Франсуа Клуэ

**Франсуа Клуэ** (француз телендә: François Clouet, 1515, Тур — 1572 елның 22 декабре, Париж) — Француз Ренессансы чоры рәсем ясаучысы һәм живописецы. Портретист Жан Клуэның улы һәм өйрәнчеге, шуңа күрә кайвакыт Клуэ Кечесе дип атала. Корольләр Франциск I, Генрих II, Франциск II һәм Карл IX сарай яннарында живописец-портретист. Мәшһүр Фонтенбло мәктәбенең әйдәп баручы осталарның берсе.
## Тәрҗемәи хәле
Франсуа сарай яны портретист Жана Клуэның улы булган. Соңыннан Клуэ атаның һәм улының әсәрләрен еш тәңгәл китергәннәр, чөнки аларның живопись манераларын аеру авыр. Клуэ Кечесе әтисенең  «Жане» (Janet) дигән кушаматын да мирас итеп алган, ул кайбер иртә чыганакларда һәм иске әдәбиятта искә алына.
Иҗатында Франсуа Клуэ Ганс Гольбейн Кечесенең зур йогынтысын кичергән. Күбесенчә Парижда һәм Фонтенблода эшләгән. 1540 елдан бирле ул король Франциск I һәм аның варисларының сарай яны живописецы. Франсуа Клуэ аның картиналарының күпчелеге һәм шулай ук ярдәмчеләре сарай яны тантаналары оформлениесе өчен миниатюраларда, буялган эмальләрдә һәм зур декоратив композицияләрдә чагылдырган рәсемнәр барлыкка китерелгән зур остаханә белән идарә иткән. Клуэ Валуа династиясенең башка әгъзаларның үлемнән соң битлекләрен ясаган.
Шулай да аның иҗаты документларда бары тик берничә мәртәбә искә алынган: 1552 елда ул Сибек де Карпи ясаган сандыкны вензельләр һәм ярымайлар белән бизәгән; 1568 елда рәссам Клод Гуффье һәм аның хатыны Клод де Бонеда хезмәттә булган; 1570 - 1572 елларда аңа король торбалары өчен ике байрак һәм хәрби киемнең рәсемнәре өстендә эш өчен түләгәннәр. 1572 елда ул испан королевасының миниатюр портретын ясаган. Ахыр чиктә, соңгы мәртәбә аның исеме тәңкәләр буенча киңәшче буларак искә алынган.
Ул өйләнмәгән булган, әмма ике никахтан тыш кызы булганы билгеле. Аның король Франциск I өчен эше турында соңгысының Франсуа Клуэга оештырырга туры килгән һәм үлемнән соң битлеген ясарга туры килгән күмүенә кадәр ышанычлы итеп бернәрсә дә билгеле түгел. Аның бары тик ике картинасы имзаланган: «Пьер Кют портреты» (Луврда) һәм «Ваннада хатын-кыз» (Вашингтонда Милли сәнгатьләр галереясендә).
## Иҗаты
Франсуа Клуэ әтисе кебек беренче чиратта күренекле портретист булган. Аның мирасына күпсанлы әзерлек рәсемнәре (күбесенчә күкрәктән өстә итеп , карандаш белән башкарылган һәм кайвакыт сангина яки төсле бурлар белән бераз төс өстәлгән), һәм шулай ук май белән рәт живопись портретлары, шул исәптән Карл IX-ның (1561, Сәнгать тарихы музее, Вена), даруханәче П. Кютның (1562, Лувр, Париж) һәм Елизавета Австрияленең (1571, шунда ук) керә. Бу живопись техникасы буенча тәфсилле әсәрләргә сурәтләнгән йөзләрнең тынычлыгы һәм композиция аңлаешлыгы хас. Киресенчә, аның мифологик образлары, аллегорияләре һәм көнкүреш жанры сюжетларында портретлык икенче планга китә (Коенучы хатын-кыз, як. 1571, Милли сәнгать галереясе, Вашингтон), маньеризм хасиятләре — эротизм һәм гротеск үсә бара.
Франсуа Клуэның кулын еш кына мөгаен аның ярдәмчеләре булган замандашлары булган башка портретистлар кулларыннан аеру авыр. Портретлар шул исәптән рәсем итеп ясалган портретлар тупланмаларын җыю беренче чиратта король сарае янында затлы кешеләрнең модалы шөгыле булган. Алай ук бай булмаган кешеләр моны арзанрак гравюралар ярдәмендә эшли алган. Шулай да Франсуа Клуэ һәм аның хезмәттәшләре рәсемнәре икенчел әһәмияткә ия рәссамнарның шактый урта живописьнең гомуми фонында нәзеклеге һәм чагылдыручанлыгы белән аерылып тора.
Франсуа Клуэ әтисенең эшен дәвам иткән һәм аның сәнгате Клуэ Олысы уйлап чыгарган стиль белән күп уртак хасияткә ия: шул ук форма ачыклыгы һәм контурлар төгәллеге, охшашлыкны эзләүдә игътибарны туплау һәм шул ук моделировкалар тәфсиллеге.
Сарай янында утыздан артык ел эшләп, Франсуа Клуэ еш шул бер үк кешеләрне сурәтләгән. Мисал булып Клуэ бәби чагыннан үлеменә кадәр диярлек ясаган король Карл IX-ның портретлар сериясе булып тора.
Әтисенең өйрәнчеге булып Франсуа Клуэ карьерасы башында һичшиксез аның белән бергә эшләгән. Ч. Стерлинг бу хезмәттәшлекнең эзләрен традицион рәвештә Жан Клуэга карый дип фараз ителгән Франциск I портретында (Лувр) тапкан; өйрәнүче фикере буенча Франсуа корольнең кулларын ясаган. Әмма вакыт белән Франсуа Клуэ әтисенең живописена караганда нәзегрәк һәм катлаулырак сәнгатьне барлыкка китергән; бу сәнгать үзендә төрле йогынтылар – итальян, нидерланд һәм немец йогынтысына ия булган. Аның портретлары Франциянең XVI гасырның нәзек сарай яны сәнгатенең - Француз Ренессансы чорының могъҗизалы мисалы булып тора.
Франсуа Клуэ рәсемнәре әтисенең рәсемнәре кебек алай ук гади түгел; алар техника буенча катлаулырак, чыраен ассызыклап модельне тирәли сызып чыга (Маргарита Францияленең бала чагында портреты, Шантийи, Конде музее) . Клуэ Кечесе костюм детальләренә, төрле материалларның фактурасын чагылдыруга күп игътибар биргән. Аның сыйфатлаулары очлы һәм төгәл, алар кешене тарихчыларның күп өйрәнүләренә караганда тулырак һәм тирәнрәк ача.
Франсуаның рәсемнәре Жан рәсемнәре кебек һава җиңеллегенә ия түгел, әмма портретлар буларак алар әзрәк чагылдыручан түгел һәм нәкъ менә Франсуа Клуэ аларга беренче булып тәмамлану бирергә карар кылган, бу аның аларны әзерлек караламалары буларак түгел, ә мөстәкыйль сәнгать әсәрләре буларак караганы турында шәһадәт итә. Франсуа Клуэның илле дүрт чын рәсеме Шантийида Конде музее һәм Парижда График кабинет арасында бүленгән .
Клуэның соңрак иҗаты икенче Фонтенбло мәктәбе осталарына якын.
Франсуа Клуэның сәләте королева Екатерина Медичи тарафыннан югары бәяләмә бирелгән булган, ул аның рәсемнәрен туплаган (551 рәсемне ул оныгы Кретьенн Лотарингиялегә тапшырган; күпчелек өлеше Шантийида, Конде музеенда саклана).
Клуэ сәләтенә П. де Ронсар һәм Ж. дю Белле кебек шагыйрьләр соклану юлларын багышлаганнар. Ронсар, хосусан, рәссамның ялангач сөйгәне белән югалтылган әсәрне тасвирлаган; бу искә алуга рәхмәтле Клуэга Вашингтонда Милли галереядә жанр картиналары карый дип әйтергә була.

## Дәвам итүчеләр
Клуэ живописенең Франциядә һәм аннан читтә йогынтысы зур булган, бигрәк тә портрет һәм көнкүреш сәхнәләре өлкәсендә. Клуэ хәзер мәгълүм булмаган диярлек рәссамнар эшләгән (Жан Клуэның хезмәттәше Жан Патеның улы Жак Патен һәм Симон Леруа) остаханә белән җитәкчелек иткән . Бу остаханәдә алар иҗат иткән портретларның күчермәләре ясалган булган. Бу оста сәнгатенең Көнбатыш Европаның күп илләрдә таралуына ярдәм иткән. Рәссамның Марк Дюваль иҗатына йогынтысы зур, бу оста эшләренең бер өлеше элек Клуэга (яки остаханәсенә) аттрибуцияләнгән булган. Аның йогынтысын живописец Франсуа Кенель әсәрләрендә дә күреп була.

## Галерея

François Clouet - Portrait of Francis I, King of France - WGA5075.jpg|thumb| Франциск I-нең атлы портреты. 1540. Агач, май. Уффици, Флоренция
Clouet - banhodiana02.jpg|thumb|Диананың коенуы. 1559. Агач, май. Сан-Паулу художество музее, Бразилия
Clouet Margerite of Valois.jpg|thumb|Наварра принцессасы Маргарита де Валуа портреты. 1560. Кәгазь, карандаш, сангина, акварель. Конде музее, Шантийи
François Clouet - Portrait of Charles IX - WGA05068.jpg|Карл IX портреты. 1566. Кәгазь, итальян карандаш, сангина. Дәүләт Эрмитажы, Санкт-Петербург
François Clouet 005.jpg|thumb|Карл IX портреты. 1561. Агач, май. Сәнгатьләр тарихы музее, Вена
Francois Clouet.jpg|thumb|Даруханәче Пьер Кют портреты. 1562. Агач, май. Лувр, Париж
François Clouet 002.jpg|thumb|Ваннада хатын-кыз. Як. 1571. Агач, май. Милли сәнгать галереясе, Вашингтон
Francois Clouet. - The Billet Doux.jpg|Мәхәббәт хаты. Як. 1570. Агач, май. Тиссен-Борнемиса музее, Мадрид
François Clouet - Elisabeth of Austria (ca. 1571) - Google Art Project.jpg|Елизавета Австрияле. Як. 1571. Агач, май. Конде музее, Шантийи 


## Искәрмәләр

## Әдәбият
* 
* Бенеш О. Искусство северного Возрождения / Пер. с англ. — М., 1973.
* Шрамкова Г. И. Искусство Возрождения: Нидерланды, Германия и Франция. — М., 1977.
* Всеобщая история искусств. — Т.3. — М., 1962.
* Мальцева Н. Клуэ. М., 1963.
* Мальцева Н. Л. Французский карандашный портрет XVI века. М., 1978.

## Сылтамалар

* Карл IX Валуа на картинах и рисунках Франсуа Клуэ. Фильм YouTube (русский язык).
* Клуэ в Artcyclopedia
* 
* Франсуа Клуэ
Төркем:Рәссамнар