Адреналин

**Адреналин (эпинефрин)** ((-)-(1R)-(3,4-Дигидроксифенил)-2-метиламиноэтанол) — бөер өсте бизләренең ми катлавы тарафыннан синтезланучы гормон . Организмда ул азыкта очрый торган тирозин аминокислотасыннан җитештерелә. Адреналин шулай ук вегетатив нерв системасы кузгатылганда (нерв җепселләренең синапсларында) барлыкка килә .

Гормон кан тамырларын, бигрәк тә корсак куышлыгындагы кан тамырларын тарайта. Организмдагы кан күләме яңадан бүленә, кан деподан чыгып, бавыр һәм талактан тән тамырларына ага, аларда әйләнеп йөрүче кан күләмен тулыландыра. Нәтиҗәдә, йөрәккә һәм мигә илтүче тамырлар киңәя, органнарның кан белән тәэмин ителеше яхшыра .

Химик яктан ул катехоламин. Адреналин төрле органнарда һәм тукымаларда очрый һәм хромаффин тукымаларында күп күләмдә җитештерелә. Ул физиологик «сугышу яки качу» реакциясендә мөһим роль уйный. Соңгы тикшеренүләр остеокальцинның бу реакцияне башлап җибәрүдә шулай ук мөһим роль уйнавын күрсәтә.

Синтетик адреналин «Эпинефрин» (INN) исеме астында дару буларак кулланыла.

## Тарих
Бөер өсте бизләре экстрактларының йөрәк-кан тамырлары системасына физиологик йогынтысы беренче тапкыр инглизләр Оливер һәм Шефер һәм поляк Наполеон Цибульский тарафыннан бер үк вакытта диярлек бастырылган мәкаләләрдә сурәтләнгән. Инглизләр үз мәкаләләрен *J Physiol* журналында инглиз телендә бастырып чыгаралар, ә Наполеон Цибульский үз тикшеренүләрен поляк телендә Ягеллон университетының препринтында сурәтли, шуңа күрә аның эше аз билгеле. Ике тикшеренүдә дә «физиологик яктан актив бөер өсте бизләре экстрактлары» карала, ләкин актив матдә билгеләнми.

Берничә елдан соң, соңрак Америка фармакологиясенең атасы дип аталган Джон Джейкоб Абель бу экстрактлардан кан басымын күтәрү үзлегенә ия булган кристалл матдә аерып алган. Абель аны адреналин дип атаган, ул грек телендә «бөер өстеннән» дигәнне аңлата. Шул ук вакытта немец фон Фрют бөер өсте бизләреннән супраренин дип атаган кушылманы да аерып алган. Ләкин бу ике матдә дә экстрактның үзеннән физиологик йогынтысы буенча бераз аерылып торган.

Берничә елдан соң, япон Такаминэ Дзёкити  Джонс Хопкинс университетындагы Абель лабораториясенә барганнан соң, өстәмә чистарту этабын куллану идеясен уйлап таба, үзе аерып алган матдәне патентлый, һәм Parke-Davis фармацевтика компаниясе аны «Адреналин» сәүдә исеме астында сатуга чыгара.

Булачак Нобель премиясе лауреаты Генри Дейл адреналин белән күп еллар эшли, аның төрле күзәнәкләргә тәэсир итү механизмын аңларга тырыша. Дейл Такаминэ тапкан кушылманы эпинефрин дип атарга ярамый дип әйтә, чөнки ул Абельнең эпинефриныннан берничә үзенчәлек белән аерылып тора. Дейл адреналин исемен кулланырга кирәк дип саный.

Хәзерге вакытта АКШ, Канада һәм Япониядәге күпчелек тикшеренүчеләр «эпинефрин» исемен кулланалар, ә башка барлык илләрдә «адреналин» исеме ешрак очрый . Ике исем дә якынча бер үк мәгънәне аңлата («бөер өстендә» яки «бөер янында»), ләкин беренчесе грек телен, ә икенчесе латин телен куллана, ул бер үк вакытта бу гормон җитештерелә торган эндокрин орган — бөер өсте бизен аңлата. Бу ике исем әле дә параллель рәвештә яши һәм Америка һәм Англия университетлары арасында 120 елдан артык элек Америкада «эпинефрин» дип аталган кушылманың табигате турындагы гасырлык бәхәсне чагылдыра.

Гормон үзе Америка Кушма Штатларында адреналин дип аталса да, аның рецепторлары адренергик рецепторлар, ә адреналинга охшаш кушылмалар адренергик агонистлар/антагонистлар дип атала.

## Биосинтез
Адреналин организмда α-аминокислотасы L-фенилаланиннан синтезлана. Башта ул фенилаланин гидроксилаза ферменты ярдәмендә L-тирозинга гидроксилләнә. Тирозин гидроксилазасы белән алга таба гидроксилләшү нәтиҗәсендә L-дигидроксифенилаланин барлыкка килә, ул ароматик L-аминокислотасы декарбоксилазасы белән дофаминга декарбоксилләнә. Шуннан соң дофамин β-гидроксилазасы ярдәмендә норадреналинга энантиоселектив гидроксилләшү бара. Фенилэтаноламин N-метилтрансферазасы белән соңгы N-метилләшү адреналин барлыкка китерә . Шулай итеп, адреналин норадреналин (бу «әлегә адреналин түгел» дигәнне аңлата) белән метилләшә .

## Физиологик роль
Адреналин бөер өсте бизенең ми катламының нейроэндокрин күзәнәкләре тарафыннан җитештерелә һәм организмның куркынычны бетерү өчен мобилизацияләнгән халәтендә катнаша («сугышу яки качу»).

#### Секрециянең артуы өчен шартлар
Аның бүленеп чыгуы стресслы хәлләрдә, критик хәлләрдә, куркыныч хисләре, борчылу, курку, җәрәхәтләр, пешүләр һәм шок вакытында кискен арта. Кандагы адреналин дәрәҗәсе интенсив мускул активлыгы вакытында да арта. (Шулай ук гипотетик яктан адреналин дәрәҗәсен дошман яки гаделсезлекне күз алдына китереп күтәрү мөмкин)

#### Эшләү тәртибе
Адреналинның тәэсире α- һәм β- адренергик рецепторларга йогынты ясау белән бәйле һәм күбесенчә симпатик нерв җепселләрен кузгату йогынтысы белән тәңгәл килә.

Ул корсак куышлыгы органнарында, тиредә һәм лайлалы тышчаларда кан тамырларын тарайта, азрак дәрәҗәдә скелет мускуллары кан тамырларын кыса, ләкин баш мие кан тамырларын киңәйтә. Адреналин кан басымын арттыра.

Ләкин адреналинның басым эффекты норадреналинга караганда азрак сизелә, чөнки α 1 һәм α 2 -адренорецепторлары гына түгел, ә кан тамырларының β <sub>2</sub> -адренорецепторлары да кузгатыла (түбәндә карагыз).

#### Йөрәккә йогынтысы
Йөрәк функциясендәге үзгәрешләр катлаулы: йөрәктә  адренергик рецепторларны стимуллаштыру юлы белән, адреналин йөрәк кыскаруларын сизелерлек арттыра һәм тизләтә, атриовентрикуляр үткәрүчәнлекне җиңеләйтә һәм йөрәк мускуллары автоматизмын арттыра, бу аритмияләр үсешенә китерергә мөмкин. Ләкин, кан басымы арту сәбәпле, вагус нерв үзәге стимуллаша, ул йөрәккә тоткарлаучы йогынты ясый, бу вакытлыча рефлектор брадикардиягә китерергә мөмкин. Адреналин кан басымына катлаулы йогынты ясый. Аның тәэсире дүрт фазага бүленә (диаграмманы карагыз):

* Йөрәк фазасы, β 1 — адренергик рецепторларны кузгату белән бәйле һәм йөрәкнең кан чыгару күләме арту сәбәпле систолик кан басымы арту;
* Вагус нерв фазасы, систолик этеп чыгаруны көчәйтү белән аорта дугасын һәм каротид гломерулус барорецепторларын стимуллаштыру белән бәйле. Бу вагус нервының дорсаль төшен активлаштыруга китерә һәм барорецепторны басу рефлексын эшләтеп җибәрә. Бу фаза йөрәк тибешенең әкренәюе (рефлектор брадикардия) һәм кан басымы күтәрелүенең вакытлыча тукталуы белән характерлана;
* Кан тамырлары басымы фазасы, анда адреналинның периферик вазопрессор эффекты вагус фазасын «җиңә». Бу фаза α1- һәм α2 -адренергик рецепторларны стимуляцияләү белән бәйле һәм кан басымының тагын да артуы белән күренә. Адреналин, бөер нефроннарының юкстагломеруляр аппаратында β1- адренергик рецепторларны стимуляцияләү юлы белән, ренин бүленешен арттыра, ренин-ангиотензин-альдостерон системасын активлаштыра, ул шулай ук кан басымы арту өчен җаваплы.
* Кан тамырларындагы β2 -адренергик рецепторларны стимуляцияләүгә бәйле һәм кан басымы төшү белән бергә бара торган кан тамырларын кысу фазасы. Бу рецепторлар адреналинга иң озак вакыт җавап бирә.

#### Шома мускулларга йогынтысы
Адреналин төрле типтагы адренергик рецепторлар булуга карап, шома мускулларга күп юнәлешле йогынты ясый. β2 -адренергик рецепторларны стимуллаштыру юлы белән адреналин бронхларның шома мускулларын йомшарта, ә күзнең радиаль мускулындагы α1- адренергик рецепторларны стимуллаштыру юлы белән адреналин күз карачыгын киңәйтә.

β2- адренергик рецепторларны озак вакыт стимуляцияләү күзәнәктән K + бүленеп чыгуның артуы белән бергә бара һәм гипокалиемиягә китерергә мөмкин.

#### Матдәләр алмашына йогынтысы
Адреналин — катаболик гормон һәм барлык төр метаболизмга диярлек тәэсир итә. Ул канда глюкоза дәрәҗәсен арттыра һәм тукымаларда метаболизмны көчәйтә. Контр-инсуляр гормон (инсулин бүленешен блоклаучы) һәм тукымаларда һәм бавырда β2- адренергик рецепторларга тәэсир итүче буларак, адреналин глюконеогенезны һәм гликогенолизны көчәйтә, бавырда һәм скелет мускулларында гликоген синтезын тоткарлый, тукымаларда глюкозаны үзләштерүне һәм куллануны көчәйтә, гликолитик ферментларның активлыгын арттыра. Адреналин шулай ук липолизны (май таркалуын) көчәйтә һәм май синтезын тоткарлый. Моңа май тукымасындагы β3- адренергик рецепторларга тәэсир итү аша ирешелә. Югары концентрациядә адреналин аксым катаболизмын көчәйтә.

#### Скелет мускулларына һәм миокардка йогынтысы
«Трофик» симпатик нерв җепселләрен стимуляцияләү йогынтысын кабатлап, артык катаболик йогынты ясамаган уртача концентрациядәге адреналин миокард һәм скелет мускулларына трофик (туендыру) йогынты ясый. Адреналин скелет мускулларының функциональ сәләтен яхшырта (бигрәк тә арыганлык вакытында).

Адреналинның уртача концентрациясенә озак вакыт тәэсир итү миокард һәм скелет мускулларының зурлыгы артуына (функциональ гипертрофия) китерә. Бу эффект, мөгаен, организмның озакка сузылган хроник стресска һәм физик көчәнешнең артуына җайлашу механизмнарының берсе.

Шул ук вакытта, адреналинның югары концентрациясенә озак вакыт дучар булу аксым катаболизмының артуына, мускул массасының һәм көченең кимүенә, авырлыкның кимүенә һәм хәлсезлеккә китерә. Бу авырлыкның кимүен һәм хәлсезлекне аңлата, бу стресс белән бәйле (организмның адаптация мөмкинлекләрен арттырып җибәрә торган стресс).

#### Нерв системасына йогынтысы
Адреналин үзәк нерв системасына стимуллаштыручы йогынты ясый, гәрчә ул кан-баш мие барьеры аша зәгыйфь үтеп керсә дә. Ул уяулыкны, акыл энергиясен һәм активлыкны арттыра, акыл мобилизациясен, ориентацияне һәм борчылу, тынычсызлык яки киеренкелек хисләрен китереп чыгара.

Адреналин гипоталамусны стимуллаштыра, ул кортикотропин-рилизинг гормоны синтезы өчен җаваплы, гипоталамус-гипофиз-бөер өсте бизләре үзәген һәм адренокортикотроп гормон синтезын активлаштыра. Кан кортизолы дәрәҗәсенең артуы адреналинның тукымаларга йогынтысын көчәйтә һәм организмның стресс һәм шокка каршы торучанлыгын арттыра.

#### Аллергиягә каршы һәм ялкынсынуга каршы тәэсир
Адреналинның аллергиягә каршы һәм ялкынсынуга каршы йогынтысы ачык күренә, гистамин, серотонин, кининнар, простагландиннар, лейкотриеннар һәм башка аллергия һәм ялкынсыну медиаторларының болыт күзәнәкләреннән чыгарылуын тоткарлый (мембрананы тотрыклыландыручы эффект), аларда урнашкан β2- адренергик рецепторларны стимуллаштыру юлы белән, тукымаларның бу матдәләргә сизгерлеген киметә. Бу, бронхиолалардагы β2 -адренергик рецепторларны стимуллаштыру белән беррәттән, аларның спазмын бетерә һәм лайлалы тышча шешенүе үсешенә комачаулый.

Адреналин лейкоцитлар саны артуга китерә. Бу өлешчә талактагы деполардан лейкоцитлар чыгарылу, өлешчә тамырлар тараю вакытында кандагы форма элементларының яңадан бүленүе, өлешчә сөяк мие деполарыннан өлгермәгән лейкоцитлар чыгарылу белән бәйле. Ялкынсыну һәм аллергик реакцияләрне чикләүче физиологик механизмнарның берсе — бөер өсте бизенең ми катлавы тарафыннан адреналин бүленеп чыгуның артуы, ул күп кискен инфекцияләр, ялкынсыну процесслары һәм аллергик реакцияләр вакытында барлыкка килә. Адреналинның аллергиягә каршы тәэсире шулай ук аның кортизол синтезына йогынтысы белән бәйле.

#### Эрекциягә йогынтысы
Җенси кузгалу юкка чыга.

Каверна эченә кулланганда, ул α-адренергик рецепторлар аша тәэсир итеп, каверноз тәнчәләрнең кан белән тулылыгын киметә.

#### Кан туктатуга йогынтысы
Адреналин кан коагуляция системасын стимуллаштыра. Ул тромбоцитларның санын һәм функциональ активлыгын арттыра, бу кечкенә капиллярларның спазмы белән бергә адреналинның гемостатик (кан туктату) эффектына өлеш кертә. Гемостазны стимуллаштыручы физиологик механизмнарның берсе — кан югалту вакытында кандагы адреналин концентрациясенең артуы.

## Фармакологик тәэсир

Адреналинның фармакологик тәэсире аның физиологик үзлекләренә нигезләнгән (α,β-адренергик агонист). Медицина практикасында адреналинның ике тозы кулланыла: гидрохлорид һәм гидротартрат. Адреналин, нигездә, вазоконстриктор, гипертоник, бронходилататор, гипергликемик һәм аллергиягә каршы чара буларак кулланыла. Ул шулай ук кискен авыруларда (миокард инфаркты, миокардит һәм башкалар) йөрәк үткәрүчәнлеген яхшырту өчен дә билгеләнә.

0,04-0,1 мкг/кг/мин тизлегендә адреналин йөрәк тибешен көчәйтә һәм тизләтә, кан күләмен һәм йөрәкнең кан чыгару күләмен арттыра, һәм гомуми периферик кан тамырлары каршылыгын (TPVR) киметә. 0,2 мкг/кг/мин югарырак дозада адреналин кан тамырларын кыса, кан басымын (нигездә, систолик) һәм TVRны арттыра. Басым эффекты кыска вакытлы рефлектор брадикардиягә китерергә мөмкин. Ул бронхларның шома мускулларын йомшарта. 0,3 мкг/кг/мин югарырак дозалар бөер кан агымын, эчке органнарга кан белән тәэмин ителешне, шулай ук ашказаны-эчәк трактының тонусын һәм хәрәкәтчәнлеген киметә.

Терапевтик эффект вена эченә керткәндә шунда ук диярлек үсеш ала (тәэсир итү вакыты 1-2 минут), тире астына керткәннән соң 5-10 минуттан соң (максималь эффект 20 минуттан соң), мускул эченә керткәндә — эффект башлану вакыты төрлечә була.

Лайлалы тышчалардагы һәм тиредәге кан тамырларын кысу һәм кан агымын акрынайту сәләте җирле анестезиядә анестетикларның сеңү тизлеген киметү өчен кулланыла, бу аларның тәэсир итү вакытын арттыра һәм системалы токсик йогынтыны киметә.

## Фармакокинетика
Мускул эченә яки тире астына керткәндә, ул көтелмәгәнчә сеңә, чөнки ул инъекция урынындагы капиллярларга турыдан-туры басым йогынтысы ясый, системалы кан әйләнешенә керүне сизелерлек акрынайта, шуңа күрә ашыгыч очракларда, вена эченә кертү мөмкин булмаганда, ул трахея эченә яки интракорпораль рәвештә кулланыла. Йомшак тукымаларга кертү инъекция рәвешендә башкарыла, элек кертелгән һәм патологик реакция китереп чыгарган аллерген матдәнең сеңүен блоклау өчен, анафилактик шок вакытында ярдәм күрсәткәндә, һәм кайвакыт капилляр яки паренхималь кан китүне туктату өчен генә кулланыла . Вена эченә керткәндә, ул шунда ук диярлек тәэсир итә башлый. Эндотрахея һәм конъюнктивал рәвештә керткәндә дә сеңә. Парентераль рәвештә керткәндә, ул тиз юкка чыга . Ул плацентага, ана сөтенә үтеп керә һәм гематоэнцефалик барьер аша үтеп керми.

Ул, нигездә, симпатик нерв очларында һәм башка тукымаларда, шулай ук бавырда MAO һәм COMT ярдәмендә метаболизмга керә, актив булмаган метаболитлар барлыкка китерә. Вена эченә керткәннән соң яртылаш чыгарылу чоры 1-2 минут тәшкил итә.

Ул бөерләр аша, нигездә, метаболитлар: ваниллилмандел кислотасы, метанефрин, сульфатлар, глюкуронидлар рәвешендә һәм шулай ук бик аз күләмдә — үзгәрмәгән килеш чыгарыла.

## Куллану

### Күрсәтмәләр

* Дарулар, сүлләр кулланганда, кан күчергәндә, ризык ашаганда, бөҗәк тешләгәндә яки башка аллергеннар керткәндә барлыкка килә торган тиз аллергик реакцияләр (шул исәптән кычыткан бизгәге, ангионевротик шешенү, анафилактик шок);
* бронхиаль астма (һөҗәптән арыну), наркоз вакытында бронхоспазм;
* асистолия (шул исәптән кискен үсеш алган өченче дәрәҗә атриовентрикуляр блокада фонында);
* тиренең өслек кан тамырларыннан һәм лайлалы тышчалардан (шул исәптән уртлардан) кан китү, артериаль гипотензия (шок, травма, бактериемия, ачык йөрәк операциясе, бөер җитешсезлеге, хроник йөрәк җитешсезлеге, даруларның артык дозасын кертеп), җирле анестетикларның тәэсирен озайту зарурлыгы;
* гипогликемия (инсулин дозасын арттыру аркасында);
* Ачык почмаклы глаукома, күз операцияләрендә — конъюнктиваль шешенү (дәвалау), күз карачыгын киңәйтү, күз эчендәге гипертензия, кан китүне туктату өчен; приапизм (дәвалау).

### Каршы күрсәткечләр

* югары сизгерлек
* гипертрофик кардиомиопатия
* феохромоцитома
* артериаль гипертония
* тахиаритмия
* ишемик йөрәк авыруы
* карынчык фибрилляциясе
* йөклелек
* лактация чоры.

### Саклык белән

* метаболик ацидоз
* гиперкапния
* гипоксия
* йөрәк аллары фибрилляциясе
* карынчык аритмиясе, үпкә гипертензиясе
* гиповолемия
* миокард инфаркты
* аллергик булмаган шок (шул исәптән кардиоген, травматик, геморрагик)
* тиреотоксикоз
* окклюзион кан тамырлары авырулары (шул исәптән анамнезда)
* артериаль эмболия
* атеросклероз
* Бюргер авыруы
* салкын җәрәхәте
* диабетик эндартериит
* Рейно авыруы
* баш мие атеросклерозы
* почмак ябылучан глаукома
* шикәр диабеты
* Паркинсон авыруы
* конвульсив синдром
* простата гипертрофиясе
* гомуми анестезия өчен ингаляция чаралары (галотан, циклопропан, хлороформ) белән бер үк вакытта куллану
* картлык
* балачак

## Дозалау режимы
Тире астына, мускул эченә, кайвакыт вена эченә тамчылатып.

* Анафилактик шок: 10 мл NaCl 0,9 % растворында эретелгән 0,1 — 0,25 мг, кирәк булганда 0,1 мг/мл концентрациясендә тамчылап кертүне дәвам итәләр. Әгәр пациентның хәле әкрен эш итүгә (3-5 минут) юл куйса, 0,3 — 0,5 мгны мускулга (яки тире астына) белән агызу, кирәк булса, 10 — 20 минуттан соң (өч тапкырга кадәр) кабат кертү хәерле.
* Бронхиаль астма: тире астына 0,3 — 0,5 мг эретелгән яки эретелмәгән формада, кирәк булса, кабатланган дозаларны һәр 20 минут саен (өч тапкырга кадәр) яки 0,1 — 0,25 мг эрегән 0,1 мг/мл концентрациясендә кертергә мөмкин.
* Кан тамырларын тарайтучы чара буларак 1 мкг/мин тизлегендә (2 — 10 мкг /мин кадәр арттырып була) тамчылап венага кертелә .
* Җирле анестетик эшчәнлеген озайту өчен: 5 мкг/мл концентрациясендә (диапазон кулланыла торган анестетика төренә бәйле), арка мие анестезиясе өчен — 0,2 — 04 мг.
* Асистолия вакытында: йөрәк эчендә 0,5 мг (NaClның 10 мл 0,9 % растворын башка раствор белән юатып алалар), ләкин еш кына килеп чыккан катлауланулар аркасында даруларны йөрәк эчендә кертү ысулын кулланмыйлар; реанимация чаралары вакытында — 1 мг (физ. раствор кушылган рәвештә) венага һәр 3 — 5 минут саен. Әгәр пациент интубацияләнгән булса, эндотрахеаль инстилляция мөмкин — оптималь дозалар билгеләнмәгән, венага кертү өчен дозалардан 2 — 2,5 тапкырга артыграк булырга тиеш. Шулай ук реанимация чараларын үткәргәндә сөяк эченә адреналин кертү ысулын кулланалар;
* Яңа туганнар (асистолия): венага, 10 — 30 мкг/кг һәр 3 — 5 минут, әкренләп. Бер айдан өлкәнрәк балаларга. : венага, 10 мкг/кг (алга таба кирәк булганда һәр 3 — 5 минут саен 100 мкг /кг кертелә (кертелгәннән соң, ким дигәндә, 2 стандарт дозаны һәр 5 минут саен югарырак дозалар — 200 мкг) Эндротрахеаль инъекцияләү мөмкин.
* Анафилактик шок кичергән балаларга: тире астына яки мускулга — 10 мкг/кг (максимум — 0,3 мг кадәр), кирәк булганда бу дозаларны һәр 15 минуттан (өч тапкыр) кабатлыйлар.
* Бронхоспазм белән авыручы балаларга: 10 мкг/кг (максимум — 0,3 мг кадәр), дозалар кирәк булганда һәр 15 минут саен (3 — 4 тапкыр) яки һәр 4 сәгать саен кабатлана.
* Җирле: препаратның эремәсе белән сугарылган тампонлар формасында кан килүне туктату өчен.
* Ачык почмаклы глаукома очрагында — 1 тамчы 1 — 2 % раствор көнгә 2 тапкыр.

### Артык доза
Симптомнар:

* кан басымының артык артуы
* брадикардия белән чиратлашучы тахикардия
* ритм бозылулары (шул исәптән йөрәк алды һәм карынчык фибрилляциясе)
* тиренең салкынлыгы һәм агаруы
* косу
* баш авыртуы
* метаболик ацидоз
* миокард инфаркты
* баш миенә кан китү (бигрәк тә өлкән яшьтәге пациентларда)
* үпкә шешенүе
* үлем

Дәвалау:

* кертүне туктату
* симптоматик терапия — кан басымын төшерү өчен — альфа-адреноблокаторлар (фентоламин)
* аритмия өчен — бета-блокаторлар (пропранолол)

## Ян эффектлар
Йөрәк-кан тамырлары системасы: сирәгрәк — стенокардия, брадикардия яки тахикардия, йөрәк тибеше, кан басымы арту яки төшү, югары дозаларда — карынчык аритмияләре; сирәк — аритмия, күкрәк авыртуы.

* Нерв системасы :
** ешрак:
*** баш авыртуы
*** борчылу халәте
*** тремор
** сирәгрәк:
*** баш әйләнү
*** нервлану
*** ару
*** терморегуляция бозылуы (салкын яки эссе)
*** психоневротик бозылулар:
**** психомотор дулкынлану
**** ориентацияне югалту
**** хәтер бозылуы
**** агрессив яки паникалы тәртип
**** шизофрениягә охшаш авырулар
**** паранойя
*** йокы бозылуы
*** мускулларның тартышуы
* Ашкайнату системасы:
** еш кына — күңел болгану, косу
* Сидек системасы:
** сирәк — сидек чыгу авырлыгы һәм авыртуы (простата гиперплазиясе белән).
* Җирле реакцияләр:
** мускул эченә инъекция ясалган урында авырту яки пешү.
* Аллергик реакцияләр:
** ангионевротик шешенү
** бронхоспазм
** тире тимгелләре
** күп формалы эритема
* Башкалар:
** сирәк:
*** гипокалиемия
** сирәгрәк:
*** тирләүнең артуы
** карышулар, мускулларның кысылуы
*** сидек бүлеп чыгаруны кыенлаштыра торган көчле эрекция

## Үзара тәэсир
Наркотик аналгетиклар һәм йокы даруларының тәэсирен киметә.

Йөрәк гликозидлары, хинидин, трициклик антидепрессантлар, дофамин, ингаляция анестетиклары (хлороформ, энфлуран, галотан, изофлуран, метоксифлуран), кокаин белән бер үк вакытта кулланылганда, аритмия куркынычы арта (препаратны бик сак кулланырга яки бөтенләй кулланмаска кирәк); башка симпатомиметик препаратлар белән — йөрәк-кан тамырлары системасыннан ян эффектларның көчәюе; гипертониягә каршы препаратлар белән (шул исәптән диуретиклар белән) — аларның нәтиҗәлелеге кими.

Моноаминоксидаза ингибиторлары (фуразолидон, прокарбазин, селегилинны кертеп) белән бер үк вакытта куллану кан басымының кинәт һәм сизелерлек күтәрелүенә, гиперпиретик кризга, баш авыртуына, йөрәк аритмиясенә, косуга китерергә мөмкин. Нитратлар белән бергә кулланганда — аларның дәвалау тәэсиренең кимүенә; феноксибензамин белән — гипотензив тәэсирнең һәм тахикардиянең артуына; фенитоин белән — кан басымының кинәт кимүенә һәм брадикардиягә (дозага һәм куллану тизлегенә карап). Калкансыман биз гормоннары препаратлары белән бергә куллану очрагында — тәэсирнең үзара көчәюенә китерә. QT аралыгын озайта торган препаратлар белән (астемизол, цизаприд, терфенадинны кертеп) — QT аралыгының озаюына; диатризоатлар, йоталамик яки иоксаглик кислоталар белән — нейротоксик тәэсирнең артуына; арыш анасы алкалоидлары белән — тамырларны тарайту тәэсиренең артуына (катгый ишемиягә һәм гангрена үсешенә кадәр) китерергә мөмкин.

Инсулин һәм башка гипогликемик препаратларның тәэсирен киметә.

Антидотлар — альфа- һәм бета-адренергик рецепторларны блоклаучылар.

## Махсус күрсәтмәләр

* Инфузия вакытында инфузия тизлеген көйләү өчен үлчәү приспособлениесе булган прибор кулланырга кирәк.
* Инфузияне зур (иң яхшысы — үзәк) венага кертергә кирәк.
* Йөрәкнең тампонадасы һәм пневмомоторакс куркынычы бар, шуңа күрә йөрәк эченә кертелми.
* Дәвалау чорында кан сүле составында К+ концентрациясен билгеләү, АД, диурез, МОК, ЭКГ, үзәк веноз басымы, үпкә артериясе һәм үпкә капиллярындагы заклинание басымын үлчәү киңәш ителә.
* Миокард инфаркты вакытында артык күп дозалар миокардның кислородка ихтыяҗын арттыру юлы белән ишемияне көчәйтә ала.
* Гликемияне арттыра, шуңа күрә шикәр диабеты вакытында инсулин һәм сульфонилмочевиннардан алынган препаратларның югары дозалары кирәк.
* Эндатрахеаль рәвештә керткәндә препаратның плазмада эрүе һәм аның нәтиҗәле концентрациясе алдан күренеп тормаска мөмкин.
* Эпинефринны шоклы хәлдә кертү кан, плазма, кан алмаштыручы сыеклыклар һәм/яки тозлы эретмәләрне алмаштыра алмый.
* Эпинефринны озак вакыт куллану урынлы түгел (некроз яки гангрена барлыкка килүенә китерә торган периферия тамырларының таркалуы).
* Эпинефринны авырлы хатыннарда куллануны катгый контрольдә тоткан тикшеренүләр үткәрелмәгән. Эпинефринны беренче триместр дәвамында яки йөклелекнең бөтен чорында кулланган балаларда җәрәхәтлек һәм касыр бүсере килеп чыгу арасында статистик законлы бәйләнеш бар. Эпинефринны 130/80 ммрттан югары АД булганда йөкле хатыннарда кулланырга ярамый. Хайваннарда тикшерүләр күрсәткәнчә, кеше өчен 25 тапкыр күбрәк дозада тератоген эфект барлыкка китерә.
* Әниләр өчен, балаларда тискәре нәтиҗәләр булу ихтималлыгы зур булганга, аларның файдасы һәм куркынычлары тикшерелергә тиеш.
* Бала табу вакытында гипотензияне төзәтү өчен куллану киңәш ителми, чөнки ул икенче стадиядә бала табуны тоткарлый ала; аналык кыскаруын җиңеләйтү өчен зур дозаларда керткәндә аналыктан озак вакыт кан килү белән атониягә китерергә мөмкин.
* Балаларда йөрәк туктау очрагында кулланырга мөмкин, ләкин сак булырга кирәк, чөнки дозалау схемасында эпинефринның 2 төрле концентрациясе кирәк.
* Дәвалануны туктатырга кирәк булганда, дозаны әкренләп киметергә кирәк, чөнки терапияне кинәт туктату авыр гипотензиягә китерергә мөмкин.
* Селтеләр һәм оксидлаштыру чаралары белән җиңел җимерелә.
* Әгәр эретмә төсе алсу яки көрән төскә кергән яки аның составында утырым булса, аны кертергә ярамый. Кулланмаган өлешне юкка чыгарырга кирәк.

## Искәрмәләр

* 
* 

Төркем:Фармакология
Төркем:Медицина
Төркем:Биология
Төркем:Эндокринология
Төркем:Эндокрин система
Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр