Jan Gaben

**Jan Gaben** (; çın iseme **Jan-Aleksis Monkorje**, ; *[[1904 yıl|1904 yılnıñ]] [[17 may|17 mayı]], [[Parij]] — [[1976 yıl|1976 yılnıñ]] [[15 noyäber|15 noyäbere]], [[Нёйи-сюр-Сен|Nöyi-sür-Sen]]*) — Fransiä teatr häm kino aktörı. İke tapqır Venetsiä häm  kinofestivalläreneñ premiäläre laureatı, «Sezar» premiäse laureatı.  ofitserı. 

## Biografiäse
Jan Gaben Parijda  artistları Ferdinand Monkorje häm Elen Peti ğailäsendä tuğan. Balaçağın ul Parijdan 35 km tönyaqtaraq urnaşqan Meryel şähärçegendä ütkärgän. Küpmeder waqıt ul ğomumi eşçe bulıp eşlägän, läkin 19 yäşendä  karyerasın başlağan, «» quyılışlarınıñ bersendä zur bulmağan rol’ uynap. Şunnan soñ ul, armiägä kitkänçe, keçkenä rollärne uynawında däwam itkän. 

Xärbi xezmät tämamlanğannan soñ şow-biznesqa qaytqan, anda inde «Jan Gaben»  astında aña täqdim itelgän teläsä nindi rollärdä uynağan. Yış qına üzeneñ çığışlarında, şul zamandağı modağa iärep, Gaben  tawışın häm cırlaw stilen imitatsiälägän. Annarı ul Könyaq Amerika buyınça turne başqarğan teatr truppası sostavına kergän. Fransiägä qaytqaç, ul  eşkä urnaşqan. Gabennıñ talantı sizelgän, häm aña teatrda ähämiätleräk rollär, ä 1928 yılda — ike  rollär täqdim itkännär.

Beraz elegräk, 1925 yılda, ul berençe tapqır Gabi Bassağa öylängän, ä biş yıldan soñ, 1930 yılda, alar ayırılışqannar; şul uq 1930 yılda Gaben tawışlı kinoğa küçkän, «» studiäseneñ «Chacun sa Chance» filmında rol’ uynap. İkençel rollärne uynap, Gaben aldağı dürt yılda  häm  kebek rejissörlar belän eşläp, unikedän artıq filmda uynağan. Tanılu aña 1934 yılda rejissör  «Maria Chapdelaine» filmındağı role arqasında kilgän. Film  tarafınnan oyıştırılğan «» premiäsenä layıq bulğan, şulay uq 1935 yılda  «maxsus rekomendatsiä» alğan.

1936 yılda Gaben Jülyen Düvivyenıñ tağın ber filmında, «La Bandera» xärbi dramasında romantik geroy rolen uynağannan soñ, Fransiä kinematografınıñ töp yoldızlarınıñ berse bulğan. Bötendönya danı Gabenğa kiläse yılda ul zur uñış qazanğan häm böten dönyada 1937 yılğı prokat liderları bulğan ike filmda rollär uynağannan soñ kilgän. Alarnıñ berse Jülyen Düvivyenıñ «» filmı, ä ikençese —  «» suğışqa qarşı filmı.

Şunnan soñ Gabenğa Hollywood’ta törle filmnarda töşärgä bik küp çaqırular kilgän, ul alarnı kire qaqqan. İkençe bötendönya suğışı başlanğannan soñ, Gaben Jan Renuar häm Jülyen Düvivye artınnan AQŞqa küçep kitkän. Anda ul 1939 yılda üzeneñ ikençe xatını Suzann Margerit Janna Moşen belän ayırılışqan, alarnıñ altı yıl bergä yäşägändä ike balası bulğan, häm aktrisa Marlen Ditrix belän roman başlağan. Gaben Hollywood’ta bulğanda töşkän filmnar uñışqa ireşmägän.

Awır xolıqqa iä bulıp, ul «» studiäse öçen eşlägändä Hollywood’tağı karyerasına citdi zıyan salğan. Mäsälän, ul töp rolne uynarğa tieş bulğan yaña filmnı töşerü aldınnan ğına Gaben Ditrixqa şulay uq töp rollärneñ bersen birülären taläp itkän, moña studiä baş tartqan. Gaben üz taläbendä tora başlağaç, studiä anı eşennän çığarğan häm film buldıru ideyasınnan baş tartqan.

Şunnan soñ Jan Gaben Fransiäne azat itü öçen general Şarl de Gollnıñ «» xäräkätenä quşılğan. Flotta ul suğış axırına qädär xezmät itkän, anıñ xärbi biremnärenä SSRBnıñ tönyaq portlarına soyuzdaş transportların ozatu kergän. Tönyaq Afrikadağı bäreleşlärdä kürsätkän batırlığı öçen Gaben Xärbi medal’ häm 1939—1945 Xärbi täre belän büläklängän. Normandiä operatsiäsennän soñ Gaben Parijnı azat itüdä qatnaşqan.

1946 yılda Fransiä rejissörı  Jannı «» filmına töşärgä çaqırğan, läkin soñınnan kilep çıqqan nizağ arqasında anı eşennän çığarğan. Tizdän Gaben Fransiä prodüserı häm rejissörın tapqan, ul Gaben Marlen Ditrix belän bergä töşärlek film töşerergä rizalaşqan. Näticädä barlıqqa kilgän «Martin Roumagnac» prokatta uñışqa ireşä almağan, ä Gabennıñ Ditrix belän mönäsäbätläre tizdän tuqtalğan. 1947 yılda uñışqa ireşmägän çirattağı filmnan soñ Gaben teatrğa qaytqan, läkin anda da uñışsızlıqqa oçrağan — quyılış finans uñışsızlığı bulğan. Şuña da qaramastan, Gabennı  «» filmında töp roldä töşärgä çaqırğannar, ul 1949 yılda «Çit teldäge iñ yaxşı film» kategoriäsendä «Oskar» premiäsen alğan, läkin moña qaramastan, tamaşaçılarda uñışqa ireşmägän. Aldağı biş yılda Gaben prokatta uñışqa ireşmägän tağın berniçä filmda töşkän.

Gaben elekkege danına 1954 yılda  «» filmında qaytqan. Anıñ bu filmda uynawı kino tänqitçeläreneñ küpsanlı maqtawına layıq bulğan, häm film üze prokatta zur uñış qazanğan. Aldağı 20 yıl eçendä Gaben yaqınça 50 filmda töşkän, alarnıñ kübese «Gafer Films» (üzeneñ kollegası, aktör  belän bergä buldırğan kinokompaniä) öçen eşlängän.

1949 yılda öyläneşkän Dominik Furnye belän nikaxtan Gabennıñ öç balası bulğan: qızları Florans häm Valeri häm ulı Matias. Gaben qızı Floransnıñ aktrisa buluwın telämägän. Ä ul anıñ telägenä qarşı  kiäwgä çıqqaç, ul anıñ tuyına barmağan, üz urınına üzeneñ dustı häm kollegasın  cibärgän.

Jan Gaben 1976 yılnıñ 15 noyäberendä 72 yäşendä Nöyi-sür-Senda yöräk öyänägennän wafat bulğan.

## Tanu
Jan Gaben Fransiä kinematoğrafınıñ iñ böyek yoldızlarınıñ berse sanala. Ul  belän büläklängän (*1960*), ä anıñ tuğan şähäre Meryeldä Jan Gaben muzeyı açılğan. 1981 yılda Lui de Fünes  oyıştırğan.

## Büläkläre

* 1951 — iñ yaxşı ir-at role öçen Venetsiä kinofestivaleneñ  («» filmı)
* 1954 — iñ yaxşı ir-at role öçen Venetsiä kinofestivaleneñ Volpi premiäse («» häm «» filmnarı)
* 1959 — iñ yaxşı ir-at role öçen  «» («Arximed-brodağa» filmı)
* 1960 —  qavalerı
* 1971 — «» filmındağı role öçen Berlin kinofestivaleneñ «Kömeş aywı»
* 1976 —  ofitserı
* 1976 —  ofitserı
* 1987 — kinematoğrafqa kertkän öleşe öçen «Sezar» premiäse (ülgännän soñ)

## İskärmälär

## Sıltamalar

* 
* Musée Jean Gabin
* website in Italian language 

Төркем:17 май көнне туганнар
Төркем:1904 елда туганнар
Төркем:Парижда туганнар
Төркем:15 ноябрь көнне вафатлар
Төркем:1976 елда вафатлар
Төркем:Нөйи-сүр-Сенда вафатлар
Төркем:Почетлы легион ордены офицерлары
Төркем:Почетлы легион ордены кавалерлары
Төркем:«Казанышлар өчен» Франция ордены офицерлары
Төркем:«Сезар» премиясе лауреатлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:«Вольпи кубогы» премиясе лауреатлары
Төркем:Иң яхшы ир-ат роле өчен «Көмеш аю» ияләре
Төркем:Франция Каршылык хәрәкәтендә катнашучылар
Төркем:«Давид ди Донателло» премиясе лауреатлары
Төркем:Жансон-де-Сайи лицеен тәмамлаучылар
Төркем:Миокард инфарктыннан үлүчеләр
Төркем:Франция Хәрби тәресе 1939—1945 белән бүләкләнгәннәр
Төркем:Франция Хәрби медале белән бүләкләнгәннәр