open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Өмми бинт Зәйнәб

**Өмми бинт Аби әл-Аш ибн ар-Раби** (; Мәккә — 686, Джадда, Мәккә) — Ислам пәйгамбәре Мөхәммәд һәм Хәдичәнең кызлары Зәйнәп аша оныгы, шуңа күрә ул шулай ук **Өмми бинт Зәйнәб** () исеме белән дә танылган. Мөхәммәд аның әнисе ягыннан бабасы булган, шуңа күрә ул Ахль әл-Байт әгъзасы санала. Ул шулай ук Пәйгамбәрнең сәхабәләре арасында санала.

## Биография
Ул Әбү әл-Ас ибн әр-Рабиның кызы була. Ул Хәдичәнең туганы булган һәм аның туганы Мөхәммәдкә һәм Хәдичәнең өлкән кызы Зәйнәбкә өйләнгән. Аның бер абыйсы була, Али исемле. Аның әнисе ягыннан апалары Мөхәммәднең кызлары Рукайя, Өмм Күлсүм һәм Фатыйма була.

Өмми кечкенә бала чагында, Мөхәммәд аны намаз укыганда җилкәсендә күтәреп йөрткән. Ул аны баш ию өчен төшергән, аннары торганда тагын күтәргән. Мөхәммәд бервакыт аңа «иң яраткан кешемә» оникс муенсасы бүләк итәргә вәгъдә биргән. Хатыннары аның аны Айшәгә бирүен көткәннәр, ләкин ул аны Өммигә биргән. Икенче юлы ул аңа Хәбәшстан императорыннан алынган алтын йөзек бүләк иткән.

Фатыйма апасы үлем түшәгендә ятканда, ире Алидән туганы Өммигә өйләнергә сораган, чөнки Өмми Фатыйманың балалары Хәсән, Өммегөлсем, Зәйнәп һәм аеруча Хөсәенгә нык мәхәббәт белән караган. 632 елда, Фатима үлгәннән соң, Өмми Алигә кияүгә чыга  . Аларның ике улы булган: Һилал (шулай ук Мөхәммәд әл-Әусат яки Урта Мөхәммәд дип тә атала)  һәм Әун, икесе дә Иранда үлгән, икенчесе Кайс ибн Мөррәгә (Хорасан хакиме) каршы сугышта һәлак булган, ә беренчесе табигый сәбәпләр аркасында үлгән. Һилалның Әбу Һашим Абдулла ибн Мөхәммәд исемле улы булган дип санала, ләкин аның язмышы билгесез.

661 елда Али җәзалап үтерелә, Муавия I Өммигә тәкъдим ясый. Ул бу мәсьәлә буенча әл-Мөгирә ибн Нәүфәл ибн әл-Харис белән киңәшләшә. Ул аңа «бавыр ашаучының (Һинда бинт Утба) улына» кияүгә чыкмаска киңәш итә һәм бу мәсьәләне аның өчен хәл итәргә тәкъдим итә. Ул ризалашкач, «Мин сиңа үзем сиңа өйләнәм», — ди . Бу никахтан бер улы туа, Яхъя. Моннан соң аның нәселе булганмы-юкмы икәне билгесез. Өмми әл-Мөгирә белән әс-Сафрига сөргенгә китә. Ул анда 680 ел тирәсендә үлә, ләкин аның 670 елда (һиҗри буенча 50) үлгәнлеге турында чыганаклар да бар.

## Искәрмәләр

Төркем:Сәхабәләр
Төркем:Википедия:Татар телендә имзаланмаган Викимәгълүмат элементларына сылтамалары булган мәкаләләр
Төркем:686 елда вафатлар
Төркем:Мәккәдә туганнар
Карина Сабирова

**Карина Сабирова**, Карина Ибраһим кызы Сабирова (, , *[[1998 ел]]ның [[23 март]]ы, [[Россия]], [[Әстерхан]]*) ― Россия гандболчысы. Ул сул як ярымсакчы яки плей-оффчы позициясендә уйный ала. Ул ЦСКА гандбол клубы уенчысы һәм капитаны, шулай ук Россия җыелма командасы әгъзасы. Ул Россиянең халыкара класслы спорт мастеры .

## Биография
Карина Сабирова ― Астрахань гандбол мәктәбендә тәрбияләнгән. 2012 елдан бирле ул "Астраханочканың" резерв командасында уйный. Шул вакыт эчендә ул беренче тапкыр клубның Европа Кубогы составына кертелде. 2013/2014 сезоныннан бирле ул төп команда матчларында актив катнаша, резерв командасында уйнавын дәвам итә. 2016 елда ул Россия чемпионатында җиңүчесе була. 2016/2017 EГФ Чемпионнар Лигасының төркем этабында ул турнирда 42 гол белән икенче иң күп туп керткән уенчы булган. Ул яшүсмерләр, яшьләр һәм өлкәннәр җыелма командаларына чакырыла. Аның карьерасындагы иң мөһим вакыйгалар арасында 2018 елгы 18 яшькә кадәрге хатын-кызлар арасында гандбол буенча дөнья чемпионатында алтын медаль яулау һәм шул турнирның MVPсы дип аталуы бар.

Сабирова 2021 елның җәеннән бирле ЦСКА өчен уйный. ЦСКА белән ул Россия Кубогын яулады һәм Суперлигада көмеш призер була. 2022/23 сезоны алдыннан ул команда капитаны булды.

## Спорт казанышлары

*  Чемпионат России («Астраханочка») — 2016.
*  Чемпионат России (ЦСКА) — 2023.
*  Чемпионат России (ЦСКА) — 2022.
*  Чемпионат России («Астраханочка») — 2015.
*  Чемпионат России по гандболу среди дублирующих составов («Астраханочка») — 2016.
*  Кубок России (ЦСКА) — 2022, 2023.
*  Кубок России («Астраханочка») — 2016.
*  Суперкубок России (ЦСКА) — 2022.
*  Суперкубок России («Астраханочка») — 2016.
*  Летние юношеские Олимпийские игры 2014 — 2014.
*  Чемпионат Европы по гандболу среди девушек до 17 лет — 2015.
*  Чемпионат мира по гандболу среди девушек до 18 лет — 2016.

## Сылтамалар
* Карина Сабирова Европа Гандбол Федерация сайтында
* "Астраханочка" сайтындагы профиль 

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Россиянең халыкара класслы спорт мастерлары
Төркем:Россиянең спорт мастерлары
Төркем:Әстерханда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1998 елда туганнар
Төркем:23 март көнне туганнар
Форель Тинчурин

**Форель Тинчурин**, Форель Закир улы Тинчурин (*Форель Закирович Тинчурин; [[1926 ел]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Казан]] ― [[2002 ел]]ның [[30 сентябрь|30 сентябре]], шунда ук*) ― инженер-механик, техник фәннәр кандидаты, доцент (1985―1994), профессор, Татарстанда югары белем бирүне оештыручы, МЭИның Казан филиалы (2000 елдан Казан дәүләт энергетика университеты, КДЭУ) директоры (1985―1994).

## Тәрҗемәи хәле
1926 елда Казанда туган.

1950 елда Казан авиация институтын тәмамлап, «двигатель төзелеше» белгечлеге буенча инженер-механик квалификациясе алган.

1952―1976 елларда Казан авиация институтында фәнни-педагогик эш белән шөгыльләнгән.

1976 елда Мәскәү энергетика институтының Казан филиалы проректоры итеп билгеләнгән. 1982 елда 534 урынга исәпләнгән беренче тулай торак төзелеше тәмамланган.

1985–1994 елларда ― Мәскәү энергетика институтының Казан филиалы директоры.

2002 елга кадәр КДЭУда машина динамикасы һәм ныклыгы кафедрасы профессоры һәм ректор киңәшчесе булып эшләгән.

100 гә якын фәнни хезмәт бастырган. Оригиналь идеяләре һәм эшләнмәләре 29 авторлык таныклыгы белән якланган.

1962 елдан 1984 елга кадәр ― халык депутатларының Казан шәһәр Советы депутаты.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* Хөрмәт Билгесе ордены
* Хезмәт Кызыл Байрагы ордены
* ТАССРның атказанган энергетигы 
* Россия Федерациясенең атказанган югары мәктәп хезмәткәре
* Татарстан Республикасының Атказанган фән һәм техника эшлеклесе

## Хәтер
* КДЭУ музеенда Форель Закир улы Тинчуринга багышланган мемориаль комплекс бар.
* Галим истәлегенә КДЭУда ел саен «Тинчурин укулары» халыкара яшьләр фәнни конференциясе уздырыла.
* 80 яшенә «Форель Закирович Тинчурин» китабы нәшер ителгән.
* Форель Тинчурин исемен 2023 елның августында ачылган 110 кВ «Азино» цифрлы подстанциясе йөртә. Подстанция бинасы фасадында Тинчурин хөрмәтенә мемориаль такта урнаштырылган.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
;Мәкаләләр
* *Алиса Латыпова*. Он дорожил каждым. «Казань», 2026, март. ― Стр.20–23.

## Сылтамалар
*  Тинчурин Форель Закирович. «Республика Татарстан», 3.10.2002

Төркем:Ректорлар
Төркем:Казан авиация институтын тәмамлаучылар
Төркем:Казан дәүләт энергетика университеты укытучылары 
Төркем:Техник фәннәр кандидатлары
Төркем:Татарстанның атказанган фән һәм техника эшлеклеләре
Төркем:РФ югары һөнәри мәгарифенең мактаулы хезмәткәрләре
Әтеш Сәйран

**Сәйран Әтеш** (1963 елның 20 апрелендә туган) — Германия адвокаты һәм мөселман феминисты.

## Биография
Төркиянең Истанбул шәһәрендә көрдләр гаиләсендә туган. Сәйранга алты яшь чагында гаиләсе Германиягә күченгән. Ул Берлинның Ирекле Университетында юридик белем алган һәм 1997 елдан бирле юридик практика белән шөгыльләнә, җинаять һәм гаилә хокукы буенча махсуслаша. Әтеш — күренекле гражданлык хокуклары активисты, ул мөселман хатын-кызлары һәм кызлары өчен тигез хокуклар таләп итүе белән танылган.

Ул мөселман иммигрантлар җәмгыятенә каршы кат-кат чыгышлар ясый, алар еш кына үз иленә караганда консервативрак килеп чыга. 2008 елның гыйнварында Милли җәмәгать радиосына биргән интервьюсында Хакан Әтеш үзенә янаулар аркасында яшеренергә мәҗбүр булуы турында сөйли. Бервакыт аңа һәм аның клиентына суд бинасында шаһитлар алдында бер ир-ат (клиентның ире) һөҗүм итә.

2017 елда Әтеш Ибн Рушд Гете мәчетен ача. Бу Германиядә беренче «либераль мәчет» санала, анда ир-атлар һәм хатын-кызлар бергә намаз укыйлар, хәтта хатын-кызлар имам буларак намаз укый алалар. Төркия дини хакимиятләре һәм Мисырның Әл-Әзһәр университеты шурасы бу проектны хөкем итә һәм Әтешкә тагын да күбрәк янаулар килә башлый.

2018 елда Сәйран Әтеш Европа Парламенты тарафыннан кеше хокукларын яклау өчен бирелгән Сахаров премиясенә тәкъдим ителә. Ләкин бу премия Олег Сенцовка бирелә.

## Искәрмәләр

Төркем:Төркиянең феминизм эшлеклеләре
Төркем:Алманиянең феминизм эшлеклеләре
Төркем:Берлинның Ирекле университетын тәмамлаучылар
Төркем:Истанбулда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1963 елда туганнар
Төркем:20 апрель көнне туганнар
Өмми әл-Банин

**Фатима бинт Хузам** (); **Өмми әл-Банин** (, «угыллар анасы» дигәнне аңлата) исеме белән танылган; 683 елда вафат) ― дүртенче рәшидун хәлифәсе (656–661 елларда идарә иткән) һәм беренче шигый имамы булган Гали ибне Әбу Талибның хатыны. Ул Кайс конфедерациясе эчендәге кабилә ― Бану Килаб кабиләсенә караган. Өмми әл-Банин 632 елда ире Алинең беренче хатыны ― Ислам пәйгамбәре Мөхәммәднең кызы Фатыйма үлгәннән соң берникадәр вакыт узгач, аңа кияүгә чыккан. Ул Алига дүрт ул тапкан, аларның барысы да 680 елда Кәрбәла сугышында үлгән.

## Биография
Аның әтисе-Бану Килаб кабиләсеннән Әбү-ль-Мәҗл Хиззәм бине Хәлид, ә әнисе-Ләйлә яки Самаме, Сөһәйл бине Әмир бине Мәлик кызы. Килаб кабиләсе - Мөхәммәд пәйгамбәрнең бабалары кабиләсе. Аның туган көне билгесез. Шигый тарихчысы Әбү-ль-Фараҗ Әл-Исфахани аның Али Ибн Әбү Талиб белән никахы турында «Maqatil al-Talibiyyin» тарихи-биографик җыентыгында кайбер мәгълүмат китерә. Гарәп шәҗәрәсен белгән Алинең энесе Акил Фатыйма бинт Хузамны Али белән таныштырган, чөнки аның кабиләсе батырлык белән дан тоткан, Алинең батыр уллары булыр дип өметләнгән. Шулай итеп, Али аңа һиҗринең 11 елында өйләнә. Аның Али белән никахы парга дүрт ул: Аббас, Абдулла, Җәфәр һәм Госманны китерә. Нәкъ менә аның улларының батырлыгы аркасында ул Өмми Әл-Банин (сүзгә-сүз «улларның анасы») буларак билгеле була, бу сыйфат Фатима бинт Хузамга нисбәтләнә. 680 елда дүртесе дә үзләренең үги абыйсы Хөсәен ибн Али белән Кербел янындагы сугышта сугышканнар һәм аның белән бергә үтерелгәннәр. Кербеладан әсирләр кәрваны Мәдинәгә кергәч, алар аңа балаларының җәфаланучы үлеме турындагы хәбәрне җиткерәләр, Өмми Әл-Банин бу хәбәрне алгач, ул, имеш, Хөсәенне яңадан исән күрү өчен улларын һәм Җирдәге бөтен нәрсәне бирер идем, ди. Шигый галиме Йосыфи-Ошкури моны аның Әһль Әл-Бәйткә, ягъни Мөхәммәд пәйгамбәр гаиләсенә тугрылыгы билгесе итеп карый.

Кербаладан кайткач, Зәйнәп бинт Гали шәхсән Өмми әл-Банинга кайгы уртаклашу өчен барган диләр. Ул даими рәвештә Мәдинәдәге әл-Баки зиратына барып, оныгы, Аббас улы Өбәйдулла өчен кайгырган. Ул улларын шулкадәр кайгырткан ки, андагыларны, хәтта, күрәсең, Өмәви хәлифәте Мәрван I ибн әл-Хәкәмне дә елаткан. Ул әл-Бакида, Мөхәммәднең апалары Сафия һәм Атика янында җирләнгән, ләкин аның үлгән елы, шулай ук туган көне дә билгесез. Кайбер чыганакларда аның үлем көне 13 Җөмадиәл-ахир, 64 яки 70 дип күрсәтелә.

## Шиит мәдәниятендә
Шигый хатын-кызлар, бигрәк тә Иранда, Өмми әл-Банинга тәвассул догасын укыйлар, аның рухыннан, аеруча алар бик мохтаҗ булганда яки авыр вакытларда сабырлык табу өчен, догаларын аларга кушуын сорыйлар.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* 
## Сылтамалар

Төркем:Википедия:Татар телендә имзаланмаган Викимәгълүмат элементларына сылтамалары булган мәкаләләр
Төркем:683 елда вафатлар
Сабина Вәлиева

**Сабина Равильевна Вәлиева (1989 елның 28 сентябрендә туа, Куйбышев,**  РСФСР, СССР) - Россия футбол судьясы, 2014 елдан бирле ФИФА халыкара судьясы. Россия хатын-кызлар футбол чемпионаты судьясы. Футбол судьясы Равил Вәлиевның кызы.

## Биография
Ул 1989 елның 28 сентябрендә Куйбышевта туган. Аның әтисе Равил Вәлиев "советлар канатлары" өчен уйнаган һәм соңрак футбол судьясы булган; ул әтисе белән очышлар аркасында күп илләргә (шул исәптән АКШка) барган. Әнисе ваклап сату өлкәсендә эшли, кием сата. Сабина сүзләренчә, аның әбисе даими рәвештә никахларга һәм башка чараларга абыстай буларак чакырыла. Сабина Григорий Лиманский исемендәге Самара дәүләт һәм муниципаль идарә академиясен тәмамлаган (кеше ресурсларын идарә итү белгечлеге буенча). Ул якынча алты ай тай боксы дәресләренә йөрде .

Ул футбол белән 13-14 яшендә, ЦСК ВВС клубының хатын-кызлар командасына кабул ителгәндә, шөгыльләнә башлаган һәм капкачы (тренер - Разия Нуркенова) буларак уйный башлаган. Үз сүзләре белән әйткәндә, Сабина ул вакытта "йомшак" булган, һәм бу аның капкачы булып сайлануының бер сәбәбе булган. Калугада узган беренче мини-футбол ярышында ул көмеш медаль яулаган . 2006 елда ЦСК ВВС клубы составында ул MФС Приволжье Кубогын яулаган һәм шулай ук MФС Приволжье чемпионаты финалына чыккан. Университетка кергәнче, ул барлыгы 4 ел уйнаган, анда футбол уйнау мөмкин булмаган. Әтисенең киңәше буенча, ул судья курсын үткән, имтиханнарны уңышлы тапшырган һәм Самара чемпионатында матчларда хөкемдарлык итә башлый (аның беренче уены "Салют" стадионында үткәрелгән). Ике елдан соң ул Ивановодагы Бөтенроссия яшьләр турнирына чакырылды, аннары хатын-кыз судьялар өчен Бөтенроссия күнегүләр лагерына чакыру ала.

Сабина 2014 елдан бирле ФИФА судьясы булып эшли, Россия Премьер-лигасында һәм Россия Кубогында матчларда хөкемдарлык итә, шулай ук Россия яшьләр чемпионатында, яшьләр арасындагы РПЛда һәм халыкара матчларда (Чемпионнар лигасы матчларында һәм дөнья кубогы һәм Европа чемпионатына сайлап алу турнирларында милли командалар матчларында) хөкемдарлык итәргә квалификацияле . Үз сүзләре буенча, ул 2020 елга кадәр якынча 40 илгә барган. 2018 елда ул Россия һәм Англия хатын-кызлар командалары арасындагы матчта резерв судья булган .

2019 елгы интервьюга караганда, Сабина 17 ел футболда, ә 13 ел хөкемдар булып эшләгән. Ул Мәскәүдә яши . Ул телевидениедә "Йөзгә бер", "Үз уены", "Ир-ат/Хатын-кыз" һәм "Көчсез звено" программаларында чыгыш ясаган. Ул шулай ук берникадәр вакыт Самарадагы "Мега" сәүдә үзәгендә администратор булып эшләгән, ләкин 2020 елда ул хөкемдарлыкны башка бернинди эш белән дә берләштермәвен игълан иткән; ул шулай ук балалар футбол командасы хезмәткәре булган.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Сайттагы профиль FootballFacts.ru
* 
Төркем:Самарда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1989 елда туганнар
Төркем:28 сентябрь көнне туганнар
Нурания Вәлиева

**Нурания Вәлиевна Вәлиева** (1927 елның 28 мае, Алашайка, Парагинский районы, Мари автономияле өлкәсе, РСФСР, СССР - 1993 елның 13 ноябре, шунда ук) - Совет мари терлекчесе, хезмәт герое. Мари Автономияле Совет Социалистик Республикасының Парагинский районы В.И. Ленин исемендәге колхозның дуңгызчысы (1965-1980). Ленин ордены кавалеры (1973). VI чакырылыш Мари Автономияле Совет Социалистик Республикасы Югары Советы депутаты (1963-1967).

## Биография
Ул 1927 елның 28 маенда хәзерге Марий Элның Парагинский районы Алашайка авылында туган. Башлангыч белем алган.

1943 елда ул гади эшче була, ә 1965 елдан 1980 елга кадәр Мари АССРның Парагинский районындагы В. И. Ленин исемендәге колхозда дуңгызчы булып эшли. 1976 елда, бишьеллык план нәтиҗәләре буенча, ул 5000, ягъни елына 1000 дуңгыз баласы алган! Ул шулай ук яшьләр өчен тәҗрибәле остаз буларак та билгеле булган.

Терлекчелек өлкәсендәге казанышлары өчен ул Ленин, Октябрь революциясе, "Мактау Билгесе" орденнары һәм медальләр белән бүләкләнә.

Ул VI чакырылыш (1963-1967) Мари АССР Югары Советы депутаты итеп сайланган.

Ул 1993 елның 13 ноябрендә Мари Эл  Парангинский өлкәсенең Алашайка авылында вафат булган.

## Бүләкләр

* Ленин ордены (1973) 
* Октябрь революциясе ордены (1976) 
* «Почет билгесе» ордены (1966) 
* "Фидакарь хезмәт өчен. Владимир Ильич Ленинның тууына 100 ел тулу уңаеннан" медале

## Хәтер

* 1975 елда мәшһүр татар шагыйре Мәхмүт Хөсәен аңа "Нурания" шигырен багышлаган.
* 2019 елның декабрендә Марий Элның Парагинский Ветераннар йортында Алашайка авылында туган, танылган терлекче Нурания Вәлиевага багышланган кичә үткәрелде.

## Әдәбият

*  Вәлиева Нурания // Марий биография энциклопедиясе
*  Вәлиева Нурания // Марий Эл республикасының энциклопедиясе
* Хусаинов Р. На орденоносца равнялись все // Наша жизнь. — 8 марта 2013 г.
*  Опарина Т. Т. Вәлиева Нурания // Марий биография энциклопедиясе

## Искәрмәләр

Төркем:«Владимир Ильич Ленинның тууына 100 ел тулу уңаеннан» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары
Төркем:Октябрь Инкыйлабы ордены кавалерлары
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:1993 елда вафатлар
Төркем:13 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:Бәрәңге районында туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1927 елда туганнар
Төркем:28 май көнне туганнар
Нәзик Әл-Абид

**Нәзик Әл-Абид** (; 1898-1959, Дамаск) — беренче гарәп суфражисткасы һәм Сүрия милли активисты. Ул «Сүрия Жанна д’Арк» буларак билгеле.

## Биография
Ул Госманлы солтаны Габделхәмид IIгә якын булган бай аристократ гаиләсендә туган.

Балачакта ул мул тормыш белән яшәгән. Олыгайгач, буш тормышын ташлап, гражданлык активизмы һәм Сүрия бәйсезлеге өчен көрәшкән. Аның эшчәнлеге Дамасктагы консерватив даирәләрнең ачуын чыгарган, алар Нәзикне фетнәче дип санаганнар.

1920 елның 24 июлендә ул Мейсолун үткелендә французлар белән сугышта катнаша, анда ул үләр дәрәҗәсендә яраланган генерал Йосыф әл-Әзмәхне коткарырга тырыша.

1921 елдан ул Халыкара «Кызыл Хач» Комитетының Сүрия бүлеге президенты булып эшли, ә 1922 елда илдә Кызыл Хач үрнәгендә «Кызыл Ярымай» дип аталган оешма төзи.

1925 елдан 1927 елга кадәр ул тагын бер тапкыр француз мандатына каршы халык күтәрелешендә катнаша. Күтәрелеш җиңелгәннән соң, ул эмиграциягә китәргә мәҗбүр була, ләкин 1929 елда ватанына кире әйләнеп кайта.

1929 елда ул ярлы кызларга инглиз теле һәм тегү курслары тәкъдим итүче «Дамасск хатын-кызларын уяну ассоциациясен» оештыруда ярдәм итә. Ул шулай ук дәүләт тарафыннан финансланган ике ассоциациягә нигез сала: «Кызыл йолдыз» һәм «Дамасск нуры», алар кызлар мәктәпләрендә гарәп мәдәниятен таратуны алга сөрә.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Нәзик Әл-Абид. Сүрия Жанна д. Арк
Төркем:Дамаскта вафатлар
Төркем:Википедия:Татар телендә имзаланмаган Викимәгълүмат элементларына сылтамалары булган мәкаләләр
Төркем:1959 елда вафатлар
Төркем:1898 елда туганнар
Сафсәри

**Сафсәри**, ***сафсери***  шулай ук ***хаик*** - Тунис хатын-кызлары өйдән тыш кия торган ак яки ачык сары баш киеме. Ул, гомумән алганда, Мәгъриб пәрдәсенең бер варианты. Йөргәндә, сафсәрине кул белән тотарга кирәк, бу осталык таләп итә. Еш кына XXI гасырда сафсәрилар я бөтенләй юкка чыккан, яисә өлкәнрәк хатын-кызлар гына кия дип санала, ләкин аларның популярлыгы 2011 елгы инкыйлабтан соң сизелерлек арта.

## Мәгъриб хатын-кызлары өчен түшәк япмалары
Сафсәри - төбәктәге күп хатын-кызларның пәрдәләренең берсе; охшаш турыпочмаклы тукыма кисәкләрен бәрберлар, яһүд, гарәп, төрек һәм башка Төньяк Африка хатын-кызлары өйдән чыкканда кигәннәр. Озын, бер төсле пәрдәләр (бит пәрдәләре кебек) Магриб шәһәрләрендә бай кешеләр арасында барлыкка килгән. Алжирда, Мароккода, Тунис һәм Ливиянең кайбер өлешләрендә аларны "хайк", Туниста "сафсәри" һәм "хрэм", Алжирда "кса", Ливиядә "фаррашиййя" дип атаганнар һәм башкалар да булган; авыл пәрдәләреннән аермалы буларак, аларны ир-ат тукучылар, гадәттә яһүдләр, тукыганнар.

## Бәйсезлеккә кадәр
Тарихи яктан, сафсәри йоннан тегелгән, ул хатын-кызны бармак очларыннан баш очына кадәр каплаган һәм битлек белән бергә киелгән. XX гасыр башында йон ефәк белән алыштырылган, һәм сафсәриның озынлыгы башта 7 дән 4,5 метрга кадәр, аннары 2,2 метрга кадәр киметелгән; гасыр уртасында сафсәриның киңлеге 1,45 м булган, ә гасыр ахырына ул 1,8 м га кадәр арткан. Хәзерге сафсәрилар шулай ук синтетик тукымалардан тегелгән.

Сэфсэри 1930-1950 елларда, бәйсезлек өчен көрәш вакытында Тунис тәңгәллеге символы булып кала.

## Бәйсез Туниста
Тунис бәйсезлек алганнан соң, Бургиба эшче көчендә хатын-кызлар санын арттыру өчен пәрдәгә карата позициясен үзгәртә һәм Тунис хатын-кызларыннан сафсәриларны бетерү кампаниясен башлый. Ул операторлар һәм фотографлар катнашында Тунис хатын-кызлары белән очраша, аннан соң аларның пәрдәләрен салдыра; бу очрашуларның язмалары һәм фотосурәтләре массакүләм мәгълүмат чараларында киң тарала. Җәмгыятьтә пәрдәне бетерүгә караш ике төрле була: сафсәри байлыкны һәм югары социаль статусны символлаштыра, шуңа күрә күп хатын-кызлар аннан аерылырга теләмиләр.

## Яңарыш
2011 елгы инкыйлаб вакытында хатын-кызлар кара пәрдәле исламчыларга каршы чыгу өчен сафсәри киеп урамнарга чыга башлыйлар, алар мәгариф учреждениеләрендә һәм эш урыннарында бөтен тәнне каплаучы ислам киемнәрен киюне тыюны бетерүне таләп итәләр.
Файл:Ssafseri.jpg|альт=Девушка в сэфсэри| Сафсәри кигән кыз
Файл:الحايك_و_السفساري_04.jpg|альт=Женщина в сэфсэри с кружевной маской на лице| Сафсәри кигән, йөзенә бау битлеге кигән хатын-кыз
Файл:Le_sefssari_tunisien.jpg|альт=Туниски на протестах с государственными флагами| Тунис халкы милли байраклар белән протест белдерә
Файл:By_the_waters_of_Carthage_(1906)_(14761018256).jpg|альт=Иудейки в сэфсэри, 1906| Сафсәридагы яһүд хатын-кызлары, 1906 ел
Файл:LA_Kasba,_le_kef.jpg|альт=Женщина в сэфсэри, закрывающем всё тело| Бөтен тәнен каплап торган сафсәри кигән хатын-кыз


## Искәрмәләр

## Әдәбият

* 
* 
* 
* 
Төркем:Тунис мәдәнияте
Худа Шаарави

**Худа Шаарави** (1879 елның 23 июне – 1947 елның 12 декабре) – Мисыр милләтчесе, хатын-кызлар хокуклары өчен көрәшүче, Мисыр хатын-кызлары берлеге һәм Гарәп феминистлар берлегенә нигез салучы.

## Биография
Ул Эль-Минья губернаторлыгында бай гаиләдә туган. Ул Мисыр Вәкилләр Шурасының беренче президенты Мөхәммәд Солтанның өченче кызы була. Шаарави бөтен балачагын һәм үсмер чагын гаремда үткәргән. 13 яшендә Худа үзенең туганы Али Паша Шааравига кияүгә чыга. Маргарет Бардан сүзләренчә, "иреннән соң аерылу аңа белем алу өчен вакыт биргән һәм шулай ук көтелмәгән бәйсезлек тәмен татып караган". Шаарави Каһирәдә белем алган. Аңа Коръән һәм башка берничә фән өйрәтелгән, шулай ук госманлы һәм гарәп телләрендә укытылган. Ул чор законнары буенча, аңа бары тик хатын-кызлар гына белем биргән. Бу чорда Шаарави гарәп һәм француз телләрендә шигырьләр яза башлаган. Соңрак Худа Шаарави үзенең башлангыч чоры турында истәлекләр китабы язган, ул инглиз теленә тәрҗемә ителгән.

## Эшчәнлек
Ул вакытта Мисырдагы барлык хатын-кызлар да йортның аерым өлешендә, ягъни гаремда яшәгәннәр. Аларны шулай ук хиҗаб кияргә мәҗбүр иткәннәр. Худа хатын-кызлар хокукларына карата бу чикләүләр белән килешмәгән һәм хатын-кызлар өчен үз хокуклары турында лекцияләр оештырган. Шааравиның лекцияләре күп хатын-кызларны үзенә җәлеп иткән. Ул шулай ук кайбер хатын-кызларны мохтаҗ хатын-кызларга ярдәм итүгә юнәлтелгән хәйрия фонды булдыру өчен акча бирергә күндерә алган. 1910 елда Шаарави кызлар өчен мәктәп булдыруга ирешкән, ул гамәли күнекмәләргә (мәсәлән, акушерлык) караганда күбрәк академик фәннәргә юнәлтелгән була.

Мисыр Британия хакимлеге астына кергәч, күп кенә Мисыр хатын-кызлары Британия хөкүмәтенә каршы протестларда катнашалар. 1919 елның мартында Шаарави Сафия Заглул белән бергә Британия империясеннән бәйсезлек таләп иткән 500 хатын-кыз катнашкан иң зур хатын-кызлар демонстрациясен оештыра, бу хәзерге Мисыр тарихындагы беренче хатын-кызлар демонстрациясе була. Британия түрәләренең таралырга боерыгына карамастан, хатын-кызлар өч сәгать дәвамында эссе кояш астында протест белдерделәр.

1922 елда ире үлгәннән соң, Худа Шаарави Мисырда хатын-кызларның традицион рәвештә йөзләрен каплаган пәрдә киюдән туктарга карар кыла. Шааравиның карары Мисырда хатын-кызлар хокуклары хәрәкәтенең үсүе контекстында кабул ителә һәм Франциядә туган Мисыр активисты Эжени Ле Брюн йогынтысында була. Шул ук вакытта, Мелек Хифни Насиф кебек башка хатын-кызлар хокуклары активистлары Шааравиның карарын хөкем итәләр. 1923 елда Худа Шаарави Мисыр Хатын-кызлар Берлегенә нигез сала һәм аның беренче президенты була. Шул ук елны, Римда узган Халыкара Суфражистлар Альянсы конференциясеннән кайткач, Худа Шаарави һәм Саиза Нәбарави тимер юл вокзалында пәрдәләрен ачыктан-ачык салалар.

1925 елда Шаарави хатын-кызларның хокукларын яклаган «L'Égyptienne» журналын чыгаруны оештыра.

## Искәрмәләр

Төркем:Мисыр сәясәтчеләре
Төркем:1947 елда вафатлар
Төркем:12 декабрь көнне вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1879 елда туганнар
Төркем:23 июнь көнне туганнар
Екатерина Васильева

**Екатерина Сергеевна Васильева** (*дөньялыкта*; 2021 елдан ― **монах хатын Василиса**; 1945 елның 15 августында Мәскәү шәһәрендә туган) ― Советлар Союзы һәм Россия театр, кино һәм дубляж актрисасы, медиаконтент монтажлаучы. РСФСР халык артисты (1986). 2021 елдан ― Рус Православие чиркәве монахинясе.

## Биография

Ул 1945 елның 15 августында Мәскәүдә шагыйрь Сергей Васильев һәм Олимпиядә Макаренко (1920–2001) гаиләсендә, Волонтер армиясе офицеры (Марковец) Виталий Макаренконың (1895–1983) кызы булып туган. Волонтерлар Россиядән чигенгәннән соң, актрисаның әнисен әтисенең абыйсы, совет педагогы Антон Макаренко уллыкка алган. Екатеринаның өлкән апасы Галина Васильева да берничә фильмда төшкән актриса булган.

1962 елда Екатерина ВГИКка (Владимир Белокуров остаханәсенә) укырга кергән, аны 1967 елда тәмамлаган һәм шунда ук М.Н. Ермолова исемендәге Мәскәү драма театры труппасына кабул ителгән, анда ул 1970 елга кадәр хезмәт иткән.

Васильева студент чагында ук беренче фильмында төште. "Иртәгәге урамда" (1965) кинороманында кечкенә роль белән төшкән.

Институтны тәмамлаганнан соң, Екатерина Васильева үзенең беренче төп кино рольләрен "Солдат һәм патшабикә" (1968) һәм "Адам һәм Һава" (1969) фильмнарында башкарган.

1970 елда Васильева "Современник" театрына эшкә күчкән, аның сәхнәсендә 1973 елга кадәр чыгыш ясаган, аннары Мәскәү сәнгать театрына күченгән, анда 1987 елга кадәр хезмәт иткән.

1993 елда актриса, сәхнәдән дә, кинодан да китәргә карар кылып, Толга монастырендә яңа гына эшли башлаган. Соңрак аның Урта Садовниктагы Изге Ана чиркәвендә казначы булып эшләве ачыкланган.

1996 елда Васильева кинога кайта, "Патшабикә Марго" һәм "Графиня де Монсоро" телесериалларында Екатерина де Медичи патшабикә ролен башкара, ә киләсе елда Валерий Приомыховның "Без булмасак, кем" фильмында төшә. Ул актив рәвештә актерлык эшчәнлеген дәвам итә.

Дингә күчкәч, Васильева рольләренә карата сайлап карый башлаган. Ул яңа фильмда төшәр алдыннан һәрвакыт рухи әтисеннән фатиха сораганын таныган.

2021 елның августында ул Яңа Мәскәүнең Троица-Ходегетрия Зосимова Эрмитаж ставропегия монастырендә монах антын кабул итте һәм Василиса монах исемен алды.

## Шәхси тормыш
Беренче ире - Сергей Александрович Соловьев (1944-2021), совет союзы һәм Россия кинорежиссеры, сценарий авторы, продюсер булган.

Икенче ире - Михаил Михайлович Рощин (1933-2010), совет союзы һәм рус прозаигы, драматург һәм сценарийлар авторы.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Шәхесләр:Современник театры
Төркем:РСФСР атказанган артистлары
Төркем:РСФСР халык артистлары
Төркем:Почет ордены кавалерлары
Төркем:Россия театр актрисалары
Төркем:ССРБ актрисалары
Төркем:Әлифба буенча актрисалар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Мәскәүдә туганнар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1945 елда туганнар
Төркем:15 август көнне туганнар
Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр
Акманов

**Акманов** ― фамилия.
* Айдар Акманов (1972), киносценарист, режиссер.
* Айтуган Акманов (1966), тарих фәннәре докторы (2002). И. Г. Акмановның улы.
* Ирек Акманов (1933―2026), тарих фәннәре докторы (1981).
Төркем:Фамилияләр
Дешуково

**Дешуково** () — Россиянең Кострома өлкәсе Макарьев районында урнашкан авыл (деревня). Унжа авыл җирлеге составына керә.

## География
Авыл өлкә үзәге Кострома шәһәреннән якынча 179 км, район үзәге Макарьев шәһәреннән 12 км ераклыкта урнашкан. Авыл Кострома өлкәсенең көньяк өлешендә, Унжа елгасының сул ярындагы урманлы җирдә урнашкан.

### Күрше торак пунктлар
Дешуково авылы янында түбәндәге торак пунктлар урнашкан:
* Төньяк-көнбатышта: Унжа авылы (җирлек үзәге);
* Көнчыгышта: Торино авылы;
* Көньяк-көнбатышта: Погорелка авылы.

## Климат
Авыл климаты — уртача континентлы. Гыйнварның уртача температурасы −12 °C, июльнең уртача температурасы +18 °C. Явым-төшемнең еллык күләме якынча 600 мм.

## Халык саны
Халык саны буенча төп милләт — руслар (100%, 2002 елгы исәп буенча). Тарихи мәгълүматлар Кострома губернасының торак пунктлары исемлегеннән алынган.

## Транспорт
Авылга Макарьев — Унжа автомобиль юлы аша барып җитәргә мөмкин. Иң якын тимер юл станциясе — Мантурово, ул якынча 70 км ераклыкта урнашкан. Авылдан 10-12 км ераклыкта Кострома өлкәсенең мөһим транспорт магистрале — Р-243 (Кострома — Шарья — Киров — Пермь) федераль юлы уза.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Макарьев муниципаль районының рәсми сайты

Төркем:Кострома өлкәсе авыллары
Төркем:Макарьев районы авыллары
Унжа (Кострома өлкәсе)

**Унжа** () — Россиянең Кострома өлкәсе Макарьев районында урнашкан авыл (село). Унжа авыл җирлегенең административ үзәге.

## Тарих
Унжа — Кострома өлкәсенең иң борынгы торак пунктларының берсе. Ул беренче тапкыр **1219 елда** телгә алына. XVII гасырга кадәр ул ныгытылган шәһәр һәм мөһим оборона пункты булган. 1708 елдан — Казан губерны составында, соңрак Кострома губерны составында шәһәр статусын саклаган. 1778 елда шәһәр статусын югалта.

## География
Авыл Унжа елгасының биек сул ярында урнашкан. Район үзәге Макарьев шәһәреннән 18 км ераклыкта.

### Күрше торак пунктлар
Унжа янында түбәндәге торак пунктлар урнашкан:
* Көнчыгышта: Дешуково һәм Торино авыллары;
* Көньяк-көнчыгышта: Погорелка авылы.

## Халык саны
2014 елгы мәгълүматлар буенча авылда 362 кеше яши. Халык саны буенча төп милләт — руслар (100%, 2002 елгы исәп буенча).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Макарьев муниципаль районының рәсми сайты 

Төркем:Кострома өлкәсе авыллары
Төркем:Макарьев районы авыллары
Төркем:1219 елда нигезләнгән торак пунктлар
Лидия Сурикова

**Лидия Викторовна Сурикова** (1941 елның 10 сентябрендә, Мәскәүдә туа) - совет союзы һәм Россия режиссёр-аниматоры.

## Биография
1941 елның 10 сентябрендә Мәскәүдә туа.

Борис Щукин исемендәге театр институтының режиссерлык бүлегендә укыган (1967-1975).

Ул "Экран" җитештерү берләшмәсендә режиссер ярдәмчесе (1966-1969), һәм "Экран" җитештерү берләшмәсенең "Мульттелефильм" студиясендә курчак фильмнары режиссеры (1969-1996) булып эшләде.

Ул курчак театрларының, мультфильмнарның һәм курчак техникасын кулланып фильмнарның фильм версияләрен төшерә. Шулай ук ул уйнау фильмнарда да төшә.

## Фильмография

# 1974 — Бим, Бам, Бом һәм Бүре
# 1975-1976 — Федор абый, эт һәм мәче ( Юрий Клепацкий белән)
# 1977 — Ефәк пычкы
# 1978 - Голдилокс
# 1979 — Ау абыйның хатасы
# 1980 — Солдат хикәясе
# 1981 — Кыз үрнәкләре
# 1982 — Резервтагы җил
# 1983 - Яндыр, ачык яндыр
# 1984 - Ә бу әкияттә ул болай иде...
# 1984-1990 — KOAPP (Табигатькә аеруча актив ярдәм күрсәтү комиссиясе)
# 1984 - Кем көчлерәк?..
# 1985 - Пекка
# 1985 — Аккош каурые
# 1986 — Картон сәгать мәйданы
# 1987 — Җиңел икмәк
# 1988 — Могҗизалы алма
# 1989 - Иван егет патша кызын ничек коткарган
# 1991 — Зур полиция хикәясе
# 1992 — Сапожниковның хатыны
# 1993 - Бояка чебенгә зыян китермәс иде
# 1993 — Башка берәүнең бәйрәме

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* СССР киносы. Режиссерлар, СССР, Россия
* Кубикус архивлары
* да Сурикова Лидия Викторовна
Төркем:Россия режиссёрлары
Төркем:ССРБ режиссёрлары
Төркем:Әлифба буенча режиссёрлар
Төркем:Мәскәүдә туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1941 елда туганнар
Төркем:10 сентябрь көнне туганнар
Зөлфәт Нигъмәтҗанов

**Зөлфәт Нигъмәтҗанов**, Зөлфәт Наил улы Нигъмәтҗанов (*Зульфат Наилович Нигматзянов; [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Апас районы]], [[Акхуҗа]]*) ― Россия Федерациясе Кораллы көчләре хәрбие, генерал-майор (2026). Курск өлкәсендә дәүләт чикләрен саклау гаскәрләре командующие. 67нче, аннары 71нче мотоукчылар дивизиясе командиры .

## Тәрҗемәи хәле

Татарстан АССР Апас районы Акхуҗа (Азбаба) авылында туган. Әтисе ― Наил, әнисе ― Гөлирам. Нигъмәтҗановларның өч улы да хәрби өлкәдә зур уңышларга ирешә.

Акхуҗа урта мәктәбен  тәмамлаган. Кечкенәдән спорт белән дус булган. Берничә тапкыр Сабан туе мәйданнарында батыр булып калган. Зөлфәт Наил улы ―  буенча спорт мастерына кандидат.

Полковник Зөлфәт Нигъмәтҗанов 2008―2010 елларда Днестр буе Молдавия Республикасында ― тынычлык урнаштыручылар батальонында хезмәт иткән. Украинада конфликт барлыкка килү белән 2014 елдан аны Донецк һәм Луганск халык республикалары территорияләрен саклауга җибәргәннәр. 

2016―2018 елларда өч тапкыр ярты ел Сүриядә булган, Хәлеб, Пальмира шәһәрләрен саклауда һәм азат итүдә катнашкан. Анда күрсәткән батырлыгы өчен Батырлык ордены һәм ике мәртәбә «Батырлык өчен» медале белән бүләкләнгән.

Жуков орденлы Кызыл байраклы Казан югары танк команда училищесының кораллы ату кафедрасы җитәкчесе.

2022 елның августыннан махсус хәрби операциядә. 2023 ел башында үзенең мотоукчылар дивизиясе белән Луганск өлкәсенең  () шәһәрен азат итүдә катнашкан. Курск өлкәсе өчен көрәшнең алгы сызыгында булган. Хәрби бурычын уңышлы үтәгәне өчен беренче дәрәҗә «Хәрби батырлык өчен» медале белән бүләкләнгән. 

Хәзерге вакытта Зөлфәт Наил улы Нигъмәтҗанов махсус хәрби операция уздыру зонасында 71нче дивизия командиры булып хезмәт итә.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* Батырлык ордены ― *хәрби хәрәкәтләр барышында күрсәткән батырлык өчен*
* Ике «Батырлык өчен» медале ― *катлаулы сугыш шартларында батырлык һәм фидакарьлек өчен*
* I дәрәҗә «Хәрби батырлык өчен» медале ― *СВОда хезмәт иткән, шул исәптән Кременнаяны азат итүдә катнашкан өчен*
* 2026 ― «Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены медале

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Батырлык ордены кавалерлары
Төркем:«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлары өчен» ордены медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«Батырлык өчен» медале (Россия) белән бүләкләнүчеләр
Төркем:РФ генерал-майорлары
Төркем:Шәхесләр:Казан югары танк команда училищесы
Төркем:Сүриядә Русиянең хәрби чараларында катнашучылар
Төркем:Россиянең Украинадагы махсус хәрби операциясендә катнашучылар
Жозеф Валантен Буссинеск

**Жозеф Валантен Буссинеск** (француз телендә: Joseph Valentin Boussinesque, 1842 елның 13 марты, Сент-Андре-де-Сангони — 1929 елның 19 феврале, Париж) — француз галиме, механик, Париж фәннәр Академиясе әгъзасы (1886), Париж университетының докторы (1867) һәм профессоры (1886), гидродинамика, оптика, термодинамика, сыгылмалык теориясе буенча рәт эш авторы.

1871—1872 елларда каналларда (Расселның ялгыз дулкыны - солитонга охшаш) ялгыз дулкыннарны өйрәнүгә багышланган нәтиҗәләрен нәшер иткән. Шундый дулкыннарны тасвирлаучы тигезләмәгә ирешкән.

Башка Буссинеск тигезләмәсе грунт суларның хәрәкәтен тасвирлый.

## Библиография
* 

## Искәрмәләр

## Шулай ук карагыз
* Приближение Буссинеска
* 
* Самарский А. А., Михайлов А. П. ''Математическое моделирование: Идеи. Методы. Примеры.'' 2-е изд., испр. М.: Физматлит, 2001. С. 60-66.

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Математиклар
Эгберт Хиршфельдер

**Эгберт Хиршфельдер** (; 1942 елның 13 июле, Берлин — 2022 елның 31 мае, шунда ук) — немец ишкәкчесе.

## Карьеры

1956 елдан 1964 елга кадәр ФРГ һәм ГДР спортчылары бер әләм астында Германиянең Берләшкән җыелмасы буларак ярышалар. 1964 елда Токиода үткән Олимпия уеннарында составында Петер Нойзель, Бернхард Бриттинг, Йоахим Вернер, Эгберт Хиршфельдер һәм Юрген Олке (рулевой) дүртәү алтын медаль яулыйлар. Финалда италиялеләр җыелмасын 2,40 секундка узып һәм Голландиялеләр җыелмасын 6,02 секундка узып китәләр. 1968 елда Мексикадагы Олимпия уеннарында ул сигезледә чыгыш ясый. Финалда Хорст Майер, Дирк Шрайер, Рюдигер Хеннинг, Вольфганг Хоттенротт, Лутц Убрихт, Эгберт Хиршфельдер, Йорг Зиберт, Нико Отт һәм Гюнтер Тирш җиңделәр, алар 0,98 секундка Австралия җыелмасын һәм 2,11 секундка СССР җыелмасын җиңәләр.

Копенгагенда Ауропа чемпионатында (1963) хиршфельдер рулевой белән дүртледә алтын медаль откан, ә Амстердамда Ауропа чемпионатында (1964) шул ук ярышларда икенче булган. Моннан тыш, ул вишида (1967) Ауропа чемпионатында сигезлелектә җиңә.

1972 елда Мюнхенда Олимпия уеннарын ачу тантанасы вакытында көнбатыш Алман сигезлеге Мюнхен олимпия стадионына Олимпия әләмен күтәрә.

1968 елда көмеш лавр яфрагы белән бүләкләнә, бу югары спорт Дәүләт бүләге.

## Искәрмәләр
Татьяна Фәхретдинова

**Татьяна Рудольфовна Фахретдинова** (1969 елның 20 декабрендә, Мәскәүдә туа) — Россия фехтованиечесе, Россия чемпионы (1993), Европа чемпионы (2003), дөнья чемпионы (2001), шпага белән фехтование буенча. Россиянең атказанган спорт мастеры (2002). Югары категорияле тренер (2010).

## Биография
Татьяна Фәхрутдинова 1969 елның 20 декабрендә Мәскәүдә туа. 11 яшендә ул Александра Забелина җитәкчелегендә рапира белән фехтовкалый башлый. 1989 елда ул шпагага күчә һәм Валентин Вдовиченко җитәкчелегендә күнегүләрен дәвам итә.

1993 елда ул шәхси зачетта Россия чемпионатында җиңә һәм милли командага чакырылып алына. Аның иң зур халыкара уңышы 2001 елда була, ул Кобленцта узган Европа чемпионатында шәхси һәм команда ярышларында көмеш медальләр яулый һәм шулай ук Нимда узган Дөнья чемпионатында команда ярышында алтын медаль яулап ала. 2003 елда ул Буржда узган Европа чемпионатында команда ярышында җиңүгә ирешә.

2004 елда ул спорт карьерасын тәмамлаган. Соңрак ул Мәскәүнең «Динамо» фехтование клубында һәм «Юность Москвы» Олимпия резервы спорт мәктәбендә тренерлык эшен башлаган. Аның укучылары арасында Европа чемпионы һәм яшүсмерләр арасында дөнья чемпионаты призеры Дарья Филина да бар. 2007 елдан ул шулай ук ике тапкыр дөнья чемпионы Яна Зверева өчен тренер-консультант булып хезмәт иткән.

## Мәгариф
1990 елда Ленин исемендәге Дәүләт үзәк орденлы физик культура институтын (ГЦОЛИФК) тәмамлады.

## Сылтамалар

* Спорт Россия порталындагы профиль
* Россия фехтование федерациясе сайтындагы профиль
Төркем:Россиянең атказанган спорт осталары
Төркем:Россия физик тәрбия, спорт, яшьләр һәм туризм дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Мәскәүдә туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1969 елда туганнар
Төркем:20 декабрь көнне туганнар
Дария Шәфикъ

**Дария Шәфикъ** (; 1908 елның 14 декабре — 1975 елның 20 сентябре) — Мисыр активисты, шагыйрә һәм «Нил кызы» хатын-кызлар хокуклары хәрәкәтенә нигез салучы.

## Биография
Дария Шәфикъ Тантада инженер гаиләсендә туган һәм француз миссионерлык мәктәбендә укыган. Ул француз бакалавриатын тәмамлаган иң яшь мисырлы булган (урта мәктәпкә тиң). 1928 елда ул Худа Ша’арави белән таныша, ул Шәфикъны феминистик идеяләр белән таныштырган һәм аңа белем алуда ярдәм иткән. Шул ук елны Шәфикъ Мисыр Мәгариф министрлыгыннан Сорбоннада уку өчен стипендия ала һәм Парижга китә.

1935 елда Дария Шәфикъ «Мисс Мисыр» конкурсына катнаша, бу җәмәгатьчелекне шаккатыра, чөнки мөселман хатын-кызлары моңарчы бу конкурста катнашмаган була. Шәфикъ үзенең катнашу сәбәбен үзен интеллектуаль өлкәдә генә түгел, ә «хатын-кыз» өлкәсендә дә күрсәтергә теләве белән аңлаткан. Аннан соң Шәфикъ укуын Парижда дәвам итә, һәм 1940 елда ул фән докторы дәрәҗәсен ала.

Укуын тәмамлаганнан соң, Шәфикъ Мисырга кайта. Аны Каир университетына укытучы вазифасына кабул итмиләр, чөнки аны «артык заманча» дип саныйлар.

1945 елда Шәфикъ француз журналы La Femme Nouvelleның баш мөхәррире була. Шул ук елны ул Bint en-Nil журналына нигез сала (гарәпчәдән — «Нил кызы»). Журналның төп максаты хатын-кызлар белән бәйле мәсьәләләрне яктырту була. 1948 елда Шәфикъ шул ук исемдәге оешманы оештыра, социаль мәсьәләләрне хәл итә, хатын-кызлар арасында укый-яза белмәүне һәм эшсезлекне бетерә, хатын-кызларның сайлау һәм парламентка сайлану хокукы өчен көрәшә.

1951 елның 18 февралендә Шәфикъ һәм якынча 1500 хатын-кыз Мисыр парламенты янында хатын-кызларның социаль-икътисади хокукларын таләп итеп протест белдерәләр. Сенат җитәкчесе протестчыларга аларның таләпләрен өлешчә канәгатьләндерергә вәгъдә бирә, ләкин тәкъдим ителгән төзәтмәләр кабул ителми. 1975 елда Шәфикъ үз-үзенә кул сала.

2016 елның 14 декабрендә Google Шәфикъның 108 еллыгы уңаеннан дудл чыгара.

## Шәхси тормыш
1937 елда Шәфикъ Нур ад-Дин Рагайга кияүгә чыга, ул да Парижда укый. Парның ике кызы бар: Газизә һәм Җиһан. 1968 елда Дария һәм Нур ад-Дин аерылышалар.

## Искәрмәләр

Төркем:Үз-үзенә кул салучылар
Төркем:Мисыр сәясәтчеләре
Төркем:1975 елда вафатлар
Төркем:20 сентябрь көнне вафатлар
Төркем:Википедия:Кулланылган геомәгълүмат чылбырында шик тудыручы урыннар булган битләр
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1908 елда туганнар
Төркем:14 декабрь көнне туганнар
Тизлеккә сусау (2015 елгы уен)

**Тизлеккә сусау ([[Инглиз теле|инглиз]]. Need for Speed)** — ул 2015 елгы онлайн узыш санак(компьютер) уен. *Ghost Games* аны ясаган һәм *Electronic Arts* чыгарган. Ул 22 нче Тизлеккә сусау уены һәм франшизаны яңадан кабыза.

*Тизлеккә сусау* күзәтүчеләрдән катнаш күзәтүләр алган. Алар уенның графикасын һәм түнеңне (урыс. тюнинг / кастомизация; инглиз. tuning / customization) мактаганнар. Әмма алар уенны тәнкыйтьләделәр, чөнки ул даими онлайн һәм аны туктату мөмкин түгел. Киләсе уен — Тизлеккә сусау Түләү (2017 елгы уен; инглиз. Need for Speed Payback).

## Уен барышы
Тизлеккә сусау Вентура Бэйдә, уйлап чыгарылган шәһәрдә, була. Бу шәһәр Лос-Анджелестан нигезләнгән.

*Тизлеккә сусау* «ябыштыру редакторын (инглиз. Wrap Editor)» яңарткан һәм машина үзгәрешләре сериягә кайтканнар.

## Хикәя
Уенчыдан тыш, хикәядә уендагы биш иконаларны тәэсирләндерергә теләүче биш персонаждар бар. Спайкның Магнус Вокерны очрашасы килә, Әйми Акира Накайны тәэсирләндерергә тели, Робен Рески Дәвелз төркемен очрашырга тели, Мәнүнең Кән Блокны тәэсирләндерәсе килә, ә Трэвес Шиничи Мороһошине очрашырга тели. Уен барышында уенчы акча һәм хөрмәт ала. Уенчы Магнус Вокерны җиңгәч, Спайк ачулана. Аның фикеречә, Спайк мөмкинлек алганчы, уенчы шул мөмкинлекне алган. Аннан соң ул тынычланды, чөнки Трэвес моны әйткән: әгәр уенчы күренсә, алар барысы да күренәчәк. Уенчы югары икона булгач, аның соңгы узыш Трэвес, Спайк, Әйми, Робес, Мәнү һәм икона узышларына каршы. Узыштан соң алар барысы да бергә төшереләләр; әмма үз чын шәхесен яшерү өчен, уенчы битлекне кигән.

## Искәрмәләр

Төркем:Xbox One өчен уеннар
Төркем:Windows өчен уеннар
Төркем:PlayStation 4 өчен уеннар
Дарья Деревень

**Дарья Валерьевна Деревен** (туганда Вахтерова; 1992 елның 2 мартында туа, Тольятти, Самара өлкәсе) — Россия гандболчысы, Россиянең халыкара класслы спорт мастеры .

## Биография
Дарья Тольяттида туган, анда ун яшеннән бирле гандбол уйный. Ул № 2 СДЮСШОР «Гандбол» мәктәбендә укыган, анда аның беренче тренеры Сергей Михайлович Воевода булган. Ул «Лада» гандбол клубында һәм Россия студентлар җыелма командасында уйнаган булган.

2014 елда ул Тольятти дәүләт университетын тәмамлады. 2015 елның җәендә ул гандболчы Александр Деревеняга кияүгә чыкты һәм аның белән Македониягә китеп, «Лада» белән килешүен өзде. 2017 елның 11 гыйнварында парның Настя исемле кызлары туды, ә 2019 елның 10 гыйнварында Дарья гандболга кире кайтты, яңадан «Лада» уенчысы булды.

## Казанышлар

* 2005, 2006, 2007 елларда кызлар арасында Россия чемпионаты җиңүчесе;
* 2008, 2009 елларда кызлар арасында Россия чемпионатының бронза призеры;
* 2009 елгы яшүсмерләр арасындагы Европа чемпионатының көмеш призеры;
* 2009 елда Финляндиядә узган X Европа яшьләр Олимпия фестивале җиңүчесе.
* 2010 елда Швециядә узган яшүсмерләр арасында Европа ачык чемпионатында көмеш медаль иясе.
* 2010 елда Сингапурда узган I җәйге яшүсмерләр Олимпия уеннарының көмеш призеры.
* 2015 елда Кореядә узган XXVIII Бөтендөнья җәйге универсиадасы җиңүчесе.
* 2011 елгы Югары Лига яшьләр командалары арасында Россия чемпионаты җиңүчесе;
* 2012 елда Лада-2 составында югары лиганың резерв командалары арасында Россия чемпионаты җиңүчесе
* 2013, 2014 еллардагы Россия Кубогының бронза призеры;
* 2015 елгы Россия Кубогы көмеш призеры;
* 2014, 2015 еллардагы Россия чемпионатының көмеш призеры;
* Lada составында 2014 елгы EHF Кубогы җиңүчесе.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Lada Group сайтындагы профиль
* Тольятти шәһәр администрациясенең физик культура һәм спорт бүлегенең яңалыклар порталындагы профиль
Төркем:Россиянең халыкара класслы спорт мастерлары
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1992 елда туганнар
Төркем:2 март көнне туганнар
Алена Михайлова (продюсер)

**Алевтина Михайловна** (**Алёна)** **Михайлова** (1967 елның 23 сентябрендә Казанда туган) — Россия музыкаль продюсеры һәм Velvet Music тавыш яздыру компаниясе җитәкчесе. Элегрәк ул REAL Records студиясенең генераль директоры булып эшләгән.

## Карьера башы
Ул 1967 елның 23 сентябрендә Казанда туа һәм Казан авиация институтының техник кибернетика факультетында укый. 1987 елда система инженеры белгечлеге буенча диплом алганнан соң, институтның исәпләү үзәгенә эшкә урнаша.

Уку вакытында ул шулай ук рок-клубка да йөри, анда ул «яшүсмерләргә музыкаль белем бирү белән шөгыльләнә» — күп санлы җирле һәвәскәр төркемнәр өчен репетицияләр һәм концертлар оештыра. 1988 елда укуын тәмамлаганнан соң, ул Авиация институтында оешкан «Unix» Казан концерт компаниясенә администратор итеп чакырыла. Компаниянең эше Казанда «Пантомима» театр фестивален оештырудан башлана, анда СССР буйлап йөзгә якын катнашучы була. Соңрак компания Казанда башка зур чаралар да үткәрә, Россия йолдызларының концертларын оештыра.

## «Союз» студиясе
1992 елда ул Мәскәүгә күченә һәм анда «Союз» студиясендә эшли башлый. Советлар Союзы вакытында «Мелодия» лейблы тавыш яздыруда рәсми монополиягә ия була; башка студияләр, нигездә, Совет цензурасы астында вакытлыча һәм андерграунд режимда эшли. «Союз» студиясе ул вакыттагы күп санлы вакытлы студияләрнең берсе буларак башлана, музыканы буш медиага яздыру буенча эшли. СССР таркалганнан соң, студия Россия Федерациясендә законлы тавыш яздыру һәм тарату буенча беренче зур үзәккә әйләнә, илдә бу базарны формалаштыруда актив катнаша. Ул лицензияләнгән кассеталарны мөстәкыйль рәвештә чыгара һәм алар өчен рәсми тышлыклар бастырып чыгарган беренче компания була. «Союз» шулай ук Россия Федерациясендә профессиональ коммерция концерт эшчәнлеген башлап җибәрә; студия илдә музыкаль CD һәм DVD дискларын чыгарган беренче компания була. Алена Михайлова сүзләренчә, аның студиядәге җаваплылыгы «бик киң иде — артистлар белән сөйләшүләрдән алып альбом дизайннарын әзерләүгә һәм дистрибьюторлар белән килешүләргә кадәр».

## Шәхси тормыш
Алена булачак ире, кино һәм телевидение режиссеры һәм продюсеры Антон Калинкин белән 2000 елда REAL Records тарафыннан оештырылган Олимпия стадионында Земфираның концертында таныша. Алена һәм Антон 2001 елның сентябрендә өйләнешәләр. Аларның ике баласы бар: Анастасия Антоновна Калинкина (2003 елның 25 мартында туган) һәм Антон Антонович Калинкин (2009 елның 7 гыйнварында туган).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Алёна Михайлова: большое интервью : видео // YouTube. — Velvet Music, 2022. — 14 января.

Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе
Төркем:1967 елда туганнар
Төркем:23 сентябрь көнне туганнар