Мөгаллим (нәфис фильм)

**«Мөгаллим»** (, ) ― күренекле дин галиме һәм мәгърифәтче Шиһабетдин Мәрҗани турында нәфис фильм. Картина Мәрҗани тормышының беренче 30 елы, шул исәптән балачагы һәм аның Бохара белән Сәмәркандта укуы турында сөйли. Фильм Татарстан һәм Үзбәкстан кино учреждениеләре хезмәттәшлеге кысаларында төшерелә.

## Тарих
 
2022 елда үзбәк кинематографчылары «Алтын мөнбәр» халыкара кинофестивале кысаларында Татарстан белән берлектә Мәрҗани турында фильм төшерергә теләк белдергән. 2024 елның мартында Татарстан кинематографиясенең 100 еллыгына багышланган чаралар кысаларында «Үзбәккино» һәм «Татаркино» Шиһабетдин Мәрҗани турында фильмны бергә төшерү турында меморандумга кул куйган. Җитештерүдә «Мосфильм» дәүләт киноконцерны базасында «Фильм Фьюжн ПРО» кинокомпаниясе, РФ Мәдәният министрлыгы (субсидия биргән), Үзбәкстан Республикасы Мәдәният министрлыгы  каршындагы Кинематография агентлыгы һәм ТР дәүләт бюджет учреждениесе Татаркино катнаша.

Татарстан мөфтие Камил хәзрәт Сәмигуллин Мәрҗани турында фильмны бергә төшерү инициативасын хуплаган һәм консультация бирергә әзер булуын күрсәткән һәм Казанның «Ислам дөньясының мәдәни башкаласы―2026» статусы кысаларындагы чаралар арасында проект әһәмиятле була алыр иде дигән.

 
Нәфис фильм 2025 елның 26 декабрендә Бохарада, Мәрҗани укыган тарихи  төшерелә башлаган. 2019 елда галимнең тууына 200 ел тулу уңаеннан мәдрәсә диварына истәлекле такта эленгән, ул яшәгән бүлмә дә сакланган. Сәмәркандта кино төшерү өчен ике урын – көнчыгыш базар һәм сарай планлаштырылган.
 
Татарстанда төшерү 2026 елның гыйнвар ахыры―февраль башына планлаштырылган. Казан чорын төшерүдә Татарстан актерлары да катнаша. 

Тамашачы игътибарына нәфис фильм Казан «Ислам дөньясының мәдәни башкаласы» дип аталган 2026 елның сентябре башында тәкъдим ителә .

## Эчтәлек
Шиһабетдин Мәрҗани 1818 елдан 1889 елга кадәр яшәгән. Ул яңа заман татар иҗтимагый-фәлсәфи фикеренә нигез салучыларның берсе һәм мөселман мәгарифен реформалаучы булып санала. Ул гарәп, татар һәм фарсы телләрендә 30 дан артык әсәр язган. Ислам тарихы һәм хәнәфи хокукы буенча хезмәтләре аеруча әһәмиятле. 

Картина Мәрҗанинең балачагы һәм аның Бохара белән Сәмәркандта укуы турында сөйли. Биредә ул фәнни эшчәнлек белән шөгыльләнә башлый: математика һәм тарихны мөстәкыйль өйрәнә, китапларны күчереп яза, шул исәптән татар ханлыкларының географик урнашуы турында да карталар төзи.

Мәрҗанинең белем дәрәҗәсен сынаган казый (шәһәрнең баш казые) егетне үзенең балаларына укытучы итеп чакыра.

## Фильмны төшерүчеләр
* Режиссерлары: Татарстаннан  Рамил Төхфәтуллин, Үзбәкстаннан . 
* Фильмның продюсерлары: Татарстаннан Миләүшә Айтуганова, Үзбәкстаннан Абдрауф Жураев.
* Сценарий авторлары: Салават Юзеев, Шойим Бутаев. Юзеев сценарийның Казан өлешен, шулай ук яшь Мәрҗанинең җиде ай Казан губернасыннан укырга баруы турында язган. Үзбәкстан ягыннан сценарий белән шагыйрь һәм прозаик Шойим Бутаев шөгыльләнә .

## Рольләрдә
* Сәмәрканд һәм Бохара мәдрәсәләрен тәмамлаган яшь Мәрҗани (төп роль) ― Булат Гатауллин, Кариев театры артисты
* Сабый Шиһабетдинны җырчы Асылъярның улы Әмир уйный.
* Мәрҗаниның әти-әнисе ролен Тинчурин театры актерлары Гөлчәчәк һәм Ирек Хафизовлар башкара.
* Фильмда шулай ук Сабина Асанова  һәм Әнвәр Картаев төшә.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
*   Үзбәкстанда «Мөгаллим» нәфис фильмын төшерү башлана. Татаркино, 25.12.2025.
*   Шиһабетдин Мәрҗани турында фильм төшерелә. «Сөембикә», 25.12.2025
* Ўзбекистонда "Ўқитувчи" бадиий фильмининг суратга олиш ишлари бошланди. sputniknews.uz, 29.12.2025
 
Төркем:Татар телендәге фильмнар
Төркем:Шиһабетдин Мәрҗани