open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Александрув (мәгънәләр)

* Александрув (Билгорайский повяты)
* Александрув (Билобжезький повяты)
* Александрув (Гарволинский повяты)
* Александрув (Гостининский повяты)
* Александрув (Груецкий повяты)
* Александрув (Жирардовский повяты)
* Александрув (Калиский повяты)
* Александрув (Клобуцкий повяты)
* Александрув (Козеницкий повяты)
* Александрув (Кольский повяты)
* Александрув (Красницкий повяты)
* Александрув (Легёновский повяты)
* Александрув (Липский повяты)
* Александрув (Минский повяты)
* Александрув (Новодворский повяты)
* Александрув (Ополе воеводалыгы)
* Александрув (Пиньчовский повяты)
* Александрув (Пйотрковский повяты)
* Александрув (Пясечинский повяты)
* Александрув (Равский повяты)
* Александрув (Радомский повяты)
* Александрув (Радомщанский повяты)
* Александрув (Томашовский повяты)
* Александрув (Турецкий повяты)
* Александрув (Ченстоховский повяты)
* Александрув (Шидловецкий повяты)
* Александрув (Энджейовский повяты)
* Александрув (гмина Жихлин)
* Александрув (гмина Илув)
* Александрув (гмина Клещув)
* Александрув (гмина Лукив)
* Александрув (гмина Рибно)
* Александрув (гмина Русець)
* Александрув (гмина Станин)
* Александрув (гмина Стшельце)
Александрувек (мәгънәләр)

* Александрувек (Великопольское воеводалыгы)
* Александрувек (Лаский повяты)
* Александрувек (Ленчицкий повяты)
* Александрувек (Поддембицкий повяты)
Александрувка (мәгънәләр)

* Александрувка (Бильский повяты)
* Александрувка (Великопольское воеводалыгы)
* Александрувка (Венгровский повяты)
* Александрувка (Груецкий повяты)
* Александрувка (Зволенский повяты)
* Александрувка (Козеницкий повяты)
* Александрувка (Кутновский повяты)
* Александрувка (Лукивский повяты)
* Александрувка (Любартивский повяты)
* Александрувка (Минский повяты)
* Александрувка (Поддембицкий повяты)
* Александрувка (Силезия воеводалыгы)
* Александрувка (Сувальский повяты)
* Александрувка (Янивский повяты)
Александрына (мәгънәләр)

* Александрына (Воранавский районы)
* Александрына (Мёрский районы)
Александрыя (мәгънәләр)

* Александрыя (Астравецкий районы)
* Александрыя (Дубровенский районы)
* Александрыя (Зэльвенский районы)
* Александрыя (Сенненский районы)
* Александрыя (Шкловский районы)
Пуенте Тексизапан (Татавикапан де Хуарез)

**Пуенте Тексизапан** — Мексиканың Веракрус штатында урнашкан торак пункт.  муниципалитеты составына керә.

## Географиясе

Пуенте Тексизапан Мексиканың көнчыгышында урнашкан.

## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 22 — 26 °C (72 — 79 °F).

Явым-төшем аз күләмдә, уртача 2000 мм — 3500 (яки 79-138 дюйм), һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

## Тарихы

Бу җирләр XV гасырда һәм XVI гасыр башынача Ацтеклар империясе составында була, 1519 елларда бирегә испан басып алучылары керә, территоря яулап алына.

1824 елның 31 гыйнварыннан Веракрус штатына карый.

## Халкы

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Мексика // Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.
* Альперович М. С. Рождение Мексиканского государства. — М.: Наука, 1979. — 168 с.
* Марчук Н. Н., Ларин Е. А., Мамонтов С. П. История и культура Латинской Америки (от доколумбовых цивилизаций до 1918 года): Учебное пособие / Н. Н. Марчук. — М.: Высшая школа, 2005. — 495 с. — ISBN 5060045196.
* Новая история стран Европы и Америки XVI—XIX века. В 3 ч. Ч. 3 : учеб. для студентов вузов / Под ред. А. М. Родригеса, М. В. Пономарёва. — М.: Гуманитар. изд. центр ВЛАДОС, 2008. — 703 с. — ISBN 9785691015564.
* Новейшая история стран Европы и Америки. XX век. В 3 ч. Ч. 1 : учеб. для студентов вузов / Под ред. А. М. Родригеса, М. В. Пономарёва. — М.: Гуманитар. изд. центр ВЛАДОС, 2005. — 463 с. — ISBN 569100607X.

## Сылтамалар
* Мексика халкы. 

Төркем:Мексика торак пунктлары
Төркем:Веракрус торак пунктлары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Алексеевка (мәгънәләр)

* Алексеевка (Акмола өлкәсе)
* Алексеевка (Аксубай районы)
* Алексеевка (Баулы районы)
* Алексеевка (Бишбүләк авыл советы)
* Алексеевка (Бәләбәй районы)
* Алексеевка (Варна районы)
* Алексеевка (Весляна кушылдыгы)
* Алексеевка (Губа)
* Алексеевка (Единец)
* Алексеевка (Зәй районы)
* Алексеевка (Княжа кушылдыгы)
* Алексеевка (Коми)
* Алексеевка (Кошки районы)
* Алексеевка (Кырмыскалы районы)
* Алексеевка (Миякә районы)
* Алексеевка (Надеждинское районы)
* Алексеевка (Павлодар өлкәсе)
* Алексеевка (Сатка районы)
* Алексеевка (Семенкино авыл советы)
* Алексеевка (Талбазы авыл советы)
* Алексеевка (Туймазы районы)
* Алексеевка (Унгени)
* Алексеевка (Уфа районы)
* Алексеевка (Флорешти)
* Алексеевка (Ханкай районы)
* Алексеевка (Ядернә районы)
* Алексеевка (елга)
* Алексеевка (шәһәр, Белгород өлкәсе)
Алексеевски (мәгънәләр)

* Алексеевски (Архангель районы)
* Алексеевски (Лаеш районы)
* Алексеевски (Чиләбе өлкәсе)
Алексеевское (мәгънәләр)

* Алексеевское (Волжск районы)
* Алексеевское (Мари-Төрек районы)
* Алексеевское (Мураши районы)
Алексей Петров (мәгънәләр)

* Алексей Петров (1910)
* Алексей Петров (1971)
* Алексей Петров (1983)
Алексей Попов (мәгънәләр)

* Алексей Попов (1856)
* Алексей Попов (1892)
* Алексей Попов (1978)
Алексий (мәгънәләр)

* Алексий (Буй)
* Алексий (Дородницын)
* Алексий (Молчанов)
* Алексий (Орлов)
Алексичы (мәгънәләр)

* Алексичы (Зэльвенский районы)
* Алексичы (Хойницкий районы)
Алекшыцы (мәгънәләр)

* Алекшыцы (Бераставицкий районы)
* Алекшыцы (Вавкавыский районы)
* Алекшыцы (Лагойский районы)
Пьедра Лабрада (Татавикапан де Хуарез)

**Пьедра Лабрада** — Мексиканың Веракрус штатында урнашкан торак пункт.  муниципалитеты составына керә.

## Географиясе

Пьедра Лабрада Мексиканың көнчыгышында урнашкан.

## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 22 — 26 °C (72 — 79 °F).

Явым-төшем аз күләмдә, уртача 2000 мм — 3500 (яки 79-138 дюйм), һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

## Тарихы

Бу җирләр XV гасырда һәм XVI гасыр башынача Ацтеклар империясе составында була, 1519 елларда бирегә испан басып алучылары керә, территоря яулап алына.

1824 елның 31 гыйнварыннан Веракрус штатына карый.

## Халкы

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Мексика // Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.
* Альперович М. С. Рождение Мексиканского государства. — М.: Наука, 1979. — 168 с.
* Марчук Н. Н., Ларин Е. А., Мамонтов С. П. История и культура Латинской Америки (от доколумбовых цивилизаций до 1918 года): Учебное пособие / Н. Н. Марчук. — М.: Высшая школа, 2005. — 495 с. — ISBN 5060045196.
* Новая история стран Европы и Америки XVI—XIX века. В 3 ч. Ч. 3 : учеб. для студентов вузов / Под ред. А. М. Родригеса, М. В. Пономарёва. — М.: Гуманитар. изд. центр ВЛАДОС, 2008. — 703 с. — ISBN 9785691015564.
* Новейшая история стран Европы и Америки. XX век. В 3 ч. Ч. 1 : учеб. для студентов вузов / Под ред. А. М. Родригеса, М. В. Пономарёва. — М.: Гуманитар. изд. центр ВЛАДОС, 2005. — 463 с. — ISBN 569100607X.

## Сылтамалар
* Мексика халкы. 

Төркем:Мексика торак пунктлары
Төркем:Веракрус торак пунктлары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Алемдар (мәгънәләр)

* Алемдар (Гүмүшхане)
* Алемдар (Йозгат)
* Алемдар (Кыбрысҗык)
* Алемдар (Кызылтепе)
* Алемдар (Османгази)
* Алемдар (Чумра)
Ален (мәгънәләр)

* Ален (Баден-Вюртемберг)
* Ален (Баден-Вүртемберг)
* Ален (Орн)
* Ален (Төньяк Рейн-Вестфалия)
Алешина (мәгънәләр)

* Алешина (Богданович шәһәр округы)
* Алешина (Пара кушылдыгы)
* Алешина (Югары Ерга кушылдыгы)
Алешкавичы (мәгънәләр)

* Алешкавичы (Бялыницкий районы)
* Алешкавичы (Камянецкий районы)
18 де Хулио, Эстабло Чапинго (Мапими)

**18 де Хулио, Эстабло Чапинго ** — Мексиканың Дуранго штатында урнашкан торак пункт.  муниципалитеты составына керә.

## Географиясе

18 де Хулио, Эстабло Чапинго  Мексиканың төньягында, Үзәк Мексика таулыгының төньяк-көнбатышында урнашкан.

## Климаты

Көнбатыш Сьерра-Мадре таулары Тын океаннан килә торган дымлы һавалардан томалап җирле климатка нык йогынты ясый. Биредә ярым коры һәм уртача климат, ел дәверендә диярлек эссе һәм коры.

Явым-төшем аз күләмдә, уртача 1600 мм (яки 63 дюйм), һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры. Кышлары йомшак, гыйнвар аенда уртача көндезге максималь температура 20,5 °C (68,9 °F) була. Зур биеклек һәм корылык нәтиҗәсендә кыш айларында тәүлек температурасы диапазоны зур, бу гыйнварда уртача минималь температура 1,3 °C (34,3 °F) булган салкын төннәргә китерә. Кыш көне кыраулар гадәти күренеш. Кайвакыт температура 30 °C-тан (86 °F) югары күтәрелергә мөмкин, шул ук вакытта төньяктан килгән салкын фронтлар температураны -5 °C-тан (23 °F) түбән төшерергә мөмкин. Кыш айларында күпчелек көннәр аяз һәм кояшлы. Явым-төшем сирәк була, март — иң коры ай.

Җәй җылы яки эссе, июнь — уртача максималь температурасы 30 ° C (86 ° F) һәм минималь температурасы 14 ° C (57 ° F) булган иң эссе ай. Явым-төшемнең күп өлеше җәй айларында, Муссон төньякка таба хәрәкәт иткәндә, Калифорния һәм Мексика култыкларыннан дымлы һаваны бу районга күчәргә мәҗбүр иткәндә, явым-төшемле көннәрнең күп булуына китерә. Июль һәм август айларында җылы температура, уртача 28 ° C (82 ° F). Кагыйдә буларак, дымлылык җәй айларында югарырак, июньнән сентябрьгә кадәр уртача 60%. Март-апрель һәм октябрь-ноябрь көндез җылы температуралы һәм сирәк явым-төшемле, ә төннәре салкынча була.

## Тарихы

Дуранго Үзәк Мексиканы Төньяк-Көнбатышы белән тоташтырган юлда урнашкан. Испаннар килгәнче бу төбәк уичоль, кора, тепеуано һәм тараумара халыклары яшәгән. Алар утрак тормыш алып барган. Беренче испан басып алучалры бу якларда 1532 елдан күренә башлый.

Җирле халыкларның һөҗүмнәре аркасында да, үтеп керү авыр булган җирлек аркасында да бу территорияләр XVIII гасыр ахырында гына яулап алына.

1824 елның 22 маеннан Дуранго штатына карый.

## Халкы

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Мексика // Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.
* Альперович М. С. Рождение Мексиканского государства. — М.: Наука, 1979. — 168 с.
* Coerver, Don M., Suzanne B. Pasztor, and Robert M. Buffington. Mexico: An Encyclopedia of Contemporary Culture and History. Santa Barbara: ABCClio 2004. ISBN 1-57607-132-4
* J. Navar, P.A. (March 30, 2016). A Stand grouth and yield model for northern forested stands of Mexico. Mathematical and Computational Forestry & Natural Resource Sciences. 8: 25–34. ISSN 1946-7664.
* Vallebueno Garcinava, Miguel; Durazno Alvarez, Rubén (2013). Durango 450: Conservación de un Patrimonio Histórico. Durango: La Casa Editorial de Durango. ISBN 978-607-503-136-1.

## Сылтамалар
* Мексика халкы. 

Төркем:Мексика торак пунктлары
Төркем:Дуранго торак пунктлары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Он талпаны

**Он талпаны** (лат. *Acarus siro*) —  акариформлылар өсотрядына керүче талпаннар төре. Бөртекле культуралар, үләннәр, җитен, көнбагыш орлыкларына, фураж, киптерелгән җиләк-җимеш һәм яшелчәләр, сыр, камыр ризыклары һәм башкаларга зыян сала.  Ашлык һәм он талпаннары арасындагы күп төрләрнең берсе.  Төрнең иске исеме - *Tiroglif farina*. . Мимолет сырын ясауда кулланыла. 

## Тасвирлау

Ата затлар 0.33-0.43 мм, ана затлар 0.36-0.66 мм озынлыкта. Ана затның тәне озынча, овал рәвешендә, төссез диярлек. Тәне икенче һәм өченче аяк парлары арасында аркылы буразна белән аермачык бүленгән. Тәненең алгы өлеше һәм аяклары караңгырак төстә. 

Ата затларның ануслары янында һәм арткы аякларының очында копулятив ябыштыргычлары бар. 

Он талпаннары ашлыкта очрый һәм начар сакланган материалда бик күп булырга мөмкин. Ана затлар зур йомырка түмгәкләре җитештерә. Яшәү циклы ике атнадан артык кына дәвам итә. Ул йомырка (ак, овал рәвешендә), личинка (өч аяклы), нимфа (дүрт аяклы) һәм имаго чорларыннан тора.

Коелган тиреләре һәм үле гәүдәләре саклау биналары идәнендә коңгырт тузан рәвешендә мөмкин. Ерткыч талпаннар он талпаннарының үрчүен чамада тоталар. 

Бөртеклеләрне, онны һәм хайван азыкларын пычратучы, аллерген үзлекләре булган тузан җитештерүче, шулай ук патогеник микроорганизмнарны күчерә торган талпаннар. Алар зыян китергән азык-төлек татлы ис һәм тәмсез тәм ала.  Андый ашамлыклар белән тукланганда, хайваннар аз ашый, аларның эчләре китә, нечкә эчәкләре ялкынсынуы һәм үсешләре бозылуы күзәтелә. 

Тәмен яхшырту өчен, Мимолет сырына он талпаннарыннан прививка ясыйлар.  Бу максатта кулланылганда, аларны "сыр талпаны" дип атарга мөмкин.

Талпаннар кайвакыт кешеләрне тешлиләр, бу аллергия реакциясенә китерергә мөмкин.  
Файл:9-Acarus_siro_male_ventr_DIC40_BMOC_01-0903-003.jpg|альт=A. siro male, adult, ventral view| *A. sirо* ата заты, вентраль күренеш
Файл:7-Acarus_siro_female_ventr_BF20_BMOC_01-0903-003.jpg|альт=A. siro female, adult, ventral view| *A. siro* ана заты, вентраль күренеш
Файл:2-Acarus_siro_HDN_vent_BF40_BMOC_86-0401-003.jpg|альт=A. siro phoretic deutonymph, ventral view.| *A. siro* нимфасы, вентраль күренеш.


## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

* Wikihow Он талпаныннан ничек котылырга һәм аны булдырмаска
Төркем:Зоология
Төркем:Әлифба буенча хайваннар
Төркем:Хайваннар
Венделин Вернер

**Венделин Вернер** (немец телендә: Wendelin Werner, 1968 елның 23 сентябре) — француз математигы, 2006 елның Филдс премиясе лауреаты.
2008 елда Француз фәннәр академиясе әгъзасы булып сайланган булган, Лондон король җәмгыятенең чит ил әгъзасы (2020).

## Тәрҗемәи хәле
1968 елда Кёльнда туган булган. 1977 елда француз гражданлыгына ия булган. 1993 елда Пьер һәм Мария Кюри Университетында доктор диссертациясен яклаган. 1991 елдан 1997 елга кадәр Франциянең фәнни өйрәнүләр үзәгенең фәнни хезмәткәре булып эшләгән.

Филдс премиясе белән Лёвнерның стохастик эволюциясен, ике үлчәмле Броун хәрәкәтен һәм кырның конформ теориясен өйрәнүгә кертеме билгеләнгән.

1982 елда Роми Шнайдер катнашуы белән «Сан-Сусидан узып баручы» нәфис фильмында төшкән.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Personal page at Orsay
* 
Төркем:Математиклар
Дөнья хәтере

**** (, , , , , ) — Дөнья тарихында әһәмиятле вакыйгаларны билгеләгән документаль мирас объектларын саклауга багышланган  халыкара программасы, 1992 елдан бирле эшли. 

2025 елның 5 октябрь көненә программаның рәсми сайтында бәйле исемлеккә 570 объект керүе турында әйтелә.

## Максатлары
* Бөтендөнь документаль мирасны саклау;
* документаль мираска ирешүдә хокукый тигезлекне тәэмин итү;
* документаль мирасның барлыгы һәм әһәмиятлелеге турында гомумкешелек белемен үстерү;
* программаны һәм үзенә кергән әсәрләрне киң күләм җәмәгатьчелегенә таныту.

## Тарихы һәм кертелүе
Халыкара, макротөбәк һәм аерым ил дәрәҗәсендәге документаль мирас исемлек-реестрлары 1997 елдан бирле алып барыла. Аерым документаль һәйкәлнең халыкара реестрына кертелүе программаның иң югары идарә органы булган Халыкара консультатив комитетның раславы һәм ЮНЕСКО Генераль сәркәтибенең хуплавы аркылы башкарыла.

## Исемлек

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
* Бөтендөнья мирасы
* Матди булмаган мәдәни мирас

Төркем:Дөнья хәтере
Төркем:ЮНЕСКО
Төркем:1992 елда барлыкка килгәннәр
Паго-Паго

**Па́го-Па́го** (, ) ― Тын океанның көньяк өлешендә урнашкан Америка Самоасы (АКШның аның составына кермәүче, де-факто үзидарәсе һәм конституциясе булган биләмәсе) административ үзәге һәм порт.

## География
 

 

Куе урманнар белән капланган таулар артында, ярлары нык кискәләнгән кечерәк бухтада Самоа утрауларының иң эресе  утравының көньяк-көнчыгыш ярында урнашкан.

## Климат
Паго-Паго  яки тропик урманнар климаты зонасында урнашкан.

## Тарих
Паго-Пагода беренче тапкыр кешеләр 4000 ел элек яши башлаган. 
1872 елда Самоа югары юлбашчысы Мауга америкалыларга бүлеп биргән җир кисәгендә 3нче ранг капитаны Р. В. Миди АКШ хәрби-диңгез көчләренең күмер портына нигез салган 1900―1951 елларда җанлы диңгез сәүдәсе базасы булган, хәзер — төрле типтагы кораблар керү өчен даими эшләүче порт.

1917 елда Паго-Пагода Самоадагы җир тетрәү нәтиҗәсендә  чиркәве өлешчә җимерелгән. 

2009 елның 29 сентябрендә Тын океанда көньякка 120 км да 8,3 магнитудалы су асты  аркасында шәһәр өстенә цунами ишелгән. Цунами шәһәргә һәм архипелагның барлык торак пунктларына шактый зыян китергән, күп санлы гомерләрне алып киткән һәм күп авылларны юкка чыгарган.

## Халкы
* 1980 ― 3075
* 1990 ― 3519
* 2000 ― 4278
* 2010 ― 3656
* 2020 ― 3000

## Дин
Америка Самоасында өстенлекле дин — христианлык. 2010 елда христианнар барлык биләмә халкының 98,3 % ын тәшкил иткән.

Самоа мөселманнарының төп өлеше ― АКШ һәм Фиджидан килгән мөһаҗирләр. Америка Самоасында бер мәчет бар.

## Икътисад
Төп экспорт культурасы ― консервланган . 1964 елда яр буе рифында өлешчә төзелгән халыкара  ачылу туристлар агымының сизелерлек артуына китергән. Сомерсет Моэмның «Яңгыр» хикәясендә эссе һәм дымлы климатлы ташландык шәһәр буларак тасвирланган Паго-Паго хәзер яшәргә уңайлы сәнәгать үзәге. Шәһәр агломерациясе берничә авылдан тора, шул исәптән Фагатого — закон чыгару һәм суд хакимияте органнары урнашкан урын, һәм Утулеи – башкарма хакимият органнары урнашкан урын.

## Мәдәният
Шәһәрдә 1998 елда төзелгән Фелети Барстов исемендәге гавами китапханә урнашкан.Хәзерге күренешен китапханә 2000 елның 17 апрелендә реставрациядән соң алган.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* *«Pago Pago.»* Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica, 2012.
## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Океания башкалалары
Төркем:Паго-Паго
Төркем:Америка Самоасының торак пунктлары
Steal a Brainrot

**Steal a Brainrot** — Roblox платформасында ясалган популяр уен. Ул 2024 елда чыгарылган һәм тиз арада Roblox җәмгыяте арасында танылу алды. Уенчылар анда башка уенчыларның «brainrot» исемле виртуаль әйберләрен урларга һәм тупларга тиеш.

## Тасвир
*Steal a Brainrot* уенында катнашучылар үз персонажларын контрольдә тоталар һәм Roblox дөньясы буйлап йөриләр, «brainrot» җыю өчен төрле объектлар һәм стратегияләр кулланалар. Уенчылар үз дуслары белән бергә уйный, очколар җыя һәм ярышларда катнаша.

## Уен Үзенчәлекләре
Уенда төрле миссияләр, көндәлек биремнәр һәм яңартулар бар. Roblox Studio кулланып, уенчылар үзләре ясаган карталарны кертә алалар. Уенның төп максаты — мөмкин кадәр күбрәк «brainrot» урлау һәм аны саклау.

## Популярлык
2024 ел ахырына *Steal a Brainrot* 50 миллионнан артык уенчы тарафыннан уйналган. Ул TikTok һәм YouTube платформаларында киң таралган видеоконтент темасына әверелгән.

## Кабул итү
Күп кенә уенчы һәм тәнкыйтьчеләр уенны кызыклы һәм юморлы дип бәяләделәр. Шулай да кайбер кулланучылар уендагы хаталар һәм баланс проблемалары турында хәбәр иткәннәр.

## Мирасы һәм Йогынтысы
*Steal a Brainrot* Roblox уеннары арасында уникаль темасы һәм юморы белән аерылып тора. Ул башка иҗатчыларны шундый ук стильдәге уеннар ясауга илһамландырган.

## Искәрмәләр


Төркем:Санак уеннары
Элон Линденштраусс

**Эло́н Линденштра́усс** (иврит телендә: אילון לינדנשטראוס; Иерусалимда, 1970 елда туган) — Израиль математигы һәм мөгаллиме, Филдс премиясенең беренче (һәм әлегә бердәнбер) Израиль лауреаты.

## Тәрҗемәи хәле
1970 елда Иерусалимда туган, әтисе — мәшһүр математик Йорам Линденштраусс. 18 яшендә математика буенча халыкара олимпиадада бронза медален алган. Тальпиот программасы буенча Израиль оборона Армиясендә хезмәте вакытында Оборона Министрлыгы медален алган. 26 яшендә майор званиесендә демобилизацияләнгән булган.

Иерусалимда Еврей университетын тәмамлаган, 1999 елда доктор (Ph. D.) булган. Америка университетлары: Стэнфорд, Принстон һәм шулай ук Клэй математика институтында эшләгән. 2009 елдан бирле — янә Израилдә, Иерусалимда Еврей университетында профессор.

2010 елда эргодик теория буенча эшләре өчен Израиль математикларыннан беренче булып Филдс премиясенә лаек булган.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Homepage at Hebrew University

Төркем:Математиклар
Таксономия

**Таксономия** ( — рәт, тәртип һәм  — канун)  катлаулы оешкан иерархик субъектларны классификацияләү һәм системалаштыру принциплары һәм практикасы турындагы тәгълимат  .

Таксономия принциплары күп фәнни өлкәләрдә, биология, география, геология, лингвистика, этнография һәм барлык органик дөньяның төрлелеге объектларын оештыру өчен кулланыла  .

## Тарихи мәгълүмат
«Таксономия» термины беренче тапкыр 1813-нче елда үсемлекләр классификациясе белән шөгыльләнгән Огюстен Декандоль тарафыннан тәкъдим ителгән һәм башта биологиядә генә кулланылган. Соңрак, бу термин биологиядә дә, башка белем өлкәләрендә дә, мәсәлән, лингвистика, география һәм геологиядә катлаулы системаларны классификацияләү һәм системалаштыру теориясен аңлату өчен кулланыла башлый  .

## Таксономиягә хәзерге карашлар
Математик яктан, таксономия — билгеле бер объектларҗыелмасының агачка охшаган классификация структурасы. Бу структураның өске өлешендә берләштерүче тамыр таксон тора — ул таксономиядәге барлык объектларга кагыла. Тамыр астындагы таксоннар — классификацияләнгән объектларның гомуми җыелмасы бүлекләренә кагыла торган конкрет классификацияләр.

Заманча биологик классификация, мәсәлән, иерархик системадан гыйбарәт, аның нигезендә аерым организмнар (шәхесләр), ә өске өлешендә бер гомуми таксон; нигезе белән очы арасындагы иерархиянең төрле дәрәҗәләрендә таксоннар бар, аларның һәрберсе югарырак дәрәҗәдәге бер һәм бер генә таксонга буйсынган  . Таксономиянең иң төп проблемаларының берсе — таксонның яшәү режимын билгеләү  .

«Таксономия» һәм «систематика» терминнары синоним буларак еш кулланыла, ләкин катгый мәгънәдә таксономия систематиканың бер өлеше генә  . Гадәттә, биологиядә систематика организмнарның төрлелеге һәм алар арасындагы мөнәсәбәтләрне, ә таксономия — классификация принципларын, ысулларын һәм кагыйдәләрен өйрәнүче фән бүлеге буларак аңлатыла  . Биологик таксономиянең төп максаты — организмнарның табигый классификациясен булдыруга хезмәт итүче иерархик системасын булдыру  .

## Шулай ук карагыз

* XBRL
* Чәчәкле үсемлекләрнең классификациясе
* Филогенетика
* Кладистика
* Халык таксономиясе
* Фольксономия

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* 
* Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Баев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др. — М. : Сов. энциклопедия, 1986. — 831 с. — 100 000 экз.
*  — УДК 574:001.4
*  — УДК 579.8.06

## Сылтамалар

* Тормыш агачы
* Таксономия нәрсә ул? *Лондон табигать тарихы музеенда*
Төркем:Классификация
Мишель Соньи

**Мишель Соньи** (фр. Michel Sogny; 1947 елның 21 ноябрендә, По, Франция) – венгр чыгышлы француз пианист, композитор һәм язучы. Ул фортепианога укытуның яңа ысулын эшләп чыккан. Аның методы төрле яшьтәге күп санлы укучыларга бу инструментта уйнау рәхәтлегеннән файдалану мөмкинлеген бирде, чөнки фортепианода уйнау гадәттә балачакта укытылмаса ирешеп булмый торган дип саналган.

## Тәрҗемәи хәле
Мишель Соньи Париж Музыка Нормаль Мәктәбендә укыды, анда ул Жюль Жантиль һәм Ивонна Депорт җитәкчелегендә фортепиано буенча белем алды. Ул психология буенча магистр дәрәҗәсенә, әдәбият буенча бакалавр дәрәҗәсенә һәм фәлсәфә буенча фәннәр докторы дәрәҗәсенә ия, ул бу дәрәҗәне Сорбоннада 1974 елда Владимир Янкелевич җитәкчелегендә алган. Мишель Соньи SOS Talents фондының нигезләүчесе.

Валери Жискар д'Эстен һәм Франц Листның оныгы Бландин Олливье де Прево белән бергә Соньи Франц Лист Француз Ассоциациясенең нигезләүчеләренең берсе булган.

## Мишель Соньи фортепиано методы
Соньи методологиясе аның Париж һәм Женевадагы мәктәпләрендә укытыла. 1974 елдан башлап 20,000 дән артык укучы Соньи методы буенча фортепианода осталык үзләштерә.

Метод ике төп компоненттан тора: дидактик әсәрләр – кече күнегүләрне күрсәтүче Пролегоменнар. Пролегоменнар музыкаль симфония һәм тавыш кабул итүне үстерә. Икенче юнәлеш этюдлар циклыннан тора, анда игътибар техник күнекмәләрне, кул жестларын һәм позицияләрен үстерүгә юнәлтелгән.

Соньиның олы яшьтә генә фортепиано белән шөгыльләнә башлаган укучыларының берсе француз теле укытучысы Мишель Парис булган. Соньиның 4 еллык методология курсын тәмамлагач, 30 яшендә ул Мәдәният министрлыгының химаясе астында Шанз-Элизе театрында соло концерт ясады.

Мишель Соньиның тагын бер уңышлы укучысы Клодин Зеваку булды, ул 1983 һәм 1984 елларда Шанз-Элизе театрында чыгыш ясады.

1981 елда Сенат рәсми рәвештә Мәдәният министры Жак Лангка Мишель Соньи методологиясен бөтен Франциядә кертү мәсьәләсен карау өчен мөрәҗәгать итте.

## Тышкы сылтамалар
* Michel Sogny Official Website
* Michel Sogny, l’art de la résilience Le Figaro
* Michel Sogny Academy 
* Michel Sogny Personal Website
* SOS Talents Foundation
* Works at Artchipel
* laflutedepan.com

## Искәрмәләр

Төркем:Франция композиторлары
Төркем:Франция пианистлары
14 де Майо (Ваутла)

**14 де Майо** — Мексиканың Идальго штатында урнашкан торак пункт.  муниципалитеты составына керә.

## Географиясе

14 де Майо Мексиканың үзәк өлешендә, илнең башкаласы Мехикодан төньяк-көнчыгыштарак урнашкан.

Мексиканың башкаласы Мехикодан төньяк-көнчыгышка таба 209 чакрым ераклыкта тора.

## Климаты

Биредә ярым коры салкынча климат, җәй айларында явым-төшем күп, вакыт-вакыт боз ява ала һәм кыш дәвамында коры шартлар була. Иң салкын ай — гыйнвар, уртача максималь температура 20 °C (68 °F) һәм уртача минималь температура 3 °C (37 °F). Кышкы төннәр салкын, температура 0 °C (32 °F)-тан түбән төшәргә мөмкин. Иң җылы ай — май, уртача максималь температура 24 °C (75 °F) һәм минималь температура 9 °C (48 °F).

Уртача еллык явым-төшем 412 миллиметр (16,2 дюйм) тәшкил итә, аның күп өлеше майдан сентябрьгә кадәр була.

## Тарихы

Бу җирләр испаннарга кадәр үк үзләштерелгән Мезоамерика төбәгендә урнашкан. Аның аша нигездә төньяктан килгән яки узып баручы җирле халыкларның күпсанлы миграцияләре узган, һәм аларның күбесе ахыр чиктә Мехико үзәнлегендә төпләнгән. Тольтек халкы бирегә VII гасыр башында килеп урнашалар.  Ахыр чиктә тольтекларны чичимеклар басып ала. Ацтеклар бирегә XII гасырда киләләр һәм әлеге территорияләрне Ацтеклар империясенә кушалар.

Ацтеклар империясен испаннар басып алганнан соң, конкистадорлар ацтеклар җирләрендәге территорияләрне үзләренә алганнар. Шуннан соң тиздән 1523 елда беренче францисканнар килү белән евангельләштерү буенча тырышлыклар башлана, тик аларның эшчәнлекләре уңышлы узган дип әйтеп булмый, әле бу якларда җирле халыкларның гореф-гадәтләре яхшы сакланган.

1869 елның 16 гыйнварыннан Идальго штаты составында.

## Халкы
2010 ел мәгълүматлары буенча, биредә 95 кеше яшәгән.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Мексика // Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.
* Альперович М. С. Рождение Мексиканского государства. — М.: Наука, 1979. — 168 с.
* Марчук Н. Н., Ларин Е. А., Мамонтов С. П. История и культура Латинской Америки (от доколумбовых цивилизаций до 1918 года): Учебное пособие / Н. Н. Марчук. — М.: Высшая школа, 2005. — 495 с. — ISBN 5060045196.
* Новая история стран Европы и Америки XVI—XIX века. В 3 ч. Ч. 3 : учеб. для студентов вузов / Под ред. А. М. Родригеса, М. В. Пономарёва. — М.: Гуманитар. изд. центр ВЛАДОС, 2008. — 703 с. — ISBN 9785691015564.
* Новейшая история стран Европы и Америки. XX век. В 3 ч. Ч. 1 : учеб. для студентов вузов / Под ред. А. М. Родригеса, М. В. Пономарёва. — М.: Гуманитар. изд. центр ВЛАДОС, 2005. — 463 с. — ISBN 569100607X.

## Сылтамалар
* Мексика халкы. 

Төркем:Мексика торак пунктлары
Төркем:Идальго торак пунктлары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Иҗтимагый дәүләт

**Иҗтимагый дәүләт** яки **социаль дәүләт** () — дәүләт моделе, аның сәясәте матди байлыкларны, керемнәрне һәм мөлкәтне социаль тигезлек һәм гаделлек принциплары нигезендә яңадан бүлүгә юнәлтелгән. Бу сәясәт һәр граждан өчен лаеклы тормыш дәрәҗәсенә һәм сыйфатына ирешүне, социаль аермаларны киметүне һәм мохтаҗларга ярдәм итүне максат итеп куя.

Иҗтимагый дәүләткә омтылу — социал-демократларның сәяси программаларындагы төп нигезләрнең берсе. Иҗтимагый дәүләт турында искә алу күп кенә илләрнең конституцияләрендә һәм башка югары дәрәҗәдәге кануннарында урын алган.  буенча, социаль гарантияләр дәүләтнең икътисадны көйләве һәм икътисади өлкәгә (бигрәк тә зур бизнеска) йогынтысы, шулай ук салым сәясәте аша тәэмин ителә.

Күп кенә иҗтимагый дәүләт яклы активистлар фикеренчә, нәкъ менә әлеге идеяләрне тормышка ашыру «Икенче бөтендөнья сугышыннан соң Көнбатышның муллыгын тудырган».

## Шулай ук карагыз
* Социализм
* Социал-демократия

## Искәрмәләр

Төркем:Дәүләт формалары
Төркем:Икътисад теорияләре
2 Эрманос (Канделария)

**2 Эрманос** — Мексиканың Кампече штатында урнашкан торак пункт.  муниципалитеты составына керә.

## Географиясе

2 Эрманос Мексиканың көньяк-көнчыгыш өлешендә — Юкатан ярымутравының көнбатышында урнашкан.

Мексиканың башкаласы Мехикодан көньяк-көнчыгышка таба 871 чакрым ераклыкта тора.

## Климаты

Монда тропик саванна климаты, шул ук вакытта явым-төшемнең күп өлеше июньнән октябрьгә кадәр дымлы сезонда ява.

## Тарихы

Бу районда өстенлек иткән беренче кешеләр Гватемала, Гондурас һәм Чьяпастан килгән майялар булган. Майя цивилизациясе безнең эраның 600 һәм 900 еллары арасында чәчәк ата. Безнең эраның 1000 елыннан майя шәһәрләре таркалуга дучар булалар һәм билгесез сәбәпләр аркасында ташландык хәлдә калалар. Бу исә ваграк җирлекләргә нигез салынуга һәм Мексиканың үзәк тау культуралары белән сәүдә элемтәләре булган майя һәм чонталь халыкларының кушылуына китергән. 11-16 гасырларда җирлек ваграк биләмәләргә бүленгән хәлдә яши.

Бу районда беренче испаннар 1517 елда Франсиско Эрнандес де Кордова һәм Антон де Аламинос була.

1863 елның 29 апеленнән Кампече штаты составында.

## Халкы
2010 ел мәгълүматлары буенча, биредә 5 кеше яшәгән.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Мексика // Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.
* Альперович М. С. Рождение Мексиканского государства. — М.: Наука, 1979. — 168 с.
* Марчук Н. Н., Ларин Е. А., Мамонтов С. П. История и культура Латинской Америки (от доколумбовых цивилизаций до 1918 года): Учебное пособие / Н. Н. Марчук. — М.: Высшая школа, 2005. — 495 с. — ISBN 5060045196.
* Новая история стран Европы и Америки XVI—XIX века. В 3 ч. Ч. 3 : учеб. для студентов вузов / Под ред. А. М. Родригеса, М. В. Пономарёва. — М.: Гуманитар. изд. центр ВЛАДОС, 2008. — 703 с. — ISBN 9785691015564.
* Новейшая история стран Европы и Америки. XX век. В 3 ч. Ч. 1 : учеб. для студентов вузов / Под ред. А. М. Родригеса, М. В. Пономарёва. — М.: Гуманитар. изд. центр ВЛАДОС, 2005. — 463 с. — ISBN 569100607X.

## Сылтамалар
* Мексика халкы. 

Төркем:Мексика торак пунктлары
Төркем:Кампече торак пунктлары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
20 де Энеро (Педро Эскобедо)

**20 де Энеро** — Мексиканың Керетаро штатында урнашкан торак пункт.  муниципалитеты составына керә.

## Географиясе

20 де Энеро Мексиканың үзәк өлешендә, илнең башкаласы Мехикодан төньяктарак урнашкан.

Мексиканың башкаласы Мехикодан төньяк-көнбатышка таба 160 чакрым ераклыкта тора.

## Климаты

Биредә ел әйләнәсе уртача температуралы ярым коры климат, гәрчә май аенда уртача максималь температура 30,7 °C (87,3 °F) була ала. Явым-төшемнең күп өлеше июньнән августка кадәр ява. Кышын кыраулар булуы ихтимал.

## Тарихы

Бу территориядә якынча б.э.к. 200 елларында төньякка таба хәрәкәт итүче мезоамерика төркемнәре яши башлый. Соңрак испаннарга кадәрге чорда бу территориягә отоми халкы күчеп утыра, алар ацтеклар империясе барлыкка килгән вакытка катлаулы сәясәтле утрак шәһәр кешеләренә әверелә. Бу территория 1440-нчы елларда отомилар контролендә була, алар, үз чиратында, ацтеклар империясенә буйсынган була. XV гасыр ахырында Ауисотль идарә иткән вакытта ацтеклар бу территория белән турыдан-туры идарә иткәннәр, аны төньяктагы чичимек җирләренә каршы таяныч дип санаганнар. Отомилар иң күп санлы этник төркем булган, алардан башка төркемнәр дә очраган, һәм алардан нигездә чичимеклар яшәгән. Бу ике төркем бүген дә монда очрый. Испанга кадәр һәм колониаль чорларда отомилар гаилә-клан төркемнәренә оешкан була.

Испаннар бу җиргә 1531 елда киләләр һәм алар Конин исемле отоми юлбашчысы белән җирләрне үзләштерү буенча килешү төзиләр. Испан басып алуыннан соң бу урыннар стратегик яктан мөһим дип таныла, чөнки Гуанахуато, Сан Луис Потоси һәм Сакатекас районнарын башкала Мехико белән тоташтыра.

1824 елның 14 октябреннән Керетаро штаты составында.

## Халкы
2010 ел мәгълүматлары буенча, биредә 45 кеше яшәгән.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Мексика // Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.
* Альперович М. С. Рождение Мексиканского государства. — М.: Наука, 1979. — 168 с.
* Марчук Н. Н., Ларин Е. А., Мамонтов С. П. История и культура Латинской Америки (от доколумбовых цивилизаций до 1918 года): Учебное пособие / Н. Н. Марчук. — М.: Высшая школа, 2005. — 495 с. — ISBN 5060045196.
* Новая история стран Европы и Америки XVI—XIX века. В 3 ч. Ч. 3 : учеб. для студентов вузов / Под ред. А. М. Родригеса, М. В. Пономарёва. — М.: Гуманитар. изд. центр ВЛАДОС, 2008. — 703 с. — ISBN 9785691015564.
* Новейшая история стран Европы и Америки. XX век. В 3 ч. Ч. 1 : учеб. для студентов вузов / Под ред. А. М. Родригеса, М. В. Пономарёва. — М.: Гуманитар. изд. центр ВЛАДОС, 2005. — 463 с. — ISBN 569100607X.

## Сылтамалар
* Мексика халкы. 

Төркем:Мексика торак пунктлары
Төркем:Керетаро торак пунктлары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
2 Позос (Отон П. Бланко)

**2 Позос** — Мексиканың Кинтана-Роо штатында урнашкан торак пункт.  муниципалитеты составына керә.

## Географиясе

2 Позос Мексиканың көньяк-көнчыгыш өлешендә — Юкатан ярымутравының көнчыгышында урнашкан.

## Климаты

Монда тропик саванна климаты, шул ук вакытта явым-төшемнең күп өлеше июньнән октябрьгә кадәр дымлы сезонда ява.

## Тарихы

Бу районда өстенлек иткән беренче кешеләр Гватемала, Гондурас һәм Чьяпастан килгән майялар булган. Майя цивилизациясе безнең эраның 600 һәм 900 еллары арасында чәчәк ата. Безнең эраның 1000 елыннан майя шәһәрләре таркалуга дучар булалар һәм билгесез сәбәпләр аркасында ташландык хәлдә калалар. Бу исә ваграк җирлекләргә нигез салынуга һәм Мексиканың үзәк тау культуралары белән сәүдә элемтәләре булган майя һәм чонталь халыкларының кушылуына китергән. 11-16 гасырларда җирлек ваграк биләмәләргә бүленгән хәлдә яши.

Бу районда беренче испаннар 1517 елда Франсиско Эрнандес де Кордова һәм Антон де Аламинос була. Территория озак вакытлар Юкатан штатының бер өлеше булган, шуңа тарихы да уртак. Юкатан ярымутравын яулап алу Ацтеклар империясен испаннар басып алганнан соң ике дистә ел узгач тәмамлана.

1840-нчы елларда башланган Юкатан Каста сугышы барышында барлык җирле булмаган халык бу төбәктән куылган. Хәзерге территориядә майяларның Чан-Санта-Крус бәйсез дәүләте барлыкка килгән. Дистә еллар дәвамында ул Британ Һондурасы (хәзерге Белиз) белән аерым сәүдә һәм килешү мөнәсәбәтләрен саклап, шактый бәйсезлек саклаган. Президент порфирио Диас Указы белән 1902 елның 24 ноябрендә бу җирләр яңа булдырылган Кинтана-Роо Территориясенә керә. Мексика федераль армиясе 1910-нчы елларда төбәкнең төп халкының күпчелек өлешен буйсындыра алган. 1913 елда территория яңадан Юкатан штатының законлы өлеше дип, ләкин 1915 елда кабат аерым территория дип игълан ителә. Кинтана-Роо территориясе 1974 елның 8 октябрендә Мексика Кушма Штатлары составында штат статусын ала. 1974 елның 8 октябреннән Кинтана-Роо штаты составында.

## Халкы

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Barton Bray, David, Marcelo Carreon, Leticia Merino, and Victoria Santos. On the Road to Sustainable Forestry: The Maya of Quintana Roo are Striving to Combine Economic Efficiency, Ecological Sustainability, and a Democratic Society. Cultural Survival Quarterly 17.1, 38–41. 1993.
* Villa Rojas, Alfonso. The Maya of East Central Quintana Roo. Carnegie Institute of Washington Publication 559. Washington, D. C. 1945.
* Roys, Ralph L. The Political Geography of the Yucatán Maya. Carnegie Institution of Washington Publication 613. Washington, D. C. 1957.
* Juarez, Ana M. 2002. Ecological Degradation, Global Tourism, and Inequality: Maya Interpretations of the Changing Environment in Quintana Roo, Mexico. Human Organization 61.2, 113–124.
* Forero, Oscar A. and Michael R. Redclift. The Role of the Mexican State in the Development of Chicle Extraction in Yucatán, and the Continuing Importance of Coyotaje. Journal of Latin American Studies 38.1, 65–93. 2006.

## Сылтамалар
* Мексика халкы. 

Төркем:Мексика торак пунктлары
Төркем:Кинтана-Роо торак пунктлары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Алешкино (мәгънәләр)

* Алешкино (Килемар районы)
* Алешкино (Лениногорск районы)
* Алешкино (Таулы Мари районы)
* Алешкино (Федоровка районы)
Алешки (мәгънәләр)

* Алешки (Будславски авыл советы)
* Алешки (Свирски авыл советы)
Алибейли (мәгънәләр)

* Алибейли (Боябат)
* Алибейли (Ердемли)
* Алибейли (Калеҗык)
* Алибейли (Саруһанлы)
* Алибейли (Сумбас)
* Алибейли (Тарсус)
* Алибейли (Хафик)
* Алибейли (Чаршамба)
* Алибейли (Җаник)
Алиага (мәгънәләр)

* Алиага (Алтыэйлүл)
* Алиага (Гедиз)
* Алиага (Наллыһан)
* Алиага (Тарсус)
Алибей (мәгънәләр)

* Алибей (Адыяман)
* Алибей (Алтынташ)
* Алибей (Бисмил)
* Алибей (Буланҗак)
* Алибей (Гүльялы)
* Алибей (Дерик)
* Алибей (Инегөл)
* Алибей (Кызылҗаһамам)
* Алибей (Мерич)
* Алибей (Османҗык)
* Алибей (Силван)
* Алибей (Сусурлук)
* Алибей (Ылгаз)
Алипаша (мәгънәләр)

* Алипаша (Дадай)
* Алипаша (Ипекйолу)
* Алипаша (Кызылтепе)
* Алипаша (Османгази)
* Алипаша (Чорлу)
Аликөй (мәгънәләр)

* Аликөй (Аздавай)
* Аликөй (Тавшанлы)
* Аликөй (Чайҗума)
* Аликөй (Ыспарта)
* Аликөй (аянҗык)
Алишар (мәгънәләр)

* Алишар (Акпынар)
* Алишар (Асарҗык)
* Алишар (Батталгази)
* Алишар (Бесни)
* Алишар (Мерзифон)
* Алишар (Соргун)
* Алишар (Шебинкарахисар)
* Алишар (Экинөзү)
Хагатна

**Хага́тна** (), элгәре **Аганья** () ― Тын океанда АКШ территориясе булган Гуам утравының административ үзәге. Утрауның башкаласы, закон чыгару органы, губернатор резиденциясе һәм башка хөкүмәт учреждениеләре Хагатнада урнашкан.

Шәһәр утрауның көнбатыш ярында урнашкан. Хагатнаның халкы 943 кеше тәшкил итә (2020). Халыкның зур күпчелеге христиан динен тота. Мөселманнар ― азчылык, бер мәчетләре бар.

## Климат
 
 
 
 
Климаты — экваториаль (Кеппен буенча ― дымлы тропик). Ел дәвамында температура ― февральдә +26,6 дан июньдә +28,1 гә кадәр. Явым-төшем ел дәвамында, март-апрельдә азрак, июльдән октябрьгә кадәр иң көчлесе.

## Тарих
Бу урында беренче  торак пунктлары 500 ел тирәсендә барлыкка килгән. 1668 елда испаннар тарафыннан җирлеккә нигез салынган һәм утрауда беренче католик чиркәве төзелгән. 1898 елда Испан-америка сугышыннан соң Филиппин һәм Гуам Америка кул астына күчкән.

1940 елда шәһәр халкы якынча 10 мең кешегә кадәр арткан, ул вакытта әлеге сан бөтен утрау халкының яртысын тәшкил иткән.

1941 елның 8 декабрендә Гуам японнар тарафыннан оккупацияләнгән. 1944 елда Гуамны азат иткәндә Аганья Америка хәрби бомбардировкаларыннан нык зыян күргән. Бик күп халык, шәһәрне ташлап, утрауның башка өлешләренә күчеп киткән.

## Икътисад
Шәһәр икътисадының нигезен, бөтен утраудагы кебек үк, туризм тәшкил итә, өстәвенә туристларның 90% ы ― японнар. Яр буенда кунакханәләр һәм ял итү урыннары төзү Хагатна урнашкан култык табигатенә начар йогынты ясый.

Шулай ук башкала казнасына Гуам территориясенең якынча 30% ын алып торган Америка хәрби базасы өчен түләүләр килә.

## Истәлекле урыннар
* Гуам институты, 1911
* Католик чиркәве, 1959
* Санта-Агеда форты, 1800
* Дунксас яр буе ныгытмалары, 1941―1945
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Океания башкалалары
Төркем:Хагатна
Төркем:Гуам торак пунктлары
Альмир Абашев

**Альмир Абашев**, Альмир (*Әлмир*) Рәшит улы Абашев (*Альмир Рашидович Абашев, [[1975 ел]]ның [[6 декабрь|6 декабре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Казан]]*) ― медицина фәннәре кандидаты, беренче квалификацияле категорияле табиб, Татарстан Республикасы  сәламәтлек саклау министры (2025 елның 8 октябреннән). Татарстан Республикасының Атказанган табибы.

## Тәрҗемәи хәле
1975 елның 6 декабрендә Казанда табиблар гаиләсендә туган. Аның әтисе РФ атказанган табибы Рәшит Җәләлетдин улы Абашев озак еллар Республика медицина диагностика үзәген (соңрак ул 2нче республика хастаханәсе) җитәкләгән . 

«Дәвалау эше» белгечлеге буенча Казан дәүләт медицина университетын (1998), аннары Казан дәүләт медицина академиясенең клиник ординатурасын (2000), неврология, вертеброневрология һәм мануаль медицина кафедрасын тәмамлаган.

Сәламәтлек саклау өлкәсендә 1994 елдан бирле эшли. Республика вертеброневрология үзәгенең неврология бүлеге мөдире булган. Республика клиник неврология үзәге генераль директоры урынбасары булып хезмәт иткән. Ел ярым дәвамында «Обсерватория» республика балалар туберкулез шифаханәсенең баш табибы вазыйфасын башкарган. 

2003 елдан 2016 елга кадәр 2нче номерлы республика клиник хастаханәсенең баш табибы булган. Аннары өч ел дәвамында Казан федераль университетының медицина-санитария бүлеген җитәкләгән.

2019 елның апреленнән Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министрлыгы башлыгының беренче урынбасары вазыйфасын башкарган.

2025 елның 28 августыннан ― Татарстан сәламәтлек саклау министры вазыйфаларын вакытлыча башкаручы.

2025 елның 8 октябреннән ― Татарстан Республикасы  сәламәтлек саклау министры.

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* Татарстан Республикасының Атказанган табибы
* 2005 – «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале 
* 2023 – «Фидакарь хезмәт өчен» медале

## Шәхси тормышы
Гаиләле.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Татарстан Республикасы сәламәтлек саклау министры
* Альмир Абашев. Татцентр.ру

Төркем:Табиблар
Төркем:Татарстанның атказанган табиблары
Төркем:Медицина фәннәре кандидатлары
Төркем:Казан дәүләт медицина институтын тәмамлаучылар
Төркем:Казан оешмалары җитәкчеләре
Төркем:Министрлар
Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр
Төркем:«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Гамәлдәге Татарстан хөкүмәте әгъзалары
Аллегейни (мәгънәләр)

* Аллегейни (Пенсильвания)
* Аллегейни (округ, Виргиния)
* Аллегейни (округ, Мэриленд)
* Аллегейни (округ, Нью-Йорк)
* Аллегейни (округ, Пенсильвания)
* Аллегейни (округ, Төньяк Каролина)
Аллен (мәгънәләр)

* Аллен (Буш-дю-Рон)
* Аллен (Валле-д’Аоста)
* Аллен (Канзас)
* Аллен (Кентукки)
* Аллен (Көньяк Дакота)
* Аллен (Мэриленд)
* Аллен (Мёрт һәм Мозель)
* Аллен (Нью-Йорк)
* Аллен (Оклахома)
* Аллен (Сомма)
* Аллен (Техас)
* Аллен (округ, Индиана)
* Аллен (округ, Канзас)
* Аллен (округ, Кентукки)
* Аллен (округ, Луизина)
Аллендейл (мәгънәләр)

* Аллендейл (Көньяк Каролина)
* Аллендейл (Миссури)
* Аллендейл (Мичиган)
* Аллендейл (Нью-Джерси)
* Аллендейл (Солано округы, Калифорния)
* Аллендейл (округ, Көньяк Каролина)
Аллендорф (мәгънәләр)

* Аллендорф (Лумда)
* Аллендорф (Рейн-Лан)
* Аллендорф (Тюрингия)
* Аллендорф (Эдер)
Алленпорт (мәгънәләр)

* Алленпорт (Вашингтон, Пенсильвания)
* Алленпорт (Гантингдон округы, Пенсильвания)
Аллентаун (мәгънәләр)

* Аллентаун (Джорджия)
* Аллентаун (Нью-Джерси)
* Аллентаун (Пенсильвания)
* Аллентаун (Флорида)
Аллика (мәгънәләр)

* Аллика (Винни)
* Аллика (Куусалу)
* Аллика (Сауэ)
* Аллика (Һаапсалу)
* Аллика (Һииумаа)
Аллонн (мәгънәләр)

* Аллонн (Де-Севр)
* Аллонн (Мен һәм Луара)
* Аллонн (Сарта)
* Аллонн (Уаза)
* Аллонн (Эр һәм Луар)
Абашев

**Абашев** ― фамилия.
* Альмир Абашев (1975), Татарстан сәламәтлек саклау министры (2025).
* Рәшит Абашев (1951), РФ атказанган табибы.

Төркем:Фамилияләр
Алмалы (мәгънәләр)

* Алмалы (Акҗайык районы)
* Алмалы (Арча районы)
* Алмалы (Атырау өлкәсе)
* Алмалы (Бәйдебек районы)
* Алмалы (Бәйтерек районы)
* Алмалы (Гах)
* Алмалы (Дашкәсән)
* Алмалы (Ескелде районы)
* Алмалы (Еңбекшеказак районы)
* Алмалы (Зәй районы)
* Алмалы (Каратал районы)
* Алмалы (Кызылорда өлкәсе)
* Алмалы (Панфилов районы)
* Алмалы (Саркан районы)
* Алмалы (Таскала районы)
* Алмалы (Хоҗалы)
* Алмалы (Чуашстан)
* Алмалы (Шаһинбей)
* Алмалы (Ырынбур өлкәсе)
* Алмалы (елга)
* Алмалы (Җетесай районы)
Алмалык (мәгънәләр)

* Алмалык (Алматы өлкәсе)
* Алмалык (Кырмыскалы районы)
* Алмалык (шәһәр)
Алмашу-Маре (мәгънәләр)

* Алмашу-Маре (Алба)
* Алмашу-Маре (Бихор)
* Алмашу-Маре (коммуна)
Алма (мәгънәләр)

* Алма (Висконсин)
* Алма (Джексон, Висконсин)
* Алма (Джорджия)
* Алма (Канзас)
* Алма (Колорадо)
* Алма (Кунео)
* Алма (Миссури)
* Алма (Мичиган)
* Алма (Небраска)
* Алма (Нью-Йорк)
* Алма (Румыния)
* Алма (Техас)
* Алма (коммуна)
* Алма (кратер)
* Алма (округ Баффало, Висконсин)
Алмейда (мәгънәләр)

* Алмейда (кратер)
* Алмейда (муниципалитет)
* Алмейда (район)
Алмолонга (мәгънәләр)

* Алмолонга (Атояк де Алварез)
* Алмолонга (Зонголика)
* Алмолонга (Наолинко)
* Алмолонга (Тистла де Герреро)
Алмашу-Мик (мәгънәләр)

* Алмашу-Мик (Балк, Бихор)
* Алмашу-Мик (Сирби, Бихор)
* Алмашу-Мик (Хунедоара)
Алмолоя (мәгънәләр)

* Алмолоя (Акатлан)
* Алмолоя (Алмолоя, Идальго)
* Алмолоя (Кваутепек де Инохоса)
* Алмолоя (Элоксочитлан)
Алмофала (мәгънәләр)

* Алмофала (Каштру-Дайри)
* Алмофала (Фигейра-де-Каштелу-Родригу)
Алпагут (мәгънәләр)

* Алпагут (Билеҗик)
* Алпагут (Додурга)
* Алпагут (Кастамону)
* Алпагут (Каһраманказан)
* Алпагут (Келес)
* Алпагут (Кызылҗаһамам)
* Алпагут (Лапсеки)
* Алпагут (Миһалгази)
* Алпагут (Мудурну)
* Алпагут (Мустафакемалпаша)
* Алпагут (Наллыһан)
* Алпагут (Себен)
* Алпагут (Ылгаз)
* Алпагут (Элазыг)
* Алпагут (Эфлани)
Алпарслан (мәгънәләр)

* Алпарслан (Алачам)
* Алпарслан (Бафра)
* Алпарслан (Деврек)
* Алпарслан (Динар)
* Алпарслан (Кастамону)
* Алпарслан (Кулу)
* Алпарслан (Кырыкһан)
* Алпарслан (Ула)
* Алпарслан (Фелаһие)
* Алпарслан (Эрегъли)
* Алпарслан (Өзватан)
Алпина (мәгънәләр)

* Алпина (Арканзас)
* Алпина (Көньяк Дакота)
* Алпина (Мичиган)
* Алпина (округ, Мичиган)
Алпоут (мәгънәләр)

* Алпоут (Бәрдә)
* Алпоут (Газах)
* Алпоут (Горанбой)
* Алпоут (Гөйчай)
* Алпоут (Лачын)
* Алпоут (Уҗар)
Алсанҗак (мәгънәләр)

* Алсанҗак (Акчаабат)
* Алсанҗак (Коҗасинан)
* Алсанҗак (Кырыкһан)
* Алсанҗак (Торослар)
* Алсанҗак (Этимесгут)
Алпаслан (мәгънәләр)

* Алпаслан (Девэли)
* Алпаслан (Меликгази)
* Алпаслан (Мерам)
* Алпаслан (Шеһиткамил)
* Алпаслан (Эрегли)
Алсесека (мәгънәләр)

* Алсесека (Алтотонга)
* Алсесека (Апастла)
* Алсесека (Ла Унион де Исидоро Монтес де Ока)
Алта Луз (мәгънәләр)

* Алта Луз (Атояк)
* Алта Луз (Зонголика)
* Алта Луз (Комапа)
* Алта Луз (Манлио Фабио Алтамирано)
* Алта Луз (Сантияго Тустла)
* Алта Луз (Уатуско)
Алтависта (мәгънәләр)

* Алтависта (Озулуама де Маскареньяс)
* Алтависта (Ринкон де Ромос)
Алтамира (мәгънәләр)

* Алтамира (Алкозаука де Герреро)
* Алтамира (Анхел Р. Кабада)
* Алтамира (Зонтекоматлан де Лопез и Фуентес)
* Алтамира (Исла)
* Алтамира (Канатлан)
* Алтамира (Канделария)
* Алтамира (Мескитал)
* Алтамира (Назас)
* Алтамира (Озулуама де Маскареньяс)
* Алтамира (Отон П. Бланко)
* Алтамира (Сан Хосе Итурбиде)
* Алтамира (Сингилукан)
* Алтамира (Соледад де Добладо)
* Алтамира (Тамалин)
* Алтамира (Тезонапа)
* Алтамира (Тепеванес)
* Алтамира (Туспан)
* Алтамира (Уаякокотла)
* Алтамира (Хенерал Элиодоро Кастильо)
* Алтамира (Херекуаро)
* Алтамира (Хесус Каранза)
* Алтамира (Чиконтепек)
Алто Лусеро (мәгънәләр)

* Алто Лусеро (Алто Лусеро де Гутьерез Бариос)
* Алто Лусеро (Кармен)
* Алто Лусеро (Котастла)
* Алто Лусеро (Мартинез де ла Торе)
* Алто Лусеро (Озулуама де Маскареньяс)
* Алто Лусеро (Саюла де Алеман)
* Алто Лусеро (Тантоюка)
* Алто Лусеро (Туспан)
* Алто Лусеро (Уеяпан де Окампо)
* Алто Лусеро (Хуан Родригез Клара)
* Алто Лусеро (Чинамека)
Алтона (мәгънәләр)

* Алтона (Индиана)
* Алтона (Колорадо)
* Алтона (Нью-Йорк)
* Алтона (сан алу урыны, Нью-Йорк)
Алту-Алегри (мәгънәләр)

* Алту-Алегри (Риу-Гранди-ду-Сул)
* Алту-Алегри (Рорайма)
* Алту-Алегри (Сан-Паулу)
Алткүла (мәгънәләр)

* Алткүла (Ләәне-Һарью)
* Алткүла (Мәрьямаа)
* Алткүла (Пыһья-Пәрнумаа)
* Алткүла (Тоила)
Алтуна (мәгънәләр)

* Алтуна (Айова)
* Алтуна (Алабама)
* Алтуна (Вашингтон)
* Алтуна (Висконсин)
* Алтуна (Канзас)
* Алтуна (Пенсильвания)
* Алтуна (Флорида)
Алтура (мәгънәләр)

* Алтура (Виченца)
* Алтура (Каштру-Марин)
* Алтура (Миннесота)
Алтыейлүл (мәгънәләр)

* Алтыейлүл (Алтыэйлүл)
* Алтыейлүл (Ахметли)
* Алтыейлүл (Көшк)
Алтынбашак (мәгънәләр)

* Алтынбашак (Вираншеһир)
* Алтынбашак (Ейьюбие)
* Алтынбашак (Пасинлер)
* Алтынбашак (Эврен)
* Алтынбашак (Үзүмлү)
Алтындаг (мәгънәләр)

* Алтындаг (Алтындаг)
* Алтындаг (Муратпаша)
* Алтындаг (Низип)
Алтындере (мәгънәләр)

* Алтындере (Акъязы)
* Алтындере (Бахчесарай)
* Алтындере (Мачка)
* Алтындере (Меркезефенди)
Алтынкая (мәгънәләр)

* Алтынкая (Аксарай)
* Алтынкая (Алтынөзү)
* Алтынкая (Бафра)
* Алтынкая (Везиркөпрү)
* Алтынкая (Манавгат)
* Алтынкая (Теккекөй)
* Алтынкая (Терҗан)
Алтынкум (мәгънәләр)

* Алтынкум (Дидим)
* Алтынкум (Коньяалты)
* Алтынкум (Силван)
Алтынлы (мәгънәләр)

* Алтынлы (Акчадаг)
* Алтынлы (Бозова)
* Алтынлы (Сиверек)
* Алтынлы (Ташова)
* Алтынлы (Терме)