Нойшванштайн

**Нойшваншта́йн кальгасе** (шулай ук **Нёйшванште́йн** ,  [ nɔy’ʃvanʃtain ]) — Бавария патшасы Людвиг IIнең романтик кальгасе, Бавариянең көньяк-көнбатышындагы Фюссен шәһәре һәм Хоэншвангау кальгасе янында, Австрия чигенә якын урнашкан. Германиянең көньягындагы иң популяр туристик урыннарның берсе. Ул Дисней мультфильмнарында йоклап яткан чибәр кызның кальгасенең прообразы булып хезмәт иткән.

## Тарихы
Нойшванштайн кальгасе төзелеш башланганда җимерек хәлдә булган ике ныгытма — Алгы һәм Арткы Швангау урынында тора. Бавария патшасы Людвиг II бу урынны тауларны шартлатып уңайлап, платоны якынча 8 м төшереп, шуның белән «әкият сарае» төзергә урын ясауны әмерләтә. Юл һәм торбаүткәргеч төзелгәннән соң, 1869 елның 5 сентябрендә гаять зур кальга өчен нигез ташы салына. Эш сарай архитекторы Эдуард Ридельгә йөкләнә. Мюнхен остасы Кристиан Янк үз планнарын сәнгать күренешләренә, «ведуты» (сынлы сәнгать сүрәтләре) дип аталганга әйләндерә. Патша һәр рәсемне шәхсән үзе хуплавын таләп итә, һәм аның төзелештә катнашуы шулкадәр әһәмиятле була, кальга аның шәхси иҗаты дип санала башлый.

Капкалар 1869 һәм 1873 еллар арасында төзелгән. Өченче каттагы патшаның шәхси бүлмәләре, шулай ук икенче каттагы уңайлы бүлмәләр бинаның гомуми уңайлылыгына өлеш керткән. 1873 елдан башлап төзелеш бик тиз темпларда бара, ләкин ун елдан соң да ул әле тәмамланмый. Патша 1884 елда тәмамланмаган замокка күченергә карар кылА. Бер елдан соң, Людвигның әнисе Мариянең 60 яшьлек юбилее шунда билгеләп үтелгән. Патша замокта барлыгы 172 көн яши, 1886 елның июнендә ул үлә. Төзелеш әле тәмамланмаган була.

Портал һәм далан тәрәзәсе өчен комташ Вартембергтагы Нюртингеннан китерелгән, ә тәрәзәләр, арка чыгышлары, баганалары һәм капительләре өчен Зальцбург төбәгеннән мәрмәр кулланылган. Бинаның көнбатыш ягыннан пар белән эшли торган кран ярдәмендә вагоннарда бик күп төзелеш материалы күтәрелгән. Алар махсус күтәрү блоклары системасы ярдәмендә кирәкле урынга китерелә һәм урнаштырыла. Шул вакытта да төзелеш җиһазлары ел саен куркынычсызлык һәм ышанычлылык өчен «Бавария пар казаннарын тикшерү комиссиясе» тарафыннан тикшерелгән, соңрак ул *Техник тикшерү ассоциациясе* (TÜV) булган.

1880 елда төзелеш мәйданчыгында 209 балта остасы, ташчы эшкә алынган. 1886 елда патша үлгәннән соң, барлык төзелеш эшләре туктатылган. Ул вакытта кальганың бәясе җиде ярым миллион маркадан артып киткән, ә башлангыч проект бәясе 3,2 миллион булган. Кальга төзелешенә дәүләтнең зур чыгымнары Людвиг IIне эшкә яраксыз дип игълан итү һәм аны тәхеттән төшерү өчен аргументларның берсе була. Патша үз кредиторларына тагын да зуррак суммага бурычлы булып калган.

Людвиг вафатыннан алты атна узгач, хакимлеккә кергән регент замокны түләүле килүчеләр өчен ачу карарын кабул итә, бу бурычларны кайтару һәм проектны акрынлап тәмамлау өчен кирәк була. Берничә ел дәвам иткән эшләр тәмамланган, әмма патша планы тулысы белән тормышка ашырылмаган: рыцарь залын тулысынча төзеп бетермәгәннәр; донжон — 90 метрлы манара чиркәү белән бөтенләй төзелмәгән; шулай ук кайбер башка бүлмәләр һәм бинаның көнбатыш ягында террасалар һәм фонтаны булган зур парк та төзелмәгән. Шуңа карамастан, сарай төп күренекле урын булып тора, 1899 елга кадәр бурыч тулысынча каплана, һәм шушы вакыттан башлап Нойшванштайн казна өчен тотрыклы керем чыганагына әйләнә, бүгенге көнгәчә бөтен дөньядан яңа туристларны җәлеп итеп тора.

2025 елда кальга ЮНЕСКОның Бөтендөнья мирасы исемлегенә кертелә.

## Эчке бизәлеше
Людвиг II Вартбург заллары, Фестиваль залы һәм Җыр залы идеясен Җырчылар залында гәүдәләндергән. Король һичшиксез бу залны төзергә теләгән, шуңа күрә Нойшванштайн замогы нәкъ менә шул зал тирәли салынган. Күп санлы стена рәсемнәрендә Вагнерны үзенең сәхнә әсәрен иҗат итәргә рухландырган Парсифаль риваятьләреннән мотивлар сурәтләнгән. Патша исән чагында Җырчылар залы кулланылмый калган. Бары тик 1933 елда гына, композитор Рихард Вагнерның үлеменә 50 ел тулганда һәм 1939 елда сугыш башланганчы, сарайда бәйрәм концертлары үткәрелә. 1969 елда концертларны яңадан башлау турында карар кабул ителгән.

Тәхет бүлмәсе төзелеп бетмәгән булса да, ул иң тәэсирлесе һәм дини төсмерләргә ия. Тәхет өчен махсус нишасы булган базилика сыман нигез Ходай белән патша арасындагы бәйләнеш турында сөйләргә тиеш була. Буш тәхет урыны өстендәге Вильгельм Хаусшильд картиналарында изгеләр дип саналган алты патша сурәтләнгән. Ниша Мәсих, Мәрьям һәм Яхъя сурәтләре белән тәмамлана. Уңда һәм сулда, мәрмәр баскыч янында, 12 рәсүл сурәтләнгән. Веналы Детонның мозаик идәнендә хайваннар һәм үсемлекләр сурәтләре белән күк шары күрсәтелгән. Тәхет бүлмәсенең аскы һәм өске өлешләренең баганалары ясалма мәрмәрдән эшләнгән. Баганаларның аскы өлеше шәмәхә төстә, өске өлеше ясалма зәңгәр таштан эшләнгән .

Вагнер опералары һәм борынгы алман риваятьләре иллюстрацияләре замокның эчке бизәлешендә төп роль уйный. Аккош мотивы замок архитектурасына һәм сәнгать бизәлешенә сеңеп тора. Аккош — борынгы Швангау графларының геральдик кошы. Людвигның әтисе, Баварияле Максимилиан II, үзен бу нәселнең варисы дип санаган.

Икенче бөтендөнья сугышы ахырында Рейхсбанк алтынының бер өлеше кальгада сакланган. Сугышның соңгы көннәрендә алтын билгесез урынга алып кителгән. Имеш-мимешләр буенча, аны якындагы Алат күленә ташлаганнар. Сарайда шулай ук Гитлерның шәхси коллекциясе өчен урланган бизәнү әйберләре, картиналар һәм җиһазлар сакланган.

Нойшванштайнгә Мариенбрюк күпереннән күренеш ачыла.

## Галерея

Файл:Neuschwanstein_Castle.jpg|альт=В тумане| Томан эчендә
Файл:Chateau_du_Neuswanstein.JPG|альт=Вид на замок с ближайшего поселения| Якындагы торак пункттан кальга күренеше


Файл:Neuschwanstein_singer's_hall_00185u.jpg|альт=Зал певцов| Җырчылар залы
Файл:Neuschwanstein_throne_room_00180u.jpg|альт=Тронный зал| Тәхет бүлмәсе
Файл:Neuschwanstein_drawing_room_00182u.jpg|альт=Гостиная| Яшәү бүлмәсе
Файл:Neuschwanstein_study_00181u.jpg|альт=Кабинет| Шкаф
Файл:Neuschwanstein_dining_room_00184u.jpg|альт=Столовая| Аш бүлмәсе
Файл:Neuschwanstein_bedroom_00183u.jpg|альт=Спальня| Йокы бүлмәсе


## Панорамалар

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* 
* *Мария Залесская*. Замки баварского короля. 2009, издательство «Вече» ISBN 978-5-9533-3573-7 с.416

## Сылтамалар

* 
* 
* Сарай сайты (Алманча) (ингл.) (Французча) (Итальянча) (Испанча)
* Нойшванштайн замогы (Алманча) (ингл.) (Французча) (Итальянча) (Испанча) (Русча) (Нид.)
* Нойшванштайн замогының фотосы http://www.flickr.com сайтында
* Сарай төзелеше турында документаль фильм
* Сказочный Нойшванштайн: Как король Баварии посвятил замок Вагнеру и вдохновил Disney

Төркем:Әлифба буенча бөтендөнья мирасы объектлары
Төркем:Германия
Төркем:Швангау бина һәм корылмалары