Франц Крюгер

**Франц Крю́гер**, *Ат Крюгеры* (немец телендә: Franz Krüger, немец телендә: Pferde-Krüger; 1797 елның 10 сентябре , Гросбадегаст — 1857 елның 21 январе, Берлин) — немец живописецы, рәсем ясаучысы һәм литограф, бидермайер периодының рус император һәм прусс король сарай яннары өчен эшләре белән мәшһүр иң популяр портретистлар һәм анималистларның берсе. Прусс сәнгать академиясенең гамәлдәге әгъзасы (1825 елдан бирле), почётный вольный общник Император художестволар Академиясенең  шәрәфле ирекле общнигы (1831 елдан бирле).
## Тәрҗемәи хәле
Франц Крюгер хезмәткәр Фридрих Крюгер гаиләсендә туган булган. Гаилә Семья арендовала имение Гросбадегаст, Саксония-Анхальт утарын арендада тоткан. Францның беренче тәҗрибәсе күрше Цибиг авылында торучы орнитолог И. Ф. Науман өчен кош рәсемнәре булган. Шунда ук Франц анималистик живопись белән танышкан. Ул Дессауда гимназиядә озак түгел вакыт укыган; укучылар һәм укытучылар портретларын ясаган. Дессауда укуы вакытында живописец-пейзажист Карл Вильгельм Кольбе белән танышкан. Озак булмаган вакыт, 1812—1813 елларда, Крюгер Прусс сәнгать академиясе каршындагы рәсем мәктәбендә укыган, но ушёл, әмма гипслар рәсем ясауда мәгънә күрмичә киткән. Искиткеч җайдак, Крюгер сюжетлары дөньясын сарай яны ат абзарларында тапкан: солдатлар, сунар күренешләре, атлар. 1818 елда аның хәрби һәм сунар картиналары беренче мәртәбә академиядә күргәзмәгә тәкъдим ителгән булган. Атлар сурәтләүдә осталыгына рәхмәтле һәм фамилия буенча адаш рәссамнар Эфраим Готлиб (1756—1834), Антон (1795—1857) һәм Эйгеннан (1832—1876) аеру өчен вакыт белән ул шаян “Атлар Крюгеры” «Лошадиный Крюгер» (Pferde-Krüger) кушаматы казанган.

 
Франц Крюгер прусс принцы Августтан һәм граф Гнейзенаудан заказлар ала башлаган. Соңрак Фридрих Вильгельм III-кә бүләк өчен король йортының рәт башка әгъзаларын сурәтләгән. Берлинда академик күргәзмәдә рәссамның зур җайдак портретлары күрсәтелгән булган һәм ул популяр портретист булган.
1825 елда Франц Крюгер король Фридрих-Вильгельм III тарафыннан король профессоры титулы белән сарай яны живописецы итеп билгеләнгән булган, ул шулай ук Пруссия сәнгать академиясенең гамәлдәге әгъзасы итеп сайланган булган. Шул ук елда Берлин операсы җырчысы Иоханна Юникега өйләнгән булган.
1825 елда бөек кенәз Николай Павлович Крюгерга “Берлинда Опера Мәйданында Парад” картинасына заказ биргән, ул 1822 елда Пруссия принцессасы Фридерика Луиза Шарлотта Вильгельминага өйләнер өчен килү хөрмәтенә оештырылган булган. 1830 елда “Берлинда парад” Берлинда академик күргәзмәдә зур уңыш белән күрсәтелгән булган. 1831 елның февралендә “Берлинда парад” Кышкы сарайның Концерт залында күргәзмәгә куелган булган. Аның өчен гонорарга рәссам Берлинда йорт сатып алган (Беренанштрассе, 63), ул йортта ул гомере ахырына кадәр торган. Ул 4-енче дәрәҗә Изге Владимир ордены белән бүләкләнгән булган. Санкт-Петербургта Император Художестволар Академиясенең шәрәфле ирекле общнигы итеп сайланган булган.
1831 елның июнендә Крюгер Кышкы сарайның Хәрби галереясе портретлары өстендә эш өчен Санкт-Петербургка килгән. Галерея өчен ул ике зур җайдак портрет: «Александр I-нең җайдак портреты» (1837) һәм «Фридрих Вильгельм III-нең җайдак портреты» (1831) һәм шулай ук мундирлар һәм орденнар сурәтләнешендә охшашлык һәм төгәллек белән гаҗәпләндерүче гвардия офицерлары портретларын ясаган. Җайдак портретларны Крюгер Берлинда ясаган. 1833 елның маенда Крюгер заказ бирелгән портретларның эскизлары белән Берлинга кайткан. Августта Крюгер остаханәсендә беренче мәртәбә Василий Жуковский булган.
1834 елда Берлинда академик күргәзмәдә «Яраннар белән Николай I» зур төркем портреты һәм «И. Ф. Паскевич портреты» күрсәтелгән булган. Күргәзмәне карап чыккан Николай I форма һәм амуниция сурәтләнешендә төгәлсезлекләрне төзәтергә таләп иткән, императорга живописьтә бу иң мөһиме дип тоелган.

Вакыйгаларның алдагы хроникасы:

* 1835 — майда Крюгер остаханәсенә шагыйрь П. А. Вяземский килгән.

* 1836 — Май — август: Крюгерның Санкт-Петербургка икенче килүе. Император художестволар академиясендә күргәзмәдә «Николай I портреты» һәм «Александра Федоровна портреты» күрсәтелгән булган.

* 1838 — май аенда Берлин остаханәсендә Крюгер бөек Николай һәм Михаила Николаевич портретларын ясаган, цесаревич Александр Николаевичны кабул иткән.

* 1841 — Николай I Крюгерга «1832 елда Царское Селода Рус гвардиясе» һәм «П. Х. Витгенштейн портреты» картиналарына заказ биргән

* 1844 — Ноябрь. Рәссамның Петербургка өченче килүе.

* 1845 — Май. Берлинга кайтуы.

* 1846 — Парижда ике атна. Крюгер Эжен Делакруа остаханәсенә зиярәт кылган.

* 1847 — июль аенда рәссам Санкт-Петербургка дүртенче мәртәбә Николай I угылларының дүрт портретының бозылган урыннарын төзәтер өчен килгән. Сентябрьдә «Потсдамда Парад» картинасына заказ алып киткән

* 1848 — 1848 ел инкыйлабы вакытында Франц Крюгер авыр җан депрессиясен кичергән һәм Берлиннан киткән. Дессауда «Потсдамда Парад» картинасын тәмамлаган.

* 1850 — Петербургка бишенче килүе. «П. М. Волконский портреты». Крюгер рус гвардиясенең офицерларын һәм түбән чиннарын сурәтләүче дүрт картина өчен һәм Николай I  якыннарының алты портреты өчен эскизлар ясаган. 2-нче дәрәҗә Изге Анна ордены белән бүләкләнгән булган.

* 1851 — апрельдә Берлинга кайткан.

* 1855 — бу елның апрелендә Крюгер соңгы рус заказын — Кышкы сарайның Зур (Николай) залы өчен «Николай I портреты»на заказ алган. Шул ук елда Парижда Бөтендөнья күргәзмәсендә (1855) катнашкан.

* 1856 — Крюгерның хатыны Иоханна Юнике үлгән.

* 1857 — 21 январьдә Крюгер сунарда салкын тию нәтиҗәсендә өч атна авыр авырудан соң вафат булган. Берлинда Доротеенштадт зиратында күмелгән. Траур процессиясендә илледән артык экипаж барган, алар арасында берничә сарай яны экипажы да булган. Гомере буена Крюгер сарай яны рәссамы данын казанган гына түгел, ә шул вакыт өчен гаять зур байлык туплаган һәм варисларына 750000 немец маркасы калдырган.
Франц Крюгер әсәрләренең даими күргәзмәсе Кётен шәһәре (Саксония-Анхальт) Тарихи музеенда саклана. Крюгерның өйрәнчекләренең берсе живописец-анималист Карл Штеффек булган, башка өйрәнчекләре арасында Герман Геммель, көнкүреш жанры рәссамы Август фон Рентцель һәм Теодор Шлёпке булган.

## Иҗаты бәяләмәләре
«Академик белем алмыйча, ул табигатьне даими өйрәнү ысулы белән үзлектән өйрәнгән булган һәм Берлин аксөякләре арасында танылу һәм заказларга иртә ирешкән».

Аның турыдан-туры алдан килүчеләре арасында Даниель Ходовецкий һәм Ж. Б. Грёз исемнәрен атыйлар.
Крюгер иҗатының натуралистик юнәлеше, “шома живописьнең” тәфсиллеге, детальләр сурәтләнешендә педантизм һәм төгәллек үз вакытында рәссамга шактый популярлык казанырга мөмкинлек биргән, шул исәптән Санкт-Петербургта да. Рәссамның соң иҗатын бидермайер идеология һәм эстетикасы белән бәйләгәннәр.
Әкренләп Франц Крюгер живописе бәяләмәләре алышынган. Кайчандыр мәшһүр булган «Пруссия башкаласына 1822 елда бөек кенәз Николай Павлович килү уңаеннан Берлинда Опера Мәйданында Парад» картинасы казёнщина, натуралистиклык һәм, мәсәлән, алгы планда этләр кебек мәгънәсез көнкүреш детальләр муллыгы белән шаккатыра". Картинаның уңышыннан файдаланып Крюгер шул ук шаблон буенча тагын берничә «парад» башкарган.

«көмеш гасыр» периодында сәнгать тарихчысы Н. Н. Врангель рәссам турында ироник рәвештә шулай язган: «Крюгер, Николай I-нең яраткан портретисты, гаять күп микъдар фотографик тәмсез портрет башкарган. Анда барысы да урында, мундирда һәр төймә нык итеп тегеп куелган, погоннар һәм элмәкләр тиешле урында, сәдәпләр һәм галуннар ачык итеп чистартылган, йөзләр мундирлар кебек үк сукно төсендә».

## Галерея

1836 Krüger Ausritt des Prinzen Wilhelm anagoria.JPG|Принц Вильгельмның юлдашы итеп рәссам белән сәфәре. 1836. Киндер тукыма, май. Иске милли галерея, Берлин
1851 Krueger Zwei Reiter im Galopp anagoria.JPG|Кушаяклап чаптыручы ике җайдак. 1851. Киндер тукыма, май. Германия милли музее, Нюрнберг
1846 Krueger Friedrich Wilhelm IV anagoria.JPG|Фридрих Вильгельм IV кабинетында. 1846. Киндер тукыма, май. Германия тарихи музее, Берлин 
NvtoroyFranzKruger.jpg| Николай I портреты. 1852. Киндер тукыма, май. Дәүләт Эрмитажы, Санкт-Петербург
Александра Фёдоровна - Императрица Российской империи.jpg|Императрица Александра Федоровна портреты. 1850-нче еллар. Киндер тукыма, май. Дәүләт тарихи музее, Мәскәү
Grand prince Alexander Nikolaevich (F. Krüger, 1830).jpg|Бөек кенәз Александр Николаевич портреты. 1830-ынчы еллар. Киндер тукыма, май. Шәхси туплама
Franz Krüger - Parade at the Opernplatz - WGA12290.jpg|Ф. Крюгер. Берлинда 1822 елда бөек кенәз Николай Павлович килүе хөрмәтенә Опера Мәйданында оештырылган Парад. 1829. Киндер тукыма, май. Берлин-Бранденбург бакчаларының һәм прусс сарайларының фонды, Потсдам
Franz Krüger - Parade auf dem Opernplatz in Berlin - Google Art Project.jpg|Картина детале
Krüger, Franz - Parade on Opernplatz in 1822 - Alte Nationalgalerie Detail 2.jpg|Картина детале
Alte Nationalgalerie-Krüger-Regimentübergabe in Potsdam 1817 DSC8022.jpg|Потсдамда 1817 елда парад. 1848 һәм 1849 ел арасында. Киндер тукыма, май. Иске милли галерея, Берлин
Русская гвардия в Царском Селе в 1832 году.jpg|Царское Селода 1832 елда Рус гвардиясе. 1841. Киндер тукыма, май. Александров сарае, Царское Село
Frid-Wil III Kruger.jpg|Фридрих Вильгельм III-нең җайдак портреты. 1831. Киндер тукыма, май. Государственный Эрмитаж, Санкт-Петербург
Alexander I of Russia by F.Kruger (1837, Hermitage).jpg|Александр I-нең җайдак портреты. 1837. Киндер тукыма, май. Дәүләт Эрмитажы, Санкт-Петербург
1817 Krueger Prinz August von Preussen anagoria.JPG|Принц Август Пруссияле. Як. 1817. Киндер тукыма, май. Иске милли галерея, Берлин


## Искәрмәләр

## Әдәбият
;Очерки жизни и творчества. Каталог выставки
* 
;Сүзлекләр һәм энциклопедияләр
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Сылтамалар

* 
* Некоторые картины Франца Крюгера из коллекции Эрмитажа
Төркем:Рәссамнар