Клара Синицына

**Клара Романовна Синицына (Захарова)** (1932 елның 11 декабрендә Буа шәһәрендә туган) - совет һәм Россия тарихчысы, тарих фәннәре кандидаты, музей буенча, җирле тарих һәм Татарстан тарихы белгече. Ул - Татарстан Республикасының атказанган мәктәп укытучысы (1993) һәм доцент (1977).

## Биография
Синицына (кыз фамилиясе Захарова) Клара 1932 елның 11 декабрендә Буа шәһәрендә партия хезмәткәрләре гаиләсендә туа. Бөек Ватан сугышы елларында әти-әнисез кала һәм 1943-1947 елларда Буаның 30 нчы балалар йортында тәрбияләнә. А. В. Луначарский исемендәге урта мәктәпне яхшы билгеләргә генә тәмамлый. 1950-1955 елларда Казан университетының тарих-филология факультетында укый һәм бик яхшы билгеләре белән диплом һәм «тарихчы, тарих укытучысы» квалификациясен ала. Университетны тәмамлагач, Горький тимер юлының Агәрҗә станциясендәге 62 нче эшче яшьләр мәктәбендә хезмәт юлын башлый, тарих, рус теле һәм әдәбияты укыта. 1957 елда ТАССР Дәүләт музеенда эшли башлый. 1961-1965 елларда Казан дәүләт педагогия институтының СССР тарихы кафедрасы каршындагы читтән торып аспирантурада күренекле галим, педагог, шушы кафедра мөдире Евгений Иванович Устюжанин җитәкчелегендә укый, «ТАССРда музей төзелеше» дип исемләнгән диссертациясе өстендә эшли.

## Фәнни эшчәнлек
Диссертациясен яклаганнан соң, Клара Романовна 1970 елда Казан педагогика институтының СССР тарихы кафедрасына эшкә чакырыла. Үз эшчәнлеген ул әзерлек бүлегендә башлап җибәрә, анда ул СССР тарихының гомуми курсын укыта, аннары аңа СССРның Совет чоры тарихы курсын эшләү йөкләнә, КДПИда 25 ел укыта. Ул шулай ук булачак тарих укытучыларын «тарихи туган якны өйрәнү», «ярдәмче тарихи дисциплиналар» кебек уку дисциплиналарына, СССРның феодализм чоры тарихы курсына (читтән торып уку бүлегендә) өйрәтә, музей практикасы, курс һәм диплом эшләре белән җитәкчелек итә. Шул вакыттан башлап, Клара Романовнаның фәнни-тикшеренү тематикасына махсус музей белеме эшләнмәләренә укыту-методик аспект һәм туган якны өйрәнү тарих-проблематикасы өстәлә.

1970-90 елларда профессор Мөнәвир Закир улы Тутаев җитәкчелегендә ул Татарстанның сәнәгать предприятиеләре һәм оешмалары тарихын өйрәнә һәм яза башлый. Ул Лев Наумович Фурер белән берлектә "Татарстан елгачылары" исеме астында бастырылган республиканың елга транспорты тарихын (1977), ә М. З. Тутаев һәм А. Н. Әхмәтов белән берлектә 1987 елда "Татарстан автомобиль транспорты" исеме астында бастырылган җәмәгать автомобиль транспорты тарихын яза.

Клара Романовна тормышының һәм иҗатының соңгы елларында урта мәктәп һәм гимназия укучылары өчен Татарстан һәм татар халкы тарихы буенча дәреслекләр, уку программалары һәм уку әсбаплары язу аерым урын алып тора. Ул Р. Г. Фәхретдинов һәм В. В. Кузьминның ТАССР тарихы буенча (рус һәм татар телләрендә) яңа буын дәреслекләр язу буенча автордашы була, алар 1980 елларда берничә тапкыр басылып чыга. Бу 1985 һәм 1989 елларда урта мәктәп укучылары өчен «Татарстан АССР тарихы» дигән уку әсбабы була. Клара Романовна Синицынаны «Халык мәгарифе отличнигы» (1982) дигән мактау билгесе белән бүләкләү һәм 1993 елда Татарстан Республикасының атказанган укытучысы исеме бирү фән һәм мәгариф үсешендә күрсәткән шәхси казанышларына зур бәя була.

## Төп хезмәтләре

* Синицына К. Р. "Казан музее бюллетене" 1920-1924. - Казан, 1963. - 26 б.
* Бобченко Т. С., Гарзавина А. В., Синицына К. Р. Казан: Белешмәлек. - Казан: Таткнигоиздат, 1970. - 208 б.
* Синицына К.Р. Ярты гасыр Казан һәм Татария музейлары. 1917-1967 тарихы турында очерклар. - Казан: "Казан-Казан", 2002.- 280 б.
* Мәктәп музее: (Бурычлар, оештыру, эшнең төп формалары): Педагогика институтлары һәм педагогия колледжлары укытучылары, студентлары өчен методик кулланма / И. М. Әбдрәшитова, К. Р. Синицына; РСФСР Мәгариф министрлыгы. Казан. Дәүләт педагогия институты. - Казан, 1973. - 63 б.
* Синицына К. Р. Тарихи җирле тарих. Уку кулланмасы. - Казан, 1983. - 125 б.
* Татарстан елгалары / Л. Н. Фюрер, Г. М. Лукянов, К. Р. Синицына; Казан. дәүләт пед. int. - Казан: татар. китап нәшрияты, 1977. - 255 б.
* Татарстанның автомобиль транспорты: (Җәмәгать автомобиль транспорты тарихы битләре) / К. Р. Синицына, М. З. Тутаев, А. Н. Әхмәтов. — Казан: Татар. китап нәшрияты, 1987. - 285 б.
* Кузьмин, В. В., Синицына, К. Р., Фахрутдинов, Р. Г. Татар АССР тарихы: Урта мәктәп укучылары өчен дәреслек / В. В. Кузьмин, К. Р. Синицына, Р. Г. Фахрутдинов. - Казан: Татар. китап нәшрияты, 1985. - 160 б.; Кузьмин, В. В., Синицына, К. Р., Фахрутдинов, Р. Г. Татар АССР тарихы: Урта мәктәп укучылары өчен дәреслек / В. В. Кузьмин, К. Р. Синицына, Р. Г. Фахрутдинов; В. В. Кузьмин мөхәррирлегендә. - 2 нче басма, төзәтелгән. һәм зурайтылган. - Казан: Татар. китап нәшрияты, 1989. - 174 б.
* Синицына К.Р. Татарстан һәм татар халкы тарихы: Дәреслек. Әйләнә-тирә мохитне саклау өчен пособие. Гомуми белем бирү мәктәпләре, гимназияләр һәм лицейлар. - Казан: Мәгариф, 1995. - 176 б.

## Искәрмәләр

# Синицына К.Р. Ярты гасыр Казан һәм Татария музейлары. 1917-1967 тарихы турында очерклар. - Казан: "Казан-Казан", 2002.- 280 б.
# Абдрашитова И. М., Синицына К. Р. Мәктәп музее: (Бурычлар, оештыру, эшнең төп формалары): Педагогика институтлары һәм педагогия колледжлары укытучылары, студентлары өчен методик кулланма, 1973.
# Синицына, 1983, 125 б.
# Татарстан елгалары / Л. Н. Фурер, Г. М. Лукянов, К. Р. Синицына, 1977. - 255 б.
# Татарстанның автомобиль транспорты / К. Р. Синицына, М. З. Тутаев, А. Н. Ахметов, 1987. - 285 б.
# Татар АССР тарихы: Урта мәктәп укучылары өчен дәреслек / В. В. Кузьмин, К. Р. Синицына, Р. Г. Фахрутдинов, 1985. - 160 б.
# Синицына К.Р. Татарстан һәм татар халкы тарихы: Дәреслек. Әйләнә-тирә мохитне саклау өчен пособие. Гомуми белем бирү мәктәпләре, гимназияләр һәм лицейлар. - Казан: Мәгариф, 1995. - 176 б.
# 2012 ел Клара Романовна Синицына истәлегенә. К. Р. Синицынаның (1932-1997) тууына 75 ел тулуга багышланган Республика фәнни-гамәли конференциясе материаллары (2008 елның 11 марты) / О. В. Синицын редакциясендә. - Казан: Астория, 2012. - 200 б.

## Сылтамалар

* Синицына Клара Романовна / Буинская энциклопедиясе
Төркем:Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты укытучылары
Төркем:Татарстанның атказанган укытучылары
Төркем:РСФСР халык мәгарифе отличниклары
Төркем:«Аеруча хезмәт күрсәткән өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Тарих фәннәре кандидатлары
Төркем:XX гасыр тарихчылары
Төркем:Урыс тарихчылары
Төркем:ССРБ тарихчылары
Төркем:Әлифба буенча тарихчылар
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Казанда вафатлар
Төркем:1997 елда вафатлар
Төркем:4 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:Буа районында туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1932 елда туганнар
Төркем:11 декабрь көнне туганнар