Хәлимә Корбангалиева

**Хәлимә Мөхетдин кызы Корбангалиева** (1910 елның 4 мае, Казан, Казан губернасы, Россия империясе – 2004 елның 26 марты, Казан) – совет һәм Россия гидробиологы, биология фәннәре докторы, Казан дәүләт университеты профессоры.

## Биография
Ул 1910 елның 4 маенда Казанда татар укытучы гаиләсендә туган. Әтисе - Мөхетдин (Мөхетдин) Хафизитдин улы Корбангалеев (1873-1941), Казан укытучысы, профессор, Хезмәт Герое. Әнисе - башлангыч сыйныфлар укытучысы. Абыйсы - Салих Мөхетдин улы Корбангалеев (1901-2001) - хирург, медицина фәннәре докторы, Казан дәүләт медицина институтының беренче директоры. Сеңлесе - туберкулез институты табибы, Казан университетының медицина факультетын тәмамлаган, 1930 еллар ахырында репрессияләнгән һәм 8 елга хөкем ителгән, Караганда лагерьларында утырган, аннан 1941 елның июнендә ТАССРга кайткан, Минзәлә һәм Крутушкада эшләгән һәм тиздән яман шештән вафат булган.

1916 елда Хәлимә Корбангалиева татар мәктәбенә укырга керә, анда 6 нчы сыйныфка кадәр укый. Рус телен үзләштерү өчен, аны 1921 елда 2 нче мәктәпкә күчерәләр, анда 10 нчы сыйныфка кадәр укый. 1927 елда ул университетка керү өчен әзерлек курсларына күчә.

1927 елда ул Казан университетының физика-математика факультетының биология бүлегенә укырга керә һәм 1931 елның мартында укуын уңышлы тәмамлый һәм энтомология буенча икенче категорияле тикшеренүче һәм университет һәм техникум укытучысы квалификациясе алуга ирешә.

1931 елның июлендә ул Казан университетының аспирантурасына укырга керә. Университет структурасын эчке үзгәртеп корудан соң, ул биология факультетының ихтиология һәм гидробиология кафедрасына күчерелә. 1932 елда, Җ. Сәгъди белән берлектә, ул университетлар өчен татар телендә зоология буенча дәреслек әзерли. Университетта укытучылар җитмәү сәбәпле, ул инде өченче курс аспирантурасында ук кафедраның уку процессында катнаша һәм студентлар белән практик дәресләр үткәрә башлый.

1934 елда, аспирантураны тәмамлаганнан соң, ул кафедрада ассистент булып кала. 1930 еллар ахырында, О.В. Кашеварова белән бергә, Казан янындагы Зәңгәр күлдә гидробиологик тикшеренүләр үткәрә. 1930-1940 елларда ул Иделнең макрозообентосын өйрәнә. 1938 елда, кандидатлык диссертациясен яклаганнан соң, ул Казан дәүләт университетының биология факультетының ихтиология һәм гидробиология кафедрасында доцент вазифасына раслана.

1941 елның көзендә ул Казан тирәсендә оборона корылмалары төзүдә катнаша. 

Сугыш һәм сугыштан соңгы елларда дүрт бала тәрбияләп үстерә: икесе үз баласы, икесе апасыннан калган.

Сугыштан соңгы елларда ул Татарстан АССРның су басу күлләрен өйрәнү белән шөгыльләнә. 

Ул 1950 елдан 1952 елга кадәр Казан дәүләт университетында умырткалылар зоологиясе кафедрасы мөдире вазыйфаларын башкаручы булып эшли, аннары Мәскәү дәүләт университетында докторантурага билгеләнә. 1954 елда ул шул ук вазифага конкурс аша сайлана һәм 1974 елга кадәр кафедраны җитәкли. 1980 елга кадәр ул кафедрада консультант-профессор булып эшли. Ул кафедраның гидробиологик эшен җитәкли, ә профессор А. В. Лукин ихтиологик тикшеренүләр юнәлешен җитәкли.

Докторантурага кергәннән соң, тиздән Казанга диссертациясе өстендә эшләргә кайта, аны 1960 елда Мәскәү университетында уңышлы яклый. 1960-1970 елларда ул 1956 елда төзелгән Идел буендагы Куйбышев сусаклагычында зоопланктон һәм зообентос формалашуы буенча тикшеренүләр үткәрә.

1958 елдан 1962 елга кадәр ул КДУның биология һәм туфрак белеме факультеты деканы булып эшли.

Ул 1981 елда пенсиягә чыга, үз бүлегенең фәнни эше белән кызыксынуын дәвам итә һәм Россия Фәннәр академиясенең Гидробиология җәмгыятенең Казан бүлеге утырышларында катнаша.

Ул 2004 елның 26 мартында Казанда вафат була.

## Фәнни эшчәнлек
1937 елдан биология фәннәре кандидаты. Кандидатлык диссертациясенең темасы "Аракчино арткы суының бентосы" дип атала.

1960 елдан биология фәннәре докторы. Аның докторлык диссертациясенең темасы "Татарстан АССР эчендәге Куйбышев сусаклагычы белән сугарылган Идел буе су басу зонасының планктоны һәм бентослары" дип исемләнә. 1964 елдан Казан университетында профессор.

1968 елда ул Бөтенсоюз Гидробиология Җәмгыятенең Казан бүлеген оештыра һәм 1975 елга кадәр аның рәисе вазифасын били.

1998 елдан Россия Фәннәр академиясе Гидробиология җәмгыятенең Казан бүлегенең мактаулы әгъзасы.

## Бүләкләр һәм мактаулы исемнәр

* Ленин ордены (1960) .
* "Хезмәт батырлыгы өчен" медале (1944) .
* "Бөек Ватан сугышында батыр хезмәт өчен" медале (1946) .
* "В.И. Ленинның тууына 100 ел тулу уңаеннан фидакарь хезмәт өчен" медале (1975) .
* "Бөек Ватан сугышында Җиңүгә 30 ел" медале .
* "Хезмәт ветераны" медале .

## Басмалар

* Корбангалиева Х.М. Гидробиология буенча лекция конспектлары / Х.М. Корбангалиева - Казан, 1974. - 69 б.
* Урта Идел буе су умырткасызлары турында кыскача кулланма. Казан, 1977 (автордаш).
* Күлләрнең гидробиологик характеристикасы // Урта Идел буе күлләре. Ленинград, 1976.
* Корбангалиева Х.М. Куйбышев сусаклагычының Свияжский култыгы зоопланктоны буенча яңа материаллар / Х.М. Корбангалиева, Г.А. Жерновникова, Л.Ф. Кузнецова // Куйбышев сусаклагычының Свияжский култыгы балыклары һәм аларның азык ресурслары. - Казан - 1968. - № 1. - Б. 17-54.
* Курбангалиева Х.М. Куйбышев сусаклагычының Свяжский култыгының зоопланктон һәм зообентос материаллары / Х.М. Курбангалиева, П.П. Мелентьева // Иделнең зур кушылдыгы җайга салынган агым шартларында. - Казан - 1972, - 13-30 б.
* Корбангалиева Х.М. Зоопланктон / Х.М. Корбангалиева, Р.К. Зиганшина // Куйбышев сусаклагычы фаунасының формалашу үрнәкләре. - Казан - 1977. - Б. 13-30.
* Корбангалиева Х.М. Куйбышев сусаклагычы һәм аның фаунасының яшәү шартлары / Х.М. Корбангалиева, К.П. Тихонов // Куйбышев сусаклагычы фаунасының формалашу үрнәкләре. - Казан. - 1977. - Б. 5-12.

## Әдәбият

* Халима Мухутдиновна Курбангалиева / Кузнецов В. А., Яковлев В. А. - Казан: Казан дәүләт университетының нәшрияты (КДУ), 2002 - 20, (4) б. - (Казан университетының күренекле галимнәре).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* 
Төркем:Казан университеты профессорлары
Төркем:Казан университеты укытучылары
Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар
Төркем:«Хезмәт ветераны» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«1941—1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Җиңүгә утыз ел» юбилей медале белән бүләкләнгәннәр
Төркем:«Владимир Ильич Ленинның тууына 100 ел тулу уңаеннан» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«Бөек Ватан сугышында фидакарь хезмәт өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«Хезмәттәге батырлык өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Ленин ордены кавалерлары
Төркем:Биология фәннәре докторлары
Төркем:Казанда вафатлар
Төркем:2004 елда вафатлар
Төркем:26 март көнне вафатлар
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:1910 елда туганнар
Төркем:4 май көнне туганнар
Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр