Цинанхум

**Цинанхум** *(лат.Cynanchum)* - якынча 300 төрдән торучы, шул исәптән Apocynaceae гаиләсенә караган кайбер үсемлекләрне үз эченә алган, мамыкбашчалар семьялыгыннан күпьеллык үләнчел үсемлекләр ыругы. 

## Атамасы
Таксон исеме грек телендәге *кинос* ("эт") һәм *анчеин* ("сугарга") сүзләреннән килеп чыга, шуңа күрә берничә төрнең уртак исеме - "**этне буа торган йөзем агачы"**. Күпчелек төрләр үрмәле. Агулану очраклары теркәлгән. 

## Морфология
Бу үсемлекләр күпьеллык үләннәр, еш кына тамырчалы. 30-60 см биеклектә. Тамыры кыска. Сабагы нәзек, үрмәле. Яфраклары гадәттә капма-каршы урнашканнар, йомыркасыман, озын саплы, күгелҗем төстә. Чәчәкләре ике җенесле, ак яки алсу, куентылы яисә оч чатыр чәчәк төркемнәрендә. Семьялыкның башка төрләре кебек, бу үсемлекләрнең дә җимешләре - бер, сирәк кенә ике табакчадан торучы коры фолликул. Орлыклары озын бүрекчәле. Июнь-июльдә чәчәк ата. Җимешләре август-сентябрьдә өлгерә. Орлыктан һәм вегетатив юл белән (тамыр үрентеләреннән) үрчи.

## Таралу
Бу төрләр тропик һәм субтропик өлкәләрдә очрый. Берничә төре уртача поясларда да үсә. 

Татарстан территориясендә бер төре – очлы  цинанхум (C. acutum) бар, Идел алдында Карлы елгасы буенда очрый. Тозлырак туфракларны өстен күрә.

## Әһәмияте

*[[Cynanchum atratum]]* тамыры Кытай традицион медицинасында кулланыла һәм *Bai wei* дип атала. Башка берничә төре традицион Кытай даруларын ясауда кулланылган.

Халык медицинасында үләне суы эч йомшарткыч чара буларак кулланыла.

Декоратив, агулы үсемлек.

Баллы.

ТРның Кызыл китабына кертелгән (2006).

## Классификация
XX гасыр ахырында үз эченә 400 төрне алган *Cynanchum* ыругы полифилетик дип таныла һәм берничә ыругка таркала. Кабер төрләре *[[:en:Orthosia_(plant)|Orthosia]]*, *[[:en:Pentarrhinum|Pentarrhinum]]*, *[[:en:Vincetoxicum|Vincetoxicum]]* ыругларына күчерелә.

2023-нче елда ыругның таксономиясен яңадан карап чыгу ике яңа синонимны ачыклый: 1877-нче елда Кытайның Шаньдун өлкәсендә тасвирланган *Vincetoxicum sibiricum* f. *linearifolium һәм* озак вакыт игътибарсыз калган, моңа кадәр Монголия өчен эндемик дип саналган *Cynanchum gobicum.*  

## Төрләр
2023 февраль аенда Plants of the World Online басмасы чыгарган мәгълүмат буенча, үз эченә түбәндәге төрләрне ала:
* *[[Cynanchum absconditum]]* Liede
* *[[Cynanchum abyssinicum]]* Decne.
* *[[Cynanchum acidum]]* (Roxb.) Oken
* *[[Cynanchum aculeatum]]* (Desc.) Liede & Meve
* *[[Cynanchum acuminatum]]* Humb. & Bonpl. ex Schult.
* *[[Cynanchum acutum]]* L.
* *[[Cynanchum adalinae]]* (K.Schum.) K.Schum.
* *[[Cynanchum africanum]]* (L.) Hoffmanns.
* *[[Cynanchum alatum]]* Wight & Arn.
* *[[Cynanchum alternilobum]]* (M.G.Gilbert & P.T.Li) Liede & Khanum
* *[[Cynanchum altiscandens]]* K.Schum.
* *[[Cynanchum ambovombense]]* (Liede) Liede & Meve
* *[[Cynanchum ampanihense]]* Jum. & H.Perrier
* *[[Cynanchum analamazaotrense]]* Choux
* *[[Cynanchum anderssonii]]* Morillo
* *[[Cynanchum andringitrense]]* Choux
* *[[Cynanchum angavokeliense]]* Choux
* *[[Cynanchum annularium]]* (Roxb.) Liede & Khanum
* *[[Cynanchum ansamalense]]* Liede
* *[[Cynanchum anthonyanum]]* Hand.-Mazz.
* *[[Cynanchum antsiranense]]* (Meve & Liede) Liede & Meve
* *[[Cynanchum appendiculatopsis]]* Liede
* *[[Cynanchum appendiculatum]]* Choux
* *[[Cynanchum arabicum]]* (Bruyns & P.I.Forst.) Meve & Liede
* *[[Cynanchum arenarium]]* Jum. & H.Perrier
* *[[Cynanchum areysianum]]* (Bruyns) Meve & Liede
* *[[Cynanchum balense]]* Liede
* *[[Cynanchum baronii]]* Choux
* *[[Cynanchum batangense]]* P.T.Li
* *[[Cynanchum beatricis]]* Morillo
* *[[Cynanchum bernardii]]* Morillo
* *[[Cynanchum bicampanulatum]]* M.G.Gilbert & P.T.Li
* *[[Cynanchum bisinuatum]]* Jum. & H.Perrier
* *[[Cynanchum blandum]]* (Decne.) Sundell
* *[[Cynanchum blyttioides]]* Liede
* *[[Cynanchum bojerianum]]* (Decne.) Choux
* *[[Cynanchum bosseri]]* Liede
* *[[Cynanchum boudieri]]* H.Lév. & Vaniot
* *[[Cynanchum boveanum]]* Decne.
* *[[Cynanchum bowmanii]]* S.T.Blake
* *[[Cynanchum brasiliense]]* (Morillo) Liede
* *[[Cynanchum brevicoronatum]]* M.G.Gilbert & P.T.Li
* *[[Cynanchum brevipedicellatum]]* (P.I.Forst.) Liede & Meve
* *[[Cynanchum brevipedunculatum]]* J.Y.Shen
* *[[Cynanchum bricenoi]]* Morillo
* *[[Cynanchum bungei]]* Decne.
* *[[Cynanchum callialatum]]* Buch.-Ham. ex Wight
* *[[Cynanchum carautanum]]* (Fontella & E.A.Schwarz) Morillo
* *[[Cynanchum caudiculatum]]* Rapini
* *[[Cynanchum caudigerum]]* R.W.Holm
* *[[Cynanchum celebicum]]* Schltr.
* *[[Cynanchum chanchanense]]* Morillo
* *[[Cynanchum chinense]]* R.Br.
* *[[Cynanchum chouxii]]* Liede & Meve
* *[[Cynanchum comorense]]* Choux
* *[[Cynanchum compactum]]* Choux
* *[[Cynanchum corymbosum]]* Wight
* *[[Cynanchum crassiantherae]]* Liede
* *[[Cynanchum crassipedicellatum]]* Meve & Liede
* *[[Cynanchum cristalinense]]* Morillo
* *[[Cynanchum cuatrecasasii]]* Morillo
* *[[Cynanchum cubense]]* (A.Rich.) Woodson
* *[[Cynanchum cucullatum]]* N.E.Br.
* *[[Cynanchum cyathiforme]]* (Sundell) W.D.Stevens
* *[[Cynanchum dalhousiae]]* Wight
* *[[Cynanchum daltonii]]* (Decne.) Liede & Meve
* *[[Cynanchum danguyanum]]* Choux
* *[[Cynanchum decaryi]]* Choux
* *[[Cynanchum decipiens]]* C.K.Schneid.
* *[[Cynanchum decorsei]]* (Costantin & Gallaud) Liede & Meve
* *[[Cynanchum defilippii]]* Delponte
* *[[Cynanchum descoingsii]]* Rauh
* *[[Cynanchum diazmirandae]]* Morillo
* *[[Cynanchum dimidiatum]]* (Hassk.) Boerl.
* *[[Cynanchum doleriticum]]* Goyder
* *[[Cynanchum dombeyanum]]* (Decne.) Morillo
* *[[Cynanchum duclouxii]]* M.G.Gilbert & P.T.Li
* *[[Cynanchum elachistemmoides]]* (Liede & Meve) Liede & Meve
* *[[Cynanchum elegans]]* (Benth.) Domin
* *[[Cynanchum ellipticum]]* (Harv.) R.A.Dyer
* *[[Cynanchum erikseniae]]* Morillo
* *[[Cynanchum erythranthum]]* Jum. & H.Perrier
* *[[Cynanchum ethiopicum]]* Liede & Khanum
* *[[Cynanchum eurychitoides]]* (K.Schum.) K.Schum.
* *[[Cynanchum eurychiton]]* (Decne.) K.Schum.
* *[[Cynanchum falcatum]]* Hutch. & E.A.Bruce
* *[[Cynanchum fasciculiflorum]]* Morillo
* *[[Cynanchum fernandezii]]* Morillo
* *[[Cynanchum fimbricoronum]]* P.T.Li
* *[[Cynanchum floribundum]]* R.Br.
* *[[Cynanchum floriferum]]* Liede & Meve
* *[[Cynanchum foetidum]]* (Cav.) Kunth
* *[[Cynanchum folotsioides]]* Liede & Meve
* *[[Cynanchum forskaolianum]]* Meve & Liede
* *[[Cynanchum fragrans]]* (Wall.) Liede & Khanum
* *[[Cynanchum gentryi]]* (Morillo) Liede
* *[[Cynanchum gerrardii]]* (Harv.) Liede
* *[[Cynanchum gilbertii]]* Liede
* *[[Cynanchum giraldii]]* Schltr.
* *[[Cynanchum glomeratum]]* Bosser
* *[[Cynanchum gobicum]]* Grubov
* *[[Cynanchum goertsianum]]* Morillo
* *[[Cynanchum gonoloboides]]* Schltr.
* *[[Cynanchum gracillimum]]* Wall. ex Wight
* *[[Cynanchum graminiforme]]* Liede
* *[[Cynanchum grandidieri]]* Liede & Meve
* *[[Cynanchum graphistemmatoides]]* Liede & Khanum
* *[[Cynanchum guatemalense]]* Dugand
* *[[Cynanchum guehoi]]* Bosser
* *[[Cynanchum hardyi]]* Liede & Meve
* *[[Cynanchum hastifolium]]* K.Schum.
* *[[Cynanchum haughtii]]* Woodson
* *[[Cynanchum hemsleyanum]]* (Oliv.) Liede & Khanum
* *[[Cynanchum heteromorphum]]* Vatke
* *[[Cynanchum heydei]]* Hook.f.
* *[[Cynanchum hickenii]]* Malme
* *[[Cynanchum hoedimeerium]]* Bakh.f.
* *[[Cynanchum hooperianum]]* (Blume) Liede & Khanum
* *[[Cynanchum hubeiense]]* Wen B.Xu, B.S.Xia & J.Y.Shen
* *[[Cynanchum humbert-capuronii]]* Liede & Meve
* *[[Cynanchum implicatum]]* (Jum. & H.Perrier) Jum. & H.Perrier
* *[[Cynanchum insigne]]* (N.E.Br.) Liede & Meve
* *[[Cynanchum insipidum]]* (E.Mey.) Liede & Khanum
* *[[Cynanchum insulanum]]*(Hance) Hemsl.
* *[[Cynanchum itremense]]* Liede
* *[[Cynanchum jaliscanum]]* (Vail) Woodson
* *[[Cynanchum jaramilloi]]* Morillo
* *[[Cynanchum juliani-marnieri]]* Desc.
* *[[Cynanchum jumellei]]* Choux
* *[[Cynanchum junciforme]]* (Decne.) Liede
* *[[Cynanchum kaschgaricum]]* Y.X.Liou
* *[[Cynanchum kingdonwardii]]* M.G.Gilbert & P.T.Li
* *[[Cynanchum kintungense]]* Tsiang
* *[[Cynanchum kwangsiense]]* Tsiang & H.D.Zhang
* *[[Cynanchum laeve]]* - honeyvine
* *[[Cynanchum lanhsuense]]* T.Yamaz.
* *[[Cynanchum lecomtei]]* Choux
* *[[Cynanchum ledermannii]]* Schltr.
* *[[Cynanchum leptolepis]]* (Benth.) Domin
* *[[Cynanchum leptostephanum]]* Diels
* *[[Cynanchum leucophellum]]* Diels
* *[[Cynanchum ligulatum]]* (Benth.) Woodson
* *[[Cynanchum lineare]]* N.E.Br.
* *[[Cynanchum liukiuense]]* Warb.
* *[[Cynanchum loheri]]* Schltr.
* *[[Cynanchum longipedunculatum]]* M.G.Gilbert & P.T.Li
* *[[Cynanchum longipes]]* N.E.Br.
* *[[Cynanchum longirostrum]]* (K.Schum.) W.D.Stevens
* *[[Cynanchum lopezpalaciosii]]* Morillo
* *[[Cynanchum luteifluens]]* (Jum. & H.Perrier) Desc.
* *[[Cynanchum lysimachioides]]* Y.Tsiang & P.T.Li
* *[[Cynanchum maasii]]* Morillo
* *[[Cynanchum macranthum]]* Jum. & H.Perrier
* *[[Cynanchum macrolobum]]* Jum. & H.Perrier
* *[[Cynanchum madagascariense]]* K.Schum.
* *[[Cynanchum magale]]* Buch.-Ham. ex Dillwyn
* *[[Cynanchum mahafalense]]* Jum. & H.Perrier
* *[[Cynanchum malampayae]]* (Kloppenb., Cajano & Hadsall) Sodusta
* *[[Cynanchum mariense]]* (Meve & Liede) Liede & Meve
* *[[Cynanchum mariquitense]]* Mutis
* *[[Cynanchum marnieranum]]* Rauh
* *[[Cynanchum masoalense]]* Choux
* *[[Cynanchum maximoviczii]]* Pobed.
* *[[Cynanchum megalanthum]]* M.G.Gilbert & P.T.Li
* *[[Cynanchum membranaceum]]* (Liede & Meve) Liede & Meve
* *[[Cynanchum menarandrense]]* Jum. & H.Perrier
* *[[Cynanchum messeri]]* (Buchenau) Jum. & H.Perrier
* *[[Cynanchum mevei]]* Liede
* *[[Cynanchum meyeri]]* (Decne.) Schltr.
* *[[Cynanchum microstemma]]* (Turcz.) Morillo
* *[[Cynanchum minahassae]]* Schltr.
* *[[Cynanchum montevidense]]* Spreng.
* *[[Cynanchum moramangense]]* Choux
* *[[Cynanchum moratii]]* Liede
* *[[Cynanchum mossambicense]]* K.Schum.
* *[[Cynanchum muricatum]]* (Blume) Boerl.
* *[[Cynanchum napiferum]]* Choux
* *[[Cynanchum natalitium]]* Schltr.
* *[[Cynanchum nematostemma]]* Liede
* *[[Cynanchum nielsenii]]* Morillo
* *[[Cynanchum obovatum]]* (Decne.) Choux
* *[[Cynanchum obtusifolium]]* L.f.
* *[[Cynanchum officinale]]* (Hemsl.) Tsiang & H.D.Zhang
* *[[Cynanchum orangeanum]]* (Schltr.) N.E.Br.
* *[[Cynanchum oresbium]]* (Bruyns) Goyder
* *[[Cynanchum otophyllum]]* C.K.Schneid.
* *[[Cynanchum ovalifolium]]* Wight
* *[[Cynanchum pachycladon]]* Choux
* *[[Cynanchum pamirense]]* Tsiang & H.D.Zhang
* *[[Cynanchum papillatum]]* Choux
* *[[Cynanchum paramorum]]* Morillo
* *[[Cynanchum pearsonianum]]* Liede & Meve
* *[[Cynanchum pedunculatum]]* R.Br.
* *[[Cynanchum peraffine]]* Woodson
* *[[Cynanchum perrieri]]* Choux
* *[[Cynanchum petignatii]]* Liede & Rauh
* *[[Cynanchum phillipsonianum]]* Liede & Meve
* *[[Cynanchum physocarpum]]* Schltr.
* *[[Cynanchum pichi-sermollianum]]* (Raimondo & Fici) Liede & Khanum
* *[[Cynanchum pietrangelii]]* Morillo
* *[[Cynanchum polyanthum]]* K.Schum.
* *[[Cynanchum praecox]]* Schltr. ex S.Moore
* *[[Cynanchum prevostii]]* Morillo
* *[[Cynanchum puberulum]]* F.Muell. ex Benth.
* *[[Cynanchum pulchellum]]* (Wall.) Liede & Khanum
* *[[Cynanchum purpureiflorum]]* Morillo
* *[[Cynanchum purpureum]]*  (Pall.) K.Schum.
* *[[Cynanchum pusilum]]* Grubov
* *[[Cynanchum pycnoneuroides]]* Choux
* *[[Cynanchum racemosum]]* (Jacq.) Jacq.
* *[[Cynanchum radians]]* (Forssk.) Lam.
* *[[Cynanchum radiatum]]* Jum. & H.Perrier
* *[[Cynanchum rauhianum]]* Desc.
* *[[Cynanchum registanense]]* Jayanthi
* *[[Cynanchum rensonii]]* (Pittier) Woodson
* *[[Cynanchum repandum]]* (Decne.) K.Schum.
* *[[Cynanchum resiliens]]* (B.R.Adams & R.W.K.Holland) Goyder
* *[[Cynanchum revoilii]]* (Franch.) Khanum & Liede
* *[[Cynanchum riometense]]* Sundell
* *[[Cynanchum rioparanense]]* Sundell
* *[[Cynanchum rossii]]* Rauh
*  (Turcz.) Liede & Khanum
* *[[Cynanchum roulinioides]]* (E.Fourn.) Rapini
* *[[Cynanchum rubricoronae]]* Liede
* *[[Cynanchum rungweense]]* Bullock
* *[[Cynanchum sahyadricum]]* (Ansari & Hemadri) Liede & Khanum
* *[[Cynanchum sarcomedium]]* Meve & Liede
* *[[Cynanchum schistoglossum]]* Schltr.
* *[[Cynanchum scopulosum]]* Bosser
* *[[Cynanchum sessiliflorum]]* (Decne.) Liede
* *[[Cynanchum sigridiae]]* Meve & M.Teissier
* *[[Cynanchum sinoracemosum]]* M.G.Gilbert & P.T.Li
* *[[Cynanchum socotranum]]* (Lavranos) Meve & Liede
* *[[Cynanchum somaliense]]* (N.E.Br.) N.E.Br.
* *[[Cynanchum staubii]]* Bosser
* *[[Cynanchum stenospira]]* K.Schum.
* *[[Cynanchum stoloniferum]]* (B.R.Adams & R.W.K.Holland) Goyder
* *[[Cynanchum subpaniculatum]]* Woodson
* *[[Cynanchum subtilis]]* Liede
* *[[Cynanchum suluense]]* Schltr.
* *[[Cynanchum sumbawanum]]* Warb.
* *[[Cynanchum surrubriflorum]]* W.D.Stevens
* *[[Cynanchum szechuanense]]* Tsiang & H.D.Zhang
* *[[Cynanchum tamense]]* Morillo
* *[[Cynanchum thruppii]]* (Oliv.) Khanum & Liede
* *[[Cynanchum toliari]]* Liede & Meve
* *[[Cynanchum trollii]]* Liede & Meve
* *[[Cynanchum tsaratananense]]* Choux
* *[[Cynanchum tuberculatum]]* (Blume) Boerl.
* *[[Cynanchum tunicatum]]* (Retz.) Alston
* *[[Cynanchum umtalense]]* Liede
* *[[Cynanchum unguiculatum]]* (Britton) Markgr.
* *[[Cynanchum vanlessenii]]* (Lavranos) Goyder
* *[[Cynanchum verrucosum]]* (Desc.) Liede & Meve
* *[[Cynanchum viminale]]* (L.) L.
* *[[Cynanchum violator]]* R.W.Holm
* *[[Cynanchum virens]]* (E.Mey.) D.Dietr.
* *[[Cynanchum wallichii]]* Wight
* *[[Cynanchum warburgii]]* Schltr.
* *[[Cynanchum wilfordii]]* (Maxim.) Hook.f.
* *[[Cynanchum zeyheri]]* Schltr.

; Элеккеге төрләр

* *Cynanchum auriculatum* = *Vincetoxicum auriculatum*
* *Cynanchum arizonicum* = *Metastelma arizonicum* 
* *Cynanchum utahense* = *Funastrum utahense* 

## Искәрмәләр


Төркем:Ботаника
Төркем:Үсемлекләр
Төркем:Әлифба буенча үсемлекләр
Төркем:Үләннәр
Төркем:Дару үләннәре
Төркем:Кызыл китап