәссам Мариано Фортуниның (1838—1874) хатыны һәм кием дизайнеры Мариано Фортуни и Мадрасоның (1871—1949) әнисе булган.

## Тәрҗемәи хәле
1815 елда Римда туган булган.
Живописьне башта әтисе җитәкчелеге астында өйрәнә. Аннан соң Мадридта Сан-Фернандо король нәфис сәнгатьләр академиясендә өйрәнгән. 1832 елда художество белемен дәвам итү өчен Парижга барган, анда Франц Ксавер Винтерхальтер һәм Жан Огюст Доминик Энгрдан өйрәнгән.
1835 елда ир туганы Педро белән Федерико *«El Artista»* художество журналын нигезләгән. Париждан соң берникадәр вакыт Римда торган, анда назарейлылар иҗаты белән танышкан.
1842 елда Мадридка кайткан, анда королева Изабелла II-дән сарай яны рәссамы вазыйфасын алган. 
1846 елда Франция Шәрәфле легион орденына лаек булган.
1860 елда Мадрасо Прадо музее мөдире һәм Сан-Фернандо король нәфис сәнгатьләр академиясе ректоры итеп билгеләнгән булган. 
XVIII гасыр живопись тарихы буенча тормышы вакытында бастырылмаган фундаменталь хезмәт авторы.
Мадрасо өйрәнчекләре арасында — Хосе Гальегос-и-Арноса, Хосе Вильегас Кордеро, Ансельмо Гинеа һәм Хосе Касадо дель Алисаль.
Фредерико Мадрасоның иҗади мирасы испан аксөякләренең күпсанлы портретларын, тарихи һәм дини тукымаларны кертә.

Мадридта 1894 елда үлгән.

## Галерея

F. de Madrazo - 1831, La Continencia de Escipión (Real Academia de Bellas Artes de San Fernando, 139 x 196 cm).jpg|Сципион Африкалы Рим империясенә Пиреней ярымутравының күпчелек өлешен куша 
F. de Madrazo - 1838, Godofredo de Bouillon proclamado rey de Jerusalén (Palacio de Versalles, 196 x 136 cm).jpg| Готфрид Бульонлыны Иерусалим патшасы итеп игълан итү.
Elgrancapitantrasbatalladeceriñola.jpg|Чериньоле янында сугышта Бөек Капитан  Немур герцогының тәнен таба.
Pedro de Valdivia 1854(2).jpg|Конкистадор Педро де Вальдивия
Don Francisco de Asís.jpg|Испания принц-консорты Франсиско де Асис Бурбон
F. de Madrazo - 1851, Antonio de Orleans, Duque de Montpensier (Palacio Real de Madrid, 220 x 128 cm).jpg|Антуан Орлеанлы, де Монпансье герцогы
Retrato del rey Alfonso XII (Museo del Prado).jpg|Король Альфонсо XII
Federico de Madrazo y Kuntz - Pedro de Madrazo y Kuntz - A1783 - Hispanic Society of America.jpg|Ир туган Педро портреты


## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Ricardo Navas Ruiz, *El Romanticismo español*. Madrid: Cátedra, 1982 (3.ª ed.).
* José Luis Díez (ed.) *Federico de Madrazo y Kuntz (1815—1894)* (cat. exp.) Madrid, Museo del Prado, 1994.
* 

## Сылтамалар
* Federico de Madrazo.
Төркем:Рәссамнар
Мулюков

**Мулюков** ― фамилия.
* Әхәт Мулюков (1939), Казакъстан ССРның атказанган табибы. Казакъстанның атказанган эшлеклесе.
* Бату Мулюков (1928—1999), композитор, Тукай премиясе лауреаты.
## Моны да карагыз
* **[[Мөлеков]]**
Төркем:Фамилияләр
Бөреҗле (авыл)

**Бөреҗле** (*Бөрежле*, ) — Пермь краеның Барда районында урнашкан татар авылы. Бөреҗле авыл җирлеге административ үзәге.

## Географиясе
Бөрежле елгасында, Чернушка шәһәреннән төньяктарак — 55 км, Оса шәһәреннән көньяктарак — 60 км һәм Барда авылыннан көнбатыштарак 17 км урашкан, авыл янында Чернушка-Оса автоюлы уза.

## Атамасы

Авыл атамасы Бөреҗле дип бирелә, чуашчадан () бурсык дип тәрҗемә ителә.

## Тарихы

Авылны Сараш авылы кешеләре нигезли. 1859 елга 48 кеше яшәгән. 1930 елларда «Красная заря» колхозы эшли. Башлангыч мәктәп була. Бөек Ватан сугышында 100 гә якын кеше катнаша. 1926 елда 407 кеше (башкорт), 1969 елда 493, 2002 елда 421 кеше (228 башкорт, 185 татар), 2010 елда 374 кеше (177 башкорт, 179 татар, 10 рус) яшәгән. Бөреҗледә иң иске урам Сараш очы исемен йөртә, чөнки авылга нигез салынганда анда беренче булып Сараш авылыннан Тимгәновлар килеп урнаша.

## Халык саны
2010 елгы җанисәп нәтиҗәләре буенча халык саны 374 кеше тәшкил итә, шул исәптән 174 ир-ат һәм 200 хатын-кыз, шуларның 47 % — татарлар, 46 % — башкортлар, шул ук вакытта 95 % халкы татар теле туган теле дип күрсәтә.

1926 елда авылда 407 башкорт яшәгән.

## Социаль объектлар
Мәдәният йорты, урта мәктәп бар, анда күрше Батырбай һәм Сөҗән авылы балалары да укый, балалар бакчасы, фельдшер-акушерлык пункты, мәчет бар.

## Икътисады
Эшче халыкның төп өлеше янәшә урнашкан нефть һәм газ чыгару предприятиесендә һәм магистраль газ үткәргечләре линия-производство идарәсендә эшли. Авылда яшәүче күп кенә яшьләр яхшырак тормыш эзләп төрле шәһәрләргә китә.

## Искәрмәләр

Төркем:Барда районы торак пунктлары
Төркем:Пермь крае торак пунктлары
Milli partnörlıq

**Milli partnörlıq** (, ) —  berdänber röxsät itelgän säyäsi partiä. Partiädä äğza bulu Protektoratta baliğ bulğan barlıq çex ir-atları öçen mäcbüri ide.

Partiä  reaksiä bularaq barlıqqa kilgän häm İkençe bötendönya suğışı waqıtında okkupantlar belän çex xezmättäşlege öçen nigez bulğan. İke partiä —  häm  — Prezident Emil Haxa çaqıruwı buyınça 1939 yılnıñ 21 martında berläşkännär häm ğomummilli partiä sıyfatında Milli partnörlıq tözegännär. 1939 yılnıñ 6 aprelendä partiä Bohemiä häm Moraviädä berdänber säyäsi partiä bulıp iğlan itelgän (NSDAPtan qala, ul barı tik almannar öçen genä bulğan).

Bohemiä häm Moraviä premyer-ministrı   belän elemtädä torğan häm  yärdäm itkän, ämmä soñraq, 1942 yılnıñ iyünendä, cäzalap üterelgän.

1942 yılda  üterelgännän soñ  propaganda yoğıntısına iä bulğan. 1943 yılnıñ 15 ğinwarınnan soñ partiä säyäsi partiä funksiälären ütäwdän tuqtağan häm natsist rejimınıñ zur propaganda maşinasına äwerelgän.

## Säyäsätçeläre
Partiäneñ iñ tanılğan säyäsätçeläre:

*  (1890—1942), elekkege Çexoslovakiä generalı, sörgendäge Çexoslovakiä xökümäte belän yäşeren elemtäläre öçen 1942 yılda cäzalap üterelgän; 1939 yıldan 1941 yılğa qädär premyer-ministr.
* Ladislav Karel Feyerabend, 1939 yıldan 1940 yılğa qädär awıl xucalığı ministrı. 1940 yılda Çexoslovakiäneñ London xökümäte sostavına kergän.
* İrji Havelka, 1939 yıldan 1941 yılğa qädär elemtä yulları ministrı.
* , 1939 yıldan 1942 yılğa qädär eçke eşlär ministrı.
* , 1939 yıldan 1942 yılğa qädär mäğärif ministrı.
* Yozef Kalfus (1880—1956), 1939 yıldan 1945 yılğa qädär finans ministrı.
* Yozef Nebeskiy, 1939 yıldan 1941 yılğa qädär partiä räise.
* Yozef Fausek (1875—1942), 1941—1942 yıllarda partiä räise.
*  (1892—1956), 1939 yıldan 1945 yılğa qädär yustitsiä ministrı, şulay uq 1942 yıldan 1945 yılğa qädär ministr-prezident.
* Yindrjix Kamenitskiy, 1941 yıldan 1945 yılğa qädär elemtä yulları ministrı.
*  (1881—1949), 1942 yıldan 1945 yılğa qädär eçke eşlär ministrı, şulay uq 1945 yılda soñğı ministr-prezident.
* Adolf Hrubıy (1893—1951), 1942 yıldan 1945 yılğa qädär awıl xucalığı ministrı.
* Tomaş Kreyçi, 1942 yıldan 1945 yılğa qädär partiä fürerı (vůdce).
* , 1942 yıldan 1945 yılğa qädär mäğärif ministrı.

## İskärmälär

Төркем:Әлифба буенча сәяси фиркаләр
Төркем:1939 елда нигезләнгән сәяси партияләр
Төркем:1945 елда бетерелгән сәяси партияләр
Төркем:Боһемия һәм Моравия протектораты
Төркем:Бер партияле системалар партияләре
Төркем:Нацист фиркаләре
Төркем:Антикоммунистик оешмалар
Бөреҗле (мәгънәләр)

* Бөрежле — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае биләмәләрендә ага.
* Бөрежле  — Пермь краеның Барда районында урнашкан татар авылы.
Каенавыл

* Каенавыл — Пермь крае Барда районында урнашкан татар авылы.
* Каенавыл  — Омск өлкәсенең Ишемтамак районында урнашкан татар авылы.
Хаҗгали Акмурзин

**Акмурзин Хаҗгали Акмурза улы** (; 1902 — билгесез) — 112-нче Башкорт атлы дивизиясенең кавалерист-минометчысы. Кызылармеец.

## Биографиясе
Хаҗгали Акмурза улы Акмурзин 1902 елда Ырынбур губернасы Верхнеурал өязе Тәңгәвер улусы (хәзер — Башкортстан Республикасының Әбҗәлил районы) Юлдаш авылында туган.

Сугышка кадәр Әбҗәлил МТС-ында тракторчы булып эшли.

1941 елның июнендә Әбҗәлил районы хәрби комиссариаты тарафыннан Эшче-крестьян Кызыл Армиясе сафына чакырыла.

Кызылармеец Акмурзин Хаҗгали Акмурза улы 112-нче Башкорт атлы дивизиясенең кавалерист-минометчысы була.

1942 елның 5 июненнән алып 30 ноябренә чаклы, 1943 елның 8 августыннан алып 8 сентябрьгә тиклемгә аралыкта күрсәткән батырлыклары өчен ССРБ Югары Советы Президиумының 1947 елның 6 ноябрендә чыккан 223/150-се санлы боерыгына яраклы, дүрт орденлы 16 нчы гвардия Чернигов атлы дивизиясе рядовое кызылармеец Акмурзин Хаҗгали Акмурза улы «Батырлык өчен» медале белән бүләкләнә.

Сугыштан соң туган Әбҗәлил районындагы Молотов исемендәге колхозында келәт мөдире булып эшли.

## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* «Батырлык өчен» медале (1947)

## Хәтер
Акмурзин Хаҗгали Акмурза улының исеме Башкортстанда нәшер ителгән басмаларда һәм БР-ның Әбҗәлил районы Юлдаш авылында Бөек Ватан сугышында катнашучылар хөрмәтенә куелган һәйкәлдәге исемлеккә кертелгән.

## Сылтамалар

* Шаймуратов. Акмурзин Хажгали Акмурзаев
* Память народа. Акмурзин Хажгали Акмурзаев
* Дорога памяти. Акмурзин Хажгали Акмурзаев 
* РГБ: Они вернулись с победой. Абзелиловский район, к. 1, 2001 ISBN 5-295-02997-2

## Искәрмәләр

Төркем:1902 елда туганнар
Төркем:«Батырлык өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Әбҗәлил районында туганнар
Каенавыл (Пермь крае)

**Каенавыл** — Пермь крае Барда районында урнашкан татар авылы. Пермь крае көньягында ага торган Чириз елгасы ярында, район үзәге Барда авылыннан 5 км ераклыкта, төньякта урнашкан.

Каенавыл авыл җирлегенең административ үзәге.

## Тарихы

Авыл 1734 елдан бирле билгеле.

1816 елда 74 йортта 404 кеше, 1842 елда 98 йортта 524 кеше, 1859 елда 150 йортта 817 кеше яшәгән. 1839 елда 108 йортка 110 ат, 208 сыер, 240 сарык, 20 кәҗә, 20 умарта, 10 кыргый умарта туры килгән. 1842 елда 524 кешегә 2160 пот уҗым һәм 144 пот сабан икмәге чәчелгән. Тегермән була. 1868 елда җәмигъ мәчете каршындагы мәктәптә 50 малай һәм 40 кыз белем алган. 1913 елда земство рус-башкорт мәктәбе ачыла, 1918 елда башлангыч мәктәп итеп үзгәртелә. Бөек Ватан сугышы елларында авылдан 165 кеше фронтка китә, 91 кеше фронттан әйләнеп кайтмый.

## Халык саны

2010 елгы җанисәп нәтиҗәләре буенча халык саны 464 кеше тәшкил итә, шул исәптән 204 ир-ат һәм 260 хатын-кыз.

2005 елда халык саны 515 кеше тәшкил итә.

1926 елда 1086 кеше исәпкә алынган (барысы да башкортлар), 1969 елда — 956, 2002 елда — 518 (331 башкорт, 177 татар), 2010 елда — 464 (336 башкорт, 103 татар, 22 рус).

## Шәхесләр

* Б. М. Юлаев — 3 Кызыл Йолдыз ордены кавалеры,
* М. М. Юлаев — техник фәннәр кандидаты,
* Мәсгут Имашев — Россиянең атказанган мәдәният хезмәткәре, ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе, композитор,
* Р. Ш. Әмиров — Барда районының Мактаулы гражданины,
* Наил Габдушев — БР Язучылар берлеге әгъзасы.

## Икътисады
Халык 1970—1994 елларда «Урал» колхозында, 1994—2007 елларда «Урал» АХҖКында эшләгән. Авылда «Урал» СПК авыл хуҗалыгы предприятиесе урнашкан.

## Социаль өлкә

М. Г. Имашев исемендәге урта мәктәп, балалар бакчасы, мәдәният йорты, «Тол буе түбәтәе» музее, мәчет (1995 едан) бар.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Тулвинские татары и башкиры : этногр. очерки и тексты. Пермь, 2004;
* Страна Гайна: из истории древней Гайнской волости — Пермских татар. Пермь, 2008;
* Салимьянов Р. Ф. Уральские рудоискатели и рудопромышленники в XVIII веке: автореф. дис. кандидата ист. наук : 07.00.02. Башкир. гос. ун-т. Уфа, 2011.

Төркем:Барда районы торак пунктлары
Төркем:Пермь крае торак пунктлары
Рәис Дәүләткилдиев

**Рәис Дәүләткилдиев** (Рәис Әнәвр улы Дәүләткидиев, ,  — , ) — СССР һәм Эстония  хоккейчесе (һөҗүмче), хоккей тренеры, Эстония хоккей җыелмасының баш тренеры (2008-2009), тренер буларак 3 тапкыр Эстония чемпионы (2001, 2016, 2017).
Татар иле (гәзит, Казан)

**Татар иле** — дөнья татарларының атналык гәзите. Казанда 1990-2007 елларда чыгып килә.
Оештыручы — Татар-информ мәгълүмат агентлыгы. 

Татар телендә *Tatar ile*, русча *Татарские края* исемнәре белән чыгарыла. Ике гәзитне берләштерелгән редакция чыгара. 
Баш мөхәрирләр — Үмәр Богдалов (1990-98 еллар), Шамил Хамматов (1998-?). 

## Эчтәлеге
«Татар-информ» агентлыгының республика турында оператив мәгълүмати материалын күтәрү, татар милләтен рухи берләштерү һәм бергә туплап ныгытуны көчәйтү өчен оештырыла.

Русия территориясендә һәм аннан читтә яшәүче татарларга багышланган беренче басма була.

Материалларның күп өлешендә татар диаспорасы тормышы һәм татар милли оешмалары эшчәнлеге яктыртыла.

Төбәкләрдә үз хәбәрче — журналистлар эшлиләр: Нәзифә Кәримова (Мәскәү), Бибинур Сабирова (Төмән), Фәнис Фәтхи (Уфа), Диләвер Осман (Кырым) һ.б. 

## Чыганаклар
* Онлайн - энциклопедия Tatarica: Татарские края – Татар иле. Гомумтатар газетасы

## Искәрмәләр

Төркем:Татарча гәҗитләр
Төркем:1990 елда барлыкка килгән басмалар
Төркем:2007 елда чыгудан туктаган басмалар
Danara Aşilova

**Danara Aşilova**, Danara Ovşinovna Aşilova (; *[[1935 yıl|1935 yılnıñ]] [[13 sentäber|13 sentäbere]], [[SSRB]], [[RSFSR]], , [[Городовиковск|Bääşñtä]] — [[1982 yıl|1982 yılnıñ]] [[20 avgust|20 avgustı]]*) — SSRB antropologı. Tarix fännäre kandidatı, qalmıqlar buyınça xezmätlär avtorı.

## Biografiäse
1935 yılnıñ 13 sentäberendä Qalmıqstannıñ könbatışındağı Bääşñtä (xäzerge Gorodovikovsk) bistäsendä tuğan. Ätise Ovşe Caloviç buxgalter, änise Agrafena Petrovna balalar baqçasında tärbiäçe bulıp eşlägän. Anıñ señlese Raisa (1937 yılda tuğan) häm enese Valeriy (1941 yılda tuğan, suğış aldınnan) bulğan.

 ğailäse häm başqa qalmıqlar belän bergä . Suğış häm deportatsiä waqıtın Omsk ölkäseneñ   awılında ütkärgän. Ul waqıtta awıl rayon üzäge bulğan häm urta mäktäbe bulğan (deportatsiälängännärneñ küp kenä balaları bötenläy uqımağannar, yä başlanğıç mäktäpne yäki cideyıllıq mäktäpne genä tämamlağannar; ägär urta mäktäp başqa awılda urnaşqan bulsa, xakimiättän maxsus röxsät taläp itelgän bulır ide).

1955 yılda señlese belän bergä mäktäpne tämamlağan. Ätise, partiä äğzası bularaq, başqa qalmıqlardan aldaraq azat itelgän, ğailä Oş şähärenä küçenä alğan. Şul waqıtta Danara bik nıq awırğan häm 1956 yılda ğına Oş pedagogika institutınıñ (xäzerge ) tabiğät beleme fakultetına uqırğa kergän, anı 1961 yılda tämamlağan.

1957 yılda xakimiät qalmıqlarğa tuğan ilenä qaytırğa röxsät itkän. 1961—1968 yıllarda Danara Aşilova  tabiğät bülege mödire bulıp eşlägän.

1968—1971 yıllarda  aspiranturasında, etnik antropologiä bülegendä uqığan. 1972 yılda anda «Qalmıq xalqınıñ antropologik sostavı» temasına kandidatlıq dissertatsiäse yaqlağan, Qalmıqstannıñ berençe antropologı bulğan. 1969—1972 yıllarda Qalmıqstanğa antropologik ekspeditsiälärdä qatnaşqan,  citäkçelegendä antropologik tikşerenü ütkärgän (2059 blank).

1971—1981 yıllarda  etnografiä häm mongol beleme sektorında ölkän fänni xezmätkäre bulıp eşlägän. Şulay uq  tarix fakultetında antropologiä uqıtqan.

Qalmıqlarnıñ etno-territorial’ törkemnäreneñ antropologiäsen häm qalmıq xalqınıñ etnik tarixın öyrängän. Zur  material tuplağan, 1976 yılda «Qalmıqlarnıñ etnik antropologiäse» monografiäsen bastırğan — qalmıqlar somatologiäse buyınça töp çığanaq.  materiallar kolleksiäsen tözegän (barlıq rayonnar buyınça 1800gä yaqın blank). Şulay uq AV0 sistemasınıñ  buyınça hematologik tikşerenülär,  surätlär cıyu başlağan. Anıñ eş näticäläre öleşçä genä basılıp çıqqan.

1982 yılnıñ 20 avgustında 46 yäşendä wafat bulğan.

## Ädäbiät

* 
* 

Төркем:13 сентябрь көнне туганнар
Төркем:1935 елда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Городовиковскида туганнар
Төркем:20 август көнне вафатлар
Төркем:1982 елда вафатлар
Төркем:Тарих фәннәре кандидатлары
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Антропологлар
Төркем:ССРБ антропологлары
Төркем:Ош дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Физик антропологлар
Төркем:Калмыкстан дәүләт университеты укытучылары
Төркем:Калмыкстан музей хезмәткәрләре
Төркем:Хатын-кыз антропологлар
Ганс Милих

**Ганс Милих** (немец телендә: Hans Mielich, шулай ук *Muelich*; 1516, Мюнхен — 1573 елның 10 марты, Мюнхен) — соң Яңарыш чоры немец рәссамы.
## Тормышы һәм иҗаты
Мюнхен рәссамы Вольфганг Милих улы, үзенең беренче рәсем сабакларын әтисе остаханәсендә алган. 1528 елда рәссамнар Людвиг Рефингер һәм Бартель Бехам белән танышкан. 1536 елда Регенсбургка килгән анда Альбрехт Альтдорфер һәм “Дунай мәктәбе” рәссамнары иҗаты йогынтысы астында булган. 1540 елда Мюнхенга кайткан һәм 1541 елда Бавария герцогы Вильгельм IV күрсәтмәсе буенча Римга барган. Кайтканнан соң туган шәһәреннән китмәгән. 1543 елның июлендә Мюнхен рәссамнар гильдиясе әгъзасы булган.
Остага 1545 елдан башлап күп мәртәбә заказлар белән мөрәҗәгать иткән герцог Альбрехт V-нең якын танышы, ә аннан соң дусты булып Г. Милих вакыт узу белән уңышлы сарай яны рәссамы булган. 1555 елда Мюнхенның рәссамнар гильдиясенең җитәкчесе булган.
Ганс Миллих иң әһәмиятле Ренессанс чоры Мюнхен рәссамнарының берсе булып тора. Ул күп дини картина (кагыйдә буларак, такталарда), портретлар, тарихи тематикага картиналар ясаган, чиркәүләрдә алтарьлар оформлять иткән, китап иллюстрацияләре белән шөгыльләнгән. Римга барганнан соң эшләрен итальян  маньеризмга охшаш стильдә эшләгән. Аның иң мәшһүр эше булып Ингольштадтта Богоматерь соборы алтаре булып тора.
## Китапларны иллюстрацияләү
Замандашларына рәссам манускриптларга миниатюралар авторы буларак та мәгълүм булган. Алар арасында: нота җыентыклары, зиннәтле әйберләр исемлекләре... Мондый иң мәшһүр шундый эш “Герцогиня Анна Баварияленең зиннәтле әйберләр китабы”  («Kleinodienbuch der Herzogin Anna von Bayern», BSB-Hss Cod.icon. 429) – 1555 елда герцог Альбрех V Баварияле һәм аның хатыны Анна Баварияле өчен эшләнгән манускрипт.
## Әдәбият
* 
* 
* 
* 

## Галерея

Image:Mielich Peter Fröschl.jpg| Петер Фрошль портреты (1540)
Image:Mielich Young Man.jpg|Яшь кеше портреты (1550)
Image:Ladislaus von Faunberg.jpg|Граф Ладислаус фон Гаагның пантера белән портреты (1557)
Image:Mielich Lady 1560.jpg|Яшь хатын-кыз портреты (1560)
Image:Hans_Mielich_(1516-1573)_-_Kruisiging_-_Madrid_Bellas_Artes_21-03-2010_11-20-15.jpg|*Распятие*
Image:Albrecht V. von Bayern.jpg|Герцог Альбрехт V Баварияле гаилә белән (1572) 
файл:Albrecht V Bayern Jugendbild.jpg|Яшь герцог Альбрехт V портреты
файл:Mielich Deposition from the Cross.jpg|*Хачтан салдыру*

## Искәрмәләр

Төркем:Рәссамнар
Илнур Гайфуллин

**Илнур Гайфуллин**, Илнур Юрик улы Гайфуллин (*Ильнур Юрикович Гайфуллин; [[1989 ел]]ның [[2 август]]ы, [[СССР]], [[РСФСР]], [[БАССР]], [[Уфа]]*) ― М. Җәлил исемендәге Татар дәүләт академия опера һәм балет театрының балет артисты (солисты). Татарстан Республикасының атказанган артисты (2025), Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреаты (2025).

## Тәрҗемәи хәле
1989 елның 2 августында Уфада туган. Балетка әнисенең киңәше белән килгән. 7 яшеннән бию түгәрәгендә халык биюләре белән шөгыльләнгән. 10 яшендә хореография училищесына укырга кергән.

Р. Нуриев исемендәге Башкорт хореография училищесын (хәзерге ) тәмамлаган (А. З. Хәкимов классы).

Чыгарылыштан соң, 2007 елдан 2013 елга кадәр Башкорт опера һәм балет театры сәхнәсендә күп кенә әйдәүче  партияләрдә биегән: Альберт ( «Жизель») , Конрад, pas d`esclave (А. Адан «Корсар»), Базиль, Эспада, Болеро ( «Дон Кихот»), Солор, Индус биюендә солист, Кол (Л. Минкус «Баядерка»), Франц ( «Зәңгәр Дунай»), Зигфрид, Явыз гений, Па-де-труа (П. Чайковский «Аккош күле»), Принц Дезире, Принцесса кавалеры (П. Чайковский «Йокыга талган гүзәл»), Принц, Француз курчагы (П. Чайковский «Щелкунчик»), Жан де Бриен, Панадерос, Ромео, Тибальд (С. Прокофьев «Ромео һәм Джульетта»), Испания (С. Прокофьев «Золушка»), Хозе ( ― Ж. Бизе «Кармен-сюита»), Красс (А. Хачатурян «Спартак») һ.б.

Башкорт дәүләт опера һәм балет театры труппасы составында Таиланд (2008), Кытай (2008), Мексика (2009), Италия (2009, 2010, 2011), Алмания (2011), Чехия (2011), Латвия (2011), Финляндия (2011) шәһәрләренә гастрольләргә чыккан.

2013 елда Уфа театры реконструкциягә ябылгач, Казанга күчеп килгән.

2013 елдан ― М. Җәлил исемендәге Татар дәүләт академия опера һәм балет театрының балет артисты (солист). Кордебалеттан башлаган, хәзер ― театр премьеры, спектакльләрдә барлык әйдәп баручы партияләрне башкаручы. Репертуарында:
Принц Зигфрид , Па-де-труа (П. Чайковский «Аккош күле», М. Петипа һәм Л. Иванов ), Принц (П. Чайковский «Щелкунчик», В. Вайнонен хор.), Принц Дезире, Кавалер (П. Чайковский «Йокыга талган гүзәл», М. Петипа хор.), Граф Альберт (А. Адан «Жизель», Ж. Перро, Ж. Коралли һәм М. Петипа хор.), Конрад (А. Адан «Корсар», М. Петипа һәм К. Сергеев хор.), Принц ( «Белоснежка и семь гномов», Б. Мягков хор.), Павлин (Р. Әхиярова «Алтын Урда», Г. Ковтун хор.), Парис (С. Прокофьев «Ромео һәм Джульетта», Б. Мягков хор.), Юлчы, Кияү (CARMINA BURANA, яки Фортуна тәгәрмәче, К. Орф музыкасы, А. Полубенцев хор.), Студент (В. Гаврилин «Анюта», В. Васильев хор.), Иакинф («Иакинф» Р. Әхиярова, А. Полубенцев хор.) һ.б.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2025 – Татарстан Республикасының атказанган артисты
* 2025 – Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе ― «Иакинф» балетын куйган өчен

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Ильнур Гайфуллин. kazan-opera.ru
 

Төркем:Балет артистлары
Төркем:Россия балет артистлары
Төркем:Татарстанның атказанган артистлары
Төркем:Уфа хореография укуханәсен тәмамлаучылар
Төркем:Шәхесләр:Муса Җәлил исемендәге Татар дәүләт опера һәм балет театры
Төркем:Шәхесләр:Башкорт дәүләт опера һәм балет театры