Кул

**Кул** - кешеләрнең һәм кайбер башка хайваннарның өске очлыгы, мускул-скелет системасы органы, һәм тәннең иң мөһим өлешләренең берсе. Куллар ярдәмендә кеше күп гамәлләр башкара ала, алар арасында иң мөһимнәренең берсе - әйберләрне тоту сәләте  .

## Скелет системасы һәм кул өлешләре
Кулда түбәндәге анатомик өлкәләр һәм аларга туры килүче сөякләр аерылып тора (курсив аша күрсәтелгән):

* Иңбаш поясы (*умрау сөяге*, *калак сөяге*)
* Җилкә (*җилкә сөяге*)
* Беләк (*терсәк сөяге*, *оча сөяге*)
* Чук
** Беләзек (проксималь рәттә 4: *көймәсыман, ярымай, өчкырлы, борчаксыман*; дисталь рәттә 4: *трапеция, трапециясыман, башлы, ыргаксыман*)
** Уч (5 сөяк)
** 5 бармак (14 ): баш, имән, урта, атсыз, чәнти (чәнчә) бармаклар.

Шулай ук hәрбер кешенең  бар, аларның позициясе, зурлыгы һәм саны (кайвакыт 2-3 дистәгә җитә) бик үзгәрүчән.

Фәнни булмаган әдәбиятта һәм җәмгыятьтә "кулбаш поясы" **җилкә** дип атала (бу термин җилкә сөягенең башы белән җилкә буынын да үз эченә ала).

## Мускуллар
Кулның мускул системасы берничә мускул катламыннан тора, күп мускуллар бердән артык буын аша сузылган, бер мускулның кыскаруы берничә буынның торышын үзгәртә ала.

## Иннервация
Кулның эфферент һәм афферентлы иннервациясе бар. Эфферент җепселләр арка миеннән кулга сигнал китерәләр, ә афферент җепселләр кулдан арка миенә сигнал җибәрәләр (дорсаль нерв төеннәре аша). Җепселләр нервларга оешалар, һәм аларның барысы да диярлек катнаш, димәк, аларда эфферент һәм афферент җепселләр бар.

## Тире, мускуллар һәм буыннар рецепторлары
Кул бик күп сенсор нерв очлары белән тулы (кулларны “көзән җыерганда”, бу нерв очлары белән нәрсәдер дөрес булмаганын күрсәтә).

## Баш мие кул белән ничек идарә итә
Баш мие кабыгында тәннең аерым өлешләрен контрольдә тоту өчен җаваплы өлкәләр бар. Бу өлкәләр еш кына гомункулус - кабык буйлап таралган кечкенә кеше итеп сурәтләнә. Гомункулусның аяклары дорсаль рәвештә, ягъни баш очына якынрак урнашкан, куллар һәм бит вентраль, ягъни башның ян-ягында. Кулдан алда гәүдә, ә кулдан соң бит килә. Гомункулның бик зур бармаклары һәм учлары, чагыштырмача кечкенә беләкләре һәм җилкәләре бар. 

Чынлыкта, кабыкта бер генә гомункулус түгел, күпләр бар, чөнки һәрбер махсус өлкәдә диярлек куллар да, баш һәм аяклар да бар. Мәсәлән, баш мие кабыгының төп хәрәкәт (мотор) кортексы дип аталган өлешендә кеше кулы хәрәкәт иткән саен активлаша торган мәйдан бар, ә төп соматосенсор кортексында кеше кулы белән берәр нәрсәгә кагылганда активлашкан өлкә бар.

Кабык өлкәләренә өстәп, кул белән идарә итү өчен җаваплы үзәкләр кечкенә мидә һәм аның төшләрендә, таламуста, базаль төеннәрдә, баш мие баганасында һәм арка миендә урнашкан. Бу катлаулы нейроннар челтәре кул хәрәкәтләренең бай репертуарын контрольдә тота, автоматик хәрәкәтләрне (мәсәлән, тигезлекне саклау хәрәкәтләре) һәм ирекле хәрәкәтләрне (энә җепләү, юрган тышлау) аерып тора. Катлаулы ирекле хәрәкәтләр өчен баш мие кабыгы, ә автоматик хәрәкәтләр өчен түбән дәрәҗәдәге үзәкләр җаваплы.

Бармак һәм кул хәрәкәтләре баш миенең электр стимуляциясе ярдәмендә башкарыла. Хирургия вакытында бу баш миенә кулланылган яки туры мигә кертелгән электродлар ярдәмендә үтәлә. Ана шулай ук баласын карау вакытында, кулы белән сабый чәчләре аша йомшак кына хәрәкәт итә, бала йоклаганчы бала янында утыра. Баш миен шулай ук фокаль магнит стимуляциясе ярдәмендә тире һәм баш сөяге аша стимуллаштырырга мөмкин.

## Өске очлык сөякләренең тоташуы

## Кулның технологик мөмкинлекләре

Примат кулы иң үсеш алган һәм эффектив корал-әгъза булып санала, ул буыннардагы бихисап шарнирлы тоташулар ярдәмендә төзелгән катлаулы кинематик чылбырдан гыйбарәт. Кулның хәрәкәт осталыгы уникаль. Аның структурасы объектларны берничә төр ысул белән күчерергә мөмкинлек бирә. Турайтылган уч һәм бармак, горизонталь рәвештә урнашып, платформа ясыйлар. Югарыда урнаштырылган әйберләрне җентекләп, йомшак һәм минималь зыян белән күтәреп алырга мөмкин. 

Капма-каршы урнашкан баш бармак җисемнәрне эләктерергә мөмкинлек бирә. Учларны касә рәвешендә җыеп, су тутырырга мөмкин. Кул белән әйберләрне еракка ыргытып була.

## Шулай ук карагыз

* Анатомик терминология
* Йодрык (кул)
* Скелет
* Терәк-хәрәкәт системасы

## Искәрмәләр

Төркем:Анатомия