open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Макс Йозеф Вагенбауэр

**Макс Йозеф Вагенбауэр** (нем. *Max Josef Wagenbauer*, * 1775елның  28 июле Графинг-бай-Мюнхен; † 1829 елның 12 мае. Мюнхен) – романтик юнәлешле немец рәссамы һәм графигы. 
## Тормышы һәм иҗаты
Гимназияне бетергәч Вагенбауэр Мюнхен художестволар Академиясендә живопись өйрәнә. Биредә аның остазлары Иоганн Христиан фон Манлих һәм Иоганн Дорнер Олысы булган. 1797 елдан 1801 елга кадәр чорда, Европада Наполеон сугышлары вакытында ул ирекмән булып Бавария армиясенә керә һәм кавалерия полкында хезмәт итә. 1801 елда Вагенбауэрга ел саен стипендия билгеләнгән була һәм 1802 елдан бирле ул Бавария король йортының сарай яны рәссамы итеп билгеләнә. Ул шулай ук граф Лодроннар гаиләсендә рәсем укытучысы булып хезмәт итә һәм вакыты-вакыты Югары Бавариядә Хааг кальгасында тора.
Күбесенчә рәссам-пейзажист булып, Вагенбауэр җәй айларында тукымалары өчен эскизлар һәм набросоклар ясап бөтен Бавария буенча сәяхәт кыла. Иҗатының башлангыч дәверендә аның Боден күле районыннан (1806 ел), Пассау һәм Югары Бавария тирәсеннән (1807) һәм шулай ук көньяк Германиянең таулы регионнарыннан акварельләре өстенлек итә. 1810 елдан бирле рәссам күбрәк майлы живопись белән мавыга. 1811 елда Вагенбауэр башка кайбер бавар живописецлары белән король Максимилиан I Йозефтан заказ ала – Нимфенбург сараеның ашханә залын Бавариянең төрле күлләрен сурәтләүче зур форматлы тукымалар белән бизәргә. 1914 елда рәссам таулы Бавария буенча яңа сәяхәт кыла.
Живописецка дустанә мөнәсәбәттә булып, бавар короле Вагенбауэр тукымаларын теләп сатып алган һәм җай чыккач сарай яндагыларына бүләк иткән. 1815 елда ул король картина галереясенең инспекторы булып билгеләнә. 1820 елдан бирле Вагенбауэр әсәрләре өчен гадирәк мотивлар сайлый. Живописьнең Мюнхен художество мәктәбенең пейзаж жанрының алдан килүчеләренең берсе булып санала.
Пейзажлары белән беррәттән Макс Йозеф Вагенбауэр күренекле рәссам-анималист буларак билгеле. Пруссия, Бавария һәм Гессен-Дармштадт сәнгать Академияләре әгъзасы булган. Живопись белән беррәттән шулай ук уңышлы итеп литография белән шөгыльләнгән һәм күпсанлы табигать һәм хайван сурәтләре ясаган. График осталыкка өйрәтү өчен берничә уку әсбабы эшләгән. Рәссам эшләренең күпчелеге Мюнхенда Дәүләт графика музеенда саклана.
## Галерея

Max Joseph Wagenbauer (attr) Blick vom Bodanrücken auf die Insel Reichenau.jpg|Рейхенау утравына манзара (1829)
Starnberger See Gemälde.jpg| Штарнберг күленең көнчыгыш яры (1813)
Max Joseph Wagenbauer, Kampenwand, um 1827-1.jpg|Кампенванд, (як. 1827)
Ruine Dießenstein.JPG|Диссенштейн кальгасы хәрабәләре
Max Joseph Wagenbauer, The Waterfall (Wasserfall im Werdenfelsischen), 1805, NGA 60768.jpg|Верденфельсишенда шарлавык (1805)


## Әдәбият
* Franz Maria Ferchl: *Geschichte der Errichtung der Ersten Lithographischen Kunstanstalt bei der Feiertagsschule für Künstler und Techniker in München.* München 1862, S. 122.
* Barbara Heine, Max Joseph Wagenbauer: *Oberbayerisches Archiv.* Band 95, München 1972 (әсәрләр исемлеге белән).
## Өстәмәләр

* ''Wagenbauer, Maximilian Joseph'' zeno.org
Төркем:Рәссамнар
Абрахам Ван Вестерфельд

**Абрахам ван Вестерфельд** (нидерланд телендә: Abraham van Westerveld, IPA:ˈaːbrɑˌɦɑm vɑn ˈʋɛstərˌvɛlt; 1620/21 — 1692 елның 30 апреле, Роттердам (24 һәм 30 апрель арасында күмелгән)) — һолланд живописецы, рәсем ясаучысы һәм хаттаты.

## Тәрҗемәи хәле
1647—1650 елларда Роттердамда эшләгән. 1650—1653 елларда Литва гетманы Януш Радзивиллның сарай яны рәссамы, шул исәптән казакларга каршы хәрби гамәлләр һәм Киевны тар-мар итү белән Гетманщинага поход вакытында. 1653—1692 елларда янә Роттердамда эшләгән.

## Иҗаты
Рәссамның иң иртә эше 1647 ел белән даталанган.

Кенәз Я. Радзивиллның хәрби походлары темаларына рәсемнәр һәм картиналар сериясен барлыкка китергән: «Кенәз Я. Радзивиллның Киевка керүе», «Лоев астында С. М. Кричевскийны тоткынлыкка алу» (бу картина буенча Кореличи мануфактурасында якынча 1760 обой ясалган) һәм башкалар.

XVII гасыр уртасы Киевның архитектура объектларының рәт рәсемнәр авторы (Алтын капка, София соборы, Киево-Печера лаврасы һәм башкалар). 1649—1651 еллар халык-азат итү сугышының шаһите булган, бу XVIII гасыр күчермәләрендә өлешчә сакланган рәсемнәрдә чагылыш тапкан. Кыйммәтле сурәтләр: «Радзивиллда казак илчеләре», «1651 елда Киевка Литва гаскәрләрен кертү», «Киев астында поляк һәм казак җайдакларының бәрелеше».

М. Кричевский, Б. Хмельницкий һәм башкалар портретлары авторы.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

### украин телендә
* 

### поляк телендә
* 

## Сылтамалар

* Abraham van Westerveld al Rijksmuseum di Amsterdam
* Abraham van Westerveld in Artnet

Төркем:Рәссамнар
Луи Мишель Ван Лоо

**Луи-Мишель ван Лоо** (француз телендә: Louis-Michel van Loo; 1707 елның 2 марты, Тулон — 20 марта 1771 елның 20 марты, Париж) — француз живописецы, ван Лоо рәссамнар династиясенең вәкиле, рококо стиленең иң уңышлы портретистларының берсе.
## Тормышы һәм иҗаты
Луи-Мишель ван Лоо мәшһүр рәссам Жан-Батист ван Лооның өлкән улы булган. Әтисеннән, Туринда һәм Римда рәсем ясарга өйрәнгән. Моннан кала Парижда Король сәнгать академиясендә дәресләргә йөргән, анда 1726 елда ул живопись буенча 1-енче премияне алган.
1728 елда Луи-Мишель иртуганы Франсуа белән, абыйлары Шарль-Андре ван Лоо юлдаш булып, янә Римга килә, анда ул Франсуа Буше белән таныша. 1732 елда рәссам Франциягә Турин аша кайта – анда ул Савойя герцогы гаиләсенең портретын ясый. Парижда ван Лоо Король сәнгать академиясенә алына һәм анда 1735 елдан бирле укыта.
1737 елда ван Лоо приглашается в Мадридка чакырыла, анда ул испан короле Филипп V-нең сарай яны рәссамы була. Испаниядә ван Лоо шулай ук остаз эшчәнлеге белән шөгыльләнә. Өйрәнчеге Мелендес белән Сан-Фернандо Король сәнгать академиясе башлангычларында торган (1752 елда ачылган булган).
1753 елда ван Лоо Франциягә кайта һәм Парижда шулай ук король сарае янында эшли. Король Людовик XV-нең берничә парад портретын иҗат итә. 1765 елда Король художестволар академиясе янында химая астында рәссамнар мәктәбенең элекке мөдире булган абыйсы Шарль-Андре ван Лоо вазифасын били.
Л.-М. ван Лоо пумаласына кайбер күренекле тарихи эшлеклеләр портретлары карый, мәсәлән, Дидро, Помбал һ.б.
## Әдәбият
* 
* *[[Плюшар, Адольф Александрович|Плюшар А.]]* Энциклопедический лексикон. — Т. 8. — : Типография А. Плюшара, 1837. — С. 242 (Лудовикъ Михаилъ Ванлоо).
## Искәрмәләр

Төркем:Рәссамнар
Abel Alarkon

**Abel Alarkon**, Abel Alarkon de la Penya (; *[[1881 yıl]]nıñ [[10 oktäber]]e, [[Boliviä]], [[La-Pas]] — [[1954 yıl]]nıñ [[20 oktäber]]e, [[Argentina]], [[Buenos-Ayres]]*) — Boliviä säyäsätçese, yuristı, yazuçısı, şağire häm tärcemäçese. Anıñ icatı törle janrlarnı, şul isäptän tarixi eşlärne häm tärcemälärne, säyäsi esselarnı, şulay uq şiğriät häm  qolaçlıy.

## İrtä tormışı
Abel Alarkon 1881 yılnıñ 10 oktäberendä La-Pasta La-Pas yuğarı xökeme dekanı Benedikto Alarkon häm Klementina de la Penya ğailäsendä tuğan. Ul La-Pas seminariäsendä belem alğan, ä annarı  uqığan, anda 1898 yılda sänğät , 1900 yılda — xoquq häm säyäsi fännär bakalavrı, 1902 yılda — xoquq häm säyäsi fännär , ä 1903 yılda — xoquq doktorı däräcäsen alğan.

## Karyerası
Alarkon üz karyerasın 1903 yılda,  materiallarınıñ möxärrire bulğaç başlağan. Liberal’ firqa äğzası, 1904 yıldan ul La-Pas ictimaği kitapxanäse direktorı bulğan. Bu waqıtta, 1905 yılda, Alarkon *Palabras Libres* ädäbi tügärägeneñ äğzası bulğan. *Palabras Libres* öç atnağa ber tapqır *El Diario* irtänge gäcitendä kolonka yazğan. Alarkon üz publikatsiälären ispan telen öyränügä häm Boliviä belän Paragway arasında  töbäge öçen territorial’ bäxäskä tuplağan. Monnan tış, ul kollegası-liberal  belän bergä çit illärdän yaña avangard ädäbi häm sänğät äsärlären yaqtırtqan.

1906 yılda Alarkon Çit il eşläre ministrlığında arxiv direktorı itep bilgelängän häm bu wazifada ike yıl eşlägän, şunnan soñ 1913 yılğa qädär konsullıq bülege citäkçese itep bilgelängän. 1916 yılnıñ iyünennän 1917 yılnıñ avgustına qädär ul San-Andres yuğarı universitetınıñ general’ särqätibe bulğan.  prezidentlığı waqıtında ul mäğärif ministrı Klaudio Sanxines qarşındağı ictimaği mäğärif mäs’äläläre buyınça särqätib yärdämçese bulu öçen otstavkağa kitkän.

1920-yıllardan alıp 1930-yıllarnıñ urtalarına qädär Alarkon çit illärdä säyäxät itkän, Santyago (1920—1922), AQŞ (1923—1925) häm Avstriä (1932—1934) universitetlarında professor bulıp eşlägän. 1935 yılda ul Boliviägä qaytqan. 1954 yılnıñ 20 oktäberendä Buenos-Ayresta wafat bulğançı, ul  särqätibe wazifasın başqarğan.

## Publikatsiäläre

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İskärmälär

Төркем:10 октябрь көнне туганнар
Төркем:1881 елда туганнар
Төркем:20 октябрь көнне вафатлар
Төркем:1954 елда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Ла-Паста туганнар
Төркем:Буэнос-Айреста вафатлар
Төркем:Боливия язучылары
Төркем:Сан-Андреас югары университетын тәмамлаучылар
Sesilio Gusman de Roxas

**Sesilio Gusman de Roxas** (; *[[1900 yıl]]nıñ [[24 oktäber]]e, [[Потоси|Potosi]] — [[1950 yıl]]nıñ [[14 fevral]]e, [[La-Pas]]*) — Boliviä rässamı.

## Biografiäse
1900 yılnıñ 24 oktäberendä Potosida tuğan. 12 yäşendä ğailäse belän Koçabambağa küçengän. La-Pasta uqığan, annarı 1919 yıldan Madridta  uqığan, 1923 yıldan 1931 yılğa qädär Parijda uqığan häm eşlägän. Boliviägä qaytqannan soñ La-Pastağı Sänğät akademiäse direktorı, annarı näfis sänğät mäs’äläläre buyınça mädäniät ministrlığınıñ general’ direktorı bulğan.  anı tirän teträndergän häm anıñ icatında suğışqa qarşı motivlar öçen nigez bulıp xezmät itkän. Sesilio Gusman de Roxas  Boliviä eşçe sotsialistik partiäsen oyıştıruda qatnaşqan. 1940-yıllar axırında ul üzeneñ sänğät akademiäsen oyıştırğan. 1950 yılda üz-üzenä qul salğan.

Boliviä  nigez saluçı bulıp tora. Gusman icatında indixenizmnıñ tipik çağılışı bulıp «Analıq» suräte tora. Roxasnıñ avtorlığında şulay uq «Çako suğışı» häm «Taşlar turında cır» surätlär dramatik siklı bar. Rässam-monumentalist bularaq Roxas La-Pastağı «Parij» kinoteatrın bizäklägän. Şulay uq anıñ portretları bilgele, alarda qız  peyzajı fonında surätlängän, bu boliviäleneñ eçke dönyasınıñ äylänä-tirä tabiğät belän ruxi berläşüwen simvollaştıra.

Anıñ ulı  tanılğan ğalim bulğan.

## İskärmälär

## Ädäbiät

* Гусман де Рохас, Сесилио // 

Төркем:24 октябрь көнне туганнар
Төркем:1900 елда туганнар
Төркем:Потосида туганнар
Төркем:14 февраль көнне вафатлар
Төркем:1950 елда вафатлар
Төркем:Ла-Паста туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча рәссамнар
Төркем:Боливия рәссамнары
Төркем:XX гасыр рәссамнары
Төркем:Боливия троцкистлары
Казанда туганнар исемлеге

**Казанда туганнар исемлеге** яки **Казанда туган шәхесләр** (, ) — тарих дәвамында Казан шәһәрендә туган танылган шәхесләр исемлеге. 

Тамгалары татарчалаштырылмаган чакта, башка телдәгесен бирә. *Авышлы язу* әлегә Татарча Википедиядә үзләре турында мәкалә булмаганнарны билгели. 

## Моны да карагыз
* Казанда вафатлар исемлеге

Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Исемлекләр:Шәхесләр
Төркем:Исемлекләр:Казан
Бака (Юкатан)

**Бака** — Мексикадагы Юкатан штатында урнашкан кечкенә шәһәрчек. Ул Хомун муниципалитетына карый һәм штат башкаласы Меридадан якынча 30 чакрым төньяк-көнчыгышта урнашкан. Бай тарихы, мәдәни мирасы һәм традицион яшәү рәвеше белән танылган Бака Юкатанның майя һәм испан йогынтыларын берләштереп, үткән һәм хәзерге тормышка караш тәкъдим итә.

## Искәрмәләр

Төркем:Юкатан шәһәләре
Франсиско де Паула Ван Хален

**Франсиско де Паула Ван Хален** (испан телендә: Francisco de Paula Van Halen y Gil) — испан живописецы, королева Изабелла II-нең сарай яны рәссамы.

## Тәрҗемәи хәле
1814 елда Каталониядә, Вик шәһәрендә туган. Исемен Паоладан Франциск әүлиясе хөрмәтенә алган. Төрле елларда төрле армияләрдә, шул исәптән рус армиясендә дә хезмәт иткән фламанд чыгышлы испан хәрби җитәкче-авантюрист Хуан ван Халенның (1788—1864) туганы (кайбер мәгълүмат буенча – энесе, башка мәгълүмат буенча – улы). 
Барселонада үскән һәм шунда ук живопись белән мавыга башлаган. Аннан соң Мадридка күчкән, анда Сан-Фернандо король нәфис сәнгать академиясенә кергән. 1838 елда, 2 яшендә беренче мәртәбә җәмәгать күргәзмәсендә әсәрләренең берсен тәкъдим иткән.
Рәссам-иллюстратор буларак күп эшләгән, мәшһүр Мадрид журналлары белән хезмәттәшлек иткән; әмма күбесенчә баталь һәм тарии сәхнәләре өчен ат казанган. 1851 елда королева Изабелла II-нең сарай яны рәссамы дәрәҗәсен алган һәм Сан-Фернандо Академиясенең әгъзасы булып сайланган. 1860 елдан бирле моңа кадәр күптән түгел королева боерыгы белән оештырылган ел саен Милли нәфис сәнгать күргәзмәсендә регуляр катнашкан.  Королева шулай ук аның рәт картинасын сатып алган, аларның кайберләре Мадридның Королевский һәм Сенат сарайларын һаман да бизәп тора.
Рәссам Изабелла Католик Ордены кавалеры булган.
Ван Хален 1887 елда Мадридта үлгән.
Туган шәһәре Викта аның хөрмәтенә урам аталган.

## Галерея


Elección de Wamba como rey (Real Academia de Bellas Artes de San Fernando).JPG|Вамбаны вестготлар короле итеп игълан итәләр.
Bataille de la première guerre carliste 1833-1840.jpg| Беренче карлист сугышы эпизоды.
Batalla de las Navas de Tolosa, por Francisco van Halen.jpg|Лас-Навас-де-Толоса янында сугыш.
Van Halen-Escorial.jpg|Эскориалга манзара.


## Искәрмәләр

Төркем:Рәссамнар
Ян Корнелизон Вермеен

**Ян Верме́ен** (нидерланд телендә: Jan Corneliszoon Vermeyen яки *Jan Cornelisz. Vermeyen*; якынча 1500, Харлем — 1559, Брюссель) —XVI гасырның беренче яртысының һолланд живописецы. Мехеленда һәм башка урыннарда күбесенчә Маргарита Австрияле һәм Мария Австрияленең сарай яны портретисты буларак эшләгән. Шулай ук император Карл V өчен эшләгән, ул 1535 ел Тунис сугышында аның юлдашы булган.
Ян Вермеен имзалаган берничә картина бар.

## Аңа караган дип фаразланган картиналар
1548 ел “«Курфюрст Иоганн Фридрих Киң Күңелле испан аксөяге белән шахмат уйный” картинасы һәм Габсбурглар император династиясе вәкилләре сурәтләнгән кайбер башка портретлар рәссамга карый дип фаразлана. 
## Искәрмәләр

Төркем:Рәссамнар
Mariä Galindo

**Mariä Galindo**, Mariä Rene Galindo Neder (; *[[1964 yıl|1964 yılnıñ]] [[15 sentäber|15 sentäbere]], [[Кочабамба|Koçabamba]]*) — Boliviä , psixologı, yazuçısı, publitsistı häm «İcat itüçe xatın-qızlar» () kollektivı başlığı. Radio häm televidenie alıp baruçısı bulıp eşlägän. Kitaplar avtorı, şulay uq ssenarist bulıp çığış yasağan.

## Biografiäse
Mariä Galindo Neder 1964 yılda Koçabambada (başqa çığanaqlar buyınça, La-Pasta) tuğan. 1970—1981 yıllarda mäktäptä uqığan. Mariä  universitetında uqu öçen monaxinä vizası belän Boliviädän kitkän. 1992 yılda qaytqan.

1992 yılda Xulyeta Paredes häm Monika Mendosa belän bergä ul «İcat itüçe xatın-qızlar» (*Mujeres Creando*) kollektivın, anarxo-feminist yünäleşendäge ictimaği xäräkätne oyıştıruda qatnaşqan. Üzeneñ ğämälläre öçen (yış qına performans yäki  bula torğan) anı berniçä tapqır Boliviä politsiäse qulğa alğan häm ezärleklägän, gärçä anıñ olı abıysı Xose Antonio Galindo Neder elekkege prezident  waqıtında ministr bulğan.

Galindo — psixolog,  sotsiologiä uqıta. Ul räximsez möğämälä qorbanı bulğan xatın-qızlarnıñ xoquqların yaqlıy. 2006 yılda ul «İrekle Boliviä öçen xäräkät»tän Oyıştıru cıyılışına üz kandidaturasın täqdim itkän, bu simvolik akt häm protsessnı tänqitläw bulğan. Bu kontekstta ul «Däwlätneñ feministik säyäsi konstitutsiäsen» tözegän.

2007 yılda alarnıñ argentinalı Sonä Sançes belän urtaq «Ber genä xatın-qız da faxişä bulırğa tumağan» kitabı çıqqqan. 2013 yılda ul «Depatriarxizatsiäsez dekolonizatsiälärgä yaramıy» kitabın bastırğan. 2017 yılda ul «Seksual’ ireksez säyäsi irek yuq» kitabın bastırğan. 2019 yıl axırında Galindo Boliviä prezidentı wazifaların başqaruçı  kisken tänqitlägän mäqälä arqasında polemikağa cälep itelgän.

2022 yılda ul «De Ella Feminismo Bastardo» yazğan, anda legitim bulmağan feminizm ideyasın üsterä.

## Saylanğan äsärläre

* 2013, *No se puede Descolonizar sin Despatriarcalizar*, ISBN 97899954-2-622-4
* 2007, *Ninguna mujer nace para puta* (Sonä Sançes belän), ISBN 978-987-21900-3-3
* 2004, *Archivo Cordero 1900—1961*
* 2022, Feminismo Bastardo
* 2022, Amerika: öç awdiovizual’ äsärdän häm graffitidan torğan art-eş. Patşabikä Sofiä muzeyı, Madrid.

## İskärmälär

Төркем:15 сентябрь көнне туганнар
Төркем:1964 елда туганнар
Төркем:Кочабамбада туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Боливия язучылары
Төркем:Боливия сценаристлары
Төркем:Боливия хатын-кыз сәясәтчеләре
Төркем:Боливия феминизм эшлеклеләре
Төркем:Боливия анархистлары
Төркем:Анархо-феминистлар
Төркем:Атеистик феминисткалар
Төркем:Боливия журналистлары
Төркем:Боливия рәссамнары
Елисеев

**Елисе́ев** ― фамилия.
* Михаил Елисеев (1899—1943), Советлар Берлеге каһарманы (1943).
----
;Елисеева
* Камилла Елисеева (*Зөлкәрнәева*, 1998), билбаулы көрәш буенча Россиянең атказанган спорт мастеры (2020).
Төркем:Фамилияләр
Иоганн Георг Вилле

**Иоганн Георг Вилле** (немец телендә: Johann Georg Wille, француз телендә: Jean-Georges Wille}}; 1715 елның 5 ноябре,  Гисен янында Дюнсберг — 5 апреля 1808 елның 5 апреле , Париж) — француз һәм немец рәсем ясаучысы һәм бакыр буенча гравёры.
## Тормышы һәм иҗаты
Вилле туган ягында беренче өйрәнгән һөнәр – китап басу эше булган. Аннан соң, Страсбургта бакыр буенча гравёр Георг Фридрих Шмидт белән танышып Вилле аның белән Парижга килгән һәм анда Гиацинт Ригодан рәсем ясауга һәм гравюрага өйрәнгән. Парижда киләчәк рәссам *rue de l’Observance*-та, Медицина мәктәбе янында фәйләсуф һәм язучы Дени Дидроның күршесе булган. Вилленың беренче мәгълүм эше маршал Бель-Ильнең портреты булган. Рәссам гравюраларын аңа замандаш осталар картиналары буенча да, үткәннең живописецлары (мәсәлән, Герард Терборх, Габриель Метсю һ.б.) әсәрләре буенча да барлыкка китергән.

Вилле француз короле Людовик XV, Пруссия короле Фридрих II һәм Дания короле Фредерик V-нең сарай яны гравёры булган. 1746 елда ул берникадәр вакытка Германиягә кайткан, әмма 1747 елда инде янә Парижда торган һәм эшләгән. Гәрчә Наполеон Бонапарт хөкеме елларында Виллега Шәрәфле легион Ордены кавалеры (Reiter) дәрәҗәсе бирелсә дә һәм оста Француз институты әгъзаларына кабул ителсә дә, Бөек француз инкыйлабыннан соң ул фәкыйрьлектә торган.
Өйрәнчекләре күп булган; алар арасында: Жан-Жак Авриль, Адриан Цинг, Иоганн-Георг Прейслер, И. Клаубер, Ф. фон Кобель, Г. М. Краус, И. Г. Мюллер, Я. М. Шмутцер.

И. Г. Вилленың улы, Пьер-Александр Вилль шулай ук мәшһүр рәссам булган.

## Әдәбият
* Hein-Thomas Schulze Altcappenberg: *«Le Voltaire de l’art». Johann Georg Wille (1715—1808) und seine Schule in Paris. Studien zur Künstler- und Kunstgeschichte der Aufklärung*. Lit-Verlag, Münster 1987, ISBN 3-88660-363-6.
* *Johann Georg Wille (1715—1808) et son milieu. Un réseau européen de l’art au XVIIIe siècle*. Hg. von Élisabeth Décultot, Michel Espagne und François-René Martin. Paris, École du Louvre, 2009. ISBN 978-2-904187-25-4.

## Галерея

файл:Maria Teresa of Spain 1726-1746.jpg|Дофина Мария-Терезия Испанияле портреты
файл:The Princess Marie Josèphe of Saxony, Dauphine of France by Johan Georg Wille.jpg| Принцесса Мария-Жозефина Саксонияле (1747) портреты
файл:Wille Sinzendorf Rigaud.JPG| Г.Ригоның бер этюдларының берсе буенча гравюра (1739)
файл:SapeurGardesSuisses.jpg|*Швейцария гвардиясе сапёры*
файл:Johann Georg Wille - Portrait of Christian Wolff - WGA25767.jpg|Математик Христофор Вольф портреты.


## Искәрмәләр

Төркем:Рәссамнар
Пьер-Александр Вилль

**Пьер-Александр Вилль (Вилле)** (француз телендә: Pierre-Alexandre Wille; 1748, Париж — 1821 елдан соң үлгән, Париж) — немец килеп чыгышлы француз рәссамы.
## Тормышы һәм иҗаты
Пьер-Александр Вилль рәссам һәм график Иоганн Георг Вилленың улы булган.
1761—1763 елларда Жан-Батист Грёз остаханәсендә рәсем ясауны өйрәнгән, соңыннан Жозеф-Мари Вьеннан өйрәнгән.
1774 елда П.-А. Вилль Король академиясе әгъзасы була. Француз короле Людовик XVI-ның сарай яны рәссамы булган. жанр живописе әсәрләрен барлыкка китергән; шулай ук сәяси эчтәлекле рәт картинаның авторы булган, алар буенча әтисе бакыр буенча гравюралар эшләгән. Бөек француз инкыйлабыннан соң П.-А. Вилль әкренләп художество иҗатыннан китә.
П.-А. Вилльнең картиналарын төрле француз музейларында (шул исәптән Луврда), Санкт-Петербург музейларында (Эрмитажда), Кёльн музейларында һ. б. күрергә була.
## Галерея

файл:Pierre-Alexandre Wille, Die verlorene Tugend.jpg|*Югалтылган яхшылык*
файл:Pierre-Alexandre Wille - Le bouton de rose.jpg|*Роза бәпчеге*
файл:Pierre-Alexandre Wille Porträt eines Knaben.PNG|*Малай портреты*
файл:Johann Gotthard Müller Joueuse.PNG|П.-А. Вилльнең бер картинасы буенча Иоганн Готхард Мюллер гравюрасы
файл:Pierre-Alexandre Wille letzte Momente.jpg|*Сөекле хатын белән соңгы мизгелләр*


## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Рәссамнар
Жозеф Вивьен

**Жозеф Вивьен** (француз телендә: Joseph Vivien; 1657, Лион — 1734 елның 5 декабре, Бонн) — француз живописец-портретисты.

## Тәрҗемәи хәле

1677 туган Лионыннан киткән һәм Парижка юнәлгән, анда мәшһүр рәссам Шарль Лебренның остаханәсенә эшкә ялланган, оста җитәкчелеге астында живопись осталыгына өйрәнгән.
Үзенең пастель техникасында ясалган портретларына рәхмәтле мәшһүр булган. Вивьен Франциядә пастель портретының төп популяризаторы булган. Аның замандашлары төснең катлаулы куллануы белән сокланганнар; бер хөрмәтләүчесе аны “пастельнең Ван Дейкы” дип атаган.
1698 елда Король живопись һәм сынчылык Академиясенә кабул ителгән булган. Тиздән Академия киңәшчесе итеп билгеләнгән булган, эш хакы һәм король гобеленнар мануфактурасы каршында торак алган.
Париждан ул Брюссельга барган. Аннан соң Кёльн курфюрсты тарафыннан чакырылган булган, Мюнхенда Бавария курфюрсты Максимилиан Эммануилның сарай яны живописецы буларак эшләгән.
Берничә Европа дәүләтенең хөкем итүче гаиләләр әгъзалары, аксөякләр, хөкүмәт башлыклары, күренекле мәдәният һәм чиркәү вәкилләренең рәт портретын барлыкка китергән.

## Сайланган портретлар
* Максимилиан II, Бавария курфюрстының һәм аның гаилә әгъзаларының,
* иртә француз рококо чорының архитекторы Робер де Котның,
* каһин, язучы, мәшһүр “Телемак маҗаралары” романының авторы Фенелонның,
* архитектор Жюль Ардуэн-Мансарның, 
* сынчы Франсуа Жирардонның һәм күп башкаларның.

## Галерея

File:Joseph Vivien 001.jpg|Бавария курфюрсты Максимилиан II-нең портреты 
Файл:JosephFerdinand.jpg|Иосиф Фердинанд Баварияле портреты
File:Teresa Kunegunda Sobieska - Joseph Vivien.JPG|Максимилиан II хатыны Тереза Кунегунда Собеская портреты 
Файл:Vivien - Philip V of Spain - New Castle Schleißheim.jpg|Принц Филипп Анжуйлы портреты


## Сылтамалар
* Joseph Vivien
## Искәрмәләр

Төркем:Рәссамнар
Бартоломе Гонсалес-и-Серрано

**Бартоломе́ Гонса́лес-и-Серра́но** (испан телендә: Bartolomé González y Serrano) — испан рәссамы.
## Тәрҗемәи хәле
1564 елда Вальядолидта туган. Живописьне шул ук шәһәрдә өйрәнгән. 1607 елдан да соң түгел Мадридка күчкән. Мадридта Гонсалес күбесенчә портретлар ясаган, беренче чиратта корольнең һәм король гаиләсе әгъзаларның. 1617 елдан бирле сарай яны рәссамы рәсми вазифасын биләгән. Портретларны барлыкка китергәндә Антонис Мор (як. 1519—1576), Алонсо Санчес Коэльо (як. 1531—1588) һәм Хуан Пантоха де ла Крус (1553—1608) кебек алдан килүчеләре художество традицияләренә ориентирланган.
1607 елдан 1697 елга кадәр, егерме ел буена, Гонсалес король гаиләсе әгъзаларының туксан бер портретын ясаган (шул вакытта хөкем иткән монархны — Филипп III-нең бабаларын сурәтләүче башка рәссамнарның эшләреннән күпсанлы күчермәләрне кертеп). Гонсалес бизәкләрне һәм киемнәрне сурәтләүдә җентеклелеге белән абруй тоткан. Ул шулай ук дини эчтәлекле берничә картина ясаган («Иоанн Чукындыручы», «Мисырга барышлый ял»), алар рәсми портретларга караганда корырак ясалып, Караваджо йогынтысын күрсәтә.
Шулай ук Гонсалес натюрмортлар, пейзажлар, король гаиләсенә карамаган шәхесләр портретларын һәм башка осталар (хосусан, Рафаэль һәм Тициан) картиналарының күчермәләрен ясаган. Рәссам мирасының бу өлеше әз мәгълүм һәм җитәрлек ачыкланмаган.
1627 елда Мадридта вафат булган.
## Галерея


Bartolomé González y Serrano - St John the Baptist - WGA9754.jpg|Иоанн Чукындыручы, Сынлы сәнгать Музее (Будапешт).
Margarita Aldobrandini, Duchess of Parma by Bartolome Gonzalez, held in the Hermitage collection.jpg| Парма герцогинясы Маргарита портреты (1588—1646). Дәүләт Эрмитажы.
González - Archduke Leopold of Austria.jpg|Эрцгерцог Леопольд Фердинанд Австрияле (1586—1632) портреты. Прадо Музее, Мадрид.
Margaret of austria 1609.jpg|Испания королевасы Маргарита Австрияле (1584—1611) портреты. Прадо Музее.
González - Archduke Charles of Austria, Duke of Styria.jpg|Королева әтисе, эрцгерцог Карл Австрияле (1540—1590) портреты. Прадо Музее.
María de Baviera.jpg|Королева Маргаританың әнисе Мария-Анна Баварияле (1551—1608) портреты. Прадо Музее.
Bartolomé González y Serrano 003.jpg|Принц Филипп, киләсе король Филипп IV һәм аның кыз туганы инфанта Анна, киләсе Франция королевасы Анна Австрияле портреты. Сәнгать тарихы музее (Вена).
Descanso en la Huida a Egipto, de Bartolomé González y Serrano (Museo del Prado).jpg|Мисырга барышлый ял.  Прадо Музее.


## Искәрмәләр

Төркем:Рәссамнар
Проект:Төбәк тематик атналыгы/Ботсвана атналыгы

**«Ботсвана атналыгы»** —  Ботсвана, төбәк халкы, мәдәнияте һәм тарихы турында мәкаләләр язу өчен төзелгән «Төбәк тематик атналыгы» проектының өлеше. Шулай ук Ботсвана турында булган мәкаләләрне яхшырту планлаштырыла.

Ботсвана атналыгы бу төбәк турындагы мәкаләләр буенча бушлыкларны тутырырга тиеш. Атна кысаларында Ботсвана һәм Ботсвана мәдәнияте белән бәйле мәкаләләр булдырылачак һәм яхшыртылачак.

**Вакыт:** ?? — ?? 20??

**Кыйбла:** тсвана, инглиз Википедияләрендә Ботсвана турында татар Википедиясенә караганда күпкә күбрәк мәгълүмат бар.

## Нәтиҗә
? төзелгән һәм ? яхшыртылган мәкалә, ? калып, ? рәсем.

## Бүләкләр

### Ботсвана ордены

* Хөрмәтле проектта катнашучылар! Ботсвана атналыгы кысаларында 10 һәм аннан да күбрәк мәкалә язган һәркемгә атнада катнашу истәлегенә проект кураторы тарафыннан «Ботсвана ордены» тапшырылачак. **Шартлар**: әһәмиятлелек, язылган мәкаләнең күләме 5000 байттан ким булмаска тиеш һәм мәкаләдәге мәгълүматны раслаучы бер абруйлы чыганакның булуы мәҗбүри.

### Проекттан рәхмәт
Бер атна эчендә бер яки берничә мәкалә язган катнашучыларның фикер алышу битләрендә атна тәмамлангач, проектның шәхси рәхмәте белдереләчәк.

## Статистика
**Зинһар, кертем мәгълүматларын яңартырга онытмагыз.**

## Ясарга кирәк
Түбәндәге исемлектәге мәкаләләрдән тыш, төбәк белән бәйле теләсә нинди әйберләр турында яза аласыз.

### Шәхесләр

* Унити Доу en

* Мпуле Квелагобе en

* Кгомотсо Моаһи en

* Пато Келеситсе en

* Боголо Кеневендо en

### География

* Габороне en

* Серове en

* Ганзи (шәһәр) en

* Чабонг en

* Мочуди en
Каминг-аут

**Каминг-а́ут** (инг. *coming out of the closet — шкафтан чыга*, *гадәттә кыскартыла* — *coming out*) — кешенең сексуаль яки җенси азчылыкка керүен ачык һәм ирекле рәвештә тану процессы, яисә мондый процесс нәтиҗәсе.

«Каминг-аут» термины беренче чиратта лесбияннар, гейлар, бисексуаллар һәм трансгендер кешеләргә карата кулланыла *([[Аббревиатура|абб]]. [[ҺБТК]], инг. LGBT яки LGBTQ)*, алар инде сексуаль ориентациясен яки җенес үзенчәлекләрен башкалардан яшермиләр. «Каминг-аут» сүзе турыдан-туры алынган инглизчә белдерүдән алынган (шкафтан чыгу өчен кыска — туры мәгънәдә «шкафтан чыгу», «караңгылыктан чыгу» мәгънәсендә).

## Искәрмәләр

Төркем:Социология терминнары
Ивангай

**Иванга́й** *([[Инглиз теле|инг]]. EeOneGuy;* чын исем — **Ива́н Рома́нович Рудско́й** *([[Украин теле|укр]]. Іван Романович Рудськи́й);* 1996 елның 19 гыйнварда, Анновка, Өскеднепровск районы, Днепропетровск төбәге, Украина) — Украина видеоблогеры, летсплеер һәм музыкант. «Ивангай» (2017 елга кадәр — «EeOneGuy») каналын алып бара. Бриллиант YouTube төймәсенең беренче русча сөйләшүче хуҗасы. Ул 2010-еллар яшүсмер потына әйләнде, Макс +100500 һәм Катя Клэп кебек. 2019 елдан ул оригиналь музыка белән төрле музыкаль жанрларда **AWEN** псевдонимы белән шөгыльләнә (элеккеге **IVAN**). 

2024 елда АКШда яши.

## Искәрмәләр
Кыргыз Республикасы милли язучылар берлеге

**Кыргыз Республикасы милли язучылар берлеге** (, ), 2005 елга кадәр — Кыргызстан язучылар берлеге () ― Кыргыз Республикасы профессиональ язучыларын берләштерүче иҗтимагый иҗат оешмасы. 2024 елның 22 апрелендә берлекнең XVI корылтаенда Язучылар берлеге рәисе итеп Каныбәк Иманалиев сайланган.

## Тарих

1927 елда Кыргыз үзәк педагогика техникумында (хәзерге Йосыф Баласагунлы исемендәге Кыргыз милли ) «Кызыл учкун» яшьләр әдәби түгәрәге оештырыла. 1930 елда аның нигезендә *Кыргыз пролетар язучылары ассоциациясе* төзелә.

1932 елда ВКП(б) Үзәк Комитетының «Әдәбият-сәнгать оешмаларын үзгәртеп кору турында» карары чыга, шуның белән бәйле рәвештә ВКП(Б) ның Кыргыз өлкә комитеты 1932 елның 16 июлендә «Кыргыз пролетар язучылар ассоциациясен Кыргызстан Язучылар берлеге итеп үзгәртеп оештыру турында» карар кабул итә. 1934 елда Кыргызстан Язучылар берлегенең беренче корылтае була. Съезд идарәне, секретариатны һәм рәисне сайлый торган югары орган булып тора.

Язучылар берлегендә проза, шигърият, драматургия, тәнкыйть, балалар әдәбияты, әдәби тәрҗемә иҗади секцияләре, шулай ук рус язучылары секциясе һәм берлек әгъзаларын җыю белән шөгыльләнүче комиссия булдырылган.

1966 елда Язучылар берлегенең Ош бүлеге, соңрак Кыргызстанның барлык өлкәләрендә бүлекчәләр оештырыла.

2005 елдан *Кыргыз Республикасы милли язучылар берлеге* дип атала.

## Рәсми басмалар
Совет чорында язучылар берлеге «Кыргызстан маданияты» (Кыргызстан мәдәнияте) газетасын һәм «Чабуул» (Атака), «» һәм «Литературный Кыргызстан» (Әдәби Кыргызстан) журналларын чыгарган. Хәзерге заманда «Кыргыз адабияты» рәсми органы, «Адабий Ала-Тоо» газетасы һәм «Жаңы Ала-Тоо» журналы чыга.

Язучылар союзы каршында СССР Әдәби фонды бүлеге, матур әдәбиятны пропагандалау бюросы һәм «Арашан» иҗат йорты эшләгән.

Хәзерге вакытта берлектә 600 гә якын язучы бар.

## Берлек рәисләре
* 1934—1937: Аалы Токомбаев
* 1937—1940: Темиркул Өмүталиев
* 1944—1954: Аалы Токомбаев һәм Касымалы Баялинов
* 1954—1960: Азиз Салиев
* 1969—1971: Токтоболот Абдумомунов
* 1971—1986: Тендик Аскаров
* 1986—1991: Чыңгыз Айтматов
* 1991—1995: Асан Жакшылыков
* 1995—1996: Жунай Мавлянов
* 1996—2004: Надырбек  Алымбеков
* 2004—2006: Жалил Садыков
* 2006—2007: Анатай Омурканов
* 2007—2009: Омор Султанов
* 2009—2011: Абдрахман Алымбаев 
* 2011—2014: Чолпонбек Абыкеев
* 2014—2019: Акбар Рыскулов
* 2019—2024: Нурлан Калыбеков
* 2024—:Каныбек Иманалиев.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*  adabiyat.kg Официальный сайт Национального союза писателей Киргизской Республики
 
## Моны да карагыз
* :Төркем:Кыргыз язучылары
Төркем:Әлифба буенча оешмалар
Төркем:1934 елда нигезләнгән оешмалар
Төркем:Кыргызтанның иҗтимагый оешмалары
Төркем:Язучылар берлекләре
Төркем:Кыргыз әдәбияты
Төркем:Кыргыз язучылары
Слепцов

**Слепцо́в** ― фамилия.
* Платон Слепцов (*[[Платон Ойунский]]*, 1893―1939), якут совет язучысы һәм җәмәгать эшлеклесе, якут совет әдәбиятына нигез салучы.
----
;Слепцова
* Елена Слепцова, шулай ук *Куорсуннаах* буларак билгеле (1964), шагыйрь, прозаик, тәрҗемәче.
* Матрёна Слепцова (1916―1995), драма актрисасы, РСФСРның (1962) һәм Якут АССРның (1952) халык артисты.

Төркем:Фамилияләр
Даниель Гран

**Даниель Гран** (немец телендә: Daniel Gran; 22/5/1694, Вена — 16/4/1757, Санкт-Пёльтен) —соң барокко, Австрия бароккосы чоры Австрия рәссамы. Австрия бароккосының беренче буыныннан, аның иң эре вәкилләреннән берсе.
## Тәрҗемәи хәле
Венада Франц де Паула Фергтан өйрәнгән.
Шварценберглар гаиләсенең матди яклавына рәхмәтле 1719-1720 елларда өйрәнүен Неапольдә Франческо Солимена остаханәсендә һәм Венециядә Себастьяно Риччи остаханәсендә дәвам иткән һәм күбрәк икенчесенең якты композицияләренә, ә беренчесенең яктылык  контрастларына түгел ориентлашкан.
Италиядән кайткач, 1727 елда Габсбургларның сарай яны рәссамы булган.
Австриядә күп монастырьларны фрескалар белән бизәгән. Шулай ук алтарь картиналарын ясаган (мәсәлән, Аннакирхеда (1717)).
Берничә алтарь картиналарыннан башка, үзен, күбесенчә декоратив живописькә багышлаган. Венада Шварцеберг сараеның Мәрмәр залында ул плафонны буяган («Аполлон һәм тугыз муза», 1724—1728).
Рәсми функцияләрдән баш тартып ул клирның христиан иконографиясе һәм аллегорик сурәтләр буенча киңәшчесе булган. Аның төп эше Венада Австрия милли китапханәнең плафонын буяу (1730) булган.
Аның өйрәнчекләре арасында — Бартоломео Альтомонте.

## Галерея

File:Detail of Glory of Virgin Mary by Daniel Gran - Annakirche2.jpg
File:Glory of the New born Christ - Annakirche Vienna.jpg
File:Large view of Glory of Virgin Mary by Daniel Gran - Annakirche.jpg
File:Daniel Gran Allegorie der vier Jahreszeiten.jpg
File:Daniel Gran - Maria mit Jesus und Johannes.JPG
File:Karlskirche - Wien 020.jpg
File:Daniel Gran - Paradies.JPG
File:Österr.Nationalbibliothek-Deckengemälde der Prunksaalkuppel.jpg


## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Muzeum Narodowe w Warszawie, Malarstwo austriackie, czeskie, niemieckie, węgierskie 1500—1800, Warszawa 1964, s. 37.

## Сылтамалар
* Даниель Гран

Төркем:Рәссамнар
Отто Грасгоф

**Отто  Эрнст Фридрих Грасгоф** (немец телендә: Otto Ernst Friedrich Grashof; 1812 елның 12 июне, Пренцлау, Пруссия — 1876 елның 23 апреле, Кёльн) — немец рәссамы, рәсем ясаучысы, гравёр, портретист, тарихи живописец, баталист, анималист, пейзажист.
## Тәрҗемәи хәле
Протестант теологы улы. Гимназиядә өйрәнгәндә, Кёльн живописецларыннан сабак алган, алар арасында Франц Кацтан. Аннан соң Дюссельдорф художестволар академиясендә (1826—1837) өйрәнгән, анда аның остазлары арасында Фердинанд Теодор Хильдебрандт булган. 1829—1832 елларда Берлинда рәссам Карл Вильгельм Вах остаханәсендә өйрәнгән.

Пруссия сәнгать академиясенә зиярәт кылган. 1830 елда рәссам рәт гаилә портреты һәм картина башкарган. Аның эшләре 1834 елда Кёльнда рәссамнар Җәмгыяте күргәзмәсендә күрсәтелгән булган.

1838 елда Санкт-Петербургка барган, анда шәхси заказлар буенча аксөякләр портретларын ясаган. 1841 елдан 1843 елга кадәр Мәскәүдә торган, анда композитор Ференц Лист белән танышкан һәм аның портретын ясаган. 1843 елда Петербургка кайткан, анда Лазаревлар гаиләсе өчен 28 портрет иҗат иткән һәм шулай ук княгиня Меньшикова заказлары буенча эшләгән. Аның берничә картинасы император Николай I тупланмасына эләккән. 1845 елда ул Берлинга кайткан.

Рәссам Петер Йозеф фон Корнелиус аны 1800-енче елларда Латин Америкасы буенча сәяхәт иткән Александр фон Гумбольдт белән таныштырган. Галим сөйләүләре О. Грасхофны Көньяка Америкага сәяхәткә илһамландырган. 1848 елда Грасхоф Берлин академиясе күргәзмәсендә Россиягә сәфәрдән тәэсирләрне чагылдырган берничә картинаны тәкъдим иткән.

1852 елда Грасгоф Испаниягә барган, ә аннан Буэнос-Айреска барган, әмма Аргентинада инкыйлаби сугыш барган, шуңа күрә 1853 елда ул Монтевидеога барган, анда сәяхәтче герцог Пауль Вильгельм Вюртемберглы белән очрашкан, ул аңа Чилига барырга тәкъдим иткән, анда ул 1853 елның октябрендә килгән. 1855 елда Бразилиягә барган, аның табигате һәм мәдәнияте рәссамны сокландырган.

1857 елда Ватанына кире кайтышлый Мадейра, Лиссабон, Париж, Брюссель һәм Антверпенга зиярәт кылган.

Сәнгать һәм әдәбият өлкәсендә казанышлары өчен 1-енче класс алтын медальгә лаек булган, в 1853 елда Роза ордены рыцарь хачы белән бүләкләнгән булган, ул шулай ук «рус императоры рәссамы һәм Бразилия сарай яны живописецы» титулына ия булган.
Аның энесе — механик һәм машина төзүче Франц Грасгоф.

Файл:Отто Грасгорф. Эпизод битвы.jpg|мини|Сугыш эпизоды 
Файл:Johann Peter Hasenclever, Atelierszene 1836.jpg|мини|Рәссам остаханәсендә сәхнә О. Грасгоф сулда сурәтләнгән
Файл:Otto E. F. Grashof - Parada en el campo.png|мини|О. Грасгоф. Далада тукталыш
Файл:Familie terrasse Valparaiso Chile.jpg|мини|Вальпараисода террасада гаилә портреты

## Искәрмәләр

Төркем:Рәссамнар
Антон Графф

**Анто́н Графф**, *Граф* (немец телендә: Anton Graff) — швейцар килеп чыгышлы немец живописецы, XVIII гасырның икенче яртысының Германиянең иң популяр һәм эшлекле портретистларның берсе. Рәссамның якынча ике мең әсәре сакланып калган.

## Тәрҗемәи хәле
Антон Графф Винтертурдан һөнәрмәнд гаиләсендә туган, ул Ульрих Графф һәм туганда исеме Коллер булган Барбара Графф ишле гаиләсендә җиденче бала булган.

1753 елда Графф Иоганн Ульрих Шелленбергның художество мәктәбендә рәсем һәм живописьны өйрәнә башлаган, портрет живописендә махсуслашкан. Өч елдан соң Винтертурдан Аугсбургка киткән. Анда ул гравёр Иоганн Якоб Хайд белән эшләгән. Соңысыннан киңәш хаты белән ул Ансбахка күчкән, анда ул 1759 елга кадәр сарай яны рәссамы Леонхард Шнайдерда эшләгән. Графф төрле тупланмалардан картиналарны өйрәнер өчен еш Мюнхенга бара торган булган.

1759 елда ул Аугсбургка кайткан, ә аннан соң Регенсбургга күчкән. 1766 елда ул сарай яны рәссамы һәм Дрезден художестволар Академиясе остазы вазыйфасын алган, бу вазыйфаны ул үзенең үлеменә кадәр били. Ул хәтта Берлиннан отышлырак тәкъдимнәрне кире каккан. Аның портретларында шул заманның күренекле шәхесләре сурәтләнгән, хосусан, Готхольд Эфраим Лессинг, Мозес Мендельсон, Иоганн Готфрид Гердер, Фридрих Шиллер, Христиан Феликс Вейсе, Христоф Виллибальд Глюк, Генрих фон Клейст һәм Даниэль Николаус Ходовецкий, Фридрих Гедике. Графның төп иҗат җимеше булып Пруссия короле Фридрих Бөекнең портреты санала. Россия императрицасы Екатерина II заказы буенча Графф 1796 елда Эрмитаж өчен Дрезден галереясеннән рәт картинаның күчермәсен ясый.
Соңрак иҗат чорында Графф пейзажга мөрәҗәгать итә. Антон Граффның эшләре немец романтизмының төп фигураларының: Филипп Отто Рунге, Каспар Давид Фридрих һәм Фридрих Георг Вейчның иҗатына йогынты ясаган.
Антон Графф 1813 елның 22 июнендә Дрезденда үлгән.

Антон Граффның исемен аның туган Винтертурында техник һөнәри мәктәп бинасы йөртә. 
## Галерея

Файл:Anton Graff 1805 oder 1806, Selbstporträt in hohem Alter.jpg|Автопортрет. 1805/1806
Файл:Anton Graff 007.jpg|Автопортрет. 1813
Файл:Friedrich Zweite Alt.jpg| Фридрих Бөек портреты
Файл:Gotthold Ephraim Lessing Kunstsammlung Uni Leipzig.jpg|Готхольд Эфраим Лессинг портреты
Файл:Anton Graff - Friedrich Schiller.jpg|Фридрих Шиллер
Файл:Johann Gottfried Herder 2.jpg|Иоганн Готфрид Гердер
Файл:Adrian Divov by Anton Graff.jpg|А. И. Дивов
Файл:Divova Buturlina byAnton Graff.jpg|Е. П. Дивова
Файл:Elisabeth Sulzer by Anton Graff.jpg|Элизабет Зульцер. 1765/66
Файл:Graff - Prinz Heinrich - Deutsches Historisches Museum.jpg|Фридрих Бөекнең туганы, принц Генрих Пруссияле.


## Искәрмәләр

## Әдәбият
**Сүзлекләр һәм энциклопедияләр**
* 
* 
* 
* 
**Белешмә күрсәткечләре**
* 

## Сылтамалар
* 

Төркем:Рәссамнар
Санти Гуччи

**Санти Гуччи Фиорентино** (итальян телендә: Santi Gucci Fiorentino; 1530, Флоренция — 1600, Ксёнж-Вельки, Речь Посполитая) — Польша корольләре хезмәтендә  итальян архитекторы һәм сынчысы. Стефан Баторий, Сигизмунд II Август, Ге́нрих III Валуаның сарай яны рәссамы. Соң Яңарыш һәм маньеризм стилендә иҗат иткән.
## Тәрҗемәи хәле
Флоренциядә озак художество традицияләр белән гаиләдә туган. Әтисе – Флоренция Санта-Мария-дель-Фьоре кафедраль соборы  реставраторы Качча Бандинеллидан өйрәнгән. Рәссам Франческо Камиллианиның ир туганы.
Һөнәри эшен 17 яшендә Италиядә башлаган. Аның иҗатында Яңарыш чорының итальян да, һолланд да сәнгатьнең зур йогынтысы сизелә.
1560-ынчы елларда Польшага килгән. Үз чорының иң уңышлы һәм җимешле рәссамнарның берсе булып Гуччи Польшаның бөтен өлешләрендә магнатлар һәм мәшһүр кешеләрнең рәт сараен реконструирлаган. Алар арасында Вислада Янковицеда Фирлеев кальгасы булган (1565–85), анда ул шулай ук җирле приход чиркәвендә маньеризм стилендә табут өсте сыннарын ясаган (якынча 1586). Епископ Пётр Мышковский өчен Ксёнж-Велькида яңа сарай төзегән (1585–95), шулай да ул безнең заманнарга кадәр сакланып калмаган. Ул шулай ук Краковта Лобжув сараен төзегән, Пиньчувта кальганы (1591–1600)  һәм тулы рәт бинаны киңәйткән. 
Польша аксөякләренең күп табут өсләренең авторы. Кайбер өйрәнүчеләр фаразынча Гуччи Гроднода Стефан Баторий өчен король резиденциясенең (шулай аталган Иске кальганың янә корылышының авторы, әмма бу юрама файдасына язма чыганакларда шәһадәт юк.
Зур казанышлары өчен Санти Гуччига шляхетлык бирелгән булган.
## Галерея

Poland Baranow - Castle.jpg|Барановта Лещинскийлар кальгасы
003Kraków.JPG|Краковта доминикан костел янында Мышковскийлар часовнясы
Baranow1.jpg|Барановта кальга
Ksiaz-wlk2(js).jpg|Замок в Ксёнж-Велькида кальга
Drobin 07 (2009).jpg| Дробин костёлында Крускийлар гаиләсенең табут өсте
Nagrobek Zygmunta Starego i Zygmunta Augusta.jpg| Корольләр Сигизмунд I һәм Сигизмунд II Август табут өсләре. Вавель
Pinczow 20060722 1429.jpg|Пиньчувта изге Анна часовнясы

## Искәрмәләр

Төркем:Рәссамнар

## Әдәбият
* Krystyna Sinko, Santi Gucci Fiorentino i jego szkoła, Kraków 1933.
Михаэль Даль

**Михаэ́ль Даль** (**Майкл Даль**) (швед телендә: Michael Dahl; 1659 елның 29 сентябре, Стокгольм, Швеция — 1743 елның 20 октябре, Лондон, Бөекбритания Корольлеге) —тормышының күпчелек өлешен Англиядә эшләгән швед живописецы, соң инглиз бароккосының иң популяр портретистларның берсе (Готфрид Кнеллер белән беррәттән). Англия королевасы Анна Стюартның сарай яны живописецы, «Роза һәм Таҗ» клубы катнашучысы.
## Тормышы һәм иҗаты
Бай булмаган гаиләдә туган, кырыс протестантизм традицияләрендә тәрбияләнгән. Художество белемен Стокгольмда алган, укуын 15 яшендә башлаган. Аның беренче остазы венгр килеп чыгышлы живописец Мартин Ганнибал булган, соңыннан Даль Стокгольмда торган һәм эшләгән һәм анда рух буенча якын живописецлар төркемен җитәкләгән немец рәссамы Давид Клёккер-Эренштральдән өйрәнгән. 1862 елның августында таныш инглиз сәүдәгәр белә Даль Англиягә килә, аннан 1685 елның апрелендә рәссам Европа буенча өйрәнү сәяхәтенә китә, башта Парижга, ә соңыннан – Римга. Италиядә Даль берничә ел уздыра, ә шуннан соң Майнадагы-Франкфурт аша (1688 ел) 1689 елда Лондонга кайта. Бөекбританиядә Даль эшләре тиздән популярлык казана һәм ул Даль иҗатына зур йогынты ясаган сарай яны живописецы Годфри Кнеллердан соң илнең икенче портретисты булып китә. 1696 елдан бирле аның иң эре заказ бирүчеләрнең берсе алтынчы Соммерсет герцогы Чарльз Сеймур булган, аның өчен Даль портрет, ә аннан соң гаиләсенең күпсанлы портретларын ясый; Сомерсетның заказларын Даль 20 ел эчендә башкара. Михаэль Даль шулай ук күп санлы сарай яны инглиз аксөякләре портретларын калдырган. 1705 елда рәссам өйләнә, никахта аның улы һәм ике кызы туа.
Рәссам Британия королевасы Анна һәм аның ире Дания принцы Георгның сарай яны живописецы булган. Шулай ук швед монархларының портретларын ясаган: королева Кристинаныкын (1687 елда Римда) һәм Карл XII-некен (соңгысы Грипсхольм кальгасында саклана). Останың Италиядә булуы вакытында королева Кристина Даль эшләре белән Рим папасын Иннокентия XI-не таныштыра һәм папа рәссамны алтын медаль белән бүләкли. Римда Михаэль Даль Кристина йогынтысында католиклык кабул итә.
## Галерея


Dahl, Michael - Queen Anne - NPG 6187.jpg|Бөекбритания королевасы Анна
Karl XII, 1682-1718, kung av Sverige (Wilhelm Wohlfahrt & Michael Dahl d.ä.) - Nationalmuseum - 39194.tif|Швеция короле Карл XII
Ritratto di Cristina di Svezia - Dahl.png|Швеция королевасы Кристина
DahlChristianLudwig.jpg|Кристиан-Людвиг II, ия булган герцог Мекленбург-Шверинлы (1704)
Alexander Pope by Michael Dahl.jpg|Англия шагыйре Александр Поуп
Michael Dahl, Quellnymphe.jpg|Чишмә нимфасы



## Әдәбият
**Иҗат сыйфатламалары. Күргәзмә каталогы**
* 
* 
* 
* 
**Сүзлекләр һәм энциклопедияләр**
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Сылтамалар
* 
## Искәрмәләр

Төркем:Рәссамнар
Фәһим Фәсхетдинов

**Фәһим Фәсхетдинов**, Фәһим Нуретдин улы Фәсхетдинов (*Фагим Нурутдинович Фасхутдинов; [[1944 ел]]ның [[25 гыйнвар]]ы, [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Кайбыч районы]], [[Аюкөйдергән]] ― [[2015 ел]] , [[РФ]], [[ТР]], [[Казан]]*) ― сынчы, график, бизәүче, Татарстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе (1996). Татарстан һәм  Россия (1992) Рәссамнар берлекләре әгъзасы. 

## Тәрҗемәи хәле
1944 елның 25 гыйнварында Татарстан АССР Кайбыч (1944 елның 19 февраленнән Подберезье, 1964 елның 4 мартыннан Апас) районы Чирмешән авыл советына караучы Аюкөйдергән авылында туган. Хәзерге Апас районы Чирмешән авылы урта мәктәбен тәмамлаганнан соң, туган авылында клуб мөдире, комсомол оешмасы секретаре булып эшләгән. Армия хезмәтен ГДРда узган, анда беренче тапкыр рәсем сәнгатенә һәвәслеген күрсәткән. 1968 елда Алабугада урнашкан Республика мәдәни-агарту училищесын (2013 елдан көллият) тәмамлаган. 1968―1971 елларда район мәдәният бүлегендә рәссам-бизәүче булып эшләгән, 1971―1973 елларда районның күп кенә торак пунктларында оригиналь һәйкәлләр һәм обелисклар төзү һәм бизәү буенча заказлар үтәгән. Переславль-Залесскийда (Ярославль өлкәсе) танылган скульпторларда стажировка үткән. Республика Сәнгать фондында эшли башлаган, ТР Рәссамнар берлеге әгъзасы булган.

## Иҗаты

Скульптор буларак, Ф. Фәсхетдинов татар сәнгатенең һәм әдәбиятының күренекле вәкилләре бюстларының тулы бер галереясын тудырган: Кол Гали (гипс, 32x14x18), Дәрдмәнд (),  Габдулла Тукай (, 29x28x22, 1986), Фатих Әмирхан, Фәтхи Бурнаш, Муса Җәлил, Нәкый Исәнбәт, һади Такташ, Кәрим Тинчурин, Шамил Усманов, Мирхәйдәр Фәйзи һ. б.).

Апас шәһәр тибындагы бистәсендә  авторы (2000 ел). Монумент 2000 елда скульптор Ф. Фәсхетдинов проекты буенча куелган. 2007 елда һәйкәл янында Апас районының атаклы хатын-кызларының исемнәре мәңгеләштерелгән дивар торгызылган.

Рәссам-плакатчы буларак, Ф. Фәсхетдинов ― көнүзәк, истә калырлык плакатлар сериясе булдырган. «Онытма» триптихы (1994) авторы.

Иҗади эшләре ТР Милли китапханәсендә («Татар мәдәниятенең бөек эшлеклеләре» скульптура портретлары галереясендә), ТР Милли музеенда саклана, Г. Камал исемендәге театр,  Татар дәүләт филармониясе, «Казан» ММҮ диварларын бизи. Сибгат Хәким музеенда аның шагыйрьгә бүләк ителгән эшләре — Һади Такташ бюстлары саклана.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 1978 ―  Бөтенсоюз плакат конкурсы ― *лауреат* 
* 1996 ― Татарстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе

## Гаиләсе
Кызы Луиза (1968), рәссам-этнодизайнер, ТР атказанган сәнгать эшлеклесе.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*   Фасхутдинов Фагим Нуретдинович. МБУК «Апастовский краеведческий музей» Апастовского МР РТ

Төркем:Әлифба буенча рәссамнар
Төркем:Татар рәссамнары
Төркем:Татарстан рәссамнары
Төркем:Татарстан скульпторлары
Төркем:Татарстанның атказанган сәнгать  эшлеклеләре
Төркем:Алабуга мәдәният укуханәсен тәмамлаучылар
Орешник (мәгънәләр)

**Орешник** ― күп мәгънәле сүз.
;Хәрби корал
* «Орешник» ― уртача ераклыкка очучы баллистик ракета (РФ Кораллы көчләре).
;Торак пункт
* Орешник (Хасково өлкәсе)
* Орешник (Киров өлкәсе)
Адвайта Ачарья

**Адва́йта Ача́рья** (IAST: Advaita Ācārya; 1434—1559) — Һинд дине кришнаит дин эшлеклесе, аны гаудия-вайшнавизмның чукындыру әтисе дип атыйлар. Кришнаитлар аңа Панча-таттва дип аталган Ходайның биш ипостасьларының берсенә буларак табыналар. **[[Вишну|Маха-Вишну]]** һәм **[[Шива]]ның** (Харихара) бергә чагылышы дип санала. Гаудия-вайшнавизмның нигезләүчесе Чайтаньяның якын юлдашларының берсе һәм шулай ук бөек кришнаит изгесе, Харидас Тхакурның рухи остазы булган. Адвайта Ачарьяның тормышы һәм эшчәнлеге «Чайтанья-чаритамрита», «Чайтанья-бхагавата» һәм «Адвайта-мангала» кебек хезмәтләрдә тасвирланган.

## Тәрҗемәи хәле
Адвайта Ачарья 1434 елда Бенгалиядә Чайтанья туганга кадәр 50-дән артык ел элек туган булган. Тормышының күпчелек өлешен хатыны һәм балалары белән Бенгалия шәһәре Шантипурда торган, анда ул асаба брахманнар җәмгыятенең ихтирамлы җитәкчесе булган. Шантипурда ул бхакти-йога (иң Олы Ходайга буларак Кришнага яратып хезмәт итү) юлын мактап «Бхагавад-гита» һәм «Шримад-Бхагаватам» фәлсәфәсенә өйрәткән.
Адвайта Ачарья рухиятнең бөлүе һәм халыкта материализмга тенденциянең үсүе белән борчылган булган. Ул бу җәмгыятьтә интегүләр һәм проблемаларга китергән дип санаган һәм әкренләп булган хәлдән бердәнбер чыгу аватара буларак җиргә төшер һәм кешеләргә рухи тормышның шатлыгына һәм бәхетенә тәм бирер өчен Кришнага дога кылырга дигән нәтиҗәгә килгән.
Ул берничә ай буена аны килергә сорап тырышып Кришнага дога кылган һәм табыну кагыйдәләре буенча изге туласи үсемлегенең яфракларын һәм Ганга суын тәкъдим итеп шалаграма-шилага табынган дип тасвирлана. Унөч ай узгач Адвайта Ачарья догаларына җавап итеп Майяпурда Чайтанья туган.
Соңыннан Адвайта Ачарья Чайтанья һәм Нитьянандага аларның санкиртана миссиясендә — «Харе Кришна» мантрасын җырлауның таратуда зур ярдәм күрсәткән.
Адвайта Ачарьяның алты улы булган — Ачьютананда, Кришна Мишра, Гопала Даса, Баларама, Сварупа һәм Джагадиша.
Адвайта Ачарьяның тормышын тасвирлаучы берничә агиографик текст бар. Гаудия-вайшнавизмда аларның иң абруйлысы булып Харичарана Даса авторлыгында «Адвайта-мангала» тора.

## Әдәбият

;Рус телендә
* 

;Инглиз телендә
* 
* 
* 

## Шулай ук карарга мөмкин
* Һаре Кришна
* Харихара

## Сылтамалар
* Advaita Acharya — Detailed Life Story
* A website dedicated to Advaita Acharya

## Искәрмәләр

Төркем:Һинд дине шәхесләре
Төркем:Һинд дине