Перещепино хәзинәсе

Византия, борынгы болгар, фарсы һәм авар кыймәтләре **Перещепино хәзинәсе** 1912 елда алтын савытка абынган һәм күмелү инвентаре белән шахтага егылган көтүче ярдәмчесе тарафыннан  Полтавадан 13 км да, Полтава губерниясенең Константиноград өязенең  Малое Перещепино авылы янында табылган булган . Бу табылдык буенча Перещепино мәдәнияте исем алган.
## Тасвирлама
Табылу мизгеленнән хәзинә белән шахтаны Бөек Болгар иле нигезләүчесе — Кубрат хан күмелү урыны буларак аңлатырга кабул ителгән. Шулай да, аннары соң, рәт предмет күпкә соңрак вакыт белән даталанган булган, бу аларның хәзинәгә Кубратны күмгәндә эләгүен мөмкин түгел иткән. С. А. Плетнева фикере буенча һәйкәлне Кубратның “кабере” түгел, ә “хәзинәсе” дип атарга дөресрәк. Мөгаен, хәзинә, Кубратның үлеменнән соң берникадәр вакыт узгач улы Батбай тарафыннан күмелгән булган һәм, шулай итеп, күмү характерына ия түгел. Шулай да, тарихчы Александр Семенов, бу күмелү булган фикердә булган, чөнки алтын чигелгән ефәк тукыма ертыклары белән имән борыс калдыклары табылган булган, бу Перещепино хәзинәсендә агач табут булганына ишарә иткән, моннан тыш сөяк фрагментлары табылган булган.

Перещепино хәзинәсенең эчтәлеге гр. А. А. Бобринский җитәкчелеге астында чыгарылган булган һәм хәзер Дәүләт Эрмитажында урнашкан. Хәзинәдә 19 көмеш һәм 16 алтын савытны кертеп 800-дән артык предмет бар. Перещепино алтынының тулаем массасы 25 кг нан артык, көмешнең — 50 кг нан артык. Хәзинәнең тулы тасвирламасы Эрмитажның рәсми сайтында бирелгән:

Күмелү вакытына хәзинәдән чыккан Византия империясе тәңкәләренең Маврикий (582—602)  һәм  Констант II-гә (641—668) кадәр якын варислары хөкеменә карау хәле күрсәтә. Фарсы тәлинкәсендә II Шапур (309—379) профиле, ә юнан тәлинкәсендә VI гасыр башында торган Тома шәһәре епископының язмасы басылган 
. Мөһер белән балдакта — грек монограммасы, анда «Куврат патрикий» дип укыла, ул  Ираклий сарае янында Кубратның титулы патрикий булуы турында истәлек. Кылыч тоткысында хач бизәгенең булуы Никиудан Иоанн тарихчысының  янында Кубратның чукынуы турында шәһадәтен исбатлый.

Ладога күле һәм Суздаль тирәсендә табылган билбау бляшкаларындагы Ярослав Зирәкнең шәхси тамгасы (н кара) Перещепино хәзинәсеннән билбау тупланмасындагылары белән тулысынча диярлек тәңгәл килә.

## Кубрат ханга истәлек билгесе
Малое Перещепино авылында Кубрат Ханга һәйкәл 2001 елда җирле газета мөхәррире Д. И. Костова инициативасы буенча куелган булган . Авылның үзендә болгар-украин музее урнашкан.
2021 елның 7 апрелендә вандаллар Кубрат ханга истәлек билгене мәсхәрәләгәннәр. Болгариянең  вандализм актын гаепләүче игъланны бастырган.

## Искәрмәләр

## Басмалар
* Бобринской А. А. Перещепинский клад. // Материалы по археологии России, № 34. Пг.: 1914. С. 111—120 + 16 табл
* Мацулевич Л. А. Большая пряжка Перещепинского клада и псевдопряжки. // Seminarium Kondakovianum. I. Прага: 1927. С. 127—140.
* Маршак Б. И., Скалон К. М. Перещепинский клад (к выставке «Сокровища искусства Древнего Ирана, Кавказа, Средней Азии»). Л.: Государственный Эрмитаж. 1972. 20 с.

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

* Хәзәр каһанлыгы
* Готлар
* Славяннар
* Аспарух * Котраг * Кубер * Әлчек
* Борынгы болгар теле
* Болгар руннары

Төркем:Болгарлар
Төркем:Полтава өлкәсе
Төркем:Украина тарихы
Төркем:Татар тарихы