Kola Beldı

**Nikolay Beldı**, Nikolay İvanoviç Beldı (; *[[1929 yıl|1929 yılnıñ]] [[2 may|2 mayı]], [[Sovet Sotsialist Respublikalar Soyuzı|SSRB]], ,  — [[1993 yıl|1993 yılnıñ]] [[21 dekäber|21 dekäbere]], [[Räsäy]], [[Хабарау|Xabaraw]]*), kübräk **Kola Beldı** () bularaq bilgele, — SSRB häm Räsäy cırçısı, 1950—1980-yıllarda populär estrada artistı,  (1985), Saxa ASSR atqazanğan,  atqazanğan artistı. Milläte buyınça nanay.

## Biografiäse
1929 yılnıñ 2 mayında Muxu awılında awçı İvan Vladimiroviç Beldı ğailäsendä tuğan. Balaçaq aç ide. İrtä yätim qalğan. Nerv tetränüwe kiçergän (urmanda adaşıp) häm totlığa başlağan.

 awılınıñ mäktäp-internatında üskän häm tärbiälängän, annan Almaniä-Sovet suğışı waqıtında Xabaraw aşa frontqa qaçqan, üzenä ike artıq yıl yazıp. Tın okean flotınıñ yungası bulğan.  qatnaşqan.  çığış yasağan. Muzıka uquxanäsen ekstern tämamlağaç, Beldı xezmäten Tın okean flotınıñ  motorist-dizelist bulıp däwam itkän.

, «» häm «» medalläre, II däräcä Watan suğışı ordenı, , Ciñügä 20, 30, 40 yıl yubiley medalläre belän büläklängän.

Flotta xezmät itkännän soñ  uqırğa kergän. Uquwın stanoklar tözü zavodında,  eşläw belän bergä alıp barğan. Berniqädär waqıt Voronej xärbi okrugınıñ Cır häm biü ansamblendä, annarı Kalinin häm Xabaraw filarmoniälärendä, ä 1959 yıldan — Bötenräsäy konsert-gastrol’ berläşmäsendä eşlägän, soñınnan ul  itep üzgärtep qorılğan, 1990 yılğa qädär solist-vokalist sıyfatında. 1971 yılnıñ fevralennän SBKP äğzası.

## İcatı
Berençe tapqır flotta xezmät itkändä cırlıy başlağan. 1957 yılda Mäskäwdä uzğan  laureatı bulğan. Nikolaynı mädäniät eşlekleläre ( h. b.) häm mädäniät ministrı Y. Furtseva kürep alğan. Artistnı Mäskäwgä eşlärgä çaqırğannar. 1960 yılda Kola Beldı Bötenräsäy estrada artistları konkursı laureatı bulğan. Şul uq yılda artist  «» näfis filmında student-«şaman»nıñ berençe epizodik rolen alğan.

Berençe aqlı-qaralı televizion klipta Kola Beldı fortepiano akkompanementı astında şayan «Bolannar turında cır» yäki, anı yışraq atağança, «Ä bolannar yaxşıraq!» cırın başqarğan; bu cırnıñ tekstın  häm , muzıkasın  yazğan. İñ zur populärlıq 1972—1973 yıllarğa turı kilgän. 1972 yılda Kola Beldı «» cırı belän «» festivale finalına çıqqan, ä 1973 yılnıñ 25 avgustında «Tabiğät cırlıy» häm «Min sine tundrağa alıp kitäm» cırların başqarğan öçen  töp konkursında ikençe premiä alğan.

Kola Beldı 30 yıldan artıq il buylap häm çit illärdä gastrollärdä bulğan, dönyanıñ 46 ilendä çığış yasağan. Fransiädä Beldını «Tönyaqnıñ altın tawışı» dip atağannar, ä Xäbäşstan imperatorı anı üz ileneñ ordenı belän büläklägän.

1970-yıllardan Beldı tikşerenü eşe belän şöğellängän — tönyaq xalıqlarnıñ unikal’ milli cırların cıyğan häm saqlağan. Rejissörlar Vladimir Vasilyev häm Akira Kurosawanıñ «» filmında töp rolgä sınaw ütä almağaç, ul Kurosawa belän tanışqan häm milli köylärne saylarğa yärdäm itkän, şulay uq töp rolne başqaruçı  belän repetitsiälär ütkärgän.

Beldı cıyğan folklor materialı 1980-yıllar axırında çıqqan «» albomı nigezenä salınğan. Şulay uq cırçı «» proyektınıñ säxnä eksperimentlarında qatnaşqan; şundıy konsertlarnıñ bersendä yäş  bulğan.
## Soñğı yılları häm üleme
1990 yılda Xabarawda yäşi başlağan. Öçençe tapqır öylängän. 1991 yıl başında, aña 61 yäş bulğanda, anıñ qızı Yelena tuğan.

1993 yılnıñ 21 dekaberendä, kibetkä satıp alırğa çıqqanda, miokard infarktınnan wafat bulğan. Xabarawda  cirlängän. Kola ülgännän soñ anıñ xatını, balalar poliklinikası tabibı, «Kola Beldı» ictimaği fondın — kommersiäle bulmağan ictimaği oyışmanı oyıştırğan.

Amur yılğa paroxodlığınıñ  «Kola Beldı» iseme birelgän. Xabaraw mikrorayonnarınıñ bersendä Kola Beldı uramı bar.  administrativ üzäge —  awılında da anıñ xörmätenä uram atalğan.

## Ğailäse

* Berençe nikaxı (1950—1965) — Nina Pavlovna (1914 yılda tuğan) 
* İkençe nikax (1966—1989) — Larisa Semönovna (1924—1989)  
* Öçençe nikaxı (1991—1993) — Olga Aleksandrovna (1960 yılda tuğan), tabib  
**Qızı — Yelena Nikolayevna (1991 yılda tuğan)  
***Onığı (2017 yılda tuğan)

## Diskografiäse

### Minialbomnarı (gramplastinkaları)

* 1958 — Kola Beldı (SP, 30020-1)
* 1969 — Kola Beldı cırlıy (EP, «Melodiä», D 00026875-6)  
* 1973 — Kola Beldı (EP, «Melodiä», GD 0003395-6)  
* 1979 — Kola Beldı cırlıy (EP, «Melodiä», S62-12359-60)

### Studiä albomnarı

* 1973 — Kola Beldı cırlıy (LP, «Melodiä», SM 04151-2)  
* 1982 — Xeyce (Zdravitsa) (LP, «Melodiä», S60 19273 003), sifrlı räweştä yañadan bastırılğan: MEL CO 1210 (2023)  
* 1985 — Kil, yaz (LP, «Melodiä», S60 21719 003)  
* 1988 —  (LP «Melodiä», S60 21719 003)

### Kompilatsiäläre

* 2004 — Min sine tundrağa alıp kitäm (CD, «ARK-System Records», ARK CD 032)  
* 2009 — Kola Beldı cırlıy (CD, «Melodiä», MEL CD 60 01581)

## İskärmälär

## Ädäbiät

* *Дмитриев, Юрий* «Искусство современной эстрады». 1962, 128 стр., изд. «Молодая гвардия», Москва

## Sıltamalar

* Kola Beldı  saytında

Төркем:2 май көнне туганнар
Төркем:1929 елда туганнар
Төркем:21 декабрь көнне вафатлар
Төркем:1993 елда вафатлар
Төркем:Хабарауда вафатлар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча җырчылар
Төркем:ССРБ җырчылары
Төркем:Россия җырчылары
Төркем:II дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары
Төркем:Ушаков медале (ССРБ) белән бүләкләнгәннәр
Төркем:Нахимов медале белән бүләкләнгәннәр
Төркем:«1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Алманияне җиңгән өчен» медале белән бүләкләнүчеләре
Төркем:«1941—1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Җиңүгә егерме ел» медале белән бүләкләнгәннәр
Төркем:«1941—1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Җиңүгә утыз ел» юбилей медале белән бүләкләнгәннәр
Төркем:«1941—1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Җиңүгә кырык ел» юбилей медале белән бүләкләнгәннәр
Төркем:«Хезмәт ветераны» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«ССРБ Кораллы Көчләренә 70 ел» медале белән бүләкләнгәннәр
Төркем:РСФСР атказанган артистлары
Төркем:Әлифба буенча музыкантлар
Төркем:Бурят АССРның атказанган артистлары
Төркем:Якут АССРның атказанган артистлары
Төркем:Сарытау консерваториясен тәмамлаучылар
Төркем:Москонцерт артистлары
Төркем:Рәсәй фолк-музыкантлары
Төркем:Рәсәй поп-фолк-вокалистлары
Төркем:Миокард инфарктыннан үлүчеләр
Төркем:Халык җырларын җыючылар
Төркем:«Японияне җиңгән өчен» медале белән бүләкләнүчеләр