open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жербо

**Жербо** ( яки *zserbó szelet*) — Маҗарстанда уйлап табылган татлы пирог яки торт, XIX гасыр ахырындагы Швейцария кондитеры Эмиль Жербо хөрмәтенә аталган, ул Будапештның атаклы Жербо кафесы хуҗасы булган.

Бөтен дөньяда билгеле булган популяр татлы ризык чүпрәле ком камырыннан әзерләнә, аның абрикос джемлы һәм вакланган әстерхан чикләвекле катламнары бар, ә өслеге эретелгән шоколад белән капланган. Бу Маҗарстанда бәйрәмнәр, Пасха һәм Раштуа вакытында популяр десерт.

## Тарих

Эмиль Жербо Маҗарстанга Хенрик Куглер чакыруы буенча килгән, башта өлешкә кергән һәм Будапештта Kugler кондитерлыгы белән идарә итә башлаган. аннары аны тулысынча сатып алган һәм исемен үзгәрткән.

Эмиль Жербо тортның авторы булып тора дигән фикер бар һәм аның барлыкка килүен XIX гасыр ахыры белән билгеләргә мөмкин. Башка мәгълүматлар буенча, десертның барлыкка килүе соңрак чорга, якынча Беренче бөтендөнья сугышы вакытына туры килергә мөмкин. Шул ук вакытта, тортның исеме Жербо кондитерлыгы прейскурантларында телгә алынмый, ә торт телгә алынган беренче кулинария китаплары 1950 елларда гына барлыкка килә. Шуңа күрә десерт Эмиль Жербоның үзенә караганда күбрәк Жербо кондитерлыгы белән бәйле.

Башка версия буенча, Жербо пирогы яки торты 1948 елгы милләтләштерүдән соң гына киң билгеле була. Бу вакытта кондитер фабрикасы дәүләтнеке була, һәм торт зур популярлыкка казана башлый. Тагын бер теория буенча, Жербо 1958 елда Брюссельдә Бөтендөнья күргәзмәсе уңаеннан булдырылган Венгрия гастрономия илчелегенең үзенчәлекле десертларының берсе буларак барлыкка килгән.

## Пешерү
Камыр оннан, майдан, шикәрдән, йомыркадан һәм чүпрәдән, кайвакыт шулай ук көпшәкләндергечтән әзерләнә. Камырны тигез кисәкләргә бүләләр, тәгәрәтәләр һәм битләр салалар, алар арасына абрикос джемы һәм шикәрле әстерхан чикләвеге салалар. Шуннан соң пешерәләр. Әзер тортның өслеген эретелгән шоколад белән каплыйлар, ә аннары турыпочмаклы кисәкләргә бүләләр.

Классик Жербодан тыш, чүпрә урынына көпшәкләндергеч һәм бал кулланыла, ә битләр ваниль крем белән тутырыла торган бал Жербо да билгеле.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Жербо кафесының рәсми сайты
* Метельская-Шереметьева И. / Галопом по вкусным Европам. Большое кулинарное путешествие. — М.: ЭКСМО, 2020. — С.144. — ISBN 9785042693755, 5042693750
Төркем:Википедия:Татар телендә имзаланмаган Викимәгълүмат элементларына сылтамалары булган мәкаләләр
Төркем:Әлифба буенча ашамлыклар
Төркем:Маҗарстан ризыклары
Акназар (Хәйбулла районы)

**Акназар, Ниязгол, Бикчура, Сарылар, Бирмәс Тамагы** (,  — Башкортостанның Хәйбулла районындагы авыл. 2010 елда 151 кеше яшәгән.

## Географик урыны

* Район үзәгенә (Акъяр): 48 км
* Авыл советы үзәгенә кадәр (Галиәхмәт): 13 км
* Якындагы тимер юл станциясе (Сара): 104 км

## Авыл тарихы
Акназар авылы (элек Ниязгол, Биксура, Сарылар, Бирмәс Тамагы дип аталган) — үсәргән кабилә башлыкларының төп авылы. Бу авыл кешеләре Оренбург губернасы Оренбург уездының 9 Башкорт кантоны составына кергән күп кенә авылларны оештыралар. Акназар — Бирмәс Тамагы 1795 елгы ревизия язмаларында күрсәтелгән, анда 68 йорт һәм 411 кеше яшәгән. 1816 елгы ревизия буенча авылда 62 ишегалды булган һәм 376 кеше теркәлгән. 1816 ел ревизиясе буенча авылда яшәүчеләр арасында Гүмәр Байшакуров (уллы Таһир, кызы Гөлбикә), аның абыйсы 1778 елгы абыйсы Габдрашит Байшакулов (улның 1814 елгы улы Абделгази); Султангази; Ишкәзи; Сарагуль, Куткадайм һәм Тевальбай Акназаровлар; Нигъмәтулла Ибраков; йорт сотнигы Айсыуак Килдебаев; Кинйәлат Килдебаев); Куток Үтәгулов; Кисабай, Ыргызбай, Тургайсуригиндар; Сәнәгать, Сәет һәм Мамыт Базановлар; указлы мулла Юламан Дәүләтбирдин бар.

## Халык саны

; Бөтен Рәсәй һәм Бөтен Союз халык исәбе алу буенча халык саны (кеше):

Бөтенроссия халык санын алу (2002) мәгълүматлары буенча — күпчелек башкортлар (100 %) яши.

## Әдәбият
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4

## Искәрмәләр

Төркем:Хәйбулла районы торак пунктлары
Талха Атауллин

**Атауллин Талха Атаулла улы** (1901 — 16 декабрь 1942 ел) — 112-нче Башкорт кавалерия дивизиясе яугире.

## Биографиясе
Талха Атаулла улы Атауллин 1901 елда хәзерге Әбҗәлил районы Күсем авылында туган. Троицк шәһәрендәге Рәсүлия мәдрәсәсен тәмамлый.

Талха Атаулла улы Бурангол авылында балалар укыта. Туган авылына кайткач, колхоз рәисе итеп сайлана (беренчесе) һәм 1931 елга кадәр эшли. Ялган гаепләүләр аркасында, 1931 елның 25 маенда кулга алына һәм 58-10, 58-11 статьялары буенча 5 елга хөкем ителә. Башта Архангельск өлкәсенә, соңрак гаиләсе белән Үзбәкстанга (Сырдаръя өлкәсе, Карадарья районы, «Кызыл Эскер» колхозы, Кэдэн кышлагы) җибәрелә. Талха Атаулла улы Атауллин анда 7 ел баш бухгалтер булып эшли.

1940 елда ул туган ягына кайтып «Салават Батыр» колхозында эшли башлый. Паспорт биргәндә хаталы рәвештә фамилиясен Гатауллин дип язалар һәм шул фамилиядә сугышка китә.

112-нче Башкорт кавалерия дивизиясендә Таһир Күсимов полкында кавалерист була. Сталинград янындагы сугышта 1942 елның 16 декабрендә һәлак була. Ростов өлкәсенең Басковский районы Ягодное утары янында 218,9 биеклекнең төньяк-көнчыгышында җирләнгән.

1989 елның 29 июнендә аклана.

## Сылтамалар

* Сайт Память народа.

## Искәрмәләр

Төркем:1942 елда вафатлар
Төркем:16 декабрь көнне вафатлар
Төркем:Әбҗәлил районында туганнар
Төркем:1901 елда туганнар
Кыл Саха (ансамбль)

**Кыл Саха** — традицион саха музыкасы ансамбле. Ансамбль бөтенроссия һәм халыкара музыкаль проектларда даими рәвештә чыгышлар ясый, Россия, Казакъстан һәм башка илләрнең танылган сәхнәләрендә музыка башкаруы билгеле.

## Тасвирлама
«Кыл Саха» традицион саха музыкасы ансамбле 2014 елда оештырылган. Җитәкчесе — Анна Томская. Коллектив саха музыкасын популярлаштыра, «дәгәрән» дип исемләнгән традицион яңгырашын саклый. «Дәгәрән» (Дэгэрэн) — төгәл метрик үлчәмле саха җырлау стиле. Ансамбль репертуарында саха халкы музыкасы, мантра музыкасы, саха композиторлары әсәрләренең күчермәләре, саха халкының «Олонхо» героик эпосы тавышландыру өчен музыка бар.

"Кыл Саха"ның барлык кыллы-сызгычлы уен кораллары ансамбльнең остасы һәм солисты Руслан Габышев тарафыннан эшләнгән. Ул ат ялыннан «кылыһах» дигән үзенчәлекле саха кыллы-сузыклы инструментының яңа төрен торгыза, саха халкының онытылган һәм 50 елдан артык эзләнгән милли, уникаль тавышын таба.

Кайбер чыгышларда Р. Габышев «төньяк» күзлеген кия. Борынгыдан шундый күзлекләр ак кардан һәм якты кояштан саклау максаты белән кулланылган. Күзлекләр төрле материаллардан эшләнгән: болары күннән ясалган, өстәрәк ярык-полосалы юка бакыр пластинка урнаштырылган, шуның аша карыйлар да.

## Ансамбльнең музыка кораллары

* Кыл — кыллы-сызгычлы музыка коралы, кылкубызның туганы.
* Хомус — чиртмә-телле музыка коралы, кубызның туганы.
* Ох-Кыл — музыкаль җәя.
* Таҥсыр — кыллы-чиртмә музыка коралы, саха думбырасы.
* Айаан — элек сунарчылыкта кулланылган алдавыч сыбызгы.
* Дүҥүр — бәрмә музыка коралы, саха дөңгере.
* Дьаҕа (Җага) — бәрмә музыка коралы, буш агач шалтыравык.
* Хобо — музыкаль агач тартмачык.
* Хабардьа (хабарҗа) — саха маракаслары.

## Искәрмәләр


Төркем:Музыка оешмалары
Төркем:Саха Республикасының атказанган артистлары
Троя музее

**Троя музее** ( яки *Truva Müzesi*) — Төркиянең төньяк-көнбатышында борынгы Троя шәһәренең археологик казулар урыныннан ерак түгел урнашкан археологик музей.

Музей 2018 елда ачылган һәм заманча архитектура бинасының җиде өлешендә Троя һәм якын-тирәдәге утраулардагы башка борынгы шәһәрләрнең тарихи артефактларын күрсәтә. Музей директоры — Рыдван Гөлчүк. Музей 2020 елгы Европа музееның махсус бүләген һәм Европа музей академиясенең махсус бүләген ала.

## Музей бинасы

Троя музее Төркиянең төньяк-көнбатышында, Чанаккаледа, Тевфикие авылында Троя шәһәре археологик казылмаларыннан якынча 800 м көнчыгышта урнашкан.

Музей бинасы 2013 елда төзелә башлаган, 2015 елда туктатылган һәм 2017 елда яңадан торгызылган.

Квадрат планлы дүрт катлы куб формалы бина тутыккан төстәге атмосферчыдам корыч белән тышланган, ул археологик казулар урынында табылганын күрсәтер өчен шулай ясалган. Бинаның биеклеге Троя казу эшләре тирәнлегенә тиң. Күргәзмә мәйданнары 12,750 м² биналарның гомуми мәйданыннан 2,700 м² ны били. 32 м × 32 м күргәзмә мәйданнары эш урыннары, склад бүлмәләре һәм конференц-заллар белән әйләндереп алынган. Идән асты хезмәт функцияләре өчен билгеләнгән.

Бинаның гомуми бәясе 45 миллион төрек лирасы (якынча 8 миллион АКШ доллары) тәшкил иткән. Музей 2018 елның 10 октябрендә Төркиядә игълан ителгән «Троя елы»нда ачылган.

## Күргәзмәләр

Керү юлында килүчеләр археология фәне, археологик даталау ысуллары һәм археология терминнары, мәдәни мирасны саклау һәм торгызу, неолит, энеолит, бакыр һәм тимер гасырлар турындагы мәгълүмат белән танышалар. Музейда шулай ук визуаль график бизәлеш, диорамалар һәм интерактив дисплейлар тәкъдим ителгән.

Музей җиде бүлектән тора. Беренче кат Троада (бүген бу Бига ярымутравы) төбәгеннән артефактлар өчен бирелгән. Алар арасында Ассос (Бехрамкале), Тенедос (Бозджаада), Париум, Александрия Троадская (Эски-Стамбул), Сминтейон, Лампсак (Лапсекидан ерак түгел), Тимбра, Таволия һәм Имброс (Гөкчеада) борынгы шәһәрләреннән археологик табылдыклар. Күргәзмәдә музей коллекциясеннән якынча 2000 экспонат тәкъдим ителгән, анда 40 000 төрле артефакт бар, алар Чанаккале Археология музееннан, Истанбул археология музееннан һәм Анатолия цивилизацияләре музееннан тапшырылган. Измир Археология музееннан Троя тәңкәләрен тапшыру соралган. Экспонатларга күз яшьләре савытлары, пыяла һәм терракоттан ясалган хушбуй шешәләре, статуэткалар, алтын әйберләр, муенсалар һәм беләзекләр, тәңкәләр, бизәнү әйберләре, сөяк әйберләре һәм кораллар, металл контейнерлар, терракоттан эшләнгән чүлмәк әйберләре, кораллар, балталар һәм кисүчеләр, миль ташлар, язулар, алтарьлар, саркофаглар, скульптуралар һәм районның 5000 еллык тарихыннан башка бик күп экспонатлар керә. Игътибарга лаек экспонатлар арасында — 1994 елда казылып алынган Поликсена саркофагы һәм 2012 елда табылган грек алласы Тритон сыны. Музей ишегалдында таш эшләнмәләр, колонналар, стелалар һәм колонналарның капительләре урнашкан.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* Троя музееның фотосурәтләр белән җентекле тасвирламасы
Төркем:Әлифба буенча музейлар
Төркем:Төркия музейлары
Төркем:Археологик музейлар
Вулиагмени (күл)

**Вулиагме́ни** () — Грециядәге минераль күл, Аттиканың Көнчыгыш Аттикасында Вари-Вула-Вулиагмени общинасына кергән шул ук исемдәге кечкенә шәһәр янында урнашкан. Минераль сулар күлгә 50-100 метр тирәнлектән керә, минераль суның температурасы 22 алып 29 °C тәшкил итә. Шулай ук күл 17 метр тирәнлектәге чишмәдән төче су белән туклана. Күл җир асты мәгарәсе аша диңгез белән тоташкан. Күл Имитос тавының көньяк өлешендә, диңгездән ерак түгел урнашкан. Күл овал формасында, озынлыгы 260 м, киңлеге 145 метр, мәйданы 1,59 га. Су өслеге диңгез өслегеннән ярты метрга югарырак урнашкан. Натура 2000 саклау участоклары челтәренә керә.

Күл якынча 2000 ел элек эрозия һәм тектоник активлык аркасында зур җир асты мәгарәсе гөмбәзе ишелгәннән соң барлыкка килгән. Күлнең чагыштырмача яшь булуы аркасында, аның турында антик чыганакларда Павсанийга кадәр бернинди дә искә алулар юк. Мәгарә әлеге төбәк өчен хас известьташ кыяларда барлыкка килгән. Күл белән бәйле мәгарә системасы 3123 м озынлыкка тикшерелгән. Мәгарәдә 14 тоннель бар, аларда су асты сталагмитлары табылган. Күл төбе күкертле кушылмаларга бай сыек субстратлардан тора. Күлнең суында калий, натрий, литий, аммоний, кальций, тимер, хлор һәм йод кебек минераллар һәм микроэлементлар күп. Күлнең суы ревматик авырулар, спорт җәрәхәтләре, нерв системасы авырулары, дерматоз һәм гинекологик авыруларга каршы кулланыла.

1980 елларда күлдә актинияләрнең яңа төре табылган: *Paranemonia vouliagmeniensis*, җирле эндемик. Шулай ук күлдә умырткасызларның башка ике төре табылган: *Abra segmentum* (1843) һәм *Cerastoderma glaucum*. Соңгы төр күлнең суын микроблардан чистартуга ярдәм итә. Шулай ук күлдә *Garra rufa* балыгы яши.

## Искәрмәләр


## Сылтамалар

* 
Төркем:Әлифба буенча күлләр
Төркем:Греция географиясе
Төркем:Греция күлләре
Андросов

**Андро́сов** ― фамилия.
* Гаврил Андросов (1985), саха шагыйре, публицист, тәрҗемәче. Саха (Якутия) Язучылар берлеге идарәсе рәисе (2023 елдан).
* Николай Андросов (1919—1945), Советлар Союзы Герое (1945).
Төркем:Фамилияләр
Анастасия Мотак

**Анастасия Максимовна Мотак** (; 2004 елның 12 ноябрендә туган) — Украина спорт гимнастикасы остасы. Ул 2020 елда Украина чемпионы, һәм шул ук елда Европа чемпионатында алтын медаль яулаган Украина командасы әгъзасы булган.

## Биографиясе
Мотак 2004 елның 12 ноябрендә Украина Житомир өлкәсенең Житомир шәһәрендә туа. 2008 елда, әле кечкенә чакта ук, ул Харьковта гимнастика белән шөгыльләнә башлый.

## Карьерасе
### 2019
2019 елда Мотак Украина беренчелегендә катнаша һәм яшьләр арасында күпкөрәштә өченче урынны яулый. Апрель аенда ул **Стелла Захарова Кубогы**нда чыгыш ясый: команда белән бишенче урынны алалар, шәхси ярышта күпкөрәштә унынчы була, әмма опорлы сикерүдә көмеш медаль ала Шул ук айда ул Европа уеннарына әзерлек турнирында катнаша һәм күпкөрәш, шулай ук опорлы сикерүдә беренче урынны ала, ә бим һәм ирекле хәрәкәтләрдә дүртенче урынны били.

Июнь аенда Мотак Гиёр шәһәрендә узган беренче яшьләр дөнья чемпионатында катнаша. Ул бары тик опорлы сикерү финалына гына чыга һәм анда дүртенче урынны ала — аның алдыннан АКШтан Кайла ДиЧелло, Бөек Британиядән Дженнифер Гадирова һәм Россиядән Владислава Уразова була. Ел азагында ул Европаның яшьләр олимпия фестивалендә чыгыш ясый һәм опорлы сикерүдә Россиядән Виктория Листуновадан калышып көмеш медаль яулый.

### 2020
2020 елда Мотак өлкәннәр категориясендә чыгыш ясау өчен яраклы яшькә җитә. Сентябрьдә ул Украина чемпионатында беренче тапкыр өлкәннәр арасында катнаша, күпкөрәштә җиңү яулый, бимда беренче, опорлы сикерү һәм турникта икенче урынны ала.

Октябрьдә ул Венгриянең Сомбатхей шәһәрендә узган *Challenge Cup* ярышында катнаша һәм опорлы сикерүдә венгр гимнасты Богларка Деваидан калышып көмеш медаль яулый.

Декабрьдә Мотак Европа чемпионатында катнаша. Ул анда Анастасия Бачинская, Елизавета Губарева, Ангелина Радивилова һәм Диана Вариньска белән бергә Украина командасы составында була. Төркем квалификациясендә Румыниядән кала икенче урынны алалар. Үзе шәхси ярышларның өч төренә — опорлы сикерү, турник һәм бим финалларына чыга. Команда финалында Румыния гимнастлары хаталар ясый, нәтиҗәдә Украина командасы алтын медаль яулый.

Шәхси финалларда Мотак опорлы сикерүдә бронза (Зофия Ковач һәм Лариса Йордаке артында) һәм бимда бронза (Йордаке һәм Сильвияна Сфирингу артында) медальләрен яулый, ә турникта бишенче урынны ала.

### 2021–2022
2021 елның апрелендә ул Европа чемпионатында катнаша һәм опорлы сикерү финалына үтеп, анда дүртенче урынны ала. Көз көне Мотак Польшага күчә, чөнки аның әти-әнисе анда яши. Ул Польшада эчке команда ярышларында катнаша.

2022 елда ул Украина җыелма командасы составына кертелми.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
Бызанчы

**Бызанчы** (шулай ук **бызанчи**, **пызанчи**, монголларда **хучир**, казакларда **бозаушы**) — борынгы сызгычлы дүрт кыллы (кайберләре ике кыллы) озын грифлы, пәрдәләрсез һәм кабарынкы корпуслы (гомуми биеклеге 1,2 м) музыка коралы. Эрху кытай скрипкасы белән кардәш. Ю. Шейкин инструментны "кыллы көпшәле пиколютня " дип классификацияли .

## Тасвирлама
Бызанчы резонатор-корпусы агачтан яки мөгездән эшләнгән һәм цилиндр, конус яки алты-сигез почмаклы формага ия, ачык очында тире белән капланган яки агач дека белән капланган. Кыллар ат ялыннан эшләнә һәм бер тавышка парлы көйләнә; 2/4 пары 1/3 парыннан квартага югарырак (әммә, Бөек совет энциклопедиясе буенча, квинталар буенча көйләве дә мөмкин, дип язылган).

Бызанчы тезгә куелып, вертикаль рәвештә тотыла. Уен вакытыныда сызгыч бер тавыштан көйләнгән пар кыл буйлап бер юлы хәрәкәтләндереп йөри. Сул кулның бармаклары кыллар астына куела, аларның кылларга тиүе флажолет эффектын барлыкка китерә.

Казакъстан, Бурятия, Монголия, Тувада таралган. Бызанчыларның берсе Алма-Атадагы Казакъ музыка кораллары музеенда саклана.

## Искәрмәләр

## Әдәбият
* Бозаншы // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2004. — Т. I. — .
* Г. И. Благодатнов. Бызанчи. Музыкальная энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия, Советский композитор. Под ред. Ю. В. Келдыша. 1973—1982. // (dic.academic.ru/dic.nsf/enc_music/1365/Бызанчи)
* Хучир — статья из Большой советской энциклопедии.
Төркем:Сызгычлы кораллар
Төркем:Хордофоннар
Афина политехника университеты

**Афина милли техника университеты** () — Грециянең иң борынгы һәм иң абруйлы югары уку йортларының берсе. Башта «Мецовион» исемен йөрткән, чөнки университетны төзү һәм җиһазландырү өчен финанс ярдәм бүлеп биргән меценатлар — Георгиос Аверофф, Николаос Стурнарас, Элени һәм Михаил Тосицас Эпирдагы Мецовоннан килеп чыкканнар.

## Университет кампусы

Университет 1836 елның 31 декабрендә (1837 елның 12 гыйнварында) король указы белән Король сәнгать мәктәбе буларак нигезләнә. Башта ул ял һәм бәйрәм көннәрендә генә һөнәрчеләр, төзүчеләр әзерләү өчен укуханә составында берәмлек буларак эшли. 1840 елда, мәктәпнең популярлыгы арту һәм яңа дәүләттә социаль-икътисади шартларның уңай үзгәрүе нәтиҗәсендә, Король сәнгать мәктәбе, якшәмбе мәктәбе белән берлектә эшләп, көндәлек техник мәктәпкә әйләндерелә. Курслар даирәсе киңәйтелә, ә уку йорты Пирейда аерым корылма ала.

1843 елда реструктуризация тормышка ашырыла һәм мәктәп базасында өч бүлек: Якшәмбе һөнәри-техник укуханә, Көндәлек укуханә һәм яңа бүлек — Югары рәсем сәнгате мәктәбе оештырыла. Соңгысы Сәнәгать һәм рәсем сәнгате укуханәсе дип үзгәртелә, тиз үсә һәм соңыннан югары уку йорты — институтның нигезен формалаштыра.

1873 елда институтның Афинаның Патисия районында Мецоводан грек меценатлары финанс ярдәме белән төзелгән яңа студшәһәрчеге ачыла. Шуннан бирле студентлар һәм шәһәр халкы рәсми булмаган рәвештә институтны Мецово милли политехникасы дип атаганнар. 1887 елда институт өч техник юнәлешле факультетка бүленә: төзелеш, архитектура һәм машина төзелеше факультетлары.

1917 елда институт Греция Парламентының махсус законы белән Гражданлык инженерлар, механиклар һәм электротехниклар, инженер-химиклар һәм архитекторлар югары мәктәбенә үзгәртеп корыла. 1923 елда мәктәпне тәмамлаучылар Грециянең Техник палатасы нигезен формалаштыралар. Бу профессиональ оешма Греция дәүләтенең рәсми техник консультанты булып торган һәм Грециядәге барлык практик инженерларга һөнәри лицензияләр бирү өчен җаваплы булган.

## Факультетлар
Афинадагы Милли техник университет тугыз академик факультетка бүленә, алар үз чиратында 33 кафедрага бүленәләр.

* Электротехника һәм компьютер фәннәр факультеты
* Гражданлык инженериясе факультеты
* Механика факультеты
* Архитектура факультеты
* Химия факультеты
* Геодезия һәм җир төзелеше факультеты
* Шахта төзелеше һәм металлургия факультеты
* Хәрби-диңгез суднолар төзү факультеты
* Гамәли математика һәм физика факультеты

## Университет кампусы

Файл:NTUA laboratory building.jpg|Төзелеш лабораториясе
Файл:Harbour works lab NTUA.jpg|Гаваньнарда эшләр лабораториясе
Файл:ΕΜΠ Κτίριο υπολογιστή.jpg|Үзәк исәпләү үзәге
Файл:New building NTUA Zografou campus.jpg|Электротехниклар өчен яңа корпус


## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Университет сайты
* Үзәк китапханә
* NOC Network Management Center
* Кампусларның карталары һәм сурәтләре
* LTCP Lavrion Technological and Cultural Park
Төркем:Әлифба буенча университетлар
Төркем:Греция университетлары
Гыйҗек

**Гыйҗек** (фар. غيژک, ; , ; ) – Урта Азия (тажик, төркмән, үзбәк, уйгыр, кыргыз) халыкларының кыллы сызгычлы музыка коралы, фарсы кәманчәсенең якын туганы. Коралның корпусы шар формасында (кабак, эре чикләвек, агач яки башка материаллардан), тире белән капланган. Гыйҗекнең кыллар саны даими түгел, ешрак өч. Өч кыллы гыйҗекнең төзелеше кварталы, гадәттә — *es<sup>1</sup>, as<sup>1</sup>, des<sup>2</sup>* (беренче октавадагы ми-бемоль, ля-бемоль, икенче октавадагы ре-бемоль). Коралның диапазоны якынча бер ярым октаваны үз эченә ала.

## Тасвирлама
Уен барышында гыйҗекне вертикаль рәвештә тоталар һәм суган калыбындагы сызгыч белән уйныйлар. Хәзерге гыйҗекләр дүрт кылы итеп ясала.

* 2004 елда Таҗикстан почтасы Казпоста белән берлектә "Гыйҗек" (таҗик) һәм "Адырна" (казакъ) төшкән маркалар бастырып чыгарды.

Гыйҗекне XI гасырда урта гасыр фарсы галиме, фәлсәфәче һәм табиб Абугалисина уйлап тапкан.

Корал тавышы ачык һәм бераз тыңкыш. Гыйҗек төрле жанрдагы вокал-инструменталь әсәрләрдә киң кулланыла, көйне  гетерофония ысулы буенча кабатлый.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Гиджак // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
Төркем:Сызгычлы кораллар
Төркем:Хордофоннар
Дутар

**Дутар** (фарс. دو تار/*dutār* 

## Әдәбият
Сокровища Самаркандского музея. Проспект. Ташкент. 1983. Тираж 10000
Сетар

**Сетар** (перс. سه تار "се" - өч һәм "тар" - кыл дигән сүздән) — озын муенлы лютня сыман фарсы кыллы чиртмә музыка коралы. Сетарда суфи һәм классик фарсы музыкасын башкарганнар.

Ираннан кала, сетар Иран белән күптәннән мәдәни бәйләнешләре булган илләрдә, мәсәлән, Таҗикстан (  ), Әфганстан, Азәрбайҗан, Үзбәкстан, Әрмәнстанда очрый.

Сетарны ситар һинд кыллы коралыннан аерырга кирәк: аның исеме, мөгаен, фарсы сетарыннан – Көнчыгышның күп кыллы коралларының бабасы барлыкка килгән.

## Тарих
Сетар фаразлаулар буенча XIV гасырда Иранда, һәм, мөгаен, модификация юлы белән танбурдан барлыкка килгәндер. Беренче тапкыр Хафиз Ширази шигъриятендә һәм Абдулкадир әл-Мараги трактатында (якынча 1435 ел) телгә алына. Сетарның беренче сурәтләре XVI гасыр фарсы миниатюраларында гына очрый. XVIII гасырда сетарның 4 кыллы яңартылышы барлыкка килә, ул тиз арада өч акыллыларны кысырыклап чыгара. Хәзерге сетарда 4 тимер кыллар. Грифта хайван эчәкләреннән яки ефәктән эшләнгән 25-27 бәйләү пәрдәләре бар. Аларны гади төзелеш буенча көйләмиләр.

## Әдәбият

* Сетар // Товарный словарь / И. А. Пугачёв (главный редактор). — М.: Государственное издательство торговой литературы, 1960. — Т. VIII. — Стб. 142—143.
* Розеншильд К. История зарубежной музыки. М. 1978
Төркем:Хордофоннар
Төркем:Чиртмә кыллы музыка кораллары
Шәшмәкам

**Шәшмәкам**  (, , фар. ششمقام) – Үзәк Азияда туып, хәзерге Тажикстан һәм Үзбәкстан территорияларында үсеш алган мәкам вокаль-инструменталь музыканың төре. Кешелекнең матди булмаган мәдәни мирасы исемлеге составына керә.

## Тасвирлама
Шашмаком яки шәшмәкам туры мәгънәдә алты мәкам дигәнне аңлата, ягъни алты төп модус системасы (бузрук яки бузург, рост, наво яки нава, дугоһ яки дугаһ, сегох, ирок яки ирак). Модуслар арасында күчү өчен саны егермедән ашкан өстәмә мәкамнәр аша модуляцияләр кулланылган . XVI гасырда шәшмәкамнең классик ансамбле ике танбур, дутар, гыйҗек һәм даирәләрдән торган, шулай ук 2-3 башкаручыны үз өченә алган; мондый состав әле дә кулланыла.

Шәмәкне уку, башка Үзәк Азия жанрлары кебек үк, телдән, ноталарсыз, укытучы эзеннән кабатлау ысулы белән алып барылган; нота язмасы тик XIX гасырда гына Хивәдә уйлап табыла. XXI гасырда «шәшмәкам» һөнәре буенча белемне Ташкәнт консерваториясе, Таҗик милли консерваториясе (Дүшәнбе) Һәм Мәкам Академиясе (Хуҗанд) бирә.

## Искәрмәләр


## Әдәбият

* *Simon Broughton, Mark Ellingham.* World Music: Latin and North America, Caribbean, India, Asia and Pacific. — Rough Guides (инг.)баш., 2000.
* *Edward Allworth.* Central Asia, 130 Years of Russian Dominance: A Historical Overview. — Duke University Press, 1994. — 650 с. — .
* *Mark Slobin.* Retuning Culture: Musical Changes in Central and Eastern Europe. — Duke University Press, 1996. — 310 с. — .
* *Andrea L. Stanton, Edward Ramsamy, Peter J. Seybolt, Carolyn M. Elliott.* Cultural Sociology of the Middle East, Asia, and Africa: An Encyclopedia. — SAGE Publications, 2012. — .
* *Rachel A. Harris.* The Making of a Musical Canon in Chinese Central Asia: The Uyghur Twelve Muqam. — Ashgate Publishing, Ltd, 2008. — .
* *Theodore Levin.* The Hundred Thousand Fools of God: Musical Travels in Central Asia. — Indiana University Press, 1999. — .
* *Laudan Nooshin.* Music and the Play of Power in the Middle East, North Africa and Central Asia. — Ashgate Publishing, 2013. — .
* *Peter Fletcher.* World Musics in Context: A Comprehensive Survey of the World's Major Musical Cultures. — Oxford University Press, 2001. — .
* Professionalism in the Musical Tradition of the Bukharan Jews: Its Roots, Hypotheses, Facts // Studies in Caucasian, Georgian, and Bukharan Jewry: Historical, Sociological, and Cultural Aspects. — Ariel University, Institute for Research of Jewish Communities of Caucasus and Central Asia, 2014.
* *Tanya Merchant.* Imagined Homogeneity: Maqom in Soviet and Uzbek national projects // Routledge handbook of Asian music: cultural intersections / Tong Soon Lee. — 2021. — .
Татар теле төймәсары

**Татар теле төймәсаре** 3 графикасы булганлыктан кирилл, заманалиф-2, гарәп әлифбасы. Язу машиналары өчен, санак машиналары өчен кулланыла.

## ЙӨУКЕН яки ЙЦУКЕН

**ЙӨУКЕН(JCUKEN)** ул татар төймәсәренең хәрефләрнең урнашыу. Хәзерге вакытта **ЙӨУКЕН** Windows, GNU/Linux, Mac операцион системалар өчен татар кирилик төймәсәр бар. Иң соңгы Мак операцион системасы өчен кертелде татар төймәсаре. Ул урыс төймәсар нигезендә эшләнгән, әммә зур текстлар язырга уңайсыз булуы һәм татар сүзләре өчен каралмавы өчен авырлык китерә.

### GNU/Linux өчен
Барлык setxkbmap конфигурация мөмкинлекләре (models/layout/etc кертелгән) Төймәсар моделен сайлап Мәсәлән: (pc105) ул туры килә Generic 105-key (Intl) PCга; Урнашуы layout «ru»; Варианты tt Tatar татар теле.

### Windows өчен
Microsoft Windows 11 Enterprise 24H2 (26100.2033)та KLID: 00010444 Татар төймәсаре өчен. һәм Tatar (Legacy) Keyboard өчен KLID: 00000444

Татар Legacy урнашуында 1989—1995 ел дәверендә кулланылган Ғ, Қ хәрефләре кертелгән.

#### Mac OS X (macOS) өчен татар төймәсары
Эшләве тикшерелгән системалар: macOS High Sierra, Mojave, Catalina, Big Sur, Monterey, Ventura.

## Бүтән төймәсар урнашулары

### ҖВЙШМ урнашуы
ҖВЙШМ урнашуы татар сүзләрен тәхлил кылмак сәбәбында ясалган төймәсар урнашуы. Бу төймәсар урнашуы татар теленең мөстәкыйль төймәсары булып тора. 

### Анатолий Мироновның киңәйтелгән урыс төймәсары
Анатолий Миронов Чуваш-Татар фразеологизмнар белән эшли. Ул GNU/Linux-та Чуваш һәм Татар төймәсар урнашуын куллана. Төймәсар урнашуында күчү өчен вакытны әзәйтү максатыннан. Чуваш урнашуы өстенә Татар урнашуын (уң Alt + комбинацияләре белән) өстәгән.

Бу төймәсар урнашуы барлык Рәсәй һәм кирилл хәрефләрен кулланган барлык телләр өчен киңәйтелгән клавиатура макеты (күбесенчә Россия федерациясе телләре) булып тора.

### Үзенә бер төймәсәр урнашуын ясау
Arch linux форумында үзеңа бер төймәсар урнашуын ясау осулы бар ул loadkeys утиласын кулланганда.

### «Басма» татар төймәсары вә яңа төймәсар моделе
5 октябрь 2017 елда Теория (teorius.ru) дизай студиясы башлыгы Илдар Аюпов «Basma» дигән төймәсар проектын тәкъдим итте татар сүзләрен язу өчен. Бу төймәсар Windows операцион системада уңышлы сынау үтте. Бу төймәсарне һәр операцион система танымаска мөмкин.

### Латин графикасы
Рәсми латин грфикасы татар теле өчен юк, әммә 1999 елда Яңалиф-2 өчен Инглиз qwerty нигезендә проекты булган.
* ` — **ñ**
* = — **ğ**
* \ — **ö**
* [ — **ü**
* ] — **ş**
* ; — **ı**
* , — **ç**
* . — **ä**
* / — **.**
* shift + / — **,**
Заманалиф бик охшаш фин төймәсар урналышуына. Анда өстәмә хәрефләр бар.

#### Чуваш теленең латин варианты
Хәзерге вакытта чуваш телендә латин графикасы өчен cv_latin вариантын кулланалар ru layout урнашуында.

## Шулай ук кара

* Ил кодлары
* Тел кодлары

## Искәрмәләр

Төркем:Татар теле
Шәштар

**Шаштар**, **Шәштар** яки **Шаштай** (мөгаен, фарсы теленнән *Şaş-tar* яки *Şeş-tar*, , lit. "алты кыллы, алты кылы булган") – лютня гаиләсенә караган кыллы чиртмә музыка коралы. Аны Әүлия Чәләби һәм Абд Әл-Кадир Мәрәгый беренче тапкыр телгә алалар. Иран, Әфганстан, Азәрбайҗан һәм башка илләрдә кулланалар, ягъни бу коралда уйныйлар. Бәлки, ул Сәфәвиләр династиясе заманында төрле модификацияләр нигезендә танбурдан барлыкка килгәндер. Танбурдагы кебек үк, аның "йөзүче" терәге һәм агач декасы бар (рубабтагы кебек тире түгел һ. б.). Эчәктән алты кыл өч икеләтә рәт итеп салынган, һәм, шулай итеп, бу аның тар музыка коралының элгәре булуын дәлилли.

## Шулай ук карагыз

* Сетар
* Дутар
* Тар
* Гитара

## Искәрмәләр

Төркем:Кыллы кораллар
Танбур

***Танбур*** термины Месопотамиядә, Көньяк яки Урта Азиядан килеп чыгышлы төрле озын муенлы кыллы инструментларга кагыла ала. *Яңа Гроув музыка һәм музыкантлар сүзлеге* буенча, «терминология катлаулы хәлне күрсәтә. Хәзерге көндә танбур (яки тамбур) термины сәнгатьтә һәм халык йолаларында кулланылган төрле аерым һәм бәйле озын муенлы лютняларга кулланыла. Охшаш һәм бер үк инструментлар төрле терминнар белән дә билгеләнә». Бу инструментлар Иран, Ирак, Һиндстан, Әрмәнстан, Әфганстан, Азәрбайҗан (бигрәк тә авар җәмәгатчелеге), Пакъстан, Төркия, Таҗикстан, Казакъстан һәм Үзбәкстанның традицион музыкасында кулланыла.   

## Килеп чыгышы
Танбурлар Месопотамия заманнарында, аккад эрасында, яки безнең эрага кадәр өченче меңъеллыкларында барлыкка килгән.

Сузада безнең эрага кадәр 1500 елга караган өч статуэтка табыла, һәм аларның берсенең кулында танбурга охшаган корал булган. Шулай ук Мосул тирәдәге кыялардагы сүрәттә, якынча б.э. к. 1000 елга караган танбур уенчылары сурәтләнгән.

Танбурда уйнау, ким дигәндә, соңгы Парфия һәм Сасанидлар дәверендә таралган булган  (парфян һәм урта фарсы телләрендә язылган *Драт-И-Ачури, Бундан, Кар-Нама и Ардашир и Абага,* шулай ук *Хосров һәм Рида кебек әсәрләрдә телгә алына*.

Безнең эраның унынчы гасырында Әл-Фараби Фарсы илендә булган танбурларның ике төрен тасвирлый: Багдадтан көньякка һәм көнбатышка таба таралган *багдад* *танбуры*, һәм хорасан *танбуры*.Бу бүленеш багдад табуыннан килеп чыккан гарәп кораллары белән хорасан табуыннан килеп чыккан Төньяк Ирак, Сүрия, Төркия, Синд, Ирандагылар хәзерге аермасының чыганагы була ала.

Исеме киң таралып, Урта Азия музыкасында кулланылган озын муенлы кыллы кораллар, мәсәлән, думбыра һәм классик төрек тамбуры, шулай ук көрд танбуры атамаларына нигез була.  Егерменче гасыр башына чаклы Иракның төньягындагы инструментларга *чамбар* һәм *җамбуш* исемнәре кулланыла. Һиндстанда бу исем өзлексез чыңлап торган *танпура* (тамбур)га карата кулланыла. Танбур Әл-Хира аша Гарәп ярымутравына кадәр бара һәм ислам чорының башлангыч дәверендә Аурупа илләренә килеп җитә. Тамбурны Әл-Хирада «тунбур» яки «тунбурк/тубура» дип, юнан телендә тамбурас дип, ары Албаниягә тампура дип атаганнар, Русиядә домра дип, Себердә һәм Монголиядә домбра дип һәм Византияле империясында пандура / бандура дип исемләгәннәр. Византия империясе аша корал Аурупаның башка илләренә дә сәяхәт итә һәм пандура, мандура, бандура дигән исемнәр урнаша

## Искәрмәләр
Солкан күпере

**Солкан күпере** (, ) — көнбатыш Словениядә Нова-Горица янында Соча елгасы өстендә 219,7 м озынлыктагы аркалы күпер (тимер юл терминологиясе буенча бу виадук). Аркалы аралык 85 метр тәшкил итә, бу дөньяда иң озын таш аркалы тимер юл күпере булып санала (һәм озынлыгы буенча немец автомобиль күпере Фриденсбрюкедан соң икенче таш аркалы күпер). Күпер бу рекордны саклый, чөнки төзелешнең соңрак технологияселәре күперләр төзү өчен тимер-бетон кулланган. Башта ул 1900—1905 елларда Сецессион вакытында төзелгән, ә рәсми рәвештә 1906 елда ачылган.

## Тасвирлама

Башта 80 метрлы таш арка булган күперне архитектор Рудольф Яусснер һәм инженер Леопольд Эрли проектлаганнар, һәм ул 1904 һәм 1905 еллар арасында төзелгән. Аның үзәк аралыгы 1904—1905 елларда Венаның «Brüder Redlich und Berger» төзелеш компаниясе тарафыннан төзелгән, ә соңгы виадуклар бу проект өчен Горициядә итальян инженер Джованни Баттиста Сард тарафыннан теркәлгән Италиянең «Sard, Lenassi & Co» төзелеш компаниясе тарафыннан төзелгән. Башта бу урында корыч аркалы күпер планлаштырылган булган, ләкин соңрак аның урынына таш күпер төзергә карар ителгән.

1904 елның язында төзүчеләргә проектны йомшак туфрак аркасында үзгәртергә туры килә һәм арканы 85 метрга кадәр озынайталар. Күпер 4533 таш кисәкләрдән төзелгән.

1906 елның 19 июлендә тантаналы рәвештә Есеницедан Горициягә кадәр тимер юл тармагы ачыла (Австрия эрцгерцогы Франц Фердинанд күпер аша уза).

1916 елның августында, Беренче бөтендөнья сугышы вакытында, Солканнан чигенү вакытында бәреп кергән көчләргә күперне кулланырга комачаулау өчен Австрия солдатлары күперне юк иткәннәр (930 кг экразит кулланып). Изонцо янындагы уникенче сугыштан соң Австрия армиясе күпер урынында корыч конструкция төзегән. Сугыштан соң, 1925 елның апрелендә итальяннар яңа күпер төзи башлыйлар, ул 1927 елда төзелеп бетә. Бу күпер беренчесенә бик охшаган була, тик баштагы биш арка урынына өстәмә дүрт аркасы гына булган.

Икенче бөтендөнья сугышы вакытында күпер бомбардировкалардан минималь зыян күргән. 1944 елның 10 августында бомбалар күпергә эләкми, ә 1945 елның 15 мартында күпергә эләккән бомба шартламый.

## Искәрмәләр


## Әдәбият

* Gorazd Humar: *Kamniti velikan na Soči.* Branko, Nova Gorica 1996, .
* Gorazd Humar, Bogdan Kladnik: *Slovenski Mostovi: Bridges of Slovenia.* Teil 2: *Štajerska, Dolenjska, Gorenjska, Prekmurje.* Zaklad, Ljubljana 2002, .
* Eduard Jordan (2013): Der Eisbahnviadukt von Solkan/Salcano 
* Walther Schaumann: *Die Bahnen zwischen Ortler und Isonzo 1914 - 1918. Vom Friedensfahrplan zur Kriegsfahrordnung*. Bohmann Verlag, Wien 1991.
Төркем:Википедия:Татар телендә имзаланмаган Викимәгълүмат элементларына сылтамалары булган мәкаләләр
Төркем:Әлифба буенча күперләр
Мәкам

**Мәкам** (, *транслит.* maqām, тукталыш урыны, күп. санда  *транслит.* maqāmāt; төрк. makam, күп.санда төрк. makamlar) – гарәп һәм төрек традицион (профессиональ) музыкасында күп мәгънәле атама, (1) тавыш тәртибе, (2) бөтен категорияләре һәм функцияләре җыелмасында модуслар системасы (3) композиция техникасының ачык алымнарыннан тыш (центонлаштыру, орнаменталь вариация, импровизациясе, ритмик вариация һ. б.), музыка жанры коннотацияләр белән бөтен текстомузыкаль композиция.

Зур Русия энциклопедиясендә (к. 18, 2011) мәкам гарәп, фарсы, төрек, ирак, мисыр, йәмән, сүрия һәм башка көнчыгыш традицияларында «суфилар музыкасының төп төрләрнең (жанрларның) берсе" дип сүрәтләнә.

## Тасвирламасы
Гарәп һәм төрек макәмнәренә азәрбайҗан мугамы, таҗик һәм үзбәк шәшмәкаме, иран дәстгяхлары, уйгыр мукамы һ.б. кардәш. Бу локаль-тарихи көнчыгыш музыкаль традицияләре җыелмасын, һәрберсенең аерым һәм күмәк үзенчәлекләре төрле булуга карамастан, гомумиләштереп «мәкам-мугам традициясе» яки мәкәмәт дип атыйлар (maqamat).

Аурупа монодик модуслары кебек үк (мәсәлән, Платонның борынгы юнан «гармонияләре» ), аерым мәкамларга ачык этос һәм аффектлар (төрле урындагы һәм тарихи традицияларда бүленә) бирелә, аларны ачык мәдәни традиция контекстына кертелгән тыңлаучы гына кабул итә ала. Кайбер конститутив музыкаль интерваллар модусларында (модаль шкаллар) мәкам-мугам традициясе тоннар, ярымтоннар, өченче һәм башка интерваллар үзенчәлекле көнбатыш аурупа диатонизмы һәм хроматизмы белән акустик яктан аерыла. Бу «көнбатыш донъясы» академик музыкасы традицияләрендә тәрбияләнгән тыңлаучыга аларны кабул итүне кыенлаштыра.

*Традицион* музыканың бер төре буларак мәкамнәр нигездә тел-авыз иҗатында барлыкка килгән. Мәкамнәрне теоретик сурәтләүләрнең киң традициясына карамастан (Сәфиетдин Урмави һәм Әбделгади Мәрәгый хезмәтләренә барып тоташа), борынгы мәкамнәр турында билгеләнгән язмалар юк. Төрки мәкам теорияләре һәм аны билгеләргә талпыну (Аурупа биш юллы түгәрәк билгеләү системасында) шактый соң, XIX гасырда гына барлыкка килә. Азәрбайҗан мугамнарын билгеләргә тырышулар һәм охшаш теорияләр XX гасырда барлыкка килә. Мәкамнең музыка нотага салу системасы әлегә берләштерелмәгән.

## '''Искәрмәләр'''

## Әдәбият

* *Elsner J.* Zum Problem des Maqām // Acta Musicologica 47 (1975), S.208-39.
* *Elsner J.* Maqām und Modus // International Musicological Society: Congress Report 12. Berkeley, 1977, p.&nbsp;517-25.
* *El-Mallah Issam*. Arabische Musik und Notenschrift. Tutzing: Hans Schneider Verlag, 1996, ISBN 3-7952-0850-5
* *Фарук Хәсән Аммар*. Гарәп халык музыкасының көй принциплары. М.: Совет композиторы, 1984, 181&nbsp;с.
* Regionale maqām-Traditionen in Geschichte und Gegenwart. Materialien der 2. Arbeitstagung der Study Group «maqām» des International Council for Traditional Music vom 23. bis 28. März 1992 in Gosen bei Berlin. Hrsg. v. J.&nbsp;Elsner u. G.&nbsp;Jähnichen. 2&nbsp;Bde. Berlin, 1992.
* Якын, Урта Көнчыгыш халыкларының авыз-тел иҗатының профессиональ музыкасы һәм хәзерге заман. Ташкент, 1981
Төркем:Музыкаль жанрлар
Төркем:Музыка формасы
Костас Вутсас

**Костас Вутсас** (), туганда **Константинос Саввопулос** () (1931 елның 31 декабре — 2020 елның 26 феврале) — грек актёры, режиссёры һәм язучысы.

## Тормыш юлы
Вутсас 1931 елда Афина шәһәре янындагы Виронас шәһәрендә Эпиватестан (хәзерге Төркиянең Европа өлешендәге Селимпаш) качаклар гаиләсендә туа. 1932 елда гаилә Салоникига күчеп килә. 1953 елда Салоникидагы Македония консерваториясенең драма укуханәсен тәмамлый, сәхнәдә һәм кинода дебют ясый. «Вутсас» тәхәллүсен актёр мичкәләр ясау белән шөгыльләнгән бабасы хөрмәтенә сайлаган.

Вутсас дүрт бала атасы була: Александра (Сандра) Вутсас аның Эрика Бройер белән никахыннан, Теодора Вутсас һәм Николета Вутсас — Теано Папаспиру белән никахыннан, шулай ук Фивос Вутсас — аның 2016 елда Алика Кацаву белән дүртенче һәм соңгы никахыннан.

Вутсас үпкә инфекциясеннән 2020 елның 26 февралендә 88 яшендә Афина хастаханәсендә вафат була.

## Карьера
1961 елда популярлыкка казана, грек кинорежиссёры Яннис Далианидис аңа үзенең «О Катифорос» (1961) уңышлы яшьләр мелодрамасында төп роль бирә. Тиздән ул үз буынының иң популяр комедия актёрларының берсенә әверелә, Аристофанның «Шөпшәләр» (Филоклеон ролендә), Мольерның «Дворянлыктагы мещанин» (төп роль) кебек әйдәп баручы драматурглар һәм классикларның грек комедияләрендә төп рольләрне уйный. Ул *Finos Films* ның төп актёры була һәм алтмыш елдан артык карьерасында гомумән алганда якынча 200 фильмда төшә, нигездә грек коммерцияле киносының «алтын эра» комедияләрендә һәм мюзиклларында.

Ул күбрәк театр актёры булырга омтылган. Афинаның *To Vima* көндәлек газетасына биргән интервьюсында Вутсас: «Кинода уйнау миңа бик ярдәм итә, ләкин мин һәрвакыт театрга тугрылыклы идем, һәм бу минем үзенчәлегем», — дигән. Аның актёрлык техникасы Патр университетында өйрәнелә. Салоникида Халыкара кинофестиваль бүләге иясе (1984).

## Искәрмәләр

Төркем:XX гасыр актерлары
Төркем:2020 елда вафатлар
Төркем:26 февраль көнне вафатлар
Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр
Төркем:1931 елда туганнар
Төркем:31 декабрь көнне туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Греция актёрлары
Омония

**Омония** (, грекчадан — «Килешү мәйданы») — Афинаның шул ук исемдәге районындагы мәйдан, шәһәр үзәге.

Омония мәйданы — Афинаның иң борынгы мәйданнарының берсе һәм мөһим сәүдә үзәге. Ул шәһәр үзәгендә алты төп урам: Панепистимиу, Стадиу, Афинас, Пейрайос, Айю-Константину һәм Өченче Сентябрь урамнары киселешендә урнашкан.

Омония мәйданы 1846 елда төзелгән һәм башта Платея-Анакторон (Сарай мәйданы) дип аталган, чөнки территория архитекторлар Стаматиос Клеантис һәм Эдуард Шауберт проекты буенча сарай төзү өчен билгеләнгән булган. Соңрак мәйдан король Оттон Грецияле хөрмәтенә Платея-Офонос дип үзгәртелә. Монархны бәреп төшергәннән соң, 1862 елда мәйданның исеме Платея-Омониас (Килешү Мәйданы) итеп үзгәртелә, чөнки нәкъ шунда каршы торучы сәяси фракцияләр лидерлары дошманлыкны туктату өчен тынычлык анты бирәләр.

XIX гасыр ахырына мәйданда агачлар утыртыла, үзәктә күп почмаклы мәйданчык урнаштырыла һәм урамнарда яктырту урнаштырыла. Омония мәйданы кешеләрнең очрашу урыны була. 1925—1930 елларда Афина һәм Пирей арасында метрополитен линиясе төзелә, Омониядә станцияләр төзелә, ә мәйдан түгәрәк формага әйләнә. 1931 елда Афина мэры Спирос Меркурис вентиляция тишекләрен каплау өчен мифологик музалар сурәтләгән сигез скульптура урнаштырырга тәкъдим итә. Ләкин тиздән сыннар алына.

1958 елда Грециянең Транспорт министрлыгы Омония мәйданын төзүгә конкурс үткәрә. Проектның җиңүчеләре скульптор Георгий Зонголопулос һәм архитектор Костас Битсиос була. Аларның проекты фонтаннар системасын үз эченә алган, аның үзәгендә Посейдон скульптурасы урнаштырылырга тиеш булган. Сын Афинада урнаштырылмый, күп еллар узгач Джордж Вашингтон Университетына тапшырыла, анда ул 2014 елдан бирле тора. 1992 елның ноябрендә фонтан һәм скульптуралар Афина метросының яңа линиясен төзү өчен җир эшләре үткәрү максаты белән җимерелә.

2019 елның уртасыннан 2020 елның февраленә кадәр мәйдан масштаблы реконструкция кичерә, аның төп нәтиҗәсе 1958 елгы тарихи фонтанны торгызу була. Яңартылган мәйданны халык өчен 2020 елның 14 маенда ачалар.

## Галерея

Файл:Πλατεία Ομόνοιας.jpg|Мәйдан 2016 елда
Файл:Πλατεία Ομονοίας (Omonia Square).jpg|Мәйдан 2020 елгы реконструкциядән соң
Файл:Omonoia fountain.jpg|Омония мәйданындагы фонтан
Файл:Two of the most recognizable buildings in Omonoia Square. The Bagkeion Mansion (Μπάγκειον) building on the left and the Megas Alexandros (Μέγας Αλέξανδρος) building on the right..JPG|Багкейон һәм Мегас-Александрос бинасы


## Искәрмәләр

Төркем:Греция мәйданнары
Даирә (музыка коралы)

**Даирә, дойра** (Фарсы теленнән - түгәрәк) - фарсылар һәм гарәпләр тәэсирендә: Кырым, Төньяк Һиндстан, Таҗикстан (*doira*, *def* )  Төркия , Үзбәкстан, Каракалпакстан, уйгырлар *(дойра)*, Албания, Сербия, Төньяк Македония, Болгария, Румыния, Молдовада традицион музыканы башкару өчен кулланылган барабан төре [   ;

Даирә Иран һәм Урта Азиянең иң билгеле рамлы барабаннарның берсе. Азәрбайҗан һәм Әрмәнстанда корал *[[дәф]]* (*дәф*, *авал*, *сәвәл*) дип атала.

## Тарихы

Даирә тарихы күп гасырларга сузыла. Тәһрандагы Иран Милли музеенда Лорестаннан гравировкаланган бронза чынаякта ике катлы нәйләр (камыштан ясалган музыка кораллары), чаңнар (арфалар) һәм даирәләр сүрәтләнгән .

Пәхләви телендә (исламга тиклемге фарсы телдә) корал "дарә" дип аталган. Шагыйрь Әбү Сәет Әбелхәер (967-1048) үзенең әсәрләрендә "даирә" сүзен беренче булып "барабан" мәгәнәсендә телгә ала.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

** Дайра // Большая российская энциклопедия. Том 8. — М., 2007. — С. 244.
** Дойра // Музыкальная энциклопедия. Том 2. — М., стлб. 277: Советская энциклопедия, 1973.
** Дайра́ грузинская (с. 98), туркменская (с. 117). Дайря́ молдавская (с. 46). Дап, дойра́ уйгурская (с. 134). Дойра́ узбекская (с. 122—123), кара-калпакская (с. 125). Дойра́, деф таджикская (с. 129) // Атлас музыкальных инструментов народов СССР. — М.: МузГИз, 1963.
** Рогаль-Левицкий Д.Р. Дайра // Современный оркестр. Том 3. — М.: МузГИз, 1956. — С. 47—60.
Дүдүк

**Дудук** (төр. düdük флейта; әрм. դուդուկ [dudúk]) яки **циранапох** (әрм. ծիրանափող [tsiɑנnנphó]]) борынгы әрмән чыгышлы йомшак җырлау тавышына ия тынлы телле музыка корал. Дүдүк тугыз уен тишеге һәм ике камышлы таяктан гыйбарәт. Кавказ, Якын Көнчыгыш, Үзәк Азия һәм Балкан ярымутравы халыклары арасында таралган. Бүген дүдүк популяр фильмнарның саундтрекларында да кулланыла.

## Этимологиясе
Дүдүк исеме төр. duduk, düdük сүзеннән килеп чыккан.Төрек сүзе үз чиратында фарсы *тулак барлыкка килгән.*

Әрмән халык этимологиясе «дүдүк»ле һөҗүм вакытында инструментта уйнаганда җимерек иҗекләрне имитацияләү белән бәйли: д*у, фу, туй*. Әрмән дүдүгенең иске исеме дә шуннан килеп чыккан: *тулуй*.

## Тарихы
Дүдүкне «циранапох» (абрикос торбасы) исеме астында V гасырның әрмән тарихчысы Мовсес Хоренаци беренче телгә ала.

Дүдүк коралы әрмән халкы мәдәни тормышы һәм иҗтимагый үзенчәлегенең аерылмас өлеше булып тора. Күп гасырлар дәвамында ул әрмәннәр тормышындагы бөтен мөһим социаль вакыйгаларны: халык бәйрәмнәрен, тантаналарны озатып бара, җырлары һәм биүләре, туй һәм күмү тантаналары һәм башкаларда кулланыла.

## Төзелеш, нотация, аппликатура

## Искәрмәләр


## Әдәбият

* Дудук // Большая российская энциклопедия (электронная версия). — М., 2016.
* Дудук // Музыкальная энциклопедия. Том 2. — М.: Советская энциклопедия, 1974. — Стб. Ҡалып:-..
* *Минасян Г. В.* Пособие по игре на дудуке. — Ер.: Луйс, 1988. — 183 с.
* Дудук армянский (с. 88). Дудуки грузинский (с. 93). Баламан азербайджанский (с. 81—82). Ясти балабан дагестанский (с. 106—107) // Атлас музыкальных инструментов народов СССР. — М.: МузГИз, 1963. Архивная копия от 5 октября 2021 на Wayback Machine
* *Черных А. В.* Советское духовое инструментальное искусство : Справочник. — М.: Советский композитор, 1989. — С. 51—52. — 320 с.
* Балабан // Музыкальная энциклопедия. Том 1. — М.: Советская энциклопедия, 1973. — Стб.
* *Максим Азаров* Абрикосовое чудо. Дудук — символ армянской идентичности // *collab.am*.
Төркем:Википедия:Татар телендә имзаланмаган Викимәгълүмат элементларына сылтамалары булган мәкаләләр
Казакъ милли консерваториясе

**Кормангазы исемендәге Казак милли консерваториясе** () — Казакъстанның музыкаль югары уку йорты, композиторлар, музыка белгечләре, хор һәм халык оркестрлары, пианист, җырчылар, арт-менеджерлар, симфоник оркестр һәм халык инструментлары коралларында уйнаучыларын әзерли.

Консерваторияне тәмамлаучылар белән илнең бик күп иҗади коллективлары, мәгариф оешмалары тәэмин ителә. Консерваториянең тәрбияләнүчеләре якын һәм ерак чит илләрнең — Русия, Алмания, Юнанстан, Нидерланд, Израиль, АКШ, Франция, Чехия, Канада, Корея, Кытай һәм башка илләрнең профессиональ коллективларында эшли.

## Мактаулы исемнәре
Курмангазы исемендәге Казакъ милли консерваториясе:

* Аурупа консерваторияләре һәм югары музыка мәктәпләре ассоциациясе әгъзасы (1998 елдан)

* Азия консерваторияләр ассоциациясен оештыручысы һәм анда катнашучысы (2000 елдан алып)
* Бөтендөнья симметрияләр ассоциациясендә
* «Төрки халыклары музыкасы» халыкара ассоциациясендә
* Традицион музыка буенча халыкара советтан (ICTM), этномузыка сәнгате буенча Аурупа семинарында (ESEM), психология һәм музыка буенча Аурупа советында (ESCOM) катнашучы

## Искәмәләр

Төркем:Югары уку йортлары
Мәй (музыка коралы)

**Мәй** (төр. Mey) — традицион төрек агач тынлы музык коралы. Тышкы кыяфәте буенча кечкенә сорнайга охшаган. Ул әрмән дүдүгеннән килеп чыгышлы.

## Тасвирламасы
Мәй — ул төрек халык музыкасында кулланылган цилиндрлы икеләтә камышлы аэрофон. Цилиндр калыбында һәм агачтан эшләнгән, аның алгы ягында бармак өчен 7 тишеге һәм арткы панелендә бармак өчен бер тишеге бар. Ике камышлы таяк (төрекчә "kamış") инструментның үзенчәлекле тавышын алу өчен кулланыла. Кыскыч (төрек телендә «Kıskaç») дип аталган көйләнә торган билбау мәйне көйләү һәм тавыш биеклегенең үзгәрүен кисәтү өчен хезмәт итә. Авызлык («ağızlık») дип аталган кыскычка охшаган агач өлеше, телнең бер өлешен каплый, мәй кулланылмаганда аны саклау өчен тотыла. Телнең зурлыгы һәм характеры инструментның зурлыгына һәм характерына бәйле, әмма гадәттә төп өлешенең якынча өчтән бер өлешен тәшкил итә.

Кавказда мәйгә охшаш музыка кораллары күп. Алар: Азәрбайҗанда «балабан», Дагстанда «Ясти Балабан», Гөрҗстандагы, Әрмәнстандагы «Дудук».

Азияда: Иран һәм Үзбәкстанда, Японияда «Хитириклар», Кореяда "Пирилар"; Кытайда «Гуань» һәм Казакъстанда «Камыш сырнай».

## Искәрмәләр

Төркем:Төркия мәдәнияте
Төркем:Төрек музыка инструментлары
Хисап әбҗәде

**Хисап әбҗәде** Гәрәп саннарының җиһанның бик күп илләрендә кулланыла. Саннар сулдан уңга таба языла вә укыла. Саннарурынына хәрефләр куллану очраклары бар, бу бигрәктә гыйльме һәййәт галәми, хисап, һәндәсә, хронология фәннәрендә файдаланыла. Бу саннарны хәтердә саклар өчен аларны шартлы рәвештә ясалма сүзләргә берләштергәннәр.

## Гарәп саннары

### Һиндистан саннары

### Мәккә саннары

### Мәгриб гарәп саннары

### Фарсы саннары

## Искәрмәләр
Кәманчә

**Кәманчә** яки **Кәманча** (фарс. کمانچه ; ; әрм. քամանչա кәман - җәя; локаль төрләре: *понтий лирасы, каманча, кеменче, кемендже, кеменджеси, кеменча, кяманча, кемендзес, кементсия, кеман, гиджак*) — озын муенлы лютня сыман кыллы сызгычлы музыка коралы. Кәманча Азәрбайҗан, Әрмәнстан, Греция, Грузия, Дагстан, Иран һ. б. илләрдә таралган. Кәманча иран дәстгаһе, азәрбайҗан мугамы, ирак мәкаме, әрмән ашуг сәнгате һ.б. көнчыгыш профессиональ традицион музыка ансамбльләрендә мотлак корал. Шулай ук соло корал буларак кулланыла. 2017 елда Кеманча уйнау сәнгате Һәм аны эшләү осталыгы Азәрбайҗан һәм Ираннан ЮНЕСКО авыз тел һәм матди булмаган мәдәни мирас шедеврлары исемлегенә индерелә.

## Тасвирлама
Музыка коралы турында башлангыч язма телгә алу IX-X гасырларга караган әрмән монахы һәм дин белгече Григор Нарекаци (x гасыр ахыры) «Ачы җырлар китабы" поэмасында очрый, ә беренче сурәт урта гасыр әрмән башкаласы Двинада табылган IX-X гасырларга караган кәсәгә төшерелгән .

## Искәрмәләр

Төркем:Сызгычлы кораллар
Төркем:Хордофоннар