Беренче Морза

**Беренче Морза** (**, ) — Башкортостанның Хәйбулла районындагы авыл. 2010 елның 14 октябренә 222 кеше яши.

## Географик урыны

* Район үзәгенә (Акъяр): 61 км
* Авыл советы үзәгенә: 18 км
* Иң якын тимер юл вокзалы (Сибай): 76 км

## Тарих

Авылга 1834 елда Ырынбур губернасы Верхнеурал улусының 6 нчы Башкорт кантоны Бөрҗән волосы Исмакай авылы башкортлары нигез салган. Ул Исмакай авылында яшәүче беренче күчүче Мирза Идрисов (1774 елда туган) хөрмәтенә аталган. Авыл Тау асты Бөрҗән исеме астында язып алынган.

1859 елда Мурда авылы Ырынбур губернасы Югары Җаек өязе 4-се Башкорт кантоны 7-се йорт Емаш авыл җәмгыяте составына керә. 1866 елда — Ырынбур губернасы Ырынбур өязенең Түңгәвер улусы Абдулнасир авыл җәмгыяте составында, 1885—1917 елларда — Ырынбур губернасы Орск өязенең 1-се Бөрҗән улусы составында, 1917 елның декабре — 1919 елның 20 мартында туган — Кече Башкортстанның 1-се Бөрҗән-Түңгәвер кантоны составында, 1919 елның 20 мартында туган — 1922 елның 14 июне — Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасының Бөрҗән-Түңгәвер кантоны 1-се Бөрҗән улусы составында, 14 июнь, 1922 ел — 5 октябрь 1922 ел — БАССР-ның Бөрҗән-Түңгәвер кантоны 1-се Бөрҗән улусы составында, 1922 елның 5 октябре — 1923 елның 10 феврале — БАССР-ның Җылаер кантоны 1-се Бөрҗән улусы составында, 1923 елның 10 феврале — 1926 елның көнчыгыш — БАССР-ның Җылаер кантоны Юлык улусының Емаш авыл Советы составында, 1926—1930 елның 20 августы — БАССР-ның Җылаер кантоны Таналык улусы Ишмырза авыл Советы составында, 1930 елның 20 августы — 1937 елның 20 мартында туган — БАССР-ның Хәйбулла районы Абдулнасир авыл Советы составында, 1937 елның 20 мартында туган — 1952 ел — БАССР-ның Матрай районы Әбделнасыйр авыл Советы составында, 1952 — 4 июль 1956 — Матрай районының Абдулнасир авыл Советы составында (үзәге — Югары Исмакай), 1956 елның 4 июленнән әлеге көнгә кадәр — Башкортстан Хәйбулла районы Уфа авыл Советы составында.

1930 елда 1-се Мирза авылы БАССР-ның Җылаер кантоны Таналык улусының Фрунзе авыл хуҗалыгы артеленә ана (колхоз үзәге — Ишмырза авылы), 1956—1993 елларда — БАССР-ның Хәйбулла районы «Матай» совхозы составында. 1993—2001 елларда — Башкортстан Хәйбулла районы «Матай» совхозы составында, 2001—2009 елларда — Башкортстан Хәйбулла районы «Матай» МСП-сы составында.

## Халык саны

1834 елда 16 йортта 114 кеше яшәгән, 1859 елда — 224 кеше (114 ир һәм 110 хатын-кыз енесе), 1865 елда — 67 ир-ат, 1866 елда — 44 йортта 221 кеше (113 ир-ат һәм 108 хатын-кыз енесе), 1885 елда — 41 йортта 328 кеше, 1891 елда — 64 342 кеше (188 ир-ат һәм 75 хатын-кыз).

ХХ гасыр башыннан 2 Морза авылы теркәлгән: 1900 елда 1-нче Морза авылында 18 йортта 105 кеше яшәгән, 1915 елда — 28 йорт, 1917 елда — 42 йортта 185 кеше, 1925 елның сентябрендә — 29 йортта 135 кеше, 1926 елда — 29 йортта — 302 кеше, 1929 елда — 32 йортта 175 кеше, 1930 елда — 32 йортта 186 кеше (ялгыз хужалар — 25 йортта 112 кеше), 1939 елда — 237 кеше (110 ир-ат һәм 127 хатын-кыз), 1961 елда — 278 кеше, 1969 елда — 321 кеше, 2007 елда — 209 кеше, 2011 елда — 213 кеше.

## Танылган шәхесләр

* Билалова Шәрифә Абдулхак кызы — «Башкортостан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре» мактаулы исем лауреаты (1996).
* Ильясов Таһир Газизҗан улы — полиция подполковнигы, «Эчке эшләр министрлыгының мактаулы хезмәткәре» билгесе иясе (2007).
* Рыскилдин Булак Ямалетдин улы — Кызыл Хезмәт байрагы ордены кавалеры (1974).

## Сылтамалар

* Башкортостан Республикасының административ-территориаль структурасы: кулланма. — Уфа: GUP RB «Белая Река» нәшрияты, — 416 б. — ISBN 978-5-87691-038-7
* Асфандияров А. З. Башкортостан һәм аның янындагы территорияләрнең торак пунктлары һәм авыллары тарихы. Уфа: Китап, — 744 б. ISBN 978-5-295-04683-4

## Урамнары

* Гәрәев (урамы) —  Гареева (улица)
* Гафури (урамы) —  Гафури (улица)
* Зәки Вәлиди (урамы) —  Заки Валиди (улица)
* Җиңү (урамы) —  Победы (улица)
* Салават Юлаев (урамы) —  С.Юлаева (улица)

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Башкортостан Республикасының административ-территориаль структурасы: кулланма. — Уфа: GUP RB «Белая Река» нәшрияты, — 416 б. — ISBN 978-5-87691-038-7
* Асфандияров А. З. Башкортостан һәм аның янындагы территорияләрнең торак пунктлары һәм авыллары тарихы. Уфа: Китап, — 744 б. ISBN 978-5-295-04683-4

Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Хәйбулла районы торак пунктлары