Ябалакчыклар (күбәләкләр)

**Ябалакчыклар**   - Тәңкәканатлыларның зур семьялыгы . Алар бөтен Җир шары буйлап, барлык табигый зоналарда очрыйлар. Төркем якынча 1089 ыруг һәм 11 772 төрне үз эченә ала (шуларга өстәп, 24 000 төр аерым Erebidae семялыгына аерып чыгарылган)  .

## Таксономия һәм таралу
Таксономия ягыннан Noctuidae семьялыгы Noctuoidea өссемьялыгында иң бәхәсле булып санала, чөнки күп кладалары энтомологлар тарафыннан даими яңартылып тора  . Озак вакыт бу семьялык Күбәләкләр отрядында иң зуры булып санала, ләкин Lymantriinae, Catocalinae һәм Calpinae төркемнәрен Эребидалар семьялыгына аерганнан соң, бу исемгә соңгысы ия була  .  Чагыштырмача 15 ассемьялыкка: ук күбәләкләр, кимерүче ябалакчыклар, тасмачлар, металлсыман күбәләкләр, чын ябалакчыклар һәм башкаларга (кайберләренең ябалакчыкларга керүе бәхәсле) бүленәләр. 25 меңнән артык төре билгеле (күбәләк семьялыкларының төрләр саны буенча иң күпсанлысы), киң таралганнар, Россиядә – 2 меңнән артык төр, Татарстан территориясендә төгәл саны билгеләнмәгән.

## Тасвирлау

### Гомуми үзенчәлекләр

Күбәләкләр күбесенчә урта зурлыкта. Канат җәю киңлеге уртача 25–45 мм, иң кечкенәсе 8-10 мм (*[[Hypenodes turfosalis]]*, *[[Mimachroslia fasciata]]*, *[[Araeopteron amoena]]* ).
Тышкы кыяфәте белән миниатюр ябалакларга охшаш (исеме шуннан): зур булмаган башы йомшак төкчәләрдән торган башлык белән әйләндереп алынган, күзләре ялтырый. Аеруча бу зур ябалакчыклар – тасмачлар: зәңгәр, кызыл, сары күбәләкләр,тирәк тасмачы өчен хас. Киң күкрәге куе төкчәләр белән капланган, корсагы юан. Канат җәеме, гадәттә, 25-35 мм; алгылары – озынча, өчпочмаклы, еш кына 5 аркылы сызыклы һәм 3 таплы соры яки көрән төстә, арткылары – түгәрәк, аксыл, сирәк кенә төслеләр. 
## Яшәү рәвеше
Ябалакчыклар күбесенчә төнлә һәм караңгылы-яктылы вакытта активлар (икенче исеме шуннан); көндез канатларын җыеп тыныч кына агачларда утыралар. 
Setaceous Hebrew Character. Xestia c-nigrum - Flickr - gailhampshire (2).jpgXestia c-nigrum

### Гусеницалары
Гусеницалары, гадәттә, ялангач, 5 пар корсак аяклы. Яфраклар белән туеналар, кайвакыт җимеш һәм ботакларны да кимерәләр, сирәк кенә лишайникларда, коелган яфракларда, үсемлекләрнең җир асты өлешләрендә яшиләр.

Ябалакчыклар, мәсәлән, уҗым ябалакчыгы (*Agrotis segetum*), кәбестә ябалакчыгы (*Mamestra brassicae*), нарат ябалакчыгы (*Panolis flammea*) күпләп үрчегәндә авыл хуҗалыгы, урман һәм җимеш культураларына җитди зыян китерәләр.

Тирәк тасмачы (*Limenitis populi*) ТРның Кызыл китабына кертелгән (2006).

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Золотаренко Г. С. 1970. Көнбатыш Себернең кортлары. - Новосибирск: Наука. - 436 б.
* Ключко З. Ф., В. С. Кононенко, А. В. Свиридов, Yu. А.Чистяков. 2003. Гаилә Noctuidae - Noctuids, яки Myotis. Б. 11-602. // *Россия Ерак Көнчыгыш бөҗәкләре ачкычы.* *T. V. Caddisflies һәм Lepidoptera. 4 өлеш.* - Владивосток: Дальнаука, 2003. - 688 б. ISBN 5-8044-0343-5
* Ключко З. Ф. Украина. - / Зоология институты. I.I. Шмалхаузен Украина Милли Фәннәр Академиясе /. - Киев. Видавнитство Раевский, 2006.
* Ключко З. Ф., Плюш *И.* Г., Шешурак П. Н. - Киев, Украина Милли Фәннәр Академиясенең зоология институты. - 880 б.
* Кожанчиков И. В. 1937 . *Лепидоптеран бөҗәкләре. Т. XIII. 3. Чыгарылышлар (Агротина гаиләсе)* // СССР фаунасы. М.-А: СССР Фәннәр академиясенең нәшрияты. 675 б. + XIII таблица.
* Кононенко VS Noctuidae Sibiricae. Том. 1. Рәсәйнең Азия өлеше һәм Урал өлкәсенең Noctuidae (sl) (Insecta, Lepidoptera) исемлеген тикшерү. - Энтомологик басма, 2005.
* Кононенко VS Noctuidae Sibiricae. Том. 2. Микроноктуида, Ноктуида: Ривулина - Агаристина, Катокалинага.
* Кононенко VS Noctuoidea Sibiricae 3 өлеш. Noctuidae: Cuculinae - Noctuinae (Ксилинига). - Витт музее материаллары. Том 5 (3), Мюнхен һәм Вильнюс (2016, 497 Сейтен, 19 Фарбтафельн, 166 Шварцвейтафельн Гениталаббилдунген, 498 Вербрейтунскартен).
Төркем:Бөҗәкләр гаиләләре
Төркем:Әлифба буенча хайваннар
Төркем:Хайваннар
Төркем:Бөҗәкләр
Төркем:Зоология
Төркем:Биология