Георгиос Прокопиу

**Гео́ргиос Прокопи́у** (юнан телендә: Γεώργιος Προκοπίου; 1876, Смирна — 1940 елның 20 декабре, Тепелена, Төньяк Эпир) — иң күренекле грек рәссам-баталистларның берсе, Эфиопия императоры Менелик II-нең сарай яны рәссамы, беренче грек хәрби кинооператорлары һәм фотографларының берсе, грек документаль фильмы пионерларының берсе, грек армиясе полковнигы (үлгәннән соң), сугыш Хәрби хач кавалеры.
## Тәрҗемәи хәле
Георгиос Прокопиу 1876 елда малоазий Смирна шәһәренең Бурнова шәһәр янында туган
. Аның әти-әнисенең Андреас Прокопиу һәм Ирини Урфалида тагын 6 бала булган-киләчәк композитор Антонис, декоратор Ангелис, язучы Сократис һәм кызлар Коралия, Элени һәм Кокка. 15 яшендә икона ясаучы сыйфатында Прокопиу үзенең живописька тартылуын һәм сәләтен күрсәткән. Бурновада торган инглиз рәссамы Ортанс Вуд тарафыннан билгеләнгән булган. Вуд аңа рәсем дәресләрен бирә башлаган. 1894 елда Вуд өйрәнчеген грек рәссамы Никифор Литраска тәкъдим иткән, ул Прокопиуга Афина нәфис сәнгать мәктәбенә керергә тәкъдим иткән.
1895 елдан бирле Прокопиу Афина мәктәбендә Литрас һәм Георгий Ройлос сәнгатен өйрәнгән.
1899 елда Афина мэры Спирос Меркурис аңа Муниципаль театрда кечкенә зал биргән, анда Прокопиу үзенең художество ательесын барлыкка китергән. Ателье Афина богемасы вәкилләре арасында популяр булып киткән. Бу чорда Прокопиу күбесенчә күмер белән ясаган. Богема периодында, 1900 елда ул киләчәк хатыны Лула Фасилиның портретын башкарган.
1901 елда ул Сәнгать мәктәбендә өйрәнүен тәмамлаган һәм Смирнага кайткан. Монда ул Solari, PolycarpeVessel һәм Anglo-Eastern залларында беренче шәхси күргәзмәләрен оештырган.

## Эфиопия

1903 елда Прокопиу Александриягә һәм Каһирәгә барган. Монда ул грек общинасының бай вәкилләренең рәт портретын башкарган. Мисырда булу вакытында Прокопиу Македония өчен көрәшең киләчәк каһарманы Павлос Мелас белән танышкан. Үз чиратында Мелас аны абиссин дипломатик миссиясе җитәкчесе генерал Массаса белән таныштырган. Танышу Прокопиу тормышы һәм иҗатында Эфиопия периоды башы булган. Прокопиу Массасаның портретын башкарган, шуннан соң генерал аны Аддис-Абебага император Менелик II-нең портретын башкарырга чакырган. Сәяхәтен “Менелик патшалыкларында” (Афиннар 1924) һәм “Абиссиния греклары” (Афиннар, 1930) китапларында тасвирлаган туганы Сократ белән Прокопиу 1904 елда Аддис-Абебага киткән. Джибутидан кәрван белән сәяхәт 40 көн алган.
1905 елда Прокопиу император Менеликның иң яхшы портретына бәйгедә катнашкан, күмер белән портреты өчен беренче премияне алган һәм сарай яны рәссамы булган. Бәйгедә катнашканга кадәр Прокопиу императорның туганнан туганы рас Дессамның, дәүләт киңәшчесе швейцарияле Ильг һәм аның хатыны портретларын башкарып сынауны уңышлы узган. Соңыннан Прокопиу шулай ук май белән император Менелик һәм императрица Таиту Бетул, Италия илчесе һәм аның хатыны, Россия илчесе, императрица туганы патшабикә Кафа, рас Голдогеорги, рас Михаил портретларын башкарган. Прокопиу шулай ук Абиссиниянең күп хас персонажлары һәм пейзажларын ясаган. Менелик аны түбәндәге орденнар белән бүләкләгән: Соломон Ордены, Эфиопия Йолдызы Ордены, Эфиопия арсланы ордены.
Шул ук вакытта Эфиопия периодыннан аның фотография, ә соңыннан кинематографик камера белән мавыгуы башлана. .

## Александрия
1906 елда Прокопиу Смирнага киткән. Юлында Афина Фалерына килеп Лула Фасилига өйләнгән. 1907 елда Фалерада аның беренче улы Андреас туган. Шул ук елда Прокопиу гаиләсе белән Александриягә күчкән. Рәссамның шул чорда башкарылган мәшһүр эшләренең берсе Александрия губернаторы портреты булган.
1909 елда Александриядә аның икенче улы Ангелос туган, ул соңыннан Афина политехник институтында сәнгать тарихы остазы булган. Шул дәвердә Прокопиу хатыны Лула белән Германиягә, Италиягә һәм Франциягә рәт сәфәр кылган. Шул ук дәвердә Прокопиу грек рәссамнары Викатосом һәм Яковидис белән дус булган.

## Смирна
1911 елда Смирна һәм тирәли төбәкләргә сәяхәте вакытында Прокопиу Госманлы хөкүмәте тарафыннан эзәрләнүче юлбасар Чакиджины таба һәм үзенә позаларга ризалаштырыра алган. Әмма Чакиджины аның әтисе белән карабиннан атуда ярышканын Смирнадан ерак түгел Севдикёй туган грек авылында күргән грек тарихчысы Д. Фотиадис Прокопиуның картинада образын уйлап чыгарылган дип саный. Смирнага сәяхәтеннән соң Прокопиу Александриягә кайткан.
1912 елда Балкан сугышлары башлану белән Прокопиу фронтка киткән. Монда ул хәрби рәссам Флора Каравиа белән танышкан, ул шул чорда шулай ук Александриядә торган.
1913 елда Балкан сугышлары тәмамлану белән Прокопиу Александриядән киткән һәм гаиләсе белән Смирнада тора башлаган, анда йорт һәм остханә төзегән.
Беренче дөнья сугышы башлануы 1914 елда аны Смирнада каршылаган. Шәһәр шурадашлар тарафыннан диңгездән блокланган булган. Госманлы империясе христиан халкын эзәрлекләү башланган. Төрекләр әрмәннәргә караганда грекларга мөнәсәбәтләрендә саграк булган, чөнки әле нейтраль Грециядә шул вакытта 400 мең Госманлы торган. Мехмед Талаат-паша “амеле тамбуру” (эш батальоннары) барлыкка китерүен башлаган, аларга 18-48 яшендәге барлык греклар чакырылган булган. Талаат “амеле тамбуру”ны ироник рәвештә “цивилизацияле үлем батальоннары” дип атаган. Бу батальоннар халыкны кыру коралы булу турында килүче мәгълүмат шәһәр яшәүчеләрен, шул ук исәптән Прокопиуны бу мобилизациядән баш тарту өчен качарга мәҗбүр иткән.
Прокопиу немец остазы Шнайдер йортында качкан, анда карандаш белән рәт рәсем барлыкка китергән. Прокопиу 50 төрек лирасын түләп мобилизациядән түләп котылып караган, әмма шулай да арестланган һәм каторжниклар лагерена ябылган булган. Тиздән Прокопиу сакчыны коралсызландыра һәм лагерьдан кача алган.
Прокопиу Измир шәһәр яны Буджада качкан, анда 1915 елда төрек дәүләт чиновнигы кызына живопись сабакларын бирә башлаган. Үзенең өйрәнчегенең әтисе арадашлыгы белән Прокопиу төрек рәсми шәхесләр портретларын ясый башлаган. Шул периодка Прокопиуның  Дарданеллы өчен инглиз-төрек сугышларыннан темалар белән беренче баталь күренешләр карый.
## Грек Смирнасы

Госманлыларның Беренче дөнья сугышында җиңелү һәм капитуляциясеннән соң 1919 елда грек армиясе Антанта мандаты буенча Смирна төбәген контроль астына алган. Мандат Грециягә төбәкне 5 ел контрольдә тотарга (референдум тәмамлануына кадәр) язган.
Куанучы грек халкы тарафыннан каршы алынучы грек армиясе Смирнага төшкәч шәһәр яр буенда Прокопиу эше гаять зур портрет корылган булган: ефәк тукымада Греция премьер-министры  Венизелос сурәтләнгән булган.

.

1920 елда грек армиясенең баш командующие Леонидас Параскевопулос Прокопиуга хәрби рәссам эше белән бер үк вакытта грек армиясенең малоазий походы йөрешендә кинематографик һәм фото төшерүләр башкарырга кушкан. Шул дәвердә рәссам грек офицерлары Пангалос, Гонатас, Дигенис, Кондилис, Пластирас һәм инглиз генералы Bridges белән танышкан һәм дуслашкан.
## Хәрби рәссам

Грек армиясе 1919 елның маенда Смирнада төшкәч, Балкан сугышлары чоры мәгълүм хәрби рәссамнарының берсе дә армия артыннан бармаган. 1912-1913 ел чоры монархист хәрби җитәкчелек малоазий походын Венизелос хатасын дип санаган, бу хәрби рәссамнарның карарына йогынты ясаган. Аларның урынын Иониядән асаба рәссамнар алган, аларның иң мәшһүре Прокопиу булган.
Прокопиуның сугыш кырларында дуамаллык белән чиктәш кыюлыгы күп мәшһүр офицерлар тарафыннан билгеләп үтелгән булган. Позицион сугыш белән риза булмаган рәссам төрек позицияләренә кинәт һөҗүм китереп чыгарган полковник Кондилис Прокопиуны богауларга кушкан.
 Кондилис 1920 елның 3 маенда Сардтан шулай дип язган: 
«Сектор командованиесе үзенең рәссам өчен артык зур тырышуларында атучы дошманның хәтта детальләрен тотмакчы булган сәнгатенең сөючесенең кыюлыгы чикләве чараларын күп мәртәбә алырга мәҗбүр булган»
.

Шундый бәрелеш кызу моментларында, грек коралы өчен җиңүле Элмали һәм Эскишеһир янында сугышлар вакытында рәссамны полковник Пластирас да белгән. 1921 елның 10 июлендә Пластирас грек армиясе тарафыннан басылган Эскишәһәрдән шулай дип язган: 
«… шартлаучы снарядлар һәм пулялар яңгыры арасына эләгеп, бары тик шундый кыю һәм рисклы һәм шуның кадәр үк сәләтле рәссам тарафыннан гына чагылдырып булган мизгел каһарман эпизодларын чагылдырыр өчен безнең атучыларның дошманга иң якын сызыклар артына йөгергән».

Башкомандующий Параскевопулос Прокопиуга «айлар буена окопларда һәм операцияләрдә грек армиясеннән артыннан матур картиналар ясап барган өчен. Соңгы операцияләр барышында Кече Азиядә һәм Фракиядә сугышларда катнашкан...” өчен “Хәрби хач” биргән.
Бу периодта Прокопиу Пластирасның 5/42 гвардия полкы эвзоннары белән якынлашкан. Пластирас һәм Гонатас аңа эшчәнлеге өчен юлдаш сертификат биргәннәр. Солдатлар аны илаһилаштырган, офицерлар яраткан һәм барысы кечкенә балалар кебек аның тирәли җыелып Прокопиуның грек солдаты өчен әкияти Эфиопиядә маҗаралары турында хикәяләрен тыңлаган.
Грек армиясе һөҗүмне дәвам иткән, әмма Анкараны ала алмаган һәм тәртиптә кире Саггариос елгасы артына чигенгән. Грек тарихчысы Д. Фотиадис язганча “тактик рәвештә без җиңдек, стратегик рәвештә без җиңелдек”
. Монархист хөкүмәт Кече Азиядә контроль астындагы территорияне икеләткән, әмма алга таба һөҗүм өчен мөмкинчелекләре булмаган. Бер үк вакытта төбәкнең грек халкы белән сорауны чишмичә хөкүмәт армияне Кече Азиядән эвакуацияләргә тыймаган. Фронт бер елга катып калган.
Прокопиу рәт эскиз башкарган һәм Анкарага йөреше вакытында фотографияләр сериясен төшергән. Шул ук периодта Прокопиу үзенең “Соңгысына кадәр” һәм “Гвардияче хаты” (Милли банк тупламасы), “Таңда батарея” һ. б. картиналарын тәмамлый алган.

## 1922 ел

Мартта Пластирас ел элек король Константин тарафыннан Эскишәһәрдә берлекләрнең хәрби байракларын бүләкләү күренешләрен төшерелгән Прокопиуның фильмы нинди энтузиазм белән кабул ителгәнен билгели. Шурадашлары яклавын югалтып грек хөкүмәте Кече Азияне калдырырга яки кимендә чигенергә һәм Смирна тирәли гаскәрләрен урнаштырырга тыймаган. Шул ук вакытта грек экспедицион корпусы җитәрлек көчләре булмыйча сузылган оборона сызыгын биләвен дәвам иткән, ә сузылган коммуникацияләр армиянең моннан да тыш проблематик булган боеприпаслар һәм снабжение белән тәэмин ителешен катлаулындырганнар.
1922 елның августында фронт өзелгән булган. Төрекләрнең Смирнага баруы Иониянең асаба грек халкы кырылуы белән беррәттән барган.
Инглиз тарихчысы Дуглас Дакин язганча, төрекләр Смирнага барып җитүдә грек хөкүмәтен, ә грек солдатын түгел гаепләргә була. Дакин язганча греклар сугыш барышында төрекләргә җитди югалтулар китерткән һәм төрекләр көчсезләндерелгән һәм башка сынауларны чыдый торган хәлдә булмаган. Соңыннан инглиз тарихчысы “Ватерлоо янында кебек үк, зур бәрелеш теге яки каршы нәтиҗәгә ия була алган” .
Грек армиясе Смирнаны калдырган. Аннан соң төрекләр тарафыннан шәһәр яндырылган булган һәм халык суешы булган. Дакин язганча “митрополит Хризостом Смирналы француз һәм итальян дипломатиясенең фаҗигале нәтиҗәләрен күрер өчен яшәп калмаган. Ул җәфа чигүче булып Нуреддин-паша газаплауларыннан үлгән».
Прокопиу бу фаҗигале вакыйгаларны кинематографик камерасы белән төшерүен дәвам иткән. Ул армиясе белән китмәгән, төрекләр шәһәрне яндыргач һәм суеш вакытында туган шәһәрендә калган. Тиздән (1923 елның 14 январе) аның көрәштәше һәм тәнкыйтьчесе Г. Фтерис язганча “аңлы рәвештә калган, чөнки өч еллык тарих өчен җаваплылыкны үзенә алган. Әйе, армия киткән. Әмма монда тоткын булып шулкадәр елның Даны, канатлы һөҗүмнәр, солдат җырлары, иске онытылмаган триумфлар, Малоазий эпосы үз кояш нурын калдырган рәссам эшләре калган”. 
Сентябрьдә Прокопиу төрек трибуналы тарафыннан арестланган һәм үлемгә  хөкем ителгән булган. Прокопиуның арестына кадәр төрек штабы аның фотоательесы белән кулланган булган. Тоткын Прокопиу Нуреддин-пашаның портретын башкарырга мәҗбүр булган.
Франция консулы ярдәмендә француз диңгез пехотинецлары тарафыннан һәм француз катерында төнлә кино һәм фото тасмалар белән әрҗәләр, төргәк итеп төрелгән картина тукымалары күчерелгән булган. Прокопиу төрек төрмәсе комендатыннан гаиләсе белән саубуллашырга рөхсәтен алган. Күршесе төрек офицеры һәм Франция консулы ярдәмендә Прокопиу бу рөхсәтне кулланган һәм гаиләсе белән француз “Пьер Лотти” пароходында качкан. Пароход Пирейга 1922 елның Раштуасына (яңа стиль буенча) килгән.
Костас Атанатос Прокопиу коткырылуына “Нух һәм аның корабы” исемле билгеләмә язган, Георгиос Фтерис Прокопиуның коткарылуын “Ирекле Матбугат” газетасы битләреннән сәламләгән. Алар икесе дә Прокопиу белән фронт буенча таныш булган “һәм ирләр туганлыгы белән бәйле булган”. Фтерис язганча “Прокопиу палитрасын сугышларда төтенләнгән байрак кебек сугыш вакытында дошман окопларына ташланганнар белән янында тоткан. Ул үтерелгәннең соңгы карашын, янучы хәрби күкнең эссесен, атучы коралның ялкынын чагылдырган, гаделсезлек урагы белән урылганчы чагыштырмасыз грек Данының бөтен төсен җыйган…».

## «Без җиңелгән булмадык»

Грек армиясенең Кече Азиядән китүе һәм аннан соң төрекләр тарафыннан Иониянең асаба халкының кырылуы һәм куылуы Кече Азия катастрофасы дип сыйфатлана. Француз тарихчысы Эдуар Дрио «La question de l' Orient 1918—1938» эшендә “Кече Азия катастрофасы Константинополь төшүе (1453) белән чагыштырганда масштаблырак һәм куркынычрак булган”. Француз эллинисты Octave Merlier язганча “Кече Азияне югалту 20 гасыр тарихының ахырын аңлаткан. 1453 ел Византиянең ахырын билгеләгән. 1922 ел фаҗигалерәк булган, чөнки кече Азия эллинизмының ахырын билгеләгән».
Иониядән флот белән эвакуацияләнгән армия частьлары монархист хөкүмәтне бәреп төшергәннәр. Әмма инкыйлаби хөкүмәт үзенең “шурадашлар”ының геосәяси кызыксынулары кыскычларында булган. Европа Көнчыгыш Фракиясенең сугыша алган грек армиясе кече Азия походында катнашмаган. Флоты булмаган кемалистлардан грек флоты белән якланган, Дарданеллы, Мәрмәр диңгезе һәм Босфорны контрольдә тоткан армия шурадашлар басымы астында Көнчыгыш Фракияне сугышусыз калдырырга һәм Эврос елгасы артына чигенергә мәҗбүр булган. Дакин язганча Британия матди тәэминаты булганда Көнчыгыш Фракиянең армиясе Кемаль өчен үтә алмаслык киртә була алыр иде һәм Көнчыгыш Фракия һәм Константинопольне калдыруда француз һәм итальян сәясәтен гаепли.
Грек тарихчысы һәм элекке чит ил министры Яннис Капсис язганча Фракия һәм Константинополь Кемаль тарафыннан алынмаган булмаган, ә аңа “безнең элекке шурадашлар” тарафыннан бүләк ителгән булган.

Бу вакыйгалар фонында һәм 1922 ел инкыйлаб җитәкчесе Пластирас ярдәмендә 1923 елда Прокопиу Политехник институт залларында 70 хәрби картинасы күргәзмәсен оештырган. Күргәмзә уңаеннан Прокопиу “Смирна Катастрофасыннан коткарылган хәрби картиналар күргәзмәсе” атамалы фотографияләр һәм репродукцияләр брошюрасын чыгарган.
Күргәзмә матбугатның  һәм рәссамнар Яковидис, Г. Хадзопулос һәм Т. Томопулос сокланган алкышларын китереп чыгарган.
Күргәзмә башлангыч төше Прокопиу эшләре булырга мөмкин Хәрби музей барлыкка китерелү фикерен чыгарган. Прокопиу эшләре фронтовикларның күп өлешенең хисләрен чагылдырган: армиянең кече Азия эпопеясе Иониянең асаба халкы өчен иң бөек фаҗига булып киткәне турында аптырау һәм ярсу, кече Азиягә шурадашлар тарафыннан җибәрелгән грек солдатлары алар тарафыннан ук хыянәт ителгәне турында ярсу. Бәрелеш кырларында заяга түгелгән грек солдатларының каны өчен ярсы. Төрек квартылына “бер буйак атуы” суешны туктата алган шурадаш кораблар каравында кырылган Смирнаның граждан халкы каны өчен ярсу. Прокопиуның эшләренең берсенең исеме “Без җиңелгән булмадык” аның җан халәтенең һәм иҗатының бу чорын һәм аның бөгелмәс сугыш рухын сыйфатлый.
Әмма Дакин буенча “проблемасыз Константинопольне алырга һәм төрекләрне Көнчыгыш Фракиядән куа алган” “Эврос Армиясе” Британия һәм Греция дипломатиясе тарафыннан бары тик Лозаннада сөйләшүләр вакытында куркыту чарасы буларак кулланылган булган. Урта Диңгезнең көнчыгыш яр буенда Британия кызыксынуларын һәм озак көтелгән тынычлыкны тәэмин итеп Керзон хакимияткә кайткан Венизелосны килешү астында имза куярга ризалаштырган. 2 миллион качак проблемасы белән мәшгуль Венизелос бары тик төрекләргә финанс компенсациядән арына алган . Прокопиу Бөек фикернең “соңгы шагыйре” булып калган. Аның солдатлары сугышуын һәм каһарман язмышына лаеклы үлүләрен дәвам иткән».
1923 елдан 1928 елга кадәр рәссам остаханәсендә йомылып тормышка үлгән хәрби иптәләрен кайтарып сугыш күренешләрен ясаган. Бары тик бу периодның ахырына Аттиканың тыныч пейзажлары иҗатында күренекле урын алып тора башлаган. 1924 елда Прокопиу “кече Азия сугыш кырларында озак һәм аяусыз бәрелешләрдә, алгы сызыкта үз тормышы куркынычы астында киләсе буыннарга тапшырып онытылмас эпопея армиябез

## Эфиопия

1903 елда Прокопиу Александриягә һәм Каһирәгә барган. Монда ул грек общинасының бай вәкилләренең рәт портретын башкарган. Мисырда булу вакытында Прокопиу Македония өчен көрәшең киләчәк каһарманы Павлос Мелас белән танышкан. Үз чиратында Мелас аны абиссин дипломатик миссиясе җитәкчесе генерал Массаса белән таныштырган. Танышу Прокопиу тормышы һәм иҗатында Эфиопия периоды башы булган. Прокопиу Массасаның портретын башкарган, шуннан соң генерал аны Аддис-Абебага император Менелик II-нең портретын башкарырга чакырган. Сәяхәтен “Менелик патшалыкларында” (Афиннар 1924) һәм “Абиссиния греклары” (Афиннар, 1930) китапларында тасвирлаган туганы Сократ белән Прокопиу 1904 елда Аддис-Абебага киткән. Джибутидан кәрван белән сәяхәт 40 көн алган.
1905 елда Прокопиу император Менеликның иң яхшы портретына бәйгедә катнашкан, күмер белән портреты өчен беренче премияне алган һәм сарай яны рәссамы булган. Бәйгедә катнашканга кадәр Прокопиу императорның туганнан туганы рас Дессамның, дәүләт киңәшчесе швейцарияле Ильг һәм аның хатыны портретларын башкарып сынауны уңышлы узган. Соңыннан Прокопиу шулай ук май белән император Менелик һәм императрица Таиту Бетул, Италия илчесе һәм аның хатыны, Россия илчесе, императрица туганы патшабикә Кафа, рас Голдогеорги, рас Михаил портретларын башкарган. Прокопиу шулай ук Абиссиниянең күп хас персонажлары һәм пейзажларын ясаган. Менелик аны түбәндәге орденнар белән бүләкләгән: Соломон Ордены, Эфиопия Йолдызы Ордены, Эфиопия арсланы ордены.
Шул ук вакытта Эфиопия периодыннан аның фотография, ә соңыннан кинематографик камера белән мавыгуы башлана. .

## Александрия
1906 елда Прокопиу Смирнага киткән. Юлында Афина Фалерына килеп Лула Фасилига өйләнгән. 1907 елда Фалерада аның беренче улы Андреас туган. Шул ук елда Прокопиу гаиләсе белән Александриягә күчкән. Рәссамның шул чорда башкарылган мәшһүр эшләренең берсе Александрия губернаторы портреты булган.
1909 елда Александриядә аның икенче улы Ангелос туган, ул соңыннан Афина политехник институтында сәнгать тарихы остазы булган. Шул дәвердә Прокопиу хатыны Лула белән Германиягә, Италиягә һәм Франциягә рәт сәфәр кылган. Шул ук дәвердә Прокопиу грек рәссамнары Викатосом һәм Яковидис белән дус булган.

## Смирна
1911 елда Смирна һәм тирәли төбәкләргә сәяхәте вакытында Прокопиу Госманлы хөкүмәте тарафыннан эзәрләнүче юлбасар Чакиджины таба һәм үзенә позаларга ризалаштырыра алган. Әмма Чакиджины аның әтисе белән карабиннан атуда ярышканын Смирнадан ерак түгел Севдикёй туган грек авылында күргән грек тарихчысы Д. Фотиадис Прокопиуның картинада образын уйлап чыгарылган дип саный. Смирнага сәяхәтеннән соң Прокопиу Александриягә кайткан.
1912 елда Балкан сугышлары башлану белән Прокопиу фронтка киткән. Монда ул хәрби рәссам Флора Каравиа белән танышкан, ул шул чорда шулай ук Александриядә торган.
1913 елда Балкан сугышлары тәмамлану белән Прокопиу Александриядән киткән һәм гаиләсе белән Смирнада тора башлаган, анда йорт һәм остханә төзегән.
Беренче дөнья сугышы башлануы 1914 елда аны Смирнада каршылаган. Шәһәр шурадашлар тарафыннан диңгездән блокланган булган. Госманлы империясе христиан халкын эзәрлекләү башланган. Төрекләр әрмәннәргә караганда грекларга мөнәсәбәтләрендә саграк булган, чөнки әле нейтраль Грециядә шул вакытта 400 мең Госманлы торган. Мехмед Талаат-паша “амеле тамбуру” (эш батальоннары) барлыкка китерүен башлаган, аларга 18-48 яшендәге барлык греклар чакырылган булган. Талаат “амеле тамбуру”ны ироник рәвештә “цивилизацияле үлем батальоннары” дип атаган. Бу батальоннар халыкны кыру коралы булу турында килүче мәгълүмат шәһәр яшәүчеләрен, шул ук исәптән Прокопиуны бу мобилизациядән баш тарту өчен качарга мәҗбүр иткән.
Прокопиу немец остазы Шнайдер йортында качкан, анда карандаш белән рәт рәсем барлыкка китергән. Прокопиу 50 төрек лирасын түләп мобилизациядән түләп котылып караган, әмма шулай да арестланган һәм каторжниклар лагерена ябылган булган. Тиздән Прокопиу сакчыны коралсызландыра һәм лагерьдан кача алган.
Прокопиу Измир шәһәр яны Буджада качкан, анда 1915 елда төрек дәүләт чиновнигы кызына живопись сабакларын бирә башлаган. Үзенең өйрәнчегенең әтисе арадашлыгы белән Прокопиу төрек рәсми шәхесләр портретларын ясый башлаган. Шул периодка Прокопиуның  Дарданеллы өчен инглиз-төрек сугышларыннан темалар белән беренче баталь күренешләр карый.
## Грек Смирнасы

Госманлыларның Беренче дөнья сугышында җиңелү һәм капитуляциясеннән соң 1919 елда грек армиясе Антанта мандаты буенча Смирна төбәген контроль астына алган. Мандат Грециягә төбәкне 5 ел контрольдә тотарга (референдум тәмамлануына кадәр) язган.
Куанучы грек халкы тарафыннан каршы алынучы грек армиясе Смирнага төшкәч шәһәр яр буенда Прокопиу эше гаять зур портрет корылган булган: ефәк тукымада Греция премьер-министры  Венизелос сурәтләнгән булган.

.

1920 елда грек армиясенең баш командующие Леонидас Параскевопулос Прокопиуга хәрби рәссам эше белән бер үк вакытта грек армиясенең малоазий походы йөрешендә кинематографик һәм фото төшерүләр башкарырга кушкан. Шул дәвердә рәссам грек офицерлары Пангалос, Гонатас, Дигенис, Кондилис, Пластирас һәм инглиз генералы Bridges белән танышкан һәм дуслашкан.
## Хәрби рәссам

Грек армиясе 1919 елның маенда Смирнада төшкәч, Балкан сугышлары чоры мәгълүм хәрби рәссамнарының берсе дә армия артыннан бармаган. 1912-1913 ел чоры монархист хәрби җитәкчелек малоазий походын Венизелос хатасын дип санаган, бу хәрби рәссамнарның карарына йогынты ясаган. Аларның урынын Иониядән асаба рәссамнар алган, аларның иң мәшһүре Прокопиу булган.
Прокопиуның сугыш кырларында дуамаллык белән чиктәш кыюлыгы күп мәшһүр офицерлар тарафыннан билгеләп үтелгән булган. Позицион сугыш белән риза булмаган рәссам төрек позицияләренә кинәт һөҗүм китереп чыгарган полковник Кондилис Прокопиуны богауларга кушкан.
 Кондилис 1920 елның 3 маенда Сардтан шулай дип язган: 
«Сектор командованиесе үзенең рәссам өчен артык зур тырышуларында атучы дошманның хәтта детальләрен тотмакчы булган сәнгатенең сөючесенең кыюлыгы чикләве чараларын күп мәртәбә алырга мәҗбүр булган»
.

Шундый бәрелеш кызу моментларында, грек коралы өчен җиңүле Элмали һәм Эскишеһир янында сугышлар вакытында рәссамны полковник Пластирас да белгән. 1921 елның 10 июлендә Пластирас грек армиясе тарафыннан басылган Эскишәһәрдән шулай дип язган: 
«… шартлаучы снарядлар һәм пулялар яңгыры арасына эләгеп, бары тик шундый кыю һәм рисклы һәм шуның кадәр үк сәләтле рәссам тарафыннан гына чагылдырып булган мизгел каһарман эпизодларын чагылдырыр өчен безнең атучыларның дошманга иң якын сызыклар артына йөгергән».

Башкомандующий Параскевопулос Прокопиуга «айлар буена окопларда һәм операцияләрдә грек армиясеннән артыннан матур картиналар ясап барган өчен. Соңгы операцияләр барышында Кече Азиядә һәм Фракиядә сугышларда катнашкан...” өчен “Хәрби хач” биргән.
Бу периодта Прокопиу Пластирасның 5/42 гвардия полкы эвзоннары белән якынлашкан. Пластирас һәм Гонатас аңа эшчәнлеге өчен юлдаш сертификат биргәннәр. Солдатлар аны илаһилаштырган, офицерлар яраткан һәм барысы кечкенә балалар кебек аның тирәли җыелып Прокопиуның грек солдаты өчен әкияти Эфиопиядә маҗаралары турында хикәяләрен тыңлаган.
Грек армиясе һөҗүмне дәвам иткән, әмма Анкараны ала алмаган һәм тәртиптә кире Саггариос елгасы артына чигенгән. Грек тарихчысы Д. Фотиадис язганча “тактик рәвештә без җиңдек, стратегик рәвештә без җиңелдек”
. Монархист хөкүмәт Кече Азиядә контроль астындагы территорияне икеләткән, әмма алга таба һөҗүм өчен мөмкинчелекләре булмаган. Бер үк вакытта төбәкнең грек халкы белән сорауны чишмичә хөкүмәт армияне Кече Азиядән эвакуацияләргә тыймаган. Фронт бер елга катып калган.
Прокопиу рәт эскиз башкарган һәм Анкарага йөреше вакытында фотографияләр сериясен төшергән. Шул ук периодта Прокопиу үзенең “Соңгысына кадәр” һәм “Гвардияче хаты” (Милли банк тупламасы), “Таңда батарея” һ. б. картиналарын тәмамлый алган.

## 1922 год

Мартта Пластирас ел элек король Константин тарафыннан Эскишәһәрдә берлекләрнең хәрби байракларын бүләкләү күренешләрен төшерелгән Прокопиуның фильмы нинди энтузиазм белән кабул ителгәнен билгели. Шурадашлары яклавын югалтып грек хөкүмәте Кече Азияне калдырырга яки кимендә чигенергә һәм Смирна тирәли гаскәрләрен урнаштырырга тыймаган. Шул ук вакытта грек экспедицион корпусы җитәрлек көчләре булмыйча сузылган оборона сызыгын биләвен дәвам иткән, ә сузылган коммуникацияләр армиянең моннан да тыш проблематик булган боеприпаслар һәм снабжение белән тәэмин ителешен катлаулындырганнар.
1922 елның августында фронт өзелгән булган. Төрекләрнең Смирнага баруы Иониянең асаба грек халкы кырылуы белән беррәттән барган.
Инглиз тарихчысы Дуглас Дакин язганча, төрекләр Смирнага барып җитүдә грек хөкүмәтен, ә грек солдатын түгел гаепләргә була. Дакин язганча греклар сугыш барышында төрекләргә җитди югалтулар китерткән һәм төрекләр көчсезләндерелгән һәм башка сынауларны чыдый торган хәлдә булмаган. Соңыннан инглиз тарихчысы “Ватерлоо янында кебек үк, зур бәрелеш теге яки каршы нәтиҗәгә ия була алган” .
Грек армиясе Смирнаны калдырган. Аннан соң төрекләр тарафыннан шәһәр яндырылган булган һәм халык суешы булган. Дакин язганча “митрополит Хризостом Смирналы француз һәм итальян дипломатиясенең фаҗигале нәтиҗәләрен күрер өчен яшәп калмаган. Ул җәфа чигүче булып Нуреддин-паша газаплауларыннан үлгән».
Прокопиу бу фаҗигале вакыйгаларны кинематографик камерасы белән төшерүен дәвам иткән. Ул армиясе белән китмәгән, төрекләр шәһәрне яндыргач һәм суеш вакытында туган шәһәрендә калган. Тиздән (1923 елның 14 январе) аның көрәштәше һәм тәнкыйтьчесе Г. Фтерис язганча “аңлы рәвештә калган, чөнки өч еллык тарих өчен җаваплылыкны үзенә алган. Әйе, армия киткән. Әмма монда тоткын булып шулкадәр елның Даны, канатлы һөҗүмнәр, солдат җырлары, иске онытылмаган триумфлар, Малоазий эпосы үз кояш нурын калдырган рәссам эшләре калган”. 
Сентябрьдә Прокопиу төрек трибуналы тарафыннан арестланган һәм үлемгә  хөкем ителгән булган. Прокопиуның арестына кадәр төрек штабы аның фотоательесы белән кулланган булган. Тоткын Прокопиу Нуреддин-пашаның портретын башкарырга мәҗбүр булган.
Франция консулы ярдәмендә француз диңгез пехотинецлары тарафыннан һәм француз катерында төнлә кино һәм фото тасмалар белән әрҗәләр, төргәк итеп төрелгән картина тукымалары күчерелгән булган. Прокопиу төрек төрмәсе комендатыннан гаиләсе белән саубуллашырга рөхсәтен алган. Күршесе төрек офицеры һәм Франция консулы ярдәмендә Прокопиу бу рөхсәтне кулланган һәм гаиләсе белән француз “Пьер Лотти” пароходында качкан. Пароход Пирейга 1922 елның Раштуасына (яңа стиль буенча) килгән.
Костас Атанатос Прокопиу коткырылуына “Нух һәм аның корабы” исемле билгеләмә язган, Георгиос Фтерис Прокопиуның коткарылуын “Ирекле Матбугат” газетасы битләреннән сәламләгән. Алар икесе дә Прокопиу белән фронт буенча таныш булган “һәм ирләр туганлыгы белән бәйле булган”. Фтерис язганча “Прокопиу палитрасын сугышларда төтенләнгән байрак кебек сугыш вакытында дошман окопларына ташланганнар белән янында тоткан. Ул үтерелгәннең соңгы карашын, янучы хәрби күкнең эссесен, атучы коралның ялкынын чагылдырган, гаделсезлек урагы белән урылганчы чагыштырмасыз грек Данының бөтен төсен җыйган…».

## «Без җиңелгән булмадык»

Грек армиясенең Кече Азиядән китүе һәм аннан соң төрекләр тарафыннан Иониянең асаба халкының кырылуы һәм куылуы Кече Азия катастрофасы дип сыйфатлана. Француз тарихчысы Эдуар Дрио «La question de l' Orient 1918—1938» эшендә “Кече Азия катастрофасы Константинополь төшүе (1453) белән чагыштырганда масштаблырак һәм куркынычрак булган”. Француз эллинисты Octave Merlier язганча “Кече Азияне югалту 20 гасыр тарихының ахырын аңлаткан. 1453 ел Византиянең ахырын билгеләгән. 1922 ел фаҗигалерәк булган, чөнки кече Азия эллинизмының ахырын билгеләгән».
Иониядән флот белән эвакуацияләнгән армия частьлары монархист хөкүмәтне бәреп төшергәннәр. Әмма инкыйлаби хөкүмәт үзенең “шурадашлар”ының геосәяси кызыксынулары кыскычларында булган. Европа Көнчыгыш Фракиясенең сугыша алган грек армиясе кече Азия походында катнашмаган. Флоты булмаган кемалистлардан грек флоты белән якланган, Дарданеллы, Мәрмәр диңгезе һәм Босфорны контрольдә тоткан армия шурадашлар басымы астында Көнчыгыш Фракияне сугышусыз калдырырга һәм Эврос елгасы артына чигенергә мәҗбүр булган. Дакин язганча Британия матди тәэминаты булганда Көнчыгыш Фракиянең армиясе Кемаль өчен үтә алмаслык киртә була алыр иде һәм Көнчыгыш Фракия һәм Константинопольне калдыруда француз һәм итальян сәясәтен гаепли.
Грек тарихчысы һәм элекке чит ил министры Яннис Капсис язганча Фракия һәм Константинополь Кемаль тарафыннан алынмаган булмаган, ә аңа “безнең элекке шурадашлар” тарафыннан бүләк ителгән булган.

Бу вакыйгалар фонында һәм 1922 ел инкыйлаб җитәкчесе Пластирас ярдәмендә 1923 елда Прокопиу Политехник институт залларында 70 хәрби картинасы күргәзмәсен оештырган. Күргәмзә уңаеннан Прокопиу “Смирна Катастрофасыннан коткарылган хәрби картиналар күргәзмәсе” атамалы фотографияләр һәм репродукцияләр брошюрасын чыгарган.
Күргәзмә матбугатның  һәм рәссамнар Яковидис, Г. Хадзопулос һәм Т. Томопулос сокланган алкышларын китереп чыгарган.
Күргәзмә башлангыч төше Прокопиу эшләре булырга мөмкин Хәрби музей барлыкка китерелү фикерен чыгарган. Прокопиу эшләре фронтовикларның күп өлешенең хисләрен чагылдырган: армиянең кече Азия эпопеясе Иониянең асаба халкы өчен иң бөек фаҗига булып киткәне турында аптырау һәм ярсу, кече Азиягә шурадашлар тарафыннан җибәрелгән грек солдатлары алар тарафыннан ук хыянәт ителгәне турында ярсу. Бәрелеш кырларында заяга түгелгән грек солдатларының каны өчен ярсы. Төрек квартылына “бер буйак атуы” суешны туктата алган шурадаш кораблар каравында кырылган Смирнаның граждан халкы каны өчен ярсу. Прокопиуның эшләренең берсенең исеме “Без җиңелгән булмадык” аның җан халәтенең һәм иҗатының бу чорын һәм аның бөгелмәс сугыш рухын сыйфатлый.
Әмма Дакин буенча “проблемасыз Константинопольне алырга һәм төрекләрне Көнчыгыш Фракиядән куа алган” “Эврос Армиясе” Британия һәм Греция дипломатиясе тарафыннан бары тик Лозаннада сөйләшүләр вакытында куркыту чарасы буларак кулланылган булган. Урта Диңгезнең көнчыгыш яр буенда Британия кызыксынуларын һәм озак көтелгән тынычлыкны тәэмин итеп Керзон хакимияткә кайткан Венизелосны килешү астында имза куярга ризалаштырган. 2 миллион качак проблемасы белән мәшгуль Венизелос бары тик төрекләргә финанс компенсациядән арына алган . Прокопиу Бөек фикернең “соңгы шагыйре” булып калган. Аның солдатлары сугышуын һәм каһарман язмышына лаеклы үлүләрен дәвам иткән».
1923 елдан 1928 елга кадәр рәссам остаханәсендә йомылып тормышка үлгән хәрби иптәләрен кайтарып сугыш күренешләрен ясаган. Бары тик бу периодның ахырына Аттиканың тыныч пейзажлары иҗатында күренекле урын алып тора башлаган. 1924 елда Прокопиу “кече Азия сугыш кырларында озак һәм аяусыз бәрелешләрдә, алгы сызыкта үз тормышы куркынычы астында киләсе буыннарга тапшырып онытылмас эпопея армиябез эшен мәңгегә чагылдырган өчен” “Хәрби казанышлар өчен” медаль белән бүләкләнгән булган. .

## Афиннар

1925 елда Прокопиу Афиннарда үз йортын төзи алган. Шул ук елда аның остаханәсенә Абиссиния императоры варисы Рас (принц) Тафари зиярәт кылган булган, ул Эфиопия императоры булып таҗ кидертелгән итеп үзенә Хайле Селассие I исемен алган булган. Прокопиу варисның портретын башкарган.
1926 елда Прокопиу Республика игълан ителү уңаеннан парламентта үзенең соңгы кинематографик төшерүләрен башкарган. Фильм эчке эшләр министрлыгы тарафыннан сатып алынган булган. Фильмның бер өлеше Прокопиуның милеге булган һәм 1952 елда Нью-Йоркта улы Ангелос тарафыннан күрсәтелгән булган.
Шул ук 1926 елда Прокопиу француз генералы Girard-ның һәм грек язучысы Нирванасның портретын башкарган.
1928 елда Прокопиу “Парнас” җәмгятенең күргәзмәсендә катнашкан. Венизелос, Элефтериос күргәзмәгә зиярәт итеп аның “Быргычы”сын сатып алган.
Шул периодта аның картиналарының тематикасы антик хәрабәләр, ялангач хатын-кыз тәннәре һәм коенучы хатын-кызлар (мәсәлән, ялангач Афина актрисасы Заза Брилантиның пляжда картинасы), Ардиттос калкулыгы агавалары, элеккечә хәрби күренешләр, Эммануил Цудерос, Лука Накос, мәгълүм булмаган чегән хатын-кызы портретлары булган .
1930 елга Прокопиуның импрессионизмга борылышы күзәтелә. Прокопиу рәт пейзаж  «Афиналыларның тезаурусы» (Дельфларда-1934), «Амфисаның зәйтүн урманчыгы» һ.б. ясый.
1935 елда Г. Кондилис премьер-министр һәм король регенты буларак Прокопиуга итальян рәссамы Пьетро да Кортонаның Исса янында бәрелеш картинасын, әмма “ачык төсләр” белән кабатларга һәм хәрби медальне башкарырга кушкан.
1936 елда Прокопиу үзенең “Дельф пейзажы”, “Ардиттос калкулыгы агавалары”, натюрмортлар, немец бригада генералы Hans Rohde портретын күргәзмәгә куеп “Грек рәссамнары шурасы” күргәзмәсендә катнашкан.
1937 елда Прокопиу Грек академик живописецлар төркемен барлыкка китерүдә катнашкан. Шул ук чорда ул премьер-министр Метаксас, мэра Кодзиас, икътисадчы Дросорулос портретларын башкарган.
1938 елда Прокопиу “Агавалар”ын, “Король бакчасы”н, «Акрита»сын күргәзмәгә куеп Заппионда гомум-грек күргәзмәсендә катнашкан.
1939 елда Прокопиу үзенең “Алмалар белән поднос”, “Ак розалар” һ.б. күргәзмәгә тәкъдим итеп “Грек рәссамнары союзы” күргәзмәсендә катнашкан. 
Параллель рәвештә Прокопиу рәт гаилә портреты һәм “Лазурь кыз” эшен башкарган.
Шул ук елда Прокопиу үзенең “Сугышчы”, “Иртәнге гармония”, “Крестьян” эшләрен күргәзмәгә куеп Заппионда гомум-грек күргәзмәдә һәм “Смирна кызы”, “Поднос” эшләрен күргәзмәгә куеп Яңа Смирнада күргәзмәдә катнашкан. Камена Вурлада ял итеп Прокопиу “Платаннар”, “Ими имезүче хатын-кыз”, “Балыкчы” һәм “Лаврлар” картиналарын ясаган.
## Прокопиуның соңгы сугышы

1940 елның 28 октябрендә Грециягә итальян бәреп үтүе башланган. Улы, Андреас мобильләштерелгән булган, Ангелос ихтыяри булып фронтка киткән.
Прокопиу ике юрамада Пиндада сугышка багышланган композицияне ясый. Әмма карт хәрби рәссам өчен бу җитәрлек булмаган. Греция, кайбер башка Европа дәүләтләреннән аермалы буларак капитулировать итүдән баш тарткач Прокопиу тетрәнгән. Карт диярлек, авыру бронхлар белән 64 яшьлек ул башка кеше булып киткән. “Ул көннәрдә аны күргәннәр аны беркайчан да онытмас”. Ул аңа фронтка барырга рөхсәт итсеннәр өчен барлык ирешүдәге бәйләнешләрне хәрәкәткә китергән. Ул таныш һәм таныш булмаган кешеләрдән рөхсәт сорап министрлыклар һәм штаблар буенча йөгергән. Ниһаять 1940 елның 18 ноябрендә Прокопиу премьер-министр Метаксаска хатны имзалаган:

«Минем ике улым — Ватанның изге сугышы солдатлары…
Эллада уллары каннары белән узып булмаслык каһарманлыкның яңа эпопеясен язганда монда калырга оялам…
Үземдә яшь, кайнаучы канны сизәм. 28 октябрьдә Сез бу могъҗизаны башкаргансыз. Сез безгә энтузиазмы һәм грек яшьлеге белән 25 елны кайтардыгыз.
Эпирның һәм Македониянең данлы һәм канлы тауларында языла торган каһарман эпопеядан берәр нәрсәне мәңгеләштерер өчен мине фронтка җибәрүне рөхсәт итә торган фәрманыгызны сорыйм.
Мин 1912 елдан милләтнең барлык бәрелешләрендә хәрби рәссам буларак армия артыннан барырга һәм пумала белән Грециянең мәңге корылмасына кечкенә ташчык кертеп куярга бәхеткә ия булдым.
Миңа бүген дә шунда кире какмагыз, Премьер әфәнде
Г. Прокопиу, хәрби рәссам. „Хәрби хезмәтләр өчен“, „Хәрби хач“ медале.».
Тугыз көн узгач баш командующийның “зур берлекләр командирларына” юлдаш хат белән уңай җавабы килгән. “Бала кебек шат” Прокопиу Албаниянең карлы тауларына ул була дип ышанган Җиңү белән очрашуга киткән. Ул милләткә яңа Воскресение игълан итәргә һәм үзенең «Без җиңелгән булмадык» («Εμείς δεν νικηθήκαμε») икәнен исбатлауны ашыккан «.
Фронтка килеп Прокопиу Эпир тауларында бәрелеш вакытында очраклы рәвештә улы Ангелос белән очрашкан. Прокопиу рәт фотография һәм киләчәк картиналары өчен материал булырга тиеш рәт эскиз башкарырга өлгергән. Ул шулай ук урында май белән  Аргирокастрон картинасын ясый башлаган (тәмамланмаган булып калган). Аның хатынына фронттан соңгы хаты 13.12.1940 белән даталанган: „..минем өчен борчылма…Мин армиябезнең эшен узып булмаслык каһарманлык, патриотизм һәм үзеңне корбан итү өчен Богородица ярдәме белән материалларны урында өйрәнәм. Бу омтылышта мине куркынчлык булмаска да мөмкин булмаган урында саклый торган Богородица ярдәм итә“.
Чатырда минус егерме температурасында йоклап карт рәссам йөрәк җитешсезлегеннән авырып киткән һәм автомобильдә үлгән. Албан шәһәре Тепеленадан ерак түгел, 20 декабрь көнне. Прокопиуның җәсәде Афиннарга алып кителгән булган һәм полковник шәрәфләре белән күмелгән булган. Аның үлеме барлык грек гәзитләрендә язып куелган булган.
Аның улы Ангелос соңыннан шулай дип язган: “Мин аны сугыш Илаһлары лаек иткән бетүе өчен әрнү һәм шул ук вакытта горурлык белән еладым. Аның булуы һәм тормышта юлы соңгы образы акрит булган, анда Пиндта, карларда, мин аны үлеме алдыннан очраткан урында“».

## Истәлеге
Икенче дөнья сугышы тәмамлануыннан соң, 1948 елның мартында Афинаның кече Азия качаклары нигезләнгән кварталы Неа Смирнада (Яңа Смирна) Прокопиуның художество поминкалары оештырылган булган. Поминкаларда Н. Пластирас, элекке премьер-министр Э. Цудерос һәм Смирнадан йөзләрчә якташы катнашкан.
Георгиос Прокопиу истәлегенә Яңа Смирнада урам аталган.

## Замандашлар һәм тәнкыйтьчеләр Прокопиу турында

Прокопиу улы Ангелосны кертеп сәнгать белгечләре тарафыннан “сугыш һәм хатын-кыз рәссамы” булып сыйфатланган булган. Сәнгать белгече М. Кирьяку-Димитриаду рәссамның үлеменнән соң 15 елдан соң оештырылган күргәзмәдән соң шулай дип язган: “күбрәк сугышка түгел, ә төсле эпик җырга охшаган итеп сәер, үзлекле манерада соры томан һәм төш фонында дәртләнү, агония һәм курку күренешләре”.
М. Кирьяку-Димитриаду рәссамның тормышы алардан тематиканы оператор һәм рәссам буларак алган милләт хәрби перипетияләре белән бәйле. Ул сугыш фонында һәм сәбәпле үлүе табигый .
Корал буенча иптәш һәм Прокопиуның дусты генерал К. Макрис:
«Фронтта тормышны белгән карт солдат буларак эллин үлемсезлегенә бүләк итәр өчен аның үткен күзе тотып алган безнең сугышчыларның тормышлары һәм сугышлары сокландыргыч мизгелләре өчен генә түгел, ә безнең солдатларыбызынңы йөрәкләрендә булуы бүләк иткән шатлык һәм энтузиазм өчен лавр тәкыясе булган башка солдат турында сөйлим.
Мин аны эштә белдем һәм илһамландырылган чын рәссамның затлы киң җанын белдем. Мин аның эчкерсез патриотизмын, саф энтузиазмын һәм Ана Элладага мәңге мәхәббәтен белдем.
Чөнки Прокопиу беренче чиратта һәм иң әһәмиятлесе патриот булган! Һәйләкәр булмаган ышану, үзеңне бирешүчәнлек, энтузиазм тулы, эшләрендә җан иҗат итәргә һәм чагылдырырга сәләтле патриот”.
“Грек армиясе һәм сәнгате комик-фаҗигале 1897 ел сугышының сарай яны Г. Ройлостан Балкан сугышларының Флора-Каравиа, Талия, Стратигос, Ферекидис кебек данлы рәссам баталистлар когортасына кадәр. Әмма бу рәссамнар күбесенчә Генераль штаб артыннан барганнар һәм сугышның үзен түгел, ә кайтавазын кичергәннәр. Һәм шул кайтавазны алар эшләрендә чагылдырган. Алардан аермалы буларак Прокопиу сугышны, аның бәрелешләрен, аның аяусызлыгын һәм каһарманлыгын кичергән. Ул солдат янында, Дан көтүче кече офицер янында, алар кебек үк үлем кабул итәргә әзер булган, алар белән коры ипи һәм чүлнең тозлырак суын уртаклашкан һәм аңа Язмыш тарафыннан бирелгән корал – рәссам пумаласы белән каһарманнарча сугышкан! Бу рәссамның түгел, ә “Соңгысына кадәр” картинасын язганчы кичергән сугышчының картинасы.
“Һәм безнең кырыс язмышыбыз безнең данлыклы Кече Азия армиясе мыскыллап кире кайтырга карар кылгач сугышчы Прокопиу бөгелмәгән! Ярсудан янучы күзләр белән ул җилләр бөтен дөнья буйлап яшен яшьнәве һәм каһәр кебек Без җиңелгән булмадык („Εμείς δεν νικηθήκαμε“)» дип яңгыратып игълан иткән.

## Кинооператор һәм фотограф
Прокопиу хәрби рәссам, фотограф һәм кинематографист буларак грек милләтенең 1912 елдан 1940 елга кадәр барлык хәрби вакыйгаларын яктырткан. Прокопиуның камерасына без Смирнаның төрекләр тарафыннан яндырылуның уникаль документына рәхмәтле. Тулаем Прокопиу якынча 14000 фильм ясаган .

Грек кинематографы тарихчылары аны өч чорга бүләләр: 1906—1927, 1928—1940, һәм хәзерге. Грециядә документаль фильм тарихы шунды периодизация куллана. 1922 ел фронтка Прокопиу һәм Газиадис туганнар киткәч документаль фильм тарихында нокта булган.
Прокопиу рәсми төшерүләр белән чикләнмәгән булган. Ул солдатларның хәрби лагерьларда көнкүреш тормыш күренешләрен, бәрелеше кырында гади солдатның үлем күренешләрен төшергән. Ул катастрофа һәм кыру юлында качак кәрваннарына төшергән. Үзенең камерасы белән ул сугышны триумфаль бөеклегеннән арындырган, аннан соң сгушы гади кеше бөтен аяусызлыгында пәйда булган. Прокопиудан башлап киножурналдан документаль фильмга күчеш булган .
Яннис Солдатос үзенең “Грек кинематографы тарихы”нда бу Прокопиу төшергән 14000 метр тасма “Грециянең иң яңа тарихына багышланган барлык килсе фильмнарда шул чорга материал сылтама буларак кулланылган булган”. Прокопиу барысыннан күбрәк “хәрби репортер” калган һәм аның грек кинематографына башка катнашы булмаган. Шуның белән ул уникаль булган.
## Искәрмәләр

Төркем:Рәссамнар