open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Рәшит Гаимов

**Рәшит Хәмит улы Гаимов** (, ; 16.01.1951, Казан, , , ) — татар рәссамы, графикчы, Россия (2007) һәм Татарстан Рәссамнар берлеге (2008) әгъзасы.

## Биографиясе
Рәшит Хәмит улы Гаимов 1951 елның 16 гыйнварында Казан шәһәрендә туган. Әнисе Арча районы Ашытбаш авылыннан, әтисе Башкортстаннан.

1974 елда Казан сәнгать училищесын тәмамлый, 1991 елда И. Я. Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика институтын бетерә.

2022 елда «Татарстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе» дигән мактаулы исем бирелә.

Казан шәһәрендә яши һәм эшли, Казанның 11нче музыка мәктәбендә балаларны рәсем сәнгатенә өйрәтә.

## Иҗаты

Рәшит Гаимов иҗатының төп темасы булып татар халкының тарихы, эпослары һәм риваятьләре тора. 

Хезмәтләрендә эпосларга офорт техникасында эшләнгән иллюстрацияләр, Казан ханлыгы тарихына багышланган эшләр, пейзажлар күреп була. Офорт методы бик катлаулы һәм сәламәтлек өчен бик куркыныч санала. Гади генә әйткәндә, калайга очлы әйбер белән башта сурәтнең эскизын ясый. Аннан азот кислотасын эшкә җигә. Һәм килеп чыккан сурәтне махсус станок ярдәмендә кәгазьгә төшерә. Аның рәсемнәре тарихи чыганакларга нигезләнеп эшләнә. Ул тарихны сурәтләрдә мәңгеләштереп калдырырга тырыша. Арча тарихына да багышланган сурәтләре бар.

Берничә ел рәттән ул татарларның «Идегәй» дастаны буенча иллюстрацияләр сериясе өстендә эшли. Монда Алтын Урда сугышлары чоры тасвирлана. Бу дастан татар халкының рухи мирасының әһәмиятле бер өлеше булып тора.

Рәшит Хәмит улының эшләре төрле күргәзмә залларында: Татарстан Сынлы сәнгать музее, Волгоград өлкә картиналар галереясе, АКШ, Германия, Франция фондларында күрсәтелә.

## Гаиләсе
Өйләнгән. Улы бар.

Абыйсы — рәссам Фәрит Гаимов.

## Бүләк һәм премияләре

* Татарстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе (2022).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Картина. Серия «Казанское ханство». «Хан Улу — Мухаммад». 2020 г. Гаимов Рашит Хамитович.
*  Татарстан дулкынында. Тапшыру кунагы — танылган рәссам, Татарстан һәм Россия рәссамнар берлеге әгъзасы Рәшит Гаимов. (30.11.21).

Төркем:И. Я. Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университетын тәмамлаучылар
Төркем:Татар рәссамнары
Төркем:Казанда туганнар
Төркем:Казан сынлы сәнгать укуханәсен тәмамлаучылар
Төркем:Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклеләре
Габулла Тукай һәйкәле (Барда)

**Габулла Тукай һәйкәле** () ― Пермь крае Барда районы административ үзәге Барда авылында бөек татар шагыйре Габдулла Тукайга (1886―1913) 2013 елның 28 июнендә ачылган һәйкәл (*бюст*).

## Урыны
Шагыйрьнең язмышы Барда белән тыгыз бәйләнгән, чөнки әнисе Бибимәмдүдә ягыннан бабасы Зиннәтулла Әмиров биредә туган һәм яшәгән.

Шагыйрьгә һәйкәл (*бюст*) Барда үзәк мәйданында, район хакимияте бинасы янындагы (*Совет ур., 14*) Габдулла Тукай исемендәге скверда урнаштырылган. Әлеге скверда волость старшинасы  да бюст куелган. 

## Тарих

Район земство җыелышы депутаты, татар һәм башкорт мәдәни үзәге җитәкчесе Сәлим Нәҗип улы Назин 2012 елда бөек татар шагыйре Габдулла Тукайга һәйкәл кую һәм, гомумән, Тукай паркын булдыру идеясе белән чыккан. Бюстны булдыру һәм урнаштыру Барда муниципаль районы башлыгы С. М. Ибраев, Пермь крае губернаторы администрациясе, Пермь крае мәдәният министрлыгы, «Лукойл-ПЕРМЬ» ҖЧҖ ярдәмендә башкарылган. Паркны төзү инициаторы С. Н. Назинның проекты «Лукойл-ПЕРМЬ» ҖЧҖнең социаль һәм мәдәни проектлар конкурсында грант алган. Шулай ук проектны гамәлгә ашыру өчен Татарстан мәдәният министрлыгы Пермь крае татарларының милли-мәдәни автономиясенә грант биргән. Березники рәссамы һәм скульпторы Наил Габдушев Г. Тукай әсәренә нигезләнеп, паркта кую өчен Шүрәле һәм Былтыр, Су анасы скульптураларын ясаган. 

2013 елның 28 июнендә Пермь крае Барда районы административ үзәге Барда авылында узган Бөтендөнья авыл Сабантуе көннәрендә ачылган. Шул ук көнне Барда җәмигъ мәчете дә рәсми рәвештә ачылган.

Бюст Казанның эксперименталь җитештерү заводында бронзадан эшләнгән.

2013 елның 28 июнендә һәйкәл ачылу тантанасында танылган шагыйрьләр һәм язучылар – Рәмис Аймәт, Вакыйф Нуриев, Гәрәй Рәхим, Айдар Хәлим, Зиннур Мансуров, Шәмсия Җиһангирова, Рифә Рахман, Флера Тарханова, Рәдиф Сәгъди, Госман Садә, Булат Ибраһимов һ.б. катнашып, Габдулла Тукай хөрмәтенә язылган шигырьләрен укыган.

29 июньдә Бардада IV Бөтенроссия авыл Сабантуена барыр алдыннан, Россия Федерациясе Президентының Идел буе федераль округындагы Тулы вәкаләтле вәкиле урынбасары Леонид Гильченко, Пермь крае губернаторы , Татарстан Президенты Рөстәм Миңнеханов, Башкортстан Республикасы премьер-министры урынбасары , Бөтендөнья татар конгрессы Башкарма комитеты рәисе Ринат Закиров, Татарстан Республикасы мәдәният министры Айрат Сибагатуллин һ.б. Габдулла Тукай һәйкәленә чәчәкләр салган.

## Моны да карагыз
* Муса Җәлил һәйкәле (Барда) 

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Памятник Тукаю в Барде. Тукай дөньясы

Төркем:Пермь крае һәйкәлләре
Төркем:Тукайга һәйкәлләр
Төркем:2013 елда барлыкка килгәннәр
Имамов

**Имамов**:
* Вахит Имамов (1954), Татарстанның халык язучысы (2024).
* Зиф Имамов (1940–2006), журналист, БР атказанган мәдәният хезмәткәре.
;Фәрит Имамов
* Фәрит Имамов (1951), БР атказанган икътисадчысы, 1998 елдан — «Альфа-Банк-Башкортостан» ААҖ идарәсе рәисе.
* Фәрит Имамов (1960), язучы, рәссам,  журналист.

Төркем:Фамилияләр
Семён Немшилов

**Семён Немшилов** (*Немшилов Семен Федосеевич*) —  галим, Казан микробиология институты директоры (?-1937), Казан медицина институтында эпднмиология кафедрасы мөдире (?-1941), 566 кыр күчмә госпитале һәм 3468 санлы эвакогоспиталь (Арбаж р-ны Сорвижи авылы) башлыгы.

## Искәрмәләр
Мингалиев

**Мингалиев**, Миңгалиев ― фамилия.
* Габдерәззак Миңгалиев (1960―2025), композитор, ТР атказанган мәдәният хезмәткәре.
*  (1994), хоккейчы.
* Минневәрис Мингалиев (*[[Вәрис Гали]]*, 1959), журналист, язучы, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре (2007). 
* Ринат Мингалиев (1956), адвокат.

## Моны да карагыз
* Мингалимов
* Галиев
Төркем:Фамилияләр
Фәүзия Галиуллина

**Фәүзия Сәйфетдин кызы Галиуллина** (**Фәүзия Солтан**; 01.09.1958, Олы Солтан, Балык Бистәсе районы, ТАССР, РСФСР ) — татар шагыйрәсе, публицист, Татарстан Республикасы Язучылар берлеге әгъзасы (2000), Саҗидә Сөләйманова исемендәге әдәби премия лауреаты (2019).

## Биографиясе
Фәүзия Галиуллина 1958 елның 1 сентябрендә ТАССРның Балык Бистәсе районы Олы Солтан авылында туган. Олы Солтан урта мәктәбен тәмамлагач, авыл китапханәсендә эшли башлый. Бер үк вакытта читтән торып Алабуга китапханә техникумында укый.

Техникумны тәмамлагач, 1981 елда гаиләсе белән Казанга күчеп килә. Башта йортлар идарәсендә эшли, 1981—1986 елларда Казан микробиология фәнни-тикшеренү институтында канцелярия мөдире, 1986—1993 елларда "Спортлото"ның Урта Идел зона идарәсендә өлкән инструктор булып эшли. 1993 елдан ул «Татарстанкурорт» идарәсенең «Казан» шифаханәсендә китапханә мөдире була. Биредә эшләү дәверендә ул читтән торып Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать академиясенең китапханә-мәгълүмат булеген тәмамлый. 2005—2017 елларда Ф. Солтан «Ак Барс» хоккей клубы спорт базасында администратор булып эшли. 2015 елдан пенсиядә.

## Китаплары
* «Учларымда — җиләк» (1999),
* «Үзәк өзелгән чак» (2003),
* «Баллы миләш» (2011),
* «Көзге шәфәкъ» (2018),
* «Нигез сагышы»(2022).

Көндәлек матбугатта басылган хикәя-парчалары һәм публицистик мәкаләләре бар.

## Бүләк һәм премияләре
* Саҗидә Сөләйманова исемендәге әдәби премия лауреаты (2019).
* «Мәдәнияттагы казанышлары өчен» күкрәк билгесе (2022).

## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Нурфия Йосыпова. "Сүрелмәсен әле янган күңел....". Фәүзия Солтан иҗатына күзәтү.) .

Төркем:Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетын тәмамлаучылар
Төркем:Алабуга мәдәният укуханәсен тәмамлаучылар
Төркем:Татар язучылары
Төркем:Балык Бистәсе районында туганнар
Төркем:«Мәдәнияттәге казанышлар өчен» билгесе (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр
Төркем:Саҗидә Сөләйманова премиясе лауреатлары
Төркем:Татарстан язучылар берлеге әгъзалары
Яджурведа

**Яджурведа** — дүрт Һинд дине Ведасының берсе. "Яджурведа"ның Самхита дип аталган төп өлешендә Веда диненә корбан китерү өчен билгеләнгән мантралар бар. Өстәмә текстларда, Брахманнарда һәм Шраута-сутраларда ритуалларны һәм корбан китерүләрне ничек башкарырга икәне тасвирлана һәм "Яджурведа"ның төп өлешендә бәян ителгән мантраларга фәлсәфи аңлатма бирелә.

«Яджурведа» (санскр. IAST: Yajurveda) — ике өлештән торган катлаулы сүз, IAST: yajus — «корбан китерү кагыйдәләре» һәм वेद, IAST: Veda — «белем». Күпчелек галимнәр фикеренчә, «Яджурведа» тимер гасыры башында, б.э. к. X гасыр тирәсендә төзелгән һәм ул чордагы Веда дине практикаларын чагылдырган.

Яджурведада триллионга кадәр саннарның беренче билгеле телгә алынуы бар («парардха»). Анда шулай ук Сан чиксезлеге («пурна», «тулылык») концепциясе турында да фикер алышалар. Аерым алганда, анда "пурна"дан "пурна"ны алсаң, «пурна» килеп чыгачак дип әйтелә.

«Яджурведа» ике төп Самхиттан тора: Шукла («ак») һәм Кришна («кара»). Икесе дә Веда ритуалларын үткәрү өчен кирәкле мантраларны үз эченә ала, тик «Кришна-Яджурведа» да төп Самхита составына прозада өстәмә шәрех керә, шул ук вакытта «Шукла Яджур-Веда» да шәрехләр аерым Брахманга — «Шатапатха-брахманга» бүлеп бирелгән.

## Сылтамалар
* Sanskrit Web Свободные для скачивания отредактированные тексты «Тайттирия-самхиты», «Тайттирия-брахманы», «Тайттирия-араньяки», «Экагни-канды» и т. д. на санскрите с переводом на английский.
* Sacred Texts Электронный текст перевода «Тайттирия-самхиты», выполненный в 1914 году Артуром Кейтом
* ''The Texts of the White Yajurveda'' 1899, полный текст Белой Яджурведы

## Әдәбият

* Дөньякүләм таралган диннәр: Татар урта гомуми белем мәкт. 10—11 нче с-флары өчен д-лек/ Л. Г. Жукова, А. В. Журавский, А. В. Пименов, Н. В. Шабуров. Русчадан Л. Г. Шәрифуллина тәрҗ. — М.: Дрофа; Казан: Мәгариф, 2002. — 240 б.

Төркем:Ведалар
Төркем:Һинд дине
Төркем:Һинд дине изге язмалары
Яр Чаллы епархиясе

**Яр Чаллы епархиясе** () ― Рус православ чиркәвенең Татарстан Республикасының Яр Чаллы шәһәре; Әгерҗе, Алабуга, Менделеевск, Минзәлә һәм Тукай районнары административ чикләрендә 2024 елның 25 июлендә оештырылган епархиясе. Татарстан митрополиясенә карый. 

## Тарих
Яңа епархия төзү турында гаризаны Татарстан митрополиясе башлыгы, Казан һәм Татарстан митрополиты Кирилл биргән. Рус Православ чиркәвенең  Татарстан Республикасының Яр Чаллы шәһәре; Әгерҗе, Алабуга, Менделеевск, Минзәлә һәм Тукай районнары административ чикләрендә (Татарстан мирополиясенең Казан епархиясеннән аерып чыгарып) Яр Чаллы епархиясен оештырырга карар иткән. Әлеге карар Мәскәүдәге Данилов монастырендәге Патриарх һәм Синод резиденциядә Рус Православ чиркәве Изге синодының Мәскәү һәм бөтен Русь Патриархы Кирилл рәислегендә үткән 2024 елның 25 июлендә утырышында кабул ителгән (Журнал № 72). Яңа төзелгән Яр Чаллы епархиясен Татарстан митрополиясе составына кертергә карар кылынган. 

Епархия башлыгы «Яр Чаллы һәм Алабуга» () титулын йөртәчәк.

## Епископ
Яңа оештырылган епархиянең беренче епискобы итеп  клиригы иеромонах Гавриил (Мельников) билгеләнгән. Гавриил (Мельников) ―  Задонскидагы Раштуа-Богородица ирләр монастыренда яшәүче, богословие докторы, П. П. Семенов-Тян-Шанский исемендәге  укытучысы. Игумен Гавриил (Мельниковны) епископлыкка, архимандрит дәрәҗәсенә күтәрү урыны һәм вакыты Мәскәү һәм бөтен Русь патриархы Кирилл карамагына калдырылган. Мәскәү һәм бөтен Русь патриархы Кирилл архимандрит Гавриил (Мельниковны) 2024 елның 1 сентябрендә епископ дәрәҗәсенә күтәрә.

## Благочиниеләр
* Алабуга округы — иеромонах Кирилл (Забавнов) (Алабуганың Спас җәмигы җитәкчесе).
* Чулман аръягы округы — протоиерей Андрей Дубровин (Яр Чаллы Изге Күккә Ашу әрхәрәй утары җитәкчесе).
һ.б.
## Төп гыйбадәтханә

Яр Чаллы епархиясенең төп гыйбадәтханәсен () 9нчы комплекста Тынычлык һәм  проспектлары киселешендә, Europa Tower торак комплексы янында элеккеге автостоянка участогында төзергә планлаштыралар. Аны төзү өчен 1,9 га мәйданлы участокны Яр Чаллы мэриясе бүлеп биргән. Гыйбадәтханә «уртача» зурлыкта, ~700 кеше сыйдырышлы булачак.

## Чиркәүләр
* Серафим Саровский чиркәве (Яр Чаллы)
* Георгий Победоносец чиркәве (Яр Чаллы)
* Боровецкий чиркәве (Яр Чаллы)
* Орловка чиркәве (Яр Чаллы)
* Богородица чиркәве (Алабуга)
* Спас чиркәве (Алабуга)
* Живоначальная Троица чиркәве (Олы Качык, Алабуга районы)
* Архангел Михаил чиркәве (Олы Елау, Алабуга районы)
* Уар чиркәве (Ык Тамагы, Менделеевск районы) → *төзелә*
* Тихон Амафунтский чиркәве (Тихоново, Менделеевск районы)
* Изге Николай чиркәве (Минзәлә)
* Казан Изге Ана иконасы чиркәве (Минзәлә)
* Николай Чудотворец чиркәве (Князево, Тукай районы)
* Живоначальная Троица гыйбадәтханәсе (Новотроицк, Тукай районы)
* Вознесение Господня чиркәве (Иске Маҗын, Минзәлә районы) → *торгызыла*
* Спас чиркәве (Останково, Тукай районы) → *торгызыла*
* һ.б.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Набережночелнинская епархия появилась в Татарстанской митрополии. Новости Татарстана, 26.07.2024 
* Набережночелнинская епархия. Патриархия.ru 
 

Төркем:Рус православие чиркәве епархияләре
Төркем:Татарстан митрополиясе
Төркем:Яр Чаллы епархиясе
Наил Ишмөхәммәтов

**Наил Радик улы Ишмөхәммәтов** (; 19.01.1964, Магнитогорск, РСФСР ) — шагыйрь, прозаик, татар проза һәм поэзиясен тәрҗемә итүче, Татарстан Республикасы Язучылар берлеге әгъзасы (2009), Марк Зарецкий (2004), Сергей Малышев (2010) һәм Саҗидә Сөләйманова исемендәге (2011) премияләр лауреаты, йөгерү буенча СССРның спорт мастеры. 

## Биографиясе
Наил Ишмөхәммәтов 1964 елда Магнитогорск шәһәрендә туа. 1987 елда инженер-электрик белгечлеге буенча Г. И. Носов исемедәге Магнитогорск тау-металлургия институтын (1998 елдан университет, 2014 елдан  составында) тәмамлаган. Хезмәт эшчәнлеген шул ук елда Магнитогорск металлургия комбинатында кайнар прокатка цехында башлый.

1994 елда даими яшәү урынына Казан шәһәренә күченә. Хәзерге вакытта «Идел» журналы редакциясендә эшли.

Русча яза. Шигырьләре, хикәяләре һәм тәрҗемәләре «Октябрь», «Дружба народов», «Москва», «Наш современник», «Юность», «Аврора», «Север», «Подъем», «Бельские просторы», «Байкал», «Литературная газета», «Литературная Алма-Ата», «Контрабанда», «День и ночь», «Казанский альманах», «Идел», «Казан», «Аргамак Татарстан», «Салават күпере», «Мәдәни җомга», «Татар дөньясы», «Татар төбәкләре» журналларында басыла. Шигырьләре татар һәм украин телләренә тәрҗемә ителә.

## Бүләк һәм премияләре

* Марк Зарецкий исемендәге премия лауреаты (2004),
* Сергей Малышев исемендәге премия лауреаты (2010),
* Саҗидә Сөләйманова исемендәге әдәби премия лауреаты (2011).
* 2007 елда Идел буе язучылары һәм тәрҗемәчеләре семинарында катнашучы, 2008, 2010 елларда Аксенов-фест, 2007, 2008, 2009, 2010 елларда «Адашкан трамвай» конкурсының ярымфиналисты һәм «П» бәйсез Премиясе (2010), һәм «Ак торна» (2012) конкурсы финалисты.
* 2024 ― Максим Горький исемендәге премия

## Искәрмәләр

Төркем:Магнитогорск дәүләт техник университетын тәмамлаучылар
Төркем:Татар язучылары
Төркем:Магнитогорскида туганнар
Төркем:Саҗидә Сөләйманова премиясе лауреатлары
Төркем:Рус язучылары
Төркем:Татар тәрҗемәчеләре
Төркем:Татарстан язучылар берлеге әгъзалары
Төркем:Максим Горький исемендәге премия лауреатлары
Айрат Хәтмулла

**Айрат Хәтмулла**, Айрат Хәтмулла улы Габдуллин (; 14.04.1945, ҮзССР, ) — радиожурналист, туган якны өйрәнүче, җәмәгать эшлеклесе, Үзбәкстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре (1993), «Үзбәкстан» дәүләт телерадиокомпаниясе каршындагы татар-башкорт редакциясенә нигез салучы, Бөтентатар иҗтимагый үзәгене пленум әгъзасы Айрат Хәтмулла.

## Биографиясе
Айрат Габдуллин 1945 елның 14 апрелендә Үзбәкстан Совет Социалистик Республикасында туа. «Үзбәкстан» дәүләт телерадиокомпаниясендә эшли, анда татар-башкорт редакциясен нигезли.

Татарстан Республикасына күченгәч, РФ һәм ТР Мәгълүмат агентлыклары белән хезмәттәшлек итә. «Мирас» журналының мөхәррир урынбасары булып эшли. Азатлык радиосында, «Тәртип ФМда» алып баручы, Тәртип ФМ радиоканалында «Мөһәҗирләр» тапшыруын алып бара, туроператор булып та эшли.

## Бүләк һәм премияләре

* Үзбәкстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре (1993).

## Искәрмәләр

Төркем:Татар журналистлары
Төркем:Үзбәкстан татарлары
Төркем:Үзбәкстанның атказанган мәдәният эшлеклеләре
Төркем:Азатлык радиосы журналистлары
Фәрит Имамов (1951)

*Бу [[Уфа]] икътисадчысы турында мәкалә, [[Түбән Кама]] журналисты турында [[Фәрит Имамов (1960) |моннан]] укыгыз.*

**Фәрит Имамов**, Фәрит Әгъзам улы Имамов (*Фарит Агзамович Имамов, [[1951 ел]]ның [[22 май|22 мае]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[БАССР]], [[Кызыл Кама районы]], [[Яңа Нугай]]*) ― икътисадчы, 1998 елдан ― «Альфа-Банк-Башкортстан» ААҖ идарәсе рәисе, БР атказанган икътисадчысы (2001).

## Тәрҗемәи хәле
1951 елның 22 маенда БАССРның Кызыл Кама районы Яңа Нугай авылында туган. Башкортстан авыл хуҗалыгы институтын (1993 елдан университет) «агроном-икътисадчы» белгечлеге буенча тәмамлаган.

## Хезмәт юлы
1973―1981 елларда ― икътисадчы, колхоз (соңыннан совхоз) баш икътисадчысы.

1981―1984 елларда ― СССР Дәүләт банкының Николо-Берёзовка бүлекчәсе идарәчесе.

1984―1988 елларда ― СССР Дәүләт банкының республика (БАССР) конторасы идарәчесе урынбасары.

1988―1989 елларда ― КПССның Башкортстан өлкә комитетының икътисад бүлеге инструкторы.

1989―1991 елларда ― СССР Дәүләт банкының БАССР буенча Баш идарәсе башлыгы.

1991―1998 елларда ― «Информсвязь» банкы («Альфа-Банк»ның элекке исеме) идарәсе рәисе.

1998 елдан ― «Альфа-Банк-Башкортстан» ААҖ президенты (филиал идарәчесе).

## Бүләкләре, мактаулы исемнәре
* 2001 ― Башкортстанның 
* 2005 ― Башкортстан Республикасының Мактау грамотасы ― *икътисад өлкәсендә күпьеллык намуслы хезмәте өчен*
* 2006 ― «Россия Федерациясе топ-менеджеры» 
* Башкортстанның почта элемтәсе мастеры

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

*    Имамов, Фарит Агзамович. dic.academic.ru
*   Имамов Фарит Агзамович. VIPERSON

Төркем:Россия икътисадчылары
Төркем:Башкортстан икътисадчылары
Төркем:Башкортстанның атказанган икътисадчылары
Төркем:Башкортстан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаучылар
Габделәхәт Хәбибуллин

**Габделәхәт Габделхәй улы Хәбибуллин** (*Әхәт Хәбибуллин*; ; 09.05.1952, Түбән Чаллы, Ширәмәт районы, ТАССР, РСФСР ) — татар язучысы, 2008 елдан Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы (2008), Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре, Рафаил Төхфәтуллин, Сәҗидә Сөләйманова исемендәге (2010) премияләр лауреаты, Самбо буенча СССРның спорт мастеры.

## Биографиясе
Габделәхәт Габделхәй улы Хәбибуллин 1952 елның 9 маенда Ширәмәт районы (хәзерге Түбән Кама районы) Түбән Чаллы авылында колхозчы гаиләсендә уникенче бала булып туа.

Нефть өлкәсендә озак еллар хезмәт куя. Аның тормышы диңгез, нефть чыгару белән бәйле.

Авыл мәктәбен тәмамлаганнан соң Бөгелмә нефтьчеләр училищесын тәмамлый. 1970-72 елларда Кавказда хәрби хезмәттә була. Армиядән өч ел Әлмәт физкультура техникумында укый. 1976 елда Находка шәһәренә күченә. 1976-82 елларда балык тотучы «Лотос» дигән корабта хезмәт итә. 1982 елны ул Әлмәткә әйләнеп кайта. 8 ел нефтьче булып эшли. 1990 еллар башында төзелеш эшләре белән бәйле үзенсн шәхси оешмасын ача. Шул ук елларда Әлмәт, Түбән Кама, Казан газеталарында анын очерклары, хикәяләре күренә башлый. Ул диңгез тормышы турында, көндәлекләренә нигезләнеп, әсәр яза башлый һәм 2001 елда аларны туплап «Ялгыш язмышлар» романы итеп «Матбугат йорты» нәшриятында бастыра.

2008 елның гыйнварында Татарстан Язучылар берлегенә кабул ителә.

Бүгенге көндә Әлмәт каласында яши.

## Гаиләсе
Өйләнгән, хатыны — Наилә. Бер кызы һәм улы бар.

## Китаплары
* «Чал Калатаулы Түбән Чаллы»,
* «Ялгыш язмышлар» (2001)

## Бүләк һәм премияләре

* Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы (2008),
* Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре,
* Саҗидә Сөләйманова исемендәге әдәби премия лауреаты (2011),
* Рафаил Төхфәтуллин исемендәге премия лауреаты.

## Искәрмәләр

Төркем:Татар язучылары
Төркем:Түбән Кама районында туганнар
Төркем:Саҗидә Сөләйманова премиясе лауреатлары
Төркем:Рафаил Төхфәтуллин премиясе лауреатлары
Төркем:Татарстан язучылар берлеге әгъзалары
Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Күз бәйлешле уены (Гойя картинасы)

«**Күз бәйлешле уены**» (испан телендә: La gallina ciega) — испан рәссамы Франсиско Гойя тарафыннан король Эль-Пардо сараенда инфантлар йокы бүлмәсендә рококо стилендә  шпалералар өчен картоннарның берсе. Картинада популяр «la gallina ciega» (күз бәйлешле уенын) уйнаучы яшь кешеләр сурәтләнгән: түгәрәк үзәгендә бәйләнгән күзләр белән торучы озын кашык белән аның тирәли әйлән-бәйлән йөрүче берәренә тимәкче була.
Уенда катнашучы персонажларның ачык төсле һәм бай киеменнән аксөякләр булып торуын әйтеп була.

## Искәрмәләр
 

## Әдәбият
* Bozal, Valeriano. *Francisco Goya, vida y obra*., Madrid, Tf, 2005. 64. ISBN 978-84-96209-39-8.

## Сылтамалар

Төркем:Франсиско Гойя картиналары
Балык ашлары

### Пешкән балык
 Балыкның бөтен төрләрен дә пешереп була, шулай да пешерү өчен судак, чегә, укбаш, кырпы балыгы әйбәтрәк. Шуны онытмаска кирәк: пешергәндә суны никадәр азрак салсаң, балык шулкадәр тәмлерәк була. Шуңа күрә суны балык күмелерлек кенә итеп салалар. Яңа тоткан балыкны пешергәндә, суның һәр литрына бер балкашык тоз, азрак кишер, петрушка, 1-2 лавр яфрагы, бераз борыч һәм  бер баш суган турап салалар (тозлы кыяр салырга мөмкин). Балыкны бөтен көе дә, турап та пешерәләр.  Турап пешергәндә, балыкның тиресен өскә таба куеп, өстенә кайнар су салалар, шулай да бөтен көе пешергән балык тәмлерәк була. Балыкның бөтен төрләрен дә сүрән утта акрын гына кайнатып пешерергә кирәк. Кечерәк кисәкләргә бүлгән мәрсин, укбаш һәм кырпыны кайнап чыкканнан соң - 20-30 минут, әгәр кисәкләр 500 г нан артыграк икән, бер сәгать чамасы пешерәләр. Судак һәм чуртанны бөтен килеш - 30-40 минут, 100-150 г лы итеп тураганын 15-20 минут пешерәләр. Тозлы балыкны башта суга салып тоталар, пешергәндә тоз салмыйлар. Пешкән балыкны табынга кайнар килеш тә, салкын көе дә бәрәңге белән чыгаралар.

### Чыганак
Татар халык ашлары. Ю.Ә. Әхмәтҗанов, Р.Г. Мөхәммәдова, Х.С. Бикбулатова, Р.Г. Иванова. Казан, Татарстан китап нәшрияты, 1988.
Хозур нәшрияты

**Хозур нәшрият йорты** - Татарстан Җөмһүрияте мөселманнарының Диния нәзарәте каршысында 2013 елда оештырылган нәшрият. 2023 елда нәшрият тарафыннан 96 төрле китап, шул исәптән, татар дини мирасына караган 15 басма дөнья күрде. Аларның гомуми тиражы 255 000 данә тәшкил итә.
## Сылтамалар

Төркем:Әлифба буенча нәшриятлар
Төркем:Татар телле нәшриятлар
Төркем:Казан оешмалары
Төркем:Татарстан нәшриятлары
Проект:Төбәк тематик атналыгы/Аргентина атналыгы

**«Аргентина атналыгы»** — Аргентина, төбәк халкы, мәдәнияте һәм тарихы турында мәкаләләр язу өчен төзелгән «Төбәк тематик атналыгы» проектының өлеше. Шулай ук Аргентина турында булган мәкаләләрне яхшырту планлаштырыла.

Аргентина атналыгы бу төбәк турындагы мәкаләләр буенча бушлыкларны тутырырга тиеш. Атна кысаларында Аргентина һәм Аргентина мәдәнияте белән бәйле мәкаләләр булдырылачак һәм яхшыртылачак.

**Вакыт:** 1 — 14 август 2024

**Кыйбла:** испан, инглиз Википедияләрендә Аргентина турында татар Википедиясенә караганда күпкә күбрәк мәгълүмат бар.

## Нәтиҗә
15 төзелгән һәм 0 яхшыртылган мәкалә, 0 калып, 0 рәсем.

## Бүләкләр

### Аргентина ордены

* Хөрмәтле проектта катнашучылар! Аргентина атналыгы кысаларында 10 һәм аннан да күбрәк мәкалә язган һәркемгә атнада катнашу истәлегенә проект кураторы тарафыннан «Аргентина ордены» тапшырылачак. **Шартлар**: әһәмиятлелек, язылган мәкаләнең күләме 5000 байттан ким булмаска тиеш һәм мәкаләдәге мәгълүматны раслаучы бер абруйлы чыганакның булуы мәҗбүри.

### Проекттан рәхмәт
Бер атна эчендә бер яки берничә мәкалә язган катнашучыларның фикер алышу битләрендә атна тәмамлангач, проектның шәхси рәхмәте белдереләчәк.

## Статистика
**Зинһар, кертем мәгълүматларын яңартырга онытмагыз.**

## Ясарга кирәк
Түбәндәге исемлектәге мәкаләләрдән тыш, төбәк белән бәйле теләсә нинди әйберләр турында яза аласыз.

### Шәхесләр

* Лукас Бриджес en
* Карлос Алонсо en
* Рамон Кампс en
* Франсиско Морено en
* Мабель Бьянко en
* Альфредо Алькон en
* Норма Алеандро en
* Роза Дубовская en
* Хуан Лавалье en
* Калу Риверо en
* Хуан Баутиста Альберди en
* Хуан Вучетич en

### Тарих

* Көньяк Америка берләшкән провинцияләре en
Резедә Шәрипова

**Резедә Сәрвәр кызы Шәрипова** (; 05.12.1962, Мәндәй, Азнакай районы, ТАССР, РСФСР ) — татар шагыйрәсе һәм журналисты, Саҗидә Сөләймәнова исемендәге премия (2012) лауреаты, Татарстан Республикасының атказанган матбугат һәм массакүләм коммуникацияләр хезмәткәре, Татарстанның Журналистлар (2001) һәм Язучылар (2011) берлекләре әгъзасы булып тора.

## Биографиясе
Резеда Сәрвәр кызы Шәрипова (кыз фамилиясе — Сәфиуллина) 1962 елның 5 декабрендә Азнакай районы Мәндәй авылында туа. Авылда урта мәктәптне, 1985 елда Казан дәүләт университетының татар теле һәм әдәбияты бүлеген тәмамлый.

Хезмәт юлын 1985 елда Азнакай интернат-мәктәбендә тәрбияче булып башлый. Әмма ике елдан соң иҗатка тартылу аны Азнакай районының «Маяк» газетасы редакциясенә алып килә. Корреспондент булып эшли, төрле темаларга яза, «Маяк» газетасында бүгенгәчә яшьләр һәм мәктәп тормышы бүлеге мөхәррире булып эшли.

## Китаплары
* «Сандугач керсә күңелгә» (2003 ел, Яр Чаллы нәшрияты),
* «Ялкау балыкчы» (2006 ел, Татарстан китап нәшрияты),
* «Бүген бездә Сабантуй!» (2011, җирле нәшрият),
* «Авызыңа бал да май» (2012, Татарстан китап нәшрияты),
* «Алдакчы яңгыр» (2017, «Рухият» нәшрияты),
* «Сабантуй» (2018, Татарстан китап нәшрияты),
* «Син дә шагыйрь, мин дә шагыйрь» (2001),
* «Балаларга бүләк» (2007).

## Бүләк һәм премияләре

* «Татнефть» җәмгыятенең «Рухият» рухи яңарыш фонды үткәргән «Балаларга бүләк» әдәби конкурсы лауреаты (2007),
* Саҗидә Сөләймәнова исемендәге премия (2012) лауреаты,
* Азнакай районының Мәхмүт Хәсәнов исемендәге премия лауреаты.
* «Татарстан Республикасының атказанган матбугат һәм массакүләм коммуникацияләр хезмәткәре»,
* Татарстан Республикасы Президентының, Татарстан Республикасы Дәүләт Советы Рәисенең Рәхмәт хатлары,
* Тармак һәм район хакимияте мактау грамоталары.

## Искәрмәләр

Төркем:Татар язучылары
Төркем:Азнакай районында туганнар
Төркем:Саҗидә Сөләйманова премиясе лауреатлары
Төркем:Татар журналистлары
Төркем:Татарстан язучылар берлеге әгъзалары
Төркем:Татарстанның атказанган матбугат һәм массакүләм мәгълүмат чаралары хезмәткәрләре
Төркем:Татарстан журналистлары
Төркем:Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар
Рецензияләрдән тәгъзияләргә: ХХ йөз башы татар әдәби тәнкыйте

**Рецензияләрдән тәгъзияләргә: ХХ йөз башы татар әдәби тәнкыйте** - Таһир Гыйлаҗевның 2008 елда Татарстан китап нәшриятында басылган китабы. 
Китапта милли сүз сәнгатенең "алтын дәвере"ндә яшәгән язучыларның әдәби иҗатларын бәяләгән һәм ХХ гасыр башы татар әдәби тәнкыйтенең төп жанрларында язылган текстлары тупланды. Җыентык лирик, эпик һәм драма әсәрләрен, әдипләр иҗатын, әдәби тәнкыйтьне тирәнрәк аңларга, гыйльми-нәзари төшенчәләрне ныграк үзләштерергә, иҗади фикерләү һәм язу күнекмәләрен камилләштерергә ярдәм итә. Китапның тиражы 2000 д.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:2008 ел китаплары  
Төркем:Татарча китаплар Төркем:Татарстан китап нәшриятында басылган китаплар
Таһир Гыйлаҗев

**Таһир Шәмсегали улы Гыйлаҗев** ― әдәбият галиме, филология фәннәре кандидаты (1992)

1960 елның 28 октябрендә Татарстан Республикасының Актаныш районы Карт авылында туа. 1975-1980 елларда Минзәлә педагогия училищесын, 1980-1985 елларда Казан дәүләт университетының татар теле һәм әдәбияты бүлеген тәмамлый. 1988-1991 елларда Казан дәүләт университетының татар әдәбияты кафедрасы каршындагы аспирантурада белем ала. 1993 елның апреленнән татар филологиясе һәм тарихы факультетының декан урынбасары булып эшли. 1997 елда доцент гыйльми дәрәҗәсенә ия була.

## Хезмәтләре, китаплары
* Рецензияләрдән тәгъзияләргә: ХХ йөз башы татар әдәби тәнкыйте. Казан, ТКН, 2008
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
* Гыйлаҗев Таһир Татарстан язучылар берлеге сайты
* Таһир абый, юбилеегыз белән!, Нурфия Йосыпова, Шәһри Казан, 28.10.2020 
Төркем:Татарстан язучылар берлеге әгъзалары
Төркем:Филология фәннәре кандидатлары
Төркем:Минзәлә педагогия көллиятен тәмамлаучылар
Төркем:Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар
Lukas Brices

**Lukas Brices**, Esteban Lukas Brices (; *[[1874 yıl|1874 yılnıñ]] [[31 dekäber|31 dekäbre]], [[Ушуая|Uşuaya]] — [[1949 yıl|1949 yılnıñ]] [[4 aprel|4 aprele]], [[Buenos-Ayres]]*) — ingliz çığışlı Argentina yazuçısı häm tikşerenüçese.

## Biografiäse
1874 yılnıñ 31 dekäbrendä Uşuaya şähärendä tuğan. Anglikan missioner Tomas Bricesnıñ (*1842—1898*) öçençe ulı bulğan.

Bricesnıñ ülemenä ber yıl qala bastırılğan «Cirneñ iñ çitendä» (*1948*) kitabında ul 1871 yılda Utlı Cirgä missiä belän küçep kilgän ğailäseneñ yöz yılğa yaqın tarixın taswirlağan. Anıñ ätise 1856 yıldan tänäfeslär belän äle  utrawında, äle Folklend utrawlarında, äle turıdan-turı Utlı Cirdä yäşägän. Bu klassik ädäbi äsär öç sivilizatsiäneñ: aqlar,  häm  bäreleşü tarixın söyli. Lukas Brices Utlı Cirneñ cirle xalqı arasında üskän, cirle ike qäbiläneñ dä tellären häm ğöref-ğädätlären öyrängän. Awrupadan küçep kilüçelärneñ ekspansiv eşçänlege näticäsendä ike qäbilä dä yäşäwdän tuqtağan.

1898 yılda Brices Harberton stansiäsennän tönyaqqa  küleneñ könçığış öleşenä yul açqan, anda cirlär sarıqlar kötüwe häm ürçetüwe öçen yaraqlı bulğan. 1902 yılda Brices häm anıñ qärdäşläre Utlı Cirneñ Tönyaq öleşendä Viamon stansiäsenä nigez salğan, ä yaña yul ike stansiä arasında terlekne taşu öçen faydalanılğan.

Soñraq Brices Angliägä kitkän, anda xezmätkä kergän häm Berençe bötendönya suğışında qatnaşqan. 1917 yılda ul Jannett Maklaud Jardinğa (*1890—1976*) öylängän. Suğıştan soñ ul Könyaq Afrikağa küçep kitkän, anda qärdäşe belän bergä ranço tözägän. Axır çiktä, ul Argentinağa qaytqan, häm ğömereneñ soñğı yılların şunda yäşägän. Buenos-Ayresta ülgän häm Çakarita rayonındağı britan ziratında cirlängän, şunda uq anıñ ätise dä cirlängän.

## İskärmälär

## Ädäbiät

* *Obituary: Lucas Bridges*, The Geographical Journal **114** (1949) 240—241.

Төркем:31 декабрь көнне туганнар
Төркем:1874 елда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:4 апрель көнне вафатлар
Төркем:1949 елда вафатлар
Төркем:Буэнос-Айреста вафатлар
Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Аргентина язучылары
Таган (Гойя картинасы, Валенсия)

**«Таган»** (испан телендә: El balancín) — испан рәссамы Франсиско Гойяның уйнаучы балалар сурәтләнгән рококо стилендагы картинасы. Тукыма 1779 - 1781 еллар арасында буялган һәм 30×43 см үлчәмдәге киндер тукымада живопись булып тора. Хәзерге вакытта Валенсиядә Нәфис сәнгать музеенда саклана.  
## Тарихы
Картина Франсиско Гойя тарафыннан Мадридта Пардо сараенда принц һәм принцесса Астурияле йокы бүлмәсе өчен ясалган гобелен өчен картон булып тора. Тукыма король гобеленнар фабрикасына 1780 елда китерелгән булган. Эш 1870 елга кадәр югалтылган дип саналган булган, ул вакытта сәнгать белгече Грегорио Круцада-Вильяамиль тарафыннан Мадридта король сараеның идән асларының берсендә рәссамның башка картоннары белән табылган булган.
Хәзерге вакытта картина Валенсия шәһәрендә Нәфис сәнгатьләр музее экспозициясенә керә, әмма тукыманың хуҗасы булып Прадо музее тора.

## Тасвирлама
Картинада иске шәһәр капкасы янында балалар сурәтләнгән. Аларның берәүләре әллә сугыша, әллә көрәшә. Башкалары бүрәнәләрдән корылган таганда атлана. Картинаның уң ягында уйнамаучы, ә читтән карап торучы яхшы киемнән пар бала сурәтләнгән. Тагын ике бала картинаның ерак планында әңгәмә коручы итеп сурәтләнгән. Биек постаментта рәссам балаларның уйнавын карап торучы маймылны сурәтләгән.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар

Төркем:Франсиско Гойя картиналары
Баембәтов

**Баембәтов**, Баимбәтов – фамилия.
* Гыйлемдар Баембәтов (1886―1933), җәмәгать-сәясәт эшлеклесе, публицист.
* Альберт Баимбәтов (1938), социология фәннәре докторы (1990), профессор (1991).
----
;Баембәтова 
* Зөһрә Баембәтова (1889―1986), җәмәгать-сәясәт эшлеклесе. Г. С. Баембәтовның хатыны.

## Моны да карагыз
* Баембәт, *авыл*.
Төркем:Фамилияләр
Кол Гали һәм төрки «Йосыфнамә»

**Кол Гали һәм төрки «Йосыфнамә»** — Нурмөхәммәт Хисамовның 2006 елда Татарстан китап нәшриятында басылган китабы. Бу хезмәттә Кол Галинең «Кыйссаи Йосыф» дастаны төрки әдәбиятларда шул сюжетка иҗат ителгән поэмалар белән чагыштырып анализлана һәм күпгасырлык төрки «Йосыфнамә» үсешенә болгар-татар шагыйренең йогынтысы ачыла. Китапның тиражы 2000 д.

## Сылтамалар
Төркем:2006 ел китаплары
Төркем:Татарча китаплар Төркем:Татарстан китап нәшриятында басылган китаплар
Karlos Alonso

**Karlos Alonso** (; *[[1929 yıl|1929 yılnıñ]] [[4 fevral|4 fevrale]], [[Argentina]], *) — Argentina rässamı, illüstratorı häm gravörı. İcat yulınıñ başında ul  ideyası tarafdarı bulsa da, soñınnan ul  bularaq tanılu alğan.  — anıñ eşläreneñ traditsion elementı.

## Biografiäse
Karlos Alonso Tunuyanda tuğan, cide yäşkä qädär şunda yäşägän, annarı anıñ ğailäse Mendosağa küçengän. 14 yäşendä ul Milli näfis sänğät akademiäsenä uqırğa kergän, anda Serxio Serxidan räsem häm gravüra,  skulptura häm Bernareggi Fransisko häm Ramon Gomes Kornettan räsem sänğäte öyrängän.  anıñ ostazı  bulğan.

Alonso üzeneñ sänğäte öçen berençe bülägen 1947 yılda alğan. 1951 yılda ul San-Rafaeldäge räsem sänğäte salonında, Santyago-del-Esterodağı Tönyaq zalda häm Tukumandağı Tönyaq salonda räsem öçen berençe büläklärne yawlağan.

1953 yılda Alonso Buenos-Ayrestağı *Viau* galereyasında kürgäzmälärdä qatnaşqan, ä annarı Awrupağa kitkän, anda Parijda häm Madridta kürgäzmälärdä qatnaşqan. 1957 yılda ul Migel de Servantesnıñ «» romanınıñ ikençe öleşen häm 1959 yılda  «» poemasın illüstratsiäläw buyınça *Emecé Editores* ütkärgän konkursında ciñgän.

1961 yılda ul Buenos-Ayresta Akvarelistlar häm gravörlar salonında Şantal premiäsenä layıq bulğan. 1963 yılda anıñ «Don Kixot»qa illüstratsiäläre SSRBda otkrıtkalarda basılğan.

Alonso eşläre küpsanlı kürgäzmälärdä, şul isäptän Buenos-Ayrestağı Xalıqara sänğät galereyasında kürsätelgän, anda 1967 yılda anıñ Dante Aligyerinıñ «»enä bağışlanğan 250gä yaqın äsäre täqdim itelgän. Monnan tış, anıñ eşläre Mexikodağı  häm Havanadağı  kürsätelgän.

1971 yılda anıñ äsärläre Rimda *Villa Giulia*, Milanda *Eidos* häm Londonda *Bedford* kebek Awrupa galereyalarında kürsätelgän.

2005 yılda, «Don Kixot»nıñ berençe öleşen bastıruğa 400 yıl tulu uñayınnan, Dizayn häm illüstratsiälär muzeyı Buenos-Ayresta,  kürgäzmä oyıştırğan, anda Alonsonıñ gravüraları häm original’ räsemnäre täqdim itelgän. Anıñ illüstratsiäläre  «» romanına kertelgän.

## Şäxsi tormışı
Alonso rässam İvonna Fovetiğa öylängän.

 häm anıñ artınnan 1956 yılnıñ 25 iyülendä tuğan qızı Palomanıñ yuğaluwınnan soñ Alonso İtaliägä sörgengä kitkän, ä 1979 yılda Madridqa küçengän. İke yıldan soñ ul tuğan yağına qaytqan.

1990 yılda Alonso häm Tereza Naxman initsiativası belän Paloma Alonso istälegenä bağışlanğan räsem sänğäte biennalese oyıştırılğan.

## İskärmälär

Төркем:4 февраль көнне туганнар
Төркем:1929 елда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Аргентина рәссамнары
Төркем:Әлифба буенча рәссамнар
Ольга Левадная

**Ольга Георгий кызы Левадная** (; 05.12.1962, Сумы, Сумы өлкәсе, УССР, ) — шагыйрә, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре (2008), Державин (2007) һәм Саҗидә Сөләймәнова (2015) исемендәге премияләр лауреаты, Татарстанның һәм Росиянең Язучылар берлеге әгъзасы, «Диалог» шигъри театрының сәнгать җитәкчесе (2016) булып тора.

## Биографиясе
Ольга Георгий кызы Левадная 1958 елның 2 июнендә Украинаның Сумы өлкәсе Сумы шәһәрендә хәрби хезмәткәр гаиләсендә туа. Аның әтисе ягыннан бабасы Сумы машина төзү заводында эшләгән, сугыш елларында предприятие белән бергә Кемеровога эвакуацияләнгән, 4 ел буе фронт ихтыяҗлары өчен заказлар үтәгән. Әнисе ягы Новосибирск өлкәсеннән, бабасы сугышка кадәр колхоз рәисе булган, 1943 елда Курск дугасындагы сугышта һәлак була. Леваднаяның балачагы бер-берсеннән нык аерылып торган күп кенә шәһәрләрдә уза. Бер ел Украинада яшәгәннән соң, гаилә Венгриягә күченә.

1970 елда гаиләсе белән Казанга күченеп киләләр, әтисе Кремльдә полкның кораллану начальнигы вазыйфасын ала, башта урта мәктәпне, 1978 елда Казан индустриаль—педагогика техникумын тәмамлый.

Хезмәт эшчәнлеген 1978 елда Казан шәһәренең Мәскәү РК ВЛКСМДА статист булып башлый. 1979—1980 елларда — «Вечерняя Казан» газетасының штаттан тыш хәбәрчесе. Аннары 6 ел дәвамында «Подарки» кибете администраторы, 1988—2000 елларда Казан шәһәренең Мәскәү районы ЗАГС хезмәткәре булып эшли.

1988—1992 елларда Казанның иҗат яшьләре Советы Рәисе эшендә булыша.

Хәзерге вакытта Казанда яши һәм эшли.

## Китаплары
* «В ожидании снега живу» (1992),
* «Пройти заколдованный круг» (1998),
* «В свободном падении вверх» (2003),
* «Вблизи от нашего прошлого» (2003),
* «Поднимаясь по лестнице раздумий» (2005),
* «Из крика птиц растут воспоминания» (2005),
* «Звёздные врата» (2010),
* «Ветер сердца» (2014).

## Бүләк һәм премияләре
* Г. Р. Державин исемендәге премия лауреаты (2007) ― «Из крика птиц растут воспоминания» шигырьләр җыентыгы өчен
* Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре (2008)
* Саҗидә Сөләймәнова исемендәге премия лауреаты (2015),

## Искәрмәләр

Төркем:Татарстан язучылары
Төркем:Сумыда  туганнар
Төркем:Саҗидә Сөләйманова премиясе лауреатлары
Төркем:Татарстан язучылар берлеге әгъзалары
Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Казан технология һәм дизайн көллиятен тәмамлаучылар
Төркем:Державин премиясе лауреатлары
Нәфисә Сабирҗанова

**Нәфисә Мөхәммәтгали кызы Сабирҗанова** (кыз чакта — *Галиева*; ; 14.12.1964, Шәрип, Актаныш районы, ТАССР, РСФСР ) — татар шагыйрәсе һәм тележурналисты, татарча җырлар авторы, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре (2012), Рафаил Төхфәтуллин (2008) һәм Саҗидә Сөләймәнова (2015) исемендәге премияләр лауреаты, Россиянең һәм Татарстанның Журналистлар (2010), Татарстанның Язучылар (2013) берлекләре әгъзасы булып тора.

## Биографиясе
Нәфисә Мөхәммәтгали кызы Сабирҗанова 1964 елның 14 декабрендә Актаныш районы Шәрип авылында туган. Теләкәй урта мәктәбен тәмамлагач, Алабуга дәүләт педагогия институтының физика-математика факультетында белем ала. 13 ел Алабуга, Әлмәт районнары институт, мәктәпләрдә төгәл фәннәр укыта.

2001 елдан журналист булып эшли ашлый. 2021 елның декабреннән яман шеш белән көрәшә, шуның турында блог алып бара. Хәзерге вакытта Әлмәтнең «Луч» телекомпаниясендә «Җомга» тапшыруының авторы һәм алып баручысы.

## Гаиләсе
Ире — Равил, Әлмәттән, бер институтта укыганнар. Институтың 5нче курсында өйләнешәләр. Гаилә башта Алабугада тора, ике уллары шунда туа. Равилнең әти-әниләре кинәт үлгәч Әлмәткә күченәләр. Олы уллары 2012 елда юл һаләкәтендә үлә. Кече уллары өйләнгән, оныклары бар.

## Китаплары
* «Син дә шагыйрь, мин дә шагыйрь» (К., 2001),
* «Әлмәт җырлый» (К.: Рухият, 2003),
* «Кузгалуы кирәк күңелнең» (Казан, «Рухият» нәшрияты, 2007),
* «Икегә бүленгән гомер» (2014).

## Фильмнары
* «Каз өмәсе» (2006), 
* «Карга боткасы» (2007), 
* «Нардуган» (2008), 
* «Сөембикә бәйгесе» (2008), 
* «Нәүрүз» (2009).

## Бүләк һәм премияләре

* Саҗидә Сөләймәнова премиясе лауреаты,
* Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре,
* Рафаил Төхфәтуллин премиясе лауреаты,
* И. Винокуров исеменедәге журналистлар премиясе (2015).

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Ибрагимова Г. Сельский физик и лирик // Знамя труда. 2000. 23 нояб.; 
* Булатова К. Бик са­гын­ган бер җан // Әлмәт таңнары. 1997. 28 окт., 
* Гый­маева Л. «Җомга» – ​чын татарча үзебезнең тап­шы­ру // Әлмәт таңнары. 2006. 10 июнь; 
* Нәфисә Са­бир­җанова // Илһам чишмәләре. Родники вдохновения. Сост. И. Набиуллина. К.: Рухият, 2013; 
* Ганиева Н. Шагыйрә, көйче, җырчы, рәссам // Хәзинә. 2015. 11 март.

Төркем:Татар язучылары
Төркем:Актаныш районында туганнар
Төркем:Саҗидә Сөләйманова премиясе лауреатлары
Төркем:Татар журналистлары
Төркем:Татарстан язучылар берлеге әгъзалары
Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Татарстан журналистлары
Төркем:Алабуга дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар
Төркем:Рафаил Төхфәтуллин премиясе лауреатлары
Alfredo Alkon

**Alfredo Alkon**, Alfredo Feliks Alkon ( [alˈfɾeðo alˈkon]; *[[1930 yıl|1930 yılnıñ]] [[3 mart|3 martı]], [[Buenos-Ayres]] — [[2014 yıl|2014 yılnıñ]] [[11 aprel|11 aprele]], [[Buenos-Ayres]]*) — Argentina teatr häm kino aktörı. 20-nçe ğasırnıñ iñ yaxşı häm iñ möhim Argentina aktörlarınıñ berse sanala.

50dän artıq filmda töşkän. Üz eşe öçen küp büläklär alğan: şul isäptän, ,  häm 1981 yılğı .

## Biografiäse
Alfredo Alkon 1930 yılnıñ 3 martında  tuğan. Anıñ ğailäseneñ ispan tamırları bar: anıñ ätise yağınnan äbise , ä änise Kastiliädän emigratsiälägän. Anıñ ätise ul tuğannan soñ ozaq ta ütmästän ülgän, häm şuña kürä ğailä  küçengän. Aña Wilyam Şekspirnıñ «» yoğıntı yasağan, anı ul 11 yäşendä uqığan.

Radio alıp baruçı bulıp eşli başlağan, Linyers bazarınnan yañalıqların iğlan itep (Argentinadağı töp yort terlege bazarı). Anıñ berençe filmı 1955 yılgı **' bulğan, anda töp rolne  uynağan. Filmnı  töşergän. Filmnıñ uñışı alarnı yañadan rejissör  ''[[La Pícara soñadora]]'' häm rejissör  ''[[Con gusto a rabia]]'' filmnarında töp aktörlar sıyfatında eşlärgä mäcbür itkän.

Anıñ iñ uñışlı filmnarı rejissör  belän bulğan. **' (*1968*) artınnan öç tarixi film kilgän: 1968 yılda **' («» poemasına nigezlängän), 1970 yılda **' ( tormışına nigezlängän) häm 1971 yılda **' ( tormışına nigezlängän). Alar şulay uq 1972 yılda ''La Mafia'', 1973 yılda **', 1974 yılda **' häm 1975 yılda **' töşergännär.

Alfredo şulay uq teatrda aktör häm rejissör bulıp eşlägän. Anıñ qayber pyesaların Margarita Ksirgu, Karlos Gandolfo häm Omar Grasso quyğan, häm ul *Los caminos de Federico*, *Bocca-Alcón*, *Homenaje Ibsen*, *¡Shakespeare todavía!* häm *Final de partida* pyesaların quyğan. Ul  waqıtında «»ta uynağan.

Anıñ televideniedäge soñğı eşe 2011 yılğı **'’da Mason lojası liderı sıyfatında epizodik role bulğan. Elegräk ul ''[[Por el nombre de Dios]]'' häm ''[[Vulnerables]]''’ta eşlägän. Ul şulay uq  belän ''[[Los reyes de la risa]]'' pyesasında da eşlägän.

Alkon 2013 yılnıñ 28 noyäbrendä xastaxanägä ozatılğan. Ul terelmägän häm 2014 yılnıñ 11 aprelendä ülgän.

== Saylanğan filmografiäse ==

* **' (*1955*)
* **' (''1958'')
* **' (*1959*)
* **' (''1961'')
* **' (*1963*)
* **' (''1968'')
* **' (*1970*)
* **' (''1973'')
* **' (*1975*)
* **' (''1977'')
* **' (*2001*)
* ** (*2002*)

## İskärmälär


## Sıltamalar

* 
* 

Төркем:3 март көнне туганнар
Төркем:1930 елда туганнар
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:11 апрель көнне вафатлар
Төркем:2014 елда вафатлар
Төркем:Буэнос-Айреста вафатлар
Төркем:Әлифба буена актерлар
Төркем:Аргентина телевидение актёрлары
Төркем:Аргентина актёрлары
Табанлыкүл (Бүздәк районы)

**Табанлыкүл** () ― Башкортстан АССРның Бүздәк районындагы юкка чыгарылган авыл. Бетерелгәндә Бүздәк авыл советы составына кергән. Топоним Бүздәк авылында Табанлыкүл урамы, «Табанлыкүл» бассейны (Садовая ур., 1/2 ) исемнәрендә сакланып калган.

## География
Табанлыкүл күле буенда урнашкан булган.

## Тарих
XX гасыр башында Бәләбәй өязе территориясендә шул ук исемдәге кипкән күл урынында нигезләнгән мишәр авылы. Табанлыкүл урынында барлыкка килгән тимер юл станциясе соңрак Бүздәк исеме алган, элекке Бүздәк авылы Иске Бүздәк булып калган.

Гасыр уртасына (1930―1950 еллар) авыл Бүздәк авыл советы үзәге булып китә.

1970-еллар уртасында Бүздәк бистәсенә (хәзерге Бүздәк авылы) кушыла.

## Халык саны
1917 елда 78 йортта 527 кеше; 1920 елда ― 774 кеше яшәгән. 1939 елдан халык саны Бүздәк бистәсе белән бергә исәпкә алынган.

1917 елда Табанлыкүлдә 325 рус, 149 мишәр, 22 белорус, 21 типтәр, 9 украин, 1 чуаш яшәгән.

## Авыл белән бәйле шәхесләр
* Ринат Кудашев (1936―2024), төзүче-инженер, «Нефтегазстрой» концерны директоры (1988 елдан), РСФСР атказанган төзүчесе (1989).

## Искәрмәләр

Төркем:Бүздәк районының юкка чыккан торак пунктлары
Табанлыкүл (мәгънәләр)

**Табанлыкүл**, Табанлы күл, Табанлы Күл ― торак пункт исеме.

;Башкортстан
* Табанлыкүл ― Бүздәк районында юкка чыккан авыл.
;Свердловск өлкәсе
* Табанлыкүл ― Кызылъяр округы составына керүче авыл.
;Татарстан
* Табанлыкүл, Табанлы Күл ― Актаныш районы авылы.
Төркем:Топонимнар
Чатыр тау (мәгънәләр)

**Чатыр тау** ― күп мәгънәле сүз.
;География
* Чатыр тау ― Азнакай районында тау, тыюлык.
* Чатыр Тау, Çatır Taw ― Кырымда тау массивы.
;Музыка
* «Чатыр-тау» ― композитор Эльмира Галимованың кыл-кубыз һәм оркестр өчен язган риваяте.

## Искәрмәләр
Sesar Milşteyn

**Sesar Milşteyn** (; *[[1927 yıl]]nıñ [[8 oktäber]]e, [[Argentina]], [[Буэнос-Айрес (провинция)|Buenos-Ayres]], [[Бая-Бланка|Baya-Blanka]] — [[2002 yıl]]nıñ [[24 mart]]ı, [[Böyekbritaniä]], [[Angliä]], [[Кембриҗ|Kembric]]*) — Argentina häm Britaniä ğalim-immunologı, 1984 yılğı fiziologiä häm meditsina buyınça Nobel premiäse laureatı «İmmun sistemasın üsterüdä häm kontroldä spetsifiklıq qarata teoriälär häm  produksiäse prinsibın açu öçen».  belän bergä monoklonal’ antitänçeklär alu texnikasın uylap tapqan. London patşa cämğiäte äğzası (*1975*).

## Biografiäse
Sesar Milşteyn 1927 yılnıñ 8 oktäberendä Argentinada Buenos-Ayrestan yıraq tügel Baya-Blanka şähärendä Podoliä gubernasınıñ  awılınnan çıqqan Lazar Milşteyn häm Maksima Vapnärskaya ğailäsendä tuğan.  tämamlağan häm  buyınça dissertatsiä başlağan. 1958 yılda Böyekbritaniägä Kembric universitetına dissertatsiä eşen däwam itü öçen küçep kilgän, dissertatsiäne şunda uq 1960 yılda yaqlağan, fälsäfä doktorı däräcäsen alğan. Soñraq Milşteyn meditsina tikşerenü şurasına Frederik Señer laboratoriäsenä küçkän. Kembricnıñ  äğzası (*1980*) häm Kembricnıñ Fitswilyam kölliäteneñ maqtawlı äğzası (*1982*).

 äğzası (*1974*).  çit il äğzası (*1981*). Amerika sänğät häm fännär akademiäseneñ maqtawlı çit il äğzası (*1983*).  äğzası (*1983*).

Skandinaviä immunologiä cämğiäteneñ (*1970*) häm Amerika immunologlar assotsiatsiäseneñ (*1979*), şulay uq  (*1983*) maqtawlı äğzası.

Milşteynnıñ xatını Seliä, aña ul 1953 yılda öylängän, şulay uq immunolog bulğan häm küp yıllar anıñ tikşerenülärendä qatnaşqan.

1992 yılda Milşteyn «»ne imzalağan.

## Büläkläre

*  (*1980*)
*  (*1980*)
*  (*1980*)
*  (*1981*)
*  (*1982*)
*  (*1982*)
*  (*1984*)
*  (*1984*)
* Fiziologiä häm meditsina buyınça Nobel premiäse (*1984*)
*  (*1989*)

## İskärmälär

## Sıltamalar

* Nobel saytındağı mäğlümat

Төркем:8 октябрь көнне туганнар
Төркем:1927 елда туганнар
Төркем:Бая-Бланкада туганнар
Төркем:24 март көнне вафатлар
Төркем:2002 елда вафатлар
Төркем:Кембриджда вафатлар
Төркем:Буэнос-Айрес университеты укытучылары
Төркем:Буэнос-Айрес университетын тәмамлаучылар
Төркем:Әлифба буенча Нобель премиясе лауреатлары
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе лауреатлары
Төркем:Кембридж университетын тәмамлаучылар
Төркем:Фицуильям көллиятен (Кембридж) тәмамлаучылар
Төркем:Бөекбритания иммунологлары
Төркем:Философия докторлары
Төркем:Лондон патша җәмгыяте әгъзалары
Төркем:Америка сәнгать һәм фәннәр академиясе әгъзалары
Төркем:Леопольдина әгъзалары
Төркем:АКШ Милли фәннәр академиясе чит ил әгъзалары
Төркем:Копли медале белән бүләкләнгәннәр
Төркем:Патша медале белән бүләкләнгәннәр
Төркем:Аргентинадан Нобель премиясе лауреатлары
Төркем:Алмания иммунология премиясе лауреатлары
Төркем:Мадрид автономияле университеты мактаулы докторлары
Төркем:Виго университеты мактаулы докторлары
Исемнәрдә - ил тарихы

**Исемнәрдә - ил тарихы** - Фирдәүс Гарипованың 1994 елда Татарстан китап нәшриятында басылган китабы. Китап татар атамалары белән таныштыра, атамаларны тел һәм тарих белән бәйләнешне күрсәтә. Китапның тиражы 10000 д.
## Сылтамалар

Төркем:1994 ел китаплары
Төркем:Татарча китаплар
Төркем:Татарстан китап нәшриятында басылган китаплар
Тарихи сәхифәләр ачылганда

**Тарихи сәхифәләр ачылганда** - 1989 елда Татарстан китап нәшриятында тарихчы Газиз Гобәйдуллин кайбер хезмәтләрен тупланып бастырылган китап. Китапның тиражы - 10000 д.
## Эчтәлек
* Редколлегиядән
* Газиз Гобәйдуллин - тарихчы (1887-1938). С.Алишев мәкаләсе
* Борынгы болгарлар
* Татарларның килеп чыгуы һәм Алтын Урда
* Идел буе өчен керәш тарихыннан
* Татар тарихы
* Татарларда сыйныфлар тарихы өчен материаллар
* "Гарби һәм Шәркый Европада крестьян хәрәкәтләре һәм татар-башкортларның җир өчен көрәшләре" дигән хезмәттән
* Стенька Разин һәм татар крестьяннары 
* Пугачев явы
* Мәрҗәнинең тарихи хезмәтләре
* Мәрҗәнинең голүм, фөнуи һәм сәнаигъка карашы
* Искәрмәләр
* Исемнәр күрсәткече 
* Сүзлек
## Сылтамалар
Төркем:1989 ел китаплары  
Төркем:Татарча китаплар Төркем:Татарстан китап нәшриятында басылган китаплар