Нумеа

**Нуме́а** () ― Тын океандагы шәһәр һәм порт, Яңа Каледония (Франциянең диңгез арты территориясе) башкаласы. Халкы ― 94 285 кеше, шәһәр яны районнарын да кертеп — 182 341 (2019, җанисәп). Шәһәрнең мәйданы ― 45,7 км². Шәһәр мэры (2015 елдан) — .

## География

Нумеа Париждан 16 758 км ераклыкта урнашкан. Шәһәр калкулыклы ярымутрауда Яңа Каледониянең көньяк-көнчыгыш очыннан ерак түгел урнашкан, утрау, үз чиратында, Тын океанның көньяк-көнбатыш өлешендә урнашкан. Төньяк-көнчыгышта һәм көнчыгышта Мон-дор муниципалитеты белән, төньякта һәм төньяк-көнбатышта Нумеа белән бергә Олы Нумеа агломерациясен тәшкил итүче Думбэа белән чиктәш.

Порт-Виладан (Вануату башкаласы) 540 км ераклыкта, Брисбеннан (Квинсленд штаты, Австралия) 1472 км ераклыкта, Сиднейдан (Яңа Көньяк Уэльс штаты, Австралия) 1970 км ераклыкта, Оклендтан (Яңа Зеландия) 1808 км ераклыкта, Уоллис һәм Футуна бергәлегеннән 2086 км ераклыкта  һәм Папеэтедан (Француз Полинезиясе башкаласы) 4610 км ераклыкта.

 нигездә явым-төшемле флиштан тора, ул эоценның абон буе ярусына карый, шулай ук ком, известьташ (Нувилле ярымутравының көнчыгыш өлеше, Оуэн Торо тирәсендә ярымутрауның көньяк чиге) һәм акбур токымнарыннан тора. Олы Нумеа җиренең яр буе полосасы иртә юра периодына караган вулкан-утырма токымнардан, лейастан тора.

Җирлек берничә калкулыктан тора ― Оуэн Торо, Монтравел, Коффин тавы, Венера тавы һәм башкалар. Монтравел пигы диңгез өсте тигезлегеннән 167 метр биеклеккә җитә.

## Климат
Нумеа шәһәрендә . Гыйнвардан июньгә кадәр биредә явым-төшем күп, июльдән декабрьгә кадәр азрак. Кеппен классификациясе буенча ― саванналарның тропик климаты (индекс Aw).

## Тарих
Биредә 1851 елда торлак урнаштырган беренче европалы британияле Джеймс Паддон була. Утрауны контрольдә тоту өчен борчылып, французлар 1854 елда, Балададан (утрауның төньягыннан) күчеп, янәшә урнаша. Бу торлак башта *Порт-де-Франс* дип аталган, ләкин соңрак, 1866 елда Нумеа дип үзгәртелгән. Башта төзәтү колониясе буларак, соңрак ерак түгел чыгарылган никель һәм алтынны эшкәртү үзәге буларак файдаланылган. 1862 елда Нумеада Яңа Каледония колониясенең һәм бәйле территорияләрнең эшләрен караган Нумеа апелляция суды ачыла.

Икенче бөтендөнья сугышы вакытында Нумеа Көньяк Тын океанда АКШ армиясенең штабы буларак кулланыла. Армия штаб-квартирасының биш яклы комплексы сугыштан соң төбәк дәүләтара оешмасы ― Көньяк Тын океан комиссиясе өчен нигез буларак файдаланыла, соңрак ул  секретариаты дип атала башлый.

1970-еллардан канаклар мөстәкыйльлек даулый башлаган. 1980-елларда вакытлы хөкүмәт төзелгән. 1998 елда Яңа Каледония киңәйтелгән автономия статусы алган. Тиздән тулы мөстәкыйльлек алу мөмкинлеге бар ― 2025 елда документ Франция парламентында карала һәм аның нигезендә утрауда референдум үткәреләчәк.

## Халык
Европалылар — 39,15 %, канаклар — 26,62 %, Уоллис һәм Футуна — 6,1 %, катнаш — 10,22 %, башкалар-17,9 %.

### Еллар буенча халык саны

## Тел
Рәсми тел ― француз теле, тагын канак теле, 15 ләп диалект кулланыла. 

## Транспорт

Шәһәрдән 52 километр төньяк-көнбатышта, Пайита муниципалитетында,  халыкара аэропорты урнашкан, аннан Токио, Осака, Сеул, Сидней, Брисбен һәм Окленд шәһәрләренә рейслар башкарыла. 

Шулай ук шәһәр чикләрендә  аэропорты бар, аннан  һәм  утрауларына җирле очышлар башкарыла.

### Шәһәр транспорты
Шәһәрдә җәмәгать транспорты ролен автобус маршрутлары һәм таксилар башкара.
* Шәһәргә тугыз линиядән һәм 468 тукталыш пунктыннан торган Karuïa Bus автобус челтәре хезмәт күрсәтә. Моннан тыш, шәһәрне агломерация белән CarSud шәһәрара автобуслар системасы тоташтыра.
* Автомашиналарның яшел һәм ак төсләреннән таныла торган такси челтәре бар.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Official Site for New Caledonia Tourism
*  Nouméa's official municipal website 
* Nouméa: Commune Française du Bout du Monde – a school project on the geography and history of Nouméa

Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Океания башкалалары