Елан абагасы

**Елан абагасы** (лат. *Ophioglossum*) - елантел, елан абагачалар семьялыгыннан абага ыругы. Офиоглоссум исеме грек теленнән "елан теле" дигәнне аңлата.  Аларның космополит таралышы нигездә тропик һәм субтропик поясларда күәтелә. 

Бу ыруг үсемлекләр патшалыгында хромосомаларның иң күп санына ия, ләкин популяр ышануга каршы, барлык билгеле организмнардан иң күп хромосомалар бу үсемлектә түгел, ә беркүзәнәкле *[[:en:Sterkiella_histriomuscorum|Sterkiella histriomuscorum]]* организмында күзәтелә.

## Таралуы
45 кә якын төре билгеле, бөтен Җир шары буенча, башлыча, тропикларда киң таралган.

Татарстан территориясендә бер төре – гади елан абагасы (О. vulgatum), нигездә, Көнбатыш Кама алдында очрый. Дымсу болыннарда һәм урман аланнарында үсә.

## Тасвирлау
5-30 см биеклектәге күпьеллык үсемлек. Тамыр системасы вертикаль, күп санда өстәмә озын тамырлары бар. Яфраклары спорасыз һәм споралы 2 өлештән тора. Спорасыз өлеше йомыркасыман яки эллиптик формада, чите бөтен, шома, аска таба тарая төшеп, нигезе белән споралы сабакның янына тоташкан. Соңгысы – сабак формасында, очында 2 рәт булып тезелгән түгәрәк спорангийлардан торган цилиндрсыман башак белән төгәлләнә. Споралары июнь-июльдә өлгерә. Августка үсемлекнең җир өсте өлеше үлә. Җылы яратучан. Уңайсыз климат шартларында йокы халәтендә калырга мөмкин. Тамыр үрентесеннән үрчи.

ТРның Кызыл китабына кертелгән (2006).

Үсемлекнең споралар ясаучы сабагы елан теленә охшаган, атмасы да шуннан килеп чыккан. Һәрбер үсемлек, гадәттә, кечкенә, челтәрле, бүлгәләнмәгән яфрак үстерә һәм яфрак сабагыннан спора сабаклары үсеп чыга. Бу сабак очларында спорангийлар урнашалар. 

Яфрак пластинкасы үз урынында булган вакытта, споралы сабак булмаска да мөмкин. Шулай ук үсемлекләр һәрвакыт яфраклар чыгармый, кайвакыт ел дәвамында алар туфрак астында гына яшиләр, туфрак  гөмбәләре белән ассоциация хисабына тукланалар.

*Ophioglossum malviae* дөньядагы иң кечкенә җир абагасы буларак билгеле. 

## Таксономия
*Офиоглоссум* башка төрләр белән чагыштырганда югары хромосома санына ия, полиплоидия (хромосомаларның берничә копиясе) аркасында аның 120дән 720 кадәр хромосомасы булырга мөмкин. Мейоцитларында (спора тудыручы күзәнәк) 1260ка якын хромосома бар, алар мейозны кичерәләр һәм һәркасына хромосомаларның берәр генә копиясе кертелгән спораларны барлыкка китерәләр.  *Ophioglossum reticulatum* төрләре күп күзәнәкле организмнар арасында иң күп хромосомаларга ия. 

## Төрләре
2021 елның декабрендә чыккан Дөнья Абагалары (World Ferns) исемлегенә караганда, ыругка алда күрсәтелгән төрләр керә:
 
**Goswamia* 
***[[Ophioglossum costatum]]*R.Br
***[[Ophioglossum eliminatum]]* Khand. & Goswamy – status uncertain
***[[Ophioglossum gomezianum]]* Welw. ex A.Braun
***[[Ophioglossum gujaratensis]]* S.M.Patil et al.
***[[Ophioglossum hitkishorei]]* M.Patel & M.N.Reddy
***[[Ophioglossum indicum]]* B.L.Yadav & H.K.Goswami
***[[Ophioglossum isanensis]]* Petchsri, Li Bing Zhang & Jaruwatt.
***[[Ophioglossum malviae]]* M.Patel & M.N.Reddy
***[[Ophioglossum nudicaule]]* L.fil.
***[[Ophioglossum raphaelianum]]* Anto et al. 
***[[Ophioglossum rubellum]]*  
***[[Ophioglossum trilokinathii]]*  
**Haukia*
***[[Ophioglossum crotalophoroides]]*  
***[[Ophioglossum opacum]]*  
***[[Ophioglossum tuberosum]]*  
**Whittieria* 
***[[Ophioglossum engelmannii]]* 
**Ophioglossum* s.s.
***[[Ophioglossum ammophilum]]*  – sometimes included in *O. gomezianum*
***[[Ophioglossum austroasiaticum]]*  – possibly a synonym of *O. reticulatum*
***[[Ophioglossum azoricum]]*  
***[[Ophioglossum californicum]]*  
***[[Ophioglossum caroticaule]]*  
***[[Ophioglossum convexum]]*  
***[[Ophioglossum coriaceum]]*  
***[[Ophioglossum fernandezianum]]*  – doubtful species
**''Ophioglossum'' × ''giovanninii''  
***[[Ophioglossum gracile]]*  – may be included in *O. gramineum*
***[[Ophioglossum gracillimum]]*  
***[[Ophioglossum gramineum]]*  
***[[Ophioglossum harrisii]]*  
***[[Ophioglossum jaykrishnae]]*  – provisionally accepted name
***[[Ophioglossum kawamurae]]*  
***[[Ophioglossum lancifolium]]*  
***[[Ophioglossum latifolium]]*  
***[[Ophioglossum lineare]]*  – possibly a synonym of *O. parvifolium*
***[[Ophioglossum louisii]]*  
***[[Ophioglossum lusitanicum]]*  
***[[Ophioglossum lusoafricanum]]*  
***[[Ophioglossum melipillense]]*  
***[[Ophioglossum namegatae]]*  – probably a synonym of *O. petiolatum*
***[[Ophioglossum oblongum]]* H.G.Zhou & H.Li 
***[[Ophioglossum parvifolium]]* Hook. & Grev. 
***[[Ophioglossum parvum]]* M.Nishida & Kurita
***[[Ophioglossum petiolatum]]* Hook.
**''Ophioglossum'' × ''pierinii'' Peruzzi, Magrini, Marchetti & Viane 
***[[Ophioglossum polyphyllum]]*A.Braun
**''Ophioglossum'' × ''pseudoazoricum'' Peruzzi, Pierini, Magrini, Marchetti & Viane
***[[Ophioglossum pusillum]]*Raf.
***[[Ophioglossum reticulatum]]* L.
***[[Ophioglossum sandieae]]* J.E.Burrows
***[[Ophioglossum scariosum]]* Clausen
***[[Ophioglossum thermale]]* Kom.
***[[Ophioglossum thomasii]]* Clausen 
***[[Ophioglossum vulgatum]]* L.
***[[Ophioglossum yongrenense]]* Ching ex Z.R.He & W.M.Chu

Бу ыругка урнашуы мөмкин булган төрләр: 

* *Ophioglossum bergianum* Schltdl. = *Rhizoglossum bergianum*
* *Ophioglossum falcatum* (Presl) Fowler = *Ophioderma falcatum*
** *Ophioglossum intermedium*Hook. = *[[:en:Ophioderma_intermedium|Ophioderma intermedium]]*
** *Ophioglossum simplex* Ridley = *[[:en:Ophioderma_simplex|Ophioderma simplex]]*
Төркем:Әлифба буенча үсемлекләр
## Искәрмәләр

Төркем:Үсемлекләр
Төркем:Ботаника
Төркем:Әлифба буенча үсемлекләр